Оьрсийчура гIо кхаьчна Украинин малхбалерчу сепратисташна. Цунах лаьцна Шоьтан дийнахь хаам бина Украинин кхерамазаллин кхеташонан векло Лысенко Андрейс, шайн талламан сервисана тIе а тевжаш. Цо дийцарехь, Донецкера а, Луганскера а сепаратисташ цхьа центр кхолла гIерташ бу шайн тIеман тобанашна куьйгалла дан.\nЦу хеннахь, хаамийн гIирсаш дийцарехь, Донбассера дов дIадерзорах лаьцна хаттарш дийцаре дан кху беттан 7-чу дийнахь Лондонехь цхьаьнакхета дагахь ю Германин Канцлер Меркел Ангела а, Британин премьер-министр Кэмерон Дэвид а. ББС бинчу хаамца, Меркела а, Кэмерона а цул сов дийцаре дийр ду Европан а, дуьненаюкъаран а политикан хаттарш а, Мангал-баттахь Баварехь хир йолчу Джи-7 олучу саммитана кечам бар а.\nПIераскана дийнахь Оьрсийчоьнан а, Германин а, Францин а, Украинин а арахьарачу гIуллакхийн министрша телефонехула дийцаре дира Украинера конфликт дIаерзоран некъаш. ХIара кIира долалуш Украинин президенто Порошенко Петрос дIахьедар дира кху беттан 15-чу дийнахь Казахстанехь Астанахь цхьаьнакхета барт бина шаьш Оьрчийчоьнан а, Германин а, Францин а лидершца аьлла.


Нохчийн зудчунна тIелеттарг дIаваккхарх хаттар листина дац депутатийн Кхеташоно\nМуниципалитетан куьйгалхо Закускин Александр ("Единая Россия") хенал а хьалха даржах мукъавоккхуш хаттар ца листина Москварчу Мещанскан гонашкарчу депутатийн Кхеташоно. Хьалхо Нохчийчуьрчу пенсхочуьнца Юсупхаджиева Салимица хилла конфликт бахьана долуш, вийца ваьккхира шахьарара депутат, яздо Кавказ.Реаллино.\nМоскварчу Мещанскан гонашкарчу Кхеташонан депутата Рейнхиммель Юрийс Кавказ.Реалиига дийцарехь, Закускин даржах воккхуш цо айдина хаттар кхоже ца диллира кхеташо дIахьочо – "Единая Россия" партин цIарх депутато.\n"Со нийса кхеттехь, шегара бакъонаш охьайохкуш Закускина кехат ца яздина хиларна, дина хир дацара цо иза. И хаттар листинчул тIаьхьа Закускина кхин дIа яьхьира кхеташо, со цигара дIавахара", - билгалдаьккхина Рейнхиммеля.\nЧиллан-беттан 10-хь Москварчу Машаран проспектерчу маьждигна хьалха йоьхьаш духкуш хиллачу Юсупхаджиева Салимина тIелеттера Закускин Александр. Юсупхаджиевас бахарехь, цуьнан яьшки тIе мийра бетта волавеллера Закускин, ша "Нохчийчу депортаци йийр ю" а аьлла, цул тIаьхьа бурчан баллон юьхьтIе тоьхна хиллера – зудчун бIаьргаш дагийна.\nИ дов иккхиначул тIаьхьа Закускине телефон тоьхнера Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан думехь волчу Делимхановс, цунна "урод" а олуш. Делимхановс телефон тоьхначул тIаьхьа "Единая Россия" партин декъашхочо дIахьединера полицига, социалан машанашкахь шена кхерамаш тийсарх. Шен веха меттиг хийца дийзира Закускинан, иштта шена гечдар доьхуш видео а дIаязйира, иза дахаран хьелашца йоьзна конфликт яра аьлла билгалдоккхуш.\nТIаьхьо Пачхьалкхан "Грозный" телехьожийлехь видеосюжет гайтира, гечдар доьхуш. Оцу ролика тIехь Юсупхаджиева Салимина тIевахначу Закускина кховдадо цуьнга зезагаш, стоьмаш а, марзолгаш а чохь тускар. Со доллучух а кхетта. Хьо сан ненан хенара ю. Иштта хьоьца хила вацара со", - дIахьедоира депутата видео тIехь.\nМоскварчу политико, Пачхьалкхан Думе кхача гIиртинчу Вихарева Эльвирас Нохчийчоьнан куьйгалхочьунга йистхуьлуш, видео дIаязйира, хаттар деш: "ХIинца цуьнан а [депутатан Закускинан]" корта боккхур бу ахь?"\nБакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран гергарнаш а, шен эфирехь дина къамел нохчийн матте гочдинарш а хIаллакбийр бу, бохуш, Инстаграмехь эфир дIаяьхьира Делимхановс. Коьртеш дохур ду аьлла, чIагIо йира цо.


Охан-бутт 13, 2019\nТюменехь "Исламан пачхьалкх" олучу тобан агIонча ву аьлла вийна ши жима стаг. Цунах лаьцна яздо "Новый день" агенталло.\nБолчу хаамца, шотдийнахь Iуьйранна дохийначу цIено чуьра арадаьккхина ши дакъа. Цу шиннах цхьаъ ву цу хIусаман да, Тимур цIе йолу жима стаг. ШолгIаниг мила ву хууш дац.\n"Новый день" агенталло яздарехь, Тимуран хилла 27 шо. Цуьнан да-нана (Нохчийчуьра нана а, ГIалгIайчуьра да а) делла маситта шо хьалха. Меттигерчу бахархоша дийцарехь, Тимур доьшуш хилла меттигерчу №1 гимназехь. Иза "кIеда, гIиллакх долуш кIант" хилла, бохуш тоьшалла до цара.\nТюменан регионан губернатороМоор Александра чIагIдо, Тюменехь вийна ши жима стаг гIалахь терроран акташ кечйеш хилла бохуш.\nМаршо Радионо хьалхо хаам бина ма хиллара, Тюменехь "Исламан пачхьалкх" олучу тобан агIончаш хила мега аьлла нах байина ницкъаллин структурийн белхахоша. Цу гIалахь кхайкхийнера контртерроран операцин раж.\nЗорбан гIирсаша дийцарехь, шина стага дуьхьало йина хилла шайна тIелеттачу ницкъаллин структурийн белхахошна. И шиъ вийна. Герзаш деттачехь цхьана цIийнах цIе яьлла. Ток дIаяьккхина масийтта урамера. Социалан машанашкахь гучуяьллачу видеон тIехь хезаш ду герзаш детташ, ткъа иштта сурташ ду гIалан урамашкахь йолчу гIагIдиллинчу техникан.\nКарарчу хенахь контртерроран раж дIаяьккхина гIалахь.


«Дикача даь во тIехье кхийнай» — Сердало\nОамал. Фуй из оамал яхар? Тайп-тайпара яшха йиш йолаш я сага оамал. Цхьавола саг дикача, эздича оамал тIехьа хул, кхывар воча оамал тIехьа хул. ХIана да а хац, во кхестача сага ше чIоагIа а денал долаш а ва аьнна хеташ хул, ше леладеча воча гIулакхашта дохьал шийга саго хIама оалаш ца хилча. Е из мегаш долаш санна хьувзаш а хул воча гIулакх тIехьа лелар, ший ханнахьа соца ца вича. Цудухьа эшаш да боккхагIаша зIамагIчарна хьехам бар.\nНаьсарен боккхача Iама уллув я ала мегаргдолаш цу юхе гаьна йоацаш я тха редакци. Хоза моттиг я тха балха гIишло ягIар. Тхона гаьна боаццаш Iам ба, Культура ЦIа да, «Асса» яха хьаьший тIаийбу цIа да, бераша салоIа майда я, Малсаганаькъан КIарцхала цIерагIа сквер я, нийса дохьал «Вежарий» яха ресторан я. Тхоай гIишлон корех ара хьежача бIаргагу тхона уж ше йола моттигаш. Уж аз цIераш яхараш а йоацаш, къаьстта тха из еррига чукхастаче хозъеш я, наха салаIа лаьрхIа, дунен тIа цIихезача Россе воккхача йоазонхочун Толстой Николая Лева цIерагIа кийчдаь салоIама ков – сквер.\nГобаьккха догам даь хоза карт а йолаш, коа юккъе хоза фонтан а долаш, коа гIолла гаьнаш а, зизаш а дагIаш, юкъ-юкъе наха Iоховша теха гIандаш а долаш, лохе Iотеха бес-бесара бетонах яь плитка а йолаш, боккъала дика кийчъяь моттиг я из. Хийла мукъа йолча хана цига вахе, цу коа теха доахкача гIандех цхьанне тIа Iохай газет деша тарлу аз. Хийла хьабаьхка нах хул цига шоай берашца, шоай самукъадаккха а кIезига шоашта салоIам бе а дагаболаш.\nОамал яхача деша тIара вола а венна цу сквера тIа со валар ший бахьан да. Фуд аьлча, дIахо дувцаргда вай.\nСийсара сарахьа, газета тIа тIеххьара дIаовттаде деза йоазош кIалтIадоахаш доахкаш – болх чакхбоала ха яр из, — корах арахьежача оаха зийр ЦIихезача йоазонхочун Толстой Лева сурт белгалдеш оттабаьча аламбекъа тIа: цаI керта тIеи, шоллагIвар из мархIа веллаи, вож йоазонхочун кареи – кхо кIаьнк вагIаш. ЧIоагIа сийдолаш, денале хIама шоаш дер да мотташ дагIар цу тIара бераш. Царна гаьна боацаш, ши метр мара юкъ йоацаш багIача кхалнаха а хIама алац царга. Укхаза ала доагIа из во оамал хилар а, цу моча гIулакхах гаьна хургдолаш вай бераш кхеде дезалга а.\nЦкъа а шозза а дIакхайка тIера Iодовла аьлча, шорттига лаьтта дессар бераш. Бакъда, шоаш тхона бIарг кIалхара байлача юха а тIабайнна йоазонхочун керте хайшар уж. ЦIаькха а Iодовла аьнна кхайкача, уж йоазохочоа тIера босса лаьрхIа бацар. Бакъда, телефон дIатIахьекхача тIера бесса тIехьашка лачкъар, шоаш нахал баргбоацаш. ХIанз шоана хета тарлу, фуд из морг дича, бераш да-кх уж аьнна. Бакъда, бераш да уж, амма берий оамал, Iалашдьа латта паччахьалкхен юкъара гIулакх ийрчадаккхарца, цун сийдоадарца хила йиш яц.\nСона геттара халахийттар дар, юхе багIа кхалнах мадаггара бераш леладечох сакъердам баьнна белаш хилар. Царца къамаьл де а шоаш леладер нийса доацилга царна дIахайта а со редакце цIагIара араваьлча бераш дIа-хьа дайдар, хIаьта кхалнах шоашта хIама гонахьа доацаш мо оагIора а бийрза дехьа оагIорахьа дIаболабелар.\nМалав цу гIулакха бехке? Со гIертаргвац шоана цу хьаькъе сайна хетар кертахдаккха, бакъда вай массане а уйла йоре бакъахьа хетар сона воай дезал кхебара хьалагахьа. Вай даьша яхад: «ЦIена шур йиа дезалхо во хила йиш яц». Кицага ладийгIача, нагахьа санна цар йиа шур цIена яларе из гIулакх цар леладергдацар. Бакъда «Дикача даь во тIехье кхийнай» йоах цхьаькха кицо. ХIаьта, укх кицага ладийгIача, дай дика бар аьнна, дезал во хила йиш йолаш ба. Аз яхац дезал воча оамала тIехьа хилара бехке къаьстта ноаной ба, е дай ба. Цу гIулакха уйла оашош ергья оаш, хьамсара дешархой.\nЦкъа моцагIа се деша ваьгIача школе хинна хIама дагадоагIа сона. Фу де егIаяр а хац, сомача аьшксаьргашца лаьца, 30 метр лакхал хургйолаш вышка хьисапе турба ягIар школан коа. Шийх лоамий а боаллаш яр из, хийцца саг хьалтIаваргволаш. Хьехархоша фуннагIа дирах цу тIа ца довлаш Iацар бераш. Цкъа ишта цу лакхе тIаваьнна кIаьнк, бIогора а вена лоаменеи турбаи юкъе гIолла чутакха лозаваьвар. Мел бакъдар хац сона, хьалха комуниста хана а ишта тIаваьнна цхьа кIаьнк цу тIера чукхийтта веннав йоахар. Укхаза а хаттар отт са, бехке малав цу мо долча хIаманна? Кертахдаха деза берашта дика фуд, во фуд.\nДенна хьаеш латт уж хоза моттигаш сенна эшаш я, нагахьа санна цу керте а дайна вай бераш дагIаргдале? Кхы вIалла деце из лоалабаьча кхерах баь латта из аламбекъа ший цу тIа дагIа бер а тIехьа лаьттах кхете, геттара чIоагIа бер лозадерг ма дий цо. Цудухьа дехарду аз «Сердало» дешархошка, шоай берашка хьожаш хилалаш, доал делаш, хьехам белаш царна, аьнна. Вай бераш хила йиш яц воча оамал тIехьа. Воай дувцачунга хьежжа хила деза вай леладер а.\n← Шахматам все возрасты покорны\nГотовь саженцы летом →\nСурт – дега цIенала гойтам


Эзарнаш декъий ду хIинца а Нохчийчохь, оьрсийн эскархоша, каш доцуш, дIатеIийна - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Эзарнаш декъий ду хIинца а Нохчийчохь, оьрсийн эскархоша, каш доцуш, дIатеIийна\nАс масех дей-буьйсий даьккхира хIетахь Соьлжа-гIалахь. 36-ха дакъа олучу Ширачу промыслийн кIоштара дуьйна дIа Микрорайонашка кхаччалца лийлира со, оьрсийн эскархойх лечкъаш, цу гIалара хьал тергал а деш, дIа а яздеш. Коьртаниг ас юхьаралаьцначу балха тIехь – оьрсаша байинчу маьршачу нехан цIе йоцу кешнаш мичахь ду, цу чохь мел адам ду къастон хьажар дара. Цу тIехь уггаре а мехала тешаш бара, тIом болабелча дуьйна, дIа а ца боьлхуш, гIалахь бисина хилла меттигера бахархой, доккхачу декъехь — оьрсий.\nКхин цхьа а массара а билгалйоккхуш йолу меттиг яра Соьлжа-гIала юкъера, хIетахь Авторханов Iабдурахьманан, ткъа хIинца Кадыровн-воккхахчуьн цIе лелош йолчу майдана кIелара туннел. Цу туннел чохь дийна болушехь дIабоьхкина дукха нах бу, бохуш тоьшаллаш дора меттигерачу бахархоша. Жимма тIаьхьа, 200I-чу а, 2002-чу а шерашкахь циггахь, цу туннел бухахь оьрсийн эскархоша а, царна тIе кхеттачу меттигерачу ницкъаллийн министраллийн белхахоша а лийцинчарна таIзарш деш хиларан тешаш бара дуккха а соьлжа-гIалахой, — царна и таIзарш ловш берш ган ца гахь, амма дика хезара цу лаьтта бухара хьалаоьхуш долу маьхьарш а, узарш а.\nЦу эпсаро вийцина 208 стагана тIе, шеко а йоцуш, кхин а хийла кхетта хир ву, — масех шарахь цул тIаьхьа, гIап а хилла, лаьттира и мацах цкъа цирк хилла меттиг, массо а соьлжа-гIалахошна кхерам кхуллуш, цу чохь оьрсаша таIзарш деш, бойъуш, дIатеIочу нахах инзаре дийцарш а кхуллуш.


