Асхаб Вахарагов — Даггара волу со сай безам бийца New [M95]. Порно 18 Mp3. Бесплатно Асхаб Вахарагов и Амалия mp3. Чеченская песня Асхаб Вахарагов Хьавашка New Чеченская песня Асхаб Вахарагов Хьан хазалло 1ехийна.\nЕсли вы с мобильного устройства, то можете скачать песню бесплатно на телефон. Асхаб Вахарагов — Хава New [M95]. Асхаб Вахарагов — Дуьхьарлера безам New [M95]. Асхаб Вахарагов — Баркалла New [M95]. Асхаб Вахарагов — Вовше ч1оха дезаш безам буьйцуш New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Зава дукха бехи хьоь йог1ур ю сайна New [M95]. Асхаб Вахарагов — Алахьа дагна езнарг х1унда йоьлху New [M95]. Асхаб Вахарагов — Линда New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Вай вовше доьвзинчу динахьа New [M95]. Асхаб Вахарагов — Седа 3 New [M95]. Асхаб Вахарагов — Тамила New [M95].\nХквашка Вахарагов — Седа New [M95]. Асхаб Вахарагов — Деши 2 New [M95].\nСкачать Асхаб вахарагов хавашка — смотреть онлайн\nАсхаб Вахарагов — Зайнап New [M95]. Асхаб Вахарагов — Даг1ур ву со 2 New [M Асхаб Вахарагов — Марет New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Мата New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хьо са хьоме дуьне ду New version [M95]. Асхаб Вахарагов — Индира New [M95]. Асхаб Вахарагов — Анжела New [M95]. Асхаб Вахарагов — Даг1ур ву со New [M95]. Асхаб Вахарагов — Жимчохь дуьна езаш New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Рамзан New [M95]. Асхаб Вахарагов — Иман New [M95]. Асхаб Вахарагов — Элита New [M95]. Асхаб Вахарагов — Мата 2 New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Тамила 3 New [M95]. Асхаб Вахарагов — Езар New [M95]. Асхаб Вахарагов — Сацита New [M95]. Асхаб Вахарагов — Деши New [M95]. Вахараговв Вахарагов — Массарна еза йо1 кхочур юй те Асха [M95]. Асхаб Вахарагов — Хадижат New [M95]. Асхаб Вахарагов — Мата 3 New [M95]. Асхаб Вахарагов — Сацита 2 New [M95]. Асхаб Вахарагов — Дагна езнарг New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Хьо мичахь New [M95]. Асхаб Вахарагов — Эсет New [M95]. Асхаб Вахарагов — Даггара волу со сай безам бийца New [M95]. Асхаб Вахарагов — Безамо New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Безамо хьийза во New [M95]. Асхаб Вахарагов — Марина New [M95]. Асхаб Вахарагов — Милана New [M95]. Асхаб Вахарагов — Кто ты такая New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Диана New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хавашка New [M95]. Асхаб Вахарагов — Джамиля New [M95]. Асхаб Вахарагов — Сан б1аьргин нур New [M95]. Асхаб Вахарагов — Массарна еза йо1 кхочур юйте New [M95]. Асхаб Вахарагов хааа Линда 7 Вахараггв [M95]. Асхаб Вахарагов — Седа 5 New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Хьана къежа те и хаза б1аьргаш New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хьо йолче воху со хьо сайна езарна хавашкм New [M95]. Асхаб Вахарагов — Мадина New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Хаза б1аьргаш серла даха New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хохкуш керл йаьл камни йацахь New [M95]. Асхаб Вахарагов — Безаман 1еха бела уьш New [M95]. Асхаб Вахарагов — 1адика йойла New [M95]. Асхаб Вахарагов — Тховса кхетта бетта са New [M95]. Асхаб Вахарагов — Приора New [M95]. Асхаб Вахарагов — Безамо хьийза во кийрар дог 1ижа до New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Алахьа са езар соьга New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хьо ма йоьвзи елар суна New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хаза 1аьржа б1аьргаш New [M95]. Асхаб Вахарагов — Д1а бели вайшина безам New [M95]. Асхаб Вахарагов — Зулихан New [M95]. Асхаб Вахарагов — Я засыпаю с мечтою New [M95].\nАсхаб Вахарагов — Безамо со хьийза во New [M95]. Аюб Вахарагов — Хьава New [M95]. Асхаб Вахарагов — Асхаб new Асхаб Вахарагов и Дукхваха Очаев — Массо къонах массо йо1 декъал еш new Асхаб Вахарагов — къовсар ю Асхаб Вахарагов — Лар белахь безам.\nАсхаб Вахарагов — Поппури New [m95]. Асхаб Вахарагов — Вайшин хилла мерза безам New [M95]. Асхаб Вахарагов — Хир йоцу езар. Асхаб Вахарагов — Тешаме цахарагов хьо ца хилла. Асхаб Вахарагов асхаю хьо са дега марзо ю дега езар New Асхаб Вахарагов — — ас хьо сайна ехар ю New Асхаб Вахарагов — Хьо ас сайна йоьхур ю Асхаб вахарагов — элимбек хадижа. Асхаб Вахарагов — Дехар деш. Асхаб Вахарагов — Безамо дог дагийна. Асхаб Вахарагов — Безамо дог 1овжина. Асхаб Вахарагов — Ма йила хьо суна гена. Асхаб Вахара — Хава New Асхаб Вахарагов — Хава New Асхаб Вахарагов — Хаацкха мел вахарашов дуьн чохь со new Асхаб Вахарагов — Хьо х1инца д1а йоьду new Асхаб Вахарагов — New Асхаб Вахарагов — Поппури New Асхаб Вахарагов — Хазчу дийнахь кху 1уьйренца new Асхаб Вахарагов — Дерриг дуьне ду хьо New Асхаб Вахарагов — Цхьан хазчу суьйрана со ара ваьлча Асхаб Вахарагов — Аида Асхаб Вахарагов — Х1удуте хьа даго лоьхуриг Асхаб Вахарагов — Диана новая Асхаб Вахарагов — Марьям Асхаб Вахарагов — Зулихан гитара.


КIира хиламашкахь: Маьрша нах а, маршонах баьхна нах а хIаллакбарх жоп лучу метта…\nЧиллан-бутт, 15, оршот\n"Евроичкерихой" кегийрхошна къахьбархьама\nНохчийчуьрчу Гуьмсан кIоштан полицин буьйранчас Чалаев Исхьакъа Инстарграмехула яржийна кхаа жимчу стаганна дов деш яьккхина видео. Цо кегийнах бехкебо Нохчийчуьрчу Iедална критика еш бхьийза "евроичкерихой" къобалбарна.\n«Кхетош-кхион» Чалаевна тIебигинарш бара, цо ша бовзийтарехь, Азиев Жебар, Эскиев Юсуп, Тахиров Бекхан.\n"Евроичкерийцашкахьа мел волчунна хаа деза церан идеологино вайн халкъанна зулам динийла.\nЦара магадора муьлххачу а туканахь къаьркъа дохка, дукха хьолехь кафешкахь буса хелхарш дан, кегийрхоша вайн къоманна мегаш доцу духарш леладора", - аьлла даржийна Чалаевн къамел "Грозный-Информ" агенталло.\nНабахтехь вийна кхин а цхьа нохчо - Хугуев Халид\nПриморскан махкарчу № 27 набахтехь велла карийна, 1999-чу шарахь Москварчу "Интурист" хьешан цIийнахь а, йохк-эцаран "Охотный ряд" базарахь а лелхийтарш кечдарна бехкевина хилла, Хугуев Халид.\n2009 шо, Хугуев Халид\nТалламо бахарехь, конфликт иккхинчохь кхечу тутмакхо вийна Хугаев. Оцу хьокъехь хаам баржийна Оьрсийчоьнан Талламан комитетан регионерчу урхаллин сайто. Бехктакхам айбина стаг верца доьзна.\n"Новая газета": Нохчийчохь нах байъина хилар бакъду\n"Новая газето" бинчу талламан жамIо гайтарехь, документаша тоьшалла до Нохчийчохь 2016 шо доьрзуш, 2017-гIаниг долалуш лаххара а 109 стаг лаьцна хиларх.\n2017 шеран Охан-баттахь "Новая газето" Оьрсийчоьнан Талламан комитете кхачийра оцу махкахь вийначу 30 стеган цIе. Оцу нахах 27 вара Нохчийчохь 2016 шеран ГIуран-баттахь а, 2017 шеран Дечкен-баттахь а полицино лерина операцеш дIахьош лецначаралахь.\nТалламан авторийн аьтто баьлла лецначарна хадеш хиллачу нахалара теш карон. Цо даредина "Новая газето" вийцинчу 27-ннах лаххара а 13 вийна хиларх, боху Чиллан-беттан 15-чохь зорбанеяьллачу артикло.\nЧиллан-бутт, 16, шинара\nОкуева Амина ерах йолчу шеконца лаьцнарг дахецна\nКиеверчу апелляцин кхело, изоляторера мукъа а ваьккхина, цIахь Iайта сацам бина Окуева Амина а юьйш, цуьнан цIийнда Осмаев Адам а лазош кIелоъярх шеко йолуш лаьцна хилла Каспийск г1алара схьаваьлла Редькин Игорь. Оцу хьокъехь хаам бина Осмаевс.\nОкуева Амина герз карахь Украинехьа лаьттира Дебальцево гIалахь тIом боьдуш, эскархочун декхарш кхочушдира Луганскан кIоштахь.\n2017 шарахь ГIадужу-беттан 30-чохь Глеваха юьртахь, Киевна гергахь, бевзаш боцучара герзаш диттира Окуева а, Украинан духьалонан экархо Осмаев а чохь доьдучу машенна. Коьртах герз кхетта кхелхира Окуева.\nХьалхо кхело лаьцначуьра дIахийцира Окуева Амина ерца доьзна йолчу шеконца лаьцна хилла кхин а масех декъашхо.\nЧиллан-бутт, 17, кхаара\nКъилбаседа Кавказехь нах лоьцуш ю ФСБ\nКхарачой-Чергазийчохь, Ростовна гонах, аннекси йинчу ГIирмехь, Краснодар-махкахь шаьш 19 стаг лаьцна, уьш террорран тохарш дан кечлуш бара, дIахьедира ФСБ-н белхахоша.\nОьрсийчоьнан Лакхарчу кхело 2010-чу шарахь зуламе леринчу "Ат-Такфир вал-хьиджра" тобанехь хиларна бехкебо лецнарш.\nНавальный хьем ца беш мукъаваккха аьлла Страсбургерчу кхело\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело сихонца Навальный Алексей набахтера мукъаваккхар тIедожийна Оьрсийчоьнна, цуьнан дахар кхерамна кIел хилар тидаме а оьцуш.\nКхелан регламентаца а догIуш, цо шатайпанарчу хьелашкахь тIеоьцуш хуьлу стагна кхерамзалла кхачош болу сацамаш. Стаг баккъал а кхерамна кIел нисвелла хилар шена гучудаьлча бо цо и тайпа сацам. Амма Оьрсийчоьнан юстицин министралло дIахьедина хьалхо, ша дагахь яц и тIедожор кхочушдан, аьлла.\nОьрсийчоьнан юстицин министраллин пресс-векалтан белхахочо ТАСС агенталле дIахьедина, стаг сихха дIахеца аьлла сацам бар "бух боцуш, суверенитетехь йолчу пачхьалкхан кхелан системина балха юкъагIортар" лору шайн урхалло, аьлла.\nЧиллан-бутт, 18, еара\nНавальный д1ахеца бохуш дечу дIахьедаршна реза яц Оьрсийчоь\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Навальный сихонца мукъаваккха аьлла дина дIахьедар "эвххьаза кхелийн балханна юкъагIертар" ду аьлла Оьрсийчоьнан юстицин министра Чуйченко Константина.\nМинистра бахарехь, прецедент йоцу омра ду иза. Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан документ бух боцуш ду, низамца ца догIу, аьлла Чуйченкос.\nКхаарин дийнахь хаам баьржира, Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Оьрсийчоь декхаре йина сихонца Навальный изоляторера мукъаваккха, аьлла – Кхелан регламенто, "агIонийн аьттонна а, къовсам оьшшучу хьесапехь листархьама а" магадо Страсбургана иштта сацам тIеэца.\n2000 шарахь тIом бина нохчий хIинца а бу лоьцуш\nНохчийчуьра кхо вахархо зуьйш ву 2000-чу шарахь махкахь Пермерчу полисхошна тIелатарх йолчу шеконца. Бекхтакхаман гIуллакх гIаттийна ницкъхойн дахарна тIекховдарца доьзна. Хьалха набахти текхна ву кхуьй.\nНохчийчохь тIом, 1999 шо\n2000-чу шеран Зазадоккху-беттан 29-чу дийнахь тIемалой тIелетира ницкъхойн ковранна Джани-Веданна гергахь. Велира цигахь 33 полисхо, итт йийсар а вина, тIаьхьо вийра, верриг а зен хилларг вара 102 ницкъхо.\nОьрсийчуьрчу адвокаташа а, бакъоларъярхоша а билгалдоккху, кхеле кхаьчча, наха шаьш талламхошна дина дареш шайгара етташ даьхна, олий, дIахьедеш хилар.\nПесков: Газето Нохчийчохь нах байъина бахар тоьшалла лорийла дац\nОьрсийчоьнан президентан пресс-векала Песков Дмитрийс комментари елла "Новая газето" Нохчийчохь кхел а йоцуш нах байъарх лаьцна биначу талламан хьокъехь.\n"Газетан материал лорийла дац тоьшалла, йина кхел а йоцуш, нах байъина бохучун", дIахьедина цо. "Материал [газетан] тIекхочийлехь ю вайн массо а низам лардечу урхаллашна, церан деза, дерг къастош, и информаци листа", - аьлла Песковс.\nХьалхо, Чиллан-беттан 16-чохь, Песков Дмитрий реза ца хилира "Новая газетан" материалана комментари ян.\nЧиллан-бутт, 19, пIераска\n"Персеверанс" йоьссина Марса тIе\nАмерикан дуьне толлу "Персеверанс" аппарат хьовзам боцуш охьахиина Марса тIе. Американ аэрокосмосан агенталлан (NASA) сайтехула ойлайнехь гайтина иза охьаюссуш.\nАппарато лоьхур бу оцу планети тIехь ширачу заманашкара дахаран битамаш, Лаьтта тIе дIаяхьа схьаоьцур Марс кхоллалуш йолу коьчал. "Персеверанс" хIаваъ-четаршца ворхI минотехь йоссийра Марса тIе. Дукха хан ялале цигара дуьххьарлера суьрташ дахкийтира цо Лаьтта тIе.\n"Персеверанс" Марса тIе хьажийра стохка Товбецан-баттахь. "Марс-2020" программа кхочушъеш цо планети тIехь доккхур ду лаьттан 700 де-буьйса.\nЧиллан-беттан юьххьехь Марса тIе шен талламбен зонд хьажийна Китайно а. Стигалкъекъа-баттахь йосса еза и аппарат Марса тIе. Китайрчу Iилманчаша толлур ду, мел таро ю адаман Марс долаэца.\nНохчийчохь лаьцна латточу адвокатан 71 шо ду\nМараков лецира ГIуран-беттан 8-чохь. Бахьане диллира «жимма хулиганалла» лелор. Тоьхна 10 де-буьйса чекхдаьлча, иза бехке вира наркотикаш лелорна. Мараковс ша дийцарехь, ГIуран-беттан 8-чохь иза цIенна хьалха сацийна могIарчу духарахь хиллачу кхаа стага, дIавигина полице, цигахь бухакхоьссина наркотик.\nЧиллан-бутт, 20, шотт\nГуьржийн журналист тергалвеш леллачу гIалгIачунна хан тоьхна\nПIераскана Гуьржийчохь кхело 4 шо хан кхайкхийна набахтехь яккха Оьрсийчуьрчу вахархочунна Гуциев Мохьмадна, иза гуьржийн "Мтавари архи" телеканалерчу журналистанна Габуния Георгийна вен кIело кечъеш хилла аьлла айдинчу бехктакхаман девнан лорах. Цунна бехкедина пачхьалкхан доза хадор, харц паспорт кечдар, низамехь йоцчу кепехь журналист тергалвеш хьийзар.\nАдвоката дийцарехь, Гуциевс аьттехьа а ца дитина ша журналист верхьама тергалвина бохург.\n2020-чу шеран Мангал-беттан 15-чохь Тбилисехь лецира Гуциев, цуьнгарчу харц паспорто бохура иза 38 шо долу ГIалгIайчоьнан вахархо Боков Васамбек ву. Низамхой тешна бу иза Габуния Георгий вен араваьлла лелла хиларх. Габунияс болхбечу "Мтавари архи" каналан инарла директора чIагIдарехь, журналист вен стаг араваьккхинарг ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан.\nОьрсийчоьнан президентан пресс-векала Песков Дмитрийс маьIна доцу шеконаш ю элира Тбилисехь Гуциев лацар. Кадыровс а ца дитира герга гуьржийн дIахьедар, бохура, "цхьамма сан цIарх хIума деш делахь, цо иза чекхдоккхур ду".\nПатрушев ларвеш, "къевлина" латтийна нах Ставрополехь\nАктрисин Топольницкая Юлиян инстаграм-аккаунтехь видео ю, полисхочо неI а къевлина, масех стаг туькан чуьра ара ца волуьйтуш гойтуш. Видео яьккхина Чиллан-беттан 19-чу дийнахь Ставрополь юккъехь, Къилбаседа федералан гоне халкъан кхерамзалла йийцареян Оьрсийчоьнан кхерамзаллин кхеташонан куьйгалхо Патрушев Николай веъначу хенахь.\n"ЛадогIийша, ма хьийзадайша тхо. Адамийн бакъонаш эшор ду хIара", - мохь бетта туканара ара ца йолуьйтучу Ставрополерчу яхархочо.\nАдвоката Вертегель Феликса ша Кавказ.Реалиина в комментари луш бохура, хIоьттина ситуаци йогIуш яц адамашна кхайкхийначу\nбакъонашца, цо талхадо низам, ткъа полисхой нах къевлина латторца совбелла шайна даржо лучу бакъонел, цара нах маршонах баьхна латтийна цхьана меттехь.\n"Iазапна дуьхьалояран комитетан" Краснодарерчу декъан куьйгалхочо Романов Сергейс хиллачуьнца доьзна хьоьху Ставропол-махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин урхалле а, прокуратуре а полисхошкара яьллачу харцонан хьокъехь арз яздар.\nЧиллан-бутт, 21, к1иранде\nНавальныйн хьокъехь ша лаьцначу позицица Германино "доккха халахетар дина " Оьрсийчоьнна\nОьрсийчоьнан Инарла прокуратуро дIахьедина, Навальный Алексей шен махкарчу дарбан хIусаме кхачарх лаьцна шега динчу хеттаршна жоп дала юха а реза ца хилла Германи, аьлла.\nDeutsche Welle ("Немцойн тулгIе") радионо хоуьйту Германино юридикан гIо кхачош, хьалха маситтазза Москва жоьпаш хьийсийна хиларх лаьцна.\nГерманин федералан юстицин гIуллакхашкахула йолчу урхалло дIахьедо, Навальныйна дIовш даларх лаьцна Оьрсийчоьно динчу хеттаршна ша доьазза жоп делла хиларх лаьцна. Цхьана декъехь аьлча, Москвага дIаделла Берлинан прокуратуро Навальныйгара эцначу тоьшаллийн протоколаш – иштта хаам баржийна DPA агенталлехула Чиллан-беттан 15-чохь Германин юстицин министраллин векало. "Бехктакхаман гIуллакх доло мел оьшург Оьрсийчоьнан карахь ду – Навальныйн цIийн а, дилхан а, бедарийн а анализаш", - дIахьедира хIетахь Германин юстицин министралло а.


