Австрехь дIахьош йолчу Европехь Кхерамазаллин а, Цхьаьнаболхбаран а юкъараллин конференцин декъашхой гулбеллачу Венерчу ХIофбургана хьалха дуьхьалонан акци дIахьош бу нохчий. Меттигерчу Iедало санкци еллачу митингехь гулбеллачара кхайкхам бо оьрсийн делегацине, Нохчийчохь а, Шемахь а, Украинехь а адамийн бакъонаш хьешар сацадере а, оьрсийн эскарш арадахаре а.\nМаршо Радионе митинг вовшахтоьхначара бинчу хаамца, дуьхьалонан акцехь дакъалоцу нохчех дIакхеттачу Австрехь бехачу украинхоша а, шемахоша а, меттигерчу юкъараллин жигархоша а.\nЕвропехь Кхерамазаллин а, Цхьаьнаболхбаран а юкъараллин конференци Венехь ГIура-беттан 7-чохь дуьйна дIахьош ю. Цигахь дакъалоцучу Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министрна Лавров Сергейний, Цхьаьнатохначу Штатийн пачхьалкхан секретаран Тиллерсон Рексаний юккъехь дар - дацар иккхира конференцин хьалхарчу дийнахь, Украинера хьал бахьана долуш.\nЛавров Сергейс НАТО тIеман альянсан политика а, Киевера Iедал а бехке дира Украинерчу хьолана. Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретаро Тиллерсонс цунна дуьхьал бехке йира Оьрсийчоь, Малхбалерчу Украинехь сепаратисташна герз латторна.\n"Оха цкъа а къобалдийр дац ГIирма ахгIайренна аннекси яр", - элира Тиллерсонс, Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Евроберто а Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна санкцеш юха йохур яц, Москоха шен эскарш Донбассера арадахалц аьлла, тIе а тухуш.


Нохчийчоь --бер динчу зудчун марзхой баьхкина иза дIайига, Соьлж-ГIала, Кадырова Айманин цIарахчу дарбан цIенна хьалха, Чиллан-бутт, 2015\nНохчийчуьра ши гIала – Гуьмсе а, Устрада-ГIала а билгалъяьккхина социологаша Оьрсийчохь уггаре дукха бераш дуьненчу довлуш а, уггаре кIезиг нах леш а меттигаш ю аьлла.\nТIаьххьарчу хенахь саццаза дуьйцуш ду бес-бесарчу интернетан зорбанашкахь, телевизионехула, дуьненчохь бевзаш болчу Iилманчаша а цхьаьна Оьрсийчуьра демографи кхерамехь ю бохуш.\nДуккхаъчу говзанчаша а, политикаша а чIагIдарехь, цу пачхьалкхехь «демографин бохам» бу кхерсташ. Цуьнан билгалонаш муха ю аьлча, уггар хьалха бахархоша шайн гIаланаш дIатийсарца, баларш совдийларца, бераш дуьненчу довлар лахарчу низамехь хиларца.\nКарарчу хенахь Оьрсийчоьнан бизнес канало (РБК) бина шатайпа болх, пачхьалкхехь долчу демографин хьал толлуш. ДIайовш йолчу гIаланийн цIераш могIарехь билгалъяьхна цо. Коьртехь ю Самара, Саратов, Нижний Новгород, Пермь. Оьрсийчоьнан ши бIе сов гIаланашкахь дисинарг 25 процент бен дац адам дахначу шарахь.\nТIаьххьарчу кхаа шарахь дуьненчу довлучу берийн терахь лешболчел а лакхара делахь а, тахна а тидамехь ду гIаланашкара кхечу пачхьалкхашка дIаоьху бахархой вуно дукха хилар.\nБераш дуьненчу довлар хьалха шерашкахь хиллачу бараме хьаьжча, мел а лахара ду, ткъа баларш алсам го кегийчарна юкъахь къаьсттина.\nОрьсийчоьнан бизнес каналан гайтамашца, Нохчийчуьра Устрада-ГIала ю пачхьалкхехь адамаш алссам тIекхиарца хьалхара меттиг дIалоцуш. Масала, адам дуккха а дебарца юста мегар ду Устрада-ГIала дуьнентIехь нах кхиар уггаре а лаккхара долчу Африкерчу мехкашца.\nИшта билгалйоккху талламчаша Гуьмсе, Хьалха-Мартана, ГIалгIайчуьра МаьлгIабек а.\nДукха хан йоццуш социолагаша кхайкхийна Оьрсийчуьра уггаре къен а, таронаш алсам йолу а итт гIала. Къен лоруш ю Тольятти, Астрахань, Пенза, Волгоград, Саратов, Ростов, Липецк, Барнаул, Набережные Челны, Воронеж.\nТкъа массарел а дика таронаш йолу гIаланаш ю Владивосток, Москох, Екатеринбург, Казань, Тюмень, Краснодар, Петарбух, Оренбург, Иркутск, Новосибирск. Юкъаралехь йоккха гIовгIа яьллера жамIаш интернетехь гучудевллачул тIаьхьа. Ткъа къен ю аьлла цIерш яьхначу гIаланийн Iедалерчу векалша шеконе дехкинера терахьаш.\nХIунда ю дийнна пачхьалкх адамех лилхайолуш? ХIун дан деза хьал хийцархьама? Оцу хеттаршна жоьпаш карийра Маршо Радиона Демографин, миграцин институтан тергамчийн кхеташонан куьйгалхочо Павлов Николайс динчу къамелехь.\nПавлов: «Демографин кризис йолаелла 50-гIа шераш чекхдовлуш, 60-гIа шерашкахь бераш дар лахара дара. 70-чу шерашкахь пачхьалкхо массо бахьанаш леладора хьал тодан. Гушдерг муха ду, Оьрсийчохь деха тайп-тайпана къаьмнаш.\nМасала, нохчий схьаоьцур вай, церан цхьа а проблемаш яц демографин, адамаш дебаш ду, шорлуш ду церан къам, иштта гIалгIайн, дагестанахойн, тувахойн. Якутийн а бац сингатамаш. И къаьмнаш кхуьуш ду. ГIезалойн, башкирийн юккъера хьал ду.\nТкъа оьрсашна, тхуна, юкъахь хан хене мел йолу алсамдуьйлу баларш - иза къоман иэшам бу. Демографин бохам бу тхуна тIаьхь лаьтташ. Масала, кху карарчу шарахь дуьйна оьрсашний, кхечу къаьмнашний юкъахь хир ю йоккха башхалла.\nМуьлххачу демографна хууш ду и хир дуйла. Цхьанна а ца лаьа проблема ерзорехь бух ботта. ХIунда ца йо кханенан ойла? И хаттар ду тахана лаьташ. Массеран а багахь дерг: петар, алапа, берийн ахча, и коьрта хета массарна а».\nМаршо Радио зIене елира демографин хьал лакхарчу тIегIанехь хиларца билгялъяьккхинчу Нохчийчуьрчу Устрада-гIалин валар-висар, яхар-ялор чоьте оьцучу хьукматан куьйгалхочуьнца Усманова Мархица. Цо доккхачу хазахетарца тIеийцира оха баьккхина кхаъ.\nУсманова: «Хаза хийти тхуна тхаьш хьалхарчу меттехь хилар. Вайна дика долуш х1ума ду-кх и, бераш совдийлар, баларш к1еззиг хилар а. 1.700 сов бер дуьненчу даьлла дахначу шарахь, ткъа белларш бу 185».\nМаршо Радио: Ткъа и бераш совдийлар бух мичахь го хьуна, стенах ду аьлла хета хьуна?\nУсманова: «Суна схьагарехь вайн дахаран некъ тобалар, Нохчийчоь хаза хилар, бер дига меттиг хилар, тоххара кхечу г1аланшака д1асадахар нисделча хьаьгара, тхан бераш дига-м яц меттиг олий. Х1инца бераш дига меттиг ю, бераш кхобург луш ахча а ду, ненан капитал ду. Массо аг1ор таронаш йолу дела, деш хир ду-кх бераш».\nГуш долчу терахьаша Оьрсийчуьрчу юкъарчу суьрте хьаьжча Нохчийчохь демографи дикачу хьесапехь гуш хиларо тешаво нохчийн къоман хиндерг б1аьрла хиларх.\nАдам дебарца хьалхара ю Оьрсийчохь Устрада-ГIала


sunja_edu — эзотерика — LiveJournal\nКоазой Iийсай кхайкарал/Воззвание Иссы Кодзоева к лучшим мужчинам и женщинам Ингушетии\nКхайкарал хиетадаьд гIалгIай яхь йолча къуонахашка ер, сийдолча кхалнахага-сувнашка, гIалгIай кIанташка, гIалгIай мехкарашка – алхха яхь йолчарга. Яхь йоацачарга дац ер. Уж мукъабаьннаб…\nИсторен чухьа хала зáмáш дукха ихай гIалгIай къаманга,\nцхьабакъда, таханаръяр санна къаман кхиераме ха цIаккха а хиннаяц. Лазар хьаьрчад къаман диегIах, къам дуохаду у да из.\nМассехк эзар шу да ер мохк бахьан вай къовсам лоаттабу, дIахиеца ца тугаш.\nКхыдола къамаш, низбола моастагIа тIавиеча, цун кIалаотташ хиннад. Вай даьша тигадац ер Даькъасте дIаяла а е кIалаотта а, маIабараш къуонахий хиннадаь, кхалбараш сийдолаш хиннадаь.\nГрекаш, румаш (римлянаш), хосрой (хазараш), гIинбухрой (печенегаш), Iарбий, моалой, АстагIа Темар, черсий аьла Тиемаркъа (эрсий Ивано хьатIахехка)… – гIалгIай фу хоададе къа а хьиегаш, из кхоачашде низ ца кхоачаш дIаихаб. ЦIий-м мехкадаьд.\nЦу замалашка къам цаI хиннад, барта хиннад, шеввар духьалъотташ хиннав, хатарá духьал вежарий-йижарий санна.\nИштта таханарча денга кхаьчад.\nЦу замалашка моастагIий áрахьар хьатIалаташ хиннаб, вай – цхьан оагIуорахь долаш, ужаш – вокха оагIуорахь айтте. ХIáра оагIув къоасталуш, хIара оагIув ший бедар ювхаш, ший мотт бувцаш, ший оамал йолаш.\nУж довнаш лиеладе, духьаллатта Iемад гIалгIай къам цу замашка.\nТахан вайна духьалдаьккхар керда хIама да, хIанззолца цахиннар, вай кхиетам боацар. Кеггарий тоабаньгаш йоахаш дийкъад вай, дийкъача воайла вIашкахахкад. Къаман цхьоагIо йиехай. Молхаш яьй вайна – тийшаболх яха молхаш.\nКъаман вáхара массайола оагIув доакъошдаьха Iойиллай.\nВай къоабалдаь тIаийцача бусалба динах доакъош даьхад.\nТайпаш юстара дувлаш пхьиегIаш ехка дуоладеннад.\nТаро йолча нáхáи, торонна гIийлагIчарнеи юкъе цабиезам хьайнаб.\nГIалгIашта гIалгIай мелдар къахьлуш, хийра мелдар мерзлуш латт.\n«ГIалгIай къам» яха сийдола дош а шиекон тIа даьккхад. Нах киегабеннаб. Вай керда хьакхийна ноахал (тIехье) корзагIъяьнна, саькхъяьннай. ЦаIаш Европах дIаэ гIерташ хьалъуд, вуожаш эрсел тIаэцаш ба, кхоалагIбараш Iарбий къаман Iадатех дин а даь бáгIа – гIалгIа хила лерхIашбараш кIезиглуш латт.\n«ГIалгIá вий хьо?» - Iа хаьттача-м, шийна накхах бий хьатуоха кийча ва, гIалгIá ва ше, яхаш. ХIаьта гIалгIай йоазув Iодиеша а хац, из кувгашта кIал уллача дийнахь, бIаьннега кхаччалца гIалгIай меттал дагардие а хац, гIалгIай меттал диеной цIераш яха хац. Хулий из гIалгIа?\nВай гIалгIай хоза гIулакхаш, Iадаташ вай воаша дIадоахаш латт, цхьацца бахьанаш доахаш: ер Iадат Iарбаша могадац, укха Iадата Iаьдал раьза дац, укхан эрсий раьза бац, ер бахьан европхой иэгIар кхиерам ба, яхаш.\nКхалнáха кIеджъяьккхача хил елле, мустъю куотам. Из хьадеш доахк, вай воаш, вай къамах.\nВай цадиезачар, биела а биелаш, вайга, воай кильгашца, дуохадайташ латт деза мелдар.\nДаьла Возлора, ди диехача дийнахь европербараш юхахьожарг ма бац вайгахь. Царех баккха бехк ма бац.\nДаьла Возлора, ди диехача дийнахь «да пошли вы!..», аьнна, эрсий а дIагIорг ма ба. Бехк баккха хьай безам бале.\nДаьла Возлора, ди дехача дийнахь, шоай мехка гIулакхаш-хьашташ кхоачашдие диезача хьала тIа Iарбий а ма оттаргба, вайгахь хьаберза ди долаш ма хургбац – вай дусаргда воай йиехача ворда тIа, оарцá вá саг воацаш, вай воайла оарцá ца ухе.\n«Воша-веший, пхьу – берзий» - яьхача вай даьшта шоаш фу дувца хайнад.\nИз дуохаш латта ди вайна гаьна ма дац, из хьатIакхаьчача, сенах тоссаденна чIоагIлургда вай: дин дийкъá Iохайшача, тайпа тайпах ца дашаш хилча, культурах хьаиэца хIама ца йисача, Iадаташ дитача, Дáла совгIата бенна наьна мотт бицбаь Iохайшача? Фу хургд вайх?\nАз дувцачох цхьабарашта кIатта боацар хиетаргда: фу бусалба дин, фу наьна мотт, фу эздел, фу Iадаташ да вай замах укха сага дувцар? ИэгIаваьв ер? ЦаIаш, сутара оакхарий санна рузкъан тIехьауд. Вуожаш, моллагIа бахьан лахе, шоайла къовсаш ба, барт биехача тоам хулаш. Цхьаькхаш Малхбоале дIауд, кхыбараш Малхбузенах ялсмале таръенна лел. ГIалгIачох гIалгIá веш хинна гIулакхаш доастама даьхача гIадболхараш биебаш а латт.\nГовза цIурий пхьар хиннав из тийшаболх вайна юкъе баьккхар.\nДала кхел йойла цун!\n«ГIалгIá!» яхар эздий а лакха а гIала хиннай. ЖIовнаш етташ из гIала IолоIаш латт. Малаш ба из IолоIаш боахкараш? Вай воаш да! Даьра да!\nЯхь йоацача, бе-башха доацача нáха «из дáцар, вож дáцар», яхаргда. Амма долашдар вайна гуш да. Яхь йола нах мел бáхача гIалгIай диезалашка тахан дувцар а из да, новкъа долаш, къувлаш.\nНагахь санна, воаш къар а ца луш, харцо къарйие лаьрхIа далее, «мос гIоттаяь», духьалъовтта диеза, бухе кхаьча IолеIа воай гIáла юха хьайотта йиеза.\nХьадуллургдолаш дий из?\nХьадергдолаш дий из цхьаннеша?\nХьадергдолаш да! Динза даргдоацаш.\nЯхь йола вежарий-йижарий боацаш вай маца дисад?!\nАьшк муо чIIоагIа гIалгIай къамал доалла бIаь кIанти, бIаь къуонахи, бIаь йоIи, бIаь суви доацаш хургдац вай. Болаш ба уж! Къаман аьшка бIоагIий хургда царех. Цар дуожийтаргдац шоай къам. Тахан кхо чIIоагIле эш вайна:\nдега чу – цIена бусалба дин;\nдиегIаца – эхь, эздел, диенал;\nметта тIа – наьна мотт, Даьла совгIат.\nЖиварий, къуонахий, сувнаш!\nЖиварий, кегинах, мехкарий!\nТахан ца дуохаш вай лоатталой, Къиемата Денга кхоачаргда вай кхы ца дуохаш, Дала мукъалахь! ЧIIоагIлелаш! Дáхалаш. Дáхаш а дáхалаш, гIалгIай долаш! Иэсалча тIехьенах нувхаш хургья, уж заман михо дIахьоргья. ЦIена фу дусаргда, цох цIена къам диебаргда.\n«Iийнне а ца Iийнначо, хиллане а хила таро йоацар кхоачашдаьд» - яьхад вай даьша.\n23. 02. 20I4 шу. Коазой Iийса, яздархо.\nP.S. Мехках дáхар дувца доахкий вай? I944-гIча шера мехках а даьхар, ахаш пáна дIабехка цIа а даьхкар. Делха а ма делха. Диц а ма лие.\nГIалгIай, ГIалгIай Мохк, Денал, Ингушетия, Исса Кодзоев, Коазой Аюба Iийса, Къонах, Сий, Учитель, Эздел\nБлогеры из Осетии придумали новую мантру\nЕсли гражданин magas_dedyakov никак не хочет забыть про памятник герою Бреста, Уматгирею Барханоеву, то пользователь интернета firmozadasso ввела в действие новые "аргументы" в виде священной мантры в оправдание действий по захвату ингушского Пригородного района.\nОбязательным дополнением служат казаки, а главным оправданием заселения Пригородного района в 1944 году служит то, что ОСЕТИН ЗАСТАВИЛИ ТАМ ПОСЕЛИТЬСЯ ?!?!\nК вашему сведению, ПР присоединили к Осетии в компенсацию за Трусовское ущелье, отданное Грузии, Ваши соплеменники наглым образом, обходя законы , селились на их головы после репатриации.\nБуро, ГIaлгIай Мохк, Ингушетия, Осетины, Пригородный район, блогеры, юмор\nКоазой Iийсай кхайкарал/Воззвание Иссы Кодзоева к лучшим мужчинам и женщинам Ингушетии — 2\nБлогеры из Осетии придумали новую мантру — 44


