"Шема тIом бан йоьдуш яра иза?"\nДечкен-бутт 12, 2017\nШема пачхьалкхера тIом бахьанехь Нохчийчохь лоьцурш дебахь бен,кхачалуш бац.\nВуьшта а ладегIамах, гIайгIанах доьттина дахар ловш, гуш Iачу нохчашна бале а, лазаме а баьлла Юххерчу Малхбалехь, Шема пачхьалкхехь кхехка тIом.\nМел бу а ца хууш цигахь, цу хийрачу тIамехь, эгна а, оьгуш болу а кегийрхой боцуш, чаккхе а йоцуш кхела хьалха а хIиттош, таIзарш деш ду цу тIамах чамбаьлла цIехьа бирзинчарна а, цига кхача ца луш, новкъара юхабирзинчарна а.\nЦул сов, таIзарх хьалха буьтуш бац юххера гергара стаг ган а гина, аьтто балахь, дохко а ваьккхина и цIа а вало дагахь цунна тIаьхьа а бахана, амма дехьа а ца бовлабелла, дозанера юхабирзинарш а.\nЦарех, цу тIаьххьарчех, цхьаъ хуьлчух тера ду Теркйист кIоштан ЧIулга юьртара яхархо Умиева Хьава а.\nЦунна дуьхьала а долийна Iаьрбийн пачхьалкхера тIом бахьнехь бехк токхаман гIуллакх. Долийна, талламан комитетан говзанчаша и бехке ца а лоруш, мукъаюьтуш сацам биннашехь.\nДелахь а, хийла низам талхор тергамза дуьтуш Iачу кIоштан прокуратурана и зуда жоьпе цаозор гIалат хетта. Официалан Iорадаккхарца низам талха ца дойтуш, цунна тешаме хила ша йина байIат-чIагIо ларьеш, само йинарг ву кIоштан прокуратуран гIовс Барабаш Дмитрий.\nХIайттархо иза а волуш кхела хьалха хIотто хьийзош ю Умиева Хьава. Цхьаболчу юьртахошна моттарехь шина беран нана йолу и зуда лаца а, чуйолла хьийзо а цуьнгара даьлла хIумма а дац майра волчу кхача гIортар доцург.\nИ тIамца гIуллакх доцуш зуда хилар хьокъехь мукIарло дечех ю цигга юьртара Хьаваши.\nХьаваши: «Суна прокуратуро лелориг лартIа ца хета. Иза, цкъа делахь, марехь зуда доьзал а болуш. Шема тIамехь верг къайлаха вахана цуьнан цIийнда ву. Цо кхайкхина яха гIоьртина и миска цига. Иза дIакхаьчча а ма яц. Яллане дехьа а ца ялаелла, харж йина схьаеъна.\nШолгIа ала луург хIун ду. ХIун дара аьтто а хилла, и зуда дехьа яьллехь а? ТIом бан йоьдуш яра иза? Яцара дер-кха! Аьттехьа а бакъ ма дац иза. И чуйолла стенна хьийзайо? Цо мила вийна? Шен гергара стаг ган а, нах ган а, цаьрца луьйш-олуш марзо эца а, дуьненан мичча маьIIе а дIа ца доьлху вай? Соьга хаьттича цу йоIе кхийдориг харцо ю-кх».\nШема пачхьалкхе яха гIоьртинера аьлла, чуйолла хьийзош йолчу шен юьртахочух дийцинчу Хьавашина хетарехь, гергара стаг ган лаам хиллачу яхархочуьнга бехк кхийдабар челакхалла ю. Ма-дарра аьлча шен хьажамца цхьа яц Хьаваши.\nГенарчу Шема пачхьалкхан тIамца дозаделла бехк токхаман гIуллакхаш доладар могIарера хилам а хилла дIахIоьттина низамхойн урхаллехь.\nИттаннашкахь багарло кхела хьалха а хIиттош, таIзарш динарш. Иштачех, рогIера бехк токхаман гIуллакх шена дуьхьал схьадиллинчех ву Сасуев ИбрахIим.\nНизамхоша Iорадаккхарца Сасуев ИбрахIим леррина кечам бечу цхьана билггалчу меттехь,шен хаарш дебош, говзалла лакха а яьккхина кхаьчна Шемарчу тIаме.\nЦу хийрачу тIеман декъашхой жоьпе ийзабар тIехь само ярал сов, мехкан прокуратуран низамхоша гуттар а тидам-тергонехь латтош ду тIамца, сепаратизмаца мел дозаделла, цхьа кIадбоццу хIума а лерина, тидаме эццал мехала ца хета тарлург а.\nМасала, кху тIаьхьарчу хенахь чIогIа бIаьргаIуналлехь латтадо прокуратуро интернет машанехь хуьлуш дерг а.\nЦу чухула зуламе кхайкхамаш беш, цабезам, мостагIалла даржо гIортарна бехк токхаман гIуллакх долийначех цхьаъ ву Килоев Муса.\nШа хьахо йогIу, схьахетарехь, тIамах лаьцна дуьйцуш йолу иллиалархочун Муцураев Тимуран эшарш. Уьш бахьнехь, аьлчи а уьш тIе язйина йолу дискаш олу экъанаш юхку аьлла, прокуратуран хьалханча а йолуш, хаддаза жоьпе ийзош бу киг-мерза йохкаэцархой.\nЦхьаъ ду хьаам бийриг – цу кепара низамах боьхнарш чу а ца бухкуш, 2 эзар сом гIуданаш а детташ битар. И токхам бан цалуург я таро йоцург ву чувуллуш 15 де-буьйса даккха.\nЦарна ишта тIеIаткъам бан аьтто беш некъ баьккхинарг ю, хууш ма-хиллара, Кемеров кIоштера суьдхой. Цара бина сацам Муцураев Тимуран 20 эшар экстремизман хьу-чулацам болуш ю аьлла.\nХIетахь дуьйна маьрша дац цуьнан эшарш тIехь йолу экъанаш йохкар. И бахьнехь боккха болх баьлла низамхошна а.\nИ тайпа сацам цхьа кIорге йоцу, беламе хIума санна тIеоьцу цхьаболчу бахархоша а, Оьрсийчуьра юкъаралла дийцарехь а доцуш евзаш болчара а.\nСтенна аьлчи царна моттарехь.Муцураев Тимуран эшарш гIан ду а моттуьйтуш бехке чулацам болуш а, цу тIе маьттаза, оьзда боцу, боьху мотт буьйцуш ека эшарш барам а, чот а йоцуш дукха ю тайп-тайпанчу хIаамийн гIирсашкахь, Оьрсийчоьнан ду бохучу телеканалашкахь а.\nНохчех рогIера тоба а ю Шема хьажо кечъеш\nСамарера полисхой хIунда ца бохуьйту Шема?\nДАIИШ, Караулова, хьо, со, ...иштта Кремл а\nГIаш Алеппо баха новкъабевлла Германера бахархой


ХIусамехь ягон серло а, йовхо а бахьана долуш алапаш чусецор дуьйцуш а ца хезна Европехь\nОршот дийнахь даханчу ах шарахь Венин бахархоша ягийначу йовхонан барамаш бусту хан тIекхаьчнера. ХIинцачул ши бутт хьалха дуьйна хIора цIийнан кевнашна тIе йоза тоьхнера хьукматхоша, мангал беттан шозлагIчохь белхахой лелар бу петаршкахула, шу кхерчашкара йовхо луш йолчу батареяшна тIера терахьаш дагардеш, боккъал а цу дийнахь делкъа хан хиллалца чохь хилахьара шу, бохуш.\nИ болх шарахь шозза, бIаьстий, гуьйранний, беш бу Iедало – баханчу ялх баттахь мас киловатт серло а, мел йовхо а ягийна хIора а доьзало шен петарахь бохург дагардеш. Пхеа минотехь а ца бахло иза.\nХIора чохь батареяна тIелатийна цхьа термометр санна хIума ю, цхьамза а болуш. Цу тIера тIерахьаш дIа а яздой, шаьш динчу йозанийн копи хьоьга схьа а лой, куьг таIорца хьоьгара тоьшалла а доккхий, дIа воьду таллам бан веанарг.\nКхеташ ма-хиллара, ахь динчу зенашка хьаьжжина йогIу хьуна ягоргахь, серлонах а йолу чот а. Цкъацкъа, Iа шийла деанехь, иза жимма алсамох хуьлу, цкъацкъа, мелхо а, кIезгох.\nАмма цхьана ден вахаре кхаччалца и декхар доккха делахь а, цхьанна а дагадогIур дацара, хьан алапна тIе кховда а, и декхар алапна тIера чу сацон а. Дуккхаъчу шерашкахь Венехь ехаш йолчу Гадаева Седас дийцарехь, иштта хIума Австрехь нисдала йиш а яц, нисделча, иза зуламан гIуллакх санна толлура дара Iедало.\nГадаева Седа: "И санна хIума наха дуьйцуш а ца хезна суна кхузахь. Коммуналан декхарий, алапий и шиъ тайп-тайпана хIума ду, тайп-тайпанчу меттехь луш а, оьцуш а ду. Цкъа а алапна тIе ца уходу цхьа а, кхевдича иза кхузахь Iедало кхеле доккхур дара".\nНагахь санна цхьаммо шен коммуналан декхарш шен хенна дIа ца луш, хьединехь, Iедалан шен некъаш ду, декхархочуьнга ахча такхийта. Хьукматхоша цкъа хьалха массийтаза а, цу декхархочун аьтто болчу агIор, цуьнца бертахь дуьйцуш, гIулчаш йоху. Масала, дерриге а декхар цкъа гулахь дала аьтто стеган бацахь, цуьнга баттахь 20-30 евро, я цул кIеззиг я цул дукха а, - шен таро йолчу агIор, и декъар такхар магадо.\nТкъа нагахь санна даллане а шен петарехь ша хьарчийна долу ахча ца луш цхьаъ дуьхаьл валахь, тIаккха цунна гIуданаш а, гена далахь – Iедалан ницкъаца болх а бойтуш, къинхьегамца токхуьйта иза. Нисло, кхелан приставш хIусаме а богIий, хьан чохь декъхарна метта схьаэца механа еза хIуммаъ юйла хьожуш. Масала, езачех шиъ телевизион елахь, цхьаъ цара декхарна дуьхьал дIахьур ю. Яц амма хьан цхьаъ бен телевизион яцахь, иза-м хьур.\nГадаева Седа: "ХIорш дуккхаъ хIумнаш тIехь хьуна дуьхьал богIу. Хьуна лаахь, хIора баттахь ца луш, кхаа баттахь я ялх баттахь я шарахь цкъа дIадала йиш ю хьан ахча. нагахь санна гулахь дIадала хьайгахь ахча дацахь, дакъошца дала а йиш ю хьан жим-жима. Амма ца луш хьо дуьхьал валахь, тIаккха-м хьуна гIуданаш детташ, масех батте долу иза, цул тIаьхьа кхеле а долу. Иза цу тIе ца далийта, шен хенахь дIадала гIерта нах и шайн декхар".\nАхчанаш дIадала хьукмате а бахана, сахьташкахь рогIехь, дера дарбелла латта ца деза декхар дIалучера, коратIехьа Iаш йолу цхьа липIарзак аьлла йолу Аьзни шен гIуллакхе хьажжалца, бохуш, я иза цхьанна а кхаъ бала ца беза, кехата тIе цуо ши -кхо дош яздеш, шен болх бинера аьлла. Дерриге а я интернетехула хьайн чохь Iашшехь кхочушдо ахь, я Iедале хьайн банкан чот дIа а лой, цаьрга йиллинчу хенахь тIера ахча шаьшка схьаоьцуьйту ахь, ур-аттала ах цент галйаларна кхера а ца оьшуш.\nГадаева Седа: "Цхьа а рагI а яц, я цхьа а хьан неIаре ца вогIу ахча дIадеха. Банке а воьдий, и кехат цига чукхуссу ахь. Я цаьрга хьайн чотан лоьмар дIа лой, цаьрга шайга схьаоьцийта ахь и ахча. Совнаха даккха церан йиш яц, хIунда аьлча ахь мел яйъинчу энергин киловатт а, хин литр а мел яра, церан мах мел бара бохург тIехь долш кехат схьало хьуна."\nТIаьхьарчу масех баттахь Нохчийчуоьнан бахархошна газах, серлонах цхьаэхийтина йолу чоташ цец-инзарваллал яккхийра нислуш, шаьшний-шаьшний оццул тIетоьхна цхьа бух боцуш, бохуш латкъамаш хеза бахархошкара. И саннарг Австрехь хила йиш яц.\nНагахь санна цхьа стаг алапа кIеззиг долш велахь, я цуьнан доьзал боккха болуш, ден декхар такхъа цуьнгахь таро яцахь, ишттачунна гIо деш дийна цхьа могIа дикадаран юкхараллаш ю Австрехь.\nЦара а ша доллу декхар дIатокхуш. Я цуьнан цхьа дакъа токхуш гIо до. Иштта, масала, болх боцучеран я Iедалера социалан гIо оьцучеран а коммуналан декхарш Iедало шена тIе оьцу. Аьлча, царна социалан хьукмато луш долчу ахчанна юккъехь хуьлу йовхонах а, серлонах а дIадала дезаш дерг.\nЮкъарчу хьесапехь 70 квадратан метарх лаьтташ йолчу петарах баттахь 80-I00 а евро дала дезаш хуьлу коммуналан хьашташна. Алапаш юкъарчу хьесапехь I500 - 2000 евро долчу махкахь иза дала, кхеташ ма-хиллара, хала ца хуьлу, тIеман чевнех хIинца-хIинца бен ерза йолаелла йоцучу Нохчийчохь санна.\nХIусамехь ягош йолу серло а, йовхо а бахьана долуш алапаш чусецор дуьйцуш а ца хезна Европехь


