КIиранан бIаьрла хиламаш\nБритани -- Фуллер Элизабет, журналист, Кавказан проблемийн эксперт\nКΙиранан хиламаш, церан тидарш экспертца Фуллер Элизабетица. Умаров Доккин бΙаьхоша керла видеокхайкхам бина интернетехула. ГΙиргΙазочуьрчу набахтера мукъаваларцана Нохчийчу дΙавахана низамехь къу (вор в законе) ларалуш волу Батукаев Ιазиз.\nКΙиранан хиламаш, церан тидарш экспертца Фуллер Элизабетица.\nУмаров Доккин бΙаьхоша керла видеокхайкхам бина интернетехула.\nМаситта бутт бара лаьмнашкарчу гΙаттамхошкара керла дΙахьедарш даржанза. ХΙинца и тийналла йохийна Ю-Тубехула шен къамел даржийначу Имам-амира. Бакъду, лаьтташ ло ду гуш – бΙаьстенан юьххьера я Ιаьнан тΙаьххьара ло хила а тарлуш.\nМа теша, боху цо, муджахΙидийн могΙарш лекъна бохуш дуьйцучух. «Цкъа 50 ву, тΙаккха 30 ву бохуш даржочух. Тхо 10-20 бен ца хилча а хьийсор ду Оьрсийчоьно тхо дайъа кеманаш, даккхий эскарш», - боху амира Имама. Доьшу аят, бусулбанийн жимачу тобано яккхий тобанаш Делан лаамца эшош мел яьхкина меттигаш, аьлла ду иза. Иштта, кегий нохчийн тобанаша тоьлаш схьайогΙу эскаршца летачохь, боху амира.\nДукха хан йоццуш оьрсийн тидархочо Паин Эмила аьллачунна жоп луш санна нисло оцу амира. Паина бохура, тΙмалойн тактика хийцаелла, хΙинца цара шайна зен кΙезиг хуьллучу кепехь бо тΙемаш. Иштта билгалдаьккхинера Паина, Умаров Доккас юхабаьхна шен бΙаьхой маьрша оьрсий байъарх, аьлла.\nОцу хьокъехь комментаторна хета Паин шен тидамашкахь мелла а галваьлча санна.\nФуллер: « Шина хΙуманна тΙехь галваьлла Паин. Умаров Доккас совцийна Кавказна юьстаха лелхийтарш дайтар. Амма совдевлла ша Къилбаседа Кавказехь могΙарерачу нехан кхалхарш. ШолгΙа делахь, схьаоьцур вай Дагестан, цигахь тΙемалойн коьрталазам а бац шаьш маьрша нах алссам хΙаллакбеш хиларан. Бохкабелларш, мунафикаш шаьш лору нах бойъу цара».\nНохчийн тΙемалойн тактика - кег-кегий тобанашца мостагΙчунна тΙлетарш дар ю. Оцо аьтто бо керлачу муджахΙидашна тΙом бан Ιама. ШолгΙа делахь, сурт хΙоттадолуьйту, амира Имама ма-баххара, гΙаттамхой кхачалуш болуш санна, итт-ткъа бен уьш воцуш санна.\nСочера олимпиада тΙекхочуш хиларца дозу аьлла хетало Имарато шен тΙеман кеп хийцар. Бакъду, стохка гурахь дуьйна хезаш дац Умаров Доккин аз - шеко кхоллало, иза дийна а вуй те, олий.\nБатукаев Iазиз - Къуйн Эла - Вор в законе\nЯлх кΙира ду нохчо низамехь къу олу (вор в законе), набахтешкарчу а, мукъабевллачу а тутмакхийн тхьамда, ГΙиргΙазойн набахтера, шен тоьхначу 16 шарах ах хан а ца токхуш, мукъа а ваьлла, шена леррина лаьцначу кеманахь Соьлж-ГΙала дехьаваьлла.\nОцу хьокъехь ца дижош дуьйцу гΙиргΙазойн прессано, Батукаев Кадыров Рамзанна гергахь а ву, хьалхо Кадыров иза гΙиргΙазошка дΙавоьхуш а лелла, стохка иза волчу Бишкеке цо шен шича, оьрсийн Думин депутат Делимханов Адам а хьажийнера, бохуш.\n47 шо долу Батукаев Ιазиз гоьваьлла ГιиргΙазойчуьрчу набахтешна тΙехь а, арахьа а, аьлча а, тутмакхашлахь дош лелаш ваьхна хиларца а, ша набахтехь Ιаш, эла санна, дерриг а долуш ваьхна хиларца а. Официало иза цΙий телхина, лейкомия кхетта ву аьлла, хеназа арахийцира. Амма хууш дац, набахтера араваьлла стаг шена гергахь кхобучу гΙиргΙазойн полицино иза махках стенна валийтина.\nЦхьана гΙиргΙазойн КГБ-н (къайлахчу сервисан) белхахочо дийцира газеташна, Батукаев Ιазиз набахтера мукъавалийтаран бахьана ду цуьнан йишас Яхас еллачу информацино Ιедалшна Оьрсийчуьра наркотрафик йохон аьтто бина хиларна, аьлла.\nЭкспертна Фуллер Элизабетина хетарехь, Кадыровн оьшу шех шен халкъо вуьззина паччахь лорийла.\nФуллер: «Кадыровна беккъа цхьа пайда бен хуьлучух тера дац. Дерриг а дуьнентΙерачу нохчашна тΙехь ша олалла деш а, эшначохь царна гΙо кхачош вуйла гайта лаьа цунна.\nКадыровс, хетарехь, Москох тешийна, Батукаевн гΙоьнца Сочерчу олимпиадах шайна са яккха гΙертачу къуйшна гатто хΙотталур юйла. И гипотеза харц нисъеллийла хуур ду вайна, нагахь санна Батукаев цхьа цΙеххьашха леш хьал дерзахь. Хууш ду, Оьрсийчуьра къуйн эла (вор в законе) Дада-Хьасан вийчхьана, цуьнан меттиг беса лаьттийла а, цхьамма иза буза безаш буйла а. Сахьт дац цига Батукаев Ιазиз хΙоттон а».\nХиламаш а, комментареш а


Жимачу Малалин майра дахар\nIамерка, Нью-Йорк -- Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Инарлин Ассамблеяхь Урданан паччахьан зуда АбдуллахI Рания ю Малала Юсуфзайна адамийн бакъонаш ларъярехула долу совгIат дIалуш.\nПакистанехь зудаберийн деша аьтто хилийта а, зударийн бакъонаш ларъяйта а гIертарца дерриг а дуьненна евзаш ю Малала Юсуфзай. Шо хьалха тIалибаш герз диттира цунна, школера цIа йогIуш. Шен дахарх лаьцна Малала Юсуфзайс дийцира Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь.\n2009-гIа шо долалуш Пакистанера талибаш тIемаш беш бара Исламабадана къилбаседехьара Сват цIе йолу тогIи шайн карахь латто гIерташ. Цу наха цигарчу бахархошна дихкинчу хIуманашна юкъахь дара зудабераш школе лелар.\nЦу синтем боцучу хенахь 11-шо долу Малала Юсуфзай ехаш яра цу меттиган коьртачу гIалахь Мингорехь. Иза лелаш йолу школа дIачIаьгIнера, амма иза къийса йолалелира шен деша йолу бакъо.\nЖурналист волчу Какар Iабдул-Ханан дехарца Малалас, шена псевдоним а эцна, ВВС-ехь корпорацина хьажийна урду маттахь дневник лелон йолийра тIалибашна къеллахь долчу шайн дахарх лаьцна. Цуьнан блог ингалс матте яккха йолийча шуьйра евзаш йолу йоI хилира цуьнах.\nКарарчу хенахь Ингалс-махкахь Бирмингемехь ехачу Малалас Маршо Радион корреспондентана Хай Iабдулана интервью елира, шен дахарх лаьцна.\nМалала: «Сайн чохь хиина Iаш яра со, тхан дас соьга хьайн дневник телефонехула лело аьтто хир бу хьан олуш. Аса элира, иза доккха хIума хир дара суна аьлла. Сан аьтто хир бара Сватехь бехачу дешархошна хIоьттинчу хьолах лаьцна хетарг дийца.... Со лор хила лууш ю».\nВВС-ехь Малалас дневник лелор дIадирзича, New York Times дийцира тIалибаш зудаберашка доьшуьйтуш ца хиларх а, зударийн бакъонаш талхош хиларх а лаьцна. 2011-чу шарахь хиира ВСС-на хуьлуш дерг дуьйцуш хилларг Малала хилла хилар. Цуьнцана кхерам а беара цуьнан дахаре.\nМалала: «2012-гIа шо долалуш духхьара кхерамаш тийсира суна. Сан да-нана синтем байна дара, шайн берашна цхьаъ дан мегара аьлла. ЧIогIа кхераделла дара и шиъ, амма цара соьга ца хаийтира хIумма а. Уьш со ларъян гIерташ бара. Сан дас элира соьга, ларъяла еза аьлла».\n2012-чу шеран ГIадужу-беттан 9-чу дийнахь бохам иккхира. Мингора-гIалахь цхьана буткъачу урамехь Малала шен накъосташца школера цIа йогIуш , тIалибо тIелатар дира цунна. Иза хилале хьалха даго хьехнера шена цхьаъ хила мега аьлла, бохуш дуьйцу Малалас.\nМалала: «Иза хилале хьалха суна дагатеснера цу урамехула школера цIа йогIуш, я цIера школе йоьдуш цхьана стага, я тIалибо герз тоха мегара суна аьлла. Иза хилахь аса эр ду цуьнга, схьавола герз тоха суна, амма аса доьхург ду сайга дешийтар, хьан берашка а дешийтар.\nОццу хенахь аса ойла йора, аса мача тухур ю цунна бохуш. ТIаккха аса элира сайга, ахьа цунна мача тухуш хилча, хIун башхалла ю хьуна а, тIалибашна а юкъахь, аьлла».\nМалалина герз туьйхира иза школерчу дешархошца школерчу машенна тIехь йолуш. Цхьа дендарг коьртах, важа лагах кхетнера цунна. Яй чевнаш йинера кхин а шина йоIана.\nМалала: «ТIеххьара суна дагадогIург ду вашис Османа школан машен латор. Цул тIаьхьа хилларг дага ца догIу суна».\nБукъдаьIкана уллехь сецна дендарг дIайоккхуш вуно хала операцеш йира Малалина. Цуьнан хье бистича, сакхт ца хилийт коьртан даьIахк дIаяккха дийзира лоьрийн.\nСватехь сихха оьшуш долу гIо динчул тIаьхьа Малала дIайигира цкъа дуьххьара Пешеварерчу, цул т1аьхьа Исламабадерчу эскархойн хIоспитале. Шена герз тоьхначул тIаьхьа уггаре а хьалха сихха кхетамчу ян гIерташ яра ша бохуш дуьйцу цо.\nМалала: «Пхеа дийнахь сов кхетамчу ян гIиртира со. Оцу хеначохь сайга, хьо елла бохура аса. Амма хьо елла хилча, хьо коша чохь хIунда яц, хьоьга хаттарш деш дерш маликаш хIунда дац, бохуш хеттара аса сайга. Со наб еш яцара. Со кхетам чохь яцара, амма ойланаш ялора соьга. ЧIогIа хала дара сан дагна, метта ян гIерта».\nПакистанехь а, дерриг а дуьненахь а адамаш Малалина гIортор еш дара. Зударий а, мехкарий а шайн бакъонаш къуьйсуш болчу ОвхIанистанехь а, Непалехь а дийнахь а, буса а Деле доьхуш доIанаш дора, иза тоялийта ахьа бохуш.\nПакистанехь а, дерриг а дуьненахь а адамаш Малалина гIортор еш дара. Зударий а, мехкарий а шайн бакъонаш къуьйсуш болчу ОвхIанистанехь а, Непалехь а дийнахь а, буса а Деле иза йоьхуш доIанаш дора наха.\nМалалина жимма гIоле хиллачул тIаьхьа иза кхин дIа дарба дан йигира Ингалс-махкарчу Бирмингеме. ХIинца цуьнан сингаттам боьзна бара шен доьзалан кхолламца.\nМалала: «Лор тIевеача хIоразза аса дехара, къолум а, кехат а дохьуш, лор-йиша яийтахьара ахьа олий. Соьга хабар ца дийцалора, лагах йоьллина юткъа хIупэриг хилар бахьана долуш. Цу чухула садоьIуш яра со. Аса яздира лор-йишега, хьа лур ду ахча суна дарбадарна аьлла? Со йолчу ван кеманан билет эца таро яцара сан ден.\nТIаккха аса ойла йира, тхан дас юхалуг ахча даккха мега, я школа дIайохка мега цIера валар Iалашонца аьлла. ТIаккха суна дагадагIара тхан хIусам а, школа а тхан дас, ахча а луш, ханна лаьцна хилар а, и хIусамаш тхан йохка бакъо ца хилар а».\nПакистанан Iедалша шайна тIелецира Малалина дарба деш а, цуьнан доьзал Бирмингемехь ехачу йоьIах дIатухуш а йина харжаш меттахIоттор. Цуьнан дена болх а нисбира Iедалша Пакистанан Бирмингемеру консултвехь. Пакистанан президенто а хастийра йоI. Амма массо а вац иштта хеташ.\nМалала дуьненна а йоьвзуш а хилар лан ца делира цхьаболчу нахе Пакистанехь. Малала яьхначу Мингора-гIаларчу базарахь цхьаболу нах тешна бу, цхьаммо а Малалина герз а ца тоьхна, иза адамийн бакъонашларъхярхо хилла шена цуьнах пайда бан, хаьл гулдан а бохучух.\nБазарара хьалхара стаг: «Цунна совгIат делла ша бахьана долуш. Иза Пакистан пачхьалкхана делла дац. Сватерчу бахархошна цхьа а пайда ца хилла цуьнах. Цуьнан аьтто баьлла-кх Ингал-пачхьалкхе дIаяха, шен доьзалца а, кхечу чевнаш йиначу мехкарца а цхьана».\nАдамех йоьттинчу базарахь атта ду цуьнан агIончаш каро.\nБазарара шолгIа стаг: «Сватан йоI ю Малала, бакъ долу адам ду иза. Оццул бала Iовша хьакъ долуш яцара иза. Кхин а аса эр дара, Сватехь бехачу нахана а пайда хилла хилар цуьнах. ХIунда аьлча Европана а, дерриг а дуьненна а хаа хIинца Сват тахана хийцаелла хилар а, иза дIаяханчу хене юхайоьрзур ца хилар а. Цул сов, Малалас Исламан дуьхьал цхьа а хIума ца дийцина. Иза динца лелаш яра».\nШена луьш нах хиларо шен са ца гаттадо боху Малалас.\nМалала: «Коьртаниг Малалина герз диттина, я ца диттина бохург дац. Малала гIо лоьхуш яц. Цунна луург цхьа хIума ду. Зудаберийн деша аьтто хилийтар а, зударийн бакъонаш ларъяр а. Ца оьшу гIортор ян Малалина. ГIортор яр оьшу зудаберашка дешийтарна а, зударийн бакъонаш ларъярна а».\nМалала тоеллачул тIаьхьа цунна керла-керла совгIаташ луш ду, цо бинчу балхана. Кху шеран Товбецан-беттан 12-чу дийнахь, ша лазийначул тIаьхьа дуьххьара къамел дира цо дуккха а гулделлачу адамашна хьалха.\n«Малалин де» аьлла де даздеш Нью-Йоркехь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан веклшна хьалха къамел дира Мананс. Ткъа Инарлин секретаро Бан Ки Муна элира, иза турпалхо ю аьлла.\nМалала: «Малалин де» иза сан де дац. Тахана шайн бакъонаш къовсуш бист хила баьхьначу хIора а зудчуьнан, йоьIан, къентан а де ду».\nСватера бер хилар тIера дерриг а дуьненна евзаш йолу йоI хиларе кхаччалц Малалин дахарехь хилла бале хийцамаш хала хан яра. Амма ша хьегнарг эрна ду аьлла ца хета цунна.\nМалала: «Суна хетарехь, хьо цхьана хIумане кхиа лууш валахь, цхьадолчух вала веза хьо. Сана Iалашо ю зудаберашна деша аьто хилийтар, ткъа иштта суна машар а беза. Цу новкъахь бералла тIехдаларх сайна доккха хIума хир ду аьлла ца хета суна».\nМингорехь юьхьанцарчу а, юккъерчу а школашкахь рогIера дешаран шо доладелла. Зудабераш а ду цига лелаш. И бакъо шайн хила езаш санна тIеоьцу цара. Амма иза ду Малалас шен дахарехь юьхьарлаьцначу хIуманех цхьаъ.\n2013-чу шеран Дуьненаюкъара берийн совгIат делла йолу Малала тешаш ю ша юха а шен школерчу доттагIашна юккъе дIагIур хиларх. Иза сатесна ю ша а, зударийн а бакъонаш а кхерамазаллехь хир йолчу пачхьалкха юхаерза.\nПолитковскаян цIарах совгIат делла Малалина\n7 шо кхаьчна Политковская Аня йийна


Дагестанехь кхо вахархо лаьцна, Таджикистанехь вина стаг верна. Царах шимма, Москван кIоштарчу кхин цхьана стагаца цхьаьна къиза хьийзина таджик вийна, 2019-чу шарахь Москварчу буьйсан клубехь шайн махкахо верна бехке хилар тIелаца бохуш.\nДийцарехь, и зулам дина чIир йоькъуш. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Брянскан кIоштан талламан урхаллин сайта тIехь.\nТалламхойн версица, 2019-чу шарахь Гезгмашин-баттахь Москвахь цхьана буьйсан клубехь дов даьлча, Дагестанера вахархо а вийна, веддера Таджикистанан махкахо. Гарехь, кхушара Мангалан-баттахь веллачуьнан дас Москвахь лаьцна хилла ши дагестанхо, шен кIант вийнарг схьалахий иза вен аьлла.\nОцу шинна, Москван кIоштарчу вахархочо гIо а деш, хиъна хила мегаш волу чIирхо Брянскехь вехаш хиларх лаьцна. Товбеца-беттан 15-хь цуьнан петар чу а лилхийна, цунна етта а йиттина, хьунха а вигна лаьтта буха дIавоьллина цара иза.\nКарарчу хенахь лаьцна ву и кхо стаг а, ткъа чIир екъа уьш лаьцна волу Дагестанера вахархо а.\nХьалхо полицин декъехь йиттина хиларан дегIа тIехь ларш а йолуш схьакарийра Товбеца-беттан 28-хь вайна хилла Дагестанан 25 шо долу вахархо Абакаров Тамерлан. Иза бехке веш ву шен хIусамехь герз а, оьккъуйту хIума а латторна.\n2020-чу шарахь Марсхьокху-баттахь Санкт-Петербургерчу полицин белхахоша герз тоьхна вийра 28 шо долу Дагестанехь вина Алимагомедов Терман. ГУ МВД-но бинчу хаамца, иза вийнера полисхой цунна тIаьхьабелла боьлхуш. Оцу стагана тидам тIебахна хиллера полицин патрулан гIалин Фрунзенски кIоштахь урамехь ха деш.\n2019-чу шарахь Краснодарехь вовшашна герз диттинера масийтта стага. Царах цхьаъ, Дагестанера 27 шо долу вахархо, кхелхира дарбанан хIусамехь. ТIахьо хаам кхечира оцу девнехь дакъалаьцна пхи стаг лаьцна хилар хьокъехь.