Ва Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI! Имам Ибн Касира – Дала къинхетам бойла цунах – шен тафсир тIехь дуьйцу вайна, Исламан дикаллин дуккха а йолчу агIонех цхьа агIо юьйцуш, бало мегаш, йа ца мегаш болчу зударийн хьокъехь Ислам-динан хьукм нийса а, юккъара а хилар. Керстанаша (христианаша) шайн гергарлонехь ворхIолгIа гола тIехъяьлча бен зуда яло ца магочу хенахь, жуьгташа шайн уггар гергарниг а ялочу хенахь – масала вешн йоI – Ислам-дино юккъара агIо лаьцна цу гIуллакх тIехь, кхечу гIуллакхаш тIехь санна. Керстанаш санна дехьара агIо а ца лаьцна цо, жуьгташа санна сехьара агIо а ца лаьцна цо, муххале юккъара нийса агIо лаьцна цо. Оцу юккъарчу агIона юкъадогIуш ду шича-махчалахь захало дан мегаш хилар. Иза цхьа а шеко йоцуш, Дала Къуръан тIехь чIагIдина хIума ду. Ткъа цхьаболчу нахана, иза олуш хезча моттало, бусалба дино шича ялор дика ду, я важиб ду бах олий. Иштта моттадалар цакхетам бу. Цхьа хIума бусалба дино хьарам ца дар, иза магадар – и хIума дика ду аьлла, иза къастор дац. Муххале а, и санна долу хIума я вон а дац, я дика а дац шен бухехь. Бакъду, цунна тIе цхьацца хенахь, цхьацца хьолашкахь, цхьацца бахьанаш дахка мега, оцу дика а, вон а доцучу хIуманах йа дика хIума, йа вон хIума хуьлуйтуш. И бахьанаш дIадевлча, и хIума юханехьа шен бухе доьрзу.\nВай дийцинчунна масал а хуьлуьйтуш, шича-махчалахь захало дарга бусалба дин а, цуьнан Iелам-нах а муха хьевсина хьовсур ду вай. Бусалба динехь цхьанне а агIор деана йа айат а, йа нийса хьадис а дац, шича-махчалахь зуда ялор йа дика хилар гойтуш, йа вон хилар гойтуш. Кхидолу муьлхха а мегаш долу хIума санна лерина иза бусалба дино, йа дика ду а ца олуш, йа вон ду а ца олуш. Ткъа дуккха а Iелам-наха, генара (шен гергара йоцу) зуда ялор дика лерина, зуда хоржучу хенахь генарниг харжар дика лерина. Iелам-нехан дешнех цхьадерш дуьйцур ду вай, иза билгалдалийта:\nИ вай хьахийнарг масех Iелам-стага аьллачуьнан масал дара, гергарчу нахаца захало дарх лаьцна. Уьш боцучара а, кхин а дуккха Iелам-наха аьлла ду, гергара йоцург ялор дика ду аьлла. Цара иза аларан бахьанаш лакхахь хьахийнарш а ду, цул совнаха, Iумара – Дела реза хуьлда цунна – аьлла аьлла цара дийцина дош а ду: «Генараниг яла йе аш, бераш гIийла, заьIап хир дац шун». Iумара – Дела реза хуьлда цунна – иза цхьана стаге аьлла бах, цуьнан дерриг охIлу оза гича. Цхьацца меттехь и дош хьадис ду аьлла деана ду, делахь а иза хьадис дац, муххале а, Iумаран – Дела реза хуьлда цунна – дош ду. Хьуна ма-гарра, гергарчаьрца захало ца дар дика ду аьлла дуккха а Iелам-наха. Цундела, вайн Iедалехь гергарчаьрца захало дар лелош дацахь, лелор дац иза. Ткъа нагахь санна цхьана къома юкъахь иза ялош Iадат делахь (масала вайн лулара дархоша а, суьйлаша а, цхьадолчу мехкашкара Iаьрбоша а леладо гергара захалонаш), я цхьамма шен цхьана бахьанийна иза ялайахь, вон хIума дуй иза, хьарам хIума дуй иза, Дала хаттам бийр болу хIума дуй иза? Шеко йоцуш, хьарам хIума дац иза, Дала хаттам бийр болу хIума а дац иза.\nАмма ШарIана а, Iадатна а юкъахь йолчу юкъаметтигах лаьцна, хьо хьажа:\nШарI а, Iадат а.


Итон-Кхаьлла к1оштахь дика вевзачу Iелимстага Азимов АбусаьIида дийцира:\n– ХIокху лаьмнашкарчу наха «Кхойкху ИбрахIим» олу цунах, цхьаболчара, лахахь бехачара «Мохь бетта ИбрахIим» олуш а хилла цунах. Вайн бусалба рузманехь дIалерича 1325-чу шарахь кхелхина иза. Зумсара Мохьди бIешарал тIехваьлла воккха стаг, хIокху кешнашна лулахь ваьхна. Цуьнан лулахо вара тхан ненада Махьмуд. Цара дуьйцура, Кхойкху ИбрахIим туркх хилла ву, олий. Шайхалла, эвлаяалла долуш а хилла иза. Шуьн тIе хьалха кхевдина аьлла, гIуда тоьхна гучуваьккхина а ву иза, олура цара. ИбрахIим кху лакхарчу нахана тIевоьссина хилла, мичара схьаваьлла хууш а ца хилла иза цхьанна а. Де-буьйса доккхуш хIусамда лаьцна Зумсара Мамади хилла боху цуьнан. Даима а тIехиъна лелош, говран меттана, сараг а, карахь лелош, тIулг кхуссуш Iад а хилла цуьнан. Оцу Iодаца кхуссуш акха коканал тIулг а хилла ИбрахIиман, и тIулг цо кхоьссанчуьра юхабохуш а хилла. Цхьа лелон ца дезарг лелочунна тIекхаьчча, я озарг узуш стаг, я корта Iуьйра зуда гича, кхуссуш хилла цо и тIулг.\nИбрахIим кхелхинчу дийнан йисина иштта билгало ю. Мамадин дукха ахча делла эцна дин цомгаш хилла, хьала ца гIоттуш, цунна гонаха гулделла адамаш а долуш, шен сарагахь вогIу ИбрахIим гучуваьлла. Цо геннара мохь тоьхна: «Ва, Мамади, сан дуьненчуьра зама дIаяьлла хьуна, Iожаллин мотт биллахьа суна».\n– И забарш-м дукха йора ахьа, ИбрахIим, балаболлучу кху сан дине хьажахьа, – жоп делла Мамадис.\nТIевеана ИбрахIим: «Ва, Жабраил, ва Микаил, ва Iазраил, ва Исрафил», – аьлла кхайкхина, динан лерга «х1уп» аьлла мох тоьхна. Дин бега а белла, когаш тIехIоьттина, тобелла дIахIоьттина, ткъа чувахана ИбрахIим дIакхелхина.\nЛахара хьалавеана бахар бен, иза мичара веана а, хьенан ву а хууш ца хилла цу зумсошна. Цуьнан дакъа кечдина, цуьнан дай карор барий-те, аьлла, иза а дохьуш, ЧIиннаха охьабаьхкина, эвлайисте севцца, кхузарчу нахе хаьттина зумсоша, кхуьнан дай бевзий-те, аьлла. (Сан дагахь а оцу метте доьгIна чурт дара, хиш дистина ихна дIаделира иза). Нагахь чIиннахошна ца хаахь, кхин а охьагIор шаьш, ГIойтIахула, Мартанхула, аьлла.\nЧIиннахоша дехна, ИбрахIим эвлаяъ а вара, дика стаг а вара, баккъал а хIара дIа ма хьахьара аша, шайга дIаволлийтахьара аша, аьлла.\n– Аша дIаволла мегаш хилча, тхуна а мегар ду, – аьлла, юха а бахана, ИбрахIим Зумса дIавоьллина зумсоша. Цул тIаьхьа цхьа зама яьллачул тIаьхьа, вайнах Сибрех бахийтинчуьра цIабирзича, цхьана суьйличо тхан ненананна Алпатуна дийцинера:\n– Зумсал лакхахь, ЧIиннахара хьалавоьдуш аьрру агIор «Каьшта» олучу меттехь, воккхачу эвлаяа Ахьмад-Шайха диначу ширачу маьждига чу цхьана буьйсанна жа лаьхкинера оха. Цу буса оцу маьждига чуьра жа арадаккха бохуш, ИбрахIима мохь бетташ, диттане а дита а ца дитина, и жа аралаьхкина, оцу кIаг чохь Iен а ца даьхьна, Зумсал лакхахь жа дажо хьаладахара тхо, – бохуш.\nИбрахIимах лаьцна дийцарш дуккха а ду. ТIаккхахула кхидерш а дуьйцур ду вай.\nЗорбане кечйина –\nУ меня семнадцатилетний глухонемой сын. Не могу научить его намазу, нет ли в этом моей вины?\nМерана операци ян мегий, кагбелла хилча? Цхьа а къа долуш х1ума дуй иза?\nБозбуанчалла лелийна я ца лелийна муха хуур ду?\nКаким образом лучше компенсировать пропущенный по какой – либо причине намаз? После каждого очередного намаза или его можно совершить в любое время?


Массарел "ирсечу" гIалахь - уггаре боьха хи\nНаха шаьш зуьй шайна кхачош долу рицкъ\nКху деношкаь Фейсбукан декъашхочо Умаев Iаданис эксперимент йинера хица. Петарахь охьадогIу хи шишан чу а доьттина, гIора а дайтина, мала дагахь, дастадалийтинера.\nЦунна бухахь гулъеллачу букъарша чIогIа цецваьккхина, социалан машанерчу шен агIонтIе сурт диллина цо. Цу тIехь го, хих схьаяьлла кIайн, бамба санна, нех.\nШа иза гIарадаккхара стенна даьккхира, дуьцу цо.\nУмаев: «Юьхьанца-м цIахь дика хи доцуш Iийра вай. Цу чохь хьесий а, кхийолу хIуманаш а хуьлура. Ткъа хIинца гIала а ю меттахIоттийна, оцу хица дерг меттадалийна дац-кх. Ас тидам бинера цуьнан, олуш дацара-кх. Ас айса бинчу талламан сурт даьккхина-кх, даржхошна хуур дацара теша аьлла».\nШена хаьа, боху Адаев Iаданис, кхоччуш хин таллам бина ца хилча, иза дика дац алар нийса доцийла. Амма экспертиза ца йича а гуш ду, боху цо, тахана Соьлж-ГIалахь кран бухара молу хи дика доцийла.\nУмаев: «Анализ йойтур яра, амма сан аьтто бац иза дан. Хи чохь долу шиша ахь ластийча, цу чуьра букъар гуш хуьлу. Иза хьаъалц а Iай, охьа а йохуьйтий, тIаккха молу».\nТахана Нохчийчохь хи хьайна деззарг эца а мала а йиш ю хьеннан а. Духкуш ду ур-аттала бешачу ша-ломан хи а. 19 литрх 200 сом доккху. Нохчийн шовданаш а ду шишанаш чохь духкуш. Ша царах а ца теша боху Умаев Iаданис.\nУмаев: «Шишанаш чохь духкучу хинна а эксперимент ян хьожур ву со. Суна хезна иза а кран кIелхьара хи ду бохуш. Цамгарш ма ю уьш цIенна, иштта хи мийлича».\nХин проблема хенахь дIаялахь тамаша бу Нохчийчохь, аьлла хета юкъараллахочунна Успанов Юнина. ХIунда аьлча, бухара биргIанаш а ца хуьйцуш, сихонца царна тIехь юхаметтахIоттийна ю Соьлж-ГIала.\nИтт шо хьалха «Грозводоканалера» белхахочо Маршо Радиога хаам бира, гIалина бухара хийца езачу хинан биргIанийн йохалла 6 эзар чакхарма ю аьлла. Уьш мацца а хуьйцург хирю, ткъа тахана, Iедалша, нахе дIевше хи а ца муьйлуьтуш, шовданаш декъа дезара, элира Успанов Юнис.\nУспанов: «Ши тIом а дIабаьлла вайн цIахь. Канализацин а, хин а система хийца еза вайн гIалахь. Уьш тоялур а яц, я атта хийцалур а яц. Шовданаш ма ду вайн шортта. Iедалша и хи шишанаш чу а дуттуш, нахана декъа дезара, и биргIанаш хийцалц. Вайн бераша а, баккхийчара а молуш ма ду иза».\nХица доьзначух тамаше дерг кхин цхьа хIума а ду. Хин юккъерачу бараман мах, иштта гIуллакх дIадоьдахь, бензинан мехе кхочур бу. Масала, уггаре а дика дац аьлла лоручу «Шовда» цIе йолчу хин ах литр шишан мах 10 сом бу, ткъа 92-гIчу бензинан литран 33-36 сом мах бу.\nХIумма а дораха дац хишна юкъахь ехачу Нохчийчохь духку хи. Оцу доллучунна тIе мухIар тухуш, кху деношкахь "Роспотребназора" ша бина таллам гIарабаьккхина. Хи дика доцчу регионийн цIерш а яьхна. Нохчийчоь, хIумма а да воккхавер воцчу хьалхарчу меттехь ю.


