КIентийх дог ца дуьллу наной\nБайначу нехан гергарчеран гулам бара тахана Соьлжа-гIала юккъахь дIабоьдуш. Бахьана дара, дIалаьцна а, лар йоцуш байна нах амнисти а йина, цIа хоьцур бу бохуш, дукха хан йоцуш, интернетан гIирсашкахула баржийна хаам.\nДаиманна яйна хуьлуш йолу хIара телефон, цхьа ши бутт хьалха, ватсапехула дIасаяьржийнера. Цига дIатоьхча, шай байначу нахах дерг хуур ду аьлла, хаам бара кар-кара а луш дIасакхоьхьуйтуш.\nДийцарехь, Соьлжа-гIаларчу Зорбанан цIийнехь ю бохуш дара, байначу нехан спискаш. Шинарийн дийнахь, Iуьйранна дуьйна оцу меттехь, ткъех зуда яра. Зорбанан цIийна чу воьдучу неIара тIетоьхна кехат дара, и спискаш кху чохь ю бохург бакъ дац, уьш хилла а яц аьлла.\nИ къамел бакъ долуш санна дуьйцура цхьана жимчу стеган озо. Дийцарехь, 90 эзар нохчи, харцонца а, бакъонца а дIалаьцна волу, набахтешкара аравалийта кечвина ву бохура цо.\nЖимачу стеган аз(ватсапехула): «Ассаламу Iалайкум, йижарий-вежарий. Зорбанан цIийнехь спискаш ю боху шуна, вай байначу нехан. КестолгIа уьш арабохуш бу боху. 90 эзар ца кхоччуш нохчий ву боху царна юккъахь. Масане хуьлу, воьвза-везарг а. Оцу Зорбанан цIийне а дахана, оцу спискашка хьаьжча, цигахь карор бара аьлла дара».\nБакъ хир дацара те бохуш, Зорбанан цIийна хьалха дукха зударий, къена а къона а, бераш а, майрой а, вежарий а байна болу, шаьш Iехийнийла ца тешаш бехха лаьттира.\nЦарна тIебаьхкира оцу гIишлонна гIароллехь лаьттарш а, бакъонашларъярхой а. И зударий кхето гIертара, амма, дукхачара тIе ца оьцура шайга дуьйцург.\nЦарах кхета а хала дац, сайтисам белла царна, бух бацахь а. Цундела, цхьана чIишалгалла бен иза бацахь а, цуьнах тасабеллера, сатийсам байна болу уьш.\nБакъонашларъярхо-журналист Саратова Хеда а кхаьчнера оцу метте. Цо Маршо Радиога дийцира, байначеран гергарчаьрна тIехь, и хIума лелош хилар.\nСаратова: «Тахана соьга телефон а тоьхна, тIеехнера со цига. Зорбанан цIийнехь цхьа спискаш ю бохура. Со цига тIееъча, цара тахана бохуш дерг, и харц спискаш а яржош, и харц хIуманаш а дуьйцуш, шай иштта а доьхна долу дог, ма дохадахьара бохура. Массо а яьрташкара схьаихна бу и нах. Цхьанна а агIора, аьтто белахь, оцу нахах тхо лардахьара бохура цара».\nОццула халкъ гIатта а дина, бух боцу сатийсам царна бала а белла йолу зуда, цхьанна а гина а, я хезна а яц, я лакхахь ма гарра, телефон а болх беш яц цуьнан. Цо иза хIунда лелош ду, ца кхета ша боху Саратова Хедас.\nСаратова: «Оцу зудчунна тIекхаьчна а, гина а стаг вац. Цунна тIекхочуш а вац цхьа а. Шен зIенаш а ю, шена и нах мичахь бу а хаьа бохуш, къамелаш до цо.\nИштта Зорбанан цIийнера а, цхьа хIума а дина араяьккхина ю бохура иза. Модийн цIийне дехьаяьлла иза. Чуьра вацахь а, шича-маьхча ванза цхьа а доьзал бац вай цIахь. Наха соьга телефонаш етта, бала бу-кх оцу нахехь баллош берг».\nЛар йоцуш байначу нехан бала тахана Нохчийчохь уггаре а ира лаьттачарех бу. Официала хаамашца, мел лаххара а 5 эзар стаг ву царна юккъахь.\nАмма юккъараллехь лелачу терахьашца, иза кхин а алсам хир ду. Тамашийна дерг ду, байна нах мичахь бу къастош ца хиларалла сов, декъий лохуш а махкахь беш блолх бац.\nСтохка, генетикийн 60 паспорт деллера байначу нехан гергарчаьрга. Массийта шо хьалха, декъий къастош йолу лаборатории а йоьллура ю, аьлла дара. Оцу гIуллакхана Евроберто ахча луш дара, амма Оьрсийчуьрчу Iедалша хIинца а йист яккхаза ю.\nБух боцу сатийсам