Кемерово-махкахь нохчийн доьзал хьийзош ву Нохчийчохь тIом бина полицин эпсар\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнон полисхо, карикатура.\nКемерово кIоштахь бехачу нохчийн цхьана доьзалера ши ваш ву, нахера ахча даккха гIоьртина, полисхошна доьхьало йина аьлла чу воьллина. И доьзал, цхьа а бахьан а доцуш шай тергоне лаьцна болчу полисхойн коьртехь верг ву, Нохчийчохь жигара тIемаш дина волу эпсар.\nКемерово кIоштарачу цхьана оьвлахь бехачу нохчийн доьзало орца доьхуш ду, Iедалшка, шайна меттигерачу низамхоша Iаткъам бо аьлла.\nКемерово кIоштехь, цхьана юьртахь бехачу МаашевгIеран доьзалан, цигахь долу хаьл, цхьана йоцчу хенахь хийцаделла. Кегий-мерса цхьана гIуллакхан тIера дуоладелла долу хIума, дукха гена даьккхина, хIинца оцу доьзалера ши ваш талламан изолятор чу воьллина. Цара дина бохуш долу хIумш кхело даре дахь, яьккхий хенаш а туоха мега царна.\nМаашев Анзоран машен, цуьнан цхьан накъоста йигина хилла.Юхаялийча иза йохйина хилла. Ши эзар сом мах хадийна хилла оцу кхачамбацаран. И декхар дIадала вала ша аьлла, Анзор шена цо тIекхайкхинчул тIехь, дуоладелла ша дерг. Дуьйцу цуьнана дас Маашев Адама.\nМаашев Адам: «Телефон етташ Анзор дIакхайкхина цо оьрсийчо, ша декхар дIалура дар аьлла. Тхо юьртахь Iаш ду. Анзор цига вахча, важ бухахь кечвелла Iаш хилла, полисхой а кхайкхина. Цу миетте Анзорина цо 400 сом схьаделла. Важа ша дерг хIунда ца делла, аьлла хаьттича, дац аьлла вукхо. Новкъан ахча а ца хилла цьунгахь.\nАнзорас, цигахь 50 сом юхделла цуьнга, автобусан аьлла. И 350 сом кисанахь а долуш цIа вогIучу хенахь, Анзоран машен кхаа машенца гуо а бина, куьзган бIаьргаш а отуш, масатоьпийн мукъ бетташ, иза а цуьнца хилла волу Курочкин бохуш волу накъостий, асфальт тIе вахь а виллина йиттина, « АллахIу Акбар» ала а олуш».\nШен ваша лаьцнийла ма хиънехь, полицийн декъе Анзори жимах волу ваша I8 шо долу Хьуьсейн вахна. Иза а Iеха а вина оцу декъа керта а вигина, етта а йиттина хан чу воьллина, бохуш кхин дIа а дуьйцу Маашев Адама.\nМаашев Адам: «Хилларг хIун ду хьажа вахана хилла шозлогIа кIант Хьусейн. Иза цигара эккхина цара доьххьар. Юха иза дага а веан, юхавалийна цара, Iеха а вина, хьан ваша гойтура ву хьуна аьлла. Хьуьсейна телефон латийна шен. Царна хиина иза. Цо дIаяздинарг цу тIе, дIадайа лууш, цара телефонан код хитина. Антон бохучо, коьртан тIе ког а бекхкина, шен хач схьа а яьстина, «Давай обоссым его» аьлла.\nГIуллакх, лартIера дала дуоладелча, Нохчийчуьрчу Iедалшка а , бакъонашларъярхошка а орца доккху МаашевгIеран доьзало. Адаман йоIа Оьрсийочьнан президентан Путин Владимиран сайт тIе арз дича, меттигерачу полицино, шина кIентан гIулалкхехула теш лоручу стаган Iаткъам бина аьлла, Маашев Адаман хьокъехь а гIуллакх дуоладина.\nМаашев Адам: «Вай чуьра жимах йолчу йоIа, Путине ша кехат яздийра ду аьлча, ас тергоне а ца ийцириа иза. Цо яздина хилла. Цигара кехат деан хилла. Сихха, талла а талла, шега хаам а бе аьлла. Суна хууш дацара иза. Талламхочо со тIе а кхайкхина, суна доьхьал арз дуэлира соьга, ас тешволчуьнна Iаткъами бина аьлла. ас цхьа а хIумма а ца диншехь, сан хьокъехь а хIинца гIуллакх дуолийна кхузахь.\nОцу талламхочо элира соьга, аш и гIуллакх дукха дестийна, цундела, прокуратура а, кхел а шуна доьхьал хира ю. Шуьга хIумма а далура дац. Хьан ши кIант набахте чу вуллура ву, аьлла. Анзорий н адвоката а элира соьга, оцу Генрих фамилии йолчу полисхочуьнна, Нохчийчуьра ша болу накха тIехь мидалш а йолуш ву, кхелехь а, прокуратурехь а гергар нах бу цуьнан.цуьнан дош кхузахь лелаш ду, шуьга хIумма а далура дац аьлла».\nМаашевгIеран санна хьолехь Оьрсийчохь бехаш болу нохчийн дукха доьзалш бу. Тахана, мел кIеда-мерза хилахь а, кхана хьал муха доьрзура ду ца хууш беха уьш. Наггахь йолу меттиг бен ца хуьлу аьлла хета царна, нохчашца уозабезам болуш.\nХIинца цхьа моггIа бакъонашлраъряхоша шай тергоне эцна ду МаашевгIеран доьзалан гуонахь хуьлуш дерг. Амма, цара а билгалдоккху, пачхьалкхехь ойланца, нисйина къаьмнийн юкъметтиган политик ялахьарий, цу тайпа дастаме хIуманаш хир дацара.


Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех...Ялхлаг1а дакъа. - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех…Ялхлаг1а дакъа.\nЯлхлаг1а дакъа. Къилбаседа Кавказ – Къамий Набахте…\nЗулам леладаьчоа бекхам кхоачаргба.\nКъор1ан, 4 : 123. Таржам Н. Лич\n1ийсай ийлашта т1ехьа вай долхе, харца доацаш, Шинфордюкъе – йоаккха 1азапче я. Цу 1азапчена массарел доакхаг1 дола даькъазлон, къизлен дакъа кхаьчад Нохчий мехка. Нохчий 1обехкаб боарам боацаш дукха, тахан а д1акхухьаш латта цар синош. Шоллаг1а метте латташ я Г1алг1айче, цуна т1ехьа этта йоаг1а Дагестан, т1аккха кхыдоа мехкаш. Х1ирий мехка цхьа лоаддам боаца дакъилг мара кхачац эрсий къизленах.\n1азапче эри ара 1ойилла йиш яц, цун къайле еза… Цудухьа 1азапчена гуонахь Набахтен пенаш хьал оттаду. Из, вайна ма йовза, цхьалха набахте яц. Цхьалха набахте 1оюлла харцбаьннача наьха – къуй, г1аьрахой, кхыбоа зулумхой, юкъ хоадае, уж маьршача наха юкъера д1акъоастабе. Цучу дуккха нийслу харцонца кхел оттаяь чукхийсараш. Уж берригаш лорабе ха диеза, цар са лаца човхамхой, т1ахьежархой биеза. Цу муоча набахте боахк: ткъаь диъ шу яь Тхьамадий во1 – Заьлмах, иззамо кхыбоа бехк-гуннахьа доаца кавказхой.\n1ийсаз ший оазарашца ювца набахте дериггача Къилбаседа Кавказера къамашта лаьрх1а 1оиллар я, х1ана аьлча цхьалха набахте йилац «веший рузкъа даъа». Вай воккхог1 воа «воша» – эрсий къам, да оазархочо дувцар. Къаман набахте коа йоалла 1азапче лорае ха оттадаьд — эрсий эскар. Цу «коа» чухьицай «1оажал тоабаш», царна т1ехьа оттаяьй кавказхоех в1ашаг1айийтта т1ахежархой а саувзархой а ординьгаш. Пиенаш къора деттад, арахьарчан чудоалар хозарьгдоацаш, б1арьгагурьгдоацаш. Набахте, ткъанг аьнна, хьалйиза къамаш чудоахк…\nШи г1а – шуорал,\nКхо г1а – доахал,\n(Набахте, о. 12)\nЦу набахте кхейсад Кьилбаседа Кавказера мел долча къамий денал, яхь, мотт, сий, д1ахо мела доа дездараш — Эрсий Паччахьалкхен тутмакхаш. Ши г1а оаг1ора ваьначоа а, цаваьнначоа а – г1аджамаш, туока саьргаш, салтий иккаш, аьшка моарзаг1аш, пилметаш, йоакхий топаш…\nДаима лоаттае лаьрх1а вий оазархо из Къамий Набахте?.. Сенна лоаттаю из? Ший ха-чаккхе йоацаш х1ама мича дитад Дала укх дунен т1а, цудухь Тхьамадас цхьан кога т1а доакх набахтен г1улакх:\n«Накъа яргья Т1аккха шийна» яхар нийса кхиетаде диеза. Оазархо лаьрх1а вац эрсий зуламхой цар шоаш оттаяьча набахте чубохка. Цуо ювцар Даимлен набахте я – Жожаг1ате аьнна ц1и тилла Дала 1оаттаяьр. «Фордо д1акхаьлла» адам санна, д1акхолларгба Жожаг1атено нахаца, къамашца къизал лиелаяьраш — кхы никъ битабац царна Дала:\n«Фу бехк бар, фордо д1акхаьлла, х1аллак хиннача наьха? Дала ма де аьннар хьаийцадар цар, Дала могадаьр 1одилладар цар. Далла эггара гоамаг1а йола оамал – къизал я – къиза бар уж» (Коазой 1. Г1алг1ай, 3 : 142).


«Нохчийчоь яла ма ца елла». Абдулаев Лечех дош\nЧиллан-бутт 13, 2016\n...Селхана «Пхьарматан» бенара воьссинчу, исбаьхьаллин дешан таронаш шорьеш, кIаргьеш, керла-керла исбаьхьаллин жовхIарех юьзна ойла кхиош, кхиъна жима стаг кхузткъара а ваьлла аьлча тешац дог. И ца тешшал сиха яьлла хан!\nАмма гIеметта хIотта а, къардала а ца туьгуш, къардайна, нехан дегнаш ир-кара хIиттош деха Абдулаев Лечин исбаьхьаллин дош. Деха, дегнаш тIома а дохуш, къомах а, махках а дозалла дан бахьнаш а кхуллуш.\nСан Iалашо яц Лечин орденш, мидалш, кхидолу совгIаташ, еза цIерш ягарьян. Цуьнан байташа дуьйцур дерриге а. Кхузара ас царех гIортор еш, царна тIе а тийжаш дийр ду къамел. Суна ца хаьа Абдулаев Леча буьрканах ловзарна мел тIера ву, амма цунна шена а ца хууш цо гIо дина масала «Терек» тобанна лакхарчу премьер лиге йолуш.\nИ дара Ставропол мехкан Пятигорск гIалахь 2003-чу я 2004-чу шарахь. «Терек» Москохарчу «Торпедо» тобанца ловзуш яра, толам ца баккха амал а доцуш.\n«Тереко» дуьххьара буьрка чутоьхча, шатайпа, лерана аьхна гIовгIа елира стадионан цхьана агIор. Хьалха хIоьттина дирижер санна цхьаъ а волуш тIетаьIIа Лечин дешнаш тIехь яьккхина эшар локхуш вара тккъех стаг: «Лазийний? Лазийна, хьаха. Къарьеллий? Дера ца елла! -зевне мохьболура хьалхарчуьнга.\nТIаккха массара, вуно дика озайора: «Луъураш дуьйцийла наха,- Нохчийчоь яла ца елла!». Забаренна а доцуш цу дешнаша, дикачу маьIнехь, хаза нехан санна тIеIаткъам бора цигахь мел болчу вайнахана.\nАла дашна, кхузара цига кхаьчначу Iедалдайн гIаролхой а иллалархошна тIебогIабеллачохь биснера, шаьш лардеш долу догIмаш а дицдина. Иза къеггина масал ду аьлла хета Лечин дашо могIарерчу нехан кхетамна бечу тIеIаткъаман.\nМа-дарра аьлча, говзанчаш, исбаьхьаллин дешан мах хуурш хIитта а ца хIуьтту хIара тема поэто дика яьстина, ткъа хIара ледаро яьстина аьлла цхьана сацаме бахка. Муьлхха тема а цо Iаьрчашка хьала а хьой, седанах тера, серло легош лоьпуьйта, ладоьгIург ойлане а воккхуш.\nХьан йи хьо, Нохчийчоь, хьуна дай хIитта,\nХьо оьшурш, цаоьшурш, бохуш нах литта?\nМила ю хьан нана, мила ву да а? Мила ву хьо екъна,\nКхаьчна верг дакъа?\nМила ву гергара,мила ву хийра? Мила ву каш хьарам хьан лаьтта кийрахь?\nМила ву юкъархо,- хьуна тIевало? Муьлш бу и устазаш хьо еза Iамо?\nМила ву уьш эшнарг,- хьан сих са дага? Мила ву уьш лехнарг,\n- Хьан сих са къага?\nСуна ца эшна хьан дозаллин дареш. Сан дог ов хилла хьан иэшамийн,дарийн\nСуна хьо, Нохчийчоь, еза ца езна,\nИэша а ца эшна,суна хьо лезна!\nЦхьа тIехула, яхьний –дагний ден куьце къамелаш а дитна, (цуьнан байталлин хьокъехь беш болу муьлхха а хастамаш шен метта хир белахь а), Лечин кхолларалла ахкаме а йиллина талла езаш ю, цуьнан «чуьчча», философан кIорге йолчу ойланийн дуьхе кхиа а, церан хакъболлу мах хадо а.\nМел дахаран хало эшо, цуьнан къахь лан, къизалла ган, цуьнца цхьаьна инзаречу къармазаллица стогаллех, доьналлех ца вухуш чекхвала дезна Лечин синхааман турпалхочун, Iийжачу кийрахь Даймахке безам а дебош…\nИшта ду, Нохчийчоь, хьуна тIевар сан. Вахара хьо йоцчохь ирс лохур аьлла.\nАмма ца кхетар бепигах чам сан, хи а ца тоьура хьогалла яйа,\nХIаваъ а дацара, сан кийра Iабо. Цхьа илли дара сан доллучух ала:\n«Нохчийчоь ца тоьу суна! Нохчийчоь, хьо оьшу суна!! Нохчийчоь, хьо еза суна!!!\nОндда бух болуш ду Абдулаев Лечин чот йойцуш дукха байташ мукъаме йовлар. Цуьнан исбаьхьаллин дашо литтарца довзуьйту дахар, дешнаш, яххьаш, амалш карла а йохуш, "хьалха, куьг кхоче» дIахIиттабо юххера гергарниш а.\nХьуна моьтту хир ду, нана, хьо дIаяьлча дуьне доьхна,\nХьох йисинчу уьйтIахь, кертахь дIатуьйш доцу догIа доьлху.\nМоьтту хир ду, са ца хуьлу, малх дIабузий са ца дов а,\nХьо тIехь йоцу цIе а, кхерч а пхьоьран ханна кхин ца тов а.\nХIан-хIа, нана, хийцам боцуш, хьо дIаяларх дуьне-м лаьтта.\nШен рагI еъча, Iа а дулу, бIаьсте йолу хIокху лаьттахь.\nХийцам боцчу кху дуьненахь цхьаъ ду керла- цу хьан кIентан,\nНана йоцуш хила Iемаш, халла когаваха гIертар.\nВайнехан исбаьхьаллин литературехь Абдулаев Леча байтан-философ санна вевзина ца Iаш, веза тоьллачех тоьлла гочдархо санна.\nДуьнентIехь шуьйра бевза, цIарна цIе яххана байтанчаш нохчийн матте бахарал сов, Лечас кхиамца ненан матте дерзийна Антуан де Сент-Экзюперин , туьйра «Жима эла».\nЛаа дац Лечин накъосташа иза философ ларар.Цунна тоьшаллина ялайо ас къамел дерзош хIара байт а.\nГуттар лаьтта вон ца догIу.\nДиканан а шен цхьа хан ю.\nДогIий, доьду доьду-догIург,\nМуьлхха догIий. Доьдург санна.\nГуттар вело –кхаъ ца богIу.\nГуттар велхо-дог ца духу.\nЦкъа тов хIутту, цкъа ша туху,\nЦкъа букъ кагло, цкъа бохь бугIу.\nДикий, вуой шен рогIехь лаьтташ\nДуьне ду-кх горга латта.\nДика доцуш вуон хир доцуш,\nЦхьа вон доцуш,-дика\nТоьлла яздархо-философ ву Абдулаев Леча


Шайн лаамехь нохчийн батальона юкъа дахначу Осмаев Адамна а, Окуева Аминина а тIелатар динчу киллеро ца дуьйцу хилларг ма дарра, велла дIаваллалц набахтехь яккха хан кхайкхо тарло цунна аьлла журналисташка шинарийдийнахь депутато Геращенко Антона.\n"Киллер СИЗО-хь ву, кеста цуьнан гIуллакх кхеле дIакховдор долуш ду. Суна хетарехь, шен дуьненчохь яккха йисина хан набахтехь токхур ю цо. Цхьана а кепара кийтарло еш яц цо", - аьлла Геращенкос "Интерфакс-Укаине".\nГIадужу-баттахь Окуева Амина йийнарш хIинца а карабахказа бу.\n"Тхо кхеташ ду, тхуна хаьа, иза йийна нах Оьрсийчуьра баьхкинийла, Оьрсийчуьра схьа хилла и ший а ден омра. Адам вен лаьара царна, цкъа хьалха", -дийцина депутато.\nОсмаев Адамна а, Окуева Аминина а дуьххьара кIело йира Киевехь. ХIетахь Аминас дуьхьал герз тохарца лаца аьтто хиллера зуламхо. Украинан вахархочун Дакар Александран цIарах кехаташ хиллера цуьнца шеца.\nЧIагIдазчу тоьшаллаца бакъйолу цIе Денисултанов- Курмакаев Артур хилла цуьнан. Нохчийчуьра ду цуьнан схьавалар, Кадыров Рамзанан хадархо верна, лехамашкахь а хилла иза.\nСтохка ГIадужу-беттан 30-чу дийнахь Киеве кхачале Осмаев Адама лелочу машенна тIе герзаш диттинера. Йиначу чевнех хьалха ца елира Окуева Амина, цуьнан цIийнда Адам лазийнера.


