Нехан дегнаш зуьй Нохчийчуьрчу Iабдул-Маликан цамгаро\nИсламов Султан, кинон, театран, эстрадин артист Гачаев Iабдул-Малик волчохь\nАх шо сов хан ю Нохчийчуьра волонтераш Шелан кIоштарчу Жимачу АтагIарчу цхьа шо ах шо долчу Гачаев Iабдул-Маликан дуьхьа нахера ахча гулдеш хьийза.\nСпиналан дилхан атрофи ю беран. Ткъа деккъа цхьа дарба бен доцу и цамгар юхаяккха юьсу хан яц дукха а. Ши шо кхачале дуьнентIера уггаре беза маха "Золгенсма" тоха беза кIантанна – цуьнан мах бу 2 миллион 280 эзар доллар.\nДелахь а дог ца дуьллу Iабдул-Маликна дахар совгIатдан арабевллачу жигархоша. Массех акци дIаяьхьина цара, социалан машанех буьззина пайда а оьцуш, Нохчийчухула, Оьрсийчоьнан мехкашкахула, Европехула, Малхбалехула. Дукха наха, къаьмнийн векалша ахчанаш хьийсийна кIентан могашалла денъян кхоьллинчу фонде.\nАмма цкъачунна кхачанза ю Iалашо чаккхене. Таханенна гулдина даьлла 141 миллион сом, тIеоьшу кхин а 19 миллион.\nГIурбан денош тIехIиттина хилар тидаме а дуьллуш, рогIера жигараллин акци кхайкхийна волонтераша Нохчийчухула а, дуьненан кхечу мехкашкахула а.\nШуьйрра яьржина лела акци тергоне ийцира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Хьалхо республикан фондо 55 миллион соьманна молханаш а, cадаIар аттачу доккху аппарат а елира Гачаев Iабдул-Маликна. Дукха хан йоццуш Кадыровс махкарчу долахошка а, хьаькамашка а кхайкхам а бира, ахча гулдечохь дакъалацар доьхуш.\nМехкан куьйгалхочо кхайкхам бинчул тIаьхьа баккхийчу хьаькамех акцехь дакъалаьцна, масала, транспортан, зIенан министра Черхигов Рамзана а, цуьнан доьзало а – цара делла Iабдул-Маликна сагIийна 1,5 миллион сом.


Кадыровн хилла векал бехкево стаг лачкъорна а, нуьцкъаша ахчанаш дахарна а\nКадыров Рамзан а, Цицулаев Рамзан а\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Украинехь хиллачу векалан Цицулаев Рамзанан гIуллакх теллина дели. Прокуратурано бехк хилар тIе а чIагIдина, гIуллакх Никулинан кхеле дIахьажийна. ТАСС агенталле бина и хаам кхелан пресс-гIуллакххоша.\n"Цицулаев Рамзанан гIуллакх кхеле кхаьчна, иза бехкевеш ву стаг вадорна а, нуьцкъала ахчанаш дахарна а, иштта баккхийчу барамашкахь ахчанашца курхаллаш лелорна а", - аьлла, дIахьедина пресс-гIуллакххоша. Цицулаевс шена дохку бехкаш тIе ца лоцу.\nИштта, кхелан векало бахарехть, оцу гIуллакхна тIехула кхеле озийна Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан 16-чу декъан куьйгалхочун хилла гIовс, полицин подполковник Ольшанский Виктор а, цуьнан куьйгакIел хилла кхин цхьа белхахо а. Верриг а бехкала хIоттийна ву исс стаг.\nТалламхойн версица, 2014-чу шарахь бизнесхо Закриев Iела лачкъа а вина, цуьнгара 100 миллион сом даккха гIиртинчу тобанца хилла ву Цицулаев Рамзан. 2014-чу шеран ГIуран-баттахь федералан лехамашка веллера Цицулаев. ТIаьхьо, Оьрсийчохь и стаг цахилар къаьстича, дуьненаюкъарчу лехамашка велира иза. 2017-чу шарахь дуьйна Москварчу СИЗО-хь латтош вара Цицулаев.


БуьритIера Ессентуки вигина гIалгIайн жигархо гергарчарна а ца хоуьйтуш\nБуьритIерчу изоляторера Ессентуке дIавигина гIалгIайн протестийн жигархо Барахоев Ахьмад, аьлла хаийтина "Кавказ.Реалии" портале цуьнан йишас Барахоева Лайлаа. Карладоккху, Зазадоккху-беттан 26-чохь Нохчийчоьнца ГIалгIайчоьно дозанаш къасторна дуьхьалбевллачу гIалгIаша митинг хIоттийнера, Евкуровна дарж охьадиллар тIе а дожош. ШолгIачу дийне яьллачу митинган декъашхойн тасадаларш хиллера полисхошца. Iедалан векалшна дуьхьалойина аьлла, бехкзуламан гIуллакх диллира Барахоевна дуьхьал.\n"Кху беттан 2-чу дийнахь дехьаваьккхина хила иза. Селхана бен тхуна а хиина дац. Тахана Ессентукехь дов хоттур долуш ду цуьнан, кхи дIа дIасавалар доьхкуш. Адвокаташна хаийтина цахиларна, цара дехар дина кхелан процесс кхечу дийне дIататта аьлла. ЦIера дIасавалар дехкий, иза цIахь а вуьтуш, гIуллакх талла бохуш, тIера ца бовлу сан вешин адвокаташ. Иза гIеметтахIоьттина стаг ву. Цуьнан гипертони ю, аьрру коган метта хIоттийна протез ю, аьтту когана а операци ю ян езаш", - аьлла Барахоева Лайлаа.\nШен ваша дIалаьцчхьана хIинца пхоьалгIа ву боху йишас иза цхьана регионера вукхунхьа дехьавоккухш. "ГIалгIайчуьра Нальчике вигира иза, юха цигара БуьритIе, тIаккха Нальчике дIавигира, юха а БуьритIе схьавалийра. ХIинца БуьритIера Ессентуки валийна. Ишта маршрут юк-х", - аьлла, дийцина Барахоев Ахьмадан йишас.


Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кӀорга хи а, Ӏаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тӀехула лелаш дара.\nДела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТӀаккха Дала серло боданах къастийра.\nСерлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира.\nИштта хилла дӀахӀоьттира: Дала дуькъачу хӀавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хӀаваана тӀехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш.\nЦу дуькъачу хӀаваах Дала «стигал» элира.\nЕкъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хӀорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира.\nЛатто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хӀу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хӀуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира.\nЛаьтта тӀе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дӀахӀоьттира.\nЦу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Ӏуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь.\nУьш Дала дӀанисдина стигалахь, лаьтта тӀе шайн серло ялийта а,\nдийнан а, буьйсанан а Ӏуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира.\nЦо, уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тӀаьхье беркате а хуьлуш, хӀордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь».\nТкъа ерриге а садолчу хӀуманна а ло Аса массо а тайпана гӀа-буц. Ерриге а лаьтта тӀера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хӀора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дӀахӀоьттира.


