Илларионовс тидаме эца деза боху, Оьрсийчуьрчу Iедало масал эца бохуш хьалхатоьтту турпалхой муьлш бу бохург.\nТаханлера Оьрсийчоь а, Нохчийчоь а хьахош, церан кхолламех ойла еш цхьана хIуманна тIе тидам боьду, къаьсттина Советан заманахь баьхначу нехан. Иза ду Путин Владимир Оьрсийчоьнан пачхьалкхан коьрте хIоьттинчул тIаьхьа цу пачхьалкхерчу куьйгалхойн хатI хийцаделла хилар. Цхьа тамашийна литтинча санна цхьаьтера амалш а, лелар а, кхетам а болу нах хетало тахана Оьрсийчохь массо а тIегIантехь урхалла дийраш.\nИза муха нисделла? И хаттар делира Маршо Радионо вевзаш волчу Оьрсийчуьрчу оппозицин жигархочуьнга, 2000 - 2005-чу шерашкахь президентан Путинан хьехамча хиллачу Илларионов Андрейга.\nИлларионов: "ХIора стага ша лелочуьнца шена гонаха хIоттадо ша санна дерг. Да-нана гIерта шайн бераш кхето, уьш муха хила деза бохучух. Оцу кхиоран процессехь шаьш кхио гIерта уьш шайн берпшца цхьаьна. Эр вай, кхин а гIоле хилийта а лаьа царна шайн бераш шайл а. ХIунда аьлча, хьоьга хьайн дахарехь цхьаъ дан ца делча хьо сатесна хуьлу "сайн кIантехула я йоIехула кхин а гIоле далур дацар-те соьга иза" олий".\nШаьш Iедале кхаьчча изза до политикаша а, боху Илларионовс.\nИлларионов: "Цара шайна гонах кхуллу, шаьш лелочуьнца, шайх тера болу нах.\nИлларионов: "Вайна гуш ду турпалхо ву аьлла схьаоьцуш хилар я малар мелла кеманхо, Литван территори тIе кема охьадожийна волу, я капитан, Норвегин портера хIордакема дадо гIоьртина волу, я "дада" Хьасан, зуламхойн лидер волу, я Япончик, я Тайванчик... И тептар чакхе йоцуш ду".\nСоветан заманахь коммунисташа масал эца бохуш хьалхатоьттуш хилларш, дIоггара бакъболу турпалхой ца хиллехь а, цаьргахь мухха хиллехь а ларам бан мегар долу хIуманаш дара, боху Илларионовс.\nИлларионов: «Тидам тIебахийтал аш! Советан заманахь коммунисташа хьалхатоьттуш хилла турпалхой, мел ша-тайпа хиллехь а, мел уьш баккъалла а боцуш хиллехь а - уьш бара 28 панфиловхо, Космодемьянская Зоя, Гастелло Николай - царах цхьаболчара баккъалла а хьуьнарш гайтинера, уьш хьакъ долуш бу сий деш дагахь латтон.\nЦхьаболу хиламаш ца хиллехь а хилла бохуш кхоьллина бу. Амма цу хенахь хиллачу пропагандо билггал турпалхочун васт кхоллар. И турпалхо кийча вара шен дахар а, бахам а, доьзал а, могашалла а дIаяла Даймахкахь а, дерриг дуьнентIехь а сирла кхане хилийта».\nКарарчу хенахь Оьрсийчохь долчу Iедалан турпалхой муха бу а дуьйцу Илларионовс.\nИлларионов: «Кху режимо махкана хоржу масалш кхоччуш кхин ду. Церан кхин амалш ю. И амалш ю криминалан а, криминалан билгалонаш йолчу а дуьненан. Иза ву "Брат" а, "Брат-2" филмийн турпалхо. Уьш бу цIена криминалитетан векалш я "шпана" олучу нехан векалш, бакъболу криминалан авторитеташ хила сатуьйсуш болу»\nНохчийчоьнан куьйгалхо цу тайпачу нехан амалш йолуш хилар а ларамаза дац аьлла хета Илларионовна. Цуьнан бахьана иштта дуьйцу цо.\nИлларионов: "Цу тайпа стаг Нохчийчохь карор хила ма доггIура дара. ХIунда аьлча, карарчу хенахь Оьрсийчохь йолчу режиман лидеро болх бойла дацара, масала, Дудаев ЖовхIар а, Масхадов Аслан а санна болчу Советан армин эпсаршца. Ткъа, юккъехула аьлча, ницкъаллин структурийн векалш ма бара уьш.\nЦо цхьаьна болх бойла дацара цаьрца, хIунда аьлча, и шиъ Оьрсийчоьнан армин эпсар хиллехь а, моралан а, оьздангаллан а мехаллаш йолуш вара. Цаьрца къийса а мегар дара, цара бохучун реза хила а мегар дара, амма Оьрсийчоьнан я Советан армин эпсар шен гIиллакхаш долуш вара, этикан бух болуш и шиъ хиларна уьш партнераш хуьлийла дацара карарчу хенахь волчу Оьрсийчоьнан куьйгалхочуьнца болх бийр болу".\nКху деношкахь шен социалан машанашкарчу цхьана агIон тIехь Илларионовс зорбане даьхна Левада-центро Нохчийчоь йозаш йоцуш хилар муха тIеоьцур дара Оьрсийчохь бохурчун хьокъехь 13 шарахь бинчу талламан жамIаш.\nЦаьрца а догIуш, 2000-чу шарахь дуьйна Нохчийчоь йозуш йоцуш хилийта еза аьлла хетачу нехан терахь 62 процента тIера алсамдаьлла 2013-чу шарахь 76 проценте кхаччалц.\nЛевада-центран талламо гайтуш ма хиллара, 20 шо хьалха, 1997-чу шеран Гезгмашан-баттахь, Нохчийчоь дIакъастар ловр долуш бара Оьрсийчохь 85 процент бахархой.


Кицанаш нохчийн маттах лаьцна\nКицанаш нохчийн маттах лаьцна\nКонтакташ. кх. Ошаев Халида шен «Алун шераш» роман оьрсийн маттахь язйина, цуь-нан нохчийн маттахь долу гочдар авторизаци йина дара.Къинхьегамах лаьцна кицанаш: «Аьхка мало Iай хало» «Тахана дан мегадерг кханенга ма тетта» «Халххе гIаьттинчу Iуьнан жий шала бехкина». дI. Дукха дезаро кIезиг дезийтина. Ненан сий Хаза дешнаш ду нохчийн г1араваьллачу яздархочун Айдамиров Абузаран г1иллакх-оьздангаллех лаьцна: «Нохчийн халкъо шен машаречуЦо далош долу кицанаш, х1етал-металш, юьйцуш йолу байташ ц1енчу нохчийн маттахь, ц1енчу дог-ойланца, даггара юьйцу. «Нохчийн йозанан устазах» лаьцна ала хьакъдолу дешнаш карийна халкъан поэтана Хатуев 1абдулхьамидана.Цкъа цхьа дика нохчийн маттахь. Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, Iалашбахь, Цу халкъан паргIато Цхьаммо а хьошур яц. 1алам,акхарой,олхузарш нохчийн маттахь.Нохчийн кицанаш. Нана Дикачу ненан — дика йо1 хуьлу, хазачу ненан — коча йо1 хуьлу. Хьовса вай, вайна муха хаьа царах цхьадерш. Куьг а лаьцна воккхуш кет1а, Шена санна б1аьра хьежа, Махкана со ваца велча-. перевод: "Хороший сосед — доверие, плохой сосед — поражение".Чеченские пословицы - Нохчийн кицнаш! Про орлов - Аьрзунах лаьцна! Нохчийн кицанаш (Чеченские пословицы) с подстрочным переводом.«Нохчийн къоман гIиллакхаш».Команда Шалинского района,2016г. Х1окхуьнан а, кхин д1айолчу шифрийн а маь1на далийна, Билгалдаккхаран " Кицанаш" ц1е йолчу декъа т1ехь Динбухка. Вайнеха кицанаш.\n4. Жимачух хуьлуш ву воккханиг а. Discussion in Чеченцы started by skitalec, 12/11/15.2. Дуьненан массо а маттахь дека тешамечу доттагаллех, цуьнан дерриге а къардечу нуьцкъаллех лаьцна иллеш.8. Цул совнаха, нохчийн маттах лаьцна талламаш беш Инстаграм chechenstatus Нохчийн кицанаш.Нохчийн кицанаш chechenstatus. Дикачу пхьидо шен 1ам хестабо. Рассылка. 60. Кицанаш.\nЖурналах лаьцна. Ц1ахь бан болх ишта хир бу. Нохчийн мотт 1аморан интернет-портал urok95.ru НОХЧИЙН ХАЛКЪАН КИЦАНАШ. Мехка доцчу иэро пхьагал ца лаьцна. Тхоьца зIене довла. Нохчийн маттахь грамматически родаш а, родийн чаккхенаш а яц, цундела вай нохчийн маттахь ца язйо родийн чаккхенаш. Аьрга стом санна муьста ма хила — церг тоьхтоьхначо д1атосур ву хьо. Нохчийчоьнах назма аьлла Как считать по-чеченски? - Нохчийн маттахь муха дагар до? Фонетика урока. Нана йолчохь йовхо ю, серло ю, машар бу. 4. Главная страница » Культура » Нохчийн маттахь жайна.Цунах лаьцна хаьттича цо аьлла : Баккъалла а, АллахI массо хаза куцош долуш ву, хазалла дезаш ву, цундела , со сайн Далла хазлуш ву. Шен меттан сий дечу халкъан мотт хьалдолуш хир бу. Хьайн ненан мотт хаахь , ас дозал до хьох, Даггара и безахь, ас хастам бо хьуна!Маттах лаьцна дукхе-дукха кицанаш, дийцарш, иллеш дитина вайна вайн дайша. «Нохчийн мотт бицбар вайна эхь ду Вайн нохчийн мотт, яхь, г1иллакх-оьздангалла юхаденъярехь, вайн къам ч1аг1дарехь къахьоьгур долуш ву со, цу т1ехь накъосталла оьшучунна аьтто бан бакъо а, таро а йолуш а ву со» -Вайн поэташа муха хестина нохчийн мотт? -Маттах лаьцна кицанаш хьанна хаьа?Тхайга хьехархочо ма-аллара, нохчийн маттахь кицанаш а, иллеш а, эшарш а д1язйира.Х1инца уьш пайде хир ю сочинени язъеш. Ша хууш волчунна вайн нохчийн мотт. Нехан махкахь эла хуьлучул, шен эвлахь лай хилар тоьлу. Даудова З. Халкъана 1ЕР-ДАХАРЕХЬ зеделларг даймохк Г1ИЛЛАКХ, оьздангалла дешар, хьекъал, кхетош-кхиор доьзал3. Нохчийн кицанаш/Чеченские пословицы. Чем Вы занимаетесь?. Ц1ийнах идда бежана берзан бага дахна. Цхьа стаг хасто лиъча, олуМахке болчу безамах лаьцна дуккха а дийцарш а, кицанаш а ду нохчийн барта кхоллараллехь. Нохчийн кицанаш(chechenstatus),Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, Iалашбахь,Цу халкъан паргIато Цхьаммо а хьошур яц. Доьзалах лаьцна кицанаш: Дений, нанний муьт1ахь боцу доьзал мостаг1ий бу. Нохчийн кицанаш Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, Iалашбахь, Цу халкъан паргIато Цхьаммо а хьошур яц.Нохчийн Кицанашok.ru/marsho95/topic/65560706162703Нохчийн Кицанаш Дика лулахо — тешам, вон лулахо — эшам. 1.Дуьнен чохь адамийн дахаран хьелашкахь уггар дезаниг х1ун ду? 1.Нохчийн маттахь даккха: Ученье- свет, неученье-тьма (дешар-серло, цадешар-бода) Поступай так,как хочешь ,чтобы поступали с тобой(хьайца нах дика2. Изучать чеченский язык теперь легко и просто! Специальный проект Министерства образования и наукиГузуев Ш. Мехка доцчу иэро пхьагал ца лаьцна. . Хьара йина 4 «б» классан дешархочо Джамбулатова М. Нохчийн маттахь, Нохчийчохь арахоьцуш ду газеташ («Даймохк», радиогазета «Чечня Свободная (Маьрша Нохчийчоь)» кхин а)Яздархочо К. 19:23. Нехан махкахь эла хуьлучул, шен эвлахь лай хилар тоьлу.Нохчийн фольклор. Тхох лаьцна. Далийна ц1ердешнаш дукхаллин терахье даха, царех шиъ легадеНохчийн маттахь ц1ердешнийн: А) ялх грамматически класс ю -Вайн поэташа муха хестина нохчийн мотт? -Маттах лаьцна кицанаш хьанна хаьа?Тхайга хьехархочо ма-аллара, нохчийн маттахь кицанаш а, иллеш а, эшарш а д1язйира.Х1инца уьш пайде хир ю сочинени язъеш. - Иштта-м дара иза, делахь а вайн Даймахке кхочуш х1умма дан а дац: вайн хаза, лекха лаьмнаш, баьццара хьаннаш, шийла шовданаш, вайн дайша дитина хаза г1иллакхаш, вайн нохчийн маттахь дека зевне аьзнаш, цаьрца дуста х1умма дан а дац. Дешархоша йоьшу шаьш язйина байташ, нохчийн маттах лаьцна сочиненеш, дийцарш. Сайн хIора Iуьйренан назма.Руководство. Проект ю нохчийн маттахь.3. (НХК-25). Царех цхьаъ ду, вайн иллиалархочо, Усманов 1имранаЧ1ог1а хьалдолуш ю вайн нохчийн фольклор а (халкъан барта кхолларалла) Дуккха а ду вайн ира аларш, (хьекъале дешнаш) кицанаш Вуно чулацаме а, хьекъале а ду нохчийн кицанаш а, аларш а. Къинхьегамах лаьцна долу кицанаш дIадеша. Шеко яц, иза нохчийн маттахь «маршалла» бохург хилар.Башха кицанаш кхоьллина халкъо доттаг1аллехНохчийн к1ентийн кхечу къаьмнийн к1енташца хиллачу тешамечу доттаг1аллех лаьцна дукха халкъан иллеш ду. ТIаьхь-тIаьхьа чIагIлуш хилла Дийци ц1ердашах лаьцна, цуьнан терахьашца, дожаршца , легаршца хийцадаларх. Нохчийн мотт. Ненан моццал сий дан деза? Сица доцу дахар гинаШелахь, Шуьйтахь, Атаг1ахь а, Хьалха, Т1ехьа Мартант1ехь а, Толлуш нохчийн г1иллакх зийна. 4. Къинхьегамах лаьцна кицанаш: Аьхка мало Iай хало Тахана дан мегадерг кханенга ма тетта Халххе гIаьттинчу Iуьнан жий шала бехкина.Нохчийн маттахь цо уьш дIаязъяро гойту вайнехан барта кхолларалле Л. Урок йолош, оьрсийн г1араваьллачу яздархочун Л.Н.Толстойн нохчийн маттах лаьцнаАс шуна кицанаш кечдина, аш уьш нохчийн я оьрсийн матте гочдан а, церан маь1на даста а деза.Царна хала хир дац аьлла хета, нохчийн маттахь й элп массо а маьIнехь леларх кхета. Дешан толам сонтачунна бита. Нохчийн халкъан кицанаш/байташ Дешнаш Билтой-ломахь Нохчийн мотт Нохчийн маттахь Ненан мотт.Халкъан барта кхолларалла Кицанаш ,х1етал - металш.Нохчийн къоман г1иллакхех лаьцна хеттарш , жоьпаш. Толстойн боккха безам хилар. Ненан оьг1азло ло санна ю: дуккха а дог1а, амма сиха деша. кхиор нена безам кхиор, нохчийн.Нохчийн яздаохоша хаза ст-ш язйийна ненах лаьцна. Цу маттахь схьаоьцуш, цу маттахь дIаязъеш, цу маттахь кхетош бен вовшахтухийла ма дац къоман синмехаллаш: иллеш, эшарш, мукъамаш, туьйранаш, шира дийцарш, кицанаш, аларш«Нохчийн мотт бицбинера цо, ингалсан маттахь, талмажехула», жоп делла Махьмуда. НОХЧИЙН ХАЛКЪАН КИЦАНАШ Дешарх иддарг г1омато лаьцна. Мехка доцчу иэро пхьагал ца лаьцна. (АДШ-84). — Про мать расспроси, а дочь сосватай. Нохчийн маттахь дуккха а хаза ст-ш язйийна ненах лаьцна. Оьрсийн мотт ледара хаахь а, нохчийн мотт говза буьйцура цо, мет-меттахь шира дешнаш а, хаза кицанаш а далош. Нохчийн маттахь арадолучу Серло газето гIо дина керла алфавит тIеэцарехь.а материалаш ялийна автора шен книги тIехь, масалшна далийна халкъан дийцарш, кицанаш, иллеш.Услара бина болх мехала хилар билгалдаьлла. Жоьпаш ло.Схьадаийта сурташ а, видео а. Хьо говза бехийла, Сан нохчийн мотт! Сайн ненан маттахь ас язйо. Иза дуьххьарлера книга яра вайнехан эшарш, дийцарш, кицанаш нохчийн маттахь зорбатоьхна.Сталински зулам даьржинчу хенахь, 1937 шарахь лаьцна дIавигна Нажаев Ахьмад, Чувоьллинчохь 1943 шарахь кхелхина лору Нажаев Ахьмад. 371 КБ.Рад Вас видеть ХАЗАХИЙТИ ХЬО ГИНА. Нехан махкахь эла хуьлучул, шен эвлахь лай хилар тоьлу. Цундела ду нохчийн маттахь стеган дика амалш гойтуш далош хIара тайпа дустарш: «борз санна майра», «борз санна каде», «барзал дера», и. Нохчийн маттахь дуккха иллеш а ду вайн Даймахках а, безамах а, ненах лаьцна а. лаьцна кицанаш далор берашка. (НХК-25). «Саракаев Хьамзат нохчийн яздархо, оьзда стаг, бакъволу интеллигент». Нанас йина чов лаза ца лозу. Цуьнан хазна йалхо лиъна. 3. Да-нана ца леринарг, наха а ца лерина. Нехан махкахь эла хуьлучул, шен эвлахь лай хилар тоьлу.Кицанаш: Даймохк. дийцаp ст-ш йийцитаp къамел. Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, Iалашбахь, Цу халкъан паргIато Цхьаммо а хьошур яц.Ненах лаьцна хаттий дийца йоlаца захало. chechenstatus.\nПаустовскийс нийса яздина ненан маттах лаьцна дешнаш: «Хора стеган а шен маттаца йолчу юкъаметтиге хьаьжжина, цуьнан Шен хенал дуккха а т1аьхьа дуьненчу даьлла тишделла са санна къена» Нохчийн мотт! Сан ненан а, ден а, сан ворх1е ден а мотт! Дуккха а дийцина хьох лаьцна, дуккха а хьо хестош иллеш а декийна. Я много о Вас слышал - СУНА ХЬОЬХ ЛАЬЦНА ДУККХА А ХЕЗНА. а. Нохчийн маттахь дуьххьара предложенин муьлха меже билгалъяккха еза? Нохчийн маттахь предложенин меженаш къасточу хенахь, цкъа хьалха сказуеми лаха деза.Шардар 65. Адамех лаьцна долчу цIердешнийн цхьаллин терахьан цIерниг дожаран чаккхенгахьХАЛКЪАН КИЦАНАШ. И х1ун ду? Къинхьегамах лаьцна кицанаш: Аьхка мало Iай хало Тахана дан мегадерг кханенга ма тетта Халххе гIаьттинчу Iуьнан жий шала бехкина.Иза дуьххьарлера книжка яра вай-нехан эшарш, дийцарш, кицанаш нохчийн маттахь зорбатоьхна. Нохчийн зудчуьнца ца екхнарг марзо а яц, нохчийн зуда ца хьийзачу тхов к1елахь ч1аг1о а хир яц. Мехка доцчу иэро пхьагал ца лаьцна. Ненаца ю ша йолу марзо, диканиг, хазаниг. лаьцна кицанаш далор берашка дийцаp ст-ш йийцитаp къамел кхиор нена безам кхиор, нохчийн яздархоша ненах лаьцна язийнчун ст-хийн маь1ан дар.Мел хазахета и олуш. «Хьехархойх лаьцна дийца мегар ду чаккхе йоцуш» 25k Followers, 0 Following, 345 Posts - See Instagram photos and videos from Нохчийн мотт бийца (24/7—2016) (nohchi.biyca).Нохчийн мотт бийца (24/7—2016). Тхан школа чекхъяьккхинаберш а, тхан школехь доьшучуМасала, оха хаьттира оьрсийн маттахь женский, мужской, средний род ю, ткъа нохчийн маттахь грамматически классаш.\nФриланс вакансии без опыта\nПроводная гарнитура это\n7. етногенез українців за археологічними та писемними джерелами


