Даймехкан 1аламо дог хьаьстина поэт - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nДаймехкан 1аламо дог хьаьстина поэт\n15.01.2020 12:08 Среда\n(Юьхь еша 101-102 номерехь)\nБуьйса хаза. Буьйса тийна.\nСеда боду стиглахь раз.\nХьо со воцуш муха 1ийна,\nШи б1аьрг 1аьржа сан Кавказ?\nВайшиъ цхьаьна к1езиг 1ийна,\nК1езиг 1ийна, сан Кавказ!\nСаь1идан кхоллараллехь к1езиг яц\nадамийн уьйр-марзонах, безамах йоллу стихаш. Уьш чулацам боккха болуш,\nекар хаза долуш, маь1на к1орга, доккха долуш ю. Нохчийн г1иллакх-оьздангаллин, эхь-бехкан гураш лардина ца 1аш, аттачу, кхетачу, хазачу нохчийн маттахь язйина ю: «Безам, безам, хьо стен хьекъий?», «Безам! – бохуш, техка бецаш…», «Дашо лаьмнаш х1иттор дара», «Хьох тийшира…», «Мехкарий», «Вайшиннан безам а д1а йисте кхечи…», «И\nцхьа суьйре», «Эх1, хьо буьйса!», «Х1ай йо1, делхьа, собарде…», «Мичахь кхиъна, мичахь лелла…», «Вайша лулахь дехира…», «Б1аьргийн сийна ц1е», «Со шун марзо эцна вели-теша?»… Саь1идан масех поэма а, цхьана темина язйина стихийн циклаш а ю. Ша г1еметтах1оьттича, дахарехь дуккха а\nнекъаш гездича, ша дуьненахь яьккхинчу хенан жам1аш дан волавелча, философски ойланаш мелла а алсамйовлу, к1аргло поэтан. Синхаамашца литтина ца 1аш, шен кхетамца, хьекъалца луьтту поэто дахаро шега схьакхийдийнарг, гинарг, лайнарг. Х1инццалц ша хала лайнарг, Делан диканах дог а ца дуьллуш, ма-дарра т1елоьцу цуьнан лирически турпалхочо. Цундела лов цо т1ех1оьттинарг. Бакъду, стихаш йоьшучеран синош карзах ца дохуш-м ца 1а уьш. Вай лакхахь ма-аллара, к1езиг яц поэтан кхоллараллехь философски ойланаш йолу стихаш. Царалахь шайна т1ехь тидам, ойла сацош ю: «Хала ду дуьненахь ваха…», «Малх схьакхеташ, и д1абузуш дуьне ду», «Некъаш, некъаш, сирла некъаш…», «Маьлхе,\nхаза, екхна стигал», «Зезагийн сагатло», «Даге», «И цхьа суьйре», «Эхь, хьо\nбуьйса!», «Суьйре, суьйре, хьо стенна елхий?», «Хьо д1аваха».\nДахарехь дуьххьара шайн ц1ийнан ц1енкъахь, когбаккха 1емаш, беро бинчу, цул т1аьхьа дуккхазза гездинчу а, дика-вонаш шена т1ехула д1асаихначу\nа, адамо т1аьххьара бинчу, бан леринчу а некъах й ина ойланаш шайна чохь йолу говзарш ю нохчийн поэтийн: М.Мамакаевн, Ш.Рашидовн,\nС.Юсуповн, Л.Абдулаевн, 1-Хь.Хатуевн, Ш.Цуруевн… К1езиг яц оцу темина\nязйина стихаш С.Гацаевн а. Нохчийн иллиалархочун Магомедов Султанан\nбезамна ша язйина стихотворени иштта д1айолало Саь1ида:\nНекъаш девдда ду,\nСо д1авоьхуш ду,\nДагна хьоьхуш ду.\nЭх1, шу, акхтаргаш,\nХьала малха т1е\nТкъа ерзайо сингаттамах, г1айг1анах\nдуьзначу х1окху мог1анашца:\nХьаьвдда, девдда уьш\nКхана совцур ду\nКхаьчна шайн зиле.\nДуьненахь йоккху хан яхъелча, хезарг, дагна 1ийжамениг, г1айг1анца, сингаттамца лан дезарг гулло. Сингаттам, г1айг1а цхьана адаман а, доьзалан а хуьлу. Сингаттам, г1айг1а дийнна мехкан а, дийнна халкъан а хуьлу. Нохчийн халкъан а, дийнна мехкан а сингаттам, г1айг1а, бала, 1ийжаме чов ю Дади-юрт (и санна йохийна, ягийна кхийолу иттаннаш ярташ а), ХIХ-чу б1ешарахь халкъан доккха дакъа Туркойн махка, Иордане дахийтар, ХХ-чу б1ешеран 30-чу шерашкахь х1аллакбинарш, 1944-чу шарахь халкъ\nмахках даккхар, Хьайбахахь багийнарш,\nвайна гиначу, вай ланчу шина т1амо ягийна, йохийна Нохчийчоь, дайина, доьза дайна, заь1апдина эзарнаш адамаш, к1ур байна ков-керташ…\nОцу чевнаша делхадо поэтан дог, и чевнаш ялхайо поэто шен стихашкахь. Хьайбахана, халкъ махках даккхарна лерина язйина стихаш дукха ю\nСаь1идан. Нохчийн халкъан иллийн, назманийн хот1ехь, мукъамехь язйина\nхиларна, уьш дагах кхеташ ю, хилларг, лелларг а карладоккхуш: Нохчийчоь!.. Хьан къинна Хьайбанаш 1оьхуш ду, Нохчийчоь!\nНохчийчоь! Хьан къинна\nАкхарой а уг1уш ю, Нохчийчоь!\nНохчийчоь! Тахана шех\nХиндерг х1ун ду ца\nХууш, хьан г1ийла халкъ\nХан-зама мел ю,\nДелха ч1икъ баккхаза\nХ1ара жил1алам мел къаьхьа\nТийжаш ду, Нохчийчоь!\nТахана хьан г1ийла\nХалкъ махкаха доккхуш,\nМел къаьхьа тийжаш\nДу х1ара дуьне, Нохчийчоь!\nДелхалаш, х1ай лаьмнаш, делхалаш\nДелхалаш, делхалаш, делхалаш!\nДага мел баьхки,\nДелхалаш, х1ай лаьмнаш, делхалаш, Мохь алий, мохь тоххий делхалаш!\nНохчийн поэтан Сулейманов Ахьмадан зорбанехь араевла стихаш а ешна,\nцуьнан накъосто-поэто, забар еш критика йина хиллера: «Ахьмад, хьо даим\nвоьлхуш ма ву хьайн стихашкахь?», — аьлла. Оцу «критикана» Ахьмада шен\n«Доттаг1аша боху соьга» стихотвореница делла жоп массо а поэтийн ц1арах\nделла жоп лара мегар ду:\nДоттаг1аша соьга боху:\n«Хьо даим воьлхуш ву.\nКхача ца ло хьан духдуьйлу\nСирла б1аьрхиш? И Х1ун ду?»\nХ1ун ду т1аккха? Лаьттан дег1ах\nХ1инцаъ яккхий чевнаш ю.\nАс цу чевнийн даь1наш лайна,\nСайн б1аьрхишца юьлуш ву.\nБакъболу поэташ шайн синошна, дегнашна синтем, там хилчхьана, кхидолчуьнца бала а боцуш, парг1атбовлий, шайна ирсан г1айре а карайой, ца 1а. Бакъболчу поэтийн массарчул а хьалха карзахдолу дог, харцо, къизалла, тешнабехк, ямартло хааелча. Цуьнан дош, синан мукъам а уггар хьалха орцахболу емалвинчуьн, к1елвитинчуьн, г1орасизвинчуьн, дагна йинчу чевнашна шен говза, хаза аьллачу дашца дарба\nа деш. Дахарехь дуккха а ирчаниг, вониг, къизаниг доллушехь, хазаниг, ц1енаниг, адамийн дог-б1аьрг хьостудерг лоьхучу а, карочу а поэтех вара Саь1ид. Ша ишттачарах хилар поэто шен б1еннаш стихашца ч1аг1дира. Саь1ид поэт хилла ца 1ара, цо пьесаш а язйора. Саь1идан\n«Балеваьлла нуц», «Пелхьонаш» — комедеш нохчийн къоман театран сцени\nт1ехь кхиамца х1иттийра. Доттаг1ашна, доттаг1ашка а олу хаза, хастаме дош\nшен деган йовхонца а, комаьрша а дара цуьнан. Царах цхьаъ вара, и дийна волуш, Саь1ида х1окху дешнашца дог хьаьстина нохчийн ц1еяххана вевзашволу поэт, цуьнан доттаг1 Дикаев Мохьмад:\nСтеган мах – халкъана вацар,\nСтеган мах – халкъана эшар,\nСтеган мах – халкъана везар,\nСтеган мах – и хаза эшарш.\nЦо яьхна, цо лекхна\nХалкъана эшарш –\nИрс ду и,\nСтаг т1аккха эрна ца лелла!\nМохьмад 1979-чу шарахь д1акхелхича,\nша цунна лерина язйинчу стихотворенехь боху Саь1ида:\nДеа суна ч1ог1а новкъа:\nЛелла ели шийла кхиэл.\nХьо д1аваха гена новкъа,\nХьо д1аваха Бердак1ел.\nЙити уьйраш, марзош йити,\nИллех, эшарх хервели…\n1941-чу шарахь Соьлжа-Г1алахь\nдуьненчу ваьллачу, бералла Сибрехахь д1аяханчу, 1979-чу шарахь\nд1акхелхинчу Дикаев Мохьмадан дай Бердак1елара бара. Гацаев Саь1ид д1акхелхира 2012-чу шеран декабрь беттан 12-чу дийнахь, поэзин маттахь аьлла, язйина дуккха а стихаш, балладаш, легендаш, назманаш, иллеш, эшарш вайна а йитина. Шовзткъе пхи шо хьалха Ищерски\nстаницин аренашкахь кемсаш а лахьийна, диттан 1индаг1ехь садо1уш 1ачу\nтхуна, вуьрх1итта-берх1итта шераш бен доцчу, дика ца евзара Саь1идан\nа, Мохьмадан а кхоллараллаш (масех книгийн авторш болчу!), цундела поэзех долу къамел деха ца дира оха. Школан программехь, леррина т1е тидам а бахийтина, церан кхолларалла 1амош цахилар дара цуьнан бахьана. Бакъду, церан иллешка, эшаршка ла-м дег1нера (уьш церан ю-яц а ца хууш) кегий долуш дуьйна. Саь1ид д1акхелхина ши шо даьлча, 2014-чу шарахь, Соьлжа-Г1алахь араяьккхина «Со-м хьан варий, Нохчийчоь…» ц1е йолу книга. Оцу книгина юкъаяхийтина йиъ б1е шовзткъе барх1 говзар ешча,\nмелла а уллера вевзар вара, езалур\nЭх1, хьо латта!\nДац хьоьх валар\nТ1аккха атта, -\nаьлла, вайна юкъара д1авахана Гацаев Саь1ид а, цуьнан поэзи а.


ГIалгIайн "Мекх-Кхел" юкъараллин организацино дIахьедина, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане кхайкхам шаьш бинчул тIаьхьа шайн YouTube-канал ястарх. Шена дохку бехкаш вовшахтохий, уьш довзийта аьлла, Кадыровс кхо де хан еллачул тIаьхьа, "Мехк-кхелан" куьйгалхочо Султыгов Сараждина кхаа тайпа бехк баьккхира цуьнгара.\nСултыговс дIаяздинчу къамелан видеона тIекхочийла дац, каналерчу кхечу роликашна а санна.\n"Соьга телефонаш еттара, каналера видеога хьажа аьтто бац бохуш. Канал яьстина хилла, видеош дIа а йохуш. Шух тера со лелар вац, амма и динарш - къонахий бац", - дIахьедина Султыговс "Фортанга" ресурсе.\nЖигархочун дешнашца, тIаьххьара канале бевлла Соьлжа-ГIалара кху беттан 16-чохь 15:29 хан яьллачу заманчохь. "Мехк-кхелан" куьйгалхочух волчо дIахьедина канал юхаметтахIоттон лаам хиларх.\nКху деношкахь Кадыровс дIахьедира, ГIалгIайчуьра схьа бехкаш ца дехкина шена, кхаа денна хIоттийначу ультиматумна, цо кхайкхамбира нохчашца хьалхо социалан машанашкахь луларчу республикерчу бахархойх лаьцна шаьш язйинарг дIадайа аьлла.\nДечкен-беттан 15-чохь суьйранна къоман политикан министро Дудаев Ахьмада дIакхайкхийра, "гIалгIайн къомах лаьцна мостагIаллица язйина муьлхха а комментарий дIаяккха аьлла", Кадыровс тIедилларх.\nКадыров Рамзана беттан 12-чохь шога дIахьедар дира ГIалгIайчоьнан бахархошка. Бахьана дара гIалгIайн делегаци Нохчийчу яр а, цул тIаьхьа шайн махкахошна хьалха бехк цабиллар доьхуш, бистхилар а.\nКадыровс кхерамаш тесира, луларчу республикера латтанаш схьадохур ду ша аьлла, цо ультиматум хIоттийра къаношна. Кхаа дийнахь шена дохку бехкаш вовшахтохий, шега схьахаийта, амма ша сийсазвеш къамелаш дахь, "ша хIуъа а дийр ду" аьлла.\nШина махкана юкъара дозанех лаьтта хаттар дийцаредан нейтралан территори тIехь вовшахкхетар хьийхира "ГIалгIайчоьнан Къоман кхеташон" юкъараллин организацино гIалгIайн а, нохчийн а векалшна.\nНохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а доза билгалдоккхуш бинчу бартана куьг таIийра шина республикан куьйгалхоша Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а 2018-чу шарахь Гезгмашин-беттан 26-хь. Бинчу бартана реза боцчу наха масех митинг дIаяьхьира 2018-чу шарахь гуьйранна а, 2019-чу шарахь бIаьста а.


Сан Дашуо НАНА!!!\nКатегория: Литература Опубликовано 10.02.2014 17:35 Автор: Ичкериец\nСо вина кхиийна кхиэтийна Нана\nХьо ду и экаман сан деган хьайкал\nХьан когаш к1елахь ду хьомсара Нана\nДекъала хилар сан, йа дакъаза валар.\nКху лаьттан букът1ехь, Дуьненан кийрахь\nЙист йоцчу геннарчу, йовзазчу паналлехь\nМассанхьа лехча а хьан дагиэ кхочуш\nСо кхерста аматаш, карийна доцуш.\nСо цхьалха висар ду,хьан йовхуо йоцуш\nСо акха валар ду, хьан тергуо йоцуш\nСо Махках валар ду, хьан маза боцуш\nСинтиэмах хадар ду, хьо юххахь йоцуш.\nДовха дош,мерза 1аь, бераллийн хам а\nДагт1ера арс берзош, хьаьстина дош а\nНанас вайн доьзалан буьйцина барт а\nХьоьгарчу марзонан кхачанан чам а.\nБехкечу, сил дукха виэзначу Дега\nДоккхачу г1иллакхехь лардинарг ала\nМеттиг ца хилла сан, дог достуш вага\nБиэзаман, хораман, буьйцуш хьоь бала.\nЦхьа сема ладуг1ий, сан хьашташ дерзош\nБераллехь санна со х1инца а хьоьстуш\nСан г1алат 1есалла, хьиэхамца ерзош\nСо ирсиэ кхачийначу, хьомсарчу Нанас.\nХовхачу жималлехь ахь елла марзуо\nСо хиэдош цоьстуш а хьоьха хер ваьхна\nАкхачу рицкъануо, челакхчу амалуо\nХьога сатуьссуьйту хьан к1анте Нана\nНана хьох дерг ала шен хьокъахь дуьзна\nАдаманна тахана а каруоза ду дош\nШен сица Ненаца, во1 вацахь воьзна\nИ къахьо уоза а доцуш ду тиэрза.\nАмма вайн синошчу хьаьрсина Дала\nАзаллехь Ша кхуллуш, уггариэ ч1ог1а\nВай Нанна дезаран буолатан Г1ала\nДоьзалша Наношна деш долу до1а.\nАмма сан до1анаш дац хьуна Нана\nХьо йоьхуш доцуш деш, диэха йа кхала\nХьо йоцуш де ца ган, хьоьл хьалха вала\nХьан б1аьрг ца белхийта, ла муьлхха бала.\nНана хьо къинт1ера ялахьа суна\nАьрхачу къоналлуо дог дуоходарна\nМахьшаран Майданахь к1елхьара вала\nТ1аккха Шен къинхиэтам бийр бац-тиэ Дала.\n(73 шо долучу сай хьомсарчу Нанна, Дешина лерина)


