Доьзалехь барт зударий бахьанехь буху » Нийсо-Дагестан\n20.03.2019 227 0 niyso\nЦхьаьна, цхьа бахам а болуш, цхьа керт а йолуш, бехаш-1аш хилла зударий а балийна вежарий. Дех дисина долу дакъа а, берриге бахам а кхааннан юкъара а болуш, хаза вовшийн марзо а оьцуш, бертахь Iaш хилла кхо ваша. Цкъа цхьана дийнахь воккхах волчу вашас шен зудчунна хьалха дозалла дина:\n— Тхо санна барт а болуш, цкъа а юккъехь дар-дацар а ца хуьлуш, цхьана кертахь, цхьа бахам а болуш, х1окху дуьненахь вежарий буй-те?! — аьлла.\nЛа а доьг1на, зудчо цуьнга аьлла:\n— Шуна юккъехь болу барт, шу иштта ч1ог1а дика вежарий долу дела бац хьуна, хьо дукха вахарг. Оха, шун зударша, шуна вовшашца дов даккха бахьана ца ло дела ду хьуна. Шун цхьана дийнахь барт хир бацара-кх, тхуна лиънехьара!\n— И х1ун ду ахьа дуьйцург?! Зударша бохор бара тхуна юккъера барт?! Кхин, хьо елла д1аяллалц, цкъа а ма далийталахь хьайн багара и санна дерг! — элира дукха ч1ог1а оьг1азваханчу х1усамдас.\nКхин цунах дош ала яхьа а ца яьххна, йист а ца хуьлуш, араяьлла зуда, хуур ду вайна, бакъ мила лоь, бохург, дагахь а долуш.\nДукха хан ялале, жимах волчу вашас, ша жа т1ера вог1уш, шеца Iaxap балийна. Цунна урс а хьаькхна, и тила а бина, жижигах кхо дакъа кечдина цо.\nТоьлаш долу дакъа а, цу т1е биллина корта а шен воккхах волчу вешина дахьийтина цо.\nЖижиг схьадеъча, воккхах волчу вешин зудчунна цу юккъехь хьалхара гloгl гина.\n— Х1инца хуур ду вайна, бакъ мила ву! — ша-шега а аьлла, жижиг т1ехь долу шун д1а а тоттуш, шен х1усамдега йистхилла зуда:\n— Хьалхарчуй, т1ехьарчуй г1ог1ашна юккъехь башха йоккха башхалла яцахь а, делахь а, хьо воккхах волу ваша хиларна, хьан вашас хьуна т1ехьара гloгl даийта дезара. Х1инццалц хьоьца и дийца аьтто ца баьлла сан, амма дукха хан ю аса цуьнан тидам бина: хьан вежарша хьо, лара ма веззара, ца лору, хьо ле а во, — аьлла.\nЗудчо дуьйцург, цхьа «нун» долуш х1ума дуйла, коьрте а ца дог1уш, воккхах волу ваша ч1ог1а оьг1азвахана шен вежаршна.\nШа волчу ши ваша схьа а кхайкхина, цо аьлла цаьрга:\n— Х1инццалц схьа ашшиммо левеш хилла со, цундела, х1инццалц ма Iappa, суна шуьца 1ан ца лаьа, со сайна вала воллу, — аьлла.\nШайн ден хилла бахам кхаа декъе бекъархьама, цо моллега а, ц1ийнан хьахарчу баккхийчу нахе а ша волчу кхайкхира.\nХ1усамнанас, шен марвашас даийтина долу жижиг а тесна, галнаш а йина, уьш хьешашна хьалха а х1иттийна, цхьа-ши дош ала пурба лахьара, аьлла, дехар дира цаьрга. Цара пурба делира. Зудчо цаьрга элира:\n— Шух эхь-бехк дала лоьрийла, цкъа кху чуьрачо, суна хьалха дозалла деш, элира, шаьш ч1ог1а дика вежарий ду, и гучудолу шаьш цхьана кертахь, цхьа бахам а болуш, бертахь 1аш хиларца, аьлла. Майра а яьлла, аса цуьнга элира, шуна юккъехь барт оха, шун зударша, латтош бу, аьлла, цунна xlapa реза ца хилира. Цо соьга кхин цкъа а и санна дерг багах ма даккхалахь, элира. Цо бохург ца дича а ца яьлла, со йист а ца хуьлуш, 1ад1ийра, амма, аса и ишта дуйла хьуна хоуьйтур ду, аьлла, ойла хилира сан. И кхочушъян меттиг а белира. Цкъа жа т1ера ц1а вог1учу кхуьнан жимах волчу вашас Iaxap балийра. Цунна урс а хьаькхина, и тила а бина, цунах кхо дакъа а дина, даиманна санна, тоьлаш долу дакъа цо тхуна даийтира, цу т1е корта а биллина. Жижигана юккъехь 1ахаран хьалхара гloгl а гина, аса х1окхуьнга элира, хьан вашас, хьо ца лоруш, хьуна 1ахаран хьалхара дакъа даийтина, шена т1ехьара, тоьлашдерг а дуьтуш, аьлла. Х1окхунна и тоьира, шен вежаршца доьвне вала а, ден бахам бекъа шуьга кхайкха а.\nЦунах гучу ца долу, — элира цо, хьешашка а йоьрзуш, — со нийса хиллийла, айса х1окхуьнга шуна юккъехь барт латтош дерш тхо, шун зударий, ду, аьлча, — чекхдаьккхира цо шен къамел.\n— Цу т1ехь хьо бакъ лоь, — аьлла, т1етайра хьеший.\nЮьхь1аьржа а х1оьттина, хьеший д1а а бахийтина, шен вежаршца тайна воккхах волу ваша. Цу хенахь дуьйна, цкъа а дар-дацар ца хуьлуш, бертахь баха хоьвшина уьш.


Бостонерчу марафонехь лелхийтарш динчу ЦарнаевЖовхIаран адвокаташ, Boston Globe газето яздарехь, жоп дала дезаш бу еарин дийнахь, ГIуран беттан 17-хь Цхьаьнатоьхначу Штатийн Лаккхарчу кхелана, цунна вен йина кхел юхаяккхар бахьана долуш Американ Iедало хаттам барна.\nЛахьанан беттан 24-хь Лаккхарчу кхело кхин а 10 де делира Царнаевн адвокаташна, кхелан омра дIадаларх лаьцна дехар аларца бевзаш болчу, Американ Iедалан хаттамна жоп дала.\nКхушара Товбеца-беттан 31-хь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн федералан аппеляцин кхело юхабаьккхира 2013-чу шарахь Охан-беттан 15-хь Бостонерчу марафонехь терроран тохар дарна Царнаев ЖовхIар вен кхачош бина сацам.\nСуьдо жамI дира, и гIуллакх луьстуш волчу суьдхочуьнга "адекватан бехккъастархой харжа цабеллера, озабезам ца бан доьналла долу аьлла. Американ Хьалхарчу гонан апелляцин кхелан кхаа кхелахочух лаьттачу коллегино сацам бира кхелан кхеташонийн тIаьххьара долу дакъа юхадIадахьа деза, бухболлуш жамI карор Iалашонца: билггала вен везаш вуй 27 шо долу Царнаев, 3 стаг а вуьйш, 260 стагана чевнаш а еш хиллачу тIелатарехь дакъалацарна.\nТIаьхьо Американ инарлан прокуроро, юстицин министро Барр Уильяма дIахьедира, Царнаевна вен йина кхел юхаметтахIоттаяйта хьвсур ду шаьш аьлла. И гIуллакх Лаккхарчу кхеле лур ду шаьш, элира министро Барра.\nНагахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн Лаккхара кхел и гIуллакх листа реза хилахь, цо юхаметтахIотто мега Царнаев вен кхел еш бина сацам я тIечIагIбан мега Товбеца-беттан 31-хь апелляцин кхело иза юхабоккхуш бина сацам. Boston Globe газето билгалдаккхарехь, мухха делахь а йисна хан Царнаевс йоккхур ю набахтехь, кхелан протоколаша иза гойтуш ма хиллара.\nЦарнаев ЖовхIар латтош ву Колорадо штатехь йолчу вуно чIогIа ларйеш йолчу набахтехь.\nХара материал еша аьтто бу оьрсийн маттахь кхузахь.


ГIалгIайн блогерна дуьхьал гIуллакх долийна тIеман декъашхойн эс сийсаз дарна\nГIалIайн 32 шо долчу блогерна Белокиев Исламна духьал бехктакхаман гIуллакх долийна, тIемалойн сийн символийн сий дайъарна,хаам бо "Сова" хаамийн-аналитикан центро.\nКавказ.Реалиино дийцарехь, и гIуллакх доьзна ду кхушара Стигалкъекъа-беттан 9-чу дийнахь You-Tube-рчу "Мысли Ислама" каналехь,"День позора" цIе а йолуш, цо видео арахецарца. Талламхойн версица, оцу видеоно эсан сий дойъу даймохк ларбинчеран.\nШен къамелехь блогера чIагIдо, "бусалбанаша я кавказхоша мукъане а даздан оьшуш дацара Толаман Де бохуш, хIунда аьлча тIеман истори царна йоьзна ю "депортацица а, дай кхалхарца а". Цо нацистийн режим зуламен ю олу, амма хета цунна "СССР Германи пачхьалкхаца цхьаьна жоьпаллехь ю аьлла 1939-чу шарахь ШолгIа дуьненан тIом болорна".\nКъаьсттина цо билгалдоккху, бусулбанашна "цхьа а башхалла цахилар Гитлерна а, Сталинна а юкъахь", хIунда аьлча Сталин коьртехь волчу хенахь "боьхачу, зуламен Iедало" хьийзийна "бусулбанаш а, керстанаш а, кхидолчу динийн а конфессеш а".\nБелокиевна хетарехь, бусулбанаша декъалбан а оьшуш дац тIеман ветеранаш, хIунда аьлча цара "ларбинарг Даймохк бац", амма "цара лардинарг Iедал ду", ткъа дукхахаберш НКВД-хь гIуллакх деш а хилла, Кавказерчу къаьмнашна дуьхьал репрессеш лелош дакъалоцуш а хилла.\nЦул сов, Белокиевс дуьйцу шен видеохь Георгийн лента луш хилла паччахьан Оьрсийчохь "кавказхой байинчу нахана", "бусалбанаш байинчу нахана", цундела Кавказерчу къаьмнийн векалша лело ца еза и символ, юохуш.\n"Оцу видеон чулацамо эргIад бахийта мегахь а дуккха а нах, Толман Де лоруш болу а тIеман ветеранаш а, ша цо бахьана ца ло автор хьийзорна", - билгадоккху "Соваан" эксперташа.\n"Белокиевн кхайкхамехь цхьа а ницкъ баре кхайкхамаш а, цхьана тобанна эшам баре кхайкхар шайна ца карийна," – боху цара.


Мултимедиа, Мангал-бутт 17, 2020\nКхаари-де 17 Мангал-бутт 2020\nМангал-бутт 17, 2020\nКадыров Габуния гора хIотто гIерта, ткъа Мусаев набахте хьажийна\nКъилбаседа Кавказехь уьнах дийнахь-буса велла 14 вахархо; Кадыровс ша ца вахийтина Габуния вен стагга а, амма и журналист гора ца хIоьттича ца волу, боху; Нохчийчуьрчу Мусаевс ДАIИШе ахча хьажийна боху цунна хан тоьхначу кхело\nНохчийчохь юха а малйина карантин\nКоронавирусаца доьзна юкъадаьхна хилла дехкарш малдина Нохчийчохь. Алсам адамаш ду дIасалелаш Соьлж-ГIаларчу урамашкахь. Таксеш ю лелаш, кафеш а, базараш а ю болх беш. ХIинца оьшуш дац цхьанхьа воьдуш кехатан бакъо гайта.\nДижон: «ХIораммо а жоп лур ду»\nПолици юкъа а озийна, Францин Iедало совцийна Дижон гIалахь къепе йохийна лела нах. Дов иккхина цигахь меттигерчу нохчийн жимханна йиттинчул тIаьхьа.\nДижонехь а, Ниццехь а хуьлучух лаьцна дуьйцу цигарчу нохчаша\nФранцехь нохчашний а, Iаьрбийн мехкашкара схьабевллачу наханний а юкъайоьлла гамо шорлуш ю. Кху деношкахь иккхинчу девно гIаттийна Дижон къепедацарех хьалха а ялале, оцу гIаланна ах эзар километр гена йолчу Ниццехь вовшахлетта оццу къаьмнийн векалш – нохчийн а, Iаьрбийн а кегийрхой.


БагIдадерчу набахтера гIо доьху ГIалгIайчуьрчу яхархочо\nМехкан Iедалхошка гIо доьхуш ю ГIалгIайчоьнан яхархо Манкиева Мадина, БагIдадерчу набахтера ша а, шен йоI а араяккхар доьхуш.\n"Фортангас" бечу хаамца, террорхойн организацех дIакхеттачу шен кIантана тIаьхьа Иракъе яхча кхаьчна Манкиева курдойн кара.\n"Цхьацца бахьанашца набахтехь нисбелла кхузахь дуккха а бу вайнах. Жимахйолу йоI а, кIант а цIа дерзо тIаьхьаяханера со. Ма дитийша тхо кхузахь. ЦIа дигийша тхо тхайн гергарнаш болчу. Тхо дукха хIуманах кхетта, тхуна ца хаьара хIара хIун пачхьалкх ю а, тхо стенга доьлху а" - боху яийтинчу аудио тIехь Манкиевас.\nИштта цо ялхийна шен могушалла а , инсульт хилла ю иза, садаIа а хала ду.\n"Доьху шуьга, сан дехар тергамза ма дитийша. Йист яккхийша тхоьх, цIа дигийша тхо", - далийна "Фортангас" Манкиеван дешнаш.\nАудио тIехь дуьйцург бакъ хилар тIечIагIдина хьостано, дукха хан йоццуш дIаязйина хилар билгалдоккхуш. ТIечIагIбазчу хаамашца, Оьрсийчохь йихкинчу "Исламан пачхьалкх" органицацин декъашхойн гергарнаш латточу набахтехь ю Манкиева.


КIоштан думан депутато Осипов Александра кхайкхамбина ницкъаллийн структурашка, нохчийн блогеро Носаев Мухьаммада Волгоградехь нахана юкъа ахча тасарна тIе терго яхийта аьлла. Парламентхо тешна ву, цуьнан акци сийсазе яра аьлла. "ГIиллакхе, оьздангалле диллича, цхьабоса мах хадабойла дац цуьнгара даьллачун, хIунда аьлча, Кавказан къаьмнийн ламасташлахь ахча тасар -могIарера хIума хиларна", - аьлла, дIахьедина, блогеран акци емалйинчу Осиповс VI.RU хьостане.\nТIаьххьарчу дийнахь, бусий Носаевн инстаграмехь керла публикаци хилла яц. Сторизехь яздинера цо, шеца цхьа нах зIене а бевллера, шен проблемаш а ю, цхьана ханна къайлавала веза ша аьлла, билгалдоккхуш.\nКарладоккху, оршотан суьйранна Волгоградерчу "Мармеланд" йохка-эцаран центрна гергахь гулбеллачу нахана юкъа 200 эзар сом ахча кхоьсинера блогеро. Хьалхо дуьйна шен аккаунтан агIонехь цо дIакхайкхийначу акци гулбеллера 300 сов стаг.\nКIентан дас, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Волгорадан кIоштарчу векалан гIовса Носаев Тамерлана шен кIантера даьлларг хIуммаъ зене дацара, дезачу деношкахь совгIаташ эца таро хилийта, ахчанаш дIасакхийсинера цо аьлла, яздо "Новости" агенталло.


