Абу Нувас — Википеди\nАбу́ Нува́с аль-Хасан бен Хани аль-Хаками (араб. أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي; VIII бӀешеран юккъ — 813—815 шераш) — Гарун-аль-Рашид а, аль-Амин а хенахь Ӏийна гӀарвелла Ӏарбой поэт.\nVIII бӀешеран юкъ\nАбу Нувас Викилармехь\n1.1 Жималла а, кхолларал дӀайолаяр а\n1.2 Махках ваккхар а, чуволлар а\n2 ТӀаьхьало а, виццавалар а\n3 Гоч а, литературоведени а\nЖималла а, кхолларал дӀайолаяр аНисъе\nАбу Нувас вара къе азатхон доьзулчура. Цуьна да вара цкъа Ӏарбош лецна лай вина. Амма тӀаьхьа цунна паргӀато елира. Иза тӀаьххьара Омейяди халиф Марван II эскерахь салти вара.\nАбу Нувас нана гӀажари яра. Цо рицкъ доккхура эханг йуьттуш. Абу Нувас вина Хузистана Ахваз юртахь. Цуьна вина шо тайп-тайпана яздо: 747 шера дуьна дӀа 762 шо кхаччалц. Шен жималла хан цо яккхинера Басрехь. Иза хаза хоьжа йолу бецаш йохкархон туькнахь бецаш гулъяш вара.\nАбу Нувасан шен да вевзуш вацара. Цхьаболчара олу Абу вина меттиг Басра ю, вукхара хьехош ериг Дамаск я Ахваз ю. Абу Нувас вахара Багдаде. Кесста и нахана вевзира шен самукъане поэзи бахьнехь. Цо шен байташкахь йуцура гӀум-аре а, гӀалахь долу дахар а, къеркъа малар а, таллар а. Иштта цо хестабо шен гӀолоцурш. Цунна хазахетара нах цецбохуш, цундела цо исламехь ца могуьйту хӀумнаш яздора.\nИсмаил бен Нубахт аьллера цунах лецна: «Суна цкъа а ца гинера Абу Нувасел дешна стаг, цунчул дукха книгийн шкафаш йолуш, цунчул дукха книгаш йолуш».\nVIII—IX бӀешерашкахь Басра яра Ӏарбой филологийн коьрта меттиг. Кхузахь Абу Нувасин бойзира филологаш-Ӏилманчаш. Цара гӀодира цунна цу хенахь хиллачух тоьлла образовани яккха. Кхузахь цунна вевзира Валиба ибн аль-Хубаб. Абу Нуваси аьтто белира Валибис ша дешархо хьаэцна. Валибас язйинарг цуьна вина гӀалин Куфан дуккха генахь евзуш яра. Кхузахь цуьна йиш яра шен хьехархон байташ ладогӀа а, дӀаязъя а, поэташан къовсамехь хила а.\nИштта а Валибис юкъавалира Абу «дашо кегирхойн» тобане юкъа. Оцу тобанехь йоккхура цо хан цкъа хьалха Басрехь а, цул тӀехьа Куфехь а, халифатан коьрта гӀалахь — Багдадехь а. Кхузахь иза тидаме ийцира а, шена тӀе а уьйзуьра гӀарвелла поэзин гӀолоцушволу халифас Харун ар-Рашид. Халифан уллу волуш цо Абу Нувасас язйора халиф а, цуьна гергарниш а, кхиболу а даржехь болу нах хестош байташ.\nАмма Абу Нувас даимна а сакъоьруш вацар. Цуьна байташкахь дуьнен харцо а юцу, адамашна гушйолу халонаш а. Цо ойланаш ю дуьненахь самукъадолуш а, валарах лаьцна дуьйцуш гӀила а. Оцунна бахьан цуьна шен дог-ойла бе доцург, юкъерчу бӀешерашкахь хилла поэзина билгало ю. Цу хенахь поэт цхьана болх бора тайп-тайпана жанрашкахь. Цо язйора дуьненах дог диллина элегиш а, дӀовше сатираш а, безам а, къерка а хаьстош байташ а.\nЦхьаболчу юккъербӀешарашкара критикашна дуьххьара дӀа цуьна стиль хазахератара. Царна юкъахь вара гӀарвелла прозаик а, филолог а Аль-Джахиз. Цо олура: «Суна цхьа стаг ца гина Абу Нувасал дик мотт хууш а, цо санна говза уьш вовшах хоттош а, цул дика цатамехь хазарах ларлуш а». Вукхарна хазахетар дуьххьара дӀа керла а, ша-тайпа а поэзин идейш.\nАбу Нувас вара вуно атта вехаш. Шен гӀолоцурш ша ларвахь а, во леларна бахьнехь дукхазза набахте чувуллура иза. Абу Нувас язйина байташ дукха нахан евзара — уьш кхета атта а яра, сирла васте а яра, царна чохь шира а, кхета хала долу а дешнаш дацара. Цуьна заманхой буьцу — цхьа болчара реза а болуш, вукхара реза а боцуш — цуьна халкъега бола безам.\nИ хан яра Ӏарбой культуран а, Ӏилманан а дашо хан. Багдад яра дуьненахь массарелла а йокху гӀала. Абу Нувас, схьахетарехь, керла халиф щеца дика хилийта лууш вара. Керла халиф дешна стаг лоруш вара наха.\nАбу Нувас хенахь Багдадера хьалдолу нахана юкъахь исламс къеркъа цамагийтар дицдина дара. Харун аль-Рашид а, аль-Амин а шайн цӀахь гӀовгӀане тойнаш йора. Царех тарбала гӀерташ цера гергарниш а, хьал долу нах а бохкур. Къеркъа духку туьканаш мархин баттахь бен дӀа ца къовлура.\nМахках ваккхар а, чуволлар аНисъе\nХарун аль-Рашидас шел хьлха хилла халиф Бармекид вийнера. Абу Нувасе Египте вада дийзира цо Бармекидаш хастош байташ язйинчултӀехь. Абу Нувас юхавеара Багдаде 809 шарахь Харун аль-Рашид веллачултӀехь. Абу Нувас аьтто хилира керла халиф аль-Амин хоьттина. Иза вара 22 шо кхьачна Абу Нувасас Ӏамийна Харун аль-Рашид кӀант. Шен гӀаръялла Касида аьлла байт Абу Нувасас язйира аль-Амин сай деш.\nШен тӀаьххьара шераш Абу Нувас даьккхира Багдадехь аль-Амин уллера поэт хилла. Поэтан заманхой, цуьна харцхьахиларна реза боцушшехь, неха тидам хьажора цуьна дешна хилартӀе, цунна кӀорге медицина а, астрономи а, кхидолу Ӏилманаш хаарна.\nАмма Абу Нувас чувоьллинера аль-Аминан цуьна малар а, талхар а кӀординчултӀехь. Схьадийцарехь, Абу Нувас я чувоьллинчохь велира, я Исмаил бен Абу Сахельс дӀовш малийна винера.\nЦхьаболчу цуьна заманхош дуьйцура набахтехь Абу Нувас дохко а велла дин тӀе вирзинера аьлла. Вукхара бохура цо язйина дохквелла байт шен халифига гечдайтархьам язйина.\nТӀаьхьало а, виццавалар аНисъе\nАбу Нувас лоруш ву Ӏарбой литературан сийлахь-воккха векал. Цуьна Ӏаткъар хаалуш ю кхоьчу тӀехьабехкина Ӏарбой яздархойн а, поэтийн а кхолларалехь. Царна юкъахь бу Омар Хайям а, Хафиз Ширази а. Абу Нувас забаре сурт гучудолу «Эзар а, цхьаъ а буьйса» аьлла туьйранашкахь.\nЦо вуно дукха байташ язйина. Цо язйина байташ массо а жанрашкахь ю. Цул совнах иза лоруш ву талламан байти жанр кхоьллинарг — тардийят. Абу Нувасал хьалха цхьаа вацар иштта байташ язъяш.\nЦо шена хетарг маьрша олура, цхьадериг цо аьлларг исламца догӀуш дацара. Цуьна произведениш паргӀата лелаш яра нахан юкъахь ХХ бӀешо кхаччалца. 1932 шарахь Каирехь арабелира цензурех чекхъбелла цуьна байти гулам.\nБагдад истори язъяш волу Аль-Хатиб аль-Багдади яздо, Абу Нувас Багдадехь Шинизи кешнашкахь дӀавоьллина аьлла. Оцу гӀалехь ю масийтта меттиг цуьна цӀе тиллина. Абу Нувас цӀарах урам бу Тигр малхбалехьара берд йистехула боьдуш. Иштта а Багдадехь йолуш ю цуьна цӀарах беш.\n1976 шарахь Абу Нувас цӀе Меркурий тӀехь йолу кратеран тиллина.\nГоч а, литературоведени аНисъе\nВуно дукху Абу Нувасас язйина байташ хӀинца а Ӏарбо маттара гочдаз ю. Ингалс матта а беккхина бац цуьна коьрта балхаш бе. 1933 шарахь арахецна йолу Ингармсас («Abu Nuwas in Life and Legend» («Абу Нувасе дахар а, цунах лецна дийцараш а»)) язйина биографин талламчохь Абу Нувасехь лаьцна хуушдерг кхаа дакъе декъна ду: цуьна дахар а, къайленаш а, кхоьллина хӀумнаш а.\nИштта а болуш бу кхи шиъ лараме Абу Нувасех лецна болх: Рейнольд Никольсон (Reynold A. Nicholson) «A Literary History of the Arabs» («Ӏарбой литературан истори», 1 ред. — 1907; 2 ред. — 1930); Филипп Хитти (Philip K. Hitti) «The History of the Arabs» («Ӏарбой истори», 1937; 8-гӀа ред. — 1963). Оцу шинна книгехь гуш ю цьуна заманхой Абу Нувасех лецна хетараг.\nЕвзуш ю Джеймс Критчек (James Kritzeck) язйина книга «Anthology of Islamic Literature from the Rise of Islam to Modern Times» («Ислам кхоьллинчу дуьна дӀа таханлера деношка кхаччалца Исламан литературан истори», 1966).\n↑ 1 2 ФЭБ: Фильштинский. Литература Зрелого Средневековья: [Арабская литература]. Общая … — 1984 (текст)\n↑ 1 2 Поэтическое наследие Абу Нуваса\n↑ (ингалс.) Abu Nuwas, Biographies, answers.com\nАбу-Нувас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.\nШидфар Б. Я. Абу Нувас. — М., 1978.\nИслам. Словарь атеиста. — М.: Издательство политической литературы. 1988. стр. 24—25.\n(ингалс.) Philip F. Kennedy. The Wine Song in Classical Arabic Poetry: Abu Nuwas and the Literary Tradition., Open University Press (1997)\n(ингалс.) Philip F. Kennedy. Abu Nuwas: A Genius of Poetry, OneWorld Press (2005)\n(ингалс.) Lazar, M. og Lacy, N. The care and feeding of gazelles — Medieval Arabic and Hebrew love poetry\n(ингалс.) George Mason. Poetics of Love in the Middle Ages, University Press, (1989)\n(ингалс.) Abu Nuwas, the first and foremost Islamic gay poet\n(ингалс.) Al-Funu.Org: Abu Nuwas\n(ингалс.) Abu Nawas, the Persian Arab\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абу_Нувас&oldid=4979217»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 5 май 17:38\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 5 май, 17:38.


Герат гIалахь вийначу стеган дакъа хьалаойу кранах кхозу\n"Талибан" (терроран болам бу аьлла, Оьрсийчохь йихкина ю) боламан декъашхоша нахана хьалха дIа а хIиттийна, масех стаг вийна. Афганистанан малхбузехь йолчу Герат гIаларчу коьртачу майданахь ирхъоьллина карийна диъ дакъа, кхин а кхо дакъа тIалибаша дIадаьхьина кхечу гIалашкахь а дIагайта, хаамбина и сурт гинчо Associated Press агенталлана еллачу интервьюхь.\nМеттигерчу хьаькамо бахарехь, и нах байъина, афганхойн бизнесхо а, цуьнан кIант а лачкъийначул тIаьхьа хиллачу кхийсаршкахь. Кхечу хаамийн гIирсаша яздарехь, лачкъийначех цхьаъ хилла "Талибанан" тIемало.\n"Церан декъий Гератан майданашкахь хьалаоьхкина оха, оцу тайпа зулам кхин цхьаьнга а ца дайта", - аьлла, дийцина Гератан губернаторан гIовса Маулваи Шаир Ахьмад Эмара.\nТIалибаша гIалин полицин куьйгалхо хIоттийначу Джалали Зиаулхака тIечIагIдина, кхийсарш хиллачул тIаьхьа тIалибаша кIелхьарваьккхинера, веа стага лачкъийна хилла да а, кIант а аьлла. Цуьнан хаамашца, лачкъийнарг вара "Талибанан" тIемало а, могIара стаг а.\n"Талибан" болам кхоьллинчех волчу моллас ТIураби Норуддина дIахьедира кху деношкахь Associated Press агенталле, тIалибаша кхел еш стаг вер юкъадалор ду, амма билггал бина сацам бац хIинца а, нахана гуш дийр ду таIзар, йа дац.\n1996-чу шарера 2001-чу шаре кхаччалц Афганистанан урхалла дечу заманчохь тIалибаша шога таIзарш дора дийлинчу зуламашна нахана а гуш етташ, велла дIаваллалц тIе тIулгаш детташ, йа куьйгаш-когаш дохуш.


Яздархойн къоьлла яц Нохчийчохь, церан кхолларалла оьшуш нах бацахь а\nНохчийн меттан этимологин дошам.\nНохчийн литературана кхиаме зама еана бахахь а, карарчу хенахь хIоьттина хьал баш дIоггара да воккхавуьйр волуш дац. Язъян говзалла йолуш дуккха а нах бу Нохчийчохь. Амма шаьш язйина книгаш зорбане яха аьтто бац церан. Цундела цу наха тоам бо интернетах.\nНохчийчохь хIора шарахь аьлча санна, дебаш бу яздархой. Царна юккъахь къона а, похIмалла долуш а, доцуш а шорта бу. Амма, массеран а, ка ца йолу, шай тептар зорбане даккха.\nИнтернето лучу аьттонах тоам а хеташ беха уьш. Шаьш язъйина йолу книга, хенахь, ешархоша каралацахь тамаш хета, масла, царах цхьаъ волчу яздархочуьнна Закриев Русланна.\nЗакриев Руслан: «Книгаш ешаран гIуллакх, чIогIа во ду. Книгиш йоьшуш нах кIезга бу. Еша тамехь книгиш а яц. Яздархой а бац. Зорбане йогIуш тамехьа книгеш яц. ПохIмалла долчу стаган, чекхавала аьтто бац.\nХьо мел говза яздархо валахь а, хьоьга оцу хаттарехь, Нохчийчохь долу гIуллакх чIогIа во ду-кх. Ас оцу сайн дешнех жоп ло. Книган зорба тухийла яц цхьанна агIор».\nЯздархочуьн говзаллийн зIийдиг гучуяьллачу стаган, гIо-накъосталла деш, махкахь шен цхьа а ницкъ гуш ца хета Закриев Русланна. Ала догIу, дуьненахь бIеннаш миллионаш долларшкахь, са гулйина «Аватар» филм, шен книги тIера яьккхина ю, аьлла, цуьнана режисерца Джеймс Кэмеронца кхеле вала кечлуш а ву нохчийн яздархо.\nЗакриев Руслан: « И болх беш, похмIалла долу нах лохуш а, царна гIортор еш а, цхьа а цхьанатохаралла яц кху махкахь. Иза боккха бохам бу. Яздархойн кхеташо хIун лелош ю хууш дац. Журналаш а хIун лелош ду а дац хууш.\nОцу хаттарехь чIогIа лоха барам бу. Кхеташонехь, Рамзана, цаьрга бохуш ду, цхьа а тамехь турпалхо а вац, тамехь язйина хIума а яц, кино а, спектакль а яц.\nХIун деш ду шу,шуна оццула йоккха гIишлонаш а елла, ахчанаш а делла, мичахь ду жамI, аьлла хаьттича, цара доьхьал олу, тхан драматургаш бац. Амма, хьо велча а, хьо цхьанна а тIегIахь а, ахь язйинарг йоьшуш стаг вац. Иза цьарга ешийта гIерта со, амма гIуллакх ца хуьлу. Оцу интернето гIо до суна. Цигахь сан йоккха аудитории а ю».\nХьалха санна Iедало, гIо-накъосталла деш дац, цу тайпа тIегIан тIехь къахьоьгучу нахан. Нохчийчуьра книгийн зорбаналла, хаддаза болх беш ю, амма, арахь лелош йолу юкъметтиг, ахчанехь йирзина йолун дела, церан ницкъ ца кхочу, уьш иштнехь зорбане яха.\nЦундела, иттанаш шерашкахь наха, агIонаш яъяллалца, ешна йолу, нохчийн литературан классика лоруш йолу книгаш арахоьцу кесст-кесста. Дуьйцу оцу зорбаналлийн коьрта редактора Чираева Раисас.\nЧираева Раиса: «Зорбане яхна, оьшучарех дукха книгиш яц. Айдамиров Абузаран «Еха буьйсанаш» ю оьрсийн а , нохчитйн а маттахь арахеца кечъеш. Сулейманов Ахьмадан «Нохчийчоьнан топонимия» а ю чIогIа хоьттундела, кечъеш.\nЦул совнах, Алиев Хьамзатан «забаре дийцарш» а ду зорбане яьккха кечъйина. Ишшта, «Нохчийчоьнан истории» шина томехь йолу, иза а ю. Оьрсийчн маттахь, тхан кхин авторш бац, дукхачу хьолехь, наркодиспансеран хьашташна хъажийна. Наркоманех лаьцна книгиш еш ю оха».\nНохчийн вону дукха ю, дуьненахь йовзийтича, къам йохьIаьржа хIуттара доцу литература. Амма, иза кхечу меттанашка зорбане йохучулла, ишшта а, кегирхошна дагахь хууш йолу, дуьненан яздархойн туьйранаш нохчийн метта догIуш ду. Бехк бац, нохчашна иттанаш шерашкахь чудиллина хIума ду, куьзган чу хаьжча, гуш дерг емал дан деза аьлла.\nЯздархойн къоьлла яц Нохчийчохь, церан кхолларалла оьшуш нах хилахь