Кадыров: "Сан бала бац Iамеркан конгрессменаша а, Госдепо яздечуьнца..."\nЗазадоккху-бутт 08, 2020\nНохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Гергарчу Малхбалехь жигарахьийзар шаьш тергонехь латтош ду аьлла, дIахьедина Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан департаменто. Кадыровс шен социалан машанарчу аккаунтехь комментари йитина цунах лаьцна.\n"Кхечу пачхьалкхашкахь лелочу "сан бизнесна а, банкашкарчу ахчанашна а", Цхьанатоьхначу Iарбойн Эмираташца Нохчийчоьнан вежараллин юкъаметтигашна а чIогIа сагатдо Iамеркан Госдепо а, конгрессхоша Малиновски Тома а, Уилсон Джос а. Пачхьалкхан департаменте оцу хьокъехь кехат дахьийтина когрессменаша.\n"Департаменто кхин дIа а информаци гулйийр ю, Кадыровс Оьрсийчоьнал арахьа лелочу гIуллакхех" аьлла, жоп ду дахьийтина. Госдепе ца ладелла, Iарбойн Эмираташа а, шейхан Халифан цIарахчу фондо а нохчийн бизнесхошна гIо а деш, инвестпроекташна финанасаш латторна. Сан бала бац конгрессменаша яздечуьнца а, Госдепо царна лучу жоьпаца а. Сан сайн пачхьалкх ю, сайн президент а ву, сайн Федералан Гулам а бу.\nСан цкъа а ца хилла я Оьрсийчохь а, я цул арахьа бизнес а, я кхечу пачхьалкхийн банкашкахь охьадехкина ахчанаш а. Сан хан яц уьш лелон. Со сайн къомаца цхьана терроризмна дуьхьал къийсам латтош, Нохчийчоь юхаметта а хIоттош, эзарнашкахь сайн къоман проблемаш кхочушъеш хьийза.\nБIеннашкахь кегийрхошна гIо до Халифан цIарахчу фондо, шайн гIуллакх дIадоло, белхан меттигаш нисбеш. Iарбойн Эмиратийн гIоьнца Соьлжа-гIалахь хьалаеш ю дуьненаюкъара университет. Госдепо сагатдечу сайн къоман дуьхьа деш ду и дерриг а.\nСан говраша болх латтийна тренершна а, жокейшна а, ткъа гонорарех говрашна юург а латтош, белхалошна алапа латтийна ас. Ах бохург санна говраш дIайоьхкина ас, цхьаерш совгIатна дIасаелла. Цунах сайна хилла пайда ас деклараци тIехь билгалбаьккхина, хаа луучунна.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкахьчул а 100-зза дикахон Iалашъеш ю Нохчийчохь адамийн бакъонаш. Ткъа уьш, дийнахь а, буса а буьйшуш бац, ойланаш еш: хIун дина машар бохор бара-те, нах муха меттахбохур бара-те, къепе а йохийна бохуш. ПаргIат хила, шуьнчух гIуллакх хир дац!", - аьлла, яздина Кадыровс.


"Джунглехь" а, Брестехь а...\nБеларуси -- Нохчийн мухIажираш, Брест, 31Марс2016\nДуьненчохь лаьттачу чолхечу политикан хьоло шайн цIийнах а, махках а баьхна дукха нах карарчу хенахь. МухIажирийн терахь де-дийно лахлуш дац, тIекхетахь биен.\nГIадужу-баттахь дIайоккхур ю аьлла яра Францера Кале-гIалара уггаре дукха мухIажираш гулло "Джунгли" цIе йолу лагерь. Иза цу гIалахь хиларан а шен бахьана ду: Францин лаьттан доза хийистехь кхачалучохь ю и гIала, цигара дIа Британе дехьабуьйлу цу лагерехь совцуш болу мухIажирш. Цигахь гуллучеран Францехь совца Iалашо ца хуьлу. Иза хууш ду Iедална а, цу меттигера бахархошна а.\nДелахь а, дIабахначу баттахь меттигерчу бахархоша резабацаран демонстрацеш йинера, "Джунгли" а дIаяккха, цигара мухIажирш а дIабаха, бохуш. Юьртбахаман белхалоша а, яккхийчу машенийн долахоша а некъ дIалаьцнера Iедална шайн лаам кхочушбар тIедожош.\nФранцин юккъерчу гIуллакхийн урхалчас Бернара Казенёва дIахьедира, и лагерь дIа а яьккхина, цигара мухIажирш ерриге Францехула дIасабаха беза, аьлла. Амма Iедалан структурашкахь, меттигийн куьйгаллехь болчу дуккхачара и нах Францехь охьаховшабайта шаьш реза цахилар дIахаийтира.\nТаханлерчу дийнахь, шайн мехкашкара чолхечу хьолах къаьхкина, Францехь паргIато лоьхуш баьхкинарш а бу шортта.\nКерла тIебаьхкинчу мухIажиршна мотт Iамочу "Centre" регионера хьукматан куьйгалхочуьнга Дреано Наталига хаттар делира вай, таханлерчу дийнахь, дукхахьолахь, муьлхачу къаьмнех болу мухIажирш бу цу хьукмате кхочурш, аьлла а, цуьнан шен балхаца боьзначу кхиболчу тидамех а.\nДреано Натали: "ТIаьхьарчу хенахь тхан хьукмате мотт Iамон богIушберш, дукхахьолахь, Афганистанера а, Ливера а бу. Уьш чубогIучу хенахь цхьанне а, шортта чубогIу. Шайн махкахь цхьа хIума гIаьттинчул тIаьхьа 6-7 баттахь схьакхочу кхуза мухIажирш."\n"Джунгли" дIаяккха, боху демонстраци йина бутт кхочуш, цунна нийсса бIостане хьежам болчара мухIажиршка узуш демонстраци йина хIокху деношкахь цу гIалахь.\nГулбелларш дIасабаха арабевллачу полисхоша царна бIаьргаш Iийжон газ а яржийна, хиш а диттина. Цу хьокъехь блоггерша интернет-машанашкахь оьрсийн маттахь йолчу цхьана сайтехь шайна хетарг иштта дуьйцу:\n"Демократи ю и," - боху цхьамма цавашарца.\n"Оьрсаша царна герз диттина хир дара," - жоп ло украинхочо.\nТкъа Нохчийчуьра бIеннаш мухIажирш карарчу хенахь Белоруссерчу Брестехь Iаьнна кIелбоьлхуш бу, дехьабевлича Польшано юх-юха арабохуш, дала орца а доцуш.\nНаггахь къинхетаме дог долчу меттигера бахархоша йовха бедарш а, кхиндолу сурсаташ а хьо царна.\nЦу хьолах дог лозучара Ватсапехула а кхайкхамаш бо...\nВатсапхо:" Дийнахь масех доьзал бен Польшано чубоуьйтуш а бац. И гIуллакх нисдаллалца жимма собар дахьара, эрна ахчанаш а ца дойъуш..."\nАмма цу дозанера адам лахлуш дац. Тахана Нохчийчуьра дIаоьхучеран терахьаш дагардеш цхьа а лехамийн хьукмат яц. Салоццург вийначу, я вайначу, я цхьаъ лайначу мухIажирах Европе хаза дахар лаха воьдург ван гIерташ берш багарбеш а яц цхьа а хьукмат. Амма кицанехь юьйцу "тIулгаш схьалехьон хан" тIекхаьчча, массо хIума гучудер ду. Ткъа цкъачунна мухIажирш сатийсамехь бу...\nШайн цIийнах, махках а бевлла тахана дIаоьхучарах кхетачех цхьаъ ву вайн махкахо Дауд а:\nДауд: "ЧIеро кIорга меттиг лоху, ткъа стага шена Iен-ваха паргIато а, дика меттиг а лоху. Цундела дIабоьлхучу нахах со кхета. Церан Дала аьтто бойла..."


Эльдерханова Зайнап. Нохчийн кхерч ган лаьа\nНочийн кхерч ган лаьа\nДуьнен чохь дика вевзаш волчу Францин яздархочо Антуан Экзюперис «Жима Эла» дийцарна тIехь дукха юьйцу адамо шегахь товш йоцу мекарло лелор бахьанехь цуьнан сий лахдина гойту меттигаш.\nМасала, цо боху: «Тамашийна адамаш ду-кх хьуна и баккхийнах. Ахь дIогахь, цхьанхьа цхьа цIа ду, шена гуонаха хаза уьйтIе а, зезагех яьккхина ученаш а йолуш алахь, иза иштта муха хир дара техьа аьлла, сурт ца хIоттало цаьрга, амма ахь цаьрга, духкуш I00 эзар франк доьхуш доккха цIа ду олий, цхьа а хало йоцуш, цуьнан васт бIаьргашна дуьхьал хIутту царна. Массоа хIума ахчанца дуста Iемина бу баккхийнах».\nВуьшта, бокъалла а хIундоьхур дара техьа, гуонаха юьйцина керт а йолуш, уьйтIахь таьIина баьццара бай а болуш, учахь йоьгIна утармаш айолуш, хаза, оьзда схьагуш болчу нохчийн кхерчах, нохчийн цIийнах? Нохчийн кхерч бан а буй техьа я эца а, я бита а нохчийн махкахь бисина?\nТахана, вайн заманахь, даккхийдеш, цецдуьйлуш хьоьжу вай ширачу бIаьвнашка. Вайн дай баьхна хIусамаш дIахеръелла вайх, амма, иштта дIайоьдучу замано я айаелла тIейогIучу цивилизацино доь дойуш ду нохчийн аматехь динчу цIенойн.\nЦхьа зама йогIур ю-кх, вайн рагI дIаяьлча, 20-чу бIешарахь вай даьхна хIусамаш муха яра техьа хоьттуш, хаа лууш.\nХалахета, тахана нохчийн адам дIахерлуш ду нохчаллех. Ков-керт, кхерч, ахча, духар, мотт, гIиллакхаш - царех цхьа а ца дисна юьхьанца ша хиллачу хотIехь.\nДийца хIума дац, амма, дагахь а доцуш, нохчийн хIусам яйча, бIешерийн тийналла йохош, оьзда аьзнаш, хьешийн маршаллаш, дай-наной боларш дуьхьал хIуьтту шашаха.