9 февраля в 15:04 (2010 г.)\nБусалба дин – цхьанна тIаьхьавазар ду. Везачу Дала боху Шен Сийлахь Къуръан чохь: «Шайна Дала доссийначу уггар дикачунна тIаьхьадазалаш, цIаьххьана, шайна хаа а ца хууш, Iазапо шаьш лацале»\n(Аз-Зумар, а.55) Элчано (Делера салам-салават хуьлда цунна) аьлла: «Ша, Веза-Сийлахь волчу Делах кхерарца, весет до шуьга, иштта весет ду шуьга, шайна тIехIоттийначуьнга ладогIарца, цунна муьтIахь хиларца, иза лай велахь а. Боккъал а шух вехаш висинчунна дуккха а цхьаьнацадараш гур ду шайна юкъахь. Сан Суннатна, суна тIаьхьабогIучу, нийсачу новкъахь болчу, халифийн Суннатна, шайн гIора ма-дду, тIаьхьадазар тIехь ду шуна».(Абу Давуда, Тирмизис а далийна хIара хьадис)\nЭлчанан (Делера салам-салават хуьлда цунна) заманера вайна тIекхаччалц, Iеламнахана тIаьхьабозуш схьабогIуш бу бусалба нах. Делан лаамца, цхьацца бахьанашца Iеламнах, хьалха заманчохь дуьйна, мазхIабашка бекъабелла Iилма талларан балха тIехь. Тахана бусалба нахана юкъахь лелаш уггар доккха, даьржина диъ мазхIаб ду: Хьанафин мазхIаб, Маликан мазхIаб, ШафиIин мазхIаб, Хьанбалан мазхIаб.\nТIаьхьарчу хенахь «Iилманан говзанчаш» бевлла, мазхIабаша бусалба нах бекъна, мазхIабийн дайшна санна, вайна а хуур ду Къуръано, Суннато хIун боху, мазхIабаш вайна оьшуш дац бохуш.\nМазхIаб бохучу дешан маьIна дуьйцуш, уьш маца кхолладелла, хIун бахьана долуш кхолладелла, вайна уьш оьшу я ца оьшу хьахош кечдина ду хIара къамел.\nДала Iилманехь совдохийла вай, нийсонна тIехь чIагIдойла.\nБуслба дино адаман дахарехь я юкъараллехь мел лелочу хIуманна (ламаз-марха, йохка-эцар, ялор-йитар, Iедалца йолу юкъаметтиг...) дина хьукма ду. Шемахь вехаш волчу воккха Iеламстага Ахьмад Куфтарус ма-аллара, бусалба дин хIора адаман, нехан юкъараллин дахар маслаIате, ирсе дан деана ду.\nХЬУКМА БОХУРГ ХIУН ДУ\nХьукма, (дукхаллин терахьехь ахькамаш) – АллахIа Шен лешка дина дIахьедар (къамел) ду, цара мел лелочух дозуш долуш. Ахькамаш тайп-тайпана хуьлу: бехк боцуш стаг вер хьарам ду, дийнахь ден пхи ламаз фарз ду, тешаш болуш, духалург ахча далар – дIаяздар суннат (мандууб) ду, ца оьшу, сов хеттарш дар, эладитанаш дийцаран хьукма – макрухI ду, ламазна дIахIоттале ламаз эцна хила везар – бехкам бу.(Карахь доцуш дина ламаз къобал хир дац)...\nХЬУКМА БИЛГАЛДАККХАРАН БУХ ХIУН БУ\nХьукма билгалдаккхаран бух Сийлахь Къуръан, Суннат, Iеламнехан барт (ИджмааI), Дустар(Къияс) бу. ТIехIоьттинчу хьолана хьукма билгалдаккхар Сийлахьчу Къуръанера долор ду, цу тIехь и ца карадахь, Элчанан Суннате хьовсар ду, цигахь жоп дацахь, ИджмааIна тIетевжар ду. Кхолладеллачу хьолана, хьукма ИджмааIехь дацахь, тахана хIоьттинчу хьолаца дуста мегар долуш, яханчу хенахь хьукма билгалдаьккхина хилла, лелла хIума дуй хьовсур ду. Масала, къаьркъа хьарам дина ду Къуръан чохь, амма наркотикаш цу чохь цIе йоккхуш билгалйина яц.Iеламнах хьовсур бу Дала къаьркъа хьарам даран хIоттийна бахьана муьлха ду. И бахьана, стаг вахийна, хьекъалх вохор ду. Изза до наркотикаша а. Цундела хьарам йина ю наркотикаш. Къаьркъа маларан хьал, наркотикийн хьал вовшех дуьстина, наркотикийн хьукма билгалдаккхарх Къияс олу. Адамо лелочунна Къуръанан, Суннатан, ИджмааIан, Къиясана тIе а тевжина, шариIатан ахькамаш билгалдохучу Iилманах ФикъхI олу.\nХьукма билгалдаккхарехь къахьоьгуш волчу Iеламстагах муджтахIид олу, ткъа цо бечу балхах ИджитихIад олу.\n«МазхIаб» дешан маьIна воьду меттиг, некъ бохург ду. ШариIатехь, шена чохь хьукманаш билгалдаьхна хеттарш, хьелаш гулдинчу ахькамех мазхIаб олу. Кхечу дешнашца аьлча, муджтахIидан некъ бохург ду «мазхIаб».\nМАЦА КХОЛЛАДЕЛЛА МАЗХIАБАШ\nМазхIабийн кхолладалар асхьабийн (Дела реза хуьлда царна) заманахь доладелла. Ибн Халдуна шен «Мукъадимат» жайнахь яздо: «Берриге асхьабаш ца хилла иджтихIад дан охIла, цаьргара массаьргара схьаоьцуш ца хилла наха дин. Царна юкъахь цхьаболу асхьабаш (Дела реза хуьлда царна) билгалбевлла хилла Къуръанан Iилма довзарца. Цара и Iилма Делан элчанера (Делера салам-салават хуьлда цунна) схьаоьцуш хилла я цуьнгара хезначуьнгара Iамош хилла. Цу Iеламнехан Къуррааш (Къуръан доьшурш) аьлла цIе яхана. Ислам тамдаларца, дIасадаржарца Iаьрбашна юкъахь алсамбевлла Къуръан, хьадисаш девзаш, шайн Iилманца иджтихIад далуш болу Iеламнах, церан ФикъхIан Iилманчаш аьлла, цIе яхана». Асхьабийн заманахь (Дела реза хуьлда царна) билгалдевлла Iайшатан мазхIаб, IабдуллахI ибн Iумаран мазхIаб, IабдуллахI ибн МасIудан мазхIаб... (Дела реза хуьлда царна). Элчано (Делера салам-салават хуьлда цунна) олуш хилла: «Динца доьзна цхьадолу хIуманаш аша сийдолчу Хьумайратера схьаэцалаш». Хьумайрат Iайшатан цIе ю (Дела реза хуьлда цунна). Тахана бусалба нахана юкъахь лелаш бархI мазхIаб ду:Хьанафин, Маликан, ШафиIин, Хьанбалан, ЗаахIирин, Зайдин,Имамин, Ибадиятин.\nХЬАЛХАРА ДИЪ МАЗХIАБ ГIАРАДАЛАР ХIУН\nЦу мазхIабийн дай шайн хенахь уггар кIоргера Iилма долуш Iеламнах хилла. Суфьян Саврис, Ибн Мубарака а аьлла Абу Хьанифах лаьцна: «Абу Хьанифа, шен хенахь, фикъхIан Iилма уггар алсам долуш вара». Ибн ИбрахIима аьлла цунах лаьцна: «Дуьнен чохь мел волчул дукха дара цуьнгахь Iилма».\nАбу Iубайда аьлла ШафиIих лаьцна: «ШафиIи санна Iаьрбийн мотт шера хууш, хьекъал долуш, Делах кхоьруш стаг ца гина суна». Абу Карима, «Къурайшийн тайпанна ма лелаш, цу тайпанах верволчу Iеламстага шен Iилманца хIара дуьне дузур долуш ду» бохучу хьадисехь вуьйцуш волу Iеламстаг, Мохьаммад ибн Идрис Аш-ШафиIи ву аьлла. Абу Саврас дийцина: «Аш-ШафиIи саннарг тхуна гина вац, я цунна шена а ца гина».\nОцу деа мазхIабийн Iеламнаха жайнаш яздина, шайн мазхIабаш вовшахтухуш. Масала, имам ШафиIис «Ар-Рисалат», «Аль Умм» яздина, Хьанафин мазхIабехь волчу Мохьаммад Шайбанис – «Аз-ЗахIир Ар-Риваят».\nМазхIабийн дайшна тIаьхьабогIучу Iеламнаха Iилманна тIехь къахьегарца дендеш, кхиош, схьадалийна ду и диъ мазхIаб вайн деношка.Таханлерачу дийнахь цу деа мазхIабна тIаьхьабозуш бу дукхахболу бусалба нах. Масала, ШафиIин мазхIабехь долуш I00 миллион сов адам ду, дуьненан массо маьIIехь дехаш.\nКъуръан, хьадисаш а цхьа бух хилча, Iеламнах мазхIабашка хIунда бекъабелла\nIЕЛАМНАХ МАЗХIАБАШКА БЕКЪАБАЛАРАН БАХЬАНАШ:\n1. Къуръанан, хьадисийн цхьадолчу дешнех Iеламнах тайп - тайпанара кхетта хилар.\nIаьрбийн мотт, вуно кIорге йолуш, хаза мотт бу. Масала, Къуръанан «Ла икрахIа фид-дини» бохучу аятан шина кепара маьIна дало:\nа) динехь ницкъ бар дац;\nб) нуьцкъаша стаг дине вало магац.\n2.Iеламнахе хьадис кхачаран некъ хийцаме хилар.\nЦхьаволчу муджтахIиде хьадис нийсачу новкъа кхаьчна хилла, цо иза ша хьукма доккхуш тидаме оьцу. Кхечунга изза хьадис заьIап новкъахула кхаьчна хуьлу, цо и хьадис хьесапе ца лору ша бечу балхахь я и хьадис девзина ца хила тарло цунна. Абу Хьанифа аьлла: «Хьадис нийса делахь, иза сан мазхIаб ду-кх». Масала, имам Малика ламаз оьцуш когийн пIелгийн яккъаш хьакхае олуш ца хилла, шега и дар тIедожош дуьйцуш хьадис кхаччалц. Шена и хьадис девзин чул тIаьхьа, ша хьалха дийцинчунна тIера вухаваьлла иза.\n3. Хьукма билгалдоккхучу баххаш тIехь хийцамаш хилар.\nМасала, ШафиIин мазхIабехь хьукма билгалдаккхаран бух бу: Сийлахь Къуръан, Суннат, Iеламнехан барт (ИджмааI), Дустар (Къияс). Абу Хьанифа цу деанна тIетевжина ца Iаш, Истихьсан лору хьукма даккхаран бух.\n4. Хьукма билгалдаккха яьхначу цхьайолчу бакъонаш тIехь хийцамаш хилар.\nЦХЬАНА МАЗХIАБНА ТIАЬХЬАВАЗАРАН ХIУКМА ХIУН ДУ\nЦхьана мазхIабна тIаьхьавазар магийна ду дукхахболчу Iеламнаха.\nЦхаболчу Iеламнаха ваджиб дина тIедиллина ду цхьана мазхIабна тIаьхьавазар (Ал – Амиди, Iабдулкъадир Iийса Дияб ...).\nIабдулкъадир Iийса Дияба шен «Миизан Ал-Iаадил» бохучу жайнахь яздина: «Хьалха ша, дукхахболчу Iелимнаха санна, цхьана мазхIабна тIаьхьавазар магийна ду аьллехь а, тахана еанчу заманахь даим цхьана мазхIабна тIаьхьавазар ваджиб ду. И ваджиб хиларан бахьанаш:\n1.Бусалба нехан Iибадат цIена латторхьама,«Iеламнахе» дина юккъе шайггара, бух боцу хIумнаш ца деттийта.\n2. Шайн лаамашка бирзинчу нахе бусалба дин «ловза ца дайта».\nМустIафа ибн ИбрахIим Кариимин «Нурул Якъиин фи мабхьас Ат-Талкъиин» жайнахь деана: «ХIора ИджтихIад дан охIла воцчунна тIехь ду цу балхана охIла волччунна тIаьхьавазар».\nТIаьхьарчу хенахь дешна нах бевлла мазхIабашна тIаьхьавазар хьарам деш. Цара хIара далилаш даладо:\nI. «МазхIабийн дай ца хилла вай санна адамаш? Вайна хуур ма ду, Iаьрбийн мотт хууш хилчахьана, Къуръан,«Сахьихь Бухари»,«Сахьихь Муслим», Абу Давудан Ан-Насаин «Сунан», Ат-Тирмизин «Ал-ЖамиI» чохь долу хьадисаш дешна, хIуманна хьукма билгалдаккха».\nКъуръанна,хьадисашна тIера Iаьрбийн мотт хуучу муьлххачу стаге хьукма даккхалуш хилча, Дала хIунда даийтина хIара аят?: «Iилма долчуьнга хатталаш, шайна ца хаахь»? Элчано (Делера салам-салават хуьлда цунна) Ибн Iаббасна хIара доIа хIунда дина: «Я АллахI, динехь совваккхахьа иза, Къуръанах кхетам ло Ахь цунна»? Хьакимера, Ахьмадера деана хIара хьадис. Къуръан, хьадисаш дешна, церан маьIна дарх тоьаш дац хьукма билгалдаккха хаа. Масала, Везачу Дала боху Сийлахьчу Къуръан чохь:\n«Шух цхьаъ лахь, шуна тIехь ду, шух дисина даьхни шайн дена, нанна, гергарчарна доггIучу барамехь дIакхачор. Делах кхоьручуьнан декхар ду иза»(Аль-Бакъарат а.I80). Элчанан (Делера салам-салават хуьлда цунна) хьадис ду: «Боккъал, Дала хIоранна догIуш долу хьакъ дIакхачош ду, верасна веллачух дисинарг ца кхочу». ХIокху хьолехь Къуръанан аято дена, нанна веллачух дисинчух дакъа догIу боху, ткъа хьадисо царшинна хIумма ца кхачадо дисинчух.\nАхь Къуръан дагахь дешарх, мел дукха хьадисаш талларх, кху хьолана нийса жоп карор дац хьуна. Амма хьалха дIабаханчу мазхIабийн Iеламнехан жайнаш тIехь карор ду хьуна нийса жоп. Вай далийна Къуръанан аятан хьукма дIаайдина (насх дина), кхечу ирс декъаран хьокъехь деанчу аято,(С.Ан-Нисаъ а.II-I2) цуьнан далийл хIара хьадис ду: «Боккъал, АллахIа хьакъ хIора догIучунна дIаделла.»\nДжалалуддин СуютIис Къуръан дIахьеха бакъо йолчунна хаа дезаш долу I02 Iилма, говзалла хьахийна шен жайнахь. Баккхий Iеламнах – Къуръанан тафсир дина волу Джалалуддин СуютIи, 300 эзар хьадис дагахь хууш волуш, шен «Исламан тоьшалла» аьлла цIе яхана волу Имам ГIазали, «Сахьихь Муслим» цIе йолу хьадисех гулдинчу жайнах кхетам белла волу Хьафиз Кабир имам Ан-Нававий – иштта дуккха а кхиберш ца баьхьна шайггара Къуръанна, хьадисашна а тIера хьукма дакхха. Царна девзаш хилла хир ма ду Тирмизис далийна хьадис:« Къуръанна шена ма-хеттара (кIорггера Iилма доцуш) тавсир деш волчо, жоьжахатехь шена меттиг кечйойла».\nМассо дешна стаг вац Къуръанна, хьадисашна тIера шеггара хьукма даккха бакъо йолуш я и нийса даккха хуур долуш.\nШа яьхначу бакъонашца, шеггара, хьукма даккха магадарна Iеламнаха хIиттийна бехкамаш бу. Iабдулкъадир Iийса Дияба шен «Миизан Ал-Iаадил» бохучу жайнахь хьахийна уьш:\n- Къуръанан Iилма девзаш хилар (муьлха аяташ хьалха диссиийна, аяташ диссоран бахьанаш хIун ду, хьукма хийцина аяташ муьлхарш ду хаар...);\n- хьадисийн Iилма хаар (мутаватир, машхIур, гIариб... хьадисаш довзар, сахьихь, хьасан, даIииф, мавдууI хьадисашна юкъара башхаллаш къастаяр, хьадисна тIетовжа магаран бехкамаш бовзар...);\n- иджмааI Iилма довзар (иджмааI сариихь, иджмааI сукути довзар ...);\n- Къиясан Iилма довзар (Къиясан арканаш, Iиллат...);\n- усул Аль-ФикъхIан Iилма довзар;\n- Iаьрбийн меттан Iилма хууш хилар (сарф, нахьу,балагIат...);\n- насих, мансух Iилма девзаш хилар.\nОцул сов и Iеламстаг хила веза чIогIа иман долуш, нийсо лелош, шен болх леранна беш.\nФИКЪХIАН IЕЛАМНЕХАН ШАЙН-ШАЙН ДАРЖАШ ДУ:\nа) лакхахь вай хьехийна бехкамаш шеца кхочушхилла, ша яьхначу бакъонашца хьукма доккхуш волчу Iеламстагах муджтахIид Ал- Мустакъил олу. Уьш бу деа мазхIабан дай;\nаь) лакхахь вай хьехийна бехкамаш шеца кхочушхилла, амма шегара яьхна бакъонаш йоцуш, ша хьукма даккхарехь мазхIабан ден некъа тIехь возучу Iеламстагах муджтахIид мутIлакъ гIайра мустакъил олу.Уьш бу Аш- ШафиIис хьехна волу Мазни, БувайтIи; Абу Хьанифа хьехна волу Абу Юсуф.\nХIокху шина тайпана кIорггера Iилма долу Iеламнах бусалба нахана юкъара дIабевлла дуккха хан ю;\nб) царал лахахь вогIу МуджтахIид Ал-Мукъайид. ХIоьттинчу хьолана, хаттарна шен мазхIабехь кийчча жоп дацахь, шен мазхIабан дозанашкахь иджтихIад до цо. Масала, Хьанафин мазхIабехь хилла волу ТIахьави, Карахи, ШафиIин мазхIабера Абу Исхьакъ Аш-Ширази.\nв) царал тIаьхьавогIу МуджтахIид Ат-Тарджихь. Цо болх бо шен мазхIабехь дина хьукма гIоле хилар билгалдаккхар тIехь я мазхIабан дас аьлларг цуьнан мутаIалима аьллачул бIегIийла хилар гучудакххар тIехь. Царах ву, масала, Iалауддин Ал–Мардави (Хьанбали); Ар-РафиIи, Ан-Навави (ШафиIи);\nг) шен мазхIаб лардеш, шордеш, нахана цунах кхетам луш, цу мазхIабца ма-доггIу нехан хьашташ кхочушдеш волчу муджтахIидах МуджтахIид Ал-Футйа олу.\n2. МазхIабийн дай гал ца бовлуш ма ца хилла, амма Элча (Делера салам-салават хуьлда цунна) галволуш ца хилла. МазхIабаш Iаддитина, Элчанна (Делера салам-салават хуьлда цунна) тIаьхьа хIунда ца хIуьтту вай? Мухьаммад пайхамарна (Делера салам-салават хуьлда цунна) бен цхьана адамна тIаьхьаваза аьлла омра дина ма дац вайна Везачу Дала. Шен Сийлахь Къуръан чохь Цо боху вайга: «Элчано шайна делларг схьаэца, шайна дихкинарг дита» (С.Хьашр а.7)\n«МазхIаб» бохург хIун ду цахуучунна хIара хаттар хезча, «Исламан тарихехь (исторехь) кхолладелла мазхIабаш ша-шаха дIасадаьржаш ду, хIора мазхIабо нах шен мазхIабе кхойкхуш бу аьлла сурт хIотталур ду. Цу мазхIабашна юкъахь нийса мазхIаб вайн Элчанан, (Делера салам-салават хуьлда цунна) мазхIаб ду, дисинарш гал хеталур ду. ХIун башхо хилла те оцу деа мазхIабна а, пайхамаран асхьабийн Зайд ибн Саабитан я МаIаз ибн Джабалин, я IабдуллахI ибн Iаббасан мазхIабашна а юкъахь ФикъхIан ахькамаш довзарехь?», – эр ду. Юсуф ХатIар Мухьаммад «Ал-МавсуIат Ал-Юсуфия фи баян адиллат Ас-Суфия» жайнахь, агIо-552 хьахийна ду, шайгахь Iилма хиларна Делах кхерарца гIарабевлла болчу Iеламнаха гулдина мазхIабаш Элчанан (Делера салам-салават хуьлда цунна) мазхIабна дуьхьал муха хуьлу? Дала ма боху: «Боккъал, Делах уггар чIогIа кхоьруш берш Iеламнах бу».Имам Ан-Навови «МаджмуI» жайнахь деана ШафиIис аьлларг: «Шен жайни тIехь Элчанан (Делера салам-салават хуьлда цунна) Суннатна дуьхьал догIуш хIума карадахь, цуьнан Суннато бохург дай, ас аьлларг дIатасалаш». ШаIранис аьлла: «Iеламнах шариIатан йийсарш бу».\nМазхIабийн дай, царна тIаьхьабогIу мазхIабийн Iеламнах бу вайна Къуръанах, Суннатах нийса кхетам луш берш. Элчанера (Делера салам-салават хуьлда цунна), цуьнан асхьабашкара (Дела реза хуьлда царна) схьаэцначу Iилманца, заманашца хIуьттучу хьелийн хаттаршна, шариIатан хьукма билгалдаккха некъ биллинарш бу уьш.\n3. Асхьабашкара Iилма схьаэцна хилча, церан мазхIабашна тIаьхьа хIунда ца дозу вай\nАхьмад ибн БурхIана асхьабийн мазхIабашна тIаьхьаваза цамагадаран бахьанаш хьахийна шен «Ал-АвсатI» жайнахь: «Асхьабийн мазхIабашна тIаьхьаваза ца мега, уьш яздина, гулдина а доцу дела, теллина, нисдина а доцу дела. Имам Ал-Хьарамина яздина «Ал-БурхIан» жайнахь: «Iеламнаха\nца магадо дешна боцчу нахана асхьабийн (Дела реза хуьлда царна) мазхIабашна тIаьхьабазар. Уьш тIаьхьабаза, беза яздина, низаме далийна, ахькамаш билгалдаьхна хаттарш, хьелаш шайн-шайн дакъошка дерзийна долчу мазхIабашна».\n4. МазхIабаш бидIат ду, ткъа «бидIат тилавалар ду, тилавалар цIергахь ду» аьлла, нийса хьадис ма ду Муслима жайнахь деана.\nИмам Ан-Навови ву вайна цу Муслиман «Сахьихь Муслим» жайна масийтта бIе шо хьалха тафсир дина, цу жайнех кхетам луш. Цо шен жайнахь боху бидIат 5 кепара ду: хьарам, ваджиб, мандуб, макрухI, мубахь. «ХIора бидIат тилавалар ду...» бохучу хьадисехь дуьйцуш дерг хьарам, динца ца догIу, бидIат ду. Аш-ШафиIис бидIат шина декъе декъна: шариIатца догIуш дерг, шариIатна дуьхьал дерг. «Цул сов, динца догIуш юкъадаьккхинчу хIуманах бидIат ала магош ца хилла Имам ШафиIис (Дела реза хуьлда цунна)». (Юсуф ХатIар Мохьаммад «Ал-МавсуIат Ал-Юсуфия фи баян адиллат Ас-Суфия» агIо 480).\n4. Мункар, Накир маликаша вайга барт хоттур ма бац вай мазхIабна тIаьхьа хIунда ца даьзна аьлла.\nДелан омранаш, неххIеш сов ду цу шина малико кошахь вайга хоьттудолчул.\nМасала, шина малико барт хоттур бац аьлла, да-нана дIатаса йиш юй вай? Я вешан чуьра зудабераш дерзина, хецна арахула лелийта мегар дуй?\n6. МазхIабаша бусалба нах тобанашка бекъна, царна юкъахь питанаш даржийна.\nДейтта бIешарахь бусалба наха ирс оьцуш схьадеана мазхIабаш.\nМазхIаб бахьанехь царна юкъахь тIемаш ца хилла. МазхIабийн\nIеламнаха лерам чIогIа беш хилла вовшийн. Имам ШафиIис ша\nХьанафин мазхIабан маьждигехь ламазна хьалхаваьккхича, Абу Хьанифан ларамна, ламаз цуьнан мазхIабехь ма-дарра дина.\nБусалба нахана юкъахь питанаш, девнаш а нах мазхIабашна херабевлча дуьйладелла.\nМазхIабаш хилар Делан къинхетам бу, Дала вайн бина аьтто бу иза. Масала, Хьаьж доьхкуш, КаIбатна ТIаваф го боккхуш, ламаз карахь хила дезаш ду, амма, ца хууш, зудчух хьакхавелла, ламаз карара даьлча, хIун дийр ду ШафиIин мазхIабехь волчо? Вайна ма хаьа цигахь мел адам гулло.\nЦу хьолехь Хьанафин мазхIабна тIетевжина (цу мазхIабехь зудчух хьакхавелча ламаз карара ца долу), шен ТIаваф кхочушдийр ду цо.\nЭлчане (Делера салам-салават хуьлда цунна) Къуръан доьссичахьана, шайн балхах догдиллина Делан мостагIаша. Везачу АллахIа боху: «ХIинца догдиллина кафир наха шун дин эшорах....» (Аль-Маидат а.3) Сийлахь Къуръан бакъ ца деш, цу тIехь кхачамбацарш лоьхуш, бехха тIом бина цара. Амма Делан Дош бакъхилира юха а: «Боккъал а, АллахIа доссийна ду хIара Къуръан, шеко йоццуш, лардийр долуш ду»(Аль-Хьиджр а.9). Цунах шайн гIуллакх ца хилча, хьадисашна тIебирзина, уьш кего буьйлира динан мостагIий. Къуръанал тIаьхьа уггар нийса долу «Сахьихь Ал-Бухари» жайни тIехь заьIап хьадисаш карийна бохуш, бусалба нехан хьадисех болу тешам байа гIиртира уьш. Делан къинхетамца, и болх дIа ца бахара церан.Тахана мазхIабашна дуьхьал болийна цара шайн болх. Немцойн Iилманчас Шахтас боху: «МазхIабан дайша яздина исламан фикъхI, законаш язда Iеминчу говзачу нехан болх бен кхин хIума дац. Оцу законашна маьIналла далархьама, Къуръанера, хадисашкара а гIо лехна цара. Цу наха даьхначу законашна тIаьхьаваза аьлла Дала а, Элчано а вайга омра ца дина». Оцу дешнийн маьIнин дика ойла йича, жамI кхоллало: мел боккхачу Iеламнехан гуламо шариIатехь хIара сацам бина аьлла дIакхайкхийча, Шахтас бохург къобалдечара и сацам тIелоцург цахилар, и сацам (закон) Дала, Элчано омра дина тIедожийна дац аьлла. Ма новкъа хуьлу-кх мазхIабийн Iеламнахана кхиболу бусалба дайшна нах лийча, мазхIабашна тIаьхьабозучарна, ца бешаш, Iиттарш ян буьйлабелча.\nХалахеташ делахь а, мазхIабаш эшац бохурш вайна юкъа а кхаьчна. Вайнахана мазхIабаш ца оьшу бохучаьрга лацадегIар тоьлаш ду. Вайна, дукхахболчарна, «мазхIаб» бохург хIун ду ца хаьа, мазхIабан цхьа жайна дешна ца хуьлу вай, ткъа уьш оьшу я ца оьшу муха хуур ду вайна?\nБIешерашкахь бусалба Iеламнаха къахьегна, тIаьхьабогIучарна ирс эца йитина, мах боцу хазна ю мазхIабаш. Цу Iеламнаха биллинчу некъо аьтто бийр бу керлачу Iеламнехан чкъурана, заманца кхолладеллачу хаттаршна, хьелашна, Делан дино ма-бохху, нийса хьукма билгалдаккха.\nВали АллахIи Ад-ДахIлавис боху «Ал-Инсаф» жайнахь: «Боккъал а, хIара диъ мазхIаб теллина, нисдина, яздина охьадиллина ду. Вайн умматан Iеламнехан хилла барт бу, мазхIабашна тIаьхьаваза мега аьлла. МазхIабашна тIаьхьабазарца къеггина маслаIат гучудолу нахана, къаьсттина тахана санна, динехь къахьегар лахделлачу, адамаш шайн лаамашка дирзинчу, хIора дешначу стагана ша бакълуьйш хетачу заманахь».\nВезачу Дала хьалха дIабаханчу Iеламнахаца йолу шовкъ-марзо ма хадайойла вайн, Шен къинхетамах ма дохийла вай!


