"Билггал когаш буьлуш ду тхо". Калининградехь килсехь мачаш йилича иккхина дов\nОртодоксан килсерчу дезачу хи чохь мачаш йилира пхеа бусулбачу жимчу стага. Шаьш дечух видео дIа а язйина, социалан машане хIоттийнера цара. Путин Владимир кхин цкъа а президент вахийта гIортор ечу православин килсанна протест еш, Москохарчу килсанехь «Iиса-Пайхамаран нана, Путин дIалаллахь!» аьлла, йиш лекхна Pussy Riot панк-молебенан декъашхой лецира. Ткъа "когаш билиначарех", тIаьхьо къастарца, Балтфлотан хIордхой хиллера уьш, цхьа а лаьцна а вац, Север.Реалиин корреспонденто билгалдаккхарца, Даймехкан гIуллакх деш бу уьш, хьалха а санна. Бакъду, шинна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх диллина. Питанаш лело там бу аьлла, шеконаш ю меттигерчу бусулбачийн диаспоран.\nПхеа жимчу стага Калининградерчу православин килсехь деза лоручу хи бухахь мачаш юьлу резонансе видео гоьелира социалан машанашкахь кху беттан 14-чохь. Шаьш лелочух жигара дийца а дуьйцуш, видео яьккхинера кегийрхоша.\nМачаш юьлучу хенахь яьккхинчу видео юкъара сурт\nЮкъ-кара дечу къамелашца хаало, шаьш дечух дукха дика уьш кхеташ хилар. "Царна деза хи ду хIара, ткъа вай билггал когаш буьлу", - бохуш, воьлуш хеза цхьаъ.\nВидео тIехь берш муьлш бу а хиира, дукха ца Iаш уьш кара а баьхкира, амма юха а маьршабаьхнера.\nСоциалан машанашкахь яздора, уьш нохчий бу бохуш, амма Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен телеграм-каналехь бакъ ца дира иза. "Суна ца тов, хаамийн гIирсашкахь оцу кепарчу хиламехь къам билгалдаккхар. Уьш нохчий бу бохуш, хаамашкахь кар-кара оьцуш, даржийра. Сан тIедилларца бинчу талламца, и кегийрхой нохчех бац. Милла хиллехь а, бен-башха дац. Къепе я низам дохийна стаг къоман векал ву бохуш, даржадойла яц, хIунда аьлча, къоман интересашкахь лелаш вац иза", - яздира Кадыровс.\nШеггара таллам бира хиллачух Калининградерчу бусулбачийн хьалханчас Кадимагомедов Ахмеджана а. "Грозный" пачхьалкхан телехьожийла YouTube-каналехь хаамбира цо, видео тIехь долу бераш Дагестанера хиларх.\nКалининградехь эскархойн гIуллакх деш болу кегийрхой хиллера уьш. Православин динан векалшна хьалха гечдар а дийхира Кадимагомедовс бусулбачийн диаспоран цIарах.\nИштта, Кадимагомедовс дийцира, шайн юкъараллас кечдеш кехат ду къепе йохийначийн дайшка а, наношка а, иштта, муфтияте а, Дагестанерчу тIеман комиссариате дахьийта аьлла.\n- Эскаре балийначаьрца профилактикан болх бан беза аьлла хета тхуна, кхин а динан векалш хилар дIа а хоуьйтуш. Дуккха а конфессеш йолу пачхьалкх ю Оьрсийчоь, - аьлла Кадимагомедовс.\nЦо бахарехь, кегийрхойн дай а, наной а лаха аьтто ца баьлла кхеран юкъараллан.\nРеспубликерчу къоман политикан а, динан гIуллакхашкахула а йолчу министралло дIахьедира, кегийрхой кхетта шаьш бехкехиларх, гечдар деха а кийча бу аьлла.\nИштта, цара билгалдаьккхинера, "когаш хи чу ца Iиттинера цара" аьлла: "Уьш буьйлабелла лелаш хиллера цигахула. Оцу хи тIе шаьш нисделча, хи а мелла, шайна тIехь цIано ян дагахь хиллера уьш. Когаш хи чу ца Iиттина цара, куьйгаш тIада а деш, мачаш цIанйинера", - аьлла, дIахьедина министраллехь.\nТIаьхьо шегара даьллачунна бехк цабиллар доьхуш, видео социалан машане хIоттийра цхьахволчу оцу тобан декъашхочо: "Тхуна хууш дацара, и хи сил деза лоруш дуйла. Тхо дерриш а бусулбанаш дара цигахь хилларш, цара бохура, амма со ца тешара, гуттар хуьлучу тайпанара кран а ю, хи а ду моьттура суна", - боху дохковаьллачо.\n2019-чу шарахь схьайиллина ю юьйцу килс. Дукха хан йоццуш чуьра деза хи эца йиш яра, амма хIинца дIакъевлина. ТIейогIучу заманчохь динан дезачу деношкахь бен кран йиллина хир яц аьлла, барт бина епархино.\nБакъду, Калининградерчу епархино хилларг мел а гIовгIа а ца йоккхуш, тIеийцира. Епархин информацин декъо хIоьттина хьал товш дац, амма мачаш йилинчу кегийрхойх вукхара а гечдар доьхур ду шайга, кхин дIа йолчу заманчохь културан а, динан а, историн а мехаллаш цара лорур ю аьлла, дегайовхо ю шайн элира.\nОцу кепара толеранталле позици ца магийна меттигерчу жигархоша.\nНохчийчохь хиллачу тIемийн ветерано, "За Отечество" боламан хьалханчас Отроковский Ивана кхайкхамбина массаьрга а, Талламан комитете арз дар доьхуш, мачаш йилинчу кегийрхошна.\n"Оха цунна садеттар дац! Оха тIодожадо, царна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх даккхар. Бохург ца дахь, сайн вежаршца, тIеман ветеранашца а, казакашца а Талламан комитетна дуьхьал хIуттур ву со", - аьлла, дIахьедина Отроковскийс.\nКалининградехь хилларг дийцаредечу юкъанна тахана а хеза конспиралогин версеш а. Хулиганалла лелош дина хIума хила а тарло, иштта, къомана юкъа питана деш дина хила а мега аьлла, хьажам бу Дуьненаюкъарчу Оьрсийн соборан бакъоларъяран центран директоран Силантьев Романан.\nНагахь санна, билггал хаа а хууш, гамо таса Iалашонца дина аьлла, тоьшалла дан ницкъ кхачахь, бехкзуламан гIуллакхаш духьал даха тарло оцу нахана аьлла Силантьевс.\n"Хилларг шайна бусулбанашна дуьхьал йина провокаци хила а тарло. Исламофобин регион ю ала тарло Калининград", - боху регионерчу динан организацин жигархочо Хациев Руслана.\n80 процентна гIишло кийча йоллушехь, бусулбачийн аьтто ца хилира боху цо, Iедалхой дуьхьалбовларна, доккха маьждиг дина далийта. Ткъа Черняховскехь хилла ламазан цIа а дIадохийра.\n- 20 шо ду тхан бусулбачийн организацин. Тхо декъа гIерта кхузахь. Цхьа бутт а, ах бутт а хьалха ламазан цIийнах дехира тхо, устав хийцира, керла куьйгалхо ву хIоттийна. Iедал цигахь крематорий ян а реза а ца хилла, шира, охьахарца кийчча йолу гIишло елира тхуна, тхан бакъонаш йохош яц аьлла, сурт хIотторхьама. Организаци а тхан дIаяьккхина ала тарло, - боху Хациевс. - Амма оха юхаерзор ю иза. Масех иск елла оха кхеле а, иштта, тIеман прокуратуре дIахьедар а дина.\nХациевс дийцарехь, бусулбачийн дегайовхо ю регионехь доккха маьждиг схьадоьллур ду аьлла. Дукха хан йоццуш Шойгу Сергейга орца дехнера бусулбанаша, Даймехкан Сийлахь тIамехь эгначу бусулбачийн сийна маьждиг деш гIо дахьара шайна аьлла.\n- Дика ойла ю иза, амма коьртачу динан урхаллаца дагавала веза ша аьлла, жоп деара тхуна. Тарло, меттигерчу исламофобашна цунах лаьцна хиъна хила а, цундела дина питана хила тарло, - боху Хациевс. - Хи чохь когаш билар - зулам дар ду. Со тешна ву, оцу эскархошна доггIу таIзар дийр ду аьлла. Амма, хIиттор буй-те таIзаре, хIинца а "когаш буьлуш", Калининградан кIоштахь бусулба дин лелочу нахана тIехьоькхуш, когаш цIанбеш леларш? Тамаш бу-кх!\nГезгамашин-беттан 17-чохь шина эскархочунна дуьхьал бехкзуламан гIуллакхаш долийра, динан векалш сийсазбарна аьлла. Калининградан гарнизонерчу ТIеман-талламан декъо гIаттийра гIуллакх.\nБакъду, православин жигархоша тIедиллинехь а, кIиранчохь кхин бехкала озийна стагга а вац.\nСевер.Реалиина хиира, эскарехь гIуллакх дийраш хIинца а шайн декхарш кхочушдеш буйла. ТIеман талламан урхалла ю гIуллакх луьстург, цаьргара оперативан комментари эца аьтто ца белира.


Ши паьнказхо вийна цIавалийна ДАIИШ-ера\nДечкен-бутт 19, 2016\nГуьржийчуьрчу ПIаьнказахь Шемарчу тIамехь вийначу шина вахархочун тезет хIоттийна\nТуркошвили Мохьмад а, Пареулидзе Рамзан а Шема тIом бан ваханера цхьа шо ца кхоччуш хьалха. Болчу хаамца ДАIИШ-ан могIаршкахь хилла и шиъ.\nТуркошвилин доьзал бу-зудий, берий. Цуьнан девашас Туркошвили Мурмана дийцира маца-муха дIаваханера иза оцу тIаме.\nТуркошвили: "Селхана хиъна суна, сайн вешин кIант дийна воцийла. Цуьнан валар мичахь а, муха хилла суна ца хаьа. Дуьйцу иза Шемахь а, Иракъехь а хилла бохуш. Дукха хан яра иза Турцехь вехаш волу. Цигахь хьалакхиъна а ву иза. Доьзал а бу цигахь.\nКхуза наггахь хьошалгIа вогIура иза. Цуьнан да-нана тахана а бу Турцехь бехаш. Уьш цигара бахархой бу. Цигара из Шема дIа а вахнера. ХIунда вахнера-суна ца хаьа».\nШемахь веллачу Туркошвили Мохьмадан гергар зудчо дийцарехь, цо цкъа а Шемахь тIом бан вахар дуьйцуш, я и лаам гойтуш бацара.\nЛали: "Суна цкъа а моьттина а дацара хIара санна дерг. Иза вацара, ша мел долу хIума дIа а тесна Шемахь тIом бан воьдучарех. Иза цигахь вийна аьлла сайна хезча а, со ца теша. Цхьа кхинверг вуьйцуш санна хета суна. Ца теша со иза Шемахь хилла аьлча".\nШемахь вийна важа тIемало-Пареулидзе Рамзан Шема тIом бан ваханера студентийн могIаррера. Иза Телаверчу университетан юридикин факультетан 3-чу курсехь доьшуш хилла. Цхьа шо дисина дара цуьнан юристийн диплом схьаэца.\nЦхьацца болчу хаамашца, цуьнан нана чIогIа дуьхьал яьлла а хилла кIант Шема воьду аьлла хезча. Иза дIавахча, цунна тIаьхьа яхна а хилла иза, амма кIант цIа ца верзавелла цуьнга. Дукха хан йоцуш зуда ялийна а хилла Пареулидзе Рамзана, ша ваьхначу ПIаьнказа чIожера.\n7-гIа бутт бу Тбилисерачу кхело ПIаьнказарчу Джоколо юьртан хилалчу имаман Борчашвили Аюбан хьокъехь долу дов ду хоттуш. Иза бехке веш ву ДАIИШАН-н могIаршка кегий нах бахийта кхайкхамаш бина аьлла.\nЦуьнан цIахь бинчу талламашца, тоьшаллаш ду боху тIекхойкхучу прокуроран, иза ша а ши шо хьалха Шемахь хилла аьлла.\nДАIИШан могIанехь дIакхетта Гуьржийчуьра бахархой, дукхачу декъана ПIаьнказа чIожера нохчий бу.\nЦхьацца болчу хаамашца, 100 ца кхоччуш стаг ву цигахь. Туркошвили Мохьмад а, Параулидзе Рамзан а 14-гIа нохчий ву оцу чIожера Шема баханчарах вийна.\nЛали: "Ца теша со иза Шемахь хилла аьлча..."


Балабина "гуманитарийн гIо"\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан гуманитарийн гlо эцна ковра ю Каменск-Шахтинский гlалан йистехь лаьтташ, Ростох махкахь Украинин дозанна 30 километр уллехь, 15Марс2014.\nМасех дийнахь Украине боьду некъ юхьаралаьцна хилла оьрсийн гуманитаран гIо тIехь долу машенаш цу пачхьалкхаца дозане дIа кхаьчначехь севцца. Цкъа хьалха Украинин дозанхоша, шайца цхьаьна Дуьненаюкъарчу ЦIечу ЖIаран векалш а болуш, цу машенашна чуьра кир теллинчул тIаьхьа бен, схьаоьцур дац цара и гIо.\nМашенашна чуьра кир таллах а, иза Украине дIакхачорах а болу хаамаш бен-бен бу. Reuters агенталло бинчу хаамца, "Донецк – Изварино" цIе йолчу дозанан пунктехь оьрсийн машенашна чуьра кир талла буьйлабелла Украинин Iедалхой. КесталгIа цигга схьакхача безаш бу Европехь кхерамазалла ларйаран а, цхьаьнаболхбаран а юкъараллин векалш а.\nИзза тIечIагIдо Фейсбукехула Украинин Малхбалехь тIеман операци дIахьочу ницкъийн пресс-центро а. „Украинин агIор кир толлуш 59 тергамхо ву. Царна юккъехь 41 Украинин пачхьалкхан дозан векал ву, ткъа иштта I8 дозан йолахо а ву. Оьрсийн машенашна тIера кир, цкъачунна йолчу информацица, Луганске хьур долуш ду“, - аьлла яздинера цу террорхошна дуьхьал йолчу операцин пресс-центро.\nЦуьнца цхьаьна Украинин Къоман кхерамазаллин сервисан прессица болхбаран векал волчу Лысенко Андрейс динчу дIахьедарца, оьрсийн агIоно цкъачунна цхьанна а кепара я информаци а, я документаци а елла яц, шаьш дохьучу кирах лаьцна. Цундела, и кир официала украинхоша схьаэцар оьшуш долу кехаташ оьрсаша схьаделлачул тIаьхьа бен долалур дац.\nBBC News агенталлин корреспондента, карарчу хенахь гуманитаран кир эцна йоьлхучу машенашна уллохь волчу, хаам бо, и болх кIиране бала а там бу, бохуш. Цуо дийцарехь, Украинин дозанхоша оьрсийн машенаш шайн махка дехьа йовлуьйтур йолуш ю, амма бац и машенаш ларйеш цаьрца новкъахь болу волонтераш а, Оьрсийчоьнан бохаман министраллин белхахой а, - беккъа цхьа машенийн шопарш бен. Оьрсийн векалшна метта гуманитаран колонна ларйийр ю Дуьненаюкъарчу ЦIечу ЖIаран цхьаьнакхетараллин белхахоша.\nЦу юкъана пIераскан дийнахь оьрсийн гуманитаран гIо эцна боьлхучара шайн машенаш чуьрчу кире хьовса кхайкхинера кху масех дийнахь кIирбелла шаьш тергонехь латтош болу Оьрсийчуьра а, Малхбузера а журналисташ. Шайгахь цхьа а тайпа ца магийна йолу хIумнаш, хуьлда иза герз я оьккхуьйтургаш, йоцийла массарна а дIагайта Iалашонца цара журналисташна ган а гойтуш схьайиллира ткъех машен.\nЦу машенийн сарташ оцу сохьта интернет машанехула дIаса а даьржира. Тешаша дийцарехь, ткъа иштта цу сарташна тIехь гуш ма-хиллара, гуманитаран гIоьнна хьажийначу сурсаташна юккъехь тайп-тайпана гарзнаш а, дуга а, жимчу берийн даарш а, шишанашна чохь хи а, ткъа иштта арахь дIавуьжу галеш а ду.\nБакъду, цхьа а юхьIаржо йоцуш дIа ца дирзира и хIума. Журналисташа, уггаре а хьалха Financial Times газетин корреспондента Уивер Кортнис зорбане даьхначу сарташна тIехь гуш ду, машенаш эхан ахна а юьзина ца хилар. Нана йоккхачу кир лелочу машен чохь дIо цхьана маьIIехь Iоьхкуш гуш масех итт хир долуш кехатан гIутакха ду, кхин дIа йолу меттиг еса ю. Журналиста чIагIдарехь, и тайпа ах-еса машенаш 280 фурех лаьттачу коврахь дуккхаъ ю.\nИнтернет машанехь Украине хьочу оьрсийн гIоьнна гуонахьара хьал тидамехь латточу блоггерша оцу сохьта кхардаме цIе тиллира цу башхачу гIоьнна „гуманитаран хIаваъ“, аьлла. Ткъа шайн агIор оьрсаша и хIума шаьш лерина дина ду иштта, аьлла, мукIарло динера, нагахь санна новкъахь цхьа машен йохахь, цу тIера кира катоьхна кхечунна тIе дилла атта хилийтархьама.\nМухха делахь а, и вуно еха гуманитаран ковра, схьахетарехь, кхин а еххачу ханна дозанна уллохь лаьттар йолчух тера ду, агIонаш цу киран кхоллам билгалбаьккхина ца йовлуш.\nТкъа цу юкъана цхьана кхечу хаамо сингаттам кхоьллина Украинера хьал тергонехь латточаьргахь. ПIераскан буса оьрсийн тIеман техника къайлаха доза а хадийна, Украинина чугIуртуш шаьшна шайн бIаьргашца гина бохуш чIагIдо гуманитаран кир эцна йоьду оьрсийн ковра ларйеш дозанна уллохь буьйса яьккхинчу цхьаболчу Малхбузерачу журналисташа. Царна юккъехь бу The Guardian а, The Telegraph а корреспонденташ.\nСихонца оьрсийн къайлахчу сервсисаша пIераскан дийнахь дацаре дина долу и коста бакъхилар чIагIдира Литван арахьарчу гIуллакхан министро Линкявичюс Антанаса. Цуо дийцарехь, оьрсийн 70 тIеман машенах лаьттачу коврано яханчу буса къайлаха хадийна Украинин доза. И хилам Брюсселехь сихонца кхайкхийначу Евробертан саммитехь бийцаре бийр болуш бу.\nОьрсийчура кхераме гуманитарийн ковра\nОьрсийчоьнан гуманитарийн ковран ша-тайпа лелар\nОьрсийчура "гуманитарийн ковра" толлуш бу Украинин дозанхой