ТӀеххьара 20 шарахь дийнна шоу-бизнесан ша кепара отрасль хилла, пекъарех йоьзна. Уьш ю, шен декъашхой профессионалаш боцу артистех лаьтта, цӀеран театраш (цӀеран шоу). Цара болх бо тайп-тайпана цӀеран а, пиротехникан а гӀирсашца. ТӀаккха а, цӀеран шоун артисташ пекъарех тӀечӀагӀдина дӀатоха мегар дац, хӀунда аьлчи цара цӀе кхаллар, цӀе аратохар бен кхин хӀума ца леладо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пекъар&oldid=1784651»\nТӀаьххьара хийцам бина 2016, 31 декабрь 16:30\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2016, 31 декабрь, 16:30.


Ассаламу Iалайкум! Коьрта-Iуьйра кхаьбча марха хуьлий?\nСхьагарехь, коьртаIуьйра бохучуьнца хьуна ала луург – хийра божаршна хьалха корта гойтуш лелаш хилча бохург ду. Вайна массарна а ма-хаъара, шена хийра боцучу божаршна хьалха (майра, да, ваша, деваша, ненаваша, и. кх. дI.) зуда коьртаIуьйра лелар къа дац, муххале а мегаш ду. Бакъду, кхиъна яьлла йолу йоI а, зуда а шен цхьаболчу гергарчарна хьалха (масала, дена а, девешина а, ненавешина а) коьртахь хIума йоцуш хилар гIиллакхе ца лору вайн къома юкъахь.\nТкъа кхузахь дуьйцург иза дац, муххале а хьарам дерг ду – шен меженаш гайта мегаш боцучу божаршна хьалха зуда коьртаIуьйра лелар, йа вуьшта аьлча, шен хIусамера арайолуш шен хьулйан еза меженаш хьулйина а йоцуш, дIакъовла беззачул корта дIахьулбина а боцуш араялар.\nИштта лелачу зудчо марха кхаьбча, марха хуьлий цуьнан цунах?\nМарха дохон бахьанех цхьа бахьана цо шегара далийтина ца хилчахьана, АллахIа тIедожийна долу парз марха тIера долу цунна, коьртаIуьйра лелаш йолуш кхобуш хиллехь а. Бакъду, и марха къобал хилар а, цунах цунна мел хилар а – иза АллахIан керахь ду, Цо Шена лаахь къобал дан а мега иза, мел хилийта а мега цунна, Шена ца лаахь ца хилийта а мега, хIунда аьлча иза коьртаIуьйра лелар шеко йоцуш къа ду.\nТкъа, «со коьртаIуьйра лелаш ю, сан марха къобал ца хила а мега, суна мел ца хила а мега» аьлла, и бахьанехь марха ца кхобуш Iен мегар дуй аьлча, иза шеко йоцуш мегар дац. ХIунда аьлча, коьртаIуьйра лелар цхьа къа, марха ца кхабар – къаьсттина кхин къа ду. И бахьанех марха ца кхобуш дитича, цуьнга хаттам шиннех а бийр бу – марха ца кхабарна а, коьртаIуьйра леларна а.\nХIокху хаттарх бахьана а дина, сайн нене а, йише а санна массо бусалба зудчуьнга ала лаьа суна: сан хьоме бусалба йиша, хIара мархин бутт АллахIана муьтIахь хилар совдоккху бутт бу, цундела, хIокху баттах хьайна бахьана а дей, айхьа кхобучу марханах бахьана а дей, хьой коьртаIуьйра лелаш елахь – коьрта хIума тилла, хьой хьайн меженаш хьулйан ма-езза хьулйеш яцахь – нийса духар тIедуха. Тахана хIокху дуьненахь а, кхана хьо къемат дийнахь гIаттийча а, АллахIана хьалха а, нахана хьалха а сийлахь хир ю хьо! Хьан сийлахьалла а, хьан сий а хьан керахь ду, хьуна иза кхио а, лардан а гIо дар хьан гергарчийн декхар ду.\nАллахI-Дала марз дойла вайна Шен дин! АллахIа гIо дойла вайна Шен дине дерза а, цу тIехь совца а!


Ко́рсика (фр. Corse [kɔʁs], корс. Corsica, итал. Corsica) — Лаьттаюккъера хӀордан чура шен боккхалица 4-гӀ. меттигехь болу гӀайре. Иза Францин 27-нах регион ю; амма Корсикан къастийна статус ю — Махкан юкъаралла Корсика (фр. Collectivité Territoriale de Corse). Коьрта гӀала — Аяччо. Бахархойн дукхалла — 320 208 (2013) адам.\n320 208 (22-гӀ. меттиг)\n8680 км² (21-гӀ. меттиг)\nЛаьттаюккъера хӀордан чура бакхий гӀайренаш (3000 км² дукху)


«Уьссалг1ачу классийн дешархошна нохчийн меттан экзамен д1аяла кечам бан методически г1о-накъосталла дар»\nГуьмсе-г1алара №1 йолчу юккъерчу ишколехь муниципальни к1оштан ишколийн уьссалг1ачу классийн нохчийн меттан хьехархошца 2019-чу шеран доьйтталг1ачу майхь д1аяьхьира «Уьссалг1ачу классийн дешархошна нохчийн меттан экзамен д1аяла кечам бан методически г1о-накъосталла дар» ц1е йолу теоретически семинар.\nК1оштарчу ишколашкара нохчийн меттан хьехархой вовшахтохаран коьрта 1алашо яра уьссалг1ачу классийн дешархошца царна ТЛК-на (талламан-лараран коьчалш) т1ехь болх бан хаарш шардарехь методически г1о-накъосталла дар.\nНохчийн меттан, хьехархойн рог1ера семинар д1айолош, вистхилира Гуьмсан урхаллин к1оштан нохчийн меттан, литературин хьехархойн методически ассоциацин куьйгалхо Абдуразаков Шертбек. Шен къамелехь цо элира: «Уьссалг1ачу классийн дешархой нохчийн меттан пачхьалкхан коьрта экзамен д1аяла кечбар хьехархочун балха т1ехь коьртачех цхьаъ ду. Вайн коьрта декхар ду дешархойн хаарш т1ехь йолу галморзахаллаш д1аяхар а, цаьрца бен болх кхин а лакхарчу т1ег1ан т1е баккхар а. Тахана вай гулделла оцу балха т1ехь шун кхолладеллачу хаттаршна жоьпаш дала а, г1о-1амат т1ехь дешархошца аш бен болх бийцаре бан а. Аша арахецархошца бен болх лакхарчу т1ег1ан т1е боккхуш, хаарш шардеш, цхьана демоверси т1ехь болх бийр бу вай».\nСеминаран декъашхоша дийцаре дира пачхьалкхан коьрта экзамен арахецархоша д1алуш талламан-лараран коьчал кхочушъеш даьхна ламасталлин г1алаташ. Иштта дийцаре дира дешархошца ПКЭ д1аяла кечам бен болх д1абахьар лакхарчу т1ег1ан т1е даккхар.\nНохчийн Республикин дешар кхиоран институтан белхалоша х1оттийначу «Ас д1алур ю ПКЭ!» г1о-1аматан чулацамехь хийцамаш бар дийцаре дира авторийн декъашхочо. Цу т1ехь хьехархошна а, дешархошна а кхачаме довзуьйту экзаменационни белхан 1-ра дакъа (ладоьг1начу текстан буха т1ехь билгалдаьхначу хаттаршна жоьпаш далар) кхочушдаран коьрта некъаш. Масална ялийначу текста т1ехь гайтина, чулацаман коьрта ойла ларъеш, муьлхачу кепех пайдаэца таро хир ю дешархочун, и т1едиллар кхочушдеш. Масалшна ялийна тексташ а, царна хаттарш а, хаттаршна юккъерчу барамехь жоьпаш а.\n15.1 т1едиллар кхочушдарехь доккха маь1на долуш ю методически г1о-1амат т1ера жима лингвистически дошам. Мехала ю 15.3 т1едиллар кхочушдеш пайдаэца лерина коьчал а. Вайн къоман синмехаллаш билгалъечу дешнийн маь1наш довзуьйту цу т1ехь.\nАрахецархошна пайдехьа хир ю г1о-1амата т1ера сочиненеш-масалш а, иштта сочинени-ойлаяр язъяран методически хьехамаш а. Х1ора т1едилларехь сочинени язъяран алгоритм а, х1ора абзацана йог1у клишеш а ю ялийна. Сочинени-ойлаяр (15.1, 15.2, 15.3) язъяран методически некъ, карлабоккхуш, бийцаре бира Абдуразаковс Ш.И. семинаран декъашхошца.\nНохчийн меттан хьехархойн коьрта тидам т1ебахийтира йисинчу хенахь хьехарсахьташкахь а, классал арахьа а (консультацешкахь) дешархошца къаьстина бен болх лакхарчу т1ег1ан т1ехь д1абахьа безаш хиларна. Дешархошна хаа деза жоьпийн бланкаш, г1алаташ а ца дохуш, кхочушъян. Уьш 1емина хила беза, ешначу текстан коьрта чулацам гал а ца боккхуш, шайна хьалха х1иттийначу хаттаршна йозанца жоьпаш дала.\nСочинени-ойлаяр язъеш текстах пайдаэцна ца 1аш, дахарера масалш дало хаа деза арахецархошна. Оцу новкъахь царна г1о-накъосталла дар хьехархочун коьрта декхар ду.\nСеминаран декъашхоша, шаьш дийцаре динарг т1еч1аг1деш, кхочушбо ладоьг1начу текстан буха т1ехь билгалдаьхначу хаттаршна жоьпаш даларца бен жима йозанан болх. Х1ора хьехархочо кхочушйо шена къаьстина билгалъяькккхина талламан-лараран коьчал.


Маршо Радион архивера гайтаман сурт.\nКхуьучу заманах мел дIагIертарх а, нохчий а кIелхьара ца бовлабелла. Моьттина хир дара цхьаболчарна, кху заманахь уггаре а диканиг схьа а оьцуш, вониг тIе а ца лоцуш, лелар ду. Амма схьагучу суьртаца гучудолу, дика а, вон а цхьаьна догIуш хилар.\nКху заманна тIаьхьакхиа гIерташ, букъ саттийна къахьоьгу нохчаша. Церан дахаран коьрта Iалашо хийцаелла яц – доккха цIа дар, доьзалш дIанисбар. Уьш кхочушдан таро ца нисло. Цундела дукха доьзалш бу чохь зудчо а, цIийндас хирхаддалц болх беш. Дукха а бу царна юккъахь а зударша шайн цIийнадайшачул а ахча дукха доккхуш.\nКху замано нохчийн юкъараллина бо Iаткъам гойтуш хьал ду иза аьлла хета цхьаболчу тергамхошна. Царна кхерам го оцу цхьана жимачу хIумано божарийн сий хьошуш ду аьлла. И сагатдойтуш долу дела, нахе хаьттира "Маршо Радионо" царна муха хета: лахлуш дуй стеган сий цуьнан зудчо цочул дукха ахча доккхуш хилча?\nСоьлжа-ГIалин вахархочунна Заурбеков Кюрина доьхна хIума ду аьлла ца хета иза. Шен зудчо кхин а алссам доккхуш далара иза бохуш хьаьгна ву иза: "Боьрша стаг вара ван-м шен доьзална ахча даккха дезарг. Нис ца ло-кх иза. Массо а хенахь таро а, могашалла а ца лаьтта. Зудчо балха ара а яьлла, болх беш хилча, цIийндена доккха гIо ду. Зудчо дукха даккхар, кIеззиг даккхар – иза стагах шех доьзна ма ду. Дависа, ялар-кха сан зуда иттазза кхин а дукха доккхуш. ТIаккха иттазза дика Iаш хир дар-кха тхо".\nЦхьацца кхетам боцучу зудчо ша алссам ахча доккху олий тIехтуху шен цIийндена. ТIаккха стеган сий шен доьзалнахьалха охьадужу. Амма тIаккха а ша дуьхьал валахь а, кху заманахь иштта нислуш хIума ду-кх иза аьлла, халахетарца билгалдоккху Грозный кIоштан вахархочо Абдурахманов Ширванис.\n"Зудчо сов ахча доккхуш хилча, иза хаа-м хьаха лур ду. Дика дац иза. Кху заманахь дуккха а зударий бу балхахь. Божаршна белхаш дац, дан хIума дац. Стага даккха дезаш дара ахча. Зудчо даккха дезаш а дацара иза. Зудчо ша ахча доккхуш хилча, мацца а тIехтухур ду. ТIаккха боьрша стага жимма вола-волуш юхаволу. Дика дац иза тIаккха", - дуьйцу цо.\nТIехьа-МартантIерачу Макаева Марьямана сий-ларам болчу доьзалехь тIехтохам хир бац аьлла хета. Цо иштта элира: "ХIусамнанас ахча алссам доккхуш хилча, оцу доьзалехьсий-ларам болуш далахь, и къамелаш цара дийр а дац.Оцу хIусамдена накъост хилар бен, кхин хIума а дац-кх иза. Мелхо а, хIусамдена дика хета дезаш ду-кх иза".\nХьалха-МартантIерачу вахархочо, ялх беран дас Хизиров Анзора доцца элира дуьйцучу гIуллакхах: "Дала ларвойла-кх зудун ахча а долуш, цIийнден иза дан а доцучу хьолах. Дала ма вуьсийла зудчо ахча а доккхуш цхьа а".\nБоьршачу стеган шен амалх доьзна ду цуьнан гонах болчеран сий-ларам, аьлла хета Соьлжа-ГIалин яхархочунна Шамилева Разетан. Зудчо доккху ахча цигахь дуьйцийла яц, элира цо: "Зудчо мел дукха ахча даккхахь а, хIусамдас ша коьртехь вуй дIахаийта деза".\nЗудчо ахча даккхар-м ца хаьа, цо болх бан беза аьлла а ца хета Теркан кIоштан вахархочунна Вагапов Мохьмадна: "Зудчунна оьшуш дац болх бан. Шен цIахь Iан еза иза. ГIуллакх дац болх бан".\nНевран кIоштан вахархочунна Азимов Мохьмадна нахана юккъе яьллачу эвхьазлоно дукха хIуманаш хийцина аьлла хета нохчийн юкъараллехь.\nОцу ахчанах юкъаметтигаш йоьзна хиларо дохош ду вайн дайх диснарг а, элира цо: "Цхьайолчу хIусамехь, шортаахча цIийндас чудохьуш хилча а, цхьа ийман доцу зуда нисъелча, цо охьатаIаво стаг. Бусалба а, нохчийн а Iедалехь, стаг ахча даккхалуш хила везаш-м вара. Амма кху заманахь, я зудчуьнга, я зудчун амал йолчаьргий бен даккха-м ца ло иза, мел халахеташ делахь а".\nСхьахетарехь, хIара зама хилла хир ю вайн баккхийчара йийцинарг. Цара кхоьруш дуьйцура, нохчийн гIиллакхаш хийцалур ду бохуш. Кху заманан наха башха терго а ца йо хуьлучу хийцамийн, амма селхана дийцар хьовха, дагадаийта а тамехь ца хеттарг, паргIата хьехош ду юкъараллехь. Зударша ахча божаршачул а дукха даккхар-м, цуьнца дуьстича, кхин даккхийчарах хIума а дац.