Iедалшкара нийсоне хьоьжуш беха Сибрех бала хьегна гIалгIай\nОхан-бутт 15, 2013\nГIалгIайчоь -- 1944-чу шарахь вайнах махках бахар дагалоцуш бу гIалгIай, Несар-гIала, 23Чил2012\nМахках а баьхна, бала а хьоьгуьйтуш, шайга Сибрех хан такхийтарна компенсаци йоьхуш бу ГIалгIайчура бIаьннаш бахархой. Царах цхьаберш и хаттар айина Страсбургерчу кхеле а кхаьчна. Амма говзанчашна Iедалшкара нахана Сибрех бала хьегарна дуьхьал компенсаци хир ю аьлла ца хета.\nМасех бу хира бу, гIора дисина болу, гIалгIайн къаноша, кхелашка цу тайпа аьрзанаш деш долу. Цхьанна а, ахча кхаьчча, ян иза делла меттиг яцахь а, цу тайпа некъахула, бакъоне кхача гIертарш кIезга бац ГIалгIайчохь. Интернетехь а ю, леррина и дов чу дала кечам беш долу кехаташ.\n«Мемориалан» Несар-гIалахь долчу декъан куьйгалхочуьнна Акиев Тимуран хетарехь хилла йолу жигаралла лахлуш ю хIинца. Баккхий нах, муьлхачу гIуллакхан ца хаа, амьа, цхьаммо Iехийна хилла, элира цо Маршо радиога.\nАкиев Тимур: «Бакъ дерг дийцича,и нах болуш бара. ХIинца ишшта жигара дац иза. Мелла а кIезгаделла чу луш долу и кехаташ. Цхьаъ, шиъ бутт хьалха, къаной лелара кечдинчу оцу аьрзанаш тIехь долчу кехаташца. Уьш гIертара шайна компенсации хира ду моьттуш, Iедалшна тIекхайкха.\nИза гIуллакх хира долуш хIума дац. И кехаташ цаьрга кечдойтуш а, царна гIо дечара а ца олура цуьнах лаьцна. Наха чIогIа тешна бара, шай гIуллакх хира ду аьлла. Дуьйцуш дара, федерала бюджетера дуккха а ахчанаш ду цу гIуллакхан диллина аьлла. 2-3 миллион соьмаш дуьйцура. Халахетахь а, оцу къамелаша и жигаралла кхоьллинера».\nГIалгIайла хьалха, шаьш дIадуохадарна ахча доьхуш аьрзанаш чу делларш гIалмакхой хилла. Цхьаболчеран аьрзанаш адамийн бакъонашкахула Европерачу кхеле кхаьччера, амма, цигахь а къобал ца дина иза, аьлла кхин дIа а дийцира бакъонашларъярхочо Акиев Тимура.\nАкиев Тимур: «Европерачу кхело, гIалмакхоша цу тайпа чу деллачу аьрзнийн хьокъехь сацам бира, и гIуллакх листар хуьлуш дац аьлла. Цул тIехь массарна а кхета дуоладеллера цуьнах гIуллакх хира доцийла. Хьалха юристашний бен ца кхетара иза. Оцу аьрзанийн кхане яц. Оьрсийчоьнан низамехь, цу тайпа гIуллакхашна ахчанаш луш ца хилар сов, дуьненаюккъерачу кхелан бакъонашца а дац иза луш».\n«Казахстанера бераш» цIе йолчу юккъараллийн цхьанатохараллийн куьйгалхо Айсханов Аслан ву, деххачу шерашкахь, дIабуохийна хиллачу вайнеха бакъонаш меттахIотто гIиртинчарах цхьаъ.\nДукха тIех сов жигаралла гайта ма вуолавелнехь, иза провокацеш лелош ву аьлла тIе цIе кхоьллинчулла тIехь, шен болх сацо бийзира цуьнан. Тахана, къам дуохадаран гIуллакхан жоьпалле цхьа а воцуш лаьттина а ца Iаш, и бала лайна болу баккхий нах кхачабаллалца иза айдеш а дац, аьлла тидам бира цо.\nАйсханов Аслан: «Замано дагалецамашкара дIа дайалца латтош ду и гIуллакх. Ша дерг гайне дирзина вай. Ахча делчхьаний, ша паргIат а маьрша а ву аьлла хета нахана. Хан дIаяьлла, архиваш ягийна. Истории дIаера ю, вай буьйцуш болу нах дIа ма боьвлнехь.\nШу дайша азиаташ ма ду, бохуш, шайна луучу агIора дуьйцура ду кхана. Оцу хIуманна юккъаралла кечъеш санна хеташ ву со. Суна оцу гIуллакхаца бала болуш, ян историкех а, ян политологех а ца карийна».\nДIадохор хилла дукха хан яьллехь а, хIора доьзална 10 эзар сом бен делла дац, Совета пачхьалкхан тIаьхьалонна жоьпалла шена тIелаьцначу Оьрсийчоьнан Iедалша. Иза а дукхачу доьзалшна кхача а ца кхаьчна.


Мултимедиа, ГIадужу-бутт 04, 2019\nПIераскан-де 4 ГIадужу-бутт 2019\nГIадужу-бутт 04, 2019\nБер делла кеман чохь, Несарахь кхеле вуьгуш веддарг, Гуьмсехь кIомал юхку зуда лаьцна\nГIадужу-бутт 03, 2019\nНохчийн хьуьнах лаьцна хаттар къастор ду Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело, Видеон автор карийна\nНохчийн хьуьнах лаьцна хаттар къастор ду Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело, Видеон автор карийна.\nМаршо Радион программа – смартфонехула\nДуьнено а ларамбеш йолчу Маршо Радио/Маьрша Европан материалаш еша, хьажа, ладогIа шун йиш ю леррина кхоьллинчу программехула. Уьш еллало планшеташцка а, смартфонашка а. Цара аьтто бо хIинцца араевлла артиклаш, хаамаш, видео, аудио, блогаш шуьга дIакхачо.\nНохчашка тIемаш бицбайта гIерта Iедал\nКремлна луучу хьесапе яккха гIерта шайн къоман истори Нохчийчуьра хьаькамаш.\nГIадужу-бутт 02, 2019\n«Соколовца» къамел дина дипломаташ, Орцийн-мохк цIе тиллина 2-на куьпана\n«Соколовца» къамел дина дипломаташ, Орцин-мохк цIе тиллина 2-на куьпана.\n"Маьрша догIийла жоьжахате, II дакъа". Нохчийчуьра шолгIа тIом\n20 шо хьалха Нохчийчохь тIеман операци йолийра Оьрсийчоьнан премьер-министро Путин Владимира. Оцу тIамо къастийра цуьнан шен кхоллам а.\nГIадужу-бутт 01, 2019\nМоскох нохчашна тIехIоьттина кхел, дуккха зударий хиларехьа ву жигархо, камерашца тергонехь латтор бу некъ\nМоскох нохчашна тIехIоьттина кхел, дуккха зударий хиларехьа ву жигархо, камерашца тергонехь латтор бу некъ.\nМаж а, хьиджаб а лелочарна тIом кхайкхийна Узбекистанехь\nЙоьдучу кхеташонехь шен куьйгакIеларчу хьаькамашка маж а, хьиджаб а лелочарна дуьхаьл кампани йолор тIедуьллуш, Ферганан кIоштарчу хьаькамо Ганиев Шухратан къамелан аудио кхачна узбекийн «Озодлик» сервисе.\nГезгмашин-бутт 30, 2019\n20 шо кхаьчна 2-гIа тIом болабелла, 100 эзар турист хилла нохчийчохь, зуда лазийна некъахьовзамехь\n20 шо кхаьчна 2-гIа тIом болабелла, 100 эзар турист хилла нохчийчохь, зуда лазийна некъахьовзамехь.\nКанцлер хиллачун консервативан партино харжамашкахь толам баккхар даздо Австрехь\nДахначу кIирандийнахь парламентан харжамашкахь Австрин Халкъан партина кхаьчна уггар алсам кхаьжнаш. Амма уьш тоаме дац шеггара Iедалхой вовшахтоха. Коалици кхуллуш процесс ю хIинца дIайолош. Хетарехь, юха а канцлер хIуттур ву Курц Себастьян.\nМулкъойн мохк денлур бу\nНохчийн къам махках даьккхичхьана баьсса лаьттара Мулкъойн мохк. Цхьана хенахь адамаша юьзна лаьттинчу цу меттигехь акхарой бен яцара хаалуш. Ткъа тахана…Тахана хIора пIераскан дийнахь рузбане гулло цигарчу маьждигехь нах.\nГезгмашин-бутт 27, 2019\nАхъядов бехкевар, девешин юьхьъяккхар, блогерца юкъаметтиг къастон вахна Лорд\nАхъядов бехкевар, девешин юьхьъяккхар, блогерца юкъаметтиг къастон вахна Лорд. (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nЯлх нохчочунна гIело ярна Оьрсийчоь бехкейина Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн вовшахтохараллан комитето\nИнстаграмера Кадыров Рамзанан аккаунт юха а дIакъевлина. Шуна хетарехь, мича бахьанашца?\nЖурналисташна кхерамаш тийсарна 29 %\nШен агIонехь цо харц хаамаш барна 0 %\nМискачу нахаца харцонаш лелорна 64 %\nСо ца хIутту жоп дала 7 %\nОвхIанхойн кузашна тIера тIеман васташ\nБуй-тIарица Марха даьстина Нохчийчохь\nКъилбаседа Кавказера COVID-19, "Новая газете"- кехат, Зуда яло магор, Хастаме конкурс\nМарха достучу кхаа денна къевлина ю ХIинжа-ГIала\nЕвроперчу пачхьалкхашна юкъахь короновирус дуьххьара дIаяьлларг шайн мохк бу, боху Черногорин премьеро\nТаджикистанехь тIаьхьалонна кешнаш доху, тIаккха уьш дIакъовлу телатаца


Юьхьанца Дош дара. И Дош Делехь дара. И Дош Дела дара.\nИ Дош юьхьанца Делехь дара.\nДерриг а Дала цу Дашехула кхолла а кхоьллина, И доцуш, кхоьллинчух хІумма а ца кхоьллина.\nБакъдолу дахар Цунна чохь а дара, и дахар адамашна серло а яра.\nИ серло боданехь къега. Бодано и серло эша а ца йина.\nДала цхьа стаг ваийтира, цуьнан цІе Яхьъя яра.\nИза цу Серлонах тоьшалла дан веанера, цуьнгахула цу Серлонах массо а адам тешийтархьама.\nЯхьъя ша Серло яцара, ткъа иза Серлонна тоьшалла дан ваийтина вара.\nИ бакъйолу Серло дуьнен чу йогІуш яра, Цо муьлхха а адам серла а доккху.\nДуьненна юкъахь а дара и Дош, Цуьнгахула дуьне а кхолладеллера, амма дуьнен чуьра адамашна И ца девзира.\nШен махка веара Иза, ткъа шечара а И тІе ца ийцира.\nТкъа, Ша тІе а эцна, Шех тешаш болчарна Делан бераш хила бакъо елира Цо.\nУьш я цІийх а, я дегІан лаамца а, я стеган лаамца а хилла боцуш, Делах хилла бу.\nДашах адам а хилира, Иза адамашна юкъахь Іаш а дара. ТІаккха тхуна гира Дас Шен цхьаъ бен воцучу КІантана делла олаллин нур. Иза диканах а, бакъдолчух а вуьзна а вара.\nЯхьъяс, Цунах лаьцна тоьшалла а деш, кхайкхадо: «ХІара ву ас шуна вийцинарг: „Сол тІаьхьа ВогІург, сол лакхара а хилла, дІахІоьттина, хІунда аьлча Иза сол хьалха а волуш вара“».\nИза бакъдолчух а, диканах а вуьззина волу дела, вай саццаза схьаоьцура Цуьнан дикалла.\nХІунда аьлча товрат-хьехамаш Муса-пайхамарехула белла бара, ткъа Делера долу бакъдерг а, дика а Дала леррина къобалвинчу Іийсагахула деана ду.\nДела цхьанна а, цкъа а гина вац. Ткъа Шен Деца волчу, цхьаъ бен воцучу КІанта беана Делах болу кхаъ, Иза вайна вовза а вовзуьйтуш.\nЯрушалаймера динан куьйгалхоша бахкийтинчу динан дайша а, Леви цІе йолчу тайпанан, Делан цІа чохь болх беш болчу наха а Яхьъяга хаттар дира: «Хьо мила ву?» – аьлла.\nЯхьъяс иштта тоьшалла дира, шен дашна тІера юха а ца волуш, ма-дарра дІа а олуш: «Со Дала леррина Къобалвинарг вац».\nЦуьнга юха а хаьттира: «Ткъа хьо мила ву? Эли-ЯхІу-пайхамар вуй хьо?» «И вац со». «Делахь билггала ван веза пайхамар ву хьо?» «Вац», – аьлла, жоп делира Яхьъяс.\nТІаккха цара элира Яхьъяга: «Ткъа хьо мила ву, дийцахьа тхуна, тхаьш хьуна тІе хьовсийначаьрга жоп далархьама. Хьайх лаьцна хІун олу ахь?»\nЯхьъяс жоп делира ЕшаІ-ЯхІу-пайхамаран дешнашца: «Яьссачу аренгахь кхойкхучун аз ду со: „Везачу Элана хьалхара некъ нисбе“».\nТкъа Яхьъяна тІебахкийтинарш парушхойх бара.\nТІаккха цара хаьттира Яхьъяга: «Хьо я Дала леррина Къобалвинарг а ца хилча, я Эли-ЯхІу а, я билггала ван веза пайхамар а воццушехь, нах хих чекх хІунда боху ахь?»\nЯхьъяс жоп делира цаьрга: «Ас шу хих чекхдоху. Амма шуна юкъахь лаьтташ Хьенех ву, шуна вевзаш воцу.\nИза сол тІаьхьа вогІуш велахь а, со Цуьнан мачийн бахтарш дІадаста а хьакъ долуш вац».\nИ дара Йордан-хин дехьа агІор йолчу Бет-ХІина олучу меттигехь, Яхьъяс нах хих чекхбохучохь.\nШолгІачу дийнахь, шена тІевогІу Іийса а гина, Яхьъяс элира: «Хьажал, ХІара Дала, кху дуьненара адамийн къинош тІе а лаьцна, уьш дІадахьа баийтина Іахар бу.\nХІара ву ас Шех лаьцна аьлларг: „Сол тІаьхьа вогІуш волу Стаг сол а лакхара ву, хІунда аьлча Иза сол хьалха волуш вара“.\nСуна а билггала ца вевзара Иза. Амма Иза исраилхошна вовзийтархьама, веанера со, нах хих чекхбохуш».\nЯхьъяс, тоьшалла а деш, элира: «Суна Делан Са гира кхокханан суьртехь стигалара доьссина, и Са Цунна тІехь дисира.\nЦкъа хІинццалц суна а билггала ца вевзара Иза, амма со нах хих чекхбаха ваийтинчу Дала элира соьга: „Делан Са а доьссина, Иза Шена тІехь дуьсуш гун верг хир ву хьуна цу Делан Синах адамаш дузон верг“.\nИ суна ган а гира, ас тоьшалла а до Иза Делан КІант хиларх».\nИ хиллачу шолгІачу дийнахь Яхьъя юха а лаьтташ вара шен мурдех волчу шинца.\nТІехволучу Іийсага а хьаьжна, Яхьъяс элира: «ХІара бу Дала баийтина Іахар».\nЦуьнан и дешнаш а хезна, Яхьъян ши мурд Іийсана тІаьхьахІоьттира.\nЮха а хьаьжна, и ши мурд Шена тІаьхьавогІу а гина, Іийсас хаьттира цаьрга: «Шуна хІун оьшу?» Цара элира: «Рабби!», (Иза «Устаз!» бохург ду), «Хьо мичахь Іаш ву?»\nІийсас оцу мурдашка элира: «Соьца дІа а дуьйлий, хьовса». Мурдаш Цуьнца бахара. Царна гира И мичахь вехаш ву. И де Іийсаца даьккхира цара. ДоьалгІа сахьт доладеллера цу хенахь.\nЯхьъян дешнаш а хезна, Іийсана тІаьхьахІоьттинчу шиннах цхьаъ Іандар вара. Иза вара ШамІа-Кипин ваша.\nІандара, цу сохьта шен ваша ШамІа схьа а лехна, элира цуьнга: «Тхуна Машахь карийна». (Иза «Дала леррина Къобалвинарг» бохург ду.)\nІандара шен ваша ШамІа Іийсана тІевалийра. Іийсас, ШамІе а хьаьжна, элира: «Хьо Юнусан кІант ШамІа ву-кх. Хьох хІинца „Кипа“ эр ду». (Иза «тарх» бохург ду.)\nШолгІачу дийнахь Іийсана Галилай-махка ваха лиира. Іийсас, Пилап схьа а лехна, цуьнга элира: «Суна тІаьхьахІотта».\nПилап а вара Іандар а, Кипа а схьаваьлла волчу Бет-Саида-гІалара.\nНатунаІил схьа а лехна, Пилапа элира цуьнга: «Мусас товрат тІехь бинчу хьехамашкахь а, пайхамарша яздинчу тептарш тІехь а вийцина Хилларг карийна тхуна. Иза ву Юсупан кІант Іийса, Ша Назарт-гІалара схьаваьлла волу».\nТкъа НатунаІила элира: «Назартера цхьа а дика хІума дала а даьллий те?» Пилапа жоп делира: «ГІой, хьо-хьуо хьажа», – аьлла.\nШена тІевогІу НатунаІил а гина, Іийсас элира: «ХІара ву-кх шеца мекарло а йоцу бакъволу исраилхо».\nНатунаІила хаьттира Іийсага: «Со мичахула вевза Хьуна?» Іийсас жоп делира цуьнга: «Хьо инжиран дитта кІел Іаш волуш, Пилап хьоьга кхайкхале дуьйна а, Суна хьо гуш а вара, вевзаш а вара».\nНатунаІила элира Іийсага: «Рабби! Хьо Делан КІант ву-кх. Хьо ву-кх Исраилан халкъан Паччахь».\nІийсас элира цуьнга: «Ас хьо инжиран дитта кІел гина аларна тийши хьо Сох? Кхин а, цул тІех гІуллакхаш а гур ду хьуна».\nКхин а элира Іийсас: «Баккъалла а боху Ас шуьга: ДІаеллаелла стигалш а, Адамийн КІант волчу Суна тІе охьадуьссуш а, хьаладуьйлуш а Делан маликаш а гур ду шуна».


