Украинера гIирма-гIезало Джамала толар шуьйрра дийцаре до Малхбузехь.\nThe Guardian. Джамалан суьрташ а, Путине дина дIахьедар а: “Хьо ладугIуш вуй, Putin?”\nШвецехь дIаяьхьанчу Eurovision Song Contest эшарлакхархойн кховсамехь Украинера гIирма-гIезало Джамала толар шуьйра дийцаре до Малхбузехь.\nХетарехь, кху шарахь санна чолхе а, дукхачу наха сатийсамца а, йоллу дог-ойла къовлаяларца а тергалйина хир яцара Eurovision Song Contest эшаршлакхархойн къовсаман финал. Цуьнан бахьана – тоьлла жамIаш гайтинчу пхеанна юккъехь Украинера Джамала а, Оьрсийчуьра Лазарев Сергей а хилар дара, Австралера а, Францера а, Швецера а иллиалархошца цхьаьна. Цу хиламо къовсаман интрига кхин хила йиш йоцучу кепара лакхаяьккхинера. Тамаша а бац. Цкъа делахь, цу шина махкара кандидаташ тоьллачийн могIаршкахь хилар тIаьхьарчу шина шарахь Оьрсийчоьнний, Украининий юккъехь тIамах тера лаьтта хьал карла доккхура, Украинин векал Джамала тIехула тIе Оьрсийчоьно аннекси йинчу ГIирма- ахгIайренера хиларо а, иза ша гIирма-гIезало хиларо кхин а сов и хIума билгал а доккхура. Ткъа шозлагIа делахь, тIаьхьарчу масех баттахь, цу конкурсан финале боьдучу бехачу новкъахь, уггаре а хьалха Оьрсийчуьра мукъамийн индустри а, политик а вуно баккхий кечамаш беш яра, Eurovision - ехь толам баккха дагахь.\nШех Eurovision Song Contest къовсаман финалах аьлча, СтокхIолмехь гулбеллачу иллиалархошна юккъехь уггаре а нахана тайнарш хIора а шен-шен йиш лекхна валарца гучубовла буьйлабелира. Ткъа хьалхарчарна юккъехь Джамала хилар а шеко йоцуш дIахIоьттира. Цуьнца тоьлла йолу меттиг къовсуш Австралера Им Дами яра, Кореяра орамаш долу вуно похIме йоI, опера лакхар Iамийна ша хиларх терра хаза неха санна нуьцкъала аз долуш йолу.\nДжамалин эшаран цIе „1944“. Шен къам цу шарахь дохорах лаьцна яра цуьнан иза, амма и эшам дохорах хилла ца Iай кхеташ дара эшаран чулацаме ладоьгIча. „Шун кхерча хьуна ца бевза нах богIий, цара шу дойъу, тIаккха олу, „тхо дацара бехкенарш“ олий. Шуна хIун моьтту? Шаьш делий ду моттаделла шуна, амма шу а ду лийр долуш. Iадда дита тхан синош...“ иштта дIа кхин а, вуно дагах кхеташ дешнаш а, мукъам а болуш яра и йиш.\nДжамала: „Шун кхерча хьуна ца бевза нах богIий, цара шу дойъу, тIаккха олу, „тхо дацара бехкенарш“ олий. Шуна хIун моьтту? Шаьш делий ду моттаделла шуна, амма шу а ду лийр долуш. Iадда дита тхан синош...“\nКонкурсан жамIаш дагардарна тIедаьлча, цкъа хьалха Джамалиний, Австралерчу Им Даминий юккъехь хилла коьрта къовсам цIаьххьана Украининий, Оьрсийчоьнний юккъехь болуш нисделира, тIаьхьарчу мIаьргонашкахь Оьрсийчуьрчу Лазаревна телехьовсархоша дуккха а кхаьжнаш даларна. Бакъ ду, Джамалина тIаьхьакхиа цуьнан шанс йоцийла кхеташ дара, математикан баххаш мелла а Iамийначарна. Цул совнаха, еххачу хенахь хьалхарчу меттигехь лаьттина Австралера эшаршлакхархо дIа а тоттуш, хьалхарчу метте елира Джамала.\nЕвропехь беха эзарнаш нохчий а бара Швецехь дIахьош йолу конкурс тергалйеш. Кхета хала дац, уш муьлхарчу декъашхочунна сагатдеш бара бохучух. Австрехь ехаш йолу Цакаева Зайнаъ даханчу шарахь Венехь Eurovision Song Contest лайф тергалйеш яра, ткъа кху шарахь шена тайначу Джамалина гIортор еш смс- хаамаш бахьийтинера цо СтокхIолме. Цакаева Зайнаъс дуьйцу.\nЦакаева Зайнаъ: „Цо и йиш лакхар бахьана долуш хIинца доллучу дуьненна хууш ду, гIирма-гIезалошца Оьрсийчоьно йиначу харцонех лаьцна, хIинца массарна а хаьа, уьш, вай санна, дIабохийна, махках баьхна хиллийла а. Ткъа аьзнех лаьцна аьлча, оцу оьрсийн иллиалархочун Лазарев Сергейс лекхна йолу йиш муьлхаччу а беро лакха йиш йолуш яра. Анимаци а яцара цуьнан пайденна, и цхьа ши тIам -м бинера цара цунна. Киркоров ма вуй цуьнан продюсер, ткъа и Киркоров цхьа тIам я цхьа мас тIе ца латийча мегаш ма ваций. Джамалин аз, мелхо а, вуно дика а, кIорге йолуш а дара, хаза тембр а йолуш. Вуно хаза чулацам болуш йиш а яра цо лекхнарг“.\nАла догIу, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан хаамийн гIирсаша шайн иллиалархо эшар бахьана долуш эшарийн къовсам политикалле бирзина бу, цигахь къовсуш дерш эшарийн исбаьхьалла я иллиалархойн аьзнийн таронаш хир яц бохуш дийца долийна. Амма бакъдолуш, Eurovision даима а хилла политикан чулацам болчу эшарийн тIеIаткъамехь, гаррехь политикан пропаганда цигахь ян магийна дацахь а. ХIунда аьлча, маьршачу юкъараллашкахь муьлхха а исбаьхьалхо муьлххачу а политикан я юкъараллин хаттарехь шена хетарг олуш а, адамийн бакъонашкахь къовсуш а хуьлуш ву. Иштта, масала, 1956-чу шарахь, тIом дIабаьлла 11 шо даьллачул тIаьхьа дуьххьара Швейцарехь цхьана трибуни тIехь цхьаьнакхийтира цу конкурсехь вовшашца тIом бинчу ворхI пачхьалкхан векалш.Миллионашна а тахана а евзаш а, езаш а ю, Германерчу Николс Eurovision - ехь толам баьккхина йолу „Цхьажимма машар“ цIе йолу йиш, политикашка тIемаш совцоре кхойкхуш хилла йолу.\n2014-чу шарахь Eurovision - ехь туьйлира Австрера стаг-зуда ларлуш йолу Вурст Кончита, маж лелон зуда санна дуьненна а гIаръяьлла йолу. Цо хIетахь къовсаман финалехь лекхна хилла йиш, шеко а йоцуш, хазнехсанна исбаьхьа а, цуьнан шен аз вуно похIмалле а хиллехь а, хIетте а и Вурст Кончита цу къовсаман финале ялар а, цо толам баккхар а, шеко а йоцуш, политикан месседжан маьIна долуш дара – кху лаьттахь хIора а адаман бакъо ю даха а, аьттоне хила а, маьрша хила а боху политикан чулацам бар цу эшаран.


- Ма дика да паччахь хила. Ц1аккха кхоача ца луш хила дезар паччахьал. Шоана фу хет цох?\n- Паччахь, - аьнна, жоп деннад вокхо, - хьай даьгара паччахьал кхаьчад хьога, цунна из кхаьчад ший даьгара иштта хьадоаг1аш да дукхача ханара денна. Хьажал, цхьаннега кхаьчачул т1ехьаг1а циггач сеца а сеца, ц1аккха ер паччахьал кхоачалуш децаре, хьога а кхоачаргдарий ер паччахьал?


10 шо хьалха шен букъ тIехьа Алханов Iалуца барт каро гIиртинчара къинтIера ца ваьлла Нохчийчоьнан куьйгалхо. Зама хьалха Iедал къовса арабевлла лелларш зуьйш бу Кадыров Рамзанан го.\nНохчийчоьнан парламентан сайта тIехь Гаибов Идрисах хилла агIо (архивера)\nХьалхо Магомаев Шемалх парламентан сайта тIехь хилла агIо (архивера)\nХIинца Гаибов Идрисах информаци ца карайо парламентан сайта тIехь\nГаибовх а, Магомаевх а "цхьаъ хиллийла" кхета таро ло "Грозный" телегойтийло – Хучиев Муслимах премьер-министр вечу парламентан чоьнашкахь вац гуш и шиъ.\nДеношкахь Гаибовн а, Магомаевн а цIерш дIаяьхна Нохчийчоьнан парламентхойн могIарара. Цара шайгара даржаш охьадехкина аьлла официалехь яржийна информаци а йоцуш нисделла иза. Къайлах баьхначух тера ду уьш депутатанн мандатех.\nЯц парламентан сайта тIехь Магомаев Шемалах информаци а\nОцу юкъанна, парламентан сайто ца лечкъайо шо долалуш цара бинчу балхах йолу информаци. Кху беттан 6-чохь а ву и шиъ, сайто гайтарехь, парламентан балхахь дакъалоцуш.\nНохчийчоьнан парламентан сайтан скан\nАхмадов, Гаибов, Магомаев волу меттиг ца хаьа "Кавказ.Реалиина". Церан гергарчарна ца лаьа прессица къамел дан.


Тевсиев Бай-Iела. Дег1аста. | ВАЙНАХ\nШен Калам лардарца, Дала йина ч1аг1о ю,\nВайн Элчан хаза суннат Къур1анан кхетам бу.\nИ суннат д1акхайкхош Элчанан верасаш бу.\nТхо царех Ахь делахь, х1ай Везан Дела!\nСуннатан къайленаш эвлияийн къамел ду.\nДала царна делларг ша гергар 1илма ду.\nЦара мел аьлларг шен хазнийн казна ю.\nУьш безар тхуна ло, х1ай Везан Дела.\nКхидолчу 1аламе цкъа хьожучу хенахь,\n1аламна беркаташ доькъучу хенахь,\nХьо шена чу шозза хьаьжна и нана Дег1аста\nАхь парг1ат яккхахьа, х1ай Везан Дела!\nХьо дукха везаро шайн кийра багийна,\nХьо везаран марзоно шайн дегнаш дузийна,\nХьан ц1ена эвлияаш дукха баьхна Дег1аста,\nСесанан кортошкахь хьо дукха хьехийна,\nБуьйсанан кийранехь хьоь дукха вилхина,\nСесанарчу Воккха-Хьаьжас ялхийна Дег1аста\nЗандакъа веана, хьоь дукха вилхина,\nХьо резавар некъа т1ехь муридаш кхиийна,\nДо1анашца Г1еза-Хьаьжас дукха ехна Дег1аста.\nАхь парг1ат яккхахьа х1ай Везан Дела!\nСтиглара нур дохьуш и нуьре б1ог1ам\nИлсхан-юьртарчу цхьана керта боссарца,\nВоккхачу цу Хьаьжас тоьшалла дина Дег1аста,\nСтигларчу ох1ланна кхаъ хилла ша веъна.\nЛаьттарчу ох1ланна г1овс хилла ша веъна,\nИ Кишийн Мубарик Айхьа воссийна Дег1аста,\nХьан деза шари1ат кхайкхадеш баьхкина,\nШари1ат дазонаш шаьш лардеш баьхкина,\nЦу Воккхачу Абуйн, цу Моллийн, цу Аптийн Дег1аста,\nАхь хьайн гергарло шега д1ахьедина,\nКъонахалла, майралла шайн дог1мех хьарчийна,\nЦу Дедин, цу Доккин, 1усман-Хьаьжин Дег1аста,\nАхь парг1ат яккхахьа, х1ай Везан Дела.\nВоккхачу цу Велис ша имам валийна,\nШа хилале цу Макка г1ург хилар дийцина,\nКхайкхам бан виллинчу Байбетаран Дег1аста,\nДинан бакъо кхайкхаяр харцоно дихкина,\n1еламнах кхиабар 1едало дихкина,\nЦу Юсуп-Хьаьжас ша Изноврца йитина,\nДег1аста ларъе Ахь, х1ай Везан Дела!\nШеца вар бехкам беш, устаза сацийна,\n1илма даржорца векал вина, хала къаьстина,\nИзнаур юха веана и нана Дег1аста,\nБоданехь нур детташ, и бода эт1ош\nМаьлхан нуьрера, беттан сине валаре терра\nИзновр кхиийначу Юсуп-Хьаьжин Дег1аста\nАхьа парг1ат яккхахьа, х1ай Везан Дела!\nБодане буьйсанна седарчий ва санна,\nШайн беркате цу нуьрах 1аламо ирс оьцуш,\nИзновран, Сайд-Ахьмадан, 1абдул-Хьалиман, цу Мохьмадан Дег1аста\nД1абузуш лаьтта хьуна и нуьре дашо малх,\nЦу маьлхан з1аьнарех ирс эца хьайна бохуш,\nИзновра кхиийначу 1абдул-Г1афуран Дег1аста,\nХьан маьлхан з1аьнарш дукха лаьттар ю моьттуш,\nХьан 1илманан х1орда чохь тхо луьйчур ду моьттуш,\nХьан лулахо хилла висинчун Дег1аста,\nБоккхачу цу х1ордах бисина 1ам санна,\nМалх буьзна боданехь, латийна чиркх санна,\nУьш боцуш, тхан йоцуш йисина Дег1аста\nНохчийн мотт, ненан мотт – сан деган канза!\nСан синан мехалла, дахаран маь1на.\nХьо бийцар – дозалла, хьо бийцар – сийлалла\nНохчийн мотт, ненан мотт – тхан дайша ларйина хазна\nВайн къоман азаллехь синошца кхоьллина,\nД1аяхна селхане къийсамца кхелина,\nТахане, кхане а кхолламе кховдийна,\nНохчийн мотт, ненан мотт – тхан дайша ларйина хазна.\nНаноша иллешца къонахий техкийна,\nКъонахийн еза ц1ераш йозанца язйина,\nДоврдоцчу дахаран тептар т1ехь сацийна\nХалачу киртигехь, нур уьйуш, лаьттина,\nДуьненан къийсамехь турс хилла х1оьттина,\nХьо ларбеш эгначийн таж хилла къегина\nКъаьмнашца марзонан т1ай хилла х1оьттина,\nОьздаллин, г1иллакхан куьзгана лаьттина,\nМасаллин дахаран х1ур хилла г1аьттина\nМассо а заманахь курра чекхбийлина,\nГ1иллакхе волчунна йо1-б1аьргел к1еда\nЛарамах воьхначунна лом санна дера\nБакъонна буьйцучохь мазал бу мерза,\nТкъа безам балхочохь – бамбел а к1еда\nЙист йоцуш бухдуьйлу и шовда санна,\nМасла1ат дуьйцучохь – беркате коьчал,\nТ1улг санна ч1ог1а дог ахь хийла к1аддо,\nКийрара къиза ц1е масане яйина\nТ1еман ц1е сацайо хьо нийса бийцаро,\nНийсоне кхачаво бакъонца лебаро,\nКъонахий кхиабо хьан хазчу 1аьнаро,\nД1аяхна селхане тхан хьоьца йоьзна ю,\nТхо деха тахне хьо бийцарца ирсе ю,\nТ1ейог1у и кхане, хьо ларбахь, хир ма ю,\nХьо Дала баларна беза бу тхуна,\nДелан дин девзира халкъана хьоьца,\nЭлчанан хаза некъ тхуна бевзина хьоьца,\nИ Делан гергар нах бийцина ахьа,\nЦеран и сирла некъ бийцина ахьа,\nУьш безар, уьш ларар тхан дегнех хьарчийна\nВайн Далла хастам бу бусулба кхолларна,\nИман а, нохчийн мотт шиъ цхьана тохарна,\nНохчалла даим хьо бийцарца лардина,\nНохчийн мотт, ненан мотт – тхан дайша ларъйина хазна.\nМа хаза хир ю-кха кхаъ беъна 1уьйре,\nВайн Делан гергара кхаъ беъна бохуш.\nБакъонан ох1лано вовше йир етташ,\nМаьхьарца г1оттур ду дуьненан 1алам.\nБакъ хилла Дала йина и ч1ог1а ч1аг1о,\nКхин йолу ч1аг1онаш бакъ хиларе терра.\nМархьаба, Маршо я Делан бакъо, ва бохуш,\nМаьхьарца г1оттур ду бусалба 1алам.\nВайн Делан некъаш ду вайна т1ехь лелаш,\nБакъверг а, харцверг а шаьш нийса къастош.\nСатийсинчу бакъонца марша ва хьо, бохуш,\nХарцонан меттиг яц бакъонна дуьхьал,\nШайгара харцоно и йохор ю моьттуш.\nИ харцо бакъонах таръян шаьш г1иртина,\nБайттамал хир ма ду хийла а дена.\nДоккхачу хазачу дуьненан дийнахь.\nПайденна доцу байттамал хир ма ду кхана,\nХьисабан низамаш ч1аг1динчу дийнахь.\nВайн Дала адаман синош кхуллучу дийнахь\nХ1ара дуьне а, эхарт а харжаме диллина боху.\nХ1ара дуьне эхартах хийцина тоба\nВайн Далла дукхаезна тоба ю ма боху.\nВайн Дала нисви хьо хьекъалца, кхетамца,\nЛааман да вина, ша къастам белла.\nБакъдериг, харцдериг ша хьоьга къастадайта,\nДелира хьуна и ни1мат Везачу Дала.\nХьайн кхетам базий ахь дег1ана безамна т1аьхьа,\nХьайн хьекъал нисди ахь дуьненан пайденна.\nХ1ун даьхьна хьажа хьо кху т1улган дуьненах\nХьол хьалха кешнашка бирзиначара.\nШен дег1ан безамна дукха т1аьхьа вазар,\nХьайбанийн амал ю, вайн Дала елла.\nТкъа муха хуьйцу ахь хьайн елла адмалла.\nХьайл лахара х1оттийна кхоьллинчу 1аламах?\nБоданера хьо нуьре ваьккхинарг вицвелла,\nХьо х1унда г1ерта буькъачу бодане.\nАьлла дац вайн дайша: ша бацал лаьллича,\nБаь1аш т1ехь бен соцуш дац амале вир а.\nХ1ара дуьне т1аьхьло йолуш кхоьллина делхьара,\nКхунна чохь вахар ша деха делхьара,\nКхуллур дара х1ара дуьне дешех а, детех а.\nВайн Дала аьлла ду: «Цуьнан ойла е ахьа».\nДе дийне мел долу хьайн дег1е ладоьг1ча,\nЦу дег1ан хийцамаш ца хаало хьуна?\nТоьшал деш къоьжа чо ша гучу баьлча,\nЗама герга ва кхачар ца хаало хьуна?\nЭзар шо дуьнен чохь даьккхинчех х1ун хилла?\nПаччахьал олалла лелинчех х1ун хилла?\nХ1ара латта деца уьш хьулбина лаьтта дерг\nХьехаме долахьа х1ай, 1еса адам.\nВайн Дела Аллах1 ву собаре Эла,\nНийсонца кхел хьукма ша лелош волуш.\nЦуьнан динах тассало, вовшех ца къесташ…\nДекъала хила хьовсий вай, бусалба тоба.\nШена хьаставелла, шен нуьре веъна верг\nВухатухуш Эла вац вайн Аллах1 Дела!\nТоба деш дохкодевла цуьнан не1аре х1итта,\nИман ч1аг1дойла вайн Везчу Дала.\nХьан хаза къинхетам дикчарна бен ца хили.\nТхо санна 1есачара х1ун дан деза Дела?\nХьо Эли хиларна, тхоьца яхь ца лоцуш,\nТхан къиношна гечдехьа, х1ай Везан Дела!\nАхь гечдар сийлалла ю тхуна, Дела.\n1азап лахь, ахь кхоьллина хьан лайш ду тхо, Дела!\nХьоьгара бен къинхетам кхин лаха меттиг бац.\nБехьа тхох къинхетам, х1ай Везан Дела!\nДуьнено 1ехийна, шайт1ано тилийна,\nХьоьга кхайкхар г1опал хилла д1аяхначу заманна,\nКхачале кхачам беш хьо Эла хиларна.\nАхь тхуна гечделахь, х1ай Везан Дела!\nНазманаш популярно\t2013-09-24\nМетки: Назманаш популярно\nНазад: Тепсуркаева Жукка.\nВперед: Эдильбек Хасмагомадов. Семейный портрет в интерьере эпохи. Рецензия.