СИЗО-хь латточу шина вешин могашалла дика яра аьлла адвокаташа\nТIемалойн хьалханча лаьттинчу Бютукаев Асланан тобанарчу гIаттамхочунна гIо латтийна ву аьлла, бехкевинчу шина вашас Исаев Исмаила а, Магамадов Салехьа а могушллана латкъамаша ца бо, тIехьаьжна а дикачу хьолехь вара и шиъ аьлла, хааме даьккхина церан адвокаташа. ТIаьххьара ши кхиазхо гина шена Зазадокху-беттан 24-чохь аьлла, билгалдаьккхина "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машанан" адвокато Немов Александра, "Кавказский узел" агенталло яздарца.\n"Могашалла ца ялхайора цу шиммо, лоьрин гIо оьшуш дац царна", - аьлла адвокато. Немовс дийцарехь, СИЗО-хь цаьрца цхьанакхеттачу заманчохь Магамадовс а, Исаевс а кехат деллера цуьнга. Оцу тIехь цу шиммо чIагIдора, шаьшинна тIехь гIело латторах.\nАдвокато карладоккху, талламна гIо дийр ду аьлла, дош делча маьршавитинера ши ваша дуьххьара лаьцча, амма цул тIаьхьа веддера и шиъ, тIаккха полисхоша нуьцкъаша лаьцна юхавалийна ву и шиъ Нохчийчу, аьлла.\n"ТIехула бIаьрг тоьхча вочу хьолехь вацара" и шиъ аьлла шина кIентан адвокато Алексеев Марка а. Цо бахарехь, Немов Александрал а хьалхо витинера иза Магамадовна а, Исаевна а тIе.\nГIаттамхошна гIо латтийна ву аьлла, бехкевинчу шина вешин: 17 шо долчу Исаев Исмаилан а, 20 шо долчу Магамадов Салехьан а гергарчара шайна кхерамаш тийсарна Оьрсийчуьрчу Талламан комитете арз дина "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машано". "Медиазона" ресурсо бина цунах хаам.\nИшта, даржийра зорбанашкахь, кху деношкахь полисхоша лаьцна вигинера Исаевн а, Магамадовн а цIийнах волу ткъех стаг, цу шиннан да-нана долу меттиг йицийта Iалашонца, бохуш. ЛГБТ-жигархойн информацица, буьйса юккъе яхначу заманчохь маьршабаьхна хиллера лецнарш.


Аэродинамикан тормоз — Википеди\nПассажирийн BAe 146—300 кеман аэродинамикан тормоз\nАэродина́микан то́рмоз, хӀаваан тормоз — тӀомалела аппаратан урхалла данло тӀехуле, лерина ю дуьхьало тӀетохарца кеман сихалла лагӀъян. Иштта лелайо сиха цӀерпоштан а, автомобилийн а конструкцешкахь.\nАэродинамикан тормозан эффект йозу тӀехьоькхучу хӀаваан сихаллех, цундела, хӀаваан тормозан чоьтах дуьззина саца ца ло. Кхин а оьшу кхин болу тормозан гӀирсаш (массанхьа лелайо чӀулгийн тормоз а, дӀаозаран реверс).\nГражданийн а, спортан а авиацехь аэродинамикан тормозаш лелайо кема охьадуссучу хенахь глиссадан са тӀетохархьама. Цуо таро йо гӀуо тӀедогӀийла йолчохь охьахаа, масала ломан меттигашкахь йолчарна. ТӀеман кеманийн хӀаваан тормозаш лелайо могӀа латтош а, чухьаьддачу хенахь лагӀдеш а.\nДукха хьолахь хӀаваан тормозех олу интерцептораш, хӀунда аьлча уьш арахецча цуьнца цхьаьна тӀекхета аэродинамикан дуьхьало. Амма, муьлхха а хӀаваан тормоз интерцептор яц. Интерцептор — тӀоман айаран ницкъан урхаллин меже, хьажийна ю пурхаллин урхалла дан я айаран ницкъ лагӀбан охьадуссуш додучу хенахь, чкъургийн тормозаш чӀагӀъярхьама. Масала, тӀеман Ту-22М (М2, М3, МР) кеман пурх урхаллин меженан метта ю еккъа интерцептораш (элеронаш йоцуш), царна юкъахь болх беш йолу тӀома доьдуш а, охьадуссуш а хӀаваан тормозаш санна.\nПалубан Blackburn Buccaneer штурмовикан аэродинамикан тормоз\nFastech 360 электроцӀерпоштан аэродинамикан тормоз\nВибраци ен тӀоман хьалхе\nГергарчу навигацин радиотехникан система\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Аэродинамикан_тормоз&oldid=2992795»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 12 август, 08:20.


ХЬЕХАМ ВIаший дезар – вай декхар — Сердало\nМоллагIча хIаман ши оагIо я, цаI шоллагIчоа тара а йоацаш. Из ховш да, сакхетам чу мел волчун. Вай заманхочунга хьалха, демократи отталехьа ца хиннача тайпара аьттув кхаьчаб, шийна хетар ала а, цу тIа дIалатта а. Из цхьа оагIо я, паргIата дош ала яьннача кердача заман. ШоллагIа йола оагIув – яьннача паргIатоно наьха уйлаш башха яхача ца Iеш, нах а бийкъаб. Бийкъача ца Iеш шоайла эгIабаь а дукха моттигаш я. Иштта цатовр аьнна, харцо йийца, цадоагIар леладаь, е кхыдола бахьан долаш, е вIалла доацача бахьана дегабуамашца ийгIа багIаш дукха нийслу нах. Вай зIамигача мехка, зIамигача къаман чIоагIа Iаткъ цу тайпара хьаштдоацар. Иштта эттача хьала боагIаш хьехам бар Наьсарен Имама ЦIолой Хизира шахьара керттерча рузбан маьждиге баьр.\nДаьла Элчас, Даьла салот салам хилда цунна, аьннад ший асхьабашка: «Шуга дувц аз ламазал дезагIдар, мархал дезагIдар, сагIал дезагIдар». ТIаккха асхьабаша дувц шоашта аьннад. ТIаккха Элчас аьннад: «Шин сага юкъера юкъ тоаяр да шоана», аьнна. Наха юкъера юкъ тоаелаш, из йохаяр дин дIадоашаш дола хIама да шона. Цхьаькханахьа а Элчас йоах, сагаIх дезагIдар, наха юкъера юкъ тоаяр да шоана.\nТахан дукха къахьегаш сагIа ма лой вай. ИйгIа вагIа ши саг вай тоавой, юкъе дов долча меттера вай дов дIадоаккхе, иштта маслахьата тIехьа вай къахьийгача, Пайхамаро хьехам беш йоах вайга, дезагIа дола сагIа из да шоана. Везеи воккхеи волча Дала йоах вайга: «Даьлах кхера, шоашта юкъера юкъ тоае! Далла а мутIахьа хила, Даьла Элчанна а мутIахьа хила, шоаш им дилла дале». Цудухьа воашта юкъера юкъ тоае еза вай, Даьлах кхера деза вай. ХIара саг шийгара харцахьа хIама даргдий-хогI, согар халахетар даргдий-хьогI, аз даьча хIамах зулам даргдий-хьогI яхаш, озаш хила веза ший гIулакхаш.\nДала Къуръана чухьа йоах: «Им дилла нах вежарий ба шоана, шоай вежарашта юкъера юкъ тоаелаш. Шо Даьлах кхера, шох къахетам бергболаш». Даьла къахетам безаш ва-кх вай массаварг а. Даьла къахетам вайна безе, Даьлах кхера деза вай: ший багара доагIача дешах кхера веза, ший гIулакхах кхера веза. Дала цхьа вежарий даьд вайх, цхьа Даьла волаш, цхьа Пайхамар, цхьа Къуръан долаш, цхьа къиблат йолаш. Шо вежари хилар хьатIаэцаш шо деце, им дилла дац шо яха маIан доал цох. Дала вежари долда вайх.\nСагах хIама ала адам сихденна зама я ер. Элчас йоах ший хьадисагахьа, Даьлера салот салам хилда цунна: «Ший веши сий доадеча метте, из ца доадайташ юхатехача сага юхь тIара жожагIате юхатохаргья шоана». Элчас цхьаькханахьа а йоах, Даьлера салот салам хилда цунна: «Ший веший сий дунен чухь лорадаьча сага Дала малайк дайтаргда къемата дийнахьа жожагIатенах из лоравеш». Тахан дуненахь Iа хьай воша лоравар бахьан долаш, кхоана къемата дийнахьа Дала хьо лоравергва йоах.\nЭлчас цхьаькханахьа а йоах ший хьадисагах: «Ши къонах Даьла духьа шоайла дукхавеза ма веннавац, царех ший бусалба воша дукхагIа везар Далла дукхагIа везаш мара». Бусалба воша бусалба вешийна дукхавезар деза лаьрхIа да. Кхоана доагIаргдолча къемата дийнахьа Дала аргда яхаш, вай Пайхамара йоах: «Къемата дийнахьа Дала аргда, Са возалца шоайла вIаший дукха бийза нах мичаб? Тахан аз сай Возалах дув ма буъ шоана, царна Iи дергда аз сай Iингахьа сай Iи мара доацача дийнахьа», яхаш. Даьла духьа шоайла дукхабезараш ба цига бувцараш.\nДаьла духьа вIаший дукха дезар вайна юкъе да а да. Вай вIашагIа мел кхийттача метте воайла къин тIера даьнна мара вай ламаз а дIадехкац. ВIаший къин тIера даьле Даьла хьоахавар хул вай. Тахан вай масал эца мегаргдолаш хIама да-кх вайна бIаргагуш латтар. Дуккха туркхаш ба вайна юкъе. Царех цхьавола сага ца1 дукха везаш, кхывар кIезигагIа везаш хила тарлу. Бакъда, цу сагага сагото енай аьнна хьа ма хезанге, из сона везац яхаш цIагIа вижа ца уллаш, моллагIа цо шийна халахетар даь дале а, Даьла духьа дIа а вахе цун коа даэтте, цун таьзет кхоачаш а дий, цун венна саг дIа а велле, дуккха къа а хьийге хьавоагIа из саг. Из туркх яхаш дола дош мо чIоагIа да вай бусалба хилар. Бусалба ца хилча цхьаккха а хургдац. Из массадолча хIаманна кертте латт. МоллагIа долча хIаманна вIаший къин тIера довлаш хила деза вай, вIаший мегаш хила деза вай.\nЭлчас йоах, Даьлера салот салам хилда цунна: «Ялсамал чугIорг ма дац шо оаш им диллалца. Им дилла ма дац шо, шо вIаший дукха дезалца». Шо тIанийсденнад йоах Пайхамара, оаша хьадича вIаший дукха дезарг долча хIаман тIехьа. Шоашта юкъе салам доаржаделаш аьннад Пайхамара.\nСийдолча Къуръана чухьа йоах Дала, «Адама тIехье сийдолаш кхеллай оаха». Цудухьа, вай декхар да моллагIа саг вайна юкъе нийслой, кхыча къаман саг из вале а, хоза гIулакх цунца лацар. Воккхачунца хоза гIулакх лацар, зIамагIчунца хоза гIулакх лацар. Иштта цу балхаца хоза Iамал еш хиннав из. Нахаца леладеш дола гIулакх хоза долаш хиннав из. Пайхамара кулг дIаделча, цу сага кулг дIадаккхалца, ший кулг хьадаккхацар. ХIана? Цу вокха сага ший кIордаваьв, аьнна, моттаргдоацаш. Даьлера салот, салам Даьла Элчан хилда, ше къамаьл деча мажлисе ше бIарахьажар декъаш хиннад цо. Массазза цхьанахьа бIара а ца хьежаш, массанахьа терко еш хиннай цо. Йистхилар кIаьда, мерза долаш хиннав из. Наха дIакхетадергдолча тайпара, цкъа аьлча, шозза а козза а белгалдоаккхаш. Иштта Пайхамара гIулакхаш хоза хиннад.\nДагавалар долаш хиннав Пайхамар Даьлера салот салам хилда цунна. Цун асхьабаш йоах: «Пайхамарал чIогIагIа нахаца дагавоалаш саг бIарг ма вайнавац тхона». Хаьжал Пайхамар малув. Дала вохIи Iо а кхохьийташ, Жабраил малайк Iо а доссадеш, Дала Къуръан доссадаь вола Даьла Элча ва из. Дала Къуръана чухьа а вIаший дага довла йоах. Вай вIаший дагадувлар Далла мутIахьа хилар да, Пайхамара тIехьа дарзар да. Хьо хьай цагIа, хьай дезалца, хьай цIен нахаца дагавоалаш хилар, цу цIагIара эр-безам совбоаккхаш да. Наха хьалхаваьнна латташ вола саг цу нахаца дагавоалаш хилар, цу сагаи нахаи юкъера эр-безам тоабеш да. Вайна юкъе дагадовлар а хила деза, хоза гIулакх а хила деза, гIийбат хила йиш яц, оалаш дола хIама дикача нигатаца оалаш хила деза. Дала вайна а, массаболча бусалба наха а юкъера юкъ тоайойла, вIаший эр-безам совбоаккхалба! Дала шийна дукха дийзачарех долда вай!\n← Халонаша къар ца ваь саг\nЭздел-гIулакх Iомаделаш шоай дезалашта →\nЗаявка на хадж


Донецкера прокуратурин гIишло схьа а лаьцна, цунна тIехула Донецкан къоман республикан байракх оьллина сеператисташа\nУкраинера Оьрсийчоьнехьа болчу сепаратисташа штурм йина тахана дIалаьцна, Донецкан прокуратурин гIишло. УНИАН агенталло бечу хаамца, кхерамазаллин ницкъийн белхахошна юкъахь чевнаш хилларш бу.\nШтурмехь дакъа лаьцна бIеннаш наха. ГIишло дIалаьцначул тIаьхьа, цара шина агIора дIа а хIиттина, шайна юккъешхула чекхбовлийтина, гIишло дIа ца яккхийта дуьхьало йина милцой. Цул а хьалха милцоша тIелеттачарга дIаделла шайн карар герз а, леррина барзакъ а.\n«Интерфаксо» бечу хаамца, ши бIе милцо хилла цигахь.Штурм йинчаргахь тIулгаш а, «Молотовн коктейл» олу, цIе йоккху шишанаш а хилла. Гiишло шайн караеанчул тIаьхьа, цунна тIехула Донецкан Къоман республикан байракх оьллина сепаратисташа.\nЦул а хьалха Донецкехь марш дIаяьхьнера цхьана нехан тобано. Цигахь кхайкхамаш бира, хIинцалера Украинан Iедалшна гIортор еш йолу прокуратура схьаяккха еза, бохуш. Киеверчу Iедалех «Киевера хунта» олу сепаратисташа.