Леча: "И депутат нахана зуламна араваьлла ву-кх...»\nХууш ма-хиллара шолгIа кIира доладелла Оьрсийчоьнан Къилба Седера шахьар ларалучу Петарбухехь цхьана тIайна Кадыров воккхачуьнан цIе тилла магош топономин комиссино биначу сацамна гонах йоккха гIовгIа лаьтта.\nЦхьаболчара, дуьненахь а дика бевзачу похIма долчу наха, цу кепара цIе тиллар маггане а мегар доцуш, ойла ца еш, кIорге йоцуш бина сацам лору, кхечара къобалдо топономин говзанчаша, Кадыровн воккхачуьнан цIе, гуттаренна а дагалецамехь йита Iалашонца хьалхататтар.\nМогIарера бахархой боцуш, цу сацамна дуьхьалболчарлахь кIезиг бац пачхьалкхехь дика бевзаш болу цIарна цIе яхана кхоллараллин белхахой а.\nМасала, режиссер Сокуров Александар а, актер Басилашвили Олег а. Ткъа Петарбухехь коммустийн партин цIарх депутат волчу Воронцов Алексейн кхин хьажам бу.\nЦунна гергахь Кадыров Ахьмад доьналла долуш къонах а, кIорге йолу философ а хилла.\nЦуьнца цхьана цуьнан цIе тиллар гIалат лоруш болам а бу Петарбухехь дIахьуш, куьг язораш гулдеш. Официалан кхайкхорца 80 эзарнал сов даьлла цуьнан цIарх шайн гIалахь тIай хилийта лууш боцчийн терахь.\nТкъа Нохчийчохь йоккха гIовгIа а йоккхуш дийцаре даьккхинарг ду Пачхьалкхан Думан депутата, коммунистийн партин куьйгалхойх цхьаъ волчу Рашкин Валерис Facebook интернет машанехь дина дIахьедар.\n«Нохчийн республикан векалшка дехар ду сан Соьлжа гIалахь цхьана тIайна я гIала чувуллучохь йолчу арка олучу нартолна оьрсийн цхьана турпалхочун цIе тиллар. Масала, инарла Ермоловн сий-лерамна».\nЦуьрриг харц хир дац и дIахьедар тахана махкахь уггар шуьйра дийцаре дечех цхьаъ ду аьлча. Жимма а истори евзачара вуно чIогIа нажжаз деш ду депутато Ермолов хьехош хамме даьккхина йоза-дIахьедар.\nДукхахболчара иза къаьмнашна юкъара барт эгIош, цим таса, хIуьттаренна, Ермоловс Кавказан къаьмнашна доза доцу къизалла гайтина хилар сов шера хуъушехь юкъадаьккхина хIума лору.\n«Иза дараш хьесапе ца оьцуш, жима-воккха, зударий-бераш ца къестош, адам хIаллакдеш чекхваьлла Iазапхо хила. Шен цIе хьахор а къилахь долуш Iоврашкахь цIий Iанийна чалтач хилла иза Кавказан къаьмнашна».\nГерггарчу барамехь ишта хьажам бу цуьнан васте могIарерчу нехан. Царех ву Соьлжа гIалара вахархо Хаваж а.\nХаваж: «Питане хIума ду цу депутато юьхьарлаьцнарг. Иза, суна хетарехь, нохчашний, оьрсашний юкъара барт эгIо гIерташ ву».\nКадыров воккханиг Оьрсичохь къобал а вина, президенто а хастаме валхош, шен цIарх, Москвахь а тIехь, урам а болуш турпалхо ву.\nТкъа оцу депутато дуьйцург питане, вайнахана истории вуно чIогIа лазаме карлайоккхуш, гIайгIане хIума ду. Цу тIера долийра шен къамел бизнесхочо Лорсанов Лечас.\nЛеча: «Ахьмад - Хьаьжа Кремлехь а, Оьрсийчохь а къобал а веш турпалхо ву. Ткъехь шо хьалха Оьрсийчохь хилларг къаьхьаде ма-дара. Оьрсаша шаьш а даре ма до Кадыровс юхучуьра хьалхаяьккхина Оьрсийчоь бохуш.\nЦундела цуьнан цIе тиллар тамаш бан хIума ма дац. Оьрсашна шайна а Ермолов мила ву а ма ца хаьа, историкашний бен. Вайнехан оьрсий хьокъехь цабезам кийра боьллинарг уггар хьалха изза Ермолов ма ву. Нохчий гIиллакх-Iадатех, оьздангаллех, нохчаллех боха а беш, вочу хIумане марз ца бахь къарлур бац баьхнарг ву-кх Ермолов. И депутат нахана зуламна араваьлла ву-кх.»\nДукхахболчара кхеторехь,инарла Ермолов цIе тилла йогIу Соьлжа гIаларчу цхьана урамна я арка-нартолна аьлла, Пачхьалкхеххь думехь волчу коммунисто-депутата долийнарг, ерзанза, зийзаш лаьттачу чевнна тIера кIомар ахкар санна, зуламе, хьашдоцуш Iорабаьккхина, челакха хьажам лору дуккха наха.


КОТАЛОН СИЙ ДЕШ — Сердало\nКОТАЛОН СИЙ ДЕШ\nДукха ха йисаяц вай мехко, кортамукъале мел езача адама Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIа котало яьккха 75 шу дизар дезде. Москверча ахча хьадеча паччахьа ковно (императорский монетный двор) цу денна сийна арахийцай медалаш. Царех цхьаяраш хIара дезало шийна хьаязъяйта йиш йолаш я. Царех цаI укх деношка кхаьчай Сурхо тIарча ООШ оалача ийс шера дешача школан музее. Цунна тIехнахьа ялх оагIув йолаш сомача каьхата (беттагаргий хьисапе) ботт боалл. Хьалхарча оагIон тIа да Рейхстага тIа байракх IотIайогIаш воаллача советски салтечун сурт, цунна кIалха георгиевски лента тIа Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема орден улл, иштта укх оагIон тIа лакхе яздаьд «Сийлахь-йоккхача Коталон 75 шу», лохехьа яздаьд «Вай коталон легендаш».\nБетта шоллагIа оагIув дIайолалу, котало яьккха цIабоагIа салтий зизашца тIаэцаш, даьккхача суртаца. Цунна юххе даь йоазув да, укх тайпара чулоацам болаш: «Сийлахь-боккха Даьймехка тIом – эггара йоккхагIа а эггара халагIа а йола моттиг я Россе хIанзарча исторен чухь, ше морг кхы йоацача майрала а денала а масал да из. Россе вахача хIара сага шера керте эггара лоархIамех дола цIай да Коталон Ди. Цу коталонна, духхьал воай вахар бахьане, баркал аьнна Iе йиш йолаш дац вай. Цунна баркал ала деза вай хIанз, 75 шу даьнначул тIехьагIа, цхьа халкъ долаш воай лаьтта дахаш хиларах.\nСийлахь-боккха Даьймехка тIом, наьха вахара массайолча оагIох хьокхалуш йола Iалаьмате йоккха моттиг я. Из духхьал тIема чулоацам бола къовсам хиннабац, из фу хоададеш бола тIом хиннаб. Фашистски Германе лерхIаш хиннад, моттигерча нахах Iуй беш, ше хьалийцача лаьтташта доал де. Из хиннаб лира къовсам, хIаране шийна могар а цамогар а де дезаш дола дов. Цу тIема чиллан, цун цIера алан юкъе хьахиннад Сийлахь-боккхача тIема … сийлахь-йоккхача Коталон легендаш. Дошоча алапашца дIаяздаьд уж Сийлахь-боккхача тIема шерашта чухь. Садехка майрача тIемхой цIераш латт цига гIорбаьннача конструкторий, йоккха говзал йолча инженерий, Iилманхой, артистий цIерашта уллув. Цу шерашца – шоашца нийсде кхы цхьаькхаш доацача геттара доккхача тIемай цIераш. Царца да хIанз а дог чIаьхке, бIаргашка хий кхохкийташ дола, са дIалувцаш дола иллеш. Цар хIара оагIув йиза я йист йоацача тIемах, Коталонга кхача гIертарах, тамаш а курал а йоссаю цар дег чу. Из вай юкъара ганз, юкъара дагалоацам ба, вай декхар да тIехьа тIадоагIача ноахалашта из лорабе».\nЦу йоазон лохе, аьтта оагIорахьа гойташ я ши медаль. ЦаI я дото беса долча болатах яь, цун кеп Сийлахь-боккхача тIема орденъяр санна я: цхьан оагIора — ордена сурт, цунна гонахьа даь «Сийлахь-йоккхача Коталон 75 шу. 1941 – 1945» яха йоазув. Вокх оагIорахьа ши корта болча аьрзе сурт да.\nПаччахьа ахча хьадеча ковно арахийцай из санна йола дошо медаль. Цун сурт а го йиш я укхаза.\nМедала бетта кхоалагIа оагIув: «Вай коталон легендаш» яхача кертаца дIайолалу. Эггара кIалха латт таьрахь -75.\nЦу оагIон тIа медалаш Iочуехкаш бIенаш-коргаш доахк. Уж ворхI да. Юккъе улл вай лакхе йийца медаль. Цунна гонахьарча бIенилгашка алла йиш я, нагахьа санна эца безам болаш саг хуле, дошох хьаяь ялх медаль. ЙиълагIча оагIон тIа цар сурташ а да, уж сенна хетаяьй а дувц. Хьалхаръяр В. Лебедев-Кумача дешашта, А. Александров яхача композитора яздаьча «ХьалгIатта, боккха мохк» («Вставай, страна огромная») яхача иллена хетаяь я. 1941 шера 15 октябра цхьан бус яздаь хиннад композитора Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема гимн хинна дIадаха илли. Маршала Жуковс лергдоаца илли аьнна хиннад цох.\nШоллагIйола медаль Сталинград бахьан баьча тIема хетаяьй. Дунен исторе чухь эггара къизагIа, эггара дукхагIа цIий Iодахийта тIом лоархI цунах. 100 эзар кв. км. моттиг чулоацаш хинна из 200 дийнахьа лаьттаб. 1942 шера ЦIеча эскаро моастагIа эшаваьв. Цох хайнад фашистски тIема «машен» йохаш латтилга, уж эшаргболга. Медала тIа яздаьд «Цхьа гIа юха ма довла».\nКхоалагIа медаль хетаяь я Т-34 яхача танка. Конструктора Кошкин Михаила хьаяь из, берригача тIемах чакхъяьннай, цох Коталон танк аьнна цIи дIаяхай. Из кхаь низах латташ хиннай: герз лира хиларах, чIоагIалах, сиха леларах. Вай мехка ара ца хецаш, соцаяьяц из 1992 шера мара.\nЙиълагIйола медаль «Коталон оаз» яхаш я. Из хетаяьй Левитан Юрена. Цун оазах заман, тIема, Коталон, Кремла оаз лоархIаш хиннай. ТIема хана цо бийшаб 2000 тIема хоам. Цун оазо наьха дегашка тешам чубоссабеш хиннаб. Цо хьакхайкадаьд 1945 шера 9 мае Германе ше эшарах мукIарал даьлга. Медала тIа да диктора сурт.\nЮххера, пхелагIа медаль Рейхстага тIа Коталон байракх IотIайогIара хетаяьй. «Коталон байракх Рейхстага тIа» яхача йоазон кIалха из IотIайогIаш воаллача бIухочун сурт да.\nМедала бетта 5-гIа оагIон тIа сурташ да: У. Черчилла, танкай, Ю. Левитана, И. Сталина, тIем тIа болхача салтий, баьча тIем тIа яьккхаяча Коталон, Рейхстага тIа байракх IотIайогIара, ЦIеча Седкъан ордена.\nКнижка-пандара хьисапе бIаьхха хьабеллача бетта ялхлагIча оагIон тIа яздаьд «ДагадоагIа. Курал ю. Сий ду.» Лохе медалий кIалхара (тIехьашкара) оагIош гойташ дола бIенаш-коргаш да, чакхса доагIаш.\nСога хаьттача, Коталон 75 шу дизарга хоза совгIат арахийцад ахча хьадеш долча ковно. Из нумезматашта геттара дезалургдолаш, цар коллекцеш хозъергйолаш хIама да. Цу хьакъехьа язду медалаца дайтача каьхата тIа нумезматий отдела керте латтача А. Михайлов-Эрлиха. Иштта, медалашта доал мишта де деза дувцаш, цхьаькха каьхат а да царца.\n← В Ингушетии откроют 17 центров образования цифрового и гуманитарного профилей до конца 2019 года\nВсероссийская акция Росгвардии «Вместе против террора» →\nТIема тема говзамеча литературе\nРабота в уголовном розыске — это каждодневный подвиг


Нохчийн республикан хьалхарчу Президентан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арах йолчу юкъараллин Региональни фондан Президенте Кадырова Айманега. — РОФ им.Героя России А.Кадырова\nНохчийн республикан хьалхарчу Президентан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арах йолчу юкъараллин Региональни фондан Президенте Кадырова Айманега.\nХьомсара Аймани! Тхан Мехкан Нана!\nХьо йина де – махкана а совг1ат хилла. Цкъа а, хьайн де дохарх, хьайн дог дохарх, эсалчу еларан пардо хьайн юьхь т1ехь гойтуш, собарца, оьздангаллица, ийманца чекхйийлина хьо дахаран массо а зиэрехь. Цундела ма йоккху халкъо хьан йоккха ц1е - Мехкан Нана! Цундела ма ду хьан дахар - массарна а чу садиллина, массарна а дог д1адиллина. Комаьршаллин г1айре, къинхетаман х1орд, догдикаллин хьост – хьо йолу орцах массарна а. Хьуна бен а дац, мила ву, муьлхачу къомах ву – де эшна, г1о оьшуш, г1орасиз висна, хьоьгарчу г1о-накъосталле сатесначун кхочу хьан орца.\nХьо куьйгаллехь йолчу НР-н Хьалхарчу Президентан, Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьажи ц1арахчу Региональни Юкъараллин Фондо д1ахьуш ду вайн юкъараллин г1ийла-миска бохкучу а, за1аьпчу а нахана г1одар. Хьан беркатечу г1олацарца хийла доьзал шайн х1усамашка бирзина, хийла лазархочун дарба карийна, хийла дог доьхначун ойла екхаелла.\nДийцина а вер вац, Региональни Юкъараллин Фондо адамийн дахар тодархьама т1ехьажийна белхаш. Меттах1иттина дийнна ярташ, дина маьждигаш, школаш, социальни учрежденеш, берийн бешаш, иштта дуккха а кхийолу мехала объекташ, г1одина могашалла эшначарна.\nДуьненахь а даьржа хьан саг1а – Россин регионашкахь, малхбален а, малхбузен а пачхьалкхашкахь, т1амо а, 1аламан бохамаша а зенаш динчу меттигашка а.\nЛараме Аймани! Хьо йина де - тхуна массарна а доккха-деза совг1ат ду! Тхан ца хилча йиш йоцу Мехкан Нана, Дика адам! Оха хазахетарца декъалйо хьо Йинчу денца! Дала могашалла, ирс, беркат, барт ма эшабойла хьан х1усамехь! Дала ахь хьайн къоман а, мехкан а дуьхьа мел лелош дерг меле дойла! Ирсаца кхелийна хуьлийла хьан х1ора а де! Дала декъалйойла хьо Йинчу денца, тхан хьоме Аймани!\nПресс-служба РОФ имени Героя России Ахмата Кадырова.