Ιаьрбий-жуьгтий: 90 - 3\nПалестинерчу лоьраша тоьшалла дарехь, Газа-кIоштахь оршот дийнахь лаххара а 10 стаг вийна жуьгтийн кеманаша. Ιедалехь йолчу палестинахойн ХΙамас-партин куьйгалхой а, царна тΙетийжа тΙемалой а лохуш, Израило 6 де хьалха йолийна тΙеман операци.\nЖуьгташкара болчу хаамца, деккъа цхьана оьршотдийнахь Палестинана тΙе ракеташ а, бомбанаш а етта стигала даьлла Израилан 80 кема. Тель-Авиво ша Палестинерчу бахархойн цΙеношна тΙелетар дузу царна чохь ХΙамасан векалш къайлабуьйлуш хиларца.\nПалестинерчу тΙемалоша массех ракета хецна Израилан агΙор кху деношкахь. Жуьгтех велла 3 стаг. Ткъа 90 гергга палестинахо кхелхина жуьгтийн герзах, шайлахь бераш а, зударий а, къаной а болуш. Цунна тоьшалла деш, шайн беллачийн цΙерш а ю палестинахоша зорбан хаамашкахь йохуш.


Сура Дохковалар — Википедийа\nКуцкеп:Дакъа:Ислам 9 Сурат АТ-ТАВБА Тобадар (Мединатехь доьссина‚ дерриге 129 аят).\nДакъа 1 1. Делера а‚ Цуьнан элчанера а шаьш цIена хилар ду аша барт бина хилла болчу мушрикунашка . 2. ДIа-схьа лела лаьттахула беа баттахь‚ тIаккха шуна хаалаш, Далла тIехь шун ницкъ кхочур боцийла‚ и Дела вуйла цатешарш сийсазабийр болуш. 3. Делера а‚ Цуьнан элчанера а кхайкхар ду нахе Доккха хьаьж доьхкучу дийнахь. И Дела цIена ву мушрикунех‚ Цуьнан элча а /цIена/ ву, аьлла‚ аша тоба дахь – и шуна дика ду‚ шу дуьхьалдовлахь – шуна хаалаш, шуна Далла тIехь ницкъ боцийла. Кхаъ баккха цатешачарна лазош долчу Iазапаца. 4. Аша шайца барт бина хилла берш боцучарех‚ тIаккха шуна цхьанне хIуманца эшам бина хилла боцучарех‚ шуна тIехь цхьаннена гIо дина хилла боцучарех – цаьрца бина барт кхочушбе шен хан чекхъяллалц‚ Далла беза /Шех/ кхоьруш берш. 5. Деза /хьаьж доьхку/ беттанаш чекхдевлча /и шайца маслаIате ца богIу, шуьца мостагIалла лелош болу/ мушрикунаш байа, шайна уьш карабоьллачохь‚ схьалеца уьш‚ гуо бе царна‚ охьаховша царна кIелонна массанхьа а. Уьш дохкобовлахь‚ цара ламаз хIоттадахь‚ закат лахь – церан некъ маьрша бе. Баккъалла а, Дела гечдийриг ву‚ къинхетам бийриг ву. 6. Мушрикунех цхьаммо хьоьга ша тIеэцар дехахь – тIеэца иза цунна Делан дош хаззалц‚ тIаккха дIакхачаве иза кхерам боцучу меттиге /шен даймахка‚ цунна лаахь/, – иза уьш ца хууш къам хиларна ду.\nДакъа 2 7. Муха хир бу мушрикунашца барт Далла гергахь а‚ Цуьнан элчанна гергахь а‚ Хьарам-маьждиган гергахь аша шайца барт бинарш боцучаьрца? Уьш шуьца нийса ма хилла‚ шу цаьрца а нийса хила. Баккъалла а, Далла беза /Шех/ кхоьрурш. 8. Муха ..? Шаьш шуна тIехь толам баьккхича‚ цара тергал ца до шуна юккъехь гергарло а‚ барт а‚ шу реза до цара шайн багенашца‚ куралла йо церан дегнаша‚ царех дукхахберш песакъ /вон лела‚ Iесалла еш болу нах/ бу. 9. Делан аяташ доьхкина цара кIеззигчу мехах‚ Цуьнан новкъах /дуккха а нах/ тилий цара. Баккъалла а, ма вон хилла-кх цара деш хилларг. 10. Тергал ца до цара муъма стагехь гергарло а‚ барт а‚ уьш дозанех белларш бу. 11. Нагахь санна цара тоба дахь‚ ламаз хIоттадахь‚ закат лахь – тIаккха шун вежарий бу уьш динехь, (иштта) къастадо Оха аяташ хууш долчу къомана. 12. Нагахь санна цара шайн дуйнаш къардахь, шайн барт хиллачун тIаьхьа‚ Iиттарш яхь шун динна – керсталлин кортош дайа‚ – баккъалла а, церан дуйнаш бан а бац‚ – уьш совца мегара /шайн коьртехь берш байича/. 13. Шу ца лета шаьш шайн дуйнаш бохийначу къомах‚ элча араваккха гIайгIа беш хилла долчу‚ шаьш юьхьанцара шуьца и (тIом) болийна хиллачу? Царех кхоьру шу? Дела там болуш ма вара шу Шех кхера‚ шу муъма нах хиллехь! 14. ТIом бе цаьрца‚ Дала шун куьйгашца Iазап дийр ду царна‚ сийсазбийр бу уьш‚ царна тIехь шуна гIо дийр ду‚ тодийр ду муъма нехан (къоман) дегнаш. 15. ДIайоккхур ю церан дегнийн оьгIазло‚ Дала гечдо Шена луучунна (бусулба дине верзош Абу-Суфьян санна)‚ Дела хууш верг а‚ /нийса/ хьукма дийриг а ву. 16. Шу моьттуш дара шаьш дуьтур ду (балане а ца лоцуш)? Далла хIинца а шух гIазот динарш а‚ Дела а, элча а витина‚ муъма нах а битина, кхин доттагIий ца лаьцнарш а ца бевзина (нахана гучабохуш)? Дела сов дика хууш верг ву аша дийриг.\nДакъа 3 17. Оьшуш дац мушрикунаш Делан маьждигашкахь Iен, керстанаш шаьш хиларан тешалла а деш‚ церан Iамалш дIатили‚ уьш цIергахь гуттар лаьттар бу. 18. Делан маьждигашкахь Iийр ву Делах а‚ эхарт дийнах а тешна верг‚ ламаз хIоттийнарг‚ закат делларг‚ Дела воцчух ца кхоьрург – уьш хила там бу нисбеллачарех. 19. Аша хилийти хьаьжина хи далар а‚ Хьарам-маьждигехь Iар а Делах а‚ эхарт дийнах а тешначух а‚ Делан новкъах къахьегначух а тера? Ца нисло уьш Далла гергахь‚ Дала ца нисдо зуламе къам. 20. Иман диллинарш‚ дIакхелхинарш‚ (пайхамарца Маккара Мединате ислам Iалашдархьама)‚ Делан новкъахь шайн дохнаца а‚ шайн синошца а къахьегнарш дуккха беза бу даржаца Далла гергахь‚ уьш бу тоьлларш. 21. Царна церан Кхиош-кхобучо кхаъ боккху Шегара къинхетам хиларца а‚ резахиларца а‚ бошмаш (ялсамани) хиларца а‚ шайна цуьнан (ялсаманин) чохь лаьтташ долу ниIмат долуш. 22. Цу чохь уьш гуттар лаьттар бу‚ баккъалла а, Дела Шегахь сийлахь-еза ял йолуш ву (царна яла). 23. ХIай иман диллинарш! Ма лацалаш шайн дай а‚ шайн вежарий а доттагIий, (ма бе царех дола дийраш) царна иманал керсталла дукхадезахь. Шух царех доттагIий бинарг – уьш бу зуламхой. 24. Ахьа ала: "Нагахь санна шун дай‚ шун кIентий‚ шун вежарий‚ шун зударий‚ шун гергарнаш‚ даьхний‚ аша гулдина хилла долу‚ йохка-эцар‚ ша (са йоцуш) йисарх шу кхоьруш йолу‚ цIенош шайна шу реза долу‚ шуна дукха дезахь Делал а‚ цуьнан элчанал а‚ Делан новкъахь гIазот дарал а, – хьоьжуш Iе Дела валлалц Шен гIуллакхца. (цуьнан Iазап‚ оьгIазло йогIур ю шуна). Дала ца нисдо песакъ къам.\nДакъа 4 25. Дала гIо дира шуна дуккхачу меттигашкахь‚ Хьунайн дийнахь а. Шу цецдехира шун дукхалло‚ цо (шу дуккха хиларна, Делан гIоьнах ойла еш дацара шу) шун хIумма кIелхьара ца дехира‚ сел шортта хилла долу латта гатделира шуна (довда меттиг йоцуш дисира шу)‚ тIаккха шу духадевлира. 26. ТIаккха Дала Шен синтем боссийра Шен элчанна а‚ муъма нахана а; эскар доссийра‚ шуна гуш доцу; цатешачарна Iазап дира‚ цатешачеран бекхам и бу. 27. ТIаккха гечдийр ду Дала, цул тIаьхьа, Шена луучунна‚ и Дела гечдеш верг а‚ къинхетам беш верг а ву. 28. ХIай иман диллинарш! Мушрикунаш нажс /боьха хIума/ ю‚ хIокху шарал тIаьхьа Хьарам-маьждигна герга ма гIойла уьш. Шу кхерахь мискаллех (мушрикунаш ца баьхкича йохка-эцар сецна), – тIаьхьа Дала хьоле дийр ду шу Шен комаьршаллах, Шена лаахь. Баккъалла а, Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву. 29. ТIом бе шайга жайна деллачарех Делах а‚ эхарт дийнах а ца тешаш болчаьрца‚ Дала а‚ Цуьнан элчано а хьарам динарг хьарам ца деш болчаьрца‚ хьакъ-бакъ долу дин (Ислам) къобал ца деш болчаьрца шайн куьйгаца (мукIар хилла) жизьят луш, уьш кIел совццалц.\nДакъа 5 30. Жуьгташа элира: "Iузайр – Делан кIант ву"‚ насараша (Iисана тIаьхьа хIиттинарш – христианаш) элира: "Масихь /Iиса пайхамар – Христос/ – Делан кIант ву". Иза – церан дош ду шайн багара (схьадаьлла)‚ тардеш бу уьш хьалха керсталла диначеран дашах‚ Дала хIаллак бойла уьш! Ма бакъдолчух дог даьлла бу уьш! 31. Шайн епископаш а‚ монахаш а делий лецира цара Дела а витина‚ Марьяман кIант Масихь а (Дела лецира цара). Цаьрга омра дина дацара цхьанна Далла Iибадат де аьлла бен‚ кхин Дела воцчу И ша бен – цIена ву иза цара Шеца накъост лацарх. 32. Уьш лууш бу Делан нур дайа шайн багенашца‚ Дала ца магадо Шен нур кхоччуш хилийтар бен‚ керстанашна ца дезахь а. 33. И ву ваийтинарг Шен элча нийсачу некъаца а‚ бакъонан динца а, и массо динна тIехь толийтархьама, мушрикунашна ца дезахь а. 34. ХIай иман диллинарш! Баккъалла а, епископех а‚ монахех дукхахберш харцонца нехан даьхний дууш бу хьуна‚ Делан некъах (шайна тIаьхьахIуьтту нах) дIатоьттуш а бу. Деший а‚ детий а гулдеш болчаьрга‚ Делан новкъахь цуьнца харж ца еш – царна ахьа кхаъ баккхалахь, шайна лазош долу Iазап хиларца. 35. Цхьана (къематан) дийнахь жоьжахатин цIергахь цIе юьллур ю царех‚ цуьнца (цIарца) дагор ду церан хьаьжнаш а‚ церан агIонаш а‚ церан баккъаш а: "ХIара ду аша шайна гулдинарг‚ Iовша шаьш гулдина хилларг"‚ (маликаша) олуш. 36. Баккъалла а, беттанийн дукхалла Далла гергахь – шийтта бутт бу Делан жайна чохь язбина Цо стигланаш а‚ латта а кхоьллинчу дийнахь‚ царех биъ беза бу (зуль-къаIада‚ зуль-хьиджа‚ мухьаррам‚ раджаб). И ду мехала дин. Цу чохь шайна зулам ма де. ТIом бе массо мушрикунашца цара шуьца массаьрца тIом баре терра‚ шуна хаалаш, и Дела (Шех кхоьручаьрца) вуйла. 37. (Цхьа беза бутт кхечуьнга ) тIаьхьататтар керсталлехь сов валар ду‚ шеца цатешарш тилош, цхьана шарахь хьанал беш и (беза бутт‚ цу чохь тIом бан магош)‚ вукху шарахь  хьарам беш, Дала базбинчийн дукхаллица богIуш хилийтархьама – хьанал бо цара Дала хьарам бинарш. Хазйина царна шайн вон амалш. Дала ца нисдо керста къам.\nДакъа 6 38. ХIай иман диллинарш! Шуна хIун хилла, шайга Делан новкъахь (гIазотана) арадовла аьлча, (лаьттахь) дазлой ма Iа шу (гIазоте ца гIош)? Эхартал а дуьненан дахарна реза хилла-те шу? Ма кIезиг хIума ю-кх и, дуьненан дахар, эхартаца юьстича! 39. Шу гIазотана ара ца довлахь – Цо шуна лазош долу Iазап дийр ду‚ хуьйцур ду шу кхечу къомаца‚ аша Цунна зен дийр дац цхьанне хIуманца. Дела массо хIуманна тIехь ницкъ болуш ву. 40. Аша цунна (вай пайхамарна Мухьаммадана гIазоте хIуттуш) гIо ца дахь – Дала гIо дира цунна керстанаша иза (Маккара) араваьккхинчу хенахь‚ шиннех шолгIаниг и хилла волчу хьолехь. Уьш шиъ нокхечохь (хьехахь) болуш‚ цо (пайхамара) элира шен накъосте (Абу-Бакре): "Хьо гIайгIане ма вожалахь‚ вайца Дела ву хьуна". Дала дог-паргIато йоссийра цунна тIе‚ Цо чIагIвира и эскарца‚ шуна ша гуш ца хилла долчу‚ цатешачеран дош бухахь хилийтира. Делан дош – и ду лакхахь дерг‚ Дела Ша веза верг а‚ хьукаме верг а ву. 41. Арадовла шаьш дайа дерш‚ деза дерш а ‚ къахьега (гIазот де) шайн дохнаца а‚ шайн синошца а Делан новкъахь. И дика ду шуна, шу хууш хиллехь. 42. Iалашо гергахь хилахь‚ некъ атта а хилахь – хьуна тIаьхьахIуьтту уьш‚ хIетте а (некъ) гена хиларца хилла царна /хало/‚ Делаца дуйнаш буур бу цара: "Шайн ницкъ кхачахьара, шуьца арадевр дара шаьш" (гIазотана)‚ бохуш. Шаьш шайн хIаллакдо цара шаьш. Далла хаьа уьш харцлуьйш буй.\nДакъа 7 43. Дела къинтIера ваьр хьуна! Ахьа хIунда пурба делла царна хьайна бакълуьйш берш билгалбовллалц‚ харцлуьйш берш бовззаллц? 44. Хьоьга пурба доьхур дац хьуна Делах а‚ эхар дийнах а тешаш болчара шайн дохнаца а‚ шайн синошца а гIазот ца дан. Дела хууш ву (Шех) кхоьруш берш. 45. Хьоьга пурба доьху Делах а, эхар дийнах а цатешачара‚ шайн дегнаша шеко ечара‚ – уьш шайн шекон чохь ойланаш керчош бу. 46. Шаьш /гIазотана/ арабовла лууш хиллехьара‚ цунна кечамбина хир бара цара‚ делахь а Далла ца деза церан гучубовлар /гIазотана/. Цо уьш бухабуьтуш бу /шуьца гIазотана арабовларх, мало ярца/‚ элира /цаьрга/: "Охьаховжший Iиэ охьахевшина Iачаьрца" /зударшца а‚ берашца а‚ къеначу нахаца а/. 47. Шуьца уьш арабевллехьара а‚ шу совдохур ма дацара цара, низам дохорца а бен‚ шун юкъ эгIор ма яра цара шуна питана лоьхуш‚ шуна юкъахь ма бу цаьрга ладоьгIуш берш. Дела бевзаш ву-кх зуламе берш. 48. Хьалха а питана лехира цара‚ хьуна мекарлонаш йира бакъдерг даллалц‚ Делан гIуллакх гучуделира, уьш ца лууш а болуш. 49. Царех ву ша олуш верг: "Пурба лохьа /гIазотана ара ца вала/ суна‚ питана ма де суна". Ткъа питанна чубегна бац уьш? Баккъалла а, жоьжахати гуо бийр болуш ма ю керстанашна. 50. Хьуна диканиг хилахь‚ цо вон хоьтуьйту царна. Хьуна хало хилахь‚ цара олу: "Оха хьалха дIалецира тхан гIуллакх" /гIазоте ца даха сацам бира оха хьалха‚ цундела тхуна вон ца хили/. Уьш дIабирзира шаьш баккхийбуьйш. 51. Ахьа ала: "Тхуна хиланне а хир ма дац Дала тхуна яздинарг бен. И ву тхан гIоьнча"‚ Далла тIетевжийла муъма нах. 52. Ахьа ала: "Шина диканах /я толам хир бара тхуна‚ я гIазот хир дара тхуна/ цхьанне а бен хьоьжийла дарий шун тхуна? Тхо хьоьжуш ду шуна Дала шегара я тхан куьйгашца Iазап кхачориг хиларе. Хьоьжуш Iе‚ тхо а шуьца цхьаьна хьоьжуш Iийр ду". 53. Ала: "СагIа ло шайна лаахь а‚ ца лаахь а‚ шуьгара данне а къобалдийр дац и. Баккъалла а, шу хили-кх песакъ къам". 54. Цаьргара сагIа къобалдар духатоьхна, уьш Делах а‚ элчанах а тешаш ца хиларо‚ шаьш мало еш бен цара ламаз ца даро‚ ца лууш, халла бен цара сагIа а ца даккхаро. 55. Ахьа тамаша ма бойла церан дохнах а‚ церан кIентех а. Далла лууш ду цаьрца царна Iазап дан дуьненан дахарехь‚ синош дер ду церан уьш керстанаш болуш. 56. Цара Делаца дуйнаш боу шаьш шух ду‚ бохуш‚ шух бац уьш‚ хIетте а къаьсташ къам ду уьш. 57. Шайна лачкъа меттиг караяхь‚ лаьттах бола меттиг караяхь я чудовла меттиг караяхь – цига сихлур бу уьш чехка /къаьхкина говр санна/. 58. Царех бу хьуна ирча бехкаш бохуш берш сагIадаккхарехь‚ цунах шайна делча реза хуьлу уьш‚ цунах шайна ца лахь – уьш оьгIазбоьлху. 59. Уьш реза хиллехьара Дала а‚ цуьнан элчано а шайна деллачунна‚ аьллехьара цара: "Тхуна кхачам болуш ву-кх Дела‚ тIаьхьа лур ду тхуна Дала Шен комаьршаллах. Цуьнан элчано а /лур ду тхуна/‚ баккъалла а, тхо Деле догдохуш ду-кх" /дика хир дара-кх царна/.\nДакъа 8 60. СагIанаш ло Делера парз хилла пекъаршна а‚ мискачарна а‚ царна тIехь болх бечарна а‚ дегнаш кIаддархьама а‚ леш азат бахарехь а‚ декхарийн кIелбисинчарна а‚ Делан новкъахь а‚ некъан накъостана а. Дела хууш а ву‚ /нийса/ хьукам деш а ву. 61. Царех бу пайхамарна халахоьтуьйтуш берш‚ олуш берш: "Иза /пайхамар/ – лергаш ду" /массо хIума хезаш ду-кх цунна/. Ахьа ала: "Дикаллин лергаш ду-кх шуна‚ тешаш ву и /Мухьаммад пайхамар/ Делах а‚ тешаш ву и муъма нахах а‚ шух иман диллинчарна къинхетам бу и". Делан элчанна халахоьтуьйтуш берш – царна ду лазош долу Iазап. 62. Шуна Делаца дуйнаш боу цара шу реза дархьама. Дела а‚ Цуьнан элча а хьакъ бар-кх цара реза бан, шаьш муъма нах хиллехь. 