Гериханов Къосум винера 1913-чу шарахь, Устрада-эвлахь (х1инца Аргун г1ала) шен да кхелхинчу 17-чу дийнахь. Паспорт т1ехь цуьнан дара 1911-г1ачу шарахь вина, аьлла. Иза нисдаларан бахьана иштта дуьйцура цо: «1933-чу шарахь елира сил дукха езаш йолу нана – Х1уда. Цу хенахь со болх беш вара Устрада-эвлан юьртан Советехь. Сан белхан декхаршна юкъадог1ура армехь г1уллакх дан боьлхучу кегийрхойн кехаташ кечдар. Оцу шарахь арме г1уллакх дан боьлхачарна юкъахь вара сан ши доттаг1, сол ши шо воккха вара и шиъ. Елла нана, арме воьдуш волу ши доттаг1… оцу хьоло дагадаийтира цаьрца арме ваха. Сайна ши шо хан т1етоьхна, Шалински райвоенкомате кехаташ чуделира ас. Кехаташ чекхдевллачул т1аьхьа бен гучу ца делира сан х1илла. Иштта нисделира со эскаре г1уллакх дан вахар. Х1етахь дуьйна вина шо лорура 1911-г1а».\nЭскарехь г1уллакх дина ц1авеанчу шозлаг1чу – 1937-чу шеран 8-чу мартехь Гериханов Къосумна ялийра оцу юьртара, хазаллина г1араяьлла йолу, Чабдаров Мохьмад-хьаьжи йо1 Неби. Оцу шина доьзало хьовха, ерриге юьрто а къобал дира и захало.\nХ1ора доьзалхочунна деза а, хьоме а ду да-нана. Цара безамца дагахь латтабо церан хьехамаш, аьхна аьзнаш, к1еда-мерза хьажар. Шайн дахаран некъашкахь церан хьежамашца бусту шайн кхиамаш. Ойланашкахь дагабуьйлу царех, цхьа къастам бан дезаш хьал нисделча уьш дуьненчохь боцчу хенахь а…\nКъосуман а, Небин а дуьххьарлера доьзалхо – Хьавраъ дуьненчу елира 1938-чу шарахь. Ша пенсе йоьдучу 1957-чу шаре кхаччалца цо болх бира Цоцин-эвлан юккъерачу школехь хьехархо йолуш а, завуч йолуш а, пхи бер кхиийна, пхийтта бера-бер а, ялх бера-беран бер а долуш йолу иза Далла дуьхьал яхана дукха хан йоццуш. Дала гечдойла цунна! Гериханов Ибраьх1им дуьнент1е велира 1939-чу шарахь. Юьртабахаман 1илманийн кандидат волуш, цо болх бина юьртабахамехь а, даьхнийлелорехь а; зоотехникана т1ера, Нохч-Г1алг1айн республикан Министрийн Советехь юьртабахаман отделан куьйгалхочунна т1екхаччалца… Таханлерачу дийнахь, пенсехь волуш, хьоьхуш ву Нохчийн Пачхьалкхан Университетан аграрни факультетехь. Диъ бер, ялх бера-бер долуш.\nШен да-нана дагалоьцуш Гериханов Ибраьх1има дуьйцу: «Ч1ог1а бусулба ши стаг дара тхан да-нана. Уггар хьалха, кхеттал махиллина ламаз дан 1амадора цара тхо. Нехан х1уманна т1екховда мегар доций хоуьйтура. Цкъа лулахойн бешара ж1анк даьккхина со гучуваьлча, бераллин хенахь башха хьекъал ма-цахуьлий, подвал чу воьллина деха де даккхийтира соьга дас. Цул т1аьхьа цкъа-а неха х1уманна т1е цакхевдина со, я сан йижарий, вежарий. Къинхьегам коьрта бара тхан боккхачу доьзалехь. Дас олура, хьаналчу къинхьегамций бен беркат кхоллалур дац. Цкъан-цкъа х1умма а ца деш хиъна 1аш дага ца бог1у суна я да а, я нана а. Гуттар пачхьалкхан болх бора, ц1ахь висинчу хенахь кертахь йолчу дахьар т1ехь дечигах г1уллакх дора. Тхуна х1ора берана цо дина стол-г1ант дара, шен куьйгашца. Яах1ума юучу хенахь цхьана йоккхачу стоьла хьалха ховшура тхо. Меллаша йуура тхан дас х1ума, тхоьга берашка хьежа а хьоьжуш.\nТ1аккха, цхьанна хьалхара юург кхачийча шена хьалхара схьаоьций тхуна юьллура. Нанас олура, айхьа яахьа хьайна хьалха йиллинарг, хьо болх бан безаш ма-ву, олий. «Х1умма а дац, со вуьзна», – олий хьалаг1оттура иза. Х1инца со воккха хилча хаьа суна цо иза х1унда деш хилла. Тхо кегийдолу зама хала зама яра, юучунна шорто яцара, тхо меца цадисийта г1ерташ лелийна цо иза.\nТхан ден-ненан коьрта лехам бара, къахьегар, дешар, доьзалан хьашташ кхочушдар, хьанал хилар, вовшашна накъосталла дар, ламаз-мархий лардар. Цаьргара масал эцна, оцу лехамашца кхион г1иртина со сайн доьзалш а».\nГериханова Тамара йина 1941-чу шарахь. Шен дерриге а дахарехь къахьегна цо юьртан бахамехь. Къинхьегаман некъан т1аьххьарчу шерашкахь болх беш яра Шеларчу «Южный» совхозан бухгалтер йолуш. Х1инца пенсехь ю кхо бер а, пхиъ бера-бер долуш. Шен дех-ненах лаьцна дагалецамаш бо Тамарас: «Хала а, чолхе а хилла сан ден-ненан дахар. Бакъдерг аьлча, и заманаш а хала яра. Тхо кхо бер карахь долуш ц1ера яьккхина тхан Нана. Да «Сийлахь-Боккха Даймехкан» аьлла ц1е йолчу т1амт1ехь мостаг1ех Даймохк ларбеш вара. Цхьана ирчачу г1енах санна дагадог1у суна, тхо кара-мара а хьерчош нанас шен нах лехна. Цхьа ши шо даьлча т1амт1ера ц1авеанчу тхан дена хала карийна хиллера тхо. Шен доьзалан а, къоман а парг1ато, маршо хьаьшна 1едал лардеш ц1ий 1енийна, чоьвнашца, совг1аташца иза юхавирзинера т1амт1ера 1946-чу шарахь. Да-нана гуттар а болх беш дара, тхан йоккхах йолу йиша тхан кегийрачу берашка хьожуш ц1ахь юьсура, сой, сол воккхах волу ваший, 9-10 шо долуш дара тхо, тхайн ненаца колхозе асар дан доьлхура. Х1ора шарахь аьлла, т1екхетара тхан доьзал. Тхо ч1ог1а даккхийдера вовшех. Халонца кхиийна доьзал мерза хуьлуш хиллера».\nАбу вина 1945-чу шарахь. Технически 1илманийн кандидат, профессор, Соьлжа-г1алин, Пачхьалкхан нефтан институтан кафедран куьйгалхо. Нохчийн Республикан 1илманийн сийлахь дарча: «Муьлххачу а доьзалехь хила дезачарех коьртаниг ду дега-нене ларам, безам хилар. Т1аккха, бераш кхетош-кхиош дезар дац тоха а, аз айдина дов дан а. Тхан доьзалехь дас аьлларг цадан йиш йоцийла хоуьйтура нанас. Ткъа дас, нана мел еза-йоккха ю, мел ларам бан хьакъ ю дуьйцура. Вовшашка а ларам бара церан. Хаза юкъаметтигаш яра, иштта бертахь даха 1емира тхо а. Шайн дахаран масална т1ехь 1амийра цара тхо хьанал а, бертахь а, марзо ларъеш а даха. Х1инца со да а, ненан да а воллушехь, цхьа къастам бан дезаш дахарехь х1ума нисделча, делахь, тахана схьабелхьара цара х1ун хьехар дийра дара-те олий, тахана а царна товдерг хоржу ас. Вовшийн лардеш, накъосталла деш, дас-нанас тхуна юккъехь нийсо лелош, массара а шайга далуш дерг-дерг деш, даха 1амийна тхо. Цундела вовшийн пусар деш, сий-ларам беш, воккхачо бохург жимачо а деш деха дела марзо ю юккъехь. Кест-кеста вовшахкхета, шарахь шозза дена а, нанна а т1ера саг1анаш дохуш-м муххале а. Массо а деза денош – марханаш дастар а, г1урба дар а, зударий балор, маре бахийтар вовшашна накъосталла деш бертахь, мерза д1ахьо оха».\nГериханов Абу-Бакар вина 1948-чу шарахь. Дерриге а шен дахарехь болх бина чоьхьарачу г1уллакхийн органашкахь. Пенсе вахана РФ МВД-ан, Петропавловск-Камчатски г1алин 2-чу отделан куьйгалхо волуш. Балхаца цхьана леладора дезаделла суьрташ дахкар. Карарчу хенахь болх беш ву Аргунерачу Исбаьхьаллин Кхолараллин школехь. Российски Федерацин художникийн Союзан декъашхо а, кхаа беран да, шина беран денда а.\nАсет йина 1949-чу шарахь. 1972-чу шарахь лоьраллин училище чекхъяьккхичахьана, лоьраллин декъехь болх беш ю тахханаллац. Кхо бер, ялх беран бер ду. Цо дуьйцу: «Х1окху сан баккхийрачу йижаршний, вежаршний халонаш гина, къахьегна. Тхо муха кхиина суна дагадог1ург: тхан дас-нанас тхуна хьехнарг – тхайл баккхийчаьргара масал эцар, низам, ийман, бусалбаналла долуш хилар. Иштта, цара тхаьшна ма-хьеххара даха г1ерташ ду тхо.\nНахаца а, вовшашца а г1иллакхе хилар, вовшашна а, оьшучунна а накъосталла дар, г1ийлачух къахетар. Тхо шийтта доьзалхо юучуьнца а, юхучуьнца а нахах цахьоьгуйтуш, мерза кхийна цара. Ц1ена бусулба нах бара тхан да-нана. Хьалха коьртара х1умнаш зудаберашка д1айохуьйтучу хенахь а коьртахь йовлакхаш леладойтура тхоьга тхан дас. Х1инца-м, Дела резахуьлда цунна, вайн республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана т1етахка бохуш кхойкху мехкаршка, зударшка, бусулба динехь иза хила ма-деззара. Х1етахь, школьни мероприятешкахь, йовлакхаш д1адахар т1едуьллура. Амма массара леладора. Х1инца 1едалан т1ег1ант1ехь бусалба дин лелор, къоман г1иллакх-оьздангалла совдаккхар т1едуьллу. Цундела х1инца хала дац т1екхуьуш йолу т1аьхье кхетош-кхион. Иза халадолчу заманашкахь а, вайн дайша лардина нохчийн къоман г1иллакхаш, ламасташ. Х1инца сайн доьзалехь кхето-кхиоран болх бан дезачу хенахь хаьа-кх суна бусалбаналла г1иллакхций, оьздангаллийций, духарций, ийманций лардан дезаш хилар…»\nГериханова Хьава – 1952 шарахь йина. 1975-чу шарахь кхиамца лоьраллин училище чекхъяьккхинчул т1аьхьа дуьйна, болх беш ю фармацевтикехь. Аргунерачу аптекехь провизоран балхаца д1аболийра цо шен къинхьегаман некъ. Х1инца болх беш ю шен доларчу аптекехь. Кхиийна ялх бер, цхьайтта бера-бер. Цо а бовзуьйту шен дагалецамаш:\n«Тхан доьзалехь дохон йишйоцу низам дара жимачо воккхачуьнга ладог1ар, аьлларг дар. Х1оранна а шен-шен декхарш дара тхуна, берашна т1ехь: йоккхачо х1умнаш юьттура, цул жимачо пхьег1аш юьлура, цул жимачо чуьра г1уллакхаш дора. Тхо – зудаберийн, зударийн г1уллакхаш дара дан дезаш. Ткъа, тхан вежарий – дас дечу г1уллакхашт1ехь накъостий бара. Дечиг доккхура, пхьола дора дена юххе х1уттий. Хьанал-хьарам, вониг-диканиг гуттар хьоьхуш а, къастийна а дара тхан доьзалехь цара мел хьехнарг тхайн дахарехь тхуна карийна. Тахана сайн доьзал а, церан доьзалш а кхиош г1о-накъосталла хуьлу суна сайн дас-нанас дитинчу масалшна т1ехь. Тхан марзо а, тхан безам а, тхан вовший дезар а, шадерриге а цаьргара ду. Сайн йижарий а, вежарий а ч1ог1а дукхабеза суна, ч1ог1а йоккхае со царех. Вовшашна накъосталла а деш, мерза деха тхо. Дала къинхетам бойла тхох а, массарах а!»\n1953-1954-чу шерашкахь, юккъе шо бен цадулуш дуьнент1е елира Деши а, Дети а. Пенсе яххалц Эвтарахь юьртабахамехь болх бира Дешис. диъ бер, кхоъ бера-бер а ду. Ткъа, Детис кхиамца чекхъяккхира Нохч-Г1алг1айн Пачхьалкхан университет. Аргунерчу юкъерачу школехь хьийхира биологи а, анатоми а, хими а. кхоъ доьзалхо а, шиъ доьзалийн доьзалхо а ву.\nРукъият йина 1956-чу шарахь. Лакхарчу квалификацин зударийн лор йолуш болх беш ю Невран районан больницехь. Чекхъяьккхина, Махачкала г1алахь, лоьраллин институт. Ши к1ант ву кхиош.\nСоьлжа-г1алахь а, Аргун г1алахь а, Нохчийн республикан кхин йолчу хьаьрмашкахь а бехаш бу Гериханов Къосуман а, Небин а доьзалш. Царна массарна а бух латтош, ден-ненан марзо ларъеш вехаш ву Гериханов Мохьмад, да-нана даьхначу кертахь. 1960-чу шарахь вина волчу цо т1ехдика дешарца чекхъяьккхина Аргунера 30-г1а профтехучилище. Болх бина Аргунерачу «Пищемаш» заводехь. Кхиийна пхи бер долуш ду, цхьаъ бера-бер.\nАтта дац бух ларбан, церан санна болчу боккхачу доьзала-м муххале а. Муха лараво хьо хьайна т1ехь долчу жоьпаллечу декхарца, аьлла, динчу хаттарна жоп луш цо боху: «Тхайниг санна болчу бертахьчу доьзалехь бух ларбан хала дац. Доьзалан кхерч боху ахьа, юрт ларъян а! Массо а х1умант1ехь йижарша а, вежарша а накъосталла до. Дена, нанна т1ера саг1а даккхар, марханаш дастар, г1урба дар, кхидолу а деза денош вовшахкхетий цхьана д1ахьо оха, воккхах волчу тхан вашас Ибраьх1има куьйгалла а деш. Вовшашна юккъера марзонаш а, ларамаш а ч1ог1а хаза бу тхан. Дас-нанас ийман а, ислам а долуш кхиийна дела хаза а, беркате а ю тхан доьзалийн юкъаметтигаш».\nОцу боккхачу доьзалехь уггаре а жиманиг ву 1усман. Иза вина 1961-чу шарахь. Болх беш ву Нохчийн республикан экологехулий, 1аламан сурсаташкахулий йолчу Пачхьалкхан Комитетан коьрта говзанча волуш. Цуьнан дагалецамаш боца а, хаза а бу. Доьзалехь жиманиг хиларе-терра уггаре а хьомениг хилла иза. Цундела кхиар, дешар а, дахарехь нисвалар а хала цахилла. Цо боху: «Доьзалехь жиманиг хиларна а, масал эца дуккха а йижарий, вежарий хиларна а суна хала дацара кхиан. Ненан хьоме вара со. Хьоме-м тхо дерриге а дара, делахь а жима хиларна а, уьш баккхий хиллачул т1аьхьа дуьнент1е валарна а, суна дукха х1ума могуьйтора. Ловзар а, хьарцахьа лелар а алсам дара сан. Делахь а дукха кач цавора… Дийца-м дукха дара дех-ненах лаьцна… делахь а цхьа масал далор ду ас сайн дахарера… Школа чекхъяьккхина Советски Арме г1уллакх дан вахара со. Сан вежарий берриге а бара Советски Армехь г1уллакх дина. Ц1авеача колхозе учетчикан балха ваханера со, кхин д1а а деша вахале йолчу юкъана. Дас чукхайкхина хьехар дира суна: варийлахь, наха бина болх д1аязбечу хенахь г1алатло ма ялийталахь хьайгара, аьлла. Цхьа кепек а, иза-м дукха яцара аьлла, ахьа д1а ца язъеш йитахь мегар дац хьуна. Нехан хьакъ такха хала хир ду хьуна Далла хьалха. Хьуна к1езиг хетарх болх бечунна беза бу хьуна шен хьацаран х1ора т1адам. Иштта, массо а къилахь долчу х1уманах лардора тхо дас-нанас. Массо а х1умант1ехь хьехар дора. Ламаз-марха деза леладора. Дахарехь, леларехь, вовшашца йолчу юкъаметтигашкахь масал гойтура». Ийман, ислам долуш, хьанал-хьарам а къастош и боккха доьзал хьалакхиийначу Гериханов Къосуманний, Небинний дикаллиний, бусалбаналлиний далон лаьа кхин а цхьа доккха тоьшалла…\nШен доьзал а болабалале Къосума шен т1ома к1ел лецира шен вешин Хьамидан к1ант Хьамзат. Да, нана а доцуш иза висича цуьнан диъ шо бен дацара. Тахана цуьна а ду диъ бер а, ворх1 беран бер, шиъ берийн берабер а.\n1949-чу шарахь мацаллиний, халонний шайн доьзалшна а дан х1ума доцуш нах лелачу хенахь, Къосумий, Небиссий шайн доьзале валийра, да-нана доцуш висина ши шо долу Небин вешин Чабдаров Ахьмадан к1ант Хьамид. Аргунера №1 йолу юккъера школа Хьамида чекхъяьккхира дашочу медалаца. 1972-чу шарахь кхиамца чекхъяьккхина Соьлжа-г1аларчу нефтан институтан г1ишлошъяран факультет. Тахана болх беш ву вайн республикан г1ишлошъяран индустрехь. Кхоъ бер, шиъ беран бер долуш.\nГериханов Къосуман а, Небин а дахаран жам1 хаза а, беркате а ду: шийтта шайх схьаваьлла доьзалхо, шиъ – байлахь висина к1ант а, вейтта, Делан къинхетамца, доггах а, аьхналлийца а, безамца а кхиийна доьзалхо! Церан бераш а, берийн бераш а лерича – цхьа б1е вуьрх1итта стаг ву оцу беркатечу доьзалехь! Цара массара а боккхачу ларамца, безамца, баркаллийца дагалоьцу тахана, шайна дахар делла, унахц1ена, хьекъале, кхетаме, иймане шаьш кхиийна долу и ши бусалба стаг. Дала декъалдойла и шиъ! Дала ялсаманин беза хьеший бойла царех!\nКегийрачу доьзалшкахь хьалакхуьуш бераш коллективехь даха а, тарбала а, собаре а, къинхетаме а хила 1амо дезаш хуьлу. Боккхачу доьзалехь и ерриге а амалш 1ема берашна шайна юккъехь. Ишта хьалакхиина доьзалш баха а, лела а, тарбала а хууш, юкъараллин беркате декъашхой хуьлий д1ах1уьтту. Иштта ю Герихановг1ера Къосуман а, Небин а йоккха а, кхиаме а, беркате а т1аьхье. Дала аьтто бойла церан дахарехь а, леларехь а, мехкан а, къоман а зовкх садаккхарехь!\nДика кхетош-кхиийна доьзал дахаран беркат ду, къомана юьхьк1олла ю. Хьанал-хьарам къастош, ийман-ислам долуш кхиийначу доьзалех вовшахкхеттачу къоман дахар ирсе а, беркате а хуьлу. Цундела бохуьйту вайн мехкан куьйгалхоша т1екхуьуш йолчу т1аьхьенашна т1е боккха тидам. Довзуьйту нохчийн къоман оьзда г1иллакхаш а, ламасташ а. Цхьа х1ума ца кхоадо кегийрхошна уьш довзийтаран а, марздалийтаран а 1алашонца. Шеко йоцуш, бусалба динан бух т1ера схьадог1учу вайн къоман г1иллакхаша г1одо нохчийн къомана оьзда а, хьанал а, бусалбаналла долуш а даха. Дала ша реза волчу некъаш т1ехь сецайойла вайн ойланаш а, лаамаш а!


