Набахтера ведда, тIаьхьо каравеанчу ялх тутмакхна кхел йина ХIинжа-ГIаларчу Кировн кIоштан кхело. Бовдучу заманчохь такха йисинчу ханна тIе кхин а цхьана шарна тIера шина шаре кхаччалц хенаш тоьхна царна.\n"Церан шина гIоьнчана 1,5 шой кхайкхийна арахь даккха, кхозлагIчунна изза хан тоьхна колонехь яккха", - яздо "Интерфаксо".\nВеддачех цхьа зуламхо 15 шо токхуш вара стаг верна, шиъ – 12 шераш наркотикашна тIехула, кхин а кхоъ – баръ-бархI шераш тоьхна вара.\nШамхал эвларчу колонера бевддера тумакхаш Гезгамашин-беттан 22-чу буса, пенна бухара тоннель а эхкина. КIира даьллачул тIаьхьа, Гезгамашин-беттан 30-чохь, ГIалмакхойчохь лецира уьш. Тутмакхаш лаца арабевллера федералан центрера белхахой. Ледарло яларна бехкзуламан гIуллакх дара айдина.\nХIетахь Дагестанан куьйгалхо хиллачу Васильев Владимира мах кхайкхийра, бевддачех информаци еллачунна. Дагестанехь бевддарш лоьцучу юкъанна 28 шо долу ХIинжа-ГIалара, тутмакхех цхьахволчун герагара стаг лецира. Талламчаш тешна бара, цо гIо дина хир ду аьлла.


Нохчийчоьнна низамаш яздина дацахь а...\nГIуран-бутт 10, 2015\nАдамийн бакъонаш ларъяран дуьненаюкъарчу HRW хьукматан лого\nТ1аьххьарчу 65 шарахь хIора ГIура-беттан 10-чохь дуьнено билгалдоккху адамийн бакъонаш ларйаран де. Бакъду, и бакъонаш цхьайолчу меттигашкахь лоруш елахь а, цхьаццайолчу пачхьалкхашкахь кIоршаме хьоьшуш ю...\n1948-чу шарахь, шозлагIа тIом дIабирзина масех шо даьлла а долуш, Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн цхьаьнакхетаралло шен рогIерчу сессехь тIеийцира, адамийн бакъонаш ларйарах болу сацам.\nИ сацам оьшуш хилар гайтира нацин заманчуьрчу Германино тIамехь лелийна къизаллаш юкъараллина йоллучу барамехь йовза йолаелча а, Сталинан Iедало лелийначу къизаллин барамаш бевзича а.\nЦул тIаьхьа ши шо даьлча Дуьненаюкъара адамийн бакъонийн деклараци тIеийцира, ткъа иза тIеэцна долу гIура беттан итталгIа де адамийн бакъонийн де санна дIакхайкхира. Адамийн коьрта бакъонаш ягарйеш долу дуьненчохь дуьххьарлера официала документ хилира цу Декларацих.\n65 шерачохь дукха хIума хийцаделла дуьненчохь. Малхбузерчу кхиинчу пачхьалкхашкахь Iедалш Iемина, хIора а цхьа-цхьацца волчу вахархочуьн бакъонаш ларйан, ткъа бахархошна дика кардирзина шайн бакъонашкахь къийсар а, Iедалшна шайца харйонаш йийцар ца магор а.\nАмма дуьне Малхбузерчу кхиинчу пачхьалкхех лаьттина ца Iа. Азехь а, Африкехь а, ур-аталла Европехь а дуккха а ю, адамийн бакъонаш бохург беламе а лоруш, Iедалша шайна луъ-луъучу кепара куьйгаллаш лелош а, низам шайна тарлучу агIор дIасаийзош а йолу пачхьалкхенаш.\nНагахь санна хIора а Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллина декъа йолчу пачхьалкхено куьг таIдарца къобалйина йолу адамийн бакъонийн деклараци ешча, гуш хуьлу, мел генахь ду цу тIехь яздинарш миллиардаш нахана кхочуш хила бохург.\nДекларацин уггаре а хьалхарчу артиклехь яздина доьшу вай: „ХIора а стеган дахар низамца лардеш ду. Цхьа а вен бакъо яц, цунна нагахь санна кхело верца бекхам бан сацийна дацахь“. Вайн заманахь мел кIезга ткъех тIом бу дуьненчохь дIабоьдуш. Цу тIемашкахь бойъучийн терахь бIеннаш эзарнашкахь ду.\nЦхьанна а Декларацино, цхьанна а низамо гIо ца до цу нахана. Нохчийчохь шина тIамехь байинчу бIеннаш эзарнашна а бен хир дацара, шаьш дуьненаюкъарчу Декларацешца лардеш дуй хаар, къизачу оьрсийн чаьлтачано шаьшна герз тухучу я шаьшна тIе бомбеш еттачу хенахь.\n„Цхьанна а стагана таIзарш дан бакъо яц, цуьнан сий дойъуш, я адамаллийца догIуш доцу гIуданаш цунна дар а магийна дац“, - аьлла яздина ду Декларацин кхозлагIчу артиклехь. И дешнаш хаздезара Нохчийчуьрчу Чернокозово цIе йолчу набахтехь дийна боллушехь оьрсийн салтеша тIера цIоканаш даьхначу кегийчу нахана, я ПАП2 цIе йолчу Соьлжа-гIаларчу фильтрацин лагерехь пIелгийн мIарашна кIела мехий эхийтарца таIзарш динчарна.\nЯ шен хIусамда, цIеяххана хилла нохчийн тIемло мичахь ву схьадийца бохуш оьрсийн чаьлтачаша а, церан хьадалчаша а масех дийнахь таIзарш а дина йийна хиллачу Эвтарарчу къоначу зудчунна.\nДекларацин 6 артиклехь доьшу вай, „хIора а стаг, цуьнан бехк кхелаца тIечIагIбина бацахь, бехке воцуш ларавогIу“ бохург. Бехке ца хиларан презумпцино болх ца бора оьрсийн хаамийн гIирсашкахь цу махкахь мел хуьлуш долу вуон хIума я къепедацар нохчашна тIе а тоттуш, каравеъ-веънарг нохчо дIа а лоций, боцучу бехкаца шерашна набахте чу кхуьссучу хенахь. Болх ца бо цуо тахана а, Iедалхойн шеконашца лийца а луьйцуш нах телефизионехула сийсаз бечу хенахь, я царна террорхошна санна тIе мухIар тухучу хенахь.\nДуккхаъ ю цу кепара, чуламца мах бина ца валлал, амма бакъдолчехь дуккхаъчу Iедалша хьоьшуш йолу артиклаш Декларацехь. Ю уьш иштта Европерчу адамийн бакъонийн конвенцехь а, Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллин Деклараци тIеэцначу шарахь Женевехь къобалйиначу.\nБакъду, цу конвенцин цхьаццайолу артиклаш кхочуш йан сихлуш яц хийла йолу Европера пачхьалкхенаш а. Масала, маьрша ваха-варан бакъо а, я шаьш долчу кхаьчна болу нах нуьцкъаха дозанал арабаха бакъо Iедалийн ца хилар.\nЖеневера конвенци хьоьшуш берш а ца хуьлуш, амма мухIажарш тIе ца эца шайна аьттонаш а беш цхьа могIа керла сацамаш а, низамаш а тIе а эцна, легала некъахула адамийн бакъонаш хьоьшуш ю, масала, Европехь лелаш болу Дублин 2 цIе йолу барт. Цу бартаца дуьххьара ша ког левзинчу Европерчу пачхьалкхахь саца везаш ву муьлха а мухIажар, адамийн бакъонийн Декларацино а, Женеверчу конвенцино а шена маьрша дIасалелоран бакъо лушшехь.\nЕари дийнахь, адамийн бакъонаш ларйаран де билгал а доккхуш, меттигерчу Iедалхошца и бакъонаш ма хьеша аьлла кхайкхам бан Венерчу парламентана хьалха дуьхьалонан акцин арабевлла хиллачу жигархойх цхьаммо, „Европа дозанаш доцуш“ юкъараллин векал волчу Зайберт ВилхIелма дийцира Маршо радионе, Дублин 2 барт Европин Iедалхоша юхабаккхалца цу континента тIехь адамийн бакъонаш ларйеш ю бохург дийца хьалхе ду бохуш.\nЗайберт ВилхIелм: „Цу Дублин 2 цIе йолчу сацамца адамаш цхьа а церан бакъонаш ларйеш а йоцуш, Европа мел ю дIасалоьхкуш ду. Кху Австрера а адамаш я Венгре, я Словаке, я Итале, я кхечу меттигашка дIахьежош бу, и барт бахьана долуш. Дуккхаъ бакъонашларйархойн боламаш бу, и барт юхабаккхийта дагахь дIахьош, даханчу шерашкахь дуккхаъ протесташ а хилла цунна дуьхьал, иштта кхеле делла а цу Дублин бартана дуьхьал гIуллакхаш“.\nЛакхахь хьехийначарел совнаха кхин цхьаъ мехала адамийн бакъо ю Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн Декларацехь а, Женеверчу конвенцехь а билгалйаьккхина. „Шен доьзалан чуьра а, шен долара а дахар лараре йолу бакъо“ аьлла цIе йолчу артиклехь яздина ду, „хIора а стеган бакъо ю, шен доьзалан дахаран а, шен хIусаман а, шен корреспонденцин а къайле ларйаре а, иза лараре а“ аьлла.\nБакъду, и артикл хьеша адамашна, къаьстина вайнаха, башха Iедале гIо-накъосталла а ца оьшу аьлла хетало, ваттсап мел ю кхечу нехан дахар а, церан къайленаш а юьйцучура нохчи совцахь тамаша а хетало.\nДуьненаюкъара Адаман бакъонийн Де


ТIехь Iазап латторна компенсаци еш, 52 эзар евро дала кхачийна ГIалгIайчоьнан вахархочунна\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело (ECHR) 52 эзар евро дала кхачийна 47 шо долчу ГIалгIайчуьрчу Цечоев Мохьмадна шена тIехь гIелоярх лаьцна цо чуделла арз листинчул тIаьхьа бинчу сацамца. Оцу хьокъехь хаам баржийна оршотдийнахь бакъоларъяран "Мемориал" центр0 (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал", амма иза реза ца хилла и статус шена тIеэца – Ред.).\n2004-чу шарахь ша низамехь йочу тIемалойн тобанца цхьаьна Несарна тIелатарх даредина хилла цо – хIктахьлерчу тIематасадаларехь вийра 78 стаг, чевнаш йира 113-нна. Оцу деношкахь Цечоев балхахь нисвелла: Магасерчу "Монолит" цIе йолчу гIишлошъечу фирмехь хадеш хилла иза.\nОццу шеран Марсхьокху-баттахь ницкъхоша вадийна иза. Кхело бинчу талламо бахарехь, резаьнкин гIаж йиттина цунна доIах тIе, жаннех, коьртах, телатан тоьрмиг коьртах боьллина кхаьбна, ток йиттина дареш дохуш. Iазап юкъах а дохуш, шен накъостий бехка юкъаийзабойтуш, тоьшаллаш даха гIиртина цуьнгара. Ткъа документаш хIиттийна а ца хилла лацаран хьокъехь.\nТIахьо хиллачу кхело набахтехь такха I3 шо хан тоьхна Цечоевна. 2017-чу шарахь, ерриг а хан а текхна, араваьлла иза лаьцначуьра.\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело шен сацамца билгалдаьккхина адамийн бакъонаш а, коьрта маршонаш а ларъяран Конвенцин ши дакъа талхийна хилар: тIехь Iазар латтор, къизалла дуьхьалъяккхар а, иштта, адамна шена тIехь кхел нийсонца яйта йолу бакъо а.\n"Оьрсийчоьнан Iедал бехке ду кхеле арздинчу стагна дуьхьал къизалла латтаяйтарна а, и хьал цаталларна а, ницкъаша даьхначу дарез кхелехь пайдаэцарна а", - аьлла бу Страсбурган сацам.\nОьрсийчуьрчу адвокаташа а, бакъоларъярхоша а билгалдоккху, тIемалой бу аьлла, жоьпе ийзийначу наха, дукха хьолехь, шайна кхел ечу хенахь дечу дIахьедаршкахь шайгара тоьшаллаш етташ даьхна олуш хилар.