63. Царна ца хаьа-те Далла а‚ Цуьнан элчанна а дуьхьало йиначунна жоьжахатин цIе хир юйла, и цу чохь гуттар лаьтташ? Ма йоккха сийсазалла ю-кх и! 64. Кхоьруш бу мунепикъаш цаьрга /бусулба нахе/ шайн дегнашкахь дерг /мунепикъийн дегнашкахь йолу шеко гучуйоккхуш/ дуьйцуш сурат доссарх. Ахьа ала: "Ма даша шу" /ма лара аша дин а‚ Дела а‚ бусулбанаш а/. Баккъалла а, Дела арадоккхург ву шу кхоьруш (ларлуш) дерг. 65. Ахьа цаьрга хаьттича‚ цара алланне а эр ду хьуна: "Тхо-м забар еш‚ ловзуш дарий". Ахьа ала: "Делах а‚ Цуьнан аятех а‚ Цуьнан элчанах а доьлуш хилла шу?" 66. Бехказлонаш ма е аша. Керсталла дина аша шайн иманал тIаьхьа‚ шух цхьана тобанна Тхо къинтIера довлахь а‚ кхечу тобанна Оха Iазап дийр ду, уьш хиларна къинош динарш.\nДакъа 9 67. Мунепикъ божарий а‚ мунепикъ зударий а – уьш цхьаберш вовшех бу. Вониг омра до цара‚ диканиг ма де олу‚ шайн куьйгаш дIакъовлу цара /сагIа ца луш‚ Делан новкъахь харж ца еш/. Дела вицвина цара – Цо а ма биц бина уьш. Баккъалла а, мунепикъаш  уьш бу-кх песакъаш. 68. Дала ваIда йина мунепикъ божаршна а‚ мунепикъ зударшна а‚ керстанашна а жоьжахатин цIарца‚ цу чохь уьш гуттар лаьттарг болуш. И ю царна кхачо йийриг‚ Дала неIалт аьлла царна‚ царна хIоьттина долу Iазап ду. 69. Шул хьалха хиллачарех тера /ду иза/. Шул чIогIа бара уьш ницкъаца‚ алсам бара дохнаца а‚ доьзалшца а. Шайн декъах зовкх хьийгира цара‚ шайн декъах зовкх хьийгира аша а‚ шул хьалха хиллачара а зовкх хьегаре терра шайн декъах‚ забарш йира аша а, забарш йиначарех терра. Уьш бу-кх шайн Iамалш яйнарш дуьненахь а‚ эхартахь а‚ уьш бу-кх шаьш эшийнарш. 70. Цаьрга ца деъна-те шайл хьалха хиллачу Нухьан‚ Iадин‚ Самудан къаьмнийн хабар‚ ИбрахIиман къоман‚ Мадъянан дайн‚ Муътафикатийн хабар? Цаьрга шайн элчанаш ма баьхкира билгалонашца. Дела ца хилла царна зулам деш‚ хIетте а шаьш хилла уьш шайна зулам деш. 71. Муъма божарий‚ муъма зударий – цхьаберш вовшийн доттагIий /верасаш/ бу‚ дикачуьнца омра деш‚ /вон дерг ма де олуш/ вочух духатухуш‚ ламаз хIоттадеш‚ закат луш‚ Далла а‚ Цуьнан элчанна а муьтIахь а болуш. Царех тIаккха къинхетам бийр бу Дала. Баккъалла а, Дела ма ву веза верг а‚ хьукаме верг а. 72. Дала ваIда йина муъма божаршна а‚ муъма зударшна а бошмаш /ялсаманехь/‚ шайн бухахула татолаш оьхуш йолу‚ цу чохь уьш гуттар лаьтташ‚ цIена гIишлош Iаднин бошмашкахь‚ Делера реза хилар дуккха доккха ду – иза беза-боккха толам бу.\nДакъа 10 73. ХIай пайхамар! ГIазот де керстанашца а‚ мунепикъашца а‚ кIоршаме хила цаьрца‚ церан чохьIойла жоьжахати ю, – вон дIадерзар ду-кх иза. 74. Цара /мунепикъаша/ дуйнаш боу Делаца‚ ца аьлла /пайхамарна вониг/ шаьш‚ бохуш. Аьлла цара керсталлин дош‚ царех керстанаш хилла шаьш бусулбанаш хиллачул тIаьхьа‚ шайна карх ца даьлларг дан хьаьвсира уьш ‚ бекхам бира цара, беккъа Дала а‚ Цуьнан элчано а шайна Шен комаьршаллах хьал даларна. Цара тоба динехьара дика хир дара царна. Уьш дIаберзахь – лазош долчу Iазапца Iазап дийр ду Дала царна дуьненахь а‚ эхартахь а. Ма вац царна лаьттахь верас а‚ гIоьнча а! 75. Царех бу шаьш Делаца ваIда йинарш: "Цо тхуна Шен комаьршаллах /ниIмат/ лахь‚ /шортта/ лур ма ду шаьш /дала дезачунна/ сагIа, хиллане а хир ду шаьш дикачарех" ‚ аьлла. 76. Цо /Дала/ Шен комаьршаллах шайна делча‚ уьш цуьнца пис хилира‚ дIабирзира , шаьш дуьхьала хуьлуш. 77. Церан дегнашка Цо /Дала/ доссийра мунепикъалла , уьш Цуьнца цхьанаькхетар долу /къемат/ де тIекхаччалц‚ цара шаьш Делаца йина ваIда йохийна хиларна‚ уьш шаьш харцлуьйш хиларна. 78. Царна ца хаьа-те Далла хууш хилар церан хьулдинарг а‚ церан къайлах дерг а‚ и Дела Ша къайлах долу хIуманаш дика хууш верг хилар а? 79. Муъма нахах сагIанашкахь муьтIахь болчарех а ‚ шаьш къахьегнарг бен цакарийначарех а , луьйш берш‚ тIаккха уьш хьийзош берш, – Дала хьийзор бу уьш‚ царна ду лазош долу Iазап. 80. Ахьа гечдар деха царна я ахьа гечдар ма деха царна. Ахьа царна кхузткъе уьттазза гечдар дехча а – Дала данне а гечдийр долуш дац царна. И ду цара Далла а‚ Цуьнан элчанна а керсталла дарна. Дала ца нисдо песакъ къам. 81. Баккхийбийра шаьш бухабитинарш Делан элчанна тIехьахь хевшина бисарна (гIазоте ца боьдуш)‚ царна ца дийзира Делан новкъахь шайн дохнаца а‚ шайн синошца а къахьега /гIазот дан/‚ цара элира: "Ма довла (гIазотана ара) йовхонгахьа" . Ахьа ала: "Жоьжахатин цIе йовхонца кхин а нуьцкъала ю"‚ уьш кхеташ хиллехь. 82. Боьлийла уьш кIеззиг‚ боьлхийла уьш дуккха – шаьш деш хиллачун /вонан/ бекхам бу и. 83. Дала хьо вухаверзийча царех цхьана тобана тIе хьоьга пурба доьху цара ара довла /гIазотана/. ТIаккха ахьа ала: "Цкъеллига цкъа соьца ара довлур дац шу‚ соьца цхьаммо а мостагIца тIом бийр бац аша. Шу реза хилла дуьххьара хевшина Iен – ховший Iиэ хIинца а бухабисинчаьрца". 84. Царех цхьанненна велча цкъеллига цкъа ламаз ма де‚ цуьнан коша тIе ма хIотта. Баккъалла а, цара керстаналла дина Далла а‚ Цуьнан элчанна а‚ уьш белла шаьш песакъ хилла. 85. Хьоьга тамаша ма бойтийла церан бахамо а‚ церан доьзалша а. Далла лаьа цуьнца царна Iазап дан дуьненахь а‚ церан синош довла уьш керстанаш а болуш. 86. Сурат доьссича Делах а теша‚ Цуьнан элчанца гIазот а де‚ аьлла‚ царех хьалдолчара хьоьга пурба дийхира‚ элира: "Дитахь тхо‚ хевшина лаьттачаьрца хир дара тхо". 87. Реза хилла уьш бухабисинчаьрца хила‚ церан дегнашна мухIар тоьхна, – уьш ца кхета. 88. ХIетте а элчано а‚ цуьнца иман диллинчара а гIазот дира шайн бахамца а‚ шайн синошца а‚ уьш бу шайна диканаш деш берш‚ уьш бу шаьш баккхийбуьйр берш. 89. Царна Дала бошмаш кечйина‚ шайн бухахула татолаш а оьхуш‚ цу чохь уьш гуттар лаьттар бу. И бу-кх беза-боккха толам.\nДакъа 12 90. Бевлла лелачу Iарбех бехказлонаш еш берш баьхкира шайна пурба далийтархьама ‚ бухабисира шаьш Делаца а‚ Цуьнан элчанца а харц хилларш‚ тIаьхьа кхетар ду царех керсталла диначарна лазош долу Iазап. 91. ЗаьIапхошна а‚ цомгуш болчарна а‚ ян харж ца карочарна а къа дац /гIазоте ца бахча а/ уьш Делаца а‚ Цуьнан элчанца а дог цIена хилча. Диканиг деш болчарна некъ бац /бехк билла/. Дела гечдеш верг а‚ къинхетам беш верг а ву. 92. Хьо волчу баьхкинчарна а дац /къа/ ахьа шаьш кечдахьара, бохуш ‚ ахьа аьлча: "Шу шеца кечдан хIума ца карадо суна"‚ дIабирзина болчу шайн бIаьргаш хих буьзна вон хеташ, шайна харж ярна хIума ца карадарна /шайна гIазоте баха таро ца хиларна/. 93. Некъ бу /бехк билла/ хьоьга пурба доьхучарна а шаьш хьалдолуш а болуш. Уьш реза хилла бухабисинчаьрца /зударшца/ хила‚ церан дегнех Дала мухIар тоьхна, – царна ца хаьа. 94. Шуьга бехказлонаш йо цара шу царна тIе духадирзича. Ахьа ала: "Бехказлонаш ма е! Тешшане а шух тешар дац тхо. Дала дийцина тхуна шун хабарех. Гур ю Далла а‚ Цуьнан элчанна а шун Iамал‚ тIаккха шу духадерзор ду къайлахь дерг а‚ гучахь дерг а хууш волчунна /Далла/ тIе – Цо дуьйцур ду шуьга аша деш хилларг". 95. Шуна Делаца дуйнаш буур бу цара шу царна тIедирзича шу шайх духа дахархьама. Духадовла царех! Баккъалла а, уьш рижс ю‚ церан чугIойла жоьжахати ю – бекхамна уьш деш хиллачунна (дуьхьал). 96. Дуйнаш боу шуна шу шайна реза хилийтархьама. Шу царна реза хилахь – Дела реза хир вац песакъ къомана. 97. Бевлла лела Iарбий керсталлица а‚ мунепикъаллица а мелхо а чIогIа бу (кхечарел)‚ Дала Шен элчане диссийна дозанаш ца хаарехь а сов бу. Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву. 98. Бевлла лелачу Iарбех бу шаьш сагIийна луш дерг гIуда лоруш берш‚ шуна баланаш хиларе хьоьжуш берш. Царна бу-кх вочун бала. Дела хезаш верг а, хууш верг а ву. 99. Бевлла лелачу Iарбех бу шаьш Делах а‚ тIаьхьарчу дийнах а тешаш берш а, шаьш луш долу сагIа Далла гергахь гIурба а‚ элчанна /шайна/ доIа дан /некъ/ лоруш берш. Царна гIурба дац, ткъа, и?! Дала Шен къинхетамна чубухкур бу уьш. Баккъалла а, Дела гечдеш верг а‚ къинхетам берг а ву.\nДакъа 13 100. ДIакхелхинчарех а‚ (царна) гIо лаьцначарех а дуьххьара (ислам дин оьцуш) хьалха хилларш‚ дикачуьнца царна тIаьхьа хIиттинарш – Дела реза хилла царна. Уьш а реза хилла Цунна. Цо царна бошмаш кечйина бухахула татолаш оьхуш йолу. Уьш цу чохь гуттар лаьттар бу. И сийлахь- боккха толам бу! 101. Шуна гонах болчу бевлла лелачу Iарбех мунепикъаш бу‚ Мадинатан бахархойх а бу уьш (мунепикъаш)‚ мунепикъаллин чу кIорга бахана уьш‚ хьуна ца бевза уьш‚ Тхуна бевза уьш. Оха шозза Iазап дийр ду царна‚ тIаккха доккхачу Iазапе берзор бу. 102. Кхиберш къера хилира шайн къиношна‚ цара эйира дика Iамал кхечу вочуьнца‚ Дала гечдан мега царна. Баккъалла а, Дела ву гечдийриг а‚ къинхетам берг а. 103. Церан бахамах сагIа эца – цуьнца догIмаш а‚ синош а цIандийр ду ахьа церан‚ /Деле/ доIа а де царна‚ баккъалла а, хьан доIа царна паргIато ю. И Дела хезаш верг а‚ хууш верг а ву. 104. Царна ца хаьа-те Дала къабалдеш хилар Шен лешкара тоба а‚ сагIа оьцуш хилар а‚ и Дела ша тоба къобалдеш верг а‚ къинхетам беш верг а вуйла? 105. Ахьа ала: "Iамал е! Далла а‚ Цуьнан элчанна а‚ муъма нахана тIаьхьа гур ю шун Iамал‚ тIаьхьа дерзор ду шу хьуламехь дерг а‚ гучохь дерг а хууш волчунна тIе – (Далла тIе). ТIаккха Цо шуьга дуьйцур ду аша деш хилларг". 106. Цхьа кхиберш Делан гIуллакхе догдохуьйтуш хир бу: я Iазап дийр ду Цо царна‚ я церан тоба къобалдийр ду Цо. И Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву. 107. Цхьа кхин берш бу шаьш зуламна а‚ керсталлина а‚ муъма нахана юккъехь барт эгIорна а‚ хьалха Делаца а‚ Цуьнан элчанца а тIом беш хиллачарна кечамна а маьждиг дина берш – баъанне а дуйнаш буур бу цара шайна диканиг бен лууш ма дацара хьуна‚ бохуш. Дала тешалла до: "Баккъалла а, уьш бу харцлуьйш"‚ аьлла. 108. Хьо ма хIотталахь цу чохь цкъа а. Дуьххьарлерачу дийнахь дуьйна (Делах) кхерарна тIехь хIоттийна долу маьждиг мелхо а хьакъ ду хьо шена чохь хIотта – цу чохь бу шаьш цIанбала лууш болу божарий. Далла беза шаьш цIанлуш берш. 109. Шен гIирс Делера кхерарна а‚ резаллина а тIехь хIоттийнарг ву дика‚ я шен гIирс йоьхна‚ охьаоьгуш йолчу (бердан) йистехь хIоттийнарг ву‚ цо шеца жоьжахатин цIерга вожийна волу? Дала ца нисдо-кх зуламе долу къам. 110. Ца соцу церан гIирс‚ цара шаьш бина болу‚ церан дегнашкахь шеко хилла а бен‚ церан дегнаш кийсигаш хилла теда даллалц. Дела хууш верг а‚ хьукаме верг а ву.\nДакъа 14 111. Баккъалла а, Дала эцна муъма нахера церан синош а‚ церан бахам а царна ялсамани яларца. Уьш Делан новкъахь тIом беш бу‚ цара а бойу‚ уьш а бойу. И цуьнан (Далла) тIехь ваIда ю‚ хьакъ-бакъ хилла йолу Товратан чохь а‚ Инжилан чохь а‚ КъурIан чохь а. Мила ву шен ваIда Делал дика кхочушъеш верг? Шу даккхийде шайн йохка-эцарца ‚ аша Цуьнца кхочушйина йолчу /ваIдица/. Иза – сийлахь-боккха толам бу-кх! 112. Тоба деш берш‚ Iибадат деш берш‚ (Далла) хастам беш берш‚ къахьоьгуш берш ‚ рукIе-суждане гIош берш‚ дикачуьнца омра деш‚ вочух (нах) бухатухуш берш‚ Делан дозанаш Iалашдеш берш (уьш бакхийбуьйр бу), – кхаъ баккха муъма нахана. 113. Ца оьшу пайхамаро а‚ иман диллинчара а мушрикунашна гечдар дехар‚ уьш шайн гергара хиллехь а‚ шайна уьш жоьжахатин дай хилар билгалдаьллачул тIаьхьа . 114. ИбрахIиман шен дена гечдар дехар ца хилла еккъа цо цуьнца йина ваIдина дуьхьа а бен. Шена и Делан мостагI хилар билгалдаьлча цIанвелира и цунах. Баккъалла а, ИбрахIим ма ву хьасталуш верг а‚ дуккха собаре верг а. 115. Ца хилла Дела къам тилош, Цо Ша нисдинчул тIаьхьа уьш Шех ларбала дезарг царна билгалдаккхалц. Баккъалла а, Дела массо хIума хууш верг ву. 116. Баккъалла а, Дела стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла Шегахь долуш ву‚ дендолуьйтуш а ву И‚ долуьйтуш а ву – И воцург верас а вац шуна‚ гIоьнча а вац. 117. Дала тоба къобалдира пайхамаран а‚ дIакхелхинчеран а ‚ ансарийн а‚ халачу сохьтехь цунна тIаьхьахIиттина хилла болчу‚ царех цхьана тобанан дегнаш дIатиладеллачул тIаьхьа‚ тIаккха Цо тоба къобал- дира церан‚ баккъалла а, И царех дог лозуш а‚ къинхетам болуш а ву. 118. Кхааннен а /тоба къабалдира Дала/‚ шаьш бухабисийтина хилла болчу‚ (уьш дукха пошме хилира) шайна латта готта даллалц‚ ша шортта хилла долу‚ шайн синош а царна гаттаделира‚ царна хиира Делах довдийла доцийла, Цунна Шена тIе а бен‚ тIаккха царна тIевирзира Иза (церан тоба къабал деш), цаьрга (нахе) тоба дайтархьама. Баккъалла а, Дела тоба къабалдийриг а‚ къихетаме верг а ву.\nДакъа 15 119. ХIай иман диллинарш! Делах кхералаш‚ бакълуьйчаьрца хилалаш. 120. Ца безара Мадинатан бахархой а‚ цунна гонахара бевлла лелаш хиллачу Iаьрбех берш а Делан элчанах бухабисина ‚ и (пайхамар) витина шайн синош деза а . Иза ду – царех ца хьакхаялийта Делан новкъахь хьогалла а‚ хало а‚ мацалла а‚ уьш ца биссийта керстанашна кхерам тосучу меттиге‚ уьш ца кхиийта мостагIчуьнгара цхьанне кхиаме, цуьнца шайна дика Iамал язъеш бен. Баккъалла а, Дала ца эшайо дикачийн ял. 121. Жима а‚ йокха а харж йир ма яц цара‚ цхьа а тогIий хадор ма яц цара (некъ беш)‚ и шайна яздина долуш бен‚ Дала царна бекхам балархьама цара деш хиллачух хазачуьнца. 122. Ца оьшу муъма нахана массо а (гIазотана) гIатта. Царех хIора тайпанах цхьа тоба гIаьттича (тоьар ду)‚ (бисинчара) динехь гIуллакхаш къастор ду‚ нахана уьш шайна тIе бухабирзича хьехам а бийр бу, – уьш (вочух) ларбала (Iама) мегара.\nДакъа 16 123. ХIай иман диллинарш! ТIом бе керстанех шайна гергахь болчаьрца‚ шуьгахь луьралла карайойла царна‚ шуна хаалаш‚ Дела /Шех/ кхоьруш болчаьрца вуйла. 124. Царех бу сурат доьссича олурш: "Шух мила соввоккху хIокхо иманца?" Иман диллинарш – уьш совбоху цо иманца‚ уьш баккхийбоь. 125. Шайн дегнашкахь цамгар ерш – уьш совбоху боьха леларна тIе а боьха леларца‚ уьш белла шаьш керстанаш болуш . 126. Царна ца го-техьа шаьш хIора шарахь цкъа я шозза питане лоцуш хилар? ТIаккха а тоба ца до цара‚ ойла а ца йо цара. 127. Суратах хIума доьссича цхьаберш вовшашка хьовсу уьш‚ цхьаннена шу гуш дуй-те бохуш‚ тIаккха дIабоьлху /и ца хазархьама/. Дала церан дегнаш дIадерзийна /серлонах/, уьш ца кхеташ къам долу дела. 128. Шуьга веъна элча‚ шух шайх а волуш‚ шуна хала хилларг шена дазлуш‚ шух чIогIа гIайгIа еш волуш‚ муъма нахах дог лозуш а‚ къинхетаме а волуш. 129. Уьш дIаберзахь‚ ахьа ала: "Кхачо ю сан Дела‚ кхин дела вац И бен‚ Цунна тIетевжина со. И ву сийлахь-йоккхачу Iаршан Да".\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Дохковалар&oldid=88589»\tКатегореш: КъуръанЖайнашМассо динИсламБусалба динах лаьцна\tНавигация