Афганистанна урхалла дан кхеташо кхуллур ю талибаша\n"Талибанан" политикан агIон лидер Барадар ГIани IабдуллахI\nАфганистанна урхалла дан "Талибан" боламо (Оьрсийчохь йихкина ю, терроран а лаьрра) кхеташо хоржур ю 12 стагах лаьцна. Цунах лаьцна хаам бо Радио Свободано, Foreign Policy зорбан гIирсана тIе а тевжаш.\nForeign Policy хьосто дийцарехь, кхеташонна юкъагIур бу "Талибанан" политикан тIеман лидер Барадар ГIани IаблуллахI а, тIеман комиссин куьйгалхо, болам кхоллархочун кIант молла Якъуб Мухьаммад Омар а, ткъа иштта " Хакканин маша" терроран тобанан декъашхо Хаккани Хьалил Аль-Рахман.\nИштта зорбан гIирсо хаам бо, талибаш лаам болуш хиларх лаьцна кхеташонна юкъатоха карарчу хенахь Афганистанан къилбаседа-малхбалерчу Панджшер провинцехь дуьхьалонан ницкъийн куьйгалхо МасIуд Ахьмад– хилла волчу вевзаш волчу тIемалойн командиран МасIуд Ахьмад-Шахан кIант.\nХьосто билгалдаккхарехь, Талибан дагахь яц Афганистанехь президентан я кхечу тайпана цхьана стага урхаллехь волу дарж юкъадаккха, амма цуьнца цхьаьна кийча бу министрийн даржаш кховдо хьалха хиллачу Iедалан декъашхошка. Иштта талибаш дагахь бу дуьненаюкъараллина томехь хир йолу администраци кхолла, билгалдаьккхина зорбан гIирсо.


Джамалханов Зайнди кхелхина\nДаханчу оршот дийнахь, Лаха Неврехь дIаваьлла нохчийн меттан говзанча, Iилманча Джамалханов Зайнди. Нохчийн мотт Советан Iедалша кириллицина тIе баьккхинчул тIаьхьа, цуьнан грамматикина тIехь уггар боккха болх бинчех цхьаъ вара иза.\nКху беттан 19 –чу дийнан 10 сахьт долуш дIакхелхина Нохчийчохь тIех дика вевзаш волу ненан меттан а, халкъан барта кхоллараллин а говзанча, яздархо, цхьанцце а хьагI-гамо йоцу догдика адам, шуьйра а.кIорга а хаарш долу юьхьша академик Джамалханов Зайнди. Жимма а махкана, маттана, къомана саготта болчара, цхьатерра доза а доцуш халахетарца тIеэцна и ирча кхаъ. Суьйранна малхбузу ламазан хенахь докъаламаз а дина, тIаьххьарчу новкъаваьккхира гоьваьлла Iилманча.\nДокъаламаз дале тоьшаллаш деш юьртахоша а, иза юххера вевзаш хиллачара а билгалдаьккхира Зайнди беран санна цIена дог долуш адам хилар а, кхечеран кхиамах воккха а веш, гIоьналлин куьг кховдо кийча а волуш, хьаннал къахьегна Iилманча хилар а. Кхин дика ала а лур дуй те аьлла, тоьшалла дира цунна ТIехьа-Мартанан коштан Котар-юьртарчу могIарерчу вахархочо Iабдулрашида.\nIабдулрашид: «Тахана вайн бакъ дуьнене дIахьожош верг цхьа шатайпа стаг ву. Цхьа варжа а ваьржина, атта дийцалур дац Зайндех. Иза ша бинчу белхаш тIехь, язйинчу Iаматаш тIехь масех чкъор кхиийна стаг ву, хIинцачу тIаьхьа кхин а кхиор долуш а ву. хIара Зайнди лазаро а лаьцна, цо ницкъ беш, кхачийна стаг вац. ХIара шен махкана, халкъана ,шен махкана, маттана вецаш кхачавелла стаг ву Зайнди.\nДуьненна серло а луш, богуш болу чIурам санна, ваьгна кхачавелла стаг ву Зайнди. Кхунах дийца цуьнан шен дахар санна деха дукха дара. Тахана цхьана-шина дашца ала а лур дац я вайна ала хуур а дац. Кхунах дерг бIе шо даьлча а кхин а дика эр ду тIекхуьучу чкъуро.»\nМаршо радио: - Джамалханов аьллар чекхдалийта, нохчийн мотт ойуш, базбеш цо лелийнарг дахаре дерзо тахана хIун дан деза те?\nIабдулрашид: «Текхуьу чкъор цунах кхето, кхио деза. Кху заманан хенара уьш болдера а вай ца боху цаьрга гIовталш а, бустамаш а духий говраш тIе а ховший лела. Вай цкъа а цкъа а гIеллур доцу, тишлур доцу нохчийн гIиллакх тесна мА дита боху-кх вай»\nДовхачу дешнашца дагалоьцу Зайнди сирла васт Теркйист кIоштерчу байтанчо Бухадиев Мусас.\nМуса: «Зайнди ондда Iилма долуш, ша кога хIоьттичхьана доггах Iилманехь къахьегна стаг вара-кх. Иза маттана а, къоман сийнна а,вайнехан орамна а гIароллехь лаьттинчех, хьалхарчех цхьаъ вар-кх Зайнди. И болх догах бина стаг вар-кх. Ахь деанчу хаттарна кхачо йоллуш жоп лур долуш а вара, зингатна а шех новкъарло йийр йолуш стаг вацар-кх Зайнди. Хьанал къахьегна, массо агIор беркате стаг вар-кх .»\nМаршо радио: - Зайндина хьалха юьхькIай хила хIун дан догIур те тахана?\nМуса: «Дан дезарг нохчийн меттан сий айар, самабаккхар, дебор, бовзийтар ду-кх. Цунна хазахета дерг и ду-кх. Вайн мотт ларбинчех вар-кх зайнди. Дала декъалвойла иза!».\nШа лазарца гIорасиз воллушехь, меттара а гIаьттина Лаха-Невре веънера Джамалханов Зайндех кадам бан, цуьнан жимах волу накъост,доттагI, Зайндица дукха марзо эцна волу Соьлжа гIалин кIоштан Дойкар эвлара дешан говзанча, этнограф, исбаьхьаллин литература таллархо Юсупов Iазим. Маршо радиона цхьа-ши дош элира цо а Iилманчин хьокъехь.\nIазим: «Зайнди дIаваларо хIара дуьне кхолийна суна. Ишта дагтIе бала бижна, холча хIоьттина ву и вевзаш мел хилларг. Делахь вайн делаца чIир яц даламукъалахь. Велла бохургга-м цунна дан а ца догIу. дахарехь йоккха лар йитна,къаьсттина ненан мотт талларехь.\nХIара Iилманца муха вара аьлчи, кхо Iилманехь девнаш а дохуш ца къуьйсура. Цо бакъдерг а далош, хьо теша а веш, батт сацош вара Зайнди. Шераш дIаэхарх, зама дIаэхарх кхуьнан безамна дагтIера вер воцуш, ойланехь ваха вуьсур ву Зайнди. Дала къинхетам бойла цунах, дала ял лойла цунна орцах мел ваьллачарна а».\nДжамалханов Зайнди дIакхелхинчу хьалхарчу дийнахьчул а хаъал дукха адам листира цуьнан тезета Лаха-Невре шолгIачу дийнахь а. Бахархой тешна бу цуьнан цIе даиманна а къоман иэсехь йита, цуьнан сий-лерамна ненан мотт айа а, иза юкъараллехь дIабехна хилийта а Iедалан коьртехь болчара беркате гIулчаш йохур ю аьлла.


Ассаламу Iалайкум! Зуда доьзалхочух йолуш 3 кIира хан хилча, иза дIадаккха мегаш дуй?\nВа Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI! Бер ненан кийрахь кхолладалар а, иза кхиар а цхьана агIор шина декъе декъалуш ду, вукху агIор деа декъе декъалуш ду. Хьалхаралерачу агIонан ши дакъа ду: 1 – Берана чу са кхоллалц йолу хан (120 де кхаччалц); 2 – Берана чу са кхоьллинчул тIаьхьа йолу хан (120 де кхаьчначул тIаьхьа дуьйна, иза дуьненчу даллалц). ШолгIачу агIонан диъ дакъа ду: 1 – Беран цIа чохь борша стеган хинан тIадам хилар (доьххьара 40 дийнахь); 2 – ЦIийн дакъалган куьцехь хилар (40 де даьллачул тIаьхьа 80 де даллалц); 3 – Жима дилханан дакъалган куьцехь хилар (80 де даьллачул тIаьхьа 120 де кхаччалц); 4 – Чу са а кхоьллина, адам хилар (120 де даьллачул тIаьхьа дуьненчу даллалц).\nIелам-нехан дешнашна юкъара нийсаниг - оцу массо хьолашкахь а, дакъошкахь а бер дIадаккхар хьарам хилар ду. Ткъа и хьарамалла, и бер оцу хьолашкахь кхиа мел кхуьу алсам долу, цундела 40 дийнал тIехдаьлла бер дIадаккхар кхин а чIогIа хьарам ду 40 де кхачаза дерг дIадаккхарал а, 80 дийнал тIехдаьлларг дIаккхар а кхин а чIогIа хьарам ду 80 дийне кхачаза дерг дIадаккхарал а, ткъа 120 де кхаьчна долу бер дIадаккхар – цунах бакъдолу адам хилла даьллачул тIаьхьа – адам дер ду, иза цул хьалха долчерал массерал чIогIа хьарам ду. Бакъду, 40 де кхаччалц йолчу юкъахь, бера-цIа чура тIадам дIабаккха мегаш ду, ШарIо магош долу цхьа бахьана делахь, йа нанна хир долу цхьа зен духатоха дезаш делахь.\nЦхьа бIе ткъа (120) де даьллачул тIаьхьа, берана чу са кхоьллинчул тIаьхьа, и бер дIадаккха маггане а ца мега, нагахь санна тешаме волчу масийтта лоьро билггал чIагIдина дацахь, и бер кхи дIа дитахь, ненан дахарна билггал кхерам бу, иза дIа ца даккхахь нана йала мега аьлла. Кхузахь чIагIдан деза, и олуш болу лоьраш тешаме хилар а, цхьамма-шимма аьлча даккха мегар ца хилар а, муххале а масийтта лоьро иза чIагIдан дезаш хилар, хIунда аьлча дуккха хьолашкахь цхьамма-шимма аьлларг нийса ца хуьлуш а хуьлу. Цундела, доьзалхочух йолуш 3 кIира даьлла йолчу зудчунна шен бер дIадаккха деза аьлла хеташ елахь, иза хьажа еза шен бахьана вай дийцинчунна юкъа догIуш ду йа дац, ша жимма а шек елахь Iелам-нахе и шен бахьана дIа а дийцина, хатта деза цунах дерг.\nХIокхул хьалха хIоккху хаттарна деллачу хIокху жоьпе хьажа –\nБер дIадаккхар (оьрсийн маттара «аборт») – цигахь кхин а алсам жоп каро мега хьуна.