Ахматукаев Адам. Скайп\nМарсхьокху-бутт 17, 2017\nДукха хан йоццуш Скайп хIоттийна суна. ХIинццалц со хIунда Iийна а хаац, оцу бераша хIоттаяйта хьайна, боххушехь. Иза цхьа питане сайт ю моьттура-кх. И социальни сайташ боху хIуманаш юй? Уьш санна. Ма зулам хуьйдина цара, ма даржа тарло и. Хьаьнга хьан хIун аьлла а, хIун жоп делла а, мила хьаьнца забар еш ву а, мила мила локхуш ву а – кераюккъехь санна, гуш ду цигахь. Дош ма дац и! Эладитанийн бен хилла а ца Iа! Кест-кеста вовшашка лер-алар а хуьлуш. Гена-м ца йолура и «буй-тIара», кхетам берш юкъа а гIуртий…\nТкъа и Скайп бохург хилла хьуна чIогIа бегIийла хIума.\nХьастагIа Букъарш иккхи чоьхьа, кхоах векхавелла:\n– Дада, Дада! Буби ву хьуна тилвизар чохь, – аьлла.\nДиск хир ду-кх, хьовса чудиллина, бохуш, тасбихь доккхуш Iаш ву со, кIентан кIанта аьлларг башха тергал а ца деш. Дехьа чу а ведда, юха а схьаиккхи Букъарш:\n– Дада, Дада! Вашига хабарш дуьйцуш ву хьуна Буби, – олуш.\nЦуьнан ненан йишин кIант Буби мотт Iемина а ма вац уьш махках бовлучу хенахь, я Букъаршан да бохург уьш болчахь хилла а ма вац, цуьнца къамелаш дан, аьлла, сагатдели сан, хIо-м ца хьакхаделла-техьа кхунах, аьлла.\n– Хьада, ялолахь маса, хьажалахь цо лелориг хIун ду, – аьлла, ХIара хьажий ас кIант-нус долчу чу, доIа дан кхуьуш а, ца кхуьуш а. ТIаккха кIант ша а веа, каралоцу компьютер а йохьуш, ша цецваккхий хьо, аьлла.\nХIетахь бира-кх ас и Скайп хIоттаяйта сацам.\nХабарш кхоьхьуьйтуш, нах эцна боьлхучу таксисташка кехаташ дозанал дехьа дохуьйтуш, сайн ма-хуьллу, Iусман цIаверзо гIерташ, воллуш ма варий со, и хIоттаяллалц. Оцу Фейсбукехь тхаьшшиъ а девне вала герга вуйла а хууш, иза нахана тосалойла а ца лууш. ТIаьххьарчу хенахь сан ондара лаьтташ ду тхойшиннан гергарло.\nЦхьана хенахь ма чIогIа ши доттагIа вара тхойшиъ! Школе вахале дуьйна дукхахйолу хан цхьаьна йолуш: я тхоьгахь, я цаьргахь. Тхан нанас тоьлла ерг цунна хьалха а хIоттош, яа хевшича. Зуда ялийча, хервала волавелира Iусман, иза схьавар кIезиг хуьлуш, со и волчу эхарал. ХIокху чохь йолчо а тидам бина хиллера.\n– Хьо тIег1ертарх пайда буй, и дIагIерташ хилча? – элира цо цхьана сарахь, Iусман волчу ваха со тохавелча. – Хьо хIора кIиранах а воьдуш, и, аьхка веъча, гурралц Iаш, гурахь веъча, чиллахь вогIуш дерг суна-м нийса ца хета, – аьлла.\nIусман дIа ца тасавелира соьга. Эцца и митингаш а юьйлаелла, тIом а баьлла, вол-волуш, вовшашна гена-м вели тхойшиъ.\nIусмана туху соьга Скайп. Суна хIинца а Iамаза ду и. Бераша мосуьйттазза ган а дера гайтина, делахь а цкъачунна гIуллакх ца хуьлу. Жоп дала-м Iемина суна. ХIан, схьаетташ ву хIинца а.\n– Алло! – долу сан багара, хIоразза санна, телефона чу баха Iаммарх.\n– Салям алейкум! – олий, дог датIадо сан Iусмана, волалушшехь, дов даккха дагадеъча санна. ЦIахь волуш вайх тера лора цо салам. Баьхна хьуна ас… Шечунна тIера ца волу-кх…\n– Ва Iалайкум салам! Марша вогIийла хьо!\n– Амин обратно! ХIун деш бу шу, берзалой? – «хIара ду-кх сан лартIевар» ма-баххара.\n– Аша тхайна диттинарг бен, хIун далур дара тхоьга? – и кхетар волу жоп ло ас. – Йолчо юуш, йоцчо лохуш, Делан диканах дог ца дуьллуш, ма сатедина Iа тхо!\n– Сатедар – ах-ийман, аьлла ду боху-кх, – юкъахвоккху со Iусмана, ойланах тило санна. Меттан буьххье гIоьртинарг дIачекхдоккху ас-м, мацахлера цуьнан «седа-жайни тIе хьажар» декхаделлачух туьдуш:\n– Хьуьнкхораш хи чу боьхкина довллушехь, хьонка а схьабели. Биъча биснарг банканаш чу берзий. Кестта нитташ а хьалагIуртур бу, царна тIаьххье – стоьмаш, хастоьмаш, IаьIий... вирчIимаш, виран голаш, сан ден букъ… Доцца аьлча, дийнна шарахь витаминаш тIехь Iаш ду-кх, деши санна, цIена шовданан хи тIе а муьйлуш.\n– Завоевания революции! – къежа а къежаш.\n– Вашими молитвами баьхначунний дайна… – юхаволу со а. – Цигахь хIун ду? Муха дохку шу?\n– ЭхI, ма дика Iа тхо. Дела оьгIазваххал паргIато ю-кх тхоьгахь.\n– Цундела дуьйлу хир ду шуьгара Иза оьгIазвоьду хIуманаш а. И карикатураш боху шарамаш бийраш ма эвхьазабаьхна аша?\n– Политикина юкъа цагIертар бен дарба дац. Маьршачу пачхьалкхехь магийтина хIуманаш ду уьш.\n– Дац, хьанора… Шен синой, дегIой моггуьйтурш ду-кх…– дог детIа сан, цо и дукха атта аларна, амма оцу сохьта оьгIазло кIадло. – Зезаг хIун деш ю?\n– Дера яц кIад беш. ХIара лозий, важа лозий, бохуш, ноет постоянно. Боккъалла а, слабый хIуманаш хила а хилла и зударий. Я, вот, хIинцца бен ца хиъна-кха суна, лор мичахь ву.\n– Хьайн сагатдечух уьш кхеттол мукъана а церан мотт Iеминий хьуна?\n– Мел сиха Iемира! Буьйцург изий бен бац вокруг, цундела хир ду-кх и. А хIара лор-м, сайниг вуй, вайн цIера схьабаьхкинчу немцойх ву, из первой волны репатриантов. Нохчашна юкъахь хьалакхиъна, вайн мотт гIеххьа буьйцуш а ву.\n– Хьо хьуо висна? Чохь цхьа а ма ца го дIасаволуш? Зезаг цIахь яц?\n– Айн момент, – экрана чохь кхуьнан букъа тIехьа схьагучу неIаре а хьодий, чу вистхуьлу, – Марго, схьайола, Старый ву хьуна Скайпехь… Йистхила хьайн марвешига… Ну, неудобно же… Пару слов хотя бы… ДIаялахьа дIа… ас алахь, вечно ты…– цуьнан неIсагIехь а лаьттий, юхавогIий, охьахуу. – Бехк ма билла, Старый. У неё это, хIун олу цунах, цхьа пауза ма яра и, моллина йисарг… В общем, увядает наш цветок, по врачам и салонам уьддушехь.\n– Поэтаний дайна, все пришло отцвесть и умереть…\n– Цунна хезаш ма алалахь, друзьяш юкъара удалить вийр ву хьо.\n– Ахьа ца вичахьана, ловр ду ас.\n– Обижаешь, братан! – ган везара и, тхойшиннан гергарло хьовха, дийнна дуьне а шен ондара лаьтташ санна, москалх вусалуш.\n– Маьлх-Аьзни маре-м ца яхана?\n– Какой там маре?! Нанас цуьнга хIун боху хаьий хьуна? «Мне рано еще быть бабушкой», – боху-кх. «Сан хенарнаш дIабевлча, со хьанна оьшур ю?» – боху йоIа, – кхузахь выбор а ма яц, ца го хьуна?» – боху. «Потерпи!» – боху нанас. «Да разве в этом дело? Сох старый дева ян гIерта-кх хьо», – боху йоIа. ВаллахIи, ю и шен ненал кхеташ. Хотя, оцу хелхаршка лела йолаелчахьана, удивляет тоже!\n– Мича хелхаршка-а? – ца кхета кеп йо ас.\n– Вайн цIера схьаеана цхьа семейни пара ю кхузахь, – жима стаг, зудий, – кавказера хелхарш Iамадо бохуш, вайн кегий нах, мехкарий вовшахбетташ. Кхечу къаьмнех молодняк а тIегIертачух тера ду царна. Уьш занять бина хилар-м дика дера дара, эрна лоьлуьйтучул, мичахь бу а ца хууш. ЦIаяха салаьтташ ю-кха йоI. Тохара, жима йолуш, «Дадина яха лаьа, Дадина яха лаьа» бохуш (юьрта дахийта бохург дара и), ша тхо ма-хьийзадарра, хIинца а йолаелла-кх «Дада муха Iа-техьа? Къа ма ду цуьнан», – баха. А Дадина хIун оьшу? Хабарш дийца стоьмийн дитташший, виллина дIахьежа бешахула долу татоллий хилчхьана, хIумма а ма ца оьшу Дадина. И зачем его беспокоить, кест-кеста телефон етташ?\nКороче, цIаяха салаьтташ ю-кх Маьлх-Аьзни. Царна и хелхарш Iамадечара дIадевлла хIуманаш а дуьйцучух тера ду. Пережиткаш юй? Iадаташ, там, шовда, джигит на белом коне… И зачем все это? Вчерашний, нет, даже не вчерашний день. Уьншарера хIуманаш! Уьш дийцар бахьанехь ца баьккхира и тIом а? Вайна тIе бомбанаш а етташ…\n– Вайна тIе ахь а ма баха…\n– Дера не ладно, ладдане а-м, – жимма туса веза хIинца а, каравеъанчуьра, бахьана ша даьккхинчуьра. – Яхь йолу кIентий арадовла, зударийн кучамаш дIа а хеций, бохуш, мохь биттина ма вара хьо а. Шун хабарех Iехабелларш-м ара а бевлира, и къорза эскар чутаттаделча, ткъа хьо… Хьайн да хьаьнца витина вахара хьо, доьзал бадийна, оцу айхьа мостагIалла хьединчеран туьша? Цигара дIа – Европе а?\n– Кто старое помянет – тому глаз долой, олуш ма хезна хьуна?\n– Хезна, хьанора, цунна тIе олург а-м: кто забудет – тому оба вон. Наха а ма ца вуьту вицвала, карладохуш. Хьоьга ала мел гулделларг суна далхош. Хьо сан меттара лелча санна.\n– Ры-бьята, – шеха-а, – давайте жить дружно! – иштта боху цо, ша кIелвиса воьлча ма-аллара. Тховса, со а цецвоккхуш, кхин а тIетуьйхи: – Шу шаьш а ма ду «ДоттагIий хилий вай хIинца» бохуш, зурма хьийзош.\n– Зурма ца олу цунах…\n– Суна долчунна, зурма ю-кх и, – кхин дIа цо олучо цецвоккху со, ас ала тамехь дерг, барт хоттуш санна, соьга а кховдадой, – хотя оцу… хIан, хилийтахьа, оцу эшаро бохург вайн менталитетца догIуш доццушехь.\nСуна тов Iусмана а цуьнан тидам бина хилар.\n– ЙоI хелхаршка лелачуьра цIахь ма сацаяйталахь Зезаге, – олу ас. Шена иза ца хезча санна, дуьту цо.\nIусман эрна войла ца лаьа суна.\n– ЦIадахка дезара шу, Iусман.\n– А зачем? ХIеттахьехь, бераш кегий долуш даьхкинехь, ша дара, а хIинца – поздно. Какой там, хIетахь дуьйна дера дара хIара поздно-м. КIант кхеттал хилча, иза а валош, Нохчийчу веара-кх со, лаьмнаш, бIаьвнаш, шовданаш, бохуш, айса дийцинарг ган а гайта, аьлла. Цхьамма чукхойкхуш, вукхо кхойкхуш, чIепалгаш даош, хингалш даош, далнаш, там, жижиг-галнаш, веза хьаша вина лелош ма варий тхойшиъ. Хозяйкин ваша а вара, как таксист, тхойшиъ Шелахула Ведана хьалавадош, Шуьйта хохкуш, Гуьмсе, там, Ножай-Юрт, ЧIулга-Юрт, короче, Даймохк гойтуш. А про Грозный я молчу. Через три дня кIанта хIун боху хаьий хьуна? «Папа, когда мы домой поедем?» – боху-кх. Ас боху: «Кхузахь ма ду вайн цIа. Хьуна и гайта веана вац вайша?» «Сан доттагIий цигахь хилча, как это? – боху-кх. – Я здесь никого не знаю». А теперь и слышать не хочет про вашу дыру.\n– КIентан хIун бехк бу, дас а, шена «дыра» хетахь а, «про вашу» бохуш хилча? ХIун лелош ву хIара? Кху чуьрачу бераша интернет чохь а ца хаало ма боху и. ХIун ю церан уьш: Одноклассникаш, Ваццап…\n– Ватсаппа-м церан нанас цхьаьнгга а кхочуьйтуш дера яц… У сына свой мир, своя стихия. Цунна-м кхузахь дерг бен гина а дацара, галвала а, ца вала а. Тхо даккхийнаш а хийцаделла хьуна, шун цигахь сходняк йолуш, кхузара веанчу цхьаммо ма-аллара.\n– Iусман, кхин гена далале, цIадахка дезара шу.\n– Не-е, гIуллакх хир дац. КIант вогIур вац, а без него Зезаг – никуда. Цо гIо а дохуш, гал ма ваьллий иза.\n– ХIун хилла цунна? – ца кхета со.\n– Дийнахь, халбата хиъча санна, чувоьлла Iа. Суьйре тIееъча, аравоьлий, хоьхкуш а лелий – караоке, танц-манц, ночной клуб, там – сахуьлуш чувогIу. Кхин, цуьнан бала болуш, хIума а ца хаало. Ур-атталла, шен махкахошца уьйр хила-х езарий. Ян-м яц. Цуьнан хьеший: Отто, Ютта, Клаус, Анна, Моника, Сабина, – нохчий боцурш, милла а.\nЗезаг йолчуьра схьа, неIарх пIелг бетташ санна, къорра гIовгIа йогIу, Iусмана тергал ца йича, юха шолгIа а йогIуш. И шена ца хезча санна, Iа Iусман, меттах ца волуш, кIант валхош. Юха тIаккха лахдан гIортийна оьгIазе аз а кхочу схьа: «Оглох, что ли?» – олий.\nIусмана куьг схьакховдадо Скайп дIаяйа:\n– Бехк ма билла, Старый, лимит чекхъели вайшиннан, – олуш. Цо даима къамел дерзош долу «Пока» цуьнан багара далале:\n– Сан лимит ца яьлла чекх, хьайниг яьлла, – ала хьаьгна, меттан буьхьиг кIамло сан, амма ца алало. Iусман эрна вовр ма ву, ас а дIахервахь.\n– Маьлх-Аьзни хелхаршка лелачуьра цIахь ма сацаелаш! – ала кхуьу со, Iусманан сурт къайладалале.\nКхул тIаьхьа дендолу къамел а иштта хедар ду тхойшиннан, интервью оьцург санна, виллина хоьттуш верг со а волуш. ХIинццачул башха, соьга хIумма а хоттур дац Iусмана, ур-атталла, шен дегара хьал а. Нана-м, дуьненчуволуш, еллера цуьнан.\nСкайп дIатоха сайна а Iамор ду ас, Iусман цуьнан Маргога юкъах ца вахийта. ЦIе а хийцийтина яьллийца! Маймал, ша ма-дарра! Маьлх-Аьзни-м талхор яц хьуна цо, Дала мукъалахь! Цигахь вайн къоман хелхарш 1амочу оцу къонахчунний, цуьнан хIусамнанний сайн йолчу таронах кхин дIа а дакъа дийр ду-кх хьуна ас, шайн болх цара дIабичахьана. Дера, сох цакхетарш а хир ма бу, ас лелочунна тIаьхьакхиахь. Уггар хьалха сан-сайнчара бехкаш дохур ду, цалозу корта стенна боьхку, бохуш. ДоттагIалла ца лардинчунна хьалха хьо мича декхарийлахь ву, бохур ду. Кхин а бухахь валларо, погонаш лелор бен, бехк боцуш, гIудалкхахь витинчу хьан хIун таронаш ю, бохур ду. ХIумма а дац, бахийта, шайна ма-тов. Сан хIун къийло? Суна хIоттийначул дуккха а лахара пенси дерш а мацалла ца белла. Со а лийр вац, Маьлха-Аьзнин дуьхьа жимма харжаш ярх. Нохчийн цхьа йоI а цигарчу «маршонан» багара яккхаялар стенан меха ду?! КIант хила везаш ма вара и Маьлх-Аьзни! Зезаг цунах йолуш лоьрашна тосавелларг а кIант ма хиллера, зударша гIарадаккхарехь. Амма Дала оьгIазло йинчух тера ду, шен къайле йовза гIертара шу, аьлча санна.\nМаьлх-Аьзних дегайовхо ю сан, иза Нана-Нохчийчу цIайоьрзург хиларх вуно чIогIа тешаш.\nГIабалин тIемаш лорах ийалуш, Iоман куьзганна тIехула кIайчу гIургIезо санна, нохчийн ловзаргахь шаршор ду цо, ятIа кечъелла чIениг санна, кхиъна даьлла дегI. Тов Iаьткъина стигал стелахаьштиго санна, нохчийн кIентан дог тохадолуьйтур ду Маьлх-Аьзнин хелхаро!\nЛаьттан бIаьрахь эвхье сецийна йоьIан хьажар а керл-керлачу хелхаран гонехь ларамза кIентан испайллах тийсалур ду. КIентан цIий ловзадохуш йоIа. ЙоьIан шен са а, дай-дайлуш, декъалхила хьаглуш.\nНохчийчу кхин а цхьа бIаьсте юссур ю. Кхин а цхьа нохчийн кхерч латош. Маьлх-Аьзнин цIарах кхерч.\nНохчийн поэт, прозаик, публицист, гочдархо Ахматукаев Адам вина 1961 шарахь.