Элчанан тIекаренаш, гIиллакх (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) — Зори Ислама\nДелера салават а, салам а хиларг берриге а нахал догдика хилла, массарал бакълуьйш хилла, массарал дика тIекаре йолуш а хилла. Нах дукхабезаш хилла, уьш шех дIакъахкош ца хилла. ХIора къоман лоруш волчу стеган сийдеш хилла цо. Цунах шен къомах жоьпалла долу, тхьамда веш хилла цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Шен асхьабийн терго чIогIа еш хилла цо. Шеца цхьаьна мажлисехь болчарах хIораннан а лерам беш хилла цо, хIоранна а шел чIогIа лоруш цхьа а вуй-те кхуьнан аьлла хоьтуьйтуш.\nНахана къинхетаме да хилла ву иза. Цунна гергахь бакъонаш нийса йолуш хилла уьш. Нахана елаеллачу юьхьаца дуьхьалкхетар долуш хилла иза, амал кIеда йолуш, берта вогIуш, тIетовш хилла. Шога ца хилла, шена ца деза аьлла, хIуманан тидам ца беш, цуьнан лерам боцуш ца хилла. Шега кхайкхинчунна жоп луш хилла, шена делла совгIат къобалдеш а, цунна дуьхьал совгIат деш а хилла иза (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна).\nАнаса аьлла: «Элчанан гIуллакхехь лаьттина со итт шарахь, цкъа а резавоцуш хIума ца аьлла цо соьга. Ас динчу хIуманна цкъа а и хIунда дина ца аьлла цо, ас ца деш дитинчу хIуманна цкъа а и хIунда ца дина а ца аьлла».\nШен асхьабашца забар еш хилла цо, цаьрца даггара къамелаш деш хилла. Мел генахь велахь а, цомгашчунна зерат дан воьдуш хилла. Бехкцабиллар доьхуш волчуьнгара бехказло къобалъеш хилла цо. Шена дуьхьалкхеттачуьнга салам хьалха луш хилла , шен асхьабашка салам луш, куьг хьалха дIакховдош хилла. Шена тIевеанчун лерам беш хилла, шен бедар цунна дIаяржайой, ша тIехуу цIока, гIайба цуьнга лой, цунна хьошалла деш хилла цо. Цхьаьннан а къамел хадош ца хилла цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна).\n← Самый полезный продукт на Рамадан\n«Самым ненавистным из людей для Аллаха является тот, кто…» →


1. Алиф-лам-ра. ХIорш билгалчу жайнан аяташ ду.\n2. Баккъалла а, Оха доссийна иза Iарбийн дешар хилла‚ шу хьекъале хила там бара.\n3. Оха дуьйцу хьоьга уггар хаза хабарш хьоьга вехьица хIара КъурIан даийтарца, цул хьалха хьо ца хуучарех хиллехь а.\n4. Юсуфа ма элира шен дега /ЯIкъубе/: "Дада‚ суна ги цхьайтта седа а‚ малх а‚ бутт а‚ суна ги уьш сайна сужд деш".\n5. Цо /ЯIкъуба/ элира: "ХIай сан жима кIант‚ и хьайна гинарг /гIан/ ма дийцалахь хьан вежаршка – мекарло йийр ю хьуна цара. Баккъалла а, шайтIа адамна билггала мостагI ду.\n6. Иштта хьан Кхиош-кхобучо хоржур волуш ву хьо‚ хьуна Iамор долуш ду Цо хилларш тидан‚ Шен ниIмат хьуна кхочуш дийрдолуш ду Цо‚ ЯIкъубан доьзална а‚ Ша хьалха хьан дайшна ИбрахIимна а‚ Исхьакъна а кхочушдина хиларе терра. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург хууш верг а ву‚ хьукаме верг а ву".\n7. Юсуфехь а‚ цуьнан вежаршкахь а делилаш ма хилира хоттучарна.\n8. Цара ма элира: "Юсуф а‚ цуьнан ваша а дукхабеза вайн дена вайл‚ ткъа вай цхьа тоба ма юй‚ баккъалла а, и вайн да билггалчу тиларчохь ву-кх.\n9. Ве Юсуф я /кхечу/ махка дIакхосса – шун ден юьхь шуна тIейоьрзур ю‚ цул тIаьхьа дика къам хир шу".\n10. Царех олучо элира: "Ма ве Юсуф‚ гIу чу кхосса и – дIабоьлхуш болчарех цхьаболчара схьавоккхур ву‚ шаьш деш хиллехь" /и гIуллакх де/.\n11. Цара элира: "ХIай тхан да! Ахьа хIунда ца вуьту Юсуф тхоьх тешна‚ тхо цунна хьехамчаш ма дуй!\n12. Ваийтахь и тхоьца кхана – самукъадоккхур шена‚ ловзур шена‚ оха и Iалашвийр ву".\n13. Цо /ЯIкъуба/ элира: "Сан сагатдийр ма ду шу цуьнца дIадахча‚ со кхоьру и барзо ваарна, аша цуьнан терго а ца еш".\n14. Цара элира: "И барзо ваахь – тхо цхьа тоба ма ю-й‚ тIаккха тхо, баккъалла а, эшнарш хир ма дара".\n15. ТIаккха уьш цуьнца дIабахара‚ церан барт хилира и гIунан буха кхосса. Оха хаийтира цуьнга /Юсуфе/ вехьица: ахьа дийцанне а дуьйцур ма ду цаьрга хIара церан гIуллакх, уьш ца хууш а болуш.\n16. Уьш баьхкира шайн да волчу суьйранна боьлхуш.\n17. Элира: "Тхан дада‚ тхо дахара вовшашца /довдарехь я Iад кхоссарехь/ яхье доьвла‚ Юсуф тхан хIуманийн уллохь витира оха‚ тIаккха и барзо виира‚ хьо тхоьх тешар волуш вац, тхо бакълуьйш хиллехь а".\n18. Уьш баьхкира цуьнан /Юсуфан/ куча тIехь харц цIий долуш. Цо /ЯIкъуба/ элира: "Шун синоша цхьа гIуллакх хаздина шуна. Хаза собар /деза-кх суна/ Дела ву-кх Шега гIо деха хьакъ верг аша хIотточу сурта тIехь".\n19. Цхьа дIа-схьа лелаш йолу тоба еара‚ цара вахийтира шайн хи кхоьхьуш верг‚ цо шен ведар охьадахийтира‚ элира: "Кхаъ бу! ХIара кIант ву!" Цара /Юсуфан вежарша/ хьулдира и /Юсуфан гIуллакх – и шайн ведда лай ву аьлла/ и йохка-эцаран хIума а йина‚ Дела хууш верг ма ву цара деш дерг.\n20. Цара /вежарша/ воьхкира и кIеззигчу мехах – цхьа массийта дирхIамех. Цуьнгахь уьш хилира кIеззиг хIуманах тоам бечарех.\n21. Мисрара и ша эцначо шен зудчуьнга элира: "Хазделахь цуьнан Iар‚ вайна пайда бан мега цо‚ я вай вайна кIант вина лоцур иза". Иштта Оха чIагIвира Юсуф лаьттахь‚ Оха цунна хилларш тида Iаморхьама‚ Дела шен гIуллакха тIехь толам боккхуш ву‚ делахь а дукхахболчу нахана ца хьаа-кх.\n22. И пхийттара ваьлча, Оха цунна хьукам а‚ Iилма а делира. Иштта бекхам бо Оха дикачарна.\n23. Иза шен цIа чохь волу зуда и Iехо гIоьртира‚ цо неIарш дIакъевлира‚ элира: "Схьавола!" Цо /Юсуфа/ элира: "Дала ларвойла! Баккъалла а, иза /хьан майра/ сан эла ву‚ цо сан Iар хаза дина‚ баккхийбуьйр бац зуламхой".\n24. Цунна и везара‚ цунна /Юсуфана/ и езара‚ шен Кхиош-Кхобучуьнгара делил ца гинехьара /зина дийр дара цо/. Иштта /дира Дала/ цунах вониг а‚ боьханиг а дIадаккхархьама. Баккъалла, и Тхан цIеначу лех ву.\n25. Цу шиммо хьалхадаларх къевсира неIарна тIе‚ цо (Зулейхас) цуьнан (Юсуфан) коч ятIийра тIехьахула‚ неIарна уллохь царна карийра цуьнан эла. Цо (Зулейхас) элира: "ХIун бекхам бу хьан охIланна вониг луучунна: я и набахти чу ца воьлча‚ я лазош долу Iазап бен?"\n26. Цо (Юсуфа) элира: "И гIоьртира со Iехо". Цуьнан (зудчун – Зулейхан) охIлах цхьана тешо тешалла дира: "Нагахь санна цуьнан коч хьалхахула яьттIа елахь – и бакъ ю‚ ткъа иза харцлуьйчарех ву.\n27. Нагахь санна цуьнан коч тIехьахула яьттIа елахь – и харц ю‚ ткъа иза бакълуьйчарех ву".\n28. Шена цуьнан коч тIехьахула яьттIа гича‚ цо /майрачо/ элира: "Шун /зударийн/ мекарлонах ду-кх хIара‚ баккъалла а, шун мекарло йоккха ю-кх.\n29. Юсуф‚ хьо дIаверза хIокхунах. Ткъа ахьа /Зулейха/ хьан къинан гечдар деха‚ баккъалла а, хьо галъяьллачарех хили".\n30. ГIалахь зударша элира: "Элан зуда цхьа къонах (шен лай) шеца Iехо гIиртира‚ ткъа цо безамах юзийна и. Баккъалла а, вайна ма го и билггалчу тиларчохь".\n31. Шена церан мекарло хезча‚ цо царна тIе /цхьаъ/ вахийтира. Царна тевжийла кечйира‚ царех хIоранга а урс делира‚ тIаккха элира /Юсуфе/: "Аравала царна!" Шайна и гича, цара и вазвира‚ шайн куьйгаш хедийра‚ элира: "МашшалахI! ХIара адам а дац! ХIара сийлахь малик ду!"\n32. Цо /Зулейхас/ элира: "И ву-кх шуна аша суна шегахь бехкаш бехнарг! Со и Iехо ма гIоьртира – и чIагIвелира. Аса шега омра дийриг цо ца дахь‚ набахти чувуллур ву и‚ и хир ву ладам боцучарех".\n33. Цо /Юсуфа/ элира: "Со Кхиош-кхобуш волу Дела‚ набахти дукхох еза суна, цара со шайна тIе кхойкхучул‚ церан мекарло Ахьа соьх дIа ца яккхахь‚ со царна тIехьаьвзар ву – тIаккха со жаьхIал нахах хир ма ву".\n34. Шен Кхиош-Кхобучо жоп делира цунна‚ цунах дIаяьккхира церан (зударийн) мекарло. Баккъалла а, Иза хезаш верг а ву‚ хууш верг а ву.\n35. Шайна делилаш гиначул тIаьхьа, царна дагадеара и цхьана ханна набахти чуволла.\n36. Цуьнца цхьаьна набахти чоьхьавелира ши къонах. Цу шиннех цхьаммо элира: "Суна суо го айса чагIар Iовдуш". Вукхо элира: "Суна суо го сан коьрта тIехь айса кхаллар кхоьхьуш‚ цунах олхазарша дууш. Хаамбе тхуна цуьнан тидарах. Баккъалла а, тхуна хьо го дикачарех".\n37. Цо элира: "Шуна шиннена тIе шуна луш болу кхача богIур ма бац аса шуна цуьнан тидарах хаам ца беш и шуьга кхачале. И ду шуна сан Кхиош-кхобучо со Iамийначух. Аса дитина ша Делах цатешачу‚ ша эхартана керста долчу къоман дин.\n38. Со тIаьхьаваьзна сан дайн ИбрахIиман‚ Исхьакъан‚ ЯIкъубан динна. Тхуна ца хилла цхьана а хIуманца Делаца накъост лацар. И Делан комаьршаллах ду тхуна а‚ нахана а‚ делахь а дукхахболчу наха баркалла ца олу.\n39. ХIай сан набахтин ши накъост! Тайп-тайпана делий бу дика я Ша цхьаъ волу‚ нуьцкъала волу АллахI-Дела ву?\n40. И витина аша шена Iибадат дийриг еккъа цIераш ма ю‚ аша шаьш техкина йолу‚ шун дайша техкина йолу‚ царна цхьа а делил Дала доссийна ма дац. Хьукам Делан бен ма дац. Цо омра дина Шена бен Iибадат ма де‚ аьлла. И ду мехала дин‚ делахь а дукхахболчу нахана ца хаьа-кх.\n41. ХIай сан набахтин ши накъост! Шуна цхьаммо шен элана чагIар малор ду‚ ткъа важа ирх уллур ву‚ цуьнан коьртах олхазарша буур бу. Кхочушхили гIуллакх‚ аша шайх хоьттуш долу".\n42. Цо элира шена царех кIелхьара вер ву моьттучуьнга: "Хьан элана гергахь со хьахавелахь". ШайтIано дицдалийтира цунна шен элана и хьахавар. ТIаккха и висира набахти чохь цхьа масийтта шарахь.\n43. /Мисран/ паччахьо элира: "Суна го ворхI берстина етт ворхI эзачо бууш‚ ворхI баьццара кенаш‚ вуьйш бакъабелла. ХIай элий! Сацамбел суна сан гIенах лаьцна, шаьш гIенаш туьдуш хиллехь".\n44. Цара элира: "Вовшех ийна гIенаш дара уьш-м. Тхо /иштта/ гIенаш тида хууш дац".\n45. Цу шиннех кIелхьараваьллачо элира‚ цхьа хан яьлча дагадеара цунна: "Аса дуьйцур ду шуна оцунан тидарах‚ со вахийта".\n46. "Юсуф! ХIай бакълуьйш верг! Сацамбе тхуна (гIан тидарца) ворхI берстинчу етах‚ шаьш боуш болчу ворхI эзачо‚ ворхI баьццара кенашкахь а‚ вуьйш бакъабеллачаьргахь а‚ со вухаверза мегара нахана тIе‚ царна хаа мегара".\n47. Цо /Юсуфа/ элира: "ВорхI шарахь тIеттIа аша дика ялта дуьйр ду‚ шаьш гулдинарг – диталаш иза кана чохь шаьш дуучух цхьакIеззиг доцург.\n48. ТIаккха цул тIаьхьа ворхI халанаш догIур ду: цара дуур ду аша царна хьалха кечдинарг аша Iалашдер долчух цхьакIеззиг дерг доцург.\n49. ТIаккха цул тIаьхьа цхьа шо догIур ду‚ шена чохь нахана дика догIа доьлхур долуш‚ шена чохь цара Iовдур долуш".\n50. Паччахьо элира: "Суна тIевалаве иза (Юсуф)". Шена тIевахийтинарг веъча‚ цо (Юсуфа) элира: "Хьада, вухаверза хьайн элана тIе‚ хатта цуьнга: "ХIун бала бу шайн куьйгаш хедийнчу зударийн? Баккъалла а, сан Кхиош – кхобург церан мекарлонаш хууш ма ву".\n51. Цо (элас) элира: "ХIун гIуллакх дара шун‚ шу и Юсуф Iехо гIерташ?" Цара элира: "Дала лардойла! Тхуна ца хии оцунах цхьа а вониг". Элан зудчо элира: "ХIинца гучадаьлла бакъдерг. Со гIоьртира и Iехо‚ и бакълуьйчарех ву.\n52. Иза /олу аса/ – цунна хаархьама аса шена къайлах тешнабехк бина цахилар. Дела а вуйла нис ца еш тешнабехк бечийн мекарло.\n53. Аса цIан ца до сан са‚ баккъалла а, сино вониг хьоьху сан Кхиош-кхобучо къинхетам бинарг доцург‚ баккъалла а, сан Кхиош-кхобург гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву" (и дешнаш Зулейханан ду, аьлла. Дукхохчара Юсуфан ду, аьлла).\n54. Паччахьо элира: "Суна тIевалаве иза. Аса сайна /гIоьнча/ хоржур ву иза". Цуьнца шен къамел хилча‚ цо элира: "Хьо тахана тхан гергахь чIогIа верг а ву‚ тешаме верг а ву".\n55. Цо (Юсуфа) элира: "Со лаьттан хазнийн тIехIоттаве‚ со Iалашдийриг а ву‚ хуург а ву".\n56. Иштта чIагIвира Оха Юсуф лаьттахь‚ цуьнан шена луучохь ваха хууш. Тхан къинхетамах кхиаво Оха Тхайна луург‚ дикачийн ял ца эшайо Оха.\n57. Ткъа баккалла а, эхартан ял дика ю иман диллинчарна‚ /Делах/ кхоьруш хиллачарна.\n58. Юсуфан вежарий баьхкира‚ и волчу чу бахара уьш‚ цунна уьш бевзира‚ царна иза ца вевзира.\n59. Ша уьш шайн гIирсаца кечбинчул тIаьхьа‚ цо элира: "Шайн ден агIорхьара волу шайн ваша валаве. Шуна ца го: аса нийса кхочушбо барам‚ со шена /шу/ тIедуссучарех диканиг ву.\n60. Аша суна и ца валавахь – шуна барам бац сан гергахь‚ суна герга ма дуьйлалаш".\n61. Цара /Юсуфан вежарша/ элира: "Оха цуьнан да тилавийр ву цунах‚ баккъалла а, Оха /кхочуш/ дийр ду". (Тхо хьовсур ду и шен дегара схьаваккха).\n62. Шен ялхошка цо /Юсуфа/ элира: "Церан хIуманаш шайн киранийн чу дIаехка; шайн доьзална тIебирзича царна уьш йовза мегара‚ уьш бухаберза мегара".\n63. Шайн дена тIе бухабирзича, цара элира: "ХIай дада! /КIан/ барам бухатоьхна тхоьх‚ и тхан ваша ваийта тхоьца – барам бийр бу оха ‚ тхо цунна Iалашдархой хир ду".\n64. Цо /ЯIкъуба/ элира: "И шух тешна вуьтур варий аса‚ хьалха цуьнан ваша шух тешорах терра? Дела ву-кх дика лардархо. И ву-кх уггар къинхетаме верг".\n65. Шайн киранаш схьадиллича‚ царна карийра шайн хIуманаш шайга юхаяийтина. Цара элира: "ХIай дада! ХIун лоьху вай? Вайн хIуманаш юхаяийтина вайга! Вайн цIийнан охIла а кхобур яра юучуьнца‚ тхан ваша а Iалашвийр вара‚ алсамбоккхур бара Оха барам цхьана эмкална. И барам атта бу-кх".\n66. Цо /ЯIкъуба/ элира: "Аса ванне а воуьйтур ма вац и шуьца‚ аша суна Делаца чIагIо ца яхь, шаьш суна схьавалор ву иза‚ аьлла‚ шайх цхьа хIума ца хилахь". Цара шена дуй биъча‚ цо элира: "Дела ву-кх вай дуьйцучунна векал (теш)".\n67. /ЯIкъуба/ элира: "ХIай сан кIентий! Цхьана неIарехула чу ма гIолаш. Башх-башха неIаршкахула чу гIолаш. Шу хIумма кIелхьара даха ца ло суна Делера. Хьукам Цуьнгахь бен дац. Цунна тIетевжина со. Цунна тIетевжийла шаьш тевжаш берш".\n68. Уьш чу баьхкича, шайн дас шайга омра диначухула и ца хиллера царех Делера хIумма кIелхьарадаккха‚ деккъа ЯIкьубан шегахь цхьа хьашт бен – цо и кхочушдира. Баккъалла а, и Iилма долуш верг ву Оха шена Iамийначунна‚ делахь а дукхахболчу нахана ца хаьа-кх.\n69. Уьш Юсуф волчу чу баьхкича‚ цо шен ваша шена тIеийцира‚ элира: "Баккъалла а, со хьан ваша ву. Ахьа са ма хьийзаде цара деш хиллачуьнца".\n70. Ша царна кечбинчул тIаьхьа церан кечам‚ шен вешин мохьа чу кад биллира цо. ТIаккха кхойкхучо кхайкхира: "ХIай ковра /къепал/! Шу къуй ду!"\n71. Цара /вежарша/ элира‚ шаьш царна тIебаьхкина: "ХIун яйна шун?"\n72. Цара элира: "Паччахьан кад байна тхан‚ и схьабеъначунна цхьана эмкалан мохь бу. Аса дош ло цунна тIера".\n73. Цара /вежарша/ элира: "ВаллахIи‚ шуна ма-хаъара‚ тхо лаьттахь вониг дан даьхкина ма дацара‚ къуй ма дацара тхо".\n74. Цара элира: "ХIун бекхам хир бу цуьнан‚ нагахь санна шу харцлуьйш хиллехь?"\n75. Элира /вежарша/: "Цуьнан бекхам – шен мохьан чохь и карийнарг – и ша ву цуьнан бекхам. Иштта бекхам бо оха зуламхойн".\n76. И волавелира /яйна хIума лаха/ церан киранашкара шен вешин киранал хьалха‚ тIаккха и /кад/ арабаьккхира цо шен вешин киран чуьра. Иштта хIилла дира Оха Юсуфна. Шен ваша схьалоцийла дацара цуьнан (иштта а бен) паччахьан динехь Далла лиъча а бен. Тхайна луург даржашкахь лакхавоккху Оха. Массо шегахь Iилма долчунна тIехь а Iилма дерг ву Иза /Дела/.\n77. Цара элира: "Цо лачкъийна белахь‚ хьалха цуьнан вашас а лачкъийра". И шегахь хьулдира Юсуфа‚ царна гучу ца даьккхира‚ элира /шега/: "Вон ду-кх шу меттигаца. Дела дика хууш ву-кх аша сурт хIотториг".\n78. Цара элира: "ХIай веза эла! Цуьнан да ву воккха къена стаг‚ тхоьх цхьаъ лацахьа цуьнан метта‚ тхуна хьо дикачарех гуш ма вара".\n79. Цо элира: "Дала лардойла Оха тхан хIума шегахь карийнарг бен ца лацарх! ТIаккха тхо зуламхой хир ма дарий".\n80. Шаьш цунах дог диллича‚ вовшашца дагабуьйлуш шаьш бисира уьш. Царех воккхачо элира: "Шуна хаьий шун дас шуьгара Делаца дуй эцна хилар‚ аша хьалха Юсуфехь ледарло ялийтира. Со хIокху лаьттара дIавоьрзур вац сан дас суна пурба лахь бен‚ я Дала суна хьукма дахь бен. Иза хьукам дечарех диканиг ву.\n81. Шу духадерза шайн дена тIе‚ аша ала: "Дада! Хьан кIанта къола дина‚ Оха тешалла дина ма дац тхайна хууш хиллачуьнций бен‚ тхо ца хилла къайле ларъеш а.\n82. Хатта хьайна тхо шена чохь хиллачу юрте а‚ тхо шеца даьхкинчу ковре а. Тхо бакълуьйш ду-кх".\n83. Цо (ЯIкъуба) элира: "ХIаъ! Шуна догIмаша цхьа гIуллакх хаздина шуна. Собар ду-кх /суна/ хазаниг. Дала уьш берриге схьабало мега суна. Баккъалла а, Иза – хууш верг а ву‚ хьикмате верг а ву".\n84. Царех дIавирзира иза‚ элира: "Ма лазам бу-кх сан Юсуф бахьанехь". ГIайгIа ярца бIаьргаш кIайбелира цуьнан‚ и сатухуш вара.\n85. Цара элира: "ВаллахIи‚ Юсуф хьехорах хьо соцур ма вац хьуо цомгуш хиллалц‚ я хIаллакьхиллалц".\n86. Цо элира: "Аса-м Деле белхабой сан бала а‚ сан гIайгIа а‚ со хууш ву Делера шуна ца хуург а.\n87. ХIай сан кIентий! ДIагIо‚ хаа Юсуфах а, цуьнан вешех а /лаьцна/. Делан къинхетамах дог ма дилла. Делан къинхетамах дог дуьллур ма дац /Делах/ цатешачу къомо а бен".\n88. Шаьш и (Юсуф) волчу баьхкича‚ цара элира: "ХIай веза эла! Тхо а‚ тхан /цIийнан/ охIла а балано лаьцна. Тхо даьхкина цхьа кIез-мезиг хIуманаш йохьуш – кхочуш барам бехьа тхуна‚ сагIа лохьа тхуна. Дала ял лур ма ю сагIа доккхучарна".\n89. Цо /Юсуфа/ элира: "Шуна хиъний‚ шаьш хIун дира Юсуфана а‚ цуьнан вешина а‚ шаьш жехIал долуш?"\n90. Цара элира: "Баккъалла а, хьо вуй Юсуф?". Цо элира: "Со Юсуф а ву. ХIара сан ваша а ву. Дала къинхетам бина тхоьх. Баккъалла а, /Делах/ кхоьруш верг а‚ собар деш верг а /декъал ву-кх/. Баккъалла а, Дала ца эшайо дикачеран ял".\n91. Цара элира: "ВаллахIи‚ Дала тхоьл вазвина хьо‚ тхо хили-кх гIалат девлларш!"\n92. Цо элира: "ТIехтохам ца бо шуна тахана. Дала гечдийр ду шуна. Иза уггаре къинхетаме верг ма ву.\n93. Хьада‚ хIара сан коч а эций, дIагIо‚ сан ден юьхьах тоха и – бIаьрса догIур ду цуьнан. Массо а шайн /цIийнан/ охIла а тIехь суна тIе дуьйла".\n94. Ковра /къепал/ араяьлча‚ церан дас (ЯIкъуба) элира: "Баккъалла а, Юсуфан хьожа йогIуш ву-кх со‚ аша со Iовдал ма ларахьара".\n95. Цара элира: "ВаллахIи‚ хьайн ширачу тиларчохь ву-кх хьо!"\n96. Кхаъ боккхург /хаамча/ веъча, цо и (Юсуфан коч) туьйхира цуьнан (ЯIкъубан) юхьах – цуьнан бIаьрса духадеара‚ цо элира: "Аса ца аьллера шуьга: суна Делера шуна ца хуург а хаьа".\n97. Цара элира: "Тхан да! Тхан къиношна гечдар дехахьа тхуна‚ тхо хилла-кх гIалат девлла".\n98. Цо элира: "ТIаьхьа доьхур ду аса сан Кхиош-кхобучуьнга шуна гечдар. Баккъалла а, Иза – гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву".\n99. Уьш Юсуф волчу чубаьхкича‚ шен да-нана шена тIеийцира цо‚ элира: "Чоьхьа довла Мисрана‚ Далла лиънехь‚ маьрша!"\n100. Шен да-нана тажана тIе айбира цо‚ уьш цунна суждане бийгира. Цо элира: "Дада‚ хIара ду-кх суна хьалха гинчун тидар‚ сан Кхиош-кхобучо бакъ дина иза‚ суна диканаш дина Цо – со араваьккхи набахти чуьра‚ шу далина гIум арара шайтIано суна а, сан вежаршна а юкъа дов тесначул тIаьхьа. Баккъалла а, сан Кхиош-кхобург тIех кхетаме ву-кх Шена луучунна. Иза хууш верг а ву‚ хьикмате верг а ву.\n101. Со Кхиош-кхобуш волу сан Дела‚ Ахьа паччахьалла а делла суна‚ хилларш-хиндерш тида а Iамийна Ахьа со‚ стигланаш а‚ латта а кхоьллинарг – Хьо ву-кх сан доладийриг дуьненахь а‚ эхартахь а‚ Ахьа со валийталахь бусулба хьолехь‚ со тохалахь дикачарех!"\n102. И къайлечу хабарех ду‚ Оха хьоьга хоуьйтуш вехьица. Хьо вацара царна гергахь уьш шайн гIуллакхна барта бахча, шаьш мекарло еш.\n103. Дукхахболу нах хьуна мел лиъча а тешар бац /Делах/.\n104. Ахьа цаьрга цу тIехь мах ца боьху. Иза беккъа хьехам бу–кх Iаламашна!\n105. Стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дукха Iаламатех тIехбовлу уьш‚ царех дIабоьрзуш /ойла ца еш/.\n106. Царех дукхахберш Делах ца теша, шаьш /Цуьнца/ накъост лоцуш бен.\n107. Уьш кхерам боцуш хилла-те шайна тIе Делан Iазапах хьулдеш дерг дарах‚ я цIеххьана шайна тIе сахьт дарах‚ шайна а ца хууш?\n108. Ахьа ала: "ХIара сан некъ бу‚ аса Деле кхойкху‚ билгала долчу Iилманна тIехь ву со а‚ суна тIаьхьахIоьттинарг а‚ вочух цIанво аса и Дела‚ со ма вац /Делаца/ накъост лоцучарех".\n109. Хьоьл хьалха а яртийн нахах божарий бен ца бахийтира Оха‚ шайга вехьица Оха хаам луш. Ткъа уьш ца лелара лаьттахула‚ уьш ца хьаьвсира‚ муха хилла шайл хьалха хиллачийн тIаьхье? Эхартан цIа дика ма ду /Делах/ кхийринчарна‚ шу хьекъале ца хуьлу?\n110. Хьатта элчанаша дог диллича‚ царна шаьш харцбина бевлла моьттича‚ Тхан гIо догIура цаьрга‚ кIелхьаравоккхура Тхуна луург. Тхан ницкъ буха тухур ма бац къинош динчу нахах.\n111. Царех лаьцначу дийцарна чохь хьехам хилла хьекъал долчарна. И хилла дац кхоьллина хабар – и ду шел хьалха хилларг бакъдар а‚ массо а хIуманан къастадар а‚ нийса некъ а‚ къинхетам а, тешаш болчу нахана.