Венехь дискотекехь харцахьалелаш нохчо лаьцна полисхоша\n17 шо долу Нохчийчуьра орамаш долу кхиазхо ши кIира хьалха дуьйна лохуш хилла полисхоша, Венерчу цхьана дискотеке ша чу ца витича, цу кхерчан корех шишнаш а, тIекхочехь лаьттачу велспеташна тIера схьа а йохуш, чалхаш а етташ, иза волеларна. ХIетахь полисхой тIекхачале ведда къайлавала кадаьлла хилла цуьнан. Амма кIирандийнахь юха а оццу Донауплексс олучу сакъераран кхерче вахана хилла жимстаг, ткъа цигарчу белахахошна иза вовза а вевзина, полици схьакхайкхина.\nПолисхойн дискотеке схьа а кхаьчна, белхахошца бистхуьлучу юкъана шеyа тIаьхьа Iедал деаний кхетанза волу къона талорхо шен уллохь нисвеллачу 19 шо долчу стеган пхьаьрсах долу сахьт лачкъон гIоьртина хилла. Вукхо дуьхьало йича кхиазхочо цунна юхь тIе буй тоьхна, чов йина хилла. Эццахь тIекхиинчу полисхоша лаьцна жимстаг.\nВенерчу полицин прессица болхбаран декъехь Маршо Радиога бинчу хаамца, цу жимчу стеган кхерчахь лехамаш бинчу Iедалхошна карийнера цу чохь урс а, вуно дезчех сахьт а. И сахьт хьенан ду, мичара даьлла бохучу хеттаршна дала жоьпаш ца хиллера кхиазхочун.


Дуьне, Дечкен-бутт 24, 2013\nЕари-де 24 Дечкен-бутт 2013\nКазахстанехь эрначу аренгахь Iуьллуш йолу космодром Байконур космесе некъаш дахкарехь уггаре а мехала йолчу меттигех цхьаъ ю. Советан Союз йолчу хенахь 1957-чу шарахь «Спутник-1» олуш йолу уггаре а хьалхарлера спутник хьажийра цигара космосе. 1961-чу шарахь оццу Байконурера космосе дахара уггаре а хьалха шена тIехь стаг, Гагарин Юрий, волу космосан кема. Советан пачхьалкх йоьхначул тIаьхьа Байконурах пайда ийцира Дуьненаюкъара космосан станци юьллуш. Оьрсийчоьно тахана а космосе хьежа до шен кеманаш цу космодромера. Амма и болх саца мегаш бу Казахстанна а, Оьрсийчоьнна а юкъахь Байконурах пайда эцарехь лилхина цакхетамаш бахьана долуш.\nОьрсийн Революцин заманара сурташ\nОьрсийчохь вина-кхиина суртдаккхархо Орлов Антон, Ιаьмеркарчу Калифорнехь 2005-чу шарахь, цхьана доьзало шен шира тΙерказаш талла шена еллачу бакъонца, уьш кегош Ιаш, теша а тийшира шен ирсах – цунна карийра 1917-чу шарахь Ιаьмеркан мозгΙаран Рахил Уэллс Джонан долахь хилла сурташ, Оьрсийчохь аьнгалин экъанаш тΙехь даьхна дара уьш. Царалахь дара Китайхь а, Японехь а даьхна сурташ а. ХΙорш ду царех цхьадерш.\nЗакаев Ахьмад: Ингалсан махкахь динан маьршо ю\nТаханлерчу дийнахь Лондонехь Iаш волчу Закаев Ахьмада дуьйцу шена Ингалсан махкахь зеделлачух лаьцна (ГIазкхийн маттахь)


Нохчийн Республикан Куьйгалхочун\n18 сентября в 15:06 (2010 г.)\n18.09.2010 /15:05/ Р.А. Кадыровн нохчийн зударийн денца доьзна декъалдар. Нохчийн мехкан хьомсара зударий! Даггара декъалдо шу дезчу денца. Вайн халкъан уггар а сийлахьчех деза де ду иза. Со тешна ву шо-шаре даларца оцу дийне болу сий-ларам лакхабериг хиларх. Х1унда аьлча вайн массарна а еза а, сийлахь а йолчу ненан – нохчийн зудчун де ду иза. Нохчийн Республикан Президента Кадыров Ахьмад-Хьаьжас кест-кеста даладора Къуръана т1ерачу «Лукъман» сурата юккъера х1ара аят: «Шукра делаш Суна а, шайн дай-наношна а». Оцу аятахь Аллах1а вай кхойкху нанойн сий даре, церан ларам баре.\nНохчийн экономика, социальни дакъа, культура кхиорна нохчийн зударша юккъе юьллучу башхачу хазнин мах хадийна вер вац. Дахаран дерриге а дакъошкахь шайн ницкъ, хаарш ца кхоош къахьоьгуш ду шу.\nТкъа ц1ахь шу кхерчан йовхо латтош, доьзалшна юккъехь марзо латтош, массо а х1уманна г1айг1а йолуш, к1еда-мерза, аьхна, ховха, экаме наной, йижарий, зударий, йо1арий ду.\nЦундела цкъа а дицлур доцуш, вайн иэсехь лаьтта Дади-Юьртарчу, Г1оьрдаларчу, кхечу ярташкарчу зударийн турпалалла, церан хьуьнар, майралла, доьналла. Божаршка нийсса ларбина цара вайн мохк – нана Нохчийчоь, шайн сий, яхь, юьхь.\nМел доккха доьналла гайтира нохчийн зударша вайн республикехь луьра т1емаш болчу хенахь. Шайн гергарнаш баьхна ца 1аш, цкъа а шайна цул хьалха гина боцу божарий к1елхьарабохура, ларбора, царна зен-зулам ца хилийта шайн дог1маш кхерамна к1ел туьйсура. Хийла стаг мацаллех, шелонех хьалхаваьккхина аш.\nБаркалла шуна, нохчийн зударий. Шу хьакъ ду шайх дозалла дан, ларам бан, сий дан. Шу – къоман са ду. «Зударий сий доцчу махкахь къонахий кхуьур бац», - олуш кица ду вайн халкъан. Оха шун даггара сий до. Везахинволчу Аллах1а аьтто бойла шун яхь йолу, доьнал долу, хьекъал долу доьзалш кхиорехь, кхерчашкахь йовхо а, аьхналла а латторехь.\nСуна даггара лаьа, хьомсара наной, зударий, шу ирсе, могаш-маьрша хуьлийла. Дала декъалдойла шу!\nНохчийн Республикан Куьйгалхо Р.А.Кадыров