Туркойчоь -- Истанбул, 06.07.2016.\nМархи бутт кху шарахь, массо а цецвоккхуш, тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь бехачу бусалба нехан, цхьа барт болуш, цхьана дийнахь лаца кадаларх боккха кхаъ хиллера Рамзан беттан хьурмат дечеран.\nСатийсам кхоллабеллера, эххар а, иштта, цхьана дийнахь массара а марханаш достур а ду-кх бохучуьнга. Амма и сатийсам кхочушхила боьгIна ца хилла, хIунда аьлча, нагахь санна СаIудийн Iарбахь бутт гина бац хIинца а аьлла, бусулбачийн цхьаьна декъо марх дастар кхаари дене теттенехь, Мисрехь а, Туркойчохь а, Оьрсийчоьнан цхьаццайолчу регионашкахь а марха шинари дийнахь даьстира.\nЕвропехь а бара, туркой а, боснихой а санна, цхьаццаболу нохчи цу цхьа де хьалха мархан Iийда диначарна юккъехь. Делахь а, дукхахберш, 30 марх кхочуьйтуш, кхаари дийнахь Iийда дан севцира.\nМарх кхабар а, дастар а Европехь бехачу нохчашлахь, ДегIастанахь санна сар-сарахь баккхий доьзалш а, царна тIекхетта марх даста чу кхайкхинарш а болуш, шуьйрачу хьесапехь ца нислахь а, - мел кIезга а, кхузахь адам вовшашна дукхахьолахь ген-генахь дехаш хиларна, - хIетте а, шо шаре мел долу Iадате доьрзуш ду Малхбузерчу вайнахалахь сарахь марха даста, Нохчийчохь санна, бовза-безарш кхайкхар а, зударша марх достучу денна лерина ша-башхачу, дезчу денойн кхачанашца исбаьхьа шаннаш кечдар а.\nИштта, цкъа а ца хиллачу кепара кху шарахь хаало Европерчу дикчу зударша шаьш марха къобалдеш кечбина кхачанаш ватцапехула а, кхечу социалан машанашкахула дIасакхоьхьуйтуш, нохчи Европехь шаьш цIахь хета буьйлабаларан, цара Малхбузехь орамаш хецаран билгало ю иза.\nВайнах Европехь орамаш а хецна, марх дастар ка ма-доллу шуьйра а, исбаьхьа а даста Iемаш хилар кхин цхьана керлачу ламастаца а хаало – тIаьхьарчу масех шарчохь, масала, Венехь бехачу вайнаха марх къобал до де шайн петаршкахь а ца даздеш, цхьаьна, гулахь, Австрин коьртачу шахьаран уггаре а йоккхачу грил-платц олучу, жижиг датта а, мукъа хан яккха а таро лучу Дунай-хин йистехь а даздо.\nЦигахь Iуьйранна Iийда ламаз а гулахь деш дIагулбало буьйлало вайнах марх къобал дечу дийнан юххьехь. Кху шарахь а, даханчу шерашкахь санна, и дезде вовшахтоьхнарг Австрерчу нохчийн, гIалгIайн Кхеташой, цунна тIекхетта Венин 10-чу кIоштара нохчийн ТабиIийн цIе йолу маьждиг диллина, иза лелош болу нахий бара. Нохчийн, гIалгIайн Кхеташонан куьйгалхочо Мусалатов Шайхис дийцира Маршо радионе мархина леринчу вайнехан Iийданах лаьцна.\nМусалатов Шайхи: „Iийда дийнахь вовшахкхетта бу вайнах кхуза Венехь. Вуно дукха бераш а, зударий а, дукха адам ду кхузахь гулделла. ЧIогIа хаза самукъадаларца чекхдолуш ду хIара де, бераш ду буьрках ловзуш, зудабераш бадминтонех ловзу. Берашна кечдина, доькъуш совгIаташ а ду, кхачанаш а бу шортта. Массо а хаза синанхIоттам болуш, вовшийн марханаш къобалдеш, хаза хан йоккхуш ду тхо кхузахь“.\nIаламат дукха бераш а, зударий а бара Iийдане гулбелла. Яра цигахь Венерчу пачхьалкхан ишколашкахь нохчийн берашна ненан мотт хьоьхуш йолу хьехархо Фатима а. Шен дешархошца лерина мархина лерина программа кечйинера Фатимас, цаьрга нохчийн маттахь байташ а, кицанаш а, хазаларш а дуьйцийташ, иштта цаьрца цхьацца ловзарш а кечдеш. Фатимас дуьйцу.\nХьехархо Фатима: „Къарзйелла лаьтташ ю-кх хIара аре, нохчийн бераш ду массанхьа а ловзуш гуш, вуьшта ца гуш буьсунболу бовза-безарш а ги, массеран а вовшийн марханаш къобалдан аьтто а бели, сагIанах кхетар а хили, шортта юург а, молург а ю кхузахь. Яллане а дохко ца аьлла со тахана кхуза еана“.\nКху шарахь уггаре а де деха а, уггаре а шарчохь йовхох хан йолчу а муьрехь нисбеллера мархин бутт. Делахь а, къаьстина Европехь бехачу бусалбанашна башха хало ца хуьлуш бирзи иза, цу беттан дукхах долу денош совтIех тов йоцуш, комаьрша оьхуш догIнаш а долуш дахкарна.\nТкъа и Дала бусалбачарна базбина баийтина болу беттан хьурмат Европехь бехачу вайнаха лакхар деш хилар а, иза чекхбаьлча уьш цхьаьна бертахь, политикан я динан хьежамаш шайн бен-бен хилар диц а деш, зударий, бераш а йистах а ца дуьтуш, вовшах а кхетий, вовшийн марханаш къобал а деш, марзо оьцуш, и де цара цхьаьна доккхуш хилар а Европехь беха вайнах эххар а диаспора хила Iемаш хиларан билгало хетало.\nСийлахь беза Мархийн Бутт (Рамадан) дIаболабели оршотан дийнахь\nИстанбулерчу терактийн декъахой билгалбевлла


ГлавнаяХоамашБизнес-омбудсмен: Гӏалгӏайче эггара хьалха я бизнесмений бокъонаш лораяр ӏалашдеча\n2017-гӏа шу пхелагӏа шу да Гӏалгӏай Республике предпринимателий бокъонаш лораяра хьакъехьа Уполномоченни болх беш вола.\nГӏалгӏай Республике предпринимателий бокъонаш лораяра хьакъехьа Уполномоченне яхачох, Уполномоченне аппарате цу юкъа хьачукхаьчай республикерча предпринимательство лелаеча субъекташкара 859 обращении жалобаши. Хьалхарча шерага хьежача уж 11 % дукхагӏа я, хӏаьта 2016-ча шера хиннараш а 33,5 % дукхагӏа яр 2015-ча шера хинначарел. Иштта 2017-ча шера хьачуеннай 203 обращени, царца 52 жалоба а йолаш (царех 81 % болчар яхар бакъ а даьд), хӏаьта 2016-ча шера – 183 обращени, царца 46 жалоба а йолаш (царех 83 % болчар яхар бакъдаьд).\nХаматхананаькъан Мурада яхачох, царех дукхагӏъяраш ӏаьдала муниципальни органий чиновникаштеи республика министерствай кулгалхоштеи йола жалобаш я. Къаьстта дукха я жалобаш Гӏалгӏай Республика юртабоахамеи кхачани Министерства кулгалхошта.\n«Чоалхане дешаш нийслой а, предпринимателий ерригача обращенешка доаггӏача тайпара хьажа вӏаштӏехьдаьннад тха. 2017-ча шера кассационни инстанце дийца а дийца предприниматель бакъ а веш чакхдаьлар Уполномоченнечун викал юкъе а волаш дувцаш лаьтта дош – 2016-ча шера из дош дувцаш 13 суда заседани хиннаяр», – аьлар Хаматхананаькъан Мурада.\n«Халахете а, предпринимателаш дукхагӏхулаш бац вайцига. Из дувзаденна да микро-бизнес лелаечарех дуккхабараш налогови органашка регистраци еш ца хиларца, хӏана аьлча царех дукхагӏбараш да вела пайда хьа ца боалаш къахьегаш ба. Хӏаьта а тхо беррига низ тӏа а бахийта къахьегаш да бизнес лелае мел эша хьашташ республике вӏаштӏехьдахара», – белгалдир Хамахананаькъан Мурада.\nШий доклад йистеяьлча, Гӏалгӏай Республике предпринимателий бокъонаш лораяра хьакъехьа Уполномоченне волча Хаматхананаькъан Мурада жоп делар депутатий хаттарашта.\n2017-ча шера шоаш баьча балхах Гӏалгӏай Республике предпринимателий бокъонаш лораяра хьакъехьа Уполномоченне волча Хаматхананаькъан Мурада яьча докладага ла а дийгӏа, из йийца а йийца, депутаташа лаьрхӏар Гӏалгӏай Республика Правительствас а Гӏалгӏай Республике предпринимателий бокъонаш лораяра хьакъехьа Уполномоченне волча Хаматхананаькъан Мурада а вайцигара инвестиционни климат тоаяра тӏаберзабаь болх алсамбаккхара къахьега деза, хӏаьта Гӏалгӏай Республика экономически дегӏаахара Министерствас къахьега деза долгосрочни кредитни ресурсаш зӏамигача бизнеса хьатӏаозаш, аьнна.


Iамеркарчу Бостонехь йоьдучу кхелехь шинарийн сарахь Царнаев ЖовхIарна дан догIу таIзар билгалдоккхуш бу бехккъасторхой. 21 шо долу жимастаг бехкево 2012-чу шарахь оцу гIалин марафонехь маьршачу нахана дуьхьал терроран эккхийтар дарна.\nИтт кIиранахь яхъеллера Бостонера теракт ярна бехке леринчу Царнаев Джохарна тIехь Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь дIахоьш йолу кхел. Бахана охан бутт юккъебаьлчу хенахь Бостонерчу куьпа кхелахь гулбеллачу бехккъасторхоша цуьнан бехке хиларх ца хиларх йолу шайн вердикт йовзийтинера. Цара иза дуккхаъ адамаш дойъуш долу герз дарна а, цу герзах пайда а оьцуш, нах байъарна бехке лерира.\n20I3-чу шеран Охан-беттан 15-чохь Бостонерчу марафонехь хиллачу эккхийтаршкахь 3 стаг вийнера, 264 стагана чевнаш йинера. Цу зуламна бехке хиларна сихонца шеконаш кхоллаелира Iедалхойн Бостон гIалахь вехаш а, доьшуш а хиллачу нохчийн къомах волчу шина вешех, ЦарнаевгIарах Тамерланахий, Джовхарахий.\nЦул тIаьхьа дехха Бостон гIалера а, Массачусетс штатера а Iедал а тIаьхьа а лелла, цу Iедалца герзаш дIасатохар а хилла, воккхах волу ваша Тамерлан вийра, ткъа Джовхар чевнаш йинчул тIаьхьа лаьцна набахте воьллира. Иза бехке вира терроран акт кечйарна а, дIаяхьарна а. ХIетахь иза лаьцначу хенахь а, цул тIаьхьа а доллучу дуьнентIехь дукха нах бар и кIант бехкехиларх шеконаш йолуш.\nДукха цхьа Голливудан филмашкахь санна хетара нахана иза Iедалах идар а, Iедал цунна тIаьхьа далар а, и боллу хилам а, цхьа къиза башхалла бен йоцуш – киночохь санна а доцуш, боккъалла а болу нах байъира терактехь, киночохь санна а доцуш бакъдолу герзаш дара ЦарневгIара а, Iедалхоша а дIасадиттинарш.\nИ Бостонехь дина долу зулам данне а теракт санна тудар нийса ца хета шена бохуш дийцира Маршо радионе Малхбузехь вехачу политолога Асхабов Хьамзата. Цо дийцарехь, вайн заманчохь и террор а, теракташ а боху кхетамаш церан бакъболчу чулацамах генарчу хIуманашна а тIе ийзош, дукха эвхьаза баьхна.\nАсхабов: „Ма-дарра аьлча, цу зуламех теракташ алар нийса дац. ХIунда аьлча теракташ еш болчу наха цхьа политикан Iалашо а лоций, цхьа мостагIа билгал а воккхий, шаьш стенна хIун леладо а хууш до терроран тIелатарш. Масала, мацах Оьрсийчохь революци йоккхучу заманчохь санна.\nТкъа цхьана стаго, бомба а юьллий, шен цхьа билгал Iалашо а йоцуш, шена цкъа а гина а боцу нах бойар – иза бех боцу адам дер ду, зулам а ду, амма теракт цунах ала ца догIу. И хIума дина волу стаг, шеко а йоцуш, кхераме зуламхо ву, иза вен а вогIу шарIаца а, сан сайн кхетамца“.\nХIинца цу ехачу кхелан процессан, инзаре боккха юкъараллин а, хаамийн гIирсан тидамехь дIайоьдучу, тIаьхьарлера агIонаш луьйтуш ю. Шинарий дийнахь дуьйна Бостонерчу кхело хаьржина волу 12 бехккъасторхо ву, Царнаев Джовхар вен вогIу я велла дIаваллалца набахтехь яккха хан тоха йогIу цунна бохург луьттуш.\nЦарнаев Джовхарна дуьхьал тоьттуш болчу бехкан 30 эпизодах 17 бахьана долуш цунна меттигерчу низамашца вен кхел ян бакъо ю. Нагахь санна массо а бехккъасторхоша цхьатерра цунна цу 17 эпизодах цхьаъ бахьана долуш мукъане а верца бекхам бан богIу аьлла сацам бахь, и гIуллакх дIахьочу федерала кхелахочуо Отул Джорджа цунна верца кхел кхайкхор ю.\nТкъа нагахь санна 12 бехккъасторхойх цхьаммо мукъане а Царнаев Джохарах къинхетам бахь, цунна велла дIаваллалца чохь валла хан тухур ю.\nЦарнаевн адвокаташ а, Цхьаьнатоьхначу Штаташкара адамийн бакъонашларйархой а, ткъа иштта цу кIантах къахеташ болу могIарера юкъараллин жигархой а цунна кхайкхон йолу кхел вер ца хиларе сатуьйсуш бу.\nАмма нагахь санна Царнаев Джохар боккъал а шена дуьхьал туьттучу зуламна бехке велахь, ткъа иза бехке хилар Iедало бехккъаторхоша тешалла гайтина, - тIаккха цуо ша динчух жоп дала деза аьлла хета политологна Асхабов Хьамзатана. ХIунда аьлча нах баъа кийча верг ша динчух жоп луш вала а кийча хила веза.\nАсхабов: „Суна иза нохчо велахь а бен дац, муьлхачу къомах велахь а бен дац, цуо и зулам динехь цу стагана верца кхел йогIу аьлла хета суна. ХIунда аьлча, айха динчу хIуманна жоьпалла тIе эца кийча хила веза хьо, хьо бехк боцу нах байъа кийча велахь тешна а. Цара цунна вен кхед яхь, иза цара цу кхелаца вехь, дуьненчохь ша динчу зуламах бехк цуо текхна хиларх терра, эхартахь аттох хила мега-кх цунна“.\nБехккъасторхой шайн сацам бина билгал маца бевр бу бохург цкъачунна хууш дац. Там бу уьш кхин а масех дийнахь хьебала. Там бу цара амма шайн сацам еари сарахь дIакхайкхон а. Мухха а делахь а, вайн заманахьлерчу уггаре а гIовгIане а, драматике а дахар а, кхоллам а хиллачу стеган валар-висар ду церан карахь дерг.\nАсхабов: „Ша динчу хIуманна жоьпалла тIе эца кийча хила веза...


Футболан чемпионатехь шпионажах а, дIаьвшах а кхоьру Малхбузера Iедалхой\nБританерчу шпионаш зIе латтош лелийна аьлла Оьрсийчоьнан телевизинехула гайтина тIулг.\nТIейогIучу аьхка Оьрсийчу футболан чемпионате боьлхучу немцойн спортхошна дехка мегаш ду шайца смартфонаш я кхинйолуэлектронан гаджеташ яхьар. Модернечу зIелелоран гIирсашна метта царна тIедожон там бу мобилан телефонаш юккъеевллачушерашкахь лелош хилла йолу халкъалахь «фонарик» олу телефонаш шайца яхьар.\nЦаьрца интернете ца валало дела. Бахьана ду немцойн Iедалхойн шеконаш ю, футболан чемпионате баханчу спортхошна а, спортъезархошна а тIехь оьрсийн къайлахчусервисаша шпионалла дан мега аьлла. Къаьстина иза хьакхалуш ду муьлха а немцойн хьукматехь болх беш болчу Iедалан белхахойха.\nЖурналистийн каракхаьчна Iедалхоша футболан чемпионатан муьрехь Оьрсийчу баха кечлучу нахана язъйина инструкци. «Оха шун тидам тIебохуьйту, смартфонаш а, электронан девайсаш а шуна тIаьхь шпионаж яран гIирсаш хила там бу. Цундела уьш Оьрсийчу чемпионате ца яхьар гIолехь ду», - иштта яздина ду документа тIехь.\nОьрсийн къайлахчу сервисех кхера кхин цхьаъ бахьана карийна немцойн Iедалхошна. Лерина футболан чемпионатан хьешашна аьлла Москохано юккъедаьккхина долу Fan ID шех олу документ ду иза. Цу билетаца футболан фанатийн матчашка кхача а, мехаза цIерпошта билеташ эца а, ур-атталла виза а йоцуш дозанал арахьара Оьрсийчу кхача а бакъо ю.\nБакъду, цу бакъонан мах сов лакхара лору немцойн леринчу сервисаша. ХIунда аьлча Fan ID карта дезачо шех лаьцна шуьйра информаци дIаяла еза оьрсийн Iедале. Информаци хьакхалуш ю стеган цIарах, винчу а, вехачу а меттигех, ур-атталла цуьнан емайл-адрессах а, мобилан телефонан лоьмарх а. Ткъа иза, немцойн полицин инструкцино чIагIдарехь, кхераме ду оццу шпионажан бахьанашца.\nГерманин Iедалхойххила ца Iа тIейогIучу футболан чемпионатан хьокъехь гIайгIане. Британерчу хаамийн гIирсаша чIагIдарехь, Оьрсийчу чемпионате боьлхуш болчу цу махкарчу спортхоша шайца шайна юург хьур ю, оьрсийн къайлахчу сервисашка шайн дIавш ца даадайтархьама. Сурсател сов Британерчу футболхойн тобанца чемпионате гIур бу кхача кечбеш берш а. Ткъа иштта юург дIавш тоьхна ю-яц толлуш болу говзанчаш а.\nБританехь Скрипаль Сергейна а, цуьнан йоIана а дIавш дарца доьзна цу махкарчу футболхойн тобан кхерамазалла лакхаяккхар.\nОьрсийчоьнан шпион лаьцна Полшехь\nSiemens а, ГIирма а бахьанехь "шпион" лаьцна ФСБ-но\nГIирмехь лаьцначо ша вац боху шпион\nМоскох - Лондонан девнехь Британина тIехIоьттина Европа