Украина кийча ю машаран дагадовларш дIадахьа\nУкраинин эскархоша шайн Iуналле эцна Донецкан а, Луганскан а областийн 26 кIоштах 23 кIошта. Цу тайпа дIахьедар дина Украинин къоман кхерамазаллин кхеташонан секретаро Парубий Андрейс. Цо дийцарехь, цу территорин тIехь юха а болх бан юьйлаелла Iедалан урхаллаш а, милици а, коммуналан сервисаш а.\nПарубийна хетарехь, сепаратистийн жигаралла хаъалла гIелйелла. Кху тIаьхьарчу дийнахь-бусий уггаре а луьра тIемаш хилла Славянскана гена йоцуш йолчу Миколаевка олучу эвлана гонаха. Украинин эскаран векало Дмитрашкевский Олексейс дийцарехь, цигахь вийна лаххара 150 сепаратист. Цу хеннахь Украинин президенто Порошенко Петрос дIахьедар дина, шаьш кийча ду машарца конфликт дIаерзор 1алашонца дийцарш дIадахьа аьлла.\nПорошенкос дийцарехь, антитерроран операци юха дIайолор ца ваьллачу денна динера цо. Иза юха д1айолийначул тIаьхьа къезиг дараш ду Украинин эскархошна юкъахь, цхьана агIор герзаш деттар сацоран раж юкъа а яьккхина шаьш Iаш хиллачул а аьлла д1ахьедар дина Порошенкос.\nТитиевн гIуллакх тидаме эцна Макрона\nКхо стаг вийна, шиъ лазийна Нохчийчуьрчу некъахьовзамехь\nКъола дарна 10 шо хан тоха мега Гуьмсерчу вахархочунна\nПорошенкос шена санкцеш кхайкхор нийса ца хета Кадыровна\nСоьлж-ГIаларчу талламан изоляторехь кхачамбацарш карийна прокурорна


Марша богIийла хьо, Рамадан бутт! » Нийсо-Дагестан\n22.04.2020 512 0 niyso\nТ1екхаьчна баьлла вайна сийлахь-беза бутт – Рамадан. И бутт везачу Дала къастийна кхечу беттанел даккхийн дозалашца. Рамадан беттахь доссо долийна Делан деза жайна – сийлахь долу Къуръан. И бутт базбеш, Дала бусалбанашна т1едиллина сийлахь – деза 1ибадат – марха кхабар. Хьадисехь цунах лаьцна деъна, Дала элира, ерриг Адаман беро еш йолу 1амал цунна шена ю, марха кхабар доцург – и цо Суна еш 1амал ю, аьлла: юучу х1уманах а, молучу х1уманах а юхаволу и, иштта берриг синкъерамаш а буьту цо Суна дуьхьа – цунна хаза бекхам Ас Айса бийр, 10-нера 700 –енна т1екхаччалц алсам мела а луш.\nШа1бан беттан т1аьххьарчу дийнахь Делан элчано, Делера салам-маршалла хуьлда цунна, иштта хут1ба дийшира: «Шуна т1ебеъна сийлахь-беза беркате бутт. Бутт бу иза, шена чохь эзар беттахь йолчул еза буьйса йолуш (лайлат аль-къадр), бутт бу иза, шена чохь Дала дийнахь марха кхабар, парз дина, т1едиллина а долуш, буьйсана ламазаш дар (таравийхь) совнаха меле 1амал а йолуш. Оцу беттахь цхьа жимма а диканиг диначунна кхечу хенашкахь парз 1амал йиначун мела хуьлу. Оцу беттахь парз 1амал йиначунна кхечу хенашкахь 70 парз 1амал йиначунна хуьлу мела бу. Иза собар даран бутт бу, ткъа собар диначун на(Далла 1ибадат дарехь, хьарам х1уманах ларваларехь) бекхам ялсамани ю. Иза вовшийн дог эцаран бутт бу (мискачу нехан хьал довзарца). И бутт бу, шена чохь муъмастеган рицкъ совдолуш. Оцу беттахь суьйрана, хурма елла а, я хин къурд байтина а, марха дастийтар – цуьнан къиношна дуьхьал каппарат ду, жоьжахатин ц1ерах шен дег1 хьалхадаккхар ду. И бутт бу, шен юьхь къинхетам болуш, шен юкъ гечдар долуш, шен чакхе жоьжахатин ц1ерах хьалхаваккхар долуш. Оцу беттахь шен хьалхахь болх беш волчуннна цхьа к1еззиг болх байбинчунна Дала гечдеш ду къинош. Дукха хилийталаш оцу беттахь дика 1амалш».\nОцу пайхамаран дешнашна, Делера салам-маршалла хуьлда цунна, т1етоха х1умма дац.\nХ1окху шарахь Рамадан бутт т1ебеъна вайна ч1ог1а чолхечу муьрехь – массо а дуьненахь санна, коронавирус цамгаран ун даржаран кхерам болуш, массо а нах гулбеш болу меттигаш д1акъевлина йолуш. Ислам дино адаман могашалла а, дахар а 1алашдар хьалха даьккхина хиларца д1акъевлина ду Делан ц1енош – маьждигаш. Амма цо вай мелхо а декхарийлахь до Далла дуккха 1ибадат дан вайн ц1еношкахь, Деле хьасталуш до1анаш дар, х1ара бала вайн массеран а т1ера д1аэцар доьхуш. Иштта таравийхь ламазаш шайн ц1еношкахь дан дезар ду, дуккха Деле до1анаш а деш.\nРамадан беттан хьалхара де, гергарчу хьесапехь, 24 апрель, п1ераска де ду. Билггала дерг имамаша хоуьйтур ду. Иштта имамаша бинчу кхайкхамах ду: т1ех1оьттина йолчу хенан хала кийсак тидаме а эцна, нах балхашкара мукъа беввла, рицкъ лахаран некъаш гаттаделла болу дела, марха достучу дийнахь х1уманаш йоькъуш ца лела, бераш а х1уманаш йоьхуш ца лелийта.\nМарха дастаран хазахетар ду Шари1ато гайтинчу новкъа: 1ийд-ламаз дар, 1ийданца вовший декъалбар, х1ораммо шен х1усамехь шен доьзална шортта даар-малар латтор.\n«Имамаш Машарехьа а, Бартхиларехьа» юкъараллин Кхеташо\nХьоме махкахой! «Имамаш Машарехьа а, Бартхиларехьа» юкъараллин организацин Совето даггара декъалбо вайн махкахой, берриге а бусалбанаш т1едог1у дезчу деношца – 1арафат