15 июня в 11:49 (2010 г.)\nПолитик волуш ца веана со кху дуьненчу. Цкъа а ойла ца хиллера пачхьалкхан деятель хила. Сох политик а, пачхьалкхан деятель а вина хIокху кегаречу, карзахечу замано. Кху хьоло хийцина дийнна чкъуран кхетам, ойла, хIинццалц цкъа а хийцалур яц аьлла хеталуш хилла йолу мехаллаш. Со Iедале ца ваьлла веара. Кхолладеллачу буьрсачу, къизачу хьоло лоьхура иштта гIулч яккхар. Халкъ а, республика а хахкаделла басах доьду хьал дара хIоьттинарг. Бакъдерг стенна хьулдо, цу юккъехь мелла а сайн дакъа а хетара суна. ХIаъ, халкъ басах доьдуш дара.\nДацара дера-кх ша-шах-м. Халкъан а, республикан а кхоллам шайн карахь бу бохучу хьарамчу, боьхачу, шайн ямарт Iалашонаш кхочушъян арабевллачу наха басах кхуссуш дара халкъ. Халкъана товш болчу кхайкхамашца, адамаша къобалъечу идейшца Iедале а баьхкина, юха цу Iедалехь коьрталла къевсина, юкъаралла масийтта декъе йийкъира цара. Маршо елира зуламаш дечарна, Iедалан хазна лечкъочарна. Дахаран дерриг а дакъошкахь кегарий бира.\nОццу хьолах кхетар цIеххьана ца хилира. Со вехха Iийра къайлах болчу къийсамийн гезгамаша говза буцучу З.Яндарбиевс, М.Удуговс, царах дIакхеттачу Ш.Басаевс лелочун духе ца кхиалуш. Ас ешархойн хан йойъур яц В.Арсанов а, Р.Гелаев а санна болчу политически персонажашна. Амма Масхадов Асланах лаьцна масех дош ца аьлча со нийса хир вацара.\nСоветски эскаран полковник хилла волу иза, Дудаев Джохар Iедале веъча, цкъа хьалха республикан граждански оборонан хьаькам хIоьттира, юха – Ичкерин Герзашца кечбинчу ницкъийн Коьртачу штабан хьаькам. ХIетахь массаьргахь а шех дика ойла кхуллуш вара иза. Царна юккъехь со а вара. Амма, халкъалахь олуш ма-хиллара, юьхьанца кхоллаелла ойла даима а гал хуьлу.\n1995-чу шарахь цIарах йогуш йолчу Соьлжа-ГIалахь Дудаевс бригадни инарла вира Масхадовх. Вай дукха атта кхуллура ваьшна баьччанаш, юха иштта атта цаьргара баьччалла дIа а доккхура вай. Хила лууш дерг долуш санна дуьйцура. Вайн ницкъаш а, таронаш а яккхий хетара. ТIех дегала дара. Кхечарел ваьш лакхара хетар дара. И баьхьанехь кIиллойх а, ледарчарах турпалхой а, патриоташ а хилира, авантюристех а, карьеристех а тхьамданаш а, политически деятельш а хилира. Вайн инарлаш денна алсам бовлуш бара, церан барам Ичкерин дерриг а эскаран бараме гIоьртинера.\nДIадаханчун боьха уьшал кего ца лаьа суна. Ца лаьа аьтто баьллачуьра аьлла сайн политически оппонентана Масхадовна тIулг кхосса а, цунна тIе Iовраш йотта а. Суна иза оьшуш дац. Цул а дуккха а мехала хета суна тхойшинна, некъаш дIасакъастаран бахьана адамийн кхетаме дIакхачор. Со цунах дIа ца къаьстина дарж дезарна а, дуьненан бахам безарна а, Iедале кхача гIертарна а. Со ванне а реза вацара Масхадовс дIахьош хиллачу чоьхьарчу а, арахьарчу а политикина. ХIунда аьлча иза халкъана зуламе а яра, ямарт а яра.