Туркойн махкара цIа баха гIо лоьхуш бу цигара цхьаболу нохчий\nЗазадоккху-бутт 24, 2012\nТуркойчоь – Урамашкахь мах беш лолош йолу декъаза варданаш ю Истанбулерчу цхьана хIусаманна уллехь лаьтташ, Истанбул, 26Чил2012\nОьрсийчоьнан регионаш кхиоран министраллан куьйгалхочо Басаргин Виктора дийцарехь, махкал арахьа бехаш болу Оьрсийчоьнан махкахой цIабига дагахь ду Iедалш. Цо чIагIдарехь, церан терахь хир ду хIора шарахь 50 эзар стаг. Цу Iалашонна дайъа дезар ду хIора шарахь цхьа миллиард сом, аьлла, хеташ ву министр.\nНагахь Басаргин Виктор баккъалла а шайн махкахошна накъосталла дан лууш валахь, иза дан меттиг тахана болуш бу. Масала, иттанаш нохчий бу тахана тIамах къаьхкана а, кхечу цхьацца бахьанашца а Туркойн махкахь цIабаха аьтто боцуш бисина. Тахана а новкъа бовла кийча бу и нах. Амма туркойн дозанхоша ара ца бовлуьйта уьш шайн махкахь, кехаташ а доцуш, хан яккхарна гIуда ло бохуш. Царах ю Маршо Радионе ПIераскан дийнахь телефон тоьхна йолу Зарган цIе йолу зуда. Цо шен истори иштта йийцира тхоьга.\nЗарган: Тхо кху Турце догIучу хенахь цIийнда валош еанера со. ЦIа яха бух ца хиларе терра а, деккъа тхайн догIмашца тхой дисина хиларе терра тхо кхузахь севцнера. Тхан паспорташ дIадевлла а ши шо хан ю. Оха консультве чуделлера (кехаташ) паспорташ дахийта. Суна паспорт делира, сан цIийнаденна а, сан къантана а цара паспорташ ца делира. ТIаккха кхеран Iедална прописка яийта тIе дахча, паспорташ чекхдевлла ду, шуна дала йиш яц шайн, боху. Балха даха бакъо луш яц тхуна. Цхьа а агIо яц. ЦIа гIур дара тхо. Тхайна депорт йича а магийтара оха, тхо цIа гIур дара штраф ма яккха алахьара аша, аьлча, иза шайн бала бац боху цара. Аэропортехь болчерца дийца боху. Аэропорте а дахана, тхо дехьа довлийта аьлча, I8 эзар доллар ца делча тхо дехьа ца довлуьйту.\nКхеташ ду радион аьттонаш боций цу нахана ахчанца-бохчанца гIо дан. Амма и таро а йолуш, шайн махкахошна гIо дан а лууш нах бовлахь шу муха лаха деза, аьлла, хаьттира оха Заргане.\nЗарган: Тхо цIа дахча кхузахь буьсуш болчу нахах къахета. Оха ма-дарра дуьйцур дац кхузахь долу хьал. Даладелла хьал дац. ЦIа дах лаар ду-кх кхин хIумма а дац. Тхо цIа дахарх ма ца тоьа... Бухубуьсуш болчу нехан меттиг йохо ца лаьа.\nТкъа муха хене бовлуш бу махках бевлла Туркойн махкахь бехаш болу вайнах? Заргана дуьйцу.\nЗарган: ХIоккхара нах чIогIа халчу хьолехь а бу, во хьал долуш а бу. ХIокхера Iедало абсолютно тергал беш нах а бац. Ца боьвллачу денна шайн са дадийна баьхкина нах бу кхузахь берш. Дукха гIаддайна хене довлар ду тхан. Делахь а кхузахь, валар-висар а хилла, дакъа цIа хьучулла а, вайна цIа дахар гIоле ду, мел хIуъа дийцича а бухулахь берш вайнах бу-кх, аьлла, цIа даха девллера тхо.\nНагахь хIара гIуллакх дагах кхетна стаг валахь тхоьгахь йолуш ю цу нехан контакташ.


1565 шо — Википеди\nXIV бӀешо — XV бӀешо — XVI бӀешо — XVII бӀешо — XVIII бӀешо\n1565 (эзар пхи бӀе кхузткъа пхеалгӀа) шо Юлианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу оршотахь. Иза вайн эран 1565 шо ду, 565 шо 2 эзарлагӀа шерашкахь, 65 шо бӀешеран, 5 шо 7-гӀа иттаннаш шерашкахь XVI бӀешеран, 6 шо 1560-гӀа шерийн.\n3 январь — Иван Грозни къайлаваьлла Александровн Слобода, кхайкхийна ша Iарш йитар.\nРусехь юкъаяьккхина опричнина.\n7 август — дуьххьара зорба тоьхна Иван Фёдоров а, цуьнан гIоьнча Пётр Мстиславхо а буьйлабелла шолгIа оьрсийн зорба тоьхна жайна арахеца — «Часовник».\n1565—1566 — Колан ахгӀайрен тIехь (Кола, Печенган килс) оьрсий хевшинчу меттигашкахь гучубевлла антверпенан совдегархой.\nАрхиван хьосташкахь дуьххьала хьахийна Подгорни Тимяш юрт, хIинца Янтиково.\nИспанехь картол гучуяьлла ботаникан культура санна.\nНоябрь — Нидерландашкара элийн оппозицис «Барт» я «Компромисс» цIе йолу барт кхоьллина.\nКонгон паччахь обшу Яга тайпанал. Ангола Конгох дIа а къаьстина, маьрша пачхьалкх хилла.\n1565—1571 — Испанхоша тIемца даьхна Филиппинан гIайренаш.\nВиджаянагаран эскар эшна Таликотера (Ракшас-Тагди) тIамехь Биджапуран, Ахьмаднагаран, Бидаран, Голкондан коалицел. Бартхойн эскарш схьаяьккхина коьрта шахьар, талораш дина, йохийна иза. Виджаянагарах дIакъаьстина куьйга кIелира олаллаш, цунах хилла жима олалла, коьрта шахьар Пенуконда гIалахь а йолуш.\nФлоридехь испанхоша кхоьллина Сент-Огастин гӀала — дуьххьарлера гуттаренна йолу Америкера колони.\nКирос Педро Фернандесан сурт\nХьажа иштта: Категори:Бинарш 1565 шарахь\nКирос, Педро Фернандес — португалихойх схьавалар долу Испанин хӀордахо.\nМики, Павел — Руман-Католикийн Килсан веза стаг, Ӏазапхо, канонизации йина японин политикин гӀуллакххо Тоётоми Хидэёси волучу хенахь, шайн дин бахьнехь кхелхинчу кхин а японин Ӏазапхошца цхьаьна.\nРоберт Деверё, Эссексан 2-гӀа граф — уггаре гӀараваьлла Эссексан графех, тӀеман баьчча а, везар а ингалсан паччахь-аьзнин Елизавета I-рачун. ДӀатеттина 1599 шарахь Ирландица аьттонза тӀемаш бинчул тӀехьа, гӀоьртина пачхьалкхан харцам бан, ямартлонах бехке вина, виеран кхелйина.\nХаутман, Корнелис де — голландин хӀордахо а, керла некъаш дехкинарг а, биллина Европера хӀинцалерачу ХӀиндонезин гӀайренашка хӀордачухула керла некъ, Къилба-Малхбалера Нидерландашка чамбийриш кхехьаран болх тобинарг, хьалхара голландин Индонезе йоьду йохк-иэцаран экспедицин куьйгалхо (1595—1597).\nРуман папин Пий IV-гӀачун сурт\nХьажа иштта: Категори:Белларш 1565 шарахь\nАмсдорф, Николаус — уллера доттагӀ а, белхало а Лютер Мартинан.\nАсикага Ёситэру — Японин Асикага тайпанара 13-гӀа сёгун (сэйи-тайсёгун).\nГеснер, Конрад — швейцарин Ӏилманча-энциклопедихо, адамалло гулбина дийнаташха а, ораматех а хаамаш систематизаци ян гӀоьртинчарех дуьххьарачарах цхьаъ ву.\nЛаинес, Диего — иезуитийн орден кхоьллинчарех цхьаъ, цуьнан статут хӀоттийнарг а, статут (declarationes) хьехнарг а.\nПий IV — руман папа 25 декабрь 1559 ш. - 9 декабрь 1565 ш..\nЧиприано де Роре — фламандхойх схьавалар долу италин композитор.\nТургут-реис — гӀараваьлла бусалбан хӀордан талорхо (приватир) а, Хункар-мехкан адмирал. Сулейман султанан гӀуллакхехь лаьттина даржашкахь: Джербан губернатор, Хункаран тӀеман-хӀордан ницкъийн коьрта баьчча, Алжиран а, Лаьттанюккъерачу хӀордан а бейлербей, Триполин санджакбей а, паша а.\nФарель, Гийом — гӀараваьлла французийн а, Швейцарин а реформатор.\nФеррари, Лодовико — италин математик, карийна юкъара яр ДоьалгӀа тӀегӀанера уравнени.\n1565 шо Викиларма чохь\nЮлианан рузма 1565 шо\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1565_шо&oldid=6085707»