Сайн дешархошка аса хаьттира, муьлхачу хIуманца кхуллур дара аша хьехархочун васт, аьлла. Жоьпаш тайп-тайпана дара. Хьехархочун васт дашочу маьлхан схьакхетарех тера ду элира цхьаммо.\nСтиглахь, малхбалехьа, гучуйолу серло. Мархийн бос дашо беш, баххьашца къегачу малхо зIаьнаршца бода дIатотту. Къаьсттина хаза хуьлу Iалам сатоссучу хенахь. Садаьржаш, дей-буьйсий къаьстачу хенахь, гучуболучу малхо ма хаздо Iалам! Маьлхан зIаьнаршка сатоссий хуьлу дуьненчохь мел йолу садолу хIума а. Дей-буьйсий къаьстачу хенахь таро хуьлу серло боданах къасто. Кхузахь дагадогIу кица: «Дешар – серло, цадешар – бода». Дуьненан исбаьхьалла гучуйоккху малхо.\nМалх схьакхетачу хенахь, дуьххьара цуьнан гучуевлла зIаьнарш кхерста йолало диттийн баххьаш, коьллаш, бецаш, зезагаш тIехула. Маьлхан зIаьнарш ца кхочуш меттиг бисац! Йовхачу зIаьнарша, набарха самадоккху Iалам, ломан баххьех хьакхалуш царна чу са кхуллу.\nМаьлханан серлоно, сатоссучу хенахь ша-тайпа басаршца хаздо Iалам. Дуьне самадоккхуш, дендо малхо. ХIорда йистехь маьлхан схьакхетар гинчунна гина хир бу хIордан тIехула малхехьа боьду некъ. Цо таро хуьлийта иза хIордана чуьра схьакхеташ бу моттийта. ХIора минот мосазза ели малх лакхабаларца, шен зIаьнаршца луш йолу йовхо совйоккхуш, таро хуьлийту ненан куьйгаша лучу йовхонах дIатаръян. Малхо ло шен йовхо массарна а, цаьргарчу дикане са ца туьйсуш.\nМалхах тера хета суна хьехархочун васт а. Шегара хаарш дешархошна дIадалар, адамалла кхиор, гIиллакх-оьздангалла Iамор.\nМалх санна серло йохьуш хьехархо вогIу дуьненчу. Цо дендо Iалам, дIадотту бода. Iаламе, Даймахке, массо а дуьненчуьра садолчу хIумане безам-марзо кхиорца дIахьо цо дешархошца кхетош-кхиоран болх. Дешархо кхуьу цу массо а хаарех пайда оьцуш.\nДуьненчохь нурца лепа дашо малх санна, серло йохьуш, вогIуш хила веза хьехархо! Сан цхьана дешархочо элира: «Iаламна оьшу малх санна, дешархошна а оьшу малх санна, хьехархо».\nДог аьлла билгалдаьккхира вукхо. Дагца ю йовхо элира цо соьга, марзо, безам, ирсенан къайленаш. Шеца йолу и массо а синмехаллаш схьакховдайо хьехархочо дешархошка.\nЦIий ду элира кхозлагIчо, цIий лелаш ца хилча адам а ца деха. Цунах тера ву хьехархо, даима лехамийн новкъахь.\nХенан хIоттам аьлла билгалбаьккхира цхьана дешархочо. Ткъа хIунда бу и хенан хIоттам аьлла хаттар дира ас.\nЦо дийцира: «ХIора догIу де вукхунах тера доцуш ша-тайпа догIу. Цхьана дийнахь малх хьожу, вукху дийнахь догIа а, ло а догIу». Хьехархо цу хиламех тера хета шена, элира цо. «Цхьана дийнахь кхетта малх санна сирла, самукъане, дог догIуш хуьла и, ткъа наггахь шен дагара ца хаийта гIертахь а, самукъадолуш ца хуьлу», – элира дешархочо. Ас ойла йира…\nМел мехала хийтира суна цара кхоьллина хьехархочун васт. Цара гойтура дешархочун хьехархочуьнга болу ларам а, безам а. Царна лаьа вай даима а лехамийн новкъахь, нур лепа дашо малх санна, дегайовхонца хуьлийла.\nДала аьтто бойла вайн оцу новкъахь!\nИСАКОВА Бирлант, нохчийн меттан а, литературин а хьехархо


Сардамаш - Grommus\nGrommus > Чеченская Республика > Чеченцы > Фольклор > Сардамаш\n10.02.2018, 19:23 #1\n1. Ц1А ЛАЬТТИНЧОХЬ нитташ бойла хьан!\n2. Малх хьаьжинчу доттачу дийнахь дог1а деаначуг1орзолагаш т1ехула сира говр а текхош, ваша веллача г1ойла хьо!\n3. Дала вуьжу каш гатдойла хьан!\n4. Хьайн чохь баьрчехь вуьйлачех хуьлда хьо!\n5. Цхьа ши зуда вовшашца дов даьлла яллаш хилла. Хил дехьий-сехьий ехаш хилла и шиъ. Сарралц вовшашна къа дехна цу шимма. Цхьамма, эххара, аьлла: "Хьоьхург лойла хьан!". Вукхо цунна дуьхьал хье ца долуьйтуш, жоп делла: "Оьцург лойла хьан!"\nОйла йина наха, ма боккха ши сардам бу и шиъ аьлла. Т1аккха кхеле диллина цара оцу шина сардамах ч1ог1ох муьлха бу аьлла.\n"Оьцург лойла хьан" бохург ч1ог1а лерина. Х1унда аьлча, хьехча, хьекъал д1аэца "оьцург" ца хилча, хьехча а, дан х1ума доцу дела.\n6. Ши лулахо хилла дов даьлла йоллуш. Цхьамма аьлла:\nБакъ яийтинера хьо, дала х1аллакьярг, марера ц1а-м! Вукхо дуьхьал бага тоьхна:\n- Бакъ бохучуьнан букъ бойла, йиссина даь1ахкаш кийра г1ойла, хьайн дена наь1алт а хуьлда хьуна!\n7. Вадарх ял йолуш,\nСацарх ун долуш,\nЯккхалла яй лелхийла цуьнан,\nКъоьлла пен лелхийла цуьнан.\n8. Шайн хьаша вог1у некъ\nТиша лаьттийла шун,\nКешнашка боьду некъ\nЦ1ина лаьттийла шун!\n9. Цхьа стаг хилла шена вас йиначу стагана дика сардам болла хуучу стаге сардам буллуьйтур бу-кха ша аьлла, говра а хиина араваьлла. Воьдуш х1ара кхаьчна цхьана юьрта, эвла юккъехь лаьттачу пхьоьхана т1евахана х1ара. Т1аккха пхьоьханахь лаьттачара хаьттина: "Хьо лаа лелий, хьо тара лелий?" аьлла. Лаа а ма лела ша-ма, тара а ма лела ша-ма, дика сардам болла хууш зуда елахь а, стаг велахь а лоьхуш ма лелара ша-ма аьлла т1евеанчо.\nНаха аьлла, оха элира алий, х1ума ма дийца, хьо х1окху новкъа д1авахача, пхиалг1а ц1а а дитина, ялхалг1а ц1а чохь ю хьуна цхьа зуда, цунначул дикох сардам болла стагана хуур дац хьуна х1окху маьлхан дуьненан к1елахь.\nХьаьвзина и зуда ехачу уьйт1а вахана и стаг. Шен х1умнаш юьттуш йоллуш хилла и зуда. Зудчо хаьттина, хьо лаа а, тара а лелий аьлла. Со лаа а, тара а лела, сардам дика болла хууш волу стаг а, зуда а лоьхуш шун юьрта кхаьчна, наха хьо йийцина, хьуна т1е хьажинера со аьлла цу стага.\nТ1аккха оцу зудчо ша юьттуш йолу х1умнаш охьа а кхийснна, аьлла: "Веза хинволчу дела и бакъ мел деца, ша воьдуш 1енийна чуьраш юха вог1уш лехьош вогийла и хьуна дийцинарг. Суна мичхьа хаара сардам болла, эхь ца хета кхарна!"\n10. Йолаяла энаш доьлла,\nБете кховда ши куьг лехна,\nДала бале лоцийла хьо,\nГ1оле хилар - дестар долуш.\n11. Ас ца бина бохам хуьйла хьуна,\nАс бина цатам хуьйла хьуна,\nАс ца бина доьзал бала хьан,\nСо йоцу зуда лойла хьан.\n12. Шинари дийнахь - шиъ лойла хьан,\nКхаари дийнахь - кхоъ лойла хьан,\nЕари дийнахь - виъ лойла хьан,\nП1ераска дийнахь - пхиъ лойла хьан,\nШоьта дийнахь - х1у хедийла хьан,\nК1иран дийнахь- кхерча нитташ болийла хьан.\nТ1ехула т1е ворх1е дена наь1алт а хуьйла хьуна.\n13. Хьал долу стаг волчу саг1а деха веана хилла цхьа стаг.\n- Ахьа дуьненчохь олуш хезна боцу сардам алахь, аса шортта х1ума лур ю хьуна, - аьлла вехачу стага.\nМа алийта шега аьлла, дехна саг1адоьхачо. Хьалдолу стаг ша бохучунна т1ера юха а ца ваьлла, сардам боьллина саг1адоьхучо:\n- Лекха ломал г1ум хуьлда хьан, х1ордал моз а, рема эмкалаш а хуьлда хьан. И эмкалаш моз юккъе а кирчина, цул т1аьхьа г1ум юккъе а кирчина, т1елетта йолу г1амаран х1ор буьртиган ц1арах наь1алт хуьлда хьуна а, хьан варх1е а дена а, - аьлла.\n14. Шайна дукха езаш йолу йо1 маре йоьдуш ц1ахь болчара сардам буллуш хилла:\nМарц1ийнан ж1аьлина йовзале,\nДец1ийнан ж1аьлина йицъялле\nЮха йог1ург хийла хьо.\n12.02.2018, 01:46 #2\nАузу билляхи мин аш-шайтани р-раджим!\n12.02.2018, 01:50 #3\nМне интересно происхождение этих проклятий.\nДо ислама они возникли или после, что было в голове у людей, которые их выдумывали и использовали.\n12.02.2018, 14:45 #4\nДумаю они были, есть и будут всегда, причем будут обновляться в ногу со временем. Поэтов и поэтесс в этом жанре у нас хватает.


Нохчийчуьра Талламан комитет реза ца хилла ЯнгулбаевгIарна депутата тийсина кхерамаш талла\nЗазадоккху-бутт 18, 2022\nБакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран доьзална Пачхьалкхан думан депутата Делимханов Адама массарна а хезаш тийсина кхерамийн хьокъехь таллам болон бух ца карийна Нохчийн республикехула йолчу талламан комитетан урхаллина.\n"ВЧК-ОГПУ" телеграмерчу каналехь билгалдаьккхина ма-хиллара, и сацам бина ЯнгулбаевгIеран доьзалера цхьамма а депутат жоьпе озор доьхуш арз дина ца хилар тидаме а эцна. Ткъа хеттарш дан а, баккъала а церан кхерамазаллина сагатдан бух хилар билгалдаккха аьтто бац, хIунда аьлча, и доьзал болу меттиг къаьстина яц, яздо нуьцкъахоша. Контролан а, талламан декъан лакхарчу инспекторо Закаевс яздина оцу кехатна кIел куьйг.\nБилгалдоккхуш ду, ЯнгулбаевгIеран вежарех цхьаъ, ИбрахIим, дуьненаюкъарчу лехамашкахь хилар. Ткъа Абубакаран а, ИбрахIиман нана Мусаева Зарема Дечкен-бутт болабелчахьана Нохчийчохь лаьцна латтош ю.\nДагадоьуьйту, Чиллан-бутт болалуш Делимхановс инстаграмехула эфире а ваьлла Янгулбаев Абубакаран гергарчарна а, иштта шен къамел оьрсийн матте гочдиначарна а уьш бойъур бу аьлла, кхерамаш тийсира. "Шуна хаийла, дийнахь а, буьйсанна а тхайн синош, бахам, тIаьхье а ца кхоош, оха шу лоьхур ду, шун кортош а даьхна, шу хIаллак даллалц. Боккъала а, тхан шуьца мостагIалла а, чIир а ю! Иза хьакхало хIара видео оьрсийн матте гочйиначарах а...", - аьллера оцу хена Делимхановс.\nПачхьалкхан думан комиссин куьйгалхочун депутатийн этикехула волчу гIовсас Арефьев Николайс (КПРФ фракци) дIахьедира, Делимханов Адаман дешнаш Коьртачу прокуратуро талла деза, аьлла. Оцу хеначохь Коьртачу прокуратурано Пачхьалкхан думан депутатийн этикехула йолчу комиисина тIедиллинера и хьал листар – талламан жамIаш хIинца а хууш дац.\nДечкен беттан 20-хь Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин (МВД) белхалоша ЯнгулбаевгIеран петар чу а лилхина нуьцкъаха, тIе йовха бедарш а ца йохуьйтуш, бакъонашларъярхочун нана Мусаева Зарема Соьлжа-ГIала дIайигира, теше санна хеттарш дан. Дуьххьара Мусаевана кхело 15 дей-буьйсий туьйхира чохь даккха, полисхочунна тIелатарна а, иза сийсазварна а аьлла, цултIаьхьа бехктакхаман гIуллакх долийра цунна дуьхьала – дийцарехь, протокол хIотточу полисхочунна тIелетта, аьлла бехкейина.\n"Медиазонан" а, The Scanner Project гIирсан а цхьаьна бинчу талламца а догIуш, Делимханов Адам ву Немцов Борис верна чубоьхкинчаьрца телефонехула зIенехь хиллачех цхьаъ: иза веле масех де хьалха а, вийначу динахь а, иштта иза виначул тIехь а.