ТIемашна эвсаре ду кIира\nСтигалкъекъа-бутт 24, 2012\nНохчийчоь --Полицин лерринчу ницкъийн гайтам, Толаман Де,Соьлж-ГIала, 09Сти2012\nТΙаьххьарчу деношкахь, яхначу заманах къаьсташ доцуш, тΙематасадаларш а, къепе хΙотточу урхаллийн бахархошлахь зераш дар а лаьттина Нохчийчохь.\nХьалха-Мартан кIоштара полисхоша, шайн боккха аьтто хилла, бохуш, кхаьънаш боху. Мартан-чуй, Таьнги-чуй эвлашна юккъехь хиллачу тIематасадаларехь церан кадаьлла кхо тIемало вен.\nБолчу хаамашца, низамхоша йинчу кIелонна тIеIоттавелла хилла и кхо герзахо. Шайна го бича а, кхин къера ца хуьлуш, герзаш диттина, боху, цара. Цу меттехь, бичну сацамца, уьш байъина.\nВийначарах шиъ мила ву къаьстина - 24-25 шераш долу меттигера ши вахархо ву. КхозлогIаниг мила ву цкъачуьнна билгала ца даккхаделла. Оцу операцехь дакъалаьцначу низамхошна юккъахь вер–ваккхар хилла дац, бохуш, хаам бо, республикан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло.\nИшшта, оцу кIоштарчу Шалажи юьртара 35 шо долу вахархо дIалаьцна Соьлжа-гIалахь а. Цунна бехке дуьллуш ду, масех шо хьалха, иза тIемалойн тобан декъашхо хилла хилар. Вукхо, дийцарехь, дире дина иза. ХIинца иза талламан изолятор чьура мукъаваьлла, кхайкхича тIевогIур ву, аьлла, кехата кIел куьг а таIийна.\nТалламхой къастош бу, тIемало волчу хенахь цо кIоршаме зуламаш дина я ца дина.\nШи де хьалха Гуьмса кIоштахь а дIалаьцнера тIемалойн тобанехь хилла стаг. 44 шо долу Нойбоьрара вахархо ву боху иза. Ишшта кхин цхьа де хьалха а, махкахь дIалаьцнера ши стаггий, цхьа зудий, тIемалошца уьйранаш ю, аьлла. Церан кхолламах лаьцна хIума цкъачуьнна хууш дац.\nБеккъа тIемалой бу боху а, царна гIо деш болу нах а дIалецарца чекхаболуш бац Нохчийчуьрчу низамхойн болх. Боккха аьтто санна лору цара, тIемалоша герз дIалачкъийна меттиг гучуяьлча а. ХIокху карарчу баттахь, маситаза, хилла ишшта хIума. ТIаьххьарниг карийна, Соьлж-гIала йистехь, керстан кешнийн кертахь.\nДаьккхинчу ор чохь полисхошна гучуяьлла масех мина а , йоккхач тоьпан хIоъ а, "Макаров"" тапча а, масатоьпийн 30 патарма а. Официалан хьостанаша бечу хаамашца, и дерриг а дIадиллина хилла 2010 шарахь вийначу тIемалочо Митаев Заура.\nНийсса цхьа кIира хьалха ТIехьа-Мартан кIоштахь хьаннаш луьттучу низамхошна карийнера герз дIалачкъийна ши меттиг. Масатоьпийн патармаш а , оьккхургаш а чохь йолу и оьрнаш хилла, боху, масех шо хьалха байъинчу тIемалоша кечдина.\nТемашна эвсаре ду кIира


25 стаг вийна Къилбаседа Кавказехь дIадаханчу кIирнах\nТовбеца-бутт 31, 2012\nКъилбаседа Кавказ -- ГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахой некъ толлуш бу Несар-гIалина гергахь, 2012\nМел-лаххара 36 стаг вийна а, лазийна а ву Къилбаседа Каказехь дIадаханчу кIирнах хиллачу цхьацца тIеман хиламашкахь. Царах 25 стаг вийна. Иштта ду Кавказский Узел олучу интенет агенталло, шайн хаамашна тIе а тоьвжуш, дина долу жамIаш.\nПолицин урхаллин хьостанаша а, бен-бечу хаамийн гIирсаша а билгал ма-даккхара, тIеман хиламашца доьзна 25 стаг вийна кху тIаьхьарчу кIиранах Къилбаседа Кавказехь.\nЧевнаш йина лазийна дарбанан цIийне кхачийнарг 11 стаг ву. ГIаттамхой бу аьлла, байинарш боцуш, царна юкъахь ву виъ маьрша вахархо а. Ткъа низамхошлахь вийнарг а, лазийнарг а 13 стаг ву.\nЦу декъехь, дера герзаца тIелетарш дарехь, къаьсташ ду кху бовш болчу Товбеца-беттан тIаьхьара кIира а. Лула-кулара мехкаш боцуш, къаьсттина эвхьаза, мосуьйттаза а герзаца тохар дина ГIалгIайчохь.\nМаьлхбига кIоштан Лакхар-Ачалкх эвлана гергахь, геннара, хьунчуьра полицин белхошна тIе герз дуьстина муьлш бу ца хуучу наха, буьйсанна 28-чу дийнахь. Цу юкъа дукха хан йолале, шайн шеко кхоьллина машен сацо гIоьртина низамхой. Амма, царах цхьаъ хьаша а хьошуш, зуламхой къайлабевлла. Ницкъала чевнаш йина Iедалан белхахо лазарне кхачийна.\nОццу кху Товбеца-беттан 28-чу дийнахь Мужичи юьрта боьдучу новкъахь, эккхийтар а дина, ши полицин белххахо лазийна ГIалгIайчохь. Иштта эккхийтар а дина, пхи де хьалха маьрша вахархо лазийнера Маьлхбигера араболучу некъаца йолчу бензин дуттийлехь а. Кху муьрехь, кхо стаг вен а вуьйш, тIематасадалар нисделла Орджонекидзевская олучу Маьлхабигана гена йоцучу Мохьмад-гIала эвлахь а.\nМуьлш бу ца хуучу наха, герзаца тIелатар а дина, шайн кертахь Доьлаке юьртахь, майор даржехь эпсар вийна. Иза ву цхьана хан лецна нах чохь бахкочу набахтин хьаькам хилла волу Пешхоев Макшарип. И тIелатар динчара Iожаллех хьалха ца витина цуьнан 19 шо долу кIант а. Шайггара и кхел йинарш муьлша бу а, иза стенна йина а хууш а дац цкъачунна. Бехк-такхаман гIуллакх схьа а диллина, зераш долийна талламхоша.\nХьалха а хьахийна ма-хиллара, чекхдаьллачу кIирнах, Нохчийчохь а ца бисина низамхой герзаца тIелатар ца деш. Хьалха-Мартанан кIоштан Шалажи эвлана гергахь, генара герз тохар бахьанехь цхьа полицин белхахо, лаза а вина, дарбанан цIийне кхачийна. Масех дийнахь карзахе зераш динехь а, куьг бехкенаш хIинца а карийна бац ницкъаллин структурашна.\n25 стаг вийна Къилбаседа Кавказехь дIадаханчу кIиранах


ХIетталц я иллиалархочун гергара нах, я цуьнца уьйрашкахь хилларш а Iедалх ийзалуш Iийначух тера дара, орца деха.\nХIунда аьлча, кеп-кепарчу хьастийн хаамашца, Нохчийчоьнан куьйгалхочун администрацин лакхарчу даржера цхьа хьаькам ву бохуш, дуьйцура куьгбехкениг.\nСоциалан машанашкахь, а кар-кара оьцуш, дийцаредора Зеламха вар.\nЦхьаболчара дуьйцу, месаш тояйтина Первомайскан урамерчу салонера аравьлча, тIеман барзакъ доьхначу наха, тIекхетта лаьцна, машенчу а тоьхна, дIавигира бохуш.\nВукхара хоьтту, хIун бахьанашца, хьенан некъ хадийна хилла те, махкара ара а ваьлла, шен рицкъ лохуш, Москох вехаш, цигахь эшарш лоькхучу кIанта?\nГуш ду, Зеламха къаьсташ хилар меттигерчу иллиалархошлахь. Европан стилехь цуьнан эпатажан духар, йиш локхучу хенахь маьршша, бIобулуш, ша цу сцени тIехь вина а, кхиина а волуш санна, хьийзар.\nОцу бахьанашца ира лаьтташ конфликт яра, боху, Зелимханан шен деца-ненаца, цакхетамашца.\nТкъа Нохчийчоьнан урхалхоша тIе ца дуьту шаьш гуьнахь хилар кIант варна, амма пIелг пIелгах тоьхна а, артист лохуш ву, иза вигинчунна дуьхьал зуламан гIуллакх долийна, аьлла, хаамаш бац я прокуратурин, я талламан комитетан, я чоьхьарчу гIуллакхийн хьукматан официалан сайташ тIехь.\nЦа хеза мохь бакъонашларъярхойн а, я махкарчу зорбанаша бен кхайкхамаш а.\nБакъду, оцу юкъанна, журналисташа телефонаш етташ, са даккха ша ца витинчу, къоман политикин а, арахьарчу зIенийн а, зорбанан а, информацин а министрна Умаров Джамбулатна "дош доцург" хетта, иллиалархо вайна бохуш, зорбанаша гIарадаккхар.\n"Цхьа хан ма елли гучувер ву шуна", аьлла, жоп деллера цо, иза стенгахь ву кхи къаста а ца деш.\n«Дождь» телеканале къайлах дийцина Бакаевн доттагIчо, Зеламха вайначу деношкахь цуьнан WhatsApp-тIера нене хаам кхаьчна хиларх, ша могуш-дийна а ву, Европе дIаваха кечамаш беш ву а, аьлла, цул тIаьхьа дIаяйина карийра телефон.\nТкъа пачхьалкхера аравала цуьнан аьтто бац бохуш, дуьйцу оццу хьосто, хIунда аьлча, банкан декхарш цунна тIехь хиларна.\nТелеканална хаамбинчо, ша ца теша аьлла, кIентан телефон тIера и кост даийтинарг ша Зеламха хиларх. "Цо цкъа а ца олура ша дIаваха лууш ву, цуьнан боккха лаам бара Оьрсийчохь гоьваьлла иллиалархо хила", яздо хьосто.\nИнстаграмехь жигара хиллачу иллиалархочун тIаьххьара сурт хийцина ду кху беттан 15-чу дийнахь, амма Зеламхин юххерчу доттагIаша юха а шеконехь кхобу сурт хIоттийнарг ша Зеламха хилар.\nЦара бахарехь, цуьнан баккъал а йолу аккаунт къевлина иза вайначу дийнахь. Ткъа хийцина сурт Соьлжа-ГIаларчу Fish House ресторанехь стохка шийла йолчу хенахь даьккхина ду.\nМахкарчу Iедало офицаилан дIахьедар дина, шаьш кIант вигина вац аьлла.\nТIаккха хIетте а, тахана 14-гIа де а хилча, хIунда ийзало гергарнаш шайн кIант варах дош ала, маьршша дуьнене орца деха?\nМаршо Радио телефонехула зIене елира махкахь евзачу бакъонашларъярхочуьнца Саратова Хедица, цуьнгара бехк баккха дагахь, хIунда дуьту Iедало Бакаев Зеламхин гIуллакх тесна аьлла.\nВайначу кIентан нана Малика а карийра тхуна бакъонашларъярхо йолчу офисе еана.\nИштта къамел хилира тхан шинца а.\n"Суна доккха совгIат хир дара, сан кIант Iедало лаьцнехь"\nСаратова: "Кху сохьтехь со йолчу чуеана оцу кIентан нана ю. Кхо яздина деана дIахьедар а ду, хIинццалц орца ца доьхуш хIунда Iийнера аьлча, тахана вогIу, кхана вогIу бохуш, цхьацца хабарш схьахезаш, доттагIий болчу вахана хир ву-кх бохуш, Iийна.\nКхо схьадийцарехь, Iедалан белхахоша вигина вац Зеламха, нахана бале вер волуш а, харцонца лелар волуш а вацара боху шен кIант, ша исбаьхьалла езаш, иллеш лакхар хазахеташ хилар бен.\nШа цкъачунна цхьаннан а цIераш йохур яц боху нанас, шен кIантана гонах болчу нахах цхьаъ вара боху, когаш кIел туьйсуш, цуьнан кхиамаш ца лалуш.\nОцу нахах цхьацца шеконаш ю шен боху кхо, цара тIехь цхьахъ кхоьллина хиларна а шекйолуш".\nДукха хьолахь, нохчийн маттахь екара Зеламхан эшарш. Иза кест-кеста кхойкхура ГIалгIайчу а, Дагестане а концерташка. Юьхьанца Нохчийчохь а ган тарлора иза, Кадыров Рамзанна а товра цуьнан иллеш.\nЦушиннан цхьана даьккхина сурт а ду Интернетехь даржийна.\nАмма тIаьххьарчу хенахь, гуш вацара Бакаев Соьлж-ГIалахь хIитточу барамашкахь.\nКIентан доттагIчо аьлла бохуш, зорбанаша дуьйцу, шен махкахь иллеш алар цунна дихкина хиларх, хIунда аьлча, цуьнан музыкех, эшарех нохчий кхеташ бац бохуш.\nГарехь, яккхий ойланаш-Iалашонаш яра Бакаев Зеламхас шена хьалха хIиттийна - дуккха а конкурсашкахь дакъалаца, шен похIма шордан, кIаргдан, ирдан.\nЦкъачунна цуьнга сатуьйсучарна юьсург дегайовхо ю, мел шийла елахь а, дегайовхо, иза карориг хиларх а, кхи дIа а шен болх-некъ дIакхехьа сцени тIе а вериг хилар.