ТIаьххьарчу хенахь Нохчийчуьрчу некъашца хуьлу зуламаш алсамдийларца, Iедало низамаш чIагIдан долийна. Хуьлийла иза могIарера вахархо я даржера стаг, жоьпаллехь хIора а цхьабоса хир ву, аьлла дIахьедарш дина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nКIира хан а ца эшна Нохчийчохь машенаш лелачу некъаштIехь къепе хIотто. Автоинспекцино болх чIагIбина, амма оцу бахьанца а дац иза дукхачу хьолехь.\nВатсаперачу номер тIе сурт а, видео а яьккхичхьана, уьш Инстаграмман лерринчу агIоне йохку хIинца. Пачхьалкха автоинспекцино иштта аттачу баьккхина, иза барна алапа оьцуш болу болх.\nКхечу дешнашца аьлча, нах айкхбуьйлуш бу, шаьш санна болчу машенашлелорхошна, цара некъан низамаш дохош ду, аьлла.\nДукхачу хьолехь, цара дIакхоьхьуш долу суьрташ ду, гIашлелархойн сизна тIехь машен сацийна, я нийса сиз хадийна аьлла. Машенийн номер хиъчхьана, цуьнан долахо жоьпе озор болх некъа полицина тIехь бу.\nЮккъараллехь хIинцале билгалдоккху, некъашца, мелла а дIасалелар атта ду аьлла. Машенашлелорхой, лакхахь-ма аллара, полицех озалуш бац, мичара доккху а ца хууш, сурт доккхучарех озало.\nДийцарехь, оцу гIуллакхна леррина арабевлла бу махкахь шортта йолчу кегирхойн цхьанатохараллера декъашхой. Ткъа кхечу агIор, мотт тохар а, айкхвалар а къобал деш дац цхьаболучара. Дуьйцу Соьлжа-гIалара вахархочо Исмаилов Лечас.\nИсмаилов: «Цхьана агIор, аттачу даьлла некъаш тIехь долу гIуллакх. Ваха а, ван а паргIат ду. Пайда хIун бу? Хьо милла а велахь а, хьо муьлххачу даржехь велахь а, ахь дохийний низам, цунна жоп дала деза хьан, низамашца догIуш ма хиллара.\nНохчаша бусулба дина тIеэцале а, вайна юккъахь мотт тухуш хилла дац. ЦIена цIий долчу нохчочо цкъа а тоьхна бац мотт. Муьлхха а Iедал хилча а, ца хилла иза мотт тухуш».\nИшттачу чIагIдаларах кхета машенлелорхой. Кху тIаьххьарчу 7-8 баттахь, 110 сов стаг велла махкахь некъашца. Амма жоьпалла а, некъаш тIехь зуламаш дечу нахана дуьхьал къийсам стенна буьллуш бу могIарерачу нехан белшаш тIе? ХIунда ца доьху жоьпалла некъа низамаш лардечу полицига? Цуьнах ца кхета нах, бохуш кхин дIа а дуьйцу Исмаилов Лечас.\nИсмаилов: «Тахана и болх автоинспекцино бан безаш бу. И суьрташ дахарх кхоьру нах. Автоинспекцех кхоьруш бац. Беламе даьккхина ду и хIума. Мотт беттар моде даьлла вайна. ХIинца ларбала бевлла мел а. Ткъа жамIаш муха хуьлу? Некъан полисхоша дина хуьлу уьш. ХIан-хIа, цо болх бинехьарий, некъан бохамийн терахьаш а хир дацара иштта дукха. Царна луш долу алапийн меттана, видеорегистраторш хIоттаехьа. Цо лоцур ма ву милла а. Наха бан безаш болу болх, кхечарна тIебиллар дика дац».\nШа а машенлелорхо волчу жимчу стагана Агаев Анзорана хетарехь, дукхачу нахана сингаттам боккхуш хир бу иштта сурт доккхучу наха. Кху чолхечу заманахь, цхьанхьа бохам хилла, сихвелла воьдуш я дарбан хIусаме кхача гIерташ а хир ву.Ткъа цуьнан сурт тIаьхьа богIучара даьккхича, иза нийса ду аьлла ца хета. И болх полицино бен бойла дац, элира цо.\nАгаев: «Низамаш дохийна аьлла хIума далахь, полицино дан деза иза. ТIаьхьара суьрташ а дохуш, уьш интернет чукхиссар, суна-хаза хIума дац аьлла хета. Кхин а дика хира дара, нах меллаша, сих а ца луш лелахьарий.\nСиха верг а, хьовзам баьлла воьдург а хир ву. Суьрташ дохучу вукхарна ма ца хаьа, иза мича воьдуш ву. ТIаккха, вукхара, машен мичахь лаьтташ ю а къастадой, иза дIаюьгу. Цул а а, лаьттачу инспектора сацаван веза. Цо дан деза иза. ТIаьхьа а хоьхкуш, суьрташ дахар, хаза хIума ду аьлла-м ца хета суна».\nОьрсийчохь дикка гIарабаьлла бу «СтопХам» цIе йолу болам. Цуьнан декъашхоша, машен нийса ца хIоттийначу меттехь, цуьнан куьзган тIе иза дIа ца вахийта доккха кехат латадо.\nХийла царех летта, лелочунна реза боцу машенашлелорхой. Цара дукхачу хьолехь бохург ду, шаьш низам дохийнехь, жоьпе а озийна, таIзар дан дезарг полици ю. Ткъа, шу муьлша ду, олий.\nИзза хьал ду Нохчийчохь а. Цул совнах, некъан низамаш дохийна аьлла, суьрташ чукхуьйсурш шаьш а машенашлелорхой бу. Цара а некъан низам, телефон машен йоьдучу хенахь, кара эца йиш яц боху, луьра низам дохадо. Амма оцунна бIаьргаш дIакъевлина ду.\nИсмаилов: ЦIена цIий долчу нохчочо цкъа а тоьхна бац мотт...


Германехь а, Белгехь а, Австрехь а ирчачу талоршца криминалан хроникийн могIаршка кхаьчна болу нохчийн мухIажарш ишттачу къизалле берзар стенца доьзна ду-те боху хаттар кхолладелла дуккхаъчу нахехь.\nКху гуьйранна Европерчу масех пачхьалкхахь нохчийн къомах болу нах декъа а болуш цхьа могIа къиза а, ирча а хиламашца гIарйелира Европехь бехачу вайнехан диаспора. Белгехь вовшийн карах велира ши стаг.\nГерманехь корехула шен хIусамнана, шен деа беран нана ара а кхоьссина, юха цул тIаьхьа урс тоьхна иза йийра цхьана стага. Австрехь набахте воьллина ши къона нохчо, цхьана меттигерчу 15 шо долчу кхиазхочунна етта а йитина, иза лоьрийн цIийна кхачийна, ткъа и шайн „хьуьнарш“ тIехула тIе массарна а гайта видео а яьккхина, интернетехь дIаоьхьна волу.\nЙоццачу хенахь сел дукха и тайпа нохчийн къомахь болу нах декъа а болуш къизаллин акташ гIарйовларо хаттар кхоьллина цIахь а, арахь а бехачу вайнахалахь – мичара яьлла и дералла адамашлахь?\nМуха, маца дуьйна ду вайн къомах долу бераш а, вайн къомах болу гIеметтахIиттинарш а и акхачу къизаллин хIу шайца лелош? Ткъа коьртаниг – хIун ду вайн къоман цу маьттазчу цамгарна дуьхьал даккха, муха сацон йиш ю къоман дегIан чалх оцу кепарчу талхарх?\nЕвропехь карарчу хенахь тайп-тайпанчу хьостанашца, мел кIезга а, 300 эзар нохчийн къомах ларалуш болу нах беха.\nЦарех уггаре а хьалхехь баьхкинарш а 16-77 шо хьалха бен кхаьчна бац Малхбузе. Амма йоцачу хенахь Европерчу Iедалхойн къепедацарш лелочийн досьешкахь а, меттигерчу набахтешкахь а цхьа йоккха меттиг дIалаьцна вайнаха.\nЮхьенца, нохчийн мухIажарш Малхбузе иха буьйлабеллачу муьрехь, хийла хезара наха вовшашлахь дуьйцуш, Европехь кхиинчу нохчийн кегирхоша, хаза йигахь деша а дешна, цигахь белхан корматаллаш а Iамийна, кхиинчу юкъараллашкахь наха хIун леладо а гина болчу, юхаметтахIоттор бу вайн тIемаша хIаллакбина мохк, цара ерзор ю оьрсийн эскарийн къизалло йина чевнаш а, олий.\nАмма пхийттех шо цул тIаьхьа даьлча гуш долу сурт нийса бIостанехьарниг ду – дешарна, говзаллаш Iаморна метта Европехь кхуьуш долу нохчийн бераш, аьлча а, церан цхьа доккха дакъа богIу-боьлхучу нахера мобилан телефонаш схьаяьхна я кега-мерза жоьлгаллаш лелийна, аьлча а, цхьаьна заманчохь шайн дай уггаре а ца баьшна хилла долу куталш лелорна Малхбузера набахтеш юзуш бу.\nДе дийне мел долу и хьал кхин а кIарглуш а ду.\nТкъа хIун хила там ду цуьнан бахьана? Нохчийн къомо хIинцачул масех шо хьалха а тIаьхьа Европехь кхуьучу кегирхошца боьзна хилла сатийсамаш сел сиха догмовлалле берзар стенца доьзна хила мега?\nМалхбузерчу нохчийн къанойн кхеташонан декъашхо волчу Докудаев Ахьмадна цу кIоршамечу хиламан бахьана тIеман ачонехь го. Къоманна тIехь латтийначу къизалло адамаш цомгуш дина аьлла хета цунна.\nЦхьа а стаг вац вайх и бала шех хьакхабаланза\nДокудаев: „15 шо хьалха вайн къомо кху дуьнено а магийна йолу, АллахI Дала а магийна йолу шен бакъо схьаэхар бен, шена маршо еза къомо алар бен кхин цхьа а бехк а боцуш вайна тIехь мостагIчо йинчу къизалла ю аьлла хета суна вайн къам цомгуш динарг.\nОцу мостагIчо тахана кху дуьнентIехь лелош дерг вайна гуш ду, цо Шемахь деш дерг а гуш ду. Къематан де деара цу мостагIчо вайн къоме. Цхьа а стаг вац вайх и бала шех хьакхабаланза. Цундела тахана вайн нехан нерваш а талхийна, дегнаш а талхийна. Цамгарш ду вайн къомаца и бахьана долуш“.\nАмма тIеман тIаьхьалонаш хилла а ца Iа нохчийн къомах цуьнан карарчу этапехь кхеттачу лазаран орамехь боху Докудаевс. Кхин цхьа деза бахьана нохчашлара барт дIабалар ду.\nВайна юкъахь барт бац\nДокудаев: „ШозлагIа долу бакъдерг – барт бу вайн бохийна. 2-3 стаг вовшакхеттачехь барт бац вайн, оцу мостагIчо вайна юккъехь питанаш лелор бахьана долуш.\nВай вовше хьийзош ду, вовшийн пусар деш дац вац, вай вовше дойъуш ду. Оцу мостагIчо бина Iаткъам бахьана долуш ду иза.\nНохчийн къоман гIиллакхашца догIуш а, вайн къоман Iадаташца догIуш а доцуш, Дела реза воцуш а хIумнаш ду-кх уьш. Вайн барт ца хиларо а, тIамо бинчу тIеIаткъамо а хIоттийна вайгахь и хьал аьлла хеташ ву со“.\nНохчашна тIехь дуккхаъчу шерашкахь латтийна ницкъ бар, Докудаев Ахьмада ма-аллара, лар йоцуш дIадолийла дацара.\nДуьненчохь кхечу тIемаш хиллачу меттигийн масалаш ма-гайтара, оцу кепара йоцачу ханна оцу кепара готтачу меттехь, оцу кепара юькъа къизалла цуьнан закъалташна цхьана агIор синан лоьраша дарба дина.\nЯ царна динчун куьг бехке верг жоьпе озоро царна цхьа моралан тоам бина ца хилча, юьйлина, мичча хенахь яла кийча топ санна, кхераме йоьрзу.\nШайна хиллачу гIелонна дуьхьал синан дарба лахар, хууш ма-хиллара, вайнехан Iадатехь дац, къаьстина боьршачу нахалахь.\nТкъа царна тIехь йинчу харцонан дай жоьпе озор, хетарехь, генахь ду.\nТIом бехке бина девр дуй те вай даим а?..\nГерманера нохчийн ирча бохам


Иркутскерчу СИЗО-хь гIело латтийна 17 гIуллакх схьадиллина. Ницкъбинчех цхьаъ нохчо ву\nДечкен-бутт 04, 2022\nИркутскера номер 1 йолу СИЗО\nОьрсийчоьнан Талламан комитето 17 бехктакхаман гIуллакх схьадиллина Иркутскерчу номер 1 йолчу изоляторехь латтон тутмакхаш хьийзорна а, Iазап хьегийтарна а тIехула, хаамбина Gulagu.net бакъонашларъяран проекто.\n2020-чу шеран бIаьста Ангарскерчу ИК-15 колонехь бунт гIаттийначул тIаьхьа а цхьа могIа аьрзнаш кхочура Иркутскан колонера а, СИЗО-ра а. БIе гергга тутмакх ИК-15 колонера Иркутскерчу номер 1 йолчу СИЗО а, Ангарскерчу номер 5 йолчу СИЗО а дIа а вигина, царна тIехь къизаллица гIело латтийна, хьийзош, бунт гIатторах бехк шайна тIелаца бохуш а, кхиндолу шайна оьшу мукIарлонаш а де бохуш.\nЦарех цхьаъ ву Нохчийчуьра Хайдаев Хьумайд. Иркутскерчу СИЗО валийначул тIаьхьа кхечу хантоьхначаьрца ФСИН-н белхахоша куьйгашца, мийрашца, чхьонкаршца етта а етташ, могIарех чекхвалийтинера иза а. Цул тIаьхьа цхьаьна камери чу воьллинера иза "жигархошца" - иштта олу администрацица юкъарлонаш лелочу тутмакхех. Цара йиттинера цунна, маьнгашна юккъехь когашца а, куьйгашца а ирхъоьллина, цIийбина аьчкан Iайг тIеIуьттуш вага а веш. Когийн а, куьйгий а пIелгаш кегдинера Хайдаевн, дуккха а лазийна яра цуьнан дегIан меженаш. Иза тешна ву, и дерриг а СИЗО-н администрацин пурбанца лелийна аьлла.\nХайдаевн дIахьедарна тIехула гIуллакх зийна Талламан комитето, амма дуьхьало йина бехкзуламан гIуллакх делла. Талламхочо Корнев Александрна хетарехь, тутмакхашка "Iазап хьегийтар" доьзна дац администрацин тIедахкаршца.\nСтохка Дечкен-баттахь, тутмакхаша бунт гIаттаяле кхо бутт хьалха маьршаваккха везаш вара Хайдаев Хьумайд, амма колонин администрацино латтош вара иза чохь.\nИштта Иркутскерчу номер 1 йолчу СИЗО-хь латтийначу Нохчийчуьрчу вахархочо Беличков Муслима а дийцира Кавказ.Реалиига, цигахь Iазапийн конвейер вовшахтоьхна хиларх а, къаьсттина бусулбанаша цигахь бала хьегарх а.\nГIадужу-баттахь Gulagu.net проекто зорбане ехира Саратовн кIоштахь Iазап хьегийтарх видеон архив. Оцу материалийн буха тIехь масех бехктакхаман гIуллах диллира.