Сте талхийна нохчийн имидж?\nТовбеца-бутт 15, 2017\n"Кхерамечу АбугIарaх" ийзало европахой\nЕвропехь уггаре а вочу агIор дуьйцучу къаьмнашлахь цхьаъ хилла дIахIоьттина нохчийн къам. Иза стенца доьзна ду ца кхета шаьш нохчий. Дозанал арахь бехачу нохчашкара цунах доьзна хеттарш Маршо Радионе кест-кеста кхочу.\nМел бакъдолчунна тIехь кхолладелла ду и нохчийн негативе васт?\n"Кхераме Абу" лор оьшуш волчух тера вара\nКIирнашкахь дийцира Австрерчу хаамийн гIирсаша цхьана 17 шо кхаьчначу Абу цIе йолчу нохчочо Австрин интеграцин а, арахьарчу гIуллакхийн а министрна Курц Себастьянна Фейсбукехула кхерамаш тийсарх лаьцна.\nШа дуьйцучун ойлаян кхетам ца тоьучу цу к1Iанта яздора, ша министрна тIе мийраш беттар бу, иза шена каравагIахь, бохуш. Иштта, гарехь, ша яздечу Iовдалчу хIуманийн журналисташа сел чIогIа тергояр, ша цара вийцар дозалла хеташ волчу цо кхидIа а яздира, ша-м шен ишкол а оьккхуьйтур ю, бохуш.\nХIеттахьехь и кIант вевзачара олура, иза жимволуш аваре нисвелла, лоьрийн дарба оьшуш ву, цо дуьйцург маьIне а дац, олий. Ткъа Маршо Радио оцу йоллучу Австрина „бIоба“ яийтинчу „кхерамечу“ Абуца набахтехь цхьаьнакхетча, схьагушверг вара жимчу беран куц-кепехь, жимчу беран хьекъалехь висина кхиазхо.\nИза схьа ма гинна кхеташ ду, цунна лоьрийн дарба оьшийла. Амма ша вехачу махкахь цо цигарчу нохчийн вон имидж кIаргаярехь бина болх хазанеха санна буйла го, цо Фейсбуке мел язбен гIурт „нохчочо Абус хIара боху, нохчочо Абус важа боху“, бохуш булваран журналисташа мел баржийна гича.\nИмидж вайн нехан сел ледара хилар тIамца доьзна ду.\nМаршо Радионо Астрерчу мухIажиршна гIодаран цхьаьнакхетараллехь нохчийн а, овхIанхойн а кхиазхошца болх беш волчу психологе Гайсумов Руслане хаьттира, стенца дозу нохчийн кегирхойн цхьа дакъа шайн леламийн тIаьхьалонах ца кхеташ, галбовлар, аьлла. Цо бахьана шерашкахь тIом лайначу доьзалшкара и бераш хиларца дузу.\nГайсумов: „Массо а нохчо дика ву, я массо а нохчо вон ву аьлла ца хета суна. Делахь а и имидж вайн нехан сел ледара хилар, суна хетарехь, тIамца доьзна ду. ТIаьхьарчу 15-20 шера чохь тIом болуш, эскарша царна хьалха, царна гуш церан дай-наной, гергарнаш хьийзош, къизаллаш лелош, царна дан хIума а доцуш, хьалакхиина, кхуза схьабаьхкина и кегийрхой. И царна гинарг тидаме эцча, цаьрца боккха болх бара бан безаш, царна шайн эмоцешца дола дан Iамош“.\n32 шо долу Мадаев Суламбек Австри схьавеана кхо шо ду. Цу юкъанна шера бийца немцойн мотт а Iамийна, университете деша вахана иза. Кхиамечу интеграцин масал ду ала мегар ду Суламбек. Цо a гатдо нохчашца лаьттачу хьолах са.\nВайн кегийрхошка ахь, хьо санна верг ван а вац, хьо чIогIа ву, аьлча, мичча а чуоьккхурверг хуьлу.\nМадаев: „Вай а, овхIанхой а вочу агIор дийцар цхьана бахьанца ду аьлла хета суна. Уьш а, вай а яккхий халонаш лайна къаьмнаш ду. 2-3 шарахь тIом гар ша ду, иттанаш шерашкахь тIом боцург хIума а ца гуш леллачу нехан шайн берашна бала башха дика кхетам а ца хуьлу, цу тIамах кIелхьара муха валавеза бохург бен.\nИшттачу берийн турпалхой а хуьлу карахь герз долу нах – лоьрийн я Iилманчийн метта. Кхин цхьа бахьана ду – вайн а, овхIанхойн а кегирхой кхуза схьакхаьчча, шайн къоман нах болчу а боьлхий, паркехь я кхечанхьа, цаьрца бен уьйраш а йоцуш, бухарчу къаьмнийн культура а, Iер-дахар а довза а ца гIуртуш дуьсу. Иза а доккха зен хета суна.\nИштта кхин цхьа бахьана а ду – вайн нохчийн къам санна дерг дан а дац, вайн къам Дала хаьржина къам ду бохуш, Фейсбукехь и цхьацца хIуманаш яздеш Iаш нах хуьлу кху Европе охьа а хевшина, вайн къам цундела ца деза „хIокхарна“, бохуш.\nТкъа вайн кегийрхошка ахь, хьо санна верг ван а вац, хьо чIогIа ву, аьлча, царна юккъехь ша-шех бIобулий, мичча а чуоьккхурверг хуьлу. Цундела вай массарел а тоьлуш ду бохург а ца дуьйцуш, кегийрхошка диканиг динарг дика ву, вониг дешверг вон ву боху кхетам бала безара вай“.\nБекхамбан лаар а дитина, шайн дахар дIанисдан деза\nПсихологна Гайсумов Русланна хетарехь, Европерчу нохчийн кегирхошна хуьлуш йолу ачонаш юьйцучохь дайша-наноша лайна депортаци а эца еза тидаме.\nГайсумов: „Цу берашна юкъахь шайна тIом ганза берш а бу, масала, хIинца 15-16 шераш дерш. Амма царна ца гинехь а, церан дай-наношна гина иза. Цул совнаха, церан дайша вайн къам дIадохор а лайна. Иза дерриге а цара шайна чохь къуьйлу, шаьш хIун дина, муха, хьанна бекхам бийр бара ца хууш. Царна хьеха деза, и цаьрца болу цабезам а, бекхамбан лаар а дита а дитина, шайн дахар дIанисдан дезаш хилар, деша а, кхиаме хила а уьш безаш хилар“.\nАла догIу, нохчийнчул а ледара имидж йолуш къаьмнаш а ду Европехь - доккхачу декъехь, адамийн кхетамех кхоллаелла клишеш. И клишеш къоман бакъдолчу хьола т1ера ца хуьлу, цхьац-цхьацца масалашна т1е а тевжаш, кхоллаелла хуьлу.\nМасала, мафи аьлча, уггаре а хьалха ойла юссу оьрсеххий, албанхойххий. Иза дац массо оьрсий я массо албанхой мафин декъашхой бу бохург.\n«Овх1анхо» аьлча, уггаре а хьалха б1аьргашна хьалха кхоллалуш долу сурт - зударшна т1ехь сийсаз ницкъ беш, зударий хьийзорверг.\nНохчо хьахийначехь криминалечу кегирхойн, террорхочун васт карладолу юкъараллин синкхетамехь.\nНавальныйс шен бедарш схьайоьху: "зуламан тоьшалла ду цаьрца"\nКъилбаседа Кавказ – COVID-19: дийнахь-буса 10 стаг велла, 608 цомгуш хилла\n“Бер дар хIокху заманахь вуно къиза хIума ду”. ХIунда ца лаьа цхьаболчу Кавказерчу бахархошна доьзал дебо?\nТепсуркаев Салманан дас бакъ бац, аьлла Iедало шен воI хьийзорах лаьцна баржийна хаам\nКадыров 4 %\nЗакаев 79 %\nЦхьа а хуьлуьйтур вацара 17 %


"Моз", "моз" ахь бахарх, багана марзо хаалур юй?\nЧиллан-бутт 21, 2018\nЧиллан-беттан 21-ра де Дуьненаюкъарчу ЮНЕСКО ненан меттан де санна билгалдоккхуш ду.\n"Моз", "моз" ахьа бахарх, багана марзо хаалур юй?\nЛарамаза дац и де айдар. 1952-чу шарахь тахана Бангладешан коьрта шахьара лоручу Даккехь полисхоша байина шайн бенгалан меттан доладан демонстраци арабевлла студенташ. Цхьа дехар дара церан - шайн мотт пачхьалкхан тIегIане баккхар.\nОцу шеран и хилам дагахь бисийтархьама кхолладелла дуьненаюкъара ненан меттан де.\nЮНЕСКО-н эксперташа дукха зама ю 40 процент меттанаш довш ду аьлла, чIагIден. Цара билгалдаккхарца, довш долчу меттанийн терахьаш къаьсттина лакхара ду ХIиндойчохь а, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкахь а, Бразилехь а, Китайхь а, Индонезехь а, Мексикехь а.\nТкъа Оьрсийчохь 136 мотт бара эксперташа билгалбаьккхина, кхерамехь бу аьлла. Царех а 20 мотт белла лору тахана.\nИштта кхераман зил кIел нисделла боху Iилманчаша нохчийн а, гIалмакхойн а, удмуртийн а, якутийн а, тувинийн а меттанаш а.\nШи шо хьалха Канадерчу Iилманчас, профессоро Туит Кевина Къилбаседа Кавказан меттанаш довш хилар чIагIдеш артикла зорбане яьккхира. Цуьнан хьесапашца, меттанаш дIадан новкъадевллачу халкъашлахь ду Къилбаседа Кавказан къаьмнаш.\nКавказехь лелаш дукха меттанаш хиларца а, ткъа оцу меттанийн дай-къаьмнаш тIех кегий хиларца дуьйзира цо шен зераш.\nМасала, цхьана Дагестанехь бу, официалан терахьашца 14 мотт, ткъа Iилманчаша шаьша 37 гергга меттанаш ду боху. Хан-зама яларх кIад а дац оцу меттанашна тIекхеташ, масех бIешераш хьалха ма бийццара, кхиар, шорбалар а доцуш лаьтта.\nМонреалерчу профессорна Туит Кевинна дика девза цуьнан бахьанаш а. Къилбаседа Кавказхойн меттанаш хердина Iилманах, боху цо, аьлча а, оцу меттанаша дакъа ца лоцу керла хаарш, технологеш кхоллалучу процессашкахь, политикехь, финансийн я социалан боламашкахь, пачхьалкхан урхаллаша а ца оьцу цунах я цуьнан йозанах пайда, бохуш дуьйцу профессоро шен йозанашкахь.\nДуьненаюкъарчу Iилманчаша дIахьедо, деккъа цхьана школашкахь хьоьхуш бен боцчу меттийн кхиа таронаш яц, бохуш.\nТкъа гIуллакх ишта дIадодахь, кхин цхьа бIе шо даьлча Кавказерчу жимчу къаьмнийн меттанаш дицлур ду, хьехош а хир дац уьш.\nНаггахь йолчу лаьмнийн кIошташкахь бийца биса а тарло массех мотт, амма хьалха санна къаьмнашлахь дерриг а адам хир дац ненан мотт я бийца дог долуш а, я иза хууш а, доккхах дакъа оьрсийн матте доьрзур ду, боху меттийн проблемаш шерашкахь толлуш схьавогIучу Iилманчас Туит Кевина.\nТахана гучу суьртаца, Къилбаседа Кавказан дуккха а бахархой шайн махкал ара а бевлла, кхечу пачхьалкхашкахь дIатарбелла беха. Цара цигахь карадерзийна кхи меттанаш: ингалсан, немцой, францхойн, туркойн, Iарбойн.\nНохчийн Iилманчаша шаьш а бакъдо юкъараллехь, пачхьалкхан тIегIанехь а, хаамийн гIирсашкахь а, ишколашкахь хьехар, доьзалехь нохчийн мотт бийцар, цунах пайдаэцар а ледара хилар. ТIаккха бехк буй мотт лечу хьоле ца бирзича а, боху цара.\nНохчийн меттан говзанча, филологин Iилман кандидат ву Вагапов Iаьрби. Доллучу шен дахарехь мотт дебош, марзбеш, баржош ваьцна ву иза. Цундела сагатдо цо, ЮНЕСКО-н экспертийн дIахьедаршна а, хIетте а шена ма хеттара, хийцамаш махкахь бацарна а.\nТахана мича хьолехь бу нохчийн мотт аьлла, Маршо Радионо деллачу хаттарна тIера долийра цо шен къамел: "Дукха гена даьлла, хийцаделла гIуллакх дац нохчийн йозанехь. Цхьа керла дешнаш, шираниш юхадендеш, масала, беттанийн цIераша, и ду лелош, Iарбойн маттара цхьадолу дешнаш тIеоьцушший, масала, "сайрат" – планета бохург ду и.\nДуьххьара Абдулаев Лечас юкъадаьккхина моьттуш ву со и дош. Цхьацца хийцамаш бац ала йиш яц. Амма газеташ духкучу киоскаш хьалха цхьа стаг гур вац хьуна лаьтташ, ас наггахь, забар а еш, тIевоьдиI, сканворд оьцу. Мотт толлуш а, керла дош кхуллуш а, я туьдуш нохчий маттахь гIо до цара.\nТкъа нохчийн мотт пачхьалкхан мотт бу бохург, Конституци юкъара цхьа могIа бу. Яхь боху хIума дуй, цхьа къоман яхь, и дац вайца. Цхьаммо дIатеттича. ирахкхийсало вай, лата гIерташ. ткъа вуьшта кехаташ тIеххьий, Iилманеххьий, хьуна лераххий, шеташ еттарххий, биэн дIа а ца хеташ къам ду вай. И хIума шех ца хьакхалуш санна".\n"Хьайн меттан пусар де, сий де, Iама бе, дуьнено а лорур ву хьо, ваха а атта хир ду хьуна бохуш, меттан говзанчийн мохь эхарх а, схьахетарехь, и хезарш, схьалоцурш кIеззиг бу. Амма цхьабакъду, шайн меттан доладан, цуьнан бакъонаш ларъян гIертарг а ца вуьту Iедало, когаш ца туьйсуш.\nМасала, мацах Кавказан къаьмнашна автономеш йохкуш кхаа махке бекъна адыгаш дикка хан ю шайн абат хIотто гIерта.\nТкъа Кремло а, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думано а шогга хадийра Iилманчаша графика хийца болийна болх – царна хетарехь, йиш яц оьрсийн маттаца шалха йийла кхечу, кегийчу къаьмнийн графикаш.\nКхо - диъ шо ду Нохчийчохь мот денбан аьлла, комисси кхоьллина, цхьацца белхан цара болийна.\nХIетте а, махкахь наггахь а ца йисина бахархошна шайн яртийн цIерш ма-ярра, ворхIе а дас ма-тиллара йоккху меттигаш.\nСоьлж-гIалахь хьовха, ярташкахь а, урт-атталла, базарахь а буьйцу оьрсийн мотт. Нагахь ненан маттахь къамел хазахь а, хуьлу и оьрсийчуьнца иэдина деш.\nХезар дац беттанийн цIераш я терахь нохчийн маттахь олуш.\nАмма хеза, махкахь дика вевзачу журналиста Сумбулатов Денис ма аллара, нохчаша дозаллица олуш: "Вай цхьа-ши миллион хилла Iийр дац..."\nТкъа "Моз", "Моз" ахьа бахарх, багана марзо хаалур юй?\nГIалгIайчохь хиллачу протестийн лидершна таIзар кхайкхор ду кхело кху бетан 15-чохь\nНохчийчохь Iаморашкахь ницкъхочун когах хIоьан гериг кхетта


Къамашта юкъера барт чIоагIбар — Сердало\nГIалгIайчен арахьарча бувзамийи, къаман политикани, зарбани, хомийи министр волча Яндакъонгий Муслима вIашагIкхетар хилар Къилбаседа ХIирийчен муфтеца Гацалов Хьажимуратацеи, Пригородни районе чуйоагIаш йолча Гадаборшкъонгийи Яндакъонгийи юртий да волча Хазнаькъан ИбрахIимацеи.\nАйдаьча хаттарех керттерчарех цаI дар, гIалгIайи хIирийи лоархIам бола кагий нах чубоагIаш йола юкъара къонбарий совет вIашагIйоллара хьаькъе. Уйла я, цу совета доакъашхошка бахача наха юкъе нийслушдола моллагIа къовсамаши, иштта машенаш вIашкаетталуш наькъа тIа хулаш долча хатарехи дола хаттараш шинна къаман нах юкъе а болаш юстара дахийта.\nЯндакъонгий Муслима цу апарах даьча къамаьла раьза волаш геттара из дош хьаллаьцар хIирий муфте Гацалов Хьажимурата. ГIалгIайи хIирийи къамашта юкъера гIулакх чIоагIдеш, латта хьал аттача доаккхаргдолаш, тахан воай вахаре вай баккха безаш бола гIа ба из, аьнна белгалдир цо.\nИштта Муслима даьшхар 1944 шера февраль бетта 23 дийнахьа шоай цIеношкара ара а баьха нах Сибире Iобахьийта укх шера 75 шу дузаш хилар. Цу гIулакха хетадаь малагIча тайпара даглоацама вIашагIкхетараш дIахьоргдолаш да Къилбаседа ХIирийчен доазон тIа аьнна хаттар айдир цо. Цу тIехьа Муслима белгалдир, моллагIа мовлаташ дешара а, дулх, сурсат е кхыдола хIама даларца сагIа декъара а эшача дакъа лаца кийча ва ше, аьнна.\nГадаборшкъонгийи Яндакъонгийи юртий да волча Хазнаькъан ИбрахIима дийцар, Гадаборшкъонгий-Юрта доттагIала салоIама моттиг – сквер дружбы е уйла йолаш ба шоаш, аьнна. Цул совгIа, цар лерхI цу сквере чуйоагIаш берийи, культура даькъеи майдаш е, иштта 200 совггIа, сом луш йола гаьнаш дIайогIа а. Цу хаттаргахьа а эшача гIулакха гIо де кийча ва ше аьлар Муслима.\nИштта вIашагIкхетаре айдир Пригордни районе цхьана, юкъара ярмаркаш дIакхахьарах дола хаттар а. Белгалде деза, цу тайпара ярмаркаш дIакхахьара поалхам болаш хилар. Иштта хьалха дIакхьихьача ярмаркашка хинна хьал а дагадехар гулбеннарашта. Хьоадаьчох, хьалха хиннача ярмарке шинна а оагIорахьара боккхий нахи, кагий нахи хиннабар цига дакъалоацаш а шоайла къамаьлаш деш а. Шийга хаьттача керттера дар да из, аьнна белгалдир Муслима. «Цу тайпара вIашагIкхетараш дукха ахча эшаш дац, бакъда, вай халкъаш гаргаозара лерхIаме дош да из. Цудухьа, сона бакъахьа хет цу тайпара гулдалар кастагIа дича, — аьнна белгалдир гIалгIай министра.\n← ГIалгIай Мехка унахцIено Iалашъяр\n«СмартИНГ» — берий эзди кхоане →


Братиславехь дIайирзина Евробертан саммит\nГезгмашин-бутт 17, 2016\nСловаки -- Журналисташна хьалха йистхуьлуш ю Германин канцлер Меркел Ангела, Гезг. 16, 2016\nСловакин коьртачу гIалахь Братиславехь вовшахкхетта хиллачу Евробертан саммито ПIераскана сарахь дIаберзийна шен болх. Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхийн куьйгалхойн барт хилла ах шо далале терроризмаца а, мигрантийн кризисца а къийсам дIабахьа план хIотто.\nГерманин канцлеро Меркел Ангелас элира Европан барт вуно вочу хьолехь бу аьлла. Францин президенто Олланд Франсуас дIахьедар дира Евробарто некъан карта хIотто деза бахархойн Цхьаьнакхеттачу Европе хилла тешам юхаберзор Iалашонца аьлла.\nСаммитехь дакъалоцуш яра Евробертан 27 пачхьалкх. И цхьаьнакхетар хилира Британин векал цигахь дакъалоцуш а воцуш. Цундела цу саммитана официалан кепара цIе тиллинера «формалан доцу цхьаьнакхетар» аьлла.