Инзаре тамашийначу х1уманех лаьцна туьйранаш — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nКхоалг1ачу дийнахь а сарралц пондар а бина, сарахь хин коьрте а вахна, пондар лекхна Чхьайнин Чийрика. Ч1ог1а самукъане хилла цо цу дийнахь лиэкхарг, къена берш къонбаш, къонбелларш хелха бийлаш, сиглахула доьду олхазар соцуш, лаьттола доьда экха дижаш, кешнашкара белларш г1иттош. Ткъа а ла ца доьг1на ворх1 вешин йишас, — ела а ца елла, елха а ца йилхина…..\nКхоалг1ачу дийнахь а сарралц пондар а бина, сарахь хин коьрте а вахна, пондар лекхна Чхьайнин Чийрика. Ч1ог1а самукъане хилла цо цу дийнахь лиэкхарг, къена берш къонбаш, къонбелларш хелха бийлаш, сиглахула доьду олхазар соцуш, лаьттола доьда экха дижаш, кешнашкара белларш г1иттош. Ткъа а ла ца доьг1на ворх1 вешин йишас, — ела а ца елла, елха а ца йилхина.\n— Шен хьоьца цхьа а г1уллакх дац, — аьлла цуьнга ворх1 вешин йишас. — Чхьайнин къут1а а дуьркина*, сан ворх1 вешин керта ахь рема ца лаллахь.\n— Лиэла г1уо вайша, — аьлла Дикачу Къонаг1чо. — Аравала меттиг а яц, пхьоьхана х1отта накъостий а бан. Цхьа жимма дуьненах б1аьрг тоха вайша.\n— Дика ду делахь, — аьлла беркъачу дохарна, озачу говраца цунна улли ваьлла Чийрнк.\n— Ахь берк ма билла, Бабига д1аала дезаш цхьа кост дера сан. Ц1а хьадий вола со?\n— Вола, — аьлла, Дика Къонаг1, собур деш, сецна.\nК1ора санна 1аьржачу дина а хайна, к1ора санна 1аьржа ши леча шина белаш т1и а хадина, к1ора санна 1аьржа ши иэр улли а ловзуш, 1аьржачу дохарна кечвелла, детица, дешица кхелинчу герзашца шен г1одюкъ йиркина Дикачу Къонаг1чунна т1и вена Чхьайнин Чийрик. Г1овшашка вистхилале «хьо ма хье вели» я «х1унца г1орг ву-кх» аьлла юха а:\n— Берк ма биллалахь, — аьлла Чхьайнин Чийрика. — Х1унца а ц1а ца хьаьдча варг вац со. Бабига яра дог1а д1адала вицвелла хьавиэ хьона со. Хьо д1а волале. Со т1аьхьа кхирг ву хьона.\n— Дика Къонаг1, х1унца а ц1а ца хьаьдча ца вал со. Сайн къена Баба къинт1ера а ца йоккхуш муха г1орг ву со лела? Хьо д1авалале. Со окха дела сахьтехь т1аьхьа кхирг ву хьона.\n— Х1унца г1орг ву-кх вайши, — аьлла цо Дикачу Къонаг1чуьнга.\n— Яра жа ларка вайшимма, — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Овш сан дас мискачу нахана хьаша виэча а, вуьшта сакъина а дайа делла жа ду, — аьлла, ди д1ачовхина к1анта.\n— Я даьхни ларка вайшимма? — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Овш сан дас г1елчу нахана шура т1адам баккха а, даьтта-к1алд даккха а делла ду, — жоп делла к1анта.\n«Дависа-кх хьо соьга диэнача«, — бохуш, йоьхна ойла яш, дан амал доцуш, шен говр човхош, улли ваьлла Дика Къонаг1. Т1аьххьаре а: яра-х ма яй цо лоллура аьлла:\n— Яра говрийн рема лалц вайшимма? — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Г1елчу нахана дечиг да а, б1аьстина гота аха а сан дас елла говраш муха лоркург ю вайшимма? — жоп делла Чхьайнин Чийрико.\nКхи вист ца хилаш, «велла-м иштта а вуьшта а ваь1ллера со» аьлла, к1антана т1аьхьахоьттина Дика Къонаг1. Цхьана боккхачу х1орда йисте шайшиъ кхаьшча:\n— Дика Къонаг1, со оцу х1орда рема лалла вал хьона, — аьлла Чхьайнин Чийрика. — Со цу чу ваханачул т1аьхьа кху х1орда ти ламанаш санна яккхий 1аьржа чопаш яг1ахь, хьайн говра хайча варг вац хьо, сан дина а хай, к1оьла валалахь. Нагахь санна ло санна к1айн чопаш х1иттахь, сона х1умма а ца хиллийла халахь.\nКхино-о «ванах, к1айн чопаш яьркича ма вада ца элира цо«, — аьлла, дага а дена, юха вена Дика Къонаг1.\n— Дика Къонаг1, х1умма а дуй вайшинна т1аьхьа? — аьлла к1анта.\n— Деллахь, ло санна к1айн дохк-марха ма ю вайшинна т1аьхьа кхийнна йог1уш, — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Т1амна т1аьхьа сеца хьо я рема леллина хьалха вал хьо? — хаьттина к1анта.\n— Рема леллина хьалха вал со, — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Б1иж***, б1ижах даьлла, б1иж, хьо санна ца 1ена хьан да а вийнера оха, х1унца хьо к1ут1а кхийна-кх тхан дог иэт1о, — моьхь бетташ т1аьхьа кхийна кхо корта болу Ног1о. — Т1амна кечле. Хьатоха сона пхо.\n— Йигаш йолу рема а хьан ю, дагна дера а хьо хирг ву. Ахь тоха хьалха, — аьлла Чхьайнин Чийрика.\n— Дика ду делахь, — аьлла Ног1очо. — Хьала-1а кхоссавала ду вайшинна, д1ай-хьай кхоссавала дац, — олуш озийна пхо кхуьссина цо.\n— Т1аьхьа х1умма а юьй вайшинна? — хаьттина цо, шайшиъ дикка гена ваьллачу хенахь.\n— Деллахь, т1аьхьа кхийнна йог1уш цхьа ц1ен дохк-марха ма ю, — жоп делла Дикачу Къонаг1чо.\n— Т1аккха т1аьхьа сеца хьо я рема леллина хьалха вал хьо? — хаьттина к1анта.\n— Рема леллина хьалха варг ву со, — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Дика ду делахь, — аьлла буха сецна Чхьайнин Чийрик.\n— Б1иж, б1ижах даьлла, б1иж! — моьхь бетта ваьлла ялх корта болу Ног1о. — Ша веллалц хьан дас хьийзинера тхо, х1унца тхо хьийзо хьо къут1а кхийна-кх, — бохуш. Ткъа цо:\n— Хьа тоха суна пхо, хьуо иштта майра хилча. — аьлла.\n— Вийна ваша а хьан ву, юьгу рема а хьан ю, дагна дера а хьо хирг ву, ахь тоха хьалха.\n— Д1ай-хьай кхоссавала дац вайшинне, хьалий-1ай кхосса-вала ду, — аьлла пхо кхуьссина Ног1очо.\n— Дика Къонаг1, х1умма а юй т1аьхьа гуш? — аьлла.\n— Дера доллу дуьне 1арждина, т1аьхьакхийнна йог1уш цхьа 1аьржа дохк-марха ма ю, — жоп делла Дикачу Къонаг1чо.\n— Со х1унца халачу т1аме хотта везаш ву хьона, — аьлла Чхьанин Чийрика. — Нагахь санна, сан ницкъ иэшна, сан валар хилахь я сан дин сан ненан уьйт1а лаллалахь, а рема айхьа Чхьайнин Чийрик вуьркина ялий али, ворх1 вешин керта лаллахь, — аьлла весет а дина юхавирзина к1ант.\n— Б1иж, б1ижах даьлла, б1иж, ша веллалц хьан дас хьийзинера тхо, ткъа х1унца хьо кхийна-кх тхан дог иэт1о. Хьа тоха сона пхо, — бохуш.\n— Вийна ши ваша а хьан ву, юьгу рема а хьан ю, дагна дера а хьо хирг ву, ахь тоха беза хьалха, — аьлла Чхьайнин Чийрика.\n— Д1ай-хьай кхоссавала дац вайшинне: хьалий-1ай кхоссавала ду, — аьлла.\n— Велла сан к1ант? — хаьттина Жоьра-Бабас.\n— Ца велла, — жоп делла Дикачу Къонаг1чо. — Хьо йохий ма хьовза, аз вай верзорг ву.\n— Да велла юьсийла шу 1аьржа къайгаш, сан буьйра б1аьргаш мийла дукха хан ца йисна шуна, — бохуш, цкъа къайгашна пхорчий детташ, ткъа — Да велла йиса шу, меца берзалой, сан ховха даь1аркаш яжа ма ч1ог1а яккхъелла шу, жимма собур дейша, — бохуш, берзалошна пхорчий детташ 1иллачу Чхьайнин Чийрикана т1екхаьшна Дика Къонагг1ий, Жера-бабий б1аьргех ц1ий хьаддалц дилхина, ткъа цулла т1аьхьа аза ч1ог1а ларош, к1едачу пайтон чу а виллина, ца бирзина йорш.\n— К1ант верзийначунна сахьа деший ду, амма цхьа делан кхиэл хилла аза оцу чевнех лахь, ас кху туьраца шун кортош доххург ду, — бохуш хьийзаш хилла Дика Къонаг1, шен ц1а а, керта а верзаза.\nВайн хьойди чу лаьтташ йо1 ю-кх, — аьлла Чхьайнин Чийрике.\n— Хьан дина хьалхахь елахь, сан ю хьона, сан дина хьалхахь елахь, хьан ю хьона, — аьлла к1анта.\n— Деллахь ю аза хьан дина хьалхахь, — аьлла Дикачу Къонаг1чо.\n— Делахь дера ю иза хьан, — аьлла Чхьайнин Чийрика.\n— Марш йоцчу Х1олакхин марш хьан яьккхина ца хайначуьнга г1орг йолуш яц ша, — аьлла йо1а.\n— Аз цхьа х1ума доцуш ена яц вайн хьайди чу, — аьлла Чхьайнин Чийрика. — Со аз х1ун ду хьажа ца вахча варг ван.\n— Марш йоцу Х1олакхи, цо оллушехь шахьар чу мел долу адам дедда, цхьа б1арзе саг висца.\n— Ас марш йоцу Х1олакхи хьахошшехь а, доллу адам дада ма деди, а х1ун ду? — аьлла хаьттина к1анта.\n— Делахь б1аьрса а ца гуш волчу сонна х1у ховрг ду, дехьарчу шахьара а г1ой, хаттахь, — аьлла б1аьрзечо.\n— Шоллаг1ча шахьара кхаьшнача кхо:\n— Марш йоцу Х1олакхи, — оллушшехь, доллу адам т1апъаьлла сигла дели, лаьттах чу девли ца ховш д1адайна, царна хилларг х1ун ду ца кхеташ т1аьхьависначу къорачунна т1екхетта Чхьайнин Чийрик.\n— Ас марш йоцу Х1олакхи оллушшехь, яра доллу адам т1апъаьлла д1а ма дай, кхарна х1у хилла? — аьлла к1анта.\n— Деллахь, къонах, наха дийнаш дерг х1у ду ца хезачу сона х1у ховрг ду аза, эцца дехьарчу шахьар чу кхаьчча хаттахь, — аьла къорачо.\n— Марш йоцу Х1олакхи, — кхуьнан багара доллушшехь, сигал хьаладели ца ховш я лаьттах чу дуьйли ца ховш, доллу адам т1апъаьлла дада а дедда, вада ца луш цхьа астаг1 саг т1аьхьа висна.\n«Дала мукълахь, хьо-м сан керара варг вац хьона», — аьлла, т1екхеттача кхо, пхьарс лаьсна сацийна астаг1 верг.\n— Ас марш йоцу Х1олакхи оллушшехь, йокха кхаа шахьара чу мел долу адам ма деди, якхара лелорг х1ун ду, царна х1ун хилла? — аьлла Чхьайнин Чийрика. Ахь ма-дерра хьа ца дийцахь, ас окху минотехь корта д1абоккхург бу хьан.\n— Хьо кхоьллинчу делан дуьхьа, ас элира ма алахьара ахь цхьаьнгге а. Йокха хьона гуш йолчу кхаа шахьар чу мел долу адам, 1овкъаран**** даар а даош дацийна марш йоцчу Х1олакхис латта бухола цхьана Чхьайнин Чийрик ц1и йолчу к1ентан божли чу баккхайташ. Цундела бевдда а нах а. Д1о д1ахьаьжча, цхьа хоти гой хьона? — аьлла астаг1чо. Аза оцу марш йоцчу Х1олакхин беш ю хьона. Цига аз карорг ву хьона.\n— Кхаа шахьар чу мел деха адмаш, 1овкъаран даар а даош, дацийна ас хьан божли чу лаьтта бухола некъ боккхуш, хьо вийцаш а хезна, хьан мена сона г1о дан ницкъ кхочуг боцу дела. Цулла т1аьхьа а сайн йо1 хьан коьрана хьалха яйтира ас, хьо хьуо орцах варг вецар-те аьлла, хьона хилла чойнаш ховш.\nЯ хьона гинург сан х1усамнана ю. Ч1ог1а самукъне саг яра аза. Со мел г1елвелла я дог ца дог1уш хиларх цхьацца бегаш беш, п1елгаш 1итташ ловзарш дара цо. Цкъа цхьана дийнахь лела ваханчара ч1ог1а г1елвелла ц1а виэнача соьца даима санна п1елгаш 1итташ, ловзарш долийра цо. «Д1аялахь, дукха ловза-кх хьо, дог ца дог1учу хенахь а, — аьлла, ас д1а1оьттина пхьарсан гола, си метте а кхетта, елира аза. Оццул муьт1ахь, дог ц1ена йолу аза сайн керах яларна ч1ог1а воьхначу ас хьаец катоьхна сайн мара баьккхира….\n— Сан да, — аьлла цо. — Ахь къа хеташ, хьоме лелина со. Тахна хьо къинхетаме хилахь вайшиъ дийна юхадерзар дац. Д1ахьажал, гой хьона а д1ора ц1еран 1аьмнаш? Овш оцу сармакан ши б1аьрг бу хьона. А д1алатта 1аьржа хоте гой хьона? Аза цуьнан кхес ю хьона. Д1о нур сегаш гой хьона, дог1а дог1уш хаьштиг детташ санна? Аза цхьа х1ума хаелла цо хьекхочо цергийн суйнаш ду хьона. Вайшиъ д1орачу аза болчу лома буьххье хьаладаьлча, ши оьрг биллал ши к1аг боккхуш, сона шина ге т1и та1аделахь, дукха къиза шед тохий, ши айра даллал не1 даккхалахь. Иштта ахь со бурс бахь, вайша сармакан бага эккха кхиэдарг ду хьона. Хьайн кера даккхий тур а диталахь, цунна юххи лаций шиша а диталахь. Со ма-боьдду ц1оганола ара а иккхина, кху лам т1и хьалабала кхебай — дарг ду вайша. Ца кхедай — делла ду вайшиъ!\nКхино сахила герга дахханчу хенахь шина дина хьалха х1ума йила а, кху шинна воьдуш яа х1ума кечъян а хьалаг1аьттинчу шина йо1ана к1ентан дин дерриге а хьацарах буьзна, биъ ког вовшах а хьаьрчина, корта а уьллина, бехьош лаьтташ карийна. Сиха да сама а ваьккхина, шина йо1а хилларг хайтина. Да вала-кх хьо соьга диэначу, — аьлла воьхна хьаьвзина марш йоцу Х1олакхи. — Оццул ас хала валийначу к1ентан дин цомгаш хили. Цуьнга бала сан а тайпа дин а мичара хирг бу? Х1унца ас х1ун дарг ду техь?\n— Дала ма ваххле хьо, — аьлла берк баьккхина цо. — Со вижна 1иллашехь вахна веана-кх хьо. Со накъост ца хетара-те хьона, хьо хьуо вахийта ма ца валийнера ас?\n— Хьона хала ма хета, — аьлла к1анта. — Хьо г1уо накъост хеташ ца вахара со. Делахь а вайшиъ цхьаьна вахнехь ц1ий дахьаг децара вайшиммо.\n— Ох1-х1ай-кх, ма дукха 1илли-кх со, — аьлла, н1абарх йолуш санна, к1егар хайна зуда.\nЦхьана сага шен к1ант деша д1атосуш хилла. К1анта цхьа а х1ума ца 1амош, аза хьа юхалуш хилла. Иштта лела к1орда а дина а, к1ант а валош ц1а вог1уш, йовхонна хьаг а велла, 1аьндаг1е 1ахайна воккха саг, «охх1ай» аьлла, доккха са а доккхуш.\n— Х1ун бах ахь? — аьлла, мичара вели а ца ховш, лаьттах хьала гучуваьлла цхьа еха маж а йолуш, коьртах кхакханах йина пес а йолуш волу саг.\n— Ой, ас-м ца бах хьоь х1умма, — аьлла цецваьллачу к1ентан дас.\n— А бохург х1ун ду? — оьг1азвахна лаьттара хьалаваьлларг. — Хьо кхайкхина хьалаваьлла вац со? Х1ун бах ахь?\n— Ой, дера ца кхайкхина со-м цхьаьнгге а, — юха а кхеташ ца хилла к1ентан да.\n— Сан ц1е Охх1ай ю, — аьлла жино. — Со жин а ду, хьо кхайкхина хьадена. Валал, сан латта йиш яц, хьо х1ун кхайкха дийци.\n— Со яра к1ант деша д1авеллачуьра, кхин кхуо х1ума 1ама а ца тигна, яра а валош хьавог1уш г1ел а велла, 1ахайча, ас садаьккхира, «охх1ай» аьлла. Аза хьан ц1и юйла хайнехь йоккхург а ецара, — аьлла воккхачу сага.\n— Сан бала бац оцуьнца, — аьлла жино. — Хьо соьга кхайкхина. Дика ду. Яра к1ант соьга хьало. Ас 1омарг ву яра. Нийсса шо кхачча кхузза хьавоьллахь, — аьлла, к1ант а иэсна, т1апъяьлла жин д1адайна.\n— Сан дас хьехаг ду хьона, хьайна мел ч1ог1а 1емахь а, 1аьмнац алалахь, цо вийрг ву хьо, — аьлла. Хьехаш хилла жино к1антана:\n— 1еманий хьона? — олуш, хатта а хоттуш.\n— Ца 1аьмна, — жоп луш хилла к1анта.\n— Х1ан, д1аэца, — аьлла, жино, — Яр 1емаг волуш вац. Д1аваккха, д1авига хьайна.\n— Да, сох берстана бат1а боллаш су хирг бу хьона, — аьлла, — Со базара а бигий боркалахь. Амма кочара х1ума юха ц1а ялахь. Ахь аз д1алохь сан кхи ц1а вар хир дац хьона. Дуьнена т1и мел долу деший хьайна даларх 1еха ма лелахь.\nЦхьана дийнахь бож хилла к1антах. Ауа юркуш лаьттачу кхунна, д1о базара юккъехола лелаш волу к1ентан хьехархо т1ивена, «божах х1ун дех ахь?» — аьлла.\n— Собар де ахь, ахь соьга хьайна дешар ца 1емна, ца бехира? Ас барг бу хьан болх, цкъа со ц1акхачайта ахь, — бохуш.\n— Йо1! — аьлла муьхь тоьхна жино. Хьада а урс, я цхьа нисъелла бож ялий ас вайна.\n— Ца карадо сона! — аьлла дуьхьал кхайкхина йо1.\n— Урс ца карадахь, диг да! — юха мухь хьаькхна ог1аздаханчу жино.\n— Дера, дада, диг а-м ца карадо, — аьлла йо1а.\n— Бен а яц, ира х1ума я, — аьлла жино.\n— Дада, хьо хьуо ца хьаьжахь, сона цхьа а х1ума карош-м яц, — аьлла юха а йо1а.\n— Везан дела, ши кхокха хилайтахь тхойшиннах, — аьлла.\n— Везан дела, кхунах хи хилийталахь, сох пхьид хилийталахь, — аьлла, деле дехна йо1а.\n— Х1унца-м, дала мукъалахь, яра ас сайн вешига д1а, хьо ваха, лург бера, — аьлла, сихъелла юхановкъа яьлла.\n— Кхунах ц1и санна бовха малх хилийталахь, сох — мела мох, — аьлла, дехна к1анта деле.\nЙо1ах ц1и санна бовха малх хилла, к1антах — мела мох. Шен йохъеллачу жинан йишас, коч ластийна, б1аьрг 1абоьжна. Т1екхеттачу к1анта б1арг ша хьалха ма-хиллара йо1ана д1абиллина. Юха а шиъ дедда.\n— Мича даха а шиъ? — хаьттийна вашас.\n— А шиъ-м мича г1орг дара, со т1аьхьа яьлча, — жоп делла йишас. — К1антах хи а хилла, хьан йо1 пхьид хилла, хи чу леч1нера. Со д1аяхнийла хьажа гучукъеддачу йоь1ан, катоьхна б1аьрг хьабеькхи ас. Аза хьона ас хьа а биэ.\n— Мичахь бу иза? — хаьттина вашас.\n— Чета тесна ас аза-м, — аьлла, хьаьжначу йишица б1арг ца карина.\n— Везан дела, тхойшиннах цхьаннех борс хилийталахь, вукхунах буц хилийталахь, — аьлла, дуь1а дина кху шимма.\nЦхьа зудий, стаггий хилла дехаш-1аш. Цу шинни Бексолта бохуш к1ант хилла, куьйга т1е: «Цкъа катоьхчи, кхо лом лоцу Бексолта», — аьлла дешнаш а долуш. И к1ант дийнахь а чуьра аравала ваьхьаш ца хилла.\n— Кхунах вайшинна к1ант хир вац: пхийтта шо кхаьччи а, я дийнахь а, я буса а аравала ца ваьхьчи, вайшиъ х1ара ларвина дер дац, — аьлла, барт а бина, Бексолта хьуьнах д1акхоьссина дас-нанас.\n— Ахьа х1ун леладо, хьо х1ун стаг ву? — аьлла.\n— Со-м хьуьнахь лоьмаш леца веанера, — т1иэра йозу царна гурриг куьг д1акховдийна Бексолтас, нарах кхеравелла.\nБексолта карийна баккхий беш, кхаьънаш дохуш, вадийна шайн юьрта вигина цара к1ант: «Ва, цкъа катоьхчи, кхо лом лоцу Бексолта карийна вайна; кхуо юьйр ю вайн юьрта оьху борз», — бохуш.\n— Борз йог1у йолчу со к1елхуур ву, аша борз т1еталла, — аьлла, уьш д1а а х1овсийна, Бексолта попа т1е ваьлла, барзо ша вахьарна кхоьруш.\n— Ой, муха йий ахь х1ара? — аьлла, ч1ог1а тамаш бина дийнна юьрто а.\n— И сайна т1екхоччушехь, ц1аьххьана катоьхна схьалаьцначу аса, саттийна кагйира иза, — аьлла Бексолтас.\n— Т1ом балур бу вайга! Соьга говр къастаяйта рема схьаялае, — аьлла Бексолтас. Дечка хьостум а эцна, ремина юккъехула волавелла Бексолта, говрашна и 1уьттуш. Хьостум 1оьттича, д1аэккхарг юьтуш, д1авоьдуш цунна хьостум 1оьттича, д1а ца эккха говр карийра. Кхуьнан дагахь хилла, ша т1амна т1аьхьа вуьсу аг1о езаш, к1еда говр лахар. Ткъа Бексолтийна нисъелларг мелхо а, т1аме хоьхкуш, т1амах йоьлла говр хилла.\nЦуьнан бертаза цуьнгара даьллачу шина хьуьнаро дуьненчохь ц1еяккхийтина Бексолтин: «Цкъа катоьхчи, кхо лом лоцу Бексолта», — аьлла.\n— К1ант, кхера а велла, чу а вахана, воьлхуш 1аш хилла.\n— Кхера ма ло, аса г1о дийр ду хьуна. Хьо д1авоьдуш хьун йолчохь цхьа ц1а гур ду хьуна, цу чохь цхьа зуда хир ю хьуна1 1аш, чу а ца воьдуш, ни1арх кхузза п1елг тоха, и ара ера ю хьуна. Амма новкъа д1авоьдуш, цхьа т1ай гур ду хьуна, юха очу т1ай т1ехула волуш, цо узурш дийр ду хьуна, кхера ма лолахь.\n— Х1оа-м деар ахь, х1инца суна сан шад хьаян еза ахь, нагахь санна ахь нехан шад яхьахь, суна хуур ду, сайчун т1ехь тоьхна муьжалг ю.\n— И хала г1уллакх ду хьан дас хьуна т1едиллинарг, и шад хьан еллачу ненехь ю. Кхана хьайн нана йолчу ваха дезар ду хьан. Новкъа д1авоьдуш, говраш гур ю хьуна ерстина, амма уллохь буц гур яц. Царех цец ма ваьллахь. Д1авоьдуш цхьа доккха хаза ц1а долчу кхочур ву хьо. Т1е ма кхаьччинехь, кхузза хьайн нене кхайкха. Цо эр ду хьоьга дан дезарг.\n— Нана! — аьлла, мохь тоьхна цо. Нана ара ца яьлла, шолг1а тоьхна цо мохь, т1аккха а ца яьлла нана ара. Юха кхо кхоалг1а мохь тоьхча а нана схьа ца яг1ахь, х1ара лийр волуш хилла. Юха ч1огг1а кхоалг1а мохь тоьхна цо «Нана» — аьлла.\n— Х1ун еза хьуна? — аьлла.\n— Хьо ц1авеъча, хьуна да а, даьсте а доьхьал хьодар ду хьуна, и шад д1а а ца луш, хьайна хьалха тоха ахь. Кхин дерг хьайна хуур ду хьуна.\n— Хьало сан шад, — аьлла.\n— Ахь Жоьра-Бабин Жонсаркъа д1а а вихкина, суна ездарин коч яхьахь, со хьоьга йог1ур го, — аьлла, и шиъ т1ехьийзаш йолчу йо1а эла Тепсаркъе.\n— Жоьра-Бабин Жонсаркъа, вала, х1онсе г1ой вайша? — аьлла цо.\n— Со-м ца вог1у, эла Тепсаркъа, — аьлла Жоьра-Бабин Жонсаркъас, — т1еюха бедар а яц, т1ехаа говр а яц, юкъах д1адехка герз а дац сан.\n— Т1ехаа говр-а, т1еюха бедар а, д1адехка герз а ас лур ду хьуна, — аьлла хьовзийна иза эла Тепсаркъас.\n— Х1ан-х1а, — аьлла Жоьра-Бабин Жонсаркъас, — вай даханза ца 1аш делахь, сайна мел оьшу х1ума айса кечйийр ю ас.\n— Эла Тепсаркъа, х1орда чу г1ур ву хьо я х1орда т1ехь 1ийр ву хьо? — аьлла, хаьттина Жоьра-Бабин Жонсаркъас, шен накъосте.\n— Со х1орда т1ехь 1ийр ву, — аьлла жоп делла эла Тепсаркъас.\n— Со юха хьала т1еваллалц х1окху х1орда йисте 1елахь, — аьлла Тепсаркъе Жонсаркъас. — со лийр велахь, ц1аста санна ц1ен чопаш т1еевр ю хьуна х1ордана, т1аккха хьо ма ваддало вадий гена валалахь; нагахь санна со ца леш вуьсуш хилахь, ло санна к1айн чопаш т1еевр ю хьуна х1ордана, т1аккха со юха хьалаволий хьажалахь.\n— Д1о вайна т1аьхьа бог1у бода х1ун бода бу-теша, ма ч1ог1а т1етаь1на бог1у иза?\n— Иза-м вайна т1аьхьавог1у говрийн да вара. Д1а а къаьстина яханчу айг1аро хаам бина цуьнга. Хьалхара рема лоллур ю ахь я т1аьхьара орца юхатухур ю ахь? — аьлла, вистхилла Жоьра-Бабин Жонсаркъа эла Тепсаркъе.\n— Ас хьалхара рема лоллур ю, — аьлла, рема а лаьллина д1аволавелла эла Тепсаръа, т1аккха Жоьра-Бабин Жонсаркъа, т1амна кеч а велла, бухасецна.\n— Х1ан-х1а, Жоьра-Бабин Жонсаркъа, — аьлла цо, х1инццалц хьан дас хьийзина тхо, х1инца хьо а волавелла тхо хьийзон. Т1ом болабе хьайна х1инца.\n— Ва 1аьржа Хожа, дог дера а хьо ву, сина саготта а хьо ву, юьгуш йолу рема а хьан ю. Болабе хьайна т1ом, 1аьрж-Хожа, — аьлла Жоьра-Бабин Жонсаркъас.\n— Х1а-х1а, Жоьра-Бабин Жонсаркъа, — хаьттина эла Тепсаркъас, — д1о вайна т1аьхьабог1у 1аьржа бода х1ун бода бу-те? Ма доккха х1ума ду иза!\n— Иза-м х1ума дацара, говрийн да ву иза, вайна т1аьхьаваг1уш. Эла Тепсаркъа хьалхара рема лоллур ю ахь я т1аьхьара орца юхатухур ахь? — аьлла хаьттина Жоьра-Бабин Жонсаркъас.\nАс хьалхара рема лоллур ю, — аьлла, рема а лаьллина, д1аволавелла эла Тепсаркъа. Т1аккха, Жоьра-Бабин Жонсаркъа, т1амна кеч а велла, т1аьхьа сецна.\n— Х1ан-х1а, Жоьра-Бабин Жонсаркъа, — аьлла цо, — х1инццалц хьан дас а хьийзина тхо, х1инца ахьа а ца дуьту тхо даха, т1ом болабе хьайн.\n— Ва 1аьржа Хожа, дог дера а хьо ву, сина готта а хьо ву. Юьгуш йолу рема а хьан ю. Вийна 1уьллуш волу ваша а хьан ву, т1ом болабе ахь, 1аьржа-Хожа, — олуш, жоп делла Жоьра-Бабин Жонсаркъас.\n— Жоьра-Бабин Жонсаркъа, х1ун ду техьа вайна т1аьхьа-дог1ург? Ма буьрса 1аламат ду иза!\n— Иза-м х1ума дацара, — олуш, жоп делла Жоьра-Бабин Жонсаркъас, — вайна т1аьхьа вог1уш говрийн да вара иза-м. Х1а-х1а, эла Тепсаркъа, хьалхара рема лоллур ю ахь я т1аьхьара т1ом юхатухур бу ахь?\n— Ас хьалхара рема лоллур ю, — аьлла говраш а лаьхкина, д1авахана эла Тепсаркъа.\n— Х1а-х1а, — олуш вистхилла воккхах волу ваша, — х1инццалц хьан дас хьийзина тхо, х1инца ахьа а дуьтуш дац тхо даха. Т1ом болабе соьца, Жоьра-Бабин к1иллу!\n— Дог дера а хьо ву, сингаттаме а хьо ву, оха юьгу рема а хьан ю, вийна 1уьллу ши ваша а хьан ву, — т1ом болабе ахь, — олуш, жоп делла цунна Жоьра-Бабин Жонсаркъас.\n— Эла Тепсаркъа, корта а, т1ера коч-хеча а схьадаккха х1окху велла 1уьллучу Хожин.\n— Со ваьхьар вац, ас боккхур бац цуьнан корта а, я цунна т1ера коч-хеча а, ваьхьар вац со, — бохуш, инзарваьлла хьевзина эла Тепсаркъа.\n— Схьабаккха цуьнан корта, х1умма а хир дац хьуна, иза-м велла 1уьллуш вай, схьа ца баьккхича бер бац иза. Со динара охьа воьссича, юха т1ехаалур воцуш, чов хилла суна, — аьлла Жоьра-Бабин Жонсаркъас. Эла Тепсаркъа х1уъу а хилча а ца тигна велла 1уьллучу 1аьржачу-Хожин корта а, ез-дарин коч-хеча а схьадаккха.\n— Х1а-х1а, эла Тепсаркъа, — аьлла цо т1аккха шена тешнабехк дагахь болуш волчу ямартчу накъосте, — Жоьра-Бабин Жонсаркъа вехка а вихкина дохьу ас, алий, х1ара ез-дарин кучамашший, хечешший, говрийн ремий вайша ший а т1ехьийзаш волчу йо1е д1алолахь. Т1аккха х1ара кхо корта сан нене д1алолахь, со ц1а вог1ур воцуш вуйла д1а а хаийталахь…\n— Х1умма а дац — шен а, шен ден а ч1ир-х лехний цо, — бохуш, кортош охьа а дехкина, уьш д1ай-схьа а керчош, сакъераделла 1аш хилла Жонсаркъа вина нана.\nЦу хенахь мичара долу ца хууш, йоь1ан куча-кара «зов» аьлла, чудоьжна цхьа к1айн ши шай. Иза шен кучара охьаэга доьлла ахча ду моьттуш — дават1а хьа, кучара ахча охьаэга а доьлла-кх сан, аьлла, куьг хьаькхна схьа а эцна, иза буйна а доьллина, охьахиъна йо1.\n— Ма дукха 1иллина со вижна, — аьлла, ирах1оьттина Жоьра-Бабин Жонсаркьа. Т1аккха шинне а говрийн б1аьргех а хьаькхна цара к1айн ши шай — уьш а, б1аьргаш то а белла, д1ах1иттина.\nПросмотров 15 905\nтуьйранаш чеченские сказки\nА где прочитать произведение Хамидова Хьамида «Абубешар»?