Оьрсийчоь -- СемаIашкахь байъина нах дагалоьцуш дIаяьхьна пикет, 10Оха2008\n19 шо кхаьчна СемаIашкахь, маьрша а нах а боуйш, оьрсийн эскархоша а, милцоша а операци дIаяхьан. И бохам тахана, официала Iедалша даре бина бац, амма, бахархойн дагалецамашкахь тахана а ду и Iаьржа де.\nНохчийчоьнан керлачу исторерачу бохамийн, уггаре а хьалхара бу ала мегар ду СемаIашкахь хилларг. Цуо гайтира, барам боцуш къизаллийца хира дуйла, тIаьхь тIедогIу шераш а, тIемаш.\nОханан беттан 7-8-чу оцу шина дийнахь, оьрсийн эскархоша цу оьвлахь дIаяхьанчу операцехь вийна лоруш ву официала хаамашца, I20-I40 стаг, амма, билгал беллачеран терахь 400-не кхоччуш ду бохуш дуьйцу оцу эвлара Iусман цIе йолчу вахархочо.\nIусман: «Жоьжахати яра иза. ДIатеснера бахархой, бухарчу Iедало а, тIедеъанчу Iедало а, Iедале бахка гIертачара а. 12-13 кIант виснера кху юьртахь. Цара 1-2 техника йохийнера, 2-3 оьрсий вийнера. Цул тIаьхьа, доладира бекхаман санна операции. ХIета, оцу эскархойн коьртехь вара Антонов фамилии ерг. Иза Романов хиллера, кхузарчу ницкъийн баьчча хилларг. Хаз неха санна адам дайира кху чохь. 400 сов стаг ву вийна лоруш. Вьетнамера Сонгми, Белоруссера Хатынь, хIумма а йоцург яра СемаIашкахь хиллачуьнга хаьжча. Къемат де дара».\nИ бохам болабалале, цхьана шина-кхаа дийнахь, эвлара герз детташ, тIелатарш дина хилла эскархошна. Шайна тIе герз ца тохийта, БТРшна тIе, воьдуш-вогIуш волу маьрша стаг тIе а воьхкуш хилла бохуш тоьшаллаш до семаIашкхоша. Оцу юьртахь, адамаллийн доьхьала тIеман зуламаш дина хилар лору, бакъоларъярхойн цхьацца цхьанатохараллаша.\nперацехь дакъа лоцуш хилла Москохара а, Оренбурган кIоштера ОМОН а, Софрино гIалара тIеман дакъа а, иштта, леррина ницкъийн «Витязь» тоба а. Шуьйрачу тIамехь санна, СемаIашна йистехь дIахIиттина хилла ракеташ тухуш йолу «Град» а, «Ураган» а, танкаш а, яккхий тоьпаш а.\n1996 шарахь, Соьлжа-гIалахь туннель чохь эккхийтина, тахана а, шен дегIан дола а ца далуш меттахь Iуьллуш волу инарла Романов Анатолий хилла бохуш дуьйцуш ду СемIашкарчу оцу операцийн куьйгаллехь. Иза, официала хаам бац, амма, юккъараллехь тешаш бу, иза лазор, оцу юьртахь лелийначу къизална доьхьала дина хиларна.\nСемаIашкахь къена а, къона а, зуда а стаг а ца лоруш, тIех сов къизалца баийнера нах, бохуш кхин дIа а дуьйцу СемаIашкара вахархочо.\nIусман: «Нехан бехк ма бацара. Уьш цхьанна митингехь а бацара. Цхьа а стаг вен арабоьвла а бацара. Шай чохь, маьрша Iаш болчу нахана тIехь динера и хIума. Тахана ас, дуьйцуш дерг бакъ дуй-даций хуура ду хьуна, оцу СемаIашкахь кешнашка хьо жьажахь. Экскаваторца оьррнаш а догIуш, луларчу яьрташкара гIо а деш, дIабоьхкина и байина нах. Тахана, байина а , ца байина а, дуьйцуш а дац иза».\nСемаIашкахь хилларг, хьул ца даделлера Iедалшка, цундела, иза дукха гIарадаьлла дела, Москохара пачхаьлкхан думийн депутатийн комиссии яхнера цига, шайна коьртехь Говорухин Станислав а волуш. Ша юхвирзича, цуо дIахьедар динера, цхьа а къизалш лелийна меттиг ца карийра шена цигахь аьлла. Ткъа, ша, юьртахь волуш, эскархоша динарг гича, дог вуо а хилла воьжнера воьвзаш волу режиссер, боху, оцу эвлара вахархочо Iусмана.\nIусман: «Кхуза веъча, велха а воьлхуш, дог гIелделла вожжа а вужуш хIума хиллера цунна. Хаза неха санна къизалла йина кхузахь аьллера цуо. Амма, дIавахча, шай агIора эшар дIа а лекхира, кхузахь дина хIумма а дац аьлла. Цундела, тахана, шен депутат а волуш веха шву иза. Цу заманахь, цхьана журналисташа язйинера кинчка «СемаIашкара бохам» аьлла цIе а йолуш. Даре а дина, мел долу хIума ду цу тIехь муха хилла дуьйцуш. Тахана, шай стаг вийнарг а вистхира волуш вац хьуна кхузахь».\nСемаIашка дIаяьлча, кхиъ дуккха а бохамаш хиллира Нохчийчохь, адамаллийн доза а хадош. БухIан юьрт а, СаIди-кIотар а, ШаIми-юрт а, Сиржа-эвла а, иштта кхиъ цхьа моггIа яьрташ. Царах цхьаннахь а зуламаш дина болу эскархой жоьпе уозийна бац тахана. Амма, нохчийн агIорара, 20 шо хьалха а, тIемалойн боламехь хилла аьлла, дIалуьйцуш а, чубухкуш а нах бу махкахь. Иштта, кхиам санна лору, царах цхьа дIалаьцча, я вийча."\nТIеман хиламаш а тахана бирзина лоруш бу официала хьосташкара. Амма, цхьа а тIаьхь лаьтташ вац, бохуш цара волу, Умаров Докка велла хилар а, боккха кхаъ лору низамхоша. ТIемалойн баьчча вийна аьлла дуьххьара хаам, ши бутт хьалха гIарабаьккхинера Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, амма иза даре деш дацара Москохарчу къайлахчу сервисо. Таханий бен, цуьнан директора Бортников Александра бакъ ца дина иза вийна хилар.


Абу ГIошехь Бехарш Нохчий бу Бохург Шеконе Диллина\nЗазадоккху-бутт 06, 2012\nИзраил - Оьрсийчура NTV программин видео тIера сурт, Джабер Iиса, Абу ГIошан администрацин дешаран декъан куьйгалхо, 18ГIу2011\nИзраил махкахь дехаш долчу цхьана Iаьрбийн тайпанан орамаш нохчийн хилар билгалдаьлла аьлла Нохчийн Iедало кхайкха а дина, уьш бехачу эвлан юьртда а, кхин а ши Iаьрби а чукхайкхина, церан нохчалла юхаметтахIоттош гIо дан тIе лаьцна. Абу-ГIош эвлан бахархой билггал нохчий хиларан тоьшаллаш дац боху хьесапдо и хаам теллинчу малхбалера журналисташа.\n2012 шеран Чиллан баттахь Израил махкара Абу-ГIош олу юьртара юьртда Джабир Салим а, Абу-ГIош юьртан урхаллин, муниципалитетан, културан хьаькам Джабир Iиса а, Кавказера къамнийн бух толлу Израилан юкъараллин хьаькам Малца, Наул Юри а, Нохчийн Iедало чукхайкхина Абу-ГIош олу Iаьрбийн тайпа Нохчийн хилла хилар билгала даьлла аьлла, Израилера Абу-ГIош юьртахь маьждиг а, Нохчийн културан центр елла тIелаьцна.\nАбу-ГIош юьртана Къудсенан 13 чаккхарма малхбалехьа ю. Цигахь 6000 хиллал вахархо ву. Уьш нохчийн бу боху дIахьедар дале, цара 500 шо хьалха Iаьрбийн ах-гIайре тIера Палестине кхелхина Iаьрбий ду шаьш олуш дара. Царах дукхах берш хIинца и бохуш бу, шаьш нохчий ду бохчух бешаш бац.\nУьш Нохчийн хилар тIечIагIдеш болчара, Израилан Iедало а нохчийн Iедало а билгала яьхна цу хьокъехь билгалонаш ю баьхча, Урданера нохчаша мел дукха и билгалонаш схьайийца бахарх, цигарчу Iаьрбаша хIинццалц цхьа а билгало ца гайтина. Абу-ГIошехь нохчий бу бохург хIун бух болуш ду аьлла, Израилера Абу-ГIош тайпанан волчу журналисте Абу-ГIош Фариде хаьттича, цо ишта къамел дира оцу хьокъехь Маршо Радиога.\nФарид Абу-ГIош: Суна тидаме дилла лаьа хIокху меттиган истори нийса язъйина ца хилар. Схьахетарехь, Абу-ГIошан орамаш Iаьрбийн ах-гIайренна тIера ду. Цхьа а чIагIдарш дац хIокху юьртара нах Кавказан лаьмнашкара я уьш нохчий хилар билгалдеш.\nХIара дийца долийча, кхузара бахархой истори талла буьйлабелира. Дукхах долу талламан жамIаш Абу-ГIош Iаьрбийн хилар билгалдеш дара. Бакъду, маьждиг дийр долуш ду хIокху юьртахь, амма иза дийр ду бохуш долу 10 шо ду. Цхьанненан цIе туьллур ю аьлла дара цу маьждигана. ХIетте, и маьждиг дан ахча доцун дела, и дан гIерташ болчара, ахча луш милла валахь, цуьнан цIе туьллур йолуш ю цу маьждигана.\nСуна хетарехь, цхьа нохчо ву Израилан коьрта гIалахь Тел-Авивехь йолу Оьрсийн векалаллехь болх беш. Иза ву аьлла хета суна кхузара Iедалан нахаца бизнес ян гIерташ.\nСуна Нохчийчура нах сайна гина кхуза баьхкина. Шина а агIора Iедалхойн юкъаметтигаш чIогIа дика йолчух тера ду. Иза билгало ю уьш вовшашна са а, пайда а бан гIерташ хилар, хIара теори ара а хецна. Иза къайлаха лелош гIуллакх ду цара. Иза бакъ делхьара, зорбан хьостанашкахула Iора даьккхина хир дара цара. Дукха къайлаха лелош ду цара хIара гIуллакх.\nИзраилера цхьаьллиг цхьаьна ураман нохчийн цIе туьллуьйтур яц оьрсийн мухIажарша цара хIуъу бахахь, хIунда аьлча, Оьрсийн махкара Израилехь болу мухIажараш дуьхьал бу нохчашна. Жуьгтийн оьрсаша Израилан цхьаьллиг цхьана ураман нохчочуьн цIе туьллуьйтур яц.\nЦу мухIажарша Iедале бохуг ишта ду - харц стеган цIе муха туьллу аша. Аша хIун до хаьий шуна? Дукхах болу Абу-ГIошера нах шаьш Нохчий бу аларна реза бац. Нахана хаьа цу Iедалера хьаькамашна юкъахь совдегаралла юй. Израило гуттар бохуш дерг - Iаьрбийн орамаш дан дац Израилехь, Израилан латта Жуьгтийн ду - хIокху теорино Израило бохург тIечIагIдо. ХIара нах цу моттаргIашна чIогIа оьгIаз бахана бу, шайна бакъадерг хуун дела.\nМаршо радио: Абу-ГIош Фаридан, совдегаралла лелош, са а дезарш лоьхуш нах бу и Iаьрбийн, нохчийн бан гIертарш берш аьлла хетахь, кхин йолу Iаьрбийн зорбанан хьостанаш кхечу кепара туьду Абу-ГIош теори.\nМисар махкара «Ал-АхIрам» олу газето Чиллан беттан 9-гIа чохь цу Израилера Iаьрбийн нохчий бу боху теорин хьокъехь ишта цIе тоьхна таллам арахийцира « Москохна а, Израилна айкхалла а, шпионалла а, нохчашца йолийна шеконе юкъаметтиг» аьлла.\nЦу талламан коьрта тема, Оьрсийчоьнна а, Израилна а юккъехь цкъа а чекх ца болу къайлечу эскарийн тIамех лаьцна ю. Жуьгтин Мосадо а, оьрсийн ФСБено вовшашна дуьхьала лелон айкхаллин а шпионаллин а юккъе нохчи озийна. Абу-ГIош нохчий бу боху пал лелийна, Кавказехь ког гIортон меттиг яккха гIерта Израил, бохуш дуьйца Ал-АхIрам газето. Амма оьрсий хIун яккха гIерта ца хьахош дуьту Ал-АхIрамо.\nАбу-ГIош нохчий бу бохуш нохчийн Iедало лелориг чIогIа новкъа деана бу Урдунера нохчий. Урдунера Джамо Руслана дийцира оцу хьокъехь.\nДжаммо Руслан: Цкъачунна, Израилехь нохчий бан бац, шаьш бу бахахь, уьш бац. Билгал болуш бу Туркойн чохь бу, Шемахь бу, Иракъехь бу, цаьрга хIунда ца хьовса уьш?\nИзраилера Абу-ГIошгIара шаьш нохчий ду бохуш массанхьа а кхайкхош ду. Интернет тIехь агIо йиллина шаьш ДегIастнара нускалш далор ду бохуш, дог этIош бу. ХIокху агIора хууш ду нохчий боций.\nШайна цхьа са яккха гIерташ хир бу уьш, цхьа пайда баккха гIерташ.\nИнтернет тIехь дуьйцуш бу шайна центр йоьллур ю бохуш нохчийн културан министро. Центр йоьллуш хилча, нохчий буй хууш болчу Иорданехь а, Шемахь а, Туркойчохь а, Иракъехь а нохчашна елла езаш ма ера. Амма и дIо Абу-ГIошгIарна и еллар хьекъало тIе ца лоцу.\nАбу ГIошера Iаьрбий Нохчий Хиларх Шек Бу Урдунера Нохчий, Малхбалера Журналисташ, Историкаш


Оппозицерчу политикан Навальный Алексейн ХIинжа-ГIаларчу штабан координатор Атаев Эдуард а, цунна гIодеш хилла жигархо Манапов Мурад а лаьцна латтош ву полицино, административан низам талхорна бехке варца. И шиъ лоьхура гергарчара а накъосташа а, цIеххьана зIенера валар бахьана долуш.\nАтаев карош воцу дара ши де-буьйса, волу меттиг ца хууш, Манапов лехна дийнахь-буса.\n"Тхо даккхийде цхьана доккхачу зуламна бехке уьш ца бина. Даккхийде царна тIехь къизалла ца латтийна. Мархин беттан хьалхарчу денна совгIат ду иза ала а тарло", - бохура Кавказ,Реалиига Навальныйн федералан штабан белхахочо Аблякимов Руслана.\n"Охьа а виллина, лам тIера чукхосса бохкура". ХIинжа-ГIалахь йиттина Навальныйн штабан координаторна\nЦо дийцарехь, Манапов мукъавоккхур ву лаьцначуьра Охан-беттан 14-чохь, ткъа Атаевн 10 де-буьйса даккха деза – иза административан хьесапехь лаьцна, Хасу-Юьртахь хан токхуш ву, адвокат гIур ву цунна бехке дийриг талла.\n50 шо долу Атаев Эдуард жигархо ву Дагестанехь, махкарчу харжамашна тIехьожуш лелла иза хьалха, шозза дакъалаьцна Эндари-юьртан куьйгалхо а, депутаташ а хоржуш.\nОхан-беттан 11-чохь, ХIинжа-ГIалахь оппозиционеран Навальныйн штаб йиллича, цуьнан координатор Атаев Эдуард дIаваханера шайн юьрта – Эндаре, цул тIаьхьа вайнера, зIене волуш вацара.\nНавальныйн штаб Дагестанехь схьаелла гIоьртира хьалхо Аблякимов Руслан, цунна еттарца, махкара дIавахарца дирзира иза. Ша масех дийнахь тергалвеш лийлира цхьа нах, бохура цо. Халаниг штаб йилла чоьнаш карор ду, дуьйцура цо хIетахь – петарийн дай кхоьру оппозицица гIуллакх лело.


Кадыров юха а шена къинтIера ваккха кийча ву маре йоьдучу йоIаца сурт даккхийтина да\nГезгмашин-бутт 29, 2019\nШен йоI маре йоьдучу дийнахь цунна уллохь сурт дакххийтарна бехкала вахна, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга шена гечдар дехначу йоьIан дас кхин цкъа а кийча ву ша аьлла, бехказвийла. Дайн шира Iадаташ дохорца, мехкан куьйгалхочунна вас ян лаам бацара шен аьлла, билгалдаьккхина цо. Со нийса ву аьлла, тешна ву со, мехкан куьйгалхочуьнга а, махкахошка сайна бехк ца биллар дехарца аьллачу ден дешнаш даладо URA.RU хьостано.\n"ЙоI нехан цIентIе яха кечлучу заманчохь", ша декхаре вацара аьлла цо цигахь гучувийла, хIунда аьлча, нохчийн ламасташца дихкина хиларна. "Нагахь санна эшахь, со кийча ву юха а даггара къинтIера ваккха лараме Рамзан Ахматович. Сайн осалчу леларца цхьана а агIор цунна вас ян Iалашо яцара сан", - аьлла, дерзийна дас къамел.\nЦунна тIаьххье, ловзаргахь шен нускална марзолг кхаллийначу Нохчийчуьрчу Хаважи цIе йолчу вахархочо а видео яржийра, шена гечдар доьхуш. Социалан машанашкахь яьржинчу видео тIехь гуш ду, зуда ялийначохь шен нускалца забарш еш волу жимстаг, цунна шен куьйга марзолг а кхаллош. Емалдинераа цуьнан лелар социалан машанашкахь. Хууш дац билггал, Хаважи бертаза хIоттийна камера хьалха гечдар деха, йа шен лаамехь дIаязйина цо и видео.\nШен маре йоьду вешин йоI декъалйинчу Нохчийчуьрчу девашас а гечдар дехна. Цо бахарехь, дайн Iадаташ дохон декхаре вацара иза.\n"Социалан машанашкахь яржийначу видео тIехь нускална уллохь лаьттарг со ву, цуьнан деваша. Вайн Iадаташца а догIуш, да а, ваша а лачкъа везаш ву чуьра йоI маре йоьдучу дийнахь. Соьгара ледарло яьлла. Цундела шуьга кхайкхамбо ас, цу тайпаниг шайгара ма далийта аьлла", - дIахьедо видео тIехь деваша ву ша бохучо.\nЧуьра зудабер нехан цIартIе доьдучу дийнахь "ледарло" яьллера шайгара, цундела гечдар доьху аьлла, дIаязйина, Iораяьккхинарг хIара кхоалгIа видео ю.