Ковраев ШапаI. Нана | ВАЙНАХ\n23.11.2016\tЛитература, Проза Оставить комментарий\n«Ненах къаьстича беран даг т1ера зезаг дужу», – олуш хезна суна жималлехь. Вуно нийса аьлла дешнаш ду уьш. Бер, мел яккхий халонаш т1ех1иттарх а, ирсе ду ненаца. Цунна къеггина тоьшалла до г1араваьллачу нохчийн яздархочун С.-Б. Арсановн «Нана» ц1е йолчу дийцаро а. Балхара ц1а йог1учу нанна г1али юккъехь карадо мацалло чуьра арадаьхна, тиладелла, кхерста шен бераш. «Цу сохьтехь тхо дерриге а ирсе дара», – боху к1анта. Йоккхачу говзаллица гойту автора ненан а, берийн а вовшашка болу безам. Мацалла а, муьлхха хало а лан кийча бу доьзал, шаьш цхьаьна хилчахьана.\nНенаца дан а ду бер ирсе. Лаа дац дуьххьара мотт 1емачу беро ненан ц1е яккхар. Тийсалуш олу цо: «На-на». Цхьа цатам шена хилча а, нене орца доьху. Еза цунна иза шен сил дукха. Цунах даьлча шен дахарехь т1аьххьара минот ю моттало. Вайна массарна а хууш ду мел марзо, йовхо ю ша винчу, кхиийначу нене…\nСтаг ша-шех дуьстича бен дика кхетар вац оцу хьолах. Х1инца со бер дац, амма хьомсарчу сайн нене Тайбате (иза х1инца яц, Аллах1 Дала декъала йойла иза) лийр боцу безам, марзо ехаш ю соьца даима.\nШовзткъа шо хьалха, чолхе операци а йина, дуьне ган йиш йоцуш, дууш-молуш х1ума доцуш, адамашка вистхилар доцуш, дуьнене айса т1аьххьара б1аьрг тоьхна баьлла моьттуш, со 1уьллучу хенахь, сайн ненан аьхна куьг сайна т1едеача, и дерриге а дицлой, лазар сайх д1адаьлча санна, суо товелча санна хеталора суна. Еш наб йоцуш, хуьлуш синтем боцуш, байлахь дисина бер санна, г1ийла сан б1аьра хьоьжуш, суна уллера д1а а ца йолуш, 1ийра иза цхьана шарахь гергга. Иштта балий, сингаттаммий лан дийзира сан ненан со бахьанехь. Аллах1 Дела, Хьайн боккхачу къинхетамца, комаьршаллица со бахьанехь цо лайна бала, хало, цунна хилла болу ницкъ, Хьайн дуьхьа ларий, декъала хиллачу тобанах елахь сан нана, Тайбат.\nСо х1инца воккха хилла, берийн бераш а ду сан, амма суо бахьанехь сайн нанна хилла болу ницкъ а, суна даима йовхо луш хилла лаьттина долу цуьнан аьхна куьйгаш а ца дицло.\nЦхьана буьйсанна сан нене Тайбате сада1ийта дагахь, соьца больницехь буьйса йоккхуш 1ийна хиллера сан ненайиша Джабраилова Зайнап (Дала декъала йойла иза). Со сама ваьлча, сайна уллехь даима санна, сайн ненан куьг доцийла хиънера суна. Т1аккха ас, доккха са а даьккхина, элира: «Х1ара сан ненан куьг ма дац. Хьо мила ю?» Ненайишас, елхаран къурдаш а деш, ша хилар хаийтира суна.\nАх аг1очуьра са д1адаьлла, мотт сецна, иза 1уьллучу хенахь а, со дог токкха вара сайн нана дийна йолуш, иза дуьнен чохь хиларх воккхавеш… Сайна чохь са мел ду, т1аьххьара суо каш-лаьхте кховдош а, суна цкъа а йицлур яц сайн ненан Тайбатан комаьршалла, цуьнан къинхетам, цуьнан деган йовхо, марзо. Самах а, г1енах а суна даима дуьхьал лаьтта цуьнан юьхь-сибат, аз. Г1енах и сайна яйча а, самаха и долуш санна, сайл ирсе стаг ца хеташ лела со.\nЦкъа мукъане а сайн ненаца марзо эца йиш хилча, мел ирс долуш хетар вара суна суо! Иза хила аьтто боцийла хиъча, дагна ч1ог1а ницкъ а хуьлу. Маржа я1, жимчохь эшна ца 1аш, стаг мел воккха хилча а, ма ч1ог1а оьшу нана, ма ч1ог1а еза! Дуьнен чохь хьо мел веха, цкъа а бовш ма бац нене болу безам… Маьрза стом бу хьо, Нана! Хьоьца ма бу берриге а къинхетам! Хьоьца ма ю ерриге а комаьршалла! Хьоьга ма балхабо оха тхайна хилла цатам а, хилла йолу вас а. Ахь ма оьцу тхан дог, ахь ма доху тхо парг1ат. Хьоьца ма лаьа тхуна к1ордор доцуш, дагара дийца. Хьо йолчохь ма кхета тхуна маьрза наб, набарх а ца довлуш….\nКхин цхьа масал дало лаьа суна ненах даьлча беран дуьненан синкъерам д1абаларх лаьцнадолу.\nСан к1ант, Ковраев 1ела, ишколехь доьшуш ву. Цо соьга цхьана дийнахь дийцира, шеца ишколехь доьшуш шен нийсархо ву, бохуш. Цхьаьна а тайпана самукъадолуш вац иза, даима ойланаш еш, 1адийча санна, тийна 1аш хуьлу. Цхьаъ дийца г1ерта хир ву-кх хьо, аьлла, ас башха тидаме а ца лецира 1елин къамел. Цхьа-ши к1ира даьлча, ишколера ша ц1а веъча, шена т1ера бедарш а хийцина, юьхь-куьг а дилина, соьца цхьана х1ума яан дагахь, соьга кухни чу кхайкхира 1елас. Т1аккха д1адолийра цо шен къамел: «Дада, – элира цо соьга, – суна х1инца хиъна сайн нийсархочуьнгахь хилла болу бала». Со ч1ог1а цец а ваьлла, ладуг1уш вара цуьнга. Беснеш т1ехула охьаоьхуш мела б1аьрхиш а долуш, хораме къурдаш а деш, цо соьга элира.: «Иза шен ненах къаьстина хилла». И дешнаш ша аьлла ваьлча, кхин соьца кухни чохь ца соцуш, аравелира иза. Гуш дара шен нийсархо т1ехь нана йоцуш, ненах къаьстина хилар 1елина халонга далар. 1елина даьлла ца 1аш, суна а делира иза вуно ч1ог1а халонга, сан къинхетаме дог 1овжийра 1елин дешнаша. Оцу нана т1ехь йоцучу к1антах къа хетта ца 1аш, суна сайн к1антах 1елах а хийтира къа. 1елин а кхоллаелла хир ю-кх шен жимчу даг чохь ойланаш: «Нана йоцуш, ненан марзонах хьега ма дуьсийла дуьненахь бер», – аьлла.\nВай лакхахь далийначу масалша вайна къеггина тоьшалла ма до: «Нене кхочуш х1ума дац х1окху доккхачу к1айн маьлхан дуьненчохь». Цундела нанойн сий деш, церан хам-пусар деш ваха декхарийлахь ву xlopa доьзалхо дуьнен чохь ша йоккхачу хенахь.\nНенан дог кхин а къинхетаме ду шен бераца. Берана эшначохь шен са д1адала а, яла а, ц1ергахь яга а кийча ю нана. Йийцина ца валлал йоккха ю цуьнан деган йовхо.\nНанас бер хала кхиорах лаьцна дика аьлла Мамакаев Мохьмада шен «Нана» ц1е йолчу стихотворенехь:\nПхьор доцуш, тийжаш,\nАдамийн дог кийрахь долчу стеган дог 1овжор ду цу дешнаша, к1орггера ойла йойтур ю, кхетор ву ненан ша динчу шен бере болчу къинхетамах, муьлхха а хало лан иза кийча хиларх.\nТкъа ненах бер даккхар. Цул доккха х1ума х1ун ду кху дуьнен чохь?! Къа дац ненан, ша динчу берах яьккхича? Иштта къа дац ненах а девлла, ненан марзо х1ун ю ца хууш 1ан дезачу берийн? Х1аъ, шеко йоццуш, къа ду церан. Амма оцу цхьаболчу адамийн дегнаш доцчу нахана къа ца хета царах.\nАзаллехь Аллах1 Дала шайна яздина ма-хиллара, шайн рицкъанаш кхачийна, дай-наний вовшаха къаьстича, бер нанна ца гойту, цуьнца ца дуьту. Цхьа бахьана х1оьттина, ц1ийнах йоьхна, шайн йо1 я йиша ц1а йог1уш, цо шеца шо а кхачаза бер далийча, шайна т1е доккха эхь дог1у моьттуш хуьлу цхьаволу да, ваша. Беран могашаллина, цуьнан кхиарна а ма боккха эшам бо ненах къастаро. Билггал ма йоккха къизалла ю иза. Далор вай масалш.\nПхийтта шо хьалха , маре а ца нисделла, доьзалхочух а йолуш , ц1а еара Л. Камета. Дукха хан ялале дуьнен чу велира доьзалхо. Дуьнен чохь мел долчу х1уманал ша ирсе хетара нанна. Ша маре а ца нисделла ц1а яр а дицделлера цунна. Карахь к1ант а волуш, шен да-нана дехачу х1усаме еара йо1. Дас а, тайпаначу наха а бер шен дега д1адала сацам бинера.\nДуьххьарлерчу шен доьзалхочух яла хала дара нанна. Ша х1ун дийр ду ца хууш, шен кийрахь болу бала бийца стаг воцуш йисира Камета. Кхин шен дан амал цахиларна, дуьне мел ду д1аяха кийча ю ша шен к1антах ца йолуш аьлла, хабар туьйхира цо шен дега а, дехошка а. Цул т1аьхьа хилларг ирча сурт дара.\n– Вайна т1е юьхь1аьржо ян г1ерта иза, цул совнаха, вай нахала а довлу, иза йийча нислун х1ума дац цу йо1а дагалаьцнарг, – бохура кхеран ц1ийнан хьалхарчу воккхачу стага.\nТезет яьлча санна, Каметаг1еран керт-ков сийсош адамаш лаьттара оцу дийнахь а, буса а. Х1ун кхиэл яра цара йийриг? Нене бер кхабийта ца деза, доьзалхо шен деца хила веза – иза яра церан кхиэлан чаккхе.\nИшттачу кхиэло гуттаренна а вовшах хьега дитира к1антий, наний. Беран шен ненан шурин чам бовзале ненах къаста дийзира: ткъа нана цхьа хан-зама яллалца шен дехойх, вежарех лечкъаш, шегара хало йийца стаг воцуш, ненахошна т1еяхана 1ийра.\nШен доьзалхо нанна везарх – иза юьхь1аьржо яц. Иза мелхо а сийлахьа ду. Эхь дера дара иза ца везаш, цуьнан долара а яьлла, лелаш хилча.\nСоьлжа-Г1алахь вехаш волчу Н. Жумин йо1 Лайса а еара жима бер карахь а долуш марера ц1а. Жимачу берах къахета а, догьэца а декхарийлахь хила везара да. Къинхетаме хаза дош муххале а ца элира дас.\n– Ас эзар дакъа дина кхоалг1ачу г1атта т1ера охьакхуссур ву хьан к1ант, – бохуш, даима а кхерам латтабора цо.\nДукха хан ялале йо1 некъан авари хилла кхелхира. К1ентан дас д1авигира шен к1ант.\nКест-кеста йоь1ан к1ант вало дохуьйтура Жумас шен зудабераш. Иза хьашт волуш а, оьшуш а леллий техьа Жума? Жималлехь шегахь а, шен ненехь а ненадас латтийна 1азап дицлур дуй техьа к1антана? Къаьсттана жимчохь лайнарг, дайнарг, хезнарг атта диц ца ло, даг чохь дуьсу.\nДоьзалхочух йолуш, майрачо йитина д1аяхийтира Т1ехьа-Мартанан к1оштахь ехаш йолу М. Айсет. Дас а, вашас а хаам байтинера йо1е: доьзалхо ма-хилланехь, шайн волчаьрга д1авала везар ву, аьлла. Лоьрашца барт а бина, доьзалхо хиллачул т1аьхьа больницехь ша яккха езачу хенал совнаха цхьа бутт баьккхира Айсета. Ша т1ера нана яла а елла, ненах хьегна хан дагара ца йолура Айсетана. Иштта шен доьзалхочун дог ца дохо, цуьнга бала ца хьегийта, шена ницкъ бира нанас. Делахь а, бер дехошца кхиаза ца делира.\nЙоь1ан ваша, лен цамгар а кхетта, воьжнера. Т1аккха шен йишига, т1е а кхайкхина, цо аьллера: «Къинт1ера яла суна, ас хьайгахь латтийначу халонна».\nЙишин дог мелла а къинхетаме ду вешица. Къинт1ера муххалле а яьллера Айсет шен вешина, цунна хьалхара 1ожалла эцна яла а кийча хиллера.\nЦхьаболчу нахана моьтту хир ду и къизалла вайн дайшкара схьайог1уш ю, вайн 1адатца нийса йог1уш ю. Бакъ дац иза. Вайн дайшна а, дедайшна а цкъа а езна яц къизалла, харцо. Берий, наний вовшах доккхуш муххалле а ца хилла цара, дуьнене орца даьккхина а, и шиъ цхьаьна дуьсу aг1o лохуш хилла. Ткъа царах дисина и хаза г1иллакхаш дицдина лелча сийлахь дуй техьа вайна? Вай стенга кхача г1ерта техьа? Иштта вай адамалла йоцуш хилча, Аллах1 Дала оьг1азло ян ма тарло. Оцу Везачу Аллах1 Дала вай лардойла цунах, Шен боккха къинхьетам бойла Цо вайх: бусулба динехь вай нисдеш, ийман, ислам вайн дегнашкахь ч1аг1деш, вовшашца къинхетаме деш, г1иллакхе, оьзда. Куралла, сонталла вайн дегнашкара д1айоккхуш, къизаллех, харцонах вай лардеш, вовшех дешаш, вовшашца ларам болуш, дахар лойла вайна Аллах1 Дала.\nНазад: Хасан Сайдуллаев. Сыграйте мелодию\nВперед: Хава Гагаева. Красота ушла в подполье…


ЦIЕРАДАХАР - 17 Марта 2015 - NAHI\nГлавная » 2015 » Март » 17 » ЦIЕРАДАХАР\nШаIами-Юрт. Иза дара 23-чу февралехь 1944-чу шарахь. И кхоьлина Iуьйре шийла яра, тIесерсаш дерз а йолуш. «Дакхий кешнашна» гена йоцуш, таьIначу тогIий чу схьагулдина адам а долуш, цу меттигана чехка го лецира НКВД-ан белхалоша. Уьш хиллера, гонахьа долчу бердашца, кондараш юккъехь хьалххе къайлабохуш охьаховшийна. Айъаеллачу еа маьIIехь, нахана тIе а ерзийна дIахIоттийна лаьтташ яра, «Максим» олу йиъ пулемёт. Лаьтта бийшина, Iалашо лаьцна Iоьхкуш гIаш-салт а бара. ГIонна аьлла, фронтера юхадаьккхиначу тIеман декъан эскархой бара уьш. «Кузов» тIехь лаьтташ масех эпсар а волуш, юьртада, юьрта молла, цаьрца кхин цхьа-шиъ стаг а волуш, биначу цу гонна юкъаеара «полуторка» олу машен. Эпсаро, папки юкъара хьаладаьккхина кехат дIадийшира, гочдеш юьртанда а волуш. Иза, Советан Iедало «нахчийн къам махках даккха» аьлла, арахецна Постановлени яра. Цул тIаьхьа юьртада а, цу машина тIехь лаьтта масех воккхастаг а нахе вистхилира:\n- Нах! Вай, махкаха дохуш ду тахана. Вайн дан хIума доцуш, иштта хIоьттина Делан кхел ю хIара. Дуьхьало а ца еш, шайгахь делахь герз а, уьрса мIаьчиг биста кхаччалца йолу уьралла а охьайилла. Кхара, вайга аьлларг дан деза вай. Цу Дала, вайга боху: «ТIедиллиначу Iедална муьтIахь хила шу». Сан дехар ду шуьга, шайн Деле аша собар дехар - элира царех цхьаммо.\n«Вай муха доху, махках?», «Тоьура дац, цкъа даьхча?», «Вайн махкаха баьхнарш, хIинца а цIабахказа ма бу», «Боьршалла йисна вай делахь, кху меттехь летта дала деза вай. Шегахь герз дерг схьагулало!» бохуш, маьхьарий деттара юкъ-юкъара наха. Цул тIаьхьа, маситтамо машина тIеволуш, нахе дехарш дира:\n- Юьртахой, Нахчий! Хьовсийша гонахьа. Кху эскарна дуьхьала итт минотехь а тIом бан вайгахь герз ца хилча, муха хира ду вай гуш лаьтташехь хIаллак? Ойла е вай, цIахь дисначу вайн берин, зударин? Кхузахь летта дала хала дац, ткъа буха буьсучеран ойла хьан йийра ю? Царна Iуналла, хьан дийра ду? Шуна хаийта боху аса, вайн зударий а, цIахь бисна болу берриге нах СемаIашка дIабигна шуна. Уьш вайга хьоьжуш, хIинца цигахь Iаш бу. Кхузахь хIаллак а хилла, кху хьакхарчин лаамна кIелахь муха буьтура бу вай, и вайн миска доьзалаш? Церан ойла йой аша? - бохуш, мохь беттара массо а ханна, Iедална муьтIахь хиллачара.\n- Шу молланаш ду бохурш хьалха а бевлла, аша дуйнаш туьйлуш герз дIа ца эцнехьара, итт минот боху аша, итт шарахь а тIом бан аьтто бара вайн - аьлла, мохь туьйхира Мусас.\nДелахь а, цу хезначу кхао, ойлане бахийтинера нах. Царех дукхаха берш боьхна, шаьш хIун дан деза ца хууш лаьттара хIинца. РагI шега схьаоьцуш, шен къамел гоч а дойтуш, эпсаро элира:\n- Шайгахь долу герз, кху машина хьалха охьатаса. Оха гечдо шуна. Герз охьа ца диллар тIаьхьа гучадалахь, кхуззахь тоьпаш тухара ю цунна, цхьаа хаттар доцуш тIеман низамаца нисдина.