\nЦIе хийца а йиш ю, маж охьа яхъялийта а йиш ю. Керла ваьллачу Iелин Халида санна. Амма иза данне а кхачаме дац бакъ волу бусалба, къонаха хила лууш велахь, политически лидер, я пачхьалкхан гIуллакххо хилар-м хьехор а дацара вай.\nТхойшинна хетарг цхьаьна ца догIу дукха хан яра. Йиш халлалц къийсалора тхойшиъ. Дов долура, юха берта а воьдура. ТIаьххьара минот тIекхаччалц цунна Iаткъам бан, цо хаьржина некъ гал хиларх тешо, ойла ца еш гIулч яккхарх, гIалат сацамаш барх иза ларван гIертара со. Делахь а цунах гIуллакх ца хилира. Республикехь кегарий бара. Цхьа а низам, къепе яцара. Зуламаш алсамдевллера. Зуламхой эвхьаза боьвллера. Экономика а, социальни дакъа а тесна дуьтуш дара. Амма оццу хенахь даьржинера къоланаш дар, кхаьънаш эцар, адамаш лечкъор, адамаша шайгара кхиэл еш, нах байъар. Хаддаза болх беш яра (лай бохкаран) нах бохкаран конвейер. Исламах а, шариIатах а кирхьа а дина, «халкъан дай» шайн Iаьржа гIуллакхаш деш бара.\nОцу дерригено а бегIийла хьелаш кхоьллира республикехь вахабизм юкъаяларна а, яржарна а. Дукха хан ялале А.Масхадовн ледарло, М.Удуговн гIо-накъосталла, Ш.Басаевна вуно чIогIа Iедал дезар бахьана долуш Нохчийчоь дуьненаюкъарчу терроризман база хилла дIахIоьттира. Коьртачу террористаца Iусама Бен Ладенца къайлаха барт а бина, Къилбаседа Кавказ Россех дIакъастор а, хIорда тIера хIорда тIекхаччалц «исламан» пачхьалкх ян ямарт Iалашо йолуш хиллера уьш. Оцу боьхачу Iалашонца тешнабехкаца 1999-чу шеран августехь Нохчийчуьра Дагестанна чугIоьртира Хаттаб а, Басаев а коьртехь волу законехь йоцу герзашца йолу тобанаш. ТIелеттачарна юккъехь коьрта ницкъ бара дуьненан массо а маьIIера схьабаьхкина наемникаш. Иза, бакъонца, агресси яра. Иза, йозуш йоцчу Россин пачхьалкхан, ООН-н декъашхочунна дуьхьал террористийн дуьненаюкъарчу интернационало йина интервенци яра...\nМасхадовн хIетахь а таро яра оцу зуламхойх дIакъаста. Делахь цо иза ца дира. Делахь-хIета иза реза вара цара лелочунна. Цара дийриг къобалдеш вара. И дарца Масхадов Аслана шен халкъ керлачу, кхин а инзаречу, къизачу тIеман цIерга кхоьссира.\nБоккха сингаттам, бала, бохам тIебогIуш хилар гуш вара со. Сайна хеташ дерг, сайн сингаттам ницкъ ма кхоччу дIабовзийтина аравелира со. Къамелаш дина ца Iаш, нехан мехкашна тIамца тIелатар бахьанехь нохчийн халкъо лан тарлучу Iазапан банне а бала боцуш волчу Хаттабана а, Басаевна а дуьхьал баккха ницкъ вовшахтоха гIоьртира сох. Делахь а, берриш а ца кхийтира со. ТIекхозабелла лаьттачу кхерамо хьере дина дара адамаш. ТIом, цхьа а шеко йоцуш Нохчийчу богIуш бара.\nТIаккха бир-кха ас харжам...\nАс нийят дира: «Дала мукъ лахь, вахабизм цIе йолу Iаьржа ун Нохчийчохь чIагI ца далийта, оцу Делан а, нехан мостагIашка мохк хIаллак ца байта, хила тарлучу тIамах вайн мохк а, вайн халкъ а лардархьама сайн ницкъ кхочург дан хьожур ву-кх со», – аьлла... (А-Хь.Кадыровн «Сан харжам» киншки тIера).