Шеран ойланийн жамI - 2013-чу шарахь яздинчух, аьллачух а цхьадерг - Олхазар - Динул-Ислам\nШеран ойланийн жамI - 2013\nДаханчу 2013-чу шарахь яздинчух, аьллачух а цхьадерг\nАллахI - Къуръан - Хьадис - ДоIа - Асхьабаш - Iеламнах\nЕшар - Дешар, Iилма - Кхетам, ойла - Доьзал - Йиша\nКъахьегаран майда - Вайн хьал - Кхидерг\n«Делах тешар доцу дахар шога ду, гIайгIане ду, шеца ва́ха хьакъ долуш дац. Сайн хьекъалца вовзале хьалха, сайн сица а, сайн дагца а вевзина суна АллахI.. Хьайн дахаран массо агIонашкахь АллахI хьайца хилар ца хаало хьуна?».\nХIора пIераскана буса а, дийнахь а «Ал-КахIф» цIе йолу сурат дешар дика лоруш ду, цунах лаьцна даьхкина хьадисаш а ду.\nЦу сурат юкъара тIаьххьара айатан маьIна дан гIоьртар ду вай кхузахь, Шейх ВахIбат Зухьайлийс динчу тафсираца цхьаьна. ХIокху шина къовлар [ ] юкъахь дерг Шейх ВахIбатан тафсиран маьIна ду, ткъа цу юкъахь доцург – ша́ айатан маьIна ду.\n«Ахь ала [цаьрга хIай Мухьаммад]: со шу санна адам бен дац [малийкийн йа делаллин куц дац сан, АллахI Дала Iамийнарг, Цо довзийтинарг бен хаа а ца хаьа суна; ткъа АллахI Дала] хоуьйтуш ду суна шун дела цхьа [АллахI] Дела хилар, [Ша́ цхьаъ волу, массарна Ша́ оьшуш волу, Шен делаллехь Шеца цхьа а накъост воцуш волу; цундела, аш Шена Iибадат дан деза Дела – цхьа дела ву, Шеца цхьа а накъост воцуш]. Ткъа ша́ шен Далла хьалха хIоттаре догдохуш волчо дика Iамал йойла, ша́ шен Далла Iиба́дат дарехь Цуьнца цхьа а накъост ма войла [АллахIана хьалха ша хIуттур хиларх тешна волчо, ша Цунна муьтIахь хиларна Цуьнгара шена ме́л хиларга догдохуш волчо – дика Iамалш йойла цо АллахIана герга кхачархьама, шен Iибадат деккъа Цунна а хуьлийтийла цо, АллахIана Iибадат дарехь Цуьнца Цуьнан кхолларех цхьаъ накъост варх а ларлойла иза, хуьлийла иза гучахь долу накъоствар, цIунашна-жаIаршна Iибадат дар санна долу, йа къайлах долу накъоствар, ша́ дийриг гайтамна йа цIерахазамна йа нахана юкъахь ша́ вуьйцаш-вевзаш хилийтархьама дар санна]».\nСурат «Ал-КахIф», тIаьххьара 110-гIа айат; «Ат-тафси́рул-муни́р», Шейх ВахIбат Зухьайлий.\n«Ас кхоьллина дац жинаш а, адамаш а, Сайна Iибадат дайта бен. Суна ца деза цаьргара рицкъа, Суна ца деза цара Суна кхача балар. Бакъдолуш, АллахI ву шортта рицкъа луш верг а, ницкъ болуш верг а, онда верг а». (Сурат «Аз-За́рийа́т», 56-58 айаташ).\nБухарийс а, Муслима а дийцина иштта хьадис: «ХIора пайхамаран доIа хилла ду, шена жоп луш долу. Цо и доIа дича, оцу доIийна жоп луш хилла ду, тIаккха цо дехнарг луш хилла ду цунна. Бакъдолуш, ас сайн доIа лардина, Къемат дийнахь сайн умматана цуьнца шафаIат дархьама».\nАнаса (Дела реза хуьлда цунна): «Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла долчу хIокху дешнех санна хазахетар хилла дацара тхуна цхьанне хIуманца: «Стаг шена везначуьнца хир ву». Суна веза АллахIан Элча а (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), Абу Бакар а, Iумар а. Сой цаьрца хиларга дог а доху ас». (Бухарий, Муслим)\nНахана юкъахь лелаш долчуьнца вайна зеделла хIума а ду, цхьана стагана дика нах безаш хилча царна тIегIерташ хуьлу иза, церах ша́ тера хилийта гIерташ хуьлу иза. Амма нагахь санна цунна вон нах безахь, церах дIакхета иза, церан Iамалш а, церан хIуманаш а леладо цо.\nТкъа ас а олу, аша а ала соьца, Анаса (Дела реза хуьлда цунна) ма-аллара: суна АллахIан Элча а веза (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), Абу Бакар а, Iумар а, Iусман а, Iела а, Анас а веза, берриге асхьабаш а беза (Дела реза хуьлда царна), Iеламнах а беза, Делан дика лайш а беза, Цуьнан гергара нах а, эвлаяаш а беза, массо пайхамарш а беза, уьш баккъалла бакъбинарш а, гIазотехь кхелхинарш а, дика нах а беза, сайн ницкъ ма-кхоччу церах тарвала а гIоьрта со, цаьрца хила а гIоьрта со. Йа роббана, йа АллахI, хIай везан Дела, цаьрца хилийтахьа со а, сан да-нана а, сан йиша-ваша а, сан доьзал а, сан гергарнаш а, суна бевза-безарш а, массо бусалба нах а.\nАбу Шурайхь ал-Хуза́Iийс (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Цхьана дийнахь АллахIан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) тхо долчу ара а ваьлла элира: «Кхаъ бу шуна! АллахI воцург кхин дела а вац, со АллахIан элча а ву аьлла тешалла деш дац шу?». Асхьабаша жоп делла: «Дера ду».\nЦо аьлла тIаккха: «Бакъдолуш, хIокху Къуръанан цхьа йист АллахIан керахь ю, цуьнан важа йист шун керахь ю (шуна а, АллахIана юкъахь хIоттаелла зIе ю иза), цунах тассалойла шу, бакъдолуш цул тIаьхьа цкъаъа тилар чу а гIур дац шу, хIаллак а хир дац шу». ТIабаранийс дийцина иза, нийса хьадис а ду иза.\nМархин бутт – дика аьтту бу вочу амалех дIакъаста. Бусалба стагца а, зудчуьнца а хила йогIуш йоцучу вочу амалех ду боьха къамел дар, эрна къамел дар, пуьташ боттар, харц лер. Меттан оцу сакхтех дIакъаста аьтту бу бусалба стеган мархин баттахь. Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Марха кхабар юучух а, молучух а вухакхетар (хилла Iаш) дац, мелхо а иза эрна къамелах а, боьха къамелах а ларвалар ду». Хьа́кима, Ибн Хузаймас, Ибн Хьибба́на дицина иза.\n«Нахана юкъахь АллахIана уггар дукха везарг – церах уггар пайде верг ву. Нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIана уггар дукха еза Iамал ю ахь бусалба стагана хазахетийтар, йа цунна тIера цхьа гIайгIа дIаайъар, йа цуьнан декхар цунна тIерадаккхар, йа мацаллих иза кIелхьараваккхар… Бакъдолуш, вочу гIиллакхо Iамал талхайо, къонзо моз талхоре терра» - аьлла Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), нийса хьадисехь.\nIуьйре – самукъа, хазахетар, массо вочух лардалар, гIайгIа-бала дIаайбалар, хаза гIиллакх, бес-бесара хаза дахар хуьлда шун!\nДелан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Вайн жимачух къинхетам беш ца хилларг а, вайн воккхачуьнан лерам беш ца хилларг а, диканиг де а олуш, вониг ма де а олуш ца хилларг а вайх вац». Тирмизийс дийцина иза.\nДала Шен къинхетамах ма дохийла вай а, массо бусалба нах а, дийна берш а, белларш а. Амин алалаш.\n«Йа АллахI, хIай везан Дела, гIайгIа-баланехь верг цунах паргIатваккха Ахь, цомгаш волчунна дарба де Ахь, дешархочуьнан аьтту бе Ахь, сингаттамехь верг ирсе ве Ахь, ца хууш верг Iамаве Ахь.. Вовший безам болу шиъ Хьой реза волчунна тIехь цхьаьнатоха Ахь».\nИмам Ма́лика аьлла (Дала къинхетам бойла цунах): «Вайл хьалха хилла болчу Iеламнаха а, дикчу наха а шайн берашна Абу Бакар а, Iумар а везар Iамадора, шаьш царна Къуранан сурат Iаморе терра». Дала и шиъ везначерах дойла вай, Дала Къемат дийнахь цаьршинца а, и шиъ везначеран тобанца а хуьлийтийла вай.\nIуьйре, де, суьйре, буьйса.. дерриге дахар - ирс долуш хилла шун!\nЙа АллахI, хастам бу Хьуна Ахь тхо мархин батте кхачорна, Ахь тхоьга марха кхабийтарна, Ахь тхоьга ламазаш дайтарна, Ахь тхоьга Къуръан дешийтарна, Ахь тхуна Хьайна герга кхача некъаш даларна! Йа АллахI, Айхьа хIокху баттахь къинхетам бинчерах делахь тхо! Йа Рохьману, йа Рахьиму, йа АллахI!\nЙа АллахI, Хьайн дикаллийца хьажалахь тхоьга, Хьоьца йолу тхан ойла дика ю хьуна, йа роббана, тхан дика Дела.\nАлхьамдулиллахI, хастам бу Хьуна Везан Дела! Ахь динччунна реза ду тхо, йа́ роббана́. Тхайгара даьллачунна-леллачунна къера ду тхо, йа́ роббана́. Гечделахь тхуна, йа́ АллахI Дела.\nХууш ма-хиллара, вайн Уммат юкъахь дозаллехь кхоалгIа вогIуш ву Iусман, Дела реза хуьлда цунна, (доьххьара Абу Бакар, шолгIа Iумар, кхоалгIа Iусман, воьалгIа Iела, Дела реза хуьлда царна массарна). Кхин а хууш ма-хиллара, Iусманехь вайн Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ши йоI хилла марехь, Рукъаййа а, Умм Кулсу́м а (Дела реза хуьлда цаьршинна). Цундела олу цунах «Ши нур дерг». Iеламнаха аьлла: Делера салам хуьлда цунна, Адам пайхамарал тIаьхьа дуьйна йолчу хенахь, пайхамаран ши йоI хилла хилар девзаш дац цхьаьнггахь а, цхьа Iусман воцучуьнгахь.\nХIора бIешеран коьртехь хIокху уммат юкъахь цуьнан дин карладоккхуш Дала цхьа стаг воуьйтур ву аьлла ду хьадисехь. Имам Ахьмада (Дала къинхетам бойла цунах) боху: «Доьххьара бIешарахь хилларг Iумар ибн Iабдул-Iазиз вара, шолгIачу бIешарахь хилларг Ша́фиIий вара».\nИмам Хьамма́д ибн Аби Сулайман цIе йолчу Iеламстагаца Iилма Iамийна ву Имам Абу Хьани́фа (Дала къинхетам бойла цаьршинах). И валлалц Iийна иза цунах дIа ца хедаш – 18 шарахь Iилма Iамийна цо цуьнца, шех воккха Iеламстаг хиллачул тIаьхьа а саца ца сецаш. Имам Абу Хьани́фас аьлла: «Сайн хьехархочуьнан Хьамма́дан хIусам йолчу агIор сайн ког дIахецна бац ас, цуьнан сий деш, цуьнан лерам беш. Ткъа цуьнан хIусамна а, сайчунна а юкъахь ворхI некъ бара. Хьамма́д веллачул тIаьхьа дуьйна цхьа а ламаз дина дац ас, сайн дена-нанна гечдар дехарца цхьаьна цунна а гечдар дехний бен. Бакъдолуш, ас гечдар ма доьху сайна цхьа Iилма Iамийначунна а, айса цхьа Iилма Iамийначунна а». Иштта догцIена а, сий долуш, лераме а, гIиллакхе а, шена дина дикчу хIуманан мах хууш, иза диц ца деш, массо нахана шайха пайда хилийта лууш хилла вайн Iеламнах. Дала церан диканах ма дохийла вай.\nИмам Абу Хьани́фа кхелхинчу шарахь дуьненчу ваьлла Имам Ша́фиIий – 150 шарахь хIижратан терахьца. Имам Абу Хьанифа дуьненчу ва́лар 80-чу шарахь хилла, и ду Iеламнаха нийса ду аьлларг.\nИмам Ма́лик дуьненчу ваьлла, сийлахь асхьаб Анас ибн Малик кхелхинчу шарахь – 93-чу шарахь хIижратан терахьца.\nТкъа и Анас ибн Малик Иракера Ку́фе веанчу хенахь гина хилла Имам Абу Хьани́фана, жималлехь, шен 13 шо кхачале йолчу юкъахь. Оцу кеппара, Имам Абу Хьани́фа «та́биIий» ларалуш хуьлу. Цхьаболчара кхиболу асхьабаш гина хилла аьлла а ду цунна. Делахь а, цхьа а асхьабера хьадис хезна дац цунна.\nДела реза хуьлда царна массарна, Дала къинхетам бойла церах.\n«Айхьа хIун йоьшу ала соьга, хьо мила ву эра ду ас хьоьга» олуш ду. Ткъа хIумма йоьшуш вацахь, хьо ван а вац боху маьIна нийса хир дарий?\n«Жайнаш – ойланан кхача бу».\nБеро ешаран некъ цуьнан 1 бутт кхаьчча дуьйна болалуш бу.. жайна цунна цу хенахь дуьйна марздарца.\nМасех бIе шо хьалха, Андалус (таханлера Испани) бусалба нахехь йолчу хенахь, КъуртIуба (Cordoba, Кордова) цIе йолу гIала цигара коьрта гIала хилла, нанагIала (столица) хилла. Цу гIалахь 70 юкъара жайницIа (публичная библиотека) хилла. Оццул долу юкъара жайницIа доцург, маьждигашкахь а, пачхьалкхан гIаланашкахь а, цхьацца нехан шайн хIусамашкахь а хилла жайницIаш. ГIалин коьрта маьждиган жайницIа чохь 400 000 (диъ бIе эзар) жайна хилла, Имам Ибн Халду́на ма-аллара. (http://bit.ly/Ya7Cjq) Цхьана «востоковедо» цу чура жайнаш 600 000 (ялх бIе эзар) хилла аьлла а ду.\nТкъа ша́ и маьждиг ламаз ден маьждиг хилла ца Iаш, нанайоккха доьшийла хилла, университет хилла, бусалба наха а, бусалба боцучара а шена чохь Iилма Iамош.\nИза, вай «Де́ша!» боху Делан дош лардеш хиллачу хенахь хилларг ду. Шун хIусамехь дуй жайницIа?\n«Таханлера ешархо - кханалера куьйгалхо (баьчча) ву».\nБерана ешар марздарехь уггар дикчу некъех ду цунна шен да а, нана а йоьшуш гуш хилар. Шайна бераш дика ешархой (цигара дIа дика дешархой а) хила лаахь – шаьш царна йоьшуш гайта.\nДиц ма делаш: Ешар тIера дIаболалуш бу дешаран а, Iилманан а, ойланан а, кхетаман а некъ.\nIеламстагехь юкъарчу хаамийн къелла хилар кхераме ду догIмашца гIийла болчеран цIий кIеззиг хиларал чIогIа. Нах Деле кхойкхуш волчо массо хIума еша еза, Делах тешарх лаьцна жайнаш деша деза, Дела хилар керстадеш болчеран жайнаш деша деза, Суннатан жайнаш деша деза, философи а еша еза.. Доцца аьлча, адамийн тайп-тайпана йолу ойланаш ерриге еша еза цо, дахар а, цуьнан тайп-тайпана агIонашкахь Iаткъам бен хIуманаш а довзархьама.\nШейх Мухьаммад ГIазалий.\nДинна алсам тIегIерташ болчу кегийчу нехан (божаберийн а, зудаберийн а) дахаран Iилманашца долу гергарло чIогIа ледара ду. Дин лелорехь, Iаморехь уьш санна боцучу кегийчу нехан динан Iилманашца йолу юкъаметтиг кхин башха дика яц. Вайна хьалха долу хаттар: и ши агIо туо муха йийр яра, нис муха йийр яра аьлла ду.\nМисрехь (Египтехь) дукха хан йоццуш АзхIарера баккхийчу Iеламнаха хIоттийна долчу низамехь, Мисран коьрта муфтийн дарже хоржуш волу стаг динан баххаш а, фикъхIан баххаш а, Iаьрбийн меттан бакъонаш а хууш хила везаш хиларца цхьаьна кхин цхьа мотт бийца хууш хила везаш ву. Ткъа вайн цхьаболу дешархой ингалс мотт Iамо лууш бац хIинца а.\nДикачахь дешарна дика ахча оьшу дуккха хьолехь.. Ахь дешна, йа хьоьга дешийтина цхьамма. Хьой дешна ваьллачул/яьллачул тIаьхьа, хьой балха хIоьттича, хьайна рицкъа тIеда́н доладелча, хьайн доьзалшка доьшуьйту ахь, амма цаьрца цхьаьна кхин цхьаьнга доьшуьйту ахь. Цхьа стаг хьайна тIелоцу ахь, цуьнга дикачахь доьшуьйтур ду олий. Ткъа иза буобер хилахь – иза дикачунна тIе дика дерг ду, шозза мел бу.\nБусалба динах а, бусалба нахах а, вайн къомах а доглозуш, балакхочуш болчу хьолахошка а, Дала рицкъанан шорто йинчаьрга а бо вай уьзза кхайкхам: цхьа стаг тIелаца хьайна, хьайн доьзалшца цхьаьне цуьнга а дикачахь дешийта. Ша́ дешна ваьллачул тIаьхьа, ша́ болх бан волавелча, шена тIера декхар цо а кхочушдийр долуш: цхьана кхечуьнга цо доьшуьйтур долуш.\nВай иштта и дан гIортахь, дукха цаIIаш вайн Iилманчийн а, Iеламнехан а тоба шорлур ю, Дала мукъа лахь, вайна юкъахь дешар а, Iилма а, ойла а, кхетам а даьржар ду, Делан пурбанца.\nНийса Iилма – хьо АллахIана герга вуьгург ду, хьан дог а, ниййат а нисдийриг ду, хьан кхетам сирлабоккхург ду, Далла хьаставаларехь а, дог Делаца хиларехь а, Делах кхерарехь а, Цунна муьтIахь хиларехь а хьо сов воккхург ду.\nЙа дуьненан Iилма ду, ялта лелорехь хьуна пайда беш долу, йа йохка-эцарехь, йа урхалла лелорехь, йа пхьола дарехь, йа рицкъа лахарехь, йа дахарехь хьуна пайда бийриг ду. ХIокху кепара долу Iилма а оьшуш Iилма ду, адамехь ца хилча йиш йоцуш ду. Шейх Салман ал-IавдахI.\n«Хазахета, цхьана къоначу стага мукъане а шен хан Iилманна йойъуш. Ткъа вайн хилла а бац я бан а бац Iилманца бала болу нах…».\nГадаев Мохьмад-Селахьа 1956 шарахь Айдамиров Абузаре яздинчу кехат юкъара.\nЖима волуш со воккха романтик вара. Сайна хуучу туьйранийн, ешначу книгийн а турпалхойх тарвала, халкъ, гIийланаш, мисканаш бохамех кIелхьарабохуш даккхий сайгара хьуьнарш гайта сатуьйсура. ТIаккха, воккха мел хуьлу, со кхета вуьйлира, оцу «хьуьнаршна» суна хьекъал, кхетам, хаарш дезаш хиларх. Цундела, цкъачунна и «турпале хьуьнарш» тIаьхьалонна дIа а теттина, хьехархо хила сацам бира ас. А. Айдамиров.\nХьалха, бусалба наха шаьш цхьа мохк йа гIала кералаьцча, доьххьара цигахь дийриг маьждиг хилла, цу маьждигца цхьаьна доьшийла а хилла. Цхьана гIалахь масех маьждиг-доьшийла хуьлуш хилла дуккха хьолехь. ЖайницIаш кхуллуш хилла цара, йа оцу маьждигашца-доьшийлашца цхьаьна, йа шаьш шайна. Маьждиг-доьшийла-жайницIа.\nХьалха-хьалха берийн дешар доьххьара хьуьжаршкахь долалуш хилла (таханлера ишколаш санна доьшийлаш хилла уьш). Цигахь берана еша а, язйан а Iамош хилла, Къуран дагахь Iамадойтуш хилла, меттанаш а, математика а, кхидолу коьрта Iилманаш а Iамош хилла. Яккхийчу гIаланашкахь и хьуьжарш маьждигашца цхьаьна еш хилла. Хьалха-хьалхарниг чекхдаьлча лакхарчунна тIе а волуш, хьоьхуш болчу хьехархоша дешархочуьнан массо агIор дола а деш, Iилманца цхьаьна гIиллакх-оьздангалла а, дика амалш а Iамош хилла дешархочо. Iилма Iаморан а, иза хьехаран а болх Бусалба динехь боккха лоруш хиларна, Iеламнаха дуккха жайнаш яздина дешарх лаьцна а, хьехархочо лардан дезачу гIиллакхех лаьцна а, дешархоша шайн доьшийлахь лело дезачу гIиллакхех лаьцна а. Имам ГIаза́лийс а хьахийна и гIиллакхаш шен цхьадолчу жайнашкахь. Иштта, хьехархо шен дешархошца муха хила веза дуьйцуш, доьххьара цо дан дезарг билгалдеш, Имам ГIаза́лийс (Дала къинхетам бойла цунах) боху: «Дешархойх доглозуш хила веза иза… Шен бераш санна хета беза цунна уьш. Делан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Да шен доьзалхочунна верриг ву со шуна а (цо шен берана хьехаре терра хьоьху ас шуна а)». Церах къахеташ хила веза иза, эхартахь уьш жоьжахатин цIерах ларбан лууш хила веза иза. Ткъа иза дена-нанна шайн доьзалхо дуьненан цIерах ларван лаарал чIогIа а, доккха а, маьIне а ду. Цундела хилла ду хьехархочуьнан хьакъ ден-неначул доккха; да-нана хIинцца долчу хIокху па́на дахарехь и доьзалхо хиларан бахьана делахь, хьехархо – даим хир долчу дахарехь иза (декъал) хиларан бахьана ду. … Ткъа кхузахь ас вуьйцу хьехархо – эхартан Iилманаш хьоьхург ву, йа эхартаца лаам а болуш дуьненан Iилманаш хьоьхург ву». Чекхдели Имам ГIаза́лийс аьлларг, кIеззигчу хийцамца.\nМуьлхха а къам, пачхьалкх беа бIогIам тIехь лаьтта – дешарна, могашаллина, культурана, экономикана а. Царех коьртаниг – дешар ду, Iилма ду. Дешаро, Iилмано къоман хьекъал, кхетам кIаргбо, шарбо, къомо эзарнаш шерашкахь кхоьллина, гулдина диканиг, пайдениг, оьзданиг, хазаниг, Iилма, истори, мотт, культура, говзаллаш тIаьхьарчу тIаьхьенашка дIалуш ларйо, кхин тIе кхиайо, дуьне довзуьйту, дахарна Iамадо. Вайн къоман тахана а, кхана а, гуттаренна а оьшург ши Iилма ду – къам иманехь кхио бусалба динан Iилма а, къоман дахар кхолла – дуьненан Iилма а. А. Айдамиров.\nДино валар дийцар дахар дохорхьама, иза сацорхьама дац. Цуьнан хецадалар духаозархьама а, цунах Iехаваларх ларвархьама а, цуьнан Iехане юкъа ца хьарчавайтархьама а дуьйцу иза. Шейх М. ГIазалий.\nБусалба дин эрна гIовгIа а йоккхуш, Iалашонга кхочуш йоцуш, яьсса кхоьссина топ яц. Бусалба дин – сирла ойла ю, кхачамалла йолу са ду, дегIаца цIена лелар ду, Iамал дика йар (болх мух-мухха ца беш, дика бар) ду, къепедацарна доьхьал долу низам ду, массо майданахь жигара дIадоьду дахар ду. Шейх Мухьаммад ГIазалий.\nДелан Дош долу Къуръан шел хьалха хилла долчу массо жайнийн меттана доссийна ду. Делан Элча Мухьаммад пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) – уггар тIаьххьара элча а, пайхамар а ву. Къуръан – хIокху вайн умматан жайна ду, Мухьаммад (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) – хIокху вайн умматан пайхамар ву. Мухьаммадан (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) умматана шен дин нийса довза лаахь, иза Къуръане а хьажа деза, Мухьаммад пайхамаран (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дахаре а хьажа деза.\nКхетам – Ойла (йар) – Iилма – Ешар (цуьнца цхьаьна: ладогIар, хьажар, тидам бар; йа вуьшта аьлча: саццаза керланиг Iамош хилар). ТIаккха – Iамал. Лаккхара кхетам, уггар дика Iамал.\nГIенах азан деш долуш самаваьллера со.. Чайна стака доьттина, Твиттер чохь керла хIун ду хьожуш волуш (цхьацца Iеламнаха хIун яздо хьожу со цу чохь), Шейх Салмана аьллачух иштта хIара дешнаш карий суна:\n«Дин – дегнашна дарба дан а, синош туодан а, ойланаш цIанйан а деана ду. Адамехь Ийман совдоккхуш долчу уггар коьрта хIуманех ду дог цIена хилар. ВаллахIи, АллахIаца ду ма буу ас, кхечеран гIалаташ а, церан сакхталлаш а хьехо, уьш дийца хан ма яц дахарехь. Мелхо а, хьайн дог хадийна хилийта ахь, шена чохь хьагI ца соцуш, оьгIазло ца соцуш. «Ялсамани чу цхьа нах гIур бу, шайн дегнаш олхазарийн дегнех тера долуш», аьлла деана ду Муслима дийцинчу хьадисехь. ЦIена, маьрша дегнаш бохург ду иза».\nХьоме йижарий, вежарий! Ткъа ас сайгара тIетуху оцу дешнашна: «Йа робби́, йа АллахI, хIай сан дика Дела, гечдехьа суна соьгара хIинццалц даьллачунна, гечдехьа ас шена цхьа вониг аьллачунна».\nЗаводаш йар – маьждигаш дар санна ду. Шейх Мухьаммад ГIазалий\nДе дийне мел долу, керла-керла диканиг а, вониг а довза мел девза, хIара "дарба" нийса хилар тIехь чIагIло со: (Ешар + Дешар + Iилма + Ойла + Кхетам) + Ийман + Iамал.\nЮкъараллин хьал цуьнан материале долчу хIуманийн барамца дустуш ца хуьлу, цунна юкъахь лелачу ойланийн барамца дустуш хуьлу.\nМалик Бин Набий, «Юкъаралла кхоллайалар».\n«Шайна хуьлуш йолчу халонашна а, тIехIуьттуш долчу баланашна а цабезам ма хуьлийла шуьгахь. Хьуна цадезаш долу цхьа хIума хила тарло шеца (кхин доккхачух йа хьо хIаллакьхиларх) хьан кIелхьараво́лийла долуш. Ткъа хьуна дезаш долчу хIумано хьо хIаллаквеш хила а тарло». Имам ал-Хьасан ал-Басрий.\nХIара дешнаш гира суна тахана.. Цхьа дика доцуш цхьа а хIума дац. Вайна тахана ца го и дика, хуьлуш долчуьнан дика тIаьхьло. Амма Хьекъале волчу АллахIана евзаш ю иза, Къинхетамечунна гуш ю иза.\nИмам Iиззудди́на яздина жима жайна а ду, баланийн а, халонийн а пайданаш дуьйцуш.\nСуна чIогIа новкъарло еш долу, дикка хало еш долу цхьа хьал дара соьгахь хIокху карарчу деношкахь. Цу хьоло соьга хьалхачул алсам Къуръан дешийтира. Ткъа и «ба́ла» Дала суна ца беллехьара, Къуръан дешаран меттана ас хIун лелор дара хьанна хаьа?!\nКхидIа ойла шаьш ер аш Имама аьлла долчу цу дешнийн.\n10-11 шо хьалха, хиллачунна-леллачунна тIехь кIорггера ойланаш ечу заманахь, харжа безачу некъах лаьцна ойланаш ечу хенахь, хаттар дара коьртехь, жоп дала дезаш: адамашкахь доьххьара дуьйна дикалла ю, йа волла ю? Дуккха ойла йича, адамашкахь бух лоруш дерг дикалла хиларна тIехь сацам хилира. Цул тIаьхьа цхьацца айатийн маьIна карадора и бакъхилар гойтуш, цхьацца хьадисийн маьIна карадора. Дукха хан йоццуш хиира, и хаттар философехь толлучу хаттарех цхьаъ хилар.\nХIаъ, Дала адамаш доьххьара дуьйна дикаллийна тIехь кхоьллина. Бе́р дуьненчу да́ларе, иза кхиаре хьаьжча го иза. Адамашкахь алсам ерг дикалла ю. Наггахь цаьргара Iесалла ялахь а. Церах цхьаболчаьргахь волла алсам елахь а. Цундела, адамех дIакъестар, цаьрга массаьрга вон хьежар, царна пе беттар, уьш мостагIий хетар, кхиверг массо вон волуш, галваьлла волуш, ша́ дика а, нийса а хетар – гIалат ду.\nЖима волуш, сайн шичийца къовсавеллера со. Со сайн чохь вижина Iийча а, сайн рицкъа суна схьакхочур ду бахара ас, суна яздинарг ас къа ца хьегча а сайна хира ду бахара ас. Сан шичо иза хира дац бахара. Со сайна хетарг дуьйцуш вара. Дела и хIума хилийта ницкъ болуш ву, суна язделларг суна ша-шаха схьадогIур ду аьлла ойла йора ас. Ткъа, хетарехь, сан шичо хьекъалца ойла йора. Со харц хиллера, сан шича бакъ хиллера. Иза кхоно тIаьхьа хиира суна, Iилма Iамо волавелча. Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ву, амма массо хIума цхьацца бахьанца хуьлуьйтуш ду Цо. Ткъа, нагахь санна Дала буьртиг хьалаба́ла яздина делахь, иза дIабуьйр хилар а, цунна хи тухур хилар а, а́сар дийр хилар а яздина Цо. ДIа ца бийча буьртиг хьалабера бац. Цундела аьлла Дала дуккха меттигашкахь Къуръан тIехь, бахьанаш леладе. Цундела хилла Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) дахар а, бахьанех дуьззина.\nИбн МасIу́да (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Вочу билгалоно зен дийр дац, иза лоьхуш волчунна бен».\nВон билгалонаш лехар – Бусалба динехь мегаш хIума дац, вон лоруш хIума ду. Аьрру бIаьрг бегийча вон хIума хир ду, даьсса ведарш гича некъ тоьвр бац, Iаьржа къиг гича цхьа хIара хир ду, цициго-жIаьло некъ хадийча цхьа важа хир ду, (Iуьйранна новкъа ваьллачунна Элбика гича некъ бухур бу, олий юхабоьрзуш нислора пекъир Элбикин лулахой) – уьш дерриге бакъ дац, бакъ ца хиларал совнаха, бусалба адамехь хила догIуш хIуманаш дац, йа хила мегар долу хIуманаш дац. Уьш лоьхуш, цаьрга хьоьжуш, цаьрца бала кхочуш волчунна бен оцу хIуманех хила зен а дац.\n«Бусалба стеган гIап» жайни тIехь доIа ду, и вон ойла шена дагаеанчо дан дезаш (205 доIа): "АллóхIумма лá тIайра иллá тIайрук, ва лá хайра иллá хайрук, ва лá илáхIа гIайрук". «Йа АллахI! Цхьа а вон дац билгалонца хуьлуш, мелхо а Хьох доьзна ду ша-дерг; Хьоьгара доцург дика а дац, Хьо воцург кхин дела а вац».\nВайн тайп-тайпана хетарш хилар а, Iилманан хеттаршкахь Iеламнахана юкъахь тайп-тайпана аьлла дешнаш хилар а вайга дIадаккхалур дац. ХIунда аьлча, вай иштта тайп-тайпана хилар - Делан лаам бу, Дала иштта хIоттийна лелаш долу Iедал ду иза. Ткъа вайга далур дерг - цунна урхалла дар ду, иза шарIан а, хьекъалан а дозанел тIех ца долуьйтуш латтор ду, иза пайде долчу агIор дерзо гIортар ду, цунах зен ца хилийта хьовсар ду. Хьалха-хьалха хилла болчу бусалба наха, Iеламнаха, дикачу наха иштта лелош хилла а ду иза.\nМасал далийча, Имам Садафийс аьлла: "ШафиIий санна хьекъал долуш цхьа а гина вац суна. Тхойшинан, Iилманан цхьана хаттар тIехь къовсам хилира, ас иштта олуш, цо кхечу агIор олуш, Iилмано тхойшинна гойтуш долччу кепара. Цул тIаьхьа, новкъа вогIуш со шена гича, суна тIе а веана, со мара а воьллина, цо элира соьга: "Вайшинна юкъахь Iилманан хаттар тIехь тайп-тайпана хетарш делахь а, ши ваша хила йиш йолуш вац вайша?!".\nИ санна масалш вуно дукха ду Iеламнехан дахарехь. Ткъа вайн кхетаман проблеманех цхьаъ ю, вай церан дахарех лаьцна еша ца ешар, вай дикачу агIор дерг схьаэца гIоьрташ ца хилар, вайна цхьа къийсаме йолу агIо бен ца гар, вовшашна юкъахь барт иэгIош йолу агIо бен ца гар, питана ден агIо бен ца гар. Лиъча, мел дукха ю вайн сирла агIонаш, пайде агIонаш, бартбен агIонаш.\nБусалба динехь цхьатерра лераме ду са а, дегI а. Ламаз дар а, болх бар а галморзах дац Бусалба динехь. Йохкаэцар лелор а, Дела хьехор а галморзах дац. Къуръан дешар а, хIусамненаца ирс эцар а галморзах дац.