Къоман селхане а карийна, кханенна бух биллинарг - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nКъоман селхане а карийна, кханенна бух биллинарг\n06.02.2020 15:30 Четверг\nНохчийн яздархо, публицист, лингвист, фольклорист Х.Д.Ошаев 1898\nшарахь Чахкарахь (Йоккхачу-Атаг1ана генайоццуш хиллачу г1опахь) хьуьнан белхалочун Дудин доьзалехь вина. 1915-чу шарахь Соьлжа-Г1алара реальни училище чекхъяьккхинчул т1аьхьа дешна Петроградерчу Хьуьнан институтехь. 1917-чу шарахь Россехь революцин хиламаш буьйлабелча, Нохчийчу вог1у Халид. Цо дакъалоцу деникинцашна дуьхьал бечу т1амехь. 1921-1922 шерашкахь Нохчийчоьнан Ревкоман председателан даржехь болх бо Дудин Халида. 1922 шарахь большевикийн партин мог1аршкара д1авоккху Халид, цо продразведкехула партино бо болх нийса цаларарна. 1илманехь, журналистикехь, литературехь болх бан волало Халид 20-чу шерашкахь. Цуьнан бакъдолчун бух болу статьяш «Нефтерабочий» («Грозненский рабочий»), «Революция и горец», «Советский Северный Кавказ», «Советская Автономная Чечня» газетийн, журналийн а аг1онаш т1ехь араюьйлу. 1925 шарахь Халид болх бан волало Нохчийн Автономин областан халкъан дешаран декъехь. Цул т1аьхьа, 1930-чу шарахь, болх бо Владикавказерчу Ламанан хьехархойн институтан ректоран даржехь. 1936-чу шарахь Халид Къилбаседа Кавказерчу 1илман-талламан институтан (Пятигорск) директор х1оттаво. Х.Ошаев автор волуш,\nцо дакъалоцуш, кечйира, ара а хийцира учебникаш, кечбира Къилбаседа Кавказерчу республикашна дуккха а хьехархой. Нохчийн халкъан а, мехкан а дуьхьа цо хьоьгу къа, бо пайде болх еххачу ханна сецира, 1937-чу шеран октябрь баттахь, цхьа а бехк боцуш лаьцна, Халид Колымерчу набахте д1ахьажийча. Ткъех шарахь харцонца хьийзинчул т1аьхьа (1957 шарахь) СССР-н Лакхарчу кхиэлан Т1еман коллегино реабилитировать вира Халид. Оцу харцонаша, та1зарша а могашаллина боккха эшам бинехь а, шен халкъанна, махканна а хьанал ваца болчу лаамах ца хадийра яздархо. Нохч-Г1алг1айн республика меттах1оттийча, Халид 1илман-талламан институтан директоран заместитель вахийтира. Оцу даржехь ша волуш цо 1аламат дукха болх бира нохч-г1алг1айн фольклор гулйойтуш, зорбанехь арайоккхуьйтуш. Арахийцира, цо дешхьалхе а язйина, оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь фольклоран шиъ книга (Соьлжа-Г1алахь, Москвахь). Оцу хенахь язъян буьйлабеллачу къоначу яздархойх наггахь вац цо хьехам, г1о-накъосталла даза. Цуьнан д1адолорца, г1оьнца меттах1иттийра музейш, театр. Шен кхоллараллин, 1илманан болх ца сацош, кхиамца болх бора хьехархойн институтехь, Халида дукха г1о дира къоначу 1илманчашна, яздархошна, шен дуьнене, историга болчу хьежамашца т1е1аткъам а беш.\nХалидан хьежамаш къаьсташ бара кхечу историкийн хьежамех. Цо вайнехан истори, фольклор толлура халкъан дахарца, цуьнан маттаца цхьаьна. ХХг1а б1ешо долалуш, къаьсттина граждански т1ом болу мур, дика бевзара\nХалидана, ша а оцу хиламийн декъашхо хилла хиларна. Халидан бакъдерг\nкъобал а ца деш, шайн «бакъдерг» толийта г1ерта «историкаш» к1езиг бацара. Шен статьяшкахь теллина ца 1аш, и мур исбаьхьаллин произведенешкахь а гайтира Халида. 1959-1964 шерашкахь араелира\nХ.Ошаевн «Алун шераш» роман-эпопея. Т1аьхьо и роман оьрсийн матте яьккхира автора. Халид дуккха а дийцарийн, повестийн, пьесийн, 1илманан статьян автор ву. 1969- чу шарахь араелира Ошаев Халидан очеркех, дийцарех, пьесех лаьтташ йолу «Б1аьсте» ц1е йолу книга. Цул т1аьхьа дукха хан ялале компартин мог1аршкара д1аваьккхира иза – СССР-н эскарша Чехословакехь маршонехьа г1аьттинчу халкъан ц1ий 1анорна ша дуьхьал хилар хоуьйтуш цо къамел дарна. Т1аьхьо, шена литературехь къахьега бакъо яьлча, Халида араяьккхира «Тропы времени» (1972 шо), «Боевая слава красномолотцев» (1976 шо), «Мужество снайпера» (1985 шо) – книгаш. Дагна ницкъ а хуьлуш т1еоьцура Халида вайнехан историх долу бакъдерг къайладахар, къомана харц, боьха а мел йолу ц1е тиллар. Цундела хазахетарца т1еийцира Халида А.Айдамировн “Еха буьйсанаш“ роман\nараялар. И роман къобалъеш къамел а дира, дика рецензи а язйира Халида. Вайнаха Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1амехь лаьцна дакъа жимдан, лахдан а г1ертар халахетарца дуьйцура цо. Дуккха а лехамаш бина, бакъдерг гулдинчул т1аьхьа Халида язйира Брест-г1ап ларйинчу вайнахах (240 стаг) «Брест – орешек огненный» — документальни-исбаьхьаллин повесть. «Брестская крепость» ц1е йолчу шен йоккхачу книгехь Сергей\nСмирновс цхьана а вайнахах волчу т1емалочун ц1е ца яьккхинера. Ша\nгулдина тешаллаш а далош Халида шега яздинчу кехатна С.Смирновс\nжоп даийтинера: «И тешаллаш соьгахь дац, г1опан музейхь и хаамаш\nбац», — аьлла. 1едало ткъе шина шарахь зорбане яккха ца магийна «Брест\n– орешек огненный» 1990-чу шарахь араелира. Интернациональни, патриотически дог-ойланехь кегийрхой кхетош-кхио шена чохь дуккха а бакъдерг долу книга яра араяккха цамагийнарг. Вай лакхахь билгаддаьккхина ма-хиллара, Нохч-Г1алг1айн республикехь\nвевзина ца 1аш, Къилбаседа Кавказехь а дика вевзаш яздархо, 1илманча вара Ошаев Халид. Халида ХХ-чу б1ешеран 30-чу шерашкахь нохчийн\nа, г1алг1айн а халкъийн истори, фольклор, мотт толлуш язйинчу статьяшна,\nисбаьхьаллин произведенешна а тидам т1ебахнера дешархойн, 1илманчийн а. Дахаран бакъдерг бухе а диллина, дахарера тешаллаш а далош,\nцо язйина нохч-г1алг1айн халкъан историх статьяш тахана а шайн мехалла янза ю. Нохчийн къоман дахарехь наггахь а меттиг яц Халида дакъалацаза. Ша дакъа мел лаьцначу меттехь халкъана пайдениг дитина цо. Халида х1оттийра нохчийн маттанна латинийн элпийн буха т1ехь алфавит. Оцу\nэлпашца нохчийн маттахь хьехар вовшахтуьйхира 30-чу шерашкахь. Шуьйра а, к1орггера а хаарш долчу Халида хаддаза шен тидамехь латтайора\nкъоман фольклор, истори. Цо дакъа а лоцуш арахийцира нохчийн фольклоран хьалхара том (1959 шо), нохчийн халкъан барта кхоллараллин поэзин антологи. Цо дуьххьара теллира нохчийн турпаллин иллеш, лаьмнашкара шира б1аьвнаш, маьлхан кешнаш. Халида доккха дакъалецира\nНГ1АССР-хь мохкбовзаран музей вовшахтухуш. Делахь а цуьнан дахарехь\nкоьртаниг исбаьхьаллин дош дара. Массо а жанрашкахь цо язйина произведенеш шайн дикаллийца лакхарчу т1ег1ане йохура критикаша, дешархоша, х1унда аьлча къоман дахар дара цара гойтург.\nДешархоша уьш дика т1еэцахь а, 1едалан аг1ор хастаме дош к1езиг я хаззане а ца хезара яздархочунна. Халидан очеркаш, дийцарш, пьесаш,\nповесташ, роман («Алун шераш») — оцу хенахь хиллачу идеологица\nмассо аг1о а йог1уш яцара. 1едална ма-хетта а, ма-луъу ца яздора\nХ.Ошаевс. Ткъа шо сов хан яьккхина Халида набахтехь. Бахьана? Бакъдерг лехар, шена карийнарг халкъанна довзийтар, халкъанна вон а, боьха\nа ц1ераш кочатуьйсучу хенахь цунна орцахвийлар. Оцу бахьанашна зорбанехь ара ца довлуш диснера Халидан куьйгайозанаш. 1едалан векалша шайца къамелаш динчул т1аьхьа шен к1енташа: «Нах санна ваха хьажахьара хьо а, т1аккха 1едало, кхинаш санна, лелор вара хьо...», — шега\nаьлча, Халида аьллера: «Сан хьомсарниш! Сан бераш: хьо а, Геберт,\nхьо а, Майкл (Майрбек), хьо а, Руся (Асланбек), хьо а, сан х1усамнана\n1айшат! Сан уггаре а гергара долу шу а ца кхета-те сох? Шуна гуш а, хаалуш а ма ду республикехь вайн дукха халонаш, баланаш лайначу гуттар\nа эккхина, лаьллина лелочу халкъах хуьлуш дерг, Юккъерчу Азера, Казахстанера иза ц1а деъчхьана. Хьан лардийр ду иза харцонах, доцург кочатийсарх, цунна бечу ницкъах? Хьан лардийр ду цуьнан сий, дикалла? Цунах хера а ваьлла, сайн токхечу дахаран ойла еш муха вехар ву\nсо? Цул т1аьхьа суна суо мила хета веза? Шун сий-ларам а ларлой соьга\nт1аккха?» И дешнаш Халидан дахаран некъ а, къилба а дара. Царах ца\nвухуш, халонашна хьалха корта охьа ца та1ош, шен массо а дашца къоман\nдика нах бовзуьйтуш, вехира Халид. Цундела шех ала хастаме дош дити\nкъоман иэсехь. 1977 шарахь кхелхинчу Халида шел т1аьхьа дуккха а\nкуьйгайозанаш дитира. Цул т1аьхьа дуккха а х1уманаш хийцаделла дуьненахь, вайн 1ер-дахарехь, пачхьалкхийн д1ах1оттамашка. СССР пачхьалкх йоьхча, баккхий хийцамаш хилла дуьненахь, адамийн кхетамехь, хьежамашкахь. Йисна цхьадолчу адамийн 1ер-дахарехь, хьежамашкахь хийца йиш йоцу мехаллаш: яхь, доьналла, иэс. Иэсо латтадо къам.\nЦо ца ходуьйту къам шен орамех, ца туьлуьйту некъах. Делахь-х1ета,\nуьш ду-кх Халидан куьйгайозанашкахь. Ирс хилла яздархочун: яхь а,\nдоьналла а долуш к1ентий хиларна. Цара к1елхьарадехира шайн ден кехаташ. Цхьаболчу наха шайн йишаваша, ков-керташ, ярташ, г1аланаш\nюьтуш, махкахь къематде х1оьттича а, цхьана минотехь а дог ца дуьллуш, къоман кхане ларйира Халидан к1енташа Майрбека, цуьнан вашас а.\nХалидан куьйгайозанаш халкъана оьшур долу дела лардира цара.\nЦара лардина куьйгайозаш ч1ог1а мехала дара, архивашкахь карийначу тешаллийн бух т1ехь уьш яздина хиларна. Оцу куьйгайозанех вовшехтоьхна Нальчикерчу «Эль-Фа» зорбанехь арахецна Ошаев Халидан «НохчГ1алг1айн полках дош» («Слово о полку Чечено-ингушском») 492 аг1о, 5\nэзар тираж йолу книга. Иза ялх декъах лаьтташ документально-исбаьхьаллин\nпроизведенийн гулар ю. Яздархочо ша мел яздинарг т1едузу цкъа а зорбанехь хилазчу суьрташца. Суьрташ т1ера вайга схьахьуьйсу дезткъа шо хьалха къона хилла Брест-г1ап ларйина вайнехан майра к1ентий. Иза Халида вайн къомах аьлла бакъ дош ду. Иштта болх яздархочо бина ца хиллехь, цо и бакъдерг гулдина, шен кхетамах, хьекъалх а чекхдаьккхина, охьадиллина а ца хиллехь, Даймохк ларбеш шайн дахар д1аделла и к1ентий доьза байна хир бара. Царах дош а дуьсур дацара къоман иэсехь, иттаннаш шерашкахь дийцинарш юха а дуьйцуш хир дара: «Нохчаша Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1амехь дакъа ца лаьцна, церан уьйр хилла гитлеровцашца, цундела баьхна уьш шайн Даймахках», — бохуш.\nТахана а хаддаза цхьаболчу «историкаша» вайн къомах дуьйцуш\nхезарг: «Уьш цкъа а ца хилла тешаме. Хала киртиг т1ех1оьттича,\nДаймахкана ямарт хилла...» Вайна т1ехь рог1ера харцо кхолла, ницкъ бан лиъча далош долу «бакъдерш» дара уьш цхьаболчу «историкша», 1едалан векалша шайна магийча. Халидан книга оцу тайпана къамелаш дечеран мотт сацо тешаллаш шена чохь дуккха а долуш ю. Хазахета, и книга араяьлла. Цо мелла а г1о дийр ду къоначу чкъурана къоман д1адаьлларг довза, халкъашлахь хилла ц1ена, сий-лараме юкъаметтигаш йовзийта а. Цхьа х1ума дац оцу книгехь нохчийн къоман векало шегара ледарло ялийтина я къаьмнашлахь къестамаш бина. Халида шен книгехь юкъалаьцнарг халкъан дахарера хала мур бу: т1еман шераш, Брестг1опехь хиллачу т1амехь вайнаха дакъалацар, Даймахках баьхначеран дийцарш, 255-чу дошлойн полкан т1еман некъ и.д1.кх. Книга зорбане кечъеш доккха г1о\nдина HP архиван урхаллин хьаькамо Музаев Мохьмада (Дала гечдойла\nцунна), ахчанца оьшу г1о-накъосталла дина НР-н Правительство, мог1арерчу\nбахархоша а. Иштта дукха а, хьанал а мехкан, халкъан а дуьхьа къахьегначу Х.Ошаевн ц1арах школа, институт хилча, дика\nхир дара вайн республикехь.