Бельги, Льеж. Нохчийн исбаьхьалла.\n„Истори а, синхьаамаш а“ ю Дечкен-беттан 14-чохь дIаболабеллачу Губашева Седин персоналан гайтаман цIе.\nНохчийчохь йина а, 2005-гIа шо кхаччалца цигахь яьхна а, шинна а тIеман къизаллаш а, харцонаш а шен бIаьргашца гина а йолчу сарташдахкархочуо шен белкашкахь гойту цу тIемийн ачо, тIемаша адамийн синошна бина тIеIаткъамаш.\nЦунах терра дагах кхеташ а, хьовсархойн синошкахь еза лар юьтуш а ду цуьнан сарташ. Шех исбаьхьалхочух лаьцна алсамох хаа лиина, талламаш бан гIортарх я хаамийн гIирсашкахь а, я интернетехь а цунах лаьцна информаци карон хала ду, тIаьхьарчу гайтамах лаьцна масех дош доцург.\nГубашева: Иза стенца доьзна ду а, ткъа иштта шен исбаьхьалле некъ маца муха болабелла а дийцира Губашева Седас Маршо радионе. „Со сарташ дохкуш йолу бархI шо ду. Цу бархI шерана чохь дехкина ду ас гайтаме даьхна долу сарташ а.\nЦIахь йолчу хенахь Ростовера педагогикан иститутан исбаьхьаллин а, графикан а факультет яьккхина ас. Делахь а, цIахь тIемаш а бевлла, сарташ я исбаьхьалла юьйцучохь хьал а дацара, я суна со цкъа а цу хенахь исбаьхьалхо ю аьлла а ца хеттера.\nКхузахь со нисйелла йолаелира со сарташка ерза. Уьш гайтархьама суна ма-хеттара я цу сарташна ма-эшшара меттиг а ца карайора, цундела а хила там бу со нахана хIинца бен ца йовзар“.\nГубашева Седин сарташна тIерачу нехан яххьашка хьаьжча, цара боккха тIеIаткъам бо хьовсархошна. Цхьадолчу сарташ тергалдеш хетало, цу тIерачу нехан гIайгIа а, сингаттам а дукха боккха хиларна, царех вала, генавала а, и сингаттам лан дукха халахиларна.\nШа Седас дийцарехь, цуо шен сарташкахь басаршца гойтур цунна шена гинарг, цо шен сица литтинарг а ду. Цундела хила а мега боху цуо, и сарташ хьовсархошна онда Iаткъам беш хилар.\nГубашева: „Даьттанца а, акрилитца а дохкуш ду ас сайн сарташ, стилан агIо схьаэцча, цхьа абстракцехь а доцуш, цу тIехь гойтург хIун ду а кхеташ дохкуш ду ас уьш. Чулацам бийцича, тIемашкахь сайна гинарг а, айса лайнарг а ду ас гойтуш. Самукъане сарташ дац уьш, адамашка, тIом ца гиначаьрга а, ойла йойтуш, церан сих кхеташ а бу церан чулацам“.\nСедин кхоллараллехь дийна схьа сери ю, автобусашна лерина, аьлча а, автобусаш а, цу чохь Iа некъахой а гойтуш. ГIайгIане IиндагIаш санна ду цу некъахойн сибаташ. Седас иштта дуьйцу и сери кхоллаяларах лаьцна.\nГубашева: „ШозлагIа тIом болалуш хилла синхьаамаш бу ас гойтурш цу серехь. Цу хенахь массо а вахар-вар доккхачу декъахь автобусашца хуьлура.\nЦхьана дийнахь, и тIом ца болалуш буьсур боцийла вай кхеттачу деношкахь, тIаьхьара сайн балхара цIайоьдуш со автобус чу аьлча, цу чохь Iаш хиллачу нехан яххьаша чIогIа тIеIаткъам бира суна.\nХилларг а, лайнарг а, кхин а тIехула тIе лан дезарг а, ган дезарг а дара церан яххьашкахь. Сан сайн юьхь а иштта юйла кхийтира со. Цу тIера дIа дахка йолаелира со автобусех сарташ“.\nСарташ дахка Даймахкана геналлехь, хийрачу махкахь йолаеллачу Седас дуьйцу, шена исбаьхьаллехь карош ерг лазамах маьрша ялар, синан паргIато ю бохуш. Дешнашца я йозанашца шена Iаьткъинарг дуьйцучу хенахь хуьлуш болу ницкъ ца хуьлу шена боху цуо басаршца болх бечу хенахь.\nБелгерчу Льеж гIалахь Оруэлл Джорджан библиотекехь дIахьош болу Губашева Седин гайтам кхин цхьана баттахь, гIура беттан 2I-ра кхаччалца ган йиш хир ю луучийн.


Гадаев Мохьмад-Салахь Calendar\nМангал-беттан 22, 2016\nОхан-беттан 27, 2016\nГадаев Мохьмад-Салахь. Кхана\nГадаев Мохьмад-Салахь. ЦIахь витина кIант\nГIуран-беттан 02, 2015\nГадаев Мохьмад-Салахь. Дарта\nГадаев Мохьмад-Салахь. ЦIен-Берд\nМарсхьокху-беттан 25, 2015\nГадаев Мохьмад-Салахь. Даймехкан суьрташ\n1972-чу шарахь набахти чуьра ара а волий, Даймахка юхавогIу иза. Араваьлча, псевдонимах пайда а оьцуш, цо дийцарийн гуламаш язбо. 1972-чу шеран ГIуран-баттахь Мохьмад-Салахь кхелха. Авторш Абдулаев Леча


Нохчийн 5 бер шайн деца а, ненаца а дита сацам бина Польшерчу кхело\nГIуран-бутт 08, 2019\nДани, Сондербург -- Школера дешар доьрзу де, 2017\nПольшерчу кхело сацам бина Данехь нохчийн доьзалера дIадохуш хилла Оьрсийчуьра 5 бер деца а, а, ненаца а дита, дийцина журналисташка цу махкарчу адвокато Ханзадян Бабкена, хаам бо РИА Новости агенталло.\nАдвокато дийцарехь, нохчийн доьзал дуккха а шераш хилла Данехь бехаш а, болх беш а болу. Адзиева Залинас а, цуьнан хIусамдас Домбаев Артура а кхиош хилла цу махкахь 5 бер.\n2017-чу шарахь цу шинан дов даьлла хилла. Нанас кехат чуделла ша а, шен хIусамда а дIасакъаьсташ хиларх лаьцна. Кхушара аьхка Данин Iедалша сацам бира цу шинан 5 бер кхаба а, кхио а кхечу доьзалшка дIасадала, ден а, ненан а бакъонаш цу шиннера дIа а цайохуш.\nЦунна реза ца хиллачу нохчийн доьзало сацам бинера Данера дIабаха. Нана гIоьртина хиллера Польшехула Нохчийчу кахча. Сихха юкъагIоьртинчу Данин Iедалша Шенгенан зонин хаамийн системина юкъатоьхна хилла нохчийн 5 бер, и бераш дайна долуш санна.\nАдзиева лецира Польшин а, Белорусин а дозанехь Тересполь дозанан пунктехь, ткъа цуьнан бераш цхьацца доьзалшка дIасаделлера.\nАдвокато къевсинера и сацам, ден а, ненан а бакъонаш меттахIиттор доьхуш.


Американ президент Байден Джо\nАмерикан Цхьанатоьхна Штаташ дуьненан арени тIе юха йогIуш ю аьлла, дIахьедина Американ президенто Байден Джос кIирандийнахь, Корнуоллера "G7" саммит йирзинчул тIахь хIоттийначу пресс-конференцехь. Дуьненчуьрчу ворхI пачхьалкхан лидерша дийцаредина коронавирусан пандемица къийсам латторах долу хеттарш а, дуьненаюкърчу йохка-эцарна Китайс бен тIеIаткъамах а, кхин долу цхьа могIа хеттарш а.\nОьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца Женевехь хиндолчу цхьанакхетарх дерг аьлча, Байдена дийцина журналисташка, ша президент харжале аьллера ша Путине, оьрсийн лидер Америкерчу харжамашна юкъагIортарх хаттар листа дагахь хиларх. Ткъа хIинца, иччархойн зерашена тIекхача аьтто баьллачу Байдена тIечIагIдина, Путин Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн харжамийн кампанина юкъагIоьртина хилар.\nАмерика дов лоьхуш яц, Вашингтонна хетарехь, "дуьненаюкъарчу низамашца догIуш доцучу", Оьрсийчоьно лелийначух цхьа йист яккха хьйиза аьалла.\nЦунна хетарехь, хуьлучунна тIекхиархьама - цхьанакхета а веза, къамелаш дан а деза.\n"Шун шеконаш хир яц аьлла, тешна ву со, вайн проблемаш бахьана долуш ас цуьнца диллина къмел дийриг хиларх", - аьлла Байдена.\nЖурналистийн хеттаршна жоп лучу заманчохь Путинца цхьана пресс-конференцехь дакъалаца ша дуьхьал хиларан бахьанех а дийцина Американ президенто.\n"Ша дикачу агIор хьан гойтур ву, юьхьIаьржа мила хIоттор ву хьовсуш къовсам бац хIара, - аьлла цо. - МаьIне ду, къаьсташ со дIахьедан дагахь хилар, юкъаметтигаш тоян дан ошучух. Цхьнакхетарх сайна хетарг ас эр ду, шена хетачух цо дуьйцур ду. Амма суна ца лаьа цхьанакхетарехь тидамбар хийца: вовшашка куьйг делирий, муха лаьтташ варий, бохуш", - кхетийна Байдена.


Страсбургерчу полисхоша нохчашлахь рейдаш йолийна, дIабигина дуккха а нах\nШолгIа де а ду Страсбургехь нохчий бехачу каппашкахула полицино рейдаш дIахьо. Оршотан буьйса юккъе яьллачул тIаьхьа чулилхинчу полисхоша дIавигина масех нохчо. Бу царлахь бераш долу зударий а. Доьзалш лулахошкахь а буьтуш йигина цхьана хIусамера нана а, йоI а. ДIавигина деа беран да, хIусамнана кегий бераш хиларна йитина, амма карара телефон дIаяьхьна полисхоша. Кхааридийнахь делкъал тIаьхьа тIекхайкхина ю иза, хеттарш дан.\nХIора а хIусамах хьуьйсуш, компьютерш кегош, лехамаш дIабаьхьна баьхкинчара. Маршо Радионе дIабигинчийн гергарчара бахарехь, шаьш стенна буьгуш бу а, я хIун лоьху хаьттича а, жоьпаш ца делла полицино, 96 сахьтанна дIалецна совцор бу шаьш алар доцург. Страсбургерчу полицигара оцу хьокъехь комментари еха аьтто ца хилира Маршо Радион.\nДIалецначийн цIерачарна хетарехь, яхначу шоьтан сарахь Парижехь Нохчийчуьра схьаваьллачу Азимов Хьамзата уьрсаца нахана дина тIелатар бахьана долуш йолийна хила а тарло полисхойн рейдаш.\nКарладоккху, шоьтан сарахь Парижерчу Монсини (Monsigny) урамехь стаг вийра 1997-чу шарерчу жимчу стага. Урс тоьхна, стаг вуьйш "АллахIу акбар!" мохь тоьхна цо аьлла, хаамбира меттигерчу зорбанан гIирсаша. Полицино герз тоьхна ша веле и жима стаг ларийна цхьа стаг вен а, 4 лазо а. Иза вийначул тIаьхьа къаьстира Нохчийчохь вина, Францин вахархо Азимов Хьамзат иза хиллийла.


Ассаламу Iалайкум! Юсуф Къардавийс яздина долчу цхьана жайни тIехь дешнера оха, 73 тобанах лаьцна долу хьадис гIийла хьадис ду аьлла. Цу хьокъехь кхиболчу Iелам-наха хIун олу? Мел бакъ ду Элчанан – соллаллохIу IалайхIи ва саллам – уммат 73 декъе декъалур ду бохуш долу хьадис?\nТкъа дика хуург сийлахь АллахI ву!  Шейх Мухьаммад Ал-Хьасан Ад-Дадв – Мавританера уггар баккхийчу Iелам-нахах цхьаъ ву, бусалба махкашкахь гIарабевлла бевзаш болчу Iелам-нахах а ву, Дала Iалашвойла иза.


Шайн мукъаденош дацдина швейцархоша референдумехула\nШвейцари -- Базель-гIалин коьрта майда, (Маршо Радио/Азимова Сийлаха), 21Мар11\nКху деношкахь рогIера референдум дIаяьхьира Швейцарехь. Муьлха а пачхьалкхан дахарна мехала долу хаттар, доллучу халкъе а хоттуш, талла Iеминчу Швейцарехь, хIинца тидаме дилинарг дара, махкахошна шарахь шина кIиран метта ялх кIиранах садаIа лаьий бохург.\nСхьахетарехь, дуьнентIехь уггаре а дукха шайн махкахойх дагайолуш йолу пачхьалкх Швейцари ю. И ойла кхоллало, цигахь кест-кеста дIакхоьхьучу референдумийн терго йича. Муьлха а къомана мехала хеташ долу хаттар цу къоме, референдумехула хатта а хоттий, тIе оьцу Альпашкарчу жимачу махкахь.\nЙоккхалла схьаэцча, Нохчийчоьнал шоззачул жимма сов йоккха бен йоцучу Швейцарехь биъ официалан мотт бу, ткъа мохк ша ткъе ялх цхьаттера бакъонаш йолчу кIоштанашна, я, Швейцарехь царех ма-аллара, кантонашна бекъна бу. Цу кIошташкахь бехачу нехан шайна мехала хеташ долу муьлха а хаттар референдуме дилла йиш ю, нагахь санна цаьрга бIе эзар куьйгайоза гулдалахь.\nКху деношкахь дIаяьхьначу референдумехь, масала, хеттаме диллинчарех цхьаъ дара, меттигерчу бахархошна шайна хIора шарахь низамца догIуш долу деа кIиранах балхах садоIар ялх кIиране кхаччалц дахдан лаьа я ца лаьа, бохург.\nЦу хьокъехь дIаяьхьанчу референдуман жамI Оьрсийчоьнан белхан меттигашкара гIиллакхаш девзаш берш цецбохуш ду. Дукхахболчу швейцархоша шайн садоIар кхин а шина кIиранна дахдарна дуьхьал кхаьжнаш тесна.\nМа тамаша бара и саннарг Оьрсийчохь хила, аьлла, ойла кхоллало и жамI девзича. ХIунда аьлча, хууш ма-хиллара, Оьрсийчохь, мел кIезиг а, шарахь шозза, Дечкен баттахьий, стигалкъекъа баттаххьий, дезденой кIиранашкахь а дахделла ца Iаш, уьш дIадирзинчул тIаьхьа а цхьа а пачхьалкхан институци лартIехь болх бан дIа ца йолалуш дукха хан йолу.\nЦу муьрехь эрна ду, масала, цхьа кехат эшна я муьлха а цхьа документ даккха Iедалан инстутицешка вахар - берраш а белхалой я даздаршкахь хуьлу, я даздаран къаьхьачу тIаьхьалонех метта бахканза хуьлу.\nКхин хьал ду Европехь. Керла шо тIедеъча, Дечкен беттан хьалхара де мукъа хуьлу. Кхин дIа мел долчу деношкахь, даима санначу режехь, болх бо. Ткъа хIинца Швейцарехь бахархоша шаьш шайна садоIар дахдарна дуьхьал кхаж тасаро дика масал ло, маьршачу пачхьалкхашкахь кхиинчу юкъаралло сацамаш тIе муха оьцу бохучун.