Нохчочо йиттина шена аьлла Австрин скандалечу политико\nТуркойчуьра схьаваьллачу Австрин политико Дёнмез Эфганис (Efgani Dönmez) дIахьедина, шена нохчочо йиттина аьлла. Kronen Zeitung газетано Iорабаьккхина и хаам. Политико бахарехь, Линц олучу гIалахь хилла ю и инцидент, шен жимахйолу йоI вилспет хахка кхо Iамочу хенахь. ТIехволучу цхьаммо туйнаш туьйхира шен йоIана, цул тIаьхьа иза вилспетара чутоха гIоьртира аьлла, дIахьедина политико. Австрин парламентан депутат волчу Денмеза, ша урс даьккхира боху, цунна дуьхьало еш. Политико чIагIдо, цул тIаьхьа зуламхо гергарчу букмекерийн гIишлочуьра четар а эцна, шена иза детта вуьйлира бохуш.\nОцу меттиге кхаьчначу полицино цхьана ханна дIалецира тIелатархо. Ткъа Денмез дарбан цIийне вигира, пIелг кагбина хилла цуьнан.\nИшта хиллачух кхин верси а ю. Шеконашка эцначу нохчочо дийцарехь, политик ву цунна тIелеттарг, дийцина "Кавказ.Реалии" портале Линц гIаларчу полицин векало. Денмез уьрсаца шена тIехахкавелира, тIаккха букмекерийн бюро чу иккхира ша, орца деха аьлла нохчо ву бохучо. Цу чохь карадеанчу четарца дуьхьало йира ша агрессица шена дуьхьалваьллачу политикна бохуш, дийцина бехкевинчо.


ДОКЛАД: "ДЕШАРХОЙН ГIИЛЛАКХ—ОЬЗДАНГАЛЛА КХИОР"\nИнфоурок / Другое / Другие методич. материалы / ДОКЛАД: "ДЕШАРХОЙН ГIИЛЛАКХ—ОЬЗДАНГАЛЛА КХИОР"\nДЕШАРХОЙН ГIИЛЛАКХ—ОЬЗДАНГАЛЛА КХИОР\nГIИЛЛАКХ ДОЬЛХУ ДОВШ ДУ\nНЕНАН МАТТАХЬ БЕТТАШ МОХЬ.\nГIиллакх-оьздангалла коьрта дакъа ду синоьздангаллин кхетош - кхиорехь. Йоккха меттиг дIалаца еза синоьздангалла кхиоро дешаран заведенешкахь. Цу хьокъехь бан безаш болу болх чIогIа ледара хилар билгалдаьккхина вайн нохчийн президента Р.А.Кадыровс.\nТIекхуьу чкъор кхетош - кхиоран балха тIехь йоккха меттиг дIалоцу дай-наноша а, хьехархоша а. Дешархойн леларехь шайн цIера, доьзалехь долу гIиллакхаш гучадовлу. Шен духарца а, леларца оьзда йолу йоI а, гIиллакхе , иманехь волу кIант а билгалволу школехь, вузехь, арахь дIахIоттарца, вистхиларца. Школехь дика доьшуш долу бер оьзда, лераме хуьлу,церан дай-наной школаца уьйр йолуш хуьлу.\nХала хеташ делахь а, дай-наноша дешаран низам лардар а, беран цIахь терго яр ледара ду. Дешарца ойла йоцуш, шайх школехь пайда хиларна а кхоьру дешархой кIезиг бац. Нислуш ю хьехархошка а, наношка а бер кIоршаме дистхуьлуш йолу меттигаш.\nДай-наноша кIадвалар доцуш, тидам бан беза шен доьзалхочун, бала хила беза шен беро арахь лелочун. Шен берана беш болу хьехамаш сацо ца беза, терго чIагIъян еза, карах даларе ца хьоьжуш. Шен доьзалхо жоьпалле озо ден а, ненан а юьхь хила еза - дахарехь берана масала гайтарца. Берана жима долуш дуьйна Iамо деза диканиг, беро тидаме эца беза шена бен болу хьехамаш.\nДа декхараллахь ву даима шен доьзалхочух жоп дала.\n«Со долара ваьлла», - аьлча, мукъа а ца воккху дино, Iедало я наха а. Дас хIора гIиллакхан маьIна дийца деза шен бере.\nВайн къоман гIиллакхца ду божарийн салам далар-эцар, амма и даларан шен хьелаш ду. Салам луш ца хилла шен цIийнан (гергарчу) стаге,\nненахошка, стунцахошка - невцо, баккхийчаьрга, зударшка, кхиазхошка, маьждигехь.\nДукха ду вайн дайшкара схьадеана кIорга маьIна долу, лардан деза\nгIиллакхаш. ХIоранна хазалла, мехалла йовзуьйтуш бер кхето деза.\nДен шен барамца йолу чIогIаллий, ненан йовхой оьшу бер кхеторехь.\nСиноьздагаллица кхетошкхиорехь йоккха меттиг дIалоцу школо.\nМуьлхачу урокехь карор ю оьздангаллин, гIиллакхан хазалла хьахо меттиг.\nКъаьсттина нохчийн меттан а, литературан а, этикан а, динах лаьцна дуьйцучу урокашкахь. ТIаьхьарчу урокашна сахьташ(1 сахьт кIирнах) чIогIа к1езиг ду, церан ч1ог1а эшаре хьаьжча.\nХьехархочо говза дуьйцучуьнга дика ладугIу дешархоша. Дукха масалаш ду вайн къоман фольклорехь,прозаически а, поэтически произведешкахь дешархо кхетош - кхиорехь чIогIа мехале амалаш юьйцуш.\nНахана юкъахь муьлха гIиллакхаш ду лоруш, муха стаг дош хета нахана?\nОцу хаттаршна жоп дала таро хуьлуьйта хьехархочун лакхарчу классашкахь классал арахьара вовшахкхетарш кечдеш, дешархошка дакъа лоцуьйтуш дIахьо диспуташ, кхоллараллин белхахошца долу цхьанакхетарш\nВайн гIиллакхаш муха хилла ( синкъерамехь, ловзаргахь), йоьIан, кIентан\nюкъаметтиг йийца еза шайн классан сахьташкахь:\n«КIентан яххьий, йоьIан эххьий:\nМа гойла дIадаьлла де!\nКхана уьш дIадовлуш делахь\nЦа вехаш,со тахна ле…( А.Сулейманов)\nХIун бахьана ду техьа къоман сибат, хатI дицдан гIертар, ненан маттаца йолу уьйр херьяр. Вайн тIекхуьучу чкъура юкъахь кIезиг бу къоман историн а, меттан а, литературан а кIоргене кхийдарш.\nНохчийн къам бIешерашкахь гIароллехь лаьттина къам ду, шен сина а\nмахкана а,гонахь долчу къаьмнийн гIиллакхаш хийцалуш х илча а.\nЗама чолхе елахь а,къомана долчунна паргIато яьллахь, цIенчу буха тIехь долу вайн дайн гIиллакхаш дицдина.\nДукха халонаш лайначарех, къоман хала киртигаш тIехIитича, мотт, къоман\nоьздангалла ларйичарех бу яздархой, поэташ: С.Бадуев,I.Мамакаев,\nМ. Мамакаев, Х.Ошаев, А.Сулейманов, М.Сулаев, Ш.Арсанукаев…\nНохчийн меттан хьехархойн декхар ду церан исбаьхьаллин дашах пайда а оьцуш, Даймахке болу безам,дайн гIиллакхийн цIеналла, оьздангаллин лакхалла гайтар.\nОьздангалла стеган духарца я, даржаца яц. ХIора стеган цIийца, сица йозуш ю оьздангалла. Нахаца дог-ойла цIена йолуш,гIиллакх шен сица долуш ваьхна волу поэт гIайгIане ву ша кхелхича шен сина а, кошана лулахь маьттаза ваьхначу стеган са а, кошан барз хиларна кхоьруш.\n«Сан дегI, са вовшашца\nБарт боьхна догIу.\nГIерта уьш дIакъаста\nСтиглах схьадаьлла са,стигла дIагIерта,\nЛаьтто шен чкъуьйриг\nЙо, Дела,сан дегI ахь\nДIалахь ахь лаьтте,\nСан са ахь дIахьолахь\nХьайн цIенчу хьаьтте» ( М.Сулаев стихотворени «ДоIа»).\nДала беркате мохк белла, оьзда гIиллахаш делла, бусалба къам ду вай.\nКхечу къоман культурехь дIаэ ца веза стаг.\nКхечу къоман стагана шен къоман культура йовзийта еза.\nБусалба дог-ойла йолуш,шен къоман оьзда гIиллакхаш кхечу къаьмнашна\nдовзуьйтуш,,адамашна пайдехь гIуллакхаш дан кийча волуш, хила веза стаг.\nВайн махкахь вевзачу поэта А.Сулеймановс нохчийн стагана шен дахарехь сийлахь дерг хIокху дешнашкахь гайтина:\n«Даймахкана хьалха гора лаьттина со дукхазза, эхь ца хеташ!\nСайн нанна хьалха гуора лаьттина со дукхазза,эхь ца хеташ.\nЦо сайна пурба делча бен гена новкъа а ца ваьлла,\nДан дага лаьцна доккха гIуллакх дола а ца дина…\nДаймохк дагабеъча вилхина со,эхь ца хеташ!\nДаймахках къаьстича,къастийча а вилхина со къайллах, эхь ца хеташ!\nАмма ца вилхина мацвелча, гIелвелча, мел йоккха харцо, сайна иэшам\nхилча а…» («Весет ду сан…»).\nШен къоман, мехкан дерг коьрта хеташ, хьекъалах, собарах, оьздангаллех ца\nбухуш, замано ца хьистинехь а, хила нохчийн литературан классикаш.\nСтага шех ала дош дита деза дуьненахь ша вехачу заманчохь,ша дIаваьлча,\nяккха шех цIе йита еза.\nВайна,хьехархошна,тIехь декхар ду тIекхуьу тIаьхье оьзда, къоман долу хIума деза а,довза а лууш кхиор.\nЦу балха тIехь ледарлонаш ца яхь, кхане къегина, беркате хир ю вайн.\nIаьрби Мамакаевн дешнашца дерзор вай дийцичуьнан жамI дар:\n«Хьоме мохк безалахь,\nВай дайша санна».\nМЦ куьйгалхо Чемирзаева Я.С.\nНомер материала: 475806


ГIалгIайчура нохчийн мухIажарийн рицкъ дууш мила ву?\nМангал-бутт 04, 2013\nЕвкуров Юнусбек Магасера резиденцехь, 27Деч2011\nГIалгIайн махкара нохчийн мухIажараш, цхьа кIира хьалха Москоха, шайна догIуш долу ахча луш дац аьлла арз а эцна бахана болу, цIа берза новкъа бовлуш бу. Цара шаьтш дийцарехь, цхьанна а меттехь, шай баланехь кхеташ даржхой ца карийна царна.Цундела, тIаьххьара гIулч цара еш ерг, Инарла прокуратуре а, талламан комитете а арз дар ду.\nКIира Москох а даьккхина, хIинца, ГIалгIайн махка цIаберза Iалашо ю нохчийн къомах болчу мухIажарийн. Дукха хан йоцуш, Карабулак гIалахь хIокху 15 шарахь бехачу царна ца кхаьчна, федерала Iедалша, гIишлонан сертификаташ олуш долу хьажийна ахча.\nЦаьрца оцу мухIажарийн куьпехь бехачу гIалгIайн къомах болчарна делла, амма. Цигара ялх нохчийн доьзала юккъера баьхна, дуьйцуш цхьа а бахьан а доцуш. Москохахь дерг кIирнахь теллина оцу наха, амма, ян миграцийн урхаллехь а, экономикан кхиоран министраллехь а жоп ца делла.\nМаршо радиога дуьйцу Джабраилова Маликас, оцу мухIажарийн тобанна хьалахяьллачо. Москох шайх кхеташ даржхой ца карийна аьлла дийциира цо.\nДжабраилова Малика: «Таханалерачу дийнахъ, тхо кхозлоIга даьхкина кхуза. Тхан йистаяьлла, дIадийца хIума дац. ДIа мел даханчу меттехь, тхоьга олуш ду, Нохчийн махка дIагIо. Тахана, ОЬрсийчоьно «Нохчийчуьрчу мухIажаршна» аьлла даийтина ахча хилча, тхуна тхайн догIурш схьадоьху. Тахана ГIалгIайн махкахь баха а бехаш, Нохчийчохь гIишлош а йолуш нах бу цигахь. Фамилишца бийца а хаа тхуна уьш. Иза а тхоьга ма дийца боху. Бала мелла боцург оха леладо боху.Тхан бала хира бацара,нагахь санна церан санна I2 эзар соьмаш а оьцуш чубитина нах балхьарий. ГIалгIашна ахча джIа а делла, нохчий цу юккъера къасто безаш вацара Евкуров. Царна даийтина ма дац и ахча»\nМаршо радио: ТIаьххьара цара арз чу делла, шай ахча схьадалийта аьлла, Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуре а, Талламан комитете а ду. Цаьрга бу шай хIинца сатийсам, бохуш кхин дIа а дуьйцу Джабраилова Маликас.\nГIалгIайчохь болу нохчийн мухIажарш, Карабулак, 16Сти2012\nДжабраилова Малика: «Тахана оха схьаэца болу некъ: Оьрсийчоьнан Инарла прокурор Чайкига а, регионан министралла а бу. Цига кехаташ чу а делла, тхайн догIуш дерг схьадаккхар ду. Оха хьалхе чуделлера ГIалгIайн мехка прокуратуре, амма, цигахь тхоьга аьллера, шай мехка куьйгалхчуьнна доьхьала шаьш довла йиша яц аьлла. Республкиа куьйгалхочо делла дош ду боху, Нохчийчуьрчу цхьанна а мухIажарна ахча кхочуьйтура дац аьлла. Цуьнана къонахчуьнна дош дохо тхан аьтто а бац. Тхуна тхайн догIуш дерг деза-кх».\nМаршо радио: «Гражданское содействие» олучу цхьанатохараллийн коьртехь йолчу Ганнушкина Светланина тIе а тоьвжина, шай гIуллакхан йистяьккха хьоьвсинера нохчийн мухIажараш, амма, бакъонашларъярхо шеца зIене яьлча а, ГIалгIайнчоьнана куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, ша бохучуьнна тIехь висна боху.\nШайна дIало аьлла даийтинчу ахчанна тIехь лелош йолу бозбончаллаш гучуйоьвла а боху мухIажарш. Царна оцу хIуманна тIехь гIо дан тIелаьцна нохчийн юккъаралхочо Апаев Асланбека. Низамехула, и ахча схьадаккха хьовсура ду, элира цо Маршо радиога вистхуьлуш.\nАпаев Асланбек: И цара ма бохху ахча кхузахь дац, шу ахча Нохчийчу дахьийтина бохуш далахь, Талламан комитето схьалохура ду. Цул тIехь иза мухIажаршна дIакхочура ду.\nМаршо радио: «ХIун бахьан ду аьлла хета хьуна, нохчашцаний уьш сел гIоьртина хилар? Кадыров Рамзанца даьлла долу дов-м дац теша?\nАапаев Асланбек: «Из аду-кх иза ша дерг. Суна кхин бахьан ца го цигах. Хьалха дикка дIадоьдуш а дара гIуллакх. Суна ишшта хета. Суна ишшта гуш ду-кх иза. Оха и ахча мичахь ду боху. Кхин хIумма а ца боху».\nМухIажарш, Москох арз деш леллашехь, Карабулакехь уьш бехаш йолу меттиг дIакъоьвлина гIалгIайн Iедалша. Цига дIакхаьчча, юха а шайна хана цхьа бен лаха безаш нисло и йиша йоьхна болу доьзалша. Шай кхин дан хIума дац, цундела, нийсо тIеяьллалца дIагIерта дагахь бу шаьш боху цара.