Терроризмна бехкехетарш, я бехкбоцуш хIаллакхилларш\nНесарарчу "Ковчег" йохка-эцаран туькана хьалха эккхийтар динера дахначу кхааридийнахь. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан информацица, вевзашвоцчу шиммо граната ластийнера полисхошна тIе. Терроризм лелийна аьлла, шеконашка эцнарш лаца гIоьртинера полисхой: тIелеттарш байира, шина полисхочунна чевнаш еш.\nХиллачух официалехь дIакхайкхийна информаци тIе ца оьцу оппозицино, уьш ца теша ишта, байинарш бехкехилла бохучух а. ГIалгIайчуьрчу къаноша къоман тезет кхайкхийна махкахь.\nКхааридийнахь суьйранна дийца даьккхира Несарахь хиллачу эккхийтарх. "Ковчег" туьканчу воьддучуохь эккхийтина бомба бохуш, дуьйцура дуьххьара. ТIаьхьо Iораделира, офис чу воьдучу меттигехь иккхина хилар.\nЦигахь, цIенна бухарчу ларми чохь ю ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а дозанаш хуьйцуш бинчу бертана жигара дуьхьал хиллачу Хаутиев Багауддинан офис.\nИ сурт гинчара дийцарехь, оппозиционеран машенна уллохь дина хиллера эккхийтар. Цхьа хан яьлча билгалделира, гIишло чохь иккхина хилар граната. Зулам хилале хьалха, "Ковчег" йохка-эцаран туьканна хьалха ши машен еанера: УАЗ а, "Шеви-Нива" а. Росгвардин эскархой хиллера цу тIехь.\nВКонтактерчу шен агIон тIехь "Фортанга" хьостано яздарца, чевнаш хиллачу Росгвардин эскархойх цхьаъ – Панов Роман, ГIалгIайчу кхечу регионера веана хиллера.\nОфициалехь дийцарца, гIишло чохь Росгвардин белхахой цхьанакхетта царна тIелеттачу Хашагульгов Муслимца а, Ханиев Илесца а. Цара граната кхоссаран бахьанашца чевнаш йинера Росгвардин эскархошна, ткъа тIелеттарш байинера дуьхьал герзаш диттина.\nТIаьхьо бевллачу тешаша меттигерчу "Фортанга" гIирсе дIахаийтира, ницкъахой офисан гIишло чу бахара, цигахь цкъа герзаш дийлира, тIаккха эккхийтар хилира, юха а цкъа герз делира аьлла.\nШайлахь шиъ лазийнарг а волуш, оцу гIишлочуьра арабевллера Росгвардин эскархой, цул тIаьхьа ФСБ-н белхахоша а, тIеман барзакъ доьхначу наха гоне ерзийнера гIишло.\nХьостано терго тIеозайо байинчарна.\nХашагульгов Муслим жигархо вара, юридикан гIо латтадора цо протестхойн акци бевллачарна. Хаутиев Багауддинан офисехь хадархо а вара иза. Цу чохь яра "Магас-Лайф" хьостан редакци а. Оьрсийчоьнан Конституцин кхелан кхеташо хилале а, хиллачул тIаьхьа а цу хIусамехь дIахьора оппозиционераша шайн пресс-конференцеш. Маьрша стаг вара Хашагульгов, дуьйцу цуьнан хиллачу доттагIаша.\nШолгIа вийна Ханиев Илес IатIарш духкуш вара оцу гIишлочу воьддучохь. Цкъа а я полицин чоьтехь, я лехамашкахь хилла ши кIант вацара и шиъ.\nЮкъаралхойн "Опора Ингушетии" боламан куьйгалхочо Чемурзиев Бараха кхайкхамбира еаридийнахь гIалгIайн полисхошка, бехк боцуш байинчу кегийрхойн гIуллакх таллар тIедожош. Делахь а, ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека Кхерамзаллан Кхеташонна тIедиллина, байинчийн гергарчаьрца царех хеттарш де аьлла.\n"Бакъдолу адресаш билгалдаха, цара уьйраш хьаьнца лелайора а талла, тIебалабе церан гергарнаш а, уьш хIун лелош бара хаархьама. Граната ластийнарг мила хилла а къастаде. ГIуллакх шайн тергонехь а латтаде, хIора денна шаьш бинчу талламах соьга схьа а хаийта", - аьлла Евкуровс.\n"Тхайн дайинчу берашна доьлху тхо"\nКъаночо, юкъаралхочо Барахоев Ахьмада шена дика вевзара аьлла Хашагульгов Муслим. Къанойн Кхеташонехь цунах лаьцна диканиг бен ца олура боху цо. Юрист вара Хашагульгов, маьхза дуккха а дикаллин гIуллакхаш луьстура цо.\n"Тхайн дайинчу берашна доьлхуш ду тхо", - аьлла Барахоев Ахьмада. Республикехь тезет ду кхайкхийна.\n"Настоящее время" проектан корреспондентца Олевский Тимурца хиллачу интервьюхь дуьйцу къаночо, шаьш тезет хIунда кхайкхийна а, кхин дIа ден долчух а.\n"Цхьана хIуманах ца кхета: меттигерчу Iедало дIакхайкхийнера, махкахь бандиталла а, гIаттамхой а эшийна шаьш, маьрша мохк бу бохуш. ТIаккха оппозицица тIом боло дагадеъча, царна гIирс карабо нах хIаллакбан".\n"Суна хетарехь, митинге бевлларш а, адамийн бакъонаш ларъеш, харцонца латтанаш дIадохуш бина барт юхабаккхийта къахьоьгу къоман цхьааллин Комитет а кхерорхьама дина цара и", - бохуш, дуьйцу Барахоевс, Несарахь хиллачух вистхуьлуш.\n"ТIаккха даим а санна нисло-кх: Iедалан дайн бакъо ю низамаш а, ГIалгIайчоьнан республикан Конституци а хьеша".\nКъаночо латкъамбо, шайн махкахь синтем боцу дуккха а хан хиларх.\n"Тахана къанойн уггар а коьрта Iалашо ю – кегийрхошка кхайкхамбар, низаман гурашкара а ца дуьйлуш, паргIат хиларе доьхуш. Тхайн кегийрхошна сагатдо оха".\n"Бехказаллин презумпци чоьте оьцуш яц!"\nВийна Муслим дика вевзара шена, цундела официалехь дуьйцучух ша тешаш вац аьлла, "Выбор Ингушетии" организацин куьйгалхочо Нальгиев Исмаила. Массо а юкъаралхошна вевзара иза боху цо, йохка-эцаран центрехь хадархочун болх беш иза хиларна.\n"Цхьа тийна, хьекъале, кIорггера Iилма долуш кIант вара иза, - дуьйцу Исмаила. – Гезгамашин-беттан 26-чохь тхо митинге арадовла кечлучу хенахь, дукха дехарш дира цо тхоьга, ма гIо бохуш. Бертаза хIума лелор дезаш вацара иза".\nОфисаш чохь хилла и инцидент. Тоххара тайпанинй кхеташо яра цу чохь куп тоьхна. Кхеташ дац, оцу офис чу стенна баьхкинера Росгвардин эскархой. Магасехь митингашкахь хиллачу йохка-эцархойн меттигаш бу дехьо. Шозза хьоьвсина цигахула полисхой", - дуьйцу Нальгиевс.\n"Iедалшна муьтIахь долчу массо а хьосташа селхана яздина, ши тIемало вийна аьлла, ткъа бехказаллин презумпци бохург чоьте а ца лору", - аьлла Нальгиев Исмаила.\nКхелехула чекъдаьлла доза:\nКарарчу-беттан 6-чохь Оьрсийчоьнан Конституцин кхело низамашкахь ду элира, шина республикана юкъара дозанаш къастор. Кхелахойн сацамца а догIуш, Нохчийчоьнца дозанаш къасторхьама, оьшуш дац ГIалгIайчохь референдум дIаяхьа, ткъа дозанаш билгалдохучу хенахь оьшуш бац Федерацин Кхеташонан сацам.\nГезгамашин-беттан 26-чохь ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а куьйгалхоша шина республикана юкъара дозанаш къастош бертан куьйгаш яздира. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIакхайкхийра, латтанаш хийцарца шина а республикана а, шина а къомана а цхьатерра пайда беана аьлла. Ткъа гIалгIайн бахарошна ца тайра и, царна хетарехь, масийтта гIалгIайн тайпанийн бIаьвнаш тIехь лаьтта дозанаш а нохчашна кхаьчнера.\nГезгамашин-бутт бовш ГIалгIайчоьнан коьртачу шахьарахь Магасехь а, кхечу ярташкахь а Нохчийчоьнна латтанаш дIадаларна дуьхьал протесташ йолийра бахархоша. Цхьана баттахь гергга лаьттира уьш.\nГIадужу-баттахь гIалгIайн эвла веара Кадыров Рамзан, шена "Iу" ву аьллачу къаночух кхета. Ший а вовшашна къинтIера а волуш, дирзира дов.\nОццу беттан 26-чохь юха а ГIалгIайчу веара Кадыров – кхечу протестийн жигархочух, гIалгIайн хиллачу чоьхьарчу гIуллакхийн министрах Погоров Ахьмадах кхета. ГIалгIайн жигархой гулбеллера хIетахь Погоровн кетIахь, цуьнан агIо лацархьама. Кадыровс а, Делимханов Адама а, Даудов Мохьмада а чохь къамелаш дина хиллера, эххар а вовшашна геч а деш, дIасакъаьстира.\nГезгамашин-беттан 30-чу дийнахь ГIалгIайчоьнан кхело юхабаьккхира дозанаш къастош бина барт, мехкан Конституцица догIуш дац аьлла.\nМатериалан автор Олевский Тимур, гочйинарг Димаева Лиза