ОвхIанерчу Зударшна Эшаме Сацам Къобал Бина Карзайс\nОвхIан-пачхьалкх -- ОвхIан президент Карзай Хьамид къамел деш ву Кабулехь зорбан-конференцехь,06Заз2012\nЗударийн бакъонаш эшош долу ОвхIанерачу Iелим нехан кхеташоно бина сацам къобал бина цу мехкан президенто Карзай Хьамида. Цуьнах лаьцна цо дIахьедар дина Кабулехь хиллачу зорбанан-конференцехь.\nДаханчу ПIераскан дийнахь Iелим нехан кхеташоно дIахьедар динера шайн махкарчу зурийн бакъо яц юкъараллин меттигашкахь къамелаш дан а, божаршца цхьаьна болх бан а, нагахь уьш церан гергар нах бацахь, уллехь боьрша стаг а воцуш дIасалела аьлла.\nКабулехь зорбан-конференцехь вист хуьлуш Карзай Хьамида дIахьедар дира шайн Iелам наха бина болу сацам зударийн бакъонашна эшам бан дагахь дина дац, уьш Iалаш бан дина ду, аьлла.\nКарзай: ОвхIанистанан Iелим нехан Кхеташонан дIахьедарх лаьцна аьлча, цара цхьа а доза дац тухуш зударийн бакъонашна. Даханчу ПIераскан дийнахь хIора баттахь деш долчу шайн дIахьедарехь цара аьлла, зударийн юкъараллехь йолчу меттигах лаьцна бусулба дино бохучух, лаьцна.\nИ дIахьедар догIуш ду массо а бусулба наха а, овхIанхоша а лар дан дезаш долчу шарIаца а, вайн махкахь лелачу гIиллакхашца а.\nКарзай Хьамидан администрацино бовзийтина болу Iелам нехан сацам ирх-пурх а кхочуш бан безаш бу, аьлла, бац. Амма Конституцица цхьана богIуш бац иза, хIунда аьлча, ОвхIан-пачхьалкхан коьртачу низамца а догIуш, зударийн а, божарийн а бакъонаш цхьатера ю.\nТкъа Iелам наха бинчу сацамца нисло божарийн бакъонаш махкахь коьрта хилар, зударийн бакъонаш цаьрга кхочуш а йоцуш. Махкарчу дешначу наха цул сов бакъо ло боьрша нахана зударшна тIехь ницкъ бан, нагахь иза дан шарIаца а дог1уш бахьана далахь.\nВукха агIор Iелам наха арахецначу документо ларйеш ю зударийн бакъонаш. Масала, молланаш дуьхьала бу нуьцкъала зурий маре баларна а, ткъа иштта тайпанашна а, тукхамашна а юкъахь долу девнаш дIадерзош зударий ахча санна хуьйцуш хIуманаш лелорна а.\nДелахь а коьртачу декъана Iелам наха дина долу дIахьедар зударийн бакъонаш талхош ду, тIалибийн хан дагайоуьйтуш.\nОвхIанерачу адамийн бакъонаш ларярхоша йемал дина и дIахьедар. Цара чIагIдарехь, кхера делла долу ОвхIанан Iедал къелтаьIаш ду шаьш машаран дийцарш дIахьуш болчу тIалибашна.\nТIалибийн Iедал долуш зударийн деша бакъо яцара. ЦIера ара яьлла балха яха йиш яцара зудчуьнан. Ткъа чура ара йолуш паранжаш а йоьхна лела безаш бара зударий, шайн гергарчу божаршна тIаьхьа а хIиттина.\nЛангари Ахьмад Зия ОвхIан-пачхьалкхан йозуш йоцучу адамийн бакъонашкахула йолчу комиссин куьйгалхо ву. Iелам нехан кхеташоно дина дIахьедар нийса а дац, махкарчу зударийн сий дойуш а ду, аьлла, хета цунна.\nЛангари: Цхьана а бусулбан пачхьалкхехь дац буьззинчу барамехь зударий божарех дIакъестор, церан цхьаьна болх бан йиш цахилар. Ур-атталла Сауди Iаьрбийн пачхьалкхехь а бац цу тайпа бехкамаш.\nМа-дарра аьлча, цу кепара зударий вай охьатеIош хилча, церан дIасалеларна тIехь, цара дуьйцучуьнна тIехь, цара кхечу адамашца лелочу юкъаметтигашна тIехь Iуналла деш хилча, вай баккъалла а эшам бо зударшна, уьш адамаш доцуш санна.\nДаханчу ПIераскан дийнахь ОвхIан-пачхьалкхарчу Iелам наха динчу дIахьедаро кхин цкъа а гойтуш ду цу махкахь зударна беш болу тIеIаткъам алсам болуш хилар.\nБаханчу баттахь ОвхIанан Iедало дехар дира пачхьалкхан телевизионехь болх бечу зударшка йовлакхаш леладе, юьхь тIе басар-подар дар а дита, аьлла. Цуьнан бахьана дара цхьаболчу меттигерачу парламентан декъашхоша и бахьанехь латкъам бар.\nКарзайс цу нахана хетарг къобал даро оьгIаз яхийта мега ОвхIан-мехкан куьйгалхочуьнца гIоьртина юкъаметтигаш йолу Обама Баракан администраци.\nIамеркан пачхьалкхан департаментан векло хаам бира Маршо Радионе шайна хаа Карзай Хьамида йинчу комментарих лаьцна и ахттар толлуш ду шаьш, аьлла.\nОвхIанерачу Зударшна Эшам беш Болу Сацам Къобул Бина Карзайс


Оьзда воцчун карахь телефон а ю кхераме\nЗазадоккху-бутт 29, 2015\nТелефонаш - коллаж\nТелефонаш, къаьсттина смартфонаш, юкъаевличхьана нохчашлахь масса доьзал боьхна? Хьан йина цуьнан чот? Амма вуно дукха ду масалш. Кхузаманан оцу зуламех лаьцна дийцира Маршо Радиога иттаннаш наха. Царна хетарехь, лелон ца хуучийн карахь кхераме ю телефон а.\n...ХьенехагIеран нус зIенехь хилла цхьана минехаца, цIийндена гуча а яьлла, йитина, дIаяхийтина. ...Дехьа эвларчу цхьана къонахчун хIусамнанна, шен цIийнден телефончу яьлча, гучудаьлла, Соьлж-ГIалахь цуьнан шолгIа зуда хилар.\n...Массане ду и тайпа масалш, дийца ца товш дерш а цхьаьна.\nВеданан кIоштахь тахана а багара охьайиллаза, юьйцуш ю 6 берах а йоккхуш, марера йитина, цIаяийтина Мадина.\nЗуда йита магийначу кхаа бахьанех цхьаъ ду цуьнгара даьлларг - цIийндена тешаме цахилар.\nЧоь юьззина болчу шен доьзална напха латтош, маьркIажа бода къовлабаллалц вецаш лелачу цIийдена аьттехьа а дагахь ца хилла шайн доьзална хехо йитина хIусамнана шена ямарт ер ю, аьлла.\nТелефонехь маша а боьзна, уьйр латтош хилла цо божаршца.\nИ гIуллакх тосаделлачу цIийнден доттагIчо боьллу цуьнан бIаьргаш. Сатоссучу хенахь, шена хьарам еш, кхо цIе а тосий, юьтий, йолчу дега-нене дIало Мадина.\nЦул тIаьхьа керла нускал дало кечло Мадинин цIийнда хилларг.\nЦIентIехь цхьацца куьйгаш Iуьттучу цунна, лаьттара аннаш хуьйцуш, хьаладаьхча, цу чохь карадо кераюкъ юззуш телефончу дохку симкартанаш.\nУьш хиллера, Мадинас пайда оьцуш, ша гIараяла новкъа яьлча, цIенкъан аннаш юккъе кхуьйсуш, гулделла. Гарехь, телефонах пайдаэцарца а бу шен гIиллакх-оьздангаллин барамаш.\nТелефонах, иза оьздда лелон ца хиича, долучу зуламех лаьцна дийцира шелахочо Мадаева Зулихана.\nЗулихан: «Телефонах питанаш девлла дукха меттигаш ю Нохчийчохь. Боьхна доьзалш, дукха наной шайн берех бевлла. Даккхий питанаш дуьйлу хIара телефон бахьнехь. Масситта зуда йоьхна меттигаш хаьа суна телефонах питана а даьлла».\nВеданарчу школехь юьхьанцарчу классашкахь хьоьхуш ю Арсанукаева Залпаъ. Ша хьоьхучу классера дукхахдолу бераш тIехь цIано йоцуш, цIахь бан белла болх ца беш догIу боху цо школе, хIунда аьлча, церан наной мукъа бац, шайн берашна тIехь Iуналла дан уьш ца кхуьу, йоллу хан телефончохь бечу балхо дIалоцу дела.\nЗалпаъ: ХIуманаш юьтту автомат ю, бепиг деш а, пхьегIаш юьлуш а машенаш ю хIораннан а хIусамехь. Цундела мукъа бу зударий, ватсапчохь Iа сарралц, хьаштдоцчу кехаташ дIаса а кхоьхьуьйтуш. Берашка хьовса а ца кхуьу цундела.\nЦеран цIийндайн метта со хилча, оцу зударийн карахь юьтур яцара ас ватсап йолу телефон, "фонарик" гIеххьа яра царна. Доккха зулам ду телефон. ХIокху эвлахь дерг хьуна хаале, Москохара, кхечу пачхьалкхера схьахоуьйту-кх хьуна, и хилла ца боху, хIара хилла ца боху вайн цIахь, олий».\nХьекъалечу вайн дайша баьхнарш харц хилла дац цкъа а. Масала, олуш хилла цара: «Хьекъал доцуш динарг, зулам хуьлий доьрзу».\nМаршо Радиоца къамел хиллачу Соьлж-ГIаларчу вахархо Саидов Куьйра тIехIутту зударшна. Зуда декъаза ю, боху цо, цундела цуьнгара мел долучу гIалатна бехке борша стаг лору ша.\nКуьйра: «Низамаш кхуллуш берш божарий хиларе терра, зударшна тIетотту бехк. ХIуъа даьлча а зудчуьнгара, бехк боршачу стеган хета суна. ХIунда аьлча, и зуда галйоккхуш верг стаг ма вай. Хьалха муха дара, кIант йоI хааяйта воьдуш, лулахошка чукхойкхура, я новкъахь зудчуьнга хабар чудохьуьйтура йоIе, хийисте кхойкхуш.\nХIинца муха ду? Телефон тухий йоIе, хьенех со "Бургер" кафе чохь ву, хIоккху хенахь цу чохь хилалахь, олу. ТIаккха важа, йодий, цо билгалъяьккхинчу метте йоьду. Дуккха а зуламаш хилла телефон бахьанехь, боьхна доьзалш, вер-ваккхар хилла».\nIалхан-Юьртарчу Эдильханова Томас дийцира телефонех хуьлучу пайданех, зиэнех лаьцна. Дийцира, кхардар доцуш, шен чохь кегийнаш бу, кхана шена тIе хIун хIуттур ду ца хаьа шена, бохуш дира цо къамел.\nТома: «Хьекъал долчу стагана дика хIума ю телефон, шен цхьацца гIуллакх кхочушдан. Хьекъал доцчу кегийчарна вуон хIума а ю. Нехан стаге телефонехула совнаха къамелаш а дина, доьзалх яьккхина цхьа зуда а ма евза суна. Неханиг дуьйцуш башха оьзда а дац, кхана сайн хIусаме хIун кхочур ду а ца хаьа суна. Амма бакъду, дуккха а зенаш дина хIума ю и телефон».\nВеданан кIоштан Харачуьрчу 85 шо долчу Тусуева Забурас дакъалецира Маршо Радиоца къамелехь.\nШа ханна йоккха елахь а, бехкаш ца дохкуш, кхетамца, яхначу заманца дуста а дустуш, тидира цо тахана зударий шайн хотIаца, духарца, леларца, амалца хийцабаларх лаьцна.\nЗабура: "Суна-м хаац, хьанах доьзна ду. ХIара телефонаш бахьанехь хуьлу зуламаш. Кхаа беран нана хилла цу интернетчохь, цIийндас аьлла хилла, араяла цу чуьра, важа ца яьлла. ТIаккха цо йитина, дIаяхийтина.\nОй, шен цIийндас араяла аьлча, яла мегар дуй цу чуьра?! Меразудчун гIуллакх даннне а дац цу чохь Iен. Нана ю йоьIана зайл хьовзо безаш ерг. Ши гIаж еза аьлла марехь йолчу зудчана, етта бохург ма дац иза.\nЦIахь къевлича, марехь къевлича, чекхъер ю зуда марехь бохург ду. Хьалха меразуда къаьсташ хуьлура духарца, тахана оцу цхьаболчу зударша зудаберашна йоха хIума йитина а яц. Жимчу хенахь самукъа а долу, хазаниг йоха а лаьа, амма барам хила беза хIуманан».\nКъамел караэцначу Забурин хеннара йолчу Веданарчу яхархочо Магомадова Совдас ша зудабер долуш юьртахь лелаш хиллачу ламастех лаьцна дийцира. МаьIна дара, тахана кегийчу нахана яло зуда къасто цахаар, дуьхьал кхеттарг схьаялаяр, ца хьожуш мича бухтIера ю.\nОьздачу цIентIерачу зудчо цкъа а хIоттор дац юьхьаьржа я шен да-нана а, я шен доьзал а, элира Совдас.\nСовда: «ХIара чуьра гIуллакх бен дан ларош бац хIинцалера зударий. Телефонашкахь и эладитташ дуьйцуш Iа. Зуда оьздачу буха тIера яло езара. Дайша олура, «йоьIана цу лаха, кIантана хIу лаха». ХIинца хьесапе ца лору и дешнаш.\nХьенан мила ю а ца хьожуш, схьагиннарг ялайо. Тхо кегий долуш, дагадогIу суна, тайпана зуда нахе дIа а ца йохуьйтура, я шен доцчу тайпанара зуда яла а ца йора. Нагахь санна кхечу юьртара, я тайпана йоцу зуда ялийча, и стаг шайн пхьоьхана а ца вуьтура, бехкаш дохура цуьнгара».\nСоьлж-ГIалахь машенаш тоечу салонехь болх беш ву Абакаев Муслим. Ша божаршна юкъахь лелаш хиларе терра, дуккха а доьзалш хаьа шена бохура цо, телефон бале яьлла, къаьстина.\nМуслим: «Тахана марехь болу зударий а бу нехан божаршка телефонаш етташ. Дуккха а зуламаш хуьйлу цу тIехула. "Фонарик" бен телефон йита ца езара меразударшкахь».\nТхоьца хиллачу къамелехь, шуна ма хаззара, цхьамма-шимма а элира, марехь йолчу зудчуьнгахь еза телефон хила а ца езара, «фонарик» олу, совнаха таронаш луш йоцу телефон бен маго а ца еза аьлла.\nКъамел хиллачу Саидов Куьйрас цунах хила дарба дац боху, шех адамах йоьзна ю боху цо синан цIеналла.\nКюри: «Телефон "фонарик" хилар, айфон хилар башхалла яц. Телефонан бехк бац. Зуламна араваьллачу стагна-зудчунна карор ю шена оьшшу телефон . Цу стеган оьздангалле хьаьжжина ду гIуллакх».\nДукхахболчу дайшна-наношна ца хаьа шайн доьзало хIун леладо. ЙоьIана хехо латта езарг нана кхачайо, олуш ду. ЮхьIаьржо лергатIеххьа ю, цундела даим сема хила езаш ю нана. ЙоьIера, кIантера даьлларг оцу цхьана доьзале кхаьчна Iаш дац, иза вайн массеран а юкъара лазам бу.\nШен къамелехь Сиржа-Эвларчу Идрисова Тамарас а бехкеозайо йоьIан нана. Нанас кхетам белча, йоI нийсачу новкъа ер ю, боху цо.\nТамара: «Зударийн беррриг болх цу телефончохь бу. Марнанас охьайилла и телефон аьлча а, майрачо дIаяккха телефон аьлча а, тергал ца до зударша. Телефонаш бахьанехь ду дукха хьолахь доьзалехь лаьтта девнаш.\nОцу йоьIан нанас хьекъал-кхетам луш хилча, йоIа схьалоцур дара. Масала, сан жимахволчу кIанта зуда ялош, йоьIан вашас шен йишегара телефон дIаяьккхина хиллера, хьо нехан цIентIе йоьдуш ю, царна оьшу-ца оьшу а ца хаьа хьан карахь телефон. Нагахь санна эшахь, дIалур ю, ца эшахь, гIуллакх дац телефон лело аьлла хиллера».\nГIадужу-баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо рогIерчу кхеташонехь айдира интернетах хаттар. ТIекхуьу чкъор оьздангаллин гурашкахь кхиорна новкъарло йо Интернето, Нохчийчохь цу чу валар доьхкуш некъаш лохур бу ша, элира цо.\nПрограмма кечъеш, оха хIоранга а хаьттира, юй-те интернет бехке дуьйлучу зуламашна, питанашна, аьлла.\nСоьлж-ГIаларчу Гацаева Iайшата масалца жоп делира цу хаттарна.\nIайшат: «Масала, хIусамден говр ю. Къаьркъа а молий, юьрт мел ю говр хоьхку цо. Цуьнгара и говр дIаяккхарх молучуьра соцур вуй и стаг? Вац! Говран бехк ма бац хIусамдас юьрт мел ю ша хехкарна. Интернет вуон хIума яц, и дIаяккхарх нислур долуш хIумма а дац».\nДиканна а, вуонна а адамо ша хадабо шен мах, элира Iайшата кхидIа къамелехь, цундела интернет яц дIаяккха езарг, адам ша ду нисдала дезарг.\nIайшат: «Суна чIогIа новкъа ду вайнаха цхьаьнгара яьлла ледарло интернетчу а кхусий, бийларш деш, маьттаза дахар. Шена чу кхоьссинарг нахала доккху интернето, амма адамо ша хадабо шен мах, диканна а вуонна. Оцу стага ша шен хаддийна мах бу оцу интернечохь берг».\nЯхначу заманан мехала сибаташ оцу заманца дисинчух тера ду. Кху заманан кхин мехаллаш, лехамаш, сатийсамаш бу, цхьаболучара дийцарехь.\nВуно дукха наха, тIех дукха наха ца до пусар шайн доьзалан, цIийнан, хIусамден, хIусамненан. Церан ойла цкъа а ца хуьлу чохь, дог-ойла арахь соьцу.\nБакъйолчу нохчийн нанас йинчу йоьIана, Хьалха-Мартанарчу яхархочунна Исиева Азина хетарехь, нохчийн зудчо ирс леха ца деза арахь, шен ирс цунна карор ду шен доьзалехь, хIусамехь.\nАза: «Суна хетарехь, ирс ду-кх дуьххьара зудабер нехан цIентIе дахча, цунна хIусам нисъеллехь, оьзда марда-марнана а карийнехь, мотт хууш цIийнда а нисвеллехь, оьздангаллин гурашкахь доьзалш кхиинехь, уьш нийсачу новкъа а баьхнехь цара. И ду-кх нохчийн зудчун ирс!»\nБере "къаьркъан кад" хиларна бехке бац дин