Оьрсийчоьнан Чехерчу дипломатийн цIенош чохь хийра нах беха, мах а луш\nОьрсийчоьнан Чехера векалт\nОьрсийчоьнан дозанал арахьара хатI\nОьрсийчоьнан президентан дозанал арахьарчу гIуллакхийн урхалло доладен Прагера цIенош мехах нахе дIало, ткъа царна чохь Iан бакъо дипломатийн бен а яц.\nИштта яздо оцу цIенош чохь бехачу нахаца къамел динчу Чехерчу Deník N газетан корреспонденташа.\nПрагехь тоьлла ларалучу маьIIера цIенош Чехин долахь ду. Амма шина пачхьалкхо бинчу бертаца а догIуш, билгалъяккхаза йолчу ханна пайдаоьцу царех Оьрсийчоьно. Царна чохь меттигера доьзалш баьхна ца Iа, офисаш кхобу Оьрсийчуьрчу а, Советан Iедал доьхча кхоллаеллачу пачхьалкхашкарчу а компанеша. Ткъа дипломатийн хьашташна шега деллачу цIенойх Оьрсийчоьно ишта пайдаэцар низамехь дац, боху Чехерчу журналисташа.\nЧехин гIишлойн реестро тоьшалла дарехь, Ovenecká, 80/39 адресца лаьтта цIа пачхьалкхан ду, дипломатийн бен яц цунах пайдаэца йиш.\nЧехерчу Оьрсийчоьнан векалтна гена доццуш лаьтта диъ цIа - 150 петар. ХIусамех дакъа дIалаьцна мехах чохь бехачу доьзалша.\nВолковерова, 1067/13 цIа чу 1993-чу шарахь дуьйна язйина ю "Интурист" компани.\nОвенецка, 39 цIа чу язйина Советан Iедал доьхча кхоллаеллачу пачхьалкхашкара хьукматаш. 1992-чу шарахь дуьйна язйина ю оцу цIа чу Советан пачхьалкхо Италица юкъахь кхоьллина "Совиталпродмаш" фирма, ткъа цуьнан долахо ву аьлла язвина ву Чехин бахаман реестре Оьрсийчуьра вахархо Калашников Олег. Оццу цIа чу язйина ю визанаш кечъеш йолу Оьрсийчуьрчу бахархойн долара компани. Ю оцу чохь кхин а массех компани, церан дай а бу Оьрсийчуьра я Советан Iедал доьхча кхоллаеллачу пачхьалкхашкара.\nЧехин гIишлойн реестран агIо\n"Оха тхайн таллам болийра цхьана хаамна тIехула – дозанал арахьарчу стага кхеле латкъам бина, ша цхьана дипломатийн цIа чу ца язво, аьлла бара иза", дийцира Маршо Радиога Deník N газетерчу Прхал Лукаша.\nЖурналисто дийцарехь, дипломатийн цIеношкара петарш низамехь а доцуш нахе яларх тоьшалла до дукха хан йоццуш Прагехь йирзинчу кхело. Оцу петаршкахь бехачу нахера ахча дIалехьош хиллачу оьрсийчунна Терентьев Александран дов дара листинарг. Ткъа иза кхеле веллера кхечу, Оьрсийчуьра веъначу вахархочо Маклаков Александра. Ша мехах лаьцначу петарахь регистраци яр дехча, "Росзагрансобственность" хьукматан белхахочо Терентьевс шена йиттина, чIагIдора цо.\nЧехославакехь "бархатан революци" (1989) хилале хьалха Советан пачхьалкхой, Чехословакиной бинчу бертаца магийна Кремлна дуьйцучу цIенойх ханна доладан бакъо. Советан Iедал доьхначул тIаьхьа Чехин доладирзина и цIенош. Амма бохоза битина хьалха бина барт, Оьрсийчоьнехь дисина дипломатийн цIенош.\nДипломатин юкъаметтигех лаьцна Венехь хIоттийначу конвенцино бахарехь, векалташка елла гIишлош, хIусамаш бакъо яц мехах я мехаза кхоалгIачу нахе дIаяла. "Дипломатийн цIенош" мехах нахе луш хиларх лаьцна лела реклама карийра Deník N газетана. Бакъду, низамталхорах лаьцна журналисташа яздешшехь, дIаяьккхира реклама интернетера.\nОьрсийчоьнан Прагерчу векалто комментари ца еш дитира Маршо Радионо шега "дипломатийн цIенойх" лаьцна дина дехар. "Оьрсийчоьно шина пачхьалкхо бинчу бертаца а догIуш оьцу Чехийн Республикерчу гIишлонех пайда", аьлла дара жоп.\nКхо бутт хьалха дара, Оьрсийчоьнан векалто шена оьшучул дукха машенаш латтайо Чехехь, аьлла скандал иккхича. Прагехь хан йоккхучу Оьрсийчуьрчу хIора дипломатна 1,5 машен кхочу, ткъа массо а машенаш, полицино я дозанхоша талла йиш йоцуш, "дипломатин маршона" кIел ю бохура.\nЧехин къайлахчу сервисо аьрзнаш до ша халкъе хIора шарахь цкъа деш хуьлучу дIахьедаршкахь, Оьрсийчуьрчу шпионех яккхина ю Чехи, уьш кхузара а, ерриг Европера а кхерамзалла йохош хьийза, олий.\nПрагерчу векалтехь Оьрсийчоьно кхобу Германехьчул, я Штаташкахьчул шозза дукха дипломаташ, шаьш ца теша уьш массо а дикачу гIуллакхна кхузахь кхобу бохучух, аьлла дара, масала, Чехин къайлахчу сервисо тIаьххьара дина дIахьедар.


ГIалгIай Мехка берашта гIо дирах йола къаьстта фонд хьаелла лерхI — Сердало\nУкх деношка, Россе паччахьа волча чуйоагIача берий бокъо лораерах йолча викалца Кузнецова Аннайца вIашагIкхетар дIадихьар хана ГIалгIайчен Мехкдаь декхараш кхоачашдеш волча Калиматнаькъан Махьмуд-Iаьлас. Мехкдас дийцар, берашта гIо дирах йола фонд мехка хьакхолла шийна дагадохарагI а, ше из хьаелла лаьрхIа хиларагI а.\n«Аз лаьрхIад мехка берашта лаьрхIа йола фонд хьаелла. Из мишта хургья хIанзе а белгалдаьнна дац», — аьнна дийцар Мехкдас.\nЦу тайпара фонд геттара дика хургья аьнна хеташ, цун раьза йолаш тIаийцар из гIулакх Кузнецова Аннас. Цо яхачох цу тайпара фонд хилар доккха гIо да дезала а бера а, иштта кхыдолча дукхача бахьанашта а эшаш я из. МоллагIа къовсам тIехьа е тарон тIехьа долча гIулакхашца дувзаденна хаттараш дукха хул дезале, цхьа да оарцагIа вала везаш.\n«Укхаза фондо, керттера гIо де тарлу. Из эшам болаш ба. Дика гIулакх хила йиш йолаш да цох, бералгахьа дола хаттараш дашхаргахьа. Вай кхетаду из мел чIоагIа эшаш хIама да», — аьнна белгалдир берий бокъо лораерах йолча викала.\nДаь-йишас етташ лелаяь хинна Ажиганаькъан Айша йолча Москве больнице ше хинналга а, цун гIулакх ди тIехьа меттадоагIаш хилар а дийцар ГIалгIайчен Мехкдас паччахьалкхен берий бокъо лораерах йолча керттерча викалга.\n«Боккъонца цу йиIига дикадар хилча бакъахьа хеташ из лораеш вIашагIбетталуш ба нах. Цун тIа мел кхаьчача балех, халонех из яккха вай вIаштIехьа даргда аьнна хета сона», — аьлар Кузнецова Аннас.\nДIахо цо дийцар 2019 шера бIаьсти ГIалгIай Мехка ше хиннача хана, шийна цига геттара хоза а маьрша а хийттар аьнна.\n← Цкъа дIалаьцар хьахецац цо\nДахаш да артиста иллеш →\nДепутат Госдумы Юшаа Газгиреев поздравил коллектив «Сердало» с юбилеем


Зударийн бакъонаш къуьйсу антидискриминацин центро\nЗазадоккху-бутт 09, 2017\nЗударийн дезачу денна лерина “Массо а белхан меттигаш зударшна» (All Jobs for All Women) цIе а тиллина, компани йолийна анидискриминацин «Мемориал» центро. Цуьнан Iалашо ю зударшна бан мегаш бац аьлла къастийна хилла белхаш бан бакъо яккъар.\nАДЦ «Мемориал» центран куьйгалхочо Кулаева Стефанияс «Кавказан узел» агенталле дIахьедина, къаьсттинчу регионашкахь, масала, Оьрсийчохь, Азербайджанехь, Эрмалойчохь, Гуьржийчохь белхан меттигаш доза тоьхна хиларх. Ма дарра аьлча, цхьа могIа мехкашкахь цхьацца болчу белхашка зударий биттане а буьтуш бац.\nИ бехкамаш бийраш ю Оьрсийчоьно советан Iедалан низамашкара схьа а эцна, хIиттийна йолу къинхьегаман кодексаш. Зударша "кхераме а, зуламе а" белхаш бу цара къастийна, бан ца магош, боху "Кавказан Узелна" шен пресс-релиз йовзийтинчу "Мемориал" центро.


Политика а, Бизнес а Цхьанаэрах Кхоллало Коррупци\nУрдан пачхьалкх - Коррупцица Къийсаран Департаментан Хьакам Бено Самихь, Амман, 06Чил2012\nЦхьаболчу мехкашкахь, коррупцин тIегIа лекха хуьлу, бан ма безза, дуьхьала болх ца бар бахьана долуш. Цамгар санна, сов юьйлучу коррупцино къен-мискачу нехан къелла сов а йоккхуш, харц хьоладайн таронаш алсамъюьйлуш лаьтта. Къаьсттина Юккъера Малхбалера мехкашкахь коррупцин тIегIа лекха хиларна, мехкан бахархой урамашка буьйлу, коррупци дIаяккха бохуш. Цунах гIуллакх ца хилча, шайн президенташка дарж охьадилла бохуш, цхьа болчу Iаьрбийн мехкашкахь и хьал долу шолгIа шо доладелла.\nТунис, Мисара, Либе, Йемен мехкашкахь санна дукха карзах бевлла бацахь а, Урдан махкахь нах юкъ-кара урамашка буьйлу, коррупци дIаяккха, нахана юкъахь нийсо хIоттае бохуш. Урданан паччахь Абдулла ШолгIачо маситта шо хьалха коррупцина дуьхьала болх бе аьлла, буйра деллера. ХIетахь къайлахчу эскарехь хилла волу Урданера нохчо Бено Самихь цу чIагIонна хьаькам хIоттийнера.\nБено Самихь инарлан дарже а кхаьчна, пенсе вахана дукха хан а ялале, юха а Урданан паччахьо коррупцина дуьхьала уггар лекхарчу дарже болх бан хIоттийра. Урданера коррупцин хьолах лаьцна къамел деш, Бено Самихьа элира:\nБено Самихь: Паччахьо Iабдуллас суна хIара гIуллакх тIедилларан бахьана хIун ду аьлча, «хьо санна тешаме а, нахах кхеравелла а, ийзавелла lийр воцун дела, хьуна тlедиллина иза. Ахьа хIара тIе лацахьара» - аьлла сайга паччахьо дехар дича, нохчашна массарна а мидал уллуш санна хийтира. Суна-м, цхьа жимма корта лазам бу хlокхуннах. Со хlинца ханна жима вац – кхузткъе бархIалгIа шеран чохь ву со. Амма наха юкъахь хьан сий деш, нохчийн сий деш хилча, деллахь, хIара-м тIелаца мегар ма ду. Шайн къоман сий деш а, цIе дикачу агIора яккхийта хIуъа дан мегар ду. Цунна дуьхьа вала а мегар ду.\nМаршо Радио: И болх леррина хьоьга балар кхин бахьана хIун дара?\nБено Самихь: Со пенсе ваьлла инарла ву. Цул тIаьхьа министр хилира. Цул тIаьхьа Лакхара парламент олу-кх, цига вахара. Цул тIаьхьа сайн адвокатан балхахь вара со. Юха а парламенте (Лахарчу парламенте) воьссира, харжамашкахула чекх а ваьлла. Нохчийн цIарах парламентехь вара со. Юха а Лакхарчу парламентехь сенатор вахара со.\nПаччахьо тIе а кхайкхина, «хIара гIуллакх хьуна тIедилли, ахьа хьалха а лелийна ду хIара» - аьлла. «Хьуна хаьа, йорданехь болчарна А хаьа газеташ тIера а, телевизионехула а деш долу къамел. «Бено Самихь ишта дина, вуьшта ца дина», бохуш.\nИ оха деш долу гIуллакх му ду? Мискачу нехан ахча а, хIума а баккхийчара дала дезаш доцуш, некъ билла безаш хилча – дарбан цIа дилла дезаш хилча, ишкол йилла езаш хилча, цунна ахча ма деза. И дала дезаш долу ахча дIа ца ло. Дуьххьар хилла ду Йорданехь, премьер министр шен балхахь воллушехь, тIе а кхойкхий, «ахь хIара хIума иштта хIунда дина, хIунда ца дина», бохуш цуьнга хеттарш дина меттиг. Цул хьалла цкъа а хилла яц ишта меттиг.\nМинистрашка, массаьрга а хаттар дан бакъо йолуш ву со. «ХIара ишта нийса дац, хIара ишта хIунда дира ахьа?» царгара жоп деха йиш ю сан.\nМаршо радио: Газеташна тIехь а, паччахьо ша а элира «Самихь массо нахаца коррупцин болх бан бакъо йолуш ву». И\nБено Самихь: И муха хилира эр ду ас. Вайн ворхIе дайша схьадеана и гIиллакх - ямарт а, нахана хьо кIезиг ца хетийта деза. Хьайн ворхIе да вевзаш хилча, и ахь Iалаш ца дича, наханна хьо дикачу гIуллакхе вилла луур дац. ХIара зама, Iаьрбийн мехкашна муххале а, цхьа кегаелла еана ю. Нагахь санна, ас шовзткъа шарахь бинчу балхан тIехь сох хIоккхул цхьа сакхталла яьллехь, ахчо Iехавина, ахчан тIаьхьаваьлла, балхах юхакхетта меттиг хиллехьара, хIара гIуллакх соьга делла хира дацара.\nАс бохург, хIара сан ворхIе дайша вайн цIера схьа деана, бIе бархI шо шира гIиллакхаш ду уьш. Цу гIиллакхаша хIун боху? Хьайн ма-хуьллу, махкана ямарт ма хила, хьайн волчу мехкан низамаш Iалашдан деза – цIахь, (ДегIастахь) дан деза, хIоккхахь а дан деза, массанхьа а дан деза. Цундела, цу тIехь Дала аьтто бойла сан.\nЦхьа кIира дац со Лондонехула, а Парижехула а лелла веана, наха хIун до хьоьжуш. ХIара (коррупци) дуьненахь массанхьа а ю. И гIуллакх массара а леладан дезаш ду, дуьненна тIехь а, Iедалша а, вовшашна юкъахь (цунах) низамаш дина. Цу мискачийн ахча а, бахам а бохош бу, коррупци лелочара.\nМаршо радио: Хьуна кхерамаш туьйсий?\nБено Самихь: Деллахь, цара хийла кхерамаш тийса гIерташ, хабар-м дуьйцу. Далла тIе болх а биллина, цIенчу стага лелош дерг нийса хилча, динехь хилча, шайн къомана, шайн нахана, ша юккъехь Iаш волчарца нийса лелаш верг, кхера ца веза. Дала Iалашвийр ву. Наггахь, Iалашвала веза хьо олуш меттиг йогIу. Хьан цIахь а, арахь а хьуна тIаьхьа хIоттийна, хьо Iалаш веш гIарол хила деза олу. Ас олу, со Дала Iалашвийр ву. Цхьанна а стагана зуламе хир вац Бехк боцчунна, Дала мукъалахь. Бехке верг, ишта а, вуьшта а, ша Iовдал леллий хууш, суна дуьхьала хIумма а ала, цуьнан бакъо яц. Ишта, аьлла, цу тIехь Iаш ву-кх со.\nМаршо радио: Хьалха хьо къайлахчу эскарахь волуш, тахана санна чIогIа хIунда бацара коррупцина дуьхьала болу болх?\nБено Самихь: Бахьанаш... зама хийцаелла, дукха хийцаелла. Ахча дерг, сов хила лууш ву, мисканиг кхин а миска таIийна ву. Хьалха (коррупцица доьзна) гIуллакх дукха атта дара. Хьалх хIунда дара атта? Бизнес а, политика а цхьаьна яцар хьалха. ХIинца уьш цхьаьний хилла. ХIинца берриш цу юкъа баьхна бу. Хьал долу нах цу юкъабаьхна бу.\nХIора а цхьаъ яккха гIерта. Цундела харцонаш дукха ю-кх. Дукха хиларе терра, гIуллакхаш а, болх а совбаьлла. ДогIучу шина шарахь юхакхетар-м ду-кхи и. Сол хьалх хIокху балхахь хилла верг, цхьа кхо шо хьалха хилларг, ийзалуш, ца ваьхьаш, шена тIедиллинарг эвхьаза далийтинера. Цундела, со веъча аса диначу гIуллакхо массо а меттах хьебеш бу. Министран а, цхьа а, нийса доцу хIума а дина, цIен таса бакъо яц. Министран яц, премьер-министран а яц. Телпо тухий олу аса: «ЛадогIал, цу тIехь хьо нийса вац. Ахьа нахана елла бакъо нийса яц, юхакхета», олий. Ишта лелош ду-кх, Дала мукъалахь.\nМаршо радио: Хьанна хьалха жоьпаллехь ву хьо?\nБено Самихь: Премьер-министрх вихкина ву со. ТIаккха а сан бакъо ю, паччахьо соьга аьлла а ду «хьайна луъучу хенахь суна тIеван бакъо ю хьуна хьан». Нагахь санна цу дийнахь бакъо ца хилахь, шолгIачу дийнахь, цуьнан програмин терра хуьлу, паччахьана тIе а вахана, сайна луъург, сайна хетарг ала бакъо йолуш ву, Дала мукъалахь.\nМаршо радио: Нохчийн чохь коррупци дукха ю, lедало йохийначу хlусамех луш йолу компенсаци (ахча) ах сов шайна дита олу (Iедалша). Цунах лаьцна хIун эр дара ахьа?\nБено Самихь: Вайн цIахь болчарга, вай хезаш болчарга эр дара аса. Харц лелаш верг, юхакхета мегар ду. Кхечу дуьненан тIехь массар а лелош дерг (дан деза). Коррупцица къийса цхьа бегIийла а волуш, тешаме волуш, къонах волуш, шена тIедиллина гIуллакх дика дIахьур долуш, дIахIоттам бан беза.\nМаршо радио: Компенсацешца йоьзна харцонаш дукха ю Нохчийчохь бохуш дуьйца Урданера Нохчийчохь Iийна болчу бахархоша а, Нохчийчура Урдане баьхкинчара а.\nИ харцонаш а, харц ахчанаш дахар хьарам-хьанал ца лоруш, цхьа шайн болх беш волу совдегар валахь, цуьнгара ахчанаш дохуш цхьа а болх, цхьа а совдегаралла дIа ца йолайолуьйту (меттигера) Iедалан белхахоша, шайна ахча ца делча, бохуш дуьйцу Нохчийчохь Iийначара.\nДукха шерашкахь орамаш тийсина йолчу коррупцина дуьхьало ян атта дац. Хlунда аьлча, чаккхе йоцу хlоз санна, харц ахчанаш а дохуш, таронаш йинчу наха, вовше харцонаш хьул йо, мехкан низам тIахьа ца кхиийта. ХIетте, билгалонаш евлла, царах цхьаъ набахти чу воьллича, тай хаьдда суьлхьанаш санна, кхин берш а, гучубовлуш хиларан. Тахана изза хуьлуш ду Урдан махкахь.\nУрданехь Коррупцица Къуьйсучу Департаментан Хьаькамца Бено Самихьца Интервью