Доакъашхо:ElizaMag/Черновик — Википеди\nКъам Мотт Культура Истори\n1 123456789101112 3 123456789101112 123456789101112 7 123456789101112 9\nГIалгIайче e ГIалгІай Республика — паччахьалкхе я Малхбоалера Европе, юкъейоагIаш я Россе Федераце чу. Мехка эггара дукхагIа баьржа ди ба — Ислам. Наьна-гIала — Магас. Паччахьалкхен мотт — гIалгIай, эрсий ба.\nГIалгIай мехка доазув малхбузехьа гIинбухехьа ХIирий мехкацеи, ГIаьбартe-Малкхарой мeхкацеи да, малхбоалехьа — Нохчий мeхкаца да, зIилбухехьа ГIалгIайчен гIай Гуржий мeхкаца да, из цхьатара нийслу Россе Федерацен паччахьалкхен гIайца.\nГIалгIай Республика кхеллай 1992 шера Этинга 4 дийнахьа. Баьцамеа 30 дийнахьа 1994 шера ГIалгIайче Викалал доацача къамайи халкъайи организацена юкъеяха хиннай, амма Мутт-хьал 1 дийнахьа 2008 шера юкъера араяннай.\nНаьсаре — цIермашеннаькъа станци я Наьсарера.\nМяцхали бетта 1891 шера Наьсаре Iойилла йолаеннай цIермашеннаькъа ткъовро Берса-Юрт — Петровск. Цига Села 1 дийнахь 1893 шера хьайийлай вокзал. Нохчиче тIом балалехь Шолжа-ГIала кхаччалца дIакхоачаш хиннаб из никъ, амма тIом бодача хана из бохабаьб, хIанз Шолж-Пхьенга кхаччалца мара бац.\nГIалгIайчен байракх ГIалгIайчен герб\nПаччахьалкxен гимн: ГIалгIайчен гимн\nПаччахьалкxен цIейнаш: Этинга 4, Мутт-хьал 1.\nЗаьзганаькъан Бейсултана Идрис — гIалгIай паччахьалкхе кхеллачарна юкъера цаI ва.\nИз ваьв АгIой 31 дийнахь 1896 шера Буро-КIале.\n1930 шера контрреволюционер ва аьнна лаьца хиннав.\n1932 шера топаш тоха кхел я хиннай, амма из кхел хийцай 10 шу ха тохаш.\n1937 шера юха лаьцав ший сесагаца Москоа.\nКхелхав Баьцамеа 5 дийнахь Шолжа-ГIала тIарча набахте.\n■ Магас ■ Наьсарен шахьар\n■ Наьсаре ■ Шолжа шахьар\n■ МагIалбик ■ МагIалбика шахьар\n■ Илдарха-ГIала ■ Лоаман шахьар\n■ Шолжа-Пхье ▨▨▨▨▨▨▨▨\nIилмаши, дешара предметаши\nгIалгIай меттал ГIалгIай ханорг ГIалгIайчен географи\nИстори (Краеведени, Обществознани)\nХа, Шу (Шера ханаш), Бутт, КIира, Ди-бийса\nАгIой • Саь-кур • Мутт-хьал • Тушоли\nСела • Этинга • Баьцамеа • Мяцхали\nМихий • АьрхIий • Лай чилла • Чан-тар\n(лоамаш, аргIенаш, кхыдола гувнаш)\nГIалгIайчен хин объекташ\n(дода хиш, Iамаш, хурхалаш)\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Доакъашхо:ElizaMag/Черновик&oldid=32683»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 13 АгӀой 2020, 07:14.


Титиевн машенчуьра хIуманаш лечкъийна\nТитиев Аюб лоцучу дийнахь мухIар таIийна дIакъевлинчу цуьнан машенчуьра хIуманаш яйна. Кхи а керла цунна дуьхьал гIуллакх даккха тарло и бахьана долуш аьлла, тешна ву бакъонашларъярхочун адвокат.\nМаршо Радионо яздира, оршотдийнахь Оьрсийчоьнан гоьбоьвллачу 60 Iилман, културан гIуллакххоша а, Iеламнаха а, журналисташа а, бакъонашларъярхоша а президенте кхайкхам бина хиларх, Титиев Аюбан гIуллакх федералан тIегIанехь хаттийтар доьхуш.\nОццу дехарца петици кечйинера нохчийн йийначу бакъонашларъярхочун Эстемирова Наташин йоIа Ланас. Пхеа дийнахь 1100 стага куьйгяздира кехатна. Дечкен-баттахь дуьйнна чохь валлош ву Соьлжа-ГIаларчу "Мемориалан" куьйгалхо Титиев Аюб, марихуана лелийна аьлла, бехкала а воьллина. Бакъонашларъярхочо тIе ца лоцу кхийдо бехк. Наркотикаш шена тийсина а аьлла цо а, цуьнан белхан накъосташа а.\nГIуллакхан материалаш а, лоцучу дийнахь схьаяьккхина, мухIар тоьхначу машенах а хьовсучу Титиевна а, цуьнан адвокаташна а гучудаьлла, машенан догIа даьккхина хилар а, цу чуьра хIуманаш дIаэцна хилар а, хааме даьккхина "Мемориал" центро.\nТитиевс бахарехь, машен йоьду а, лаьтта а меттиг билгалйоккху беза мах болу машенчуьра гIирс байна, флеш-карта цхьана долу видеорегистратор а яйна, яздо "Мемориало" шен пресс-релизехь.\nИштта автомобиль чуьра дIаэцна травматикан ши тапча а, шийтта патрон, тапча лело бакъо, мобилан кхо телефон, планшет, йозанаш тIехь долу кехаташ а.\nАдвокатна Заикинна хетарехь, цуьнан яйна хIуманаш цунна дуьхьал яха а тарло, масала, травматикан тапчанах тIеман тапча ян.


Журналист Политковская Анна йийна 15 шо кхечи\n"Новая газетехь" болх бина журналист Политковская Анна йийна 15 шо кхечи тахана, Г1адужу-беттан 7-чохь. Тахана кхачало иза ейтинчарна дан тарло таIзар – стаг вийнарг бехктакхамах мукъа вуьсу цо зулам дина 15 шо даьлча.\nПолитковская Анна йийра Москвахь, шен цIийнан учахь нийсса 15 шо хьалха. "Новая газетан" журналист евзара дуьненна Нохчийчуьрчу тIемаша ден зенаш довзийтарца а, цигарчу бахархойн бакъонашкахьа латтарца а. Масийттазза тIемаш лаьттачу мехкашка яхара иза, хилира Нохчийчохь а.\nБизнесхо Гайтукаев Лом-Iела, милицехь болх бина Хаджикурбанов Сергей бехкевира зуламна бух кечбарна. Ткъа зуда ерна куьг-бехке бу аьлла, цаьрца цхьаьна набахте хьовсийра милцо Iийна Павлюченков Дмитрий, вежарий МахмудовгIар – Рустам, ИбрахIим, Жабраил. Набахтехь кхелхира Гайтукаев Лом-Iела. Тахана хууш дац, хьан арабаьхна хилла нах Политковская ен.\n"Новая газето" дIахьедина, оцу гIуллакхан талламабар кхин дIа а карладаккхийта хьовсур ду шаьш аьлла. Иштта, тахана шаьш шайгара бинчу талламан жамIех а дуьйцуш, фильм арахеца дагахь а бу газетан белхахой. "Новая газетан" журналисташ тешна бу, хилларг доьзна хиларх Нохчийчоьнан куьйгалхочух Кадыров Рамзанах. Масийттазза тIемаш лаьттачу мехкашка яхара иза, хилира Нохчийчохь а. Нохчийн къомана дуккха а орцахйийлира ша дийна йолуш Политковская Анна.\nДелахь а, Москвахь а, Оьрсийчоьнан кхечу цхьацца меттигашкахь а, дуьненан дуккха а шахьаршкахь а наха барамаш дIаъьочу юкъанна Нохчийчохь хьахош а яц Политковская Анна.