ММА латархо Халидов лаьцна Польшин прокуратуро\nПольшин антитерроран операцин бюрон белхахоша Варминьск-Мазурски кIоштахь лаьцна ММА-н латархо хилла Халидов Мамед. Цунах лаьцна хаам бо РБК-но, меттигерчу TVP Info телеканала тIе а тевжаш.\nПольшин къоман прокуратуран зорбан секретаро цу телеканале бинчу хаамца, спортхо бехке веш ву ядийначу машенашна бакъдолу кехаташ дахарна (легализаци). Польше и машенаш чуялош хилла Чехера. Халидовн гIуллакхехь хьехош ю Porsche Panamera а, Range Rover Evoque а, BMW M6 а, BMW 7 а еза машенаш.\nХалидов полицин декъе валийна Катовицы гIаларчу прокуроран омрица. Прокуратуре дIакхачийча цуьнга дов кховдор ду, ткъа рогIерчу муьрехь къастор ду спортхо лацарца доьзна хаттар. Иза хила дезаш ду тахана, Мангалан-беттан 12-чохь.\nБолчу хаамца, Халидов лаьцна, 2018-у шарахь Дечкен-баттахь талла долийначу бехктакхаман гIуллакхехула. Цу юкъаозийна ву кхин 4 стаг.\nХалидов Мамед Польшин латархо ву Нохчийчуьра схьаваьлла волу.\n16 шо долуш кхаьчна иза Польше, Нохчийчохь хьалхара тIом болуш. 2009-2018-чу шерашкахь Халидов вара ММА латархо. 42 латарехь иза тоьлла 34-зза. Шен спортан карьера дIаерзийна цо 2018-чу шарахь ГIуран-баттахь.


Книги - Сердало\nИтт шу даьннад, кепа а теха, «Даьймехка сийдола къонгаш» яха книжка арадаьнна. Дуккхача нахага дIа а кхоачаш, наха деза а луш, кхыметтел совгIата а телаш, дIадахад из карарча хана. Вайна ховш ма хиллара, цун автор вар журналист Абадиев Бек. Школай библиотекашка, мах беча киоскашка, книжкаш дохкача тикашка го йиш яр из. Вай къаман исторе дикагIйола оагIонаш йовзийташ да массехк даькъах латта книжка. Хьалхарча даькъаца эрсий-туркий тIем тIа лаьтта нах бувц цо. Къаьстта автора теркам тIаозаш хиннав тIема доакъашхо Боров Анзор а цун тIема никъ а.\nРедко приходилось видеть книги с таким мизерным тиражом — 50 экз., как редко приходилось видеть и книги, тираж которых так и хотелось увеличить многократно.


Гуьржийчоь -- Президент Саакашвили Михаил а (Аьрр), "Гуьржийн сатийсаман" лидер Иванишвили Бидзина а (Аьтт) цхьаьнакхетта Тбилисехь, 09ГIад2012\nХIун ойла ю хьан, хезнарг тидаме эцча аьлла, дара Маршо Радион корреспонденто Митчелл Линколне делла хьалхара хаттар.\nМитчелл Линколн: «Церан хатI кхин ду. Цу нахе хоьжуш гуш ду, уьш тур лестош ца хилар. Уьш вуно эсала а, кхетам болуш а нах бу. Цундела иза дукха йоккха башхалла ю аьлла, хета суна. Суна хаьа, Иванишвили политикана юкъаваханчул тIаьхьа дийца долийра иза оьрсийн тайнаг ю бохуш.\nХаржамаш дIабирзича цхьадолчу газеташа яздор, Оьрсийчоь тоьлла, я Гуьржийчоьнан Малхбузехьа йолу политика эшна бохуш. Амма, бакъдерг дийцича, иза дукха партала олу журналистика ю, цхьана агIора яздича тоам беш йолу, вукха агIонца къамел а дина, шена хало ца еш йолу. Цу наха дукха сиха жамI деш Iедал ду хетачунна.\nМасала, «Мишас (Саакашвилис) ингалсан мотт Иванишвилис буьйцучул гIоле буьйцу, цундела...» олий цхьа жамI до. Цундела кхузахь дукха баккхийн хийцамаш хилла аьлла, ца хета суна. Суна гуш бу хийцамаш, хIара тоба мелла а эвсарал долуш хила мегаш хилар. ХIара тоба, суна хетарехь, идеологи юьхьарлаьцна яц.\nИрх-пурх а Iедалехь йиса гIорта дагахь, массанхьа а оьрсийн лар лаха гIертар йолуш яц хIара тоба. Ткъа иштта яра тIаьхьарчу шерашкахь Саакашвилин раж. Цу гIуллакхо новкъарло йора Гуьржийчоьнна арахьарчу политикехь шен Iалашонашка кхача».\nМаршо Радио: «Ахьа бах, керла Iедал керла хатI долуш ду. Ткъа керла чулацам буй цуьнан»?\nМитчелл Линколн: «Дийца жимма хьалхо далахь а, амма Иванишвилис дIахьедар дира, Оьрсийчоьнца экономикан уьйраш юхайоло лууш ву ша аьлла. Иза шина агIор хIума ду. Цхьана агIор доккха гIуллакх ду иза, вукха агIор дIоггара доккха гIуллакх а дац иза.\nИза дукхах болчу гуьржашна хаза лууш долчу хIуманех хила а мега. Дукхах болчу гуьржашна лаьа, шаьш Оьрсийчоьнна дуккха а хIуманашна тIехь реза бацахь а, цу махкаца юкъаметтигаш дIанисъян еза аьлла, тIеман озийначу лаг тIера пIелг дIабаккхийтар Iалашонца. Цигахь цхьацца хийцамаш хила а мега.\nАмма Гуьржийчоьно ОвхIанистанера эскарш цIа а далор ду, НАТО-на юкъаяха гIертар дуьтур а ду, иза Оьрсийчоьнан Iаткъамна къел а гIура ю, я цхьана керлачу Советан Бертана юкъагIур ю аьлла, хеташ верг дукха гена ваьлла шена хеташ долчехь».\nМаршо Радио: «Абахазех а, Къилба ХIирийчоьнах а лаьцначу хаттарехь цхьа а хийцамаш хир бу аьлла, хетий хьуна»?\nМитчелл Линколн: «ХIа-хIа. Гергарчу хенахь хир бу аьлла, ца хета суна. Амма цаьрца юкъаметтигаш кхечу бух тIехь дIанисъян аьтто бу аьлла, хета суна. Саакашвили коьртехь волуш Гуьржийчоьнан официалан политика яра, Къилба ХIирийчохь а, Абхазехь а адамаш доцуш санна.\nЦара Оьрсийчоьно аьлларг бен деш дац. Цигахь йолу конфликт Оьрсийчоьнан а, Гуьржийчоьнан а конфликт ю бохуш, чIагIдар цхьа а жамI дохьур долуш дацара. Цундела Саакашвили Iедале веана 8 шо даьллачул тIаьхьа и регионаш гена евлла Гуьржийчоьнна хьалха хиллачул а.\nЦундела ойла ян магар долуш цхьаъ гIуллакх ду. Цигара бахархой хIун ойла йолуш бу-те бохург ду иза. Уьш йозуш йоцучу пачхьалкхехь бехаш болу нах а ца лоруш, уьш махкана юкъабало гIортар.\nЮкъараллашна юкъахь уьйраш тесна а, юкъаметтигаш кхоьллича хIун дар-те, уьш Малхбузенах дIатосуш, Оьрсийчоьнах цу бесса бозуш уьш ца хилийта. И уьйраш Тбилисехула чекхйовлуш хила а ца еза, цара хIинццалц деш ма-хиллара. Уьш ду-кх вайна ган там болу хIуманаш».\nМаршо Радио: «Иванишвилис шен арахьарчу гIуллакхийн министр хаьржина Панджикидзе Майа. Цунах лаьцна хIун хаьа вайна»?\nМитчелл Линколн: «Иза, шуна хууш ма-хиллара, харжамийн кампани йоьдуш зорбанан гIирсашца зIенаш латтош яра. Амма иза зеделларг долу а, дика а дипломат лоруш ю. Суна хетарехь, дуккхах берш ладоьгIуш бара, цу дарже мел лакхарчу даржехь хилла стаг хIоттор ву бохуш.\nАмма, суна хетарехь, иза дика хир ю цу даржехь. Иза лоруш стаг ю, къаьсттина керлачу Iедалехь арахьарчу политикехь болх бийра болчу наха. Цундела иза дика харжам хета суна.\nИза езаниг яц, дуккха а нахана цу дарже хIоттор ву аьлла, хеташ хилла волу 30 шо дипломатехь болх беш зеделларг долу, Iамеркехь векал хилла волу Джапаридзе Тедо санна. Амма вайна хаа лаьа керлачу Iедалах лаьцна вайн аьтто берг.\nОппозици тоьлча керла нах богIу Iедале. Царах цхьаберш вайна ца бевзаш хила а мега. Цундела шеко хуьлу, ларалур буй те уьш шайн декхаршца олий. Обама Iедале веара Iамеркехь. Клинтон ХIиллари цкъа а болх бина яцара Iедалан структурашкахь.\nАмма, оппозици, толам а баьккхина, Iедале еача, хуьлуш дерг ду иза. Дуккха а керла нах богIу Iедале. Уьш керла нах бу, церан зеделларг дац, цундела уьш говзалла йолуш бац Iедалехь болх бан бахар, нийса дац».\nМаршо Радио: «Ткъа чоьхьарчу гIуллакхийн министр хIоттош волчу Гарибашвили Ираклех лаьцна хIун эр дара ахьа»?\nМитчелл Линколн: «ТIахьарчу масийтта шарахь Иванишвилин банкехь а, цул тIаьхьа цуьнан гIоьналлин балхахь а накъост хилла ву иза. Иванишвилис валийна а вара иза шеца. Харжамийн кампани дIахьош а, ткъа иштта тIаьхьарчу шарахь чIогIа бIаьрла стаг вара иза.\nЦуьнан Iалашо гуш ю. Цо цIанъян езаш ю чоьхьарчу гIуллакхийн министралла. ТIехула тIе коррупци а ю дIаяккха езаш.\nГарибашвилис дика буьйцу ингалсан мотт. Цунна французийн мотт а хаа моьттуш ву со, цо иза буьйцуш сайна ца хезнехь а. Иза Цхьаьнатохначу Штаташкахь дешначерах вац, масала. Амма цо дуккха а хан яьккхина Малхбузехь, Европехь. Иза тIаьхьакхиина цунна. Иза кхеташ ву цигахь долчу дахарх.\nИза чIогIа мехала ду чоьхьарчу гIуллакхийн министр санначу даржехь болх бечу стаганна».\nМаршо Радио: «Москох муха хьоьжуш ю аьлла, хета хьуна Гуьржийчохь тахана хуьлуш долчуьнга»?\nМитчелл Линколн: «Суна ца хаьа Москох кху харжамех лаьцна хIун дийцира. Суна хетарехь, Москох хууш дара баккъалла а кху харжамашкахь хIун хьулуш ду. Царна гуш дара цу шина кIантах цхьа а шайгахьара ца хилар. Царна гуш дара царах цхьаммо риторика хуьйцур хилар, цундела иза пайденна хила мегаш хилар Гуьржийчоьнан хаттарехь.\nМоскохца йолчу политикехь Саакашвилис кIоршаме риторика лела йора. Суна ца хаьа. Аласания а, Панджикидзе говзанчаш бу арахьарчу политикехь. Уьш бу Гуьржийчоьнан арахьара политика дIакхехьа дагахь берш. Суна хетарехь? цара иза эвсара дийр ду. Ткъа Москох хьо валахь, хьуна гуш ду, тIом хила мега бохург дIадолуш хилар.\nАмма, шуна а хаьа иза, Мокох пайда эцара, тIом хила мега бохучух. Иза чоьхьарчу политикехь мехала дара Оьрсийчоьнан Iедалшна. ХIинца иза дIадаьлла. Цундела, суна хетарехь, цу гIуллакхо Iаткъам бан мега Оьрсийчохь нахана хетачунна».\nГуьржийн керла Iедал кхиаме хир ду бах Iамеркерчу говзанчо


Башкирерчу кхелахоша таIзар дина Нохчийчуьрчу вахархочунна\nНохчийчуьрчу 21 шо долчу вахархочун дов хаьттинчул тIаьхьа шайн сацам бовзийтина Башкортостанерчу Баймакан кIоштан кхелахоша.\nКарладоккху, ГIадужу-баттахь Нохчийчуьрчу бахархойн дов иккхинера Башкирехь Баймакан кIоштарчу Темясово эвлахь. Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан меттигерчу урхалло бинчу хаамца, хилларг могIарера дар-дацар дара.\nТкъа кхечу версица, дов доладелла хилла шаурма юхкучу кхачанан хIусамехь. Оьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша, вовшашна тIе а тевжаш, яздо цу чу хIума кхалла бахана хилла нохчий "кIоршаме бист хилла мах бечу йоIе, цунна тIе йий а тухуш, уьрсаца кхерамаш а тосуш".\nОьгIазбахначу Темясово эвларчу бахархоша багийнера цу эвлахь болх беш йолчу нохчийн белхалойн бригадан бахам - хIусам а, машенаш а. ТIелатар динчарна юкъахь цхьана стагна уьрсан чов йинера. Урс даьккхинчу Нохчийчуьрчу вахархочунна шайн махкара дIасавалар а доьхкуш, 11 баттахь а, 6 дийнахь а пачхьалкхна белхаш бар тIедиллина, алапан 5 процент пачхьалкхо чу а сацош.