Кремл юха а емалйина Украинаца мостагIалла лелорна\nЦхьаьанкхеттачу Къаьмнийн организацин кхеташонехь\nОьрсийчоьнан дехарца рогIера доцу вовшахкхетар дIадаьхьна оршот буса Цхьаьнакхеттачу къамнийн юкъаралин кхерамазаллин кхеташоно. Амма цигахь Украинин Iедало шен махкахь йолийна къепе юхаметтахIотторан операци емал ян луучу Оьрсийчоьнна тIе ца тевжина гуламехь дакъалаьцначу пачхьалкхех цхьа а. Мелхо а, цу хьолана бехке Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш лерина цара.\nКъепе юхаметтахIотторехь Украинин куьйгалло эскарех пайда эцар магийта йиш йолуш хIума дац боху ойла яра оршот буса сихонца вовшахкхеттачу Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллин кхерамазаллин кхеташонан декъашхошка йийцаре ян Оьрсийчоьнан векалша йиллина хилларг.\nАмма гулбеллачу 14 пачхьалкхан векалех цхьаммо и хIума къобал ца дира. Шинар деха вахнарг сту хьаьрчина веана бохучу кицанахь санна, мелхо а, цу гулбеллачара Оьрсийчоь харцдерг дийцарна бехке а йеш, ирачу критике дира Оьрсийчоьно Украинехь питанаш лелор, Малхбалерчу Украинехь хIоьттина хьал Кремло ГIирмина оккупаци ечу хенахь хIоьттина хиллачух тера а лоруш.\nКхерамазаллин кхеташонехь Цхьаьнатоьхначу Штатийн векал йолчу Пауэр Самантас гаррехь дIахьедар дира, Украинин малхбалехь дерг „Оьрсийчоьно режиссура йина“ хьал ду аьлла. „Украинин къилба-малхбалехь координацица дIахьош йолу тIеман жигараллаш Оьрсийчоьно кхоьллина ю“, - элира цуо.\nТкъа цуьнан Британерчу коллегас Грант Лайалла Оьрсийчоьнга „дуьненан юкъаралла шен пропагандица Iехалур яц“ элира.\nКхин а дерох вистхилира Австралин векал, „Украинин къилба-малхбалера гIаттамхой – уьш Оьрсийчоьнан эскархой бу. Оха Оьрсийчоьне шен провокацеш сацоре кхойкху“, аьлла волу.\nИштта гулбеллачара билгалдаьккхира, Украинин куьйгаллин шен лаьттанаш лардан а, шен махкахь къепе Iалашъян а бакъо хилар.\nШен агIор, Оьрсийчоьнан Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллехь волчу векало Чуркин Виталийс шен вуно эмоционалечу къамелехь кхайкхамаш бира Малхбузене, Украинин Iедал сацаде бохуш. Даима а Кремлан векалша, шаьш харйо юьйцучу хенахь, далош долу шеконе далил хIинца а далийра Чуркина, Украинин куьйгалла оьрсий цабезаран лазаро лаьцна ду аьлла. „Адамалла ца дезаран дозане кхаьчна йолу русофоби Украинин Лакхарчу Радехь норма а хилла дIахIоьттина“, - элира цуо.\n„Малхбузера майданхойн спонсорш а, царна тIехьа лаьтташ йолу Цхьаьнатоьхна Штаташ а декхарийлахь ю, шайн контролера бевлла болу и шаьш кхиийнарш совцон, царна неонацистех а, экстремистех а дIакъастар тIедожон а, ткъа иштта сихонца массо а регионашца диалог цаьрга дIайолаяйта а“, - бохуш дуьйцу Чуркина шен тоххарехь интернет машанехь дIасадаьржинчу вистхиларехь. Цуо боху, Украинехь кхолладелларг вуно кхераме хьал ду, цуьнан кхин а дIа хила там болу эскалаци хIокху сохьта саца ца яхь. Ша „Iедал дIалаьцна болу майданхойн“ олу Киевера Iедал сацадаре кхойкху цуо Малхбузера пачхьалкхаш.\nЦунна дуьхьал Украинин векало Сергеев Юрийс шен пачхьалкхехь шортта тоьшаллаш ду элира, цигахь зуламаш лелош берш Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн белхахой хилар тIечIагIдеш долу. Кремлана агенташа Украинехь Iедал дIалацаран операци йолийна, элира цуо. Иштта, Сергеевс дийцарехь, цу балхана оьрсаша кечам беш йолу дуккхаъ хан хилла. 20 стаг волчу кегийрачу тобанашца Украинин гIаланашка а боьлхуш, вовшашца координаци а йолуш, герзаш долуш болчу цу оьрсийн агенташа лелош ду къепедацарш. Церан Iалашонаш, Сергеевс ма-аллара, Украинин малхбалера бахархой шайн агIор а оьцуш, царна герзаш декъар ю. И деррине а гаррехь гучудаьлла а, видегайтамашца тIечIагIдина а, дуьненаюкъарчу телевизионашкахула дIагайтина а факташ ю элира цуо.\nУкраинин векалан дешнаш тIечIагIдо Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн Украинерчу тергамхоша динчу дIахьедаро а. Цу тергамхойн миссин куьйгалхочуо Фернандес-Таранко Оскара билгалдаьккхира, Славянск гIалахь Iедалан кхерчаш дIалаьцнарш вуно дикчех герзаш а долуш, вовшашлахь дика координаци а йолуш болу нах бара аьлла. Цуо дийцарехь, цаьргахь автоматаш а, пулеметаш а, снайперийн герзаш а дара.\nУкраинерчу къепедацаршна бехке Москохара Iедал хиларехь шеко яц иштта НАТО тIеман альянсан инарла секретар волчу Расмуссен Фог Андерсанан а. КIирандийнахь ша динчу дIахьедарехь цуо элира, цигара дуьхьалонан акцеш – иза лерина вовшахтоьхна кампани ю, Оьрсийчоьнгахьа болчу сепаратисташа лелош йолу, аьлла. Ша лелочу питанашна кхинберш бехкебечара саца а сецна, шен эскарш юха а даьхна, кризисан деэскалаци ян йолаляла еза Оьрсийчоь элира цуо.\nЦу юкъана, оршот дийнахь Люксембургехь вовшахкхетта Евробертан арахьарчу гIуллакхийн министарш. Цара дийцаре дан леринчу хеттарех коьртаниг а ду Украинерчу хьолах лаьцна. Цул совнаха, Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхар а, Украинехь газаца долу хьал а толлур ду цара.\nПитана лелориг Москох ю боху дуьнено


Махкахь а, дуьненахь а\n22 декабря в 10:17 (2009 г.)\nПIераска муххьарам беттан хьалхара де а нислуш, тIекхечи хIиджратан рогIера керла шо. Бусалбанаш дуьххьара Маккара Мединате кхалхарна тIера схьа лоруш йолчу беттан рузмица дIадоладелларг 1431 шо ду. Кху беттан хьалхара итт де деза лоруш ду. Деза денош Далла ен Iамал саяккхарца хаздо муъма наха. ЧIогIа мелехь ду итталгIачу дийнахь марха кхабар. Iашура де олу цунах. Цу дийнахь марха кхаьбначу стагна итт эзар малико йинчу Iамалах йогIу ял хир ю, аьлла ду. Я итт эзар къобалхиллачу Iумратах, хьаджах, я итт эзар шахIидна йогIу ял. Веза-Лекха волчу АллахIера йоккха ял хир ю, аьлла ду, цу дийнахь буоберан дог хьаьстинчу стагна. АллахIа цунна коьртах куьг хьаькхначунна цу буоберан коьрта тIерачу хIора чоьн цIарах ял язйийр ю, боху Iеламнаха. Муххьарам баттахь дихкина ду адамна а, Iаламна зиэне, зуламе долу я хайра доцу муьлхха а хIума. Къаьсттина хьарамдина ду дов, чIир, тIом.\nМассо а вуо хIума къаьсттина хьарамдина муххьарам бутт тIекхочуш доккха зулам дина ГIалгIайчохь. Блок-постехь тратилан эквивалентехь 45 кийла нуьцкъалалла йолчу эккхачу хIумнах юьйлина машен эккхийтина, цхьаболчу хаамашца, 19 стаг лазийна, кхечу хаамашца, лазийнарг 21 стаг ву. Эккхийтина машен Москван обаластехь розыскехь хилла хилар а, иккхинарг ткъе шиъ шо долу меттигера вахархо хилла хилар а билгалдаьлла. ШолгIа теракт а йина кхузахь. Милицин белхахой чохь болчу машен тIе герз тоьхна, ши стаг вийна. Iедал зуламхой лохуш ду.\nДахар тодаран Iалашо йолуш ечу революцеша адамашна мел пайда бо, хууш ду. Юкъаралла а, пачхьалкх а кхиоран а, тояран а кхин некъаш ду. Советан импери юхучу муьрехь иблисан хьехамашка ладоьгIна хила там болу эксперименташ йинехь а, тIаьхьарчу шерашкахь цхьана кхетаман новкъа яла гIерташ схьайогIу Росси. Адамаш юкъарчу Iалашонна тIедерзо уггар тешамечарах дарба пачхьалкхо шен гражданашца харцо ца лелор ду. Пачхьалкханий, гражданинний юккъехь лаьттачу чиновникан шена луъург лелон аьтто кхуллу хьелаш гатдарций бен кхочур вац и харцо дIаяккхаре я кIезиг хилийтаре. Цу новкъахь яьккхина гIулч ю кху деношкахь Россехь схьайиллина пачхьалкхан хьашташ кхочушдаран электронан юкъара партал. И кеп ма-хуьллу шоръяро бахархойн пачхьалкхан хьашташ кхочушдарехь чиновникаша ечу новкъарлонех хьалхадовла аьтто бийр бу. Коррупцин Iаткъам байбарехь а билггал пайда хир бу цунах. Бахархоша пачхьалкхо шайн кхочушдечу хьаштех лун ял цIена лелоран маьIна а ду цуьнан. Россин Премьер-министра В.Путина ма-аллара, шаьш пайдаэцна доцчу хIумнах мах бала гIуллакх дац бахархойн. И тидаме оьцуш, рогIера гIулч пачхьалкхо шаьш пайдаоьцург хIун-мел ду боху гIуллакх къасто атто дечу агIор яккхаре сатуьйсу бахархоша.\nПачхьалкхан хьашташ электронан кепехь кхочушдеш хила уггар а кIезиг Интернетаца зIе хила еза. И зIе компьютер йоцуш хуьлийла дац. И аьттонаш болуш, бинчу талламаша гайтарехь, 40% нах бен бац цкъачунна Россехь. Пачхьалкхан болх хьарамлонех, харцонех цIанбарехь а, шарбарехь а махкахь йоху гIулчаш доккха маьIна долуш а, пайдехь а ю, амма, гуш ма-хиллара, хIинца а дуккха а къа ду цу новкъахь хьега дезаш.\nМосквахь дIаяьхьна Толамхойн форум. Кхуза кхайкхина бара тайп-тайпанчу белхашкахь, гIуллакхашкахь шайгара даккхийра хьуьнарш дийлина кегийрхой. Гуламан болх берзош, тоьллачарах тоьллачарна «Прорыв» аьлла йолу премеш елира. Форумехь чулацаме къамел дира РФ-н Президента Д.Медведевс.\n– Дика ду вайн ракеташ йолуш, амма уьш хилар тоьаш дац, уггар хьалха вайн хила езарг, олуш ма-хиллара, хьекъале экономика ю. Оцу экономикица йогIуш хийцаяла еза Россин пачхьалкх, иза хийцаяла еза шун лаамца, шун аларца, – билгалдаьккхира цо.\nРФ-н Президент Д.Медведев карарчу хенахь Копенгагенехь ву. Хууш ма-хиллара, хIокху тIаьхьарчу масех дийнахь Данин пачхьехь дIайоьдуш ю климатан хьокъера дуьненаюкъара конференци. 100 сов пачхьалкх ю цуьнан балхахь дакъалоцуш. Бакъду, лоьхучу жамIе кхаьчна яц хIинца а конференци. Дийцаре дийриг цхьа гIуллакх делахь а, и кхочушдарехь хIора пачхьалкхо шена-шена пайда лоьху, шен-шен аьллар тIе гIерта. Дуьне дохдаларан боларш лагIдаран дарба хIаваэ химин зуламе хIумнаш ца кхиссар ду бохург чIагIдо массара а, амма цу тIехь муьлхачу пачхьалкхана хIун дозанаш туоха деза къасточохь барт хуьлуш бац.\nКопенгагенехь цхьацца пачхьалкхийн куьйгалхошца цхьаьнакхета лерина а ву Д.Медведев. Масала, шина пачхьалкхан юкъаметтигийн хьокъехь цуьнан къамел хир ду Iамаркан Цхьаьнакхеттачу Штатийн Президентаца Барак Обамица.\nСоветан планан экономика юхучу муьрехь Россин Правительствон балхах жоп дала хIоьттира цIарна цIеяхначу цIечу командиран а, пролетариатан яздархочун а Аркадий Гайдаран кIентан воI Егор Тимурович. Советан экономика заманца йогIучу новкъа яккха «шоковая терапия» боху дарба карийра цунна. Терапиях дерг ца хаьа, бакъду, юкъараллина шок хиларе кхечира хIетахь правительство. И бахьнехь А.Чубайсца цхьаьна махкахь шега уггар а йоккха оьгIазло йолу пачхьалкхан гIуллакххо санна дагахь висира нехан Е.Гайдар.\nКху деношкахь дIакхелхи иза. ДIакхалхарца доьзна, хьалха цуьнца хилла цхьацца къамелаш, цунах яздинарг я цо ша яздинарг карладоху хаамийн гIирсаша. ХIетахь бина некъ буьйцуш, шаьш мохк хила тарлучу боккхачу шина бохамах - мацаллаххий, граждански тIамаххий - ларийна хилар билгалдоккхура Е.Гайдара.\nИза иштта хилла хир я ца хир. Тахана и башха коьрта а ца лору наха. ДIакхелхинчуьнца къинхетаме хуьлуш Iедал ду адамийн. Тахана, коьртачу декъанна, цунах олушдерг иштта ду: махкана уггар хала киртиг тIехIоьттинчу муьрехь жоьпалла тIеиэца доьналла хилира цуьнгахь.\nДенна кхуьуш ю техника. Москвахь цIерпошта тIе хевшина пассажираш 3 сохьтехь 45 минотехь Петербурге кхочу, 700 (!) километр некъ бой. Цу кеппара, шен хьалхара рейс кхочушйо «Сапсан» цIе йолчу масачу цIерпошто. ХIинца дуьйна Москваний, Петербурганий юккъехь лелаш хир ю иза. И тайпа транспорт вайн кхечу некъашкахь а хилийта Iалашо ю махкахь.\n(Россин хаамийн гIирсех пайдаоьцуш).


Хьехархо, хьо даькъала хийла | magas.ru\n27.08.2013 07:13 Комментариев 0\nТахан наха юкъе латтача хьалага хьежача гуш да вайна «хьехархо» яха ц1и мел хала яккхийта еза\n. Моллаг1ча сагага вай хаьттача цу сага дег чу вижа, цун вахара никъ хьийха цхьа хьехархо хул дегара ца воалаш мел дукха ха яхарах. З1амига волча хана кхетадац из ц1и яьккхийта мел хала да, бакъда вахара халонаш ла ше волавелча, дег чу вижа хьехархо кхы а дукхаг1а везалу. Дукха х1ама дайна, вахара хало 1айша, мел ховчун зем баь даьлга кхетаду саго цу хьехархочо шийна хьехар. Иштта ший мел хиннача дешархой дег чу соцаш, замано халонаш хьалхашка мел увттаеча хана цун хьехарах пайда эцаш дешархошта а езаш, дешархой а безаш болх беш хьайоаг1а Алхастерча ишколе берий сакхетам лакхбара директора г1онча йола Сампиева Мухьмада Малика. Цхьавола хьехархо хул ший дезал беций а ший дешархой нанна мо дукха безаш, царех геттара ч1оаг1а дог лазаш. Иштта беза Маликайна а ший мел хинна дешархой. Маликас берашца болх бу 24 шу да.\n- Берашта везаргвац шоаш ца деза саг. Берашта везавалийта тахан атта дац. Цхьадолча берашта геттара дукха х1ама хов вай. Бакъда цу берий оамалаш а йовзаш, х1аранена боаг1ача тайпара зем беш, 1а царца болх беча хана ч1оаг1а сакъердаме да царца болх беш, - аьлар Маликас тха къамаьл долалуча хана.\n1993 шера ткъеста шу даьнна мара хиннаяц Малика вахара халонаш ла езаш, нийсадар доацар къостаде дезаш декхар хьалхашка эттача хана. Цу шера маьре а хинна цхьан бетта цигача яхачул т1ехьаг1а ц1а а ена ишколе исбахьлен кулгалхо йолаш болх бе йода из. «Пандарч» яха кружок лелаеш, иллешта мукъам а дешаш а ше яздеш дукха иллеш да цун. Царех массаьхкане ц1и яькхха безам ба са: «Г1алг1айче», «Берашта», «Илли даха са дог», «Нана», «Кавказ» иштта кхыдараш а. «Ше беш бола болх чам болаш, массане зувргболаш бу цо», оал цох юртахоша а шийца болх беш болча хьехархоша а.\nБалха ена дукха ха ялалехь берий сакхетам лакхбара директора г1ончий болх караберзабу цо. «Пандар лакха харах массайола мероприяти хоза кийчъе в1ашт1ехьадоал са тахан а. Цу хана сона ма езза аппаратура кхыдола х1ама а дацар сога. Кхыметтел лерт1а берашца болх бе кабинет йоацаш ара берашца къахьега дезаш хулар. Укхаза болх бе йолаелча денз цхьа х1ама ер са де мича деза аьнна хийттадац сона, сайна хозаг1а хургда-кх ер иштта аьнна хийтта х1ама сай алапи 1одилла а де хьежай со»- аьлар Маликас ше къаьмаьл деча хана.\nУкх шера цхьайттлаг1ча класса кулгалхо хиннай Малика. Цо кийчъяь «Т1ехьара гургал» яха мероприяти шийна б1аргацаяйча дувцарах из мел хозаяр оалалургдоацаш иззал хоза яр. Х1ара хьехархочоа юрта ц1ераг1а грамота кийчъяь, массайолча хьехархочун дог хьоастаргдолаш совг1ата елар цо. Дукхаг1а мел дола ц1айш дездеча, е берашта даьй хоза г1улакхаш кердадоахача мероприятешка телевидени а корреспонденташ а хул цу ишколе. Юртара боккхаг1а бола къоаной, дукха дезал кхебаь ноаной гулбаь мовлат дешийташ, совг1аташ телаш массехк кхетаче д1аяхьа в1ашт1ехьа даьлар цун укх шера. Гулбеннараш ч1оаг1а баркал оалаш д1аяхьа хов цун моллаг1а в1ашаг1кхетар.\n- Тахан кердача ишколе сайна ма хетта болх бергба аз. Ч1оаг1а хоза ишкол ма йий тха юрта х1анз х1алъяьр. Дукха халонаш увттар укх къаьнача ишколе сона хьалхашка. Массайолча хьехархочун ц1ераг1а баркал ала ловргдар сона цигача къа мел хьийгача сага.\n- Малика, хьат1адоаг1аш керда дешара шу да, цу кердач шерца хьай белхага хьежжа малаг1а ловца боккхаргбар 1а вай дешархошта?\n- Цхьан къоарга уйла еча саго аьннад: «Хьайна хьехача сага 1а сий ца дой, цо хьехаш долча 1илмах пайда бала йиш яц, аьнна». Эггара хьалха дешархоша шоай хьехархой сий де деза укх дуне чу цар хьийхача 1илмах пайда баргболаш. Яхь, эхь, эдел яха кхо х1ама вайх д1акъаьстача-м г1алг1ай да ала а йиш мичай вай. Укх дуне чу х1аране новкъостий хинна улув латталда вайна уж.\nХ1аьта т1ехьара дешаш Маликай илле т1ара ала безам ба са. Беркате, даькъала хийла вай т1ехье!\n«Маьрша дахка шо,\nмаьрша г1о шо\nСа хьамсара деза бераш.\nИраз хилда шун,\nаьттув хилба шун,\nУкх дунен чухь даькъала