Москвара Сийлахь-еза Матрона — Википеди\nМосквара Сийлахь-еза Матрона\nцӀе в миру\nМатро́на Дими́триевна Ни́конова\n1881 я 1885 шарахь\nРоссийски импери, Тульски губерни, Епифански уезд, Себино юрт.\n1952 шеран 2-гIа май\nССРС, РСФСР, Химкински кIошт, Сходня гIала\nМатрона Московски (ма-ярра цӀе Матро́на Дими́триевна Ни́конова). Билггал йина шо хууш дац 1881 йа 1885. Себино бохуш юртахь йина, иза хилла Тульски губернин Епифански уездан чуйохуш (хӀинца Кимовски кӀошт, Тульская область) — кхелхина хӀутосург беттан 2-чу динахь 1952 шарахь Сходня цӀе йолчу белхалойн эвлахь (хӀинца Химки-гӀала) Московски область. Оьрсийн керста динан килсехь лоруш ю эвлаяъ санна.\nДахар а, доьзал а[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМатронан да-нана а ахархой хилла. Цхьадолу документаш тӀехь (масала 1911-чу шеран Тульски губернин юртан бахархой ларар) иза 1883-чу шарахь йина боху, амма Даниловски кешнашан 1952-чу шеран регистрационни кехаташ тӀехь лаьтташ 1885-гӀа шо ду. Жималлехь дуьйна бӀаьрзе хилла Матрона. Де Дмитрии виъ доьзалхо хилла Пелагея (йа Мария), Иван, Михаил. Цхьаболу историкаш Матрона долаяьккхина йоI хилар бохуш меттигаш ю.\nБархI шо кхаьчна йолуш а инзаре чӀогӀа Ӏисах а, керста динан низамехь тешаш яра Матрона. Цомгуш нахан дарба леладора цо. Цул сов, хиндерг схьадийца хьуьнар дара Матронехь. 17 шо долуш заьӀапхо йисина хилла иза, цул тӀаьхьа меттахь йисина.\nЖималлехь Матрона аренца лаьлла. Юртар латтден (помещикан) йоӀанца Лидия Яньковац дукха зиярташ дина цо. Уьш хилла Киеван Печерски лаврехь а, Троицан Сергиеван лаврехь а, Санкт-Петербургехь а. 1899-чу шарахь Кронштадстки коьрта килсехь эвлаяъ Иоанн Кронштадскиц вовшахкхетар нисделла цуьн.\n1912-чу шарахь кхелхира Матронан да- Дмитрий Иванович Никонов.\nОктябран революци хилчул тӀаьхьа дакъаза йелира Матрона а, цуьнан накъост Лидия Янькова а. Болх а, юург-молург а лоьхуш лелаш бара уьш. Хетарехь, 1925-чу шарахь Москох дехьайелира иза. Шен цӀено дацар цуьнан, цундела доттагӀаш а, бойзуш наха Ӏунал дира цуна, дика а тӀелецира.\n1949 шо кхаччалц Москохь Ӏаш яра иза, шира дечиган цӀено чохь, Арбатан йистехь,Староконюшенни урамалгехь, 30-гӀа лоьмар йолу цӀено дара иза (хӀинца дац и цӀено).\n1950-1952-чу шерашкахь Сходня цӀе йолу гӀалахь Ӏаш яра, шен гергарчу нахехь Курочкинаргехь.\nЦуьнан Житие тӀехь дуьйцу, цо дийнахь шовзткъе стаг тӀелоцар бохуш, дарба дора цомгуш адамашна, дог оьцу хьехам а бора халонаш тӀехоьттан болу нахан. Буьйсана Деле доӀанаш дора. Гуттар килсан чохь дохкойолар, ардамдош (причастие) юкъахь дакъа лоцар. Дийна йолуш Троицан Сергиеван Лавран монахаш къобалйина иза.\nӀожалла[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМатрона Московски кхелхина 1952 шеран хӀутосург беттан (майехь) 2-чу дийнахь. И йелчу дийнахь даьхна сарташ дисан. Килсан ламаст (отпевание) дихкина Донски урамехь йолу Ӏийса Ненан нийса Бедарш тӀейохаран килсехь. Ламаст кхочушдира Матрона лоруш а, къобал йеш хилволу протоиерейо Николай Голубцовс.\nМатронан лаамца иза дӀайоьллира кош чу Даниловски кешнашкахь 4-чу майехь . Килсан йистехь хьаржинер цо шен меттиг.\nТаханлерачу дийнахь иза кхечу меттехь дӀайоьллина ю- Покровски монастырехь, амма керста наха зиярт до цуьнан Даниловски кешнашкахь долу жим килсан (часовня) тӀе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Москвара_Сийлахь-еза_Матрона&oldid=5408894»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 18 ноябрь, 07:41.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - "Ахьад" хьадис бохург хIун ду?\nАссаламу Iалайкум! Дала диканца бекхам бойла хьуна!!! Сан хаттар "ахьад" хьадисех лаьцна ду, оцу хьадисех лаьцна ахь суна кхетам белча, ахьа суна дийриг доккха накъосталла дара.\n«А́хьа́д» бохург Iаьрбийн маттахь «ва́хьид» бохучу дешан дукхаллин терахь ду, «ва́хьид» бохучу дешан маьIна «цхьаъ» бохург ду.\n«А́хьа́д» хьадисаш бохучу дешан «цхьаццамма дийцина» хьадисаш аьлла маьIна даккха мегар ду. Ткъа и бохург хIун ду?\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла долу дешнаш вайга схьакхачеран некъахь уггар хьалха лаьттарш асхьабаш бу. Царна хезна доьххьара Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дешнаш олуш. ТIаккха цара шайна хезна долу дешнаш вовшашна а дийцина, тIекхуьучу керла чIурана а дийцина, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – веллачул тIаьхьа. Оцу керла чIурах «та́биIу́н» олу, цуьнан маьIна «тIаьхьабогIурш» ду. Асхьабаш ган а гина, цаьргара Iилма а, хьадисаш а схьаэцна болчу нахах олуш ду и «та́биIу́н». Иштта, асхьабаша шайна хезна долу хьадисаш оцу табиIу́нашка дийцина.\nТIаккха, асхьабаш беллачул тIаьхьа, оцу табиIунаша шайна цаьргара хезна долу хьадисаш шайл тIаьхьа богIучаьрга дийцина, иза кхоалгIа чIор хуьлу хьадис дийцарехь.\nТIаккха цара шайна та́биIу́нашкара хезнарг шайл тIаьхьа богIучаьрга дийцина. Иштта, масех чIор юкъахь а нислуш, Имам Бухарийга а, Муслиме а, кхечаьрга а кхаьчна и хьадисаш. Масала, Имам Маликна а, Пайхамарна а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – юкъахь ши чIор ду: На́фиI – Ибн Iумар. Вуьшта аьлча, Имам Малика дийцинчу цхьадолчу хьадисийн «исна́д» иштта ду: Имам Ма́лик – На́фиI – Ибн Iумар – Пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна). Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьаъ олуш Ибн Iумарна хезна, Ибн Iумар асхьабех ву; Ибн Iумара и шена хезнарг На́фиIе дийцина, На́фиI та́биIий ву; На́фиIа и шена Ибн Iумарера хезнарг Ма́лике дийцина. Имам Малика тIаккха иза шен «Ал-МуваттIаъ» жайни тIехь дIаяздина, шеца Iилма Iамийначу шен мутаIеламашна дIа а дийцина, масал далийча церах цхьаъ Имам ШафиIий а хилла.\nИза вайга хьадис кхачаран некъан масал а, куц-кеп а дара.\nЦул тIаьхьа, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла долу дош дуккха асхьабаша дийцича, масала итт, ткъа, ткъеитт асхьаба, тIаккха цаьргара схьа уьзза дош дуккха табиIу́наша дийцича, тIаккха церал тIаьхьа долчу чIуро цаьргара схьа уьзза дош иштта дукхаллийца дийцича, кхидIа а и дош иштта дукхаллийца дуьцуш уммат юкъахь даьржича, цунах «мутава́тир хьадис» хьадис олу. «Мутава́тир хьадис» бохург вайн матте «дуккхаммо дуккхангара дийцина хьадис» аьлла даккха мегар ду, йа «дуккхаммо шаьш санна болчаьргара дийцинарг» ала мегар ду.\nТкъа, «мутава́тир» доцу хьадис дерриге «а́хьа́д хьадис» лоруш ду. Масала, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьа дешнаш олуш цхьана асхьабана бен ца хезна, йа шинна бен ца хезна, йа кхаанна бен ца хезна, йа вуьшта аьлча дуккха асхьабашна ца хезна. Ткъа оцу цхьана асхьаба, йа шиммо, йа кхааммо и шайна хезнарг дуккха а табиIунашка дийцина, масала ткъеитт та́биIийга. ТIаккха цара и дешнаш кхидIа а дуккханга дийцинга. Цунах «а́хьа́д хьадис» олуш, хIунда аьлча и хьадис дийцинчу доьххьаралера чIура юкъахь йа цхьаъ, йа шиъ, йа кхоъ бен асхьаб вац. ХIунда аьлча, и хьадис цхьана асхьаба, йа шимма, йа кхаамма бен дийцина ца хилча, иснад юкъара асхьабийн чIор цу хьолехь дуккха а ларалуш дац, цундела дуккхаммо дуккхангара дийцина ца хуьлу иза. Иштта хила йиш ю иза кхидолчу чIу́раца а, масала Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дуккха асхьабаша дийцина иза, цаьргара схьа а дуккха табиIунаша дийцина иза, делахь оцу табиIунашкара схьа кхечарна иза дийцинарг ши-кхо стаг бен вац, цундела иза «а́хьа́д хьадис» лоруш ду.\nХьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́нийс – Дала къинхетам бойла цунах – хьадис вайга схьакхачаран некъаш билгалдеш, аьлла: «Хьадисан (1) масийтта (дуккха) некъаш хила йиш ю, шайн цхьа билггал терахь доцуш; (2) йа цхьа билггал терахь а долуш, шиннал сов долу некъаш хила йиш ю (масала биъ некъ, йа пхиъ); (3) йа ши некъ хила йиш ю; (4) йа цхьа некъ хила йиш ю. Доьххьаралера хьадис «мутава́тир» ду, шен билламашца билггал долу Iилма луш долу; шолгIаниг – «машхIур» (гIарадаьлларг) ду ...; кхоалгIаниг – «Iази́з» (мехала дерг) ду, ...; доьалгIаниг - «гIари́б» (тамшийна, йа, ша цхьаъ дерг) ду. Ткъа, доьххьаралераниг доцург, уьш дерриге «а́хьа́д» хьадисаш ду».\nКхачам боллуш, хьо кхетар волчу кепара яздина хиларга догдоху ас.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Нухбатул-Фикар».