Алеппохь тIом сецнехь а, маьрша бац цигара бахархой\nШема --Алеппона гергахь, цигара бахархой дIабига ялийна, лаьтта автобусаш, 14ГIу2016\nШемин Iедалан эскарша мукъаяьккхинчу Алеппон малхбалерчу декъера бахархой кхерамзалла йолчу дехьабаха болор бу кхаарин я еаран дийнахь, хаам баржийна дуьненан агенталлаша. ТIом а сацош, маьрша нах арабаха бартбина агIонаша – Асадан Iедало а, гIаттамхоша а.\nДийцаршкахь дакъалаьцна Оьрсийчоьно а, Туркойчоьно а. Ткъа цкъачунна гIаличуьра арабовлийтина бац нах. ГIаттамхоша цунна бехкедо Асадехьа тIемаш беш йолу гIажаройн тобанаш. Шаьш маьрша алеппохой къелхьарабохуш дакъалаца кийча юйла дIахаийтина дуьненаюкъарчу хьукматаша.\nОьрсийчоьнан Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацинерчу векало Чуркин Виталийс дIахьедира шинарийдийнахь, Алеппо ерриг а Асадан ницкъийн карахь а ю, цигара тIемаш а севцца, аьлла.\nОцу юкъанна, Оьрсийчоьнан Нью-Йоркерчу Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацинерчу миссина гергахь протестан акци хIоттийра Iамеркахоша. Демонстрантийн карахь дара «Бераш дойург» тIеяздина президентан Путинан суьрташ.


Ши шо хьалха шемахоша яьккхинчу киночуьра дакъойх пайдаэцна федералан телеканалаша, Шемахь химин тIелатар дарх Малхбузено иштта хIоттийна сурт дара аьлла, тоьшаллаш далош. "Дождь" телеканало бина цунах тидам.\nКIирандийнахь Оьрсийчоьнан "Россия - 1" а, Хьалхара а каналаш гIоьртира шайн телехьовсархой тешо, Дума гIалахь цхьа а химин герз лелийна а дац, "КIайн касканаш" цIе йолчу, пачхьалкхаца йоьзна йоцчу организацино, хIоттийна сурт дара и бохучух.\nШайн дIахьедарх тоьшаллаш далош тележурналисташа гайтина 2016-чу шарахь режиссера Хьусари Хьумама яьккхинчу исбаьхьаллин филма юккъера дакъош. Оцу кино чохь дуьйцу, Шемахь масех шераш хьалха динчу химин тIелатарх.\nКиселев Дмитрийс кечйинчу "КIиран хаамаш" программехь гайтинчу репортажехь, "хIоттийначу суьртан" цхьана ву бохучу декъахочо дуьйцу кино яккхарх: - "Оцу кIоштара бераш дIасакхийсина дара: цхьберш машенчохь, вуьйш машенна уллохь. Уьш берриш а белча санна сурт дара хIоттийна. Церан яххьаш можа яра".\nТIетуху, карарчу беттан 7-чу дийнахь Дума гIалахь химин атака ярна Малхбузено бехкево Шеман президент Асад Башар а, цуьнан агIо лаьцна Оьрсийчоь а, ГIажарийчоь а.


ГIезалойн сепаратизм - Оьрсийчоьнан чаккхенан детонатор\nДечкен-бутт 06, 2016\nНохчийчуьрчу «шолгIачу тIамо» шелбира Оьрсийчоьнан регионашна шайнна бовла лаам. Амма хIинца юха а сепаратизман хьу пачхьалкхехь гIаттораш нисло гIезалой. Проблема Маршо Радионо йийцарейира Казанерчу Iилманчица, динан талламчица Сулейманов Раисца.\nГIезалойчоь юьсуш ю хIинца а, массо а хьелашка ахь ладоьгIча, хьалхалерра маршоне безам лаьтта мохк а хилла.\n«Безам» бохург тIех дестийна нислахь а, Кремлера цхьацца хьаькамаша къадочу гIайгIане ладоьгIча, маьршадала лаам дерриг а къомехь богу олий кхетало хьал.\nЦкъа меттан проблемехула гучуйолу гIезалойн сепаратизм – латинице шаьш ца бовлуьйттушехь, цунна тIе къар ца луш гIертар шаьш шайнна кхоьллинчу интернетан хьостанехула-доменехула.\n...Ша домен кхоллар а ларабеза сепаратизман боккха толам. ГIезалой деккъа цхьа къам ду Оьрсийчохь шайн интернет-бахам болуш, яц церан сайтийн «ру» цIерш - «татар» ю.\nШайн лаьтта бухарчу маьIданаша кхаба таро а ло гIезалошна, уьш нагахь санна шаьш бисича – мехкдаьтта хилла а ца Iа церан бахам.\nХьелаш, дашца аьлча, дерраш а ду сепаратизман хьу ца ерзийта.\nДинан талламчас, сепаратизм буххера охкуш, прессехь даима а Iорайохуш вехачу Казанерчу Iилманчас Сулеманов Раиса дийцира Маршо Радионе шен кхетамехь доьхна лаьтта хьал.\nУггаре цунна кхераме хетарг ду Iилманан гIоьнца, леррина кхоьллинчу дешаран курсашкахула, хьукматашкахула сепаратизм гIезалойн националисташа яржош хилар.\nСулейманов Раис: Кремл маллахь, юхур ю Оьрсийчоь\nРаис Сулейманов: «ТаIаткъамбар пропагандин-агитацин кепашца шорбар, тайп-тайпанчу методикан белхаш баржош, нехан кхетам Москохна, аьлча а, федералан центрна, дуьхьаллатта кечбар, оцу регионашкахь сепаратизм гIаттор ю Iалашо. Иза кхочуш а данделла, центр маллахь, цигара охьахьаьвддачу дотIанаша, шеко яц, йохор ю пачхьалкх, регионаш къаьстар ю Оьрсийчоьнах.\nРегионалан сепаратизм кхиорехь масалш а ду вайн регионийн массех. Хьовса вай, иза, масала чергазийн тематика. «Чергазийн хаттар» тIаьххьарчу пхеа шерачохь, масала, Къилбаседа кавказна йоьзначу чоьхьарчу а, арахьарчу а Оьрсийчоьнан политикана проблема а хилла дисина.\nПхи шо хьалха и сепаратизм а кхиира кхузахь кхуьуш ерг санна, чергазийн кегийрхой ГIебарта-Балкхаройчуьра, Кхарачой-Чергазийчуьра, Адыгейра, ишттачу школашка кхайкхаболийра Гуьржийчу, Туркойчуь, Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташка, Европан мехкашка. Цигахь дуьйцура царна Оьрсийчоьно уьш лолле берзийна, тIамца къарбина,19-чу бIешарахь царна геноцид йина бохуш. ЦIабаьхкича и тайпа ойла оцу кегийрхошка генна дIасаяржайойтура.\nМа-дарра, аьлча, иштта оцу сепаратизман проектехь массо а чергазаша дакъалаца долийна.\nИзза хьал латтадо Норвегино Архангелскан кIоштахь поморийн сепаратизм кхиош. И проект мелла а яхлуш ю, амма цо сепаратизман хьу яржайой Оьрсийн Къилбаседанехь гуш-м ду.\nТкъа Сибрехара сепаратизм есташ, кхуьуш юйла Новосибирскан, Красноярскан, Тюменан кIошташкахь – иза-м массарна а ду хууш.\nТкъа кхидIа Оьрсийчоьнан стигала кIел политикан гIурт болалой, цо пачхьалкх юхуче кхачор ю. Доцца аьлча, юхьанца утопи хетта проекташ болх беш хьийза, оцо Оьрсийчоьнан цхьааллина кхерам а бохьу».\nИштта ду Сулейманов Раисна, Кремлан куьг ГIезалойчохь маллуш хилар доггаха ца лалуш хьийзачу гIезалочунна, хетарг. Амма цуьнан даггара нах гIезалошлахь дуккха а белахь а, сепаратизм хилла-лелла оцу къомаца даима а.\nГарехь, тахана рогIера шен мур айбеш а ю иза.\nГIезалойчоь - сепаратизман хьу


Набахтехь таIзар токхучу Тумгоевна кхи а хан тоха гIерта\nКхи тIе а хан тоха кхерам хIоьттина "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойн декъех хилла аьлла, 18 шо хан тоьхначу Къилба ХIирийчуьрчу Пригородный кIоштара схьаваьлалчу Тумгоев Тимурна. "Кавказ.Реалии" портале бина цунах хаам цуьнан йишас Тумгоева Маринас.\n"ДаIишхошца дина къамелаш тIехь долу телефон тосур ю шаьш, кхи а хьуна хан тохийта аьлла цуьнга", - билгалдаьккхина зудчо. Цо бахарехь, Ростов гIаларчу лоьмар 1 йолчу СИЗО-н администрацино тIеIаткъамбо цунна, иза маж жимъян дуьхьал хиларна.\nЦуьнца набахтехь болчаьргахула хиъна шена боху Маринас, администарцино шена туьйсу кхерамаш бахьана долуш Тимура пхенаш хедийнера аьлла а.\nГергарчаьрга дIахаийтина Тумговес, шена кхерамаш туьйсурш СИЗО-н белхахой Ерошенко Николай а, Гурьянов Максим а, Князев Дмитрий а ву аьлла. Къилбаседа Кавказан тIеман кхело шена динчу таIзарна латкъамбина, цунна жоп лардеш ву Тумгоев Ростоврчу набахтехь.\nЛоьмар 1 йолчу СИЗО-хь тIе а ца дитина, йа бакъ дац а ца аьла, Тумгоевс шена чевнаш яр.\n2014-чу шарахь Оьрсийчуьра дIавахначул тIаьхьа Туркойчохь ваьхна Тумгоев. Ткъа 2016-чохь Украине кхаьчначул тIаьхьа лецира иза, Интерполо лоьхуш ву аьлла.\nШа лаьцначуьра маьршаваьккхинчул тIаьхьа Украинан Малхбалехь сепаратисташна дуьхьал тIемашкахь хилира Тумгоев, шайх Мансуран цIарахчу нохчийн батальонан могIаршлахь. Ткъа Украинан прокуратурано бакъ дац иза бохура.\nСтохка, 2018-чу шарахь, Гезгамашин-баттахь Украинан инарла прокуратуран сацамца, Оьрсийчоьне дIавелира Тумгоев. 2019-чу шарахь Ростов гIаларчу Къилбаседа Кавказан тIеман гонан суьдо 18 шо хан туьйхира Тумгоев Тимурна.


Шена дуьхьалболчийн гергарнаш лечкъорна ша юкъара вац аьлла Кадыровс\nХIора шарахь журналисташца хIотточу пресс-конференцехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедина, шен критикийн гергарнаш лечкъорна ша юкъара вац аьлла. Daily Storm гIирсан корреспондента Кашеварова Анастасияс деллера царех лаьцна хаттар.\nШен гергара нах ницкъхоша бигарх дIахьединчу блогеран Абдурахманов Тумсон цIе ца йоккхуш, Кашеваровас аьлла цуьнах "нилха маж йолу европхо".\n"Нагахь санна, цхьаъ делахь а (нах бар. - Редакцин билгалдаккхар.), оха хаза а хеташ лохур бу. Амма цхьа бакъ ду, шен доьзалан сийна, къаьсттина зударийн, тIекховдахь - нохчочо цкъа а гечдийр дац. Уьш кхета беза, сан доьзалан, ненан,йижарийн, хIусамненан, йоьIарийн сий цара хьадийнехь, - ас дуй буу, муьлххачу а кхеле, трибунале хIуттур ву со, амма ас иза дуьтур дац. Цунах уьш кхеташ хила беза!", - дIахьедина Кадыровс.\nРегионан куьйгалхочо бахарехь, уьш бигина хила тарло "цара (блогерша.-Редакцин билгалдакхар.) сийсазбинчарех цхьаммо".\n"Зударех лаьцна дийцар магийта йиш яц. Ткъа цара дукха дуьйцу. Цара аьшнашбинчу нахах цхьаммо дIабигина хир бу церан зударий а, йижарий а, шайн зударшна тIехь цара дийр ду бохург царна тIехь кхочушдан", - жоп делла Кадыровс.\nЦо бехкебина оппозицин блогерш, "дозанал а арахьа бехачу ницкъхойн доьзалшна тIаьхьа бевлла леларна".\nГерманехь вехачу Ичкерин адамийн бакъонийн Центран (ингалсан маттахь Human Rights Center Ichkeria) директоро Арцуев Аслана дIахьедира, нохчийн ницкъхоша Нохчийчохь бисинчу шен гергарчех виъ стаг дIавигина аьлла.


Мигранташ алсамбовларо Оьрсийчоьнан кхерамазаллин бух талхабо боху эксперташна\nОхан-бутт 18, 2014\nОьрсийчоь/Узбекистан - Оьрсийчохь болх бечу мигрантийн проблемашна лерина суртийн гайтам, Заз62014.\n2050-гIа тIекхачале Оьрсийчура бахархойн ах дакъа мигрантех лаьтташ хир ду аьлла дIахьедар дина Оьрсийчоьнан Къоман Стратегин Институто. Iилманчийн хьесапехь, пачхьалкхана чуоьхучу мигранташа кхерам кхоьллина Оьрсийчоьнан кхерамазаллина.\nIилманчаша бахарехь, тIеоьхучу наха боккху кхерам, урхалла доцчу миграцица а, цуьнца цхьаьна пачхьалкхехь кхоллаеллачу демографин кризисца а боьзна бу. Оцу хьокъехь леррина рапорт кечдинчу Iилманчаша Iедалшка кхайкхам бина, Оьрсийн Федерацин бухара нах дебон а, церан метта арахьара нах тIеэцар сацадан а хьажа, аьлла.\nЦеран хьесапехь, Оьрсийчохь хIинцале 30 млн мигрант ву. Оццу хенахь, тайп-тайпанчу Iедалан хьукхматийн терахь къасьташ ду вовшах. Росстатан хьесапехь, 1992-чу шарахь дуьйна 2010-гIа шо кхаччалц, тIебаьхкинчу нехан терахь 5 млн 400 ду. Ткъа ФСБено бахарехь, 1999-чу шарахь дуьйна пачхьалкхана чубаьхкинчу а, дIабаханчу а нахана юкъахь долу терахь 27 млн 750 эзар ду боху.\nРапортан авторша, иштта, билгалдоккху, 2000-чу шарахь дуьйна Оьрсийчу оьхучу нехан дешар а, говзаллаш а лахара хилар. Царна гIазакхийн мотт ледара хаьа, я хаъане ца хаьа. Ткъа цу гIаллакхо бахьана кхуллу, къаьмнийн юкъаметтигаш йохон. Ишта а гена даьлла хьал чолхе доккху, бакъо йоцуш лелачу мигранташа. Уьш, Федералан Миграцин Сервисан хьесапехь 3,6 млн бу. Кхечу хьосташа чIагIдарехь, уьш кхин а маситтаза дукха бу – 16 миллионна тIера 18 тIекхаччалц.\nПачхьалкхан бахархойн терахь лакхадоккхуш мигрантех пайда эцарца йоьзна ойла чIогIа кхераме хета Оьрсийчоьнан Къоман Стратегин Институтана. Сибрех а, генара Малхбале сихачу боларца юзуш бу Китайра бахархоша. Оьрсийчоьнна юккъехь мигранташа лакхадаьккхина боху зуламийн терахь.\nАзин республикашкара Оьрсийчура кIошташка баха охьаховшуш болу радикалан исламан агIончий а бу, кхана Iуьйрре бале бевр болуш. Уьш тIебиссина меттигаш вахьабхойн карайоьлхуш ю боху рапорто.\nЭксперташа хьалха а тидаме диллинера миграцин политика хийцарца доьзна хаттар. ХьастагIа Оьрсийчохь арадолучу «Независимая газето» пхи бахьана дийцинера, Оьрсийчу кхайкха безарш дешна мигранташ хиларх лаьцна. Ткъа говзалла йоцу белхалой тIеэцар шен бухехь дуьйна сацон деза аьлла дара цу артиклана тIехь.\nХьалха Советан пачхьалкхана юкъайогIуш хиллачу Юккъерчу Азера а, Кавказана тIехьара а республикашкахь, церан кхиаран амалца а догIуш, лакхара говзалла йолуш нах хуьлийла дац, бохуш дуьйцу артикло. Цу кIошташкара нах Оьрсийчу дукха бахкарца боьзна кхин цхьа кхерам а го эксперташна. Юккъера Ази наркотикаш дехьайоху меттиг хиларна.\nТIебаьхкина нах бухарчаьрца бертахь бахар а ца нисло културин а, кхин а бахьанаш хиларна. Ледара гIазакхийн мотт хууш долу мигрантийн бераш оьрсийн школашка эха дуьйладелчхьана дуьйна кхоллало девнаш дийла бахьана.\nКхин цхьа агIо, могушаллина дола дечу тIегIанехь го эксперташна. Мигранташ лоьрийн гIо лаха Оьрсийчура лоьрашна тIе боьлху, тIаккха бухарчу бахархойн хьал галдолу, боху цара.\nДепортацех дийцарш. Даймахка - къу санна (анонc)