"Бух боцу проблема ю аланашна гонаха гIаттийнарг"\nКанадера профессор Фольц Ричард\nХIирийн истори толлуш ву канадахо\nКанадера профессор, гIажаройн историн говзанча Фольц Ричард Къилбаседа ХIирийчоь талла воьлла ду шераш. Цуьнан белхашца карайойла ду аланех лаьцна а, хIирийн даздарш довзуьйту а теманаш. Шен тидам къаьсттина тIебохуьйту цо хIирийн динан ламасташна.\n- Хирийчоьнах лаьцна хIун белхаш бу хьан зорбатоьхна, муьлха болх бу ахь кху муьрехь кечбеш?\n- Iилманийн журналашкахь хIирийн тематика толлуш сайн кхо болх арахецна ас. Цхьаъ бу Юккъерчу Заманан бIешерашкахь керста дин мел даьржина хилла аланашна юкъахь аьлла. ШолгIаниг – Уацдин толлуш (Æцæг Дин - «бакъ дин»). КхоалгIаниг - Рекомерчу килсах лаьцна (Цей-чIожара хIирийн динан килс - ред.).\n"ГIажаройн энцикклопедина" ХIирийчоьнах лаьцна массех болх а язбина ас. Цул совнаха, "Канадахо ХIирийчохь" аьлла блог а ю ас ингалсан маттахь лелош, дукха бац ингалсхошлахь хIирийн мохк бевза нах.\nСан зудчо Фатимас – иза хIири ю – оьрсийн матте а яьккхина сан массех пост, яржийна социалан машанашкахь.\nШина книги тIехь къахьоьгуш ву со карарчу хенахь. Цхьаъ ю "ХIирий: Кавказера кхузаманан скифаш". 2022-чу шарахь Лондонехь араер ю иза, Гарри Потерах язйина книгаш арахьоьцу зорбанхо ву сан книга кечъенъерг. ХIирийн Iилманчийн белхаш цхьаьна а гулбина, дуьненна бовзийта, ингалсан маттахь арабаха дагахь а ву со.\n- ХIирийчохь бехха лаьтта, ду я дац хIирийн дин цIуйн дин боху къовсам. Хьуна муха хета цунах лаьцна?\n- Суна хетарехь, хIирийн къоман динца дуккха а ду ширачу заманара ламасташ, амма кхиъна иза, сан доттагIчо Салбиев Тамира ма-аллара, "керста духарахь". Масала, Уастырджин васт дозало Везачу Георгийца (Жиржис – бусалба жайнешкахь – ред.). ГIажаройн Митра а вогIу цуьнца. Гарехь, Георгий а, Уастырджи а, Митра а цхьана орамера мехаллаш ю.\n- ХIирийчохь хьуна, Iилманчина санна а, адамна санна а, хIун го уггаре мехала?\n- Со гIажарой толлу историк-Iилманча ву, цундела лела ХIирийчоь зуьйш а – иза дуьненарчу гIажаройн декъах уггаре кIезиг евза маьIиг ю. ГIажаройчоьнах, Курдистанах, Юккъерчу Азех ХIирийчоь дIакъаьстина хиларе терра, ша кхиина хIирийн синбахам, цундела цо дуккха а баххаш ло гIажаройн, аьлча а арийн, култура йовза – кхузахь бен вайна карор боцу орамаш ду дуккха. Сох дерг аьлча, даима дезна суна лаьмнаш, ткъа ХIирийчоь – иза дуьнентIехь уггаре хаза лаьмнаш долу мохк бу.\n- Кхин цхьа боккха къовсам а бу Кавказехула баьржина – "муьлш бу аланех схьабевлла". Хьуна хетарехь, муьлха къаьмнаш ду аланийн тIаьхье?\n- Суна хетарехь, бух боцу проблема ю аланашна гонаха гIаттийнарг, хIунда аьлча, лингвистико а, мифологино а, лаьтта тIехь дисинчу ширачу тоьшаллаша а шеко йоццуш гойту аланаш хIирийн хьалханчаш хилар. Иза дац аланийн юкъараллехь кхечу къоман адамаш хилла дац бохург, амма мотт а, синбахам а "арийн" бух болуш го, ша "алан" цIе а ю гIажаройн маттера. Къовсамна, аргументашна бухахь Iилма дац, политика ю, масала, дуьненан Iалам хийцалуш дац, бохуш, айдина къамелаш санна.\n- ДуьнентIехь, кхечу пачхьалкхашкахь санна, Iилманчаша а, могIарчу адамаша а лоруш стенна яц Наьртех йолу барта кхолларалла?\n- Суна хетарехь, бахьана ду оьрсийн мотт хууш боцчу нахе иза дIакхочуш яцар. Наьртех йолу эпос францойн матте яьккхина Дюмезила 1965-чу шарахь, амма ингалсан матте ца яьлла иза 2016-чу шарахь бен.\n- Хьуна ХIирийчоь уллера евзаш, хьо уггаре хьалха цецваьккхинарг хIун дара?\n- Ас даггара эр ду, со цецваьлларг а, сан дог дохийнарг а ду хIирийн мотт кIезиг лелаш хилар, хIираша иза алссам лелош бацар. ХIирийн курачу националисташа а тIехь буьйцу оьрсийн мотт. Ас сагатдийриг ду, дикка тидам тIе ца берзабахь, хIирийн мотт кестта лийриг хилар, боккха бохам хир бу тIаккха. Со вехачу Канадехь 50 шо хьалха францойн маттаца дара ишта хьал, амма жигара баьккхинчу балхо меттахIоттийра хьал. Со Iаш волчу провинцехь берашна уггаре хьалха хьоьху мотт бу иза, ткъа францойн маттахь ингалсан маттахьчул дукха хила деза тхан цигара йозанаш. Иза сонта хета-м тарло, амма иштачу хIумано шен болх бо, цундела тхан къона тIаьхье ший а мотт шера хууш ю.\n- Кавказан къаьмнийн исторех, динех, синбахамах, хьан кхетамехь, муьлха агIонаш ю Iилманчаша кIезиг теллина, талла езаш?\n- Кавказан аспектех цхьаллиг цхьаъ яц кхоччуш теллина, юьсуш ю талла езаш. Ас язйеш йолу книга ю ХIирийчоьнах лаьцна дуьххьара Малхбалерчу меттанашкахь араяьнъерг, цундела лаьа суна цо пайде гIулч йоккхийла.


Дукха йиттина неI схьаеллало олуш делахь а, мел еттарх ца хеза Полшин, Беларуссин дозанехь Iа доьллачу Iуьйранна, ца боьвллачу денна махках буьйлучу нохчаша етта неI.\nБеларуссин, Нохчийчоьнан куьйгалхошна юкъахь гергарлонаш ду\nТахана схьахезачу хаамашца, эзар сов стаг ву доза хадо некъаш лоьхуш, денна корта бетташ дозанхошка.\nМахкарчу Iедало шаьш кхеташ дац, уьш стенна уьдуш бу ялсаманера бохуш, ткъа Полшин куьйгалло Нохчийчохь тIеман Iазап а дац, маьрша баьлла мохк бу, цундела шаьш бакъо лур яц боху шайн дозанехула Европан пачхьалкхашка дехьабийла.\n(КавказРеалии сайтан Брестерчу нохчийн мухIажирех видео)\nДуьненан политологаша чIагIдо, мигранташна доза а доьхкуш шайн низамийн гурашкахь Полша лелаш хилар.\n«Тахана Европе а, Полше а схьаоьху нах шина декъе боькъу ас. Бу царлахь, баккъал а шайн сина кхерамаш тийсина, хIусамаш катоьхна дIатийса тIедоьжна мухIажирш.\nИштта бу социал-экономикан хьелаша вакъийна, эвсарчу дахаре сатуьйсуш махках буьйлурш а.\nЮридикалле диллича, адамийн бакъонашкахула йолчу Европан конвенцин низамашца шолгIачу декъанна уггар хьалха, тIаьхьа а ца тоьттуш яла догIу политикан тховкIекло».\nИштта дIахьедо Полшин гоьваьллачу политолога Корейба Якуба.\nМуьлххачу а пачхьалкхехь, нагахь санна цигахь тIемаш белахь я къоман башхалла юьхьар а эцна, адам бале даллош делахь, оцу мехкийн бахархошна мигрантийн статус ялар декхар ду, амма, гуш ду Полшано тховкIело яларан гIуллакх дIадахдеш хилар.\nПолшин-Брестан дозанехь дехьабовла некъаш лоьхучу муIажиршца кху аьхка дуьйнна уьйраш латтош, шен ницкъ болччу барамехь гIо а латтош схьеанчех ю бакъонашларъярхо-беларусхо Лойка Наста.\nМаршо Радионо хаьттира цуьнга, хIун хьал ду тахана дозанехь, дукха буй цигахь нохчий аьлла.\n150 гергга стаг кхочу денна Бресте\nЛойка: «Тхан терахьашца эзар сов стаг ву дозанал а дехьа вала сатуьйсуш. Гурахь хиллачул а кIезиг бу тахана. Амма де дийне цIерпошта тIехь тIеоьхурш 150 гергга стаг ву».\nКоьртачу декъанна, хIун бахьанаш дуьйцу нохчаша, шайн дай баьхна мохк дIатаса шаьш декхаредеш аьлла хаьттира оха бакъонашларъярхочуьнга.\nНохчийчуьрчу Iедалх уьду и нах\nЛойка: «Дукха хьолахь Iедалера хуьлу ницкъ бахьанехь, чIирах уьдурш, шайн гергарчарна кхерамаш тийсина махках бовлурш а бу царлахь. Хуьлу цаьрца цIахь шайн гергарчара ницкъ бийраш а, иштачу хьолера зударий уьду, шайн цIийндайх, масех суна хууш бахьана ду, политикан тховкIело йоьхурш. Уьш махкарчу Iедало арабаьхна бу.\nIедалхошна критика йинчарна тIехь а къизаллаш лелайо. Дукха хьолахь, цхьана тайпа-тукхамара нах хуьлу бовдурш, доллу цIенца, уьш тIемалойн гергара нах я цаьрца уьйрашкахь хилла аьлла, бехке бина нах бу. ТIехьаьжна, цхьа а тIехь гуш таммагIа доцуш, цIена нах хуьлу уьш.\nЭкономикан бахьанашца уьдурш цаьрца кIезиг бу, суна ца гина иштанаш. цамгарш йолуш, дарба лоьхуш Европе кхача гIертаргш а бу цаьрца. Делахь а, церан дакъа кIезиг лу».\nНизамашца а догIуш, Оьрсийчоьнан вахархочун Беларуссин дозанна тIехь ши бутт гергга бен хан яккха бакъо яц.\nНагахь Полшин доза хадо ка а ца яьллехь я кхи дIа сатуьйсуш Брестехь ваха а бакъо ца хилча, хIун дан дуьсу –те мухIажиршна?\nБеларуссин бакъонашларъярхочуьнга Лойка Насте хаьттира оха, иштта шина хина юккъехь висинчо шун пачхьалкхе тховкIело йоьхуш меттиг хуьлий аьлла.\nБеларуссин, Нохчийчоьнан а куьйгалхойшна юкъахь гергарлонаш ду\nЛойка: «Беларуссино цкъа а ца елла статус оьрсийн мухIажиршна. Къаьсттина цаторийла хилча бен я луш а яц. Со ца теша, Беларуссино тховкIело ялар кхераме хир дац аьлча, хIунда аьлча, церан дахар кхерамна кIел хир ду даим. Хууш ма-хиллара, Беларуссин, Нохчийчоьнан а куьйгалхойшна юкъахь гергарлонаш ду».\nХьалхо немцойн зорбанаша даржийра Беларуссино а, Евроберто а дийцарш дина, сацам тIеэцна Брестехь мухIажиршна лерина ханна уьш дIатарбеш, цхьа могIа каппаш яхка. Оцу мехалчу гIуллакхна Евроберто 7 миллион евро ахча луш а ду аьлла.\nЛойка Наста шеконехь ю оццул ахча Евроберто кхачор хиларх, амма «дуккха а хан яра и тайпа хIусамаш мухIажиршна хIиттон оьшу» аьлла, тIе а тухуш.\nДукха хан ю Брестехь мухIажиршна лерина хIусамаш ян еза\nЛойка: «Суна а гина зорбанашкахь иинформаци, дозанхойн комитето бахарехь, 1,5 миллион евро ду делларг, ша бертан кехат суна гина дац. Амма и тайпа каппаш Беларуссехь мухIажиршна кхолла еза дуккха а хан ю.\nМиграцин низамаш талхийнарш, полицехь ханна латтош бу, кхи луьра къепе йохийна хIуманаш ца девллехь а цаьргара. 5 дей-буьйсий хан йогIучохь, беттанашкахь сецабо уьш йийсарехь.\nМухIажиршна лерина йоьллучу къевлинчу хIусамашкахь дIатарбийр бу кехаташца проблемаш ерш а, масала, виза чекъяьлларш я паспортан хан тIехтилларш. Йиллинчу куьпахь латтор бу баккъал а тховкIело езаш арабевлларш».\nТкъа баккъал а политикан тховкIело оьшурш де-дийне алсамбуьйлуш бу Нохчийчохь.


Аьшпашбуьттуш нах Iехош бу аьлла, шеко йолуш нах лецна Нохчийчохь\nНах а Iехош, хьарамлонаш лелон тоба лаьцна Нохчийчохь. Меттигерчу телехьожийлан камераш тIе а хьийсош, бехкаш даьхна цаьргара.\nПачхьалкхан "Грозный" телеканалан репортажехь дийцарехь, оцу тобанан декъашхо хиллачу таксхочо, нах тIекхуьйлуш хилла бозбуанчалаш лелочарна. Оцу командерчу цхьана зудчо чIагIонаш йо, ша бакъдолу малик а ду, шегахь нахана дарба ден дакъа а ду бохуш.\nСоьлж-ГIаларчу бусалба дарба лелочу центран коьртачу говзанчас Эльжуркаев Адама къамел дина лецна балийначаьрца.\nСтигалкъекъа-баттахь а лийцира Нохчийчохь, холмачалла лелош хилла аьлла, кхоллаеллачу шеконашца, меттигера бахархой. Пачхьалкхъан "Грозный" телеканалехь юьхьъехира цаьргара хIетахь а. Цара дош делира кхул тIаьхьа оцу кепарниг ца лелон.\nЯхначу аьхка «Грозный» телеканало гайтира «кешнашкахь пал лелош» йолу зуда цо Iорайоккхуш. Ткъа тIаьхьо мохк къинтIера баккхийтира цо динца доцу «дарбанаш» лелорна «хIума хуучу» Ибрагимова Секинате а, цунах а тешна, иза йолчу леллачу Эскерханова Зулайга а.\n2021-чу шеран Зазадокху-баттахь депутата Милонов Виталийс Пачхьалкхан Думе низаман проект кховдийра, маги а, халкъан дарбанаш а лелочарна дуьхьал бехкзуламан гIуллакхаш дахарх. Оцу артиклца кхаа шаре гергга хан кхачайо, нагахь санна, низамехь доцучу некъашца лелийначу дарбанех и стаг веллехь.