ГIалгIай ханорг Iомадара халонаш — Сердало\nВай къаман ханорг (календарь) Iомаде Iохайча, цхьа анекдот дагадехар сона. Цхьа саг ваха хиннав йоах, захал кхелхав аьнна хеза. Дикка ха яллалца таьзета а лаьтта ше дIаводаш, цу коа кхесташ волча сага тIа а ваха:\n— Дала къахетам болба укх хьа воIах, — аьннад цо.\n— Со цун да вац, даь-воша ва, дIаравар ва хьона укх коа воккхагIа, — аьнна, кхыча сага тIахьожаваьв из.\nЦо белгалваьча сага тIа а ваха:\n— Дала къахетам болба укх хьа воIах, -аьннад хьаьшо тхьовра мо.\n— Со цун да вац, воша ва, дIарачунга да хьона укх ковна доал, -аьнна, кхыча сага тIахьожаваьв цо а шоай захал.\nКхоалагIчоа ше тIакхоаччаше, из ханна къона воландаь, венначун воша ва мотташ:\n— Дала къахетам болба укх хьа вешех, — аьннад къонахчо.\n— Со цун воша вац, воI ва, -аьннад вокхо.\n— Хьо цун малав хац сона, — аьннад сабарах вехача захало, -Даьла ма вий из ховр, кега чIоагIа-м даьд оаш ер.\nЦу анекдота а дайна, вай ханорг Iилманхошеи цхьаццаболча йоазонхошеи, Даьла ма вий из ховр, кега чIоагIа-м даьд. Цудухьа тахан из Iомаде Iохайнача сага корта хьаьрбаргболаш да этта хьал. Карарча хана уж, сона ховчох, диъ тайпара да. Уж кхеллараш ба тайп-тайпарча замашка баьха, бе-бе балхаш деш хинна нах. Далгат Башир юрист, этнолог, этнограф хиннав, селий мехка ваь а кхийна а хиннав из. Тутаев Албаст тIема гIулакхе лаьттав, штабс-капитана чин хиннад цун, этнографи дукха езаш саг хиннав вай мехкахо. Дахкильгов ИбрахIим – Iилманхо, йоазонхо, литературни критик. Кодзоев Iийса – хьехархо, йоазонхо. Цу виъне диъ тайпара оттадаьд вай ханорг. Бакъда уж сона довзараш мара дац, сона ца довзаш а хила тарлу цу лостамагIа даь йоазош а лехамаш а.\nЦкъаза сона тIабоагIа соца цхьана школе болх беш бола хьехархой, гIалгIай меттала беттай цIераш мишта язъе еза хоатт цар. Айса царга фу аргда ца ховш вус со цхьайолча хана.\n— Дерригаш диъ да уж, бакъда са дего дукхагIа къоабалдер ер да шоана, — аьле, из дIа а деле дIабохийт. ХIаьта аз айса а эрсий цIера юххе улга тIа къовларгашка дIаязйора бетта гIалгIай цIи. Иштта аттагIа а дикагIа а Iомалу берашта къаман ханорга чудоагIача беттай цIераш. Цхьайолча хана нийслу:\n— Укх дошлорга тIа-м кхыча беса я цу бетта цIи, — бераша оалаш. Уж а бакъ ба, хIана аьлча массадолча дошлоргаш тIа цхьатарра язъяьяц уж цIераш. ТIаккха хаттар от: «Сенна еза вайна диъ тайпара цIераш, царех хозагIа хургдолча тайпара цхьа дошлорг хьаде мегаций? Мег. Из болх бе хьежа хиннав филологически Iилмай кандидат, профессор Дахкильгов ИбрахIим. Бакъда из бизза чакхбаьккхабац цо. Цо даьча йоазошца а нийслу цхьацца гIалаташ, хьа ца оалаш дита хIамаш, белгалъяханза йиса моттигаш. Цох кIеззига дIахо дувцаргда вай. Эггара хьалха хьожаргда вай Далгат Баширеи Тутаев Албастеи оттадаьча ханоргашка, цар тарадар, тара доацар тохкаргда, къоастадергда. Далгат Башира оттадаь дошлорг хиннад укх тайпара:\nянварь – наджиганцхой бутт\nфевраль – мархий бутт\nмарт – бекрик бутт\nапрель – тушоли бутт\nмай – сели бутт\nиюнь – мангал бутт\nиюль – маьтцели бутт\nавгуст мяцкели бутт\nсентябрь – тау бутт\nоктябрь –ардри бутт\nноябрь – орхи бутт\nдекабрь – огой бутт.\nДешачоа хоалу, гIалгIай мотт дика ца ховча Б. Далгата орфографе гIалаташ деш, уж цIераш дIаязъяь хилар. Из гу вайна «бекрик бутт», «мяцкели бутт», «тау бутт», «ардри бутт» яхача а кхыча а цIерашца. Цхьайола цIераш уж хьайийцача сага а харцахьа йийца хила тарлу. Тахан а наггахьа саг мара вац уж ерригаш шаьра дагахьа ховш, Далгата уж дIаязъеча хана а кIезига хинна хила тарлу цу тайпара нах. Дешанза волча сага уж харцахьа хьайийца хила а тарлу. Цудухьа уж нийса а я, иштта а хиннай оалалургдац сога. ШоллагIдола бахьан да са дег чу шеко йоссийташ, хоза а вайнаьха меттаца ювшаш-екаш а яц уж. Вай багахбувцам кхеллача наьха мотт чIоагIа хоза а дег чу бужаш а хиннаб. Цудухьа уж цIераш иштта гIожа кхолларгьяцар аьнна хет сона цу заман чухьа баьхача къоаноша. Къоначар уж во кхеллаяле, тоа ца еш а ютаргьяцар цар. Уж е харцахьа хьайийца хилара е харцахьа дIаязъяь хилара тешал деш да Тутаев Албаста дIаяздаь ханорг. Далгата дIаяздаьча тайпара а доацаш, эргаш да бетташ а цар цIераш а гIалгIачо даьча йоазон тIа. Масала, январь, февраль, март яхча беттай цIераш вIалла шоайла тара яц цар, кхыйола цIераш а я цхьацца башхалонаш йолаш. Из шедар вайна дика гучадаргда уж ши ханорг вIаший дIухьалъоттадича. Тутаев Албаста из дIаяздаьд укх беса:\nянварь – агой бутт\nфевраль — аьккхий мархий бутт\nмарт — гIалгIай мархий бутт\nапрель — тушоли бутт\nмай — бекарга бутт\nиюнь – этинга бутт\nиюль – ма — ы\nавгуст – сели бутт\nсентябрь – мехи бутт\nоктябрь – ори бутт\nноябрь – чиллан бутт\nдекабрь – ножагIанцIей бутт.\nУкхаза а е Тутаевс е из хьадийцачо гIалаташ даьдац оалилга дац. МаIан фуд ца хов дешаш юкъекхухьаш оттадеш хилац цу тайпара ханоргаш. ХIаьта укхаза вайна гуш да цу тайпара хIама. Цу хьакъехьа профессора И. Дахкильговс яздаьд, «этинг», «ма-ы», «ори» яхарш вайна кхетаме йоаца цIераш я, аьнна. Уж шаккха ханорг дайза, техка волча профессора яздаьд, наха дикагIа кхетадергдола дешаш дута а дуташ, цу шиннех цхьа ханорг хьадича бакъахьа хургдар, яхаш. Из мишта хилча бакъахьа хургдар дувцаш, кхоалагIа ханорг оттадаьд цо вокх шинне кIийлен тIа. Бакъда цо дIаяздаьр цхьайтта бутт мара боацаш да. Е цо ше е книжканна кепа тохаш, цхьа бутт дIа ца язбеш битаб, из ба июнь бутт. ДIахо ше ханорг доашхаш цу беттах «этинга бутт» («мангала бутт») аьннад цо. Ханорга юкъе, хетаргахьа, латта езар хиннай «мангала бутт» яха цIи, хIана аьлча хала кхетаду дешаш дIадаха деза аьнна белгалдаьд цо лакхе. Хала кхетадер да «этинга бутт», цудухьа из цIи ханорга юкъеяхьа езац аьнна хеташ хиннав И. Дахкильгов. Миштад профессора вайна могадеш дола ханорг, дIаяздергда вай из:\nянварь – ноджганцхой бутт\nфевраль –аьккхий мархий бутт\nмарт – гIалгIай мархий бутт\nиюль – маьтцIеле бутт\nсентябрь – миха бутт\nоктябрь – ардара бутт\nноябрь – чилла бутт\nдекабрь – агой бутт.\nВайна гуча беса. Июнь бутт укх юкъе боацаш ба. Тамаш енна хIама да цхьаькха, пхе сага оттадаьча, Iилма-тохкама института кийчдаьча дешаш доашхача дошлорга тIа а йоацаш я цу бетта цIи а цхьаццадолча кхыча беттай цIераш а. Талмаста кийчдаь йоазув да из а, дукха уйла ца еш, шоашта хало ца еш. Цунга хьежжа ба чулоацам а.\nЦигга хадаш дац ханоргий дош. Цхьаькха, хьалхарчарех вIалла тара доаца ханорг арадаьннад Кодзоев Iийсай «ГIалгIай» яхача романа тIа. ХIанз фу де деза? МалагIа леладе деза, малагIа дIататта деза. Цхьатарра диъ ханорг леладе йиш мичай вай, эрсий дешашца яздаьр а IотIатехача-м пхиъ ма хулий ужаш. Укхаза сайна хетар аргда аз. Школе болх беш со хьавоагIа 24-гIа шу да. Берашта дикагIа фу хургда, аттагIа фу хургда, халагIа фу хургда яхача дешашка вай хьоже, Кодзоев Iийсас оттадаьр дего дукхагIа къоабалду. Ца кхеташ, дагалоаттаде хала долаш цхьа дош дац цунца. ШозлагIа-дале, хIара бетта маIан, кеп, сурт дика белгалдеш я царна енна цIераш. Хетаргахьа, цудухьа юкъедихьад из Цицкиева Азас ший 5-7 классашка дешача берашта лаьрхIача дошлорга. Берашта а хьехархошта а из ханорг могаду аз Iомаде а леладе а. Лакхе И. Дахкильговс аьннача беса, цхьа ханорг вай къоастадеш хуле, белггала из къоастадича а леладича а бакъахьа хетар сона. ТIаккха хургбацар цунца бувзабенна бола, хIанз вай метта юкъе боалла гIурта. Миштад хьожаргда вай дикагIа а аттагIа а дола ханорг:\nянварь – нажгамсхой бутт\nфевраль – саькур бутт\nмарт – муттхьал бутт\nапрель — тушола бутт\nмай – бекарга бутт\nиюнь — аьтинга бутт\nиюль – кIимарса бутт\nавгуст — мангала бутт\nсентябрь – моажола бутт\nоктябрь – тов бутт\nноябрь – лайчиллан бутт\nдекабрь – чан тара бутт\nХIаьта а укхаза дус вай «аьтинг» яха дош. Из даьшхадац А. Цицкиевас а. ДIауйла йича, фу дагадох из дош хозача хана, сона эггара хьалха дагадохар да «аьтад» яха дош. Вешта аьлча, цу деша овла хинна дIаэтта хила тарлу сона дагаухар. Ахка дIадолалу, деррига кхаш кхорзалу, йIовхал отт, баьцаш, йол, ча оаталу ха я из. Къаьстта а теркам тIабахийта безам ба са, лаьттанцара тIоадал дIайоалаш хилараи из атта оаталуш хилараи. Цудухьа аьнна а хила мег цох ишта. Бакъада из духхьал сона хетар мара дац, кхы тайпа маIан а хила тарлу цун.\nФу могаде йиш я дошлоргаш увттадеча наха? Шоаш дошлоргаш увттадеш, ханорга тIеххьарча кепах коггIортолга а еш, цар уж увттадича дика хетаргдар сона. Иштта тоалургьяр гIалгIай меттацара чIоагIа кегаяь цхьаькха моттиг.\n← ГIалгIайчен цIай дола ди\nЛето, берег и отдых людской →


Харц кехаташ а кечдина, ахча лачкъорна бехкево ГIалгIайчуьра юьртда\nГIалгIайчуьрчу Сунжа-кIоштан Мужечен юьртдас финансийн тардеш документаш а кечдина, бюджетан ахча лачкъийна хилла. ГIуллакх кхин дIа листа кхеле хьажийна аьлла, хаам бина прокуратуро, яздо "Кавказский узел" агенталло. Хьаькаман бехк тIечIагIбина прокуратуро.\nТалламчийн версица, 55 шо долчу Мужечен администрацин хьаькамо 2016-чу шеран Чиллан-баттахь, харц сацам а бина, меттигерчу кIоштан Iедалхошка трансформатор эца аьлла, 450 эзар сом бюджете даккхийтина хилла.\nМа-дарра аьлча, юьртан кхеташонехь дийцарш дIадаьхьна а ца хилла, хаам бо ГIалгIайчоьнан прокуратуран сайта тIехь. ТIаьхьо оцу эвлахь белхаш бечу компанино трансформатор эца а эцна, дIахIоттийна хиллера оцу ахчанах. Ткъа шаьш кхочушбинчу белхан барам лакха а баьккхина, ахча къайладаьккхина хилла.\nКомпанин директор кхалхарца доьзна, цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх ца долийнера.Талламан материалаш Сунжан-кIоштан кхеле листа дIахьажийна, ткъа юьртда бехкеозийна Зуламан Кодексан 292-чу артиклехь.


Путин Владимир а, Голикова Татьяна а\nМогушалла Iалашъяран а, демографин а программаш кхочушъярна тIехь терго латточу Оьрсийчоьнан вице-премьеро Голикова Татьянас хьехна президентана Путин Владимирна, пачхьалкхехь ГIадужу-беттан 30-чу дийнера Лахьан-беттан 7-чу дийне кхаччалц мукъаденош хилийта аьлла. Цуьнан инициативана тIетайна премьер-министр Мишустин Михаил а. Оьрсийчохь яьржинчу коронавирусан инфекцин керлачу кепаца лаьттачу хьолана оцу барамо гIо дийр ду аьлла хета цунна.\nЭпидемиологин хьал эшначу регионашна бакъо ло тIедогIучу шоьтан, ГIадужу-беттан 23-чу дийнера дуьйна, мукъаденош кхайкхон аьлла, тIетоьхна вице-премьеро. Цуьнан дешнаш далийна "Интерфакс" агенталло.\nБалхах мукъа болчу деношкахь бахархошна юкъахь хуьлу цхьаьнадеттадаларш лахдала тарло, коронавирус яржор саца а деш. Стохка бIаьста оцу кепара барам юкъабалийра Кремло. ХIетахь мукъаденош кхайкхийра Зазадокху-беттан 30-чу дийнера Охан-беттан 3-чу дийне гергга.\nЦул совнах, Iедалхойн Iалашо ю 60 шарал тIехбевлла, вакцинацех чекхбовланза бахархой, цхьана баттана цIера болх беш бита. Лахьан-беттан 7-чохь организацеш а, индустрин гIишлош а схьайиллича цу чу буьтур бу нах QR-кодаца.\nОфициалехь бечу хаамашца, тIаьххьарчу цхьана шарахь а, эхашарахь а Оьрсийчуьра пандемица доьзна хьал эшна догIу. ГIадужу-баттахь иттозза совдаьлла баларш а, ун даржар а.\nЯхначу цхьана буса а, дийнахь а Оьрсийчохь, аннекси инчу ГIирмехь а цхьаьна, коронавирусах кхелхина 1015 пациент. Верриг а ун даьлла хиларца билгалваьлла ву 8 060 752 стаг. Амма Iедалхоша масийттазза дIахьедира, и гайтам а лахар болчух тера ду аьлла.\nОперативан штабан зерашца, пандеми юкъаяьлчхьана велла лоруш ву 225 325 стаг. Мел кIезиг а шозза лакхара ду и терахь Росстатан статистикаца дуьстича. Бозуш боцчу демографийн зераш – кхузза, герггарчу хьесапашца - 675 эзаре ду.


Вайн халкъан дозалла. НУРАДИЛОВ Ханпаша - ГАУ «Издательский дом»\nХьомсара бераш! Нохчийн къоман дуккха а сийлахь, яхь йолу, къонахий хилла. Даймахкана оьшшучохь орцахбовлуш, иза ларбеш, шайгара турпалалла гойтуш хилла. Царах цхьаъ ву Нурадилов Ханпаша. Вайн Даймахкана фашистийн Германи тIелетча, шен I7 шо бен доццушехь тIаме вахна иза. ТIамехь ямартчу мостагIех леташ, даккхий хьуьнарш, майралла гайтина цо. Шен пулеметца цо хIаллаквина 920 фашист, вейтта йийсаре а валийна. 1942-чу шарахь Сталинградна уллехь, къизачу тIамехь мостагIчун дIаьндарго хадийна цуьнан дахар.\nВеллачул тIаьхьа, 1943-чу шеран 17-чу апрелехь, Нурадилов Ханпашина “Советски Союзан турпалхо” аьлла сийлахь цIе тиллина. И майра турпалхо вицвина вац Нохчийчохь а, Россехь а. Цунна лерина хIоллам бу Соьлжа-ГIалахь хIоттийна, цуьнан цIарах ю Нохчийн пачхьалкхан театр а, Нохчийчохь а, кхечу мехкашкахь долу дуккха а урамаш а. Яздархоша Нурадилов Ханпашин къонахалла хестош язйина дуккха а стихаш, поэмаш, повесташ. Иза даим вехар ву вайн дегнашкахь.\nБохабеш дуьнен чохь хIоьттина машар,\nМостагIа тIелетча Даймохк дIалаца,\nЦу тIаме сихонца лууш дIакхача,\nЛом санна, гIаьттира майра Ханпаша.\nТешаме герзашца мостагIий эгош,\nЦо хьуьнарш гайтира Даймехкан арахь.\nЦхьа эзар мостагIа шен куьйга вожош,\nИ турпал хилира Сталинград-гIалахь.\nКъизачу дIаьндарго сацийна дахар,\nХанпаша вуьжийра шийлачу лаьтта.\nАмма и вицвийр вац цкъа а вайнаха,\nДехар ду цуьнан сий, малхаца кхетта.


Ницкъахойн каралуш ду кIошташкара Iедал\nНохчийчоь -- Теркйист-кIоштан керла куьйгалхо Куцаев Шемал, Соьлжан кIоштан полицин коьртехь вара тIаьххьарчу хенахь.\nНохчийчоьнан цхьайолчу кIоштийн коьртера куьйгалхой хийцина мехкан администратора Кадыров Рамзана. И стенна дина, наха муха тΙеоьцу, теллира Маршо Радионо.\nОфициалехь Iорадаккхарца, латтанаш тIехь хьарамлонаш лелаярна даржера дIаваьккхина итт шарахьТеркйист-кIоштан гIантда Iийна Ахметханов Султан.\n«Ши шо хьалха Теркйистехь латтанашца доьзна дукха нийсадацарш, низамаш талхор гучудийлинера. Цу хенахь Ахметхановс бакъо а йоцуш дIасадеккъа латтанаш ша юха а дерзор ду, галдаьлларг нисдеш, къепе а хIоттор ю, аьлла, тIелацам бинера. Амма лартIа далийна хIумма а дац, кхин тIе а галдаьллехь бен.\nКху тIаьххьарчу эха шарчохь Ахметханов Султана дIасадекъна бIе гергга лаьттан дакъош. Кхин дIа а и ловш Iа дагахь вац со. Ахметханов цу даржера дIаваьккхина. Цуьнан метта хIоттийна Куцаев Шемал, кху тIаьхьарчу 3-4 шарахь цу кIоштахь полицин урхаллин хьаькам лаьттина волу».\nШа бина хийцамаш кхетош, иштта дIахьедар дина мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цо керла хIоттийначу гIантдена тIедиллина, бух болуш а, боцуш а дIасадекъна латтанаш, хан а ца йолуьйтуш, сихонца юхадерзор.\nИштта хийцина Соьлж-гIалин кIоштан гIантда а. Дукха хан яцара оцу метте Нагаев Iаднан хIоттийна. Цу даржера мукъа а ваьккхина, кхин а жоьпаллин болх ковдийна цуьнга. Ткъа Соьлж-гIалин кIоштан коьрте хIоттийнарг а ву оццу кIоштахь полицин хьаькам лаьттина Арсанукаев Iела.\nБахархоша къаьсттина цецбийларца тIеэцнарг ду Теркйистан гIантда вохавар. Хууш ма-хиллара, Ахметханов Султан эвлаяан Iусман -Хьаьжин тIаьхьенах стаг ларалуш хиларал сов, Нохчийчохь уггаре лакхара, мехала лоруш долу совгIат, Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цIарх орден елла Iедалан белхо а вара.\nБакъду кIоштахь и даржера вохийна новкъадеънарш а хила тарло, амма вуно дукха бу и дIаваккхарх кхаъ хилларш. Цхьаберш чIогIа дегайовха бу керла хIоттийначу кIоштан куьйгалхочо нийсо а лелош, хьарамлонаш чекхйовлуьйтур яц аьлла.\nКерла ваийтинчу хьаькамах Куцаев Шемалх дуьйцуш ю Теркйист-кIоштара яхархо Юсупова Малика. Кхо шо хьалха шен чевнаш йинчу кIантана дан хIума доцуш, ша а, кхиберш а, бIаьрза хьийзинчу муьрехь, Шемала хаза нехан санна гIо лецира, бохуш дуьйцура Маликас.\nКIоштахь керла хьаькам хIоттаварца доьзна дукхахболчу бахархойн ойланаш Дикане сатуьйсуш ю . Уьш хьаьгна бу иза, мискачу нехан бала а кхочуш, нийсонан а, бакъонан а да хиларх.