Обновлено 24.07.2019 08:39 Автор: Administrator 24.07.2019 06:51\nИ Iуьйре кхечу Iуьйренех къаьсташ яцара – дерриг а гуттар а ма-хиллара дара кхуьнан балхахь. Кегийчу нахе салам а делла, вовшашка могаш-паргIат хаьттинчул тIаьхьа, шен кабинета чу вахара Увайс. ХIара массарал а воккха вара кхеран коллективехь, цундела кегийнаш дукхахьолахь хIара волчу чубогIура, де дика дан а, хьал-де хатта а. Ткъа тахана, ша жимма хьеваларна, уьш болчу неIаре а вахана, вистхилира Увайс.\nКомпьютер а латийна, цхьа а керла хаам буй хьожуш, электронни почта кегийра кхуо. ХIан-хIа, пайда болуш цхьа а хIума дацара, рекламин цхьацца къедораш а, кхуьнан цкъа а бала хилла боцчу артистийн, политикийн, юкъараллин гIуллакххойн дахарера эладитанаш бен. Интернета чухула бIаьрг кхарстийна хIара волуш, цIеххьана кийра цхьа лазар хьаьвзира кхунна.\n«ХIара хIун ду-те? Дог мустдалар хуьлуш ма вацара со …», – ойла хьаьвзира коьрте. Лазар чIагIдала доладелира. Даге делира иза… «Ойн, хIара лаа дуй- те? Хьацар ма детта суна-м…» Шен дог гIелдалале луларчу кабинетан неI туьйхира кхуо, холла чу а ваьлла:\n– КIентий, сан гIуллакх ледара ду шуна…\nУвайс, кхетамчуьраваьлла, офиса чохь кхара ламаз деш болчу боккхачу куза тIе охьавуьйжира.\n– Увайс, ахь хIун до? Муса, чехка скори кхайкхалахь! Со кхуьнга хьожу хьуна! – Увайсина тIехьаьдира тIахъаьлла волу къона журналист Аслан, шен накъосте орца а доккхуш. Мусас сихонца телефон туьйхира лоьрашка:\n– Алло, скори юй хIара? Стагана вон хилла…ХIун ду ца хаьа, дог гIелделла, кхетамчуьраваьлла…ХIаъ, балхахь, редакцехь… Адрес дIаяздой аш?\nМусас шайн редакцин адрес дийцира. Воьхна, шаьшшимма хIун дийр ца хууш, Увайсина гонаха хьийзара и шиъ.\n– Валохьа, вайн накъосташкахь цхьа а тайпа молха дуй хьажахьа! – элира Аслана. Муса сихонца мехкарий чохь болчу кабинеташка дIахьаьдира. Дукха хан ялале кхеран холл редакцин белхахойх хьалаюьзира. ГIовгIанаш евлира, хIора а хьехар деш вара, хIун дан деза дуьйцуш. Аслана цхьамма делла молха диллира Увайсин бага:\n– Увайс, схьабеллал бIаьргаш, молха делла ас хьуна… къурд бел! – бохуш, Увайс меттавало гIертара иза. Хица тIадийна йовлакх цуьнан юьхьа тIе а, вортанах а, некхах а хьаькхира цо. Увайса ши бIаьрг схьабиллира, гIийла вела а къежна, мотт а тийсалуш:\n– Суна хIун хилла?.. Аслан, хIара хIун ду?.. – хаьттира цо.\n– ЭхI, Далла хастам бу! Меттавеа. Увайс, хIумма а дац, хьуна вон хиллера. Мусас лоьрашка кхайкхина, хIинцца лоьраш схьакхочур бу. Хьуна гIоли хир ю, воха ма вохалахь! – иза теван гIертара Аслан.\n– Воха-м вухур вац, хIета… Вайн йиш яц доха…яхь йолу кIентий ма ду вай, – тийсалучу маттаца забар ян гIертара Увайс.\nКестта сихачу боларца холла чу бевлира скорин лоьраш:\n– Хьовсал, шу кху чохь дукха гулделла, арадовла, тхуна новкъарло ма е! – элира царах хьалхаяьллачу къоначу зудчо. Накъостех цхьа-шиъ воцург вуьйш, дехьабевлла, дIахIиттира. Цомгашчуьнан цIийн Iаткъам чIогIа лахбелла хиллера, маха тоьхначул тIаьхьа, иза сихонца больнице дIавига веза, элира лоьро.\nУвайс, каталки тIе а виллина, лифта тIехь лахарчу гIатта тIе ваьккхира. Иза цкъа кхетамчуьраволуш, юха жимма меттавогIуш вара цу хенахь.\nКхуьнан накъостий а баьхкира лоьрашца больнице, хала киртиг кхунна тIехIоьттича, юххера дIа ца бевлира уьш, иза реанимаци чу а вигна, цунна гIеххьачул гIоли хиллалц.\nДукха хан ялале, хIара цомгаш хилла аьлла ма-хеззинехь, Увайсин хIусамнана а, бераш а, гергарнаш а кхечира больнице. Уьш боьхна хьийзара, шаьш хІун дийр ду ца хууш. Лоьраша шайн болх сиха а, шен хеннахь а бина хиларна, цомгашчунна гІеххьачул гІоли хилира, амма иза хІинца а гІийла вара.\n– ХІумма а ца хилла, доха ма доха… Со дика ву, – бохуш, шен цІеранаш тебан гІертара иза, царах цхьацца шена тІеваийтича. Делахь а хьал-м, схьахІуьттучу суьртехь, ледаро дара.\n– Цунна инфаркт хилла, тхайн ницкъ кхочург оха дина… Схьагарехь, стент хІотто еза. Иза цІий лелачу пхена чу, иза шорбеш, стент олу цхьа хІума хІоттош, операци ю. Кхераме а, чолхе а яц иза. Са ма гатде, дерриг а дика хир ду, – элира Увайсина дарба лелочу лоьро-кардиолога кхуьнан хІусамнене Румисе.\nКестта Увайс волчу реанимаци чу хирургаш баьхкира. Хьалха ваьллачо, операци яйта реза вуй хьо аьлла, хаьттира кхуьнга. «Ян езаш хилча, ца йича йолий иза?» – хаттаре жоп делира кхуо.\nДукха хан ялале иза операци ечу чу дІавигира каталки тІехь.\nШегахь долчу хьолах дика кхетара Увайс, иза ледара дуйла а хууш. Кхуьнан воьхна цахилар гуш, лоьраша дог тедора, хаза дош аларца, иракарахIоттаварца: «Кхераме хIумма а дац, цхьана эхасахьтехь операци а йина, хьо товийр ву вай. Са ма гатде», – бохура цара кхуьнга. «Са ца гатдо ас, шайн болх бе аша», – элира кхуо.\nОпераци дика чекхъелира. Увайсин дага тIе доьлхучу пхенех цхьаъ букъбеллера, цундела хиллера кхунна инфаркт. Цу пхена чу лоьраша, иза шорбеш, стент хIоттийра. Шаьш бина болх монитораш тІехь кхунна гайтира цара:\n– Хьажал, хІара пха гой хьуна? Дуьххьара иштта гатбелла бара хІара, цул тІаьхьа стент хІоттийча, цІий паргІат дІасалела. Гой хьуна?\n– Го … хІинца гІолихь ду, моьтту суна… – Увайс наб оьхуш вара. Схьагарехь, лоьраша тоьхначу мехаша шайн болх бора.\nЮха хІара реанимацин сиха гІо дечу палати чу дІавигира. Учахь кхуьнан хІусамнана а, бераш а, гергара нах, доттагІий а, белхан накъостий а бара, операци муха чекхйолу хьоьжуш, кхунна сагатдеш. Кхунна гобинера цара, хІара каталки тІехь палати чу валочу хенахь:\n– Увайс, муха ву хьо? ГІоли хетий хьуна?\n– Даго са-м ца гатдо хьан?\n– ХІинца-м бос дика бу хьан, Увайс.\nХІара велакъежара, цаьрга куьг а лестош:\n– Со дика ву, са ма гатде…\nХІара палати чу схьавалийра. Кхунна аьтто агІор болчу маьнги тІехь Іуьллу дархо, хьалаайавелла, ша волчохь кІегархиира:\n– ДоттагІ, дІаелин операци? Муха ву хьо?\n– Далла хастам бу, дика ву! Хьо муха ву? – хаьттира Увайса.\n– ДІа Іаш-м ву со, кхара башха тергал а ца веш…\nУвайсина капельница хІоттош йолчу медйишас элира кхуьнан лулахочуьнга:\n– Хьо стенна реза вац, Закаев? Массарна а деш долу дарба ду-кх хьуна деш.\n– Аш дан ма-деззара дарба дахьара, суна гІоли хир яра. Ур-атталла капельница ма ца хІоттайо аш суна!\n– Капельница хьуна цкъачунна ма хІоттае аьлла лоьро, хьан садеІар тодаллалц.\n– То-м муххале а ца деллера иза, долчунна тІе а галдаьлла-кх.\n– Закаев, оьгІаз ма эха, хьуна мегар дац иза. ГІоли хир ю хьуна, Дала мукъалахь.\nШен болх а бина, медйиша дІаяхара.\n– ГІоли хир ю, Дала яхь, аш-м йийр яц, шун бала а кхаьчна… – дІайоьдучу йоІана тІаьхьа кхин а цхьацца гІам-гІим деш Іара лулахо. Вовшийн цІерш а хаьттина, вовзар хилира кхушиннан. Увайсана йинна йолу операци йинера цхьа де хьалха Іелина а.\n– Увайс, сагатдеш хІума-м дац хьан?\n– ХІумма а дац. Хьала ма гІатта аьлла соьга цхьана-шина дийнахь, и ду мелла а новкъа.\n– Ара кху чуьра кхара хІете а вете а волуьйтуш вац, цхьа хан дІаяллалц. Вуьшта, эшахь, коляски тІехь дехьа-сехьа вуьгу. Жимма са ца тоьхча дер дац, кестта гІоли а хилла, дІагІур ву хьо, Дала мукъалахь. Дала маршалла дойла!\n– Дала мукъалахь. Дала маршала хьуна а дойла, Іела!\nХІара шиъ вехха цхьацца дуьйцуш Іийра. Буьйса юьйлира. Увайсина хІинцале масех капельница хІоттийнера. Наб кхеташ, юха а самавуьйлуш, Іара хІара. Пекъар Іела а вара, хьалагІаьттина, лелаш, вижина Іиллича, са лоьцу шен бохуш.\nЦхьа хан яьлча, луларчу палати чохь гІовгІанаш евлира. Хала узарш а деш, ирча мохь хьоькхура цхьана зудчо. Самаваьлла Увайс, ладоьгIуш, Iуьллура. «Цхьанна даге лазар иккхинчух тера ду», – бохуш, ойла йора цо. Iела а вара, хьала а гIаьттина, неIаре воьдуш, медйишас юхавала олий, юхавоккхуш, хьийзаш. Ши-кхо минот ялале хІорш чохь болчу, сиха гІо дечу палати чу, ялийра и зуда чкъургаш тІехь болчу маьнги тІехь. Цу пекъарехь вон хьал дара: узарш деш, юкъ-кара мохь хьокхуш, хала садоьІуш яра иза. Лоьраша, кирхьа дуьхьал а оьзна, цомгашчунна гІо дан долийра:\n– Кислород! – дежурни лоьран омранаш хезара сих-сиха.\n– ХІан-хІа, даг чу адреналин тоха бехачу шприцаца!\n– Массаж е! Сихха!\nУьш дуккха а баьхкира, дог сецна йолу зуда меттаяло гІерташ, Амма гІуллакх хуьлучух тера дацара. ЦІеххьана кирхьанна тІехьа тийналла хІоьттира… Жимма хан яьлча, кхораш санна долу, бІаьргех охьаоьху хиш дІа а дохуш, къона медйиша сехьаелира. Цунна тІаьххье лор а, важа медйижарий а гучубевлира. Увайссий, Іелий вовшашка хьаьжира: «Елла иза?» боху аз доцу хаттар дара цу шиннан бІаьргаш чохь. Увайсин кІегархаа йиш яцара, цо Іелига доІа де элира, ша Іуьллучохь куьйгаш хьала а ойъуш. Іелас доІа дира.\nІожалла яра денна а кху декъазчу, синтем боцчу хІусамера нах дІакхоьхьуш... Цунна биэн ма дацара, хьо жима я воккха, куц долуш я эгIаза, хьал долуш я миска хиларх. Иза буьрса хьаьвзинера кху чу, къинхетам боцуш, сацар, собар хIун ду ца хууш, шен декхар, гуттар а ша ма-дарра, хьем ца беш, кхочушдеш.\nШолгІачу Іуьйранна цомгашчарна капельницаш хІиттош, молханаш луш а лелара медйижарий. Сийсара хилларг дуьйцуш цхьа а вацара, хIунда аьлча и саннарг дийнахь-бусий кест-кеста хуьлуш дара, цунах тамаша ца бора, «дуьне иштта ду-кх» олий, IадIара. Лоьраш-м боьлла хир бара адамаш шайн куьйга кIел даларх, царна иза денна а гуш ма дара. Амма цомгашчарна хала дара ишттаниг лан, царах муьлхха а хила ма мегара веллачун метта. Иштта ду-кх дахар…\n– Суна хІунда ца хІоттайо аш капельница? Со а вац, уьш санна, цомгуш? – аьлла, юха а карзахвелира Увайсан лулахо Іела.\n– Хьох лаьцна хІумма а ца аьлла соьга, хІара молханаш ду хьуна, – элира цу Іуьйранна керла тІееанчу къоначу медйишас.\n– Ца оьшу суна хьан молханаш! Схьакхайкхал кхуза заведующичуьнга! ХІара хІун ду дан а?! – чуьраваьллера Іела.\nЙоІа, яхана, отделенин заведующи схьаялийра:\n– ХІун хилла, цомгашниг? ГІовгІа хІунда йо вай? – хаьттира цо, цунна тІе йоггІушехь.\n– «ХІун хилла, цомгашниг?» – ца вешаш, лоьран хаттар карладаьккхира Іелас. – Диканиг цхьа а ца хилла-кх. Суна дан ма-деззара дарба хІунда ца до аш? Капельница а ца хІоттош, со хІунда валлош ву кху жоьжахатехь?\n– Хьан хьоле хьаьжжина, хьуна деш дарба ду. Капельница хІотто хьуна цкъачунна мегар дац, дестар хиларна кхерам бу…\n– Со кхузахь Іийр вац! Аш суна цхьана а кепара еш гІоли яц! Со тахханехь кху чуьра дІагІур ву!\n– ДІа хьайна ма-луъу гІо, суна расписка а язъяй! – лор, гІеххьа оьгІазъяхана, араяла дІайирзира.\n– Ас цхьа а расписка язйийр яц! Инстаграмме, яздан деззачуьнга арз яздийр ду! – тІаьхьа мохь бахийтира Іелас.\n– Язде ахь, хьо, схьахетарехь, и болх бан Іемина ву! – аьлла, заведующи дІаяхара.\nДукха хан ялале Іелин зуда еара чу. Иза кхуьнга хьожуш, де а, буьйса а больницехь доккхуш яра:\n– Ва стаг, и хІун гІовгІа ю ахь яьккхинарг? Лоьрашна шайн болх дика хаьа хьуна, ма хьийзабехьа уьш!\n– Со кху чохь кхин Іаш вац! Схьагулъел сан хІуманаш! – шен оьгІазвахарца мерах шок а етташ, Іела аратасавелира.\n– Вайн Делора, хала стаг-х ма ву хьо! – аьлла, цунна тІаьхьаяхара зуда.\nЦу дийнахь тІебаьхкинчу лоьраша, кхуьнан хьоле а хьаьвсина, Увайсина хьалагІатта пурба делира.\nДукха хан ялале кхечу палати чу ваьккхира хІара. Шина стагана лерина, чохь юьхь-куьг дила меттиг а, цхьацца йийбар а йолуш, чоь яра иза. Кху чохь цхьа лазархо вара, Увайс схьавалийча. Салам а делла, хьал-де а хаьттина, вовзар хилира кху шиннан. Мовсар, (иштта яра керлачу накъостан цІе), дагаца цамгар гучуяьлла, лоьраша дан дезарг цкъачунна къастийна доцуш, хан йоккхуш вара кхузахь. ХІара шиъ, цхьацца дуьйцуш, вехха Іийра. Дерриге а къамел а дагаца йолчу цамагарех, царна дечу дарбанех а дара кху шиннан. Кхин хІун дуьйцур дара больницехь цомгашчу наха, шайн сагатдеш дерг ца дийцича?\nШи-кхо де цхьаьна доккхуш, кху шинне а тІаьхьа, цхьаъ дІавахана а валале важа гучу а волуш, гергарнаш а, бевза-безарш а ихира. Цара схьакхоьхьу юург холодильник чу йилла меттиг а йоцуш виснера хІара шиъ.\n– Увайс, гергарнаш бацахьара-м е а йиш яцара хьуна, дІахьажахьа хІокху балхе! – Мовсара, холодильникан неІ схьа а йиллина, чоь дІагайтира кхунна.\n– Дера, ца бохку уьш вайшиъ мацалла валийта-м. Езарг яа йиш мукъане а елара…\n– ДІавалахьа, кху лоьраша яа могуьйтуш цхьа а хІума яц, цхьа худар доцург. Хьайна еззарг яа ахь, сихха толур ву хьо!\nДенна медйижарша молханаш дохьура кху шинна, мехий тухура, капельницаш хІиттайора, амма кху реанимацера пхеа минотана а аравала магош дацара.\nУвайсин чІогІа сабІарзделлеара кхузахь. Мовсар а, кхо де даьлча, дІавахара – кхечу гІала лоьрашна тІе хьажийнера иза, деган хьал мелла а чолхе ду аьлла.\nУвайсе хьовса балха тІера накъостий а баьхкира. Уьш баьхкина къаьсттина хазахийтира кхунна. Массо а жима вара, кхуьнан берийн хенара хир волуш, схьаийна вара. Церан къона яххьаш гуш, самукъадолура кхуьнан, шега церан болу лерам хаалора. Лерам. Кхин хIун оьшу воккхачунна?\nШа висина, цхьацца ойланаш йора Увайса: «Кхин дац-кх хьо, дахар, олуш ма-хиллара, «ши бІарг ма-хьабби, дІадолу-кх». Дера, дІа-м долу, шен хан тІе ма-кхеччи… Ма уллехь яра суна Іожалла… Шен шийла тІам суна тІехула хьовзийра цо, амма Дала юхаяьккхира иза. Валаран сахьт дац, Іожалла когаш кIелахь ю, мичча хенахь а вай дІадахьа кийчча. Делахь а, дуьне деза-кх мел воккхачунна а, ваха лаьа-кх…».\nИштта масех де а дІаделира. Кхуьнан хьал-де жим-жимма г1олихьа доьрзуш дара – садаІар а хьалхачул дика дара, даго са ца гатдора. Амма гІора эшна вара хІара, бІагор хьийзара, цІена хІаваъ ца тоарна. Махе вала ца магадора лоьрша. Сел чІогІа аравалар шена дехкарх хІара ца кхетара. «ХІара реанимаци ю, кху чуьра аравийла ца мега!» – олура кхуьнга медйижарша, сарахь чуьра аравалар кхо дехча. Делахь а цхьа а бакъо хирг хир яц, наха талха ца еш. Цхьана суьйранна дежурстве еанчу лоьро, леррина кхуьнан хьоле а хьаьжна, цІийн Іаткъам а буьстина, кардиограмма яьккхинчул тІаьхьа, итт минотана аравала пурба делира Увайсана, кхуьнан дехарна жоп луш. Больницин уьйтІа ваьлча, ша ялсмане кхаьчча санна, вара хІара. Кхузахь кхин хьал дара: паргІат дІасалела нах, церан белар, самукъане аьзнаш, урамновкъахула дІасалела машенаш, клумбанаш тІехь зезагаш, соьналлех дуьзна дитташ – зовкхечу дахаран болар хаалора дерриге а хьан дегІаца а, сица а. Увайс уьйтІахула меллаша гобоккхуш вара, массо хІуманан терго еш, гучух марзо оьцуш. ХІинцале гІеххьачул Іаржъеллера. Массанхьа а сирла догуш стогарш дара.\n– Увайс, ахь хІун леладо? Аравалийтина хьо? – дитта кІелахь лаьттачу гІанта тІехь Іачу нахана юккъера вистхилира цхьаъ.\n– Дера, валийтина вуно хала-м, – олуш, царна тІе а вахана, салам делира кхуо, ша вевзинарг мила ву хьажа а лууш. ХьалагIаьттина, салам схьаэцнарг кхуьнца реанимаци чохь Iиллина Iела вара.\n– Уойн, Iела хьо вац иза! – гIеххьа цецваьлла элира Увайса, хIара кхузахь гича. Цунна Iела дIавахана хир ву моьттура.\n– Дера, ву-кх. Сехьарчу отделени чу ваьккхина со…\n– Ткъа хIинца муха ву хьо? СадаIар тоделлий хьан?\n– Таделлера иза-м, кхин сагатдеш хIумма а дац. Кхана цIа вохуьйтур ву аьлла со.\nХIорш цхьацца дуьйцуш, охьахевшина Iийра. Ша санна халачу киртигах чекхваьлла шен накъост дикачу хьолехь карийча, хазахетта вара Увайс. Иза буьрсачу тIамах чекхваьллачу бIахочунна шен бIонакъост дийна карор санна хIума дара.\nБольницера араваьлча, вовшашна тIекхочур ву аьлла, барт а бина, дIасакъаьстира хIара шиъ.\nИтт де даьккхира Увайса реанимацехь. Кхин дIа долу дарба хьо вехачу к1оштан больницехь леладайта а аьлла, аравалийтира хIара лоьраша.\nХIусамнана а, жимахволу кIант тIаьхьа а деана, машенахь цIа вогIуш вара хIара. Кхуо массо а хIума тергалдора ша схьавогIучу хенахь: гIалин урамаш, дIасалела адамаш, хаьхкина йоьлху машенаш, гIашлойн некъ, дитташ, туьканаш, – дерриге а х1ума самукъане, тамашийна, шатайпа дог-ойла гIаттош, хетара кхунна.\n«Ма тамашийна ду хьо, дахар! Ма Iехаво ахь стаг… Хьан ма-ярра йолу марзо йовза зиэрах чекхвала везаш хилла-кх, халачу, кхерамечу зиэрах… ТIаккха, хьо юха а дуьненчу ваьлча санна, синхаам хуьлу-кх хьан. Хьо кхета, дуьнене болу хьайн безам боккха хиларх, хьайна цуьнан чам ма-барра хIинца бен бевзина цахиларх…, – ойланийн жIуга яра Увайсин коьртехь хьийзаш. – Дика ду, дерриг а дика ду, дахар дIадоьдуш ду, сийначу паналлехула дуьйлинчу четаршца доьду хIордкема санна…».\nСоьлжа-ГIала, 2019 шо\nОрга №2. 2019