Имам ша бисмилла дешча, тIаьхьахIоьттинчо дешшалц Iан везий? Цхьаболчара имамо собар дан дезаран бух бац ма боху.\nИмам, ша «бисмилла» дешначул тIаьхьа, ша жимма са а доIуш, тIаьхьахIиттинчаьрга «бисмилла» а доьшуьйтуш сацар «мустахьабб» (дича мелехь долу хIума) ду.\nОцу хьадисехь лууш долу сацар жамаIат ламазехь имам сацар ду. Цхьаболчу Iелам-наха хIара хьадис гIийла лерина, делахь а дукхах болчара нийса лерина иза.\n«Фатихьат» дешначул тIаьхьа имам сацарх лаьцна болу къовсам хьалхе дуьйна схьабогIуш бу, цундела, иштта имам сацар нийса ца хетачеран дош схьаоьцучунна мегар дац, и сацар бидIат ду баха а, иза дукха чIогIа чIагIдан а. ХIетте а, тахана цхьаболчу наха и гIуллакх дукха даздина дуьйцу, иза дукха чIагIдина леладо, цунна бидIат олий цIе туху. И вай лакхахь дийцина хьадис гIийла хеташ воллушехь, и сацар Iаддитича гIолий ду аьлла хеташ воллушехь, Шейх Ибн База аьлла: «Амма цунна бидIат ду алар – цуьнан цхьа а агIо яц, хIунда аьлча Iелам-нахана юкъара цунах болу къовсам бевзаш болу дела… Цхьадолчу хьадисашна тIе а доьгIна, иза суннат ду аьлла болчу Iелам-наха аьлларг схьа а эцна, иза лелош волчунна тIехь гIалат хIумма а дац. И хаттар дукха чIагIдан ца оьшу».


Ша Iалашдечу берана кIиза йиттина Нохчийчохь шовзткъа шо долчу зудчо\nЖимачу берана къиза еттарна бехке еш ерг ю Теркйистан кIоштара Бено-юьртара яхархо Усаева Зарема.\nТалламхошна гучудаьлла цу зудчо етташ хилар цо шен цIахь мехах Iалашъян схьаэцначу жимачу берана. Дуьххьара цхьа шо ах шо долчу йоIан дегIа тIехь Iаьржйелла меттигаш нанна гича, иза охьакхетта аьлла кIелхьараяьлла хилла и зуда.\nЮха изза хилча, лоьрашна тIе а яхана, царна гайтина нанас шен йоI. Цара къастийна беран дегIан меженаш йиттина Iаьржйина хилар. Цул тIаьхьа нанас Iедале елла Усаева.\n5 беран нана ю Хьалха-Мартан кIоштара яхархо Якубова Лиза. Цо дийцарехь, иштта зуламаш сих-сиха хуьлу Нохчийчохь.\nЯкубова: «Дуккха а меттигаш бу мехах бераш лелочу зударша царна йиттина хиларан. Лар ца йита меттиг а къастош етта цара, масала, месаш йолчу коьртах".\nТкъа 5 бер долчу ахь тухий берана? Кхетош-кхиор муха хуьлу хьан хаьйн бераш аьлла, шега деллачу хаттарна иштта жоп делира Якубова Лизас.\nЯкубова: «Ас сайн берана, нана хиларе терра, лазош ма ца туху. Эцца мишка йо, я букъал лаха кIедачу метте туху».\nБерашна йиттина олий шарахь масийтта гIуллакх гIарадолу Нохчийчохь. Хьалха хиллий нохчий берашца а, шайна гонахарчу нахаца иштта къиза аьлла, шега деллачу хаттарна иштта жоп делира нохчийн этнографо, историко Хасиев Сайд-Мохьмада.\nХасиев: «Вайна гина йолу халонаш ю зударшна тIеевлларш. Вайн бераш Iамо деза, чехо дезаш дац уьш. Вайн дайша олуш хилла: «Коьртах хIума йиттинчу бекъах дин ца хилла». Хаза-м дера дацара иза. Эхь ду-кх иза».\nХасиев Сайд-Мохьмадана хетарехь, Iедалера таIзарх чIогIа кхоьру нохчий, юкъараллехь шайн во цIе якхарел а. Цо чIогIа талхадо гIиллакх-гIуллакх, боху цо.\nХасиев: «ХIинца Iедале долу иза. Хьалха генадаьлча а бен долуш ма дацара вайна юкъахь и тайпаниг. Iедало цхьаъ, шиъ, кхоъ чуволларх дIадолуш дац иза вайна юкъара. И зуда йолчу нахана чIогIа эхь ду иза. Иштта хIума дина зуда адамаллех яьлла хилар хаийтаро лелийна нохчий эзар шерашкахь».\nХIинца 40 шо долчу Усаева Заремин гIуллакх теллина даьлла. Прокуроро, чIагI а дина, кхеле кхачор долуш ду иза. Нагахь кхело цуьнан бехк ларахь 3 шаран тIера 7 шаре кхаччалц хан тоха мега Усаевана.


Европан бертаца Ассоциаци ечу бертан политикан декъан буха куьг яздина Украинан премьер-министро\nБрюсселехь Европан бертаца Ассоциаци ечу бертан политикан декъанна буха куьг яздина Украинан премьер-министро Яценюк Арсенийс. Европан Бертан пачхьалкхийн а, Iедалийн а куьйгалхошна хетарехь, «цуьнан доккха билгалонан маьIна ду».\nПIераскан дийнахь Iуьйранна чекхяьлла саммит схьайоьллуш вистхиллачу, Европан Комиссин куьйгалхочо Баррозу Жозе Мануэла дIахьедар дина, Украинан Европан Бертаца долчу онда доттагIаллин а, гергарлонан а гIулч ю хир ю цунах.\nЦул а хьалха, европерчу пачхьалкхийн куьйгалхоша къобалдира, оьрсийн а, украинан а Iедалера а, хьоладайшна а юкъара 12 стагана дуьхьала санкцеш яхар. Цунах лаьцна оха алсамуо дуьйцур ду, тхан программехь тIаьхьуо.


Шайн белхан меттигаш мигранташа дIалоцу, аьлла, хета Нохчийчохь\nНохчийчоь -- Мигранташ бу республикера арабохуш. 2016 шо.\nОьрсийчоьнан миграцин урхалло тIедогIучу шарахь белхан мигрантийн терахь хадийна. Ша верриг 111 эзар ца кхоччуш стаг ву. Иза 12 эзар стаган кIезга ду, стохка хилчулла.\nШайгара белхан меттигаш мигранташа дIайоху аьлла хета Нохчийчохь\nИ терахь декъна Оьрсийчоьнан регионашна юккъахь. Къилба Федералан гонехь болх бан бакъо ю 1150 стеган. Къилбаседа Кавказан мехкашна кхаьчна 6450 стаг. Царах, Нохчийчоьнна 1500-на бен бакъо яц болх бан чувита.\nКхечу мехкашна кхиъ кIезга кхаьчна и квота, цхьа Ставропол кIошт йоцург. Цига 2 эзар белхан мигрант чувало йиша ю церан. Луларчу Дагестанан, кху тIаьхьарчу шерашкахь, белхан мигрантийн базар хилла лаьттачун цхьа эзар бен стаг вац. ГIалгIайчоьнна, масала кхаьчна-400 кхечу пачхьалкхан белхало.ХIирийн мехкан-250 бен тIеэца магийна дац.\nХууш ду, и терахьаш официала бакъо йолчеран бен дац. ма дарра дийцича, уьш мосуьттуза лекха хуьлу. 1500 стаг нохчашка лалура бара, цара дIалоцурш а, дукхачу декъана Iаьржа белхаш болун дела. Амма бакъдолу терахь алсам хуьлу, аьлла хета юккъараллехь.\nДIа ког баккх-баьккхинчохь, тIебаьхкина белхалой бу, бохуш реза боцуш дуьйцу цара шайна цу хьокъехь хетарг. Соьлж-ГIалара вахархочо Муслимов Iусмана, иштта элира цуьнах.\nМуслимов: «Чубаьхкинчара бухахь болчеран белхан меттигаш дIайогIу. Уьш оьшуш бац. Вайчарна хилийта еза и меттигаш. Со болх бечу меттигехь 3 таджик ву болх беш. Тахана нохчочунна, деш хIума а доцуш хIора баттахь 20 эзар алап лура дацара».\nНохчийн амалца, я къинхетаме дагца доьзна далахь а, шайна цхьа болх бан пхьар лоцуш, тIевеънарг хоржу, лулахь а, гергарчарах а и санна берш боллушехь. ТIебаьхкинчара дика болх бо олу. Муслимов Iусманна хетарехь, цара бо болх борах хуьлун дела, уьш лоцу вайчара.\nДикалла цхьаъ ю, ткъа, кхана-лама оцу бинчу белхан кхачамабацарш гучудаьлча-вуьш кара ца бо,ткъа нохчи тIе а валийна, юхабайта аьтто бу, аьлла кхин дIа а дийцира белхалочо Муслимов Iусмана.\nМуслимов: «Кхузахь цкъа вьетнамхой бара, тIаккха китайхой бара. Цара лелош хилларг, вайна хууш ма ду. Уьш шайн болх а бой дIабоьлху, ткъа, болх бина нохчи вуьсу. ОЬшучу хенахь, тIа а валина, болх юхабайта йиша ю».\nБелхан мигрантийн гIуллакх далле, бухахь болчу хьайн бахархойн хьашташка, царна шайн доьзалш кхаба аьтто бан беза, аьлла хета нахана. Нохчашна а атта дац, масала мехкан дозанелла араваьлча, балха хIотта а, ур-аттала, хан чохь Iан петар лаца а. Долахоша, юьхьдуьхьала олу славянаш бен чубуьтуш бац шаьш.\nЦхьана юкъана Нохчийчохь, белхан мигрантех уггаре а дукха вьетнамхой бара. Дукхачу декъана цара беш, пенаш хьохура кирца. Цу тIехь, ала догIура говза а бара уьш. Мел-масс бара уьш, лоруш а дацара, амма Москохара автобусаш йоьттина схьабохура Соьлж-ГIала.\nЦара бечу белхан мах а шозза борах бара. Цхьана дийнахь уьш, ша берриш махкахь бехира. Бахьан дара-эладитта. Цхьаммо видео гIараяьккхинера, цара мала а мелла нохчий вен а вийна, иза виъна бохуш.\nДуьйцург хилла, Дагестанера цхьа зулам. Меттигерачу цхьа маларчас, корт а телхина, шена накъост вийна, цуьнан межен тIера жижиг дакъа даар.\n"Мичча а балха гIур волуш вара со..."\nГрозный - Сити ечул а, белхан меттигаш кхолла езаш хиллера...\nНохчийчоь йодуш ю Нохчийчуьра