Товбеца-бутт 18, 2013\nОьрсийчоь -- Эстемирова Наташа йийна 3 шо кхочуш хIоттийначу гуламехь, Москох, 2009\nКхузаман исторехь уггаре ницкъала, кΙиза геноцид лайначу а, ловш болчу а мехкех ю Нохчийчоь. Иттаннашкахь байина цигахь журналисташ, бакъоларъярхой, харцо ла реза а боцуш, шайн дог-ойла къадо хΙуьттуш хилла нах а. И дерриг а лелла, Кремло цигахь демократин массо а институташ йолуш ю бохуш, дуьне тешо гΙертачу юкъанна. Гарехь оццу Кремло шех нохчийн къомана тΙехьожург винчу, республикан администраторан гΙентахь Ιечу Кадыров Рамзанна кΙезиг ю, я тешаме ца хета Путинан цΙарх омбудсмен волчу Нухажиев Нурдин хьукмато а, кхечу бакъоларъярхоша а бен болх. ХΙинца иза Путин Владимираниг санна йолу бакъоларъярхойн кхеташо кхолла воллу шена. Ткъа иза стенна оьшу?\nНохчийчохь адамийн бакъонашларьярхой мел сий-лераме бу хоуьйтуш, шатайпа гайтам бу диъ шо хьалха Эстемирова Наташа ГIалгIайчохь йийна схьакараяр а,цул тIаьхьа, оццул зама яьллашехь, меттигерчу Iедалан дайша вонна-диканна а иза багах цаяккхар а.\nДе эшначу нахана орцах буьйлуш, цаьрга гIоьналлин куьг кхийдош схьабогIу нах мел оьшуш а, безаш а бу урхаллехь болучарна гойтуш къеггина масал ду зудий, майрий СайдулаевгIар тIеман барзакъ дуьйхинчу герзахоша дийна делккъехь церан белхан офис чуьра лаьцна дIа а дигина, шолгIачу дийнахь Заводан кIоштехь иштта жIаьлеш санна байина схьакарор.\nЦу тIе а доьгIна аьлча, кхето хала дац тахана бакъонашларьярхочо Саратова Хедас шен накъост Эстемирова Наташа а, кхиберш а дагалоьцуш ден дог Iийжаме къамел.\nНаташа а, и санна, нийсонах къилба а дина дахарехь чекх мел ваьлларг а тахана хьахор а кхераме делахь а, кхана-лама турпалхой санна нохчашлахь сийлахь хир бу аьлла йолу Саратова Хедин дегайовхо, шеко а йоцуш, бух болуш ю. Цуьнан санна хьажам берш, цара цу догдикачу, комаьршачу адамаша санна дахар туьдурш а, кхетораш а тахана Нохчийчохь дуккха а бу, цкъачунна лаг лаьцна, аз церан хозуьйтуш дацахь а.\nМахкахь хIума ала а, шена хетарг гIарадаккха а Iаламат кхераме хилар а, дешан маршо цахилар а кхеталуш берш кIезиг бац. Царех ву кху чуьра хьал дика девзаш волу, ас цIарца ца а вуьйцуш вуьту Соьлжа-гIалара Iилманча-тергамхо а. Цо бечу чIагIамашца, бецан хелигал а бахьна дац карарчу хенахь махкахь керла вайнехан бакъонаш ларьяйта кхеташо кхолла.\nНах Iехо гIерта Кадыров\nБакъоларъяран кхеташо оьшу Кадыровна


"Маьттаза" йиш лекхна ши студент Соьлжа-гIаларчу колледжера дIадаьккхина\nНохчийн пачхьалкхан Татаевн цIарахчу културан а, исбаьхьаллин а колледжан ши студент, цара яьккхина видеоролик бахьана долуш доьшучуьра дIадаьккхина. "Карфаген" Телеграм-канало бина цунах хаам. Колледжан директоро куьйгяздинчу документ тIехь билгалдаьккхина ду, дешархоша Б.Мохьмада а, Т.Хьалимата а "нормативан а, бакъонан а акташ дохийна" аьлла.\nХиллачух хатта "Кавказ.Реалии" портало телефонаш еттарх жоп луш стаг а вацара колледжехь. "ВКонтактерчу" "Карфагенан" паблико зорбане яьккхинера хьалхо студенташа локхуш, дIаязйина йиш. Enrastaн "Маленькая панда" йиш ю цу шиммо дуэтехь дIалокхуш.\nВидео яржочу администраторо йоьIан гергарчаьрга яздина: "Шайн йоIа, йишас, улло хиъна хийра кIант а волуш, цо цунах "моя панда, моя анаконда, мой кайф" бохучу хенахь, хIун хета шуна? ТIаьххьара шайн догIмашкара къонахалла дIайолуш санна хетий шуна?" аьлла.