Сент-Джонс — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Сент-Джонс (маьӀнаш).\nСент-Джонс (инг. St. John's) — Антигуа а, Барбуда а пачхьалкхан коьрта гӀала, уггаре йоккха гӀала а, коьрта порт а.\n17°07′16″ къ. ш. 61°50′41″ м. д.HGЯOL\nАнтигуа а, Барбуда а Антигуа а, Барбуда а\n31000 стаг (2005)\nПачхьалкхан коьрта шахьар лаьтта Антигуа гӀайрен тӀехь, аьтту болчу бухтехь. Оцу мехкан тропикан пассатан климат ю. Дерриг шарахь а температура хийцало +25 °С тӀиера +30 °С тӀекхаччалц уггаре бовхачу баттахь. ДогӀнаш оьху майра ноябрь кхаччалц, оцу хенахь 80 % йочанаш хуьлу юккъера шеран барам тӀиера, ткъа иза 1200 мм бу.\nСих-сиха хуьлу тропикан чӀогӀа мохо доккха зие до Сент-Джонсан бахаман. Эркаш гӀалин чохь а, гӀайрен тӀехь а дац. Мола хи латтадо артезианан буру тухуш, ткъа иштта 1970 шарахь хӀоттийначу хи таздаран гӀирсаца. Регион кхиаярехь доккха дакъа лецира ЦӀиечу жӀаран госпитало.\nОраматашца а, дийнаташца а коьрта гӀалан йисташ къиен ю, амма дукха тайпана олхазарш ду, ткъа бердашца долчу хиш чохь дукха промыслан чӀара а, искогберш а ю.\nБахархой, мотт, дин лелорНисйе\nГӀалин бахархойн барам 31 000 стаг (2005) ву. Доккхаха долу дакъа царех Африкин лайш бу, европара бевлла гӀалахой кӀезиг бу.\nОфициалан мотт ингалсан бу, амма бахархойн доккхаха долчу декъо буьйцу антигуан креолийн мотт, цуьнан бух ингалсан меттан бу. Иштта лела орамерачу бахархошна юкъахь тамашийна меттигера меттадакъа «патуа», иза лаьтта дуккха а ийна меттадекъех, жигара лелабо ламастан халкъан оьздангаллехь.\nДукхаха болу дин лелориш керстанаш бу, леладо англиканалла; хаало католикаш а, адвентисташ а, методисташ а, пятидесятникаш а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сент-Джонс&oldid=6074693»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 26 июнь 11:49\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 26 июнь, 11:49.


Малх (астр. ☉) — Маьлхан системехь цхьаъ бен боцу седа. Иштта Малхан гонах хьийза оцу системи кхийолу а объекташ: планеташ а, цера спутникаш а, кегий планеташ а, астероидаш а, метиориташ а, кометаш а, космосан чан а. Малхан системин йозалла 99,866 % а Малхан йозалла ю. Малхан зӀенарш ДуьненатӀехь дахар латтадо — фотосинтезан серло оьшу, Малхо климат латтайо. Малх лаьтта водородех (йозаллийн 73 %, чухоаман 92 %), гелийх (йозаллийн 25 %, чухоаман 7 %), иштта а кхоьчу элементашках: эчиг, никель, кислород, кремний, саьнгал, магний, углерод, неон, кальций, хром. 1 млн водород атоман тӀейогӀу 98 000 гелийн атом, 851 кислородан атом, 398 углеродан атом, 123 неонан атом, 100 азотан атом, 47 эчиган атом, 38 магнийн атом, 35 кремнийн атом, 16 саьнгалан атом, 4 аргонан атом, 3 алюминийн атом, 2 никельн а, натрийн а, кальцийн а атом, къеззига кхийолу элементаш а.\nМалх бахаран цикл


Хамхоев маьрша ву?\n"Э" Центран хилла куьйгалхо Хамхоев Тимур\nНабахтехь яккха йисина хан арахь белхаш бойтуш йоккхуьйтур ю "Э" Центран хиллачу куьйгалхочуьнга.\nГIалгIайчуьрчу экстремизмна дуьхьало латточу Центран (ЦПЭ) хиллачу куьйгалхочунна Хамхоев Тимурна набахтехь яккха йисина хан хийцина Свердловскерчу Тагилстроевскан кIоштан кхело. Арахь пачхьалкхана белхаш бойтур бу цуьнга кхи дIа. Кхо шо гергга хан яра Хамхоевн набахтехь яккха йисинарг.\n"Йисинчу хена чохь, 2 шарахь а, итт баттахь а, 27 дийнахь а, бечу белхан алапа тIера 15 процент Iедало чу а сацош, къахьега дезар ду цуьнан", - аьлла кхелан векало.\nБакъду, Нижнетагилан прокуратура реза ца хилла Хамхоев колонера аравоккхуш бинчу сацамна. Цундела, Тагилстроевскан кIоштан суьдхоша, Хамхоевн таIзар малдеш бинчу сацамна апелляци чуелла.\nКъилбаседа Кавказехь массеран а тидам тIе а бахна, уггар а дуьйцучех дара Хамхоев Тимуран а, цуьнан белхахойн а гIуллакх. ЦПЭ-н куьйгаллехь лаьттинчун бехк тIечIагIбар прецеденте лорура.\nЛаьцначарна тIехь къизаллаш лелийна аьлла, экстремизмна дуьхьало латточу Центран дуьххьара бехкевина вара лаккхара даржхо.\n2016-чу шеран ГIуран-беттан 6-чохь дIалецира Хамхоев Тимур. Талораш лелийна цо аьлла, жоьпе озийра иза юьхьанца. Ши кIира даьллачул тIаьхьа гучуделира, хьаькаман даржехь волчу заманчохь шен бакъонел а иза тIехвийлина меттигаш хилар. Масала, Далиев Мохьмадна а, цуьнан хIусамнанна Маремна а тIехь ницкъбар.\nХамхоевна тIаьххье кхеле хIоттийра цуьнан белхан накъостий а. Кхелехь Далиева Марема дийцинера, ницкъахоша доцург дийций, банкехь къоладар хьайна тIелаца бохуш, ша хьийзорах. Къаьркъа бага а дуьттуш, ток еттийтинера цунна. ЦПЭ-н гIишло чохь хеттарш динчул тIаьхьа веллера цуьнан цIийнда Мохьмад.\nШо даьлча, 2017-чу шеран Дечкен-баттахь, хIинццалц юкъахдаьккхина а латтийна, юха а талла долийра Аушев Мохьмадна а, Муцольгов Зеламхана а тIехь къизаллаш лелийна аьлла, айдина бехкзуламан гIуллакх таллар. Цу шиммо а чIагIдора, къиза Iазапаш лелийна шаьшинна тIехь ЦПЭ-н белхахоша бохуш.\nЛурчаха аьхка Нальчикерчу тIеман кхело набахтехь даккха 7 шо кхайкхийра Хамхоевна, 286-чу артиклехь (бакъонел тIехвалар). ТIехь бисира цунна кхи а масех бехк: талораш дар, ахчанаш дахар, вовшахтоьхначу тобанца цхьана лецначарна тIехь ницкъбар, хьаькаман даржехь волчу заманчохь шен бакъонел а тIехвийлар а.\nШена кхело тоьхначу хенал а хьалха аравала дагахь дехар дира цо, ткъа кхело дуьхьало йича, суьдхошна латкъамбира.\n"Системано шен нах ларбо"\nТкъа хIинца, нагахь санна, прокуратуран апелляцина кхелахой тIе ца тахь, Хамхоев белхаш бан хьажор ву.\n"Нахана тIехь Iазапаш лелийначу полисхошна дина таIзар малдарна, я хенал хьалха уьш маьршабахарна со дуьхьал ву. КIезиг хан ю цара чохь яьккхинарг", - аьлла "Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь ДалиевгIеран хиллачу адвокато Сабинин Андрейс.\nНицкъахошна дина таIзар малдеш Iедал ду Оьрсийчохь аьлла, "Iазапна дуьхьалояран комитетан" Къилбаседа Кавказерчу декъан куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс.\n"Шан бакъонел а тIехбийлинчу полисхойн хьокъехь Оьрсийчоьнан кхелахоша беш болу сацамаш, уьш бехказабохуш хуьлу дукха хьолахь. Арахь яккха хенаш тухий буьту уьш. Тоьхначу хенал а хьалха (УДО) арабаха атта хуьлу уьш. Системано шен нах ларбо", - аьлла бакъонашларъярхочо.\nХамхоевна тоьхначу хенаца хийцамаш бина аьлла, баьржинчу хаамо йоккха гIовгIа эккхийтина ГIалгIайчохь.\n"Оцу полисхоша ницкъбина, цара дуьхьалдаьхна гIуллакхашна тIехула хIинца а хенаш токхуш бу дуккхаъ а нах, ткъа хIорш кхел йина а, хан текхна а бовлале арабуьйлуш бу", - аьлла ГIалгIайчуьрчу "Яблоко" партин декъан куьйгалхочо Муцольгов Руслана.\n"Iедалхочуьнгара даьллачу зуламна деш долу таIзар мел а шога хила дезаш ду, могIарерчу стагана дечул а. Ткъа кхузахь муха ду, карадеанчу Iедало хьераваьккхинчу хьаькаман куьйгакIел нисло, дукха хьолахь пачхьалкхан бахархой", - аьлла Муцольговс.


Пятигорскехь кхерсташ хилла вайна Амаев Майрбек (+видео)\nКху беттан 14-чохь Соьлжа-гIалахь вайначу Амаев Майрбека видео дIаязйина, шен доттагIашца Пятигорскехь сакъоьруш вара ша аьлла. Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан бахьана долуш, аьтто баьлла иза лаха бохуш, чIагIдо "ЧП Чечня" паблико.\nМаршо Радионо яздира, цуьнан гергарчара социалан машанашкахула кхайкхамбарх, шайн доьзалхо варах. Еаридийнахь "Чечня Сегодня" агенталлан Youtube-канало Iораяьккхинчу видео тIехь, ша Амаев Майрбек а ву, накъосташца Пятигорске ваханера ша садаIа бохуш, дуьйцу жимчу стаго.\n"Жимма хьевеллера со. Дега, нене хаийта ца хIуттуш Iийнера со. ТIаьхьо хиира суна, со лоьхуш цIахь йоккха IалагIож гIаьттинийла. Со цхьаммо сацийна, дIавигна а вацара, ас дина хIума а дац. Со сайн доттагIашца Пятигорскехь вара. КъинтIера довла, шаьш хьийзадарна, кхул тIаьхьа цу тайпаниг сайгара долуьйтур дац ас",- аьлла Амаевс.\n"ЧП Чечня" тобан авторша Инстаграмехь чIагIдо, Амаев Кадыровн гIоьнца карийна ву бохуш.\n"Рамзан Ахматович, хьуна баркаллаш баха кIордор дац тхуна. Республикехь массо а холчахь вара. ХIинца гуш ду, хьайга Амаев лохуш гIо дехча, ахь сихонца накъосталла дира. Рамзан Ахматович, хьо тоьлла Куьйгалхо а ву, Турпалхо а ву", - яздина хаамехь "ЧП Чечня" паблико.\nДагадоуьйту, 2016-чу шарахь нохчийн бардо Бетелгериев Хьусайна кIира даьккхира, мичахь ву а, дийна ву-вац а цахууш. Цул тIаьхьа "Пятигорскехь хиллера" аьлла, гучуваьккхира иза а.\n2017-чу шеран аьхка Соьлжа-гIалахь вайра нохчийн иллиалархо Бакаев Зелим. Цуьнан нанас орца дийхира Кадыров Рамзане, шен цхьаъ бен воцу кIант лохуш, гIо дахьара ахь аьлла.\n"Бехкзуламан гIуллакх схьа а диллина, "са ма гатде", "лохуш ду" бохуш, кIентан гергарчу нахана кхелан системехь болучара дегайохо а латтош, "декхарех ведда", "ша шена пиар еш ву", "кеста гучувер ву" кхечу декъо а бохуш, латтийра Бакаев Зеламха. ТIаьхьо цуьнан кхолламех дIахьедар дира Кадыровс, я ша а, я ницкъаллийн структурийн белхахой а юкъара бац кIант варна. КIантах бакъдерг БакаевгIеран доьзалехь лаха деза элира цо.