Шайхах лаьцна дийцарш, хаамаш ас д1аязден 30 шо герга хан ю. К1еззиг х1ума ду сан дан ницкъ кхаьчнарг. Нохчийчохь а, Г1алг1айн махкахь а дукха нахана вевзаш хилла ву Бетаран Махьмад. Генара бог1ий, наха масла1ат дан вуьгуш а, наха лоруш а хилла иза. Цунах лаьцна дийца дуккха а х1уманаш хир ду аьлла хета суна, тахана д1аяздаза а шуьйрачу гонна довзаза а. Айса д1аязйинчу материалех цхьаерш йовзуьйту ас шуна. Шайхах лаьцна суна дийцинарш бу: Олхазаран-К1отарахь вехаш хилла волу Бетаран Махьмадан к1ант Магомадов 1адрахьман, Хьачарахь ваьхна Амаев Махьмад, х1инца Ч1аьнтахь вехаш волу Зулаев 1алсолт, Ч1аьнтара вахархо Кетиев Абубакар.\nТеса ц1е йолуш дуй биъна доттаг1 хилла Бетаран Махьмадан. Цхьана дийнахь Са1ди-К1отарна уллохь долчу Куслан Ирзу олучу меттехула вог1уш, цхьа боккха к1аг гина цу шинна.\n«Х1ара х1ун к1аг бу, Махьмад?» – хаьттина Тесас. «Охьавоссалахь, Теса, динара! Кхузахь юрт бухаяхна меттиг ю хьуна. Ахь жимма ахкахь кахьар (куьйга хьовзош йолу хьера) карор ю хьуна, юккъехь бисина жарж а болуш. Цу т1ехь гона (крестовина) а ю, ко (т1ам) а бу хьуна», – аьлла шайхо.\nЦхьа хан яьлча Тесас цига вахана латта аьхкина. Махьмада ма аллара хьера карийна цунна. Иза цо ц1а а ехьна, дукха шерашкахь лела а йина. Цунах ч1ог1а пайда баьлла Тесина: даьхни дебба, корта бахон малар муьйлуш, кехатех ловзуш хилла виъ к1ант имане а веъна, ламаз-марха а долуш д1авахна.\nИ кохьар ц1ера дохуш Кхазахстане ехьна, куьйггал юткъа яллалц цигахь цунах пайда а эцна.\nКуслан Ирзиехь цхьана гу т1ехь Тесин говр урх лаьцна саца а йина, шен доттаг1чун белша т1е куьг а тоьхна, хьалха д1а куьг тесна Махьмада аьлла: «Дег1астанара адам цхьана дийнахь, 1уьйранна д1алоллу бажа санна махках доккхур ду. Сарахь ц1а бог1у бажа санна юха ц1а а дог1ур ду. Адамех кхо дакъа хир ду. Цхьа дакъа ц1а дог1ур ду – и декъала а хир ду, важа дакъа бухахь дуьсур ду, кхозлаг1ниг дакъаза дер ду».\nКуслан Ирзиел т1ехваьлла охьавог1уш, цхьана кхелана т1ехула дуй баа кечбеллачу нахана т1екхаьчна Тесий, Махьмаддий. Шу х1унда гулделла аьлла хаьттича, вукхара дийцина бахьана. Дуй баа кечвеллачуьнга Махьмада аьлла: «Къера дуй а ца бууш нехан кхела д1ало».\nЦу стага даре а дина, ша кхела д1алур ю аьлла дош а делла нах д1асабахна.\nОлхазар к1отарахь, Алдаман Яхьян х1усамехь буьйса а яьккхина, шолг1ачу дийнахь Са1ди-К1отара вахана Махьмаддий, Тесий. Кешнашна т1ех волуш, цхьана кошан барз гайтина аьлла шайхас: «Цу кошахь 1уьллуш Соьлжа-Г1алара яьшкичохь схьавеъна г1азкхи ву. Кхузахь д1авоьллинарг-г1азкхийн кешнашкахь а ву».\nЦхьана дийнахь дукха 1уьйранна, са ма хиллий, Хилдехьа ваха кечвелла Бетаран Махьмад.\n«Х1унда воьду хьо цига?» – хаьттина х1усамнанас Шайлас. «Соьга кхойкхуш цхьа борз ю цигахь», – аьлла шайхас.\nМахьмад вахана д1акхаьчна Хилдехьа. Бага гаьл а йиллина цхьана стеган кертахь д1айихкина лаьтташ карийна цунна борз. Махьмад гича берзан б1аьргех хи даьлла. Х1усамда кхайкхина ара а ваьккхина хаьттина Мьахьмада: «Х1ун дан волу хьо кху барзана?»\n«Борз ен а йийна, цуьна ц1оканах ахча даккха воллу со», – аьлла цу стага.\n«Ц1оканах хьуна лун долчул сов ахча ло хьуна ас, д1ахецахьара ахь иза», – дехар дина шайхас.\nРеза ца хила важа.\n«Ахь боьхху мах ло хьуна ас», – юха а дехна шайхас.\n«Х1ан-х1а, ца хоьцу», – дуьхьал ваьлла хилдехьаро.\nТ1е куьг а хьаькхна, Махьмада аьлла барзе: «Сан карахь кхин х1ума дац. Делан кхел хилла яьлла. Дала декъала йойла хьо!»\nТкъа стаге: «Кху барзах хин йолчу санах Дала лар войла хьо», – аьлла дог доьхна д1авахна Бетаран Махьмад.\nИ борз йийна цу стага. Итон-Кхаьла вахана берзан ц1ока д1а а елла, ц1а воьдуш, говр къаьхкина цхьанхьа чу кхетча, гехь йоллу топ яьлла. К1есаран к1аг чу кхетта х1оъ коьртах чекх а болуш, валар хила цуьнан. Ког луьйтана чуьра схьа ца болуш, говро текхош эрча даьккхина, ц1а деъна цуьнан дакъа.\nХилдехьахь стаг д1авуллуш, кешнашкахь гулбелла нах хилла. Бетаран Махьмад кхаьчна цига.\n«Шайх ву вог1уш. Хьовсалаш, х1инца ас иза 1ехош», – аьлла цхьаммо.\n«Юьхь1аьржа х1уттур ву хьо, ма делахь иза», – аьлла цуьнга вукхара.\nМахьмада т1е вахана кадам бина нахе.\n«Кхузахь д1авоьллина сан да ву, цуьнгахь х1ун хьал ду алахь, Махьмад», – харц каш а гойтуш вист хила цхьа хилдехьаро.\n«Кхузахь д1авоьллинарг хьан да вац. Кхуьнгахь дика хьал ду. Ас вуьгур ву хьо хьан ден каш долчу», – жоп делла Махьмада. Цул т1аьхьа шен ден коша т1е вигна цо и стаг.\n«Кхузахь д1авоьллинарг ву хьан да, Гуьржех жа лачкъо вахча, харцахьчу (эхьечу) метте топ а кхетта вийна волу. Кхуьнгахь вуон хьал а ду хьуна», – аьлла Махьмада.\nЦу стагана циггахь вуон хилла, багах чопа а беш воьжна. Иза наха айвина вехьна кешнашкара.\nХуландара Дада хилла Къоръан эца араваьлла. Эткхаьлахь иза кара а дина ц1а воьдуш, Хьаьлдана генахь йоцчу 1анк1ара олучу метте иза кхаьчча бода боьлла, дог1а а доладелла. Четара Къор1ан дог1ане даша ца дайта, букар а таь1на вог1уш хила иза. Цуьнгара хьал хиъна, цунна т1етаса истанг а эцна, дуьхьал вахана Бетаран Махьмад.\n«Дада, воха-м ца воьхна хьо?» – олуш, шегара истанг цунна белш т1етесна шайхо.\n«Хьаша веъна вайга», – аьлла Махьмада шен х1усамнене, Шайлига.\n«Хьан хьеший-м к1ордийнера суна», – реза йоцуш йист хилла зуда.\nШа худар а дина, хьешана кхача белла х1усамдас.\n«Зуда хала стаг ю хьан, д1аяхийта езара ахь иза», – аьлла Дадас.\n«Ма аьллахь, Дада, иза бахьанехь делла ду хьуна суна шайхала», – аьлла Бераран Махьмада.\nШолг1ачу дийнахь Дадица Доркъалч олучу метте вахана шайх. Цигахь г1ожаца билггал йолу меттиг а гойтуш аьлла Махьмада: «Дада, хьажал, кхузахь даьтта а нехча а йоккхуш завт хир ю хьуна. Кхузахь туька а хир ю, чохь болх беш гуьржи а волуш. Цхьа хан яьлча и завт йоха а йийр ю наха. Пхийтта стаг лоцур ву. Царах цхьаберш Сибрех а бохуьтур бу. Нах дакъаза а бевр бу».\nБетаран Махьмада ма аллара Доркъалчохь завт а йина, иза 1едална дуьхьал г1евттинчу наха йоха а йина. Кхин д1а цо мел аьлларг а кхочуш хилла.\nБетаран Махьмад волчу цхьана дийнахь ши г1алг1а веъна. Цхьаммо Махьмадан к1антана ши шай делла. Буьйсана д1авижча, г1алг1ачунна дагадеъна, цу шина шайнах мачаш буха тоха ши айра дог1ура, уьш эца дита дезаш хиллера ша и ахча аьлла.\n1уьйранна Махьмада ши шай шен долчу дега д1аделла.\n«Хьуна дагадеарий цу шина шайнах айраш ийци делара аьлла?» – хаьттина шайхо. Дагадера шена аьлла воьхначу хьешо, велха а воьлхуш.\nЦул т1аьхьа мацца а юхабаьхкина г1алг1ай, Махьмадана дакъийна жижиг, нехча, атлаз, г1овтал яхьаш.\nЧ1инхахь ши стаг дов а даьлла вовшах летта велла хилла. Шайх Махьмад кхаьчна цига.\n«Цу шиннах цхьаъ декъала хилла, важа декъаза ваьлла. Цхьаммо шаьлта йиттина, вукхо 1иттина. Шаьлта 1отта мегаш яц», – аьлла Бетаран Махьмада. Ч1инхой цу сахьта бахана каш а даьстина, хьаьвсина. Махьмада аьлларг бакъ карийна царна.\n«Ас бохучух а ца тешаш вуо ди аш и х1ума. Делах тешаш нах дац шу», – аьлла, оьг1азвахана х1ума а ца юуш, цигара д1авахна Махьмад.\nЗумсара цхьа стаг веъна Махьмад волчу, ши сту байна шен, уьш мичахь лаха беза ша аьлла хатта.\n«Зумсахь Кхеречу олучу меттехь маънаш юккъехь д1абихкина лаьтташ бу хьан ши сту. И динарг хьенех ву. Цуьнга х1ума а ма ала, дов а ма леладе. Хьайн даьхни ц1а дига», – аьлла Бетаран Махьмада.\nЦо аьллачу меттехь стерчи кара а дина, шен даьхний а эцна ц1а вахана зумсо.\nБетаран Махьмадан ши етт байна хилла. Шен лулахо 1ума вахийтина цо цхьа стаг волчу, хьелий ца узуш ма дита, шаннаш телхар ду церан ала аьлла. Шега и хабар схьакхаьчча, бехкечо Махьмадан ши етт д1абигитина.\nБ1авлочо Мурдал-Хьажас, цхьа дов д1адерзо, Б1овла вигина хилла Бетаран Махьмад. Новкъа воьдуш, Махьмад цхьана меттехь сецна. Цига т1улгаш дехкина, билгало йина цо аьлла: «Х1ара некъ кхечахьахула баккха, кхузахь д1айоьллина жима зуда ю. Цуьнан г1азот а ма дохаделаш». Дов д1адерзийна, машар а бина д1авоьдуш, лаьмнашка б1аьрг а тоьхна аьлла Махьмада: «Делла ма довла шу лаьмнаш! Цхьана хенахь, салават ала стаг а воцуш буо дуьсур ду шу, хьакхарчий а ловзуш!»\nМурдал-Хьажа вилхина: «Х1ун хир ду вайна, Махьмад?»\n«Халкъ махках доккхур ду. Боккха бала буссур бу вайн махка», – аьлла шайхас.\nБетаран Махьмада билгал йина меттиг аьхкина б1авлоша. Каш карийна,чохь нур а догуш. Хазачу йоь1ан дакъа хилла цу чохь талхаза, наб кхетта йолуш санна, коьрта т1ехьа дехкина куьйгаш а долуш.\nМацца а, Мурдал-Хьажа дуьхьалкхетча Махьмада аьлла цуьнга: «Сох боккха бехк баккхийти аш и каш а даьстина. Вуо динера аш и х1ума».\nТ1еди лазарх 22 я 23 шо долу воккхах волу к1ант велла Бетаран Махьмадан. Иза д1авуллуш, ша коша чу а ваьлла, д1анисвина цо. Докъана т1ехула куьг а хьаькхна Махьмада аьлла: «Са ма гатделахь, т1едог1учу п1ераскан дийнахь цхьана хир ву вайшиъ». Юьртахочо Къедара: «И ма дийцахь, Махьмад», – аьлча, – «И ган вехийла хьо, Къедар», – элира боху шайхас.\nШа ма-аллара п1ераскан дийнахь вала а велла, оцу дийнахь коша а верзина Бетаран Махьмад.\n/Суьрташ т1ехь: Бетаран Махьмадан зиарт/


Полисхоша лаьцначул тIаьхьа тIепаза вайна шен цIийнда, боху ГIалгIайчуьрчу яхархочо\nБайначу беттан 23-чохь дIахьочу контртерроран операцехь лаьцна, вигина ГIалгIайчуьра Обаргийн-Юьртара (Троицкая) 45 шо долу Гандалоев Руслан волу меттиг хоуьйтуш бац полисхоша цуьнан гергарчарна. Цуьнан хIусамнанас Гагиева Лейлас бина и хаам Кавка.Реалии портале.\n"ФСБ-н машенахь хеттарш дина хиллера цуьнга, цул тIаьхьа дIавигина, амма билггал аьлла дац, иза латточу меттигах. Цунна юург-мерг а, молханаш а, тIеюху хIума а дIа ца йолуьйту соьга. Ас сагатдо цуьнан могашаллина", - аьлла Гандалоевн зудчо.\nШен цIийнда лохуш гIо эшна меттигерчу бакъоларъяран "Мемориал" центре яьлла иза.\n"Терроризмна йа террорхошца уьйраш хилла аьлла, шеконашка эцна нах, БуьритIерчу СИЗО-хь латтабо. Лаьцначун адвокат хила а бакъо ма ю, пачхьалкхо хIоттийнарг муххале а. Иштта дацахь, цуьнца лелориг дерриг а низамашкахь дац", - аьлла "Мемориалан" куьйгалхочо Акиев Тимура.\nШи дей, буьйсий далале лаьцначун гергарчаьрга дIахаийта дезаш ду, иза волчу меттигах аьлла, тIетоьхна бакъоларъярхочо.\nГандалоев лацарх информаци талла а теллина, шаьш хаам бийр бу элира Кавказ.Реалиига ГIалгIайчуьрчу къайлахчу сервисийн урхалло. Материал зорбане йоккухчу хенахь а телефон тоханза яра.\nБайначу беттан 23-чу дийнахь ГIалгIайчуьрчу Соьлжан кIоштан Обаргийн-Юьртахь (Троицкая) Iедалан ницкъаша леррина операци дIахьош вийра кхо тIемало. Ницкъхойх лазийнера шиъ, хаам бира Оьрсийчоьнан антитерроран комитето. Хьалхо дара хоуьйтуш ши стаг вийна хиларх.\nВийна кхоъ ДАIИШ-ан агIонча вара, цаьргахь маса тоьпаш, тапчанаш, патармаш, лелха коьчалш яра, чIагIдора антитерроран комитето.\nКавказ.Реалиин хьостанаша бинчу хаамца, ГIалгIайчохь байъинчех цхьаъ ву Гадаборшев. Биснарш цкъачунна бевзаш бац.\nЦхьана версица, тIом бинарш хила тарло Бютукаев Асланан тобанера тIемалой.


Зударий декъалбира (Гуьмсера Берийн исбаьхьаллин школехь) - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nЗударий декъалбира (Гуьмсера Берийн исбаьхьаллин школехь)\n21.09.2017 17:55 Четверг\nХаза ламаст хилла д1ах1оьттина сентябрь беттан кхоалг1ачу к1ирандийнахь НР-хь «Нохчийн зудчун де» — даздаран хьолехь билгалдаккхар. НР-н Куьйгалхочо, Россин Турпалхочо Ахьмад-Хьаьжин Рамзана 2009-чу шарахь шен Буьйраца д1акхайкхичхьана, пачхьалкхан массо а хьаьрмашкахь даздеш ду и Де. Ярташкахь, г1аланашкахь вовшахтуху зударшна лерина цхьаьнакхетарш, совг1аташ до балха т1ехь билгалбевллачарна, г1иллакх-оьздангалла йолуш доьзалш кхиийначарна. Иштта 1алашо йолуш вовшахтоьхначарех цхьаъ яра Гуьмсера берийн исбаьхьаллин школехь д1аяхана мероприяти а.\nБ1аьрг хьостуш яра кечйина йоккха чоь. Куьцехьчу духаршца кечделла, кечам а бина, белабелла-бекхабелла мероприяте баьхкинера дешархой а, церан наной а, хьехархой а. Гуччохь д1аяздина зударий декъалбаран дешнаш, схьахезаш самукъане мукъамаш, зезагаш а карахь хьехархой-зударий.\nДешархоша Батаева Миланас, Закорьяева Хадижас а, мероприятин дакъалацархошна рог1ехь дош а луш, говза д1аяьхьира мероприяти. Зударий декъалбеш къамел динчу БИШ-ан директоро Бабутаева Майса Ахмедовнас, зударий декъал а беш, элира: «НР-н Куьйгалхочун, Россин Турпалхочун Р.А.Кадыровн Буьйраца «Нохчийн зудчун де» дезде дина д1акхайкхийна барх1 шо ду. Оцу барх1 шарахь лаккхарчу т1ег1анехь д1ахьош ду вайн республикехь и Де билгалдаккхар, зударшна совг1аташ дар а. Зударийн сий-ларам бича, мехкан а, халкъан а сий-ларам хьалаболий хуучу вайн мехкан Куьйгалхочо, ша дакъалоцуш д1ахьо Соьлжа-г1алахь даздарш. Даггара баркалла боху ас Р.А.Кадыровна, цо тхан, зударийн, Де д1акхайкхорна. Берриге а зударий декъалбо ас. Ирс-аьтто болуш дахар хуьлийла шун!».\nХьехархочо Х.Тужеевс 1амийначу дешархоша (класс «Дечиг-пондар) д1алекхира вайнехан мукъамаш. Нохчийн зудчун, ненан, йишин сийлаллах, уьш лара безарх, цара доьзалехь, юкъараллехь, дахарехь а д1алаьцначу меттигах ша дош аьлла ваьлча, хьехархочо Асхабов 1абдул-1азиза йийшира ша оцу Денна лерина язйна стихотворени. Цул т1аьхьа дешархочо Шарипов Наиба д1аэлира «Бусалба дин» (автор 1-1.Асхабов) назма. Хьехархоша Арзуева Элинас, Абубакарова 1айнаа, Асхабова Мадинас а кечбинчу дешархоша Баталова Раянас, Оздербиева Данас, Оздербиева Пет1амата, Турпалханова Мархас, Ханмагомедова Миланас, Арцуева Сабинас, Касумова Жайнас а эшарш а лекхира, стихаш а йийшира.\nМероприяти д1аяьхьначу М.Батаевас, Х.Закорьяевас зударий юха а декъалбеш, дешархойн шовкъечу хелхаршца д1адерзийра цхьаьнакхетар.