Ненан мотт — ЧЕЧЕНСКАЯ НАЦИОНАЛЬНО-КУЛЬТУРНАЯ АВТОНОМИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН\n(3 июня 2016) Ханна жима велахь а, айса йоккхуш йолчу хенах дуккхахерг аренца яккхар нисделла сан. Иштта, сайн аренца долчу дахарехь цхьана х1уманан тидам бина ас, цу х1уманах цецвийлина а ца волу со.\n«Х1ора стагана сийлахь долу кхо х1ума ду дуьненчохь\nвовшахдаккха йиш йоцуш, даима а цхьаьна хила дезаш.\nИ кхо х1ума – мотт а, халкъ а, Даймохк а ду. Оцу кхаа\nдекъах муьлхха а цхьаъ д1акъаьстича, дисина ши дакъа\nдахалуш дац» Ахьмад Сулейманов\nХанна жима велахь а, айса йоккхуш йолчу хенах дуккхахерг аренца яккхар нисделла сан. Иштта, сайн аренца долчу дахарехь цхьана х1уманан тидам бина ас, цу х1уманах цецвийлина а ца волу со.\nМалхбалехьара малхбузе кхаччалц дуй те аьлла даьржина ду тахана дуьненахь вайн нохчийн къам.Цхьацца бахьанашца махках бевлла уьш. Царах цхьаберш кхеттал болуш кхечу махка д1а бахна (со а царах ву), вуьйжуш аренца, кхечу махкахь бина бу. Амма царах дуккхахберш дено-дено шайн ненан мотт бицбина бог1у . Грамматика юьйцур яц вай, вовшашка бистхиларехь ч1ог1а эшна дог1у нохчийн мотт бийцаран хьал.\nВайх цхьаболчара ч1ог1а дозалла до шайн доьзалхочунна кхечу къоман мотт хиъча. Къаьсттина Европехь 1аш болчу нохчийн кегийрхошна масийтта мотт хаа. Амма ненан мотт хаий те цунна, аьлла хаттар кхолладелча, вайна хеза церан жоп: «Бийца-м ца хаа, шега дуьйцучух кхета-м кхета. Шен акцент йолуш бийца эхь хета нохчийн мотт».\nАс дозалла до, масийтта мотт хууш, хьекъалца, кхетамца,1илманца вайн къоман сий лардеш болчу кегийрхойх. Амма шен ненан мотт а ца хууш , кхин деригге х1ума хууш долчу адамах со цецволу, иштта адам сайна дайча, ч1ог1а дог а 1аьвжа. Соьга хаьттича, берриге бехк ден а, ненан а бу аьлла хета суна, х1унда аьлча шен чуьра, шен доьзалера дуьйна ду мотт 1амар, и бийцар. «Ненан мотт» лаа аьлла ма дац цунах!\nКегийрхошна юкъахьчул г1оле хьал дац бакхийчаьрна юкъахь а тахана. Вовшашка оьрсийн, муьлххачу кхечу къоман мотт буьйцу цара, шайн чохь доьзалхошца кхечу къоман маттахь къамел до, цунах баккхий а беш.\nСайн къамелана т1едоьг1на дало лаьа цхьа дийцар. Масал оьцучо масал оьцийла кхунах.\n«Немцошца хиллачу Даймехкан тIаме вахана хилла жима стаг. Ницкъ ма-кхоччу летта иза мостагIчух, амма бертаза мостагIчун каравахар нисделла цуьнан. Германехь висна иза, цигара шена зуда а ялийна. Шен цIа са ца гатдеш ца Iийна хIара, амма тIехIоьттина даьллачу хьолехь ша хаьржина некъ гIолехь карийна кхунна.\nСамах а, гIенах а кIантаца дехаш хилла винчу ненан сурт, амма ненах дерг цахааро дагна ницкъ бора. Шен оьздачу маттахь, хIара яхьах ца вохийта дош олуш, нанас тIаме хьажийна ма вара шен кIант.\nТIом чекхбаьлча а шен кIантах лаьцна цхьа а хаам ца кхаьчча, нанас шена тIе Iаьржа духар дуьйхира. Оцу духарца хIора сарахь кетIа а йолий, цигарчу гIанта охьахуий, юьрта чу богIучу новкъа бIаьрг бетташ Iара и ехха.\nКIантана иштта цо сагатдира ткъе итт шарахь гергга.\nДаймехкан тIамехь халкъо толам баьккхина 30 шо а дуьзнера хIинца.Шен Iаьржачу духарца нана кетIа яьллачу хенахь кхаьрга веара вевзаш воцу хьаша. Цо дийцира ша путевкица Германе вахарх, цигахь шена дайнарг.\nГерманехь вехаш волчу оцу ненан кIанта дехар дина хиллера шен Даймахкара веана стаг шена гича, ша вина-кхиъначу юьрта гIой, дийна елахь шен нене кост дIатохахьара, аьлла.\n– Хьан кIант дийна ву, могуш ву, Германехь вехаш ву иза шен доьзалца. Хьо йолуш юй хьажий, хьоьга маршалла ло бохура. Аьтто балахь, ган доьгIнехь – гур ду бохура…\n– Дийцахьа, къамел муьлхачу маттахь дира ашшимма?\nЖимма воха а воьхна, хьешо жоп делира:\nИштта оьзда, турпала наной мел бу бан йиш яц ненан мотт!\nВешан мотт бийцахь, 1амабахь, ларбахь, оцу немцойн махкахь ваьхначу стагах тарлур дац-кха вай. Дийцаран масало хаза кхетам ло вайна.\nДагадаийта лаьа: нохчаша шаьш ц1ерадаьхна леллачу 13 шарахь ма ца бицбина шайн мотт, цу маттара цхьа а дош, ма ца дицдина цхьаъа шайн г1иллакх!\nЦу хьокъехь аьлла-кх 1963-чу шарахь Москвахь д1аяьхьначу Ерригсоюзни 1илманан-практически конференцехь вайн г1араваьллачу поэта а, хьехархочо а Сулейманов Ахьмада : «Х1ора стагана сийлахь долу кхо х1ума ду дуьненчохь вовшахдаккха йиш йоцуш, даима а цхьаьна хила дезаш. И кхо х1ума – мотт а, халкъ а, Даймохк а ду. Оцу кхаа декъах муьлхха а цхьаъ д1акъаьстича, дисина ши дакъа дахалуш дац. Нохчийн къам казахийн, киргизийн мохк ца тайна а, оцу махкахь даха а, 1ен а ца хууш ца г1ертара шайн Даймахка. Кху дуьнен т1ехь мел йолу дуьхьалонаш а эшош, шаьш 13 шарахь хала гулбина бахам а битина, нохчий шайн Даймахка г1ертара Дала делла и сийлахь кхо х1ума вовшах а тоьхна, юха а дуьззина къам хилла даха».\nНенан мотт – орам бу, хьо лаьтта т1ехь латтош болу. И орам д1абалахь, цунах хьо хадахь хедаш ду хьан дахаран дитт.\nНохчийн стаг стенггахь велахь а, муьлххачу пачхьалкхехь вехаш хиларх а, велча д1аволла шен махка, шен ц1а, шен лаьтта т1е схьавалош ву дукхахьолахь. Тезетахь кадам нохчийн маттахь бо. Оцо кхачадо дерриге а.\nТидаме эца деза нохчийн мотт ЮНЕСКОс дерриге а дуьненара довш лаьттачу меттанийн атлас юккъе бахийтар. Ткъа мотт ца хилча стеган цхьа а т1етевжийла ма яц! Мотт бу – къам ду, мотт бац – къам дац, аьлла хьекъале дешнаш ду.\nЦундела ша нохчи волчо нохчийн къам ца дайта, шен мотт ларбан беза, 1амо а беза, кхио а беза. Шен ненан мотт хаа а беза , и бийца а беза; цунах къахка а мегар дац, къаста а мегар дац.\nНенан мотт ларбан а, мазал мерза бийца а, цунах дозалла дан а хьекъал, кхетам, хьуьнар, доьналла лойла вайна Дала!


"Медузас" яздо, Донбассехь оьрсийн паспорташ доькъуш ду аьлла\nМалхбалерчу Украинера сепаратисташа шайгахь латточу кIоштийн бахархоша оьрсийн паспорташ эца кехаташ чулуш ду, Киевс контролехь латтош йоцчу пачхьалкхан дозан тIехь, Оьрсийчу дIа а ца боьлхуш. Оьрсийн Iедалхоша паспорташ дIалун пункт аьлла, цIе тиллинчу Ростовн кIоштарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан дакъошкахь чуоьцу документаш сепаратистийн Iедалхойн органашкара. Оцу регионерчу "Медузас" яздо цунах шен репортажехь.\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира байначу беттан 24-чохь куьйгъяздира, Малхбалерчу Украинехь сепаратисташа доладечу кIоштийн бахархошна оьрсийн паспорташ дIадалар аттачу доккхуш. Цул тIаьхьа пхи де даьлча паспорташ лун центр схьайиллира Ростовн кIоштахь.\nЮьхьанца дийцира, оьрсийн паспорташ оьшучу Украинан бахархойн дезар ду Оьрсийчоьнан территори тIехь кехаташ чудала.\nДелахь а, оьрсийн пачхьалкхан органо документаш бахархошкара схьаоьцуш дац, сепаратисташа шайн куьйгакIел латточу республикийн Iедалхошкара оьцуш ду яздо "Медуза" хьостано, белхахойн миграцин декъерчу шайн хьостана тIе а тевжина.\nУкраинан Iедалхой дуьхьал бу Донбассан бахархошна оьрсийн паспорташ даларна. Киевехь хьоьху, Оьрсийчоьнан паспорташ бакъ ца дар, ткъа регионан бахархошна паспорташ далар пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхашна юкъагIертар ду аьлла.\nГуманитаран синкхетамца луш ду шаьш паспорташ бохуш, чIагIдо Москвано.


Iамерка -- Вашингтон, Пентагон.\nПентагоно дехар дина Конгрессе ОвхIанистанан Iедалшца машаран дийцарш дIадахьа богIур болчу Талибан боламан векалша йир йолу харж меттахIотто ахча лахьара аьлла. Цунах лаьцна хаам бина еарин дийнахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министралло, яздо "Iамеркан аз" портало.\nСтохка Мархийн баттахь Талибано тIом сацош барт бира ОвхIанистанан Iедалшца. Оцу хенахь догдохийла кхолладелира, тIемалошна а, мехкан Iедалшна а юкъахь машаран дийцарш дIадоло аьтто бала мега аьлла, 17 шарахь боьдуш болу том дIаберзо.\nАмма дукха хан ялале Талибанна а, Iамерко гIортор ечу овхIанхойн Iедалшна а юкъахь юха а тIемаш буьйлабелира, Вашингтонна а, Талибанна а юкъахь дагадовларш дIадоьлхуш хиллехь а.\n"ТIом сацош дийцарш дIадоло кхуьа агIо оьшуш меттиг нисбелча, (и) ахча дайа мегар ду "талибанан векалш схьабалош а, уьш дIатарбеш а", - дIахьедар дина Пентагонан векло Ребарич Ребеккас.\nРебарича дийцарехь, Пентагон "бух билла гIерташ ю овхIанхойн Iедалшца тIом дIаберзош хила мегаш долчу дийцаршна". Цо чIагIдарехь, карарчу хенахь цу Iалашонна билгалдаьккхина ахча дац тIеман министраллан бюджетехь.\nХIокху кIиранах Конгрессан Векалийн чоьнан тIеман хьашташна ахча къасторан комитетан декъо низаман проект къобул йира машаран дийцаршкахь дакъалоцучу талибашна ахча далар Iамеркан Iедалшна доьхкуш, нагахь цу цхьаьнакхетаршкахь дакъалоцуш овхIанхойн Iедалан векалш бацахь я цу дийцаршна юкъаозийна зударий ца хилахь аьлла.\nИ низаман проект цкъчунна къобул ца йина тIеман хьашташна ахча къасторан Комитето. Иштта хууш дац кхочуш дийр ду я дац конгрессменаш Пентагонан дехар. ОвхIанистанан Iедалан векалш цкъачунна дакъалоцуш бац Вашингтоно а, Талибано а дIахьочу дагадовларшкахь.\nРебарича бинчу хаамца, Iамеркан тIеман министралло карарчу хенахь меттахӀоттош яц дагадовларшкахь дакъалоцучу меттигерчу гIаттамхойн тобанаша йон харж.\n"Iамерко гIортор еш ю меттигерчу тIегIантIехь машар бар Iалашонца ОвхIанистанан Iедална а, овхIанан Iедалан ницкъашца а, коалицин эскаршца а тIом сацо лаам болчу гIаттамхойн тобанашна а юкъахь дIахьочу машаран дийцаршна", - боху Пентагонан векло.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Талибанан векалша а еарин дийнахь дIаберзийна машар барх лаьцначу дийцарийн 6-гIа мур. Цу цхьаьнакхетаран декъашхоша дийцарехь, цу дагадовларшкахь "мелла а хьалхатаӀа аьтто баьлла" ОвхIанистанера кхечу пачхьалкхийн эскарш арадахарх лаьцна хин болчу бертан проект кечйеш.\nОвхIанистанан Iедалш реза дац, и дагадовлаш шайн векалш юкъахь боцуш дIахьош хиларна.