Іамалекхахой эша а бина, Дауд юхавирзинчул тІаьхьа, цо ЦакхелагІахь ши де даьккхира. Иза Шаул вийначул тІаьхьа дара.\nКхоалгІачу дийнахь Шаулан меттаматтера волу цхьа стаг кхечира Дауд волчу. ТІера бедарш а этІийна, коьрта тІе йиллина чан а йолуш вара иза. Дауд волчу схьакхаьчча, лаьтта охьа а воьжна, цунна сужда дира цо.\nДауда цу стаге хаьттира: «Хьо мичара веана?» – аьлла. Вукхо цуьнга жоп делира: «Со Исраилан эскаро тІом бинчу меттера кІелхьарваьлла схьавеана».\nТІаккха Дауда юха а цуьнга хаьттира: «ХІун хилла цигахь? Схьадийца соьга». Цу стага жоп делира: «ТІом баьллачуьра дукха адам дедда дІадахана. Царах дукхахберш, байина, хІаллакьхилла. Шаул а, цуьнан кІант ЯхІуната а вийна».\nТІаккха иза шена дийцина волчу жимачу стаге Дауда хаьттира: «Хьуна стенах хаьа, Шаул а, цуьнан кІант ЯхІуната а веллийла?»\nЖимачу стага цуьнга элира: «Со ларамаза ГилбаІ олучу лам тІехь нисвеллера. Суна гира шен гоьмукъана тІе таьІна лаьтташ волу Шаул, ткъа цу хенахь гІудалкхашший, говрашкахь болу наххий цунна тІекхаьчна богІуш бара.\nИза юхахьаьжча, цунна со гира. Иза соьга кхайкхира. Аса жоп делира: „Со ладугІуш ву“, – аьлла.\nЦо соьга хаьттира: „Хьо мила ву?“ Аса жоп делира: „Со Іамалекхахо ву“.\nТІаккха цо соьга элира: „ТІе а волий, со, вей, дІаваккха! Со валлал чІогІа Іазапехь ву, суна чохь са делахь а“.\nТІаккха, тІе а вахана, аса иза вийра, хІунда аьлча суна хаьара, ша охьавоьжначул тІаьхьа, иза кхин вехар воцийла. Цуьнан коьртара таж а, цуьнан куьйга тІера хІоз а, схьа а эцна, аса кхуза схьабеана, сан эла».\nЭццахь Дауда а, цуьнца мел хиллачара а шайна тІера бедарш этІийра, и хІума чІогІа халахетарна.\nУьш боьлхуш, тийжаш, малх чубуззалц яа хІума ца юуш Іийра, Шаул а, цуьнан кІант ЯхІуната а, Везачу Элан халкъ долу дерриг Исраилан цІа а бахьана долуш, уьш мостагІийн туьро хІаллакбина дела.\nДауда и хІума шена дийцина волчу жимачу кІанте хаьттира: «Хьо мичара ву?» Цо жоп делира: «Со тІевеана волчу Іамалекхахочун кІант ву».\nТІаккха Дауда хаьттира: «Муха ваьхьира хьо, Везачу Эло къобалвина волчунна тІе куьг а даьхьна, иза вен?»\nЦул тІаьхьа, цхьа жима стаг тІе а кхайкхина, цуьнга Дауда элира: «ТІе а волий, иза ве». Цо иза вийра.\nДауда элира: «Хьайн Іожаллина хьо-хьуо ву бехке, хІунда аьлча ахьа-айхьа элира: „Аса вийра Везачу Эло къобалвинарг“».\nДауд Шаулний, цуьнан кІант волчу ЯхІунатиний вилхира, назма а олуш.\nЦо омра дира яхІудхошка, секхаІад цІе йолу и назма Іамае аьлла (иза «Яшаран тептар» тІехь дІаязйина ю). Цо элира:\n«Хьан хазна, Исраил, хьан лакхенаш тІехь йоьжна! Ма ийгир-кх и ницкъ берш!\nМа дийцалаш цунах лаций Гати-гІалахь, Ашкхилунан урамашкахь дІа а ма кхайкхаделаш, пІелаштамхойн зудабераш даккхий ца дейта, сунтбаза болчеран зудаберашка и кхаъ ца базбайта.\nГилбаІан лаьмнаш! Я тхи а, я догІа а ма дужийла шуна тІе! Ялтийн аренаш а ма хуьлийла шуна тІехь, хІунда аьлча ницкъ болчеран турс, сийсаз а даьккхина, доьжна цу меттехь, Шаулан турс, зайтдаьтта хьакхаза долу!\nЯхІунатас шен секхаІодаца пхерчий кхиссича, мостагІчун цІий Іожаллина Іенира. Шаула шен тур майрачунна тоьхча, тІингар чуьра иза эрна юха ца даьккхира.\nШаул а, ЯхІуната а, шаьшшиъ вехачу хенахь хьоме а, нехан безам болуш а вара, Іожаллехь а ца къаьстина и шиъ вовшех. Аьрзунел сиха а, лоьмел ницкъ болуш а вара и шиъ.\nИсраилхойн мехкарий! Шаьш таьІна-цІен бедаршца кечдеш, дешица шун духар кхелина волчу Шаулна тІаьхьа делхалаш.\nМа хІаллакьхили и къонахий тІеман аренгахь! Ма вийна-кх ЯхІуната, лакхенашкахь Іуьллуш волу!\nМа гІайгІане ву со, сан ваша ЯхІуната! Суна хьо чІогІа хьомсара вара. Зударийн соьца болчу безамал а, хьан безам суна беза бара.\nМа хІаллакьхили ницкъ берш! ТІеман герз ма хІаллакьхили!»


Хьаша вар, иза тIеэцар нохчаша массо а хенахь а деза лерина ду. Иза Дала валаво олуш ду. Цхьана хьалха заманчохь-м веънарг, иза ша, я Цо хьажийна цхьа дика стаг лоруш хилла. Масала, дагалаца Къозанахь хилларг. Гуш ду иза, нахехь дерг талла, уьш муха бехаш бу хьажа муьлххачу а сурт-сибатца вуссуш хилар. Цигахула гучудолу кхин цхьа хIума а: велавелла-векхавелла тIеэцар а, шен долчух дакъа дина, паргIат ваккхар а адаман декхар хилар. Духарца беркъа ву аьлла, цхьамма а тхов буха а ца вуьтуш, Къоьзана олучу юьртах чекх а ваьлла, юьртана йистерчу къен Iаш йолчу жерочун кетIа хIоьттина и Дала дика дина воккха стаг. Шен доьзална а дан хIума доцуш Iачу цо, шен еккъа цхьаъ бен йоцу котам а йийна, и хьалха а йиллина, хьошалла шена дина аьлла, и доьзал хIаллакьхинболчуьра кIелхьара баьккхина хьешо.\nЦхьана хенахь-м, аьтто болчо, цIенойн цхьаьна тхевна кIелахь а доцуш чу-ара вала цуьнан аьтто хилийта, хьешана шена олий цIа дугIуш хилла. Оти олуш хилла цунах цу чохь текх-цаца ца лелоре терра.\nБуьйса юккъе яххалц чиркх дIабайа йиш а ца хилла нохчочун, хьанна хаьа, дай меттах ца хьебер ша аьлла, вогIуш волу хьаша юха волий а. Хьешанна тIе цхьа а декхаран дукъ дожа а ца дужу моттар а дац вайна тахана моьттуш делахь а бакъ. Нагахь цхьа деза, доккха наша дохьуш веъна вацахь, буьйса юккъе яханчул тIаьхьа хIусамден доьзал меттах хьебан йиш ца хилла цуьнан. Хьешан цIа чу а вахана, даима цу чохь латтош йолу хIума а кхаьллина, буьйсанна паргIат волуш хилла иза. ХIусамехь Iуьйранна ламазана хьалха хьалагIаьттинарг, уггаре а хьалха хьешан цIа чу хьожуш хилла. Сакъера Iалашо йолуш, хан яьллачу хенахь веъначу хьешана шена леринчу цIийнан баьрччехь кхозуш пондар-вота ца гича, хIусамна тIе цхьа вон деъна хилар хууш хилла. Цу хьолехь хьаша (ша мила хиларе хьаьжжина) юха валарх бехкен лоруш ца хилла.\nВай лакхахь вуьйцург, дуьххьара вогIуш волу хьаша ву, амма иза кху кхерчахь цкъа мукъане а рицкъанах кхеттехь, кхечу хIусаме восса йиш ца хилла цуьнан. Нагахь иза кхечухьа сацахь, хьешан хьалха хиллачу хIусаман дена иза къинтIера воккхуш газа йигийта езаш хилла. ШолгIаниг (кIорггера маьIна долуш гIуллакх ду иза а). Бакъду, юьртарчу шен хьешан декхарна кIелхьара волуьйту тIевеънарг, нагахь санна иза цу юьрта цхьа вон кост дохьуш кхаьчнехь (масала, велларг валош). Цуьнан декхар, кхаа дийнахь-буса Iийна а, тезета оьхуш долу адам лахдаллалц а цигахь дакъалоцуш саца декхарийлахь ву иза.\nХьешо, кевне кхаьчча, хIусамден цIе а йоккхий, «чохь вуй хьо?» - олий, мохь туху. Араваьллачу хIусамдас, салам-маршалла хоттий: «охьавосса, чу вола», - олий, дехар до. Шоззий а аьлча шега доьхург цо кхочуш ца дича хIусамдас: «Хьо-м хьайн рицкъана тIевеънера, хала дера дара, иза а эцна, хьоьга дIакхачо гIерташ, сан хьо леха дезнехь; охьа восса, хьайн рицкъанах ца кхеташ дIаваха пурба дац хьуна». Цул тIаьхьа и хьаша чу ца вагIахь, дIасакъаста йиш ю цаьршиннан. Хьаша-м хьовха, гергара, эвхьаза вара бохуш, ша вуй ца хоуьйтуш чу гIертар, оьзда доцчех лерана ду нохчашлахь: ша а, хIусамда а юьхьIаьржа ца хIоттон леладо иза.\nХIусамдас хьаша хьалха волуьйту чоьхьа. Оьрсаша санна «позвольте, не позволить» бохуш, неI сагIехь поппар ца хьоьшу цу шимма. Чу богIурш пхеаннал сов белахь, чохь кегийрахой а бацахь, хIусамда ша хьалха волу чоьхьа: когара мача, тIера барзакъ дIаоьцуш гIодан. Хьеший чоьхьа бевлла дIанисбелла бевлча, нагахь доьзал цIахь болуш хьал нисделлехь, шена тIаьхьа уьш а болуш, хIусамнана маршалла хатта чуйогIу. Иза араяьллачул тIаьхьа, чохь кхиъна яьлла йоI елахь, юьхь-куьг дилийта тас-гIуммагI оьций чу йогIу иза гата, саба карахь долуш, цунна уллехь бер а хуьлу (шаьш-шаьш чу оьхуш хьешийн са ца дуу цара).\nРицкъанах тоам хиллачул тIаьхьа, хIусамда тохало церан самукъадаьндерг кхочушдан, нагахь санна кегийра нах нислахь, лулара-кулара мехкарий кхойкхий. Малар-даарца церан самукъадолуш белахь, иза до; дешна нах нисбелча, церан къамел догIун долу юьртара Iелимнах кхойкху. Де-буьйса даьллачул тIаьхьа хьешаша шаьш арадаьккхина гIуллакх хьахийча, иза кхочушдан араволу хIусамда.


Бакъонашларъярхочун доьзална тийсина кхерамаш талла деза прокуратуро, аьлла Думин депутата\nЧиллан-бутт 02, 2022\nПачхьалкхан думин комиссин куьйгалхочун депутатийн этикехула волчу гIовсана Арефьев Николайна (КПРФ фракци) хетарехь, депутата Делимханов Адама ЯнгулбаевгIеран доьзална кхерамаш тийсина аьлла, кхаьчна хаамаш Коьрта прокуратуро талла деза.\n"Суна хетарехь, иштта хIуманаш этикехула йолчу комиссино талла ца деза, иза Коьрта прокуратурин Iалашо ю. Иштта кхерамаш - уьш забарш яц. Оцу тайпа халкъана кхераме волу стаг учете а хIоттийна, иза тергалван веза", - аьлла Аревьевс "Интерфаксе".\nДе хьалха Делимхановс инстаграмехула эфире а ваьлла Янгулбаев Абубакаран гергарчарна а, иштта шен къамел оьрсийн матте гочдиначарна а уьш бойъур бу аьлла, кхерамаш тийсира.\n"Шуна хаийла, дийнахь а, буьйсанна а тхайн синош, бахам, тIаьхье а ца кхоош, оха шу лоьхур ду, шун коьрташ а даьхна, шу хIаллак даллалц. Боккъала а, тхан шуьца мостагIалла а, чIир а ю! Иза хьакхало хIара видео оьрсийн матте гочйиначарах а...", - аьлла Делимхановс.\nДечкен беттан 20-хь Чоьхьарчу г1уллакхийн министраллин (МВД) белхалоша Янгулбаевг1еран петар чу а лилхина нуьцкъаха, т1е йовха бедарш а ца йохуьйтуш, бакъонашларъярхочун нана Мусаева Зарема Соьлжа-Г1ала д1ийигира, теше санна хеттарш дан.\nТIаьхьо республикан информацин а, зорбанан а министро Дудаев Ахьмада хаамбира, Мусаевана кхело 15 дей-буьйсий тоьхна чохь даккха, полисхочунна тIелатарна а, иза сийсазварна а аьлла. Цул тIаьхьа информаци яьржира, цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх диллина полисхочунна ницкъ дуьхьал баьккхина аьлла, бехке а еш – 24 сахьтехь инсулин доцуш некъ бинчу цомгашчу зудчо ша лацарх протокол хIотточу полисхочунна тIелеттера аьлла.\nИнсулинах йоьзначу Мусаева Заремерчу хьолах а, цуьнан кхолламах а лаьцна хууш дац иза лачкъийна йигичхьана. Цунна тIебуьтуш бац адвокаташ а.\nДечкен-бутт бовш Янгулбаев Абубакара хаамбира, Нохчийчохь беха шен гергарнаш – 15 стаг гергга- шеца зIене бовлуш бац, йа цIахь гучубовлуш а бац. Цул совнах, ГIуран-баттахь Нохчийчохь лечкъийра – тIаьхьо дIа а хийцира – 40 гергга ЯнгулбаевгIеран гергарнаш.\n1АДАТ телеграм-канал а кхоьллина, цуьнан модераторш бу бохуш, бехкебо нохчийн ницкъхоша ЯнгулбаевгIеран вежарий. Хаамбира, де хьалха Янгулбаев ИбрехIимна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх долийна, каналехь посташ хIитторна аьлла.\nНохчийчоьнан Iедалхоша флешмоб вовшахтоьхна, цуьнан гурашкахь мехкан кIоштийн бахархоша дIа а язъеш, видеош яржийна, ЯнгулбаевгIаьрга "доллу къоман сий ма дайа" бохуш, кхайкхамаш беш.\n"Медиазонас" а, The Scanner Project-о а юкъахь бинчу талламца, Немцов Борис верна хан тоьхначу Нохчийчуьрчу бахархошца иза веле масех де хьалха а, иза вуьйчу дийнахь а, вийначул тIаьхьа а зIенехь хиллачу лаккхарчу даржашкахь болчу нохчийн полисхошна юкъахь хиллера Делимханов Адам а.


ДаIишхошца хилла дагестанхо кхеле хIоттийна\nДаIишхойх дIакхеттачу Дагестанерчу 22 шо долчу Будайханова Викторин гIуллакхан хьокъехь ладегIарш дIахьур ду Москохарчу тIеман кхелехь пIераскандийнахь. Йоьдучу кхеташонехь прокуроро дIакхайкхор ду лаьцначунна догIу таIзар. 20 шаре кхаччалц хан йогIу цунна низамашкахь.\nКхелахошка жимчу зудчо дIахьедина, ша бехкехиларх "тIамтIехь Iарна а, цигахь шозза марехь хиларна а, шен шина а цIийндена юург-мерг латтийна а". Амма ша кхечу "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошна лоьралла ца дина боху цо.\nТалламчийн версица, 2014-чу шарера 2017-чу шаре кхаччалц Будайчиева Шемахь хилла ю. ДаIишхошна юкъахь лелла иза, тобанна чIагIо йина а хилла цо, леринчу курсашкахь дешна, герз кхоса а, лоьлхуьуйтурш лело а Iемина а хилла иза. Стохка Шеман Iедалхойн эскаршна караяхна иза, цара Оьрсийчоьне дIаеллера.\nЙоьIан нанас Будайханова Зиерас чIагIдарехь, Шема дIаяхале, цуьнца Москох Iаш хилла Виктория, гIишлошъяран колледжехь доьшуш, мукъачу хенахь ресторанехь болх а беш.\n"Балха тIехь цунна девзинчу зудабераша тIеIаткъам бинера цунна. Цуьнан 18 шо а кхачале, цунна а, шайна а кехаташ а, Туркойчу доьдучу кеманна билеташ а кечдина хиллера цара. 2014-чу шеран бIаьста 18 шо кхечира Викторин, шолгIачу дийнахь Туркойчу дIа а бахна, цигара Шема кхаьчна хиллера уьш", - дийцина "Интерфакс" агенталле Будайханова Зиерас.\nИштта нанас бакъ ца дина, шен йоI акцешкахь, тIеман операцешкахь даIишхошца дакъалоцуш хилла бохург.\nСтохка гурахь шен йоIаца Оьрсийчу кхаьчна Будайханова Виктория Соьлжа-ГIала ялийра, цигара ФСБ-н белхахоша лаьцна дIайигира ХIинжа-ГIала, тIаьхьо Москох а.