\nАбусалахьас, дукхачу хьолахь шеца лелош яра, ворхIазйолу тапча. Ойла йисте, «саьнгарш яха еза» аьлла, юьртара божарий дIагулабечу хенахь а, цуьнгахь яра и тапча. Муслимас, кху шелла жимаха волчу вешига, меллаша элира:\n- КIант! Вай тоьлура долуш, хьал дац хIара. Охьакхоссалахь хьайгара и «биргIа».\nАбусалахьан пхуьйшахь йоллу тапчан юьхьиг а гуш, вежарин къамел хезаш, гена воцуш лаьтташ вара Хорсаман кIант Байсолта.\nОцу хенахь, МартантIера йогIуш йолу виран ворда саца а йина, гобина лаьттачу нахана юккъе схьаялийра салташа. Цу вордана тIехь яра, Iисин йоI Халипат а, и яхна волу Хьасан а,иштта дейтта шо кхаьчна йолу церан йоI Марем а. Халипат, Абусалахьан де шича йоI яра. Дас лелийна хиларна, хьоме яра Абусалахьна шегара тапча. Цунах къаста хала дара цунна, ден безамана иза ша лелош хиларна.\n- Халипат! ХIара Боппин тапча, хьайн дегIаца дIалачкъаехьа - олуш, къайлаха и герз цуьнга дIакховдийра цо.\n- КIант! Ахьа..., хьо... - олуш, йоьхначу йоккхастагас, сиха корталех хьарчош, къайлаяккхара шега кховдийна тапча.\nЮкъахь лаьттачу машина улло шайгара герз а, йолу иралла охьа а кхуссуш, гонна тIететтина лаьттачу машинаш йолчу агIора а буьйлуш сецара нах. Цхьа мор хиллал герз гуладелара, машина хьалха сал беш. Абусалахь, леккха айъана корта а болуш, тIехвелира. Цо герз охьакхуссуш ца дайначу Байсолтас, гена воцуш лаьттачунна тIевахана:\n- Вон парен. Его ест писталет. Он спратал ва штанах - элира цо салтийчуьнга, цхьанне а ца хозийтуш.\nТкъа важа, эпсарна тIе а вахна, цуьнан лерге таьIаш вистхилара. «ХIинца-м, аса ваккха ца везаш, кхара воккхура вара хьо, сан новкъара дIа. Ас хьа деза кхунна, Мархас сайна караделла йовлакх гайта, хIуьттаренна» элира, шен дагахь Байсолтас. Шен мостагIа, Iедалан куьйгашца новкъара дIаваккха аьтто баьлла, воккхавеш вара иза. Герз охьадуьллуш дехьаваьллачунна, салтий юха а дегIах хьожура. Цул тIаьхьа, кхечу салташа «Студабеэкар» олучу машина тIебохура нах, «быстро залезай!» бохуш тIе мохь а бетташ.\nАбусалахьна улле хIоьттина догIура, кхунах цкъаа къаьсташ доцу, жIаьла «Борз». Жан-жIаьлин, барзаца тасаделлачу гергарлонахь хилла пхьу-къеза дара иза, дукха жимадолуш кхо ша Iамош кхиийна. Абусалахьас, шега къамел дечу хенахь, накъосте санна ладугIара цо, шен хаза корта агIора а боккхий, леррина кхуьнан бIаьргаш чу а хьоьжуш. Цуьнан хIуманаш дийца воьлча, дукха хира дара уьш дийца. Хьекъале, майра, кхунна муьтIахь жIаьла дара «Борз».\n- Уллера дIа а далий, машина юххехь саца. Нах реза хира бац вайшинна, ахьа церан ламаз дохадахь - элира Абусалахьас «Борзе».\n«Борз» меллаша юьстахделира. Хьмидан, Муслиман дегIах а хьаьжна, царна тIаьхьа вогIучу кхунна салтий тIеволавелча, эпсаро мохь туьйхира:\n- Этого, проверьте досконально! - олуш.\n- Товарищ, майор госбезопасности! У него пустая кобура - элира салтийчо, дегIах хьаьжначул тIаьхьа.\nКетаран чухула йолу, кхуьнан хаьнтIахь кхозу хумпIар, цунна дIа а гойтуш.\n- А в руке, что у него? - олуш, тIеволавелира эпсар.\n- Покажи, что у тебя в руке? Товарищ майор! У него ножичек - элира салтийчо юха а, жима урс буйнахь доллу, ша схьалаьцна Абусалахьан куьг эпсарна дIа а гойтуш.\n- Где пистолет? Я наблюдал за тобой, и ты не сложил его. Я тебя спрашиваю, куда дел ты пистолет? Отвечай!\n- Мой оружи вот. Писталет дома аставил - элира Абусалахьас.\nСалтийчо лаьцна шен куьг схьатоьхна карара а доккхуш, буйнахь доллу жима уьрс дIагайтира цо. Кхерам боцуш шега хьежар, ца вашарца цуьнан къежар, цергашца балда а лаьцна курра и дIахIоттар ца ладеллачу эпсаро, мохь хьаькхира омра деш:\n- Расстрелять его! - аьлла.\nЦу дешнаша, цкъа цецбаьхна гергара нах, сиха меттабаьхкира. Машинашна тIера чу а лелхаш, тIехьевдира уьш кIантана. Иштта а кхехкаш лаьтта, кхин болу юьртара кегийрахой и сурт а гина, эпсарашна тIегIоьртира маьхьарий а детташ. Цхьаболучара, сал тIера масех герз а ийцира схьа. ХIоьттина и хьал а долуш, салтийчо Абусалахьна тIе топ хьажийра. Мичара долу ца хууш, и топ хьала айъаначунна хьерадаьлча санна тIекхийтира «Борз». Карара герз охьакхуссуш, легаш тIекхетта жIаьла дIадаккха гIерташ мохь оьхура, лаьтта охьавоьжначу салтийчуьнга. Керчаш Iуьллу иза лара а веш, жIаьлина хьажош шозза лаг узуш тапча йожийра эпсаро. ТIаккха юхахьаьдда, шена тIегIертачу нахана тапча а хьежош, мохь хьаькхира цо:\n- Назад! Кому сказал назад! Всех расстреляю без суда - олуш.\nШен ваша бахьаненна, нахана зен хиларна кхоьруш волчу Муслимас, хьалха а иккхина мохь туьйхира юьртахошка, Абусалахь шена тIехьа а кхуссуш.\n- Дела а, Пайхамаран дуьхьа, ма де кхунах дов! Юхадовла, кхара зулам дийра ду вайна. Iела! Хьо юьртада велахь, дIасацаве и эпсар - олуш.\nГонахьа лаьттачу салташа, нахана тIехула а, когаш хьалха хьежош герзаш кхуьссура. Юкъахь бисинчу эпсарашка, юьртадас дехар дира. Бакъдерг дийцича, хIинца шаьш эпсараш а бара кхерабелла. Царна дика хаьара, кху наха уггаре а хьалха, шайна бекхам бийра буйла, цIий Iенаш хIара хьал доьрзуш хилахь хIетте а.\nНакхармозин никх меттах баьккхича, мозий гIовтуш йолу гIовгIа санна, ялла и гIовгIа сиха дIатийра, гIуллакх кхин чолхе ца доьрзуш. Нах юхабевлича, цу майданахь Iуьллуш дара лазийна жIаьла. Цуьнан коьрта тIехула куьг хьоькхуш Iаш, Абусалахь а вара. Вашас юха ша кхоьссича, дехьахула го тесна, жIаьлина тIекхаьчинера иза.\n- «Борз!», «Бо-о-рз». Маржа «Борз» яI! Ма хьоьга кхочуш, тешаме накъост вацара сан. Со цхьаъ вита йоллу техьа хьо? Ас чIагIо йо хьуна, хьан чIир екъаза Iийра ма вац со, кху хьакхарчех - бохура цо, наггахьа, стага санна «у-ух!» аларал совнаха, кхин цIийзар доцуш, садетташ Iуьллачу цу тешамечу накъосте.\n- Абусалахь! Хьо Iовдал. Тоьур ду хьуна, ахьа кегийнарг. ХьалагIатта! Нах хIаллакбайта воллу хьо? Сиха машен тIедала, жIаьла! - бохуш чехавора иза, ведда тIевеаначу Муслимас.\nАмма кхунна хезаш дацара, вашас дешдолу дов а, гонахьа хIоьттина хьал а. Цул тIаьхьа, тIеведда маситтамо юхаозош, дIатакхийра иза. Шен куьйгаш лаьцна дIаийзош болучаьрга тидам боцуш, бухавуьсачу шен накъостана тIехь яра цуьнан ойла а, хьажар а. БIаьргех оьхуш хиш а долуш, хьалхара шен когашана тIехIуьттуш тIаьхье а текхош, цIийзаш тIаьхьатекхара кIантана «Борз» а. Юхавада гIерташ дIасхьаветталуш волчу кхунна гира, тIеваханчу эпсаро жIаьлин корта лоцуш йожийна тапча. Иза гича, кхуьнан кийрара инзаре, ирча мохь белира.\nЦул тIаьхьа, гIелвелла, тийсавалар доцуш волу Абусалахь, машина тIе хьалакхоьссира наха. Цо шен дагахь чIагIо йира: «Дала мукъалахь, хьан чIир оьцуш, хьуна дуьхьала цхьа эскархо веза Iийра ма вац со» аьлла.\nИ адам тIедоьттина машинаш, СемаIашка боьдучу новкъа евлира, могIа беш. Хьалха йоьдучу, Байсолта волчу машина тIехь, гонахьа болучарна а хезаш, девне къамелаш хилара гергарчу шина кIантана юкъахь.\n- Боьха хIума ю хьо. ВаллахIи, вара хьо вен везаш. Сел ийман доцуш волчу хьан, тIаьхье а хира ю, нахана балеялла - элира Борз-Iелин кIента кIанта Iумарас, шен ден шича кIанте.\nЮххера нах, кхо дечу девнан бахьанах ца кхеттехь а, Байсолтана дика хаара, Iумарс и къамел шега иштта хIунда до. Цуьндела, дуьхьала дош ца элира цо, шелла итт шо жима волчу, дайтта шо кхаьчначу цу кIанте. Шен маьхчина тIехьа лаьттачу Iумарна хезна хиллера, Абусалахьна мотт тухуш салтийчуьнга цо аьлларг. Иза бара, цунна резавоцуш диначу цу девнан бух.\nТIейогIура йолчу хенан йохаллехь, цу кIентийн тIаьхьенашна юкъахь хин йолу уьйранин а, я хьагI хьалха юьйлуш, царех цхьаболучара вовшешна хедор долчу некъин бух бара, хIинца кхоллалуш берг. ТIаьхьено шайн орамаш толлуш, хилларш а, лелларш а карладохачу хенахь, церан хийлаза кхоллалура ду: «Тхох бовлар тамашийна долуш, орам телча а вайн хила йиш йоцуш болу хIара нах, мичара бевлла техьа вайна?» бохуш долу хаттар.\nБакъду, нахаца леллачуьнан къутIа хуьлу, тIаьхьенашна бале долий, нахана, цуьнан дуьненчу даларан къайле, ма-ярра ца йовзарна.\nСемаIашкахь, аьчкан некъаца схьатеттина лаьтташ яра, бежанаш а, кхин долу киранаш лелош йолу вагонаш. Цхьацца йолчу вагонаш чохь аннех кечйина, тIекIала йина дIавуьжийла елахь а, дукхаха йолу вагонаш еса яра, чутесина чал, пенел совдаьлла хIума доцуш. Кхуза схьадалош долчу адаман, ши тоба яра: цхьаъ - зударийн, берийн, лазархойн, тIех баккхийчу нехан; шолгIаниг - божарийн. Иза нисделлера, божарий шен доьзалах къасторна. Хьалххе схьаялийна зударин, берин тоба, тIаьхьа тIебалийначу божарин тобанах кхетча, Iаламат йоккха гIовгIа эккхара станцехь. Зударша, бераша доьлхуш шайн дай, вежарий лоьхура, ткъа вуьш, доьзалашка мохь бетташ дIасхьауьдура ше-шениг лоьхуш.\nШи де хьалха, БугIан-юьрта стунцхой болчу бахана ваший, нуссий, арадохучу Iуьйранна цIа каьчна хиларе сатуьйсуш волу Абусалахь, уьш лаха вахана, цхьанхьа а гуш вацара. Мимпи а яра сагаттадеш Соьлжа-ГIалахь а, ВаларгтIехь а вехачу шен пхеа кIантана, марехь йолчу йоIана, царех хилларг шена ца хаарна. ХIинца, кхузахь цуьнца вара виъ кIант, йоI, кхоъ нус, церан дейтта бер. Цул совнаха, кхузткъе пхиъ шо кхаьчна, цамгарца йолу марйиша а. Муслимаца вейтта стаг вара, царех итт, бер а долуш. Муслиман доьзал а бара, халонан мур лан, хьалхе кечамаш бина Мимпес санна. Кхарел совнаха, кхин ткъаесна стаг вара цу вагона чохь кхаьрца цхьана. Уьш ШаIми-юьртара, Заки-юьртара, СемаIашкара кхаа-деа тайпанан, шишша-кхоккха нислуш къаьстина, пхеа доьзалера нах бара.\nТкъаесна дийнахь некъ бечу юкъана, цхьацца бахьаница, бархI стаг кхелхира новкъахь. Лайх кошан барз беш, хийла бисара, цу аьчкан некъа йистехь сил дукха безнарш, дахарехь бевзина хилларш. Мимпина гина гIан декхалуш санна, шан тIулгаш хилла вайнах, Iехка бисара цу аьчка-некъан асанца. СемаIашкарчу станцехь къаьстина хилла Абусалахь а, пхи-ялх де даьлча, схьакхийтира шен доьзалах.\nМаьршачу дахарехь нехан бIаьрг бузош хилларг, пайдабоцучу волуш, ткъа сонта воцуш охьатаьIана, миска ваьхначуьнан дукхачу хьолахь сий айъалуш, меттигаш еара и хала некъ беш еъначу цу кIеззигчу хенан юкъахь. ТIебеаначу цу балано, зоьш дара адам. Стеган мах хадош болу, коьртаниг дара: собар, оьздалла, гIиллакх, къинхетам, цхьана дашаца аьлча, адамалла. Дуьненан хьесапе диллича, кIезга йолуш, адамин дахаре диллича тоаме хира боцучу цу хенан юкъахь, пхи-ялх меттиг нисъелира цу шийлачу новкъахь, вай хIинца йийцича тIаьхьено масала оьцура долуш. Цуьндела, юьтура вай цхьана юкъана, кIант вина паргIатаялла Зулай а, Iедало чувоьллина волу Абусалахь а. Шен а, вежарин доьзалашна рицкъ лохуш, Iуналла деш волу Муслим а. Карла доккхура вай, къам махкаха доккхачу дийнахь хилларг а, сибреха боьдучу новкъахь нисделларг а.\n- Деши! Ва, Деши! - аьлла, кхайкхара цо цуьнга. Юхахьаьжначу Дешина, Заба евзира.\n- Ваттай, сан Дела! Заба яц иза? - олуш, юхаедда мараиккхара иза, шена тIаьхьа кхойкхучунна.\n- Заба! Ма доккха хIума даьлла хила деза вайгара. Дан мукъане а, хIун ду хIара? Со тIаьхьа кхуьуш ма яц, кху хуьлуш долучунна. Вай стенга дуьгуш ду кхара? - бохуш, хеттарш дора Дешис.\n- Деши! Вай, махках дохуш ду. Шун хIуманаш мичхьа ю? Тхойца саца еза шу шиъ, вайн божарех хуьлуш дерг къастталца мукъне а - элира Забас.\n- Iуьйранна, маьттаза мотт а буьйцуш «Арадовла!» бохуш, салташа тхо чехош, йоьхначу аса, хьуна гушъерг бен тIехь а, я карахь а кхин хIума йоцуш, араялар нисделла тхойшинна. Кху йоIан ден ваша, Жима-КIант, вайна ма-хаъара ГIалахь, мехкадаьтта доккхучохь болх беш ма вуй. Цунах хилларг а дац тхуна хууш. Айса хIун дийра ду ца хуаш, йисна со - элира, йиш йоьхначу Дешис, бIаьргаха даьлла хиш дIа а дохуш.\nДешин марзахойх, ши доьзал бен бацара ШаIми-Юьртахь бехаш. 1918-чу шарахь, ЦIонтарара, лура воьлла веъна вара шина кIантаца ИсмаIал. ЧIирхоша, дукха хан ялале и ИсмаIал вийра. Буха висина шиъ кIант, цу юьртахь бехачу цIонтарошна тIеязлуш, орам тесна ваха висара. Царех воккхаха волчу вашас, Iалсолтан йоI Деши ялийра. Дуьххьара йиначу йоIан ши шо кхачаза дара, мар чу а воьллина, Деши ша цхьаъ юьсуш. ИбрахIимас, набахтичохь хан йоккхуш итт шо дIадаьлла, аравала бисина масех бутт а болуш, нахчашний гIазакхашний юкъахь хиллачу девнехь, ю а Iоьттина вийнера иза. Жеролла тIедоьжначу Дешин кхуьуш, йоI яра. Оьзда а, товш а хиларца, юьртахь билгала яллера иза. Цуьнан месин еха кIажар, дукха маьхкарша «сан елара хьо» бохуш сатийсар долуш, хаза яра. Куьйган цхьа ша сов бен, меттиг ца буьсура и кIажар лаьтта кхача. «Марвешина яло еза» бохуш, къайлаха цу йоIе безам болуш йолчу Забас, цкъа Муслиме элира:\n- Стаг! Жимчу-КIантана, ма дика йоI билгала яккхина аса. Реза хира варий техьа иза цунна? - Мила ю иза? Нус яц хьо? Хьан аьтто болуш ма ду, цунах дерг хаа - элира майрачо.\n- Iалсолтан Деши йоI, Малх-Аьзне ю-кха. Хьуна ма хаъара, Деши доттагIа ма юьй сан. Аса аьллачунна реза хира йолуш а ю. Муха хета хьуна и захало? - элира Забас, майрачуьнга.\n- Цу захалонна, ала хIума дац. Амма, цхьаъ ду-кха новкъа. Вайн Абусалахь кхин йоI езаш, цуьнга болчу безамо корта дIабаьхьина хилар - элира Муслимас.\n- Марха юьйци ахьа? Ма вайна оьшуш, пхьегIа яцара иза. Жима-КIант, цу тайнигах Iехавала везаш вацара. Шена тIаьхье кхио а, ша велча буха йиса а, накъост яра цо лаха езарг. ТIехуле хазахилар дац коьртаниг, деган хазалла ю мехаллениг - элира, цу захалонна резайоцучу Забас.