Зуламхо ву ала, нохчи ву а ца бохуш\nТовбеца-бутт 30, 2012\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Дума, 13Тоб2012\nОьрсий а воцуш, кхечу къомах волчу стага цхьа вониг дича иза къомах мила ву бохург, билгадоккхуш Iедал ду Оьрсийчуча зорбанан гIирсийн. Цунна реза вац Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутат Саралиев Шамсаил. Шайн Цхьаалин Оьрсийчоь цIе йолчу партин векалш Оьрсийчоьнан парламентан лахарчу чоьнехь алсам хиларх пайда а эцна, цу хьокъехь долу низам тIеэцийта дагахь ву иза.\nЦхьааллийн Оьрсийчоь партин декъашхо волчу депутато Саралиев Шамсаила Пачхьалкха Думе дина и кховдор гурахь чекхдаккха гIорта мега цуьнан накъостий. Нагахь санна иза кълбуол дахь, журналисташна доьхкур ду, шайн артикалшкахь талораш дина болу нах буьйцуш уьш къомах муьлаш бу бохург билгалдаккхар.\nЖурналисташна хьалха оцу хьокъехь комментари йинчу Саралиевс хаам бина, Къилбаседа Кавказехь 82 процент бахархоша и хIума къобалдеш ду аьлла. Муха тIеоьцу и хила мегаш долу низам шаьш журналисташа? Оьшуш а, тоам болуш а хIума дуй иза пачхьалкхехь телхаш схьайогIуш йолу къаьмнийн юкъметтигаш тоян?\n«Коммерсант» газетан корреспонденто Мурадов Мусас къобалдо тIеэца мегаш долу и низам. Журналисташа материалаш язъеш, цара шаьш хьехош болу нах муха билгалбоху бохучух доьзна дукха хIума ду, юккъараллан хетарг кхуллуш бохуш, вара иза.\nМурадов Муса: «Иза чIогIа бакъхьа хета суна. Журналисташа, шаьш криминала хиламаш буьйцучу хенахь, оьшучохь а, ца оьшучохь а къоман цIе йоккхуш хуьлу. Кхечу пачхьалкхашкахь иза деш дац. Къоман цIе яьккхар нахана юкъахь цхьа цим тасар санна хIума ма дай.\nЦIе яьккхинчу къоме цабезам кхоллар санна ду иза. Стеган фамили а , цIе а , иза мичара вахархо ву бохург а билгалдаьккхича а тоьуш ду. Кхузахь, Москох, масала, цкъа а ца олу «оьрсийн Ивано шен лулахочунна коьртах хIума тоьхна».\nИ къоман цIе яьккхар, къаьстина Кавказера схьабоьвллачеран а, Юккъерчу Азера схьабаьхкинчеран а бен хуьлуш дац кхузахь. Цхьа а хIума кIел дуьсур дац къомах мила ву ца аларх. ХIинца паспорташ тIехь а дац къам билгалдаккхар».\nЦхьааллийн Оьрсийчоь-парти Москох-гIалин думехь 2006 шарахь а гIоьртинера хаамийн гIирсех лаьцна и хийцамаш бан. Амма кхечу депутаташа къобал ца дира иза. Оцу хенахь оппозицино а, юкъараллин кхеташоно а, дуьхьало йира иза тIе ца эцийта. Схьагучу суьртаца, гуьйринна низамийн оцу хийцамашна гонаха юкъараллехь а, Iедалехь а юха а гIовгIа яла мегаш ю.


Дагестанехь дина хьошалла\n15 сентября в 09:59 (2010 г.)\nНохчийн Республикан Правительствон кегийрхойн гIуллакхашкахула йолчу комитетан доьзалан политикан а, бераш социальни лардаран а отдело ГIизларан муниципальни районан администрацица цхьаьна дIаяьхьира «Деладалийта бераш» цIе йолу акци. Цу гIуллакхехь дакъалецира Нохчийн Республикерчу 20 буоберо а, ГIизларан районерчу 20 беро а. Луларчу республикехь йолчу цу районан «Юность» лагерехь дика программа вовшахтоьхнера берашна лерина.\nХIусамдай вайн берашна дозане дуьхьалбаьхкира. Къоман хелхаран «Ритмы Кавказа» цIе йолчу халкъан ансамбло самукъадаьккхира хьешийн. Иштта, ГIизларан мохкбовзийтаран музейхь хилира уьш. Уггаре хьалха берийн тидам тIебоьдура наггахь бен хуьлуш йоцчу акхаройн экспонаташна. Цхьана хенахь Дагестанан латта хьешна цу акхароша. Ала деза, кхо шо даьлча, бIе шо дузу мохкбовзийтаран музейн.\nШина республикан берашна керланиг девзира вовшашца тарлуш хиларан хьокъехь дIаяьхьначу тренингехь. Къаьмнашна юккъехь хиллачу юкъаметтигех, лелийначу доттагIаллех лаьцна дийцарш хезира царна. Пайдехь дерг довзийтаран тайп-тайпанчу ловзарехь самукъадолура берийн. Масала, «Бозбуанчаллин туька» ловзарехь церан таро хилира, шайн вуон амалш дIа а юхкуш, дика амалш эца.\nТIаьххьара Каспийски хIорди йисте дигира бераш. БIаьрла гуш дара церан хих самукъадалар.\nАкцин декъашхой дIасакъастале, цаьрца цхьаьнакхийтира ГIизларан районан администрацин куьйгалхочун хьалхара заместитель Виноградов Андрей. Хьешашна баркалла аларца цхьаьна, берийн дахарехь ирс а, аьтто а, машар а шена хила лаар хаийтира цо. Цу районан администрацин цIарах совгIаташ дира берашна.