\nИслам - иза эхарта вуьгу дахар ду. Йа вуьшта аьлча, Ислам - дин а ду, дахар а ду; дуьне а ду, эхарт а ду. Дахаран и ши агIо вовшашца цхьаъа мостагIалла доцуш, цхьаьнаийна хилар Бусалба дин кхечу динех а, кхетамех а къастош долу, цуьнан шиэхалла гойтуш долу хIума ду.\nДаим дикачу агIор хийцалуш хила везар вайн дахарера коьрта бакъонех цхьа бакъо хила еза: хуьлийла иза вочу хьолера дикачуьнга хийцавалар, йа дикачуьнгара кхин а дикачуьнга хийцавалар; иштта даиманна. Др. Iабдул-Карим Бакка́р\nСуна хетарехь, доьзалан гIуллакх дехьара-сехьара бакъонаш къесторна а, йийцарна а тIе даьллехь, иза доха новкъадаьлла.\nЮкъараллехь дин лардеш йолу массо тIетевжийлаш телхича, йа мостагIаша а, динца боцучу наха а, йа муьлхха а кхечу бахьано уьш хийцича, дин лардан тIаьххьара юьссу тIетевжийла доьзал бу. Адамашна юкъахь дин лелор лаьттар хиларна тешаме йолу еккъа цхьа меттиг ю доьзал (семья, семейный институт). Цундела, и доьзал бохор – юкъараллехь дин лелоран тIаьххьара гIап йохор ду. Шейх Фарид ал-Ансо́рий (Дала къинхетам бойла цунах).\nХIусамдайшна а, хIусамнаношна а юкъахь хуьлуш долу зулам чIогIа ду бохам хиларехь а, хIаллакьхиларехь а, паччахьо халкъана деш долчу зуламал. Шейх Мухьаммад ГIазалий.\nДоьзалхо дуьненчу ваьллачу дена-нанна шаьш совгIат деш хилахь, памперсех йина торт ма луо. Бераш кхиорах лаьцна цхьа хаза жайна а, цуьнца цхьаьна цхьа духар, йа муьлхха кхийолу хIума луо.\nЦхьана «востоковедо» аьлла бохуш дуьйцу.. Нагахь санна хьайна цхьа юкъаралла (общество) йохо лаахь, кхаа хIуманна тIе чIоггIа тидам бахийта беза.\n1. Доьзал (семейный институт) талхо беза.\n2. Дешар (образование) талхо деза.\n3. Адамаш шайга доьрзуш, цара ладугIуш болу баьччанаш, Iеламнах, лераме болу нах сийсаз бан беза.\nДоьзал бохорхьама – доьзалан нана Нана йолчара дIаяккха еза, цунна ша́ шен доьзалан ненан декхарш кхочуш деш хилча эхь хетийта деза.\nДешар дохорхьама – хьехархо лахара хетийта веза, адамашна юкъара цуьнан лерам дIабаккха беза, цигара схьа дешархошна юкъахь а цуьнан лерам хир боцуш.\nНаха лоруш берш иэгорхьама – уьш сийсаз бан беза, уьш лахара хетийта беза, церан лаамаш-ойланаш шеконашка яха еза, массо кепара вон куьцашца бийца беза уьш, цаьрга цхьамма а ладугIур доцуш, цара бохург цхьамма а дийр доцуш.\nИ хIума «востоковедо» (малхбалера бусалба мехкашкахь дукха хьолехь вон лоруш бу и тайпа нах) аьлла делахь а, дацахь а, хилла дерг а, хIинца а хуьлуш дерг а ду иза. Ткъа, кхетам болу нана а дIаяьлча, хьекъал долу хьехархо а дIаваьлча, лерам болу дика нах дIабевлча, хIун дикалла лаьттар ю аьлла хета шуна цу кепара юкъараллехь?!\nЗуда ялор, маре дар – зудчуьнан хазаллийн доьхьа а, стаг товш вара аьлла а хила дезаш дац. Сийлахь-цIена а, лекха а волчу АллахIана муьтIахь хиларца гуо бина йолчу марзонна а, къинхетамана а, синтемана а тIейоьгIна хIусам кхоллархьама деш ду иза.\nШейх Мухьаммад ГIаза́лий.\nБерашца кхетош-кхиоран болх уггар хьалха доьзалехь дас-нанас а, дедас, денанас, тIаккха кхиболчу дехоша а, ненахоша а беш бу. Цул тIаьхьа и болх доьшийло беш бу, дукхах долчу декъана ишколано, тIаккха хьуьжаро. Иза вайна массарна хуург ду. Ткъа вайн тидам тIе ца боьдуш кхин цхьа агIо а ю и болх беш, берана кхетам луш, цуьнан лелар нисдеш-туодеш. Иза – юкъаралла ю, йа бер шайна юкъахь дехаш долу, цунна гонаха долу адамаш ду, уггар хьалха лулахой а болуш. Юьртахь кхиъна долчу берана юьртан дахарх а, нехан леларх а цунна хаа ца хууш чIогIа Iаткъам хуьлу, хIунда аьлча юьртарчу адамийн цхьаалла мелла а кIеззиг хуьлу, вовший довзар, вовшашца йолу уьйраш алсам хуьлу гIаланашкахьчул. Ткъа тахана, дуккха меттигашкахь адамаш шаьш-шайна девлла, цхьаалла хьалхаяьлла. Вайн Даймахкал арахьа Iаш болчера хьал-м ца дийцича а хууш ду, цу юкъара Европехь болчераниг цу агIор уггар кхераме а ду. Ткъа юкъаралло нийса кхетам луш ца хилча, доьшийлахь дерг а дуккха хьолехь нисса бIостанехьа хилча, цигара схьа девза вайна, ден-ненан мел доккха декхар ду шайн берашца кхетош-кхиош болх бар, цаьрца вуьштачул алсам ба́лакхачар.\nЛераме йиша! Нагахь санна хьайна хьайн хIусамда хьайн мостагI хилийта лаахь – цунна доьхьал лие. Нагахь санна хьайна хьайн доьзал бохийта ца лаахь – хьой бакъ елахь а хьайн хIусамдена доьхьал дош ма даладе.\nЗуда шена чохь йоьлуш йолу лаппагIа (оьрс. «хижина», йа о́ти́) гIолий ю, шена чохь иза йоьлхуш йолчу гIаланал.\n"Сан йоIарий", Шейх Салман ал-IавдахI.\nБорша стагал атта ирсе хилало зуда бохуш дуьйцу Iилманчаша... Дикчу дахарна оьшуш долу бахьанаш зудчунна хилча, дика хIусам а, дика хIусамда а, бераш а, (тIаккха оцу массо хIуманал тIаьхьа иза ерстина а ца хилахь), ирсе хуьлу иза..\nЗуда - юкъараллехь, къомехь дин лардийриг ю, ша нана хиларца. Бусалба дино зудчуьнан бинчу тергаман йоккха Iалашо и ю - зуда дин лардийриг хилар.\nОйла проектана йе, къа а проектана хьега - пайда алсам хир бу хьуна. "Йа проект хила хьо хьой, йа проект кхолла ахь, йа проектана гIо де ахь".\nХьайга цхьа хIума дан ца делча, хьайн цхьа гIуллакх чекх ца даьлча, хьуна хаийла, массо кхачамбацарех цIена а, лекха а волчу АллахIана девзаш хилар и иштта нис ца далар хьуна дика хилар. Йа хьо цунна хIинца кийча ца хиларна; йа хьоьга иза хIинца ла́лур ца хиларна, дIакхехьалур ца хиларна; йа хьуна тIедогIуш цул гIолийниг хиларна. Цундела, реза хила хьо АллахIа хьайна яздинчунна, вела ло́ хьо, гIорасиз а ма хила хьо. Шейх ШаIро́вий.\nБусалба стага деш долчу гIуллакхах беркат хила, иза Дела реза волчу кепара деш хила деза. Дела реза хиларехь уггар коьрта дерг ду, деш долу хIума Дела доьхьа дар, ахчанан доьхьа, даржан доьхьа, политикан доьхьа, цIерахазаман доьхьа, гайтаман доьхьа ца дар.\nЧоьхьара а, арахьара а, лахара а, лекхара а, дехьара а, сехьара а, кIайн а, Iаьржа а, муьлхха кепара долчу Iедалшца (йа вуьшта аьлча: «политикца», «пачхьалкхашца») доьзна доцу (къаьсттина чIогIа ахчанца), малхбалехьара а, малхбузехьара а тIеиэгош доцу, къома юкъара, нахана юкъара схьадовлуш долу, цхьанне агIор цхьаннех дозуш доцу, юкъараллин тIегIана тIехь деш долу белхаш оьшу вайна хIокху дуьненан хIурда чохь хи буха ца даха, ве́шан бусалбалла, гIиллакх-оьздангалла жим-жима до́луш дайна дIа ца далийта. Кхечо (хуьлийла иза адам, йа Iедал) дийр дара иза-м ца бохуш, хIораммо шена тIера, шен доьзална тIера дIа а долош, цул тIаьхьа хIораммо ша́ говза вол-волу болх беш, Дела доьхьа ниййат дина, да́къа лоцуш хила деза вай цу халчу, амма дезчу гIуллакхехь.\n«Дерриге Уммат йа юкъаралла дендарна а, кхиарна а хIоттийна лелош юкъара болх (программа) боцуш хилча, адамо ша́ цхьамма а, цара вовшашца цхьаьна а лелош долу гIуллакхаш маьIне (мехала) хилар гучудолу. Цундела, хьайга хьегалуш долу муьлхха а къа жима ма хетийла хьуна, мехаза ма хетийла хьуна. Кхечаьрца къийсаваларх ларлуо хьо, хьайн ма-хуьллу. Хьайн дегIан, хьекъалан, синан ницкъаш дерриге ахь хьажаде цхьа пайде долу хIума кхолларна, кхиамаш дахарна. Цу новкъара хьой дIаверзор волчаьрца, шайн эрна къамелашца хьо цу новкъах вохор волчаьрца гергарло а, доттагIалла а ма леладе ахь». Шейх Салман.\n«Тахана ахь хьаькхна болу мохь эрна бовш хила тарло, делахь а дукха цаIIаш тIейогIучу хенахь цунах дарц хила тарло, кхолламалла хила тарло» - аьлла др. МустIафа Сиба́Iийс, «Иштта Iамийна суна дахаро» цIе йолчу жайни тIехь. И дешча суна дагавеара дIадаханчу бIешарахь ваьхна волу ойланча Ма́лик бин Набий (Malek Bennabi, 1905-1973). Кхиамах лаьцна, уммат дендаларх а, гIаттарх а лаьцна, умматан проблемех лаьцна цо яздина жайнаш а, цуьнан ойланаш а хIара керла бIешо доладелча дуьйна таханлера Iилманчаша а, ойланчаша а, Iеламнаха а Iамош ю, юьйцуш ю, шайн йозанашкахь, белхашкахь лелош ю. Ма́лик веллачул тIаьхьа 30 шо даьлча «вевзина» иза, «гина» иза.\nВайна юкъара цхьаболчара Далла тIе болх буьллуш, шаьш лелон деза бахьанаш леладо, дахарехь шаьш лаца деза да́къа лоцу. Ткъа дукхах болчара болх Iедалшна тIе буьллу, пачхьалкхийн кера дIало, тIаккха массо хIума цара дийр ду бохуш, цара дан деза бохуш Iа. Болх далла тIе билла беза, гIуллакх Делан кера дIадала деза, ткъа Далла тIе болх нийса билларх ду вайх хIораммо ша́ лелон деза бахьана лелор: ишколано кхиор ду сан бераш бохуш ца Iаш, цуьнца цхьаьна вай да́къа лацар; Iедало туодийр ду доьхна тIай бохуш ца Iаш, вайга далурриг вай дан гIортар; Iедало хийца деза доьшийлашкара хьал бохуш ца Iаш, дешарна гIо деш болу, Iедалца боьзна боцу болх вай бар; пачхьалкхо, Iедало ца дича далур дац, дерриге декхар царна тIехь ду, вайна тIехь цхьаъа декхар дан а дац, цара ца нисдича вайн хьал нислур дац бохуш ца Iаш, вайх хIора а ша́ говза вол-волчу хIумангахь каде хилар, жигара хилар. Иза – вай хийцадалар ду, вай ечу ойланан некъ хийцабалар ду, вай лелочу бахьанийн некъ керла тIегIана тIе ба́лар ду. Ткъа вай хийца ца делча, Дала вайн хьал хуьйцур дац, хуьлийла иза вочуьнгара дикачуьнга хийцар, йа дикачуьнгара кхин а гIолий долчуьнга хийцар.\n«Уммат тешна хила деза, деш долу хIума жим-жима, паргIат дан дезаш хиларх. МостагIаша масийтта бIешарахь дохийна долу хIума цхьа кIеззигчу шерашкахь юхадалур дац». Шейх Мухьаммад ГIазалий. Ткъа иза вай санна долчу цхьана къомана а догIуш ду, дерриге умматана а догIуш ду.\nВайна керла шо доладелла цхьа кIира даьлла. ХIокху шарана шаьш хIиттош йолчу Iалашонашна юкъа «Бусалба стеган гIап» юкъара шаьш хIинццалц лелош хилла доцу зикр а, Дела хьахораш а, доIанаш а лелон долор хIоттийча муха хета шуна? Масала, хIокху шара чохь итт керла зикр Iамор ду ас дагахь, уьш хIокху шарахь дуьйна сайн дахарехь даим лелош а хир ду ас аьлла. Ткъа и жайна ах дагахь Iамо Iалашо хIоттийча кхин а дика хир ду.\nТIаьхьара зама ю, массо хIума галдаьлла доьдуш ду, массо хIума "церан" керахь ду, вайга далур долуш хIумма дац, МаьхIди веъча цо нисдийр ду.. бохуш долчу къамелашка ла ма дегIалахь. Бакъ дац хьуна иза. Кхин хIума дацахь а, хьан дахаран мукъ хьан керахь бу хьуна. Тахана хьайга далуш долу дика хIума дан сацам а хьоьгахь бу хьуна. Хьан догдалийта, хьо ши куьг охьа а хецна дIахIоттийта, хьо кхечунна муьтIахь ван, хьан корта хьала ца айбалийта, проблема дIаяккхарехь хьайн ницкъ ма-кхоччу дакъалоцуш хила везаш волчу хьох оцу проблемин цхьа дакъа (часть) хилийта, хьо юхаваккха, хьо гIорасиз ву моттийта, хьан лаам бан а бац моттийта, хьо цхьана кхечеран керахь тайниг ду моттийта гIерташ деш ду хьуна и къамелаш. Бакъ дац хьуна! Цхьанне адамо хьоьга олуш хIума а доцуш, хьоьга далур долу диканаш эзарнаш ду хьуна, хьайца а, хьайн доьзалца а, хьайн гергарчаьрца а, хьайн лулахошца а, хьайн доттагIашца а, хьайна бевзачаьрца а, хьайна гонах долчу Iаламца а. Ца теший хьо? Кхин гена гIерта ца оьшу, "Риядуссолихьин" деша гIерта ца оьшу хьуна, "Ал-Азкар" деша гIерта ца оьшу хьуна, Имам Нававийн "Шовзткъа хьадис" мукъане дешахь, ойла а еш.\nСинтар дIадогIа аьтту массеран а бу хьуна.. Хьан дахар - ахь беш болу сацамаш бу хьуна.\nБусалба динан а, бусалба нехан а хьолах лаьцна дуьйцуш хилча, деккъа тахана хIоьттина долчу хьоле хьаьжна ца Iа со. Таханлера хьоле хьалхалера хьолаца дустий хьожу со. ТIаккха го, Бусалба дин дийно-дийно, шо шаре мел дели кхуьуш хилар. ДIадаханчу бIешеран доьххьаралерачу э́ха де́къаца а, тIаккха цуьнан шолгIачу де́къаца а дусту ас вайн таханлера хьал. Цу заманахь хиллачуьнга хьаьжча а, тахана вайгахь долчуьнга хьаьжча а, Далла хастам бу, бусалба умматан дуккха кхиамаш бу.\nБусалба дин лело гIерта кегийнах шайн деца-ненаца а, гергарчаьрца а, нахаца а хербаларан бахьанех цхьа бахьана царна шаьш церал гIолий хетар ду. Со нисвелла ву, со нийса некъахь ву, суна хаьа, царна ца хаьа, уьш ца кхета, уьш тилбелла бу, олу цо доьххьара шиелахь. ТIаккха, схьа ца алахь а, иштта ойла кхоллало цуьнан: со церал гIолий ву. Ткъа, Iеламнаха, къинош летош волу стаг хьайна гича а, хьайга хаттам беш хила, хьой лакхара хетарх ларлуш хила боху, хьайн чаккхе а, цуьнан чаккхе а муха хир ю хьайна хууш ца хилар дагадаийта боху.\nДуккха проблемаш ю вайна юкъахь. Лаккхарчу тIегIана тIехь а, лахарчахь а. Амма проблеман бахьана хIун ду-те, иза хIунда хуьлу-те, цуьнан орам хIун бу-те аьлла ойла йар дац вайна юкъахь. Цул тIаьхьа, и бахьана девзича, цунна дарба муха хир дара-те аьлла ойла йар данне дац. Ткъа цу кепара ойла йен институташ (Iаьмиркера "Think Tank" олурш санна) хила мегара-кх аьлла, йа и ойла бертахь, Iилманан бакъонашца, масийтта говзанчо-Iилманчо цхьаьне йийр йар-кха аьлла дагадар-м дийца а ца оьшу. Кхиар мичара хира ду вайн?\nv ХIун пайда бу дешнастагах, нагахь санна иза шенна ваьлла вехаш велахь? ХIун пайда бу Iеламстагах, нагахь санна иза нахаца вехаш вацахь? ХIун пайда бу цо яздечу жайнийн, нагахь санна уьш нехан проблемаш луьстуш дацахь? ХIун пайда бу Iеламстагах, нагахь санна иза дахарехь да́къалоцуш вацахь, дикчу агIор хийцам бан гIерташ иза вацахь, шен ницкъ ма-кхоччу нахана пайда бан гIерташ и вацахь? ХIун пайда бу академик Хьенеховх вайн къомана? Шиелахь жайнаш кегорах, уьш яздарах а пайда бац, дахарехь церах беш Iаткъам бацахь.. 23 шарахь маьждигашкахь хутIбанаш, хьехамаш барх пайда бац, нагахь санна цара нехан дахар туодеш дацахь, адамаш дикачахьа цара хуьйцуш дацахь..\nЯмартло, тешнабехк дIадаьлча, адамехь, къаьсттина бусалба стагехь суна уггар ца дезаш долу хIума боьха мотт болуш хилар ду.\nХьоме бусалба нах… Карарчу хенахь, цхьажимма хала лара мегар долу хьал тIехIоьттинчу муьрехь хиллачух лаьцна ойла ю ас язйийриг. ДоттагIий-накъостий ларалуш берш, шича-махчалахь берш, ден агIор а, нена агIор а цхьацца гергарнаш, юьртахой берш, цхьана хенахь цхьаьнаIийна берш, интернет чухула кехат яздар доцург, цу чухула вистхилар доцург кхин цкъа а хьуна гина боцурш (!), муха ду шун хьал-де.., хIун оьшу хьуна.., тхан хIусам хьан хIусам ю хьуна.., хьайна оьшшург ала мегар ду хьуна.., эхь хетий ма Iелахь, кхоадей ма Iелахь.., хьа дагIахьара шу тхоьга.., хIара дича муха хир дара-те аш, важа дича муха хир дара-те.., бохуш, хIора а зIене волуш, цхьаверг кхин хIун ду ма ду ца хоьттуш, йа ахь аларе ца хьоьжуш жигара хьевзаш… Дагна синтем беш, хьан хало хьоьца йоькъуш, хьан дог оьцуш, хьуна хеттехь йа моьттинехь дика адамаш маттаца бен ца диссина, иза бакъ доций шайн леларца хоуьйтуш, хьо хьой цхьаъ воций хоуьйтуш, хьох доглозуш хьан да-нана доцург кхиверг а вуй хьуна хоуьйтуш, вовший ба́лакхачар дIадаьлла доций хьуна довзуьйтуш, махках баьхна хиллачу вайн баккхийчара дуьйцуш хезна дийцарш хьуна дагадохкуьйтуш, адамехь дикалла йиссина хилар, иза тоьлаш хилар хоуьйтуш, тахана дуьйцуш ма-хаззара вайн хьал телхина доций, вайна юкъахь дикалла шортта юй, йа́ роббана́ йа́ АллахI хастам бу-кх Хьуна Ахь тхо бусалба кхолларна аьлла хьоьга Далла хастам бойтуш… Дела реза хилла аларал доккха хIума дац олуш дара вайн цхьаболчу баккхийчара. Дела реза хуьлда шуна, хьоме бусалба нах.\nМисрера, гIараваьлла вевзаш хилла волу яздархо а, политик а Хьусайн ХIайкал Советски Союзе вахана юхавеанчул тIаьхьа, Союз юхур ю аьлла хиллера боху цо. Бахьана хIун ду аьлла шега цхьамма хаьттича, "Сатийсар (мечта) дIадаьлла церан" аьлла хилла цо.\nДикачуьнга сатийсар вон хIума дац шуна, сатийсар дIа ма дайталаш шайн! Вай массо дикачуьнга сатуьйсуш мел ду, вай оцу дикачунна тIегIертар ду, вай цхьаъ дан гIерташ хир ду. Ткъа, сатийсам дIабалахь - хьалхахьа дIагIерта бахьана гур дац вайна. Догдуьллур ду вай. Ткъа иза вайна оьший?\nv Къаьмнаш (юкъараллаш) гIийла хиларан коьрта бахьанаш хIорш ду: церан хилар довзуьйтуш йолу уьш гулден ойла (идентичность) ца хилар; къомана хьалха хIоттийна йолу Iалашо нийса ца хилар; юкъара нийсо дIаялар; барт бохар; жохIлалла (незнание) яржар; мекара мостагIчунна тIетовжар; гIиллакхаш-амалш талхар. Шейх Iавад ал-Къарний.\nХIаъ, вайна тIехIиттинчу баккхийчу баланаша а, вайна гинчу къизалло а, тешнабехко а, вай лайначу халонаша а вайна боккха Iаткъам бина, юкъара тешам дIабаьлла, къинхетам дIабаьлла, цигара схьа вовший балакхачар дIадаьлла, гергарлонаш херделла, уьйраш гIелйелла.\nХIаъ, вай дуьнена тIехь дIасадаржаро вайна юкъара цхьаболчарна керла кхетамаш белла.\nХIаъ, вайх дуккха берш керла мехкашкахь, кхин кхетамаш а, кхин ойланаш а, дахаре хIинццалц вайн хилла долчух къаьсташ долу хьежарш а долчу нахана юкъахь хIокху тIаьхьарчу 10-13 шарахь Iийна хилар бахьана долуш, вайна хIинццалц евзина йоцу кхечу юкъараллехь вайн бераш кхиъна хилар бахьана долуш, мелла а лелар хийцаделла вайн, адаман цхьаалла хьалхадаьлла, юкъаралла тIехьадаьлла.\nХIетте а, теша мегар долчерах мукъане тешаш хила деза вай, къинхетам бан мегар долчаьрца мукъане къинхетаме хила деза вай, ба́ла кхача мегар долчаьрца мукъане балакхочуш хила деза вай. Кхачамаллийна иза мел гена делахь а, мегар долчеран мукъане вовший йолу уьйраш ларйан еза вай, вовшашна тIеттIадаха деза вай, цIийца долу гергарлонаш а, вовза-везарца долу гергарлонаш а вайн ма-хуьллу лардан а, чIагIдан а гIорта деза вай. ТIекхуьучу тIаьхьена доьхьа мукъана а.\nСийсара сайн воккхаха волчу шичийца къамел деш волуш карладели сан хIара – ма дукха адам ду вайна юкъахь хIинца а «Лаила́хIа илалла́хI, Мухьаммадун расу́лулла́хI» бохучуьнан, йа шаьш жималлехь Iамийна «ашхIадан» маьIна хIун ду ца хууш. Цхьа масех шо хьалха сайн уллера цхьана гергарчу стага (50 шо сов хан йолуш волчу) соьга хаьттинчо чIогIа дукха ойла йайтина соьга: мовлад ца мовлад тIера къамел дIадоладелча, ас цуьнан маьIна деш Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хьахийча, «И пайхамар ван мила ву? Эвлаяъ ву иза, йа мила ву иза?» - элира цо. Со циггахь велха хIунда ца вилхира ца хаьа суна.\nУггар коьрта долу хIуманаш ца девза нахана, динан баххаш ца хаьа, ткъа хIокху хьолах кхета а кхеташ, иза нисдар тIехь къахьоьгурш кIеззиг бу. Цхьана агIор шайн «белхан меттиг» ларйелчахьана кхин хIуманца бала боцуш, нахана Iилма хьехар доцуш, молланаш-имамаш-къеданаш бу. Вукху агIор, шайна хIинцца цхьа хIума довза доладелча, шаьш санна кхачамаллехь (шайна хетарехь) дин лелош хIунда бац кхиберш бохуш кегийнах бу. Ткъа дуккха а долчу адамехь динан коьрта баххех лаьцна кхетам бац.\nИмам Ибн Iакъи́ла (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Хьарам доцучу хIумангахь, нахана юкъахь лелаш долчу Iадатех а, цара лелочунах а дIакъеста ца веза». Цхьаболчу кхечу Iеламнаха а олуш ду изза маьIна долу дешнаш: «Хьарам доцучунна тIехь, нахана юкъахь лаьтташ долчу Iадаташца во́гIуш хилар Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) Суннат ду» - олий. Кхузахь «Суннат» бохург – некъ бохург ду.\n«Дуьнена тIехь керстаналла даржаран ах бехк дин лелочара токхур бу – шайн вочу амалца а, вочу къамелаца а АллахI ца воьзуьйту цара адамашна». Шейх Мухьаммад ГIазалий.\nНабахти чохь ваьллинчунна шен дахарера мел жима хIума а (масала, арахь кхетта малх, догIу ло, доьлху догIа, дека олхазарш, йолу буц, стиглара мархаш, цIена стака, уллера лулахо, чохь бераш, пешахь йогу цIе...) маьIне дуй хаьа, цо цуьнан хам бо, уггар коьрта дерг - цо цунах марзо оьцу, цуьнан цунах самукъа долу, оцу хIора жимчу хIуманца ша ирсе хета цунна. ХIунда аьлча ша цхьана дийнахь йа дуккха шерашкахь оцу хIора хIуманах хьоьгуш Iийна дела. Дала шена дина дика ца хаьа адамана, и доцуш ша диссича бен. Цундела олуш ду иза, жимчу хIуманах ирсе хила.\nХьан воккхаллин (хьо доккха адам хиларан) билгало ю хьуна, цхьаммо ечу ойланца хьан ойла цхьаьнайогIуш ца хилар, цунна хетарг хьуна хеташ ца хилар, йа цо бен сацамаш ахь беш ца хилар, хIетте а хьайн дог ахь иза везар тIехь латтор, ахь цунна цхьанне кепара халахоьтуьйтуш ца хилар. Шейх Мухьаммад ГIазалий.\nИмам Ибнул-Къаййима аьлла (Дала къинхетам бойла цунах):\n«Диъ хIумано юьхь кIай йо: оьздангалло, тешаме хиларо, комаьршалло, Делах кхераро.\nДиъ хIумано оьгIазло тIейоуьйту: куралло, хьагIано, харцлеро, мотт-эладита лелоро.\nДиъ хIумано рицкъа хуьлуьйту: буьйсанна ламаз даро, Iуьйкъанна дуккха гечдар дехаро, сагIа луш хиларо, де долалуш а, чекхдолуш а Дела хьехоро.\nДиъ хIумано рицкъа духатуху: Iуьйранна вижина Iаро, ламаз кIеззиг даро, малоно, тешнабехко.\nДиъ хIумано дегI талхадо: гIайгIано, сингаттамо, мацалло, буьйсанна наб ца йаро».\nДала гечдойла вайн беллачарна, Дала декъал бойла уьш, Дала Шен къинхетам бойла церах. Халонаш лайначарна Дала уьш массо вочух цIанбеш хуьлийтийла. Вайнехан исторехь уггар хала хIума хилла махках дахар, уггар боккха бала хилла. Вай, Дала мукъа лахь, и бала лайна болу вайн дай, наной, дедай, денаной, ненадай, ненаной санна, дуьненан халонашна, баланашна хьалха доха ца духуш, йа Дела вицвеш долчу дуьненан дахаре Iеха ца дойтуш, халонаш а даим йоций хууш, атталлаш а даим йоций хууш, вайл хьалха хилларш санна Делан лайш хилла чекхдовла гIоьртар ду хIокху дахарх, Дала мукъа лахь.\n«Беркате ву паччахьалла Шен керахь дерг; массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш а ву Иза. Iожалла а, дахар а кхоьллинарг ву Иза, шух Iамал гIолий хьан йо хьожуш шу зерхьама; нуьцкъала а, гечдеш верг а ву Иза». (Сурат «Ал-Мулк», 1-2 айат).\nЦхьа дийцар ду-кх дуьйцуш.. ХIусамда хилла бохуш дуьйцу, шен хIусамненаца кхача бууш Iаш. НеI тоьхна. «Мила ву хьажа со», аьлла неIаре яханчу хIусамнанна, сагIийна хIума йоьхуш лаьтташ цхьа стаг гина. Шаьш кхин хьал совдаьлла Iаш ца хиларна, шаьшшима буучу кхачанах да́къа дан лиъна йолу хIусамнана човхийна хIусамдас, «ДIаяла, дIавахийта иза», аьлла. Миска стаг дIавахана. ЧIогIа цатайна иза хIусамнанна. Цу тIехула вас йоьлла цаьршинна юккъе, долууш и гIулкх гена а даьлла, и зуда йитина цу стага. Цхьа хан яьлча цхьана кхечо ялийна иза.\nСуьйранна пхьор дууш Iаш хилла хIусамда, хIусамнана.. НеI тоьхна. ГIаьттина, неIарехь верг мила ву хьажа йахана хIусамнана Iадийна йиссина.\n- Мила вара иза?\n- Цхьа стаг вара-кх..\n- ХIун оьшуш вара иза? Мила вара?\n- СагIа доьхург вара.. Хьенех вара. (Цуьнан хьалха хилла майра хуьлу иза)\n- Со мила ву хаьий хьуна?\n- Мила ву хьо?\n- Со доьххьара сагIа деха веана хилларг ву хьуна.\nIеха ма лолахь. ХIара дерриге дуьне, стигланаш, цу чура кхолларш Делан керахь ду хьуна. Хьал хуьйцуш верг И ву хьуна. Тахана дерг кхана ца хила тарло хьуна. Iеха ма лолахь.\n500 шо гергга хьалха (1492 шарахь), хIоккху хенахь (2 январехь), бусалба нахера Андалус дIаяьлла. 700 шарахь бусалба мехкийн жовхIар хилла болу мохк..\nТамашийна хIума хIун ду - оццу заман чохь (1453 шарахь) бусалба наха Константинополь яьккхина. Цунах цул тIаьхьа Бусалба пачхьалкхан коьрта гIала хилла - Исламбул, йа Истанбул.\nИстори йовзаро, цу тIехь ойла йаро дукха кхетам, дукха пайданаш ло, дукха хIума довзуьйту.\nСий долу Макка шен бераш дIахоьцуш ю.. «шен нанас винчу дийнахь санна къинойх цIанвелла юхавоьрзур ву иза..» ТIелаца аш уьш, АллахIал тIаьхьа гIоьнчий а хила шу царна, хьадж даро цIандина долу церан синош кхидIа а иштта диссийта. Шейх Салман.\n1990-гIа шераш дуьйладеллачу юкъахь, юьртара хьаьжинцIа ваханчара цIавеана волу ши-кхоъ воккха стаг волчу воьдуш дагадогIу суна сой, жимах волу ваша улло а воккхий, 15-20 грамм хиллал долу шиша а оьций, Замзам хи лур дацара-те цо олий. ТIаккха и шиша дукха лардеш цIа дохьий, цхьаъ-шиъ литар хица иэдой, молура массара, баккхийбеш. Ткъа цу мехкашкара деана суьлхьа а, тIеюху хIума а мел доккха хIума хетара.. Цхьа цIена ойланаш, цIена синахIоттам, цIена кхетам болу хан яра иза вайн нехан. ДIаяхана зама юхайогIур юй-те?\nИмам Ибнул-Къаййима аьлла (Дала къинхетам бойла цунах): «Iеламнаха дика лоруш йоцучу набарх ю Iуьйра ламазна а, малх хьалабаларна а юкъахь дIавижар. И хан – са́ хуьлу хан ю. АллахIана тIе боьлхучарна гергахь и хан къаьсттина дика лоруш ю. Шаьш ерриге буьйсанна «некъ бина» хиллехь а, цу хенахь некъ бар сацор магош ца хилла цара шайна, малх хьалабаллалц. И хан – дийнан юьхь ю, цуьнан до́гIа ду, рицкъа дуссу хан ю, и доькъу хан ю, беркат хуьлу хан ю. Де цунах дIадолалуш ду, цу хене хьаьжжина хир ду кхидIа долчу дийнан хьал. Цундела, цхьа цаторийла йолчо бен наб йан ца йогIу цу хенахь». («Мада́рижус-са́лики́н», 1/457)\n«Аль-Хьамра» - «ЦIен гIала», йа «ЦIен гIап» (Альгамбра, Гранада цIе йолчу шахьарехь)\nТаханлера Испанера и гIала уггар дукха туристаш богIу гIала ю боху. Пайда а, самукъа а, садаIар а цхьанатоха луург - цига гIо шен доьзалца.\nЛамаз дечо дIахьулйан езачу дегIан меженех цхьаерг ламаз дечу хенахь гучаялахь, и ламаз доьхна лорур ду, иза юхадан дезаш хир ду. Башхула яц цу тIехь шен и гучаялар цунна ламаз дечу хенахь хиънехь а, йа ламаз динчул тIаьхьа хиънехь а. Бакъду, нагахь санна ламаз дечу хенахь шен иштта цхьа меттиг гуча ма яьллинехь сихонца цо и дIахьулйахь, цуьнан ламаз доьхна лорур дац, и цхьа кIеззиг йолчу ханна гучаялар бехке лорур дац.\nМиска нах гича.. ахчанца-бохчанца, яккхий гIаланашца, къуьйсуш долчу гIанташца, адам адамаллех дохош болчу бахамашца кIезга бала болчу мискачу нехан, берийнаш санна цIена яххьаш гича, синтем, синпаргIато, дагна там хуьлу суна. ХIунда ду-те иза иштта?\nВаллахIи, собаре кхочуш, сих ца валаре кхочуш, кIеда-марзалле кхочуш, адамца гIиллакхе хиларе кхочуш, тIаккха цуьнца цхьаьна Iилманга кхочуш хIума ма дац.