Нохчо - турпалхо вац Оьрсийчохь\nГIуран-бутт 04, 2013\nНовгород кIоштехь болх беш волу Мусатаев Мохьаммад шен доларчу фермехь, Чудово, Новгород кIошт, Лахьан-бутт, 2013.\nЛахарчу Новгород кIоштехь, полисхо а вийна, кхиъ нах байа араваьлла волу зуламхо лаьцначу нохчочуьнна цIе хьулйина меттигерачу Iедалша. Цуьнана накъостий къар а ца бела, иза гIара ца даьккхинехьарий, и турпаллийн хIум динарг, мила ву а хуура дацара.\nИ хIума хиллера, дукха хан йоцуш. Лаххарчу Новгородехь бехачу нохчаша, шай лаамца, иза гIар ца даьккхинехьарий, иза довзанза дуьсура дара шуьйрачу юккъараллехь. Мусатаев Мохьмада, шан куьйгалла дечу фермехь, Успенское олучу оьвлахь, герз карахь долу кIоршме зуламхо лаьцнера.\nМетигерчу вахархочо, мала а волуш, куьпа полисхо а вийна, цуьнгара машен а яьккхина, бIаьрзвелла лелаш хилла герз а эцна. Мохьмадийн ферме кхаьчча, цигахь, оцу нохчийн жима стага, герз схьа а доккхуш, дIа а лаьцна, тIебаьхкинчу полисхошка дIавеллера. Маршо радиога цуо дийцира и хIума муха хиллера.\nМусатаев Мохьмад: «Ара ца валийта тIехьа машен а хIоттина, саца а вина, кертара аравалахь аьлча, цо оьзда доцу хIумш дийцира. Вахьвоссахь машена чуьра шега аьлча, цо дIа а таьIна, тапч юьйлира. Суна гуш яцара иза тапча юьйла, амма, со кхийтира гIовгIанца.\nАс цуьнан лаг а лаьцна, вукху куьйгаца тапча йолу куьг а лаьцна вахьваьккхира. ТIаккха гира суна цуьнана карахь и тапча юьйла. ТIара а тоьхна дIадерзийра. Оцу миноташкахь полисхой а тIекхечира. Цара элира цо женя бохуш волу куьп полисхо вийна аьлла».\nШа и динарг, гIарадаккха лууш а ца хилла Мусатаев Мольмад. Амма, даиманна хезаш дерг, нохчаша вониг бен деш дац бохург, бакъ доцийла дIахаийтар бахьнехь дийцира ша боху цо.\nМусатаев Мохьмад: «Вай нохчашна, цхьа хIуьттаренаш лелор бен, хIума гIарадоккхуш дац. Нахана а, баккхийчарна а хьалхахь динчуьнах дозалла дар, хаза доцийла а хууш, ас кхин цхьанге а олуш дацара. Юха Майрбека а, Ислама а, Новгородера телефон туьхира Новгородера. Репортаж ян лууш бара уьш.\nСуна сай юьхь а гойтуш хIума ца лаьара, амма, яьккхийтара ас. Дозалла деш а дацара иза, вай нохчийн йохь бехъян гIертачеран хIуьттаренна дира. Вай цIера телефонаш а етта, дозалш хIунда до ахь аьлла. Ас, юха а боху, вай мичча а дIадахча, вахьтаIа меттиг йоцийла а дIахоуьйтуш гIарадаьккхина ду и хIума».\nПолисхо вийна аьлла, велла дIаваллалца набахти чохь яьккха хан тоха мегаш волу и оьрсийн зуламхо, сацийначу Мусатаев Мохьмадан цIе цхьанна а агIора меттигерачу Iедалша а хьахийна ца хилла. Цул совнах, талламан гIуллакхан юккъахь, и зуламхо сацийнарг шен цIе яьккха ца лууш, хилла волу машенийн шофер ву аьлла яздийна хилла, бохуш кхин дIа а дуьйцу Мусатаев Мохьмада.\nМусатаев Мохьмад: «Талламан комитетехь а, меттигерачу хаамашкахь а, цIе йоцу шофер ву аьлла дара, и зуламхо сацийнарг. И хIума сайна хезча, дог даьттIа, цига вахана гIовгIа а йинера ас. Суна цо и тапча тоьхнехьарий, иза бохам бара-кх. Кхузахь болу нах дIалоьвчкъинера иза керта веъча. Таханлерачу дийнахь, царна хIума а ца хуьлуьйтуш чекхадаьккхина долчу оцу хIуманех ца дашар санна, пусар ца дар санна хета, аьллера ас цаьрга».\nОьрсийчохь къаьмнийн юкъметтиг талха йолаяларах дуьйцуш, Мусатаев Мохьмада, ша деххачу шерашкахь зеделлачу къаночо санна дуьйцу. Цуна, ца хета, могIарера нах а, меттигера Iедалша а, и хIума десто лууш бу аьлла. Мелхо а, цаьрца шай даиманна дика уьйранаш хилар билгалдоккху цо. Ткъа, царна Iаткъам беш, царелла лекха Iедалша ду аьлла тидам бира цо.\nМусатаев Мохьмад: «Кхузахь, хIокху гIалахь нохчашца йолу юкъметтиг, цхьанна а кепара телхина яц. Кегий-мерса дов далар бен, кхин хIума хуьлуш дац. Нохчий а ма баций башха цIена. Амма, вайна доьхьал хIорш боьвла аьлла меттиг яц. I993 шарахь дуьйна кхузахь вехаш а ву со.\nДуккха а нохчий а Iийна кхузахь. Iедал а во дац. Амма, царелла лакхарчара долош ду хIума. Кхиъ лакхарниш бу, хIуа дина а , барт бохо гIерташ. Ахь дIалелош долу гIиллакх, хьоьца схьа а ма леладой, ахь мел дийцахь а. Буйнашцаний цкъа чекхавера ву хьо, амма, иза даиманна некъ бац. Хьолла тIьахьа богIучаьрга иза кхъочуш да ца делча? Цундела, вай дашца а, ларамца а, вай цIе йоккхуьйту».\nМусатаев Мохьмада майралла гойтуш дина хIара цхьа хIума хилла ца Iа. ХIокху аьхка, хи чу дахана долу бер даьккхина цо лечуьра кIелхьара. Я иза а, важа а, хьаха а ца деш дисина.


Румынин Лакхарчу кассацин кхело тIечIагIдина Гериханова Амина Оьрсийчоьне дIаялар - СМИ\nУкраинерчу тIамах едда, Румынихула Туркойчу дехьаяла гIиртина нохчо Гериханова Амина Оьрсийчоьне дIалуш бинчу сацамна дина арз юхатеттина Румынин Лакхарчу кассацин кхело. Оьрсийчоьнан бакъоларъяран органаша бехкейо мухIажар Шемарчу террорхошца йоьзна хиларна, яздо Кавказ.Реалиино.\nГериханована экстрадици ян чуделла арзан хьокъехь кхеташо дIаяьхьира Стигалкъекха-беттан 4-чохь, бинчу сацаман жамI кхелан официалан сайтехь цкъачунна зорбане даьккхина дац, амма церан сацамах яздо Румынин зорбанан гIирсаша.\n"Лакхарчу кассацин кхелехь Гериханова эшна. Ша Оьорсийчоьне дIаяла бинчу сацамна чуелла апелляци дIатетти, и бохург ду, Румынин Iедалхоша хIинца иза Оьрсийчу дIахьажон кехаташ луьстур ду", - хаамбо Аntena3 гIирсо.\n"Оьрсийчоьнан Федерацига дIалур ю Гериханова Амина. И сацам тIаьххьара бина бу", - тIетуху KANAL D телехьожийло.\nКавказ.Реалиина еллачу комментарехь мухIжаран гергарчо Бахарчиев Амруддис дIахьедира, Стигалкъекъа-беттан 4 -чохь Аминица зIе хилира шен, кхело шен сацам бовзийтале, тIеэцначу хьесапах цунна хIуммаъ а хууш дацара аьлла.\n"Румынин Iедалхошна хIинцале Аминина лерина Оьрсийчоьнан кехаташ кечдеш ю Оьрсийчоь, Румынин экстрадици ян аьтто хилийта. Догдохийла кIезиг ю, амма хIетте сатийсам ца бов тхан", - аьлла Кавказ.Реалиига, Гериханована а, цуьнан гергарчарна а юридикан гIо латточу, Швецехь болх бечу нохчийн бакъоларъяран "Вайфонд" ассоциацино.\nКавказ.Реалиинохаам ма-барра, Зазадоккху-беттан 13-хь Украинера дIайоьдучу юкъанна Румынин дозанехь дIалецира 36 шо долу Нохчийчуьра Гериханова Амина. Оьрсийчоьнан дехарца Интерполон лехамашка еллера иза – мухIажир бехкейина Шеман тIамехь дакъалацарна. Пхи шо хьалха Нохчийчуьра дIаяхна Гериханова, Киевехь ехаш яра.\nЗазадокху-беттан 13-хь Сучава гIалин (Румыни) кхело кхин а цхьана баттана чохь латтон хан яхйира Нохчийчуьрчу яхархочун Гериханова Аминин. Цуьнан гергарнаш а, иза евза-езарш а тешна бу, бакъо йоцуш вовшахтоьхначу юкъараллаца цуьнан гIуллакх деана дац аьлла.\nЕвропан гIаланашкахь Румынин векалташна хьалха акцеш дIаяьхьира, Гериханована Оьрсийчу эксрадици ярна дуьхьал.


Лаьттахула а тохарш дан дагахь ю Оьрсийчоь Шемахь\nГIадужу-бутт 07, 2015\nОьрсийчоьнан тIеман министро Шойгу Сергейс дIахьедина, Таркхойн хIордачуьрчу хинкеманашна тIера дIа Шемарчу «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанашна хьовсийна ракеташ тоьхна, аьлла. Путинца къамел деш аьлла цо иза мехкан телевизионашкахула кхаарийдийнахь.\nШемин малхбалерчу декъехьа деа хIордакемантIера хьажийна 26 ракета 1500 километр дIаяхана кхаьчна Iалашоне, бохура Шойгус. И ракеташ муьлхачу мехкийн дозанаш хедош кхиссина Шеманна тIе ца дийцира тIеман буьйранчо. Цкъачунна жамI дийцаредан хьалхе ду, Iамеркан Штаташца а, Туркойчоьнца а, СаIуда Iаьрбийчоьнца а, ГIажарийчоьнца а, Иракъца а барт а латтош, дIабахьа беза и болх, элира Путина Шойгуга телегойтийлашкахула.\nРакеташа а, кеманаша а дечу тохаршца цхьаьна эскарша лаьттахула а дийр ду тохарш, элира Путина. Оьрсийчоьно ракеташ тоьхначул тIаьхьа Шемара Iедалан эскарш еа меттехула гIоьртина «Исламан пачхьалкхан» тобанашна тIелата.


Даудов Мохьмад Давыденкохь\nДавыденкохь хиллачух а, долчух а дагабовла ца баьхьа нах\nКху беттан 26-чу дийнахь Нохчийчуьрчу низамхоша 3 стаг дIалаьцнера Давыденко юьртахь. Низамехь дина дац аьлла цIенош дохо баьхкинчу Iедалхошна новкъарло йина хиларна цаьргара телефонаш дIа а йохуш, йиттинера нахана. Кхо стаг полицино лаьцна вигна ТIехьа-Мартанарчу полицин декъе. Шайна йинарг харцо санна тидинчу Давыденкон бахархоша кхайкхам бира Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане Iедалхоша шайна тIехь харцонаш лелийна аьлла, цуьнга орца доьхуш. Давыденкохь хилларг талларан метта, цу буса, бахархоша дийцарехь, цига веара Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад а, чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьалхара гIовс Алаудинов Апти а. Нехан оьгIазлон бахьана хIун ду хааран метта, видео яьккхинарг схьавийца бохуш, нахана тIечехна Даудова, бохуш дуьйцу цу юьртарчу наха. Хиллачунна бехк нахана тIе а биллина, социалан машенашкахь яьржинчу видео тIехь Iедалхоша лелийна харцонаш а, маьттазлонаш а Iорайохуш къамел дина зуда а схьайийца, аьлла дIавахна Даудов а.\nДаудова цигахь дина къамел бахьанехь цу юьртара нах ца баьхьа тахана юьртахь кхолладеллачу хьолах Маршо Радионца зIена бовла, ца баьхьа цу гIулчан тIаьхьало а хууш. Цундела, со зIене велира цигарчу хьолах хIун хаам хеза техь бакъонашларъярхошна таллархьама Оьрсийчоьнан бакъонаш ларъярхочуьнца Каляпин Игорца. Къамелан юьхьехь Iораделира цу хаттарна дала жоп Каляпинан а доцийла.\nСуна интернетехь дерг бен ца хаьа, соьга шуьга дуьйцург къайлах дуьйцу, дуьйцу аьлча а, вотсапехула схьатоса. Схьатосу нах кхоьру шайна цхьаъ дийриг хиларх. Хьовсал, хIинца ‘Лорд’ веана Давыденко, ткъа цо стенна бехкебо нах: хьан йиллина видео интернет чу. Цунах кхоьру таханлерачу дийнахь Нохчийчуьра Iедал. Иза лору цо уггар луьра зулам – хаам Iорабалар. Цара ца латтабо терроризмца а, сепаритизмца а, я кхечу хIуманца а къовсам. Цара къовсам латтабо Нохчийчуьра хаамаш Iорабаха аьтто болчу нахца. И санна болу нах тахана уггар коьрта зуламхой бу, аьлла дIакхайкхийна Нохчийчохь. Хаамаш дIалун нах, цхьана хIумана сурт а даьккхина, дIа а яздина, иза интернет чухIоттон нах бу-кх уггар баккхий мостагIий, цаьрга хаьттича.\nИнтернетехь яьржиначу видеохь, цхьана зудчо даггара хала а хеташ, юьртана дуьхьал йина харцо емалйо. Цхьанах олу цо ‘шинарин корт’ берг. Дийцарехь, Даудова юртхошна тIедожийна и зуда мила ю шега схьайийцар. Цуьнан кхолламна сагатдой аш, цунна муьлха тайпа гIодан йиш ю шун аьлла хаттар делча, деган йовхо лун жоп ца хезира суна цуьнгара.\nДавыденкера бахархой лецна низамхоша\nХьовсал, дерг хIун ду, аьлча, цу зудчун кхоллам тергонехь латто беза, амма цо тхоьга цхьа а арз яздийр дац. Иза кхело жоьпе озахь а, иза реза хир яц тхан адвокатех пайдаэца. Суна ца хаьа иза жоьпе озахь а, цунна дуьхьал арз яздан дезар ду цига веана хиллачу администрацин белхахочун, цо шинарин корт бара аьллачун. Суна ца хаьа, суна схьахетарехь, иза юьхьIаьржо ю нохчочунна – йоккхачу стагана дуьхьал арз яздан. Ткъа цара цунна низамехь доцу хIума дан а тарло. Церан аьтто бу цунна дуьхьал хIуъа а кхолла. Цхьа зулам дина аьлла хIума юкъа а даьккхина, тIаIзар дан а мега, ткъа ерриг республикана хуур ду стенна дина иза цунна. Амма цхьамма а арз дийр дац.\nИштта, Нохчийчохь беха нах Iедало шайна некъ хадийча а, иза бакъонашларъярхошна дIахаийта ца бахьар Каляпинна тамашена хетахь а, цуьнан бахьанех кхетачу нохчашна хала дац цу кепара дог ойла йолчарна тIетовжа.