Марсхьокху-бутт 29, 2016\nЯздархочун де тергамза дисарна,тамаше а хеталуш,хеттарш дуккха а кхоллало. Коьртачарех цхьаъ хIара ду. Дуьненахь дукхахйолу искусствош исбаьхьаллин литературах йозаелла йоллушехь, масала кино,театр, опера, балет, цирк … тидам боцуш стенна дуьсуш ду яздархочун де?\nЦунна жоп дала гIоьртина Теркйист кIоштера дешан говзанча Хажмурадов Iаьйнди. Цунна хетарехь, яздархо Оьрсийчохь а,цуьнан регионашкахь а цхьа дIатеттина йитинчу хIуманах тера юьстах латтош ву,юкъаралло цкъачунна хьашт-дезаре ерзош яц цо карлайоху синмехаллаш а,тидамза дуьтуш ду,заманан йохаллехь вайнахана лераме хилла гIиллакх-Iадаташ а. Iаьйнди ву вистхуьлуш.\nХажмурадов: «Хьалдолчу наха маьждигаш до. Тхуна юххехь ду ишта дина цхьаъ. Даьсса лаьтташ ду-кх иза. Чувоьдуш хIара ву ала стаг а воцуш. И маьждиг а юкъараллина оьшуш ца хилча. Айдамиров Абузаран кхолларалла а,Ахмадов Мусан кхолларалла оьшуш ца хилча,кхечернаш оьшуш цахилча,яздархо цхьа гIийлачу меттехь лаьтташ санна,дIатеттина латтош санна хеталдо-кх. Вайн яздархоша вон мА ца яздо. Ца хаьа-кх церан сий дан.\nДика яздийраш дукха ма бу. Схьаэцахь Бадуев СаьIид . И санна воккха,похIме яздархо ван а вац. Хилла а вац. Кхин хIумма а ца хилча,цхьа хIоккхул жима дийцар ду-кх цуьнан «ГIу» цIе йолуш. Хьажахь цу тIехь цуо хIоттош йолу проблема! «Нохчий,аш нагахь санна шайна юкъара гIиллакх дIадоккхий,мардений несаний юкъахь долу гIиллакх, дений кIантаний юкъахь долу гIиллакх… оцу гIуча гIур душ у боху цо нагахь аш и юкъаметтиг лар ца яхь…»\nХIун меттиг дIалаца йогIу яздархочо дахарехь? Мел маьрша ву иза шен дог –ойла, хьажам Iорабаккхарехь? Шен турпалхойн васташкахула ша деза а, перза а лоруш, чIагIдийриг а,дахарехь цо лелориг а цхьаьна дан дезий те ,морзахе а доцуш? Цу а ,кхечу хеттаршна жоьпаш каро со хилла Новр кIоштан Рубежни юьртахь хьахархо,байтанча Цуцаев Iалавди вехачу хIусамехь. Цига кхачаран жамI ду тхойшиннан къамел.\nЦуцаев: « Уггар хьалха яздархо боху кхетам къастор бу вай. Бакъ волу яздархо мила ву. Ас ишта эр дара:\n« Яздархо хуьлуш вац яздора аьлла, я поэт ловзаярх рифманаш цо,\nПоэзи бIаьрхи ду, ша-шаха даьлла, я синан мох бу и кийрара баьлла,\nКъийлар и ца лайна,тухуш даго».\nБакъволу поэт-яздархо суна ишта го. И санна болчеран юкъаралло лаккхара сий дан догIу, соьга хаьттича. Шен синметтехь халкъ латтийначу эвлаяийн тIегIанахь нах бу ишта похIма долу яздархой. Ас цхьа масал далор дара.\nБексултанов Мусан « Терза» цIе йолу дийцар дар-кх. Кхин дIоггара дешна а воцчу сан воккхах волчу вашас еххачу хенахь шеца лелош дара и дийцар тIехь долу журнал.Цо буха къоламашца сизнаш а хьекхна дара и дийцар.»\nЖайна санна лелош ду-кх ас хIара дийцар, - олура цо - ХIара санна болчу нахе дIадала мегар дар-кх Iедал! МаслаIатан дай а хIара санна болу нах хIитто мегар дар-кх!»\nХьажал, бакъволчу яздархочун мах хадош хийтира суна и дешнаш. Вашас шен нийсархой чу баьхкича а цу тIера масалш а далош,дора къамел. Яздархочо дIалаца йогIу меттиг тоххарехь Мамакаев Мохьмада а къастийна ма ю.\nЦхьажимма бен меттахдаьлла доцу хIума а,сица доьзна делахь а,я юкъаметтигех доьзна делахь а уьш а лацалуш,цунах дешархо цец а волуш, кхокханан горга бIаьрг хIун дайна сецна а хууш, дIо-о попан сийна гIа хIун дуьйцуш леста а хууш, экаме хила веза дахарца яздархо. Сема чIогIа хила веза иза,цхьаннах а возавеллла хила а ца вогIу бакъволу яздархо. Цо шен дегайозанца яздо.\nБакъду тахана яздархо ледарчу хьелашкахь ву,къаьсттина нохчийн маттахь яздеш берш.Уьш мел чIогIа яздеш белахь а нагахь цаьргахь адамаллин тIум, сема яцахь,цуьнан корматалла тIаьхьло йолуш хир яц. Бакълена а похIма долуш волу яздархо шена хетарг дIаала маьрша ву аьлла хета суна-м. Стенна аьлча шен ойла,хьажам, хетарг дIадовзийта цунна кеп а, некъ а карор бу…\nИсбаьхьаллин литературах а,яздархочу корматаллах а,нохчийн матах а къамел дина Цуцаев Iалавди тешна ву урхаллехь болчаьргара дуьйна охьа,дай-наной биста кхаччалц, юкъараллин массо чкъор-декъашхой, цхьаьна дIа а божабелла, дезаре ерзо еза къоман литература а.ненан массо чкъор-декъашхой, цхьаьна дIа а божабелла,хьашт –дезаре ерзо еза къоман литература а.ненан мотт а аьлла.


ПӀаьнгиз — Википеди\nПӀаьнгиз, ПӀаьнгизан чӀож (гуьрж. პანკისის ხეობა) — Гуьржийчоьнан къилбаседа-малхбалера чӀож.\n42°08′15″ къ. ш. 45°16′36″ м. д.HGЯOL\n1 Йолу меттиг\n2 ПӀаьнгиз дукъ\n3.1 ПӀаьнгизе мухажаралла дар\nПӀаьнгиз чӀож лаьтта Гуьржийчоьнан КӀахетин къилбаседа-малхбалехь, Ахметан муниципалитехь, Борбало лам тӀиера схьадогӀу Алазани хин коьртехь. Гуьржийн-российн дозанах ломан дукъо къастийна, нийса 60 км ду чӀож. ЧӀожа йохалла ю 28 километр, шоралла 5 км. герга. ЧӀожахь лаьтта 16 нохчийн кистӀийн эвла.\nСпероз дукъ долчохь Алазани чукхета ши га: аьрру - Махвали, аьтту - Кочадала. Оцу меттигах кхин а Самкуре олу. ЧӀож, Борбало лам тӀиера Алазанин аре тӀекхаччалц, дохалла 34 км ду. Къилба доза чекхдолу Куртанадзеули эрк чухула. Хьостан малхбузехьа айабелла Сакисто лам, цунна дехьа Зурисгори дукъ ду, иза Уранан дукъан дакъа ду, чекхдолу Куртанадзеули эркан гергахь. Малхбален агӀора Накералан дукъал дехьа ду даккъаш – Доккха а, Жима а Уртанаули, Халацани, Цинубани, Корети, иштта малхбален доза кхочу Хорбало, Бахтриони лам уллехь, цигахь Алазани эрк доьрзу малхбалехьа, охьадоьду атагӀа чухула.\nПӀаьнгиз чӀожан амалехь ю шуьйра, тӀегӀанаш йолу а, аренан а ландщафт. ЧӀожан басеш тӀехь 2000-2200 м лакха валлалц гӀадужу хьаннаш ю.\nПӀаьнгиз дукъ тӀехула айаделла лаьмнаш: Усахело (2603 м), Тбатана (2457 м), Саканафос Сери (1856 м), Мтацминда (1508 м), Джабури (1474 м), Клдистави (1273 м), кхин а. Ткъа Бацари чӀож чохь лаьтта Пачхьалкхан базанан хьаннийн Бацарин заповедник.\nНохчийн Республика Ичкерин а, Гуьржийчоьнан а байракх ПӀаьнгизехь\nПӀаьнгиз чӀожахь ширачу эвланийн лараш ю, кхузахь карийна борзанан муьрера хӀусаман гӀирсаш, тӀеман герз, артефакташ, тайп-тайпанарчу заманашкара нахарташ, кхин а хӀуманаш а.\nКахетин ворхӀ эриставаллин юкъа йогӀуш хилла ПӀаьнгизан (Марилиссан) эриставалла а, тӀаьхьуо, XVI бӀешарахь, иза хийцина кхоллаеллачу ПӀаьнгизан моуравалло. Ширачу заманахь дуьйна ПӀаьнгизехь бахархой луьста баьхна, цунна тешалла до тахане схьакхаьчначу оьздангаллин гӀишлоша, чагӀаран тоьланаш, кхабанаш, чагӀар доккху меттигаш, ткъа иштта - кешнаш, лардаран а, тергонан а бӀаьвнийн, гӀопийн саьлнаш.\nКистӀий кхалхалца ПӀаьнгиз чӀож деса хилла, юькъа хьаннаш а йолуш, акха стоьмийн дитташ а, цӀазамаш а долуш. Стоьмех алсама дара хьуьнан кхораш (панта), тера хета, чӀожан цӀе оцу дешах даьлла хилар. Хьаннийн басешкахь, оьздангаллин гӀишлошна гергахь тахана а кхуьуш ю акха кемсаш; дош дац, оцу хенан хӀусамаш ца йисар.\nШирачу заманахь дуьйна гуьржийн ламанхоша (пхий, цӀов-тушой, шой, мохлой) жигара гергарло леладора луларчу вайнахаца. Гуьржаша царех кистӀий олура. Тахана а дисина шортта бакъ долу дийцарш, истореш гуьржийн а, кистӀийн а юкъаметтигех лаьцна. Оцу тематико лоцу ладаме меттиг гӀарабевллачу гуьржийн яздархойн кхоллараллехь, масала - Важа Пшавела, А. Казбеги, Г. Джабушанури, кхин а.\nПӀаьнгизе мухажаралла дарНисъе\nГуьржийчоь къарйинчул тӀаьхьа (1801 шо), Российс мехкашдахаран тӀом болийра Къилбаседа Кавказехь (1817-1864 ш.ш.). ТӀех къизаллийца лелара инарла А. Ермоловс, нохчаша цунна чӀогӀа дуьхьало йира. Российн эскарш ягайора дийнна эвланаш, дийна ялташ, хьокхура стоьмийн бошмаш. КӀелхьара бовлархьама бахархой лечкъара лаьмнашкахь. Оцу хенахь алсама кхелхира нохчий Гуьржийчу, масала, Орган лакхенашкахь беха мӀайстой, маьлхий, тӀерлой, хилдехьарой. Ткъа кхалхарна Российн а, Гуьржийчоьнан а лаам цхьаьна богӀура: российн правительство гӀертара къар ца лун къаьмнаш гулахь ховшо, амма меттиг атта терго латто йиш йолуш хила езара. Гуьржийчоь шен рогӀехь иштта лууш яра деса дисина чӀоьжнаш майрачу нохчийн тайпанашца дуза, цара аьттонца совцор дара дегӀастахойн тӀелетарш: оцу хенахь дегӀастанан элий гуттаренна а тӀелетара КӀахетин, масала, ПӀаьнгизан чӀожехула уьш кхочура Горин, Тианетин уездашка. Билгаладаккха деза, ПӀаьнгизе нохчий хевшича дегӀастанхойн тӀелетарш севцира.\nКхин тӀе шеш нохчий а бара кхалха бахьна долу: чӀира лелоран Ӏадатца дукхаха болчара лаамаза; кхин берш имам Шемалан хийцамаш ца безаш буьтура Даймохк, уьш ловчкъа меттиг лоьхуш бара Гуьржийчохь. Кхечу мехкашка кхелхинчу мухажирашка-нохчашка хьаьжчи, Гуьржийчу кхелхинчеран аьтту белира шайн ша-кепара йолу оьздангалла Ӏалашъян, хӀунда аьлчи гуьржий керста белахь а, гӀиллакхаш, Ӏадаташ тера догӀура.\nПӀаьнгизан чӀожера уггаре хьалхара эвла ю Дуй-Юрт, иза йиллина 1826 шо герга долуш Цицхашвили Дуис, нохчашна юкъахь гӀараваьлла волчу. 1835 шарахь кхин цхьамма Даркизанашвили Джоколос йиллира Джоколо эвла, цига цуо ша дехар дина, ховшийра шайн МӀайстара лаьхкина 54 цӀа. 1848 шарахь Балтагоран йисташкахула бехара 32 нохчийн доьзал, церан долахь дара охуш-дерзо латтанаш, уьш латтанаш лелош бара. 1858 шарахь Уомал эвла кхелхира Алванера 37 цӀа, ткъа бухахь бара кхуза кхелхина хилдехьарой. ТӀаьхьо Омало а, Биркиани а эвланашка кхалхийра кхин а 40 нохчийн доьзал.\nХан хене мел йолу нохчий хевшира ПӀаьнгизан чӀожера кхечу меттигашка а, иштта ехкира эвланаш Чхатана, Хораджо, Дзибахеви. Нохчашна тӀаьххье кхуза кхалха буьйлира Шой махкарчу Эрцо-Тианети а, Укана а эвланашкара шой, иштта ехкира масех жима шойн эвла: Кошкеби (Кварел-цкали), Каклиани, Дзибахеви, Бацара, Хадори, Толоша, Земо-Халацани.\nXIX бӀешераш чекхдовлуш ПӀаьнгизан чӀожехь гучубевлира хӀирий, уьш коьртаниг богӀура Джаван чӀожера. Дукха хан ялале кхузахь ехкира хӀирийн эвланаш: Думастури, Квемо-Халацани, Цинубани, Корети.\nПаьнгизан чӀожахь беха коьртаниг кистӀий — иштта олу Гуьржийчуьра нохчех, уьш бу XVI—XIX бӀешерийн мухажирийн тӀаьхьенех. Кхин а ю гуьржийн а, хӀирийн а эвланаш. 1990-гӀа шерашкахь кхуза дӀатарбелира Дуьххьара нохчи-оьрсийн тIом болуш Нохчийчуьра тӀемах бевддарш. Хаамашца, 2008 шеран февралехь, чӀожахь вехара 600 стаг гергга Нохчийчуьра тӀемах бевдда мухажираш. 2000 шеран июнан хаамашца, уьш 6500 стаг гергга вара.\nШолгӀачу нохчийн тӀамехь чӀожахь машаре бахархошца цхьаьна къайлабевлира тӀемлой а, царна юкъахь яра Гелаев Русланан тобанаш а. 2004 шеран аьхкен юккъехь гуьржийн лерина ницкъашца а, Российн ФКХГӀца а ПӀаьнгизин чӀож цӀандира гӀеран векалех. Амма цуьнга хьаьжина ца Ӏаш, тӀемлоша кхин дӀа а леладора ПӀаьнгизин чӀожах шайн база санна 2008 шеран август кхаччалц, церан цхьа дакъа тӀемашкахь хӀаллакдира, ткъа цхьа дакъа — дехьаделира ДегӀастанан а, ГӀалгӀайчоьнан а мехкашка.\nТайп-тайпана хаамашца 2012—2014 шерашкахь ПӀаьнгизан чӀожара 50 до 200 вахархо вахана тӀаме Исламан пачхьалкхан тӀемлошна юкъах. 2016 шеран 26 январехь РФ АГӀМ коьрто дӀахьедира, Российн агӀонан хаам бу, ца магийначу Исламан пачхьалкхан тобано Гуьржийчура ПӀаьнгизан чӀож шайн гӀуллакна лелош ду аьлла. И дӀахьедар Российн АГӀМ куьйгалхочо Лавров Сергейс дира пресс-конференцехь. Цу тӀе и дӀахьедар харц дархьама 30 январехь АЦШн Гуьржийчура векал Келли Ян а, Гуьржийчоьнан президент Маргвелашвили Георгий а хилира ПӀаьнгизан чӀожахь, цигахь къамелаш дира меттигерчу бахархошца. Гуьржийн паччахьа комментареш ца йира Лавровн дешнашна. Американ дипломата элира: «АЦШс Гуьржийчоьнца цхьаьна чӀогӀа дика болх бо терроризман дуьхьала. Суна юха а билгалдаккха лаьа, ПӀаьнгизехь террористийн база яц».\n↑ 1 2 3 4 Автор статьи Туми Дишни (Нона Хангошвили). Панкиси и Кистины\n↑ Грузинская Ичкерия Архивацийина 5 ноябрехь 2004 шеран.\n↑ В Ущелье Нет Боевиков\nПанкисское ущелье, описание.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ПӀаьнгиз&oldid=2949582»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 22 апрель 20:19\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 22 апрель, 20:19.