Кадыровн критикаш лечкъорах Путине дIахьедарна жоп делла Нохчийчохь\nДечкен-бутт 08, 2022\nМинистр Дудаев Ахьмад\nНохчийчуьрчу информацин министро Дудаев Ахьмада харцдерг а, дезинформаци а ю аьлла республикехь Нохчийчоьнан куьйгалхойн критикаш лечкъорах дина дIахьедарш. Нах лечкъор талла аьлла, Оьрсийчоьнан а, дуьненаюкъара а бакъонашларъярхой президенте Путин Владимире бовларх лаьцна иштта комментарий йина министро. Цуьнан жоп инстаграмехь зорбане даьккхина пачхьалкхан "Грозный" телехьожийло.\nБакъоларъяран белхаца цхьа а юкъарло доцу нах бу Путине кхайкхам бинарш, Кадыровн критикаш а бац аьлла, дIахьедина видео тIехь нохчийн министро.\n"Европехь хевшина Iачу масех провокаторера тхуна хезарг - иза критика яц", - чIагIдо министро шен къамелехь.\nДудаевс бахарехь, Кадыровн критикаша лачкъийна вигина бохучу масех стагаца зIене ваьллера иза. Цул тIаьхьа министро гайтира ши видео - блогеран Халитов Хьасанан а, политикан Закаев Ахьмадан а гергарчаьрца яьккхина.\n"Тхуна оьшург цхьа гIо ду, оцу питанчан Хьасанан а, цуьнан накъостийн а баганаш аш дIасовцор", - боху хьалхарчу видео тIехь Халитовн цхьахволчу вашас.\nТуркойчохь вехачу блогеро Кавказ.Реалиина комментарий елира зорбанан министро а, шен вежарша а аьллачух лаьцна. Видео - спектакль ю аьлла, хета Халитовна, шайн лаамца мехкан Iедалхойн йиш ю гергарнаш цIа бало а, цул тIаьхьа юха дIабига а аьлла.\n"Цигахь долчух суна хууш дац. Амма вай дика кхета, муьлхха а видео, муьлхха а сурт хIоттон церан таро хиларх. Нагахь санна, уьш цIахь белахь а, цIахь лецна бу-кх уьш", - дIахьедина блогеро.\nВидео тIехь Закаевн гергарнаш бистхуьлу махкахошка, доьху Лондоне дIавахначу политиках а, Нохчийчуьрчу Iедалхошна луьйш болчу нахах а ма теша.\n"Тхо тхайн цIахь ду, тхо хьедеш стаг а вац", - боху видео тIехь цхьахволчо.\nИчкерин арахьарчу Iедалан векал волчу Закаев Ахьмада Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь элира, Нохчийчохь болчаьрца йоллу контакташ ша хедийна. Политикан дешнашца, зорбан министро шен кхайкхамехь гайтинчу видеош тIера нах масех бутт хьалха дIабигира, амма тIаьхьо цIа бахкийтира, карара доллу кехаташ схьа а даьхна.\n"Ткъа важа нах билггал лечкъийна ма бу. Нохчийчохь дIабигинчаьрца зударий, бераш, доьзалхочух йолу зуда а цхьана яра, цаьрца хIун леладо а ца хаьа. Ткъа хIинца цара гойту, тхо дика Iаш ду боху сан а, кхечуьнан а гергарнаш", - эргIад вуьйлу Закаев. - Нохчийчохь гергара нах сан кхин бац, царна цигахь хIуъа дахь а, сан бала болуш хIума дац иза".


Муьлхха а акцеш дIаяхьар дихкина ГIирмехь\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2014\nПIераскана дийнахь ша шех ГIирман премьер-министр винчу Аксенов Сергейс дихкина Мангал-беттан 6-гIа де тIекхаччалц цигахь муьлхха а акцеш дIаяхьар. Кху беттан 18-чу дийнахь ГIирмера гIезалой дагалаца дагахь бу шайн къам дохийна махках даьккхина 70 шо кхачар.\nЦигахь дакъалоцуш хир ву 40 эзар стаг. ГIирмерчу гIезалойн халкъан меджлисан куьйгалхочо Джемилев Мустафас Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь дIахьедар дира, 99 процент ГIирмера гIезалой лууш бац Оьрсийчоьнна юкъабаха, уьш лууш бу цигара оьрсий арабовлар аьлла.\nУкраинин президентан декхарш кхочуш деш волчу Турчинов Александра шен указаца дIакхайкхийна ГIирмерчу гIезалойн бакъонаш къийсаран де. Иза хIора шарахь даздийр ду Стигалкъекъа-беттан 18-гIачу дийнахь.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Таравихь ламазех лаьцна масех хаттар\nАссаламу Iалайкум! Масех хаттар дара сан, таравихь ламазех лаьцна, цхьацца цакхетамаш сай болу дела. Хьай ницкъ ма кхоччу ахь сиха жоп делча, доккха гIулкх дора ахь, хIунда аьлча и таравихь ламаз, къаьсттина мархин баттахь да деза аьлла дешнера ас кху чохь, цундела хIокху безчу мархи баттахь и таравихь ламаз дан лууш яр со. Дала шен доьхьа яздойла ахь хьоьгаш долу къа!!!\n1. Вай цIахь, марха дости, хIума кхолли, терхье гIора божри, ткъа и таравихь ламаз (терхьа ламаз) маьркIижа ламаз динчул тIехьа дора цара цигахь маьждигехь, тIаккха пхьуьйра ламаз дой цIа багIара уьш, со гал ца яьллехь. Амма ас кху чохь дийшира, и таравихь ламаз (терхьа ламаз), пхьуьйра хан дIаяьллачул тIаьхьа, Iуьйра ламаз хан хиллалц дан мегаш ду аьлла. Вай цIахь болчара нийса деш ца хилла и таравихь ламазаш йа со нийса ца кхеташ хIума ду цигахь?\n2. Нагахь санна и таравихь ламаз кху чохь ма яз дарра, пхьуьйра хан дIа яьлча, Iуьйра ламаз хан хиллалц дан мегаш делахь, и муха дан деза дуьйцар дарий ахь, мац ракаIат хила дезаш ду, муьлха сураташ тIера аяташ деша дезаш ду, ният муха дан деза, муьлхачу хенахь дан деза и.кх.д... (кху чохь муха дан деза и таравихь ламаз дийшира ас, амма со дика кхета ца кхийтира цунах, цундела мелла со кхетан йолчу агIор атта яздар доьха ас хьоьга).\n3. Кхин а дешнера ас и ламаз маьждигехь жамаIатехь дича дика ду аьлла, амма са маьждиге яхар нис ца ло, цундела хаа лууш яра со, ас и ламазаш сайн чохь сайн доьзалшци цхьаьна жамаIатехь дан мегар дуй?\n4. Кхин а дешнера ас, имамана тIаьхьахIоьттина, цуьнца 8 ракаIат таравихь ламаз динчунна, са хиллалц ламаз динчунна санна мела бу аьлла, цундела кхи цхьа хаттар дара сан, ас и таравихь ламаз масала сайн чохь жамаIатехь деш хилча, сайн божабера хьалха даккха мегар дуй ас, цунна тIаьхьа хIоьттина ламазаш дан, йа со соййа хьалха яла мегар ду, и иштта дича имамана тIаьхьа хIоьттина дича санна мела хир буй?\n5. Кхи а дешнер ас кху чохь, Витр ламаз цхьана буса 1 бен дан мегаш дац аьлла, иза а, таравихь ламазал тIаьхьа деш хуьла аьлла. ТIаккха и иштта хилча, и Витр ламаз хIун ламаз ду, и маца деш хуьла дуьйцар дарий ахь?\n6. Кхи цхьа хаттар дар сан, хIунда аьлча ас лакхахь ма яз дарра, и Витр ламаз цхьана буса 1 бен дан мегаш дац, тIаккха ойла кхоллаелира сан, и таравихь ламаз доцург кхин а тахIаджуд ламазаш дан мегаш дуй те аьлла мархи баттахь. И тахIаджуд ламаз дан мегаш далахь, и муьлхачу хенахь дан деза? Мел хан йола еза оцу тахIаджуд ламазана а таравихь ламазана юккъе?\n7. Кхин а цхьа хаттар дара сан, хIун башхало ю, оцу таравихь ламазна а оцу тахIаджуд ламазна а юккъахь???\n8. Кхи а цхьан дехар дар сан хьоьга, Къуръан тIера 32-гIа сурат Ассаждат, 67-гIа сурат Алмулк (Табарак) яздийр дарий ахь кху чу?!\nСийлахь вола АллахI реза хуьлийла хьуна, ахь Шен доьхьа хьоьгуш долу къа мелехь яздойла Цо, Шен къинхетам бинчу тобнах войла цо хьо а, массо бусулба стаг!!!\n1. Со цIахь волчу хенахь, таравихь ламазашна тхо маьждиге доьлхура пхьуьйра ламазан хан хила герга йахча, тIаккха жамаIатца пхьуьйра ламаз а дой, тIаккха цул тIаьхьара суннат а дой, тIаккха таравихь (терхь) ламазаш дора. Иштта хир ду и ахь дуьйцуш дерг а, цхьажимма нийса кхетта хир яц хьо цу хенах.\nТIаккха, ахь хIокху сайта тIехь дешнарг – пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа дуьйна Iуьйра хан хиллалц аьлла хила дезаш, пхьуьйра хан дIаяьллачул тIаьхьа дуьйна аьлла а доцуш. ХIунда аьлча, пхьуьйра хан дIаяьлча аьлча – йа буьйса юкъал тIехяьлча хила деза иза, йа данне далур доцуш хила деза иза, хIунда аьлча пхьуьйра ламаз дан мегаш йолу хан цхьаболчу Iеламнаха буьйса юккъе йахарца чекхйолу аьлла, вукхара иза Iуьйра хан хиллалц ю аьлла.\n2. Таравихь ламазан хан пхьуьйра ламазал тIаьхьа дуьйна Iуьйра ламазан хан кхаччалц ю. ГIолий дерг и ламаз пхьуьйра ламазал тIаьхьа маьждигехь жамаIатца дар ду. Маьждигехь жамаIатца дан ца лаахь, йа аьтту ца балахь, шен чохь ша́ цхьамма дан мегаш а ду иза, шен чохь болчаьрца жамаIатца дан мегаш а ду иза, пхьуьйранна а Iуьйранна а юкъахь.\nТаравихь ламаз йа бархI ракаIат ду, йа ткъа ракаIат ду, шена луучо иштта а, вуьшта а дан мегаш ду. ХIора ши ракаIат дIа мел долу салам а луш дан деза иза. Ниййат: «Таравихь ши ракаIат суннат ламаз Дела доьхьа дан» - аьлла дийр ду. Имамана тIаьхьа деш хилахь, «жамаIатца» йа «имамана тIаьхьа» аьлла тIетухур ду.\nКъаьсттина дешча дика ду аьлла сураташ дац таравихь ламазехь, делахь а хуучо хIора буьйсанна Къуръанан цхьа дакъа доьшуш чекхдаккхар дика ду, мархин баттахь дерриге Къуръан дешна чекхдалийтархьама. Оццул деша хала делахь, йа ца хаахь – хьайна луъу сураташ деша мегар ду фатихьатал тIаьхьа. КхидIа долу хIума массо хIума вуьшта ламазехь санна деш ду.\nТIаккха, цхьаболчара оцу ламазашна юкъахь олуш цхьацца дешнаш ду, уьш ца аьлча а гIалат дац, ламаз нийса хуьлуш ду.\nНагахь санна хьой ца кхеташ хIума диссинехь – язде, Дала мукъа лахь кхечу кепара кхето хьовсур ду вай.\n3. ХIокхул хьалха долчу жоьпера девза хьуна хIокху хаттарна жоп – мегар ду, Дала мукъа лахь.\n4. Божа бер хьалха даккха мегар ду, Дала мукъа лахь. Делахь а хьо божаберана хьалха ера яц, хIунда аьлча жамаIат ламаз дечу хенахь зуда зударшна бен имам хила йиш яц, нагахь санна шуна юкъахь божабер делахь – иза хьалхаваккха веза.\nЖамаIатан мел а хир бу шуна, Дала мукъа лахь. Ткъа оцу ахь дуьйцуш долчу хьадис кIел догIур дуй шу аьлча – цунах лаьцна хадам боллуш хIума ала ца хаьа суна, делахь а Делан къинхетам боккха бу, Цо Шегара ял йоцуш дуьтур дац шу, Шен комаьршаллийца.\n5. Витр ламаз – иза пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа, цул тIаьхьара суннат ламаз динчул тIаьхьа деш долу ламаз ду. Мархин баттахь таравихь ламазаш дар дика долу дела, церал тIаьхьа до иза мархин баттахь.\nИза уггар кIеззагниг цхьа ракаIат ду (иштта цхьалха иза долу дела олуш ду цунах Iаьрбийн маттахь «витр» - «цхьалха»), уггар дукханиг цхьайтта ракаIат ду. Шена луучо цхьа ракаIат дан мегар ду иза, цул тIаьхьа эттахьиг а дешна, салам а луш, делахь а цхьа ракаIат дина Iаддитар гIолий долчух дац. Шена луучо кхо ракаIат дан мегар ду, йа пхиъ, йа ворхI, йа исс, йа цхьайтта дан а мегар ду. Цхьаннал сов деш хилахь, хIора шина ракаIатал тIаьхьа эттахьиг дешар гIолий ду, тIаккха тIаьххьарчу цхьана ракаIатал тIаьхьа а эттахьиг доьшур ду. Лаахь, тIаьххьара ракаIат динчул тIаьхьа бен кхин юкъахь эттахьиг а ца доьшуш дан а мегаш ду иза. КхидIа дерг муьлхха а кхидолу ламаз санна ду.\nВитр ламаз мархин баттахь таравихьал тIаьхьа деш хилча жамаIатца дар гIолий ду, кхидолчу беттанашкал ша́ цхьамма дича гIолий ду.\n6. Витр ламаз динчул тIаьхьа тахIаджуд ламаз дан мегаш ду, хуьлийла иза мархин баттахь йа кхидолчу деношкахь. Цхьа хIоккхул хан йолаеза аьлла хIума дац таравихь ламазана а, тахIаджуд ламазана а юккъе. Ткъа тахIаджуд ламазан хан ерриге буьйса ю, хьой дIа а йижина хьалагIаьттинчул тIаьхьа муьлхха хенахь дан мегаш ду иза. Делахь а цуьнан уггар гIолий йолу хан шина кепара йийцина ю Iеламнаха – цхьаболчара буьйсанан тIаьххьара кхоалгIа дакъа ду аьлла иза, цхьаболчара буьйса ялх декъе екъча доьалгIа а пхоьалгIа а дакъа ду аьлла. ДIаюьжуш ца хилахь цу шина хенах цхьахайолчунна чохь дийр ду иза, дIайижина хьалагIаьттича а цу шина хенах цхьахайолчунна чохь дича гIолий ду, лаахь муьлхха кхийолчу хенахь дан мегаш а ду.\nЦундела, мархин баттахь таравихь ламазаш маьждигехь жамаIатца деш хилча, цуьнца цхьаьна витр ламаз дар гIолий ду, тIаккха хьайна лаахь оцу шина хенахь цхьанна чохь хьайна луучул тахIаджуд ламаз дийр ду ахь. Амма таравихь ламазаш ахь хьайн цIахь деш хилахь, нагахь санна хьо тахIаджуд ламаз дале хьалха дIаюьжур елахь – витр таравихьел тIаьхьа дар гIолий ду; нагахь санна тахIаджуд ламаз дале хьалха хьо дIаюьжур йолуш яцахь – витр ламаз таравихь ламазел тIаьхьа а ца деш, тахIаджуд ламазал тIаьхьа дан дIататтар гIолий ю. Иза гIолий дерг ду, хьайна лаахь иштта а, вуьшта а дан мегаш а ду.\n7. Таравихь ламаз къаьсттина мархин баттахь деш долу бархI йа ткъа ракаIат ду, хIора ши ракаIат дIадаьлча салам а луш. ТахIаджуд ламаз къаьсттина мархин баттахь деш дац, мархин баттахь а, кхидолчу деношкахь а дан мегаш ду. ТахIаджуд ламаз уггар кIеззиг дерг ши ракаIат ду, уггар дукха дерг дан а дац, хIора ши ракаIат дIадаьлча салам далар важиб а дац. Иштта и башхаллаш ю цаьршина юкъахь – хенаца йоьзна ерг, ракаIаташца йоьзна ерг а, салам даларца йоьзна ерг а. Ниййатца а ю цаьршинна юкъахь башхула – ниййат дечу хенахь таравихь ламаз билгалдан дезаш ду «таравихь» ламаз аьлла, ткъа тахIаджуд ламаз деккъа «суннат ламаз» аьлла ниййат дича а мегаш ду, «Iуьйкъа ламаз» аьлла дича а мегаш ду, «тахIаджуд» аьлла дича а мегаш ду.\n8. Лераме йиша, ахь бохучух со нийса кхеттехь, и ши сурат ахь вайн маттахь транскрипцица язде боху. Бехк ца биллар доьху ас хьоьга и шиъ яздан сан хIинца аьтту ца хиларна. Цул совнаха, цхьаболчу Iеламнаха дика лоруш а дац иштта Къуръан яздар. Цундела, хIокху мархин баттах бахьана а дей, Iаьрбийн маттахь Къуръан деша Iамо сацам бехьа хьайна. Хьайн диссинчу дахарехь кхочуш ца йича ца йолуш йолу Iалашонех цхьаъ хилийта хьажахь хьайна Къуръан деша Iамор. Хьуна боккха ме́л болуш хIума хир ду хьуна иза, АллахI реза хирволу бахьана а хир ду хьуна иза.\nДала аьтту бойла хьан цу гIулкха тIехь, кхидолчу массо дикчу гIулкха тIехь а! Дела реза хуьлда хьуна!