Лен йоцчу сийлалле кховдаеш ц1е\n«Лен йоцчу сийлалле кховдаеш ц1е …»\n1-чу маяхь 95 шо кхочу г1араваьлла волу нохчийн поэт а, этнограф а, суртдиллархо а, хьехархо а Сулейманов Ахьмад вина. Цунна лерина Нохчийн Республикин 1илман Академин актови зал чохь тахана «Сулейманов Ахьмадан 1илман т1аьхьало» ц1е йолу историко- этнографически конференци д1аяьхьира.\nКонференци вовшахтоьхнера Нохчийн Республикин 1илман Академис а, Сулейманов Ахьмадан ц1арах йолчу литературни-дагахьлатторан музейс а, Нохчийн Республикин Айдамиров Абузаран ц1арахчу къоман библиотекас а, Нохчийн Республикин лакхарчу дешаран заведениш а, ткъа иштта республикин дешар кхиоран Институто а.\nГулбеллачаьрга маршалла хоттуш вистхилар Нохчийн Республикин 1илман Академин Президент Гапуров Шахрудди. Доцца Сулейманов Ахьмадан кхоллараллех а, цуьнан 1илман т1аьхьалонах а дийцинчул т1аьхьа, цуо конференци схьайиллира.\nПленарни заседани д1айолуш «Сулейманов Ахьмадан кхоллараллехь эхь-бехкаман концепташ» ц1е йолу доклад йира «Нохчийн пачхьалкхан педагогически университетан» филологин а, историн а, бакъонан а Институтан директора, педагогически 1илманийн доктора Мусханова Йиситас.\nКуьг бехкечун дахарех а, кхоллараллех а «Лен воцчу сийлалле кховдаеш ц1е …» аьлла йолу доклад йира Нохчийн Республикин дешар кхиоран институтан директора Умхаев Хьамзата.\nДокладаш йийцаре еш шайн Ахьмадца хиллачу адамаллин а, кхоллараллин а юкъаметтигех дийцира республикин халкъан яздархоша Бексултанов Мусас а, Ахмадов Мусас а, гуманитарни талламийн Институтан директора Магомадов Супьяна а, цхьамог1а кхечу конференцин декъашхоша а. Сулейманов Ахьмадан ц1арах йолчу литературни-дагахьлатторан музейн куьгалхочо Сулейманова Совдата музей вовшахтохарах а, цуьнан балхах а лаьцна хаам бира.\nКонференци д1ахьош волчу Дадашев Райкома, республикин 1илман Академин вице-президента, хаам бира шаьш герггачу хенахь Сулейманов Ахьмадан шина томах лаьтташ йолу гулар арахеца лерина ду аьлла.\nДелкъал т1аьхьа конференцино шен болх секцишкахь д1абаьхьира.


Инфоурок › География ›Конспекты›Конспект урока на тему "Хасбеш" (сочинени)\nТема: Сочинении «Хасбеш».\n1алашо: суьртан г1оьнца барта дозуш дийцар х1отто 1амор. Шаьш х1оттийн дийцар маь1ница рог1алла нисъеш , текстан бакъонаш ларъеш, йозанца д1аяздан 1амор.\nПредметни: дешархошна 1емар ду шайна гуш долчух лаьцна дийцар х1отто, иза д1аяздан хуур ду. Алсамъер ю йозанан корматалла. Хуур ду шаьш барта олуш дерг йозанца билгалдаккха.Шаьш х1оттийна дицар учебника т1ехь долчуьнца дуста хуур ду.\nРегулятивни: хуур ду шаьш х1оттош долчу дийцаран рог1алла билгалъяккха. 1емар ду шаьш х1оттийна текст дакъошка екъа ,х1ора декъана ц1е тилла.\nКоммуникативни: хуур ду шайна гуш долчу суьртаз лаьцна юьззина предложенеш х1итто. Хуур ду 1аламан хазалла хасто нийса дешнаш каро , царех пайдаэца.\nПознавательни: дешархошна 1емар ду шаьш текст х1отто, цунна оьшу г1ирс каро, цунах пайдаэца. Алсамдер ду ойлаяр, тидамбар.\nЛичностни: къинхьегаме безам болуш , пайдениг дан лаам а болуш дика аг1онаш кхуьур бу дешархойн амалшкахь.\nУрокан ц1е а, 1алашонаш йовзийтар.\nШардар № 37, аг1о 15.\n-Д1адеша дийцар. Стенах лаьцна ду дийцар? (Хасбешах).\n-Муха къахьийгира аьхка? (Аьхка дика къахьийгира оха).\n-Х1ун кхиира хьийкъина? (Стоьмаш хьийкъина кхиира).\n-Х1ун хан т1екхечира? (Уьш схьагулбо хан т1екхечира).\n-Х1ун гулйира 1айнаа? (1айнаа помидораш гулйо).\n-Хьан схьадоху ж1онкаш? (Салманас, Султана ж1онкаш схьадоху).\n-Хьан схьагулйо копастанаш? (Маликассий , Вахассий копастанаш схьагулйо).\n-Муха бераш ду уьш? (Уьш дика бераш ду).\n-Х1унда? (Цара пайде г1уллакх дина. Эрна хан ца яйина)\n-Аша дой иштта г1уллакх? (Берийн жоьпаш).\n-Маса декъах лаьтта дийцар? (Шина).\n-Стенах лаьцна ду хьалхара дакъа? (Хасстоьмаш кхиорах).\n-Стенах лаьцна ду шолг1а дакъа? (Хасстоьмаш т1егулбарх).\n-Муха яздина х1ора дакъа? (Ц1ечу мог1анчуьра).\n-Вай тахана 1амор ду жима дийцар х1отто.\nII. Барта дийцар х1оттор.\n1.Суьртах лаьцна къамел дар.\nШардар № 38, аг1о 16.\n-Хьовса суьрта т1е. Шеран муьлха зама ю цу т1ехь гойтург? (Аьхке).\n-Х1ун йира бераша? (Бераша хас дира).\n-Х1ун йийра цара хеса? (Цара хеса хасстоьмаш бийра).\n-Муха кхиийра цара уьш? (Цара уьш дика кхиийра).\n-Муьлха хан т1екхечи? (Т1екхечи хасстоьмаш схьагулбо хан т1екхечира).\n-Ц1ераш тахка берашна. Хьан гулйо помидораш? (Хедас помидораш схьагулйира).\n-Хьан гулдира ж1онкаш? (Рамната ж1онкаш схьагулдира).\n-Хьан гулйира копастанаш? (Юсупа копастанаш схьагулйира).\n-Стенна оьшу хасстоьмаш? (Хасстоьмех тайп-тайпана даар ду).\n-Могашаллина пайде буй хасстоьмаш? (Хасстоьмаш могашаллина пайде бу).\n-Х1ун ю цаьрца? (Цаьрца ду могушаллина оьшу витаминаш).\n(Бераша схьадуьйцу дийцар).\n2. Текст дакъошка екъар. План х1оттор.\n-Схьадийца , суьрте е хьовсуш, вай х1оттийна дийцар.\n-Схьадийца хас дерах лаьцна . (Бераша аьхка хас дийра. Хеса цара хасстоьмаш бийра. Хасстоьмаш бераша дика кхиийра).\n-Х1ун ц1е туьллур яра аша оцу декъана? (Хасстоьмаш кхиор).\n-Схьадийца хасстоьмаш схьагулбарах лаьцна. (Бераша хасстоьмаш чуберзийра. Хедас помидораш схьагулйира. Рамната ж1онкаш схьагулдира. Юсупа копастанаш схьагулйира).\n-Х1ун ц1е туьллур яра аша цунна? (Стоьмаш чуберзор).\n-Хун эр дара аша стенна оьшу хасстоьмаш? (Хасстоьмех мерза даарш до. Уьш могушаллина пайде бу. Цаьрца витаминаш ду).\n-Х1ун ц1е туьллур яра аша оцу декъана? (Хасстоьмаш пайде бу могушаллина).\n-Маса дакъа хир ду вайн дийцаран? (Къоъ).\n-Муха яздийр ду х1ора дакъа? (Ц1ечу мог1анчуьра).\n(Уьн т1е д1аязйо план).\nСтоьмаш пайде бу могушаллина.\nIII. Сада1аран миноташ.\nIV. Сочинении язъян кечам бар.\nХ1ора декъан чулацам билгалбаккхар.\n-Д1аеша вайн план. Х1ун яздийр ду аша стоьмаш кхиорах лаьцна?\n-Х1ун яздийр ду аша стоьмаш чуберзорах лаьцна?\nХ1ун яздийр ду аша стоьмех болу пайданах лаьцна?\nГ1ьнан дешнаш билгалдахар.\n-Муьлха дешнаша гойту бераша динарг? (Бийра,дийра , кхиийра, схьагулбира, чуберзийра,схьагулйира).\n-Муьлха стоьмаш бийра бераша? (Ж1онкаш, копастанаш, помидораш).\nБий-ра,дий-ра , кхи-ий-ра, схьа-гул-би-ра, чу-бер-зий-ра,схьа-гул-\nЖ1он-каш, ко-пас-та-наш, по-ми-до-раш.\n-Д1адеша дешнаш дешдакъошца. Б1аьргаш д1а а хьаббай деша и дешнаш дешдакъошца. Д1аязде .\nV. Сочинении язъяр.\n(Бераша шаьш язйо сочинени. Хьехархочо х1оранна оьшучохь предложении х1оттош, т1еюзуш г1о дан мега).\nVI. Талам бар.\n(Дешархоша йоьшу шаьш язйина сочинени).\n-Х1ун кхиамаш бехи аша? Х1ун дара уггара хала? Х1ун ду шун дика нисделларг?\n1. Шардар № 37, аг1о 15.\nНомер материала: ДБ-1375121


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зудчуьнан хьайд долчу заманчохь цуьнца эвхьаза юкъаметтиг хилийтича дан дезарг Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! ХIусум-ненаца цуьнан хьайд (менструаци) йолуш заманна вижар-гIаттар динехь, йа вижар-гIаттар дечу заманчохь цуьнан и цIий дала доладеллашехь саца ца сецнехь – цуьнан бекхам муха бу? Юккъера там мах бохуш хIума дуй цигахь?\nДала диканца бекхам бойла.\n«Вижар-гIаттар» бохучу дешнех со кхеташ дерг майрачуьнан а, зудчуьнан а бехкеметтигаш вовшах кхетачу кепара цаьршинна юкъахь эвхьаза гIуллакх хилар ду. Нагахь санна хьуна оцу дешнех лууш долу иза а доцуш, хьайд долуш йолчу зудчуьнца цхьана меттахь дIавижар делахь – иза мегаш хIума ду. Нагахь санна хьуна цу дешнех лууш долу маьIна эвхьаза гIуллакх хилийтар делахь...\nИмам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Хьуна хаийла, хьайд долчу зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтар масех декъехь ду. Церах цхьаъ – цуьнан бехкеметтигца эвхьаза гIуллакх хилийтар ду. Иза хьарам ду массо бусалба нехан барт хиларца, Къуръан тIера аятца а, нийсачу Суннатца а. Вайн Iелам-наха аьлла: «Нагахь санна бусалба стаг, хьайд долчу зудчуьнан бехкеметтиге эвхьаза гIуллакх хилийтар хьанал ду аьлла тешна хилахь, иза керста хуьлу, бусалба динах юхаваьлла хуьлу».\nТкъа и хьанал ду аьлла хеташ а воцуш, стага и гIуллакх хилийтахь: нагахь санна иза вицвелла хиллехь, йа цуьнан хьайд хилар ца хууш хиллехь, йа иза хьарам хилар ца девзаш хиллехь, йа цуьнга и хIума лаамаза нуьцкъах дайтинехь – къа дац цунна тIехь, йа гIуда а дац. Амма нагахь санна цо цуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтинехь, шена лаа лууш, хьайд хилар а, хьарам хилар а хаа хууш, шен лаамца а долуш – цуьнгара йоккха Iесалла яьлла, Имам ШафиIийс иза доккха къа ду аьлла билгалдина а ду. Цунна тIедужу тоба дар. Ткъа гIуда дала дезаран хьокъехь Имам ШафиIийс аьлла ши дош ду, цаьршинах нийса дерг а, тIаьххьара дерг а – цо гIуда дала дезаш ца хилар ду. Иштта аьлла Малика а, Абу Хьанифата а, иштта ду Ахьмадан шина дашахь цхьаъ а, и ду дукхах болчу хьалхалера Iелам-наха аьлларг а. ... ШолгIа дош – цо гIуда дала дезаш хилар ду, ткъа и дош гIийла дерг а ду, шираниг а ду. Иза дийцина ду Ибн Iаббасера а, Ал-Хьасан Ал-Басрийгара а, Джубайран кIантера СаIидера а, Къата́дера а, Авза́Iийгара а, Исхьа́къера а, Ахьмадан шина дашах цхьаъ а ду иза. ... Ткъа нийса дерг – гIуда дала дезаш ца хилар ду».\nЦигара схьа девза вайна хьан доьххьаралера хаттарна жоп: хьайд долуш йолчу зудчуьнца эвхьаза юкъаметтиг хилийтар хьарам ду, иза доккха къа а ду, и къа латийначо тоба дан а деза. Цхьаболчу Iелам-наха тоба дарца цхьаьне гIуда а дала деза аьлла, делахь а нийса дерг иза далар важиб ца хилар ду. И доцург кхин совнаха хIумма дац цунна тIедужуш.\nАмма хьайд долуш йолчу зудчуьнца эвхьаза юкъаметтиг хилийтича там-мах бухий аьлча – иза бухуш хилар шариIатехь деана дац, иштта и гIуллакх хилар бахьана долуш там-мах бухуш бац.\n Имам Ан-Нававий, «Шархь сахьихь Муслим», 3/204-205.


Умаров: Цхьаболчу инарлашка цадалург до Кадыровс\nСоьлж-ГIаларчу полисхойн дакъошна тIехь урхалла дан хIоттийначу, лейтенантан чинехь волчу Кадыров Хас-Мохьмаде "цхьаболчу инарлашка цадалург далур ду" аьлла РБК-н агенталлана еллачу интервьюхь зорбан министро Умаров Джамбулата.\nОцу дарже Кадыров хIоттийна хиларх хьалхо яздира зорбанашкахь. Ткъа оршотдийнахь мехкан куьйгалхочо полисхошна официалехь вовзийтира керла хьаькам.\nИнстаграмерчу шен агIонтIехь Кадыров Рамзана хаамбинера, кху беттан 18-чохь белхахошна керла куьйгалхо вовзийтина ша хиларх. "Кадыров Хас-Мохьмад тIахъаьлла, къахьоьгуш куьйгалхо ву, "хIинццалц шех тешийначу даржашкахь а дикачу агIор гайтина цо ша", аьлла, яздинера Кадыровс.\n"Лахарчу лейтенантан чинехь волчу Кадыров Хас-Мохьмаде цхьаболчу инарлашка цадалург далур ду. Наркобизнес дIаяйина ала мегарр ду цо, юкъараллехь къепе тойина, тахандерчу дийнахь махкахь зуламаш дар лахделла. Буьйсанна шен машен дIа а ца къовлуш, маьршша урамашкахула лела тахана", - аьлла, билгалдаьккхина министро.\nИштта масалшца дуьненчохь гоьбевллачу исторехь баха бисинчу нахаца вусту Кадыров Хас-Мохьмад Умаровс.\n"Наполеонан 23-25 шо дара, цо дуьххьарлера гIап йоккхучу хенахь. Цул тIаьхьа делла цунна инарлан чин", - аьлла зорбан министро.


Австрехь хи йистехь садоIучарна кхерамаш тийсарна лаьцна нохчий\nЛахьан-бутт 22, 2017\nAustrian Special Forces Police officiers guard the Hofburg castle in Vienna while the acting foreign Minister of Ukraine speaks at a meeting of the Organization for Security and Co-operation in Europe OSCE on March 20, 2014.\nСтохка аьхка Лахарчу Австрерчу Калтенлойтгебен олучу меттехь хийистехь шен зудчуьнца садоIуш волчу цхьана меттигерчу вахархочунна кхерамаш тийсинера 6 стагах лаьттачу бусалбачу кегирхойн тобано.\nЦарна ца тайнарг дара, хи йистехь садоIуш йолчу зудчунна тIехь духар ца хилар. И бахьана долуш маьттаза мотт а буьйцуш, цу стаге хьайн зудчуьнга тIе хIума йохийта, ца йохийтахь шаьш иза хьийзор ю аьллера цара.\nАвстрихочо къайлаха телефонаца дIаязйинчу видео тIехь гуш ду, мажош йолчу кегийчу наха цу шинна кхерамаш туьйсуш а, зудчуьн хьокъехь осала къамелаш деш а. Цул совнаха, царах кхера а делла, и шиъ цу меттера дIадаха гIоьртича боьршачу стагна мийра тоьхнера кегирхойх цхьаммо, иза хи чу вожон Iалашонца.\nШун хIун бала бу, хIун новкъа ду шуна аьлла шайга австрихочо хаьттича, "Тхуна новкъа ду-кх иза, оха ца магдо-кх иза иштта", - бохучу хьесапехь жоп кегирхоша луш а хеза видео тIехь.\nБайначу баттахь видео зорбане яьккхира цу стага, талорхойн яххьаш къайла а яьхна, шен Фейсбукерчу агIон тIехь, хиллачух дийца а дуьйцуш. Ткъа масех де хьалха Австрерчу полицино цу кегийчу нехан суьрташ зорбане дехира видео чуьра схьаэцна долу, и нах лохуш гIо дехарца.\nЛахарчу Австрин полицин урхаллехь Маршо Радион корреспонденте бинчу хаамца, ялх талорхочух виъ гучуваьлла, важа шиъ лохуш ву.\nЛецначех кхоъ нохчо ву, цхьаъ овхIанхо ву. И вий а хеттамаш бинчул тIаьхьа таллам чекхбаллалц дIахецна. Амма церан гIуллакх толлуш ю меттигера къайлаха сервисаш, церан леламашкахь радикалечу исламхойн амалш а карийна.