Дукха лачкъийначо дакъа до, кIезиг лачкъийнарг гIараволу\nЦхьаболчу даржхойн дашо машенаш а ю, Соьлж-гIала, 13Сти2013\nНохчийчоь, ерриг Оьрсийчоь санна, кхаьчънаш чIогIа оьцуш меттиг ю. Кеста-кеста гучубоху республикехь, Iедалан бюджетера ахчанаш лечкъийна даржхой. Даккхий ахчанаш лечкъийнарш къайлаха буьсу. Уьш чубоьхкина олуш а ца хезна цкъачунна. Цхьа жимма ка хьаькхнарг, телевизионна чохь гайтарна бист кхаччалц, нахала воккху. Школехь башха кхиамаш ца бохучу берашна бахьана даьлла, дика ца деша. Iедалан дарже а кхаьчна, башха дешна боцчу нехан бахамаш гича цара са ца туьйсу я кеман лелархо я бизнесхо хила а. Iедална тIехьа лечкъина, цуьнан цIарах бизнесхо дакъаза ваккхалой а, пилот шен доларчу кеманна хьалха хаалой а кхетта хIинцалера бераш.\nБутт хан ца йолу, Нохчийчохь, коррупцийца йоьзна йолу скандал ца йолуш. Амма, дукха гена далле и гIуллакх диждо. Iедалан ахчанаш лачкъийна берш, дукха хьолехь миллионашкахь соьмаш хуьлу иза, жоьпе уозийна а ца хаало.\nЦарна цхьа а тайпа таIзар ца до бохург дац иза. Амма, дичну зуламан набахте вахна аьлла хезна хIума дац хIинцалца. Ерриге а Оьрсийчохь амал хилла дIахоьттина, дукха ахча лачкъийначуьнна жоьпа кIелхьара вала атта ду, нехан бун чуьра котам яхьанчуьнчулла.\nХIокху деношкахь, талламан кIела вахна, Нохчийчуьра шина фирмийн куьйгалохо. Гучудаьлла цу шиммо 124 миллион сом ахча лачкъийна хиллийла. Талламо бахарехь, 2009 шарахь аьхка, «Энергостроймонтаж» а «Нэро» а, компанийн шина куьйгалхочо, бозбончаллаш а дина, тоьках долу ахчанаш юккъера шай гIуллакхан дайа схаьэцна иза.\nИ гIуллакх гучудаьлла, Нохчийчохь электросерлонна а, газан а , дIадаланза доккха декхар ду бохучу хенахь. Масла, шиш о хьалха а , республико тоьках дала дезаш дара 5 миллиард ца кхоччуш ахча, ткъа, газах долчу декхаран барам 6 миллиард ах миллиардц а кхоччуш дара.\nАла догIу, ши-кхо бутт хьалха, махкахь гучудаьллера коммунала хьашташна наха дIаделла долу ахчанех 300 сов миллион сом лачкъийна хиллийла «ЕРКЦ» олучу ахча схьаоьцучу урхалло. Иза гучудера долуш а ца хилла, и хьукмат стохка дIаца кхоьвлинехьарий Iедалан сацамца. Цуьнах альцна хаамаш газеташкахь баржда ма баьржинехь, махкахь йолчу талламан комитето къастийнера, иза дIаакъовларан бахьан. Оцу зуламан бехке берш а ца къастийна хIинца а. Ур-аттала, мила хила мега а хуучух тера дац бехке.\nТоьках долу миллионашкахь долу ахчанаш лечкъийнарш муьлша хилла къасто хала хиллехь а, газана наха луш долу ахча шай кисананна диллинарш муьлша бу хуущ ду. Уьш бу боху, контролераш олуш болу, хIора цIа а оьгIуш, нахера ахча гулдеш берш. Масех стаг хIинцале гучуваьлла гайтина телевизион чохь.\nЦхьаммо 30 эзар сом къайладаьккхина, вукхо 70 эзар сом шена дитина. Ткъа, миллионашкахь ахчанаш лачксъийна берш, гайта тамехь болчух тера дац, ян телевизионан камере церан йохь-сибат тIе ца даккхало.\nОцу юккъолгIа, даржхоша балха тIехь дукха гIеллуш болун дела, шайна аьттонаш лоьху,карахь долчу даржах. Дикачу балха Iтехь хилча, дикачу машенаца дIасалелаш ца хилча, тамех ца хета цхьаболчарна. Малса, хIокху деношкахь, интернетехь аукционе яьлла Нохчийчоьнана Iедалан финансийн департамент. Цигахь, лохуш ю, БМВ машен юьхкун йолу компании. 4 миллион ца кхоччуш Iедалан ахча дала дагахь ю и департамент. Машена чохь, мел хуьлуш долу куц-кеп деш долу хIума хила деза аьлла ду, оцу кховдоран кIелахь.\nТахана, цхьаннах лечкъина хIума дац, иза цхьацца социологийн талламаш а гойту,бизнесхо а , совдегархо а хуьлучулла, Iедалан даржхо хилар гIоле хета дукхахболчу кегирхошна. Оцу тIегIан тIехь къахьегархулла, сихха дахаран токхо ялура ю аьлла шеко яц церан. Мел йолчу лаккхарчу доьшийлашкахь, йоккха конкурс ю, Iедалан урхаллан кечамаш бечу факультеташкахь. Муьлхачу балха ахча хилча хIоттулуш вуйла, Оьрсийчоьнан лаккхара масех дарж дIадаьккхича, бохуш дуйьцу дукха хан ю пачхьалкхехь. Нохчийчоь а, оцу хIуманца башхаллийца къаьсташ яц оцу юккъера.


Чехин Республика - Чехин керла президент Земан Милош ву Чехийн паччахьаша таж nуьллуш лелийна еза хlуманаш гойтучу церемонехь, Прахlа, 09Сти2013\nЧехин керлачу президенто Земан Милоша ира-кара хIоттийна интернет-юкъаралла. Чехин паччахьашна таж туьллуш лелийна дашо хIуманаш гойтучу, официала церемоне, кIеда аьлча, мелла веанера. Видео тIехь дика гуш ду, охьа ца вожа, цо пен лоцуш. Дийцарехь, цул хьалха иза Чехин Республикера Оьрсийчоьнан векалалле кхайкхина хилла? Толаман де даздеш дакъа лаца.\nЗеман Милош халла лаьтта шен когаш тIехь. Церемонехь масех киртиг еара, цуьнан дIасалестар кхераме долуш.\nПрезидент «дика воций» тIех дика гуш хиларна, цхьаъ ца аьлча ца бевлира цуьнан зорбан секретараш. «Земанах цхьа вирус хьакхаелла, могуш воцуш вара иза» - аьлла, официала дIахьедар Пражски ХIрадан векалша.\nДукхах болчара хоьтту, «ца вахча ца валара те иза, шех нах кхердочул а?». Ца валара.\n5 шарахь цкъа бен гойтуш яц паччахьаша таж туьллуш лелийна еза хIуманаш. Дукха хьолахь, уьш дIаловчкъийна юьтуш ю, веза Витин килсанерчу Тажан хIусамехь, ворхI догIа а тоьхна. И чоь схьаелла, и ворхI догIа карахь долу Iедалера ворхI стаг цхьанатоха веза: Чехин президент, премьер-министр, Чехин парламентан шина хIусаман ши спикер, ПрахIин мэр, ПрахIера архиепископ, везачу Витин килсан коьрта мозгIар а.\nТаж туьллучу еза хIуманийн гайтам схьабеллале, Стигалкъекъа беттан 9-чу дийнахь Тажан хIусамера еза хIуманаш Пражски ХIрадера Владиславов зала чу яхьа гулбеллера уьш.\nЗабаре хIума олучу Чехин финансийн министро Калоусек Мирослава элира, «тажана, гIожана, Iожана а тIе ша йина йина шаьлта кхоссаза велира пан президент». Чехин маттахь «шаьлта кхосса» бохург, дог керчина, Iеттавар, бохург ду.\n68 шо долу Земан Милош хIокху бIаьста Пражски ХIрадана официала чуволучу хенахь, вевзаш волчу чехийн саксофонисто Словачек Феликса элира, «оцу панаца вайна беламе шортта хIума хир ду.» Иза бакъ хиллера! - бохуш яздо интернетехь Чехин бахархоша.\nЦул сов, массара а тIетуху, оцу оьрсийн векалалле ваха хьашт дара цуьнан.


ФСБ-н белхахойх пайда баьлла Соьлж-ГIаларчу малархошна\nЗазадоккху-бутт 20, 2018\nФСБ белхахой бахьанехь малар оьцучарна кIелонаш яр дитина Соьлж-ГIалахь\nМасех де хьалха Соьлжа-ГIалина йистехь йолчу «Лента» супермаркетехь малар эца меттигерчу бахархошна а магийна. Цу чуьра Iуьйранна, къаьркъа эцна богIучу нохчашна бе Iаткъам сацийна низамхоша. ХIинццалц, малар оьцурш къайлаха муьлш бу а хьовсий, цаьргара иза схьа а доккхуш, нах полицин декъе дIа а буьгуш хIума леладора цара. ХIинца и гIуллакх сацийна.\nМотталур ду цигара и терго харжамаш хиларца йоьзна йина аьлла. Амма иза иштта долчух тера дац. Шен цIе ца яьккхар а доьхуш, полисхочо хаам бира Маршо Радион корреспонденте, дукха хан йоцуш цигахь дов даьлла хилла ФСБ-н белхахойн а, маларна тIаьхьабевллачу низамхойн а. Дийцарехь, уьш вовшах а летта цигахь. Цул тIаьхьа «Лента» а йитина, шайн белхан декхарш кхочушдан дIабахана полисхой.\nТамашийна дерг кхин хета тергамхошна: хIунда дихкина малар дохкар, туризм яржочу махкахь? Лелаш дерг Оьрсийчоьнан низамаш хилча-м муххале а?\nЦуьнах ца кхета ша боху нохчийн юкъаралхочо Юсупов Анзора: «Ца хаьа Оьрсийчоьнан Федераци хилча, вайн кхуза дуккха а туристаш а, болх бан а нах богIу, оьрсий, кхечу пачхьалкхара балахь а. Церан шайн ду цуьнца цхьа гIуллакх. Дехкар нийса ца хета суна».\nМеттигерчу маларчаш-м тоххара луларчу мехкашкара кхоьхьуш ду малар. ТIаьхьарчу хенахь спирт даьржина нахана юкъахь. Коньяк, пиво, виски бохург республикехь дуьйцуш а дац. Дикалла йоцу цу маларх боьлла меттигера маларца юкъаметтигаш йогIу бахархой.\nШу тешар дац…\nНаркоманица къийсало гIалгIайн жигархой\nКъаьркъа маца мала ...ца мега ГIалгIайчохь?\nОьрсийчохь къаьркъа малар лахделла\nАтта дац нохчийн дресс-кодах чекхвала\nIамеркехь зорбане даьхна Лесин валарх лаьцна кехаташ\nIатIар доьхкинчу зудчунна гIуда тоьхна Нохчийчохь\nНекъан полисхошна Оьрсийчохь дихкина малар мелла суьдхой сецор


«Мотт-къоман са ду» - 2гь дакъа - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps «Мотт-къоман са ду» – 2гь дакъа\n«Мотт-къоман са ду» – 2гь дакъа\n«Дуьненчохь нохчийн диаспораш алсам йовлар – Нохчийчохь тIемаш хиларна бахьна ду. Нагахь цу диаспорин шайн къомаха ца хада Iалашонаш елахь, цара шайна тIеоьцург доккха дукъ ду. Доккха доьналла а, кхетам а оьшуш долу. Махкаца, къомаца уьйр-зенаш а латтош. Шайн культура, мотт, гIиллакхаш шаьш дол-долчохь шайна юкъехь латта а деш. Ткъа и хьуьнар царга дацахь, царна уггаре а атта некъ бу-кхечу къаьмнехьа дIаэр, нохчий хуьлучура дIадовлар.»\n– Нах меттанера Сами меттан дехьа доьвла дешнашах лаьцца хlун ала луар дар хьуна?\n– Иза дукха доккха къамаьл ду. Дийцина вер а воцуш. Iилманчаша дийцарехь Месопотами ширачу арамейн меттан ага хилла. Паччхьалкхин, Iилманан, динан, пайхамарийн мотт а хилла и цигахь. Ткъа цу маттаца юкъарло нохчийн меттан а хилар гойту Месопотамера шира этнонимаш, топонимаш, гидронимаш нохчийн маттаца тидалуш хиларо.\nЦу хьокъехь сайна хетарг дукхха а дийцина ас талламшкахь. Делахь а, доцца цхьа масала далор ас кхузахь. Масала, туркойн – «су» (хи). нохчийн – «су» (диалект. лит. «сту»). вавилонан – «су» (тотем- сту). Мусайн – пайхамаран (а.с.) къомо шеца «дела» лаьцна – «Дашо сту» а, муьлхачу бахьнашца цхьанадогIуш дуьйла хьовсур вай.\nВавилонхоша шеца «дела» лаьцна -су (тотем) цара беттаса санна лоруш хилла. И тайпа кхетам шайн хиларна Мусайн (а.с) къомо а бина – «Дашо су». Цуьнца шайна «дела» а лоцуш. Вуьшта, цунаха «Беттан культ» а олу. И культ шираллехь хица йоьзна хилла ю. Цо хи луш санна. Кхузара схьа ду туьркоша «су» хих алар а. Оцу тотеман цIарна тIера иштта схьа яьлла ю, туркойн маттара хин цIе – «су». Ткъа «су/сту» вай лакхе ма аьллара даIанза хьайба ду. Бежнашна хIу даккха лелош долу. Масала, кхузахь гайтаме туркойн -«Эр+су» а, нохчийн – «Эр су». Туркойн маттахь цуьнан кхетам бу – «боьрша/дика хи», нохчийн маттара цуьнан кхетам – «хIу долу хьайба» санна. Аьллачо гойту, туркойн – «су» дош, шираллехь нохчийн – «су» дашна тIера дIаэцна хила тарлуш дуйла.\n– ДIабаларан кхерам болу метанашн йукъахь лерина Нохчийн мотт UNESCO цIе йолу цхьанкхетаро.\nМотта бахийта а культур йахийта а муьлха аьттонаш латто беза? Даймохкахь Нохчийн мотт Iаморан тоьалла терго йеш юй?\n– Соьга хаьттича UNESKO ша ю нохчийн мотт (кхин дерш санна) дIабалийта луучараха. Нохчийн мотт дIабарна кхоьруш деш къамаьлаш дац иза, нохчийн мотт биссарна кхоьруш деш ду. Тахна цо бохург вай къобал деш тIеэцча, цхьанна а лур дац, шайн берашка иштта тIаьхье йоцу мотт Iамабайта. ТIаккха стенна, хIунда оьшуш бу иза? Цу къаьмнашка шайн маттах а, менталитетах а дог диллийта деш долу къамаьл хета суна иза.Ткъа UNESKO ша ю, Дуьненчохь глоболизацин политика дIакхоьхьучараха цхьаь. Цхьа Iэдал, цхьа экономика, цхьа идеология, цхьа къам, цхьа мотт…бохуш. Цундела боху вай, нагахь нохчийн мотт нохчийн кхерчахь вай латта бахь, цу маттана цхьа а кхерам бац.\n– Нохчийн диаспоре хьажча мотта а культуран хьокъехь хlун ала луар дара хьуна?\n– Дуьненчохь нохчийн диаспораш алсам йовлар – Нохчийчохь тIемаш хиларна бахьна ду. Нагахь цу диаспорин шайн къомаха ца хада Iалашонаш елахь, цара шайна тIеоьцург доккха дукъ ду. Доккха доьналла а, кхетам а оьшуш долу. Махкаца, къомаца уьйр-зенаш а латтош. Шайн культура, мотт, гIиллакхаш шаьш дол-долчохь шайна юкъехь латта а деш. Ткъа и хьуьнар царга дацахь, царна уггаре а атта некъ бу-кхечу къаьмнехьа дIаэр, нохчий хуьлучура дIадовлар.\nТIаккха къаьстина Турцехь йолчу диаспорах аьлча, иза шен къомаца уьйр цахадош схьа йогIуш ю. Цуьнан куьйгалхоша шайн таро, говзалла мел ю дика болх барна, шо – шаре мел дели цуьнан Даймахкаца йолу уьйраш чIагI луш ю. ТIейогIучу ханна а чIагI лур ю, аьлла а хета. Дала мокъалахь.\n– Хьан байтех цаI дIасса йaржо луар дар тхуна, муьлхнаг хоржар яр ахь, муьлх байт дIас йaржйaйта луар дара хьуна?\n– Сайн байтеха шайна бакъахьа хеттарг аш шаьш хаьржича дика хир дара. Суна сайна а лаьара шуна цараха томе муьлханийг хета хьажа.\n– Ахь толлуш дераш дIас даржош книшка я чулацам болуш ахь яздинарш долш тхуна а хьовса бух хирбарий?\n– Ас нохчийн маттаха лаьцна язбеш болу талламаш ара буьйлуш бу 2004 шарахь дуьйна. Тайп-тайпаначу сайташкахь а, кхин йолчу интеренетан агIонашкахь а. ТIаккха жайна ара хеца цкъачунна цхьацца аьттонаш бац. Амма цунаха а цхьа йист ер ю аьлла хета, дIа тIаьхьа а ваьлла лелча.\n– ТIаххьара вайн газет дешархойна ала кхин хlумма хир дарий хьан?\n– Диаспоран «Даймохк» газет арадалар доккха меххала хIума ду. Иза боккха къинхьегам а бу, Делахь а, биттане цабуьтуш бан безаш болх а бу иза. Дала аьтто бойла ас цу тIехь мел диначу нигаташна. Со кхуза кхайкхарна бапраклла шуна.\n– Тхуна хан къаст ярна баркалла хьуна.\n– Шуна а хуьлийла баркалла, соьца ларам а лаьцна сайна хетарг ала кхайкхарна. (чекхделла)\nAnadilde Jıneps’in Aralık 2020 sayısı yayında


"Иеговн тешашна" дихкина Оьрсийчохь болхбан\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа а, Евроберто а критике диллина Оьрсийчохь керстан "Иеговн тешаш" ("Свидетели Иеговы") организаци ехкар. Iамеркан къаьмнашна юкъарчу динан маршонехула йолчу комиссино дIахьедо, и организаци экстремистийн цахиларх а, цуьнан декъашхоша Iедалан репрессех ца кхоьруш шайн динах пайда эца дезаш хиларх а.\nШтатийн позицина тIетайна Евробертан арахьарчу политикан лаккхара векал Могерини Федерика а. Цуьнан пресс-секретара Коцьянчич Майяс хаамбина, Оьрсийчохь "Иеговн тешаш" тобанхошна Iедал тIаьхьадаьлла хиларх а, иштта полисхоша церан офисехь рейдаш дIаяхьарх а, царна дуьхьал ницкъ бина хиларх а.\nОршотдийнахь Оьрсийчуьрчу Лаккхарчу кхело "Иеговн тешаш" сектан апелляци къобал ца йина. И юкъаралла экстремистийн лоруш, Оьрсийчоьнан дозанна тIехь гIуллакх дар дихкина царна. Петарбухара церан штаб-хIусам а, регионашкара 395 офис а дIакъовлуш ю.\nОрганизацино бахарехь, Оьрсийчохь церан 170 эзар декъашхой бу.