\nМархица, Забина товш доцург, цуьнан кочалла яра. Дийнахь моситтазза духар хуьйцуш кечъяла лаар, шен хазаллех дозалла деш, нийсархошна тIехула хьежар дара, цунах цуьнан бIаьрг бадийтинарг. Цул совнаха, къастийна цхьаъ воцуш, жа санна кегийрахой шена тIаьхьа базабар дара, цу йоIах кхуьнан чам ца летарг. ХIинца, Деши шеца сацо гIертар а, шаьш шинна юкъахь долу доттагIал совнаха, Малх-Аьзни шен кхин хила лаарца йолу шовкъ яра.\nИштта, гена йоцуш шайн чамданаш тIехь Iаш яра ши зуда, шайца маре яхаза йиъ йоI а йолуш. Царех цхьаъ хьалаэккхий, лаьтташ йолчу йоIана гонахьа хевзура сих-сиха. Уьш бара, ШаIми-Юьртара Къакъин а, цуьнан лулахо волчу Ахьмудан а зударий, церан кхиъна богIу маьхкарий. Буьйсанна, набарха даьккхина бер санна, гонахьа долчу хьолан мах хадо кхетам боцуш, йоьхна лаьттара кечъелла йолу Марха. Къурдйоьлла котам санна, хьомечу йоIана гонахь хьийзаш ерг яра, цуьнан нана Зараъ.\nЦу хенахь, СемаIашка юккъехула ялла, станце йолчу агIора хьалайирзира машинан колонна, «Студабэкар» олу машинаш тIебоьттина боьрша нах а болуш. И машинаш юха а тоьттуш, божарий охьабиссо болийра цу станцин майданахь. Шен доьзал карийнарг сапаргIата даьлла а волуш, кароза верг йиш йоьхана, мохь бетташ дIасхьауьдуш вара цу майданахь. Масех го беш, жIаьлешца цхьана хIоттийна ха дара цу станцина гонахьа.\n- Мюси, ва Мюси! Вайниш, дIага лаьтташ бу хьуна. Со, Рохьман вуй хьожуш, и лаха воллу - аьлла, ваша вистхилале, машина тIера чуиккхина, къайлавелира Абусалахь.\n- Хьамид мичахь ву? Шунаш, дIо кIайн кир тоьхначу вагонан уллехь бу ала цуьнга, тхайчаьрца цхьана – а олуш.\n- Лайса! Хьо муха каьчна кхуза? Мичхьа ву Солса? - аьлла, кхо шега хаттар дича, шина беран куьйгаш лаьцана йолхуш лаьттачу несан, кхунна дала жоп дацара.\n- Яло соьца, йоьддушехь дуьйцар ахьа - олуш, «Джамалик» цIе йолчу кIентан куьг лоцуш, вагонаш йолчу агIора дIаведира Муслим.\nТIаьхьа едда йогIучу Лайсас, дийцира кхунна доцца. Ша кIира хьалха гIалара хьажахIотта юьрта еъна хилар а, ши бер доцург кхин хIума доцуш, ша цхьаъ йисина хилар а хоийтуш. Царех цхьаъ, ворхI шо кхаьчна кIант, шолгIаниг - пхийтта шо кхаьчна йолу йоI Шумист яра.\nЮкъ-юкъа кхуссуш герз а долуш, юьхьлаьцначу жIаьлешка катухийтуш тIегулдина адам, вагонаш чулалла долийра салташа, божарий схьакхаьчна итт минот а ялале. Адамах йоьттина евлачу вагонан неIарх гIуй а буллуш, юьстаха туьттуш яра уьш, царех керла составаш кхуллуш. Цу Делан минутехь, и майда яссаелира. ТIаьхьабисна цхьацца болу нах, туьпан баххаш а бетташ, вагонаш йолчу агIора тIелоьхкура салташа. Цхьа жима стаг вара, гихь воллуш воккхастаг а волуш, жIаьло настарх еттачу цено схьаван ца вуьтуш, халла вогIуш. Иза гина Мимпин кIант Хьажи, и волчу агIора дIаведира. «Стой! Стрелять буду» бохуш, чапаханаш дIасхьа а тухуш туьпаш юьйлира, го биначарех волчу масех салтийчо. Дехьо лаьттачо урх дIахоьцуш, жIаьла тIехийцира кхунна, «Фас!» олуш. Хьажис дуьхьала ластийна буй, чухьаьдда догIучу жIаьлина нисса бага чукхийтира. Куьг юхадоккхуш вукхо шен иза Iаьвдича, кхеравеллачу Хьажис, жIаьлин лахара моччагIал лецира. Ша деш долчуьнан хьесап дан кхетам боцуш волчу кхо, шен куьйгах тасаделла жIаьла, тIелхаг санна хьовзийра ша а хьевзуш. Корта тIехула айъадина хьийзош долу и жIаьла, кхул чIогIа кхераделла, цхьа боьха дарц детта доладелира, гонахьа лаьтта салтий а къахкош. Доьханчу хьолахь бохкуш болу нах и сурт а гина, цхьабосса аьлча санна белабелира. Хиллачух кхетаза болу зударий а, иштта церан бераш а, боьлхучуьра совцуш, боьлаш болчу дайшка хьаьжжиначохь бисара цхьана юкъана. Хиллачунна шаьш тIаьхьакхиача, церан белхар хIинца, деларца цхьана ийна дара. Цу хьоло бохийна салтий, меттабахкале аьлча санна, Хьажис ша хьийзош долу жIаьла дIахоьцуш, кхоьссина тIехула дIадахийтира. ТIаккха, воккхастаг гихь а волуш, вогIачу жимачу стагана гIодира цо, вагонаш йолчу агIора и чехка дIавадош. Ткъа, тапча яккхина волу эпсар герз туха ца хIоьттира, шечарна кхетарна кхоьруш хиллехь а, я кхин бахьана хIоьттина хиллехь а. Цу суьрто самукъадаьккхина, цхьа болу салтий а бара гIаддаха боьлуш.\n- Да-а-дала хьан делаI! Ша чане санна, дарц деттийта-кха ахьа оцу жIаьлига - бохуш, боьлура Хьажи вевзарш а, и ца вевзуш берш а.\n- ХIара дегI аса доккхуш, вайн Делора ца гина суна дарц кхетта жIаьла - элира, цхьана агIазах тера волчу стага.\nИза дара, тIаьхьарчу ткъа шарахь Советан Iедало «асар» деш, кхиийна долу «чкъор». ТIехьаьжча басна товш, шен ойла йолуш, доьналлийца билгалваьлла, я стаг тIаьхьа хуттара волуш кхетам, Iилма долчу нахах цIандинера и керла чкъор. Ткъа къам бехдеш долу бакъ асар, ша доллучохь дитанера цу Iедало. Делахь а, дикачу нахах къам нилха деш, шайна деза «керла чкъор» кхио гIертачу Iедало хьегна и къа, эрна хуьлура. ХIунда? «Асар» деш бисна, цу къоман орамо тIехь керла зIийдиг хоьцуш, гучадолу керла маргIал бахьана долуш.\nШи де делира мала хи доцуш, еллаза неI йолуш, СемаIашкара новкъа ялла цIерпошта дIаоьхуш. НеIарш йоьллуш яцахь а, сецар алсама хуьлара цуьнан. Наггахьа, нехан самукъадоккхуш, юханехьа некъ беш а нислора. Цунах кхаъ хуьлий, нах самукъане хуьлура. «Сталинна дIа а хиана, вай, юха цIа дуьгуш ду» боху, хабарш хуьлура массо а вагона чохь дуьйцуш. Дукха хан ялале, и къамелаш эрана дина хилар хоийтуш, сибреха боьду некъ юхабора цIерапоштано.\nВагончохь шийла хиларал совнаха, дегIан хьашташ кхочушдан аьтто боцуш, холчахь бара нах. Кхин тоха са доцуш, хIорш бIарзбелла хьийзачу хенахь, эрна арахь цIерпошта сецира. НеIараш дIайоьллуш болчу салташа схьакхайкхира: «Вагонана итт метар юьстаха ваьллачунна, таллам боцуш цу меттехь тоьпаш тухура ю» аьлла. Шайгахь пхьегIа йолучара, ло гуладора хин метта. Вагонаш чуьра охьадохуш дара, хьалхара декъий. И нах дIабохка ойла йолуш болу божарий, салташка белаш, лоьмаш доьхуш бара. Иштта и хьал а долуш, ткъейха минот а ца яллера, шок а тоьхна, меллаша цIерпошта дIайолалуш. Дена нанна а бохуш, гIазакхийн салташа сихдира адам. Цу эрна арахь, дIадохказа декъий дисаро цецбаьхина нах, хIун дан деза ца хууш маьхьарий а детташ, боьхна дIасхьауьдура. Хе лаьттачу салташка дехарш дора адамо, церан карахь долуш санна и гIуллакх. Зударий а бара, боьлхуш маьхьарий а хьоькхуш, вагона чуьра аралелха гIерташ. Цхьаъ вогIура ведда, дIайолаеллачу цIерпоштана тIекхиа гIерташ, марахь доллуш ненан дакъа а долуш.\n- Брось, свою вшивую «кралю»! Кому говорю, брось! Ну с-сука, погоди! - олуш, топ туьйхира цу салтийчо, цуьнан хьаж лоцуш хьажийна.\nМимпин кIентан, шо кхаьчна йолу йоI, пехийн лазар кхеташ цомгуш хилира. Забин ши шо кхаьчна кIант а вара, кIелависна дагаро хьийзош. ТIера духар беркъа хиларна шелвелла, йовхарш кхетта Лайсин кIант а, и дагар совдаьлла харцлуьйш вара хIинца. Кхузткъе итт шо кхаьчана СемаIашкара ГIама, хиллачулла а тIе, гIелвинера цуьнан лазаро.\n- Хьажи! - олуш, цкъа кхайкхина кIант шена тIе а валийна, цуьнга вистхилира иза: - Хьажи! Ахьа, вай цIера дохучу дийнахь дина вошалла дан, йоккха къонахалла оьшу, «ас-со» бохуш волчу стаганна а. Дела реза хуьлда хьуна. Сан дехар ду хьоьга, хьо айхьа ахьа ларавар. Муьлххачу а дас са тосу, шен кIант нах болчу нахаца гергорло лелош хилахьара олий - аьлла, лаг таIош къурд а бина, кхин дош ца алалуш, бIаьргах хи даьлла висира ГIама. Ваха шена йисна хан кIезга юйла хууш волу воккхастаг, бухавуьсучу кIентан ойла еш вара даима. И къамел хезаш Iуьлла Муслим хьала а айъалуш, воккхастагана тIехилира.\n- ГIама! Ахьа, хьайн са дуучух тера хета суна. Дала мукъалахь, хьуна гIоле хира ю. КIантана а, ма гаттаде са. Тхуна хьо, тхайн да санна хета, я хьан кIант а ца хета тхайн вежарелла хийра. Цхьа гергара нах ма ду вай - олуш, воккхастеган са тедан гIоьртира иза.\n- Дела, резахуьлда шуна. Тхайн гергарчу нахах тхо къаьстинехь а, шеко йоцуш, царелла гIолехьа шу ца хиллехь, кхин шуьгара кIезигалла гина яц суна. Къоналло а, гIора ца хиларо а, юткъаеш хилла-кха цкъа аьрха хилла и ойла а, болат санна хилла и дог а дашадеш - олуш, дIатийра ГIама.\nЗударшца доьзна дерг экам хиларна, божарий дукха хьолахь дIабуьйшура, я букъ а берзабой Iара, хьаштагIна билгала йиначу меттигана генабовлий. Амма Малх-Аьзний, Асмаъий коьртаха яллера массарна хIума ца яарца а, вуьшта къийлалуш хиларца а. Муслиман йиша Асмаъ, тIех сов къийлаелла ахкаргаш лилхина, жаннаш болхбечуьра севццера. Настараш а, кхин йолу меженаш йистина, тIера босбайна, лоралла лелон аьтто боцуш, гуш лаьтташехь леш яра и йоI. «Дакъаза ма яла хьо», «Хьан метта яла со» бохуш йоьлхуш, гонахьа хьийзара цуьнан нус Заба, иштта кхин болу зударий а.\n- ЙоI! ХIара цхьаъ-ам, хIаллак хиллера вайн. Ахь мукъане а, шад бастахьа тховса, кхоам бу-кха хьан - элира цо, бIаьргах даьлла хи, дIа а доккхуш.\nВагонан, аьчкан чкъургаша «кIонс тIох-тIах» бохуш деш долу тата, чохь Iоьхкучара еш йолчу йовхарашца цхьана ийна, хезаш йолу и гIовгIа ца лерича, кхин долчунна тийна дара, нах дIабийшиначу цу вагона чохь. Хьасан Iуьллачу соне, бIаьрг а бетташ Iара Малх-Аьзне. Ойлано хьоьстуш, цуьнан йоьлуш йолчу беснеш тIехулла охьаIийдалора, цу Iаьржачохь кхечарна гуш доцу бIаьрган хиш.\n«Сан безам. Сан Хьасан. Хьуна ца хаьа, суна хьо везавеллий. Хуар а дац. Сан дог кийрара схьадала гIерта, хьо суна тIех-сов везарна - бохура цо, шен дагахь,\n- Ма хала бу, дагахь дерг дийца йиш йоцуш болу, и къайлаха болу безам. Марж дуьне яI!» олий, доккха са а доккхий, юха а шен ойлане ладоьгIура цо. «Ма Iаьржа ю кху чохь? Хьасанана наб кхетта. Хала ду цунна. Да цомгуш ву, карахь даа рицкъ ца хиларна ийзалуш, юьхьIаьржа ву иза кхечарна гергахь. Муслиман, Мимпин доьзалаш тхойца бацахьара, хIун дийра дара оха? Къакъин, я Ахьмудан дикане сатийсар долуш хилча, ма хала дара, цара сагIина белла а, даарах цхьа цинц бала. Зараъ? Дийнахь, «яа хIума яц» бохуш, даима йоьлху. Цо а, цуьнан йоIа а цIезо санна шайн моччагIалашца болх бо, и сирла сахиллалца. Марха? Хьакха санна яжар долуш ю, оьздангаллех цхьа а, хьаса бисна бац цуьнца. «ДегIан хазалло шен айъана сий, хама боцуш хийцана цо, гайна безначу томах, дегIана езначу паргIатонах» элира цунна, кху деношкахь Забас. И буьрса дешнаш, сайна тIаьхьа тIе ца олийтуш, ялар гIолехьа ду суна. Ялар? Ялар. Цул тIаьхьа хин дерг, хIу ду техьа? Кхин сатоха ницкъ бац, хетарехь кийра галабаьлла сан. Ялар? Iожалла? Ма хьалхе кхечи-кха иза суна тIе. Ткъа Хьасан? Мама? Сан хьоме нана. Со елча-м, хьайн дахар нисдан йиш йолуш, паргIата хира яра хьо. Сан нана, ткъе берхIитта шо бен ма ца кхаьчна хьан. Дада вийна а даьлла, ялх шо. Ма дуьне ца диа-кха ахьа а. Со йина ши шо далале, итт шо хан тоьхна сибреха вахийтара вайн Дада. И итт шо чекхдолуш, нахчий, гIазакхий набахтехь вовшаха леттачохь вийна иза. ХIу дер ткъа, Дела кхел иштта хилла-кх. Мама! Хьо кхин йоккха а яц, керла доьзал ца боло. Ткъа аса хIинца, сайн сий а дайъана, хьо юьхьIаьржа муха хIоттора ю? ХIа-хIа! Малх-Аьзне гур яц шуна, Мархас санна шен сий дайъана. Дицлура дац-кха, цу дийнахь хилларг-ам. Хьажахь, и «хьарса гIазакхий», хIара хьакха а лаьттарийца, юххера дIа а ца йолуш. Соьга, и шен хьакхийчух тера болу бIаьрг а теIош, арахь нишка хиъна Iаш йолчу Мархин агIора, корта а лестош къежара иза суна. Цу дийнахь и вийча, Iебар яцара со. Муьжги! ХIа-хIа, мостагI! Гура яц хьуна со, сайн дегIан сийдайъана. Нахчийн йоI гур яц шуна, пайдабоцачу ялла. Тхо шадерш а дац, Мархех тера. Асмаъ? Асмаъ леш йоллу. ТIаьххьара къахьоьгуш ю иза. Цо а ца дайъара, шен йоьIан сий» бохуш йолчу цу йоIас, и тайпа ойла шен дагахь сецайора, ехачу месех йина шен чIаба буйнахь а къуьйлуш. ТIаьххьаре а, кIажар дIахийцира Малх-Аьзнес, кIант Iуьллучу соне хьежо шен бIаьргаш сецна а долуш.\n«Оьздачу, гIиллакх долчу йоIехь ду, ийманан догIа. Цуьнан сий башламал лекха ду. Дуьненчохь и мел еха а, кхана и Далла дуьхьала яхча а, сийлахьчу тIегIане тIехь хира ю иза» нанас бохуш, кхиийначу цуьнан ойлано, шена тIе куьг кховдор, дика доцийла хууш йолчу Малх-Аьзнега бохура: «Бусалба вежарин бIаьрг бодуш, мостагIашна луарг хьох долуш, хьан дегIан чархано ахьа бохург ца деш, осалалла гойтачулла а, хьо кечло елла дIаяла, хIай яхь йолу нахчийн йоI!». «Ахьа нигат де иштта: «Дела хьан дуьхьа, цу къизачу керстанан хьалха, хьан лай болчу сан бусалба вежарин сий айъархьама, тIеоьцу-кха аса хIара къа. Хьан Iазапах кхоьру со. Хьоьга доьху аса, гечдехьа суна ва Везан Дела! Хьоьгара сайна къинхетам хиларе, ахьа суна гечдаре сатуьйсу аса. ГIазотан новкъа даккхахьа, ас-сайна ден дерг» олуш хьастало хьо Малх-Аьзне, цу Везачу вайн АллахIана. Дела, къинхетаме ву хьуна» бохура, йоIан са, паргIата даккха гIерташ йолчу ойлано.\n- Ва-а! Аьзне-е! ХIун ди ахьа!? - олуш, цIеххьана баьллачу махьаро самабохуш хьала лилхиначарна, ирча сурт гира.\nЧIагIвеллачу дена, гонахьа хьийзаш волу Хьасан, паргIатваьлла хан еъча, Малх-Аьзнега къайлаха бIаьрг тухуш хуьлура даима иза. ХIинца, дена уллохь дIатаьIана волу Хьасан, и мохь а хезна хьалаиккхича, хиллачух ша кхетча, чехка пенехьа вирзира. ЙоI евзиначу кху пхеа дийнахь, цхьана агIора серла даьлла хилла дуьне, макхделара хIинца цу кIантана а. ЦIеххьана, кийрара узар болуш, оганах буй туьйхира цо, буй биначу цу куьйгах цIий дIа а тосийтуш.