Китайн политикан лагерехь ша лайначу Iазапах лаьцна дийцина уйгурийн зудчо\nУйгурийн къомах йолчу Турсун Мехригула кхо бутт баьккхина Китайн Синьцзянерчу политикан лагерехь. Цу зудчо дийцина Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессан векалшка, адам Iалур доцучу хьелашкахь ша латторах а, шен ницкъ барх а лаьцна. Iазап хьегар сацо, цо дийцарехь, ша ер доьхуш хилла зудчо Китайн салташка.\nМаситта шо хьалха Мисара деша яхана хилла Турсун, циггахь маре а яхана иза. 2015-чу шарахь зудчо сацам бина Китайхь бисинчу шен гергарнаш болчу хьажа-хIотта яха. Даймахка цIакхачарца иза дIалаьцна Iедалша, бераш дIа а дохуш. ТIаьхьо цуьнан цхьа бер делла.\nКхаа шарахь латтийна уйгур махкара ара ца йолуьйтуш. Кхузза хилла иза Синьцзянерчу "политикан кхеташ кхиоран лагерехь". Эххаре дIаяханчу аьхка цунна Iедалша бакъо елла Китайра араяла, юхаяр тIе а дожийна.\nКъахIире дIакхачча шен къа-бала балхор Iалашонца Турсун зIене яьлла Iамеркин дипломаташца, ткъа цара иза дIайигина Цхьаьнатоьхначу Штаташка.\nIамеркан Конгрессехь, гочдархочуьнан гIоьнца, Турсун Мехригула дийцира ша Синьцзянерчу лагерехь лайнарг.\n– Со камери чу йоьллира, цхьа а кор а доцуш, лаьтта бухулахь йолчу. Цу чохь хуьлург дерриг а тергонехь латтош видеокамераш яра беа пена тIехь. Цу чохь соьца цхьаьна яра кхин а 60 гергга зуда. Буьйсанна 15 зуда ирахь латтара, бисинчера лаьтта охьабийшина наб ян аьтто хилийта. ХIора 2 сахьт масоззу долу хийцалора тхо. Iуьйранна, хих а, дуганах а лаьтта хIумакхаллале хьалха, тхоьга эшарш лекхийтара, коммунистийн парти язъеш.\nЦара тхоьга цхьацца молханан буьртигаш а, цхьа хIун ю а ца хуу кIайн кочалла мелийтара. Молхан буьртигаш мелча тхо кхетам чуьра довлара. Ткъа кIайн хи мелча зударшна ницкъ хилара, цIий ца соцуш, цхьаберш лара.\nШена леррина кечйинчу чохь, ток етташ къиза Iазап латтийра, бохуш дийцира Турсуна. ТIаьххьара а шена дукха чIогIа еттарна, салташка ша ер доьхуш хилла иза.\nУйгурашна а, казахашна а, гIиргIизошна а Китайх гIело еш хиларх а, уьш Синьцзянерчу "политикан кхетош кхиоран лагершкахь" латтош хиларх а лаьцна дуьненаюкъарчу адамийн бакъонаш ларйечу вовшахтохараллаша а, зорбанан гIирсаша а хаамаш беш бу 2017-чу шеран Охан-баттахь дуьйна. Цу лагершкахула чекхбевллачара дуьйцу цу чохь адамаш къизачу хьелашкахь латтош хиларх лаьцна.\nПекино тIе ца дуьту "политикан кхетош кхиоран лагершкахь" адамашна ницкъ бо бохург. Китайн адамийн бакъонашкахула йолчу бюрон векало Ли Сяоцзюна кхушара Гезгмашин-беттан 13-чохь, Reuters агенталлана интервью луш, иштта элира: "ХIан-хIа, центршкахь цхьа а Iаткъам беш бац. Шайн говзалла лакхайоккхуш бу уьш, тренингаш еш а бу уьш. Цул тIаьхьа царна дика болх карор бу, тхан низамаш а девзар ду".\nHuman Rights Watch дуьненаюкъарчу вовшахтохаралло Гезгмашин-беттан 10-чохь дIахаийтар арахийцира, Китайхь чубоьхкина латточу тутмакхийн хьелаш вуно вон хиларх лаьцна. Бакъонашларъярхоша критика йира Китайн Iедалшна. Цара кхайкхам бира Пекине лагершкахь латтош болу нах дIахеца аьлла.


Къизаллин шераш » Нийсо-Дагестан\n20.02.2019 224 0 niyso\n75 шо. Цхьана стеган оьмар. Оццул зама д1аяьлла, хууш ма-хиллара, вайнах махках а баьхна, оцу пана махка – Казахстане а, Юккъерчу Азе а д1ахьовсийна.Баккхийчеран тоьшаллашца вуно къизалла лан дийзина оцу шерашкахь - д1абоьдучу бехачу новкъахь а, Сибрех даьхначу шерашкахь а. Мацалла, шело бахьанехь х1аллакьхилла иттаннаш эзарнаш адамаш: баккхийнаш, бераш, зударий. Х1унда аьлча, т1амт1е бахана, т1ехь да воцуш хилла дуккха доьзалш. Ишттачарна алсам а гина и халонаш. Къаьсттина а дукха адамаш д1акхелхира вайнах махках баьхначу хьалхарчу шарахь.\nМасала, сан ненананас, цу хенахь т1ехь х1усамда воцуш хилла иза, г1ирг1азхойн аренашкахь латтах д1авоьллина шен кхоъ доьзалхо: шала йина ши йо1 а, церал дукха воккха воцу цхьа к1ант а. Билгалдаккха деза, оцу хенахь т1амт1ехь хилла цуьнан воккхаха волу ши к1ант. Ткъа церал жима волу важа к1ант лоьхуш, сан ненаций цхьана, дукха когаш баьхна цо оцу бевзашбоцчу махкахь.\nТкъа иза-м т1аьхьо карийна царна. Вайнах арабохучу дийнахь иза Аксай юьртахь МТСехь болх беш хилла. Цигара д1авигна хилла иза хийрачу нахаца цхьана.\nШаьш лайначу халонех, баланех, шелонех, мацаллах лаьцна, логе шад х1уттуш, б1аьрхишна дан амал доцуш, дуьйцура тхан нанас т1аьххьалц а. Иза тхоьца йоцу а даьлла масех шо: 2010-чу шеран июль баттахь бакъдуьнене д1айирзина тхан нана. Дала гечдойла цунна, Дала гечдойла Сибрех а, цул т1аьхьа а д1акхилхинчу вайн берриге махкахошна, Дала декъалбойла уьш.\nТкъа шераш-м д1аоьхуш ду… Х1инций а бакъонашкахь метта х1иттийна дац вай. Х1инций а шек д1абоцуш, вайн дайн ярташкахь, х1усамашкахь, шайна бечу аьттонех ца 1ебаш, хан токкхуш бу вайн «бусулба» вежарий. Церан 1ибадат мича кхочур ду-те? Цуьнан буьззина мах хадош бац тахана а бусулба динан дай. И ду халахетарг. Амма бакъду цхьаъ: бакъо толаза юьсур яц. Шеко яц цуьнан. Дала йийр ю нийсо.


Нохчийн къам дохийна де дагалецира Малхбузерчу гIаланашкахь\nЧиллан-бутт 24, 2015\nГермани -- Берилин. Нохчий бохоран де дагалоцуш.\nЦкъа а ца хиллачу кепара дукха адам арадаьллера тайп-тайпанчу Малхбузерчу пачхьалкхашкахь нохчий, гIалгIай дIабохийна де дагалаца.\nБелгехь нохчийн, гIалгIайн къаьмнаш дIадохор дагалацар хьалхатIаьхьа даьккхинарг яра цигахь масех шо хьалха кхоьллина йолу вайнехан кегирхойн „Вай ду“ цIе йолу цхьаьнакхетаралла. ХIора шарахь санна цу боламерчу жигархоша Белгерчу тайп-тайпанчу гIаланашкахь беха вайнах гулбинера Антверпен гIалахь, къоман бохаман де дагалаца а, и бохам гинчу баккхийчаьрга тIекхуьучу чкъурана цунах лаьцна дийцита а.\nАнтверпен цхьаъ хилла ца Iа кху деношкахь нохчийн къомана тIе хIоьттинчех уггаре а къизачех а, халачех а цхьа киртиг хилла долу вайн къам Сибреха а, Юккъерчу Азе а дIадохор дагалаьцна Малхбузера гIала. КопенхIаген а, Париж а, Торонто а, Вена а, Берлин а - иштта шуьйра I944-чу шеран чиллан баттахь вайнахана тIехIоьттинарг дагалаца арабевллачийн географи.\nБерлинехь немцойн-кавказхойн доттагIаллин юкъаралло Бранденбургийн кевнашна хьалха а, цигара гена йоцуш лаьттачу оьрсийн векалтина хьалха а митинг дIаяхьира. Цу юкъараллин куьйгалхочун гIовс волчу Душуев Рахьмана дийцарехь, дуккхаъ кегирхой а баьхкинера цигахь дакъалаца а, тешийн дийцаршка ладогIа а.\nДушуев Рахьман: „КIирандийнахь вовшахкхетта, нах алсамох а богIур бу аьлла, 22-чохь гулделира тхо. Дуккхаъ нах баьхкинера. ДIадохийначу хенахь Казахстанехь а, кхечу меттигашкахь а бина болу нах а бара царна юккъехь, цIадаьхкинчул тIаьхьа дуьненчу бевлларш а бара. Дуккхаъ кегирхой а, бераш а дара, хIетахь вайн къоманна тIехь йинчу къизаллех ладогIа баьхкина. И санна долу цхьаьнакхетарш хIора шарахь деш ду кху Европехь. Кхин дIа а иштта бийр болуш бу и болх. ХIунда аьлча, вай диц дан йиш йолуш хIума дац иза“.\nВуно жигара вайнах махках бахар карладаьккхира Венехь бехачу нохчаша а, гIалгIаша а. КIирандийнахь меттигерчу диаспорин декъашхоша вовшахтуьйхира дагалецамийн суьйре. Цигахь дакъалоцуш вара дуккхаъ шерашкахь Нохчийн Республика Ичкерин цIарах Австрехь векалалла лелош волу Ибрагимов Висита а. Цуо шен къамелехь хьахийра, къам дIадохоран де дагалацар санна долчу гулдаларшкахь вайнахана кхеташ хила деза, вайнзаманахьлера къоманна юккъера барт бохар а, тобанашка декъадалар а нохчийнарг санначу жимчу къомана мел эшаме ду бохучух аьлла. Цуо дагалецира хIинцачул итт шо хьалха Венехь нохчийн диаспора хIинца-хIинца бен гулйала йолаелла йоцучу хенахь мел бертахь бара хIинца тайп-тайпанчу тобананашка бекъабелла болу вайнах, бохург.\nИбрагимов Висита: „Вайн массеран а юкъара лазам бу хIара. Кху чохь гулбеллачех цхьаннан а доьзал хир бац, шайх и бохам, я цул хьалха а, тIаьхьа оьрсийн пачхьалкхо вайна биа болу бохамаш, хьакхабаланза, я ден агIор а, я ненан агIор. Сан сайн денда къам дIадохадале лаьцна дIа а вигина, тIепаза вайъина ву. Тхан тхана Сибрехахь кхелхина, дукха къона а йолуш, тхо пхи бер а дуьсуш. Дукха йоккха кийсак яьккхина вайх цу мостагIчо. Амма вайн къам сайна шен хIумана кхечу кхомана къинтIера даьлла къам лехча а карор дац. Кхечу къоманна дитахь а, амма вай вовшалахь дукха чIогIа дера а, сиха а хуьлу вай, пайдабоцучу хIумнашна тIехула декъа а луш, вовшашна чучча гIорта кийча а хуьлуш. Вайн барт чIагIбан хьовса деза вай, юккъера херонаш дIа а яьхна“.\nЦу цхьаьнакхетаре веана хиллачу Украинин Австрерчу векало Шерба Олександра билгалдаьккхира, украинхойн халкъана хIинца кхетта, шаьшна тIехь оьрсийн агресси хIун ю шайна хиинчул тIаьхьа, мел харц хиллера, Оьрсийчоьно Нохчийчоьнна тIом кхайкхина, эзарнашкахь адамаш дойъучу хенахь шаьш дист ца хуьлуш, и гIело а, и харцо а ца гуш санна, Iийна хилар, бохург. Нохчийн къам маьрша хилар, украинхой къам маьрша хилар а цхьаьнадузуш хиларх хIинца кхетта шаьш элира цуо.\nШерба Олександр: „ХIинца Украинехь инзаре трагеди хIоьттича, украинхошна дуьхьал инзаре зуламаш дечу хенахь, вайна дагадан деза, уггаре а хьалха цу зуламечу режиман къизалло лаьцнарг нохчийн къам хилла хилар. БIеннаш эзарнаш нохчи байъира цу шина луьрачу тIамехь. Ткъа тхох, украинхойх, дуккхахберш Iийра, бист ца хуьлуш, хьежа а хьоьжуш. ТIаккха цул тIаьхьа и харцо гуьржишна тIехь хIоттийра. Юха а тхох, украинхойх, дукхахберш бист ца хуьлуш, хьежа а хьоьжуш Iийра. ХIинца тхаьшна тIехIоьттина тхуна иза.\nОха, украинхоша, баркалла олу нохчашна, нохчийн къоман тоьлла болу кIентий Украинин маршонехь къуьйсуш хиларна. Оха, украинхоша дицдан мегар дац, нохчийн къоман маршо – иза украинхойн маршо а хилар. Ткъа нохчаша дицдан мегар дац, украинхойн маршо – иза нохчийн маршо хилар. Вайн юкъара гIуллакх ду иза. Цундела сийлахьа хуьлда Нохчийчоь! Сийлахьа хуьлда Украина! Сийлахьа хуьлда маршо! Вай тулур ду!“\nДепортаци юьйцучохь ца хьахон йиш яцара къам дIадохор дийцаре дан воьхьна аьлла, доцучу бахьанашца хан тоьхна, набахте воьллина волу адамийн бакъонашларйархо Кутаев Руслан а. Кутаевн масалина тIехь гулбеллачара дийцаре дира, нохчийн къам хийлаза исторехь ден а, хIалакдан а гIиртинчу оьрсийн Iедалша, нах байъина ца Iаш, цу шайн зуламех болу дагалецамаш а байъа гIерташ хилар.\nИшта гуллбеллачара доIа дира цу бохамехь а, цул тIаьхьа хиллачу тIемашкахь мел кхелхинчарна тIера.\nНохчийн къам дохоран де дагалецира Малхбузерчу гIаланашкахь