Нохчийчоьнан дозанех лаьцна дийцарш юкъахдаьхна ГIалгIайчохь бомба йиллина аьллачу хаамо\nНохчийчоьнца лаьттачу дозанех кхолладелла хеттарш дийцаредан тахана, Товбеца-беттан 7-чохь, кхеташо дIаяхьа билгалъяьккхинчу хIусамах йоьллина бомба ю аьлла, хаам кхаьчча ГIалгIайчуьрчу Несарара гIишло гоне ерзийна хилла.\n«Центр КАМАЗ олучу кIоштарчу Муталиевн урамера территори юкъаерзийнера. Цигахь махкарчу тайпанийн кхеташонан цхьанакхетар дара дIадахьа лерина, ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а дозанаш билгалдахарехула долчу хеттаршна лерина къаьмнийн комиссин рапорт йийцареян Iалашонца», - хаам бина «Интерфакс-Юг» агенталле, шен цIе яккха ца лиинчу тайпанинй кхеташонан векало.\nЦо дийцарехь, ницкъхоша дийцина оцу хIусамах йоьллина бомба ю аьлла, шайга телефонехула хаам кхачарх. Карарчу хенахь оцу гIишлона тIе боьду некъ бихкина бу, жIалешца болх беш кинологаш а, сапераш а бу цигахь, тIечIагIдо агенталло шайн хьостех пайдаэцна.\n«Фортанга» телеграм-канало а бина хаам, гулам юкъахбаларх. Каналан информацица, ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а дозанаш билгалдахарех лаьцна Къоман юкъарчу комиссино кечйина рапорт яра цигахь йовзийта езаш.\n2018-чу шеран гурахь куьйгаш яздира шина республикан куьйгалхоша Евкуров Юнусбека а, Кадыров Рамзана а латтанаш дIасадоькъучу бертан.\nЦунна реза ца хилла гIалгIай митинге бевлира Зазадокху-беттан 26-чохь. ШолгIачу дийне яьлла акци дIайохийра ницкъаллин структурийн белхахоша. Мел лахара а 40 ГIалгIайчуьра вахархо бехкевина полисхошна дуьхьал ницкъ баьккхина аьлла. Бехктакхаман гуллакхаш даьхна 51 стагана дуьхьал. Бакъду, кхаанна дуьхьал даьккхина гIуллакх сацийра.\nГIалгIайн протестийн лидершна тIехь кхел яр дIахьош ду хIинца а, уьш бехкебо экстремистийн юкъаралла кхолларна а, Iедалан векалшна дуьхьал ницкъ баккхарна а. Охан-баттахь дIаяхйира уьш чохь буьту хан карарчу шеран Марсхьокху-беттан 9-чу дийне кхаччалц.\nБакъоларъяран «Мемориало» (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн тептара яьккхина, амма "Мемориал" реза ца хилла и статус тIеэца – Редакцин билгалдаккхар.) политикан тутмакхаш лерина лецна болу гIалгIайн жигархой.


Исаия Глава 1\nІузи-ЯхІу а, Йовтам а, Ахьаз а, Хьузакх-ЯхІу а ЯхІуд-махкахь паччахьаш болчу заманчохь Амосан кІантана ЕшаІ-ЯхІуна ЯхІуд-махках а, Ярушалаймах а лаьцна Дала суьрташ хІиттийра.\nЛадогІа, стигалш, ладогІа, латта, хІунда аьлча Везачу Эло боху: «Ас, кхиийна, айинера Сайн кІентий, ткъа уьш Суна дуьхьалбевлла.\nСтарана шен да вевза, вирана шен хІусамден хьаьвда девза, ткъа исраилхошна Со ца вевза, Сан халкъ ца кхета».\nКъа ду хьан, къилахь къам, къинойх дуьзна долу халкъ, зуламхойн тукхам, талхаран тІаьхье! Веза Эла дІа а тесна, Исраилан халкъан Везачу Делах а ца даьшна, Цунна букъ берзийна аша.\nШуна кхидІа а хІунда таІзар дан деза? Шу кхидІа а хІунда дуьхьалдовлу? Берриг а корта цамгар кхетта бу, дерриг а дог гІелделла ду.\nКогийн айрашна тІера хьеюккъе кхаччалц дийна меттиг яц хьан дегІа тІехь. ДегІа тІехь чевнаш ю, сурхаш евлла, делладелла даьІнаш ду. Уьш цІан ца дина, дІа ца дихкина, царна даьтта ца хьаькхна, лазар лахдархьама.\nШун латта дассаделла, гІаланаш цІеро ягийна, шун кхаш хийрачу наха дассош ду шун бІаьргашна хьалха. Дерриг а дассаделла, Дела хийрачу нахана тІелетча санна.\nЦийонан йоІ го лаьцна йисина ю. Иза лаьтта кемсийн бешахь йолу бун санна, наьрсийн кха тІехь йолу кхалор санна.\nНагахь массо а ницкъийн Везачу Эло цхьаболу дийна биснарш вайна битина ца хиллехь, вай Седам-гІала санна хир дара, Іамор-гІаланах дІатарлур дара.\nВезачу Элан даше ладогІа, Седамера баьччанаш! Вайн Дала тІедиллиначуьнга ладогІа, Іаморера халкъ!\nВезачу Эло боху: «Суна стенна оьшу аша сел дукха сагІанаш дахар? УьстагІий дагоран сагІанех а, дустийначу даьхнин махьарах а тІехвуьзна ву Со. Стерчийн а, Іахарийн а, гезарийн а цІий Суна тамехь дац.\nШу Суна дуьхьалхІитта даьхкича, хьан боху шуьга Сан керт хьеша.\nМа кхехьа Суна ца оьшу совгІаташ. Суна вон хета аша, хаза хьожа йогІу хІуманаш а ягош, доху сагІанаш. Бутт цІинлун денош а, шоьтан денош а даздар а, дезачу деношкахь шун гулдалар а ца деза Суна. Харцонаш лелийначул тІаьхьа, аша динан гуламашкахь даздар Суна дегаза хета!\nБутт цІинлуш шун гулдалар а, шун деза денош а Суна бІаьрга дан ца деза. Уьш мохь санна ду Суна, амма Со кІадвелла и мохь дІакхехьа.\nДоІанаш а деш, аша куьйгаш кхийдочу хенахь Аса шух Сайн бІаьргаш дІакъовлу, шайн доІанаш аша алсамдаьхча, Суна ца хеза, хІунда аьлча шун куьйгаш цІийх дуьзна ду.\nХих довла, цІанло, шайн зуламе гІуллакхаш Сан бІаьргашна хьалхара дІадаха, вониг ма де.\nДиканиг дан Іама, нийсо лелор лаха, гІело яр сацаде, вон гІуллакх нийсонца къастаде, йисина Іачу зудчун бакъонаш ларъе.\nДуьйло, цхьаьна къастор ду вай, – боху Везачу Эло. – Шун къинош кІадин таьІна-цІен бос санна дІа ца дахалуш делахь а, ло санна, кІайдийр ду уьш. Уьш сирла-цІен бедар санна делахь а, тІаргІа санна, кІайдийр ду.\nНагахь, Соьга ла а доьгІна, Ас бохург аша тІеэцахь, лаьтто кхиийна уггар диканиг дуур ду аша.\nТкъа, Сох дІа а къаьстина, шу дуьхьалдовлахь, туьро дІакхоллур ду шу». Хаа ду шуна, Везачу Эло Ша элира иза.\nТохара Везачу Элана тешаме хилла йолу гІала хІинца, кхечу деланашна Іамал а еш, кхахьпанах тар ма елла! Тохара бакъдерг лелорах юьзна яра иза, нийсо цунна чохь Іаш яра, амма хІинца цигахь адамаш дойурш бен бац!\nХьан детино боьха пардо лаьцна, хьан дика чагІар хино талхийна.\nХьан баьччанаш, дуьхьал а бевлла, къуйн декъахой хилла. Царна массарна а кхаьънаш деза, лучу хІуманна тІаьхьабевлла лела уьш. Кхелахошна хьалха байш ца лардо цара, йисина Іачу зудчун гІуллакх цара къаста ца до.\nЦундела боху берриге а ницкъийн Хьалдолчу Эло, Исраилан Нуьцкъалчо: «Сайна дуьхьалбевллачех Со паргІатвоккхур ву Аса, Сайн мостагІашна бекхам бийр бу Аса!\nАса Сайн куьг хьуна дуьхьал дерзор ду. Аса хьуна тІера боьханиг дІадоккхур ду, тІелеттачух хьо цІанйийр ю.\nХьалха санна Ас хьуна куьйгалхой лур бу. Тохара санна Ас хьуна хьехамчаш лур бу. Цул тІаьхьа хьох „Нийсонан шахьар“ а, „Тешаме гІала“ а эр ду».\nЦийон нийса йинчу кхело кІелхьарйоккхур ю, Далла тІебирзина цуьнан бахархой кІелхьарбохур бу, Дала бакъдерг лела а деш.\nДалла дуьхьал бевлларш а, къинош летийнарш а лийр бу, Веза Эла дІатеснарш хІаллакбийр бу.\nШу юьхьІаьржа хир ду ножан боьлакаш бахьана долуш, аша цигахь цІушна Іибадат дина дела. Шуна эхь хетар ду шайн бошмаш бахьана долуш, дог царах лезна дела.\nГІа охьадоьжна наж санна, хир ду шу, хи доцу беш санна, хир ду.\nОндачух кевстаг хир ю, цуьнан гІуллакхах суй хир бу. Уьш цхьаьна догур ду, цхьаммо а дІа а ца дойуш.


Бер ца гойтуш йитинчу нохчийн зудчуьнгахьа ю Европан кхел\nСтрасбургерчу кхело 15 эзар евро кхачийна ша доьзалхочух яьккхар латкъийначу Соьлж-ГIалин яхархочунна\nЕвроперчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело листина Соьлж-ГIаларчу Магомадова Элитин арз. Шен кIант а, цуьнан да а веха меттиг карор цо дехча, Соьлж-ГIаларчу кхело тоам боллуш ца къастийна да-нана вовшахдаьлча бер хьаьнца диса деза, боху Страсбурган сацамо.\nЭшам лайначу Магомадована Европан кхело кхачийна 15 эзар евро, хаам бина "Кавказ.Реалиига" арздиначуьнгахьа йолчу "Бакъонан инициатива" проектан векало.\nКIентан цхьа шо долуш, 2010 шарахь вовшахкъаьстина цуьнан да-нана. Бер цомгуш долуш, цунна дарба дайтархьама, Соьлж-ГIалара Москох дIаяхна Магомадова. ВоI ган кест-кеста воьдуш хилла да а. Амма 2013-чу шеран ГIадужу-беттан 22-чу дийнахь, берийн бешара дIа а эцна, шеца Соьлж-ГIала дIавигина цо кхо шо кхаьчна кIант.\n2014-чу шеран бIаьста Нохчийчоьнан шахьарарчу Ленинан кIоштан кхеле бер долу меттиг лахар доьхуш арздина нанас. Кхелана хенан йохалла карийна кIант а, цуьнан да а, амма бер ненах дIатоха ца гIоьртина, боху шен хаамехь "Бакъонан инициативано".\nМагомадова Элитина гойтуш а ца хилла кIант.\nОцу юкъанна, 2014-чу шеран Iай, некъан хьовзамехь кхелхина беран да. КIант шайга дIавигина дехоша. Магомадовас юха а дина арз. Сацам цуьнгахьа бина кхело. Амма пурстоьпаша, шайна ца карабо я дехой а, я бер а, аьлла, тесна дитина гIуллакх.\nЦул тIаьхьа массех бутт баьлча Европан кхеле яьлла нана. 2015-чу шарахь листа тIеэцна дов Страсбурго. Кхеле хьоьжуш Магомадова а Iаш, Шеларчу полицино 2016-чу шеран бIаьста, лехна, дIавелла нене кIант.\n"Нохчийчуьрчу кхелашкахь туьйлира со, амма суна сан бер схьадалош вацара стагга а. Оьрсийчоьнан беран бакъонан урхалле а дира ас арз. Амма схьа ца лора соьга кIант, пурстоьпех а лечкъавора дехоша. Ткъа соьга иза схьавеллачу муьрехь-м сан арз дара Страсбургехь толлучу кхаьчна", - дийцира Магомадова Элитас.\nХIинццалц зийна яцара Европан кхело Нохчийчуьрчу доьзалан юкъаметигаш, оцу маьIанехь дуьххьараниг ю Магомадова, билгалдоккху "Бакъонан инициативерчу" юристаша.\n"Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а доьзалан юкъаметтигаш луьстуш, дехошкахьа юьйлу кхелаш. Да-нана къаьсташ бен сацамаш бер дега дIа а луш бо. Оцу Iадатна я юкъа ца гIурту, я, юкъагIоьртича, дегахьа долу Iедал. И хьал ма-дарра Iаддуьту федералан Iедало а. Оцу хьелашкахь эшначех ю Магомадова, ма-дарра аьлча, хьалхарниг а ю шен бакъо къовсуш Европан кхеле кхаьчначех", - боху "Бакъонан Инициативан" юристо Гюльмагомедова Бикес.\nХьалхо "Кавказ.Реалиино" яздира кху девнах тера догIучу Муружева Лайлаан девнах лаьцна. 2014-чу шеран Дечкен-баттахь цуьнан майра лаьттинчо, лачкъийна, ГIалгIайчу дIадигинера юкъара бераш. ГIалгIайчоьнан кхело сацам зудчуьнгахьа бина хиллехь а, аьтто ца белира бераш цунах дIатоха. Стохка гурахь цхьа бер дIакхетта Муружевах.\nПриритетехь листа тIеэцна Европан кхело цуьнан арз а.\nКхин цхьа арз а кхачийна юристаша ГIалгIайчуьра Страсбурге – Губашева Асян. Цуьнгара йоI дIаяьккхина, нанна ца гойту дас.