Кхерамазалла цахиларна WhatsApp-на критика йо Telegram-ан долахочо\nTelegram мессенджер кхоьллинчу миллиардеро Дуров Павела ондда критика йина шен конкурентана WhatsApp-на, кхерамаззала ца ларъярна а, Iамеркан Федералан Талламан Бюроца цхьаьна болх барна а. Еарин буса цо артикл арахецна "ХIунда хир яц WhatsApp цкъа а кхерамазалла йолуш" аьлла.\nИза язъяран бахьана дара кху кIиранах, зIе а тоьхна, WhatsApp "кагъян" аьто хилар гучудалар. Кхерамна кIел хIоттийнера 1,5 миллиард и мессенджер лелош волу стаг. ХIакеран тIелатар динарг хила мегаш ю хьалхо бакъонашларъярхойн компьютершна чуяьлла компани.\nШен материалехь Дуровс дагадоуьйту WhatsApp-на хIакерша хьалха а цу кепара тIелетарш дина хилар. Цунна иштта хета, WhatsApp кхоьллинчу наха хакершна тIелетарш дан леррина меттиг буьтуш бу аьлла, ФБР-н дехарца, хIунда аьлча компани Iамеркехь куп тоьхна йолун дела (Telegram-ан тоба дукха а хенахь Петарбухехь болх беш яра, ткъа цуьнан офис схьайилина СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхехь).\n"Тамашийна а дац диктаторшна WhatsApp дика хеташ хилар. Цуьнан кхерамазалла ца хиларо аьтто бо церан, шайн халкъанна тIаьхьа шпионалла лело, цундела WhatsApp-е болх бойтуш бу, Telegram йихкинчу пачхьалкхашкахь", – яздо Дуровс.


Тимошенкона амнисти ян некъаш лоьхуш ву Янукович\nШен политикан дуьхьалонча Тимошенко Юлия набахтера дIахеца некъаш лоьхуш ву ша аьлла дIахьедар дина Украинан президенто Янукович Виктора. Амма ПIераскана дийнахь, Ялтехь вист хуьлуш, цо элира, Тимошенкона амнисти ярх доьзна долу хаттар ма моттара атта дац аьлла.\nУкраинан хилла йолу премьер-министр карарчу хенахь токхуш ю шена тоьхна йолу 7 шо хан. Европерчу лидерша юх-юха а доьху Януковиче, даржах пайда а аьцна харцонаш лелийна аьлла 2011-чу шарахь набахти чуйоьллина йолу Тимошенко Юлия дIахецахьара бохуш.\nЛитван президенто Грибаускайте Даляс ПIераскана дийнахь дIахьедар дира Тимошенко маьрша ца яккхахь Лахьан-баттахь Вильнюсехь хир йолчу «Малхбалера накъосталла» саммитехь Украиница барт бийра бац Евроберто аьлла.


Абу ГIошехь Бехарш Нохчий бу Бохург Шеконе Диллина - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Абу ГIошехь Бехарш Нохчий бу Бохург Шеконе Диллина\nЦу мухIажарша Iедале бохуг ишта ду – харц стеган цIе муха туьллу аша. Аша хIун до хаьий шуна? Дукхах болу Абу-ГIошера нах шаьш Нохчий бу аларна реза бац. Нахана хаьа цу Iедалера хьаькамашна юкъахь совдегаралла юй. Израило гуттар бохуш дерг – Iаьрбийн орамаш дан дац Израилехь, Израилан латта Жуьгтийн ду – хIокху теорино Израило бохург тIечIагIдо. ХIара нах цу моттаргIашна чIогIа оьгIаз бахана бу, шайна бакъадерг хуун дела.\nКхаара, Зазадоккху-бутт 07, 2012


1 Chronicles Глава 2 American Standard и Чеченский (нохчийн мотт) переводы\nИсраилан кІентий бара: Раабан, ШимІа, Леви, ЯхІуд, Иссархан, Забул,\nДан, Юсуп, Бен-Яман, Наптал, Гада, Ашар.\nЯхІудан кІентий бара: Іаьр, Онан, Шейла. Цунна и кхо кІант вина хилла канаІанхо йолчу ШуІин йоІа. ЯхІудан дуьххьарлера доьзалхо волу Іаьр Делан бІаьргашна хьалха вон вара, цундела иза Дала валийтира.\nЯхІудан несо Тамарас ЯхІудана ши кІант винера: Парас, Зерахь. Верриг а пхи кІант вара ЯхІудан.\nПарасан кІентий бара: Хьацрани, Хьамал.\nЗерахьан кІентий бара: Зимари, Этан, ХІайман, Калкал, ДарІа. Уьш верриг пхи кІант вара.\nДалла лерина йохо дІакъастийна хІуманаш схьа а эцна, Исраилан халкъана бала тІебаийтина волу Ахари хилла Кармин кІант.\nЭтанан кІант вара Іазар-ЯхІу.\nХьацранина бина кІентий бара: Ярахьмиал, Рам, Килаб.\nРамин хилира кІант Іамминадаб. Іамминадабан хилира кІант Нахьшон, ЯхІудан тайпанан баьчча хилла волу.\nНахьшонан хилира кІант Салма. Салмин хилира кІант БоІаз.\nБоІазан кІант хилира Іабади. Іабадин кІант хилира Юшай.\nЮшайн хилира кІентий: дуьххьарлерниг Элиаб, шолгІаниг Абинадаб, кхозлагІниг ШимІа,\nвоьалгІаниг Натунаил, пхоьалгІаниг Радай,\nйолхалгІаниг Оцам, ворхІалгІаниг Дауд.\nЦеран йижарий бара: Царуят, АбигІал. Царуятан кхо кІант хилира: Абушай, Йоаб, ІасахІал.\nАбигІала вира кІант Іамасаъ. Іамасаан да вара исмаьІалхо волу ИтІар.\nХьацранин кІентан Килабан зудчо Іазубата йира йоІ Яриат. Цо бина кІентий бара: Ешар, Шубаб, Ардун.\nІазубат елча, Килаба шена Эпрати ялийра. Цо вира кІант Хьор.\nХьоран кІант хилира Ури. Урин кІант хилира Бацалиал.\nТІаккха Хьацранис, шен кхузткъа шо долуш, ГалІадан да волчу Макиран йоІ ялийра шена. Цо Хьацранина вира кІант Чагуб.\nЧагубан кІант хилира Яир. ГалІад-махкахь ткъе кхоъ гІала яра цуьнан долахь.\nАмма гешурхоша а, арамхоша а Яиран махкара эвлаш а, Кхинат-гІала а, цуьнца йоьзна хилла йолу кхузткъа юрт а цаьргара схьаяьккхира. Цигахь Іаш болу берриш а ГалІадан дех Макирах схьабевллера.\nКилаб-Эпратин махкахь Хьацрани веллачул тІаьхьа Хьацранин зудчо Аби-ЯхІус вира кІант Ашихьур. Цо ТакхоІ-гІала дІахІоттийра.\nХьацранин дуьххьарлера доьзалхо волчу Ярахьмиалан кІентий бара: хьалхарниг Рам, цул тІаьхьа Буна, Оран, Оцам, АхьъяхІу.\nЯрахьмиалан кхин а зуда яра. Цуьнан цІе Іатрат яра. Иза Онаман нана яра.\nЯрахьмиалан дуьххьарлера доьзалхо волчу Рамин кІентий бара: МаІац, Ямин, Іекхар.\nОнаман кІентий бара: Шамай, ЯдаІ. Шамайн кІентий бара: Надаб, Абишур.\nАбишуран зудчун цІе яра Абу-ХІаил. Цо Абишурана бина кІентий бара: Ахьбан, Мовлид.\nНадабан кІентий бара: Селад, Апайм. Селад, цхьа а бер доцуш, велла.\nАпайман кІант хилира Ишхьи. Ишхьин кІант хилира Шишан. Шишанан – Ахьлай.\nШамайн вешин ЯдаІан кІентий бара: ИтІар, ЯхІуната. ИтІар, цхьа а бер доцуш, велла.\nЯхІунатин кІентий бара: ПелатІа, Заза. Иштта яра Ярахьмиалан тІаьхье.\nШишанан, йоІарий бен, кІентий ца хилира. Цуьнан, ЯрхьаІ цІе а йолуш, мисархо волу лай вара.\nШишана шен йоІ оцу ЯрхьаІе маре яхийтира, ткъа цо вира кІант Атай.\nАтайн хилира кІант Ната, ткъа Натин хилира кІант Забад.\nЗабадан хилира кІант: Эплал. Эплалан хилира кІант Іабади.\nІабадин хилира кІант ЯхІу, ткъа ЯхІун хилира кІант Іазар-ЯхІу.\nІазар-ЯхІун хилира кІант Хьелац. Хьелацан хилира кІант ЭлиІаса.\nЭлиІасан хилира кІант Сисмай. Сисмайн хилира кІант Шалум.\nШалуман хилира кІант Якхам-ЯхІу. Якхам-ЯхІун хилира кІант Эли-ШамаІ.\nЯрахьмиалан вешин Килабан масех кІант хилира. Цуьнан дуьххьарлера доьзалхо хилира МешаІ. Иза Зипан да хилира. Килабан кхин а цхьа кІант Мареша хилира, иза Хьевронан да хилира.\nХьевронан хІара кІентий хилира: Кхорахь а, Тапухьа а, Рекхам а, ШемаІ а.\nШемаІан хилира кІант Рахьам, иза ЙоркхиІаман да хилира. Ткъа Рекхаман хилира кІант Шамай.\nШамайн хилира кІант МаІун, ткъа МаІун Байт-Цуран да хилла.\nКилабан гІарбаш-зудчун цІе Іейпа яра. Иза ХІаранан а, Муцин а, Газизан а нана яра. Ткъа ХІаранан хилира кІант Газиз.\nЯхІдайн кІентий бара: РегІам, Йовтам, Гишан, Пелат, Іейпа, ШаІапа.\nКилабан кхин гІарбаш-зуда а яра. Цуьнан цІе МаІха яра. МаІха яра Шебаран а, Тирхьанан а нана.\nИштта ШаІапан а, Шивин а нана а яра иза. ШаІапа Мадманан да вара. Шива вара Махбенан а, ГибаІан а да. Килабан йоІ Іахисат яра.\nКилабан тІаьхьенан цІераш хІорш яра: Хьор вара Эпратин дуьххьарлера кІант. Хьоран кІентий хилира: Кхиръят-ЯІарим-гІала дІахІоттийна волу Шубали,\nБайтлахам-гІала дІахІоттийна волу Салма, Байт-Гадер-гІала дІахІоттийна волу Хьарпа.\nКхиръят-ЯІарим-гІала дІахІоттийначу Шубалих схьабевлира хІаруахой а, манухьутхойн ахтукхам а.\nКхиръят-ЯІаримера тукхамаш хІорш дара: итархой, путахой, шуматхой, мишраІхой. Царах схьабевлира цорІахой а, эштаулхой а.\nСалмин тІаьхьенах схьабевлира: байтлахамхой, натІупатхой, Іатрут-Байт-Йоабан бахархой, манахьтихойн ахтукхам, цорІахой,\nиштта ЯІабац-гІалахь бехаш болу тептарш яздеш болчийн тукхамаш: тирІатхой, шимІатхой, сухахой. И тептарш яздинарш хилла Хьаматан тІаьхьенах болу кхенахой. Хьамат вара рахбихойн тукхаман да.


Шемара Идлиб хьокъехь саммит хилла ТехIранехь, ПIерасканде, Гезг. 7, 2018.\nШемарчу Идлиб провинцера хьал дIанисдар хьокъехь саммит хилла ТехIранехь. Цигахь дакъалоцуш бара Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а, ГIажарийчоьнан а президенташ.\nЦу кхаа пачхьалкхо барт бина Шемахь тIеман операци дIахьочу заманна аьлла, амма Туркойчоь шайн махка мухIажираш хьовдаш хиларх кхоьруш ю, нагахь Идлибехь тIом марсабалахь. Туркойн сингаттам коьртачех цхьа хаттар дара ТехIранерчу саммитан.\nИдлиб тIаьххьара меттиг ю Шемарчу оппозицин тобанаша шайн карахь латтош йолу. Президентан Асад Башаран эскарш тIемашца чудоьлхуш ду цига, Оьрсийчоьнан эскархоша гIортор а еш. Москохо а, Димашко а чIагIдо Идлибехь "исламисташ" олу нах бу бохуш.\nДуьненаюкъаралла саготта ю оцу регионехь дIаьвше герз лелорна – цигахь вехаш ву 3 миллион гергга маьрша вахархо. Iамерко дIахьедар дина дIаьвше герз лелийла меттиг нислахь, шаьш тохарш дийр ду Шеман тIеман объекташна аьлла.


Обновлено 15.02.2019 09:59 Автор: Administrator 15.02.2019 09:57\nӀусманан Басел вина Ӏ968-чу шеран чиллан беттан 22-чу дийнахь. Урдунера Заркъе цӏе йолчу юьртахь школа чекхъяьккхина. Эскарехь декхар дӀаделлачул тӀаьхьа (Ӏ990-чу шарахь) университетехь Бахаман а, тӏаламан а Ӏилма Ӏамо долийра. Кхаа шарахь университетехь дешначул тӀаьхьа, цхьацца хьелаш а, хьежамаш а хийцабелла, кхин некъ болийра Басела. Цул тӀаьхьа ӏаьмаркахь механика Ӏамо деша тасавелира. Ненан матте боьду некъ тӏаьхь-тӏаьхьа генаболура, амма цуьнга болу безам лахлуш-м бацара кӀентан. КӀеззиг деша а, яздан а кхуо бераллехь дуьйна ша ӏамийнера. Нохчийн мотт ӏамо меттиг йоцуш, хьеха адам доцуш, делахь а халонашна къар ца луш, ирсан гечо лоьхуш, дахаран гӏийла некъ бора Басела. Хан мел йолу а вайн къоман герзаца болу безам чӏагӏлора дайн махкахь са лаьттачу кӀентан. Бераллехь дуьйна герзаца йолу юкъаметтиг хьоме яра, цундела, цхьаъ мукъане а, шаьлта шен куьйга ян лаьара. Шераш дӏаэхарх, хан-зама яларх, шен Ӏалашоне кхача болчу лаамах юха ца волуш, баккхийчаьрга хоьттуш, вайн дайша герз муха дора тӀаьхьакхиа гӀерташ, къахьийгира Ӏусманан Басела. Хаарш гулдеш гӀеххьа зама яьлча бен, пхьалгӀе а ца хӀоьттира. Шен хаарех, говзаллах а пайдаоьцуш, ша пхийттара ваьлчахьана, таханналц сов дика иттех тур а, ткъех шаьлта а йина ваьлла.\nОбновлено 15.02.2019 09:51 Автор: Administrator 15.02.2019 09:50\nСуьйренашца шовданийн кортошка (мехкарша хиш оьцучy меттигашка) гуллуш хуьлура хьалха ярташкара нах, берриш а бохург санна. Баккхийнаш генахьо ховшура. Мехкаршца шайн бала а боцучу суьртахь, ткъа кегийнаш хина гергахьа хIуьттура, мехкаршка бист а хуьлуш.\nИштта гулбеллачохь дов даьллера Аласханан а, Ирсханан а берийн. ГIеметтахIиттина, тайна кIентий хиллера Аласханан кхоъ а, Ирсханан шиъ а. Кертах баккъаш а товжийна, вовшах агIош а тоьхна, хевшина Iаш дай а хиллера. Генахь а боцуш. Шайн кIентий а гуш.\nАласханан воккхахволчу кIанта, ласттийна тур тоьхна, Ирсханан воккхахверг охьавиллинера хоттала. ХIетта догIа а тийна, къегина малх а хьаьжна, луларчу баса стелаIад а хIоьттина, исбаьхьа-хаза суьйре хиллера и царна ирча еанарг. ТIаккха, шаьлта баттара схьа а йоккхуш, шен ваша вийначунна чукхоссавелира Ирсханан шолгIаниг, вукхарех цхьамма схьаластийначу шаьлтанна дуьхьал шен аьрру куьг а лоцуш. Ткъа и куьг, цу шаьлтано буткъачу пхьаьрсехула хада а дина, хоттала охьадоьжнера. Чхьап-аьлла. Шаьлтанца хьалакховдийначу вукху куьйга баьккхина шен куй цу доьжначу куьйгана тIе а тесна, шолгIа чукхоссавелла, шаьлта тоьхна, охьавиллинера шен ваша вийнарг.\nОбновлено 15.02.2019 09:50 Автор: Administrator 15.02.2019 09:48\nСо дукха леллера ваьлла, суо сайна ца карош я, карийча, тIепаза вовш…\n… со итт-шийтта шарахь Сибрехула хьийзинера, божалш деш, тхевнаш тохкуш, цул хьалха – бер долуш, – ткъе кхо шо кхаччалц, хIора аьхка жехь а воллуш…\n… со хилаза лам бацара, со шелваза – догIанаш а…\n… лам чохь буьйса хаза юлура, аьхкенан буьйсанаш…\n… со воьра цу хазалло…\n… со воьлхура, и хазалла лан а ца лой, хазалла дукха хаза хиларна…\n… сан дог чуьра хьалагIертара, са додура, тIепаза довш…\nОбновлено 15.02.2019 09:46 Автор: Administrator 15.02.2019 09:44\nШайн синхьашташний, шайн догlмийн аьттонний адамаша ца беш, ца кхуллуш а гlирс битина а бац. Цу тlера дlадоладелла lер-дахаран хатl хийцадалар а, адамийн ламасташ хийцадалар а, юкъаметтигаш хийцаялар а.\nРАМАДАН Самира Бено\nОбновлено 13.02.2019 08:34 Автор: Administrator 13.02.2019 08:32\nАхь йина йоцург, массо а чевнаш шайн пхенаш чохь тоь,\nХӀинццалц сема лаьтташ ю ахь йина чов,\nСуна а, цунна а юккъехь, дахделла, ца доьрзу-кх и дов!\nХӀай сан пхенаш чохь лелаш верг!\nХьо ца хилча, сан паччахьалла дужу,\nСан сина чохь лела нур шен некъах туьлу!\nСан кхане, бехказлонаш лоьхуш, ца йогӀуш юьсу!\nСан дог боданехь дуьжу,\nЦуьнан некъаш тӀехь къийгаш гӀуьтту!\nМаршалла ду хьоьга, сан лозу гIайгIа...\nВуьрхIитта дешдакъа ненан маттахь\nГадаев Мохьмад-Салахьан прозин лингвокультурни феномен