Путин Владимир Нобелан премин кандидат?\nПутин Владимир тIедогIучу шарахь машаран Нобел совгIат догIучийн могIаршка теттина Францерчу политолого Боссар Фабьена – иштта ду шинари дийнахь дуьйна оьрсийн хаамийн гIирсаша боккха кхаъ санна даржош долу коста.\nФранцерчу Францс Пресса агеталлина тIе а тевжаш, Кремлана муьтIахьчу газеташа а, интернет-сайташа а дуьйцу, цу стага аьлла бохуш дерш.\nМасала, иштта ю цуьнан къамелера цхьа цитата: „Ас официале хьалхатеттина Путинан кандидатура, Нобелан комитете кехат а яздина. Ас цаьрга хаийтинарг ду, сайна хетарехь, Путин и совгIат дала хьакъ ву цуьнан дуьненчохь машарлатторехь болчу къинхьегамна“.\nПолитологна хетарехь, Шемарчу тIамехь Оьрсийчоьнан куьйгалхочо шен эскаршка дакъалацийтаро новкъарло ян ца еза Нобел совгIатан жюрина, хIунда аьлча, масех шо хьалха Цхьаьнатоьхначу Штатийна президентана Обама Баракъна а делира и совгIат, цуьнан эскарш Иракъерчу тIамехь долшехь.\n„Со тешна ву, Путинан и совгIат догIуш хиларх. Иза цхьаъ бен вац бакъдолчехь терроризмаца къийсам латтош“, аьлла бохуш дахкадо хаамийн гIирсаша Боссаран дешнаш.\nЦкъа дуьххьар хезча Оьрсийчоьнан президентах а, тIаьхьарчу шерашкахь дуккхаъчу тергамхоша ирчу критике беш болу Нобелан комитето шайн премин лауреаташ харжарх а кхардам санна дека и дешнаш.\nХетало, иза цу вуьйцуш волчу политолого кху деношкахь оьрсийн эскарша Асадан режимаца цхьаьна Шемарчу Алеппохь маьршачу нахана ницкъ бар емал деш, цу хIуманна сатирике хьежар гайта лууш, нахана дуьненан политикехь мел маьттаза шалхенаш лела бохучунна тIе тидам бахийта гIерташ дина дIахьедар долуш санна.\nХIунда аьлча, Малхбузерчу хаамийн гIирсашкахь кест-кеста нисло и санна долу хIума- бакъдерг нийса дIадийцарх хийцамаш хиларх ца тешачу цхьаццаболчара пайда оьцу сатирин гIирсех а, кхардархь а, шаьш цхьа нийсадоцучу хIуманна тIе тидам бахийта лууш хилча.\nАмма, хетарехь, Боссар Фабьен, политолог я цхьа тидаме эццал цIе йолуш аналист санна Европехь цхьанна а вевзаш воцу, забар еш вац.\nИза мила ву талла гIоьртича, гучудолу и стаг тIаьхьарчу масех шарахь дуккхаъ хан Оьрсийчохь йоккхуш а, Кремлан леламаш бакъбарехь къахьоьгуш а хилар.\nНагахь санна ингалс мотт я немцойн мотт лелачу Европин пачхьалкхашкахь цуьнан маргиналечу жигараллах девзаш хIума дацахь, шен Даймахкахь Францехь мелла а информаци карйо цунах лаьцна, доккхачу декъехь меттигерчу журналисташа иза бегвохуш гойтуш йолу.\nТкъа цуьнан шен веб-сайт а ю, тIехьажарехь, вуно ладамза йина йолу, еккъа цуьнан Оьрсийчоьнан куьйгаллина муьтIахьло гойтучу жигараллех юьзна.\nФранцехь вехачу нохчийн историко Вачагаев Майрбека а тергалйо ша шех политолог олучу Боссар Фабьен и жигаралла. Цо иштта дийцира Маршо радионе Путинна Нобел совгIат дала деза аьллачу стагах лаьцна.\nВачагаев: „Иза Францехь цIе яьккхича цхьанна а я политолог санна а, я политик санна а вевзаш, мила ву хууш стаг вац я политикехь болчарна а, я журналисташна а. Иза Францехь хилар бен, цхьа а бух болуш я цо лелош дерг нахана дош хеташ стаг а вац иза.\nСхьагарехь иза а, иза санна болу нах а тIаьхьарчу шерашкахь Оьрсийчоьно кечбина, арахецна болчух тера ду.\nИза бохург дац сан, цунна оьрсаша ахча ло бохург, хила там бу иза оьрсех тешаш лелаш хила а. Амма гарехь Францин гIулкхана пIелгах пIелг тоьхна хIума деш вац иза, оьрсийн гIуллакхна лелаш стаг ву“.\nАла догIу, хIинца Францехь и цхьа Боссар Фабьен хилла ца Iа, Путин а, цуьнан го а даима а меттигерчу юкъараллашна хьалха бакъбеш, церан леламаш кIелхьарабаха гIерташ а къахьоьгуш.\nИ тайпа нах, доккхачу декъехь а аьрро-радикалерчу гонашкара, я, мелхо а, аьтто-радикалерчу гонашкара хуьлуш бу. Германехь царна тиллина лерина цIе а ю „Putinversteher“, нохчийн маттахь аьлча, „Путинах дика кхеташберш“ аьлла.\nИштта, кху деношкахь Москоха а яхана, цигарчу „Цхьаалле Оьрсийчоь“ партин векалшца цхьаьна а кхетна, Кремлана хьалха селфиш а дина цIабирзина Австрерчу аьтто-радикалечу Маршонан партин векалш.\nШайна юккъехь хIара бутт бовш президентийн харжамашкахь эшна волу Хофер Норберт а, меттигерчу националистийн партин куьйгалхо Штрахе Ханс-Кристиан а цхьана а волуш.\nПутино ша и тоба я тIе а ца эцнехь а, я тергал а ца йинехь, амма Кремлан бертехь шайга сурт даккхийтар а деза хетачу цара меттигерчу хаамийн гIирсашкахь шаьш Оьрсийчоьнца цхьаьнаболхбарах берташ бина бохуш дуьйцу.


Бексултанов Муса. Цхьана генарчу геналлера\nЗазадоккху-бутт 21, 2017\nБексултанов Муса. Цхьана генарчу геналлера.\nЦхьана генарчу геналлера\nЦхьана генарчу геналлера, сайн шерийн деношкара, гIенакхоьлахь гича санна хеташ я мукъам хезча санна сайна, цхьа сурт ду-кх суна дуьхьал, цкъа а дуьхьлара дIа а ца долуш.\nСан хIетахь кхойтта шо ду, БIовла, ламчохь, со жаца волуш. Заза даьккхина, хан а ю иза, хьайба бацах дуза хан, ломан лакхарчу даккъашкара сенделла гуш дитташ а долуш.\nЖа Хилдехьа дуьгуш ду, БIовлахь Iа а даьккхина, Хилдехьахь ахка* даккха. Дас дуьйцу суна (иза говрашца ву, тIехь маьхьий долчу говрашца), жа Индихула, Чхьаьх* а хадош, тIаккха Гурах*, юха Сиза-Дукъ*, цигахула дIа Тонга* а юьтуш, ЦIийллана дуьхьларчу дукъах охьадахкаделахь, ша ЦIиллахойн-Юххе буьйса яккха меттиг а тоеш, соцур ву хьуна говрашца, олий. Со малх дикка лахбелча, диъ-пхи сахьт доллуш, Тонгарчу дукъа йисте кхочу, жа дерриг а хьуьнчохь а долуш.\nЖа хьуьнчуьра хьала а даьхьна (кхин цхьа сахьт а долу дIа), хьацаро, хи санна, дегI а, корта а тIадийна, дукъа тIе со хьалаваьлча (жа суна нийсса бухахь ду, ЦIийллехьа охьа чу дежаш) суна дерриш а лаьмнаш го, тIехула – сийна стигал; дато, алла, лила басахь, гIаргIулийн жут санна, стигалхула шерша мархаш а.\nДукъ бухьера ира ду, гIаш вогIу некъахо бен, говр яхалур а йоцуш. Цхьа дакх а лаьтта цу дукъа тIехь, шура-чопа санна, кIайн гIад а долуш, сийна даьржинчу тIемашца. Цу дакх кIелахь ага хаало, цхьа метар хиллал шуьйра, гIеххьа хьалатоьхна буц а ю, бецан орамашца къаж а гуш. ЧIожара хьала мох а хьоькху.\nСо жIарах, – ког-куьг генна дIа а кхуссуш, – охьавуьжу цу дитта кIелахь, нийсса ирах, стигал а хьоьжуш.\nДиттан сийначу патаршна юккъехула сийна стигал го суна; сийна, алла, лила басахь (чукIело датон а хеташ), цхьанаэшшара, могIа бина, нахаран оханна санна, къилбехьа шерша яйн мархаш а.\nМехан тIулгIешца, «шарр-р» деш, патарша ден шога шабарш а. ЮьхьтIехула шийла хIаваъ, бацо дикка шелбина букъ, дакъалуш лаьтта довха хьацар а.\nДIаоьхурш мархаш а йоцуш – хIан-хIа, – лам болуш санна хета-кх суна, со аркъал тIехь Iуьллу лам, хIордан тулгIе ма-яххара, сан са а эцна, ойла а, мархаш генна дуьхьал а уьдуш, генна цхьанхьа дегI а дитина, сайн са хьаьдда доьдуш санна, цхьана панахула, паналле, аб-абаде, Iаьршашка…\nСих-сиха го-кх суна и сурт, ялсамани хилча санна иза, цкъа маццах сайна гина йолу, кIайчу мархашца, диттан гIашца, хIаваах логах а хьерчаш, бIаьргашна гуш стигал бен, цхьа а дуьне а доцуш кхин.\nСуна хаьа, цкъа хиллийла иза, ялсамани гинийла сайна; лила Iанийна стигал, сийна мархийн кIайн гезгамаша, гIа-патарийн хин шабарш, механ Iаьнаран мукъамаша а, са Iаьршашка, абаде…\nСо дас сайн самаваьккхича, цу гIенашца – гIенашкара ялсамани махьарца отуш, – цхьа бер санна, жима бер санна, бобер санна тилвелла Iуьллуш, я вицвелла, вицвалаза, са дIадахна, ойла а…цхьа са бен дацар-кх со, цхьа ойла бен, мIаьрго.


Йоазонхочун аргIанара книжка -\nЙоазонхочун аргIанара книжка\nАрадаьннад йоазонхочун Мерешков Султана аргIанара книжка. Ший йоазош арадаха вай заман чухьа хала дале а, Султана каст-каста аьттув боал цу даькъе, е Iилма-тохкама институто гIо дийя, е культуран министерствос оагIув хьаллаьце, е халкъа кхоллама цIено ахча хьожадийя. Теххьарчо новкъостал даь арадаьннад укх деношка «Шоана, бераш» яха керда книжка. Кхыча книжкашца нийсдича, из ший къаьстта, вокхарех из тара ца хулийташ йола белгало лелаеш да. Цунна юкъедахад укх тIеххьарча ткъаь итт шу совгIа йолча хана, «СелаIад» яхача берий журнала яз а даь, цу тIа кепа теха мел дола тайп-тайпарча жанрий доазонашка кхелла йоазош.\nЦарех да журнала «Бовза, беза хьай мохк», «Даде-нане зама», «Хьайбаех, оалхазарех, оакхарех», «ГIалгай сийдола нах», «Багахбувцам», «Дувцараш», «Сакъердамилгаш», «Сихаоаларгаш», «Стихаш» яхача оагIонашта лаьрхIа хьийга къа. Султан ше болх беш ва ер книжка арадаккха гIо даьча халкъа кхоллама цIагIа а, «СелаIада» воккхагIвола редактор волаш а. АргIанарча ший балха дешхьалхе язъеш, цо аьннад: «Дукха ха яц аьле хеталу, «СелаIад» цIи йола берий журнал арадувла доладенна. Бакъда ткъаь пхийтта шу дизад, цу хана денз. Бераш зIамига долча хана денз, царна шоай даьй меттала дола йоазув-дешар дикагIа довзийтара, эздий сакхетам совбаккхара декхараш кхоачашде аьнна арадоахаш да из. Юххьанца шера ялх номер мара араялацар журнала, цхьабакъда 2000 шера денз хIара бетта арадувл из. Вай ГIалгIай республика вIашагIъеллача хьалхарча шерашка, 4 номер мара ара ца дувлаш, моттигаш хилар. Дале а массаза вай къаман дика оамалаш, эздий кицаш, сакхетама маьхалаш бераша кхетае атта йолча боараме яз а еш, кепа а етташ, къахьег журнала редакце болхлоша. Цул совгIа, даиман зIамигача авторашца-берашца бувзамаш леладу журнало…»\nХовш ма хиллара, тIехьа тIакхувш долча берашта кIезига довз вай юртех лаьца. Цар цIераш харал совгIа (цхьадолчарна наьна меттала уж а хац), кхы хIама ховш хилац дукхагIдараш. Ерригаш укх тайпарча цхьан книжкага гIолла йовзалургьяц уж, ширача ийс юртах, лоамий цIерех язде, уж мичахьа а мишта а да кхетадайта хьежав Мерешков. Царна юкъе я Тамаш-Ерд, Седкъан босе, НийкоатIе, МекъалтIе, БаьлгIане, IамгIали-Ерд, Бийсаре, ГIайрбика-Юрт, Аьлтий-Юрт. Масала, Аьлтий-Юртах дувцаш, белгалдаьккхад ший хана цига Кунта-Хьажа вена хилар, цигарча кашамех цо деза-доккха дешаш алар, цунах тилла цIи Мальсагов Хесхе Аьлта сийна тилла хилар. Цига малагIа тайпаш дах а хьоахадаьд йоазон тIа. Цу тайпара, лоацца керттера хьисапаш белгалдеш, дийцад вокх юртех а.\nКъаьстта а берашта пайдане хургда аьнна хет сона гIалгIай сийдола къонахий а кхалнах а бувцаш дола йоазош. Тайп-тайпарча замашка вай къаман дукха яхь, эхь, эздел, денал долаш нах хиннаб. ХIанз а болаш ба уж. Бакъда Султана ший йоазош хетадаьраш хьалха е тIехьа бакъдунен чу дIабаха, карарча хана вайна юкъе боацаш бола нах ба. Царех ва этнограф Ахриев ЧхьагI, иллиалархо Цицкиев Идрис, сурnанча Даурбеков ГIазмахьма, Наьсаре йилла Мальсагов КIарцхал, профессор, наьна меттах дола дошлоргаш, школе Iомаду книжкаш увттадаь Оздоев ИбрахIим, Долгиев Малсаг, Газдиев ГIазд, Тумгоев (Кантышев) ТIой, кхыбараш. Верригаш 46 саг ва уж.\nДукхача хана денз, багахбувцамца къахьегаш хиннав Мерешков. Цу лоастамагIа цо арадаьха книжкаш а да. Кердача книжкага гIолла а вайна бовзаргба, халкъа кхолламца бувзабенна цо баь болх. Укхаза да фаьлгаш, мифаш, сихаоаларгаш, хаттараш, оаламаш, кIоанолгаш. Дешачунга къаьстта дика уйла яйтаргйолаш да укх тайпара хаттар: «Говрбаьречоа тIехьашка ягIаш, наькъа йодаш хиннай цхьа йоI. Из баргаяйнача пхьегIа тIа багIача наха аьннад: «ДIахьажал, дIа наьха къонахчунца йода кхалсаг». ТIаккха йоIа аьннад: «Укхун нанеи са нанеи нуси маьр-нанеи я, укхун нана са наьна маьр-нана хул». Шоайла фу хулаш хиннаб уж? (Даи йоIи)».\nКнижканна юкъейихьай берашта язъяь, «СелаIад» журнала тIа кепа теха хинна байташ. Цар а таqп-тайпарча дийнатий, берий, боккхагIчар оамалаш йовзийт. Укхаза са белгалъяккха безам ба «Къахьегам» яха стихотворени. Ховш ма хиллара, дуккхача берех хьерчаш я мекъал, болх бе ловш хилац уж. Дешар а ба къахьегам. Шиаш йоахаш дола бераш да къахьега цаловраш. Боккха хилча болх бе а безам боацаш, мекъало «баргал» етташ леларгба уж. Цудухьа къахьегамца бувзабенна кхетам балар чIоагIа лоархIаме а эшаш а хIама да. Цу стихотворенецара массехк мугI боалабе безам ба са укхаза:\n«ДIабузача маьлха тIехьа,\nГIоккхаз вода, ийца Iул.\nРема йода царна тIехьа,\nЭмалк хьалха-тIехьа ювл.\nЖаIу вода жаIул лаьлла,\nБIаьсти лоргарг хиннад жа.\nБIарчча шера жега ваьлла,\nДоаккхаргда цо шортта тха…\nЛаьтта аха аьттув баьнна,\nАхархо нух тоадеш воалл.\nЯлат хилда хьийкъа, аьнна,\nТоссаргба цо лаьттан боал…»\nБерашта еша хIама короргья аьнна хет сона Мерешкова книжка тIара. Геттара дика хургдар, укх тIа цхьацца орфографе гIалаташ децаре. Хьалххе дIа а денна, арадаккхале корректорга цкъа а шозза а дешийта хила дезар книжка. Цу тIа харцахьа яздаь дош, дукха ха ялале школе дIакхоачаргда. Диктант, сочинени е изложени йолча хана, уж гIалаташ долаш яздергда цар. Эггара хьалха цун уйла е еза къаьстта берий книжкаш яздеча йоазонхоша. Масала, Наурузова Маккас «Чайтонг моажи» аьнна цIи тилла арадаьккхадар ший берашта хетадаь книжка. Чайтоанг яха дош дифтонг долаш язде деза, уж тайпа гIалаташ дар дика дац. ХIаьта а уж книжкаш эшаш да, дукхагIа, дикагIа хилда вай уж.\n← Наркотикашта духьалара къовсам цхьана лоаттабе беза\nРОДНАЯ РЕЧЬ →