Обновлено 16.09.2019 08:25 Автор: Administrator 29.08.2019 07:14\n«Во Азман! Чохь юй хьо?» – бохуш, мохь беттара поштан белхалочо. Азман чуьра ара ца яьлча, ша-шега: «Кха тIехь хила а тарло. Суьйрана цIа еъча, карор ду цунна. Салманан хьаькамашкара долчух тера ду хIара», – аьлла, кхидIа а шен кехаташ, газеташ дIасадекъа яхара Селита, тIехь доккха мухIар долу тIамера деана кехат АзманагIеран кертал дехьа а кхоьссина.\nСелитас керта кхоьссина кехат, гина стаг а воцуш, лораза дайра. Я кхин цул тIаьхьа Салманах хабар, я кехат дохьуш цхьа а ца веара. Бакъду, и вайна, карош а вац, аьлла, кехат-м деара. Иза юхадахара, цуьнан да ца карийна. Къам махках даьккхинера.


ГIалгIайчоь -- Погоровн цӀийнах хьожуш бу ФСБ-н белхахой. Карабулак. 25Оханан2019.\nГIалгIайчохь ФСБ-н белхахой цӀийнах хьожуш бу Нохчийчоьнца доза къастор нийса дац бохучу нехан боламан хьалханчех цхьаъ волчу Погоров Ахметан. Цунах лаьцна яздо, "МБХ медиа" сайто, меттигерчу юкъараллан жигархочун Муцольгов Русланна тIе а тевжаш.\nЦо дийцарехь, и болх болийна ницкъаллин структурин белхахоша Карабулак гIалахь, Погоровн а, цуьнан шина вешин а хIусамашкахь. Погоров цIахь ву-вац Муцольговна ца хаьа.\nКхаарин дийнахь федералан кхерамазаллин сервисан ГIалгIайчуьрчу урхаллан белхахой баьхкина хиллера Погоров волчу, амма, иза цIахь а ца карийна, дIабаханера уьш. Оханан-бутт болалуш цу стагана гIуда тоьхнера кхело Зазадоккху-беттан 27-чохь митингехь хиллачуьнца доьзна.\nЗазадоккху-беттан 26-хь Магасехь, Iедалша бакъо а елла, митинг хилира республикерчу референдумех лаьцначу низамна тIехь хийцамаш барна дуьхьал. Цу хийцамашца а догIуш, доьхкуш ду Нохчийчоьнца долу административан доза хийцар хьокъехь референдумаш яр.