Лахьан-бутт 21, 2016\n4 шо хьалха Волгоградан кIоштехь, шен доьзалца юртбахаман болх бечу Вагапов Асланбека, Светлоярск куьпан куьйгалхо Крутов Николай тапча йиттина вер - йоккха резонанс а йолуш хилла зулам дара.\n40 сов шарахь оцу меттехь, даьхний а, аренаш а лелош, меттигерачу бахархошна белхан меттигаш а латтош ваьхначу цуьнгара и мел йолу бизнес дIаяьккха гIоьртинера Крутов Николай.\nШа а, Нохчийчохь тIом бинчу цо, нохчочунгара боцу мехах схьадаккха гIерташ хилла бIеннаш гектар йолу латта. И хIума лан ца делла, коррупционер, шен кабинет чохь тапча а йиттина вийнера Вагаповс.\nКоррупционер иза хилла аьлла чIагIдеш олийла ду, хIунда аьлча, и бохам хиллачул а тIаьхьа, меттигерачу бахархоша шаьш а оьрсаша, ша верриг цец а воккхуш, агIо лаьцнера нохчочун.\nМаршо Радино а дIаязбинера хIета цигара бахархой. ХIора а диканиг бен олуш вацара Вагапов Асланбеках, ткъа, цо вийначу Крутов Николайх цхьамма а дика дош ца элира, иза дуьненан хIуманех Iебар вацара бохуш. «Латта дезаш хилла иза, хIинца цуьнах Iабийна-кх иза Асланбека Юсуповича» бохуш, дуьйцура дуькхачара.\nИ гIуллакх кIоштан кхеле а делла, цигахь сацам бинера, бехке волу Вагапов Асланбек коьртаца цомгуш волу дела, эха шарахь дарбан хIусамехь латтор. Москохарчу Сербскин цIарахчу клинико, цуьнан могашаллна бинчу талламан жамI дара оцу сацамна кIелахь.\nЭха шарахь дарба а дина, ша вехачу кIошта юхавирзинера Вагапов Асланбек. ХIинца, иза юха а дIалаьцна, цхьа а дуьйцуш бахьана а доцуш. Чохь валлош ву Москохарчу Бутырка набахтехь, ша цхьаъ латточу камера чохь. Дуьйцу цуьнан шичас Алмоханов Якъуба.\nАлмоханов: «Шен стунвешица, иза машенан урхаллехь а волуш, цIавогIуш хилла иза. Астрахан кIоштехь, полицино саца а вина, юха а вигина, цигахь чувоьллина иза. Иза дарбан хIусаман чохь а валлина шина баттахь, чIогIа гIаролла а деш.\nсинкхетам,терапия,адвокат,Цул тIаьхьа, цуьнан могушаллина таллам бинчу Сербскин клиникехь юха а таллам а байтина, цара, шаьш хьалха бина сацам а хуьйцуш, «интенсиван терапи» ян еза цунна аьлла чувоьллина иза».\n«Интенсиван терапи» бохург ду: коьртаца телхина нах болчохь латторал сов, цигахь цунна «дарбана» олий мехий а детташ, молханаш а милош, адам шен синкхетамера ваккхар.\nИза дан гIерта цунна тIехь. Иза ша дерриг догIуш ду аьлла хета Вагапов Асланбекан гергарчарна, Волгоградан кIоштан губернаторера Бочаров Андрейгара. Изза адвокатна а хета, бохуш кхин дIа а дийцира Алмоханов Якъуба.\nАлмоханов: «Оцу адвоката а элира политикан бух болуш хIума ду иза. Губернаторера схьа ду иза. Цигара бахархоша, шаьш Iедална оьгIаз бахча, «шу Крутов санна дайа дезаш дара», олуш хилла.\nИза шена хезначу губернаторо аьлла, шен турпалхой лаьттахь бу, кхин турпалхо шена оьшуш вац кхузахь. Иза, схьагарехь низамхоша, жIалеш санна «тIекхета» боху омра санна тIеэцна».\nБочаров Андрей ши шо хьалха хIоьттина Волгоградан кIоштан дарже. Иза Нохчийчохь хьалхарчу тIамехь дакъалаьцна эпсар ву. «Оьрсийчоьнан турпалхо» седа а бу цуьнан. Иза дарже веъча доладелла Вагапов Асланбекан дуьхьала рогIера и дов.\nИштта, оцу кIоштехь керла губернатор веъча, меттигера политикан блогер Девяткин Андрей а чувоьллина, коьртаца цомгуш нах болчу дарбан хIусаме.\nШайн агIор, Вагапов Асланбекан гергара нах, и гIуллакх иштта дита лерина бац. Цара хIинцале кехат яздина, могушаллин а, чоьххьарчу гIуллакхийн а министаршка, йолийна йолу харцо сацаяхьара аьлла.\nЦара дийцарехь, Светлоярскан кIоштан бахархой а бу, шаьш дечу арзна тIетовр болуш. Масех де хьалха, бIе туьма а дахьаш, меттигера йоккха стаг еана хилла, чохь валлочу Асланбекна кхин да гIо дацара шен, хIара схьаэцахьара аш аьлла.


Беларусера араваьккхина Нальгиев чувоьллина Нальчикехь\nГайтаман сурт. Нальчикехь латтош бу цхьаболу гIалгIайн дуьхьалонан боламан жигархой.\nБеларусера араваьккхина гIалгIайн юкъараллин жигархо, блогер Нальгиев ИсмаьIил чувоьллина Нальчикехь йолчу ханна лецна нах латточу изоляторе. Цунах лаьцна хаам бо "Настоящее время" сайто, адвокатана Гашинский Антонна тIе а тевжаш. Цо дийцарехь, Нальгиевн гIуллакх къастор ду суьдехь.\nМаршо Радионо хаам бина ма хиллара, гIалгIайн юкъараллин жигархо Нальгиев цхьана ханна чувоьллинера Минскан Октябран кIоштан изоляторна. Европе ваха кеманна тIе хууш иза лаьцнера Беларусин дозанхоша кхаарин сарахь Минскерчу аэропрортехь. ТIаьхьо меттигерчу полицин куьйгалхоша сацам бира, кхеле а ца вуьгуш, иза шайн махкахваккха.\nНальгиев вара Зазадоккху-беттан 26-чохь Магасехь Нохчийчоьнца доза билгалдоккхуш тIеэцначу низамана дуьхьал митинг вовшахтоьхначерах цхьаъ. ГIалгIайн дуьхьалонан боламан куьйгалхой лецначул тIаьхьа царна тIехIоьттина Нальчикехь ша цхьаъ лаьтта пикет дIаяьхьира цо.


Оьрсийчу ма гIо аьлла Полшан Iедалша шайн бахархошка\nСтигалкъекъа-бутт 29, 2018\nОьрсийчу баха кхераме хилар дIахаийтина Полшин арахьарчу гIуллакхийн министралло шайн бахархошка. "Террор яржа кхерам бу цигахь. Алсамбала тарло и кхерам дуьненан Чемпионат йоьдучу юкъахь", - аьлла ду шинаридийнахь арахьарчу гIуллакхийн урхалло даржийначу дIахьедарехь.\nКъаьсттина сема хила веза стадионашкахь а, фанатийн зонашкахь а, иштта юкъараллан транспорт тIехь. Полшас ларбо шен бахархой Къилбаседа Кавказан мехкашка боьлхучуьра а, къаьсттина Кхарачойн-Чергазийчу а, ГIебарта-Балкхаройчу а, Къилба ХIирийчу а, ГIалгIайчу а, Дагестане а. ГIалгIайчу а.\nМаггане а могуьйтуш дац полшахошна ГIирме бахар. "Кхечу пачхьалкхашна а санна, Полшана а хета ГIирма Украинан дакъа. Низамаш хьоьшуш Оьрсийчоьно Украинан территорина аннекси яро Полшан цигахь болчу бахархошна консулан гIо кхачо таро лур яц. Цундела аьттехьа а мегар дац ГIирме баха", - аьлла ду дIахьедарехь.


ШолгIа мур хир бу Литван президентан харжамашкахь\nСтигалкъекъа-бутт 12, 2014\nКIирандийнахь Литвахь хиллачу президентан харжамашкахь толам баккха аьтто ца баьлла цхьана а кандидатан. И бахьана долуш шолгIа мур хир бу цигахь. Хьалхарчу муьрехь хьалхаяьлла карарчу хенахь Литван президент йолу Грибаускайте Даля. Цунна шайн каьжнаш дIаделла 46 процент харжамхоша.\nШолгIачу меттехь ву Европарламентан депутат Бальчитис Зигмантас. Цо гулдина 14 процент хиллал кхаьжнаш. Литван президентан харжамашкахь дакъалоцуш вара 7 кандидат. Кхаж тосуш дакъалецира 54 процент харжамхоша. Грибаускайтеса а, Бальчитиса а дакъа а лоцуш, шолгIа мур хир бу кху беттан 25-чу дийнахь.\nЛитван исторехь дуьххьара хаьржина йолу зуда-президент хилира Грибаускайте 2009-чу шарахь. Украинехь лелориг бахьана долуш Оьрсийчоьнна критика еш ю иза. ТIаьхьарчу хенахь цуьнан рейтинг хаа а луш хьала яьлла.


Нохчийчохь экстремисташ лоьху, Шемахь – нохчийн бераш, Францехь – гIалгIа вийнарг\nЧимаев- UFC-толам. Лас-Вегасерчу Fight Night 178 турнирехь Америкера латархо Миршерт Джеральд эшийначу Швецерчу нохчийн латархочо Чимаев Хьамзата ша чIогIа цецвьккхина, элира UFC-юкъараллин куьйгалхочо Уайт Данас.\n"Цкъа тоьхна. 17 секундехь. И кIант ша-башха ву ", - яздина Уайта твиттерехь.\nШоьтан сарахь латар доладеллачу 17 секундехь накаутца шена дуьхьаллаьтта Миршерт Дональд а эшош, UFC-н толам баьккхира 26 шо долчу Чимаев Хьамзата. Кхузза летта иза UFC-хь, тоьлла кхуззе а.\nЭкстремисташ лоьцу «гур». Кегийрхошлахь лела экстремизм Iорайоккху тест кечйина шаьаш, дIахьедира Нохчийчоьнан пачхьалкхан педагогикан унивеситетан векалша. Хеттарш кечдинчу говзанчаша тергоне эцна Кавказан къаьмнийн синкхетаман башхалла.\nБинчу хаамца, тестан башхалла зуьйш кечъеш динчу зерийн жамI кестта довзуьйтур ду дуьненаюкъарчу Iилман-практикан конференцешкахь а, Оьрсийчуьрчу Iилманчийн прессехь а.\n«Ломаев Оьрсийчоьнна дуьхьал». Финляндехь веха нохчийн мухIажир, Оьрсийчуьрчу а, Нохчийчуьрчу а Iедалан критик Ломаев Муса тоьлла цунна Оьрсийчоьно гIелояр толлучу\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан девнехь. 2004-чу шарахь цунна Соьлжа-ГIаларчу полицино йинчу гIелонна жоп луш, Оьрсийчоьно компенсаци йийр ю 50 500 еврона.\n"ХудаловгIар Оьрсийчоьнна дуьхьал". Оццу кхелехь дов дирзина Нохчийчуьра Худалов Муслим а, цуьнан нана Худалова Табарак а толарца. ТIехь Iазап латторна бехке йина Оьрсийчоь, цо Муслимна охьадуьллур ду компенсаци еш 67 эзар евро, ткъа цуьнан нанна – 2 эзар евро. Европан кхело Оьрсийчоьне хаийтина таллам кхоччуш бина боцийла а, Худалов харцонца набахте кхачийна хилар а.\n7 бер Шемара Нохчийчу. Нохчийчуьра бух болу 7 бер Шемара Оьрсийчу кхача тарло кестта. Берийн омбудсменан Кузнецова Аннин дешнашна тIе а тевжаш, хаам баржийначу Нохчийчуьрчу омбудсменан аппаратерчу векалша дийцарехь, пхи бер ду ДормидонтовгIарех (Макка, Iайша, Хадижа, Мансур, Iумар), АбкаровгIеран доьзалера – шиъ (ПетIамат, Маьхьди).\nКадыровг1еран карахь ю Нохчийчоь. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен йишин кIант, мехкан некъан инспекцин коьрта буьйранча Черхигов Идрис хIоттийна Гуьмсан а, Шелковскан а кIошташна тIехьажархо. Оцу даржехь вара хIинццалц Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр Алханов Руслан. Кадыров Рамзана хьалхо секторшка йийкъира республика, царна коьрте шен гонера хьаькамаш а хьовсош.\nТкъа карара бутт болалучу дийнахь синбахамаллин министран хьалхарчу гIовсан дарж делла Кадыровн йоIе – Кадырова Iайшате. Нохчийчохь Iедалан даржашкахь волчу I58 стагах 30 процент Кадыровн гергарнаш бу, 23 % - цуьнан юьртахой, I2 процент доттагIий а, церан гергара нах а.\nИсакова Лизанан «челакхалла». Соьлжа-ГIаларчу Старопромыслан кIоштан кхело набахтехь такха диъ шо кхайкхийна хIилланца шена дахаран аьттонаш бойтуш лелларна Исакова Лизанна. Оццул хан кхайкхийна кхело цуьнан кIантана а, яздира "Чечня сегодня" портало. Исаковас дуккха а яздина хилла мехкан куьйгалхошка, ша бIаьрзе, лелалуш а яц, шена гIодахьара бохуш. Маситтазза бина а хилла цунна аьттонаш.\nАмма хIусамах къайлах видеокамера а йоьллина, иза зийначу Iедалхошна гучудаьлла Айзан могуш-марша хилар. Исакова Лизанца цхьаьна бозбуанчаллаш лелорна бехкевина кхело цуьнан воI а.\nПутинан ахча дагар а деш… Американ сенаторша – шина а партийн векалша, республиканхоша а, демократаша а – низаман проект хIоттийна Оьрсийчуьрчу оппозиционерна Навальный Алексейна дIовш делла хила тарлучу Iедалерчу наханна дуьхьал санкцеш кечъеш. Низаман проекто президентан Трампан администраци декхарейо Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран а, цуьнан доьзалан а финансийн хьолах а, активех а йолу информаци йовзийта.\nНавальныйна дIовш далар талла деза Американ Штатийн химин а, биологин а герзашна тIехь терголатторах долчу низамца а\nдогIуш, и герзаш лелорна пачхьалкхашна дан догIу таIзар юкъа а доккхуш, боху сенаторийн дIахьедарша.\nГIалгIа вийна Францерчу Эврё гIалахь. Иккхинчу девнехь Африкера схьаваьллачу вахархочо тапча тоьхна вийна ГIалгIайчуьра схьаваьлла 23 шо долу Евлоев Хьамзат. Нохчийн а, гIалгIайн а лидерша дехна меттигерчу вайнехан кегийрхошка шайггара бекхамбан цагIертар, хилларг луьстучу полицина новкъарло цаяр, конфликт шор ца яр.\nЕсташ ю уьнан статистика. Оьрсийчохь дийнахь-буса COVID-I9 ун кхеттарца билгалвелира 7500 сов стаг. Оцу дийнахь дуьйна цомгуш хуьлучийн барам 7 эзарнал сов лаьтта. Десташ ду коронавирусах дараш ерриг а пачхьалкхехь.\nКурсанташ белла Украинехь.\nТIеман-транспортан Ан-26Ш кема чудуьйжира Харьковна гергарчу Чугуев гIалина уллехь шоьтан буса. Велла чуьра 25 стаг – Украинан хIаваан ницкъийн университетан курсанташ а, кемалелорхой а. Дийна висина ши стаг.\nКарабах тIеман кIуьралахь ю юха а. ТIеман хьал марсадаьлла Эрмалойчоьнан-Азербайджанан Карабахерчу дозанехь. Эскаре резерв озош ю ший а пачхьалкх. Эрмалойчоьно бахарехь, тIом болийнарш азербайджанхой бу.\nШен эскахоша Азербайджанан ши беракема а, чохь пилоташ боцу кхо кема а чудаийтина, аьлла Эрмалойчоьно. ТIом болийнарш эрмалой бу, дIахьедина Азербайджанан куьйгаллло. Байъинарш а , лазийнарш а бу шайн, аьлла Бакурчу Iедало. Конфликт йижо гIерта дуьненаюкъара ницкъаш а, хьукматаш а.