Наьна мотт - къаман ганз | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 27 / 10 / 2021 Время Московское: 3330 Человек (а) в сети\n25.09.2013 20:22 Комментариев 1\nМассахана хиннадац г1алг1ай метта дешари йоазуви.\nГ1алг1аша шоай къаман мотт 1омабар дезаш, г1алг1ай йоазонхочо Мальсагов Кураза Зоврбика баь т1ахьехам укх тайпара ба:\nвахаш вола саг дунен хьисап ханза, 1омаданза валац. Ца дийшача саг баьде, б1аргаш дайна ва. Готта а баьде ба цун никъ. 1омаделаш г1алг1ай мотти, йоазуви! Накъадаргда шоана из!\nДукхача моттигашка, нах в1ашаг1кхийттача, вай наьна метта хьал хьоаду.\nДукха бац вайна юкъе ц1ена г1алг1ай мотт бувца ховш, хьашт дале, деша ховш а вай метта. Хувцамаш дукха хиннад вай метта юкъе, из чоалхане бийрзаб наьха вахаро хьал санна. Х1ара г1алг1а ховш хила веза ший мотт, язде, деша ховш ший меттала. Культураца, меттаца мара довзаш къаман лакха г1улакхи, оамали. Вайна юкъе хьахиннаб керда мотт, из ба эрсе ? г1алг1ай мотт: ца1 г1алг1ай дош, кхоъ ? эрсе. Эрсий мотт аттаг1а ба оал дукхаг1чар.\nШи б1аь цхьоалаг1ча шера, ЮНЕСКОс вай мотт бовш д1абоалаш латтача метташта юкъе бихьаб. Хала хет иззамо х1ама хезача, меттаца ювзаенна культура, къаман оамал, г1улакх да. Дукха кицаш, ховли ? довзалеш, сакъердаме дувцараш, фальгаш, цу х1амашца лоаттабаьб из мотт вай даьша. Дика хет г1алг1ай меттала кинижка арахийцача, газета т1а язъяь статья б1аргаяйча, кхыметтел таржам даь оаз д1аязъяь мультфильм дайча.\nДукха ха йоацаш, вурийттлаг1ча сентябре, «Г1алг1айче» яха вай халкъа телевидении «Нана?лаьтта» аьнна, г1алг1ай метта даьккхача «Home» яхача 1илман оаг1онаш теркалъеш долча фильман мах беш в1ашаг1кхетар хилар. Цига бийхабар вай меттаца къахьегаш бараш, йоазонхой, кхыбараша а.\nФильман г1алг1ай метта таржам а даь, оаз д1аяьзъяр ва МГУ балха волаш, англи метта хьехархо вола Пхьарг1илнаькъан Мохьаммад.\nДукха керда терминаш я цу фильман таржам деш йоалаяь. Из ч1оаг1а боккха кхаъ ба, вай къаман лоарх1ам бола г1улакх да. Ший болча кхоачамца къахьийга таржам даьд Мохьаммада цу фильман.\nМоллаг1а волча саго дикаг1а т1аэц ший меттала дола х1ама, дика хет яьздеи дешаи ховш бараш вайна юкъе дукха беце а, г1алг1ай меттала хьадувца къамаьл кхета деш хилар. Боккха толам баьккхаб Мохьаммада из фильм вай метта дакхарца. Ер мо лоарх1аме г1улакхаш вай доре, вай мотт къалбусаргбацар. Де деза яхаш ца дувцаш, т1акхийта де деза вай моллаг1а цу хьакхеха г1улакх. Керттера дар да: вайна юкъе из бувцар, ший наьна мотт хар, из бовзар, вай х1аране декхар да.\nДала низ лолба вайна, вай мотт дег1абоалабера къахьега.\nЧт, 26/09/2013 - 08:19\nДалла сий долда хьа Аза


Аьхка дара х1ара. Дийнахь сарралц, дуьне кхорзуш санна, тов лаьттинера. Х1инца мелла а х1аваъ хьаьънера, 1аламо сарралц чуийзина тов аьхналле ерзийнера, сапарг1ат даьллера. Балхара а яьлла, г1али юккъехула схьайог1уш яра со. Т1ехдуьйлуш дуккха а адамаш гора. Амма уьш массо а цхьа нехан хетара суна - сайн махкахь со йоллушехь, сайна хийра хетара уьш. Х1ун хаьа, со хилла хила а мегара царна хийра хилларг…Наггахь, стигала б1аьргаш а хьажош, г1айг1ано даг т1ехь т1емаш а даржош, г1ийла йог1ура со. Цкъацкъа ойлане йолура: «Ванах, маца чекхдер ду техьа х1ара лазамийн хелхарш? Цхьа хьакъдерг-м хила деза хьуна кху лаьттахь, х1окху нахана а, суна а…Ас кху лаьттахь эрна мел баьккхина ког, сан сино мичахь боккху техьа? Синан аз халла къаьста суна, амма ца къаьста цо х1ун боху-м. Цуьнан мотт ца хаьа суна, суна ца хиъча, цхьа Аллах1 Дела воцург и хаа стагга а вац?»\nЮха, лаьтте хьоьжу со, маржа я1 хьо бохуш. Тахана цуьнан букъ т1ехь хьийзачу нахана-м ца хаьа, кхана шен кийра виллича, оцу лаьтто шех х1ун до а-м. Дуьненчу а ваьлла, юха и дуьтуш д1аваха-м ца веана хьуна цхьа а кху лаьтта. Цхьа хьакъдерг-м ду хьуна кху маьршачу стигалний лаьттаний юккъехь…Оцу ойланаша сахьовзийнера сан. Эрна хийтира дуьненчохь яхар. Айса ца деш дитина диканаш юха дан йиш хилча! Эх1, маржа, маржа… Эрна хийтира дерриге Дуьне. Амма ца хийтира Дала кхоьллина Дуьне-м адамаша, аса а цхьаьна, Дала кхоьллинчу Дуьненахь кхоьллина дозанаш, харцонаш, шеконаш - уьш дерриге а шена чулоцу адамийн Дуьненчуьра дуьнено - харц дуьнено…\nБазар юкъе кхечира со. Дехьара а, сехьара а лоькху эшарш, д1ах1иттийна телевизорш, кассеташ, кху дуьнент1ехь мел ерг а… Лерса дат1ош санна, цхьа ч1ог1а музик хезара, юха, цхьа ши-кхо г1улч дехьаяьлча, керланиг а. Иштта йог1учу суна дагаеара, сайга нанас ц1а йог1уш я аьлла к1ади. Т1аккха к1адеш юхкучу базаран мог1рехула д1айолаелира со. Жимма генаяьлча, сан са тедеш, лерса хьоьстуш, г1айг1а яшош, синхьааме эшар хезира. Ладег1а яьлча кхийтира - назма яра иза. Сан са ц1индеш санна, там хилла цуьнга ладег1а елира со. Юха и кассеташ юхкуш волчу, музик лоькхуьйтучу к1антах б1аьрг кхийтира сан. Б1аьрг кхийтира, кхин т1ера ца баккхал ч1ог1а… Массо а санна вацара иза. Иза ша-тайпа вара, цхьаннах тера а воцуш. Муридийн хорма а юьйхина, цунна т1ехула еха оба а юьйхина, коьрта пес тиллина вара иза. Цхьа ц1ена бос бара цуьнан. Ма тамашийна х1ума ду х1ара: х1окху йоккхачу г1алахь, хийрачу адамашлахь, сайн сина гергара адам карор. Я и иштта хийтира-те суна? Иза ша цхьаъ вара, цхьаъ, кху доккхачу Дуьненчохь. Цуьнан шен Дуьне дара, х1ара Дуьне доьхча а, духур доцу маьрша Дуьне. Дуьне шайн белшаш т1ехь латтош, амма цунах бозуш а боцуш хуьлу цхьаболу нах. Цу к1анте а хьоьжуш, ехха лаьттира со, наггахь б1аьргех хин т1адамаш а дуьйлуш. Суна дезаделира оцу к1ентан Дуьне, цуьнан Дуьненчохь яха лиира суна даим а. Сайн аз, деган мохь къуьйлура ас дагчохь, ара ца болуьйтуш. Т1е а яхна, оцу к1анте, со хьайн Дуьненна чуйигахьа, хьайн Дуьненчохь яхийтахьа со ала лаьара суна дерригенал ч1ог1а. Амма сан йиш яцара цуьнга и ала, со йолчийн сий дойур дара ас, и а аьлла. Нехан к1ант вара иза, суна нехан…\nЦу стиглахь бутт санна, сан дог лецира оцу к1анта. Дукха лаьттира со, цуьнга а хьоьжуш. Амма, т1ехбуьйлучу наха д1асатуьттуш, д1аяха дийзира сан цигара. Цу к1антана гена мел ели, дог юхаийзадора сан, юхаян лаьара. Айса цунна гена йолуш мел йоккху г1улч, сайн ирсан г1айренна, синлехамна кхолламан х1ордкемано со гена йоккхуш санна хеталуш, д1аяхара со. Назманан аз, г1еллуш, д1адайра сан лерера. Юха а ца хьожуш д1аихира со, генна д1а… Со ехачу Дуьненчу, и к1ант воцчу гена, цуьнан Дуьненна гена. Амма цул т1аьхьа сан сица яха цхьа ойла йисира: оцу к1ентан санна, сайн а Дуьне кхолла лаар. Х1ара маьлхан Дуьне сайга хийца ца лахь а, сайн Дуьне хийца сан таро хилар.\nЦул т1аьхьа дукха ихира со оцу базаран хоршехула д1аса, амма и к1ант а, цуьнан г1айре а ца карийра суна кхин. Хила а ца хилча санна, б1арлаг1ех д1авайра иза йоккхачу г1алахь.


Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) весеташ\n12 октября в 16:33 (2010 г.)\nТКЪЕ ИТТОЛГIА ВЕСЕТ Делан Элчанан (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) суннат дендаран хьокъехь. Iамир ибн Iавфас (Дела реза хуьлда цунна) дийцира: Пайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) цхьана дийнахь Билал ибн аль – Хьарисе (Дела реза хуьлда цунна) хаьттира: «Хьуна хаьий, хIай Билал?» ТIаккха цо элира: «ХIун хаа деза суна, хIай Делан Элча?» Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Хьуна хоийла, сол тIаьхьа юкъара дайна долчу суннатех цхьа суннат дендинчунна, цу суннатехь Iамал йинчунна йолччул ял хирг хилар, церан йолах хIумма а эша ца деш. Ткъа Дела а, Цуьнан Элча а реза воцуш долчу, тиллачу бидIатех (керлачух) цхьа бидIат (керланиг) юкъадаьккхинчунна, цу тIехь Iамал йинчунна санна долу къа хирг хилар, нехан къинойх хIумма а эша ца деш». Кхоччуш пайда хилийтархьама, даладо вай тIаьхьадогIу хьадис.\nПайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Сан уммат доха герга дахча, сан суннатах тасавеллачунна I00 шахIидана (гIазоташна) йолччул ял хир ю».\nТКЪЕ ЦХЬАЙТТОЛГIА ВЕСЕТ\nДуьне дIатасаран хьокъехь\nАбуль – Iаббаса СахIлас ибн СаIдас (Дела реза хуьлда цунна) элира:\nЦхьана стага Пайхамар (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) волчу а веана, элира: «ХIай Делан Элча, со цхьана Iамална тIенисвехьа, нагахь ас и Iамал йича, со Далла а везар волуш, нахана а везар волуш». ТIаккха Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Дуьне дIатаса – Далла везар ву хьо; нахана гергахь дерг дIатаса – нахана везар ву хьо».\nКхоччуш пайда хилийтархьама, даладо вай, вайн эла волчу Делан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) дуьне дIатасаран хьокъехь долу, хIара тIаьхьадогIу хьадис.\nIабдуллахIа ибн МасIуда (Дела реза хуьлда цунна) элира:\nДелан Элча (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) черта тIехь вижна Iаш вара, шен дегIан агIонна тIе девлла оцу чертан моьнаш а долуш. Оха цуьнга хаьттира: «ХIай Делан Элча, оха хьуна мотт биллича хIун дара-те?» Делан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) жоп делира: «Суна хIун оьшуш ду хIара дуьне, со кху дуьненчохь дошло санна а бен ма вац – диттан IиндагIе а ваьлла, цул тIаьхьа са а даьIна, и IиндагI а дитина, дIаваханчух терра волу». ТIаьхьадогIучу хьадисо вайна хаздо дуьне дIатасар.\nIабдуллахI ибн Мухьсин аль – ХутIамис (Дела реза хуьлда цунна) дийцира:\nДелан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Шен пайхамарна юххехь кхерамазалла а йолуш, шух Iуьйренга ваьлларг – шен дегI могаш а долуш, дуьззина цхьана денна баа кхача а болуш, дерриге дуьне шена карадерзийначух тера ву».\nИштта дуьйцу вай Жибирас (Дела реза хуьлда цунна), гIатакх даран хьокъехь, дийцина долу хьадис.\nЖабира (Дела реза хуьлда цунна) дийцина:\nПайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «ГIатакхдар (кхоамбар) хазна ю…»\nТКЪЕ ШИЙТТОЛГIА ВЕСЕТ\nАль – Хьарис ибн Муслим ат – Тамимис (Дела реза хуьлда цунна) дийцира:\nПайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) соьга элира: «Айхьа Iуьйра ламаз ма-дди, цхьана а адаме хьо вистхилале, ахь ворхIазза ала: «АллахIумма ажирна минаннари» («ХIай Дела, тхо жоьжахатех Iалашдехьа»), нагахь цу дийнахь хьо лахь, Дала хьуна яздийр ду жоьжахатех Iалашвар; айхьа маьркIажа ламаз дича, цхьана а адаме хьой вистхилале, ахь ворхIазза ала: «АллахIумма ажирна минаннари» («ХIай Дела, тхо жоьжахатих Iалашдехьа»), нагахь цу буса хьо лахь, Дала хьуна яздийр ду жоьжахатех Iалашвар».\nТКЪЕ КХОЙТТОЛГIА ВЕСЕТ\nЯлсаманен охIланах волу къонах\nАбу ХIурайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцира:\nЦхьана акха Iарбичо, Пайхамар (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) волчу а веана, элира: «ХIай Делан Элча, со цхьана Iамална тIенисвехьа, ас и Iамал йича, со ялсамане чу гIур волуш». Пайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Далла Iибадат де, Цунна цхьана а хIуманца декъахо а ца лоцуш, фарз дина долу пхи ламаз а де, фарз дина долу закат а даккха, рамадан беттан марханаш а кхаба». Iарбичо элира: «Сайн са карахь долчух (Делах) дуй буу ас, цул совнаха вер ма вац со, я иза эшор ма дац ас».\nИза дIаволавелча, Пайхамара (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Ялсаманен охIланах волчу стаге хьажа луург, дIорачуьнга хьожийла».\nТКЪЕ ДЕЙТТОЛГIА ВЕСЕТ\n(Делера диканиг дехаран) ламаз\nДжабир ибн IабдиллахIа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина:\nДелан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) тхуна массо а хIуманна тIехь Iамадора, Къуръана тIера цхьа сурат Iаморах терра, гIо доьхуш доIа дан дезар. Цо олура: «Шух цхьа хIума дан луучо, ши ракаIат суннат ламаз дойла, ткъа цул тIаьхьа цо олийла: «ХIай Дела, Хьоьга доьху ас, Хьайн Iилманций, ницкъаций суна гечдар; Ахь Хьайн боккха къинхетам бар а доьху ас Хьоьга, (Цу тIехь) Хьан ницкъ бу, ткъа сан ницкъ бац, Хьуна хаьа, ткъа суна ца хаьа. Хьо ву ерриг къайленаш хуушверг. ХIай Дела, хIара гIуллакх (шен хьашт хьахор ду цо) суна дика ду аьлла Хьайна хетахь, сан динний, дахарний, сан гIуллакхан тIаьхьенний (цо элира: «цкъа мацца а») и суна хила яздехьа, цул тIаьхьа суна цунах беркат а дехьа. ХIара болх суна вон бу аьлла Хьайна хетахь, сан динний, дахарний , сан белхан тIаьхьенний (цо элира: «цкъа мацца а») и суна гена баккхахьа, со а ваккхахьа цунна гена, миччахьара лой а, суна дика а лохьа, цул тIаьхьа (Айхьа соьга и ца дайтарна) со цунна реза а вехьа. Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Цул тIаьхьа цо цIе йоккхур ю шена дезачун». Кхоччуш пайда хилийтархьама, даладо вай, СаIда ибн абиль – Ваккъаса (Дела реза хуьлда цунна) дийцина долу, хIара тIаьхьадогIу хьадис.\nСаIд ибн аль-Ваккъаса дийцина:\nДелан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Адам пайхамаран (Делера маршалла хуьлда цунна) кIентан декъалалла ю – Сийлахь- Везачу Деле дика а доьхуш, цо «истихарат» ламаз дар».