Норвегехь ворхI шо сов хан яьккхинчул тIаьхьа, цигарчу Iедалшца цIахьажийначу шовзткъе итт нохчийн доьзална юкъахь Москох дIавигинчех ву, Норвегерчу нохчаша Мохьмад-молла олуш хилла волу, пхеа беран да.\nМохьмад: Москоха кхаччалц схьа а далийна, оцу Iедало цицкаш санна охьа а тийссина, дитира тхо. И кехаташ а, дукхах болчеран лортIехь дацара. Москох тхо Iад а дитина, Норвегин Iедалийн векалш дIабахара, гIазакхийн Iедале тхо дIаделчхьана, шаьш девлла, аьлла. Тхан гергара нахера гIо ца хиллерахьара, дуьсур дара тхо. Казанский вокзале дIадаха а аьтто хир бацара тхан, кехаташ бахьанехь оьрсийн милицино сецош. Оцу дийнахь а, шолгIачу дийнахь а цIерпошт яцара. Арахь дуьсур дара тхо, тIехь мел волчу милцочуо талламаш а беш.\nМаршо радио: Мохьмад цIераволучу хенахь, Нохчийчохь а, я Оьрсийчохь а маьрша дацара нохчашна.\nМохьмад: Ког бокх-боккхучехь сецош, хечош охьаийзош, кучамаш охьаийзош, турси ю-яц хьоьжуш, белаш тIехь шу буб-бац хьоьжушший, Iойла яйинера. Юристийн дешар дешна аса, балха хIотта меттиг а яцара. Структурашкахь болх бина аса тIемаш бовлале. Нохчийчоь-м хьехор а яцара аса, тIом бара боьдуш. ХIора метро мосузза йолу адам сецадора, хьийзадора. Оьрсийчохь а изза дара.\nБакъонийн органашкахь ву бохуш Iен кIордийнера суна. Нехан коча а оьхуш, хьарам хIума соьга лела ца лора. Бакъдерг дийцичи, тIемашна юкъаваха а суна ца лаара. ГIазакхашна дуьхьала беш тIом бацара иза. Ткъа нохчаша вовше бойуш болчу тIеман дакъа хила суна ца лиира.\nМаршо радио: Мохьмад, шен да-нана долчехь Iаш ву шен берашца. Цуьнан шен хIусам яц, бан болх бан бац, кхане а ца го шена элира цо, Маршо радиоца телефонехула къамел деш.\nЛечин ирс хилла, Норвегерчу Iедалша мухIажарин статус а елла. Амма цуьнан ваша дIахьажийна, шен доьзалци. Оццул ехачу хенахь нахана я хIаъ, я хIан-хIа а ца олуш, уьш латтор нийса ца хета шена бохуш дийцира цо, Норвегера схьа телефонехула къамел деш:\nЛечи: Шаьш цIавохуьйтуш волу стаг, оццул дукха латта а ца веш, цIавахийта веза аьлла хета суна-м. ЦIабахча, церан берашна оьрсийн мотт ца хаьа. Школехь и мотт бу хьоьхуш берг. Я цIахь а боцуш, я кхузахь а боцуш бу уьш. Бераш хIаллак ма до хIокхара. Иштта сан ваша а вахийтина кхузара. Кхаа шарахь кхузахь кхеле хьоьжуш Iийначул тIаьхьа. Буса чу а лилхина, дIабахийтина, адвокато телефонехула "уьш ма бахийта, кхелан сацам хиллалц, бита" бохуш лаьтташехь. Бакъдерг дийцича, полицино шаьш омар кхочушдеш ду, иза кхочуш ца дича, ца довлу, элира.\nМухIажарийн гIуллакхашна тIаьхьакхиа атта дац бохуш, латкъамаш бо, Норвегехь болх бечу, Iедалх йозуш йоцчу организацеша а. Норвегин нехан гIо –накъосталла цIе йолчу организацин векало Кхайзер Ирфана дийцира Маршо радиога цу хьокъехь.\nКхайзер Ирфан: Суна хетарехь, хIокху Европехь политикан хьокъехь дуьйцург – иштта Норвегехь а - тIехьажар алссамдаккхарца а, дехкарш юкъадахарца а, тIебаьхкинарш – бухарчарца дIаэрца а, тарбаларца а доьзна ду тIаьхьарчу хенахь. Европехь деш долу къамелаш – дукха хьолехь, муьлтикультуризм яларца доьзна ду. Вайна Iедалшкара оьшург хIун ду аьлчи, кхетташ билгалдаьккхина хила деза, кхуза схьабогIучу нахана тIедуьллуш дерг хIун ду. Вайна хаа деза уьш хIун деш бу, хIун дан дагахь бу. Ур-атталла, дийца деза, дукхах болчу нехан йолчул а церан бакъонаш кIезиг хиларх лаьцна.\nЧабаев Лоьми, Норвегехь тхов-кIело кхаьчначех нохчийн мухIажарех ву. Цигарчу хьал дика девзаш иза хиларе терра, Маршо радионо хаьттира цуьнга, нохчийн мухIажараш цIабахийтарх лаьцна. Коьртачу декъана, Кремло Европехь дIакхоьхьучу политикица дузу цуо, нохчий цIахьовсор:\nЧабаев Лоьми: 3-гIа, 4-гIа шо а ду ала мегар ду, нохчаша и баланаш буьйлабелла. Цуьнан йоьхьиг муха яра аьлчи, кхузахь харжамаш беш тIаьхьарчу 8 шарахь Iедалехь лаьттина партешкахь, мелла а, кеп-кеппара бара парламентера депутаташ. И партеш демократин принципаш тIехь лаьтташ яра. ТIаьхьуо къоман гIайгIанаш а, шайн Норвегин гIайганаш, аьлла, шайгахьа узуш, националистийн агIора узуш, оцу кепара тийжамаш болу партеш яхка юйьлаелира Iедале. Аьлчи а, яьхкира.


Дечкен-бутт 17, 2022\nКху деношкахь Москвахь йоьдучу автобусчохь националистийн къамелаш а деш, пассажирашна кхерамаш тийсина 29 шо долу Дагестанера вахархо лаьцна Калуган кIоштахь. Оцу хиллачунна тIехула бехктакхаман гIуллакх долийна къаьмнашна юкъахь гамо гIатторна, хаамбина ТАСС агенталло.\nХьалхо социалан машанашкахь видеоролик яржийра, ша дагестанхо ву боху жимстаг Москварчу автобусан пассажирашца девне вуьйлуш, националистийн къамелаш а деш. Соьцийлашна юкъахь автобус сацор тIедожийнера оцу стага. Шена дуьхьало йича, цо дIахьединера нагахь санна, ша оьрси хиллехь, ша бохург дийр дара машенлелорхочо аьлла. Цул тIаьхьа нацизмна бехке бира цо машенлелорхочуьнгахьа бевлла пассажираш.\nДагестанан куьйгалхочо Меликов Сергейс терго йира видеон, "дагестанхочо лело дезачу гIиллакх-оьздангаллица" цуьнан лелар догIуш цахилар билгалдокхуш. КъинтIера баха и нах аьлла, кхайкхамбира Меликовс. МостагIалла йа гамо гIатточу артиклехула ялх шаре кхаччалц набахтехь яккха хан кхачайо.\nГIадужу-беттан юьххьехь Дагестанерчу кхаа вахархочо йиттинера Москварчу метро чохь, йоIехьа гIо даьккхинчу цхьана пассажирна. "Стаг вен гIортарна" а, "Iедална векалшна дуьхьал ницкъбаккхарна" а аьллачу артиклашкахь бехкаш дехкина царна.\nМосквахь таксистана мах дIабала дуьхьал хиллачу кегийчу нахера бехкбаьккхира 2020-чу шарахь Пачхьалкхан думан депутато Делимханов Адама. "Грозный" телеканало цуьнах лаьцна сюжет гайтира.


"Нах осалбаьхна кхобу". ГIалгIайчохь полицина тIелатарна – 27 шо\nМагасехь 2019 шеран ГIуран-баттахь некъан полицин ханна тIелатарх долу дов теллинчу Ростоврчу Къилба гонан тIеман кхело 27 шо кхайкхийна набахтехь даккха ГIалгIайчуьрчу 27 шо долчу спортхочунна Имагожев Ахьмадна. Колониаан халачу хьелашкахь токхур ю цо и хан "полисхочун дахарна тIекховдарна а, терроран тобанехь лаьттина хиларна а".\n2017-гIа шарера схьа иттех тIелатар дина ницкъхошна Къилбаседа Кавказан федералан гонехь уьрсашца, ткъа Оьрсийчоьнан Iедалхоша динчу дIахьедаршца а догIуш, Кавказехь терроризм эшийна тоххара.\nХатI цхьаъ дуй зуламийн?\n2019-чу шеран ГIуран-беттан 31-чохь уьрсаш карахь ши жима стаг тIелетира Магасна чувуллучохь лаьттачу некъан инспекцин ханна. Талламо бахарехь, цара машен тIе тоьхна, вожийна некъаца лаьтта полисхо, цул тIаьхьа тIелетта цуьнан накъосташна. Уллехула тIехволуш хилла полисхо герз детта хIоьттина оцу шинна. Цунна шена а йина уьрсаца яйн чов. Иштта лазийна кхо некъан инспектор, царех цхьаъ кхелхина. ТIелеттачех цхьаъ, Мизиев Микаил, вийна, шолгIаниг, Имагожев Ахьмад, йина чов а йолуш, дарбан цIийне кхачийна\nЗулам динччу муьрехь машанашкахула сурт даьржира, Мизиев а, Имагожев а вара карахь уьрсаш а долуш, лаьтташ, царна тIехьа дара гойтуш этIийна Оьрсийчоьнан паспорташ а, магош йоцчу ДАIИШан байракх а. ТIаьхьо даIишхойн тобано шена тIеийцира хилларг, амма дацара далош цхьа а тоьшалла.\nТIаьхьо гучуделира вийна волу Мизиев Микаил ГIалгIайчуьрчу вахархочун Мизиев Мохьмадан гергара хилар. 2017-чу шеран ГIадужу-баттахь Мохьмад а летта Яндарехь некъан инспекцин постанна тIе, бохура. Талламчийн версица, Мизиев Мохьмада а тоьхна хилла машен полисхочунна тIе, тIаккха машена чуьра ара а иккхина, урс диттина шина инспекторна. ТIелеттарг вийна циггахь.\nЦул тIаьхьа бутт баьлча, 2017-чу шеран Лахьан-баттахь, оццу Яндарерчу ханна тIелетира ши стаг. Цара молханах юьйлина коьчал эккхийтира, йохийра инспекцин гIишло. Лаххара а 5 Iедалан белхахо лазийра, царех цхьаъ дIавелира дарбан хIусаме кхачавале, ткъа тIелеттарг а велира эккхарехь. Цуьнца хилла шолгIаниг воьлла хилла герз детта, вийна полисхоша.\nЗулам дина аьлла, цIерш хазийра Карабулакерчу 21 шо долчу Куштов Исламан а, 27 шо долчу Мурзабеков Мохьадан а. ХIетахь ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека цхьаьнадоьзна ду, бохура, Яндарехь дина ший а зулам.\nНах осалбаьхна кхобу, иштта ду дахар Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а\n2019 шеран Дечкен-беттан 24-чу дийнахь дира некъан инспекцина рогIера тIелатар, амма – Нальчикехь. Вевзаш воцу виъ стаг тIелетта хилла машенашка хьуьйсуш Iачу инспекторшна. Вийна цара цхьа полисхо. Инспекторша герзаш диттина вийна кхоъ, воьалгIаниг дIаваьлла дарбан хIусамехь. ТIелетта вий а вара ГIалгIайчуьра.\n"Кхеташ дац дуьйцург, ца карайо логика"\nБакъоларъяран "Мемориал" центран (иза арахьара агент лору Оьрсийчохь) ГIалгIайчуьрчу декъан куьйгалхочунна Акиев Тимура, кхеташ дац, тIелеттачийн лелар, логика яц цигахь, боху.\nИ кегий нах чIиръэца арабевлла а ца лелла, амма леларца ду юкъара масех юкъара хIума: уьрсаш карахь хилар, талламан версица, уьш террорхой хилар, массо 30 шо кхачанза хилар – цецвуьйлу Акиев.\nЗуламхой цхьана могIара бохуш кхин цхьа битам а бу: цкъа а зуламаш дина нах бац уьш, ца хилла полицин тергамна кIел хьалха, боху бакъоларъярхочо.\nИдеологино, лелаш йолчу харцонаша а тоьтту кегий нах зуламашна тIе, аьлла хета Free Russia Fondation цхьаьнакхетараллерчу талламчина Соколов Денисна. "Ша тайпа догдилларан болам" бу ницкъхошна тIелетарш дар, цо тидарехь.\nЗуламаллин идеологин хьасташ кхин ю – социалан псхолигица, политикаца, дахарехь хуьлучу тIеIаткъамашца\n"Нах осалбаьхна кхобу, иштта ду дахар Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а. "Iалашонаш яйначийн синдром" олуш термин ю. Кегий наханна дахарехь некъаш цакарор, уьш бацар, сатийсамаш кхачор ду царех доьлларг", — боху Соколовс.\nСоциалан маьIнехь когахIотта аьтто цахилар, къоьлла даима а йозало радикализацица олийла дац, зуламаллин идеологин хьасташ кхин ю – социалан псхолигица, политикаца, дахарехь хуьлучу тIеIаткъамашца йоьзна хуьлу уьш, чIагIдо конфликтийн анализан, царна дуьхьалояран Центран куьйгалхочо Сокирянская Екатеринас.\nКъилбаседа Кавказехь дIаяьхьначу леринчу операцийн хьокъехь хаам баржийра Зазадоккху-баттахь федералан гонерчу президентан векала Чайка Юрийс. Цо бахарехь, 2020 шарахь ницкъхоша 1500 лерина операци дIаяьхьна, вийна 45 тIемало, лаьцна ницкъхошна, маьршачу бахархошна тIелетарш дан кечлуш хилла 113 стаг.\nОьрсийчоьнан куьйгалхоша кест-кеста дIахьедо, Къилбаседа Кавказехь терроран бенаш хIаллакбина, олий, амма оцу юкъанна сих-сиха лелха лиэтарш Iедалхошний, цара террорхой бу олий бозуьйтучу наханий юкъахь. Оцу бахьанашца кхелашка кхуьйлучара даима а санна дIахьедо, шаьш харцонца хьийзадо, шайна тIехь гIело латтайо, олий. Бакъоларъярхоша тидарца, хIоьттинчу оцу хьоло радикализаце дуьгу халкъ.


Динул-Ислам - Хьадис - Iумдатул-ахькам - Имам Iабдул-ГIаний ал-Макъдисийн дошдолор\nИМАМ IАБДУЛ-ГIАНИЙ АЛ-МАКЪДИСИЙН ДОШДОЛОР\nХастам бу АллахIана, Паччахь волчу, массо хIума Шена муьтIахь хилла волчу, Ша́ цхьаъ волчу, массо хIума Шен паччахьаллийна кIел далийна волчу. Ас тешалла до АллахI воцург кхин дела ца хиларца, Ша́ цхьаъ ву Иза, накъост а вац Цуьнца, стигланийн а, латтанан а, цаьршинна юкъахь долчу массо хIуманан а Эла ву иза, нуьцкъала верг ву Иза, дуккха гечдийриг ву Иза. Кхин а ас тешалла до Мухьаммад Цуьнан лай хиларца, Цо шена хаьржина, къастийна Цуьнан элча хиларца. АллахIера къинхетам а, хазчу хасторца хастор а, уггар лаккхара даржаш а хуьлда-кх цунна. Цунна а, цIена а, дика а хилла болчу цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\nЦул тIаьхьа… Сан цхьаболчу накъосташа дийхира соьга, ахька́маш (хьарам-хьанал, дан дезарг а, дича дика дерг а, мегар доцург а, ца дар дика дерг а) довзуьйтуш долу хьадисаш доцца гулдина яздахьара аьлла, шина имамо дийцина долу: Абу IабдиллахI Мухьаммад ибн ИсмаIил ибн ИбрахIим ал-Бухарийс а, Муслим ибн ал-Хьадджаж ибн Муслим ал-Къушайрий ан-Ни́са́бу́рийс а. Ас жоп делира цуьнан дехарна, цунах пайда хиларга догдохуш.\nАллахIе доьху ас Цо хIокхунах вайна пайда бар. Вайна а, хIара яздинчунна а, хIокхуьнга ладоьгIначунна а, хIара дешначунна а, хIара дагахь Iамийначунна а, йа хIокхунна тIехьежначунна а. Кхин а доьху ас Цуьнга, Цо хIара Шен доьхьа дар, зовкх долуш йолчу ялсамани чукхачарца Цо Шена гергахь хIокхунца вайна толам хилийтар а. Бакъдолуш, Иза кхачаме а ву вайна, дика доладархо а ву Иза.