Кузаев М. «Сутарби – бакъволу халкъан артист» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nЦуьнан бакъйолу ц1е массарна а ца йовзара. Вайн республикехь дукхах болчу наха Сутарби олура цунах.\nНохч-Г1алг1айн АССР-н халкъан артиста Дениев 1алвис, Халидов 1абдул-Хьамидан «Бож-1ела» пьеси т1ехь х1оттийна йоцург, «Зудаялор» (Н. Гоголь), «Асланбек Шерипов» (Х. Ошаев), «Со хелхавийр ву» Соловьеван (Н. Соловьев), «Майра Кикила», кхийолчу а спектаклашкахь лаккхара актерски говзалла гойтуш ролаш ловзийра. Иштта «Къеначу шайхан мух1ар», «Карабаиран лорах», «Ламанхойн новелла» ц1ераш йолчу кинофильмашкахь дакъалаьцна цо.\nНахана ч1ог1а везаш вара иза. Цуьнан валар хилира 1985-чу шеран май беттан 25-чу дийнахь новкъахь машен а хаьрцина. 1932-чу шеран май беттан 5-чу дийнахь вина волу доккха пох1ма долу артист дахарера хьалхе д1авахар ч1ог1а халахеттера адамашна.\nСуна беран хенахь дуьйна вевзаш вара Дениев 1алви. Бух1ан-юьртарчу цхьана школехь дешна охашимма. Х1етахь т1ом бара фашистски Германица. Шен дег1е хьаьжжина, салтийн жима чоа духий, коьртахь буденовка олу муьц1алг йолу куй туьллий вог1ура 1алви школе. Шен ден т1емалочун 1елин (Бериян хьадалчаша х1аллаквинера иза) безамна лелайора цо уьш.\n1алвина дукхадезара хелхарш а. Цо сих-сиха самукъадоккхура дешархойн а, хьехархойн а.\nДениев 1алвин артистан пох1маллах лаьцна дийца ца г1ерта со. И тема кхоллараллин белхахошна юьту ас. Со ала г1ертарг цуьнан дикачу амалех ду, сайна иза жимчохь дуьйна вевзина хиларе терра. 1алви ц1ена дог долуш, забаре, самукъане, массеран а лерамбеш стаг вара.\nВайнах махках баьхча Казахстанан столица хиллачу Алма-Атахь дехаш дара тхо. Суьйренан школехь дийшира охашимма. Хаза аз долуш вара 1алви. Консерваторе деша ваха дагахь вара. Цхьана фабрикехь болх бира хинволчу артиста а, ас а. 1алви механически цехехь токарь вара. Иза со волчу цехе веача самукъанечу к1антаца забарш ян лууш хуьлура тхо долчура мехкарий.\nЦхьана дийнахь столовехь кхача бууш тхойшинна юххехь нисъелира Валя ц1е йолу йо1. Цо 1алвина цагуш, цуьнан стаканчу туьха тесира. Шолг1ачу дийнахь суна т1е а еана хаьттира:\n«Хьан доттаг1 оьг1азвахний суна?».\nАс сайгара т1етуьйхира: «Хьо юьйр ю ша бахара цо».\n«Аса забар ма йинера», – йоьхнера йо1.\nТ1аккха со велавелча кхийтира аса а забар еш хиларх.\nЗоопаркана гена боццуш 1аш бара Дениевг1ар. 1алвин йиша Роза шена везачу к1анте маре яхча, и хаийта веанера йигначеран верас (х1етахь нохчийн мехкарий, ц1ахь цахоуьйтуш, къайлах маре боьлхуш нислора).\nНана Секент а, воккхах волу ваша 1абдул-Хьамид а ц1ахь вацара. Кегийнаш сиха а, атта девне бовлуш а хиларна, ша варан бахьана ца дуьйцуш вехха 1ийнера веанарг. Амма 1алви гена вара хьешана моьттучунна. 1алвис шозза а, кхузза а хеттарш дича, т1аьххьара а веанчо ша варан бахьана дийцина. 1алвис хаьттина:\n«Хьо варий зуда ялор йолуш?»\n«О-вай! И х1унда боху ахь?» – цецваьлла веанарг.\n«Сан нана юьгур яцар-те ахь маре…», – 1алвис аьлча, вийлина охьавожаза виснера важа.\n1957-чу шарахь юхаметтах1оттийра вайн республика. Хьалхарчу рог1ехь Даймахка ц1абирзира искусствехь пох1ма долу къонаниш. Цаьрца вара Дениев 1алви а. Тхан доьзалш ц1а цабохкуьйтуш бухабисинчех бара. 1960-чу шарахь 1алвин воккхах волчу вашас 1абдул-Хьамида бакъо йоцуш пассажирски ц1ерпошта ховшийра тхо, вокзалан начальникца барт бина. Ч1ог1а комаьрша волчу цуьнан доттаг1ий бара Алма-Атара дуккха а хьаькамаш.\nЦ1а кхоччушехь берахь дуьйна дукхаезачу нохчийн театран г1ишло йолчу вахара со. Цунна хьалхе лаьтташ оьрсийн къомах стаггий, зудий дара, цаьрца къамел деш сан доттаг1 1алви волуш. Уьш хиллера Лермонтовн ц1арахчу оьрсийн драматически театран артисташ. Цаьрга хьошалг1а вахар т1едожийра суна 1алвис. И шиъ ч1ог1а резахилира со шайга вига. Нохчийн театран артисташ гастролашка баха кечлуш хиларна доттаг1чуьнца къамел дар к1езиг хилира сан. Оьрсийн театрехь Василий Ивановича коьрта ролаш ловзош хиллера. Суна дукха сурташ гайтира цо. Хьайца накъост валош тхан театре вола, цкъа а билет ма эца, со хаьттича чувуьтур ву хьо, бохура цо, со Сутарбин доттаг1 хиларна лерамбеш.\nБелхаш цхьаьнабеш ца хиларна, вовшийн гар 1алвица т1аьхь-т1аьхьа к1еззиг хуьлура сан. Наггахь со театре веача, шен коллегашка «искусство езархо» ву х1ара, олура 1алвис хазахетарца. Т1ехьаьжча ч1ог1а самукъане волу 1алви дагана к1еда, адамех ч1ог1а къахеташ вара.\n«Совдаттий, Даудий» спектаклехь Жабалин роль ловзош волушехь, суна хала дара б1аьрхиш сецо, Совдатах къахеташ», – дуьйцура 1алвис.\nД1акхелхина дукха хан елахь а, сан б1аьргашна хьалха лаьтта гуттар велавелла, самукъане, муьлххачу а стагана г1о дан кийча, нахана везаш хилла волу вайн республикан халкъан артист Дениев 1алви.


Исламан Нур - Свет Ислама - МостагIашца юкъаметтиг лелор\nМассо мостагI гIелвеш долу хIума а, мостагIчуьнан ницкъ каг мел беш долу хIума а дар - важиб ду бусалбанна тIехь. ХIора адамна тIехь ду и – шен ницкъ кхачаран барамехь, шен тароне хьаьжжина. Цхьана а хьолехь, цхьана а бусалба стагана мегаш дац шен динан мостагIчунна а, шен мехкан мостагIчунна а гIоьнча, когъгIортийла, накъост хила. Цхьа а башхалла яц, и мостагI - жуьгти велахь а, цIунан динераниг велахь а я, уьш а боцуш, кхин керстанаш белахь а.\nБусалба стаг, шен ницкъ мел бу, шен мостагIчунна дуьхьал латта везаш ву - шен бакъонаш эшон гIерташ волучу, шен коьрта мукъаллаш талхон лууш волучу, сий дада гIерташ волучу. Цундела массо а АллахIан мостагIийн а, динан мостагIийн а, мехкан мостагIийн а гIо лаьцна верг, ткъа иза - царех цхьаъ лоруш ву, АллахIа (Лекха ву И) ма-аллара:\n«Нагахь муьлхха а шух цхьамма уьш шен гIоьнчий а, накъостий а лоруш белахь, ткъа иза ша а ву царех цхьаъ» («ал-Маидат»: 51).\nВуьшта аьлча - шен дагца а, шен маттаца а, я шен юкъаметтигаш лелорца а, я шен даьхница а, я муьлхха а цхьана некъаца а, я муьлхха а цхьана кепара а цаьргахьа гIо доккхуш верг, царна тIетевжаш верг, ткъа иза - царех цхьаъ лоруш ву, церан тобанехь лоруш а ву. ХIара КъурIано дуккхаъчу сураташкахь а, дуккхаъчу аяташкахь а ларло цуьнах аьлла, бусалба нахе дIахьединарг ду. Царна гIоьнчий хилларш а, царна тIетевжинарш а царех цхьа дакъа лерина:\n«Делах цатешарш (гаураш) - вовшийн гIоьнчий а, накъостий а бу» («ал-Анфал»: 73).\nБусалба стаг керста стагана тIехIотта йиш йолуш а, керстанна гIоьнча хила йиш йолуш а вац. Нийса лелаш волу дика стаг а вац къинош дечу, хьарамло лелочу вочу стагаца доттагIалла лелон а, цуьнан гIоьнча хилан а йиш йолуш. Нагахь бусалба стага цуьнца гергарло леладахь, иза цуьнан гIоьнча хилахь, ткъа тоьшалла хир ду и - цуьнан иман эшна хиларан я цуьнан бусалбаналла дIадаьлла хиларан. АллахIа лардойла вай цуьнах! Ткъа иза – динах валар, дин дIатасар (риддахI) ду, Ислам динна тIера валаран а, вохаран а цхьа тайпа а ду.\nБусалба стагана тIедожийнарг, нагахь иза шен мостагIашна дуьхьал туьрца жихIад дан таро йоцуш велахь, - мел лаххара а, цаьрца йолу юкъаметтигаш хадоран жихIад дан декхарийлахь ву иза. Царна шегара экономикин а, хIумаллин а, махлелоран а пайда болуш, бахьана хилла хIотта йиш йолуш а вац иза. ХIунда аьлча хIора динар, я хIора рийал, я хIора кепек, я хIора сом, мостагIчуьнга дIадоьдуш долу - цуьнан маьIна ду: ахьа царна белларг хIоъ бу я даьндарган мах бу, цул тIаьхьа бусалба стеган некхе я даге гIон болу. Цундела Iамерикехь а, иштта кхечанхьа а сагIина тесна хIума гулъечу жуьгтийн у тIера кхайкхам, къайле а йоцуш, бевзаш бу: цхьа доллар таса - Iаьрбо воь ахьа.\nДаьхний ма дай - цуьнца стаг вуьш долу герз оьцуш дерг… Ахьа бусалба нахана дуьхьал тIом бан воллуш волучу мушрикна, гаурна, телхиначунна гIо дича, цуьнгахула бусалба са дийна лоруш ву хьо, ткъа бусалба стеган са дер – уггаре а даккхийрачу къинойх къа ду:\n«Стаг верна я лаьтта тIехь бохам баржорна а доцуш стаг вийнарг - берриге нах байъича санна ву» («ал-Маидат»: 19).\n«Хуъушехь бусалба стаг вийначуьнан бекхам - жоьжагIати бу, абаделлац иза оцу чохь хин волу. АллахIан оьгIазло хир ю цунна, неIалт а эра ду Цо цунна, даккхийра Iазапаш а кечдийр ду Цо цунна» («ан-Нисаъ»: 93).\nБусалба стагана тIехь дерг - цкъа а шен мостагIашца цхьаьна цахилар ду. Цара гучудоккхуш долу шаьш дагалаьцнарг, шайн ойла а, Iалашо а мел хаза гойтуш елахь а, ткъа пуьчаш бу хьуна и.\n«Боккъалаъ, зуламхой - вовшийн гIоьнчий а, накъостий а бу» («ал-Джасийат»: 19).\n«Нагахь муьлхха а шух цхьамма уьш шен гIоьнчий а, накъостий а лоруш белахь, ткъа и ша а ву царех цхьаъ» («ал-Маидат»: 51).\n«Делах тешначарна дуьхьал уггаре луьра мостагIий карор ма бу хьуна - жуьгтий а, мушрикаш а» («ал-Маидат»: 82).\nВайна чIогIа дика хаа дезаш ду хIара. Массо бусалба стаг шен бусалба умматца цхьаьна хила везаш ву, шен динаца цхьаьна хила везаш ву… ХIара-м мел кIезиг а дан дезарг ду… Массо а халкъийн дешшехь дагца долу хIума ду хIара…\nАдамо, ша цхьаьнца тIом бечу хенахь - деккъа цхьана герзаца бина ма ца Iа иза цуьнца тIом, цул дукхах дерг а до цо, масала, юкъаметтигаш йохайо…\nМушрик нахана, Маккахь болучу хенахь, пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьхьал тIом бан лиъначу хенахь, дуьххьара цуьнца бина тIом герзаца бина ма бацара цара – иза экономикин тIом хилла, ерриге юкъаметтигаш хедош… Цуьнца а, цуьнан асхьабашца а, цуьнгахьа гIо доккхуш хиллачу цуьнан гергарачу Бани МуттIалибхошца а, Бани ХIашимхошца а… ерриге гергаралонан уьйраш хедийна цара. Го лаьцна цара царна, шайн цаьрца мел хилла йолу ерриге уьйраш а хедийна цара – цаьрца мах ца лелош, царна хIума ца юхкуш, цаьргара хIума ца оьцуш, цаьрга зуда ца йохуьйтуш, цераниг яла ца еш, ткъа цуьнан маьIна хуьлу: экономикин тIом. Дика кечам бан беза боху маьIна ду и… иштта дIа кхин а…\nХIорш мушрик нах ма бу, ткъа бусулба нах мелхо а дика хаа дезаш ма бу лакхахь дийцинарг, массо а АллахIан мостагIчуьнца, бусалба нехан мостагIчуьнца юкъаметтигаш хедон езаш а бу уьш. Муьлхха а оцу тIера ваьлларг - АллахIана а, Цуьнан элчанна а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), бусалба нехан тобанна а ямарт а, тешнабехке а хилла лоруш ву.\nФатва делларг: Юсуф ал-Къарадави


"Юьйр ю бохуш, кхерамаш туьйссушехь"\nГIалгIайчохь лар йоцуш яйна Алиева Марем\nЕвропан адамийн бакъонашкахула кхело цхьалхабаккха болийна ГIалгIайчоьнан яхархочо Алиева Лизас бина латкъам. 2018-чу шарахь Чиллан-баттахь, нуьцкъала ядийна хилла и жима зуда Страсбургерчу кхеле елира, ша ядорна бехкенаш, цхьа а таIазар а ца деш, маьрша битина хиларна.\nЦул хьалха, 2017-чу шарахь, Европерчу кхеле Алиева Лизас кхин цхьа латкъам бинера шен йиша Марем ер хьокъехь. Цунна гIо деш болчу "Правовая инициатива" проектан юристаша дийцарехь, Страсбургерчу кхело хIинца цхьаьнатоьхна и ши гIуллакх.\nАлиева Марем марехь хилла ГIалгIайчуьрчу вахархочуьнгахь Евлоев Мухьарбекехь. Церан кхо бер а ду. Мареман йишас Лизас дийцарехь, майрчо ялийначу хаьлхарчу деношкахь дуьйна етташ хьийзош хилла иза.\nМаситтоза яда гIоьртина а хилла зуда, амма хIоразза а майрачо карайой цIаерзош хилла. 2015-чу шарахь Евлоев а, цуьнан гергара нах а чулилхина хилла майрачух еддачу Мареман йиша Алиева Лиза ехачу хIусамна. Марем йолу меттиг схьайийцита, машена а хаийна, шайца дIайигина хилла иза цу наха, герзаца кхерам а тесна.\nГIовгIа хезначу лулахоша полице хаам бина жима зуда дIайигарх лаьцна. ТIаьхьабевлла полицин белхахой хаабеллачу Мухьарбека охьайоссийна хилла иза.\nХилларг бахьана долуш бехктакхаман гIуллакх луьстуш кхел реза ца хилира Евлоевна таIзар дан, Алиева Лиза цо шен лаамехь дIахецна хилла аьлла. Оьрсийчоьнан Лаккхара суд тIетайра ГIалгIайчуьрчу кхелашна.\nИштта, тидам а ца беш, битина хилла майрачо шена а, шен берашна а етта аьлла Марема бина латкъам. 2015-чу шеран Гезгмашин-беттан 19-хь Марема телефон тоьхна хилла йишега, шайн доьзалехь рогIера дов даьлла, шайга баьхкина нах бу аьлла. Ах сахьт даьлча ша телефон схьа ца эцахь полици кхайкхар дехна хилла Марема шен йишега. Цул тIаьхьа иза я гина а, я хезна а стаг вац.\nАлиева Лиза лачкъорна долийна бехктакхаман гIуллакх толлуш Мухьарбека маситта бутт баьккхира лаьцна. Алиева Марем ер хьокъехь толлучу гIуллакхехула иза юкъахь а вац бехке хила мега аьлла хьехочу нахана.\nДоьзалехь ницкъ лайна зуда ер дуьххьарлера цу тайпа гIуллакх ду ГIалгIайчуьра хьовха Оьрсийчуьра латкъам бина Европан кхело цхьалхадаккха долийна долу, боху "Правовая инициативан" адвокато Гнездилова Ольгас. Цо дийцарехь, юьйр ю бохуш, шена кхерамаш туьйсушшехь, иза таллалц юха ца яьлла Алиева Лиза.