Seventh Pillar - Салман аль-Авдах!\nШейх Салман аль-Авдах, официально Усама бин Ладийн хьехамхо вара. Усама бин Ладена дукхазза хеста а вира аль-Авдах аудио а, видео а хаамашкахь. ХIетте а аль-Авдах хIинца къайлах а ца деш аль-Каидайн зуламийн хьокъехь дуьйцу.\nЦо яздира хIара кехат Усама бин Ладенга:\nСалман аль-Авдаха мархийн баттахь Усама бин Ладенга яздина кехат.\nМел дукха цIий дара Iанийна? Мел бехке доцу бераш а, зударий а баккхий нах а бара бaйина, заьIап бина, шайн цIенош чуьра дIалелхийна “аль-Каидан” куьйгац?\nРеза вуй хьо хьайн белшаш т1ехь хIоккхул боккхачу мохьаца Аллах1ана дуьхьалваха? Х1ара боккъалла а беза мохь ма бу, мел лахара а бIе эзарнаш бехк боцу нах, нагахь миллионаш бацахь а.\nМуха луур дара хьуна иштта дeриг, - АллахIан элчано аьлларг хиъначул тIаьхьа: " Миллахучо а хьоза эрна дехь, доьлхур ду иза къемат-дийнахь АллахIан хьалха: “Сан Дела! Хьокху стага со эрна дийна. Цо со хьашт долчу юурган дуьхьа ца дийна".\nХ1окху вайн дино хьозанан дахар лардо. Цо цкъа а бехк боцу нах байар бакъ дийр дац, муххачу буха т1ехь делахь а.\nТкъа ахь ца дешна пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цу хьокъехь аьлларг: "Цхьа пайхамар зингато къовзийна хилла дитта кIел 1аш волуш. И бахьана долуш багийна цо зингатан туьйлиг. Цу бахьанца АллахIа хаьттина цуьнга: "Tкъа xIунда дина ахь иза цхьа зингат бахьанехь?" [Сахих Муслим].\nАллахIа кхетийна пайхамар: "ХIунда? Цхьана зингато хьо къовзор бен бахьана доцушшехь, ахь дерриге хьалкъ дагийна, АллахIан сийлалла хестош долу!” [Сахих Муслим (2241)]\nНагахь и иштта зингатийн туьйлигах лаьцна делахь, ойла йел, мел докху вон тIе деана хила дезаpa адамашна.\nМила ву жоьпаллехь оцу массо къона бусалбанашна хьалха, хIинца а шайн къоналлин гIеметтабахана, шайн а доггах гIертарца, некъах тиллабелла, и мича боьду хаа кхетам боцуш?\nИсламан сий дайна тахана. Адамаша дуьйцу дерриге а дуьненaxь, исламо ма хьоьхху, и тIе ца оьцург вен везаш ву. Цара кхин а дуьйцу, Салафин хьехаман агIончаша шайна хеттарг хеташ боцу бусалбанаш бойу.\nАмма исламан бакъдерг иштта ду, вайн пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ца байира тешнабехке шалхолелораш шен могIаршкахь, АллахIа шена уьш муьлш бу гучудаьккхича а, уьш жьожахатан уггар генарчу кIоргаллина билгалбаьккхина хиларх хаам бича а. ХIунда сацийра цо шен куьг? Цо иштта бахьана далийра: "Аса олитар дац нахе Мохьаммада шен накъосташ бойу".\nВаша Усама, 11-чу сентябрехь хилларг - оццу дийнахь дуьйна вайна хозуьйтуш емалдина зулам - масийтта эзар стаг вер дара, кхо эзар ца кхоччуш хила тарло. Иза терахь ду кеманашчухь а, гIаланашкахь a байинарш. Башхаллица дуьстича, бусaлба хьехамчашна - бевзаш а, хестош а боцу - аьтто белира бIе эзарнаш нах исламе бало, оццу ханна дуьйна тешаман серлонан куьйгаллица и деш а болу, шайн дегнаш АллахIе болучу безамца буьзна а болу нах. Ткъа башхалла яц гуш бойуш волучунна а, кхетам луш волунна а юккъе?\nВайн АллахIа боху вайга: "Х1ора а, стаг вер, я ямарт хилар бен кхин бахьана a доцуш стаг вуьйш верг, дерриг дуьне дийнарг санна ву, ткъа х1ора а, цхьа дахар кIелхьардаьккхина верг, дерриг дуьненан дахар кIелхьардаьккхинарг санна ву".\nИза вайн синош кхетаме а, дине а дига - лараме кхиаман некъ бу. Иза вайна доккха декъалдар лур долуш ду.\nВаша Усама, хIун пайда хир бу дерриг халкъаш хIаллакхиларх - ткъа и вайна гуш дерг ду Афганистанехь а, Иракехь а - уьш Iаьржачу уьно а, мацалло а х1аллакдеш гушшехь? ХIун пайда хир бу цера чIогIалла а, лартIехь долу дахар хиларх муьлхха а догдохийла а йохийча? Сирехь а, Иорданехь а кхо миллион бевддарш гуллуш бу, малхбалехьа а, малхбузехьа а кIелхьарбуьйлурш а ца бийцичаа.\nХIинца лакхара олалладеш йолучу Афганистанехь а, Иракехь а граждански тIеман Iаламаташа цхьана а тайпана хазахетар ца до бусaлбанашна. Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Харб (Iаьрбийн маттахь "тIом" маьIна долуш) цIе хиллачу стагах хезча, цуьнан цIе хьем боцуш хийцира цо цхьа вукханах, хIунда аьлча пайхамарна тIом ца безара.\nАллахIа боху: "Латар тIедожийна ду шуна, шуна и ца дезахь а".\nТIом цхьа гамонан хIума ду, цуьнгара гIо уггар гIоьртина а, нислур а доцу хьелашкахь бен леха ца беза, кхин цхана а тайпана кIелхьарволийла ца карийча бен.\nМила хир ву пайда беш Марокко, Алжир, Ливан я Саудовски Арави - я цу тIе даьлча муьлхха а кхин мохк - тIеман новкъа берзийча, цхьа а кхерам боцуш воццучу хьолехь. Я 1eдална дуьхьало ян Iалашо ю? Иза иштта делахь, муьлха г1уллакх къаста до цо?\nПлан юй те иза, нагахь иза эзарнийн адамийн - полицин, салтийн, машаречу бахархойн, дуьхьал д1а бусулбанийн декъашна т1ехула г1улчаш йохуш лелар? Оцу баларех жоп доцуш юьстах довла таро юй те ишттачу дешнашца: "Уьзаш ден бийр бу т1аккхахула, церан дегнашка хьаьжжина".\nБакъ ду, берриг а байанарш ден бийр бу, церан дегнашка хьаьжжина. Оха дала деза хаттар иштта ду: муьлхачу хьолехь дендийр ду вай? Муха хир ду вай Далла хьалха х1иттича? Муха хир ду и денбаларш чот йоцуш дукха долу баларш шена т1ехь долчийн? Муха хир ду цуьнан и т1елацарш Далла хьалха?\nИсламан хьехаме кхачаран некъах кхета г1ортар - иза ду кхечарна т1е 1аткъам бан а, уьш кхето а маь1на дерг. Иза уггар деза а, дoккха а ойла йойтуш ду, энже ницкъ беш кхечуьнан дог-ойла шен дола дерзорал. Аллах1а шен элча (машар цунна) налогаш лахьо ца ваийтина, Умар Абд Аль-Азиза олуш ма-хиллара, ваийтина нахана куьйгалла да.\nХьан лур ду жоп, ваша Осама, делах довларан культура яржарна, доьзалш вовшах хедош, к1оьнгаша шайн дайна 1еса бу бахарна? Хьан ло жоп ницкъ бара культура а байарш а кхиарх, адамаша шайн гергарчийн ц1ий 1енорах, х1умма а эхь ца хеташ, бусулбан доьзалехь хила декхар долучу безаман а, машаран кхетам баларан метта?\nХьан лур ду жоп кегийчу нахах, шайн нанош белхош болчу, шайн зударий д1атуьссучу, шайн бераш х1ор дина шаьш самадовлуш хоьттуш хуьлачу - дада ц1а маца вог1ур ву бохуш? Ткъа иза м я вийна хир ву, я вайна хир ву. Шех дерг цхьанна а хаа а ца хууш.\nХьан лур ду жоп малхбузен 1едалшна дечу т1елетарех, тайп-тайпанчу нахана кхачо ечу проекташна, шаьш бай берашна, мискачарна даа пхьор доцуш, г1аддайнарчарна дуьнен т1ехь массарна а оьшуш йолчу? Сан ваша Осама, хьан лур ду жоп бусулбан дуьненахь кегийчу наха юзуш йолчу набахтех, ткъа цо кхин а алсам доху вайн юкъараллехь ницкъаш бар, байарш, экстремизм?\nМухьаммад (цунна Аллах1ера машар а): "сан куьйгаллин хьоста, шьунниг а санна, тоьаш дац шуна". И вара дерриг а адамана Аллах1ан къинхетамаца ваийтина. Аллах1а аьлла: "Оха хьо дерриге а адамана а къинхетамца ваийтина" (Сура Аль-Анбия, аят 107).\n"Къинхетам" боху дош карор дац т1еман дешнаш юкъахь. Мичахь бу адамаш дойучахь къинхетам? Мичахь бу къинхетам бомбанаш еттачохь? Мичахь бу къинхетам адамаш а, меттигаш а 1алашоне лаьцнацохь? Мичахь бу къинхетам мехкаш т1еман майданашка ерзийначохь?\nЭлчано берриг 1аьрба мохк шен 1аткъаме берзийра цхьа т1ом ца беш, берриге а т1емаш цунна дуьхьал беш хиллашехь. Цуьнан ислам даржош хиллачу 23 шеран хенахь дайна адам 200-нал к1езиг дара. Оцу хенахь шайн мостаг1аша байина бусулбанаш мосуьйттара/масийттазза сов бара байинчу мостаг1ел.\nБ1е адамо Алжирехь, я шозза сов Ливанехь, Со1дан Аьрба махкахь сатуьссу шайн 1алашоне кхачаре, ницкъаш барца террористийн шаьш-шай лоьлхуьйтуш байарца? Уьзаш пайда бахьар боцуш эрна акташ ду.\nИ адамаш дуьненан цхьана махкахь 1едале кхочьйтур вай? Т1аккха? Цхьа а дахаран зеделларг доцучу наха х1ун кхиамаш бохур бу куьйгаллехь? Ткъа исламан бакъонан хаарш а, чоьхьара а, арахьара а г1уллакхийн хаарш а доцчу адамашкара х1ун г1о хир ду царна?\nДуй те исламан цхьа герззий, т1емаг1ирс сий? Аш лелош дерг уьзаш кхачоре делин те?\nИ дуккха а кегийчан наха т1еэцна йолу идеологи делера юй-те? Я хийца йиш йоцуш я шеконе йилла а, хийца таро йоцуш ю те? Я иза адамаллин дахарехь дина долчу г1алатан стом бу те, хийца безаш?\nМисарахь, Алжирехь, кхечу мехкашкахь а болчу шун вежарийх дуккха а боларна оцу идеологехь некъан чаккхе го. Царна хаьа и мел кхераме а, зене а ду. Цул сов, царна къонахалла тоьира шайн йозанашкахь а, эфирехь а шаьш г1алат хилла хилар д1ахьеда; и некъ г1алат хилар. Уьш къера бу оцу некъо дикане кхачор цахиларна. Цара Аллах1е дехарш дира шаьш динчунна къинт1ера валар доьхуш.\nМайра дог долу адамаш майра ойла йолуш а хила деза.\nШуна ца хеза дикачу нахах болчу 1илманийн, шаьш дийнахь а буса а Аллах1ана корта бетташ болчу, шаьш Аллах1ан тидаме лайш хилла болчу, шуна ца хеза, уьш орца дохуш бу элчанан дешнахца; элчано (цунна машар) Халиде б. Аль-Валиде, цуьнан коьра б1олаторхо, цо г1алат дича: " Х1ай Аллах1! Ас доьху суна Халида динчунна бехк цабиллар".\nИ дешнах 1400 шо даьллачул т1аьхьа шайт1анан мохь санна ду исламан 1илманчийн маьхьаршкахь. “Х1ай Аллах1, доьху бехк ца биллар хьоьга Осамана а цуьнан ц1арах а, цуьнан байракх к1ел болх беш болчарна а".\nСуна лаьара Мухьаммад пайхамаран (машар цунна) Усама б. Зайде, хьан ц1е лелош волчу, т1еман ченалахь, ша лийр волу чов йина волчу Джухайнера схьаваьлла а хилла волчу "Аллах1 воцург Дела вац" аьлча.\nЦул т1ахьа элчано бехкаш бича, Усамас элира: "Х1ай, Аллах1ан элча, цо иза элира туьрах кхоьруш".\nЭлчано (машар цунна) жоп делира: "И муха эли ахьа динах лаьцна, къематде дог1ур хилча"?\nУсамас дийхира: "Къинт1ера валахьа суна, Аллах1ан элча".\nЦо ша аьлларг юха а элира: "Муха аладели хьоьга ишттаниг къематан де т1екxoчур хилча?".\n"Х1ай, Осама, хьун до х1ан дин д1ахьедаро и къематдийнах къовсур хилча"?\nОсама, дахарехь цхьа урок хилла диса дезаш дац. Вай вешан дахарехь дуккха а урокашка хьийса дезаш ду, и урокаш тайп-тайпана а ю.\nСан хьал-де х1умманца а къаьсташ дац, дуккха бусулбанийн г1уллакх лелош болчу нехан хьал-дийнал. Сан дагана 1овжам хуьлу кегий нехан, шайн дуккха а дахарехь диканиг, пайдедерг дан таро йолуш, дийна бомбанаш хилла д1абевлла болчу.\nИ ду хьуна дахарехь маь1на долу, ахьа жоп дала а, кхечара айдан бакъо йолу а г1уллакх, иштта хьоьга хатта а: Оццул дуккхачу шерашкахь баланаш хьегча, бохамаш лайча, байарш хилча, мича кхечи хьо?\nАс Аллах1е доьху берриг а цхьана нийсачу, дикачу новкъа схьагулбар. Ас доьху цуьнга тхо дерриге ша реза волче кхачор.\nСалман Б. Фахд Аль-Авда