— "Дийна а, шен когаш тIехь а дIавахара". Кадыровн агIончана хIунда йиттина Туркойчохь?\nДомодедово » 17.05.2022 » "Дийна а, шен когаш тIехь а дIавахара". Кадыровн агIончана хIунда йиттина Туркойчохь?\nМуьлш бу цахуучу наха Туркойчохь йиттина Гикало олучу юьртахь полицин декъан хьаькам хиллачу Эдилов Бесланна.Цхьаболчара чIагIдо, диаспоран цхьахволу векал ве аьлла, цунна тIедиллина хилла бохуш. Хиллачух видео зорбане яьккхинера Security Turkey боламан телеграм-каналехь.\n"Дика гIуллакхаш динера аьлла, хьаькам ца хIоттаво…Кхузахь сеца ма сецалахь… Цхьаъ вен хьо кхуза веана аьлла, тхоьгахь информаци ю, хьан бераш бахьана долуш вуьту оха хьо", - боху тIелеттачара.\nЭдиловс жоп ло, "цхьанна а вон хIума ца дина" ша, шен хIусамненаца а, берашца а веана ша Туркойчу, "хьаькам хIоттаве ца баьхна" ша.\nЮьхь тIехь чевнаш йира полисхо лаьттинчунна, амма тIелеттачара дIахийцира иза.\nНохчийн Iедалхойн векало, ЧГТРК "Грозный" телеканалан директоро Ахмадов Чингиза "мостагIалла" ду аьлла хилларг, цо кхерамаш тесна цунна кIелойинчарна "Iадийча санна боьлхуш, къинхетам бар доьхур ду" цара, уьш муьлш бара хиъначул тIаьхьа.\nШо хьалха Туркойчохь йиттира Нохчийчуьрчу бакъоларъяран органийн Iабдурахьман цIе йолчу белхахочунна. Инцидентах лаьцна уггар хьалха видео яржийначу Security Turkey каналан модераторша чIагIдора, масех шо хьалха даймахка берза луучу, Туркойчуьрчу нохчех веттавеллера иза, церан сингаттамаш ша берзор бу аьлла, чIагIо а еш. Амма Нохчийчу юхабирзинчул тIаьхьа дIалоьцура уьш.\nКавказ.Реалиино къамел дира Security Turkey телеграм-каналан векалца режимца къийсам латторехь магийначу барамех а, иштта иза кхоьллина шо даьллачул тIаьхьа муха хийцабелла боламан болх а.\nSecurity Turkey телеграм-канал кхоьллина ю Нохчийчуьрчу бахархоша. 2021-чу шеран Марсхьокху-беттан 5-чохь Туркойчу оьхучу нохчийн ницкъахойх а, уьш бахкаран Iалашонех а хаамаш вовшашлахь баржон. Каналан авторшна хетарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан агIончаш сих-сиха богIу кхуза режимна луьйш берш байа Iалашонца. Шайн кхерамзалла Iалашъярхьама каналан модераторш къайлах лела. Боламан балхана юкъаозийна Туркойчуьра нохчийн диаспоран кхинболу векалш а. Каналан авторша чIагIдо, шайн Iалашо – Туркойчоь оппозиционерашна мел а маьрша, паргIат хилийтар ду.\n– Шайн постехь аш билгалдаьккхира, Эдилов Беслан Туркойчу ах шо хьалха веана аьлла, амма "бекхам бина" ницкъахочунна хIинцца. ХIун бахьана дара цунна?\n– ХIаъ, "тактилан барамаш" цуьнца ах шо даьллачул тIаьхьа бен лелийна бац. Мухха а, хIуъа а делахь а, тхан вежарий гIоьртира цуьнца йист яккха ницкъ а ца беш. Кеп-кепарчу тобанашкахь Бесланах лаьцна хаамаш зорбане бохура, иштта, тхан каналехь а иза гучуваьллий цунна хаийта гIерташ, ша Туркойчу варан бахьанех тхо кхетош, тхоьца зIене вала дезий дIахоуьйтуш. Амма Беслан контакте ца вогIура, конфликт ерзош оха йоху гIулчаш а тергамза юьтура. Сих-сиха Нохчийчу воьдура иза, цул тIаьхьа Антали юхавогIура, кхин дIа шен гIуллакхаш лелош. Эххар а дийзира иштачу методах пайдаэца.\n– Видео зорбане яьккхинчул тIаьхьа дуккхаъчара емалдира кадыровхочунна еттар: царна нийса ца хета, къизалло – къизалла кхиайо, ткъа хьийзоро – хьийзор. ХIун эр дара ахь цаьрга?\n– Тидам бел, Беслан дийна а, шен когаш тIехь а дIавахна. Цхьаммо а цунна ток ца йеттийтина, цуьнан даьIахкаш ца кегйина, хьийза а ца вина иза цхьацца гIирсашца. Цхьммо а Iазап ца хьегийтина, цунна хьалха цуьнан зуда а ца хьийзийна, Кадыровн Нохчийчохь санна. Цундела, кхузахь тхо реза дац "къизалло – къизалла кхиайо" бохуш, чIагIдарца.\n–Эдилов цхьана хIумана бехкевара аьлла, Туркойчохь цуьнан хиллачу Iалашонех тоьшаллаш дуй шуьгахь?\n– Бесланан юкъарчу "полисхойн декъехь леларан кехатах" дерг аьлча, иза Нохчийчохь тIаьххьара стаг а вац, Туркойчу диканна веана а вацара олийла ду тхан. Иштта дуккха а наха дийцира тхоьга, нах лечкъорехь а, къизаллаш лелорехь а цо дакъалацарх, делахь а, кхеташ ма-хиллара, тхан йиш яц оцу тешийн цIераш яха а, ма-дарра дийца а.\n– Шо ца кхоччуш хан ю ахь Туркойчохь болх бен. Оцу заманчохь муха хийцаделла шун агIончийн терахь? Алсамбевлла уьш, йа лахбелла, шун маша а баьржиний?\n– Шеко йоцуш, агIончийн а, доглозучийн а терахь дуккха а лакхадаьлла, и бахьана долуш тхан маша а мел а эвсара болх беш лаьтта. Тхан болх хаъал гIоле баьлла. Иштта тхуна лаьа билгалдаккха, нийсоне, бакъоне гIерта хIора а стаг – тхан агIонча ву-кх.\n– Нохчийн оппозиционерашна кIело кечъеш вара аьлла, бехкевина стохка ГIадужу-баттахь Туркойчохь лецира ялх стаг. Меттигерчу Iедалхоша дIахьедира, оцу тIехь шайна шун канало гIо дира аьлла. Туркойн Iедалхошца цул тIаьхьаюкъаметтигаш хийцаеллий шун? Муха ю уьш карарчу хенахь?\n– Тхо кхеташ ду, туркойн Iедалхоша тхан каналана тIехь терго латтайо, тхан публикацеш тидаме оьцу шайн балха тIехь. Iедалхошца хьалха а санна, юкъаметтигаш дика ю тхан. Оьрсийчоьне хьаьжча туркойн Iедалхоша низамаш лардо.\n– ТIом болабелчхьана нах тIетаьIIина Туркойчу дIаэха боьлла. Дукха богIий Кавказан регионашкара? Шайн дахарна кхерам гой шуна цуьнца? Нах дукха мел чу оьху, уьш мича Iалашонца, "тIедахкаршца" богIу, хуийла ма дац.\n– ХIаъ, Къилбаседа Кавказера дуккха а нах баьхкина Туркойчу, оха леррина терго латтайо оцу чуоьхучарна тIехь. Оьрсийчоь чоьхьарчу а, арахьарчу а "мостагIех" Iалашъяла гIертачу юкъанна, тхуна болх тIекхетта.\n– Шун балхана новкъарло ян хьийзар ю Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш элира аша стохка. Цуьнах Iиттаделлий шу? Iиттаделлехь, муха хаало шуна и Iаткъамбар?\n– Тхоьгарчу информацица, тхо арз деш, полици кехат яздан кийча болу нах лоьхуш бу уьш. Шантаж еш, кхерамаш туьйсуш, и дайта нахана тIеIаткъамаш бина меттигаш бевза тхуна.\n– Шун болам гучубаьлчхьана Кадыровн рожан критикашна Туркойчохь баха мел а паргIат ду аьлла хетий хьуна?\n– Цу тIехь шеко яц, хьал чIогIа хийцаделла дикачу агIор, оха дина а ца Iа цунах тоьшалла. Аш терго йина хила тарло, Кадыровн критикаш баьржаш бу Туркойчохь. И бохург хIун ду, нахана хаало и кхерамзалла. Тхан балхо жамIаш лахь а, хIара юьхь бен яц.\nЯхначу хенахь дукха а нохчий хIаллакбина Туркойчохь, иштта мехкан суверенитетехьа тIемаш бинарш а цхьаьна, хетарехь Оьрсийчоьнан ницкъахоша.\n2008-чу шеран Гезгамашин-беттан I6-чохь Стамбулехь вийра тIемало хилла Эдильсултанов Гаджи. ТIеман декъан хьалханча хилла Джанибеков Ислам вийра 2008-чу шеран ГIуран-беттан 9-чохь. Туркойн полицин цхьахйолчу версица, Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша дина дара иза – Оьрсийчохь дина герз тоьхнера цунна.\n2009-чу шеран Чиллан-беттан 27-чохь Стамбулехь вийра кхин а цхьа тIемало, командир Асаев Муса. Къаьстина, нохчийн гIаттамхойн буьйранча хиллачу Умаров Доккин бIанакъаост иза хилла хилар. ТIеман Iалашонашна ахча гулдеш вара Асаев Туркойчохь. Цуьнан кхалхар Оьрсийчоьнан Iедалхой тIаьхьабовларан жамI долчух тера ду элира Стамбулерчу талламхоша.\n2011-чу шеран Гезгамашин-беттан 16-чохь Туркойчохь кхелхира Альтемиров Рустам а, Амриев Заурбек а, Мусаев Берг-Хьаьжа а. 2011-чу шеран Дечкен-баттахь Домодедово аэропортехь динчу терактца доьзна шеконашкахь бара уьш. Умаров Доккин тобанхошлахь вара и кхуьй а. 2011-чу шеран ГIадужу-беттан 8-чохь Стамбулехь кIело йира Ичкерин шарIан кхелан суьдхочунна Батукаев Шамсуддина. Цуьнан хадархой ларийра киллер лаца. Иза хиллера Нохчийчуьра вахархо.\n2015-чу шарахь Туркойчохь вийра кхин а цхьа нохчо, Садаев Турко. ДIавш тоьхна, яийтина яьшка кхаьчнера цуьнга. Вон а хилла, дарбан цIийне вигира иза, цигахь кхалхар а нисделира. 2015-чу шеран Лахьан-баттахь вийра, Оьрсийчохь йихкинчу "Кавказ-центр" экстремистийн интернет-ресурсан администратор Эдильгиреев Iабдулвахьид.\nХалитов Хьасанна а, Шемарчу нохчийн джихIадхойн командирна Ажиев Рустамна а тIелата кечлуш хилла аьлла, бехкевина ялх нохчо лаьцначул тIаьхьа Туркойчоьнан Iедалхоша нохчийн диаспоран лидершна пачхьалкхан хадархой хIиттийна.\nОколо 40 рейсов задержали и отменили в московских аэропортах Вдова Шатунова попала в больницу после смерти артиста Около 30 рейсов задержали и отменили в московских аэропортах Жительница Подмосковья нашла тело своей 18-летней дочери\nПочти 30 рейсов задержали и отменили в аэропортах Москвы Жительница Подмосковья нашла тело своей 18-летней дочери «Аферист»: Кудряшов разоблачил мошенника, притворившегося директором Юрия Шатунова Вдова Шатунова попала в больницу после смерти артиста\nОпределились соперники ФК «Рязань» на первом этапе первенства ФНЛ-2\nВылет семи рейсов задержан в Новосибирске из-за тумана\nВ Архангельске народные мастера обсуждали, как сочетать традиции и креатив Где можно купаться в Архангельской области? В Волгоградской области чуть более половины всех дорог соответствуют нормативам по качеству Ливни и грозы, опасное солнце и сильная жара ожидает россиян в ближайшие дни\nМедицинские работники из Zабайкалья приняли участие во Всероссийской научно-практической конференции Кардиолог Лебедева предупредила о влиянии жары на действие лекарств ЗИЛ станет точкой притяжения для влюбленных в музыку Глава «Ред Булл» Хорнер:\nЖительница Подмосковья нашла тело своей 18-летней дочери До старта сезона во Второй лиге (бывшая фнл-2) осталось меньше двух недель. Показываю составы групп Перед судом предстанет обвиняемая в краже смартфона у попутчицы в поезде «Анапа — Москва» Места проведения Курбан-байрама назвали в Подмосковье\nВ СКР не стали возбуждать уголовное дело по факту смерти Юрия Шатунова «Байкал Сервис» предлагает новое качество по честным ценам Большинство автобусных поездок до аэропортов Подмосковья пришлось на Шереметьево Губернатор Московской области Воробьев: 344 отделения «Почты России» модернизировали\n4 июля в Бахчисарае состоялся завершающий концерт фестиваля-марафона в Крыму «Песни России» под руководством автора и художественного руководителя, народной артистки РФ Надежды Бабкиной. Совместный трек Снуп Догга и Эминема дебютировал в Billboard 100 60 лет Жанне Агузаровой – обладательнице красивейшего голоса и очень странных манер В Новокузнецке Диану Арбенину едва не задавили в стихийной толпе\nВ Подмосковье совершили более 4,2 млн поездок на автобусных маршрутах до аэропортов Около 40 рейсов задержали и отменили в московских аэропортах «Аферист»: Кудряшов разоблачил мошенника, притворившегося директором Юрия Шатунова Почти 30 рейсов задержали и отменили в аэропортах Москвы\nСергей Андреев стал вице-мэром Белгорода по социалке В России отреагировали на историческое достижение казахстанки Рыбакиной на "Уимблдоне" Уимблдон. Кэмерон Норри одержал пятисетовую победу в четвертьфинале соревнований Рафаэль Надаль стал третьим теннисистом в истории, выигравшим 18 матчей на турнирах "Большого шлема" в сезоне\nВлиятельный поклонник: известный блогер рассказала о новом романе Бузовой Лавров заявил о недопустимости «сливов» разговоров Путина с другими политиками Почему Владимир Меньшов снял «Москва слезам не верит» На новый лад. ТиНАО не имеет себе равных в России по темпам развития\nПочти 30 рейсов задержали и отменили в аэропортах Москвы В Домодедово росгвардейцы пресекли кражу алкогольных напитков Врач объяснил снятие ковидных ограничений на пересечение границы В Подмосковье совершили более 4,2 млн поездок на автобусных маршрутах до аэропортов\nПочти 30 рейсов задержали и отменили в аэропортах Москвы Врач объяснил снятие ковидных ограничений на пересечение границы В Подмосковье совершили более 4,2 млн поездок на автобусных маршрутах до аэропортов Новинка от фабрики бортового питания аэропорта ...