Нохчийн "Нанойн школа" Джонсон Борисна а евза\nАвстрехь „Нохчийн нанойн нецверк“ цIе йолчу цхьаьнакхетаралло „Нанойн школа“ аьлла кхочушйечу проектах пайда эцна иттанашкахь зударша. Ур-атталла Британин арахьарчу гIуллакхийн министр Джонсон Борис а веанера нохчийн зударийн проект йовза уьш болчу пIераскан дийнахь.\nНохчийн "Нанойн школа" проект Англехь евза\n„Нанойн ишкол“ боху дош хезча цу проектаца бала кхочучарна моттало цкъа хьалха, цигахь къона наной дуьненчу ваьллачу шайн ховхачу доьзалхочунна Iуналла дан, цуьнан аганан кошкарш дехка я цIано кхочушйан Iамош ду аьлла.\nАмма иза аьттехь а дац. Цигахь дийцаре деш дерш кхин, дуккхаъ а чолхеха хIумнаша ду – кхиазхочуьн хене, я вуьшта яьлча, пубертате девллачу шайн берашца юкъаметтигаш ларйан Iамар, церан цу хенахь цIеххьана аьрха йоьрзучу амалех кхетар, цу берашца цу чолхечу муьрехь кхетам-кхиоран болх нийсачу тIегIанна тIехь дIахIоттор.\nАмма коьртаниг – цу берашна радикалан хьежамаш коча а тийсина, уьш Iехон гIертачу экстремистийн кара уьш кхачийтар – цхьана агIор. Вукху агIор къаьстина боьраш криминалхойн машанех, урамашкахь кегий я даккхий зуламаш я куталш дарах ларор – вукху агIор дара цигахь дийцаре деш.\nАвстрерчу „Нохчийн нанойн нецверк“ цIе йолчу цхьаьнакхетаралло Дуьненаюкъарчу „Зударий доза доцуш“ юкъараллица цхьаьна дIахьош йолу и Мюттершуле проект хIинцале а вуно гIарйаьлла цу махкахь хилла ца Iаш, йоллучу Европехь а. Германера а, Финляндера а, Францера а, Британера а цу проектах зеделларг дахьа, цунах масала шаьш долчехь эца луург кхочу кест-кеста „Нохчийн нанойн нецверк“ цхьаьнакхетараллийн белхахой болчу.\nМасех пачхьалкхан векалташкарчу дипломаташа а тидаме эцна иза. Ткъа пIераскан Iуьйранна цу проектах дерг довза а, иза кхоьллинчийн а, ткъа иштта цигахь дакъалоцуш хиллачу нохчийн зударийн зеделлачух пайда эца а Венерчу проектан офисе веанера Британин арахьарчу гIуллакхийн министр Джонсон Борис.\nШина денна белхан визитаца Австрехь нисвеллачу цуьнга Британин Австрерчу векало дийцина хиллера, иштта и мехала болх „Зударийн доза доцуш“ юкъаралло, „Нохчийн нанойн нецверк“ цхьаьнакхетаралло а дIахьош, аьлла.\nТIаккха бусалба кегирхойн радикализацин проблема вуно йоккха лаьттачу Британин коьртана дипломатана лиънера, шена и болх беш болу нах бовза.\nЦхьаьнакхетарехь дакъалоцуш хиллачу нохчийн зударех ю Венин яхархо Сатуева Разет. Цо дийцира шена цу цхьаьнакхетаро бинчу тIеIаткъамах лаьцна.\nСатуева: „Тахана Британин арахьарчу гIуллакхийн министр тхоьца цхьаьнакхета варах чIогIа хаза кхаъ хилира тхуна. Тхоьца бала а кхаьчна, тхан сий а дина иза цига вар деза дара тхуна. Тхоьца цо къамелаш деш а, цо хеттарш луш а гуш дара иза доггах интерес йолуш лелаш вуйла.\nОха тхайн белхах цхьацца материалаш гайтича, видеош а, сарташ а гора цунна и проблема лазаме юйла. Адаман юхь тIехь гуш ма хуьлий, боккъал а балаболуш лелаш велахь а, вацахь а. Цхьа паргIат стаг хийтира суна иза, массаьрца тхоьца тIекарваьлла, хьал-де хоттуш, сонта воцуш стаг вара.\nОха дийцинарг вайн массеран а юкъара лазам бара- вайн бераш кхетам-кхиор, уьш вочу хIумнах лардар“.\nЦхьаьнакхетарехь дакъалоцуш яра иштта Мюттершулен концепт кхоьллина а, Нохчийн нанойн нецверкаца цхьаьна болх беш йолу а Дуьненаюкъарчу „Зударий доза доцуш“ юкъараллин куьйгалхо, социлогин Iилманийн доктор Шлаффер Эдит. Цо дуьйцу.\nШлаффер: „Цунна хууш дара, и программа Австрехь дIахьош яра. Нохчийн тобанца тхо болх беш дуйла хиъча вуно йоккха интерес кхоллаелира цуьнан, хIунда аьлча цо элира, нохчийн коммьюнити юккъеваха хала ду, нохчех лаьцна вайна хууш а кIеззиг ду, аьлла.\nЦо шена чIогIа лаьа элира цу тобанан тренершца а, цу тобан декъашхошца а вистхила, уьш цига кхачар муха нисделира, царна цу Нанойн ишколах хIун пайда хилира цаьрга дийцита лаьа шена аьлла. Британин арахьарчу гIуллакхийн министрана боккха тIеIаткхам хиллера, вуно боккха тешам вовшашца хила безаш проект ю элира цо вай йолийнарг“.\nДжонсон Борисца цхьаьна нохчийн зударшца а, Мюттершуле проект дIахьочу шина юкъараллин белхахошца а цхьаьнакхета веана вара иштта Британин Австрера векал волу Тоьрнер Лай а, ткъа иштта Британин арахьарчу гIуллакхийн министраллин масех белхахо а. Цара дукха хеттарш дира проектах лаьцна.\nИнгалс махкахь а кегирхой зуламечу боламех а, радикалхойн тIеIаткъамех а ларбаран болх нохчийн Нанойн ишкол проектах масала а оьцуш, шаьш долчехь болон Iалашо йовзийтира цара.


Исламан Нур - Свет Ислама - Коьрта агIо\nСуннатхочуьнан бакъо юй шиитхо кериста ву аьлла, бехке ван\nНикъабан хьукма хIун ду?\nСо хIокху студичу вогIучу хенахь, вежарша доццачу кехаташца (смс-ашца) яздина долу, цхьацца соьга дахкийтина хаттарш схьаделлера соьга. ХIокху хаттаршна юккъехь къаьсттина сан тидам чIогIа тIебаханарш - никъабах (юьхь къовлуш) йолучу паранджах лаьцна долу хаттарш дара, иштта оцу юьхь къовлучуьнан хьокъехь деш долу къамелаш а дара.\nЦхьаболучу наха хоьтту: «Паранджан банне а бух бан а буй-те бусалба динехь? Хьере хилла-кха тхо! Хьере хилла-кха тхо! Цхьа а бух болуш юй-те и паранджа бусалба динехь? Я бух боцуш хIума ду-те иза?».\nВайн передача чекхъяьлла, халахеташ делахь а. Хан чеккха-м яьлла цуьнан, делахь а, цхьа пхи минот хан схьаоьцур ю аса тIейогIуш йолучу передачин чоьтах, передача дIахьучуьнан пурбанца, кхуьнах цхьа юьхьиг хир яцар-те аьлла. Кхин а сатесна ву со: сайна хан караяре, деккъа оцу хаттарех лаьцна передача ялур яцар-те аьлла.\nАллане а алалур дац цхьана а къонахчуьнга, КъурIан а, Суннат а Iамийна волучу, политикех генаваьлла а волучу: паранджа лелор Iадат ду аьлла. Бакъ дац, цо и эра ду бохург! Нагахь и нах тилон гIерташ ша иза вацахь! Бакъду, вайна гуш долу хIара дерриге фатваш - политика ю, динаца хоттаделла хIуммаъ дац церан, еккъа цIенна политика ю иза.\nНикъаб Iадат ду бах! Iадат муха ду и?! ШарIехь бух болуш могIанаш (насс) ма ду вайна Суннат чохь деана. КъурIан чохь долучарех лаьцна ца дуьйцу вай хIинца, хIунда аьлча КъурIанан тоьшаллаш мелла а шуьйро ду (дийца): «ХIан-хIа, хIара иштта дуй, хIара вуьштта дуй» бохуш. КъурIанехь буьйцу могIа ца буьйцу аса.\nВайна Суннатехь ма ду дуккха а тоьшаллаш, кхачам боллуш. ХIокху пхеа минотехь ши хIума хьахийча кхачам хир бу вайна.\nЛамаз дlадоьхкучу хенахь олуш долу «аллахlу акбар» аьллачул тlаьхьа дича бакъхьа долу доlанаш\n61. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ламаз дIадоьхкучу хенахь, АллахI воккхаваран дешнаш ма-элли, Къуръан деша дIаволавалале хьалха йоццачу ханна соцунгIа хуьлура. Цул тIаьхьа Къуръан деша дIаволалора иза. Аса цуьнга хаьттира оцу хьокъехь дерг. Цо суна дийцира оцу хенахь ша доьшуш дерг: «Я, АллахI! Гена ваккхахьа со сайн къинойх - Айхьа малхбале малхбузенна гена ма яккхара. Я, АллахI! Сайн къинойх дIацIанвехьа со - кIайн бедар мIоданех дIамацIанъярра. Я, АллахI! Вилахьа со сайн къинойх лайца а, хица а, къоранца а» /АллахIумма баIид байни ва байна хатIайайа кама баIадта байнал-машрикъи вал-магIриби. АллахIумма наккъини мин хатIайайа кама йунаккъас-савбул абйаду минад-данаси. АллахIуммагI-силни мин хатIайайа бис-салжи, вал-маи, вал-баради/» (ал-Бухари: 744, Муслим: 598).\n62. Жубайр ибн Мутlима (Аллахl реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз доьхкуш, АллахI воккхаваран дешнаш аьллачул тIаьхьа, олуш гира шена: «Аллахl (дукха) воккха ву, (кхин долчу) массо а хlумналла, боккха хастам а бу Аллахlана, Сийлахьалла а ю Аллах1ана 1уьйранна а, сарахь а! (кхузза алара и). АллахIаца ларло со, Цо Шен къинхетамах генадаьккхиначу шайтIанах: (цо даг чу туьйсучу) цуьнан кураллех а, цуьнан (х1умма йоцу, телхиначу) байташха а, цуьнан т1ех1усдарха а (цо хьераволучу тIевоккхуш долу)» /Аллахlу акбару кабиран, вал хьамду лиллахlи касиран, ва субхьаналлахlи букратан ва асила! АIузу биллахIи минаш-шайтIанир ражими, ва мин нафхихIи, ва нафсихIи, ва хIамзихIи/. (Абу Дауд: 764, Ибн Мажа: 807, Ахьмад: 85/4).\n63. lайшата а, Абу Саlида а, кхечара а (АллахI реза хуьлда царна) дийцина, Пайхамара (Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламазан юьххьехь гуттара а олуш дара: «Я, АллахI! Ала х1ума доцуш ц1ена ву Хьо! Хастам а бу Хьуна! Беркате ю Хьан цIе а! Массо хIуманал доккха ду Хьан сийлахьалла а! Кхин дела а вац, Хьо воцург! /Субхьанака аллахlумма ва бихьамдика, ва табарокасмука, ва таlа жаддука, ва лаилахlа гlайрука/» (ат-Тирмизи: 243, Ибн Мажа: 806, ат-Тlахьави: 117/1, ад-Даракъутlни: 301/1, ал-Байхlакъи: 34/2).\n64. lумара (Аллахl реза хуьлда цунна) дийцина: «(Пайхамара, Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, ламаз доьхкуш олу) акбар аьлла, тlаккха хlара доlа дийшира. (/Субхьанака аллахlумма ва бихьамдика, ва табарокасмука, ва таlа жаддука, ва лаилахlа гlайрука/)» (Муслим: 52/399).\nМоллал кхайкхаран дозалла а, кхойкхуш хезачо аьлча дика дерг а\n51. Абу Хlурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Аллахlан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нахана хиъча, моллалла кхайкхаран а, (жамIат-ламазехь) хьалхарачу могIаре хIоттаран а (ял мел мел йоккха ю), пхерчашца кхажтасар боцург кхин некъ боцуш бисча, - билггал иза а дийр ма дара цара (моллалла кхайкхарехь хьалхе яккха а, хьалхарачу могIарера меттиг д1алаца а)! Царна хиъча, хьалххе ламазе вахарехь (мел йоккху ял ю) - билггал хьалхабовларах къуьйсуш д1ауьдур ма бара уьш цига! Царна хиъча суьйренан а, Iуьйренан а ламазашкахь (дакъалоцучунна хуьлуш йолу йокха ял) - билггал богIур ма бара уьш (и ламазаш маьждигехь дан), текхаш бахка безчаш хилча а» (Бухари: 615, Муслим: 437).\n52. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламазна моллал кхайкхар доладелча - кхойкху (моллалла) цахазархьам шайтIа юхадолу, маьхьарца мехаш ара а хоьцуш. Ткъа, моллалла кхайкхина ваьлча - (юха а) тIегIоьрта иза. Ламазна къамат дечу хенахь (юха а) юхадолу и, ткъа къамат дина даьлча - (юха а) тIегIоьрта иза. Стагана а, цуьнан даганна а юккъе а хIоьттина, цунна тIе хIусдархьам. Цо олу: «Дагадаийта хьайна хIара-иза, дагадаийта хьайна иза-важа» - вукхо (ламазе хIоттале хьалха) и дагадаийта (ойла йина а) йоцуш долу. (И хIума леладо шайтIано) - стаг, воха а вина, ша мел (ракаIат) ламаз дина а ца хууш, висийтархьам» (Бухари: 608, Муслим: 389).\nМаьждиг чуволуш, араволуш ала дезарг\n48. Анаса (Аллахl реза хуьлда цунна) дийцина, Аллахlан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маьждиг чуволучу хенахь, алара: «Аллахlан цlарца! Я Аллахl, сийлахь-вазве Ахь Муьхьаммад», ткъа (маьждигера) араволучу хенахь, алара: «Аллахlан цlарца! Я, Аллахl, сийлахь-вазве Ахь Муьхьаммад». (хlара хьадис Ибн ас-Суннис даладо, шен «lамал ал-йоум вал-лайл» цlе йолучу жайнахь. Хьадисан лоьмар: 87).\n49. Абу Хьумайда я Абу Усайда (Аллахl реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Аллахlан элчано (Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шайх цхьаъ маьждиг чуволучу хенахь, пайхамарна (Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маршо а ехий, тlаккха (хlара дешнаш) ала: «Я, Аллахl! Хьайн къинхетаман неIарш дlаелла Ахьа суна! /Алла́хlумма ифтахь ли́ абва́ба рахьматика/» - маьждигера араволучу хенахь, (хIара дешнаш) ала: «Я, Аллахl! Хьайн къинхетам бар доьху ас Хьоьга! /Алла́хlумма инни́ асъалука мин фадлика/». (Муслим: 713, Абу Дауд: 465, ан-Насаи: 729, Ибн Мажа: 773, Ибн Хузайма: 1/231 (452), Ибн Хьиббан: 5/395 (2047)).\n50. lабдуллахl ибн lамр ибн ал-lаса (Аллахl реза хуьлда цаьршинна) дийцина, маьждиг чуволучу хенахь пайхамара (Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Неlалт дахначу шайтlанех ларло со Сийлахь-воккхачу Аллахlаца а, Цуьнан сийлахьчу юьхьаца а, Цуьнан даим долчу паччахьаллийца а» /Аlу́зу билла́хlил lази́ми, ва султlа́нихlил къади́ми, минаш шайтlа́нир ражими/. Пайхамара (Аллахlера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Стага и (дешнаш) аьлча, шайтlано олу: «Дерриг хlокху ден чохь сох ларвеш хир ву иза». (Абу Дауд: 466).\nМегаш йолучу а, мегаш йоцучу а пхьегIех дерг довзуьйту дакъа\n14. Хьузайфа ибн ал-Йамана (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Дешин а, детин а пхьегIашкара мала ма мала, ишттачу кедара (бошхепара) яа а ма яа, хIунда аьлча уьш – царна (керстанашна) хьажийна ю хIокху дуьненахь, ткъа шуна - эхартахь» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 5426, Муслим: 2067).\n15. Умму Салама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Детин пхьегIара молучуьнан кийрахь хур-хур (буркъ-буркъ) деш жоьжагIатин цIе ю» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 5634, Муслим: 2065).\n16. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ЦIока дабагIа дича цIанлуш ю» (ХIара хьадис далийнарг Муслим ву: 366).\nТкъа Абу Даудан а, ат-Тирмизин а, ан-Насаин а, ибн Мажан а ривайатехь аьлла: «Муьлхха а цIока дабагIа диначул тIаьхьа цIанлуш ю» (хIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 4123, ат-Тирмизи: 728, ан-Насаи: 4252, ибн Мажа: 3609).\n17. Салама ибн ал-Мухьаббика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къееллачу дийнатийн цIоканаш дабагIа дича цIанло» (хIара хьадис бакъ хьадис ду аьлла ибн Хьиббана: 2/291).\n29. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Айса сайн умматна хало ярна ца кхерахьара – хIора ламаз мосазза оьцу сивак хьакха аьлла, омра дийр ма дара аса цаьрга» (ХIара хьадис далийнарш Малик: 148, Ахьмад: 7364, ан-Насаи: 2/197. Ткъа ибн Хузайма: 748 бакъ хьадис ду а аьлла хIара. Ал-Бухарис оцу хьадисан «муIаллакъ» долу ривайат далийна).\n30. Iусманан (АллахI реза хуьлда цунна) азатхочо Хьумрана дийцина: «Iусмана ламаз эца хи да шена аьлла, омра дира. Цул тIаьхьа кхузза шен куьйгаш дилира цо. Цул тIаьхьа бага а, мерачу а хи кхаьрзира цо, мара а цIанбира. Цул тIаьхьа кхузза юьхь йилира цо. Цул тIаьхьа кхузза голашца цхьаьна аьтту пхьарс билира цо. Изза аьрру пхьаьрсана а дира цо. Цул тIаьхьа (тIеда куьйгаш а долуш) шен коьртана масхьа дира цо. Цул тIаьхьа хьакхолгаца цхьаьна кхузза шен аьтту ког билира цо. Изза аьрру когана а дира цо. Цул тIахьа элира цо: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIокху кеппара ламаз оьцуш гина суна». ТIаккха элира цо: «ХIинца аса ма-эццара ламаз а эцна, ткъа оцу юккъехь ша-шега къамелаш а ца деш, ши ракаIат ламаз дахь - АллахIа гечдийр ду цуна, цо хьалха летийначу къиношна»» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1934, Муслим: 226).\n31. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз эцаран сурт гойтуш, Абу ТIалибан кIанта Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Цул тIаьхьа шен коьртана цкъа масхьа дира цо» (ХIара хьадис, цIена зIе а ягаръеш, далийнарш Абу Дауд: 115, ан-Насаи: 92, ат-Тирмизи: 32. Ат-Тирмизис аьла: хIара оцу хьокъехь уггаре а бакъ хаам бу).\nМаьхьсешна тIе масхьа дар дуьйцу дакъа\n53. Ал-мугIира ибн ШуIба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз оьцучу хенахь цунна уллохь вара со. Со охьатаьIира цуьнан когара маьхьсеш дIаяхархьамма. ХIетахь цо элира: «ДIамаяха ахьа уьш, хIунда аьлча когаш а дилина тIейоьхна ю аса уьш»» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 206, Муслим: 274).\nАл-МугIира ибн ШуIба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маьхьсешна тIехула а, бухахула а дира масхьа» (хIара хьадис, гIийла зIе а йолуш, далйинарш Абу Дауд: 165, ат-Тирмизи: 97, ибн Мажа: 550).\n54. Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Дин хетаршна тIедоьгIна делахьара - маьхьсешна бухахула масхьа дар хьекъале хир ма дара, тIехула тIе дечул а. Делахь а, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен маьхьсешна тIехула масхьа деш гина суна» (хIара хьадис, дика иснад а ялош, далийнарг Абу Дауд ву: 162).\n55. Сафван ибн Iассала (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Тхо новкъа даха девллачу хенахь Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), тхайн когара маьхьсеш кхаа дийнаххьий, кхаа бусий дIамаяха олий, омра дора тхоьга - жимачу гIуллакхна арадаханехь а, я доккхачу гIуллакхна даханехь а, я наб кхеттачул тIаьхьа а. Уьш (когара) дIаяха езаш яра, нагахь лийчар тIедоьжнехь» (ХIара хьадис далийнарш ан-Насаи: 127, ат-Тирмизи: 96. Ткъа хьадисан дIаяздар ат-Тирмизиниг ду. Ат-Тирмизис а, ибн Хузайма а: 1/13 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n56. Абу ТIалибан кIанта Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) некъахочунна кхаа дийнахь-бусий маьхьсешна тIе масхьа дан магийра, ткъа шен цIахь волучунна - дийнахь-бусий (магийра)» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 176).\nЛийчар а, лийчар тIедожаран бакъонаш а\n93. Абу СаIийд ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Хица – хих (вуьшта аьлча: хица лийчар тIехь ду, нагахь оралла яьллехь)» (ХIара хьадис далийнарг Муслим ву: 343. Цуьнан бух иштта ал-Бухарис а балийна).\n94. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь (стаг шен зудчун меженех) еа меженна юккъе охьа а хаахь, ткъа цо (шен Iоврат зудчун Iовратна) чоьхьа а даккхахь - лийчар тIедоьжна цунна» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 291, Муслим: 348).\nМуслиман ривайатехь аьлла: «…васвалар ца хиллехь а».\n95. Умм Салама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Абу ТIалхьин зудчо Умм Сулайма (АллахI реза хуьлда цаьршинненна а) хаьттинера: «ХIай, АллахIан элча! Боккъалаъ, АллахI эхь хеташ вац бакъ долучух. Зуда лийча езий-те нагахь цунна маьттаза (эротикин) гIан гахь?». Цо жоп делира: «Еза, нагахь коча хIуманан лар гахь» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 282, Муслим: 313).\n96. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), гIан а гина, стегаршна хуьлуш йолу кочалла гучуяьлла йолучу зудчун хьокъехь элира: «Лийча езаш ю иза» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 6161, Муслим: 313).\nМарха кхабар дуьйцу дакъа - матну аби шужаI\nЗакат даккхар дуьйцу дакъа - матну аби шужаI\nЗуда ялийна той\nКхузза йитина йоцу зуда юхаялор дуьйцу дакъа\nДахаран чаккхенехь дуккха а диканаш дан иракарахIотторах лаьцна дуьйцу дакъа