Сокуров: "Ахматовиче хеттарш дац сан!"\nОьрсийн режиссер Сокуров Александр\n"Кавказ.Реалиин" автор Гармажапова Александра\nШена критика йинчу режиссеро ша къинтIера ваккхаре дог дохийла яц Кадыровн\n"Нохчийн хаттарх" лаьцна кхин дIа дийца лаам бац гоьваьллачу режиссеран Сокуров Александран. Ала луург ша дIааьлла, шегара къинтIера вала бохург хезар дац Кадыровна. "Стенна бохур дара ас?". "Кавказ.Реалиига" иштта дIахьедина режиссеро.\nМедийн шортенехь дашца тасавеллера Нохчийчоьнан куьйгалхо а, Сокуров а карарчу баттахь.\nАдамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонехь (СПЧ) президентна Путин Владимирна хьийхира режиссеро, Оьрсийчоьнан Турпалхочун мидалш дIасаекъаран барам хийцахьара ахь, хIунда аьлча, Оьрсийчоьнна дуьхьал тIом бинчу нохчаша уьш лелош хиларна аьлла.\nНационалист ву иза аьлла, оцу сохьта бехкбаьккхира Кадыровс цуьнгара. "Со президенте къамел деш вара, Кадыровга луьйш вацара" аьлла, шога жоп деллера Сокуровс.\nТкъа Путина дIахьедира: цкъа делахь, шен гIашлочунна "оьрсийн пачхьалкхан юкъараллан-политикан дахарехь дакъалацарна" баркалла а кхайкхош, Оьрсийчоьнан Турпалхо-м хIунда дуьйцура, Къинхьегаман Турпалхочун совгIат а хьакъ дара цунна аьлла.\nАла дашна, "Молох" кхоьллинчун дуьххьара чугIортар дац хIара: 2017-чу шарахь Нохчийчоьнна суверенитет яла еза аьалла, дIахьедира цо.\n"Суна хетарехь, иза республика а яц, я Оьрсийчоьнан дакъа а дац. Ша къаьстина формаци ю иза. Шен эскар долуш, жигара исламизаци а, милитаризаци а йолуш, къизалла, сонталла хестош, реза цахилар а гойтуш, Конституци а, оьрсийн низамаш а ца лардеш", - аьлла, далхийнера режиссеро Петербургерчу "Фонтанка" интернет-газетана еллачу интервьюхь.\nШен ала дерг, аьлла ваьлла ша боху цо, юх-юха ца дийцича а. Шайн проблемаш шаьш нохчаша листа еза, коьртехь хьекъал, шен къоман дахаран терго ян хьуьнар долчара. Церан къам ду иза, церан шайн проблемаш а ю. Сан хIун бала бу? Даим а арарчу наха хьеха деза Кавказна, цо дан дезарг?", - ца кхета Сокуров.\nКарарчу-баттахь медийхь хиллачу пинг-понгех дуьйцуш, тарло хьо оцу инциденто синтемех вохийна аьлла, шега "Кавказ.Реалиино" хаьттича, дог детIира режиссеран: "Цхьана хIумано ца вохийнера со! Лаа?".\nНохчийчоьнах лаьцна дийца "хала дац" шена боху Сокуровс. "Ас даим а дуьйцуш ду цунах лаьцна. Со цхьана хIуманах ийза ца лу дукха зама ю. Вуьшта дог керча сан оцу бух боцчу, маьIне доцчух дуьйцуш", - аьлла Сокуров Александра.\n- ТIаккха стенна оьшуш дара СПЧ-н кхеташонехь "нохчийн тема" хьехо? - ца кхеташ хаьттира "Кавказ.Реалиин" корреспонденто.\n- Цунах лаьцна шаьш шайга хатта, - элира цо. – Шуна оьшуш ма дац суна хетарг. Шаьш шайга хетта дуьйлалойша, оцу темех ойла а еш.\nКадыровга шена гечдар деха дагахь вац Сокуров. "ХIун динчунна? Ас юха а боху, со президентца къамел деш вара, цуьнга хIуммаъ а бохуш вацара. ХIун бехказлонаш? Юьйцург а хIун ю!- резавацар хьул ца дира цо, цунах лаьцна дийцар а сийсазе хеташ. – Цунах лаьцна дуьйцучу хенахь, шу шаьш а хьекъалх тилича санна хуьлу".\n"Ахматовиче, я муха яьккхира ахь цуьнан цIе, сан хеттарш дац. Дукха хан ю сан церан доьзале хеттарш доцу. Дац, кхетий хьо", - дерзийра шен къамел режиссеро.\nТIетоха догIу, Сокуров воцург а, 2017-чу шарахь Нохчийчоьнан хиндолчух дискусси йолийра гоьваьллачу политико Гозман Леонида: иза а ву референдумехьа.\nГозман тешна ву, карарчу хенахь "дерриг а дика ду" бохуш, дIахьедахь а, "дерриг а ледара" дуйла гуш хиларх.


Юрист Янгулбаев дIахецна IАДАТА-х лаьцна хеттарш а дина\nТахана Iуьйранна лаьцна хилла "Iазапашна дуьхьаляран Комитетан" юрист Янгулбаев Абубакар полицера дIахецна. Оппощицин IАДАТ телеграм-каналан декъах хиларх хеттарш дина цуьнга. Терроризм бакъярца доьзна гIуллакхан гурашкахь лаьцна шаьш аьлла полисхоша. Янгулбаев теш санна ву оцу гIуллакхехь, кхиндерг хууш дац цкъачунна.\nХаамашкахь яздора, Янгулбаевх талламбина, цуьнгара техника а дIаяьхьна, бохуш. Бакъоларъярхо лаьцна вигинчул тIаьхьа масех сахьтехь информаци яцара цуьнгара.\nСтаврополан кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн урхалло а, йа Пятигорскерчу полицин декъо а цхьана а кепара комментари йина яц хиллачух. Оцу урхаллийн официалан сайташ тIехь а цхьана а тайпа хаам бац Янгулбаев лацарх.\nКху деношкахь бакъонашларъяран "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" Къилбаседа Кавказерчу филиалан юристо Янгулбаев Абубакара хаамбира, Нохчийчуьра шен 40 гергга ненахой а, дехой а, церан гергарнаш а дIабигина аьлла. Хьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедира, оппозицин IАДАТ боламан модерацица боьзна хила тарло ЯнгулбаевгIеран вежарий аьлла.\nТIаьххьарчу кIиранчохь Нохчийчуьра дIавахначу пхеа оппозиционеро дIахьедира, даймахкахь беха шайн гергара нах Iедалхоша дIабигарх. Ву царлахь - Швецехь вехачу блогеран Абдурахманов Тумсон исс гергара стаг (цхьаберш тIаьхьо дIахийцира, амма лачкъийна Тумсон стуннана а, стунйиша а). Германехь вехачу блогеран Мализаев Минкаилан цIийнах болу нах а бигина, билггал хууш дац маса стаг вигина, Европехь болх бечу бакъонашларъяран "Вайфондан" куьйгалхочун Садулаев Мансуран гергара кхо стаг, Туркойчохь вехачу блогеран Халитов Хьасанан ворхI герагара стаг, Германи дIавахначу Ичкерин адамийн бакъонийн Центран куьйгалхочун Арцуев Асланан цIийнах виъ стаг а.


"Iазапашна дуьхьало латточу Комитетан" юрист Янгулбаев лаьцна\n"Iазапашна дуьхьало латточу Комитетан" юрист Янгулбаев Абубакар лаьцна Пятигорскехь, полицин декъехь ву иза, цунна тIебуьутш бац адвокаташ. Стенна лаьцна хууш дац. Хьалхо дIахьедира цо, Нохчийчохь шен гергарчех 40 гергга стаг вигарх лаьцна, яздо Кавказ.Реалии портало.\n"Тахана Iуьйранна Къилбаседа Кавказерчу "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" юристах Янгулбаев Абубакарх талламбина, цуьнгара техника дIа а йоккхуш. Карарчу хенахь Пятигорскерчу полицин декъехь латтош ву иза. Адвокат цунна тIе ца вуьту", - аьлла ду Комитетан телеграм-каналехь яздина.\nСтаврополан кIоштарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан коьртачу урхалло информаци ца ло бакъоларъярхо лацарх.\nЛацале сахьт хьалха Янгулбаевс комментарий елира Кавказ.Реалиина Кадыровн критикийн гергарнаш лацарх лаьцна.\n"Оцу некъашца нохчийн Iедалхойн Iалашо яра даим а шен критикаш кхерон, уьш совцон. ТIаьххьарчу хенахь кеста-кеста стенна нисло хIара? Суна хетарехь, бакъонаш хьоьшуш хиларх хаийта а, дIахьеда а нах кийча бу, ткъа хьалха тапъаьлла Iара", - дийцина юристо.\nКху деношкахь "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" къилбаседанерчу филиалан юристо Янгулбаев Абубакаран дIахьедира, шовзткъа гергга ден а, ненан а агIор гергарнаш лечкъийна бигина шен Нохчийчохь аьлла.\nТIаьххьарчу кIиранчохь Нохчийчуьра дIавахначу пхеа оппозиционеро дIахьедира иштта, даймахкахь беха шайн гергара нах Iедалхоша дIабигарх. Ву царлахь - Швецехь вехачу блогеран Абдурахманов Тумсон исс гергара стаг (цхьаберш тIаьхьо дIахийцира, амма лачкъийна Тумсон стуннана а, стунйиша а). Германехь вехачу блогеран Мализаев Минкаилан цIийнах болу нах а бигина, билггал хууш дац маса стаг вигина, Европехь болх бечу бакъонашларъяран "Вайфондан" куьйгалхочун Садулаев Мансуран гергара кхо стаг, Туркойчохь вехачу блогеран Халитов Хьасанан ворхI герагара стаг, Германи дIавахначу Ичкерин адамийн бакъонийн Центран куьйгалхочун Арцуев Асланан цIийнах виъ стаг а.\nДенош хьалха Нохчийчуьрчу хьаькамаша социалан машанашкахула видео яржийна, царна чохь мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана боху, "харц къамелаш дечарна" таIзар ду кестта дийр долуш. И къамел деш яьхна видеоматериалаш яржийра махкарчу телегойтийло шен эфирехь а, инстаграм-агIонехь а, амма дIаяьккхира видео де даьлча.


Парижан йистошкахь къепедацарш хуьлу хIора буса\nФранци -- Эйфелан бIов\nХIора буса иттанашкахь а, ткъа цхьайолчу буьйсанашкахь бIеннашкахь а арабовлу Францин коьртачу шахьаран йистошкахь Iохкучу кIоштанийн урамашка шайн яххьашна тIе туьтмIаьжигаш а йоьхкина, полисхойн леламашна дуьхьало яран акцешка цу кIоштанийн къона бахархой. Цу кIоштанийн хилла а ца Iан. Бобинья а, Аржантей а, Мант-ла-Жоли, Ольне-су-Буа, иштта цхьа могIа кхин а кегийчу гIаланашкахь а лаьтта изза хьал тIаьхьарчу иттех дийнахь.\nЦу кепарчу дуккха кегирхоша шайн Iедалан белхахошна дуьхьал йолу оьгIазло урамашка яккхаран формалан бахьана хIара карара чиллан бутт болалуш Ольне-су-Буа гIалахь цхьа Iаьржа чкъор долу жимстаг лоцучу хенахь цунна полисхоша ницкъ бина хилар гIардалар ду.\nФранцерчу хаамийн гIирсаша а, полицин векалша а дийцарехь, чиллан беттан 2-чохь 22 шо долу Тео цIе йолу жимстаг пайдабоцу къепедацар лелор бахьана долуш шаьш лаьцча, цу гIаларчу полисхоша цунна тIехь маьттаза ницкъ бинера. Полисхоша дацаре до шаьш цу жимчу стагца эвхьаздовлар а, шаьш цунна ницкъ бар а, цунна хилла йолу чевнаш ларамза хилла ю иза лоцучу хенахь, бохуш. Бакъду, цу хиламна гонахара IалагIож яржа йолаелча, ткъа Францерчу гIаланийн къе я социалан хьелаш гIийла долчу кIоштийн бахархой и бахьана долуш шайн оьгIазло гайта арабевлла, Тео цIе йолу жимстаг лоцуш декъа хилла волчу веа полисхочунна дуьхьал бехктакхаме гIуллакх схьадиллина церан коллегаша. Цу вианах цхьаъ и кIант хьийзорна бехке веш ву, ткъа важа кхоъ – цунна ницкъ барна. Уьш веа а талламаш дIаберзалц балхара дIа а ваьккхина.\nАмма и нах балхах бохорх тоам ца хилла протесташка арабуьйлучарна. Цара цхьа а хIара аьлла Iедале беш кхайкхам а боцуш, бус-буса шайн кадолучу агIор шаьш бехачу гIалийн урамашкахь вандадалла лелайо, нехан машенашна а, туьканашна а цIераш а туьйсуш, аьтто болуш хилахь полисхойн машенашна а тIулгаш а детташ.\nХIун Iалашо ю-те кест-кеста Францин гIалийн урамашкахь цу кепарчу протестийн акцешка ара а бовлий, къепедацарш лелочу кегирхойн? Церан цхьа политикан а, идеологин лаамаш а, Iалашонаш\nМагомадов Рамзан: „И хIумнаш тахана я кIира хьалха дуьйладелла дац, уьш хIора шарахь аьлча санна кху Европерчу мехкашкахь и кепара протесташ кегирхоша еш нисло. Шайца цхьа харцо йийцина аьлла шайна хетча, я шайх цхьаъ лаьцча, я шайна тIехь шайна харц кхел йина аьлла хетча арабовлу и кегийрхой иштта. Церан цхьа политикан Iалашонаш хилча-м иза дуьненна а гуш хир дара, хIокхеран иштта Iалашонаш, ца гарехь, яц“\nЦу юкъана Теона ницкъ бар бахьана долуш Францин гIаланашкахь лаьтташ долу къепедацарш пачхьалкхан лакхарчу Iедалхошна а сингаттам кхуллуш ду. Францин президент Олланд Франсуа лоьрийн цIийнахь дарба деш Iуьллучу цу кIантана тIаьхьа вахара. Цо полисхойн къизаллин закъалт хиллачу жимстаге тоьшалла дира, Iедалхоша и хIума кхоччуш толлур а ду, бехкечарна догIуш долу таIзар а дийр ду аьлла.\nШен рогIехь Францин премьер-министро Казнев Бернара хаамийн гIирсашкахула кхайкхам бира чоьхьарчу гIуллакхийн министралле, цу кIантана ницкъ бинчу полисхошна вуно шога таIзарш даре.\nКарарчу хенахь Парижана гонаха Iохкучу гIаланашкахь къепедацаршкахь дакъалацарна лаьцна 40 сов стаг ву. Амма цу гIаланийн урамашкахь къепе юхаметтахIоттор, хетарехь, кхин а дикка дахлур ду.