"Пачхьалкх ларъяр дац коьртаниг – коьртаниг паччахь ларвар ду". Муха болх бо ФСБ-но\nМасех де-буьйса даьлла Навальный Алексейна дIовш даларх болу керла хаамаш баьржина. Бинчу талламах лаьцна дош а дац аьлла Кремло, ткъа президентан пресс-векала Песков Дмитрийс шинарин дийнахь юхаяьккхира шен журналисташца телефонехула хIора денна хуьлуш йолу бриффинг. Элира Песковс, шен хан яц, Путин Владимиран шарахь цкъа хуьлучу пресс-конференцина кечлуш ву ша.\nОцу юкъанна ша Навальный Алексей дагахь ву гучудевлла керла факташ Талламан комитете а, ФСБ-не а дIакхачо. "Шайна ма-луъу шу доьлур-м ду, амма кхин некъ бац", – боху оппозиционера, журналистийн а, юкъараллин а талламех Оьрсийчоьнан Iедал дешаш а дацар дагадоуьйтуш.\nСоциалан машанашкахь дийцаредо, хIун хир ду, шайн юьхь-сибаташ суьрташца дуьненна дIа а гойтуш, Iорабаьхначу ФСБ-н белхахойх, бен а дац-те царна иштаниг нисдалар, бохуш.\n"Карара хан"("Настоящее время") телеканало хаьттира ФСБ-но гIуллакхаш толлучу нехан карарчу хенахь агIолоцуш волчу адвокате Павлов Иване, муха ду ФСБ-н чоьхьара дахар, мел ю цуьнан белхахлошкахь профессионализм.\n– Навальныйна дIовш даларх дерг. Хьо теший и динарш ФСБ-н белхахой хиларх?\n– Бакъ долчух тера ду дерриг а. Схьагайтинчу тоьшаллаша кхетадо вай ФСБ-н белхахой бу аьлла бовзуьйтурш. ХIинца, олуш ма-хиллара, буьрка майданан кхечу декъа тIе йоьжна. Юриспруденцера ду хIара: жамIаш дале, къовсамехь дуьхьал йолчу шолгIачу агIоне ладогIар. ХIинца со ца воллу телевизионашкарчу пропагандистийн маттахь ала, ца боху ас, иза церан болх бу, царна цунах гонорараш хуьлу. Ас хIинца официалерчу нахах боху.\nСо кхетарехь, Навальныйс ФСБ-не а, Талламан комитете а дIакхачийна ша а, шен накъосташа а талламехь гучудаьхна факташ. Цундела хаа лаьа, вай тешаш а долуш, хIоьттинчу хьолехь официало хIун эр ду. Цо олучуьнга хьажжина далур ду жамIаш вайга а. Амма цара хIумма а ца лахь, бист ца хуьлуш беха Iахь – уьш къера буйла хаа ду.\n– Хьуна муха хета, хир дуй жоп?\n– Хено гойтур ду.\n– Ахь адвокат санна дIахьочу бехктакхаман гIуллакхашка а хьаьжча, Навальныйс бинчу оцу талламе а хьаьжча, хIун эр дара ахь Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша тIаьххьарчу заманахь бечу белхан хотIах лаьцна?\n– Со кхетарехь, ФСБ ю-кх ахь юьйцург, юй?\n– Ю, доккхачу декъанна цунах хоьтту ас.\n–ФСБ, хьо кхета-кх – иза къовлаелла еха структура ю, ша-шелахь тIаьхье шена кхиош йолу хьукмат ю. Оцу бахьаница ду вай тахана тергалдеш мел долу цуьнгара сакхташ: низамалла дацар, белхахойн хаарш ледара хилар. Амма низмалла ца хуьлу-кх, профессионализм йоцчохь.\nАхча алссам а луш, тIехь кIезиг жоьпалла хилча, вайн хьелашкахь малло белхахой, ледара бо цара шайн бол\nУггаре хьалха сан юкъаметтигаш лоло дезарш ФСБ-нера таллмачаш бу – кхин башха сов ларамбеш структура а яц иза цигахь. Уьш – церан сийлалла–кехаташъяздархой бу. Боккхахболу болх бийраш оперативан белхахой бу, ткъа талламчаша и болх кехате берзабо, кхеле дIакхачабо. Талламчех дерг аьлча, профессионализм ца тоьу дукха хьолехь царна, зеделларг дукха цахилар ду иза. Уьш дукха бу, ткъа цара дIахьош кIезиг гIуллакхаш ду. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера я Талламан комитетера талламча схьаэцча, цуьнга дуккха а гIуллакхаш толлуьйту, иза дерриг а хууш хуьлу, хIора баттахь, хIора шарахь керла-керла хаарш схьаоьцу цо, ткъа ФСБ-нерчу талламчас шарахь 2-3 гIуллакх бен толлуш а ца нисло. ХIун дуьйцийла ду, белхахочо куьйгаш охьадахийтина болхбеш хилча, цунна хIуъа а могуьйтуш хилча? Жоьпалла дац цунна тIехь, кхело а могуьйту цунна гIалаташ. Цундела ца кхуьу цуьнгахь профессионализм.\nХетарехь, изза хаьл ду оперативан белхахочуьнгахь а. Олуш ма-хиллара, ницкъ болуш ву, дукха хьекъал долуш вацахь а. И сакхт ду-кх вайн гуттар а ницкъ болуш йолчу, баккхий аьттонаш шен карахь болчу урхаллин. Амма царна низам шолгIачу меттехь ду, коьртаниг ду царна режим Iалашъяр, коьртаниг яц пачхьалкхан кхерамзалла. Цундела, кхеташ ду, эшамехь ехар ю пачхьалкх.\n– Оьрсийчохь гуттар а даккхий ахчанаш ду хьийсош ницкъхошна. Стенна бо цара болх иштта?\n– Ахча алссам а луш, тIехь кIезиг жоьпалла хилча, вайн хьелашкахь малло белхахой, ледара бо цара шайн болх, ледара кхочушдо декхарш, харц кхетайо шайн Iалашонаш. Цундела жамIаш а ду хотIе хьаьжжина ледара. Гуш ду вайна Оьрсийчохь тахана хуьлуш лаьттарг, цунах дика тоьшалла до Навальныйс бинчу талламо.


Вайна гур ву Зеламха! (Мы увидим Зелимхана)\n20/12/2016 0 Комментариев 1 947 Просмотров\nХалкъо лору шен турпалхо.\n1988-чу шеран декабрь беттан 5-чу дийнахь меттигерчу телевиденехула республикан Культуран министерствон векалша кхаъ боккхуш республикерчу бахархошка дlaxаийтира 3еламхех фильм яккха бакъо ялар, и г1уллакх кхочушдан шайна ницкь цатоар.\nФильм яккхаран хазахетар мел хиллачеран ц1арах баркалла ала лаьа суна, г1уллакх цу т1е даккха г1ерташ къахьегарна, кхаъ боккхуш и г1уллакх вайна довзийтинчу режиссерана Татаев Илесана.\nИза ч1ог1а мехала г1уллакх ду вайнехан исторехь. Х1отто ма-езза и фильм х1оттаяхь, ткъа иза иштта бен хила декхар а дац, цунах юьхьк1айн, токхе синкхача хир бу вайнахана хилла ца Iaш, кхечу халкъашна а, Обарг Зеламха вайнахана юкъахъ дикачу arlop вевзина ву халкъана. Шел хьалхарчу къонахийн г1иллакхаш, хьуьнарш дуьйцуш ладег1на, шен хенахь дуккха а хилла болчу къонахошка хьожуш, царах хьоьгуш 1ашшехь, декъазчу кхолламо обарг вина араваьккхина декъаза нохчо ву иза.\nТ1аккха шегарчу оьздангалло, г1иллакхо: тешамо, доьналло, берриге а шен лехамашца ша мел вевзи¬нарг, ша вуьйцу мел хезнарг шена резавина, халкъо вина къонаха а ву Зеламха.\nДоцца аьлча, вайнахана йоза-дешархпайдаэца-м хьовха, и довза ца девзаш д1аихначу дуккха а б1ешерашкахь хилла болчу, ларийна болчу, лийрина а болчу бакъ къонахойх цхьаъ ву Зеламха. Вайн дай йоза-дешарх пайдаэца хууш, и девзаш ца хилар хуьлий дуьсу, коьртачу декъана, тахана вайнехан шира турпалхой бовза ца тигар. Барта кхоллараллехь бевзачара хууш дерг вуно к1езиг хилар из-за бахьана долуш ду. Суна ала луург кхачамбацар вай дайн ледарлонна х1оттина цахилар ду. Д1аяханчу заманах тера карара зама яц, х1етахьлерчу нехан таронех тера, кхузаманахьлерчу нехан таронаш яц. Иза иштта долуш вуно дика а ду.\nДелахь а, д1аяханчу заманахь лелийна, 1алашдина г1уллакхаш ду тахана вайгахь а ца хилча, ца лелийча, 1алаш ца дича ца довлуш дерш. Масала, цхьана х1уьнехдинчуьра юрт паччахьан эскаро йохорна кхиэрам тосабелча кхайкхаре ца хьоьжуш, орцах боьлхуш хилла гонд1арачу ярташкара ледара боцу нах, юьртахь тезет даьлча, дечиге ваханчо дечигах йоьттина ворда, салаз вон деанчун кертахь яссош хилла. Йоккхачу юьртара цхьаъ, шиъ б1е стаг, эшахь ерриг юрт белхех йоьдий, дацахь ц1а дуг1уш, арахь диса герга дахана ялта делахь, и чудерзош баьхначу дайн, ден дайн, церан а дайн доьзалш бу-кха таханлерчу вайнехан адамаш.\nОцу г1иллакхел осала доцуш, къинхетаме, хаза х1ун хир дара? Ткъа Зеламхех фильм яккха гlo динчара шайгара гойтурш лакхахь дагардина г1иллакхаш хил¬ла ца 1а? И хин йолу фильм цхьана Зелимхин вастат1ехь кхоьллина хир яц, цуьнца цхьаьна вайна бевзар бу маь1-маь1ера Зелам¬ха лоруш, Зеламхас лоруш хилла болу бакъ къонахий.\nЦу фильмехь ган а, довза а таро хир ю вайнехан г1иллакх, безам, тешам, оьздангалла, доьналла а. И фильм яккха бакъо яларх кхаъ хил¬ла кхин болу республикера бахархой санна б1ачиюьртахой а бу. Царах цхьаболчеран белхан меттигаш Куйбышевн ц1арахчу совхозехь, Б1ачин Юьртарчу УПК-хь, №№ 1; 2; 3 йолчу школашкахь ю.\n1988-чу шеран 6-чуй, 7-чуй декабрехь и г1уллакх дийцаре дина. Массанхьарчу белхалоша шайн-шайн куьйгалхошка, «шаьш лоцур да¬ра оцу белхан дакъа, бахамийн чоьтах дан таро йоллучул гlo аша а дахьара», — аьлла дехарш дира. Совхозан гаражан заведующи волчу А. Гехаевс кху деношкахь коьрта бухгалтере И. Алархановга, карара схьаоьцуш лелча юхьак1ам боллуш ца нислора, карарчу беттан алапех ахча сацадеш ведомость х1оттадахьара, аьлла дийхира.\nСовхозан коьрта агpоном волчу С. Бахалаевс бисинчаьрга ледарло ца еш и г1уллакх дуьззина чекхдаккха деза элира. Къонахийн сий дан хууш а, и дан ларош а вай дуйла хаийта деза бохучу дешнашца шен къамел тодеш. Кху деношкахь и г1уллакх шофершна довзуьйтуш А. Гехаевс элира: «Зеламха цхьана а б1ачи юьртахочун верас хиллла ца-хилар вайна хууш ду. Амма цунах фильм яккха г1о дан дегаза хеташ верг сунна къонах ца хета. Тайпанан башхаллаш яр дакъазалла хета суна, ткъа дакъазалла ша-шена т1еийзор йоккха сонталла ю».\nГехаев Адама ишта къамел диначул т1аьхьа, ахчанаш деллачу нехан списки т1ехьаьжча: X. Абдурахманов, С. Бахалаев, Д. Геха¬ев, Б. Магомадов, Х. Цициев, кхин а дуккха а бара. Цара динчу г1оьнан барам 50 соьмера д1а Х. Цициевс деллачу 190 соьмо кхаччалц бара. Цул совнаха, ца¬рах цхьана тайпана ши стаг вацара. Совхозан коллекти¬вах кхоалг1а дакъа а ца кхочу х1окху сохьтана 3500 сом сов ахча вовшахтоьхна болу белхалой.\nЭрмалошна хиллачу сингаттаман дакъалаца лаар хьалхадуьйлуш, жимма хьем хуьлу шайна бохуш, дуьйцу дукхах болчу бригадираша. Сайн юьртахоша лелориг ган а, дуьйцурш хаза а таро йолу дела дог1у хир ду суна и дага. Ондда тешам, доккха собар, т1аккха ца хуьлийла доцуш йолу яхь яра-кха. Амма суна х1умма а сайн юьртахойл оьщуш хир боцийла хаьа сайн махкахой а. Цундела ас эвххьаза боху хьоьга: Зеламхех фильм яккха дакъа ца лоцущ юьстах вуьсу верг я дан а мал доцуш со санна къен хила веза, я юха вича денлур воцуш ледара хила веза. Вайна юкъара иштанаш я вуьштанаш бевр бу ца моьтту суна. Ян декхар доцу, йича товш йоцу тайпа¬на, къаьмнийн башхаллаш ян ца еза. И башхаллаш яр цхьана а маь1не цахилар гучудолу харачо мел верг Зеламхица ца хиларца а. Къестамаш бинарш юьхьа1аьржа буьсур бу, заводашкарчу, фабрикашкарчу, бахамашкарчу оьрсаша, эрмалоша, жуьгташа, ног1еша, и д1. кх. долчу къаьмнийн векалша а дакъалаца долинча. Хьакъ мадду, профсоюзни, комсомольски лидерша, меттигерчу редакцеша телевиденис болх бахь, цуьнан жам1 тахана дуьйна гуш лара мегар ду.\nХ1инцачул г1еххьа хан яьлча, т1екхуьучу чкъурах муьлххачо а хатта тарло: «Дада, 1989 чу шарахь Зе¬ламхех фильм яккха 1едало еллачу бакъонах пайда ца эццал х1оьттина бахьана х1ун дара?» — аьлла.\n1едало вайна тахана некъ битина: оьздачу нанойн хьехамашца а, яхь йолчу дайн декхаршца а, сий долчу къонахийн весеташца а, вешан уьйр мел ю, вайна ваьшка хаалур долуш.\nТ1аккха, юй вайн и г1уллакх ларамаза дита бакъо?!\nА. ДАШКАЕВ, Б1ачи-Юьртан вахархо.\nЛенинан некъ 25.01.89 г.\nХалкъана довзийта деза. Фильм о абреке Зелимхане\nКху деношкахь Веданахь хабар даьржина вайн...


Эволюци а, термин лелор а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИшттачу кепара, масийтта маьӀна долуш, «тун» хилла цуьнца цхьаьна социалан а, мехкан а дакъа. Хьалха «тун» дашо билгалдоккхура вовшашца гергарло долу адамийн гуо . ШозлагӀа, «тун» дашо билгалйоккхура дахаран хӀусам, гӀишло. КхоалгӀа, «тун» дашо билгалбоккхура доьзал беха, цуо дӀалоцу мохк; цуо билгала боккхура доьзалан я тайпанан бахам. ДоьазлагӀа, термин «тун» лелайора иштта, нагахь хьахош далахь цхьа Ӏин я гуо, аьлча а термин «тун» шен маьӀница термин «гаварца» нисса ду. Иштта, масала, Вананд гаварах дукха хьолахь олу «тун Вананд». КӀезиг яц меттигаш «тун» дош юкъатухуш гаваран цӀерна, масала, гавар Пагнатун. ТӀаьххьара, пхоьалгӀа, «тун» термино билгалйоккхура цхьаьнан Ӏедалан кӀелахь йолу область. ТӀаьхьа «тун» терминан эволюци а хуьлий, маьӀна хуьлу дийнна мехкан, цкъаццӀа дийнна пачхьалкхан.\nКеп:Smallcaps билгала йоккху итт пачхьалкхел кӀезиг лелош йоцу термин.\nБейливик • Кеп:Smallcaps • Марз • Дзонгдэй • Дзонгхаг • Дунгхаг • Гевог • Квартер • Кирхдорф • Мухафаза • Наслег • Кеп:Smallcaps • Сюзереналла • Улус • Тхромде • Чивог • Шир • Амт • Арондисман • Комарка • Фракци • Фрегези • Гмина • Жудец • Остан • Повет • Пфаррдорф • Туман • Шахрестан • Воеводалла • Вилайет • Аймак • Хошун • Кожуун • Сомон • Сумон\nШира Эрмалойчоьнан административан декъадалар


Кхаьънаш эцна аьлла, лаьцна ФСБ-н полковник\nБаккхийчу барамашкахь кхаьънаш эцна аьлла, шеконашца лаьцна Оьрсийчоьнан ФСБ-н керла гIишлошъяран урхаллан куьйгалхочун гIовс, полковник Наумов Анатоий. "Коммерсанто" яздо цунах, шайн хьосташа бинчу хаамца. Дукха хан йоццуш кхело лаьцна вуьту хан дIаяхъйина цуьнан.\nТалламчийн версица, Сочехь къайлахчу сервисийн белхахошна цIенош дечу заманчохь компанийн хиллачу куьйгалхошкара Лягин Михаилера а, Симонов Андрейгара а ворхI миллион сов ахча эцна хилла Наумовс. Шайна талламаш бан нах ца бахкийтархьама луш хилла цунна и ахча. Ишта Лягина а, Симоновс а къайладаьккхина дерриг а 400 миллион сом. Лаца а лаьцна, хенаш тоьхна цу шинна. Колонехь латточу юкъанна ФСБ-н полковникна тоьшаллаш дина лаьцначу шиммо.\nНаумов лацар бакъдина Оьрсийчоьнан Талламан комитета чуйогIучу тIеман талламчийн урхалло а, амма кхи тIех даьккхина хIуммаъ ца дийцина. Оцу юкъанна "Коммерсанто" билгалдаьккхина, кхаьънаш эцарна бехке хиллий хьовсуш, талламаш дIахьош бу кхи а цхьа могIа ФСБ-н керла гIишлошъяран урхаллехь болх бина а, бечу а белхахохошна а.