Ослохь лаьцна жима стаг ГIалгIайчуьра ву\nОхан-бутт 10, 2017\nНорвеги -- Полисхоша дIакъевлина Ослон туп а, лаьцна цхьа стан цуьнгахь бомбах тера коьчал хиларна, Осло, Норвеги, Оханан-бутт 8, 2017\nОслохь нах лелачу меттехь бомба йилларна кIирандийнахь лаьцна волу жима стаг ГIалгIайчуьра орамаш долуш ву. Iиса цIе йолу и кIант 2010-чу шарахь Норвеге кхаьчна хилла шен доьзалца. Кхузахь хьахон догIу, и нах Малхбузе кхачийнарш цхьанна а агIор политикан бахьанаш ца хилар, я уьш тIамах я Iедалийн харцонах бевдда цига бахана ца хилар, Iисайн доьзал бевзачу хьосташа Маршо радионе дийцарехь. Бахьана – доьзалан да во лазар долуш цомгуш хилар дара, цунна дарба дайтархьама Норвеге а бахана, цигахь Iедална тIе бахана хилла и доьзал. Политикан бахьанашца уьш баьхкина ца хиларх терра ишттачу хьелашкахь,- и бохург ду, дарба лоьхуш цхьаъ Европерчу Iедалшкара тховкIело йоьхуш хилча, луш ма-хиллара, гуманитаран тховкIело еллера царна Норвегин мигрантех йолчу хьукмато. ХIетахь дуьйна тIаьхьарчу ворхI шарахь цу махкахь вехаш хилла Iиса, ала дашна, кест-кеста ша цхье я шен доьзалан декъашхошца луларчу Оьрсийчу а воьдуш, къаьстина дозанна гена йоцучу Мурманск гIала. Цул совнаха, цуьнан массо а аьлча санна доттагIаллаш а, гергарлонаш а меттигерчу оьрсийн диаспорица дара бохуш дийцира Маршо радион шен цIе яккхийта ца лиинчу цу махкарчу хьостано. Карарчу хенахь, хетарехь Норвегин Iедалхоша я цу кIентан гергарчарех цхьаммо дIакъевлина йолчу Iисайн Фейсбукерчу агIонна тIехь гуш ду цуьнан социалан машанера гергарлонаш а доккхачу декъехь оьрсийн къомах я оьрсийн цIераш йолчу нахаца хиллийла. Маршо радион хьостано и агIо дIакъовлале ян кхиинчу скрин-шоташна тIехь го цуьнан тоьшаллаш. И скрин-шоташ редакцехь йолуш ю.\nНорвегехь вехачу нохчийн адамийн бакъонашларйархочо Гисаев Ахьмада а тIечIагIдира Маршо радионе цу кIентан оьрсашца уьйраш хилар меттигерчу Iедало а хьахийна хилар. Ша Iиса башха вевзаш вайнехан диаспорехь дукха нах бацахь а, амма цуьнан гергарлонийн и башхалла Норвегехь бехачу вайнахана евзаш яра элира цо.\nГисаев Ахьмад: „Цхьана гIуткхи чохь оьккхуьйтург а йолуш вогIуш цхьа стаг гина шекваьллачу меттигерчу вахархочо полице арз дар бахьана долуш лаьцна иза. IЕдало цкъачунна хаийтинарг иза Оьрсийчуьра хилар ду. Вуьшта цу кIантах шех аьлча, иза башха кхузахь цхьанге вистхуьлуш я уьйраш лелош вевзаш вац. Цунах лаьцна олуш дерг, иза оьрсийн къомахчу нахаца контакташ лелош хилар ду. Вуьшта иза, бакъедерг аьлча, вочу агIор вуьйцуш вац кхузахь. Цкъачунна цигахь хилларг муха хIун дара бохург билгал ала хьалхехь ду.“\nЦу кIантана шен куьйга бомба ян а, юха иза Осло юккъехь маьрша нах лелачу меттехь йита а хIунда дагдеана а, цо иза хьенан дехарца я омрица дина бохург цкъачунна къаьстина дац. Норвегин прокуратурин векало Аалинг Сигнес леринчу пресс-конференцехь тIечIагIдира, талорхо Оьрсийчуьра хилар а, цуьнан оьрсийн паспорт хилар а, амма иза муьлхачу къомах ву ца хьахийра цо. Цо иштта элира, жимчу стагана бехке дуьллуш дерг легале а доцуш оьккхуьйтургаш яр а, эккха молханца манипуляцеш лелор а, юкъараллин кхераме хьал кхоллар а ду аьлла. Оцу бехкаца Норвегин низамашца I5 шаре кхаччалца набахтехь яккха хан тоха йиш ю.\nНагахь санна ша лаьцначу мIаьргонашкахь потенциалечу террорхочо ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобан идеологи нийса хеташ ша хилар гайтина аьлла хаам баьржинехь, жимма тIаьхьо цу кIентан адвокат йолчу Сигмонд Каринес иза дерриге а дацаре дира. „Сан клиенто ша бехке хилар тIе ца оьцу. Цо ша радикале а вац боху, я исламхо а вац боху. Иза ДаIишна а, радикалечу исламхошна а дуьхьал ву“, - элира цо журналисташка, цу кIанта кечйина бохуш йолу бомба вуно лахар ницкъ болуш а, цхьанна а зе дан гуьнахь йоцуш а хилар тIе а тухуш.\nЦу юкъана Норвегера полисхой лаьцначу 17 шо долчу гIалгIачун уьйраш толлуш бу, цуьнца бомба кечйеш цхьа а декъа хиллий-те бохург къасторхьама. Маршо радион хьостано чIагIдарехь, цу контакташна юккъехь доккхачу декъехь оьрсийн къомах нах бу. Царех цхьаболчаьрца хIинцале а хеттамаш дIабаьхьна меттигерчу Iедалхоша.\nОьрсийн Норвегерчу векалтин белхахошца а цхьаьнакхетар дIадаьхьна цу пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн векалша. Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло шен Фейсбукерчу агIонна тIехь оршот дийнахь бинчу хаамца, цаьрга Норвегин агIоно хаийтина лаьцнарг Оьрсийчоьнан оллалехь волу стаг хилар.


Европера нохчийн бераш институташка даха кечлуш ду\nМангал-бутт 06, 2015\nАвстри --Венерчу нохчийн школехь, 2014\nЕвроперчу университеташкахь а, институташкахь доьшуш дукха вайнехан кегирхой бу. Кхин а дукхаха бу деша баха а лууш, амма иза цхьа генара чолхе хIума долуш санна хеташ, юхаийзалуш берш а. Царна лерина Австрехь информацин суьйре дIаяьхьира цигарчу нохчийн студенташа.\nМалхбузерчу тайп-тайпанчу пачхьалкхийн лакхарчу дешаран тушпхьанашкахь доьшуш бIеннаш нохчийн студенташ бу. Амма церан вовшашца я уьйраш а, я зIенаш а кIеззиг хиларна я, цхьаццайолчу меттигашкахь хиллане а ца хиларна, уьш цхьа-цхьацца буьссу, я нохчийн студентийн цхьаьнакхетаралаш а, я цхьа лерина кхоьллина маша а боцуш.\nХетарехь, Европерчу пачхьалкхашна юккъехь еккъа цхьаьна Белгехь кхоьллина ю цигарчу нохчийн студентийн юкъаралла, лакхарчу дешаршкахь болчу кегирхойн уьйраш чIагIйеш. Амма иза цкъачунна цхьаъ бен йоцург а хилла йисина.\nЦуьнца цхьаьна, масала, Австри схьаеъча, еккъа цхьана Венерчу университетан хIора а аьлча санна факультеташка кхаьчча, дуьхьал кхета цигахь доьшуш болу нохчийн студенташ. Кхечу гIаланашкахь -м уьш тешна а кхин алсамох хир бу.\nКъаьстина, юристийн а, экономикан а факультеташкахь. Цу тIехь, ала дашна, юристийн, экономикан дешарш харжарна тIехь, цIахь, Нохчийчохь кегирхошна юккъехь йолу амал ю ала мегар ду Европерчу кегирхойн – и ши дешар къаьстина дукха царна дезаш хилар гойтуш.\nАмма уьш хилла ца Iа. Политологи а, информатика а, меттанийн Iилманаш а, кхетам-кхиоран говзаллаш а, исбаьхьаллаш а – шуьйра ю Австрерчу нохчийн кегирхоша хоржучу Iилманийн спектр. Цу хIора а Iилманехь аренца болчу вайнахана а, ДегIастанахь а вуно чIогIа оьшуш бу говзанчаш.\nЦу говзанчийн терахь дебийта а, деша баха луучарна Iалашоне муха кхача йиш ю бохург хаийта а, дIа иштта дешарна тIехь а, дешна бевллачул тIаьхьа болх лахаран таронаш йовзийта а дагахь вовшахкхетта ю Венерчу университетехь доьшуш болчу нохчийн кегирхойн цхьа тоба. ХьастагIа цу гIалахь бехачу вайнехан диаспорин векалшца лерина информацин суьйре дIаяьхьира цара, шаьш юхьаралаьцначух дуьйцуш.\nИнфоматикан факультетехь доьшуш йолу Матаева Маликий, юристийн факультетехь доьшуш йолу Тарамова Ясминий яра и цхьаьнакхетар вовшахтоьхнарг. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь Матаева Маликас дийцира, шайн Iалашонехь а, сатийсамех а лаьцна.\nМатаева: „Тхаьш вовшах а кхетта, иштта дича хIун дара теша аьлла, ойла а йина. Долийна ду оха хIара. Университеташкахь доьшуш дуккха вайн бераш ду, амма тхо вовшашна девзича, оха хIораммо а олу, хьажахь, со бен кхузахь юйла а ца хаьара суна, олий.\nТIаккха доьшуш а, болх беш а берш схьаэцча, царех массо а хуьлу вайн берашна сагатдеш, ма кхоам бу вайн кегирхойн, деша а, балха дIатассабала а йиш йолшехь, дуккхаъчарна ца хаьа-кх иштта аьттонаш кхузахь буйла, бохуш. Цундела вайн берашна а, церан дай-наношна а кху махкахь болу аьттонаш дIа а бовзуьйтуш, тхайна хуучух царна гIо а деш, болх бан дагахь ду тхо“.\nИ хьалхара суьйре доккхачу декъехь дай-наношна лерина яра, цкъа хьалха царна хаийта, цкъачунна ишколашкахь доьшуш болу шайн доьзалхой мичахь муха кхин а деша бахийта таронаш ю царна хаийта. Кхузахь хьахон догIу, Европера дешаран система Нохчийчохь а, Оьрсийчохь а йолчух вуно чIогIа къаьсташ хилар.\nАмма дац цунах оцу сохьта кхета Малхбузе схьабаьхкинчу мухIажаршна. Дуккха а шераш дIадовлу, дай-наной а, ур-аталла шаьш бераш а цу шайна керлачу системин башхаллийна тIаьхьакхиале.\nИштта, масала, нагахь санна вайн цIахь ишколехь дешар хьалхарчу классашний, лакхарчу классашний декъна бен дацахь а, ткъа и ший а дешаран дакъа цхьаьна кхерчахь дIадоьдуш делахь, Европехь хьалхарий, юккъерий, лакхарий декъашна еккъна ю ишколаш.\nХьалхарчу декъан деалгIачу, тIаьхьарчу шарахь билгалдолу, бер кхин дIа муьлхачу ишколе кхочур ду бохург. Уггаре а дика доьшурш гимназе кхочу, кхин дIа дерш тайп-тайпанчу мелла а гIийлоха ларалучу ишколашка дIасадекъало. Бакъду, цигахь цара дика дешахь, церан а аьтто хуьлу хенаца гимназе дехьа довла.\nИштта гимназе кхаьчнарш бераш, нагахь санна цигахь дешарца лара ца деш хилахь, кхечу ишколе дехьадовлу хенаца. Иза хилла ца Iа. Гимназеш а ю бен-бен, кхин дIа долу ишколийн тайпанаш санна. Цу башхаллийн а, бес-бесараллийн а къухех кхета а, царех чекхвала а, кхеташ ма-хиллара, атта дац, къаьстина кхоччуш меттигера мотт ца хуучу дай-наношна.\nЦундела а ду суьйре вовшахтоьхначу нохчийн студенташа цкъа хьалха дай-наношца болх бар юхьаралацар. Матаева Маликас дуьйцу.\nМатаева: „Цкъа хьалха дай-наношца къамел а дина, уьш цкъа хьалха кхетийта лууш ду тхо, дешар церан берашна мел мехала ду а, дешна стаг хилча, цуьнан кхузахь мел дукха аьттонаш бу а бохучух. Цул тIаьхьа церан берашца зIе а еш, деша ца луучарна иза марздан а, деша луучарна гIо дан а Iалашо ю тхан.\nТахана кхуза баькхинчу нахана иштта цхьаьнакхетар оьшийла а, царна дуккха а хIума хаа лаьийла а гуш дара. Уьш иштта дуккхаъ кхуза баьхкина чIогIа хаза а хийтира тхуна. Пайдехьа хIума хир ду кхунах аьлла тешна ю со“.\nИшколашкахь вуно дика доьшуш а, гимназешкахь тоьллачех дешархой а хилла, схьадогIуш а дукха нохчийн бераш ду Венехь. Бакъду, иштта и бераш дешарна тIе ца теIош а, цаьрца къахьега а цаьрга шайга дешарца къахьегийта карах ца долуш а дай-наной а нисло.\nИшттачара олу дукхахьолехь, шаьшна кийтарлонащ лоьхуш, „кхузахь вай берашна гимназе даха новкъарлонаш йо“, „бусулба нах ца беза кхарна“, „нохчийн берашна хIуьттаренаш лелайо хьехархоша“ я цунах терра дериг. Амма, хууш ма-хиллара, бехказло лоьхучунна иза даима а муьлхачу хIуманна тIехь а карайо.\nТкъа къахьегначо лелийнарг ца дов, иза мел мостагIашна юккъехь нислахь а. Деша а, болх бан а, шен дахар когаира хIоттийна, дIатарвала а комаьрша таронаш массарна а луш йолчу Австрехь-м муххале а. Иза нохчийн берашна а, церан дай-наношна а кхетор лору Матаева Маликас а, Тарамова Ясминас а шайн хьалхарчех Iалашо.