Нохчийчохь адамийн бакъонаш муха ларйо дийцира "Кавказ.Реалии" портале мехкан куьйгалхочун цIарх церан бакъонаш ларъян векал винчу Нухажиев Нурдис.\n- Нурди, Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларъярца долчу хьолан мах муха хадор бара ахь?\n- Нохчийчохь чIагIо йоллуш нийсонан механизмаш ю стеган бакъонаш ларъеш. Оьрсийчоьнан цхьана а регионехь доцу омра ду мехкан куьйгалхочо арахецна, адамийн бакъонаш тIех лерина ларъяйта. Оцу указан гурашкахь тIедиллина ду новкъарло ца яр, хуьлийла иза пачхьалкхца йозуш йоцчу организаци я омбудсменан аппарат.\nАдамийн бакъонаш ларъярца кхоллалучу хеттаршна жоьпаш дала аьлла вовшахтоьхна ю юкъаралхойн кхеташонаш массо а республикан гIалахь а, кIоштахь а.\nКIорггера зеделларг ду, говзанчаш бу, массо а вовшийн вевзаш ву. Цхьа а бахьана дац кирхьа а оьллина, къайленаш латто.\nЖигара къахьоьгуш ю Iедалца йоьзна йоцу сектор, Юкъараллан палата, бахархойн хьашташ зуьйш йолу департамент. "Нохчийн бакъонашларъярхо" газет ду оха арахоьцуш, бакъонашларъярх дуьйцуш книгаш ю зорбане йохуш, маьхза библиотекашкахь а, доьшийлашкахь а дIасаяржош. Болх беш сайт ю. Школашкахь конкурсаш дIахьо бакъонех лаьцна хаарш довзуьйтуш. Адамийн бакъонийн гIаролехь латта массо а таронаш тхан йолуш ю, цундела шо шаре ситуаци толуш лаьтта.\n- Дукха хьолахь, хIун баланаш балхабо шуьга адамаша?\n- Тхан дуккха а проблемаш ма ю тIемаша шайна тIаьхьа йитина. Уггар коьрта проблема, тIепаза байна нах лехар. Шо шаре юх-юха дуьйцуш ду байначийн хьал.\n- ТIеман шераш дIа а теттина, тIаьххьарчу заманах дийцича?\n- Аьрзнаш до харцонца лоьцу бохуш. Ницкъаллийн структураш - и йоккха система ма ю. Цигахь болх беш 10 эзар сов стаг ву, уьш берриш а профессионалаш бу.\nМасала, цхьаьнга дан хеттарш хуьлу, иза тIе кхойкхуш кехат дахьийта тарлучохь, меттиг нисло, воьду-вогIучуьра иза лаьцна дIавигар. Ца кхуьу цуьнан гергарчаьрга хаам бан.\nСинтем байначу церан наха тхоьга аьрзнаш до. Цул тIаьхьа, 3 дей, буьйсий даьллачул тIаьхьа, могуш-маьрша цIа ма вогIу иза. Ткъа цигахь бакъо талхийна ма ю. Оцу хиламашца къийсам латтош ду тхо, даим а полисхошца кхеташонашкахь Кадыровс далхорийг и ду.\n“Кавказ.Реалиин" комментари: Нохчийчохь адамаш лечкъош хиларх даим яздеш ду хаамийн гIирсашкахь. Кху аьхка "Новая газетано" дийцира, ах шо хьалха Нохчийчохь кхел йоцуш вийначу 27 стагах лаьцна. Уьш берриш а дIалецнера стохка Iай полисхошна тIелатар дина аьлла, йолийначу леринчу операцехь. Информаци бакъйира "Мемориало"а. Ткъа офицаиалехь Нохчийчоьно тIе ца дуьту и бакъхилар. Оьрсийчоьнан президентан цIарх бакъонаш ларъечу Москалькова Татьянас талла долийра Нохчийчохь нах бовш хилар. ВВС сайто хааме даьккхира, Москалькове латкъам бан лууш болчарна кхерамаш тийсина хиларх.\n- Кхи хIун сингаттамаш хуьлу бахархойн?\n- Муьхха а хаттарца оьху суна тIе, масала, хIусаман хьелаш тодар доьхуш, я приватизацин хьокъехь. Мехкан куьйгалхочо кхоьллинчу боьхна доьзалш юха вовшахтухучу комиссин декъехь а ма ву со, цундела доьзалан проблемашца а доьху соьга гIо. Дика жамIаш гойтуш болх бо оцу комиссино. Масане хуьлу, дов даьлла дIасакъаьстина хIусамда а, хIусамнана а, царна гIо оьшу, шайна юкъахь маслаIат дан.\nИ мехала мисси ю. БIаьргах хи долу хьан, да-нана юха цхьана кхерча дирзича, берийн даьлла самукъа гича.\n- Зударийн бакъонаш ларъечу "Нийсонан инициатива" организацехь соьга дийцира, майрчух дIакъаьстина зуда, масане хуьлу, иза леташ хуьлий, юха берийн дуьхьа олий хIусаме юхаеанчул тIаьхьа, цхьа хан яьлча тIепаза йов бохуш. Цунах лаьцна хIун эр дара ахь?\n- И Iовдал хIума а ду, аьшпаш а бу. Мича гIур яра иза? Оцу зудчун гергара нах а бу, вежарий бу, йижарий, шичой бу, маьхчой… Ахь хIун дуьйцу? И леррина даржош ду. Нохчийчоьнца массеран а бала бу, негативан интерес ю.\nИ мехал, пайде гIуллакх хилар тIе ца оьцуш, маьттаза даккха ма дезий. Оцу бакъонашларъярхошна хьалха и тайпа Iалашонаш хIиттийнарш церан спонсорш бу.\n- Нохчийчохь цхьа а вовш вац ала гIерта хьо? Мила ву делахь харцдерг дуьйцург? Бахархой бу я бакъонашларъярхой?\n- Нохчийн менталитетах кхета веза. Шен цIийндеца ийгIинчу зудчун йиш яц шен дена я вешина хьалха хIотта. Юьхьанца шен дейиша я нус, я йиша йолчахь хан яккха еза цо, шайн юкъаметтиг къаьстина яллалц. Адамаша ца дуьйцу дера харцдерг, оцу бакъонашларъярхоша ишшта хьвозийна дуьйцу-кх. Суна-м хезна а ма яц "Нийсонан инициатива" организаци ю олуш а…КIад боцу хIума ду и.\nВала да воцуш ма йоций и зуда. Цуьнан шен доьзал бу. Бакъ хила йиш яц и. ТIеман зама ма яц хIара, иштта нах бан. Оцу организацино зударийн бакъонаш ларъеш елахь, цхьана агIор шайн болх гайта ма безий цара, шайна терго тIеозорхьама. Нохчийчохь зударийн бакънаш божаршкахьчул а алсам ю.\nУьш кхеле буьйлу, шайн бакъонаш къуьйсуш. Нохчийн юкъараллехь зуда эгIаза яц.ТIеман шерашкахь танкаш сецош, къонахаллийца гайтина зударий тахана охьатеIабо бохург, бакъ дац, и проблема янне а яц.\nХалахеташ делахь а, бакъоларъярх бизнес йина тахана дукхаъчу организацеша.\nБасарш иэдой, шаьш оьшуш хилар, шайн мехалла гайта ма дезий церан.\nАмма харц информаци яржа а еш, цара доккха зен до Оьрсийчоьнан пачхьалкхна а, юкъараллана а, тIаккха даьржа эладиттанаш, кеп-кепара комментареш.\n“Кавказ.Реалин” комментари: Кху шеран бIаьста "Нийсонан инициатива" организацин белхахошка орца дехнера Соьлж-ГIалара яйначу нохчийн цхьана йоьIан нанас. Даим шех леташ волчу цIийндех едда денцIа яханера иза. Амма шен берашна детта са а ца хилла юха еанера. Марзхой дуьхьал хиллера иза керта йита. Цаьрца дов марсадаьллачу юкъахь, яйна хиллера иза. Полици орца а дехнера нанас шен йоI лахаьара аьлла, амма цара жоп доцуш дитинера цуьнан дехар.\n- Ахь схьадийцарехь, бакъонашларъярхойх тешам бац-кх? И муха хуьлу? Хьо хьуо а ма ву бакъонашлраъярхо.\n- Ас ца боху царех теша мегар дац. Ас буьйцурш нехан сингаттамах бизнес йийраш бу. Шайна пиар лоьху, царна баккъал а гIо кхачочу меттана. Оха беш болу болх хьайна хиича, хьо йоьлхур яра. Мел дукха сингаттамаш бу нахехь. Церан гIуллакхе хьажар тхан декхар ду, оха ца йо цунах пиар. Оха цхьаннан бакъонаш меттахIиттийнехь, тхуна ца оьшу и кхийкхон.\n- Хьуна хетарехь, пачхьалкхца йозуш йоцуш, кхечу хьасташа ахчанца латтош йолу организацеш – бизнес ю?\n- Ю. Вуьшта хьан лур ду царна ахча? Политикан бух а ма бу цигахь, пачхьалкхах а, тхан дахаран сибатах йолу дог-ойла а. Iамерка хIунда лур дара ахча, ахь Оьрсийчоьнах диканиг дуьйцуш хилча?\n- Нохчийчохь маьршша болх бан таро юй журналистийн а, бакъонашларъярхойн а?\n- Мичча хенахь а! Мегий ахь боху, болх беш ма бу уьш. Дукха хазахетарца бахка а богIу, къа а хьоьгу. Амма шайн юьхь йиллина, туьтмIаьжгаш йоцуш, бакъонца, дегалазамца, нехан бала шайниг санна тIе а оьцуш уьш белахь, маьрша богIийла уьш.\n- Дукха хан йоццуш бакъонашларъярхочунна Ганнушкина Светланина а, "Новая газетан" журналисташна а дуьхьал митинг хилира Соьлж-ГIалахь. Хьуна нийса хетий, адамийн бакъонаш къуьйсучарна дуьхьало латтор? Хьуна хетарехь, хила догIург дарий и?\n- Бакъдерг дийцича, муьлхха а митингна дуьхьал ву со. Протесташца проблемаш цхьалха яхалур ю аьлла ца хета суна. Амма адамийн бакъо ю шайна хетарг муьлххачу агIор а дIаала. Бухера дуьйнна талла деза, хIунда до цара и, хьан декхаре бина уьш протесте бовла.\n- Бакъонашларъярхой а, журналисташ а бахархошца юкъахь болх беш хилча, хIунда боьвлла митинге царна дуьхьал нах?\n- ТIеман халонаш лайначу тхан къомана бевза машаран, доттагIаллийн мах. Амма бу царна тIехь шайн рицкъ доккхурш. “Мемориал”, “Гражданское содействие”, уьш а баьхкинера кхуза. Нохчийчохь хьал дикачу хорша нисделлачул тIаьхьа, царна тIехь лаьттачарна ца ийшира уьш. ТIаккха чугIерта буьйлабелира. Нехаш тIе хьоькху. Хьажал, Милашина (Милашина Елена – "Новая газетан" корреспондент- "Кавказ.Реалин" билгалдаккхар) – цо ца яздеш хIума дац, яц цхьанхьа а конкретика.\nЯ схьаоьцур вай "Мемориал", оха Москох дов лелийна цаьрца, Орлов вевза суна (Орлов Олег "Мемориалан" куьйгалхо- "Кавказ.Реалин" билгалдаккхар), цаьргара хIуъа а хила тарло, бац-кх уьш вайн! Лаахь а, ца лаахь а оьшу царна Iедалан зуламаш, харцонаш, тIаккха дуьнене кхийкхадо, и ду Нохчийчохь, хIара ду, бохуш. Иштта шайн бизнес кхиайо-кх цара. Цундела тхан некъаш дIасакъаьстина.\n“Кавказ.Реалин" комментари: Нохчийчуьрчу вахархочунна Джалалдинов Рамазанна тIехIиттинчу "Гражданское содействие" организацин куьйгалхочунна Ганнушкина Светланина а, "Новая газетан" журналисташна а дуьхьал митинг хIоттийнера Соьлж-ГIалахь “Кавказ.Реалин” хаамашца, нуьцкъаша балийна хиллера оцу акцига бахархой, барам бирзинчул тIаьхьа 1000 соьмаш делла хиллера царна.\n- Цхьайолчу информацица, Ганнушкинна дуьхьал хIоттийначу митинге нах бертаза балийна хилла, цул тIаьхьа 1 эзар соьмаш декъна хилла боху царна. Муха хета хьуна иштта гIуллакх? Кхи цхьа хIума а ду, и тайпаниг Нохчийчохь кест-кеста хуьлуш ду.\n- Нохчийчохь ца хуьлу хьуна и тайпаниг, кхечу субъекташкахь нисло харжамашна кечлучу хенахь. Кхаьжнаш духкуш, оьцуш, митингашкахь адамех леташ. Кхузахь аьттехь а ца хуьлу и тайпаниг. Адамашна шайна ма дика хаьа, шаьш дан дезарг. Аьшпаш бу уьш. Хьажал, "Кавказан узел" агенталла, даим а псевдонимашца язйо цара. Аьлларг мила ву а доцуш, Хьенеха аьллера, Минеха аьллера, бохуш. Нагахь факташ елахь, прокуратуре арз хIунда ца до цара? Нехан цIераш яха лууш бацахь, церан карахь материалаш яц? Цига латкъам бе. Иштта ледарчу хIуманашна тIе ас тидам ца бохуьйту.\n- ХIунда хета хьуна уьш ледара? Адамаш кхоьруш Iай те?\n- Ой, мегар ма дац велла дIаваллалц кхера. И дац и. "Кавказан узел" агенталлан а, и санначу рупорийн а белхан стиль ю и. Иштта болх беш Iаш ма бу уьш. Цхьаммо а я жоьпе ца ийзабо. Цхьаммо латтош ма бу уьш, ахча а луш, гIортор йина.\n- ТIаккха стенна до цара и?\n- Ахча лур ма дац.\n- Нохчийчоьнах лаьцна бен кхи дийца хIума дац церан? Махкахь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх бен кхи дийца хIума дац церан?\n- Ахь нийса хIоттина ду и хаттар, иштта ойла ю сан а. Нохчийчоьнах бен кхи дийца дац? Ду. Нохчийчоьнах чекх а йоккхуш тухуш ма ю Оьрсийчоьнан Iедалшна. И хууш ма ду. Информацин тIом ба хIара дIабоьдург. Лахарчу Новгородехь кIезиг ю проблемаш Каляпинна ("Къизаллашна дуьхьалояран комитетан" куьйгалхо Каляпин Игор – "Кавказ.Реалин" билгалдаккхар) нисъян? Цигахь къаьсттина ларъеш ма яц адамийн бакъонаш, уьш Iалашбеш белара цо.\nХIан-хIа, цунна и ца оьшу. Цигахь къаьсташ хир ма дац цо лелорийг, иза цигара волу дела. Ткъа кхузахь иштта "къонахаллица" нохчийн бахархойн бакъонаш ю цо ларъеш. Хоьттуш хIума а дац, шуна оьшу я ца оьшу, аьлла. Суна хетарехь, ца оьшу.\n“Кавказ.Реалин” комментари: Стохка бIаьста "Къизаллашна дуьхьалояран комитетан" куьйгалхочунна Каляпин Игорна тIелатар дира Соьлж-ГIалахь. Масех стаг леттера цунах, хIоаш тIедетташ, дама тIе хьоьрсуш, зеленка а юттуш тIе. Зуламан бехктакхаме гIуллакх ца диллира оцу хьокъехь. Цул хьалха Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанехь журналисташ а, бакъонашларъярхой а тIехь болчу микроавтобусна тIелатар дира туьтмIаьжгаш йоьхначу наха. Царна йиттира, автобус цIе тесна ягийра. Бехкталламан гIуллакх долийра, амма цхьа шо даьлча тесна дитира.\n- Нохчийчохь нехан проблемаш хила тарло. Ганнушкинас гIуллакх луьстучу Джаладинов Рамазана Путине ялхийра шайн эвлара проблемаш. Цуьнан хIусамах цIе тесира, кхерамаш тийсира, эххара а махкал ара вала дийзира цуьнан.\nХьуна иза провокатор ву аьлла хета я…?\n- И цхьа миска, дIоггара хьекъал а доцуш стаг ву. Цуьнах пайда эцна. Оха теллира и гIуллакх а Кенхи дIа а дахана. ХIун ца тоьара цунна? Хьажахьа мел хаза тойина и юрт. Мехкан куьйгалхочуьнца цхьана шозза хилира тхо цигахь, парламентан спикерца а дахара, массо а агIор зийра оха цигара хьал. "Мемориаловцашна" а, ганнушкинагIарна а иштта цхьа декъазниг оьшу. Иза махкал ара ваьккхи цара юха.\n- Иза ша дIа вахна вац?\n-Вац дера, цара вигина ву-кх.\n"Кавказ.Реалин" комментари: Кенхи юьртарчу Джалалдинов Рамазана стохка бIаьста видеокхайкхам бинера Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире ша вехачу Кенхи юьртара проблемаш ялхош. Цхьа хан яьлча республикан телевизионехь Кадыров Рамзанна хьалха шена гечдар дийхира Джалалдиновс. Муьлш бу ца хуу нах тIелетира Джалалдиновн доьзална, цIа дагийра. Нохчийчуьра дIа ца вахча кхи дан амал дацара цуьнан.\n- ТIаьххьар а шена къинтIера довлахьара аьлла, вист ма хилира Джалалдинов. И хIун ламаст ду шена гечдар дехар? Иза воцучо а дукхамма ма дина и дехарш. Стага шен цхьа проблема ялхийча я Iедална критика яхь, дукха хан ялале декхаре хуьлу-кх иза гечдар деха. Хьуна хIун хета, бакъонаш хьешар ца хуьлу и?\n- ХIан-хIа. Нагахь санна и цхьа кхайкхам бинехь, теллича бух боцуш карадой, тIаккха бен ца олу бехк ма билла, къинтIера довла. Нехан соьмана тIаьхьа а бевлла леларш дукха ма бу. Цхьа хьолада го, хуьлуьйтур вай иза фирман президент я цхьа Iедалхо, я ша Кадыров, кехаташ яздан буьулало, дехарш деш. ГIуллакх талла ца бахка а мегара уьш олий, яздеш хуьлу и нах.\nЦIа боьлху, дикачу хьелашкахь вехаш хуьлу, уьйтIахь лаьтташ машен а йолуш. Йоллу Оьрсийчоьне иза хIунда волу тIаккха, ша таро йоцуш, халачу хьелашкахь ву, олий?\nБакъ ма ца хуьлу и. ТIаккха цуьнгара бехкаш доху баккхийчара а, юьртахоша а. Ца баьхча бовлий цара тIаккха нах а, Iедал а шайна къинтIера? И нийса хета суна. ТIаккхахула ларлур ву.\nИнтернет, ватсап юкъаяьлчхьана даим а адам цхьаннах кхаьрдаш, цхьаъ яздеш бен ца Iа. И дерриге а цхьана дийнахь кхачор ду. Адамийн дахаран хьелаш а шо шаре толур ду, эвсара девр ду, цу тIехь сан шеконаш яц. Тхан мостагIаша таьжгенаш лелаяхь а, дерриг дIанислур ду.\n"Кавказ.Реалин" комментари: Нохчийчохь долчу хьолана даим а терго латтайо бакъонашларърхоша. Iазап, къизаллаш, нах лечкъор башха цецвийла хIума а дац цигахь. "Суна дийцина, пайда боцчу хIуманна тIехула нах чубухкуш, куьйгашна буру тухуш, етташ, зударшна а цхьана цигахь лело харцонаш. Амма цигахь дихкина ду ма дарра дийца", - боху Оьрсийчохь а, Къилбаседа Кавказехь талламаш бечу Дуьненаюкъарчу кризисан тобан куьйгалхочо Сокирянская Екатеринас "Кавказ.реалица" хиллачу къамелехь\n- Германехь вехачу цхьана нохчийн кIанта а кху деношкахь шена гечдар дехна. Хаамийн гIирсашка дийцина хилла цо, ша нохчо а ву, гей а ву аьлла. Ткъа хIинца шена къинтIера довла боху цо. Цо шен лаамехь боху аьлла хетий хьуна? Нохчийчохь гейш лоьцуш, царна тIехь къизаллаш лелайо Iедалша бохучу информацех хIун эр дара ахь?\n- Вацчунна муха еттар ю, къизаллаш цуьнца муха лелор ю? Кхузахь бац уьш! ДагадогIий хьуна, Нохчийчуьра тIамах бевдда мухIажирш Европан пачхьалкхашкахь дика тIеоьцуш? ХIетахь кхечу къаьмнийн векалша, шаьш нохчий ду а бохуш, тховкIелонаш ехира шайна. Хилла ма ду и!\nЙоллу Европа телхана ю, оцу нахах лаьтташ бу церан президенташ а, финансисташ а, банкираш а. Дера царна дика ма хаьа оцу гейш бийцарца дика ахча даккхалур дуйла. Хаьа, и тайпа боьхалла хIун ю а ца хуу нохчийн къам муха сийсаздоккхур ду а.\n- Нохчийчохь гомосексуалаш бац бохург ду и?\n- Бац. Хуьлийла а дац.\n"Кавказ.Реалин" комментари: Кху бIаьста "Новая газетано" яздира, Нохчийчохь хецна дIалехьош, етташ ю гомосексуалисташна а, царех тера хетачарна а аьлла. "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машано" а тIечIагIйинчу оцу информацино йоккха гIовгIа эккхийтинера доллу дуьненахь. Нохчийчохь ницкъбинчу оьрсийн вахархочо Лапунов Максима полици чуделира арз, шена тIехь йина гIело ялхош. Оьрсийчоьнан омбудсмена Москалькова Татьянас дIахьедира, гейшна тIехь къизаллаш лелорна бехктакхаман гIуллакх делла бух бу аьлла. Оцу юкъанна Нохчийчуьрчу Iедалша чIагIдора, махкахь гейш бац бохуш.\n- Кхийти. Нохчийчохь иллиалархо Бакаев Зеламха вайна кхо бутт зама ю. Цкъа видео гучуяьккхира, цо ша дика Iаш ву, сингаттам болуш хIума а дац бохуш. Ткъа бакъонашларъярхойн шеконаш ю, царна и бакъ ца хитира. Яьккхина видео а, ша иштта хIоттийна спектакл яра боху цара. Хьуна хIуммаъ хаьий цунах лаьцна?\n- Суна хезна иза вайна аьлла. Видео хIоттийна ю я яц ала суна ца хаьа, говзанчана бен хуур дац цунах дерг. Мичара даьлла царна и хIоттийна сурт хилар? Цхьа а цуьнан гергара стаг тхо долчу веана вац. И дуьйцуш болчу царна хаа деза-кх иза стенгахь ву а, цунна хIун хилла а. Суна хууш хIума дац цунах лаьцна. Цхьа сингаттам белахь, наха орца доьху. Гарехь, сагатдан хIуммаъ дац цигахь.\n"Кавказ.Реалин" комментари: Кху аьхка Москох вехачу даймахка хьажа-хIотта веанчуьра вайна иллиалархо Бакаев Зеламха. Бакъонашларъярхочо хаамбинера "Кавках.Реалига" Бакаев вигарна бехке хила тарло Нохчийчуьрчу куьйгалхочун гонера леккхара цхьа даржхо, аьлла. Кадыровга гIо а дехнера нанас, шен кIант лохуш сихо яхьара аьлла, амма жоп доцуш дисира цуьнан дехар. ТIаьхьо пачхьалкхан телевизионан эфирехь видеоролик гайтира, Германехь ву ша, дика дIа а тарвелла, бохуш, къамел дечу Зеламхан. Ткъа зорбанаша оцу сахьта бакъ ца йира яьржина информаци. КIант чохь волчу хIусамерчу стоьл тIера энергетикан хиш Германехь арахоьцуш а, я духкуш а дац элира цара, иштта чуьра гIант, диван, стол а Оьрсийчуьрчу фабрикехь арахоьцуш ю элира. Кхо бутт сов хан ю Зеламхан гергарчарна шайн стагах хилларг ца хуу.\n- Ткъа шуна шайн шеконаш ца хилира и видео гича?\n- Ца хилира дера. Тхо телехьожийле хьовсу, цхьацца программашка а хьовсу, амма тхан ала тарлац, оцу стага дIа а хIоьттина къамел деш хилча, баккъал ду и гойтург я хIоттийна сурт ду. Суна ца хаьа, муха туьудур ду и, хаа тхан кхи аьттонаш а бац.\nБехк ма билла, ламазан хан ю герга кхочуш, сан кхи хан яц.\nИнтервью йинарг Садовская Алена