Маргошвили Мурад (Муслим Шишани)\nОьрсийчохь йихкинчу, Идлибехь (Алеппо) жигара лелачу "Хьайат Тахьрир аш-Шам" герзашца лелачу тобанан декъашхоша дIалаьцна нохчийн баьччан Шишани Муслиман (Американ Пачхьалкхан департаменто террорхойн тептаре ваьккхина иза, Интерполон лехамийн базехь а ву Маргошвили Мурад). Мангал-бутт бовш "Хьайат Тахьрир аш-Шам" тобанан лидерша ультиматум хIоттийнера нохчийн командирна, шайх схьакхета, йа Шемара аравала аьлла.\nГIадужу-беттан юьххьехь цхьайолчу оьрсийн пабликаша тIечIагIбира и хаам. Офиса чу шаьш доьлхучу заманчохь яьккхина видео шайн сайташкахь гоьяьккхира шаьш тIемалоша.\nOGN ресурсан корреспонденто Билал Абдул-Каримна хетарехь, "Хьайат Тахьрир аш-Шамна" луур дара Шишани Муслим лаца, амма иза тIех вевзаш хиларна, аьтто бер бац церан.\nШемахь тIемаш беш ву ПIаьнказара схьаваьлла Шишани Муслим (Маргошвили Мурад). Нохчийчуьрчу шолгIачу тIамехь дакъалаьцна а ву иза. "Джунуд аш-Шам" тобанан урхалла деш ву. Американ Цхьаьанатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаменто 2014-чу шарахь дуьйна санкцешна буха вахийтина иза.


ТIеман баьчча Темирбулатов муха велла таллар доьху дуьненан юкъаралле бакъоларъярхоша\nЛахьан-бутт 20, 2020\n"Правовая инициатива" ("Бакъонан инициатива") проекто дехар хьажийна Дуьненаюкъарчу Къаьмнийн организацин Адамийн бакъонашкахула йолчу комитете Оьрсийчоь нохчийн тIеман баьчча Тимербулатов Салман валарх йолу информаци йовзийта декхареяр доьхуш. Владимир гIаларчу набахтера Соьлжа-ГIала кхачийнначу дийнахь – Гезгмашин-беттан 26-чохь – велира Тимербулатов. Дог иккхина велла иза аьлла бара официало баржийна хаам.\nХьалхо Дуьненаюкъарчу Къаьмнийн организацин Адамийн бакъонашкахула йолчу комитето сацам бира, Оьрсийчоьнан Iедало бехк ма-доггIу таллаза, низам а дохош лаьцна кхобу 6 нохчо, аьлла. Буьйцучаралахь вара Тимербулатов Салман а.\n2004-чу шарахь йира Темирбулатовна низамехь боцчу тIеман ницкъашкахь латтарна кхел, ткъа шо хан туьйхира набахтехь такха. Талламчийн информацица, Гуьмсан кIоштахь эмир лаьттина иза, хилла президентан Масхадов Асланан гонехь.


Ростох-кIоштахь юха а летта нохчо а, гIазакхий а\nСтигалкъекъа-бутт 06, 2014\nОьрсийчоь -- Ремонтное-эвла, Ростох-кIошт.\nРостохара зорбанан гIирсаш хаам баржийна кху буттена 1-чу дийнахь Усть-Быстрянская-эвлахь нохчийн а, гIалагIазакхийн а тасаладар хилла аьлла. Цара дийцарехь, цигахь герзаш а детташ, тIом бан кечлуш бу хIинца бахархой. Амма Iедалша кхечу аг1ор дуьйцу хилларг.\n«Зазадоккху-беттан 1-чу дийнахь Ростох-кIоштахь Усть-Быстрянская-станицехь нохчий летта гIалагIазакхех. Цхьа стаг кхетамчура ваьккхина, ягийна машенаш. Карарчу хенахь цу кIошта дIагуллуш бу нохчийн диаспорин векалш а, ткъа иштта Ростохара ОМОН а.\nГIалагIазкхийн ярташкара атаманашна омар делла тIеманна кийча хила аьлла». Иштта хаам баржийна кху деношкахь 161.ru олучу интернет-сайто. Иза сихонца дIасабаржийра меттигерчу блоггерша.\nЦарах цхьаммо, масала, (http://evgenij-mich.livejournal.com/70687.html) Мийхайлов Евгенийс иштта яздо:\n«Барт а беш, кавказхой те бар Iалашонца дIахьош йолчу политико диканиг ца деана. Оьрсийчоьнан дозанца йолчу Украинехь боьдуш тIом а болуш хилла нохчашца тасадаларш. Цхьа а шеко яц иза иштта атта доьрзур ца хиларх. Нохчий а, кхин болу кавказахой а бехказа бахаран политика дIаяккха еза. Низам массерна цхьаъ хила деза, ца хилахь ...»- аьлла тIадамаш тоьхна авторо.\nБакъдерг аьлча, нохчашна луьш йолчу комментарешна юкъахь къезиг бац и стаг питана таса гIерташ ву аьлла хетарш а, хилларг цо ма-дийццара хиларх тешаш боцурш а.\nШен агIор хиллачух лаьцна хаам баржийна Iедалан белхахоша а. Иштта Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Ростохарчу урхаллан векало Устименко Наталияс дийцарехь, дов даьлларг ши стаг хилла. Цу эвлахь кафе яц, ткъа цкъа дуьххьара вовшен бага а тоьхна, тIаккха оьрсийчунна кхин цхьа стаг а тIе а хIоьттина летта уьш меттигерчу туькан уллехь. Оцу хенахь цига машенахь веана стаг и уьш дIасабаха гIоьртина. Иза ву коьртана чов йина дарбанан хIусаме вигинарг.\nУстименко Натальяс дийцарехь, лазийнарг ву нохчо. Ткъа ОМОН цигахь хилла цхьацца даздарш хуьлучу деношкахь милцой хIора кIошта хьажош Iедал долун дела.\nУсть-Быстрянская станицехь гергарнаш бехачу комментаторша бинчу хаамашца, лазийнарг 46 шо долу стаг ву. Ларамаза гина хилла цунна леташ берш. Уьш дIасабаха гIоьртинчух тера ду и стаг.\nНохчийн а, суьлийн а, кхечу Кавказехь дехачу къаьмнийн векалийн а, гIазакхийн а тасадаларш дуьххьара хуьлуш дац Ростох-кIоштахь. Иштта 2006-чу шарахь оьрсийн а, дагестанхойн а тасадалар хилира Сальск-гIалахь «Разгуляй» цIе йолчу ресторанна хьалха.\nДагестанерчу цхьана стага топ тоьхна вийра оьрсий. ШолагIчу дийнахь 250 гергга стаг гулвеллера цу гIалин юккъехь. Амма дийцарш хиллачул тIаьхьа, хилларг дахаран дар-дацар ду аьлла, маслаIат дан аьтто белира Iедалийн векалийн.\n2010-чу шарахь Зимовники-эвлахь нохчий а, оьрсий а летча еза чов йира 15 шо долчу нохчочунна. Цунна тIелеттера 30 стаг, шайна юкъахь меттигерчу хьаькамийн бераш а долуш. 17 долу оьрсий бехке вина аьлла меттах бевллера меттигера гIалагIазакхий. Царна дуьхьал хIиттира нохчий. Кхин тIаьхьало йоцуш дирзира и дов.\n2010-чу шарахь гIалгIачо Мархиев Хазбулата буй тохар бахьана долуш велира меттигера студент Сычев Максим. Цул т1аьхьа «Ростох оьрсийн гIала ю» бохуш лозунгаш а айина арабевллера меттигера гIазакхий. И акци бакъо йоцуш хиллехь а, демонстранташ дIасалахка ца хIиттира меттигера Iедалш. Цхьа шо даьлча Мархиев чувоьллира, 3 шо хан а тоьхна.\nАмма уггаре а доккха латар хилира 2012-чу шарахь Гезгамашин-баттахь Ремонтоное-эвлахь. Цигахь кафе чохь дар-дацар а хилла леттера Дагестанера схьабевлла болу кегийра нах а, оьрсий а. 100 гергга стага дакъа а лоцуш, тасадаларш хилира цигахь базаран майданахь. Дуккха а нах лазийна бара. И нах дIасабаха цига хьажийнера Ростохара ОМОН. Милицино лаьцна чувоьллира 13 стаг.\nАмма иза дац массо а кIошташкахь хьал цхьатера гIоьртина ду бохург. Репатов Халит Ростов-кIоштахь Большая Мартыновкехь бехачу меcкетера туркойн диаспоран куьйгалхо ву. Мессерца а бийца мот карош, бертахь деха шаьш бохуш вара иза.\nРепатов Халит: - Во хьал дац тхоьгахь. Тхуна мот кара бо массерца а, нохчашца а, дагестанхошца а, меттигерчу нахаца а, эрмалошца а. Вовшех кхета тхо. Массо а мероприятешкахь цхьаьна дакъалоцу оха. Ларам бу тхоьга. Тхо цара а лору, оха уьш а лору.\nЦхьацца цакхетамаш хуьлуш меттиг богIу амма къаьмнашка цабезам хилар бух тIехь ца хуьлу иза.\nРепатов Халит: - Хуьлу цхьа-кIезиг дар-дацарш. Амма глобалан кепара дуьхь-дуьхьал латтар саннарг кхузахь хиланза дуккха а хан ю. Иза хезаш а дац, гуш а дац, ур-аттала хаалуш а дац.\nУсть-Быстрянская-эвлахь хилларг оццул десто хIума дацахь а Нохчийчура Iедалан леррина векалш бахана цу эвла хилларг къасто.\nРостох-кIоштахь юха а летта нохчо а, гIазакхий а\nРостох суьдхочо кхеле кхайкхина Кадыров Рамзан


Мултимедиа, Мангал-бутт 03, 2020\nКхаари-де 3 Мангал-бутт 2020\nМангал-бутт 03, 2020\nСапераша латта цIандо, хIирашна - Шойгу веза\nКъилбаседа Кавказехь дийнахь-буса велла 31 уьнхо, цомгуш хилла – 530; Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а 70 оккху коьчал карийна саперашна; лийча ваха мегар дац Таркхойн хIорда тIе; Шойгух шайн мехкан лараме вахархо вина хIираша.\nДешдакъа цхьаннал сов хилча…\nНохчийн маттахь цIердешан орамний, чаккхенний юкъа «А» элп дуьллу цхьаволчо – амма иза гIалат хуьлу дукха хьолехь. «А» элп яздар а, цаяздар а муьлхачу грамматикан бакъонца ду? Цунна жоп ло кху дарсо.\nЯсмина – Шемара майра журналист\nТIамаца къийсаяла ша зуда ю, шен карахь дац иза эшор, аьлла ца Iаш, кара видеокамера а эцна, пхи шо хьалха Шемара, шен даймахкара, ирча хьал дуьненна гайта йолаелира 28 шо долу Бидо Якин. Иза божарийн болх бу, цуьнца зуда ларайойла дац, олура цуьнга юьхьанца коллегаша-божарша.\nIамеркан гIаланашкахь полисхой протестхойх дIакхетта. Суьрташ\nIамеркан Цхьаьанатоьхначу Штаташкарчу гIаланашкахь протестхошца цхьаьна акци буьйлу полисхой. Шаьш цаьрца дуйла хоуьйтуш, гоьлаш тIе а хIуьттуш, полисхоша вийначу афроIамеркахочун Флойд Джорджан иэс дагалоьцу цара.\nМангал-бутт 02, 2020\nCOVID-19: Кавказ, ЧIир оьцуш вийна гIалгIа? Кадыровн фонд кхуьуш ю\nКъилбаседа Кавказерчу мехкашлахь коронавирусо уггар дукха зен дийриг ю Дагестан - тIаьххьарчу дийнахь-буса цигахь велла 11 стаг; селхана ГIалгIайчохь стаг вер чIирца дузу талламо: БатIал-Хьажин мурдашца иккхина дов; Кадыровн фондо йоху рекордаш – 6 миллиард сом гулдина цо стохка\nХангошвили вер: Кремло жоп ца ло хеттаршна\nНохчийн тIеман баьччашлахь лелла Хангошвили Зеламха (Кавтарашвили Торнике) Берлинехь верца доьзна, шега динчу хеттаршна жоьпаш ца дахкийтина, уьш кхачаре сатуьйсуш Iа Германин талламийн урхалла, яздо Deutsche Welle зорбан гIирсо.\nДуьхьалонан акцеш совцуш яц Америкехь\nКIира а ду Америкехь дуьхьалонан акцеш дIайоьлху. Масех гIалахь гIиттарш дуьйладелла. Бахархой карзахбевлла кIайчу полисхочун карах афроIамеркахо Флойд Джордж валарца доьзна. БIеннааш наха КIайчу ЦIенна тIедоьду некъаш дихкинера.\nМангал-бутт 01, 2020\nCOVID-хьал, Нохчийчоьнна – аэропорт, Штаташкара – Кавказе, Адвокатийн пикет\nКъилбаседа Кавказехь коронавирусах велла 34 стаг; дийнахь буса ун кхетта кхин а 586-нна; керла аэропорт йилла 4,7 миллиард сом лур ду Нохчийчоьнна; Америкера кеманца даймахка кхачийна дагестанхой а, нохчий а; Москвахь пикет ярна гIуданаш кхайкхийна адвокаташна\n“Декъаза ву Нохчийчу вухавогIург”\nЕвропера нохчийн мухIажираш бен хир бац коронавирус яржарца шатайпа ниIмат карийна: тховкIело ца еллехь а, цкъачунна сацийна депортаци яр. Карантин чекх а яьлла, кеманаш лела дуьйладелча, йолор ю керла депорташ, экстрадицеш.\nБIеннаш бусалбанаш хилира карантин дIаяьккхинчул тIаьхьа схьадиллинчу аль-Акъса маьждигехь\nКъиранан дийнахь бIенашкахь бусалбанаш баьхкира 2,5 баттахь къевлина лаьттинчу Иерусалимерчу аль-Акъса маьждиге.\nСтигалкъекъа-бутт 29, 2020\nКъилбаседа Кавказера COVID-19, ДаIишан агIонча, тIемалойн тIаьхьене кехат\nТIаьххьарчу дийнахь а, буса а Къилбаседа Кавказехь коронавирусах кхелхина 60 дархо, ун даьлла 549 вахархочунна; къаьсттина дукха бу инфекци яьржина нах Дагестанехь - 125 стаг ву уьш\nАвстрехь юха а схьадиллина маьждигаш\nМахкахь коронавирусан ун даржар бахьана долуш Зазадоккху-баттахь дуьйна къевлина латтош дара Iедало Австрера маьждигаш. Тахана, пIерасан дийнахь, дуьххьара аьтто хилира бусалбанийн маьждигашкахь рузбан ламаз дан.\nУмаров вен хьажийнарш каро чIагIо йина Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министро\nНохчийн политикан мухIажарш Европехь байъарна дуьхьал митинг дIаяьхьна Венехь