Швецин телегойтийлина евзина Европан Цхьаьнакхетараллин иччархоша гулйина къайлаха информаци – цо хоуьйту, мила ву Европера нохчий байъа киллерш арабохучарна тIехьа лаьтташ. Цхьана декъанна сюжето дуьйцу 2020 шеран Чиллан-баттахь нохчийн блогерна Абдурахманов Тумсона Евле гIалахь дина тIелатар талларх лаьцна. Журналисташа хоуьйту Швецерчу къайлахчу сервисаша нохчочунна кIелоярх долу жоьпалла президентанна Путинна тIедожош хилар. Оьрсийчоьнан официалан векалша тIе ца битина и бехк.\nЖурналисташа динчу жамIаца, Абдурахманов а, Нохчийчуьра схьабевлла кхиболу блогераш а мехах байъа нах хьийсораш бу церан даймахкара. Нохчийчоьнан зорбан а, информацин а министр Дудаев Ахьмад реза ца хилира репортерийн хеттаршна жоьпаш дала.\nКхидIа документо дийцарехь, Оьрсийчоьно а, Нохчийчоьно а караберзийна кхел а йоцуш нах Iхаллакбен гIирс: хьахош ду, масал далош, Росгвардин леррина дакъа (СОБР) "Терек" – авторшна хетарехь, "нах байъар кечдан а, кхочушдан а таро ю" цуьнан.\nКавказ.Реалиина ша еллачу интервьюхь Абдурахманов Тумсос дийцира шена оцу талламо далочу жамIех а, кIело йинчул тIаьхьа шен дахарехь хиллачу хийцамех а лаьцна.\n– Муха йийр яра ахь комментари оцу талламна?\n– Кхоччуш дика бина журналистийн болх наггахь бен ца хаало. Со реза ву. Журналисташ Соьлжа-ГIала баха а, информацин министр ган а церан аьтто балар тамаше ду, лараме ду.\n– Хьуна кIело йинчул тIаьхьа муха хийцаделла хьан дахар?\n– Ши шо гергга хан яьлла. Суна тховкIело елла, кехаташ схьа а эцна ас. ХIинца гIеххьа паргIат ву, маьрша дIасалела а йиш ю. ГIолехьа ву со хIинца. МухIажиран статусехь ву со Швецехь.\n– Хьуна тIелатар динчул тIаьхьа хIун хиламаш баьхкира?\n– Суна аьтто бира ас киллер, тIе камера а ерзийна, оццу сахьтехь, оццу меттехь видео тIе дIаязваро. Цунах баккъал а бехк баккха бух хилира.\nЮьхьанца зулам динчун статусехь верг со вара, амма уьш кхийтира эшам лайнарг мила ву\nТIелатар динчул тIаьхьа оцу стага аьллачу хьалхарчу дешнех беза бух хилира кхелехь. Видео бахьана долуш, кхелахой кхийтира айдинчу бехктакхаман гIуллакхехь жоьпалле озо везарг со воцийла. Юьхьанца зулам динчун статусехь верг со вара. Уьш кхийтира эшам лайнарг со вуйла, кхо де-буьйса даьлча со изоляторера араваьккхира.\nКхузахь кхетийла ду полисхойх: уьш чубовлу, го цIийша вуьзина Iаш ши стаг. Цу тIе, тхойша дIавуьгуш, киллер гуттар а вочу хьолехь вара – тиларчохь вацара ала а тарлуш. Хан ийшира полисхошна, мила хьанна тIелетта хаа. Юьхьанца бехке хетара царна тхох ший а, амма уьш сиха тIаьхьакхиира хиллачунна. Ас яьккхина видео бахьана долуш юха а. Уьш ишта а кхетара бара бан-м, делахь а, тIаьхьакхиале алссамо хан такха дезар дара сан изоляторехь.\n– Хьуна тIелеттарг цхьа хьанех Мамаев Руслан ву. ХIун ду таханенна цунах лаьцна хууш? Мила ву и стаг, хьаьнца хилла зIенехь?\n– Швецерчу набахтехь ву иза хIинца. 12 шо делла цунна. Дареш делла цо таллам боьдуш а, кхелан кхеташонехь а. Цо шена хуург дерриг дийцина. Декъашхой а бовзийтина. Шиъ ду бехкединарг. Юкъарлонехь цхьа зуда а хилла цуьнца. Юьхьанца со вен бинчу кечамехь дакъалацарна бехкейира иза, юха хицира бехк – тIелатар деш накъосталла дарна. Иза шена тоьхна хан текхна а яьлла, маьрша ю. Кхин цхьа стаг а ву – Хасханов Iимран. Иза гергахь а воцуш лаьцна ларалуш ву, лохуш ву карарчу хенахь. Швецерчу журналисташа Нохчийчуьрчу Шалажехь лоьхург иза вара.\n– КхидIа муха бу Мамаевн кхоллам?\n– Иза лелаш долчу низамнашна кIел ву: цо миграцин урхалле тховкIело ехн шена. Ца елла, Дублинерчу сацамца а догIуш – тховкIело йоьхург дIахьажаво ша схьавеъначу пачхьалкхе. Цуьнан Италера виза ю, цундела цо дина дехар листа дезарг и мохк бу, цунна цига депорт ян еза. Амма иза набахтехь ву, Швецехь токхур ю цо шена тоьхна хан. И хан дIайолучу кхаьчча хIуттур ду иза стенга вахьа веза боху хаттар.\nНагахь санна цо дина дехар кхочушдахь, кхузахь ваха йиш хир ю цуьнан\nГарехь, бархI шо даьлча цо юха а йоьхур ю кхузахь тховкIело. Цунна 12 шо хан тоьхна, амма Швецерчу низамаша тоьхначу хенан ши дакъа чекхдаьлча дIавохуьйту набахтера цига дуьххьара кхаьчнарг. Мукъаволлушехь, депортацин лагере кхачор ву иза, тIаккха Швецино кечйийр ю цунна могIарчу мухIажирна кечъеш хуьлу кейс. Нагахь санна цо дина дехар кхочушдахь, кхузахь ваха йиш хир ю цуьнан.\n– Мамаевн гIодина зуда хьахийра ахь, цуьна цIе яц Европерчу прессехь йоккхуш. Иза мила яра эр дарий ахь?\n– ПарггIат мегаш ду цуьнан цIеяккха. Иза Шапиаева Эльмира ю. Киллеран накъост а, соьгахь марехь хилла зуда а ю иза.\n– Иза стенгахь ю хIинца? Бинчу талламо бахарехь, ший а арадоккхур ду махкара.\n– Францехь яха елла бакъо яра цуьнан, цигахь хила тарло иза, амма суна ца хаьа цунах кхидIа хилларг.\n– Стена лаьцна цо хьо вен гIоьрташ дакъа, иза хаьий хьуна?\n– Вайшимма иза кхин хьехор дац аьлла хета суна. Сох сайх доьзнадерг дуьтур вай.\n– Хасханов Iимран вевзий хьуна?\n– Ас сайна кIело йинчул тIаьхьа теллина иза мила ву. Москвахь ваьхна иза, "Президент-отелера" стаг ву. Иштта олу Делимхановца [Адамца, Пачхьалкхан Думин депутатца] цхьаьна кримнална герга лаьттачу, коллекторийн бизнесехь дакъалоцучу нахах. Бераллехь дIавахна, Омскехь ваьхна иза цул хьалха.\nСуна ца моьтту, Кадыров Путин волчу вахана я цо цуьнга телефон тоьхна сан цIе а йоккхуш\nДудуркаев Iусмана гергара ву иза (иштта вевза Роман Кузнецов. – Прим. ред.). И стаг лецира Соьлжа-ГIалахь ФСБ-но. ХIинца Лефортово изоляторехь латтош ву. Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутатан Делимханов Адаман хьехамча ву Дудуркаев. Бозбуанчаллаш лелорна лаьцна иза. Хетарехь, цуьнгахула вевзина Хасхановна Делимханов, иштта кхаьчначух тера ду "Президент-отелерчу" тобане.\n– Хьо вен нах арабаьхнарг мила хета хьуна?\n– Кадыров Рамзан, шеко а йоцуш.\n– Швецерчу талламо бахарехь, Путин Владимирна тIехь бу хьо вен гIортарх болу бехк. Иза мел бакъдо ахь?\n– Суна ца моьтту, Кадыров Путин волчу вахана я цо цуьнга телефон тоьхна сан цIе а йоккхуш, аьлла. Путин, ша Оьрсийчоьнан президент хиларе терра, Оьрсийчоь а, пачхьалкх санна, ю бехке. И санна болу болх Оьрсийчоьнан официалан белхахоша бо. Цхьа а шеко яц Путина Кадыровна пачхьалкхехь а, цул арахьа а и санна долу зуламаш дан санкци елла хиларх.\nОцу могIарара ду Германехь Хпнгошвли Зеламха вер, масала. Алалур дуй вайга, Путина ша дина омра? Дац аьлла хета суна. Амма Путина ФСБ-хошна санкци елла Оьрсийчоьнал арахьара шен оппоненташ байъа. Хила тарло цхьа меттигаш Путина шеггара буьйр деш, масала, Навальныйца доьзна. Хетарехь, цуьнан лаам бу кхочушбийриг. Ткъа со санначаьрца лелш юкъара цхьа кеп хир ю-кх.\n– Хьуна хьайн дахар кхерамна кIел ду хIинца а аьлла хета?\n– Дера хета, ас даима а бо сайн кхерамзаллин гIайгIа. Иза сан дахаран могIара хьал ду. Кест-кеста кхочу Швецин низаман урхаллашка цхьаца информаци, иза цара толлу. Дерриг ма-дарра дуьйцийла дац – конфидициалехь ду, амма кхерам суна тIаьхьабаьллий лелаш бу. Швецехь вуно кхетаме ю низаман урхаллаш. Цара тергалйо муьлхха а информаци, гIо кховдадо.\n–Оьрсийчоьнан официалерчу векалша харцдо хьуна йинчу кIелонца шайн зIе ю бохург. Ахь хIун эр ду?\n– Эр ду, уьш логика йолуш бу. Тамаше хир дара цара "бехк ма билла, уьш тхо дара, аьлча". Кхин жоп даларе сатийса а ца оьшу.\n– Стенна ца соцу Кадыров Рамзана хьуна тIаьхьаваьллачуьра?\n– Иза сацийта, цуьнан куьйгалхоша дош ала деза, амма цара эр дац. Царна мега иза, цундела иза марсаволуш ву. Соцур вац иза ша лелочуьнга болу хьажам Кремлехь хийцабаллалц.\n– Хьуна муха хета, ахь хьайн масалло еллий-те прецедент Европерчу мостагIашна тIаьхьабевллачарна?\nСо вен гIортарх гIуллакх ца хиларо репутаци эшийна церан, иза меттахIотто хьовсур бу уьш\n– Суна иза мелхо а кхечу кепехь го. Со вен гIортарх гIуллакх ца хиларо репутаци эшийна церан, иза меттахIотто хьовсур бу уьш. Совбаьлла уьш тIелатарна болу кхерам. Цхьаьнхьа гIуллакх ца хиллера олий, ца сацабо цара и некъ. Кортош эгор бу цхьаболучийн, леринарг кхочуш ца дарна таIзар дийр ду кхечарна. ТаIзарна буханисвинарг декхаре вийр ву и гIалат дIанисдан.\nДийнна ши гIалат ду даьлларг: суна а, сан вешина а йира цара кIело. Ца венвелла цаьрга иза Германехь. Киллер лаьцна, шод у таллам боьду, тахана-кхана кхеле дер ду гIуллакх. Уьш шаьш долийнарг чехкдаккха гIоьртар бу, хетарехь. Эшамо деганаш лазадаьхна церан. Тамаше хир дара уьш кхин хIума ца деш севцича.\n– Цара Европехь бечу белхан кеп муха го хьуна? Нохчийн диаспорах пайдаоьцу цара я Оьрсийчуьра хьийсабо киллерш?\n– Кеп-кепара. Алиев Iимран вийра, Мансур Старый цIе яра цуьнан евзаш. Францерчу Лиллехь вийра иза Нохчийчуьра ваийтинчу стеган гIоьнца. Хьалххе зIеневаьлла иза цуьнца, иза шех тешийна, кIира даьккхина иза волчохь, отеле вахана цуьнца, цигахь вийна цо иза. Ала дашна, парггIат цIакхаьчна, чIир эцна стаг вина цунах, вазвина лелаво Кадыровс. Республикехь иза мехала ду. Инреполан лехамашкахь ву дера иза-м, амма Нохчийчохь мел веха хир яц цуьнан проблемаш. Кадыров Рамзана елла иммунитет ю цуьнгахь\nАмма кхин масал ду – Умаров Мамихан вер, вевзаш хилл Венра Анзор. Алиев вийнначу шарахь вийра иза Венехь. Цигахь болх бинарг 2000 шераш дуьйладелчхьана схьа Австрехь веха стаг вара. Ваийтина вацара иза. Иза бухара вара, дукха хан яра Умаровца юкъарло лелош волу. Цара кхузахь Европерчу нохчийн диаспорерчу стагах пайдаийцира. Билггал цхьа кеп яц цара лелош. Шайн аьтто берриг леладо цара. Суна хьажийна цара шаьш долчуьраниг. Сан вешица дрег аьлча, цигахь ший а вариант юкъаяьккхина. ГIуллакх кечдийриг – Германера, ткъа тапчан лаг тIетаIориг – Нохчийчуьра. Цара импровизацеш лелайо.\nАбдурахманов Тумсо – нохчийн оппозицин блогер. Шен видеошкахь цо дуьйцу Нохчийчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх а, Iедалера дуьйлчу кхечу гIалатийн хьокъехь а.\nГезгмашин-беттан 27-чохь Абдурахмановн гергарнаш бехачу Йоккхачу АтагIа кхаьчна 30 гергга герзахо. Цара уьлтиматум хIоттийна: аш шайн стаг саца ца вахь, шуьга чIир кхайкхор ю, аьлла. Цул де хьалха Абдурахмановца телеграмехула эфире ваьлла хилла Нохчийчоьнан парламентан спикер ДаудовМохьмад. Кхерамаш тийсина, грегарчаьргара цунах жоп доьхур ду, бохуш.\nАбдурахманов Тумсона тIелатар дира стохка Чиллан-баттахь. Иза шен цIахь-чохь а волуш, коьртах жIов тоьхнера цунна иза волчу чоьнаш чувала аьтто баьллачо киллеро. Блогер кхиина полици кхайкха а, шена тIелеттарг, лаьцна, вехка а. 2021 шеран Дечкен-баттахь хилира кхел. ТаIзар динарш бу Оьрсийчуьра.\nАбдурахманов Тумсон кхел йирзичу Iтаьхьа дира тIелатар Германеру цуьнан вешина Мохьаммадна. Iедалан ницкъаша кIелхьарваьккхира иза. Ша жимчу стага дийцарехь, Кадыров Рамзанан шича шех олучу Эдельгериев Пахруддина тIедиллина хила иза вен.