Абубакарова П. «Догц1ена адам а, дика хьехархо а»\nХьехархо! И дош массарна а цхьа хьоме а, гергара а хета шен дахарехь дика хьехархой нисбеллачу адамашна къаьстина. Доккха дукъ ду хьехархочун белшаш т1е дуьжуш дерг. Цуьнан коьртачех 1алашо –кегийчу, берийн ц1еначу синойн беш кхиор, оцу юкъа дог1у: г1иллакх-оьздангалла, Даймахке безам хилар, 1алам 1алашдар, дуьненан массо а адамашца тарвала хаар, ненан мотт ларар. Иштта кхин а дуккха а мехала декхарш ду хьехархошна хьалха. Цундела хьехархочун болх харжале б1озза ойла ян еза, балур бу шега кегийрачарца болх я бац бохучун. Нагахь оцу хьахийначу декхаршца ша ларор велахь, ша кхиазхошна доттаг1 хилалур велахь, цаьрца къинхетаме дог а шен хир делахь, майра вала мегар ду хьехархочун новкъа. Эрна ца хилла цу новкъа ялар г1аларчу «Марем» ц1е йолчу №7-чу гимназехь физикин, математикин 1илма хьоьхуш йолчу Изнаурова Х1ижанан а.\nБерийн доттаг1а ала хьакъ а долуш, догц1ена адам а, дика хьехархо а хиларна белхан накъосташа лору Х1ижан. Шен белхан некъ цуо д1аболийра 1986-чу шарахь, хьехархойн институт чекх а яьккхина ц1а йирзича, Хьалха-Март1ант1ерачу №1 йолчу ишколехь. Юкъараллин дахарехь массо а коьртачу г1уллакхийн куьйгалхо а йолуш, дика дийшира цо школехь а. Лоьрийн институте яха 1алашо х1оттийнера х1етахь Х1ижана. Астрахански институтехь д1аелира экзаменаш, амма цхьа балл т1еоьшуш а хилла, рицкъа ца хиларна, чекх ца йолуш йисира. Шарахь школехь болх бира къоначу йо1а. Ткъа 1981-чу шарахь Соьлжа-г1аларчу хьехархойн институте деша яхара, физикин-математикин факультете. Адамийн лор хила 1алашо лаьцна араяьллачу йоь1ан берийн синойн дарбанча хила дийзира еххачу ханна.\nХ1ижан суна дуьххьара 34-чу ишколехь евзина, цхьаьна болх бина охашимма. Дика амал йолуш, къинхетаме адам санна гайтина цуо ша даима а. 2007-чу шарахь №7-чу гимназин куьйгалло кхайкхина, цигахь болх беш а ю таханналц. Хийллаза д1акхайкхина иза кхечу дешаран учрежденешка а. Ша д1айоьллачу меттехь болх бан лааро, берашца йолучу уьйра-марзоно а сецайо иза.\nХ1ижанан болх дуккхаза а совг1аташца билгалбаьккхина гимназин администрацис а, дешаран Департаментан куьйгалло а, амма берийн безамал доккха совг1ат цхьа а х1ума ца лору хьехархочо. Х1ижана д1ахьочу урокашкахь сих-сиха нисло со: физика 1илма даим а хетта суна цхьа къайленийн туш санна. Амма, со литератор елахь а, хазахеташ йоьду цуьнан урокашка. Х1ижанан уроке кхаьчча литературин уроке кхаьчна моьттур ду цкъа хьалха. Физик-лирик эр дара ас Х1ижанах, байташ яздаран говзалла а ю цуьнан. Ткъа пианино цуочул хаза локхур бац цхьаммо а, соьга хаьттича. Кхоллараллин стаг йолу дела атта ду Х1ижанна берашца къахьега а. Цуьнан массо а урок хуьлу лекхачу т1ег1ан т1ехь. Керла юкъабевлла г1ирсаш дукха хан ю цуо шен балха юкъа озийна: компьютер, интерактивни у, ЕГЭ-на кечамбаран г1ирсаш. Халонашна къар ца ялар а, диканах дог ца диллар а – коьрта башхаллаш ю цуьнан амалехь. Со т1аьххьара хилира цуьнан ловзаран кепехь д1аяьхьначу урокехь. 1аламат самукъне, лехаме д1аяхара иза. Урокан ц1е: «Г1олехь муьлхарг ву?». Класс шина декъе йоькъу: хьекъал ира долчех иэбо хаарш меллаъ лахара дерш.\nХьалхарчу тобанан тхьамда – Ахмутханова Хабта, шолг1ачун – Исаева Залина.\nКьовсам бира задачашна т1ехь, тема йийцаре ярехь, синквейн хаза х1оттаярехь. Дерзош кроссворд х1оттийра. Оцу тайпа урокаш к1иранах шозза-кхузза а нисло. Цундела хеза сени чохь хьехархочун дуьхьала уьдучу берийн аьзнаш кест-кеста: «Х1ижан Баудиновна, вайн урок маца ю?» Цуьнан дуккха а дешархой дакъалоцуш хилла 1илманан конференцешкахь. Хийла хьалхара меттигаш а яьхна цара. ЕГЭ бераш дика д1аяларехь вайн республикехь тоьллачех специалист а ю Х1ижан. Хьехархойн болх х1унда хаьржира ахь аьлла хаьттича, Х1ижана жоп делира: «1илма 1амор а, иза хьехар а деза лерина ду бусалба динехь а, дахарехь а, цундела яьлла со цу новкъа. Я дохко а ца яьлла, мел чолхе, хала и некъ хиларх»\nХьалха-Мартант1ерачу Бауддин йо1 Х1ижан суна евзина иттех шо сов зама ю, цундела, сайна и евзаш ма-хиллара, иза дика хьехархо а, дика адам а ду, аьлла со майра тоьшалла дан яьхьар ю. Дала иштта хьехархой дебабойла вайн махкахь!\nКоличество подписчиков: 17712


Немцов исламан экстремисташ вийна бохучух тешаш кIезиг нах бу\nЗазадоккху-бутт 09, 2015\nОьрсийчоь --Москох, 1Заз2015\nНемцов Борис верна бехке хила мега аьлла лаьцна ву 5 стаг. Уьш берш нохчий бу. Церах цхьаммо чIагIдарехь, политик веран бахьана ду цо бусулба дин аьшнаш деш къамел дина хилар. Амма Немцов Борисана дин бахьанахь бекхам бина бохучух тешаш болчух тера дац дукхах болу Оьрсийчура бахархой а, цуьнан накъостий а.\nКху деношкахь ЦИМЕС олучу социологин центро таллам бина интернетах пайдаоьцучу нахана юкъахь, Немцов Борис верна хьалха тоьттуш йолчу масех версех царна бакъйерг муьлха хета къастош. Талламанна юкъаозийнера 26 эзар 211 стаг. Царна юкъахь бу кхечу пачхьалкхашкара нах а.\nРеспонденташа уггаре а алсам делла жоп ду Немцов верна кхечу пачхьалкхашкара леррина сервисаш бехке ю бохург. Цу нахах хIора веанна хета цара иза Оьрсийчура политикан хьал карзахдаккха дина аьлла.\nОьрсийчура бахархошна юкъахь кхечу пачхьалкхийн къайлахчу сервисийн агенташ Немцов вийна аьлла хеташ алсам нах бу, кхечу мехкашкара бахархойл а. Коьртачу декъана цу кепара ойла ерш бу 35-44 шо кхаьчна болу нах. (36 %)\nШолагIчу меттехь ю Немцов Борис Оьрсийчура къайлахчу сервисан белхахоша вийна боху верси. 18 процентана хета Немцов вийна аьлла, иза Оьрсийчоьнан Iедалшна новкъа хиларна.\nЦу тайпа позици лаьцнарш бу коьртачу декъана либералан гонашкара нах а, оппозицин декъашхой а, ткъа иштта Украинехь бехаш болу нах а.\nХIора иттолгIа тешна ву Немцов Борис вийна хила мега Украинин керлачу Iедалийн лаам а хилла бохучух. И жоп кхолагIчу меттехь лаьтташ ду.\n10,6% респонденташ тешна бу Немцов а вийна «Оьрсийчохь Майдан» йоло дагахь хилла цхьа ницкъаш бохучух.\nУггаре а ледара верси хета социологаша бинчу талламехь дакъалаьцначу нахана, Немцов вейтина Донецкера а, Луганскера а сепаратаисташа бохург а (1,6 %), ткъа иштта Немцов вийнарг Ярославлера зуламхойн тобанаш ю бохург (1,8%).\nНемцов верна бехке хила мега кхо стаг\nХIара таллам бинера Немцов верна бехке хила мега аьлла 5 стаг лацале. КIирандийнахь Басманан кхело Охан-беттан 28-чу дийне кхаччалц лаьцна Дадаев Зуар а, Губашев Анзор а, ШахIидд а, Эскерханов Тамерлан а, Бахаев Хьамзат а. Уьш бехке беш бу Немцов вуьйш дакъалацарна.\nСуьдан сацам кхайкхош суьдхочо билгалдаьккхира, Дадаевс даре дина хилар ша Немцов вер. ГубашевгIара шаьш бьехке дац бохуш чIагIдо.\nЖурналисташа шега царах лаьцна хаьттича Малгобекехь ехачу ГубашевгIеран а, Дадаевн а гергара зудчо Губашева Луизас иштта жоп делира.\nГубашева Луиза: « Iуьйринна 8-чух ах долуш гIазакхий баьхкира, цара шаьш ФСБ-ра ду бохура. Уьш Москохара баькхина бара. Леррина тIедиллар кхочуш дан даьхкина ду шаьш бохура цара. Таллам бира цара, дерриг а тIекъелтесира хIусамехь.\nМассанхьа хьевсира уьш. Дуьххьара хIумма а ца дийцара цара, тIаьхьо хетта буьйлабелира уьш Губашев Анзорах лаьцна. Иза тхоьга хьошалгIа веанера, амма кхузахь вацара иза уьш баьхкича. Иза стомара дара, тIаьхьао хиира тхуна уьш дIабигиний, Вознесенская станицера».\nЗорбанан гIирсаш дийцарехь, кхин цхьанан и зулам дарна бехке хила мегачу стага ша гранатийца эккхийтина Соьлж-ГIалахь, ша полицин белхахоша схьалоцуш.\nНемцов верна бехк шена тIелаьцначу Дадаев Заура чIагIдо Немцов ша веран бахьана цо ислам сийсаз дар ду бохуш.\n«Исламан экстремистийн лар» яра Оьрсийчоьнан талламан комитето Немцов вийна шолагIчу дийнахь (Чиллан-беттан 28-чу дийнахь) дIакхайкхийначу версешна юкъахь. Талламан комитетан векло Маркин Владимира дIахьедар дира, Немцовна кхерамаш тийсинера Шарли Эбдо журналан белхахой байинчул тIаьхьа Немцов дийцинарг бахьана долуш аьлла.\nЯшин Илья, 28Чилл2015\nАмма Немцовн накъостий тешаш бац цу версех. Иштта Немцовн юххера накъост хиллачу, «РПР-Парнас" партин дакъашхочунна Яшин Ильяна хетарехь, оппозиционер вийна политикан бахьанашца. Би-би-си-на еллачу интервьюхь Яшин элира, ша цатеша исламан экстремизмаца йоьзначу версех аьлла.\nИ верси мегаш ю Iедалшна, «цуьнца цхьаьна кхета деза вай цо Путин къелхьара воккхуш хиларх» аьлла яздина Яшина шен Фейсбукерчу агIонна тIехь.\nЯшина дийцарехь, Немцов цкъа а дуьхьал хилла вац Делах тешачу нахана. Шарли Эбдо журналехь хиллачунна комментари еш цо критика йинарг террорахой бара, Ислам дацара боху Яшин Ильяс. Яшинна хетарехь, баккъалла а и зулам дайтина нах карор болчух тера дац.