Харачойн Зеламхин т1аьхье.\n11-08-2012 Просмотров: 22 923Комментариев: 0\nСо вуно жима волчу хенахь тхан ненан нанас уггаре хьалха суна дуьйцу хезначу туьйранашна юкъахь дара обарг Зеламхин хьокъехь до¬лу туьйра. Цкъа а диц ца ло иза 1аламат вазвеш, хестош, мискачу, къечу нахехьа rlo дохуш, церан парг1атонехьа, паччахьан хьаькамашний, меттигерчу мехкадайшний, къинхьегаман нехан хьацарх бехаш хиллачарний дуьхьал къийсам латтош хилла бо-хуш вийцар.\nКхин масех шо даьлча, 20-чу шерашкахь суна дуьххьара гина кинофильм яра Зеламхин хьокъехь дуьйцуш. Иштта веара сан кхетаме обарг Зеламха. Т1аьхьо ас дуккха а литература йийшира цуьнан хьокъехь. Суна хиира иза бакъонца мила хилла. Харачойн Зе¬ламха кхиболу обаргаш сан-на волу обарг ца хилла. Хууш ду оцу муьрехь обар-гашна юкъахь дуккха а та-лорхой, ма-дарра аьлча бандиташ а хилла хилар. Ишттачарах ца хилла Харачойн Зеламха.\nПаччахьан 1едалан векалший, меттигерчу хьаькамаший, шайхаш, молланаш ду шаьш бохуш нехан ц1ий муьйлуш леллачу 1еламнахий нохч1ийн къехошкахь далло 1азап, латто харцо кхин ланницкъа цакхаьчна, шен доьзал, вина юрт д1а а тесна, обарг ваьллачу Зеламхас цкъа а, цхьа а бохам беш ца хилла къечу, хьаналчу нахана.Амма цо къахетамза бекхам беш хилла къехошна зен, зулам динчу нахана.\nДуккха а шерашкахь къий¬сам латтийна цо паччахьан деспотизмана, колониальни зуламашна, къехошкахь бал-лочу балина дуьхьал. Зелам¬ха революционер ца хилла, амма цуьнан боккха цабезам бара паччахье, цуьнан хьаькамашка, цара кегийчу къаьмнашца йолчу юкъамет-тигашкахь ницкъаш барца д1ахьош йолчу политике. Ха¬рачойн Зеламхас царна дуь¬хьал къийсам латтабора дуьххьалд1а шена хуучу кепашца, терроризман г1улла-кхех, цхьаццанна бекхам барх пайда а оьцуш. Иза цхьан волу къийсамхо вара, нагахь цо лелош долчу г1уллакхашкахь 1едалан законаша бехкедеш долу х1уманаш Хиллехь а, амма иза обарг-зуламхо, талорхо ца хилла, хилла бохуш паччахьан хьаькамаша шуьйра д1акхайкхош хиллехь а, ткъа бакъонца халкъан къийсамча - цхьалхахо хилла.\nПаччахьан заманахь цхьана адаме ца лабаллал дукха, къиза ницкъаш бина Зелам-хина, набахти чохь валлийна, цуьнан доьзална на¬бахти чохь баллош а, Сибире бохуьйтуш а лерарш ди¬на. Амма къар ца велла паччахьан 1едалан хьадалчашка, къехошкахьа гlo дохуш цо латтийначу къийса-мах вуха ца ваккхавелла.\nСийлахь - йоккхачу Ок¬тябрьски социалистически революцис , гуттаренна а х1аллакбина д1абаьккхиpa паччахьан д1ах1оттам, Россехь х1оттийра керла социалистически юкъаралла, къинхьегамхойн караделира пачхьалкхан урхалла.\nХьалха хала а, къиза а хилла Зеламхин а, цуьнан халкъан а кхоллам, х1инца-кхин а сирла, ирсе, парг1ат дахар ду нохчийн. Мел воккхавер вараЗеламха таханлера Нохчичоь, шен махкахой гича!\nСоветан 1едал вайн махкахь х1оьттинчу хьалхарчу шерашкахь Зеламхех лаьцна повесть язйира х1иричо Га-туев Дзахос, цуьнан буха т1ехь «Востоккино» ц1е йолчу киностудис лакхахь ас хьахийна кино а яьккхира.. Ала дашна, Д. Гатуевн «Зеламха» ц1е йолчу книгин хьакъ боллу мах а хадийра. иза дика т1е а ийцира сий-лахь-воккхачу оьрсийн про¬летарски яздархочо Максим Горькийс. Харачойн Зелам¬хин дахаран, къийсаман хьокъехь дуьйцуш, къехойн rio лоцуш хиллачу турпалхочун башха васт, цуьнан инзаре хала кхоллам гойтуш йолу роман язйира т1аьхьо нох¬чийн гоьваьллачу яздархочо Мамакаев Мохьмада.\nЗеламхин доьзалера цуь¬нан гергара нах тахана а бу вайн республикан уггаре а хазачу районех цхьаъ йолчу Веданан районехь, районни центрехь — Веданахь — бехаш. Цуьнан воккхах волчу к1анта Мохьмада жигара дакъалецира граждански т1амехь г1уллакх дира Ц1ечу Эскарехь, 1925-чу шарахь Махкат1ехь иккхина кулакийн г1аттам бохо ваханчохь вийна иза. Шолг1ачу к1ентан 1умар-1елин дахар иштта хилира: 20-чу шерашкахь фаб¬рично-заводски школа чекхъяьккхинчул т1аьхьа Дон-т1е-рачу-Ростов г1алахь «Жесть-восток» заводехь болх бира, т1аккха рабфакехь дийшира, парте велира, цул т1аьхьа жоьпаллин белхаш бира цо. Т1аккха нохчийн тешаме к1ант партис чекисгийн балха хьажийра. Шен дахаран т1аьххьарчу шерашкахь Ве¬данан районехь ОГПУ-н (НКВД-н) начальникан болх бира цо. Массанхьа а 1умар-1елас ша гайтира бакъонцаволy коммунист.Даймехкан тешаме патриот, лаккхара дикаллаш йолуш волу хьа-нал стаг санна, 1947-чу шарахь бандитийн карах чевнаш а хилла велира иза.\nТахана а дийна ю Зелам-хин ши йо1: Меда а, Энисат а. Оцу, х1инца мелла а къе-налле йирзинчу шина зудчо боккхачу безамца лардо шайн дех, вежарех, шайн берриге а доьзалах лаьцна дуьйцуш долу дерриге а документаш: сурташ, книгаш, газетийн статьяш, бедарш, совг1аташ, 1умар-1елин эпса-ран погонаш...\nСуна дало лаьа дуккха а документашна юкъарчу ши¬на кехата т1ера дешнаш. Махкахь гоьваьлла воккха 1илманча хиллачу кавказове-до Е. И. Крупновс 1936-чу шеран 29-чу августехь Зе-ламхин к1анте яздира: «Санхьоме доттаг1, 1умар-1ела! Суна цкъа а дицлур дац аш шайн башхачу ламанан юьртахь со даггара т1еэцар, сайна дина хьошалла. Хьан даймехкан, хьан Веданан хьокъехь уггаре а дика ойланаш йисина сан даг чохь».\nХьалха оперотрядан ко¬мандир хиллачу В. Пурмала 1937-чу шеран февралехь яздинчу кехата т1ехь ду xla-ра мог1анаш: «Маршалла ду хьоьга, ламанан аьрзу, сан доттаг1 1умар-1ела! Кхо бутт баьлла со шу долчуьра д1а-вахана, амма цкъа а шу ца дицло суна... Бехк ма-билла х1инццалц ца яздарна. Суна хьалха ю «Зеламхин к1ант» аьлла газето (газетан ц1е ца яьккхина — Б. Ч.) зорба тоьхна, хьан хьокъехь йолу биографически очерк». Дахарехь, къийсамехь хила а хилла 1умар-1ела. шен да санна, ламанан аьрзу.\nЗеламхин йо1 Энисат революци хиллачул т1аьхьа маре яхара Советан 1едалехьа къийсамхо а, Грозный г1алахь хиллачу б1едийнан т1емийн дакъалацархо а хилла¬чу Гудаев Бакаре. Х1инца иза персональни пенсионер ву. Ирсе доьзал кхиъна церан: к1ант коммунист Гуда¬ев Рамзан жоьпаллин белхахо ву, шолг1а к1ант Докка— болх беш ву райсобесехь, кхоалг1а к1ант Хьасан коьрта бухгалтер ву; цхьа йо1 Хьавраъ берийн бешахь кхетош-кхиорхо, ткъа важа— Кхокха х1усамнана ю.Цу т1е тоха деза Энисатийн,Бакаран берийн бераш 21 хилар.\nСо хилла Энисатан, Бакаран ц1ахь. Уггар хазачу меттехь, Хулхуло хин бердайистехь динчу, стоьмийн бешана юккъехь долчу ц1еношна чохь дехаш ду и шиъ, шайн берийн бераш а хьоьстуш. Церан чоьнашкахь ду деза кузаш, мебель, телеви¬зор, телефон, кхийолу йийбар. Зеламхин вукху йоь1ан Медин: цуьнан кхаа беран дахар а нисделла иштта ирсе.\n—Советан 1едал ца хилле-хьара, цо г1айг1a ца бинехьара Сибарех мацалла делла хир дара тхо,—бохуш дуьйцу Зеламхин шина йо1а .— Ткъа х1инца хьовсал тхан, тхан берийн, берийн берийн а ирсечу дахаре.Тхоьх хьега мегар ду муьлхха а стаг. Цкъа гина делара xlapa да-хар тхан дена, ма дукха сатийсинера цо ишттачу дахаре, ма тешара иза xlapa дахар т1екхочург хиларх.\nЗеламхас шега сатийсина нийсонан зама, къен а, хьад долуш а берш боцущ, харцо йоцуш, адамаша адамаш дацор, ницкъ болчара гlopaсиз болчарна ницкъ бар доцуш йолу парг1ат зама ю таханлерниг. Иза ю Советан 1едалан зама. Х1инца шаыл дехаш хиларх дозалла до Зеламхин т1аьхьенах болча¬ра массара а.\nГрозный — Ведана. (18-чу мартехь арадаьллачу «Ленинан некъ» газета т1ера).\n«КОЛХОЗАН ДАХАР» 22 март. 1979 шо.


Трампа бакъдо Оьрсийчоь бахьанехь G7 къовсаме ялар\nТIедогIучу шарахь Нью-Йоркехь хинйолчу G7 саммите Оьрсийчоь кхайкха луучарний, цалуучарний юкъахь къовсам гIаттар бакъду, аьлла дуьнентIехь уггаре ехаш йолчу 7 пачхьалкхан куьйгалхой гулбеллачу Францерчу Биаррицехь дийцареден гIуллакхаш хьахош Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Трамп Доналда.\n"Цхьаберш сан ойланца бу, вуьйш – бац", элира Трампа журналисташка. Ша иза тешна ву Оьрсийчоь саммите кхайкха еза бохучух. Оьрсийчоь юкъакхайкхар оьшуш а, пайде а гIулч ю, бохура Трампна. Цо хьалхо хаамбинера, президент Путин Владимир G7 саммите кхайкха там бу, аьлла.\nIамеркан Штатийн президента хаийтарца, Биаррицехь гулбеллачу пачхьалкхийн хьалханчаша ца бина Оьрсийчоьнах лаьцна сацам. "Оха ца даьккхира иза кхоже", жоп делла Трампа, шега, мила вара дуьхьал, мила вацара, аьлла, хаьттича.\n2014-чу шарахь Оьрсийчоьно ГIирмина аннекси йича яьккхира иза "Воккха бархI декъашхо" олучу пачхьалкхийн юкъаралонера. Францин президента Макрон Эммануэла, юха а меттиг бала мега Оьрсийчоьнна юкъарлонехь, элира деношкахь. Амма билгалдаьккхира, G8-ннан "догIа" Iуьллу Украинехь, аьлла.\nГермани а ю Оьрсийчоь G7 саммите йита дуьхьал – Украинера конфликт ерзанза ю, ГIирма, хьалха а санна, оккупацехь ю, боху цо. Изза аьлла Канадин а, Британин а векалша. Шайна хетарг ца довзийтина цкъачунна Италин, Японин лидерша.\nFrance Presse агенталлин хьасташа бахарехь, G7 лидерша бартбина Оьрсийчоьнца цхьаццадолчу юкъарлонаш жигара дIакхехьа, амма хьалхе ду аьлла хета царна "Воккха бархI декъашхо" формат меттахIотто.


Венехь тIелатар динчу оршотан сарахь а, буса а хилларг хIун ду ца хууш, зуламан бахьана ца кхетош, сингаттамехь яра ерриг а Австрин юкъаралла. Массарел а дукха буй-те аьлла синтем байна хан яьккхира цигарчу нохчаша – шайн къомах схьаваьллачу стага кху деношкахь Парижехь дина зулам шаьш ишта а хала ловш хиларе терра.\nАмма шинарин дийнахь билгалдаьлла Венехь герз детташ нах байъинарг нохчех вацар.\nВенехь иккхинчу зуламан хьокъехь нохчийн диаспорийн цIарах дош а олуш, беллачех официалехь кадам бина Европерчу нохчийн ассамблеяно.\n"Оха, Европерчу нохчийн ассамблеяно, халахетарца кадам бо, тхаьш Австрин халкъаца дуйла хаийтарца, тхайх цхьаберш Австрин халкъан дакъа хиларе терра. И ирча зулам емалдо оха доггах, цунна буха диллина бахьана мухха а делахь а, бехкениг милла а велахь а. И тайпа тIелатар – бертахь а, вовшех дуьззина кхеташ а дехачу вайна массарна а дуьхьал дина зулам ду. Бац динехь гIелоярна а, цабезамна а меттиг, оцу сакхташца къийса а деза низаман ерриг а шогаллица ", - боху дIахьедарехь.\nЛахьан-беттан 1-чу дийнан сарахь герзаш детта долийра Вена гIалина юккъехь. Полици яра герзахой лохуш. Маса топ етташ хьийзачо вийра 4 стаг, лазийра 15. Иза ша а вийна полицино, Австрин чоьхьарчу г1уллуакхийн министро бахарехь, зуламаш дан воллавелла 7 минот яьлча. Болчу хаамашца, зуламаш дан араваьлларг хилла Австрин а, Балканашкарчу цхьана пачхьалкхан а паспорташ долу Венера вахархо.\nТIаьххьарчу деношкахь Европехь массех тIелатар дина, уьш терроран могIара даьхна Iедалша. Францехь хиллачу терроран тохаршца мел зIе ю Венехь хиллачун хууш дац цкъачунна. Францин президента Макрон Эммануэла кост хьажийна, ша "саготта ву Венехь хиллачунна, Францина диначул тIаьхьа тIелатар дина цуьнца гергарлонехь йолчу Австрина, хIара вайн Европа ю, мостагIчунна хаа деза, ша хьанах лета, вай охьатовIур дац", аьлла.


Хьайн боцу мохк\nЖамалуллайл Макка Абдурахман\nCан ц1е Макка ю, 1абдурахьманан йо1. Со йина Г1ирг1азахь, 1948 шарахь май беттан 15 дийнахь, Джалалабад г1алахь. 1957 шарахь Нохчийчу ц1а даьхкича Йоккхачу Атаг1ара № 2 ишколе деша яхара. Ишкол чекхъяьккхинчул т1аьхьа тхан доьзал Соьлжа-Г1ала д1акхелхира. «Яран а, тегаран а» курсаш чекх а яьхна Мода Ц1ийнахь болх бира. Иштта кооперативный техникуме а деша яхара. Цул т1аьхьа ц1ера а яьлла, ши йо1 лелош яра. 1999 шарахь, т1ом бахьана долуш махках яла дийзира. Цу шарахь дуьйна шина йо1аций, беран берашций Голландехь 1аш ю.\nДуьххьарлера стих ткъа шо долуш язйина. Х1инца а дагахьбаллам д1абалаза бу, х1етахь шена т1ехь стихаш язйина хилла тетрадь сайга ца лардаларна. Таханлеранаш сайн Даймахке сагатдалар гайта г1ерташ язйина ю.\nГ1алахь сан х1усам яц. Т1амо дохийна со 1ийна ц1а лаьттанчохь керла г1ишлош йина. Цундела, мел лаахь, деригге д1а а тесна Даймахке ц1а йог1ийла дац.\nХийрачу махкахь дог ду сан доьлхуш.\nЦа безаш кхечи хьо хьайн боцу махка,\nГ1ийла хан йоккху ас сайн боцчу махкахь.\nДоьлхачу дагца со охьахиъна,\nСайн дагахь деригге яздийр ду аьлла.\nСтигал ю бодане денна а йоьлхуш,\nДашо малх ца кхета наггахь а бен.\nБаьццара куза тесча санна,\nИ хаза аренаш ца хета суна,\nСайн махкахь санна.\nМа дуург дуьне дац, шен боцчу махкахь,\nБес-бесара къаьмнашна юккъехь,\nХьо акха стаг хета, хьуьнан юккъехь санна.\nБуьйцуш а ца хеза, хьайн ненан хаза мотт,\nДуьне хаза ца хета, шен боцчу махкахь.\nВаха меттиг ма яц шен махкахь санна,\nСамукъа ца долу шен махкахь санна,\nТ1едухург хаза дац шен махкахь санна,\nКхача мерза ца хуьлу шен махкахь санна.\nБалано, г1айг1ано бузийна корта,\nБалано, г1айг1ано чахчийна кийрара дог.\nДеган пхенаш дукъаделла, д1алела де доцуш,\nБоьлхачу б1аьргаша б1аьрса д1аэцна,\nЛела де доцуш со метта оьгу.\nАс Деле ма доьху къинхетам бехьа,\nЕрзаехьа со сайн махка олий,\nХилийтахь сан коша барз\nСан нана Даймохк –\nМа чог1а беза хьо,\nДай баьхна латта –\nМа чог1а деза хьо.\nДуьненахь х1ума дац\nХьол чог1а деза а, мерза а.\nБаш лекха лаьмнаш\nМа хаза ду шу,\nМа мерза ду-кха шу,\nСан баьццара хьаннаш\nМа хаза техка шу.\nСан махкал хаза\nХ1ун хир ду дуьненахь,\nСан махкахь санна\nХаза г1иллакхаш, 1адаташ\nЦхьанхьа а хир дац,\nСан хьоме, беза Даймохк.\nБЕН БОЦУ ХЬОЗА\nБен боцу хьоза хилла лела со\nКог билла латта доцуш\nЛела со сайн махкахь.\nЦкъа а сайн махкахь ца яьхча санна,\nД1адели сан деригге.\nСайн махке сатаса меттиг\nЦа йити суна.\nМа ца моьттура суна сайн махкахь\nДог доьлхуш иштта хан йог1ур ю.\nАс сатийсина сайн даймохк\nМа чаьмза баьккхи хьо.\nСатийсина латта 1аьржачул\n1аьржа хили хьо.\nЕкхна сийна стигал\nБодане хийти хьо.\nСхьакхета дашо малх\nЦакхеташ санна хийти хьо.\nСуна дезаш хилла къам,\nГ1иллакхах доьхна ги суна.\nБезарш, гергара хилларш\nБала боцуш ги суна.\nКирара бала балхо меттаг йоцуш,\nЙиси со сайн махкахь.\nБене сатийса меттиг ца ги\nСуна сайн махкахь.\nАйса сатийсинчунна т1екхача,\nМеттиг яц аьлла,\nСоьга сайн махкахь.\nЯ Аллах1 Дела хьан диканах\nДог ца дуьллу ас.\nХьан къинхетам шорта болу Дела.\nХьо Воцчуьнга бен Дела,\nЦхьаьнга са ца туьйсу ас.\nДеригге Хьан карахь ду,\nСан веза, дика, къинхетаме Дела.\nХ1ара хаза сийна стигал\nХьан дуьхьа кхоьллина нана,\nХьара 1аьржа латта нана\nХьан дуьхьа лаьтта.\nМел еъна хаза зама,\nХьан дуьха еъна нана.\nНана боху дош,\nМа деза хилла.\nНана йолуш яьккхина хан,\nМа мерза, ма хаза хилла.\nНанас ша олуш дерг,\nМа даггар олура.\nНанас бина кхача,\nМа мерза хуьлура.\nНана санна диканиг\nМа хир яц дуьненахь,\nНенаца яьккхина хан,\nМа юха йог1ур яц.\nМа хаза хан хиллера\nХ1ара дуьне хаздинарг,\nНана хьо хилла.\nМарзо а латтийнарг,\nДуьнена чам бовзийтинарг,\nДелах кхоьруш хьо чог1а яра,\nДинца лерам хьан чог1а бара,\nНана хьо г1иллакхе массаьрца яра.\nХьайн дег1ана там ахь ца лохура,\nХьайн доьзална х1ума ца хилийта,\nХьо яла а кийча яра.\nТ1аьхьашха хьайна ала\nДиканиг дити ахь\nСан хьоме, са еза нана.\nМарша я хьо олий,\nХьо дуьхьала йолура.\nХ1ун там бийра бу ца хууш,\nХьо доггах хьаьвзара.\nХьайн хазчу маттаца\nДоьхна дог дерзадора,\nАллах1 Дала 1алош йойла,\nХьо декъал хуьйлийла олура.\nИ хан ма юха йог1ур яц,\nСо йина нана.\nХаза ду ненан дог,\nДовха ду ненан дог,\nМерза ду ненан дог,\nДика ду ненан дог.\nХ1ара дуьне бодане\nДити ахь тхуна.\nМарша 1ойла шу аьлла,\nКъайла ма ели,\nТхо хьайна т1аьхьа делхош.\nХаза 1уьйре тхуна\nМа йог1ур яц нана,\nХаза суьйре тхуна\nМа йог1ур яц нана.\nАхь х1оттош хилла шун\nМа гур дац тхуна.\nЯ Аллах1 Дела\nАхь собаре делахь тхо,\nКху дош доцчу дуьненахь.\nЭхартахь цхьана хилийталахь\nДала иманца собар лойла.\nДала дукха яха йойла.