Петирова ПетIимат. Дукха ду, нохчийн мотт, хьан беркатах лаьцна дийца\nДукха ду, нохчийн мотт, хьан беркатах лаьцна дийца\nАхь мичахь Iамийна нохчийн мотт? Дукха къена бу хьан мотт… И хаттар сайга делча цунна дала жоп ца карош ойлане йолура со, хIоккхахь я эццахь аьлла дIадийца хIума а доцуш…\nДикка ойла йича, ткъес санна цхьа ойла къегира… «Iама муха бо шен мотт?! Иза хууш хила ма беза! Иза хьан сица хила ма беза…ТIаккха и са санна къена а хуьлу-кх и… Шен хенал дуккха а тIаьхьа дуьненчу даьлла тишделла са санна къена…»...\nНохчийн мотт! Сан ненан а, ден а, сан ворхIе ден а мотт! Дуккха а дийцина хьох лаьцна, дуккха а хьо хестош иллеш а декийна. Хьан лазам буьйцуш мохь-орца а даьккхина, хьох къахеташ узам а хазийна.\nХьан хазаллин, кIоргаллин доза цахилар а дийцина. Еккъа со цхьаъ йисиний те хьох илли даккхаза, хьох йоккхаер дуьненна а дIакхайкхоза аьлла хетало. Хьуна хастаман илли даккхаза… Иллех илли даккхал говзалла яц-кха соьгахь!\nАс хIун ала хьох, ас хIун ала хьоь, Нохчийн мотт! МаслаIате къамел дай вайшимма? МаслаIате къамел… Хийла сайн цатам со-сайца литта хIоьттича, ахь соьга деш ма-хиллара, маслаIате къамел… Сахаьдда юьйжи-кх аьлла хетачохь, ахь говзачу лоьро санна дарба деш, со гIаттор а кIеззиг ма ца хилла. Ненан къинхетам санна аьхна ма хилла хьо суна даим а, ден дозалла санна синъайаме а…\nХьан куьг а лаьцна ма йоьссина со аганара, хьан озаца ма девзина суна дуьне а. Ма дукха хилла-кх хьох дагайийлар, ма дукха хилла-кх хьох цецйийлар а! Ахь бен кхин цхьамма а лур боцу тешам а, ахь бен кхин цхьамма а хьоьхур доцу гечдар а хьоьгара ма Iемина…Дин а, Iадат а, гIиллакх а хьоьгахула девзина. Эхь-бехк боху дош а хьоьгахь зеделла… Вай кхоьллинчу Даллий, суний бен хаза йиш йоцуш, айса сайца деш долу къамел а хьан озаца дина. Хьан аз ду сайн бехкана къера хила со Iамийнарг, оьгIазло яшийнарг, бIаьрхиш дакъийнарг… цу бIаьрхиш юккъехула со елийнарг а…\nХьан озаца дара кхетамо схьалоцуш дуьххьара Делан цIе йоккхуш хазар. Тахана санна лерехь лаьтта тхо шена гонах гулделча Дадас беш хилла мукъам: «Дела, Хьо ма веза ву, Хьан Элча ма къобалво, Хьан Элчанца дийцинарг, хабар-къамел мерза ду…»\nЦул тIаьхьа устазийн хьехамаш, назманаш хьан Iаьнарца дара… Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) керстанаша хьийзавар а, Адам а, Хьава а ялсаманийчуьра арадаккхар а, ИбрахIима шен кIантана ИсмаIилна урс хьакха кийча хилар а, Аюб-пайхамара лайна цамгаран бала а, жима Юсуп вежарша гIу чу кхоссар а, кIант вайна бIарзвеллачу Якъуба барзе бехкбаккхар а… масане дара уьш цу исбаьхьчу назманашкахь девзинарг…\nТIаккха киншкашца гергарло тасаделча ма дукха доттагIий гулбира ахь! Даиманна а дагахь латта бисина уьш, церан масалш, хьекъале къамелаш…\nУьш бара халкъан иллийн, дийцарийн, туьйранийн, исбаьххьаллин киншкийн турпалхой. ТIаккха жимма дахар довза доьлча даста долийра кицанийн, забарийн маьIнаш…Цул тIаьхьа байташца гергарло…\nМасане хези и сих кхеташ, цIий кхехкош, ойлане вохуш, юха бIаьрхи доккхуш, дог мокхазал а чIагIден дешнаш…Уьш хьан дешнаш ма дара, нохчийн мотт…Хьан дешнаш, хьан хатI, хьан са…\nЦундела, нохчийн мотт, хьо соьгара хастамаш оьшуш ма ца хета суна-м, мелхо а, со ю-кх хьоьгара гIо оьшуш, хьох тийсалуш, хьох хадахь гIорасиз юьсур йолуш… Ахь хьоьстуш схьаялош ма ю со…\nАхь адам хила Iамош ма ю… Адамашца таръяла, цаьрца яза Iамош суна ахь хьоьхурш Кунта-Хьаьжин хьехамаера дешнаш ма ду: «ОьгIазечунна тIехь толам баккха дикаллица а, безамца а. БIаьрмецигчунна (пис волчунна) тIехь толам баккха комаьршаллица. Ямартчунна тIехь толам баккха цIенчу даггара хиларца. Тешаме воцчунна тIехь толам баккха тешамца. Къинхетаме, тийна-таьIна, кхечуьнан дуьхьа вала а кийча хила…».\nБохамо хьовзийна гIайгIане йоьжча, ахь сан лерах тухурш Мохьмадан дешнаш ма ду, хьан тешамечу мурдийн къеггина волчу векала Мамакаев Мохьмада шен даге дечу къамелан дешнаш: «…Ойлано хьо гIелдеш ма ирча хета, дог. Вайн гонна и гича осала хета, дог. Шен гIайгIа ша Iовшар стогалла хета, дог. Къурдашца къежвалар дозалла хета, дог…».\nВайн халкъан ерриг а амал схьагайта ницкъ ма кхаьчна оцу дешнашца…\nНохчийн мотт, дукха ду-кх хьан беркатах дийца, хьан сийлаллех кхайкхон… Хьох дан дозалла доцуш а ма яц со, бIаьрг хиларна кхоьру-кх…хьо дош ца хетачийн хьагI яхарна а кхоьру!\nХьан лазамаш ца гуш, хьан чевнаш ца лозуш а ма яц со… Уьш хьуна яз ца ян ца юьйцу-кх…хьан даьIнаш ца кIаргдан… дарбанна хьоьга хьан дикаллех а дуьйцуш…\nХьо ца безаш, ца хууш волчух йоккхаеш а ма яц со, ас царна неIалташ ца бахарх…Хьо церан неIалтах ларбан, хьан сийлахьчу амална и неIалт марздаларна кхоьруш, хьо цунах ларбан гIерта-кх…\nЦундела хьуна маслаIат лоьху-кх, цкъа мацах, дукха я кIеззиг шераш хьалха, сан некъаш кегалуш, «хиллачийн, хиндолчийн дозанехь цхьаъ цхьалха йисича» сан ненан озаца ахь суна дина маслаIат санна. ДагадогIий хьуна хIетахь ахь аьлларг? Уггар хьалха хьайна хьуо мила ю хаа, ткъа кхиндIа дерриг а чот яц…\nИ ду-кх сан хьоьга ала а! Ткъа хьуна пебетташ волчо бийриг шена эшам бу, цунна байттамал ала-м хьан орца оьшур ду цунна…\nНохчийн мотт! Декъала ву-кх хьоьца уьйр теснарг! Декъала ву-кх ахь уьйр лаьцнарг…


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зударша дашо хIума лело ца магочу хьадисах лаьцна Коьрта агIо\nАбу Давуда а, Насаийс а дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу цхьа зуда еана хиллера аьлла, шен йоI а ялош. Цу йоьIан куьйгах боьллина боккха дашо ши хIоз гича, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хаьттина хилла цуьнга: «Цу (хIоьзнех) закат лой ахь?». Нанас жоп делла: «ХIан-хIа». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «АллахIа оцу хьайн йоIана цIерах ши хIоз куьйгах боллар де́зо́р дуй хьуна?». Цу зудчо тIаккха и ши хIоз шен йоьIан куьйгара хьабаьккхина охьа а тесна аьлла: «И шиъ АллахIан а, Цуьнан элчанан а бу-кх». Iелам-наха бах: цу хьадисехь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу зудче ца аьлла: «хьайн йоIе дашо хIоьзнаш хIунда леладойту ахь», муххале а цо закатах лаьцна хаьттина цуьнга. Ткъа деши лелор хьарам хиллехьара цо иза аьлла хир дара цуьнга. ТIаккха, Iелам-наха ма-аллара, вайна хьалха масийтта хьадис ду, зударшна горга деши лело ца мегаш хилар гойтуш а, цара и горга деши лело мегаш хилар гойтуш а, цара муьлхха а кепара деши лело мегаш хилар гойтуш а. Цул совнаха, Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIусамнаноша а, асхьабийна зударша а деши лелош хилла хилар билггал хууш ду, зударша деши лелор хьалха-хьалха дуьйна схьадогIуш а ду, Iелам-наха еш инкарло а йоцуш.


Бераш – вайн хиндерг\n22 декабря в 10:14 (2009 г.)\nДай-наношна хазахетар дохьурш. Статистико гойтуш ма-хиллара, Нохчийн Республикехь хIора эзар стагана леринчу хьесапехь ялханна тIера кхойттанга кхаччалц бер ду церебральни паралич олуш йолу цамгар токхуш. И хаамаш буьззина бу олийла а дац, хIора дийно цунах заьIап хилла тIеттIа керла бераш гучудохуш хиларна. Кхолладелла хьал мелла а нисдаран Iалашонца вовшах а тоьхна, тахана Соьлжа-ГIалахь кхиамца гIуллакх деш ю и лазар кхеттачу берашна дарбалелоран реабилитацин центр. ХIинцале а 800 берана дарба а лелийна цигахь. Вайн кхузахь центр йиллар юкъадаьккхира берийн дахар хаддаза шен хIора дийнан тергамехь латтош волчу Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана. Цо тIедилларца Нохчийчу кхайкхира «Докторан Нестерован китайски медицинин клиникан» генеральни директор Нестерова Светлана. Республикан куьйгалхочо жигара дакъа а лоцуш, йоццачу хенахь бартана буха куьйгаш а яздира, проект чIагI а йира. Цхьана баттачохь Китайхь йолчу Тай-Юаньски госпиталехь профессоран Го Син Чжин куьйгаллица нохчийн лоьраша караерзийра китайски медицинин къайленаш. Центрана оьшуш долчуьнца дерригенца кхачо йира республикан могашалла Iалашъяран министра Ахмадов Мусас.\nКитайски а, нохчийн а медикаша эха шарахь бинчу белхан жамI ду бархI бIе берана лелийна дарба. Цигунотерапия олучу кепах пайда а оьцуш, 20–24 дийнахь дIахьо берашна дарба лелор. Профессора Го Син Чжос хаддазчу тергамна кIел латтабо шен махкарчу говзанчийн болх. Ткъа Нестерова Светланас, ша китайски медицинехула говзанча хиларе терра, лоьрийн белхан дикаллина а, церан корматаллина а тIехь таллам латтабо.\nСтенах лаьтташ бу шина махкарчу лоьраша цхьаьний беш болу болх? Уггар хьалха тIе тидам бахийта беза дарбанаш лелор дIадахьарехь стандартизацин карта кечдина-хIоттийна хиларна. Цунна тIехь билгалйоккху процедураш дIаяхьаран хан. Цо шена европейски терапия юкъалоцуш хиларна, дарба лелорехь, гIоьналлин хорма санна, дуьххьара юкъаялийна и кеп Нохчийчохь. Дийнан йохаллехь, цуьнан цамгаран йозалле хьаьжжина, берана ворхI тайпана дарба леладо, шена юкъайогIуш иглотерапия, физиотерапия, цигун-терапия, фито-музыкотерапия а йолуш.\nЦомгашчеран неврологически симптоматикан мах хадош профессора Умаровас дIабаьхьначу талламаша гайтина центрехь дарбанаш лелийначу берех 90 процент долчеран могашаллина дика Iаткъам бина хилар, ткъа царах 50 бер тодала герга ду. Дарба лелочу муьрехь жигара гIуллакх дан болабелла церан коьртан хье, психически функцеш, гучуйовлу берийн могашаллина дика Iаткъам беш йолу кхин агIонаш. Ткъа цхьадолу бераш шаьш когбаккха а дуьйладелла.\nАмма цунах алссам пайда хилийтархьама дарба лелор шарахь кхузза дIадахьа деза, аьлла хеташ ю доктор Нестерова. Бераш тодаларна ехха хан оьшу. Иза цхьаннан а гIо доцуш когбаккха, шен куьйгашна доладан лууш долчу беран Iаламат боккха къинхьегам а, дай-нанойн Iаламат доккха собар хилар а ду. Практико гойтуш ма-хиллара, нагахь цамгар тIаьхьенера тIаьхьене йолучарах яцахь, берех 90 процент дерш тодан йиш ю. Цундела хьалхахIоттийначу Iалашоне кхачархьама тахана кхочушъеш йолу проект кхачаме яц. Доктора чIагIдарехь, цомгашчу берашна диагностика ярехь а, уьш дарба лело центре охьадахкарехь а гучуделира вайн республикехь цомгаш долчу берийн барам юьхьанца дина хиллачу хьесапел шозза сов алсам хилар – ши эзар гергга. Цуьнан коьрта бахьана лара догIу дай-наной тайп-тайпанчу бахьанашна шен хенахь лоьрана тIе ца дахар бахьанехь бер цомгаш хилар тIаьхьо бен гучудаьлла цахилар. Говзанчина хетарехь, чаккхенан а дац и терахь. Долуш долчу хьолан дуьззина сурт хIотто таро хир ю Нохчийчохь хIинцалера проект кхочушъяр дIадахьарехь. ХIунда аьлча, лоьраша шайна тIехь долу декхарш нийса кхочуш ца дар бахьанехь керла дуьнен чу довлуш долчу берийн чоьтах и барам алсамбала тарлуш хиларна. Ткъа ишттачу меттигех лардалархьама Нестерова Светланина хетарехь, дика хир дара, Москвара говзанчаш цунна юкъа а озош, оцу Iалашонца леррина йолу программа юкъаялийча.\n– Тахана билгалдевллачу дерриг берашна буьззинчу барамехь дарба лелорхьама хIинца болуш болчу 120 маьнгин меттана тхуна 240 маьнга оьшу, – дуьйцу С.Нестеровас. – Проектан бюджет кхин алсам а ца йоккхуш, Китайрчу лоьрийн барам алсамбаккха йолу таронаш карийна тхуна. Тахана центрехь гIуллакх деш цхьайтта говзанча ву. Иттаннан меттана оцу балхана юкъаозийна меттигера ткъа лор. Республикан Президента Кадыров Рамзана гIо дар бахьанехь таро хилира яцйина хадийна а йоцуш, китайски медицинах Китайхь шех пайдаоьцуш ма-хиллара пайдаэца. Цундела ницкъ кхаьчна йоццачу хенахь дикаллин болх дIабахьа. Амма хIара шо чекхдаларца чекхболуш бац кхузахь оцу декъехь беш болу болх. Республикан могашалла Iалашъяран министран дехарца китайски лоьраша дакъа а лоцуш, проект гIуллакх деш хир ю тIедогIучу 2010-чу шарахь а. Проект кхочушъярехь билгалдеш ду и цамгар кхетта дерриг бераш дарба лелорна юкъадало. Аьлча а, лоьран гIо оьшуш долу цхьа а бер юьстах дуьтур дац.\nКитайхь Нохчийн Республикан хьашташ лардеш а, шех цигахь нохчийн лор аьлла цIе тиллина а йолу Нестерова Светлана Ивановна тешна ю ша а, шен накъосташа а деш долу гIуллакх адамашна, къаьсттина берашна Iаламат чIогIа оьшуш хиларх. Доккха хазахетар дац-ткъа цамгаро лаьцна хилла бер, цхьаьнггара гIо доцуш ша кога а хIоьттина, долалуш гар. Хила йиш юй цул доккха совгIат лоьрана а, беран дена-нанна а?! И хазахетар, иштта совгIат Нохчийчоьнан дуккха а доьзалшка кхачийта Iалашо хIоттийна гIуллакх деш ю тахана доктор Нестерова. Дала аьтто бойла цуьнан!