Нохчийчура коммуналан хьашташ а, церан кхачамбацарш а\nДечкен-бутт 22, 2013\nСоьлж-гlала - Соьлжа хи тlехула долу тlай Керлачу шарна кечдина ду, 26Гlу2012\nХIокху цхьана шарахь гIаьххьа алсамдаьлла бахархоша коммуналан хьаштех лучу ахчанан барам. ХIинцалц ахча гулдарна бIаьргаш хьаббина хиллехь а, тахана оцу гIуллакхан тIедирзина Iедалш. Ткъа, цхьана догIуш дуй те, коммуналан хьаштийн дикалла а, цуьнана мах а, теллира Маршо радионо.\nХIокху деношкахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Iедалхошца шен хиллачу цхьанкхетарехь, уггар а кIезга коммуналан ахчанаш луш ерг ю, аьлла билгалаяькхира ши кIошт: Куршлойн а, Шелан а. Цхьанен коьртехь волчу шен юьртахочунна Висмурадов Абухьуьсейнна а, вукхунна коьртехь волчу шен шичина Ибрагимов Турпал-Iелина дов дира цо, болх дика беш бац аьлла. Кхечу кхачамбацаршна юккъахь, хьахийна дара, оцу шина кIоштехь, коммуналан хьаштех нахера ахчанаш оьшшучу барамехь гулдеш дац аьлла.\nСийсара дуьйна меттигерчу телехьожийлехь хаддаза гойтуш дар, оцу шина кIоштера куьйгалхой ара а боьвлла, шайца, газ латточу урхаллера белхахой болуш, декхаре баханчу нехан неIарга хIуьттуш. Дийцарехь, оцу шинна кIоштехь, барам дукха лекха бу, 50 эзар соьма тIера дуьйна, 200 а, 300 а эзар соьман тIехкаччалц.\nДекхарах цIанвала луучуьнгара, цу меттехь схьаоьцура, ткъа, иза дац бохучуьнна хIусам газах дIахадайора. Иза дац бохург а, чоьте оьцуш дацар.\n-ХIора неIаргахь машен ю. Иза дIа а йохкий дIало декхар. ХIора берийн карахь ю еза телефонаш, уьш а йохкий дIало, аьлла хьехам бора, шаьш хIун дийр ду ца хуучу бахархошка, Куршлойн кIоштан куьйгалхочо Висмурадов Абухьусейна.\nСоьлжа-гIалахь-м, коммуналан декхарш гулдар гIуллакх, ишта ледар дац. Ша мел болу тидам, коьртачу шахIаран тIебирзина болун дела, кхузара дукхачу бахархоша, бутт дIабаларцаний дIалуш ду, хих а, токах а , йовхонах а, нехаш дIаяхьарх а, петарийн подъездаш цIанъярх а, ишшта кхечуьнах а ахча.\nГIалийн коьрта республика куьйгалхочуьнна гергар стаг Кадыров Ислам хоттинчул тIаьхь, ахча дIалучу нехан раьгIнаш яхъелла. Къона мэр ша а лела, гIалахула, декхарш схьадохуш. Ткъа, доьхьал ваьллачуьнца дийца кхин къамел а дуйла хууш, наха далахь а, дацахь а, дIало ахча. Соьлжа-гIалахь коммунала хьашташна ахчанаш дIадалар лакхадалар кхин цхьа а бахьан ду.\nШозза-кхузза багар бина гIалахь бехаш болу нах, цкъа мэрера богIуш, юха, полицера богIуш. Дийнахь балхахь, ян цхьанахь бахана хилла болу нах, чохь ца карийча, цара дап олий, кехат латадо: «Мохар тоьхна ю полицино. Бакъо яллалц, неI елла мегар дац. Петарийн долаллийн кехаташ а дохьуш тIевола, куьпан полисхочунна», олий яздина а долуш. Цхьаболчу наха цу тайпа кехаташ шай петарийн неIар тIехь гича, дог лоций синтем байна хьуьйзу, хьанна хаа, хIинца хIун даг деана кхарна олий.\nТкъа кхочуш деш юй теша, тахана, дIалучу оцу ахчанца дуьстича, коммуналан хьашташ? Соьлжа-гIаларчу дукхачу бахархоша, цхьа жоп лура ду - дац аьлла. Iа тIедеанчу дуьйна, йовхо оьшучу хенахь, йоманашца летийна йолу биргIанаш кесста-кесста хи чекхадолуш хуьлу. ТIаккха, иттанаш гIишлош лаьтта и йовхо йоцуш. Чу йогIуш иза ца хилча, наха, тоькаца ерш латайо, дукха чIогIа ахча дIаузуш йолу.\nХьалха санна, хIинца хица бала бац Соьлжа-гIалахь. Амма, иза а дIадоккху, денна а шина денна а. Цунах а, кхечу хIуманах а, нах дIабоьлла. Уьш башха даккхъийчарах а ца хета. ГIала юккъахь, шийла а , довха а хи, даиманна догIуш ду, амма йистошкахь, масла, уггаре а адамех юькъйолчу микрорайонашкахь, довха хи доцуш ду. Наха, чу хIиттош ю, газац хи дохдеш йолу пешаш. Дукхачу хьолехь, уьш нийса хIоттош йоцун дела, газах дIовш а долуш нах балар а лакхадаьлла махкахь.\nСоьлжа-гIалахь тIекIал йина йолу гIишлонаш, дукха ю аьтта куьзганаш а ю. ХIора гIат тIехь, ток дIасйоькъуш йолу боттанаш, серий гарий-чIамий вовшахтийсина ду. Ткъа, хьалхарчу гIат тIехь, йоккха щитовой дукхачу хьолехь, неIарш а йоцуш хуьлу.Буьйсана чу воьдург галвалахь, ян бера тIекхетахь, тоькан боккхачу ницкъах кхерам бу царна. Мел бахарх, иза хуьйцуш яц шай, бохуш арз дира Маршо радиога 3 микрорайонера Дьякова урамехь ишштачу цхьан цIа чохь бехачу наха. Ишшта хьал дукхачу гIишлош чохь ду.\nВорх-бархI шо хьалха, Соьлжа-гIалахь, хIора гIишлойн куьпан уллехь, лаьттачу нехаш дIакхуссучу меттехь даиманна жIалеш хуьлура. Цкъацца, берашна а, наггахь баккхийчарна а, тIедетталой, цара каетташ меттигаш нислора.ХIинца и бала дIабаьккхина. ЖIалех цIанъйина гIала. Амма, нехаш дIакхехьаран, гIуллакх шен цхьана ражехь хуьлуш далахь а, мокъа деношкахь, яшкеш, тIех а оьхуш, нехаш лаьттах вахькхуьйсий, цу тIехь лелаш цицигаш а, къийгаш а, хуьлу. Уьш а, адамех ца уозало. Хийла бераш кхера а лой, нехаш новкъахь вахьа кхуссий уьду.\nКоммунала хьаштех, доккхуш долу ахча, дукха ду аьлла ца хеташ, гарехь, дукха нах хира бац. Амма, шай агIора, Iедалца бина болу барт кхочуш ца беш болу бахархой а кIезга бац. Масла, нехаш, цхьаболчу наха, цхьаннена гуш ца хилчхьана, новкъахь охьакхуссу. Ткъа, кхечара-м, иза балкон тIера генна олий чу а ластайой, полиэтилен тIоьрмиг диттийн генехь таса а лой, цу тIехь кхозу, шарахь, иза баттIалца, ша кемсийн хорх санна.\nКоммунала хьаштех доккху ахча даиманна хетар ду нахан дукха, хIунда аьлча, дикалла лакхаяьккха езар гуш ду, тIехула бIаьрг тоьхча а. Боккха бала хира болуш а, хIинца а болуш а бу, Соьлжа-гIалана бухахь йолчу биргIашца. Уьш Совета заманахь дуьйна хийцназа ю.\nЦундела худъелла, дIайоьвла уьш. Болчу лараршца, мел лаххара а ялх эзар километар хин биргIанаш ю хийца езаш. ХIинца цу чухулла вахьдогIу хи, шеца дIовш а, мехкдаьтта а, эчка а, долуш ду. Цхьанна а тайпа цIандеш а дац и хи. Амма иза кхечу материалан тема ю.\nКоммуналан сервисан мах а, цуьнан кхачамбацарш а


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: (Ат-таматтуl) хьаьж беттанашкахь lумрат дина, оццу шарахь хьаж дехкар\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: (Ат-таматтуl) хьаьж беттанашкахь lумрат дина, оццу шарахь хьаж дехкар\n225. Абу Жамра Наср ибн Iимран ад-ДабIис (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) дийцина: «Ибн Iаббасе хаьттинера аса хьаьжан (беттанашкахь) Iумрат дарах лаьцна. ХIетахь цо соьга омра дира: «Кхочуш де ахьа и». Аса юха а хаьттира цуьнга гIурбанна ден дезачу дийнатах лаьцна. Цо жоп делира: «Я эмкал, я бежана, я уьстагI, я декъа ваха веза (я эмкалан, я бежанан ворхI декъах цхьана декъана)». Нахана цадезаделлачух тера дара (оцу кепара Iумрат даран некъ). Цул тIаьхьа со дIавижча, гIенах цхьана адамо сайга кхойкхуш хезира суна: «ЦIена хьаьж ду! Къобалхилла Iумрат ду!». Цул тIаьхьа, ибн Iаббас волучу а веана, цуьнга дийцира аса и (сайна гина хилла долу гIан). ТIаккха цо элира: «АллахIу акбар! (АллахI массо хIуманал а Воккха ву!). Абу ал-Къасиман (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннат ду-кха иза» (ал-Бухари: 1688, Муслим: 1242).\n226. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «ДIасакъаьсташ дина хьаьж дечу хенахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьаьж Iумратца цхьаьна дира. Шеца цхьаьна Зул-Хьулайфера далийначу гIурбанан дийнатна урс хьаькхира цо. Циггахь цкъа дуьххьара Iумратна (лаббайк) ала долийра цо, ткъа цул тIаьхьа – хьаьжна а. ХIетахь АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна Iумратна а, хьаьжна а (лаббайк баха долийра) наха а. Нахана юккъехь шайца цхьаьна Зул-Хьулайфера гIурбанна ен хIума ялийнарш а бара, ен хIума цаялийнарш а бара. Макка дIакхаьчначу хенахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) нахе элира: «ГIурбанна лерина дийнат далийначунна - (хьаьжочунна) хьарам долучух хIумма а далийта йиш йолуш дац шегара, хьаьж дина даллалц. Шуна юккъера гIурбанна де дийнат цадалийначара - хьаьжцIенна гонаха тIаваф дойла, ас-Сафа а, ал-Марва а юккъехь дIаса а водийла иза, (месаш) а яцйойла цо, тIаккха шайн ихьрам дIадостийла цо. Цул тIаьхьа хьаьжна (лерина) лайббайк эра ду цара, гIурба а дуьйр ду. Ткъа хьалххе гIурбанна урс хьакха дийнат цакарийначо - хьаьжцIахь кхо дей, ворхI де шен цIа вирзичий а кхобуш, (итт де) марха кхобур ду». Ша Макка кхаьчначу хенахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьаьжцIенна гонаха тIаваф дира. ТIаккха дуьххьара (Iаьржа тIулг болучу) маьIигах хьакхавелира иза. ТIаккха чехкачу боларехь ворхIаннах кхо го баьккхира цо, иштта биъ (го) а гуттарчу боларехь. И гонаш даьхна ша ваьлча, (ИбрахIиман) меттехь ши ракаIат ламаз дира (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)). ТIаккха, салам а делла, (цигара дIа) ас-Сафа (гуна) тIе а вахана, ворхIазза ас-Сафана а, ал-Марвана а юккъехь дIасавахара иза. Цул тIаьхьа (хьаьжочунна) дихкиначух хIумма а ца дира цо, хьаьж дерзийна валлалц. ГIурбанаш дечу дийнахь, гIурбанна леринчу шен дийнатна урс хьаькхира цо. Цул тIаьхьа (Минара Макка вуха а вахана), (хьаьжцIенна) гонах тIаваф дира цо. ТIаккха (дерриге а ихьрам даьстира цо). Шайца цхьаьна гIурбанна дийнаташ далийначу наха а дира АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) диннарг» (ал-Бухари: 1691, Муслим: 1227).\n227. Пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) зудчо Хьафсата хаьттина: «ХIай, АллахIан элча! Наха Iумратана (дихкина) ихьрам дастаран а, ткъа ахьа Iумратал тIаьхьа хьайн ихьрам цадастаран а бахьана хIун ду?». Цо жоп делла: «Хьакхарца сайн месаш вовшахлатийна аса, (АллахIан дуьхьа гIурбанна урс хьакха) хьажийначу сайн хьайбанна тIехь билгало а йина аса. Цундела хIинца а ихьрам дIадаккха йиш йолуш вац со, айса гIурба даллац» (ал-Бухари: 1566, Муслим: 1229).\n228. Iимран ибн ал-Хьусайна (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан Жайнахь доссийна хьаж-ат-таматтуI дан (мегаш хилар дуьйцуш аят дара), ткъа оха дан а динера иза АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна. Я цул тIаьхьа и цамагош КъурIан (чохь) доьссина (аят) а дац, я АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша валлалц дихкина а дац и дар. Цул тIаьхьа (цхьана стага) шена хетарг аьлла оцу хьокъехь».\nАл-Бухарис аьлла: «И стаг - Iумар хилла аьлла хьахийна ду».\nМуслиман ривайатехь аьлла: «ал-МутIа» аят доьссира, вуьшта аьлча, «МутIа ал-Хьажж», ткъа и делаш аьлла, тхоьга омра а дира АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Цул тIаьхьа «МутIа ал-Хьажж» аят хуьйцуш доьссина кхин аят а дац, я ша валлалц дихкина а дац цо и» (ал-Бухари: 4518, Муслим: 172/1226).


Нохчийчоь, Дечкен-бутт 13, 2011\nЕари-де 13 Дечкен-бутт 2011\nТовбеца-бутт 10, 2019\nБиггал бокъ хила тарлуш ду Тумсона тховк1ело цаяларан бахьана, иза ша полшин коррупционерашна шай аг1онна Тумсо кхераме хетар. Х1унда? Башха россин 1едалан белхалойх полшин 1едалан белхалой, кхаьънаш иэцаран т1аьхь, т1аьхьабуьсуш цахиларна. Европан йукъара ахчанаш ду полшин хьаькамаш х1ора шарахь тховк1ело йоьхуш болчу нахана хене бовла д1адала дезаш, амма оцу ахчанех хуьлуш долчунна т1аьхьакхиахь Тумсо, иза ч1ог1а кхераме ду полшин пачхьалкхана, аьлча а, полшин хьаькмашна. Олуш ма хиллара, церан батош а йу, схьахетарехь, котамийн месех йуьзна. Кхин бахьана данне а дац.\n"Шен да ФСБ-но вийнийла хаьа Рамзанна". Кадыровн мостагIчуьнца дина къамел\nДера, тамаш бу хьуна балахь.\nСинӀаткъаман цамгарш йолу нах уггар кIезиг бу Нохчийчохь