\nМалх-Аьзне пенаца кхозуш яра, шен хазачу кIажарца логах хорам а бина. Цуьнан когашкахь Iуьллуш яра, дог гIелделла йолу нана Деши. Дашоца варкъ диллича санна хаза, нехан бIаьрг хьоьстуш хилла и еха кIажарш, хIинца дуткъачу логах го боккхуш, муьшан метта хьалайихкина яра «скобанах» тосуш шад а бина. Оьздангаллах йоьхна, дегIан сий ца дойъуш, хьайбан хьесапе йирзина мостагI ца кхардавеш, гергарчу нахана тIехтохам ца буьтуш, дозала дан бахьана дитира цу йоIас. Шен жимачу дагчохь кхаьбна хилла и мерза безам, байлахь бисира цуьнан. Шена тIе куьг кховдор Iесалла юй хаарна, хаддаза Деле шена гечдар доьхуш дIаяхначу цу Малх-Аьзнес, доккха масала дитара шена тIаьхьа.\nЦу кепара къахьоьгуш йоллу, яхьйолу и Асмаъ а, делкъа-хан хуьллуш дIаелира. Къоман тIаьхье кхио томехь йолу нахчийн яхьйолу и ши йоI, цIен-къорза истанга кIелахь Iуьллуш яра, «новкъаяла» кечъелла.\n- Есть умершие? Давайте быстро, вынесите труппы. Стоянка сорок минут - бохуш, мохь беттара «хьаьрса салтийчо».\nЦарна хаьара, кхелхинарш тахана дукха хира буьйла. Ши де хьалха, нир-ун кхетийта шаьш деллачу дааро биначу белхан жамIа дар а, иза зер а мехалла долуш гIуллакх дара церан. Тахана, схьагуладан деза декъий дукха дуйла шайна хаарна, тIаьхьара вагонан чуьра нах охьабехира салташа и болх цаьрга байта дагахь.\n- Устинов! Отцепляй последний вагон, чтобы потом прицепить к следующему составу. Пусть собирают свои труппы. Я дам соответствующее распоряжение Начальнику станции - олуш, омра дира цIерпоштан коменданто, шен гIоьнча волчу майоре.\nОхьадохуш долу декъий, сал беш тIекIелдохкуш, схьа гуладайтира цара чехка. Массанхьара, схьахезаш дара зударин белхарш. Де, дийне мел долу, совдуьйлуш дара лешболчу нехан декъий. Дуьххьарчу дийнахь санна боьхана боцуш, шаьш дан дезарг хууш бара, кху деноша дукхаза кийра мерцина болу вайнах. Кхаьргахь болу бала кIезга болуш санна, гIазакхийн салтий а гIертара забарш лелон цу нахаца.\n- А ну Ваня, дай огня под ноги, вон тому гусю. Пусть станцует нам лезгинку - аьлла, салтийчуьнгара схьаэцна, когаш кIела автомат туьйхира кеп хиллачу эпсаро, дегIана лекха волчу цхьана нахчийчунна.\nЦIеххьана, шен когаш кIела цо герз тоьхча, кхералуш кхоссавелира и пекъар, шен коьртара куй а божош. Цунах самукъа даьллачу салташа, маситтазза герз кхоьссара и пекъар хьовзош.\nСхьагуладина декъий, сал бина тIекIел дехкича, тIевахана цхьана воккхастага, доIийна куьйгаш хьала айъара. Пекъар хьовзийначарех волу цхьана салтийчо, цу воккхастеган когаш кIела автомат туьйхира, беламе сурт карла даккхархьама. Амма воккхастеган цхьа а меже, меттаха ца хьайра. Шен доIа, паргIата чекх а доккхуш «Ами-и-ин!» элира цо. «Амина» олуш, гонахьа болчу наха шайн куьйгаш юьхьах хьаькхира.\n- Харитон! Объявляю тебе благодарность за рационализаторство. Выдать ему двести грамм спирта, за придуманный надгробный памятник, достойное этому поганому народу - элира, тIевеанчу эпсаро.\n- Служу Сталину и Советскому Союзу - олуш, честь делира салтийчо.\nАдам тийна лаьттара, цу йоккхастеган дакъе а хьоьжуш. Дукхаха болучеран бIаьргаш, хих дуьзанера. Царех цхьаберш летта, бала кийча бара цу минутехь. Амма, уьш сецош дерг кхин дара, доладан накъост воцуш, байлахь дуьсура долу шайн бераш а, зударий а. Боьлуш болчу салтийн бен гIовгIа йоцучу цу арахь, тийна лаьттачеран лергашна хезира, девзуш долу халхаран йишца дагIу вотанан аз. Цецбевлла салтий, цхьана юкъна дIатийра. Доккха, йоьза тас шен коьрте хьала а айъана, и вота етташ верг вара Хьасан. Го боккхуш волавелла, шена гонахьа йолу меттиг, паргIата яккхира цо. Юхахиллачу наха, го бира декъий гуладинчу цу майданахь. Тхьамданан меттиг дIалаьцча санна лаьтташ бара, декъех бина и хола а. Вота етташ, юкъахь лелачу Хьасанана тIе а волалуш, тIараш туьйхира цу меттехь гучуваьллачу Абусалахьас. Абусалахь гина, самукъадаьллачу Хьажис а туьйхира, цунна юххе дIахIуттуш даггара тIараш. Цул тIаьхьа, дукхаха болу кегийрахоша цхьатерра тIараш тухуш дакъа лецира, шайн оьгIазе бIаьргаш салтий болчу агIорхьа а къерзадеш. ТIаьххьаре а, шегара тас юьстах а кхоссина, халхаре ког шаршабеш волавелира Хьасан. Кхечу и тас хьалаэцана, юкъахь йисина вота дIайолийра.\nЧIенгий кIела куьг а хIоттийна, Iаш йолчу йоккхастеган юьхь елалуш санна хетаделла, даггара тIараш туьйхира кIенташа.\nТIулгаш текхош, дистина догIу Орга санна цкъа болар сиха дой, тIаккха лахене кхаьчначул тIаьхьа тийна техкаш долчу Теркан хих тарлой, махо ловзош долу дай пиллаг санна, халхаран шовкъо гонна хьийзавора Хьасан. Шен халхарца цо кхайкхам бора: «ОхьатаIа йиш яц вайн, кху балина хьалха! Кху гаурна гойтура вай, вайн деган локхалла!» бохуш йолу ойла, адаман дегнашка кхачаеш. «Орс-тох» бохуш, деш долчу цу халхаро, мостагIин дегнаш шелдинера, кхуллуш церан даге иштта ойла: «ХIу дойъуш хIаллак дар бен, хIара къам къардан, дисина хIума дац кху дуьненахь» аьлла. И кхерам гаурна дагчу тесинехь а, гонахьа лаьттачарна юкъахь карабора, къарбала кийча берш а. Лай хилла а, хIара дуьне дезаш берш.\nЦарех волчу цхьаммо элира:\n- Вай, халха дуьйлучохь-ам дацара.\n- Иштта а, вайца оьгIазе болу кху гIазакхийн, вайца болу цабезам совбаккха гIерта хIорш. Нахана зулам дан гIерта - элира шолгIачо а.\n- Вита. Халха валийта и кIант. Маржа, сан жималла яI! Тешана ву со тахана, вайн амал йохаян, вайн турпал къам къардан, кху дуьненахь кхин ницкъ ца хиларах - олуш, тIараш туьйхира цо а даггара.\nАбусалахь схьакхетта, цунах самукъадаьллачу Муслиман мелла а, йиша елла бала байбеллера хIинца. ЦIерпоштан коьртехьа йолчу вагонан чуьра, кху метте кхача гIерташ маситтаза вагонаш хуьйцуш, чIогIа къахеганера Абусалахьас.\n- Со яла хьан делаI! Ва-а, Жима-КIант! Хьо вац иза? Ма чIогIа сагаттадира ахьа тхан. ХIара хьан ваша, хьуна сагаттадеш, сара санна вакъавелла дIаволуш ма-лаьттара. Хаза-ЙоI а, яха вайн дIа. Дала гечдойла цунна. Ма чIогIа, сатийсира цо хьоьга: «Со ялале, гура вац техьа суна, сан жима ваша» олура цо, кест-кеста. Ма дукха дара цуьнан, хьоьга дийца дезаш - бохуш, йоьлхура Заба, Абусалахьан коьрта тIехула, беранна санна куьг а хьоькхуш.\n- Абусалахь! Хьуна хуучух тера дац, пхоьалгIа дакъа дIахьажийна охьа тахана: Iалавдин йоI, Лайси ворхI шо кхаьчина кIант, хьан вешин кIант Шамал а кхелхина. Дала, эхартан пайда бойла вайна цунах. Асмаана а, Дела къинтIера волийла - олуш вистхилира, Мимпин воккхаха волу кIант, Шепаъ.\nЦу станцехь хIора вагона чу, ши ведар кIорий, биъ мор дечиг делира. Цул совнаха, жаржах дина ши булка гIорийна бепаг а дара делла. Шовзткъе пхийтта стагана, шина дийне довла, тоийта дезаш дара, дастаделча хи санна тIуьна хуьлуш долу и бепаг.\n- Выходите! Стоянка пять минут - элира, кхарна ха деш волчу «хьаьрса салтийчо», арара гIуй дIа а боккхуш.\n- Стой! Стреляю! Ух ты, ш-шакал басурманский - олуш, цхьа-шина салтийчо чаппаха дIасхьатуьйхира шайгарчу тоьпин.\nАмма, шайн накъосташна кхетарна кхоьруш, герз ца тухуш, цунна тIаьхьа хаьвдира уьш. Хи оьцуш воллу салтий, белш тоьхна дIавожийра Хьасанас. Гонахьа берш метта бахкале, чехка шен сурил хих а юьзина, вагонаш йолчу агIора юхаведира кIант. ТIаьхьа бевдда богIучарех къаьхкаш, нацкъара раз дIаведира иза.\n- Ах ты, сука черно... ! Ну гад, мы давно приметили тебя. Шакал! - олуш, букъсурт лоцуш автомат туьйхира салтийчо.\n- Юхадовла сиха! Ма дайта, цаьрга шаьш хIаллак! - бохуш.\nМинот ялале, цIерпошто шок туьйхира, адамашна вагонаш тIеховша дезий хоийтуш. Хьуьсайнан дехьий-сехьий пхьаьрсаш лоцуш, юханехьа ведара Хьажий, Абусалахьий. ДIасхьа даржийна куьйгаш а долуш, сурилан чуьра охьаIийдалуш долчу хин тIадамашка хьаьжжийначохь диллина бIаьргаш а долуш, цу эрна арахь ша Iилла висара, яхьйолу нахчий кIант Хьасан.\nКIантах хилларг ца хиара, цу хенахь лазаро кхетамчуьра ваьккхина волчу ГIамина. Кхин метта ца вогIуш, буьйса юкъал тIехялча, дIавелира иза.\nШолгIачу дийнахь, делкъал тIаьхьа эрна арахь, лайх дIабоьхкира рогIера белла нах. Царна юкъахь вара воккхастаг ГIама а.\nЦа гуш дIаялла йиша, вийна Хьасан, велла ГIама, Мархица къастийна юкъаметтиг, и дерриге а цхьана дийнахь нисдаларо, Абусалахьан и ойла, са бIарздина кхехкаш яра. «Борзана» ша йина чIагIо йицъелла воцу иза, вагонан аннин оганах Iуьрг доккхуш вара хIинца, уьрсан мукха а хьоькхуш. Цуьнан дегIаца лачкъийна яра, цхьана вагона чукхаьчча, Халипатас кхуьнга юхаелла ворхIазза йолу тапча. Iаржъеллачул тIаьхьа, мукхаца болх бора цо, дIа ца вуьжуш. ЧIир екъа, кхо билгала винарг вара, кхеран вагонна хехь лаьтташ волу хьаьрса салтий. Цунна тIехь хIара сацаран бахьана дара: хьалхараниг - йоккхастеган докъаца, цо бина эвхьаза бегаш, шолгIаниг - кху чохь болучара и шайна гича, цара цунна сардамаш дохкар. Вагонан цхьа агIо гIопаста а йолуш, хехо тIехIотта меттиг болуш яра. Цу тIехь рогIехь хийцалуш, ши салтий вара ха деш массо а ханна. «Тулуп» олу, йоккха кетарах а хьаьрчий, топ мара а юллий, Iара уьш даима. Хебна Iаш шел а лой, топ скобанах а уллий «зарядка» йо кеп хоттош, кхоссалора кест-кеста, вохвала гIерташ волу хехо. Абусалахьас даьккхина Iуьрг, и хехой Iаш болчу агIора дара.\nИттех сов де даьллера, цIерпошта дIаоьхуш. ХIинца, цхьацца йолчу вагонаш тIера, охьабиссош бара нах, цу бевзаш боцучу пана махкахь. ДIакъастош болу нах боьлхура, вовшин Деле а боьхуш. Станцешкахь а, эрана арахь а, поездана дуьхьала баьхкиначу юьртабахаман хьаькамаша, маьттаза хабарш а дуьйцуш, лай оьцуш санна «сортировка» йора, халонан къурд Iаьвшина болчу нахана.\nЦхьана Iуьйрана, чохьберш бийшина а болуш, Iуьргехула тидамбеш Iачу Абусалахьана гира, хьаьрса салтийчо фляжка а ястина, цу чуьра спирт молуш. Ирах вирзина лаьтташ волчу цо шен батт а чIечкъош, там хилла хьакхано санна узарш дора. Цул тIаьхьа, некъо гола тухачу меттигехь, цхьана куьйга аьчкан тIам а лаьцна, багахь олуш йир а йолуш тIаьхьарчу вагонашка хьоьжуш, чукхозавелла лаьттара, маларх кхетта волу и хехо. Абусалахьан аьтто болуш, хIоьттана вара иза хIинца. Сиха четара схьаяккхана тапча, цуьнан кIесаркIаг лоцуш, Iуьрган чухула хьажош шозза йожийра цо. Цул таьхьа, и тапча сиха чета а йоьллина, вижина Iуьллу кеп хIоттош, дIатаьIара кIант. Чохь болучарех ши-кхоъ вистхилира:\n- И хIун тата дара!? Кху чохь даьлча санна, ма чIогIа дара иза? - цхьаммо аьлча,\n- Иза-м, оцу ехначу «хьаьрса хьакхано» кхоьссина герз хира дара - элира кхечо.\nКоре хIуманаш тоьхна, арара чукхетта са кIезга хиларна, чохь хIинца а Iаьржа яра. Кхин жимма ладоьгIуш а Iийна, хьалагIаьттира Абусалахь. Мох чу ца хьекхийта тоьхначу юргIанан цхьа агIо схьа а йостуш, корах араластийра цо шегара тапча. Цул тIаьхьа, юргIа нисдеш кор дIа а къевлина, пеша чуьра схьаэцна, дагийначу дечиган кIора хьаькхара цо, ша керла даьккхина Iуьрг кIуьрзах дузуш. Чу горгам юллуш и Iуьрг дIа а къевлина, цициг санна хебаш, соне дIавижира иза.\nШи-кхо сахьт даьлча, цIерпошта сецира. ЛадоьгIуш Iаш волчу Абусалахьна хезаш бара, ха хийца веанчо, шен накъосте бетта мохь. Дукха хан ялале, эпсар кхечира цига, шеца салтий а болуш.\n- Товарищ лейтенант! Мы сменились ночью. Я не знаю, куда мог он деться.\n- А я знаю. Видишь, ружье висит на скобе? Как обычно поддал и уснул. А на повороте свалился как пенёк. Хорошо, если жив остался. Передайте коменданту поезда, что между пунктами номер 118 и 124, в промежутке времени от трех до семи утра, пропал сержант Харитон Макаров. Скорее всего, свалился с платформы после принятия дополнительного пайка, что получил за рационализаторство - элира, лакхарчу хьаькамана, реза воцучу лейтенантас.\n«АлхьамдулиллахI! Дела, ма дика ву хьо. Ма дика нисйикха аса и чIир. АстогIфирлахь! АстогIфирлахь! Сан куьйгашца ахьа и чIир» олуш, юьхьах куьйгаш хьаькхира Абусалахьас. - Схьахетарехь, и «вайн хьаьрса хьакха» къаркъа сов а даьлла, чувоьжначух тера ду-кха, цу арарчу къамелашка ладоьгIча - элира цо, шена гергахь Iачеран самукъадаккха.\n- ЛадогIиша! И вайн «хьаьрса хьакха», къаркъа сов а даьлла, вагон тIера чуйоьжна бохийца - элира, цунах самукъадаьллачу цхьаммо мохь а тухуш.\nЧохь берш а, Далла хастам беш бара, цу кхао самукъадаьккхина.\n- Везан Дела! Ворта а, букъсурт а кагдина, дисна дахар Iазапе хилийта ахьа цуьнан - бохуш, сардамаш доьхура зударша цунна.\nЦу кепара Iазапхьоьгуш, кхин исс дийнахь дIаихара хIорш, шаьш кхочуш болчу дIакхаччалца. Кхузткъе пхийтта шо кхаьчна йолу Мимпин марйиша, некъ ца лайна Кокчетаван областан дозане кхаьчначул тIаьхьа дIаялла, цIейоцучу цхьана станцехь охьадаьккхира цуьнан дакъа.\nПросмотров: 915 | Добавил: erzu | Рейтинг: 4.9/7


ОвхIанистанехь маьрша бахархой байар толлуш ю леррина комисси\nОвхIанистанехь, Лагман-провинцехь, НАТО-н кемано, ракеташ а тоьхна, маьрша бахархой байар таллар Iалашонца леррина комисси кхоьллина дуьненаюкъарчу коалицин буьйранчалло. Цунах лаьцна хаам бина НАТО-н векалша.\nЦара дийцарехь, НАТО-н кемано ракеташ тоьхнера шена хичаш еш болчу герзаца хиллачу нахана. И бахьана долуш, вийна масийтта тIемало. ТIеман операци дIахьуш, ларамаза масех маьрша стаг а вийна аьлла, хаам бина НАТО-н векалша.\nОвхIанистанерчу дуьненаюкъарчу коалицин ницкъийн буьйранчалло кадам бина байинчу нехан гергарчаьрга. Хьалхо ОвхIанистанан Iедалша дIахьедар динера, дечиг лахьо яхана хилла 8 зуда йийна Алингар олучу эвлан йистехь аьлла.