Полисхоша кIентий байина дай Тбилисехь митинге арабевлла юха\nЛахьан-бутт 11, 2018\nСтохка полисхоша дIахьочу леринчу операцехь вийначу ПIаьнказарчу 19 шо долчу вахархочун да Мачаликашвили Малхаз Руставелин цIарахчу проспекте веана Саралидзе Зазана а, кхиболчу протестхошна а тIехIотта.\n"Рустави 2" телеканалан эифрехь Мачаликашвилис дIахьедира, шена телевизионехь гира Саралидзе Заза а, цуьнан нана а дарбан цIийне охьадуьллуш, тIаккха лаам хилира шен митинге ван аьлла.\n"Тхайн маршо Iалашйийр ю оха" аьллачу акцин Iалашо ю, митинг вовшахтоьхначара дийцарехь, кIентийн байинчу дайшна гIо лацар. Эфирехь Мачаликашвилис юха а кхайкхамбира Iедалхошка шен а, Саралидзе Зазин а кIентий байинчарна таIзар даре.\nХьалхо акцехь полисхошна а, дуьхьалончашна а юкъахь тасадаларш хиллера. Парламентна хьалха четарш ца тохийтинера полисхоша гулбеллачаьрга. Оцу юкъахь вон хилла Саралидзе Заза а, цуьнан нана а дарбан хIусаме дIабигинера.\nТIаьхьо аьтто белира протестхойн кхо четар хIотто а. Акци дIахьош ю карарчу хенахь а.


Хьаштырнакъан вежарий-эпсараш мехка лорбой хинна латт\nДаьхе лораяр — къонахий гIулакх\nСелий бетта 30 ди 2021 шу\nХьаштырнаькъан Адам компьютерца болх беш ва\nВай къамах бола нах даим а хиннаб тIема гIулакх дукха дезаши, цунца хьакъ долаши. Кхыметтел бусалба нахагахьа ца боалаш, шоаш баха мохк малагIа ба ховш, эггара хьалха цун хьашташ лорадеш хьабаьхкаб уж. Дагавохаргва вайна эрсий-туркий тIем тIа лаьтта, тIехьагIо инарал яха еза цIи енна Байсарнаькъан Бунхо, Узун-Хьажий эмират йохаеча хьинаре дакъа лаьца Гарданнаькъан Тоаркхо-Хьажа, кхыча къамаша санна эрсий мехка га ца дохкаш, имам Шамала духьаллаьтта гIалгIай. Кхоачам ба духхьала Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIа дакъа лаьца, байна вай къамах бола нах дагабехача. Вешта аьлча, даим а шоай мохк лорабе гIерташ, хьабоагIа вай къаман къонгаши мехкарийи.\nИштта хиннад хьалха, иштта да хIанз. Эскарцара безам кIаьнкий дегашка сомабоал, уж кхувш боагIаш. Сона из дика хов, сай бера ха дагаехача. БархI класс яьккхачул тIехьагIа, массадола каьхат кийчдаь, тIема училище деша ваха лаьрхIар аз. Са безам тIабодаш хиннар яр танкови училище. Наьсарерча военкомата уйча еррига училищеш йовзийташ йоккха стенд йоаллар, массаяр яйза а яйза, къаьстта танкаш Iомаергьяр хержар аз. Уж каьхаташ дахьаш со тIавеча, «хьо пайдана вац цу училище вахийта, лакха ва, танка чу Iочухувшаргвац» аьнна, дIа ца эцаш витар со. ХIаьта а школерча юнаармейций отряде волаш, дукха хIама Iомадир сона: строевой кийчо, цунна чудоагIар тIема IаьдалагIа, мугI боха ца беш, нийса лела а илли ала а хар; герз вIашагIдаккха а вIашагIдолла а хар; герз нийса кхоссар, иштта кх. дI. ЛаьрххIа тхона тегийта тIабувха гIирс а бар, эскаре хулачох таралесташ. ХIаьта цкъа, дагадоагIа сона, керда шера хетаяь бал йолаш, хIаравар ший-тайпара костюм ювхаш хила веза, аьнна, хьакхайкадир тхога школе. Иштта костюм йоацар, бала юкъе дакъа лаца дIачувутаргволаш вацар. Сона чIоагIа ловра цу бале ваха а кхычар санна сакъерда а. Даггара уйла йича, сона дагадехар дукха ха йоацаш эскарера цIавенача тхоай кхоаччарча гаргарча сагагара салтечун парадни барзкъа деха, из тIа а дийха, старшинай кеп йолаш, цига ваха. Са гIулакх хилар, костюм а елар сона, из тIайийхача, бале а чувитар со. Цул совгIа, школе дешабагIарашта дагадохийтар аз, мел хоза гIулакх да эскарца хилар. Цу тайпара моттигаш кхы а нийсъеннай са вахаре.\nИз деррига аз дувц, маца, мишта хьахулаш ба герзашцарча низашцара безам дагадохийтар духьа. Хетаргахьа, иштта хьахинна хила тарлу из берригача мехка а дуненна а бовзаш болча вай инаралий Овшнаькъан Султана Руслана, Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека, ЦIечой Султана Мусай, Султигнаькъан Асхьаба Мухьмада, кхычар дегашка. Цар, из наькъа юхь дIа ца хецаш, дIахо а шоай вахар дувзадаьд эскара мугIарашца. Ала мегаргда, цар деррига шоай вахар цу гIулакха дIаденнад. Цу тайпара дIадоладеннад тIема гIулакхацара хьоашал Хьаштырнаькъан вежарашта Адамаи Ахьмадаи. Уж эпсараш ба, инарала даржага кхаьчабеце а, шоашта хьалхашка латта декхараш кхоачашде гIерташ, дикагIчарна юкъе хила хьожаш, хьабоагIаш ба таханарча дийнахьа. Лоацца дувцаргда вай уж хьабаьннача дезалах а, царех шоаех а лаьца.\nАхьмад а Адам а шаккха ваьв Наьсарен района Аьлтий-Юрта Хьаштырнаькъан Амиреи Налгнаькъан Фердовсеи дезале. Уж Хьаштырнаькъан, се зIамига кIаьнк волча хана денз, бовзаш ва со. Воккха саг вар цар тайпан Iаьла яхаш. Тхона лоаллаха вахар цун доттагIа. Ше царцига воагIача хана, тIема кийнаш ювцаш дола илли доахаш воагIаргвар. Цун иллеца дар «бухь багIа кийнаш» яха дешаш. Эрсий меттала аьлча, «будёновка» оалаш йола кийнаш яр цо йийцараш. Уж дешаш диц ца луш, воккха хинначул тIехьагIа, Ахциева Хадижата дIаоалаш долча «Яндаре» яхача иллена гIалгIай таржам деча хана, цунна юкъедихьар аз. Из илли дIадолалу «лепаш я лоамий бухь багIа кийнаш» яхача мугIарца. ТIема гIулакха мутIахьа хиннаб ала гIерт со, вувцаш волча шин зIамигача сага дай а. Иштта ца хилча, цар хоржарг а бацар цунца бувзабенна никъ. Вежараша дийша чакхъяьккхай Наьсарера № 3 йола юкъера школа. Цул тIехьагIа Адам деша отт Санкт-Петербургерча инарала А. В. Хрулёва цIерагIча гIирса-технически Iалашо лоаттаеча даькъе къахьегаргдола нах кийчбеча тIема академене чуйоагIача цIермашиннаькъа эскара а тIема гIулакха дIа-юха лелара а институте. Цига дешаш волаш, ший даь-наьна а къаман а сий хургдолча тайпара, шийх дика тIемхо хургволча беса деш цо. Хетаргахьа, цунна из карагI а даьннад. Институте даьккха пхи шу зехьа дайнадоацилга хьахайташ я цунна енна грамота, цун гIирс хозбеш йола тIема майдилгаш. Институт яккхарца цунна деннад эпсара чин. Карарча хана из воккхагIвола лейтенант ва. Из болх беш ва Ярославлерча цIермашиннаькъа механизаце 303-ча къаьсттача батальоне. Дика дIабодаш санна хет сона цун болх. Из бакъдеш я соахка 61207 тIема даькъа командира полковника В. Панарина цунна енна сийлен грамота. Цу тIа белгалдаьккхад Адам 98557-ча тIема даькъа ротанна чуйоагIача взвода (2-гIа тIаьш-гIорчаш увттаду) командир хилар. Цул совгIа, 2020 шера тIерроризманна духьалалаттача бIухой дикагIвола командир лаьрхIав цох. ХIанз Адам ший тIема гIулакх дIахо а толамца дIахьош ва.\nВоккхагIчунгара масал а эцаш, цул тIехьа ца виса гIерташ, хьавоагIа Ахьмад а. Цо яьккхай лакхе хьоахаяь Санкт-Петербургера тIема академи. Из а, эпсара дарже а волаш, къахьегаш ва Екатеринбурге. Шоаш отпусках цIабаьхкача, эггара хьалха уж бIаргтоха боагIача нахах цаI я цар наьн-нана МутаIалнаькъан Жарайдат. Дукха хIама бIаргадайна, хало яйза саг я из. Цун да Iаьлий Хьусен Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIара цIа ца воагIаш, де доацаш вайнав. ТIемо шийна иштта чов яьяле а, Жарайдата а хоза хет аьнна хет сона ший йиIий-къонгаш иштта кхийна.\nЦхьаькха цхьа дезалхо ва Амиреи Фердовсеи дезале, нагахьа санна из воI хиннаваларе, сона хеташ, из а вай мохк лорабара гIулакха дIалургвар аьнна хет сона даси нанаси. Цар дIа ца лой а, из ше хургвар вежарашта тара хила гIерташ. Цар караийца никъ дIабахьа ловш. Бакъда цар кхоалагIвола дезалхо йоI Хьава я. Из а, лакхара дешар дийша яьнна, къахьегаш я, царгаш тоаеча лорий клинике администратор йолаш.\nОалаш ма хиллара, Москва а цхьан дийнахьа хьалъяьяц. Цу сахьате инаралаш хилац эпсарех, шоай гIулакх нийса дIахьош, мехка гадаккха кийча болаш уж хьабоагIе, царех а хила тарлу инаралий мугIараш кхы тIа дузаш бола нах. Цхьа кица да-кх вай къаман цу хьакъехьа. Цо яхачох, «сатехача салтечох эпсар хиннав». Укхаза тIатоха лов, эпсар хулаш санна, инарал а хиннав. Вежарий Хьаштырнаькъан Адамеи Ахьмадеи аьттув балар лов, цар хержача халача новкъа. ХIаьта цар даьна-нанна баркал ала безам ба, иштта уж кхебарах а, Даьхен доазон лорадеча гIулакха, кхо ца беш, уж дIабаларах а.\nХьаштырнаькъан Ахьмад ший тIема хьакимца\nЛоамарой метташ тохкаш хинна инарал\nПетр Карлович Услара 205 шу дизарга\nАьтинга бетта 23 ди 2021 шу\nДика воI — гIала\nИштта ала мегаргдолаш вар ОМОНа командира заместитель Чаненаькъан Ювсап\nНаькъаш тоадераша шоай болх дIаболабаьб «Экажево- Сурхахи» даькъа тIа\nчЭбарг-Юртарча Iаьдало моттигера салоIама доазув тоадаьд\nГIалгIайчен МагIалбика районе дIахьоргья мини — футболах йола турнир\nГIалгIайчен МЧС урхалено арахецаш долча кепа йоазонашца хьаштдараш ба\nМогушканаькъан Мувсас олимпийски совгIатех бола къовсам йистебаьккхар