Охан-бутт 27, 2018\n"Титиев Аюб бакъ ву"\nШвейцарерчу Люсина Нохчийчохь шен нах лоьху\nЧиллан-бутт 05, 2017\n1999-чу шарахь, бомбанаш а, яккхийн тоьпаш а, ракеташ а етташ отуш Соьлж-ГIала а йолуш, Нохчийн пачхьалкхан университетана уллехь нисвеллера со. ГIалахь баш дукха адам дацара. Со машен сацийна а валале, ведда цхьа жима стаг тIевеара суна. Университетана чохь дIасакхиссина студентийн кехаташ ду. Царна юкъахь уьш тIемалой хиларан Iедалша делла тоьшаллаш а ду бохуш дийцара цо.\nДечкен-бутт 08, 2017\nАкха ду цу чIажахь тайпанаш, Маршонна - сужданехь, ткъа низам – тIемалойн, МостагI шен вожавар цигахь дац зуламе, ДоттагIна - тешаме, гамонца – бекхаме, Диканца – догдика, вочуьнца - сов дера, Луьралла - бух боцуш, безам а санна.\nГIуран-бутт 16, 2016\nМаца йостур ю "Путинан гIашсалтичо" юкъ?\nЛахьан-бутт 04, 2016\nНохчийчохь шена марзделларг леладо Путина Шемахь\nВуьрхIитта шо хьалха 1999-чу шеран ГIадужу-беттан 29-чу дийнахь ШаIми-юьртана йистехь Оьрсийчоьнан тIеман кеманаш ракеташ а, бомбанаш а йиттира тIамах къаьхкина Нохчийчура арабовла гIертачу маьрша нахана.\nГезгмашин-бутт 02, 2016\n"Муха яьхьира ас аьхке" ...\nХIара сан дуккха а шерашна тIаьхьадисина «Муха яьхьира ас аьхке" дийцар нисделла ломахь Iуьллучу ЦIоьнтарах лаьцна. Амма, шеко а йоцуш, вайх хIораннан а ю шен хьоме эвла, кIотар.\nТовбеца-бутт 18, 2016


Тезет — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\n«Самал дала догIу тезетахь, я ца догIу?» — боху тахана. Тезета воьдург – дов, тIом эцна воьдуш ца хиларе а хьаьжна, тIехула тIе, вон деанчуьнца бала бекъа воьдуш хилар билгалдаьккхича, юкъ яьстина ваха дезаш дара, тIаккха салам далар догIуш дац. Амма вайн баккхийнаш, дайша лелийначух херабевлла хиларна тахханалц «АллахIу Акбар» бусалбаллин гайтам ма-хиллара, салам далар верасаша шайн дог эцар лоруш хилча, цаьрга иза дала деза. Амма ца догIучарех, вайн дайша осала леринчарех долу цхьацца хIуманаш, ца лелийча бегIийла хета – вовшашна мара деттадалар. Озабезамаш цигахь ца лелабарх,\nПросмотров 12 725\nкадам кладбище нохчалла нохчийн мотт нохчийн тезет похороны у чеченцев смерть тезет Хасиев


Оьрсийчуьра дуккха а спортхой кхочур бац Олимпиаде\nДуьненаюкъарчу яйн атлетикан федерацийн ассциацино кхочуш ца дина Оьрсийчоьнан спортан министро Мутко Виталийс Оьрсийчуьра спортхой Рио-де-Жанейро олимпиаде цабитарх болу сацам юхабаккхахьара, аьлла, дина дехар.\nАссоциацин куьйгалхочо Коу Себастьяна Муткона ша деллачу жоьпехь хаийтина олимпан ловзаршка ваха луучу яйн атлетикан 67 спортхочунна дисквалификаци кхайкхийнийла а, иза Лозаннерчу спортан арбитражо тIечIагIдинийла а. Яйн атлетикера цхьаъ бен хир яц Оьрсийчоьнах олимпиадехь дакъалоцуш – Клишина Дарья.\nДопингаш пачхьалкхан урхаллаша а магош спортхоша лелош хилар Iорадалар бахьана долуш Оьрсийчоьнан спортхой олимпиаде ца бахийта сацам бира хьалхо дуьненаюкъарчу Олимпан комитето, амма юхаийцира деношкахь.\nДелахь а допинг-лабораторийн жамIашна тIе а тевжина, дуьненаюкъарчу спортан хьукматаша Оьрсийчуьрчу 387 декъашхочух Олимпиаде цавитинарг ву хIинцале 100 сов спортхо.