Нийсо толаре ладоьгIуш\nСтигалкъекъа-бутт 17, 2014\nКутаев Руслан суьде валийна.\nПIераскан дийнахь хила езаш яра Кутаев Русланан тIерачу кхелан рогIера кхеташо, амма, иза ца хилира кхелхо цIеххьана цомгуш а хилла. Луьра зуламанна бехке веш валахь а, шай накъост бакъо тола а тоьлла араверг хиларна сетийсам бу нохчийн бакъонашларъярхойн.\nКутаев Русланна тIехь дуолийна долу гIуллакх а, къаьстина кхел а, мехка Iедалшна таханлерачу синтеман суьртехь чIогIа оьшуш дацара. Дуьненаюккъера туристаш а, кхиболу беза хьеший а, аьхка а, Iай а тIеэца кечлучу мехкан йохьIаьржо хиларна кхерам бу.\nНагахь санна, кхуза баьхкинчарах цхьаммо цуьнах хаттахь хал хира ду оцу хIуманна жоп дала. Тахана а, йоккха Iаьржа таммагI санна лаьтта Нохчийчоьнна Эстемирова Наталья еран а, иштта дукха хан ялле юккъаралхо Сайдулаева Зарема а, цуьнан маар Джабраилов Малик а дера бахьанца. Iедалшка лар ца баларалла сов, и зуламаш динарш тахана а карийна бац.\nКерлачу дахаран, шеца шортта кхидолу къаьмнаш хьоьгуьйтуш долу хьал дIахIотточу Iедалшна, оьшуш дац цу тайпачу зуламашца шай цIе яьккхийта. Цундела Кутаев Русланан гIуллакх, уггаре а ца оьшучу хенахь дуолийна ду, аьлла хета цхьаболчу тергамхошна. Тахана, йиллина яра кхелан рогIера кхеташо, амма, иза ца хилира. И дов луьстуш волу кхелхо цомгуш хиллар аьлла кхечу денна тIаьхь теттина иза.\nКхел йоьдучу хенахь, цу тайпа хIумаш, кхелхочуьн а, прокурорийн а, цара бахкийначеран тоьшалхойн а цамгарш, юккъедоккхуш практика ю Оьрсийчоьнан кхелан системехь. Низамо магош ду иза, амма, гIовгIа йоккхуш гIуллакх луьстуш хилча, тIеоьцун болу сацам, шеко ца кхоллаялийта леладо цхьайолчу меттигашкахь.\nКутаев Русланан гIуллакхан кхелхо хила а там бу боккъулийн цомгуш, амма, цуьнан адвокаташка а, гергарчаьрга а ца аьлла иза, уьш кхелан берте кхаьччий бен. Гарехь, сатийсам хилла, кхелхочуьнна процессе ван, амма, тIаьхьий бен ца кхетта, шега тахана и болх балура боцийла.\nКутаев Русланан адвокатан Заикин Петран, тамашийна хеташ ду, кхелхо цомгуш ву аьлла, кхелан кхеташо кхечу денна дехьаяьккхар. Цкъачуьнна цуьнах лаьцна хIума олийла дац, амма, тхо-Русланан адвокаташ а, гергар нах а цецдоьвла-м ду элира цуо Маршо радиога цуьнах вистхуьлуш. Кхин цу гIуллакхах деха дийца ца лиира адвокатан.\nШай агIора, нохчийн бакъонашларъярхой а, юккъаралхой а лерг диллина ладугIуш бу Кутаев Русланан гIуллакхах хIун хуьлу. Дукхачаьргахь сатийсам бу, шай белхан накъост цунна хан тохаран тIе а ца долуш гIуллакх, мокъверг хиларна. «Нохчийн къам кIелхьардаккхаран комитет» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллийн куьйгалхочо Бадалов Руслана иштта элира цу хьокъехь.\nБадалов Руслан: «И гIуллакх дукха дахдаларна со цецваьлла ву. И хIума тамашийна ду. Массо а ву цуьнах цецваьлла. Дуьненаюккъера цхьанатохораллаш а, журналисташа а тидам беш хIума ду иза. Руслан суна воьвза дукха хан ю, иза дIалацар цхьа гIалат доьвла хIума го суна. Со теша, харц дерг харц ду а олуш, бакъ дерг бакъ ду а олуш, и гIуллакх дIадоьрзург хиларна. Цу тIехь шеко яц сан».\nКутаев Русланан тIехь беш болу Iаткъам, цуьнан политикан хьежамца а, цу хьокъехь цуо дIахьош болу некъ ца тайна беш бу аьлла шеко яц юккъаралхочуьнна Апаев Асланбекан. Амма цуьнан а бу сатийсам, иза мокъверг хиларна.\nАпаев Асланбек: «Кутаев Руслан 2002 шарахь дуьйна воьвзаш ву суна. Суна хетарехь, цунна доьхьала леррина дина ду и гIуллакх. Суна хеташ ду иза иштта. Иза цкъа а къарвелла соцура вац. Цундела дина. ЦIахь долчу Iедална иза оьшуш дац. Цхьана шина стаган, шай цхьа «кхосс ялийта лаарх». Тахана ара ца валахь а, кхана юха талла а теллина аравера ма ву иза».\nКутаев Русланан тIехь дIахьочу кхелан рогIера кхеташо дIахьура ю нийса кIира даьлча стигалкъекъа баттахь 23 дийнахь.\nКутаев Русланца къамел хилла Маршо Радион\nКутаев Руслан дIахецар доьху ХIюман Райтс Вотчо\nЦIера тIеIаткъам ца ловш уьду нохчий\nКутаев Русланна тIехIиттина Нохчийчура юкъараллан майра жигархой


Зудчо йовлакх хIунда лело дезаш ду? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам\nПочему женщина должна носить платок?\nЗудчо йовлакх хIунда лело дезаш ду?\nЗудчо бусалба духар лело дезаран масийтта бахьана ду, и дерриге бахьанаш оцу зудчунна дикаллийна ду, цуьнан доьхьа ду, дуьненахь а эхартахь а иза ирсе хилийтархьама ду.\n- Уггар коьрта бахьана: сийлахь волчу АллахIа иза лелор тIедожийна хилар ду. Лекха хинволчу АллахIа аьлла: [Ахь ала (АллахIах) тешаш болчу зударшка: шайн бIаьрса (бIаьргаш) охьадохуьйтийла (лардойла) цара; шайн бехкеметтигаш а ларйойла цара (хьарам долчунах); шайн хазалла гуча а ма йоккхийла цара, схьагуш ерг йоцург (ши куьг а, юьхь а йоцург); шайн йовлакхашца дикка дIакъовлийла цара шайн легаш а, накханаш а; шайн хазалла ма гойтийла цара (хийра божаршна, хIорш боцучарна:) шайн майрошна а бен, йа шайн дайшна, йа шайн мардайшна, йа шайн кIенташна, йа шайн меран кIенташна, йа шайн вежаршна, йа шайн вежарий кIенташна, йа шайн йижарийн кIенташна бен, йа (бусалба) зударшна, йа шайн куьйга кIеллахь болчарна, йа зударшка хьашт доцуш болчу, шайна тIаьхьа богIучу (къена, йа цомгаш болчу) божаршна бен; йа зударийн меженаш ганза (йовзаза) долчу божаберашна бен; шайн когаш а ма деттийла цара, шаьш къайлах лелош йолу хазаллаш йовзуьйтуш; АллахIе (дерзарца) тоба дойла аш массара, хIай (АллахIах) тешаш дерш, тIаккха декъалхила а ма мега шу!].\nКхин а аьлла сийлахь-веза волчо: [ХIай пайхамар! Ахь ала хьайн хIусамнаношка а, хьайн йоIаршка а, (АллахIах) тешаш болчеран зударшка а: шайн деха духарш шайна тIехула охьадухийла цара (лаьттана) гергада́лош; иза герга ду уьш бовзарна (уьш маьрша а, оьзда а зударий буй хаарна), тIаккха (вон адамаш цаьрца эвхьазадийларца) царна зен ца дарна а; ткъа АллахI – (цаьргара хьалха даьллачунна) гечдеш а, (уьш дIахьулбеш царна духар даларца) къинхетаме а хилла ву!].\nТкъа вай кхоьллина волчу АллахIа вайна тIе ца дожийна вайна пайденна доцу хIума. Цо вайга де мел аьлларг вайна дика хIума ду, Цо ма де аьлларг шеца вайна вон долуш ду.\nТIаккха, АллахIа бохург дар – Иза реза хиларан некъ бу, Иза реза хилча вайна ялсамани а ю, ирсе дахар а ду. Цо бохург ца дар Цуьнан оьгIазло хуьлуьйту бахьана ду, Цуьнан оьгIазло шена тIейоьжнарг дуьненахь а, эхартахь а дакъаза ваьлла хир ву.\n- Бусалба зудчо бусалба духар лелош хилча, иза массо шеконех цIена хуьлу, массо вочу бIаьргех ларйелла хуьлу, массо боьха синойх ларйелла хуьлу. Маьттаза яьлла лелачу зудчуьнга вон бIаьргаш сиха хьовсу, цуьнца боьха ойланаш дукха лаьтта, и ойланаш цуьнан агIор сиха кхоллало. ХIара вай дукха дийца ца оьшуш, божарех муьлххарчунна а девзаш хIума ду. Ткъа бусалба духар лелоро и зуда оцу массо вочу хIуманах, боьхачу ойланех ларйо. ПхьегIана чохь долу моз садолчу хIуманех а, иза бехдийр долчу хIуманех а лардеш и пхьегIа дIакъовларе терра, бусалба духар дохийтарца оцу вочу хIуманех ларйо бусалба зуда Бусалба дино. Цундела хаа деза бусалба зудчунна, бусалба духар – шен сий ларден бахьана дуйла, ша бусалба духарца маьрша юйла, и ца хилча ша даим кхерамехь юйла. Бакъду, шеца боьха ойланаш латтийта лууш йолчу зудчуьнга-м хIара хIума дийца оьшуш дац. ЦIоналла а езаш, сий лардар а дезаш, ларам а безаш йолчу зудчо лелор ду бусалба духар.\n- Зуда ястаелла лелча, лакхахь вай ма-аллара, эвхьазло совйолу, цуьнца цхьаьна боьхалла а совйолу, зина а даьржа, цигара дIа даккхий зенаш даьржа, адамаш хьайбанийн а, экханийн а куьце доьрзу, эхь-бехк боху хIума а юкъара дIадолу, доьзалан сий лардар а, лерам ларбар а дIадолу. Зина даьржича дуккха а цамгарш яьржа. Зина даьржича Делера боккха бала хиларна кхерам а бу. Ткъа зударша бусалба духар ца лелор – зина даржаран бахьанех цхьа бахьана ду.\n- Бусалба духар лелош йолу йоI маре дика юьгу, цунна маре сиха нисло, дикачу нехан доьзал а нисло. Маьттаза лелаш йолу зуда шайн сий лардеш болчу нахана оьшур яц, массо божарийн бIаьргаш а, ойланаш а шена тIехь латтош йолу зуда жимма хилла а шеца къонахалла долчу майрачунна а оьшур яц.\n- Бусалба духар лелорца бусалба зуда кхечу зударех дуккха а хIуманца къаьсташ хуьлу, церах коьрта дерг – иза юхкуш-оьцуш йолу хIума санна ца хилар ду. Вайна гуш ма-хиллара, тахана дуккха керста-нахана а, бусалба бу бохучу нахана а юкъахь зуда «товар» санна лелош ю, реклами меттина лелош а ю. Ма-дарра аьлча, цхьана хенахь зударий лайш санна хиллехь, тахана уьш «товар» санна бу, ахчанах иэца а луш, ахчана доьхьа бохка а бухкуш, ца оьшучу бевлча дIа а кхуьссуш, кхин сий а, лерам а, адамаллин маьIна а доцуш. Ткъа, Дала ма-бохху лелаш йолу бусалба зуда шен доьзалехь а сийлахь ю, арахьарчу нахана юкъахь а сийлахь ю, цо ша цхьаьнгга а сий доцучу йоккхуьйтур яц. Къаьсттина хIара хIума бахьана долуш дуккха а керста-зударий бусалба дине бовлуш а бу, хIунда аьлча бусалба зудчуьнан Бусалба дино лерам бойту дела, цуьнан дахарна цо маьIна а лун дела.\nБусалба духар лело дезаран массо агIонаш а, иза лелоран пайданаш а, ца лелоран зенаш а дуккха а ду, уьш дерриге кхузахь дийцина вер вац, цундела, и вай хьахийна долчу хIуманашна хIоранна а тIехь ша-ша доккхуш ахь дикка ойла йахь хуур ду хьуна бусалба зудчо бусалба духар хIунда лело деза.\n23.01.2010 = 07/02/1431\n Сурат «Ан-Нур», 31 айат.\n Сурат «Ал-Ахьзаб», 59 айат.


ХIинцачул тIаьхьа Нохчийчохь малар а мелла, машенашна урхалла деш гучубевлачарна дендолу таIзар кхин а чIогIа хир ду. Иштта дIахьедина мийларшна дуьхьало ян кхоьллинчу штабан куьйгалхочо Даудов Мохьмада.\nЦо бахарехь, 500 сов стаг ву тIаьхьарчу шина баттахь малар мелла а волуш, машен лелош лаьцна. Церан схьаяьхна машенаш дIа а ма ло, аьлла, омрадина цо. Кортош охьа а охкийна, лаьттачу божаршка цо и къамелдеш гайтира меттигерачу телехьожийлехь.\nЦу тIехь соцуш бац маларна дуьхьал гIаттийна къийсам. Низамо ма-бохху, малар дохка бакъо йолчу туьканийн долахой а тIекхайкхина, телехьожийлехь гойтуш, цаьрга тIедожош дийхира, ма дохка малар, ма эца Iедалера лицензеш, бохуш. Цул тIаьхьа тамаша бу цара и болх ца сацабахь. Дукхаъчара, кхин иза шайга ца дуьйцуьтуш, дIакъевлина туьканаш.\nИштта чIагIамаш Нохчийчохь бан болийна ши де хьалха некъан бохам хиллачул тIаьхьа. ТIехьа-Мартан кIоштера вахархочо мелла а волуш, шен машен тIетоьхна, 7 стаг вийна, ша а леш. ТIекхеттачу машенчура 5 стаг велла цхьана доьзалера: ши ваший, церан ши зудий, цхьа берий.\nБехкечун шен кIант а ву чIогIа лазийна, дарбан хIусамехь хIинца а Iуьллуш. Бохамо Iадийна юккъаралла. Верриг аьлча санна, тIетов, малар а мелла, машенаш хоьхкучарна таIзар дан деза бохучунна. ХIетте а, тIетайначарах цхьаболучара, хоьтту, хIун бахьанашца, стенна муьйла наха малар, бохуш. Сунжа кIоштан вахархочунна Адуев Муштина иштта хета.\nАдуев: «Ког а шершина, доьдучу къоме малар дIадаккхийта, берийн бошмашкахь дуьйна дийца а дуьйцуш, дан дезара иза. Цхьа бух а болуш, схьадеана хила дезара духьало латтор. Я верриг, жима а воккха а ара а ваьлла, дIадаккха деза массанхьара. Цхьа хIума хIунда ца хотту вай? ХIунда муьйлу оцу наха? ХIун оьшу, хIун совдаьлла церан?».\nМаларца къийса хаамийн гIирсаш а бевла. «Грозный» телеканало эфирехь дIакхайкхина шен востапера а, телеграммера ноьмарш. Цу тIе, шайга айкхбовла боху, малар къайлах духку нах буьйцуш, видео а, суьрташ а церан даха, аьлла. Малар дIадаккхарх доьрзий те зулам. Луларчу мехкашкахь малар духкуш мел ду, цига оьхур бу нах, аьлла хета Сунжа-кIоштарчу вахархочунна Адуев Муштина.\nАдуев: «Кхузахь малар дIадаккхахь, дехьа а, сехьа а буьйлуш, мийр ду наха. ДIадаккхахь, юха а боху ас, массанхьара дIадаккха деза. Мотт беттийтарна со дуьхьал ву. Iедална ца хууш а дац малар духку меттигаш мичахь ю».\nСоьлж-ГIалара вахархочунна Салихов Мовсарна дика хета и болх болош, амма нахе айкхбийла бахар, цхьанна а гIиллакхехь догIуш дац. Нохчашна юккъахь къобалдеш дац мотт тохар, элира цо.\nСалихов: «Вайн ворхIе дайшкара дуьйна, къобалдеш хIума дацара и мотт беттар».\n6 стаг а, ша а леш, хиллачу некъан бохаман куьгбехке волчун гергара нах а махкахбевла. Тезет а дац цара шуьйра хIоттина, шайн дIаваьллачу стагна тIехь. Вукху 5 стаг велчу доьзална хьалхахь эхь хеташ, шай божарий махках бевла, хаамбеш гайтира меттигерачу телехьожийлехь церан керташкара зударий. Кадамбеш, цара хIораммо дуьйцура, уьш шаьш, шайн лаамца махкахбевла бохуш.