Дебаш бу Нохчийчохь тутмакхаш\nТIом бахьанехь масса вахархо вийна, вайна доьза Нохчийчохь? ТIеман бахьанех масса нохчий набахтешка хьажийна, кхелашна хьалха а хIиттош , я ца хIиттош а? И жоьпаш доцу хеттарш тахана а лаьтта нохчашна хьалха. Ткъа тIемаш бахьанехь-м тахана а бу нах набахтешка хьежош.\nКху Мангалан-беттан 3-чу дийнахь мехкан Лакхарчу кхело вуно яккхий хенаш кхайкхийна пхеа вахархочунна. Уьш бу Янаев Iиса, Аюбов Илес, Арсанов Анзор, Товсултанов Шамал, Уматгириев Ислам.\nЦарна бехке диллинарг ду полисхой байар биста кхаччалц цхьа могIа деза, къиза зуламаш дар. 2012 шеран Iай зуламхойн тоба вовшахтохарна куьг бехке а лерина 25 шо хан тоьхна Янаев Iисана. Цуьнан хьалхара гIоьнча а, накъост а хилла аьлла, цунна санна ницкъалчу хьелашка такха 24 шой исс бутт хан тоьхна Арсанов Анзорна а.\nЦхьанна ворхI шой ялх бутт, вукхунна ворхI шо, кхечунна 3 шо хенаш тоьхна висинчу кхаанна а. Талламхоша чIагIдарца кхидолу зуламаш доцуш цу пхеамма 2012 шеран аьхка Марс хьокхучу -беттан 17 дийнан суьйранна Iалхан-Кала эвла чубоьдучу новкъахь, сов эвхьаза герзаца тIелатар а дина вийна Башкортостанера веъна кхузахь цхьана ханна гIуллакх деш хилла виъ низамхо. Тохар динчара дIадехьна хилла цаьргара табелан герзаш а.\nМехкан Лакхарчу кхелан хьостано Iора ца доккхуш дитина йиначу кхелана гергарниш буххера дуьйна а реза цахилар а, уьш федералан тIегIане кхаччалц нийсо лаха дагахь хилар а. Оцу девнан хьокъехь царна хетарг гIардаьккхина «Кавказан узел» газето.\n«Кхайкхийнарг харцонна бух тIехь къиза кхел ю. Бехке лоручаьрга ницкъ беш,гIело яллош даре дайтина цадинарг дина бохуьйтуш. Цу хьокъехь оха хьалха а дийцина ма-дарра, амма суьдо тхан леткъамаш тергамза битна. Мичча дахна а тхо нийсо,бакъо толийта хьовсур ду». Ишта мукIарло дина Лакхарчу кхело бинчу сацамах, шен цIе йоккхийла ца лиъначу цхьана гергарчо.\nНохчийчохь хенаш нийса туху я ца туху бохург шакъаьстина хаттар хиларна иза жоьпаза а дуьтуш ала ду, тIамца доьзна таIзарш дар кхузахь кест-кеста нисдалар. Чекхбаьллачу беттан юххьехь луьрчу хьелашкахь чохь яккха 7 шо хан а тоьхна, набахте хьажийна Мигаев Мохьмад цIе йолу вахархо. Цунна бехке диллинарг ду итт шо хьалха Хьалха Мартанан кIоштан Рошни Чу эвлана тIелатар динчу гIаттамхойн могIаршкахь хилар.\nТалламхоша дийцарехь хIетахь вийна кIоштан тIеман комендант Каяк Александар а, кхин а виъ эскархо а.\nХенаш а етташ тутмакхийн могIарш дебош болчарал а дукха бу тIемалой аIгончаш бу бохуш лоьцуш берш. Полисхойн урхаллин хьостано кхайкхорца кху беттан кхаа-деа дийнахь лаьцна уьш масех.\nТIом бахьанехь масса вахархо вийна, вайна доьза Нохчийчохь?


ТIом чекхбаьлла, ткъа блокпосташ лаьтта\nБлокпост - цкъа а дуьхьалара дер доцу ков\nПачхьалкхашна юкъахь санна къевлина кхобу Къилбаседа Кавказерчу республикийн дозанаш\nШогга лардо Оьрсийчоьно шен мехкашна юкъара дозанаш. Республикийн кевнашкахь лаьтта полицин а, Росгвардин а ницкъаш. Махбалехьа, Нохчийчоьнан агIор некъаш дIа мел оьху а, чIагIйинчу гIопех тарлуш, алсам дуьйлу хаш.\nДозанах дехьа моссаза волу а хетало мехкаш вовшашца цкъа а кхачалуш боцчу тIамехь бехаш. Оцу юккъехула дуьйцу Iедало ша тIемашца дерг диканца дерзийна олий, хестайо ша соьмийн миллиардашца кхиош йолу туризм.\nКраснодарера Дагестане боьдучу некъашца цхьа зама хьалха федералан ворхI ха лаьттара. Транспортах а, некъахойх а хьовса бакъо а йолуш. ТIаьххьарчу шерашкахь и терахь лахдина, амма хадархошкахь йисина тохарлерра бакъо.\nЦхьадолчу хашка ренгенца чекххьожу гIирс хIоттийна дукха хан йоццуш. Къаьсттина оцу гIирсо догъэтIадо машенийн дайн а, некъахойн а. Уггаре шога ха лаьтта Къилбаседа ХIирийчоьнан дозанехь – чу-ара моссаза волу толлу ша а, шен некъахой а, дуьйцу Соьлж-ГIала-Москва маршрутца автобус лелочу Салтыханов Шарпуддис.\n"Дукха шераш ду со лела, цкъа а ца ваьккхина сан автобус тIера стаг, хьаштдоцург дIасахьош ца ваьлла цхьа а. Зулам дан араваьлларг блокпостехула гIур вац. Цунна шен некъ карор бу", - элира "Кавказ.Реалиига" Шарпуддис.\nХIора республикехь бу "кхин некъаш". Иштачу некъаца , масала, Беслане а кхаьчна, дIалецира тIемалоша 2004-чу шарахь сила йолу школа. Немцойн "Der Spiegel" журналан корреспонденташа шаьш а зийра и некъ – иза ГIалгIайчуьрчу Маьлхбекна гергарчу хьаннашкахула кхочура Беслане.\nОцу некъанна 60 чаккхарма юьстах чекхболучу некъаца, гIалгIайн-хIирийн дозанехь лаьтта цхьа блокпост. Цигахь девнаш даима а дуьйлу нехан, къаьсттина резабоцуш го гIалгIай, цара доьху блокпост малъяр, я дIаяккхар. ХIирийчуьрчу гIалгIайн ярташкара нисло и нах дукха хьолехь, дийнахь массийттаза толлу уьш.\nYoutube-хь ша ца вовзуьйтучу гIалгIачо яьржийна лела оцу блок-постехь яьккхина видео. Хадечара харцонаш лелайойла гойту цо. Полисхошка массийтта видеокхайкхам а бина оцу стага. Дукха наха язйина комменташ иза бакъвеш.\nБакъду, хIирашлахь алсамо бу блок-посташ оьшу аьлла хета нах. Кхерамзалла а, къепе а латторхьама хIиттийна хаш, аьлла хета юкъаралхочунна Байцаева Нинина.\n"ГIоьртина лаьтта юкъаметтигаш а, доьхна хьал а тидаме эцча, пачхьалкхна оьшу и тайпа хаш, амма, коррупци сацош, царна тIе хIотто а деза-кх хадархой кхин цхьа чкъор", - боху юкъараллахочо.\nПетарбухахь веха Нохчийчуьра волу Джамбулатов Хизар. Деношкахь машенахь веана иза махка. Къилбаседа Кавказерчу некъаш тIе валлалц ша цхьаьнххьа а ца сацийра, децIа кхача ма-вуьйлли, сецо волийра, боху цо.\n"Ростов махкарчу "Кущевская" постехь" къьасттина шога толлу. Наггахь а чекх ца волуьйту цигашхула проблема йоцуш, маьрша. ХIинца вогIуш, багаж а, салон а гайта, элира соьга. Дог ца хуьлу къийса. Иза эрна ду. Иштта шога хьаьвза Ставрополан-ГIебарта-Балкхаройчоьнан дозанерчу "Малка" постехь а", - дуьйцу Джамбулатовс.\n"Вон цIе" йоккхура Нохчийчоьнний, Дагестанний юкъахь лаьттачу ГIезалой-Юьртарчу (Герзель) постан. Наха дуккха а аьрзнаш динчул тIаьхьа меттигеранаш дIа а баьхна, тIебаьхкина полисхой хIиттийна цига. Лахделла аьрзнаш а.\nДелахь а, дIадаха тарло цкъа мацца а Къилбаседа Кавказера хаш, олий сатосу. Амма дуьненахь гIоьртина лаьтта хьал, Шемара тIом юхьаръэцча, кхета хенан йохалла демилитаризаци хир йоцийла. Хаийтира иза Зазадоккху-беттан 11-чу дийнахь Черкесскехь гуъеллачу Оьрсийчоьнан Кхерамзаллин Кхеташоно а. Гуш ду, регион къарйина бохуш мел дийцахь а, блокпосташ лаьттар юйла.


Associated Press: тIаьххьарчу 4 шерачохь 57 эзар мухIажир велла я тIепаза вайна\nAssociated Press агенталлан (AFP) зерашца, тIаьххьарчу деа шерачохь 57 эзар гергга мухIажир велла, я лар йоцуш вайна. Европе кхелхачу Африкан а, Юккъерчу хIордан а мехкашкара бу царлахь дуккхаберш, 20 эзар гергга, масала.\nБакъду, Европан регионел а арахьарчу пачхьалкхашкахь оцу сферехь баларш дагардеш дац, цундела терахьаш мел а лахара хила тарло, чIагIдо агенталло.\nAFP-н статистикаца, доккхачу декъанна нах уьду тIамах, мацаллех, белхазаллех. Кхечу мехкашка дехьабуьйлучу заманчохь дукхахберш хIаллакхуьлу гIум-аренашкахь, я хIордо дIатекхабо, я леш бохка-оьцучийн карабоьлху.\nМарсхьокху-бутт бовчу хенахь Италино тIелаца дуьхьало йинчу Африкерчу мигранташа дIахьедира, шина шарахь Ливехь контрабандистийн йийсарехь хан яьккхира шаьш аьлла.\nХьийзинера мухIажирш, церан гергарчу нахера мах боьхуш хиллера уьш маьршабохург. Мигранташ нуьцкъах лелийна хилар тIачIагIдинера хIетахь Европерчу лоьраша а.\n2015-чу шарахь Германин канцлер Меркель Ангела инициатор елира, Евробертан пачхьалкхашка Шемара а, Африкера а, Гергарчу Малхбалера а мигранташ тIеэцар доьхуш.\nХIетахь ООН-ан терахьашца, цхьана эхашерачохь 200 эзар гергга мухIажир Юккъера хIорд а хадош Европе дехьавелира.\nЦул тIаьхьа кхин а лакхаделира мухIажирш буьулучийн терахь: 2016-чу шарахь 1 миллион стага Евроберте тховкIело йоьхуш дехар дира, царех ах сов Германина кхечира.\nСтохка Евроберто тховкIело елира ах миллион сов стагна, ткъа 60 процент гергга Германино чувитира.\nIедалхошна кест-кеста гучуюьлура харцонца тховкIело йоьху меттигаш: харц кехаташ гойтура цара, бакъ йоцу информаци лора шайн хенах, шаьш схьадевллачу меттигах а.\nКху шарахь Стигалкъекъа-беттан 29-чохь Венгрин Iедалша низаман проект тIеийцира, нелегалан мигранташна гIо латтийнарг набахте хьажош цхьана шарна.\nМангал-беттан чакхенехь 629 мухIажир тIехь волчу Aquarius хIордкемана Испанино бакъо елира Валенсин порте чубахка. Хьалхо Италино къахкийнера уьш, чу ца буьтуш.\nГезгамашин-баттахь немцойн Хемниц гIалахь цха могIа протестийн акцеш дIаяьхьира Германи мухIажирш чубита луучара а, дуьхьалончаша а хIиттийна. ГIалин урамашка ваьллера 4,5 эзар вахархо, шаьш мигранташна дуьхьал хилар дIакхайкхош.\nЦарна дуьхьал лаьттира 3,5 эзар "Цабезаман метта дог" цIе йолчу митинган декъахой.


ГIуран-бутт 05, 2021\nТерроризм а, экстремизм а бакъярна, колонехь даккха 6 шо хан а тоьхна, чуйоьллина йолу Краснодаран махкара жигархо Полюдова Дарья декъашхо хилла кхин а цхьана бехктакхаман гIуллакхехула, хаам бо Кавказ.Реалиино. ХIинца цунна бехке дуьллуш ду "Левое сопротивление" (Аьррохьара дуьхьало) экстремистийн юкъаралла кхоллар. Иза латтош ю Москварчу "СИЗО № 6" талламан изоляторехь. Цуьнан адвоката Соловьев Леонида дийцарехь, Полюдова цкъачунна бехкехетачун статусехь ю. Иза ду, экстремистийн юкъарло кхолларна цкъачунна цуьнга бехк кховдийна бац, бохург.\n"Ас дехар динера талламе, амма жоп ца кхаьчна соьга. Со кхетарца, цигахь цара цкъачунна гIуллакх долорах лаьцна сацам бар а бен кхин дина хIума дац", - аьлла адвоката.\nБехктакхаман гIуллакх долийна Москвахула а, Москван областехула а йолчу ФСБ-н урхалло. Талламхойн версица, Полюдова Дарьяс кхоьллина "Левое сопротивление" болам дагахь хилла "гуш-хезаш терроризм бакъян а, гуш-хезаш экстремизман гIуллакхаш даре кхайкхамаш бан а".\nТIаьхьарчу шерашкахь Москвахь ехаш йолу Краснодарера жигархо йоцург, бехктакхаман гIуллакхан фигуранташ бу цунна бевза кегийрхой Котов Кирилл а, Крылова Алена а, Кузнецов Игорь а, Романов Андрей а, Кирсанов Сергей. Талламан версица, шайн боламан агIо латтош хилла цара социалан машанехь, ткъа иштта нахана юкъахь мероприятеш дIахьуш хилла "Iедалан органийн сий дойъуш", ткъа иштта "питанпш туьйсуш хилла ницкъаллин структурийн белхахошца тасадаларш хилийта".\nМоскван шолгIачу малхбалерчу суьдо бехке лерира "Аьррохьара дуьхьало яр" тобан хьалханча Полюдова Дарья, гуш-хецаш экстремизм лелоре кхайкхамаш барна а, терроризм бакъярна а, Нохчийн респубикан Ичкерин лидерех лаьцна "ВКонтакте" пост хIотторна.\nТерроризм бакъяр лерира кхело Полюдовас тIемалойн командирах Басаев Шемилх лаьцна дина йозанаш.\nЭкстремизмах лаьцна дакъа доьзна ду 2019-чу шарахь ГIуран-баттахь Москвахь ФСБ-н гIишлонна уллехь герз диттинчу "лубянским стрелок" аларца вевзачу Манюров Евгенийн фразица.\n2014-чу шарахь аьхка Полюдова бехке йинера кхело сепаратизме кхайкхамаш бина аьлла. "Марш за федерализацию Кубани" ян еза боху марш ян дагахь хиллера юкъараллин жигархо.\n2017 шу шарахь маьршаяьлчул тIаьхьа Полюдовас кхоьллира "Левое сопротивление" (Аьррохьара дуьхьало яр) тоба. Цул хьалха иза жигархо яра КПРФ партина тIера "Рот-фронтана" тIекхаччалц йолчу масех аьррохьарчу цхьамоггIа боламийн.