Шема шаьш нохчий хьовсорах Iедало дозалла до. Амма къомо - сагатдо. ХIинцц-хIинца билгалдала доьлла, цига хьажийнарг 500 хилар а, уьш цига хьовсош видеоца гойтинарш лецнийла а, Шема баха ца лиинарш белхашкара бохийна хилар а. Ткъа хIун хета махкахрчу могIархошна? Иза теллира Маршо Радионо.\nШема хьовсийначу вежарех боьлху нохчий\n«ТIамо стаг вина вац, тIамо стаг вийна». Заманан йохаллехь тIеман къахь лан Iеминчу халкъан кхетамехь,цуьнан барта кхоллараллехь, ишта кица хилар лаа дац, гарехь. Историн говзанчаша даре а деш,вайнахана зеделла хIума ду тIамо къоме заздоккхуьйтуш цахилар, мелхо а и заза дожа а деш, байш дебош,орам бакъош хилар. Хьахаделлачу цу бакъдолчуьнан лазаме тоьшалла ду кху тIаьхьарчу ткъех шерашкахь, хенал хьалха эзарнаш, бехк-гуьнахь доцу маьрша бахархой а тIехь, Iожалле кхачош, махкахь кхихкина тIемаш а.\nКху чохь тIеман эрчонаш гарал сов шатайпа ламаст а хилла дIахIоьттина бертахь а,бертаза а нохчийн кегийрхой шайбоцчу,хийрачу тIемашка хIиттар а: цунна масал Къилба ХIирийчоь, Украина, юххерчу Малхбалера Шема пачхьалкх.\nИ тIаьххьарниг, Iаьрбийн пачхьалкхера тIом бу тахана махкахь шуьйра бийцаре баьккхинарг, цига ницкъаллин структурашкахь гIуллакх деш болу бIеннашкахь вайнехан кIентий хьовсор бахьанехь.\nУьш шайн лаамехь бахана я омра а дина дIахьовсийна? Цу хаттарна официалан цкъачунна жоп дац,бакъду, дукхахболчу махкахошна ца тайна,нохчийн кегийрхой и гена некъ бадийна, хийрачу мехкан тIаме кхачор. Церан хьокъехь, цIе а юьйцуш, шайна хетарг ала хIуьттурш дукха бац. Амма массара бохург санна къобал дац Шема пачхьалкхан тIам тIе нохчийн кхийлар.\nВахархо: «Гойтуш бара .Дукха-м бара уьш. Ма кхоам бара церан…»\nЯхархо: «Нохчийн кIентий ци цабахийтарх хIума-м дацара. Кху чохь лайнарг тоьур дар-кх».\nВахархо: «Дош аьлла вист дIа-м хир вац со церан хьокъехь. Суна бе дIа-м дац, шайна луъург дахьара цара!»\nВахархо: «Ца лозу корта бехкар ду. Ницкъала бигна бохуш а дуьйцу. Нохчийн тIом бац иза. Царлахь баларш дукха хиларна кхоьруш ву-кх со. Цу бухахь берш шайн са а дIадала кийча тIемалой ма бу».\nОьрсийчохь стеган дахар мехала цахетарца дузу Iаьрбийн пачхьалкхан тIаме низамхой хьежор Соьлжа-гIалин кIоштерчу вахархочо Нурадис. Цунна моттарехь тIемаш а ду тахана цхьа бизнес санна,хьал цахуург дуьхе ца кхуьуьйтутаро,ницкъ болчара шайна сане дерзийна.\nНуради: «Церан болх бу иза. Царна цига бахча ахча ло. Шайна луъуче баха маьрша ма бу уьш. ХIара зама ша а ю бизнес. Аьтто,таро йолчеран карахь ду дерриге а. Шайна ма тов цIе тилла йиш а ю церан. И тайпа нах белча а пусар деш а ма дац тахана Оьрсийчохь. Цига ваха мел луъучеран гIазот хуьлда везан дела».\nТIамах мелла а шуьйра, шен къомана и тIемаш,цхьа хан мосазза йолу,юх-юха а бале довлуш хиларх, дийцира суртдиллархочо,хьехархочо Пашаев Абус. Шен аьллар тIедаьлча, бохура цо, кхерам бацара цхьа нохчо хийрачу тIам тIе хIотта Iалашонца махках валарна. Абу ву дуьйцуш.\nАбу: «Шина тIамах чекхдевллер-кх тхо. Со поцивист ву, вуьшта аьлча со тIеман дуьхьалонча ву. Ас мел бина болх, ас мел яздина сурт цу тIамна дуьхьала ду-кх. И къизалла ас гайтина сайн суьрташкахь,цу тIамо адамаш тIехь доккхуш долу эра. Деллахь сунна-м ца лаьара уьш цига боьдийла. Со цу тIамах ведда лелла-кх,юххера, чуьра гергара нах,герз диттина, байа а байина.\nСуна царех къа ма хета. Тхуна ма ца веара цхьа. Жима къам ма ду тхо. Вовшийн лардан ма деза. Ма йиш яцара. Цу эскархойх цхьаберш мел товш бу,даккхий догIмаш а долуш. Кхоам бац церан!\n«Вайн дахар беца тIе диллина тхи санна бен дацахь а, хIетте а…» яздина-кх, шен кIант вийна карийча японан байтанчо Кабаясис.\nКхечаммо аьлла тIаккха: «Ша дуьненан Iаламах дуй ма баара, цуьнан вист цахилар ма дара цуьнан дешнел говза…» Суна вайнах кхуззахь маьрша бехийла лаьар-кх! Вовшийн дашар а долуш,дешнаш а ца кегдеш,тIамах цхьа цецваккха а ца гIерташ, низамехь а долуш,маьрша а долуш…Сонталла дика яц. Дала диканца дIаберзабойла Шемара тIом… И эскархой могуш-маьрша цIехьа берзабойла».\nКху тIаьххьарчу 22 шарахь махкахь а, махкал а арахьа а тIемашкахь белларш, байнарш, мел бу а ца хууш чот йоцуш дукха хиларна,къамел дечеран юкъара цхьа лазам бара- Iехийна,тилийна,бертахь я бертаза тIаме хIитта кхаж баьллачарех къахетар.»Шайна хьалхара а, баркалла хир дойцуш, нахана хьалхара а, тIеман кIуркIаманех бийла, эга хIун даьлла хилла те нохчашкара бохуш хеттаршка буьйлу жимма а хиламех кхуьуш берш. Амма и санначеран дехаре аз хаза луурш урхаллин мукъ карахьболчарлахь хуьлчух тера дац.\nОьрсийчоьно шайн кеманашна Шемахь тохарш дарх ларло Iамеркахой\nШема боьлху нохчийн гайтинчарна а, цига баха ца лиинчарна а - таIзар


Гайтукаева Э. "Хьехархочух йозу кхане" - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nГайтукаева Э. "Хьехархочух йозу кхане"\nИ ши мог1а шена юкъара вай схьаэцначу байтехь поэто говза гайтина хьехархочун белхан башхалла. Кхиболу нах бийшина болуш, лампанийн серлонаш йоцчу ламанан йоккхачу юьртахь «къеггина нур догу корехь», цу ц1а чохь «цхьаъ-м 1аш ю кехаташ хоьрцуш». «Ойланийн дарцо тем бойуш йолу хьехархо тховса йижна яц», берийн г1алаташ къасто дезаш ю иза, «лерина лехна». Шен хьехархочун лаккхара мах хадабо поэто: «Соьгахь ду ахь хьехна къилба», – аларца.\nХьехархочун декхарш дуьззина кхочушдан хьажар, ша дийрриг лерина, 1аьвшшина, дар – уьш бакъволчу хьехархочун билгалонаш ю аьлла хета. Муьлхачух ала мегар ду бакъволу хьехархо? Лахахь оцу хаттарна доцца жоп дала хьожур ю со.\nХ1оранна а дагайог1у-кх шен школа. Тайп-тайпана уьш хиларе терра, башха-башха дагалецамаш буьсу вайн хьехархойх лаьцна.\nХьехархочо берийн синош, амалш, цаьргахь диканиг кхиадо. Сийлахь а, жоьпалла доккха долуш а болх бу цуьнаниг.\nК1орггера хаарш хила деза, дикачух даима догтешна а волуш, бераш даима хьалхахьа дуьгуш, шен балхах самукъадолуш, берийн психологи дика евзаш, царна чулацаме урокаш луш хила веза бакъволу хьехархо.\nСайн кхетамехь, хьехархочуьнгахь ца хилча ца долу:\n- берашца болх бан ох1ла хилар;\n- жоьпаллин т1ег1а лакхара хилар;\n- адамашца тарлуш, уьш лоруш хилар;\n- шен хаарш тоаме ца хеташ, даима а керланиг хаа лаам болуш, шена цахуург хаа т1аьхьаваьлла хилар…\nХ1уманна бендоцуш хила-м маггане а мегар дац хьехархочунна. Иза иштта хилахь-м, цуьнан дешархой а хила герга ду дешаре, дахаре бендоцуш хьоьжуш. Шен болх хьанала бан хьожуш хила веза хьехархо.\nКъаьсттина доккха жоьпалла ду ненан меттан хьехархочунна т1ехь. Мотт д1абаьлча, къам д1адолу. Г1иллакх-оьздангаллин бух а бу мотт. Шен ненан мотт дика хуучу, шен ненан маттахь ойлаечу берана дика 1емар бу кхиболу меттанаш, 1илманаш. Цундела ларамаза дац аса нохчийн мотт, литература хьехар сайн говзалла харжар. 40 шарахь сов школехь нохчийн мотт, литература хьехна х1инца пенсехь волчу сан ден дас. 25 шарахь гергга дешаран хьаьрмахь къахьегна сан дас. Школехь ненан мотт хьоьхуш ю сан шиъ дейиша, хьехархо ву сан деваша а. Царах х1орамма а, ткъа иштта аса а вайн университет чекхъяьккхина. Кху шарахь Соьлжа-\nГ1алара университет чекхъяьккхина сан вашас а, йишас а. Т1аьххьарчо караерзийнарг а нохчийн меттан хьехархочун говзалла ю. Аса иза дозаллина а, тхешан хьуьнарш гайта а ца яздо. Оцу дерригенца доьзна сайн жоьпалла доккха ду, аса 1аламат дукха къахьега деза, бохург ду сан иза.\nДеша лаам болу дешархой дукха бу вайн. Уьш-м, берриге бохург санна, хуьлу дуьххьара школе баьхкинчу хенахь деша сатесна. Кхид1а, мел халахеташ делахь а, цхьацца хьелаш бахьанехь вочу аг1ор хийцамаш а хуьлу цхьаболчийн.\nБакъволчу хьехархочун декхар ду-кх т1аккха, оцу дешархочун дахарехь даима дика хийцамаш хилийта хьажар, ша беш болу болх лерина бар.\nМуьлхха а болх бан беза кхачам боллуш дика, амма хьехар – иза шатайпа г1уллакх ду. Цунах йозу вайн кхане. Бусалба дино беза лору хьехархочун болх. Веза-Сийлахьчу Дала аьтто бойла доггах болх беш волчу хьехархочун кхиамашка кхача!


Гезгмашин-бутт 22, 2013\nОьрсийн телевизионехь "Голос" къийсамехь йиш локхуш ву Умханов Шарип, 2013\nОьрсийчохь дIахьучу «Голос» къийсамехь дакъа лоцучу Умханов Шарипан дахарехь, мел лаххара а, баккхий хийцамаш буьйлабелла. Москох-гIалахь, оьрсийн хьалхарчу телевизионехь дIахьучу Голос къийсаме го баьккхина кхаьчна иза.\nШи шо хьалха Маршо радионо дийцинера цунах а, цуьнан тамашийна хазачу озах а лаьцна.\nСултанов Ахьмад: Умханов Шарип, Нохчийчохь дукха дика воьвзуш иллиалархо вацара, и «Голос» цIе йолчу программехь гучуваллалца.Амма, кхоллараллехь болх бечу, къаьстина эстрадехь болчарна, хууш дара, Украинехь чIогIа хаза а, дика а аз долуш цхьа нохчийн кIант вуйла.\nНохчийчоь - Умханов Шарип Соьлж-гIалара кеманийн портехь, 09Ман2012\nСуна сайна а, доьххьара цуьнгара интервью эцале иза воьвзира, Соьлжа-гIалахь караоке-бар чохь. Микрорайонехь, «Грозный-сити»олучу самукъдаккхаран центрехь дара иза. Дуккха а наха, хуучара а, луучара а эшарш локхуш йоккха гIовгIа яра оцу сарахь цу чохь. Кхечу метте даха деза вай,тхайн хьешашцаний, тхо гIовтта тохаделлачу хенахь, цхьана кIанта микрофон схьа а эцна, йиш лакха йолийра. Локхуш яра, йоьвзучу«Скорпионз» тобан йиш.\nМукъамаш буьйлабелла, аз озошшехь, чуьра нах дIатийра. Цо эшар локхучу хенахь мотталора, цуьнана аз хIинца, хIинца хедара ду, амма, кхиъ-кхиъ лаккхара тIегIа оьцуш, лекхира цо. Цхьа жимма а музыкаца бала болчуьнна къаьсташ дара, оцу кIента аз, барам боцуш аьлча нийса хира дац, цуьнан диапазон дукха йоккха юьйла. Шиъ-кхоъ йиша лекхира цо, оцу сарахь. Цул тIаьхь, микрофон цхьанна а стага кара ца ийцира. ТIаккха кхийтира со, караоке-барашкахь, боьвзучу йишлакхархошка, эшарш хIунда ца локхуьйту. Нахана, эхь хета, цул тIехь, лакха. Оцу сарахь цо дIааьллачу эшаршна юккъахь яра хIинца оцу проектехь цуьнан хьехархо волчу Градский Александра дIаолуш йолу «Как молоды мы были».\nАла догIу и эшар мьулха-муьлху а лакхархочуьнга дIаалалуш яц. Оьрсийчоьнана эстрадехь иза дIааьллчарах ву, масла дуьлненехь воьвзуш волу бас Хворостовский Дмитрий. Амма, оцу эшаран уггаре а лекха нота цо а ца олу. Ткъа, Шарипа, ловзадо шен аз, ма луу, цуьнан таро мел ю.\nМаршо радио: Романашкахь, киношкахь а дуьйцу, ша вовзийта гIерташ, йишлакхархочо мел когаш бетта. Цхьаммо тоьттуш, гIортор еш ца хилча, уьйр-зIенаш йоцуш, шоу-бизнесе ца кхачало, цIеххьана ирсо ирх ца кхоссахь. Умханов Шарип цIеропшта тIехь вевзичхьана дуьйна, цуьнца доттагIалла лелош ву Хасиев Лоьма. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь цо дийцира, Шарипа юх-юха а Москоха бина хиллачу некъах а, ирсан тIам лаца гIертарх а.\nШарип оьрсийн телевизионан хьалхарчу каналехь хезначу нохчийн, юьхьанцара, дог айаделлера шен махкахочух. Массарна а хаьа, къомах нохчий хилча, къаьсттина Оьрсийчохь, толаме кхачар эзарза чолхе долуш хилар. Тидам бира, композеро Градский Александра «хьо стенгара ву?» аьлла деллачу хаттарна жоп луш, шен эвла а, республика а хьахийначул тIаьхьа, цо «Россия» аьлла дош тIетохарна. Гуттар чехон Iеминчу нохчийн дакъазалла лору иза, Европехь тхов-кIело карийна ехачу, кардиолог лоьро Фатимас.\nНохчийн мукъамийн радион директорна Джанхоев Абуна хетарехь, кхин цхьа йишлакхархо ву нохчашна юкъахь, ишта хаза аз долуш.\nАюбов Мусана дуьххьара Украинехь гина Умханов Шарип.\nАюбов тешна ву, Умханов Шарипана Нохчийчохь болх-некъ карорг хиларх. Амма, Москох кхаччалц некъ бичий бен хIунда ца вевзина оццул хаза аз долу жимастаг, бохучу хаттарна дала жоп цхьанне а ца хилира. ТIемаш бу бехке? Я, цхьа нохчо, вала а волуш, вукху нохчочунна реза ца хилар? Я, Москохо туху доза ду, нохчашна юкъара бовла магочу, похIма долчу нахана? Цундела-м ца ваханера те, Соьлж-гIалахь кхин дан амал ца хилла, дегабаам бина хилла йишлакхархо Магомаев Муслим Азербайджане? Велла дIаваллалц, азербайджанхо ву ша бехира цо. Веллачул тIаьхьа, азербайджанхоша цуьнан доккха сий деш, дозаллица дIа а воьллира. Дуьненахь а сий-ларам хир болу нах дукха ца хуьлу. Амма и тайпа стаг шен ву ала лаьа муьлххачу а къомана.\nПрограммехь хазийтина Умхановс локху эшарш:\nMaybe you, Maybe I\nНич Яка Мисячна (украинхойн маттахь)