Оханан (апрелан) беттан 29, 30 деношкахь дIаяьхьира «Родной язык в поликультурном образовательном пространстве: современные технологии и эфективные практики» цIе йолуш регионашна юкъара конференци.\nЦигахь дакъалецира Нохчийчуьра векалша а: школан нохчийн меттан хьехархоша, Нохчийн Республикин дешар кхиоран институтан а, ЧИПКРО-на, белхалоша, Iилманчаша. Уьш массо а нохчийн меттан хьехархойн Ассоциацин Кхеташонан декъашхой а бара. Оханан 28-чу дийнахь делкъа хенахь новкъадевллехь а, маьркIажхенахь бен цига дIа ца кхечира. Тхуна дикка дуьхьалбаьхкинера гIалмакххойн векалш. Iаламат дика тIелецира цара тхо: даа-мала делира, дIадийша хIусам елира.\nКонференцин хьалхарчу дийнахь гIалмакххойн этнокультурни Зая Пандитан цIарахчу гимназехь дара тхо. Шайн Iедалехь, коча кIайн шарфаш ухкуш, эшарш а локхуш, тIелецира. Уггаре а тхуна тайнарг дара дешархойн тобано дина Кавказера хелхар. Мехкаршкахь кIудалш яра, кIенташкахь – тарраш. Боккха чулацам болуш дара иза.\n3,5 гектар майда йолуш: берашна нека дан бассейн, футболех ловза йоккха а, жима а майданаш, пхьола дан пхьалгIа йолуш, иштта кхин цхьацца хIума йолуш, инзаре йоккха яра гимнази. Тхо тIелецначарех цхьаъ вара Эльжуркаев Iумар, вайн махкахо, ГIалмакххойн Республикин нохчийн диаспоран куьйгалхо.\nЛакхарчу тIегIан тIехь шайн корматалла гайтира Нохчийчуьра баьхкинчу хьехархоша а.\n29-чу апрелехь «ЦIердош – коьрта къамелан дакъа» цIе йолуш урок елира Нохчийчуьра хьехархоша Хасаров Рамзана а (Соьлжа-ГIала № 54 школа), Исакова Бирланта а (Соьлжа-ГIала № 8 школа). Мастер-класс «Къонахалла» елира Шахгираев Аслана (Цоци-Юрт № 1 школа), ЧИПКРОн нохчийн меттан кафедран хьехархочо Говдаханова Алама «Хелхар – халкъан са», аьлла болу болх гайтира.\nГимназехь делкъе йинчул тIаьхьа, Элиста гIала йовзуьйтуш, экскурси йира.\nЦул тIаьхьа – «Горга стол». Шен къоман мотт ларбарехь, кхиорехь вовшашна зеделларг дуьйцуш къамелаш дира цигахь. ЧИПКРОн проректор Исламова Маликас «Проблемы билингвизма в школах Чеченской Республики» мехала доклад йира.\nИшшта цара деллачу хаттаршна жоьпаш делира Нохчийн Республикин дешар кхиоран институтан Iилман лабораторин куьйгалхочо Солтаханов ИбрахIима (юьхьнцарчу классан нохчийн меттан Iаматан автор).\nДашаева Лайлаа нохчийн меттан экзаменах лаьцна дийцира.\nШолгIачу дийнахь Дагестанан дозанехь йолчу Адык цIе йолу юьртарчу школехь елира урокаш а, мастер-классаш а. «Ненан мотт – халкъан хазна» урок елира Архиева Айманис (СемаIашкара №2 йолу школа). «Нохчийн кхача» мастер-класс елира Бергоева Айзана (Соьжа-ГIалин № 106 йолу школа).\nЧIогIа баркаллаш бохуш, лаккхара мах хадийра Нохчийчуьра хьехархойн белхан. КРИПКРОн ректор йолчу Мунчинова Лилия Демьяновнас элира шайн бераш нохчийн маттахь дикох йоьшура, шайн маттахь чул а, аьлла. (Мукъаза элпаш дукха хиларна гIалмакхойн маттахь еша хала хуьлу.) Архиева Айманис шен урокехь нохчийн маттахь а, гIалмакхойн маттахь а ешийтира, Дикаев Мохьмадан «Дай баьхна латта» стихотворенин дешнаш тIехь йиш а лакхийтира церан берашка.\nВуно дика хьошалла дира тхуна Адыкехь а: шайн юьртара бIегIийла меттигаш йовзийтара, «Кюр» олуш болу шайн къоман кхача муха кечбо а гайтира. Де хьалха урс хьаькхна кечбина уьстагI, алун юккъера схьаабаьккхина, тхуна хьалхха, охьабиллира. Концертни программа а гайтира. Программехь дакъалоцуш дара цигахь дехаш долу нохчийн бераш а.\nКхин дIа а гергарло лело тIелоцуш барт бира шинна а агIоно.


Европан молханийн агенталло экспертиза йолийна Оьрсийчоьнан коронавирусан "Спутник V" вакцина зуьйш, боху оцу агенталлин сайта тIехь.\nСихаллин кепехь дIахьош ду зераш, нагахь санна вакцина эвсаре хилар карадахь, иза Европан Бертан пачхьалкхашкахь йохка йолорхьама.\n“Спутник” Европан эвсараллин, кхерамзаллин, башхаллийн стандарташца толлур ю, боху хаамо. Хьахош дац, мел хан оьшу зераш дIадахьа, амма билгалдоккху, уьш чехкаллица деш хиларна, даимачул сиха чекхдевриг хилар.\nОцу хьолаца доьзна ЕвроБертан пачхьалкхаш шаьш-шаьш хьийза Европан молханийн агенталло къобалйина а йоцу вакцина шайна эца гIерташ. Венгрино а, Словакино а къобалйина Оьрсийчоьнан "Спутник", Венгри ю дуьххьара китайхойн "Синофарм" вакцина къобалйинарг а. Амма политикаша критика яржийна шайн Iедалшна дуьхьал – Москвано а, Пекино а мехкашна тIеIаткъам бечу гIирсе ерзор ю шаьш арахецна вакцина, аьлла хета царна.\nЧехин президента Земан Милоша а дехна Оьрсийчоьне а , Китайне а шайна вакцина йохкар. "Нагахь кхерамзаллин сервисо и вакцина оьцийла дац алахь, вакцинин идеологи ян а яц, жоп лур ду оха", –дIахьедина цо.


Титиевн кхел юкъахъяьккхина цхьахволчу тешна вуон а хилла\nОршотдийнахь бакъонашларъярхочун Титиев Аюбан кхелехь левечу полисхочо шегахь вон хьал ду аьллачул тIаьхьа, юкъахъяьккхина суьдхойн кхеташо. Кхелахоша хьалхара хеттарш дар долийра Титиев сацочу дийнахь новкъахь ха деш хиллачу полисхочуьнга Данчаев Мохьмаде.\nТитиев дIалоцучу дийнахь ша Хутаевца а, Гараевца а цхьана гIаролехь вара, Гараевс тешаш бало гIо аьлла, дIахьажийра ша аьлла, дийцар долийна, цул тIаьхьа шегахь дика хьал дац аьлла, латкъам бира цо. Йоьду кхел сацйра суьдхочо. Цул тIаьхьа лоьраш кхайкхира аьлла, дийцина "Кавказан узел" агенталлан корреспонденто.\nДечкен-баттахь дуьйнна лаьцна латтош ву Титиев, цуьнгара наркотикаш яьхна аьлла, бехкала а воьллина. Бехк тIе ца лоцу бакъонашларъярхочо, полисхоша шена кхийсина ю аьлла цо наркотикаш.\nКхеле баьхкинера Ганнушкина Светлана а, "Iазапна дуьхьалояран комитетан" векалш а, "Театр Doc" документалан пъесан театран белхахой а, Маршо Радион, "Дош" журналан, "Кавказ.Реалиин", "Кавказан узел" агенталлан журналисташ а, Титиевн гергара нах, доттагIий а.\nПолисхошна "шайчарна юкъахь" карийра тешаш аьлла Титиевс. "Царна хIун оьшу кхи нах гулбан, хIун нислур ца хууш. Ткъа кхара царна луъург эр а ду, дийр а ду", - аьлла Титиевс "Кавказан узел" агенталлан корреспонденте.


Навальныйна дIовш далар: Германин позицино "доккха халахетар дина " Оьрсийчоьнна\nЧиллан-бутт 21, 2021\nОьрсийчоьнан Инарла прокуратуро дIахьедина, Навальный Алексей шен махкарчу дарбан хIусаме кхачарх лаьцна шега динчу хеттаршна жоп дала юха а реза ца хилла Германи, аьлла. Москвана хетарехь, цхьацца бахьанаш а кхуллуш, хеттарш жоьпаш доцуш дуьту германхойн агIоно.\nОьрсийчоьнан Инарла прокуратурехь билгалдаьккхина, Германерчу коллегаша кхочуш ца до 1959 шеран Охан-беттан 20-чу дийнахь буха куьйгаш яздинчу "Бехктакхаман гIуллакхаш толлуш вовшашна гIодарх йолчу Европан конвенцин" тIедахкарш, аьлла.\nDeutsche Welle ("Немцойн тулгIе") радионо хоуьйту Германино юридикан гIо кхачош, хьалха маситтазза делла хилла жоьпаш Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуро "аьттехьа а тоаме доцуш" лерина хилар. Федералан юстицин гIуллакхашкахула йолчу урхалло дIахьедо, Навальныйна дIовш даларх лаьцна Оьрсийчоьно динчу хеттаршна ша доьазза жоп делла хиларх лаьцна.\nЦхьана декъехь аьлча, Москвага дIаделла Берлинан прокуратуро Навальныйгара эцначу тоьшаллийн протоколаш – иштта хаам баржийна DPA агенталлехула Чиллан-беттан 15-чохь Германин юстицин министраллин векало. ХIетахь Германин Iедало дегайовхо къадийра, "Навальныйна дуьхьал дина зулам ма-оьшшу талларехьа Оьрсийчоьно сихха гIулчаш йохург хиларан" хьокъехь. "Бехктакхаман гIуллакх доло мел оьшург Оьрсийчоьнан карахь ду – Навальныйн цIийн а, дилхан а, бедарийн а анализаш", - дIахьедира хIетахь Германин юстицин министраллин векало.


Тевзанара маьждиг – Керла Дахар\nВедан к1оштан яртех хазачух цхьаъ йолчу Тевзанахь кхузаманан барамашца дог1уш схьадиллина керла маьждиг.\nЛамаз эца а, дан а аьттонаш болуш, б1аьрг хьостуш, 1аламан хазалла т1еюзуш дина х1ара Делан ц1а. Юьртахойн хьашташ листа, дийцаре дан майда а кечйина маьждига уллехь.\nЮьртахошна боккха кхаъ цуьнах хилла ца 1аш, к1оштана а юьхьк1ам бу и. Дуьххьара кхузахь хилла маьждиг юьртахойн чоьтах, жимма а аьтто болчо, алсам дакъа юкъа а дуьллуш дина дара. Советан 1едало шен юкъарчу хьашташна д1алаьцна, Далла 1амал яр дихкина, маьждиг ду ала йиш йоцуш хан а лаьттира ехха. Цул т1аьхьа динна маршо яьлла, ярташкара маьждигаш схьаделла бакъо елча, юьртан имам Газимагамаев 1абдулбакъи хьалха а волуш, юьртахоша юха а ц1индина, карладаьккхина д1ах1оттийнера маьждиг.\nДала шайна деллачу рицкъанах закат доккхуш, юьртахь меле г1уллакхаш деш, Делан новкъахь харжаш еш схьавеана кху юьртара Метаев Руслан а, Джабраилов Ибрах1им а.\nТкъа х1инца Джабраилов Мохьмадан к1анта Ибрах1има хьалха маьждиг хиллачу меттехь, керла г1ишло д1ах1оттош, юьртахошна доккха совг1ат дина.\nКху январь беттан 15-чу дийнахь рузба а деш, схьадиллира керла маьждиг. Цига кхайкхина бара лараме хьеший. Царна юкъахь бара к1оштан куьйгаллера векалш а, муфтин г1оььнча Джафаров 1аьрби а, эвлаяйин т1аьхьенах нах а, гонахарчу ярташкара къаной а. Мовлад доьшуш, саг1а а доккхуш д1адаьхьира маьждиг схьаделлар.\nГулбеллачара билгалдаьккхира, аренца рицкъа лохуш лела вайн махкахой ц1ахь долчунна бала кхочуш, нехан хьашташка хьовсуш хилар. Х1ара хазбина, ц1инбина д1ах1оттийна вайн мохк, кхузахь болу машар латтон г1ерташ вайн мехкан куьйгалло хьоьгу къа эрна цахилар а дийцаре дира.\nPrevious В ВЕДЕНСКОМ БАТАЛЬОНЕ «ЮГ» ГРОЗНЕНСКОГО СОЕДИНЕНИЯ РОСГВАРДИИ ПРОШЛА БЛАГОТВОРИТЕЛЬНАЯ АКЦИЯ\nNext Маьждиг схьадиллира\nЦУР ЧР помог решить проблему с разметкой на дороге\n«Даймохк» фондера сагIа\nИтоговое совещание по ДНВ


Аьмнестин керла рапорт: Къилбаседа Кавказера хьал\nАьмнестин Европехь а, Юккъерчу Азехь а йолчу программин директор Далхьйюзен Джон, Москох, 23Сти2012\nАьмнести Интернешнл вовшахтохаралло дIахьедар дина Оьрсийчоьнан Къилбаседа Кавказехь бехачу бахархойн маьршонна кхерам бохьуш ерш бакъонийн органаш а, герз лелош йолу тобанаш а ю, аьлла. Аьмнестин Европехь а, Юккъерчу Азехь а йолчу программин директорца Далхьюзен Джонца къамел дина Маршо радионо Къилбаседа Кавказехь вовшахтохаралло бинчу белхан хьокъехь.\n«Харцонан Го» олучу шен рапортехь Аьмнести Интернешнл вовшахтохаралло толлуш ду пачхьалкхан ницкъийн агенташа бакъонаш йохор. Цу юкъа догIу адамаш лечкъор а, цхьа а кхел йоцуш нах байар а. Цул сов, оцу кепара гIуллакхаш ма-эшшара талла а, зулам динчунна таIзар дан а Iедалш гуьнахь ца хилар а билгалдоккху керлачу рапорто.\nАьмнестин Европехь а, Юккъерчу Азехь а йолчу программин директоро Далхьюзен Джона шен къамел долош элира Къилбаседа Кавказерчу хьолах лаьцна.\nДалхьйюзен: «Шайгара боккха кхерам болучу герзийн тобанна юкъанисвелла стаг а го хьуна цигахь, иза бакъ ду, амма оццу хенахь, кхерамазаллин ницкъаш а бу, цхьа а жоьпалла доцчу гIирсашца белхаш беш.»\nМаршо радио: Далхьйюзена бахарехь, Къилбаседа Кавказера бакъонийн органийн структураш чолхе а, цара лелочунна тIехьажа аьтто ца хиларе а терра, Iедалшна аьтто боккху таIзарза адамийн бакъонаш талхон.\nДалхьйюзен: «Ерриг а Къилбаседа Кавказехь гуш дерг хIун ду аьлчи, Федералан тIегIанера дуьйна меттигерчу тIегIанна тIекхаччалц йолу, цхьа моггIа къайлаха сервисаш а, бакъонийн органаш а ю. Уьш Оьрсийчоьнан Чоьхьарчу ГIуллакхийн министраллица а, республикийн министраллашца а цхьанабелхаш беш ю.\nЦигахь ФСБ а, кхин а цхьа моггIа лерина сервисаш а ю болх беш.\nОцу массо а федералан а, меттигера а ницкъашна тIехьажа а, цхьанаболх дIанисбан а хIара ду аьлла цхьа урхалла дац. Амма дика гуш ду царах дукхах болчу ницкъаша вовше башха цхьанаболх беш ца хилар. Цара вовше ца хоуьйту шаьш лелориг а, дIаяхьа кечъечу операцех лаьцна ца дуьйцу вовшна юкъахь къийсалон дера а, царна юкъахь криминал хуьлун дера а.»\nМаршо радио: Еарин дийнахь арахецначу рапорто ма-дарра дуьйцу, туьтмIаьжгаш йоьхначу къайлахчу агенташа номерш йоцчу машенашкахь нехан хIусамашкахь талламаш барах лаьцна. Шаьш муьлхачу агенталлера ду а, хьенан цIарах лелаш ду а ца дуьйцу цу наха. Адамийн бакъонаш талхийнарг мила ву къастон гIертачу талламхойн а, прокурорийн аьтто ца болу, ур-атталла, зулам динарш билгалбаха а.\nДалхьйюзен: «Кхеташ ма-хиллара иза чIогIа атта система ю жоьпаллех хьалхавала, хIунда аьлча талламхошна а, прокурорашна а вуно хала ду дукхах долчу гIуллакхашкахь цхьа а гIулч яккха. Цундела и хьал урхаллийн а, къепе хIотторан а хьашташна жоп луш дац. Ца хууш даьлла хила там а бу иза. Амма, къамел а доцуш, и кеп чIагIйелла яьлла ю. Оцу системано аьтто боккху а, таронаш а ло адамийн бакъонаш шуьйра йохон. Уьш йохочарна тешам а ло цо, таIзар хирг ца хиларх.»\nМаршо радио: «Харцонан Го» рапорто тидаме дуьллу ГIалгIайчура хьал. Ерриг а Къилбаседа Кавказехь лаьттачу хьолан сурт гойту цо, рапортан авторийн хьесапехь.\nДалхьйюзен: ГIалгIайчоьнна тIе боккха тидам бахийтинера оха. Уггар а чолхечух проблема йолу республика яц иза. ТIаьхьарчу хенахь цхьа жимма то а делла цигара хьал. Цу регионна, шуьйрачу барамехь хьаьжчи, юкъара йолу проблемаш ю ГIалгIайчохь а. Цигахь а билгал ца яхало адамийн бакъонаш къиза эшош йолу структураш. Вуьшта, Дагестанера хьал телхаш ду ала мегар ду хIокху тIаьхьарчу масех шарахь. Иза чIогIа ледара ду, таханий-кханий, бохучу кепара. Цигара юкъаралла чIогIа екъаелла ю шайн-шайн хьашташ долчу тайп-тайпанчу тобанашка. Вуно лакхара коррупци ю цигахь яьржина, дукха шуьйра даьржина адаминй бакъонаш талхор. Кхечу республикашкахь, юха а боху аса, хьал чIогIа тера ду цигахь долчух.»\nМаршо радио: Шен тIаьххьара рапорт дерзош Аьмнестино яздо, Къилбаседа Кавказехь «машар а, лаьттар йолу къепе а хир яц» Оьрсийчоьнан политикан лаам а, адамийн бакъонаш шуьйра талхочарна таIзар дечу агIра болх беш низамийн система а ца хIоттаяхь.\nАьмнестин Къилбаседа Кавказехула долу керла рапорт