Цхьа шо сов хьалха Iамеркера Нохчийн доттагIчо цхьа лугIат даийтинера суна, аьлча а, лугIатан проспект. Мужалт тIехь Нохчийн-Ингалсан дошам, аьлла, яздина дара цуьнан Латинийн а, Киррилицин йозанца. Изза Ингалсан маттахь а дара гочдина. ЛугIат яздинарш а бара гойтуш: Николс Джоанний, Вагапов Iаьрбий. И лугIат яздар муха нисделира шун, муха бира аш цунна тIехь болх, аьлла, хаттар делира ас Берклехь Iаш йолчу профессоре Николс Джоанне.\nНиколс Джоанна: Тхо цхьа эзар исс бIе дезткъе ялхийтталгIачу шарахь дуьйладелира, аса и сайн ГIалгIайн арен методийн класс йолийначу хенахь. Тхан классехь хиллачу студенташна а, суна а гуш дара тхуна дуьхьалкхеташ долу дешнаш тхан коьртачохь соцуш ца хилар. Цундела оцу дешнийн датабаза хIотто сацам хилира тхан. И дешнаш тхуна хьоьхуш хиллачу Гулиев Iийсас а элира, ма дика хир дара, тхоьга цхьа лугIат хIоттаделча.\nЭццахь болх дIаболийра оха. Цхьа шо далале, оха мел лелийна долу дош а дIаяздийр оха, тIакха, Iийсаца цхьана, гIалгIайн маттахь зорба тоьхначу масех хьосте а хьаьжийра со. Ишта хIоттаелира тхан, цхьа эзар герга дош шена юкъахь а долуш, ГIалгIайн-Ингалсан а, Ингалсан-ГIалгIайн а лугIат шен хьалхарчу вариантехь. ГIалгIайн-Ингалсан лугIат кхин а латинийн йозанца а яздира оха.\nОцу цхьана шарахь кечдинчу дешнижайни тIехь дукхах долу хандешнаш а, цIерметтадешнаш а, массо оьшуш долу хIума а дара. Оцу хенахь дуьйна, и шордеш, схьайогIуш ю со. Оцу юккъешхула, цхьа эзар исс бIе дезткъе ткъесналгIачу шарахь ахчан-таро елира суна, доцент Вагапов Iаьрби цхьана шарана Соьлж-гIалара вало, Нохчийн меттан арен методийн классехь дакъа лаца а, соьца лугIат тIехь болх бан а. Доцент Вагаповна Нохчийн мотт дика хаа, цунна ингалсан мотт а бевзу.\nЦо ша а хIоттийнера Ингалсан-Нохчийн лугIат. Компьютер тIехь болх бан а хаа цунна. Латинийн йозан тIе нохчийн мотт баккха луучарех а ву и. Аьлча а, оцу балхана оьшшуш волу стаг вара и. Цо болх бан а бира. И дIавоьдуш хенахь, пхи эзар гергга дош долуш, датабаза гулъелира тхан. Церан грамматикан билгалонаш а , ингалсанматтахь дина маьIна а, багахь олу кепаш а къастийнера оха.\nИ дешнаш студенташа шайн классехь гулдинчарех а, Вагаповс тхуна нохчийн туьйранаш доьшуш, оха дIаяздинчарех а, зорба тоьхначу хьасташкара цо тхуна схьаэцначарех а вовшахтоьхнера оха. Церан грамматика а, аларан хорманаш а юха а теллира оха. Цул сов, цо ша хьалха гулдина дешнех а пайда ийцира оха, иштта дIа кхин а.\nМаршо Радио: Муьлххачу а язбечу белхан шен дешархо хила везаш ву. Шаьш яздина долу лугIат Нохчийн а, Ингалсан а меттанаш Iамо луучарна а, говзанчашна а, журналисташна а хьажийна ду боху профессор Николса.\nНиколс: Иза пайдехь хилийта Iалашо яра тхан Нохчийн мотт Iамо луучу Ингалсашна а, Ингалсан мотт Iамо луучу Нохчашна а (я ингалсан йозанаш деша луучарна), Кавказан меттанашна тидам тIебирзина волчу муьлхачу талламхочунна а, цхьа жимма Нохчех къамеле бовла луучу журналисташна а.\nОха гочдарш муха дора аьлча, цкъа хьалха массара лелош долу, пайдехь долу дешнаш лехира оха. Царна, ма-хуьллу дукха, ингалсан гочдарш къасто гIоьртира тхо. Цундела тхан хIинца Нохчийн маттахь 6 эзар ца кхочуш дош бен дацахь, Ингалсан маттара схьаэцна 8 эзар ца кхочуш дош ду тхан. Ишта нохчийн мотт буьйцучарна ингалсан маттахь йозанаш деша атто хир ду, аьлла, хийтира тхуна. Пайда алсамо хила тарло ишта.\nХьоьгахь йолчу верси тIехь а, араяла езачу тIаьххьарчу вариант тIехь а йоца грамматика а ю, оха ингалсан маттахь луш, Нохчийн масалш а далош. Нохчийчохь цунна зорба тоха аьтто хилахь, аьлла , и нохчийн матта яккха а луур дара суна, дешхьалхенца цхьана. ТIаьххьарчу верси тIехь, Ингалсан-Нохчийн декъехь, Ингалсан дешнийн билгалонаш а, багахь аларан кепаш а ло оха, Нохчийн декъехь санна. Ингалсан дешнаш муха ала деза гайтаро ший а мотт Iамо аьтто бо.\nМаршо Радио: Николса Вагаповца арадаькхинчу лугIат тIехь лелош керла йоза ду, Латинийн бух тIехь хIоттийна долу. Дезкткъе уьтталгIачу шерашкахь Ичкерин Iедалша юкъадаккха гIоьртинчу йозанах къаьсташ ду и, элпашна тIехула а, кIелхьара а хьаьркаш ца хиларца. Цхьа аз гайта, наггахь ши элп вовшахтаса дезаш делахь, зорбан гIуллакхана а, компьютер чохь лело а, аьттонаш луш йоза ду и, цхьа шеко йоцуш. Йоза хийца муха дага деара шуна, аьлла, хаьттира ас соьца къамеле яьллачу Николс Джоанне.\nНиколс: Дукхах болчу Нохчашна дуьххьар гуш хир ду и. Оха хIун дира аьлча, тхан лугIат тIехь массо Нохчийн дешнаш хIинца лелош долчу кириллицин йозанца яздина ду. Цул сов, церан аларан кепаш гайта, уьш кхин а оха хIоттийначу латинийн транскрипцица дIаяздина, тIехула хьаьркаш а йоцуш. Ишта транскрипцеш аса духка хенахь дуьйна лелош ю, меттанаш толлуш.\nЦхьа эзар исс бIе дезткъе уьтталгIачу шерашкахь Нейдерланд-пачхьалкхера меттаIилманчас Коэн Ирвина лело йолийра сан абатан цхьа верси, Нохчийн матта Библи а, кхин а цхьацца язорш а гочдеш. Дезткъе йолхуьтталгIачу шарахь оха шимма, вовшах а кхетта, тхайшинан системийн бух тIехь цхьа юкъара абат хIоттийра. Оха и хIунда динера хьуна аьлча, оцу хенахь интернет керла хIума яра, тIаккха компьтерийн операцин системаш кхин дика а яцара. Тхуна -- сан студенташана а, суна а -- гIалгIайн мотт толлуш, компьютер чохь лело атта долу йоза дезар.\nЦарна сихха компьтер чохь зорба тоха а дезаш дара, шайн белхаш суна гайта, леррина долу элпаш леха а ца оьшуш. ГIазкхийн мотт а, кириллицин элпаш а сан студенташа лелийна а дацар. Тхуна тхайна дикка девзуш долу латинийн элпаш дезар, тIехула хIитто дезаш хьаьркаш а доцуш, совнах хIума а доцуш, деша атта а долуш. Юха тIаккха гучуделира, и практикехь лело атта йоза дуйла.\nТхайн лугIат тIехь тIехула хьаьркаш доцу, зорба тоха атта долу латинийн элпаш лелийра оха. И практикехь лело атта йоза дуьйла а хии тхуна. Оцу йозанца компьютер чухула кехат дахьийта йиш ю хьан хьаьнга а.\nТхайна аьтто лоьхуш, хIоттийнера оха и абат, юха, и дика дуйла хиича, кхин дIа а лелийра оха и. Нохчийн маттахь лелош йолу киррилица латинийн йозан тIе яккха цхьа проект хьалхе дуьйна йолуш яра. Схьахетарехь, Азербайджанхойн меттан йозан тIехь хIоттийна ю и, цхьацца элпаш тIе а тоьхна. Цхьана кириллицин элпана цхьа латин элп а далош, транслитераци ю и. Амма кириллица тIехь долу йоза кхачам болуш ца хуьлу, лугIат хIоттош хилча, цо цхьадолу аьзнаш гойтуш доцун дела.\nДиъ аз гойтуш, элпаш а ду хIинца нохчийн маттана лелочу йозан тIехь. Цхьа а аьтто бац, оцу йозан тIе а хьаьжна, дош билггал муха ала деза ган. Нохчийн мотт Iамо луучу кхечу мехкашкара нахана цхьа а гIо ца хуьлу цунах. Ингалсан маттал гIолехь-м ду и, амма хIетте дика дац и. Дешнижайно гайта деза, дош муха олу. Тхайн лугIат тIехь тIехула хьаьркаш доцу, зорба тоха атта долу латинийн элпаш лелийра оха. И практикехь лело атта йоза дуьйла а хии тхуна. Оцу йозанца компьютер чухула кехат дахьийта йиш ю хьан хьаьнга а. Компьютер мел шира елахь, муьлха системи тIехь я платформи тIехь и елахь, дешалур ду и. Ур-аттал уьн шарахь араяьлла зорба туху машен а лелалур ю хьоьга, оцу тIехь оха лелош долу массо элп цунна тIехь хир долу дела. Цо Нохчийн меттан аьзнаш а гойту, леррина долу элпаш а ца леладо.\nМаршо Радио: Нохчийн мотт хьехаран гIуллакх даима ледар хилла Нохчийчохь. Советан Iедал долуш, гIаланашкахь ишколашкахь хьехна а бац и, масала. И Iедал дIадаьлча, то ца делира хIумма а гIуллакхаш. Хаза, шера, цIена Нохчийн мотт буьйцуш волу стаг карош вац атта, хьо и лаха араваьлча. Цуьнан дуккха а ду бахьанаш, царах цхьаъ-м хIете-вете дешарца доьзна ду. Хьо Нохчийнчоьн дешаран министраллех кхета-м ца гIоьртира, шаьшшима яздина лугIаттий, хIоттийна долу керла йозий а гайта? Профессор Николс ю жоп луш.\nНиколс: Сан цхьа а контакт хилла яц Дешаран Министраллица. Аса оцу лугIат тIехь беш болу болх цхьа эзар исс бIе дезткъе ткъесналгачу шарахь болийра, Вагапов Iаьрби Беркли веача. Цул хьалха сан цаьрца контакт хилла яц, ас болх болоза хилла дела. Цул тIаьхьа царна тIекхочийла а дацар. ТIекхаьчча а, цаьрга гIо далур дар, аьлла, а ца хета суна. Сан Нохчийчоьнна леррина, механа еза йоцу верси араяккха йиш хилахь, со оцу министраллех я кхечу гIуллакххойх кхетар йолуш ю, цигахь и яржо. Сайна дуьхьал кхеттачу массо Нохчочунца къамел до аса оцу йозан системех лаьцна.\nСан жамI хIу ду хьуна аьлча, Нохчаша шаьш къасто деза шайна товш долу йоза. ТIевеанчу стеган олийла дац цаьрга: ишта язбан беза аш шайн мотт. Сан ала йиш хIу ю хьуна аьлча, ишта язбан мегар дара аш шайн мотт. Массо дош а гойтуш, церан массо хорма а гойтуш, йоза дIа а нисдина, цуьнан билгалонаш къастош долчу лугIато хьеха там бара, хIу дан деза йозан системица. Йоза хийцар харжаца доьзна гIуллакх ду. Даима хилла а ду и ишта. ХIинца цIеххьана керла абат юкъадаккхар хьекъале хир а дацара. Баккхийчеран чкъурана кириллица ю евзуш ерг таханлерчу дийнахь. Кегийчара нохчийн маттахь дешар дешна а дац. Цара дукхачу хьолахь Нохчийчоьн арахьа дешна. ГIазкхийн маттахь бен хаа ца хаа царна йоза-дешар. Церан дуьхьа латин йоза юкъадаккхахь, билгал хууш дац, цара и тIеоьцу я ца оьцу. Амма баккхийнаш хIете-вете дIахадабо вай тIаккха.\nСихо а йина, кириллицина тIера латинийн йозан тIе довла деза, ала ца лаьа.\nНохчий цIера баьхча, церан шайн маттахь хIума язъян йиш йоцуш хенахь, нохчийн мотт хьоьхуш боцуш хенахь, цуьнан статусана доккха зе хиллера. ХIунда аьлча, и цул хьалха латинийн йозан тIера кириллицина тIе баьккхинера, адам цуьнах дола кхиа а ца делира, ишколан Iаматаш дукхачу декъана хийца йиш а ца хилира. Иштта, латинийн абатан бух тIех долийна йоза-дешар дохийра, ткъа керла, кириллицин бух тIехь долу дешар дIахIотта кхиа а ца делира - нах цIарах-цIийнах бохийра.\nШийта шарахь церан йоза-дешар Iамо йиш а ца хилира. Цул тIаьхьа, вуно дуккха хан йизира, дешаран ламаст карладаккха, цIеххьана дохийна долу. Цундела суна, сихо а йина, кириллицина тIера латинийн йозан тIе довла деза, ала ца лаьа. Нохчийн маттахь дешна болчу наха шаьш бан безаш бу цу хьокъехь сацам. Амма, нагахь санна нахана йоза хийца лаахь, и муха дан мегар дара, цхьа некъ гойтуш бу аса.\nМаршо Радио: ЛугIаташ яздина а ца Iаш, Нохчийн меттан грамматика а ю хIоттаян езаш, и мотт толлуш хилча, Николс Джоаннас дийцарехь. Ша йолийна йолу ГIалгIайн грамматика чекх ма-яьккхина, оцу балхана тIеерза дагахь ю ша, боху Iамеркера меттаIилманчас.\nНиколс: Суна луур дара и дан. ХIокху сохьта ГIалгIайн меттан грамматика ю ас чекх йоккхуш. Ма-хаъъар, цуьнан грамматика чIогIа тера ю Нохчийчух. Аса сайн аспиранташка а язбойта тайп-тайпана белхаш оцу темех лаьцна. ГIалгIайн грамматика чекх ма-яьккхина, нохчийн мотт талла, цхьа проект дIайоло дог-ойла ю сан. Иштта, ахчан гIуллакхаш къасто лууш а ю со, Нохчийн меттаIилманчаш а, студенташ а бало, оцу талламехь дакъа лаца.\nУьш кIоргера талламаш а беш, керла хIуманаш гучудаьхна нах хила безаш бу. Суна цаьрга байта луур бара и болх, аса а ца беш я ненан мотт ингалсаниг болчу сайн аспиранташка а ца бойтуш и. Цхьа грант хиларе сатуьйсуш ю со, и нах вовшахтоха сайн таро хилийта. Туркойчура я Урдун-махкара Нохчий бало а там бу аса. Ишта цхьа тоба а кхоьллина, йоккха, кIорггера грамматика арахеца луур дара суна. Нохчийн маттахь я ингалсан маттахь хила тарло и, хIинца а къаста ца дина аса и. Ишта дог-ойланаш ю-кх сан. Оьшуш, ахча бен, кхин хIума дац\nМаршо Радио: Цхьа а вуй те хьуна хууш, Нохчийн маттахь маьIна а деш, Нохчийн лугIат хIотто дагахь, аьлла, хаьттира аса кхин а профессор Николсе. Шена тусавелла цхьа а вац, амма, и оьшуш дац олуш а, ца хаавелла шена цхьа а, боху Iилманчас. И болх бан цхьа Нохчо ваьлча, ша шен агIора гIо дан хьожур яра, боху Калифорнера профессора.\nНиколс: Суна цунах лаьцна хууш хIума дац. Амма ас Нохчашка и хьахийча, массара олу: мел доккха гIуллакх хир дара цунах. Ишта ойла тхан а ю. И тайпа белхаш беш бу-бац, суна ца хаа. Иза чIогIа ладаме хIума ду, хIунда аьлча Нохчийн мотт информаци дIасаяржо гIирс санна лело безаш бу. Грамматикашкахь а, лугIаташ тIехь дIаязбина бен а боцуш, и бисийта мегар дац. Нохчаша и дийриг хиларх догйовха ю со. Сайн агIора, ахчанца а, компьютер-программашца а, техникица гIо дан хьожур ю со.\nМаршо Радио: Калифорнехь Iаш йолчу профессора Нохчийн маттана гатдеш долу са, башха хьийзаш долчух тера дац Нохчийн халкъана тIехь урхалла дан охьахиинчу Iедалан. ХIокху шарахь Нохчашна язъина йолчу конституци тIехь Нохчийн мотт пачхьалкхан мотт, ГIазкхийнчуьнца цхьана, дIакхайкхинехь а, Iедалан гIуллакхана а, кехат хIотторан балхана а ГIазкхийн мотт бен лело йиш яц Нохчийчохь.\nХIокхул хьалха Нохчийчохь лаьттинчу Iедало дIакхайкхина шорта Iалашонаш хиллехь а, кхин башха бала цо а ца хьийгира, и мотт шен даржехь хьалабаккха гIерташ. Iедало цхьаъ даре сатийсарх гIуллакх хир долчух тера дац Нохчийн халкъан. Шаьш Нохчаша Iалаш бан безар бу шайн мотт, нехан мотт шайна бийца ца лаахь. Тахана и ца дахь, кхана дукха тIаьхьа хила там бу и.\n(ХIара интервью дуьххьар эфире яьллера 2003-чу шарахь.)