ХIара пIераскан де Дагестанехь мукъа де ду аьлла, дIакхайкхийна ду. Мархийн Рамадан бутт бирзина 70 де даьлча тIекхочуш долу ГIурба даздеш бу бусулбанаш тахана. Ткъа муха дIахьош ду и де, коронавирус йоьдучу юкъанна, хаам бина Кавказ.Реалиино.\nМаьждигашка, масканаш а йоцуш\nКоронавирусан эпидеми яьржичхьана Iаламат дукха ун даьлла нах бара Къилбаседа Кавказерчу регионашлахь Дагестанехь. ПIераскан дийнан зерашца, COVID-19 вирус къаьстина исс эзар сов вахархочуьнца. Уьш-м официалан терахьаш ду, цу юкъа ца тоьхна пневмоница болу дархой. Гергарнаш тIегуллуш, цхьана дIахIиттина ламазаш деш, деза ГIурбан денош а тIекхечи коронавирусан статистика ледара йолчу хенахь.\nКоронавирус бахьана долуш тоьхна дозанаш достуш, шолгIа этап йолийча дIадиллира бусулбачарна маьждигаш а. Бакъду, ГIурбан деношкахь маьждига чу боьлхучу нахана дозанаш диттина: цхьана стагана кхачайо 4 еакIов метар маьрша меттиг. Иштта маьждиг чохь лардан дезар ду Роспотребнадзоран тIедахкарш а: масканаш лелор, шеца цIера ламазан куз бар, куьйгашна дезинфекци яр, вовшашна юкъахь доза латтор а.\nКавказ.Реалиица къамел мел динчара дийцарехь, динан урхаллерчу наха цкъачунна оцу бехкамех лар ца дийриг цхьаъ бен дац: масканаш лелор.\nНехан кхерамзаллин дуьхьа Дагестанерчу муфтийн гIовсо Кахаев Ахьмад-Хьаьжас ца бо кхайкхам, ламаз маьждигехь дан деза бохуш.\n"ГIурбан ламаз маьждигехь дича дика ду, амма лаахь а, ца лаахь а аьлла, тIедожийна дац. ХIораммо а ламаз шен-шен чохь дийр ду аьлла, тешна ву со", - боху цо.\nКоронавирус а, уьстагIий а\nКоронавирус бахьана долуш тоьхна дозанаш ца хьакхаделла устагIий дайъарх. Махачкалара араволлучохь, хьалха ипподром лаьттинчу дозана тIехь леррина кечйина меттигаш ю гIурбаден. Цига тIекхоьхьур ду хи а, гулъелла нехаш а дIайохур ю. Иштта кечйина меттигаш ю устагIех йиссина чалх лаьттах йолла а. И барамаш Iалашбийр бу махкарчу кхечу кIошташкахь а, тIетуху Кахаевс.\nТкъа устагI эца таро йоцу нах гIоьналлин фондашка а, маьждигашка а буьйлу. Кху шарахь "Инсан" цIе йолчу фондо доккха сагIа даьккхира, адамаш гул ца деш, жижиг хIора хIусаме дIакхачош.\nДагестанан цIарах волчу сенаторо, олигархо Керимов Сулеймана а дакъалецира гIурбадерехь. Цуьнан фондо масийтта кIоштана ахча кхачийра гIурбаден.\nЖижигаш доькъур ду иштта маьждигашкахь а.\nДербентан администрацин куьйгалхочун пресс-секретаро Гамзатова Камиллас боху, шаьш муфтияте дехар дира, гIурба ден таро йоцучу доьзалийн тептар шайга кхачаде аьлла. Цхьана Дербентехь 4 эзар гергга доьзал вовшахтоьхнера цара.\n"Оха жижигаш дIасадоькъур ду маьждигашкахула, хIора доьзале кхо кила а кхачош. Цул тIаьхьа маьждигаша шаьш дIасалур ду", - аьлла Гамзатовас.\nУьстагийн мах тIекхетта\nГIурбан дийнахь уггар а тоьлла жижиг хила дезаш ду стоьлаш тIехь. Шо шаре жижиган мехаш а хьаладуьйлуш ду.\nКху шарахь 30 сом мах тIекхеттера устагIан кила жижигана, дуьйцу Шамилан кIоштарчу фермеро Давуда. Ткъа хIинца цуьнан эвлахь цхьа кила жижиг оьцуш 300 сом дала дезар ду. Ткъа цуьнгара схьа а оьцуш, Махачкалахь а, кIошташкахь а 400 туьманах дIадухку, шайна са а йоккхуш бохуш, латкъамаш бо Давуда.\nХунзахан кIоштара Гасан гIадвахана, шен хиллачу аьттонна. Ларамза иза тIекхаьчнера боккхачу некъа тIехь, лаьмнашкара охьадалийначу устагIийн жана. Цаьргара I0 эзар соьмех устагI ийцира ша боху цо.\n"Ас жаIуьца мах а ца къийсира, къа хийтира суна цунах, цхьа миска вара. Масех де а хиллера иза жана тIаьхьа вогIу, цхьана кIошта кхача гIерташ. ГIурба деле базара кхиа гIерташ волчух тера дара иза", - бохуш, дуьйцу Гасана.\nХIара гIурбадер шолгIа ду цуьнан дахарехь.\nДуьххьара устагI бийна хиллера цо масех шо хьалха, ша СаIуда Iаьрбийчохь зияратхо волчу заманчохь.\nМискачу нахана жижиг дIадекъа Iалашо ю Гасанан, иштта, кху шарахь гIурбанах кхета йиш ца хилла шен гергара нах ша волчу шуьне кхайкха а дагахь ву иза.\nIийд ал-Адхьа, нохчийн маттахь аьлча, ГIурбан Iийда бусалбачийн коьртачех дезде ду. КъурIан чохь ас Саффат сурин аяташкахь дуьйцуш ду гIурба дерах а, цуьнан баххех а лаьцна. Дала массо а пайхамарашна юккъехь шен ДоттагI ву аьлла цIе тоьхна, цхьаъ бен воцучу ИбрахIим пайхамаре, Делан салам хуьлда цунна, сагIа даккха аьлла, омра деш даийтинчу Джабраил малико хаам бина хилла, шен кIант сагIийна вер тIедожош хиларх. Къона къанлуш тIаьхье йоцуш, деле кIант воьхуш хьеставеллачу ИбрахIим пайхамарна Дала иза къанвелла, гIора дайна висинчу дийнахь дина долу доккха совгIат, цуьнан кIант ИсмаьIал хилла сагIина вен кхаж баьлларг. ТIаккха ша Кхоьллинчун муьлха а дош кхочуш дан кийчачу пайхамаро Мина олучу басе а ваьлла, цигахь гIурбанна кечамаш бан иза хIоттича, цуьнан кIант ИсмаьIал а, шен дена а, Далал муьтIахь ша хилар довзийтина волу, кийча хилла ша закъалте вайта. Ткъа ИбрахIим пайхамар зуьйш хиллачу, цуьнан шена муьтIахьалла гиначу Дала тIаьхьарчу мIаьргонашкахь ИсмаIалан метта бен уьстагI баийтина. Иза ду КъурIан аятехь „Оха тIаккха цуьнан закъалт кхин а гIолехьчуьнца хийцира“ аьлла дуьйцуш дерг. ХIетахь дуьйна доллучу бусалба дуьнено Закъалтан Iийда, я гIурбан Iийда бохучу цIарца даздо и де.


Москве дIайихьача робототехника фестивале толам баьккхаб ГIалгIай мехкарча бераша — Сердало\nМарт бетта 7 денгара 12 денга кхаччалца йолча хана чухьа ишкола дешархошта юкъе дIахьош «Робофест» яха Россе технологен йоккха фестиваль хилар. Робототехника даькъе эггара доккхагIдолча вIашагIкхетарех йоккхагIйола фестиваль яр из. Укх шера цига дакъа лоацаш Россе паччахьалкхен 75 мехкара 7 500 доакъашхо вар.\nИштта цига дакъа лоацаш ГIалгIайчера яха тоаба а яр 24 сагах латташ. ДIадахача шера хинначул кхозза дукхагIа бар укх шара вай мехкара баха кагирхой. Хьалха хинначул уж хьасовбовлар, вай мехка массайолча шахьарашка ЦМИТ «Реновация» филиалаш хилар бахьан да. ХIаьта Реновация проект кхоачашъяьй ГIалгIайчен экономика дегIайоалаярах йолча министерствос гIо дирца.\nЦу моча метте дакъа лоацаш хилча хьалхе кийчам баь, цхьан тайпара тIехбола дешархой къоастабе безаш хул. Иштта къахьийгадар ЦМИТ Реновацен викалаша, ер шу долалуча хана.\n«Укх шера, Робофеста, мехка филиал йолча Назранерча гимназе январь бетта вай мехка гIолла яхьараш дIайихьаяр оаха, вай берашта юкъера дикагIвар хьакъоаставеш. Из дакъа чакхдаьннчаул тIехьагIа белгалдайнараш Магасереи, Назранереи, МагIалбикереи, Элдарха-ГIалий тIареи бераш дар», — йоах Реновация хьехархочо Оздой Оарце.\nФестиваля хьалхарча деношка вай кагий доакъашхой «Лучшие новаторские идеи» яхача FLL даькъе дIайихьача яхьарашка хьалхабайнаб. Из моттиг яккха вай берий аьттув баьннаб Назранерча гимназени, Магасерча лицеяни, ЦМИТ «Реновация» юкъарчени викалаша хьинаре къа а хьейга, цхьана баь болх бахьан долаш.\nИз доацаш кхы а цхьаькха хоза кхаъ хиннаб вай мехкара бахача робототехника доакъашхошта, Федеральни кхелахой тоабан чу Сампенаькъан Мадина дIа а йийха дIачуэцарца. Мадина я ГIалгIай мехка гIолла йолча Робофеста этапа керттера координатор.\nХIаьта хургболча технарашта ловца боаккхаш аз оал, дIахо йодача хана, ди тIехьа кхы а лакхагIа толамаш доахаш дIачакхбовла Дала аьттув боаккхалба цар.\n← Развивать свой туристический потенциал


Бакъоларъярхошца гамъелла гIала\nМангал-бутт 03, 2015\nНохчийчоь --«Iазапна дуьхьалояран Комитетан» йохийна машен,2015\nКаляпин Игор коьртехь волчу «Iазапна дуьхьалояран Комитетан» Соьлжа-гIаларчу офисна тIелатардина, иза хIаллакьйина видео тIехь яххьаш лечкъош а боцчу кегийрхоша. Иштта, йохийна бакъонашларъярхойн машен а. Шаьш, комитетан белхахой, корехула арабевлла бисина дийна.\nМашаран проспектехь йолчу «Iазапна дуьхьалояран Комитетан» офисехь массийта белхахо хилла оцу хенахь. КетIа баьхканчу кегийчу наха, дуьххьара йохийна церан арахь лаьтташ йолу машен «Мицубиси L-200» олуш йолу.\nГобаьккхина куьзганаш а кегдина, чкъуьргаш а ясина, тIе мийраш а бетташ, яккхий чоьвнаш а йиттина. Капот тIехь йитнера шайгахь йолу плакат «Дадаев - къепене ларам боцучу наха вийна ву», аьлла.\nПхиозза тIекIал динчу цIа чохь, шолгIа гIат тIехь йолу петаран чувоьлуш йолу аьчган неI, бетонийн гур а бохош, бухъяьккхина ю.\nДийцарехь, и болх бан царна цхьа сахьт сов эшна. Лом а, яьккхий жIоьвнаш а лело хуучу нахе бен иза далур а дацара. Арара неI йохийна уьш чулоьлхучу хенахь, корехула ара а боьвлла, цу чуьра боьвда бакъонашларъярхой.\n3-4 чоьнех йолчу петар чу кхаьчча, шайна карайогIу мел йолу хIума кагъеш, харцош, кехаташ дIасакхуьссуш хIума дина цара. Офис хилла а эра дацара хIинца оцу меттигах. Чу ракета тоьхча санна, лаьттахь Iохку кехаташ а, куьзган геригаш а, кегйина аппаратура а яра.\nМаршо Радио: ХIара муха йохийна цара?\nЛулахо: «Ша мел йолу хIума дIасакхоьссина цара кху чуьра. ХIинца гIазкхий кхуза богIур бац. Ванни чоьне хIун де бохуш хилла теша кхара. ДIавала, цара инзаре болх бира, кувалдаш а етташ, лоьмаш детташ. ВорхI-бархI стаг вара. Полици ян а еъна дIаяхара».\nЙохийначу офис чуьра араваьлча, дуьхьала а кхеташ чу вахара талламхойн духар долу, карахь чамданаш а йолуш ши стаг. Гарехь, уьш талламан комитетера, я прокуратурера бара.\nПетар чохь, шортта кегий нах бара, ларамаза шаьш цига кхаьчча санна лелаш. Арахь а Iохкура Комитететан бакъонашлраъярхошна дуьхьал долу йозанаш а.\n«Къизаллина дуьхьала» комитетан Соьлжа-ГIалин белхахошка телефон дIаеттарх, иза яйъина яра. Цундела цаьрца зIене валар ца хилира.\nАмма, социала машанехь цара бинчу хаамца, тIелатар динчара бехке дуьллушдерг Дадаев Джамбулат вер толлуш дац аьлла, дара Комитетан куьйгалхочо Каляпин Игора Фейсбукчохь шен агIонтIехь цунах лаьцна комментари йина: «И гIуллакх талла хIунда ца толлу хатта дезаш дара чоьххьарчу гIуллакхийн министралле а, Оьрсийчоьнан талламан комитете а, амма тхоьгара жоп дехар атта ма дай», аьлла.\n«Iазапна дуьхьалояран Комитетан» доьхна де