"Терроран герз". Навальный Алексейна делла "Новичок" дIовш кхоьллинчуьнца къамел\nНавальный Алексейна малийна "Новичок" дIаьвшан керла коьчал дуккхазза а кхераме хила тарло Скрипаль Сергейна а, цуьнан йоIанна Юлияна а 2018-чу шарахь деллачу дIаьвшал. И аьлла хета Маршо Радион оьрсийн сервисна интервью еллачу Мирзаянов Вилна – "Новичок" кхуллуш дакъалаьцначу химикна.\n1965-1992 шерашкахь Советан Iедалан тIеман министралло а, къайлахчу сервисо (КГБ-но) а доладеш хиллачу химин технологийн талламийн пачхьалкхан институтехь (ГосНИИОХТ) болх бина Мирзаяновс.\n"Новичок" дIаьвшан хьалхара тайпа А-230, цо бахарехь, 1970-гIа шерийн юьххьехь кхоьллира химика Кирпичев Петра, церан институтан Саратовна гергарчу Вольск гIаларчу филиалехь. "Новичок" дIаьвшах лаьцна Мирзаяновс 1992-чу шарахь дийцира дуьххьара.\nСкрипальгIарна дIовш делла ши шо даьлча, Мирзаяновс дуьйцу, хIун башхалла ю царна а, хIинца Навальный Алексейна а деллачу "Новичокна" юкъахь, цунах муха ларбелла гонахара нах, стенна ца карийна оцу дIаьвшан лар Оьрсийчуьрчу лоьрашна.\n– Британехь лелийна "Новичок" зуламе делира гонахарчу нахана. СкрипальгIар, Сергей а, Юлия а леллачу меттигашкахь талламаш беш, тIе леррина бедарш а йоьхна, хьийзира нах, ткъа чохь IатIар ду моьттуш, дIакхоьссина Iуьллу "Новичок" чохь лелийна шиша каракхаьчна Солсбери гIалара Эймсбери Дон Стерджесс елира. Навальныйна деллачу дIаьвшо стенна ца дина гонахарчу наханна зен?\nСкрипальгIарна, Сергейна а, цуьнан йоIанна Юлияна а дIовш кхеттачу меттехь, Сосбери, Британи\n– Муха делла хьаьжжина ду иза. СкипальгIарна дIовш дегIан чкъурах кхетарца хьайра, куьйгех хьакхаделлера. Ткъа Навальныйна, тешна а, малийна. Суна хетарехь, "Новичок" дIаьвшан кхин кеп ю цунна малийнарг – А-261. "Новичок" коьчалан молекулах амидинан могIара коьчал ца тухуш, гуанидин тоьхна. И кеп кхоьллинарг а ву Кирпичев Петр. Цхьаъ делахь, Солсбери гIалахь лелийначу кепал 10-зза чIагIа ду и дIовш. Шиъ делахь, иза кегийчу буьртигийн кепехь ду. Иэдало шекарх, чайнах а иэдало. Стаг вен тоьуш ду масех миллиграмм.\nИэдало шекарх, чайнах а иэдало\n– ТIаккха вала стенна ца велла Навальный?\n– И хаттар даима а хIутту, стенна ца велла. Ца леччул тоьхна хир ду. Вен а ца вуьйш, заьIап ван, юкъарваккха эшна хила мега.\n– Германерчу лоьраша бахарехь, Навальныйн дегIера холинэстеразаш меттахIитта йоьлла, СкрипальгIар а денбелира, вайна ма-хаъара. ДIаьвшах тIаьхьало юьсур ю Навальныйца аьлла хета хьуна, стенна?\n– Иштачу дIавшах нах буьззина тобелла меттиг ца хаьа суна. Советан заманахь и тайпа дIовш шех хьакхаделларг цкъа а ца вогIура шен балха юха, уьш метта а ца хIиттабора, массо а кхетара стаг оцу дIаьвшах вуьззина толуш воцийла (масала, вентилятор йохарца доьзна, цомгуш хилира "Новичок" лелош юьйцучу химин институтан белхахо Железняков Андрей, оццу коьчалх зулам делира иза кхоьллинчех волчу Iилманчина Углев Владимирна – Маршо Радион довзийтар).\n– ХIинца лелийнарг "Новичок" коьчалан керла кеп елахь, иза юй гонахарчу нахана кхераме?\n– Юьйцург керла кеп елахь, яц иза гонахарчарна кхераме, цуьнан Iаь сов еза ю, дIаса ца яьржа (СкрипальгIарна елларг, церан хIусаман неIарх хьакхнарг коча кеп яра - Маршо Радион довзийтар). Иза ур-атталла кехатах а чекх ца долу, чайнан пакетах тоьхча а тоьу. "Операторна" – иштта аьр вай террористах – кхераме дац, куьйга схьаэцна, чайна чу таса а. Декъа "Новичок" Кирпичевс юкъадаьккхина, Шиханы лабораторехь (Вольск гIалара филиал). Цо хьалха кхоьллинчу А-230 а, А-232 а кепел иттазза чIогIа ду иза.\nНавальный Омскерчу дарбан хIусамехь\n– Муха ду иза, кегий буьртигаш, хIур, я кхечу хIуманах тера?\n– А-261 гина дац суна. Луъучу кепе дерзало, кIеззиг хьакхийча, хIур бу иза, гарехь.\n– Мел сиха "болхбан" долало и дIовш? Малийна мел хан яьлча?\n– Гарехь, гай чу кхаьчча доладелла дIовш дIасадаржа – гонахара стагга а вац цунах зен хилла. Iалашоне хьажжина, хьанна ло а хууш, делла дIовш.\nГарехь, гай чу кхаьчча доладелла дIовш дIасадаржа\n– Аьлча а, сихха цIийх кхетта-кх?\n– Кхетта. Лоьраша шаьш денвийр ву боху [Навальный Алексей]. Ца хаьа. Ацетилхолин ("Новичок" дIаьвшо адаман дегIера йохош йолу коьчал - Маршо Радион довзийтар) оьшу, коьрто омра дIа а луш, бIаьргашка, дилхе, кхечу межешка болх байта. ДIаьвшо царех цхьадерг талхо мега.\n– Омскера Навальный Германе ца вуьгуьйту, дIавшан лар доьза яллалц, бохуш, дуьйцура. Иза эрна дуьйцуш дара, "Новичокан" лар карайой бутт-ши бутт баьлча, ахшо даьлча?\n– ДегIо шен хирриг до дIаьвшан лар йайъа. Оцу маьIнехь Оьрсийчоьнан урхаллаша дерриг а нийса дина: цара иза алссам мел латтаво, дIаьвшан лар ян мега. Амма оццу СкрипальгIеран масало гайтира, и дIовш иштта сиха лораза довш доцийла. Бутт баьлча а таро ю иза схьакаро.\n– Германерчу лоьрийн аьтто балла-кх Навальныйца "Новичок" карон? СкрыпальгIаьрца Британехь а санна?\n– Омскерчу госпиталехь, гарехь, аьтто бац оьшшу анализ ян, ца хиллачух тера ду гIирс а, говзанчаш а. Вуно беза гIирс бу иза, бIеннаш зарнаш долларшкахь бу цуьнан мах. Цу тIе, компьютер чохь "Новичок" дIаьвшан массо а кепийн схемаш а хила еза. Оцу хьокъехь ас яздира айса 2007-чу шарахь арахецначу книги тIехь. ДIаьвшо зуламаш дан долийча, цивилан пачхьалкхаша, синтез ярца, кегий барамашкахь, таллархьама, кхоьллинчух тера ду "Новичок" дIаьвшан масалш. Цундела дIовш лаха а, карон а аьтто баьлла Бундерсверан.\n– Хаамаш бара, Германино ша талламбеш, Британерчу Портон-Лаунерчу а, Болгарерчу совдегарца Гебрев Эмилианца "Новичок" карийначу а лабораторешка гIодехна, аьлла. Иштта атта а доцчух тера ду бакъдерг каро.\n– Дац дера. Информаци алсам мел хила а дика ду, амма болгарашна гIодан хуур ду ала дац сан. Германехь а, Британехь а бу талла мел оьшу гIирс. Деккъа дIа лоьраллин информаци толлуш дехна хир ду накъосталла.\n– Омскрчу лоьраша шаьш Навальныйн анализаш Москва хьовсийна бохура. Москвахь дуй оьшу гIирс цахуьлийла?\n– Москвахь болуш бу талламна гIирс. Химин герз лелор доьхкуш хIоттийначу Конвенцин декъашхо ю Оьрсийчоь. И низам муха лардо зуьйчаралахь Москвара лаборатореш а ю. Амма къайлахчу сервисаша магор дац оцу могIарара информаци яржаяйта, хоуьйтур дац анализийн жамIаш.\n– СкрипальгIарна "Новичок" делла ши шо даьлча, изза дIовш Навальныйна а даларо хьоьга хIун ойланаш йойту?\n– "Новичок" кхоьллинчу нехан декъахь со а хиларе терра, суна гIеххьачул бехк сайн а бу аьлла хета. Суна даима а Iаткъам бо оцо. Вон ду иза. Суна ца моьттура, оха доггах къа а хьоьгуш, пачхьалкхан кхерамзаллина кхоьллина коьчал терроран герз хилла лелар ю. Со хIинца кхетта и дIовш хIуманна а бехке боцу нах Iхаллакбеш леладой. МостагIчун эскар дац цо хIаллакбийраш - маьрша нах бу. Эскархо юьхьах, дегIах духар доьхчхьана валалур ву къелхьара. Оцунах со кхетта, амма хIетте а ца моьттура оццул декъаза хьал лелар ду, - элира ша Маршо Радиона еллачу интервьюхь Мирзаянов Вила.


Нохчийчоь --Кадыровн ковра, 2013\nМасех хаамийн гIирсаша къастам боллуш чIагIдарца Iедалхойн кортеж кIел а нисьелла йийна Ойсхарахь федералан некъ хадош йоллу зуда. ЦIарца гIарбийла а ца лууш, цу хьокъехь даре деш болу могIарера бахархой боцуш цу некъахьовзамах хаам Iорабаьккхинчех цхьаъ ю «Кавказан узел» агенталла.\nДеа беран нана, 50 шо долу Ледиева ер нисделла чекхбаьллачу беттан 29-чу дийнахь, амма юкъараллехь хиъна дац хIинцца доцург. Юьртахоша дечу мукIарлонца цIийнда набахтехь хан токхуш а волуш, ша доьзал кхобуш, гIийла лол бетташ, хене йолуш хилла елларг. Гинчара дийцарехь, тIе машен а кхетта зуда охьайоьжначул тIаьхьа а масех машен тIехула яьлла цунна кхин а, соцунгIа ца хуьлуш дIа а яхна.\n«Iедалхой тIехь болу пачхьалкхан кортеж инзаре чехка йогIу. ДегIастанан Хасав юьрта агIор боьдучу кху тхан новкъахула уьш кест –кеста лела, лаххара а 200 чакхарма чехкалла а йолуш. Сел сиха, ша кхоьруш ца лелахь суна-м хаац уьш мича кхача гIерта.\nЧехкалла лах ца еш, нехан докъа тIехула бевлла а дIабоьлхуш хилча, цара арадаьккхинарг, стаг веллал а деза хIун гIуллакх хилла-м хаац… Чамбоцчу-м даьлла хIара … Дала нийсо йойла». Ишта къамел динарг ю шен цIе йоккхийла ца лиъна Ойсхара яхархо.\nМеттигерчу Iедалан телевизионехь кху беттан хьалхарчу дийнахь и зуда ер хьокъехь дийцина цхьа могIарерчу некъахьовзамехь цуьнан дIакхалхар нисделчаха, машен урхалла деш хиллачу кIентан цIе а йоккхуш, каде хьааьвзинчу баккхийчара шина агIонна векалш куьйге а бахийтина, и гIуллакх маслаIате дIадерзийна хилар билгал а доккхуш.\nБакъду могIарера бахархой официалан дуьйцучух гIортор йина Iаш бац. Церан шайн некъаш ду хиллачуьнан дуьхье кхиа а, мах хадо а. Иштачех ву Гуьмсан кIоштера 65 шо долу Нурди а.\nОццул маса йоьдучу машенан кIел зуда нисьеллий а ца хууш, уьш дIабоьлхийла ян а яц аьлла хьажам бу дукхахболчеран. Стаг вер цхьана меха а ца хеташ хIара тIаьхь-тIаьхьа гена долуш доллу бохуш вара цигга кIоштера Мусбек а.\nХаамийн гIирсашкахь кест-кеста хьехош ма-хиллара Оьрсийчохь хийра дац Iедалдай тIехь болчу машенаша бехк-гуьнахь доцчу, цхьанхьа баха бевллачу могIарерчу нахана некъахьовзамаш бахар а, бехк боцу стаг хотIа вожийнера аьлла, маьIхькIамхой жоьпе ца ийбар а. Жоьпе цаийзабарра-м стенна дуьйцу, мел бехке бацахь а токхамаш бар а дуьсу ларамаза церан новкъахь нисбеллачу бахархошна.\nЦунна масал ду 3 шо хьалха аьхка Камчатка кIоштехь Оьрсийчоьнан премьер –министар валош йогIучу кортеж буха шен машенахь Куклина Ольга нисьялар а. Некъана нацкъара а яьлла дIахIоттийначу кхуьнан машена тIе машен тоьхна цу кортеж юкъарчу кIайлахчу сервисан белхахочо.\nГовзанчаша кхуьнан машенна хилла зе 3I9 эзар лерина,ткъа схьаделларг дац I20 эзар бен. Диснарг суьдехула лур ду аьлла, дIатеттина Куклина Ольгас хетарехь хааме даккхарца. И дерриге шен кара схьаделлехь а боху цо,цхьаболчу говзанчаша чIагIдарца иза тоьаш а дацара, шен машен кхачо йоллуш тойина дIахIотто. Интернет зIенехь ишта яздина Куклина Ольгас : «Хала хетта-кх. Оха майрачуьнца и джип эца банкера кредит эцнера. ХIинца декхарш дIатакха деза…\nДоккхачу декъана иза а дац коьртаниг. Цхьа дегабааме, ма нийсо яц-кх хIара аьлла ойла йисна-кх сан. Со некъана нацкъара а яьлла, цхьангге а бохуш хIума а доцуш, Iаш яр-кх, сан машен а йохош уьш тIекхетча. Цу тIе премьер-министар валош богIурш сан бехк бан лууш а бар-кх. Цунах гIуллакх ца хилча,уьш дIасабахара, сайн балица со цхьа йитна. Ишта ала лаьа-кх - со ца юьйш йитарна баркалла шуна».\nШена тIеIоттаделлачух,даьлла хIума а доцуш шега кховдийначу харцонах ишта яздинера Куклина Ольгас. Цуьнан ирс хилла дийна йиса, амма и кхаж ца баьлла Ойсхарчу яхархочун.\nКуй биллал бен йоцчу Нохчийчохь ишта меттиг нисьялар дукха тамаше а ца хетало Оьрсийчоьнан куьйгалхойн кхин бала кхочуш ца хилча, боьлхуш, богIуш ларамаза «когаш кIел» нисбеллачу могIарерчу бала безачу нехан.\nБеккъа шен лаамехь 10 %\nДоккха хIума дац цо спорт йитар 90 %