Цхьанхьа тIемало лаьцна, вийна аьлла, хааме даьккхарций, шеконаш хьалха йовлу могIарерчу нехан.\nТIеман хьу-чулацам болчу хиламех боттабелла чекхбаьлла Нохчийчохь гуьйренан шолгIа ГIадужу - бутт.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло юх-юха а Iора ма даккхара, кху беттан 9-чу дийнахь цхьаьнаметта бархI тIемало вийна ницкъаллин структураша Гуьмсан кIоштехь.\nОфициала чIагIдарца Демилханов Iела коьртехь волу и тоба ДегIастанара схьайогIуш хилла талораш дан Iалашо а лаьцна.\nIедалан хьостано билгалдаккхарца, низамхошна хьалха герз тIекIирдинарг гIаттамхой хиллехь а, масех лазавар доцург полисхошлахь кхин дараш ца хуьлуш, цхьа дийна кара ца валош, массо тIемало вен а вуьйш, дIадирзина и тасадалаор.\nЦигга Гуьмсан кIоштехь вийна полисхочунна тIелатар а дина, урс тоьхна цунна чов а йина, маса топ а эцна ведда къайлаваьлла 21 шо долу жима стаг.\nЙоккха хан цу цу юкъа йолале мила ву а хууш, цуьнан лорх кхиъначу низамхоша Джалка эвлахь Iожалла караяйтина куьг бехке лоручунна.\nТалламхой бехктакхаман гIуллакх схьа а диллина, дуьхе кхиа гIерташ, жоьпаш лоьхуш бу, цо полисхочунна тIелатар стенна дина, маса топ хIун Iалашо йолуш лачкъийна бохучу хеттаршна.\nМахкахь уггар чIогIа ларьечех цхьаъ ларалучу Джалка эвлахь иза дIалачкъа гIортар а лору цхьаболчара жоп каро халчех цхьа хаттар.\nОьрсийчоьнан мичча кIоштехь тIемало лаьцна,вийна аьлла гIардаккхар,къаьсттина кху Къилбаседа Кавказан мехкашкахь,ша йоккхачу шеконца тIеоьцу боху ГIебартой-Балкхарийн махкахь вехачу, цIера Ножай юьртан кIоштерчу Висар-Хьаьжас.\nВисар-Хьаьжа: «Доьза вайна бохуш, гергарниш а Iаш, хийла кегийрхой, вала да воцург муххале а, лоций дIа вуьгий, маж яхъяллалц чохь валлаво, фильтраци олучу цецанах чекхбоху, юха герз а кара а дуьллий, тIемало вийна шаьш олий гучувоккху. И тайпа масалш хьалха а, хIинца а шортта ду.\nИ хIума кхузахь Iачу нахана дика хууш ду. ДIо Оьрсийчохь болчара телевизор чохь мел гойтург бакъду моьтту.\nШайн тIе ца Iоттаделча ца хаьа иза». Телевизионехь гойтуш ма дара иза» бохуш бакълена а теша цхьаболчу оьрсий. Ткъа кху Кавказехь бехк боцу нах лецар могIарера гIуллакх ду.\nЖима стаг юххера вевзачарна а, гергарчарна-м хIети а хаьа, иза тIемалошца зIе йолуш ца хиллий, амма дан хIума дац. Схьагучу суьртаца адам бIаьрзе ду. Нийсо, бакъо хир ю ала тIаьхьло йолуш кIадда а дац…»\nМахкарчу кхето атта доцчу хьолаца доьзна вер-ваккхарш доцуш, чекхбаьллачу баттахь герггарчу Малхбалерчу Шема пачхьалкхера тIом бахьнехь масех вахархочунна кхела хьалха а хIиттош, бен-бен хенаш а кхайкхийна Нохчийчохь.\nЦул сов, герггарчу хенахь хаа ца луш лаьттинчу, шатайпа билгалонца чекхбаьлла кхузахь ГIадужу - бутт.\nИ билгало йоьзна ю чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло, цхьа гIо-орца доьхучу кепехь, бахархошка бинчу кхайкхамца.\nГерзаца дуьхьало ечеран болам къарбарехь сихо хилийтарна тIехьажийна къайлахчу сервисан а, полисхойн урхаллаша, тIемалойн болу меттиг нахе дIайийцийта ойкхаллина миллионашкахь даккхий ахчанаш кхайкхийна.\nГIаттамхойн баьччанаш ларалучу, луларчу кхаа махкахь, ДегIастанахь, Нохчийчохь, ГIалгIайчохь хила тарлучу исс стеган цIерш ю Iораяьхнарш.\nМасала, пхиппа миллион сом ахча дала тIелаьцна Iедалан хьостано Бютукаев Асланний, Асельдеров Рустаммий волу меттиг йийциначунна.\nКхоккха миллион ахчанаш кхайкхийна, цIарца вагарвечу, кхин а ворхI тIемало хьулвелла меттигаш нахала яьхначарна.\nСхьахетарехь, боху цхьаболчу тергамхоша, шайн гIорасизалла юкъараллехь гIарьяьккхина а, ницкъаллин структурийн буьйранчаша сатуьйсучух тера ду, бахархошка орца аьлла а герзаца дуьхьал ечеран могIарш хаъал лилха даха.


Иракъехь тIемаш бинчу таджикийн тIемалойн берийн доккхахдолу дакъа карара бутт чекхбалале даймахка дIахьовсор долуш ду. Цкъачунна БагIдадан набахтешкахь латтош ю Таджикистанера 40 зуда. 92 бер ду цаьрца.\nЛецна латточу зударша бакъо елла Кувейтерчу а, Иракъерчу а Таджикистанан векалташна, шайн 75 бер даймахка дIадигийта. Дисина 17 бер дакхош ду, цундела царех дIакъаста дуьхьал хилла наной.\n"Ма хуьллу кечамаш беш ю со, бераш цIа дахкале бохуш"\nРудаки кIоштара яхархо Усмонова Гулчехра ма-хуьллу кечамаш беш ю, шен йоьIан бераш Иракъера цIа дахкале бохуш. Шина шарера 8 шаре кхаччалц хенаш ду даймахка цIадалочу берийн: Умаралин а, Фотиман а, Гулсунан а. Кхуьнан цхьаъ бен йоцчу йоьIан Ганджинан бераш ду уьш.\n32 шо долчу шен цIийндеца, Баходуров Хуршедца дIаяхара иза Иракъе, шаьшиннан доьзалхо а вуьгуш. ХIетахь "Исламан пачхьалкх" шех олчу тобанхойн карахь хиллачу Иракъан дозан тIехь дуьненчу даьлла Ганджинан важа ши бер.\n2017-чу шарахь, Мосул мукъайоккхучу заманчохь, курдойн гIаттамхойн каравахара Баходуров Хуршед. Цуьнан гергарчарна тIаьххьара гина иза, социалан машанашкахь яржийначу видео тIехь болчу йийсархошлахь. ТIаьхьо Би-би-си-н материал тIехь хаамбира, лецна мел хилла тIемалой байина аьлла.\nБагIдадерчу цхьахйолчу набахтехь ю хIинца Ганджина, шена дендолчу таIзаре ла а доьгIуш.\n"Байначу беттан 2-чохь телефонехула зIене елира соьца сан йоI. Шен бераш цIа дахкийта дагахь ю ша бахара. Догрезахилла тIелоцур ду элира ас. ХIинца уьш цIа бахкаре хьоьжуш, кечамаш беш ду тхо", - аьлла Усмонова Гулчехрас. Цо дийцарехь, цIийндас Iехийна йигина хилла кхуьнан йоI Иракъе.\n"Карара доьзалхо ненаца вуьсур ву"\nДукхахболчу таджикийн зударийн дов хаьттина даьлла, 20-20 шераш токхур ду царех цхьаболчара, белла дIабовллалц хенаш кхайкхийна вукхарна. Делахь а, тарло хенан йохалла Иракъан Iедалхоша царна амнисти а кхайкхийна, уьш даймахка дIабахийта а.\nТаджикистане, шайн гергарчу нахана тIе юха бахка таро ма хилира, гIуда текхначул тIаьхьа, церан берийн а. Бакъо йоцуш кхечу пачхьалкхан доза хадорна аьлла, Иракъо тIедожийна хIора берах Iамеркан 500 доллар гIуда токхур ду Таджикистанан Iедалхоша.\nБерриш а бохург санна, Иракъехь таIзаре хIиттийна зударий "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошкахь марехь хилла бу. Шайн мехкан дозанаш хедорна бехкебо уьш. ДаIишхочун хIусамнана хилар - Иракъехь уггар а доккхачух зулам лоруш ду. ХIораннан а 3-5 бер ду церан.\nИракъехь чуйоьллинчу таджикхочун Ходжаева Зухрон нанас, Камолова Сабзагула элира, шен йоьIан пхеа берех диъ цIа далош ду аьлла. "Сан дахарехь хиллачух уггар а хаза кхаъ бара суна, йоьIан бераш цIа хьовсош ду алар. Телефонехула йистхуьлучу заманчохь, йоIа ша реза ю элира диъ бер цIа хьажон, амма жимахверг шеца вуьту ша бохура, вакхош хиларна", - дийцина Камолова Сабзагула.\nЖимахдолу цуьнан йоьIан ши бер даIишхоша халифат кхайкхийначу территори тIехь гучудаьлла ду. Iаламат хала дара Таджикистанан Iедалхошна, цу берашна керла кехаташ вовшахтоха.\n"Бутт бале цIадалор ду дукхахдолу бераш"\nКувейтехь а, Иракъехь а Таджикистанан векал волчу Зубайдзода Зубайдуллос Озоди Радиоца хиллачу къамелехь элира, даймахка цIа дерзо билгалдаьхначу массо а берийн кехаташ кийча ду аьлла.\n"Зазадоккху-бутт чекхбалале Iалашо ю тхан мел а дуккха а бераш Таджикистане юхадерзо", - аьлла дипломато.\n2014-2015-чу а шерашкахь Таджикистанера 2 эзар гергга вахархо дIакхийтира Шемарчу а, Иракъерчу а "Исламан пачхьалкх" шайх олучу тобанхойн могIарех.\n2017-чу шеран чакхенехь хIаллакбира даIишхой Иракъехь. Карарчу хенахь, Шемара цхьа эвла ю тобанхойн карахь.\nШемарчу агIонан зерашца, "Исламан пачхьалкхан" карара баьхна Иракъехь хIинца а 100 гергга таджикийн зуда а, бераш а ду.\nТаджикистанан Радио Озодин сайтера схьаэцна материал


Думан депутате дехар дина Тарамова Хьалиматца къамел дахьара аьлла - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Думан депутате дехар дина Тарамова Хьалиматца къамел дахьара аьлла\nДуман депутате дехар дина Тарамова Хьалиматца къамел дахьара аьлла\nБакъоларъяран «Марем» тобан жигархоша кхайкхам бина Пачхьалкхан Думан депутате Пушкина Оксане, ХIинжа-ГIаларчу шелтерера лачкъийна йигинчу Нохчийчуьрчу яхархочуьнца Тарамова Хьалиматца шеца къамел дахьара аьлла. Хьалхо Пушкинас дIахьедира, Тарамоваца цхьанакхета шен лаам хиларх.\n«Пушкинас къамел дечу заманчохь Тарамован гергара цхьаъ чохь хиларна кхоьру со. Хецна къамел дойла хир дац йоьIан тIаккха. Интервьюна кечйина хир ю иза, шен проблемех цо дуьйцур дац. Къамел дан цхьа меттиг билгалбаккха беза. Пайден доцуш цхьанакхетар дIадахьа ца лаьара», – боху журналисто, «Марем» тобан волонтеро Нерозникова Екатеринас, ша кху беттан 4-чохь бинчу видеокхайкхамехь.\nГергарнаш а, тешаш а чохь а боцуш, Тарамоваца къамел дахьара аьлла, дехар дина журналисто.\nБакъоларъярхочо Анохина Светланас а дехна, полисхой а, цуьнан гергарчех а цхьа а стаг уллохь а воцуш, Тарамоваца ша цхьаъ яьккина къамел дахьара аьлла.\nКавказ.Реалиига Нерозникова Екатеринас хаам барехь, цкъачунна динчу дехарна дуьхьал делла жоп дац.\nХьалхо Пушкина Оксане видеохула йистхилира Тарамова Хьалиматан доттагI Манилова Анна. «Кавказский узел» ресурсе дийцира цо, Пушкинаца зIене яла гIиртира ша, ткъа вукхо шен хаамна лайк а хIоттийна, йитира ша аьлла.\nПачхьалкхан Думан депутата Пушкина Оксанас Стигалкъекъа-беттан 15-чохь хаам бира шен инстаграмехь, Тарамован ситуацина тIехь ша терго латтош ю, Нохчийчохь шеггара оцу гIуллакхах таллам бан дагахь а ю ша аьлла.\n«Зударшца а, студенташца а къамел дан лууш ю со. САЙН журналистан таллам бийр бу ас. Нохчийчу яхарх лаьцна тахана Думерчу сайн белхан накъостца, Нохчийчоьнан цIарах депутатца дийцина ас»,- яздинера Пушкинас.\nКадыровн гонерчу, Соьлжа-ГIаларчу «Гранд-паркан»директоран Тарамов Аюбан йоI ю Тарамова Хьалимат. Зорбанан гIирсаша яздарехь, кадыровхоша ХIинжа-ГIаларчу зударий къайлабохучу хIусамна чу а лилхина, Мангал-беттан 10-чохь нуьцкъаша Нохчийчу дIайигина иза.\nЦIера ядале хьалха видео дIаязйинера Тарамовас, ша лехамашка ма ло аьлла. Делахь а, ша Соьлжа-ГIала дIайигинчул тIаьхьа цо дIахьедира, хIусамехь цхьаммо а хьийзош яц ша аьлла.\nОцу юкъанна, республикан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан а, информацин а министра Дудаев Ахьмада хиллачунна бехкебина зудчунна Кавказера яда аьтто бан гIиртина бакъоларъярхой.\nБайначу беттан 15-чохь Европерчу адамийн бакъонийн кхело Оьрсийчоьнера дIадийхира Тарамова Хьалимат лачкъийна йигарх гIаьттинчу гIуллакхах кехаташ. (radiomarsho)\nÖnceki İçerikНицкъбарна дуьхьал митинг


Китайн Iедалхоша коррупцица воьзна ву аьлла Интерполан хилла президент\nИнтерполан хилла президент Хунвэй Мэн\nИнтерполан урхаллехь лаьттина Хунвэй Мэн коррупци лелош хилла аьлла, шеконаш кхоллаелла Китайн Iедалхойн. Пачхьалкхан юкъараллан кхерамзаллан министралло оршотдийнахь даржийначу дIахьедарехь дуьйцу цунах, хаамбо CNN телеканало. Бехкаш дахкар доьзна ду Китайхь куьйгаллин даржашкахь цо бинчу белхашца.\nХьалхо Интерполо хаамбира, кIирандийнахь Хунвэй Мэна дарж охьадуьллуш, кехат чуделла аьлла. Байначу беттан 25-чу дийнахь Китайхь кеманчуьра охьавуссучу заманчохь дIалаьцнера иза. Хунвэйн хIусамнанас хаамбарца, "ас телефон тохаре хьежалахь" аьлла, кост кхаьчна цIийндегара кхуьнан телефон тIе, тIаьхьо кхераме хьал хилар хоуьйтуш, "уьрсан" смайлик яийтинера шега, цул тIаьхьа зIе хедира аьлла, дийцина цо.\nКитайн юкъараллан кхерамзаллан министран гIовс лаьттина ву Хунвэй Мэн хьалхо. 2016-чу шарахь Интерполан хьалханча вира цунах.\nХанна Интерполан куьйгалле хIоттийна кху некъахь вице-президент Ян Ким Чон. Лахьан-беттан 18-21-чу а деношкахь Дубайхь, оцу дуьненаюкъарчу полисхойн организацин инарла ассамблейхь президент хоржур ву.