Нохчийчоьнах а, Кадыровх а илли даьккхина хилла Токарев Виллис\nШансонье Токарев Вилли\nШа валале хьалха Iамеркан а, оьрсийн а шансоньес Токарев Виллис илли даьккхина хилла Нохчийчоьнах а, республикан куьйгалхочух Кадыров Рамзанах а. Инстаграмерчу шен пена тIехь зорбане даьккхина илли Нохчийчоьнан зорбан министро Умаров Джамбулата, яздо "URA.RU" хьостано.\n"ХIара самукъане Нохчийчоьнах а, Кадыров Рамзанах а композици Токаревн хIусамнанас яийтина суна, шен цIийнден дог детталучуьра ма сецци", яздина политико инстаграмехь. Республикан урхалле веачхьана Кадыровн кхиамех ду и илли боху цо.\n"Соьлжа-гIалахь синтарш дийнарг, машаре сатийсинарг, Нохчийчоь ларийтинарг мила ву? Кадыров Рамзан!" – дешнашца илли олу Токарев Виллис.\nМузыкехь йоккха лар йитина Токаревс аьлла, лаккхара мах хадийна Умаровс цуьнан кхоллараллан. Ша цуьнан фанат вацара, делахь а, жима волуш шен доттагIашца цуьнна иллешка дукха ладийгIина ву ша аьлла министро.\nКху беттан 4-чу дийнахь кхелхина 85 шо долу иллиалархо Токарев Вилли. ТIаьххьарчу кIиранашкахь Москварчу онкологин дарбан цIийнехь Iиллинера Токарев.\nГоьяевллачу дуккхаъчу иллийн автор ву иза, ишта кинош чохь ролаш ловзийна а ву.


Бусулба спортхо ю Австралехь нека деш къовсадаларшкахь дакъалаца кечлуш.\nГерманерчу лакхарчу кхело бинчу сацамца, школашкахь некан даран урокашкахь дакъалаца декхарелахь ду дерриг а бусалба зудабераш. И сацам кхело 11 шо долчу цхьана дешархочо шена буркини а тоъалла бусулба духар ца хета аьлла бинчу латкъамна дуьхьал тIеэцна бу.\nШколашкахь нека массерна а Iамо деза аьлла хета Германерчу кхелана\nНемцойн Карлсруэ гIаларчу лакхарчу конституционан кхеле латкъам хьажийнарг Майн тIера Франкфурт гIалара 11 шо долу бусалба дешархо яра. Аьлча, хетарехь, цу берана тIехьа лаьтташ долу цуьнан да-нана, официале латкъаман кIелахь куьг таIийнарг и жима йоI елахь а. Берана ца тайнарг – ша доьшуш йолчу ишколехь спортан урокехь нека дан Iаморехь шен дакъалаца дезар.\nЦунна хетарехь, цу урокехь духуш долу духар цуьнан динца – исламца а, ткъа иштта ислам дино зударшна доха магийначу духаршца а цхьаьна ца догIу. Ткъа ишколерчу хьехархоша шена лелон магош долу, лерина бусалбачу наха бусалба зударшна кхоьллина долу луьйчуш тIедуху духар, шех буркини олуш долу, доллу дегI а, мас а хьулйеш долу, 11 шо кхаьчначу беро тоъалла хьалял, аьлча а, динан бехкамашца догIуш ца леринера. Цундела некаIаморан уроке ца оьхуш, духьал яьллачу йоIана 6 хIоттийнера спортан хьехархочо, аьлча а, Германехь ишколехь хIоттон йиш йолчох уггаре а вуо балл.\nОццу ишколерчу кхечу бусалба зудбераша лелош долу и духар а дацаре далла динах хаамаш 11 шо кхаьчначу беран боцийла а, иза хьийзош берг цуьнан доьзалера баккхийраниш буйла а массарна а кхеташ дара. Кхеташ дара иза иштта хьалхарчу инстанцешкахь йоьIан латкъамна негативе жоп деллачу немцойн кхелахошна а.\nАмма Франкфуртехь шина кхело ша некадаран уроках паргIат йита йогIу, шен динан хьежамаш бахьана долуш аьлла йоIа бинчу латкъаман шайна тоъалла бахьанаш ца го, ахь буркини лелон йиш ца хиларна аьлла деллачу жоьпах тоам ца беш, 11 шо долу бер а, цуьнан да-нана а Карлсруэрчу Конституцин кхеле яьллера, цуьнга цу къовсамехь тIаьхьарлера тIадам хIоттабайта.\nХIинца кхело и тIадам хIотта а бина, цу берах хьакхаделла ца Iаш, массо а Германехь ишколашкахь доьшучу бусалба берашна а прецеденте болу сацам тIе а эцна.\nЛакхарчу кхелахошна хетарехь, Германехь бусалба зудберийн кхоччуш таро ю, нека Iаморан урокехь дакъалаца, шайн дино яздечу духарий кеп а ца хьошуш.\nКонституци ларйархоша шайн сацамехь билгалдаьккхина, беро шен латкъамехь тоъалла бахьанаш ца дахкадо, доллучу дуьнентIехь а бусалба зударша некадеш лелош йолу буркини бусалба динан духарийн бакъонашца йогIуш йоцуш ша хIунда лору я ша иза лелон реза хIунда яц бохучун бух балош.\nЦара иштта йоьIан тидам тIебахийтина цо ша шен латкъамехь нека дечу хенахь хIара аьлла лелон билгалдаьхна духарш бусалба динехь дац, аьлла яздина хилар. Ткъа уьш дацахь, буркини вуно чIогIа магош хила декхар лерина кхелахоша.\nЦул совнаха, 11 шо долу латкъамхочо, гарехь, хIинцалца схьа хьалхарчу инстанцийн кхелаша шен делла жоьпаш кхачам болуш дешначух тера дац, иза церан чулацамах кхета а ца гIуртуш, лакхарчу инстанце яьлла, аьлла хетаделла конституцин кхелахошна.\nХIунда аьлча, хьалхарчу инстанцешкарчу кхелаша лерина анализ яйтинера бусулба динан эсперташка, буркини исламехь зударшна магийначу духарех ю я яц бохург толлуш.\nТкъа вукхара дина жамI- и буркини ша тегна кIади а, тегаран башхалла а бахьана долуш тIадийча а дегIана тIелеташ йоцуш, зудчуьн дегIан кеп билгалйоккхуш а йоцуш, динан бехкамашца дукха чIогIа дика йогIуш ю аьлла дара. Цу жамIана дуьхьал яккха цхьа а аргумент латкъам бинчу берана я, ма-дарра аьлча, цунна тIехьа лаьттачу нахана ца карийнера.\nКхело иштта тидаме эцнера латкъам бинчу йоIа доьшучу ишколехь иза хилла ца Iаш, иттанашкахь кхин а бусалба бераш доьшуш хилар а, кхечу бусалба зудбераша некаIаморан урокехь буркини лелош хилар а. Цундела хIинцачул тIаьхьа латкъам бинарг а декхарийлахь йина кхело цу урокехь дакъалаца.\nЦхьаццаболчу бусалба дай-наноша шайн бераш некаIаморан уроке ца дохуьйтуш, царна ницкъ бар шуьйра даьржина ду Австрехь. Маршо радиога Линц гIалин яхархочо Сайпиева Тумишас дийцира ишттачу наха шайна а, берашна а бечу тешнабехках лаьцна. Кхин хIуммаъ дацахь, хIора аьхка нека дан ца хаарна хи чу а оьхуш, леш болу нах доккхачу декъехь бусалба нах хуьлу кху Европехь, цIахь -м тешна а нохчийн цу бахьанца дукха баларш хуьлу бохуш дуьйцу цо.\nСайпиева Тумиша: „Низамаш кхара вайга хуьйцуьйтур дац. И некаIаморан урок математика а, ингалс меттан а ерш санна урок ю, иллаъ-биллаъ бер даха дезаш. ТIаьхьалонан ойла ца йо цхьаболчара. Масала, 2 нохчийн доьзал бевза суна, дас-нанас и шайн зудбер цу уроке дохуьйтур дац, аьлла, дуьхьал даьлча, ишколо берашна Iуналла дечу хьукмате хаам а бина, и бераш дIадаьхна.\nИ цхьа бахьана-м хилла Iийна хир дац цигахь, амма и хьукмат цу уроках бахьана а хилла, ахка йолаелча, цунна кхин а дуккхаъ хIумнаш карадо. Иза хета суна къа – Дала шен велла волу доьзалхо, шех бала а, бахьана а дина, шегара Iедале дIаваккхийтар а, цуьнга иза лелавайтар а. Ткъа некаIаморан уроке 11 шо долу бер, тIехула тIе тIехь йоьхна буркини а йолуш, дахийтар хIун къа ду?\nВай кхеран махкахь хилар сиха дийло вайна. Вайнах а, кхинболу бусалба нах а кху Европе схьакхаччалца кхеран массо а низам а, Iадат а мегаш хуьлу, веша тIеэцале и низамаш лардан кийча а хуьлу вай, делха а доьлхуш. Амма тIеэцна девлачул тIаьхьа лортIехь Iен ца хаьа-кх“.\nЦу юкъана хIинца Карлсруэрчу конституцин кхело бусалба зудбераша некаIаморан урокехь дакъалаца дезаш хиларх бинчу сацамна гонахьадерг цхьаъ хилла ца Iа кху деношкахь Германехь ислам динца доьзначу дийцарех.\nНемцойн канцлеро Меркел Ангелас кхо де хьалха шен партин цхьаьнакхетарехь йистхуьлуш дуьххьара официале дIахьедар дина, бусалба зударша юхькъовлуш лелош йолу никъабаш низамо магадечу массо а меттехь ехка еза, аьлла, уьш Германехь лелачу Iадаташца а, мехаллашца а цхьаьнайогIуш ца хиларна.


Буденновскехь хилла аьлла тоьхна хенаш "охьаяьхна" кхело\nОхан-бутт 11, 2018\nОьрсийчоьнан Лакхарчу кхело масех батте охьаяьккхина Буденновскехь динчу тIелатарехь дакъалаьцна аьлла, кхеле озийначу Белялов Рамзанна а, Маздаев Мохьмадна а тоьхна хенаш. Кху Iай 15 шарна Беляловна кхайкхийна хан 14 шаре а 9 батте а ялийна, ткъа Маздаевна тоьхна 13 шо 12 шаре а, 10 батте а дерзийна.\nШиммо а тIе ца лаьцна дехкина бехкаш, церан адвокаташа а чIагIонаш йора уьш гунахь цахиларх. ТIаьххьара дош делла, вистхуьлучу Маздаевс "тхуна тоьхначул хан йоккхийла аш набахтехь, тхан доьзалша тхуна санна сагатдойла шун бераша шуна а" аьлла прокурорашка а, кхелахошка. "Европан кхеле латкъам бан беза, вайн пачхьалкхехь бакъоне сатуьйсийла а яц", - аьлла, тIе а тухуш.\nБеляловн алиби ю, боху цуьнан адвокато. Ткъа ша Беляловс чIагIдарехь, Буденновскана тIелатар деш иза хилла Башкирехь гIишлош ечу балхахь.\nШа бехке хилар тIе ца дуьту Беляловца цхьаьна кхеле озийначу Маздаев Мохьмада а. Талламхойн версица, Белялов а, Маздаев а дакъалоцуш хилла I995-чу шарахь Мангал-баттахь Басаев Шемал коьртехь волчу тIемалойн тобано Буденновск дIалоцуш.\nСан вешин, Белялов Рамзанан бехк цахиларх дуккха а ду тоьшалла аьлла, видеоинтервью еллера Маршо Радиона цуьнан вашас, Белялов Халида.


Хьаша — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nХьешо, кевне кхаьчча, хIусамден цIе а йоккхий, «чохь вуй хьо?» — олий, мохь туху. Араваьллачу хIусамдас, салам-маршалла хоттий: «охьавосса, чу вола», — олий, дехар до. Шоззий а аьлча шега доьхург цо кхочуш ца дича хIусамдас: «Хьо-м хьайн рицкъана тIевеънера, хала дера дара, иза а эцна, хьоьга дIакхачо гIерташ, сан хьо леха дезнехь; охьа восса, хьайн рицкъанах ца кхеташ дIаваха пурба дац хьуна». Цул тIаьхьа и хьаша чу ца вагIахь, дIасакъаста йиш ю цаьршиннан. Хьаша-м хьовха, гергара, эвхьаза вара бохуш, ша вуй ца хоуьйтуш чу гIертар, оьзда доцчех лерана ду нохчашлахь: ша а, хIусамда а юьхьIаьржа ца хIоттон леладо иза.\nПросмотров 19 549\nгостеприимство у чеченцев нохчалла обычаи Хасиев хьаша хьаша-да т1елацар этика


ШолгIа де ду Францино Оьрсийчу депортаци йина нохчийн мухIажар Исмаилов Мансур Москварчу "Шереметьево" аэропортехь сацийна кхобу. Иштта хаам беана "Мемориалерчу" бакъоларъярхочуьнгара Титиев Оюбера (Оьрсийчоьнан Iедало"Мемориал" арахьарчу агентийн могIара яьккхина, юкъаралло тIе ца оьцу и статус –ред.билгалдаккхар).\nТитиевс бахарехь, адвокат ца вуьту депортаци йинчунна тIе, ткъа дозанхоша иза дIавигина аэропортера, боху.\n"Делахь а, тхоьгахь йолчу информацица, иза аэропортехь ву. Цо шозза телефон тоьхна шен зудчуьнга, амма иза ара ца волуьйту, авокат а ца ло цунна. Гергара стаг тIекхачахьара, дIахеца а мегара иза. Цхьаьнхьа дIасаваха шегахь Мансурехь ахча а дац", – элира бакъоларъярхочо.\nХьалхо жим дIабаьккхина, даима а молханаш оьшуш ву Исмаилов, боху Титиевс. МухIажиран аьтто ца хилла шеца молханаш схьаэца – цIеххьана йина цунна депортаци, иза полице куьг яздан вахча.\nШа майрачун могашаллах а, дахарх а йогу, элира Кавказ.Реалиига Исамиловн зудчо.\n"Иза тиларчуьра волуш нислора, халла ларлора цунах. Молханех доьзна ду цуьнан дахар. Уьш ца хилахь, жин юхахьа дер ду. Ас чIогIа сагатдо цунна. Франце иза юха ца ваийтахь, кхерамна кIел ду цуьнан дахар", – элира Исмаилова Дианас.\nТитиевс дийцарехь, Францехь тховкIело елла хилла Исмаиловна, амма тIаьхьо ваьккхина иза оцу статусах.\n"Мемориалан" векало Орлов Олега хаам барца, депортаци йинчу нохчочун адвоката видеокамерашкара информаци гайтар дехна аэропорте, иза талла гIерта мел бакъ ду Исмаилов дIахецна бохург.\nДиъ бер дисина Исмаилов Мансуран Францехь.\nНохчийчуьра схьаваьллачу 49 шо долчу Гантемиров Якъубна – нахера деши хIуманаш оьцучу туькан куьйгалхо хилла иза – Францерчу Монтобанехь йинчу кхело деношкахь кхачийра набахти такха. Иза бехке лору, деши чохь долчу меттигашна чу а вуьйлуш, 75 къола дарна. Хан текхна ваьлча, депортаци йийр ю цунна.\nХьалхо Францино депортаци йира Нохчийчуьрчу мухIажарна Гадаев Мохьмадна. Иза карарчу хенахь Нохчийчохь ву, амма иза Iедало къайлаваьккхина меттиг хууш яц гергарчарна. Ша Францера араваккхале, протест кхайкхош, шен гай этIийра Гадаевс.