Newsru.com сайто дIакхайкхийна, шаьш болх сацош хиларх лаьцна\nNEWSru.com сайтан коьрта редактор Березницкая-Бруни Елена (архивера сурт)\nОьрсийчоьнан Newsru.com хаамийн гIирсо дIакхайкхийна, Стигалкъекъа-беттан 31-чу дийнахь дуьйна болх сацош бу шаьш аьлла. Порталан сайтехь бина цунах лаьцна хаам.\nРесурсо болх сацор "экономикан бахьанашца ду, амма уьш пачхьалкхерчу политикан ситуацино хIиттийна ду" аьлла, яздина бинчу хааман авторша.\n"2014-гIа шо дирзинчул тIаьхьа дуьйна къаьсташ дара, коьртера дуьйна географи хийцаелла ца Iаш, арахьара политика а, чуьра экономика а цхьана хийцалуш хилар", - аьлла, яздина хаамийн гIирсан дIахьедарехь.\nЖурналисташа билгалдаккхарца, зорбанан сурт "пачхьалкхан ресурсашна дезачуьнца къаьсташ дара", 2014-чу шарахь порталца болх беш хилла яккхий рекламаш йойту нах цхьана болх бечуьра а совцуш. Ткъа 2021-чу шарахь "кхоьрура" цаьрца юкъарлонаш лело кхинберш а.\n"Кест-кеста яздан дезара оха дозанаш деттарх юкъадохучу низамех лаьцна, ткъа тарлора уьш муьлххачу дийнахь а тхох хьакхадала. Дуккха а лараме нах а, бакъ йолу информаци кхачош йолу хьостанаш а арахьара агенташ а, экстремисташ а санна билгалбаха декхаре хуьлура тхо",- аьлла ду хаамехь.\nНТВ-н хаамийн интернет-портал санна 2020-чу шарахь схьайиллинера сайт ntv.ru. аьллачу адресца. Цуьнан болх болош дакъалоцуш вара медиаменеджер Носик Антон."Газпром-Медиан" дакъа телеканал хиллачул тIаьхьа хаамийн сайт Гусинский Владимиран куьйгакIел йисира, newsru.com. аьлла, цIе а хуьйцуш.


Москварчу метро чохь лелхийтарш дайтинчех вара Берлинехь вийна Хангошвили, аьлла Путина\n«Суна хаьа Берлинехь стаг вийнийла. Иза могIара гуьржи вац – цо жигара дакъалаьцна Кавказехь сепаратистийн агIор тIемаш беш. Иза къомах гуьржи а вац. И стаг оха лохуш вара, тIемало вара иза. Цу тIе, вуно къиза а, дукха цIий Iанийна а вара. Ша дакъалаьцначу еккъа цхьана акцехь цо вийнера 98 стаг. Москварчу метро чохь лелхийтарш дойтуш, хьалхаваьлла леллера иза», - аьлла Путина. Цо бахарехь, цунна «ца хаьа, цунах хилларг», бандитийн гIеранехь «хIуъа а хила тарло».\nСтаг верна аьттехьа а бехкебоцу Оьрсийчоьнан дипломаташ Германера арабахар нийса дац, аьлла хета Путинна.\nОьрсийчоьнан президента билгал ца даьккхира мацалера, хIун зулам ду Хангошвили Зеламхина бехкедийриг.\nДеношкахь Германин арахьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедира, ша Оьрсийчоьнан ши векал «персона нон-грата» кхайкхийна, Москвано Берлинехь стаг вер толлуш гIо цадарна», аьлла. Германин Инарла прокурора бахарехь, Хангошвили верна бехке хила тарло Оьрсийчоьнан я Нохчийчоьнан Iедалхой. Оьрсийчоьно бухбоцуш лору Берлино яьккхина гIулч.\nМарсхьокху-беттан 23-чу дийнахь вийра Хангошвили Зеламха. Оьрсийчоьно терроризмна бехке а вина, лаца кхийкхийра иза 2002-чу шарахь. Амма ша вехачу Гуьржийчохь цигарчу Iедало зийра иза, мукъавитира талораш дарна бехкеван бух а ца карийна.\nХангошвили вийнначу сахьтехь лецира куьг-бехке хила тарлуш волу стаг, амма цо тIе ца эцна шена бехк. Официалехь Германино яржонза ю цунах йолу информаци.\nШайггара зулам зуьйчу The Insider, Bellingcat и Der Spiegel хьостанаша баржочу хаамашца, Оьрсийчоьнан къайлахчу хьукматийн лаамца вийначух тера ду Хангошвили.


Мангал-бутт 22, 2013\nГуьржийчоь - Нохчийн мухIажирш чохь беха цIа, Паьнказа, 2013\nЦа хеддаш даймахках буьйлу нохчий, сил дукха безачу шайн махках. Орцахвала кху дуьнентΙехь вац цхьа а дожал. Масала, Германи нохчех юзуш лаьттий-те аьлла бу цига тахана баьржина мухΙажирш. Царех цхьамма дуьйцу бахьана. Цо ден къамел хезча, биса а бисиний-те Нохчийчохь къонахий, къинхетам, оьздангалла, олий карзахдолу дог...\nЦхьанакхеттачу Къаьмнийн Юкъаралло Дуьненаюкъарчу МухIажарийн Денца доьзна шайн мохк буьтуш бовда дезначу мухIажирийн терахь цкъа а ца хиллачу рекорде хьалакхаьчна - 45,2 млн.- аьлла, хаам баржийна. Оцу юккъехь лара догIу вайн къоман исторехь цкъа а ца хиллачу кепара лакхадаьлла долу Нохчийчуьра уьдучу мухIажирийн терахь а. И терахь дела денна десташ а ду.\nТахана а бу нах Нохчийчуьра уьдуш. Европе кхочучу мухIажирийн тулгIе цкъа а ца хиллачу кепара бохам а, керла хIума а ду. Цхьа де а ца долу я Берлине, я Вене, я Париже, я Брюсселе, - Варшаве-м муххале а, - нохчийн мухIажарийн дийнна тобанаш ца кхочуш. Оцу тулгIенан йист яц гучехь а.\n55 шо ду Тамарин. Масех де хьалха Берлинерчу "Моторка" олучу мухIажирийн лагерехь вовшахкхийтира тхо. Цу лагеран уьйтIахь, ТIулган экъанех диначу сирачу пхиеа гIаттах долчу, Советийн гIишлонаш дагайохкуьйтучу цIеношна юккъехь, уьйтIахь, буьрках ловзуш ду нохчийн бераш. ГIишлойн учахь хеза нохчийн аьзнаш, чоьнашкара схьаеттало нохчийн кхачанийн хьожа. Цу чоьнийн неIаршна хьалха, когара охьабаьхна, дIахIитийна кIархаш а бу Нохчийчохь базаршкахь бухкуш хуьлуш берш.\nКъонахий биса а ца бисина-те Нохчийчохь?..


Шемара а, Иракъера а шайн нах цIебарзо гIерта гIиргIазойн жигархой\nИракъера а, Шемара а 150 зуда а, бер а цIадерзо дагахь Iалашо тIелаьцна ГIиргIазойчуьрчу волонтераша. Шайн махкахой тIемаш боьлхучу меттигашкара даймахка берзорехь гIодан кийча бу гIиргIазой.\nШемара а, Иракъера а зударий а, бераш а цIадалош ен йолу некъан харж а шайна тIелаьцна инициативан тобан декъашхоша. Iедалхоша шайн агIо лоцур ю аьлла, догйовха бу уьш, амма цкъачунна хьаькамаша цхьана а кепара жоп делла дац царна.\n"Шен нах дIатосуш ца хуьлу" – оцу дешнашца дIайолийна Гезгамашин-баттахь Иракъерчу куьпара 150 зуда а, бер а даймахка дало кийча болчу гIиргIазоша шайн пресс-конференци. Шаьш гIо дан лууш ду бохуш, чIагIонаш йо инициаторша.\nТIеман кофликташ лаьттачу пачхьалкхера шайн нах цIаберзор доьхуш хьалхо Iедалхошка бевллера церан гергарнаш. Ткъа хIинца шайгара накъосталла дан гIерта хийра нах.\n"Юха а ала лаьа суна, политикаца доьзна ма дац хIара, йа и ахча луш болу нах гоьбевлла, телехьожийлехь гойту нах а ма бац. Тхуна Iаламат мехал ма ду хIара гIуллакх. Цхьана а кхетий, цхьа къам хилий, хIокху къоман векалш хиларе терра, вайн нах оцу юкъара схьабаха вай. Бац оха буьйцурш тIемалой лелларш. Кхело мах хадор бу церан, оха буьйцурш зударий а, бераш а ду", - аьлла инициативан тобанарчу Токтосунов Кубанычбека.\nГIиргIазойчуьра масех эзар стаг ву тахана Иракъехь а, Шемахь а, тобанхоша дийцарехь. Токтосуновс чIагIдарехь, шен нахаца йолчу уьйрашкахула а, халкъан дипломатехула а цуьнга шегга дерзалур ду гIиргIазой цIабалон хаттар.\nЦхьа бутт а ах бутт зама ю жигархочо Иракъан Курдистанца дийцарш дIахьо. ХIинца цунна гIо оьшу Iедалхошкара, документаш кечдеш а, цхьадолу бюрократин хеттарш листа а.\n"Тхайн чоьтах кема гIатто а кийча ду тхо. Мел ер йолу харж лоцу оха тхайна тIе. И цхьаъ ду. Ткъа шолгIаниг: цIа а балийна, Ошскерчу базарахь уьш оьабахкарх дIадолуш ма дац. Тхо кхета, церан психика галъяьлла ю. Цундела оха хIинцале а дийцина, дерзийна и хаттар а. Уьш цIа ма баьхкки, реабилитацин центрехь дIатарбийр бу, цига психологаш а, лоьраш а кхайкхина", - аьлла Токтосуновс.\nЦкъачунна мехкан Iедалша кхарна жоп делла дац. Йа арахьарчу гIуллакхийн министраллан пресс гIуллакхой а, йа консулан департаментехь а комментари яла цунах лаьцна кийча бац.\nШайн дийцарш кхи дIадахьа гергарчу деношкахь инициативан тоба Иракъе яха дагахь ю. Нагахь Iедалхой тIе ца тахь, кхи дIа шаьш дендолчух ца дуьйцу жигархоша.\nГIиргIазойчоьнан президентца цхьанакхета некъаш лоьхуш бу карарчу хенахь инициативан тобанхой.


"Вала воьжча бен цIа вохуьйтур вац хьо"\nКIира доьрзуш Европерчу адамийн бакъонийн кхело 114 орзах ша бина сацамаш бовзийтина, царех 111 арз бакъ а деш.\n"Медиазоно" гойту кхелехь тоьллачарна Оьрсийчоьно мел ахча охьадуьллур ду компенсацина – 641 эзар евро.\nДукхахболчу арзахошца харцо лелийна Адамийн бакъонаш а, коьрта маршонаш а ларъечу дуьенаюкъарчу конвенцин 3-гIа артикл талхорца – "Iазап дехкар". Доккхачу декъанна, хьехориг ду лецна нах къизачу, торуш доцчу хьелашкахь латтор а, дIасалелор а. Кхело, билгалдаьккхина, масала, тутмакхашна набахтехь меттигаш цатоар - иза "адам сийсаздар" ду, аьлла.\nАрзхошларчу Арслановна кхело кхачийна 5 000 евро компенсаци. Набахтехь эшначу хьелашкахь, боьхачу чоьна чохь кхобу ша, аьлла дара цуьнан арз.\n10 000 евро кхачийна Кабардоковна. Цо арздинера, набахтехь хьашт хилча цхьалха вуьсийла дац, чохь хьожа лаьтта, матардоьлла, боьха ду чуьра пенаш, кхача вон бу, аьлла.\nНижний Новгородерчу №11 набахтехь 6 шо даьккхинчу Загалов Эдуарда а, цуьнца кхин масситтаммо а динчу орзан цIе яра "Улезкин а, кхиберш а Оьрсийчоьнна дуьхьал". Цара шайна кхача ца тоьа, аьлла, арздинера. Веккъа цхьана Загаловна Оьрсийчоь декхарейина 5 000 евро дала.\nКхечу тутмакхашна а кхачийна Европан кхело пхийтта-пхийтта эзар евро – заьIапхошна латто догIу хьелаш дац набахтехь аьлла дара церан арз.\nМасала, "Джанаралиев а, кхиберш а Оьрсийчоьнна дуьхьал" цIе йолчу девнехь заьIапхойн гIудалкхахь бен лелалуш а воцу тутмакх леткъинера набахтехь пандусаш а, челакхчунна ваха оьшу кхидолу хьелаш а дац, аьлла.\nИ арзхо лаьцна 2005-чу шарахь. Шен лулахочуьнца, улле хиина, машенахь воьдуш хилла Джанаралиев. Новкъахь эскархошна машен ца сацийна цара, ткъа вукхара герз диттина, вийна машенлелорхо, чевнаш йина Джанаралиевна.\n1-чу группан заьIапхо а волуш вигина иза хIетахь кхеле. Шен лулахочуьнца цхьа а юкъарло дацара, гергахь вехаш хилар доцург, боххушехь, набахте хьажийна Джанаралиев. "Набахтин хьаькамо, вала воьжча бен цIавохуьйтур вац хьо, аьлла", - яздинера кхеле цуьнан зудчо.\nНохчийчоьнан лакхарчу кхело 12 шо хан тоьхна Джанаралиевна набахтехь такха 2005-чу шарахь. Мордоверчу набахте хьажийна. Ткъа цигахь шена латточу хьелашна реза воцуш, дуккхаза а лецна цо мацалла.\nТюменна гергахь набахтехь валлочу дагестанхочо Салимсултановс арздина хилла, набахтин кертахула парггIат дIасаволавала аьтто бац шен, ша накъостийн гIоьнца бен ара а ца валало, шена хеннахь гIудалкх а ца елира, заьIапхочунна латто догIу хьелаш а ца латтадо, аьлла.\nIазап латторах долу девнаш листина ца Iаш, Европан кхело листина Конвенцин 6-гIа артикл талхорах долу девнаш а – "кхел нийсонца яйта кхочу бакъо". Кхелаша бина сацамаш хеннахь чекх цабахар, тутмакхца лелон еза нийсонаш Оьрсийчохь низамашца къастийна яцар билгалдаьккхина Страсбурго.\nДагадоуьйту: Европан кхелан сацамашца а догIуш, тIаьххьарчу 20 шарахь Оьрсийчоьно арзхошна елла компенсаци ю 200 миллион евро гергга.


Футбол ловзучу майданара шен сурт зорбане даьккхина UFC-н экс-чемпионо Нурмагомедовс\nФутболан майданахь даьккхина сурт шен инстаграме хIоттийна UFC-н хиллачу чемпионо Нурмагомедов Хьабиба. "Исбаьхьа футболан Iуьйре", - аьлла, яздина латархочо кевнашна хьалха лаьттачу шен суьртана бухахь.\nМангал-беттахь ХIинжа-ГIаларчу "Легион Динамо" футболан клубо дехар динера Нурмагомедовга, шайца ловза контрактна куьйгъяздахьара аьлла. Клубан президенто Лахиялов Шемала хаам бира цунах лаьцна шен инстаграмерчу аккаунтехь.\nСпортхочуьнца хIоттийначу бертан боллу чулацам бовзийтинера цо, амма хоуьйтуш дацара гонораран барамах, дацара латархочо таIийна куьйг а.\nНурмагомедовс жоп деллера, за кийча ву "Легион Динамо" клубехьа майдана вала, нагахь санна, команда ловзур елахь Премьер-лигерчу футболхошца.