УстагIашна юкъара Iохарий санна, дIалехьабо кегийрхой\nПолицино луьтту къона чкъор даима а\nОцу хеттаршна низамхойн буьйранчаша жоьпаш даллане а луш дац, дийнна жа юкъара тIехь бIаьрг сецнарг олий, схьалоьцучу уьстагIех тера, кегий нах дIа а буьгуш, шайн урхаллехь гулбар доцург.\nКхечу кIошташкахь долчу хьолах ала хала ду, бакъду Теркйистан кIоштехь кху Лахьан-беттан 28 дийнан буьйсанна, каде хьаьвзинчу ницкъаллин структураша дIакхийлина шайн чоьхьарчу гIуллакхийн урхалле дуккха а кегийрхой. Дукхах долчу декъана иза гIардаьлла 29 дийнан Iуьйранна дуьйна полисхойн туше дукха адам дIагулделча.\nУьш низамхоша кхерамаш а тиссина, шайн кетIара къахкийна итт сахьт долучу хенахь. Билггал мел а бу а ца хууш кIоштера кегийрхой дIа а бигна, Iедалан белхоша шайн тидам –тергонехь латторах дуьйцуш ву шен цIе йоккхийла ца лиъна могIарера вахархо.\nВахархо: «ДIагулбина лецна нах бу-м боху. ХIаъ, кегийрхой бу-кх. Спортзал чохь къайлах латтош бу цара уьш. Стенна лецна хьанна хаьа. Цхьаъ доцуш лецна хир бац. Хьарцахьа лелаш Iаш дац и бераш…».\nМогIарерчу бахархойн ладегIам алсамбоккхуш, тахана тергаллучу а,кхана хила тарлучу а хьолаца доьзна шеконаш дебош,тешам бойуш,сингаттаме тIеIаткъам бо нахана,цу кепара тийна-таьIна,гIардоккхуш хIумма а доцуш,я кхайкхош бахьана ,кховдош бехк боцуш, шайна дага мf деъанехь юьртахой лецар.\n«Церан бакъо а яц ишта нах леца,я цаьргахь ордер олу кехат а ца хуьлу стаг лаца магош. Царна адамаш бежнех тарделла.Цундела низамхоша шайн луъург дина карадойту. Дуьхьало ян гIоьртинарг я шайна товш доцу хеттарш дан воьлларг тухий шалха вохуьйту,тIаккха цунна тIехь и мел бух боцуш хиларх хIуъу а кхолла а кхуллу».\nИ къамел динарг ву пенси ваххалц ницкъаллин структурашкахь къахьегна, церан болх чуьра бевзаш волу вахархо Хьасан.\nБакълена а цхьа зулам динарг я дан гIоьртинарг сацор, хьулам а ца беш,кхуьнгара хIара а,иза а даьлла аьлла, гергарниш а дуьхе кхиош, цуьнга жоп дехар бахархошка кхетало.\nАмма царна юх-юха а халонга а,лазаме долу,къастам боллуш схьаолуш хIума а доцуш, шайн доьзалхой бакхий зуламхой санна,буьйсанна хан йолуш а,йоцуш а керта а лелхаш полисхойн урхалле дIа а буьгуш, цхьана билгалзачу хенахь,набахтехь санна чохь кхабар. Цунах дуьйцуш ву гIеметта хIоьттина вахархо Сидекъ а.\nСидекъ: «Кест –кеста лоьций дIа а буьгий хьийза-м бо царна и кегийнарш. Уьш стенна буьгу,хIун нисдан гIерта хууш дац. Я адамашка дош ма ала, дист дIа а ма хила бохуш, охьатаIо гIерташ бацахь хаа-м хаац. Сийсара а дигина бераш. Царна тIаьхьабахна дай-наной,гергарниш дIа а гулбелла къаьхьде ду бохура полицин йолчохь».\nЦхьаболчу тергамхоша кхеторехь махках а буьйлуш Европе дIаоьхучу вайнехан могIарш лилха довлийла а яц кхузахь ишта тIеIаткъам беш, кIоршаме,ладегIаме хьал мел ду. Цу кепара ойла-хьажам йолчара аьттехьа а ца дуьту ишта таIзарш дар ницкъаллина структураша, Iедалхошкара пурба а доцуш, шайггара леладо бохург.


ГIалгIайчуьра йоI гергарчара лачкъор талла дуьхьал бу полисхой\nГIалгIайчуьра йоI цуьнан гергарчу наха лачкъор талла Москвара полисхой дуьхьал хиларна арз дина бакъоларъярхоша. "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машана" тIетевжина яздо цунах лаьцна "Открытые медиа" гIирсо, ткъа бакъоларъяран организацин сайтехь цунах лаьцна бина хаам бац.\nЛачкъийначу йоьIан цIе ца яьккхина журналисташа. Хууш дерг ду, исламан ламасташ лело дуьхьал хиларна кхиъна яьлла йоI 2020-чу шарахь Москва дIаяхана хилар.\nОппозиционер волчу Навальный Алексейгахьа хIоттийначу митингехь дакъалацарна кху шеран Чиллан-баттахь лецира юьйцу йоI. Цуьнан гергарчара иза лоьхуш хиларх дIахаийтинера цуьнга полицехь. ТIаьхьо чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахоша дIадийцинера йоI йолчу меттигех цуьнан гергарчаьрга.\nЦул тIаьхьа бутт баьлча Москва цунна тIаьхьа веанчу дас а, вашас а дIайигира иза. ЦIера видео дIаязйира цо, ша цIа юьгуш дас-нанас бинчу сацамна реза ю ша аьлла. Бакъоларъярхой тешна бу, и видео гергарчара бертаза дIаязъяйтина хир ю аьлла.\nЙоIаца цхьана лаьцначу петарехь яьхначу кхечу йоIа латкъам бира Москварчу полицига, амма уьш дуьхьал хилира бехкзуламан гIуллакх айдан. Нуьцкъаша йоI цIа йигарх кхеточу дас, иза Москвахь "харцахьа лелаш яра" аларна тIе тайнера, шаьш бинчу сацамехь полисхой.\n"Оьрсийчоьнан ЛГБ-машанца" цхьана болх бечу адвоката Алексеев Марка Талламан комитете а, прокуратуре а арз кхачийна, бехкзуламан гIуллакх ца долорна дуьхьал.


Нохчийн доттагI Загер Дирк дагалоцуш...\nЕвроперачу Оьрсийчоь йовзархошна юккъехь башха меттиг дIалоцуш вара немцойн цIеяххана волу тележурналист Загер Дирк. Хьалхара тIом дIаболабалле дуьйна схьа ДегIастанахь сих-сиха хуьлуш хилла волчу цуьнан репортажашкара девзара немцошна Нохчийчуьрчу тIемийн къизаллех лаьцна а, маьршачу наха цигахь токхуш хиллачу баланех лаьцна а. 73 шо долу Загер Дирк кхелхина кху деношкахь.\nНохчийчуьра а, Оьрсийчуьра а хьал уггаре а дика девзачех немцойн журналист вара Загер Дирк. 1990-гIа шераш дуьйладеллачу муьрехь, Нохчийчоь ша йозуш ца хилар дIа а кхайкхийна, маршонан некъа тIехь хьалхара гIулчаш яхайолаелча дуьйна схьа кест-кеста ДегIаста кхочуш а, цигахь лаьттачух а, цигара хьал машаречу юкъараллин кхиарера дукха хан ялале, Оьрсийчоьнан эскарша тIелатарш дIадолийначул тIаьхьа, тIаме дерзарх а, юха цул тIаьхьа, тIеман жигара мур дIабирзинчул тIаьхьа, цигахь хIоьттина тамашийначу хьолах лаьцна а дуьйцура цуо шен вуно говзачу, похIмаллечу репортажашкахь.\nТкъо шо герга хан яьккхира Загер Диркас немцойн коьртачу ЦДФ телеканалан Москохарчу корреспондентийн бюрон хьаькаман болх беш Оьрсийчоьхь. Масех шо хьалха Загеран Москохарчу репортажаш бахьана олуш цунна вуно лераме ХIанс - Йоахим Фридрихан цIарах долу совгIат лучу хенахь жюрино билгалдаьккхира, „Загер ша журналист болх бан волавелча дуьйна схьа цкъа а Iевелла вацара, адамалла хьоьшуш долу хьал шена гича, цунна йистах ваьлла, бен ца хеташ“, аьлла.\nИштта ван а вара иза. Кху тIаьхьарчу пхи-ялх шарахь жигарчу журналистикера дIа а ваьлла, пенсехь вара Загер. Амма садоIуш вацара. Юх-юха а дакъалоцура цуо Нохчийчуьра тIемаш критике бечу цхьаьнакхетараллашкахь, конференцешкахь, ур-атталла митингашкахь а. Ши эзарлаха шераш дуьйладелча дуьйна схьа Нохчийчуьрчу мухIажарийн тулгIе Германе кхача йолаелча даима а цу мухIажаршна немцойн махкахь политикан я гуманитаран тховкIело ялийта къахоьгура цуо.\nДукха бу немцойн коьртачу шахьарахь Берлинехь а, Загер вехаш хиллачу Потсдамехь а и журналист юккъехIоттар а, иза тIехIоттар а бахьана долуш Германехь баха бисса аьтто Iедалша белла болу вайнехан мухIажарш.\nАмма мухIажарш хилла а ца Iа. Дуккхаъ бара Загерна ша Нохчийчу репортажаш ян оьхучу шерашкахь бевзина а, цуо хIетахь дуьйна гергарлонаш лелош а хилла вайн махкахой. Царех цхьа доьзал, - Шуьйтарчу СаиевгIеран берг, - ши шо хьалха Нохчийчуьра Германехь бехачу шайн гергарчу нахе хьошалгIа баха Iалашонца тохабелча, Москохарчу немцойн консулатехь дацаре жоп деллера царна, кест-кеста нохчаша визанаш яха гIоьртича шаьш луш ма-хиллара.\nСхьахетарехь, и доьзал Германехь тховкIело а ехна, бисарна кхоьруш. И хьал шена хаа ма хиънехь, оцу сохьта юккъегIоьртинчу Загера шена Москохахь вевзаш мел волу стаг ира-кара а хIоттийна, консулатерчу немцойн хьукматхошца а уьйре а ваьлла, визанаш яьхнера царна.\nСаиева Хадишатас дуьйцу шен доьзалан немцойн журналистаца тассадела хиллачу гергарлонех лаьцна.\nСаиева Хадишт: „вуно халонга даьлла тхуна и Дирк велла аьлла хазар. Хьалхара тIом болчу хенахь тхан доьзалехь хилла вара иза. Цхьа тамашийна ша-тайпа доьналла долуш а, майра а, къинхетаме а, ларам болуш стаг вара. Цул тIаьхьа цкъаъ-шозза а тхан хIусамехь хиллера иза, тхан чIогIа гергар стаг а хиллера цунах. Мацах цкъа тхо Германе тхайн гергара нах болчу хьошалгIа даза тохаделча, векалтехь визанаш ца луш хьовзира тхо.\nИза шена хиъча, Диркас , - оха-м цуьнга иза хьаха а ца динера, - Москохахь шен болуш болу хьеший меттах а баьхна, тхуна и визанаш ехира цуо. Цул совнаха, тхо Германе дIакхаьчча, тхуна дуьхьал а веана, тхо тхаьш доьлхуче дIа а кхетийна, тхуна чIогIа хьошалла дира цуо.\nХIетахь цул шозлахчу дийнахь лоьрийн цIийна охьавижа везаш ша цомгуш волшехь. Кериста велахь а, оьзда а, дика стаг а вара иза. Нохчийн къам дезаш а, лоруш а стаг вара, вайх дош хеташ а вара. Нохчийн къоман дика доттагI вара Дирк, хIинца и доттагI вайн къоман дIа а ваьлла“.\nЗагер Дирк вевзаш волу тележурналист хилла ца Iаш, дуккхаъчу Оьрсийчоьнах лаьцначу киншкийн автор вара. Цуьнан тIаьхьарлерачу киншкин цIе „ Оьрсийчоь - эккха кечделла лаьтта зоька“ аьлла гочйан мегар дара.\n„Шен шира авторитаран режим юхаметтахIоттийна Оьрсийчоьно“, - бохуш яздора Загер Дирка, немцойн уггаре а вевзачарех Оьрсийчоьнан аналист хиллачу, цу киншки тIехь. Цуо Кремл а, Оьрсийчоьнан президент Путин а, цуьнан гуо а критике бина ца Iаш, иштта шен къоман нах а, немцойн политикаш а, бизнесхой емал бора, цара Кремлаца лелочу ловзаршна.\n„Оьрсий шайн цIийца я орамашца демократи тIе оьцуш бац бохург бакъ дац, царна демократи ца оьшу, царна дера куьг оьшу, шаьшна доладан, бохучара харц дерг дуьйцу, шаьшна болчу пайденна. Оьрсийчоь демократикалле хила йиш ю, амма цуьнан лакхарчу куьйгаллин лаам оьшу цу пачхьалкхехь демократи кхион“ - иштта бара Загеран хьежамаш.\nШен доллучу дахарехь гIийлачаьргахь озабезам болуш а, адамийн бакъонашкахь къуьйсуш а хилла волу Загер Дирк дуьккхаъчу дуьненаюкъарчу журналистийн совгIаташца билгалваьккхина вара. Иза немцойн ПЕН-центран вице-президент санна адамийн бакъонаш хьоьшучу пачхьалкхашкахь яздархойн а, журналистийн а бакъонаш ларйеш жигара вара ша кхалхалца.