Магас | Гlалгlай Мехка Дешареи lилманеи министерства сайто гlалгlай метта болх дlаболабер - БезФормата.Ru - Новости\nГlалгlай Мехка Дешареи lилманеи министерства сайто гlалгlай метта болх дlаболабер\nТахана денз дlа Гlалгlай Мехка Дешареи lилманеи министерства информационни хоамашта зарба еттаргья эрсий а гlалгlай а меттала.\nЦу тайпара соцам тlаийцаб гlалгlай мотта лорбараи дегlаболабараи духьа Гlалгlай Мехка Дешареи lилманеи министерства кулгалхочо Къоастой Юсупа, наьхагулламе.\nМотта лорабар – керттера декхар да аьдала структурашта хьалхашка латтар. Цудухьа Мехка гулламага мехкадас Евкур-наькъан Юнус-Бека аьлар:\n«Хlара къаманса – мотта ба. Вайдекхар да из дегlабоалабе а лорабе а, кердача ноахалашка из д1акхачийта а. Из йовргйоаца ганз я. Цо вай къами къаман культуреи лораю».\nГlалгlай Мехка Дешареи lилманеи министерства кулгалхочо Къоастой Юсупа белгалдир, тешал а дир, цу деша ха хьакхаьча хилар.\n«Мотт – къаман вахара лард я. Из дика кхета а деш мехка кулгалхоша, декхаре болча болхлоша шоашта хьалхашка латта декхараш – мотта лорабари, из дегlаболабари, лоархаме лархlа деза. Со теш, гlалгlай меттала йола сайта версец хаькха а гlо новкъостал хургда мотта лорабараи, дегlбоалбераи, къаман юкъе из д1абоаржабераи».\nПаччахьалкхена меттагlа лаьца Гlалгlай Республика закона, 3 статья тlа гlалгlаи эрсии метташ паччахьалкхен метташ да. Шинне бокъо я аьдалаи, халкъанеи юкъелебара. Иштта гlалгlай мотт — халкъанмотт хиларга хьежжа, паччахьалкхен символика белгало я.