Ойланаш бахьана долуш, йа наб кхетта воцуш гай тIехь Iиллича выделени хилча марха духий? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум варохьматуЛлохIи вабаракатухIу! Хаттар дара сан: дийнахь, багахь марха долуш, кIантана выделени хилча и марха духуш дац олуш ду. А нагахь санна, цуьнан ойланаш бахьана долуш, куьг ца Iоьттинехь, йа гайтIехь Iиллинехь наб кхетта воцуш, цуьнан выделени хилча доьхна дуй? Юха, 15-16 шо долуш, мархин баттахь дийнахь и болх бинчунна ши бутт тIекхабар, йа 60 къе-стаг вузавар тIаьхь дуй? И тIекхаба дезахь, хIора оцу балхаца дохийна долу мархана тIекхаба бези и ши бутт, йа и мархнаш кхаьбчи тоьуш ду?\nДоьххьара, нагахь санна «выделени» бохучух лууш ерг оралла (шех доьзалхо кхоллалуш йолу тIуналла) а йоцуш, кхийолу тIуналлаш елахь, цара цхьанне агIор марха ца дохадо. Иштта ду шафиIий мазхIабехь дерг, кхечу мазхIабашкахь кхечу кепара аьлла а ду.\nТкъа нагахь санна цу «выделени» бохучух лууш дерг оралла (доьзалхо кхоллалуш йолу тIуналла) елахь – марха дохар а, цадохар а цунах доьзна ду, цундела кхидIа вай дуьйцур дерг а цу маьIнийца хир ду.\nХууш ма-хиллара, марха дохочу хIуманех ду борша стага шен лаамца тIуналла (оралла) араялийтар. Стага, шен лаамца, цхьа бахьанаш а лелийна, тIуналла араялийтахь, масала зудчунна барт баккхарца, йа иштта кхидолу бахьанаш лелорца, йа шен куьйга оралла араяккхахь, марха духу. Нагахь санна лаа а ца лууш, марха кхобучо лелийна бахьана а доцуш оралла араялахь марха ца духу. Масала наб кхетта волуш и хIума хилахь марха ца духу.\nКхин лелийна хIума а доцуш, тIуналла араяккха доьххьара дуьйна лаам боцуш, еккъа ойла йар бахьана долуш тIуналла араяьлчи а марха ца духу, марзонца хьажар бахьана долуш тIуналла араялахь а марха ца духу. ХIета а, марха долчу хенахь дегIан марзо меттахйоккхучу кепара ойланаш йар а, хьежар а хьарам ду аьлла Iеламнаха, дегIан марзо меттахйоккхучу кепара бартбаккхар санна.\nИштта ду наб кхетта а воцуш бертал вижина Iачу хенахь тIуналла араялар а – доьххьара дуьйна тIуналла араяккха лууш лелийна хIума дацахь, веккъа иза вижина Iаш цунна цхьа хIума дагадеъча цуьнан лаамаза тIуналла араялча марха ца духу. Ткъа цо и араяккха гIерташ цхьа бахьанаш лелийначул тIаьхьа и араялахь – марха духу.\nТIаккха, нагахь санна шена лаа лууш цхьа бахьана а лелийна тIуналла араяьккхинчо Деле шена гечдар деха деза, ша́ и къа латорна тоба дан а деза, ша́ дохийна и марха доькхуш кхаба а деза мархин бутт дIабаьлча. Иштта и ду цо дан дезарг.\nАмма 2 баттахь марха кхабар, йа и кхаба аьтту бацахь 60 мискачунна кхача балар – зудчуьнца эвхьаза юкъаметтиг хилийтарца марха дохийначунна тIедужуш долу гIуда ду иза, «каффа́рат» а олу цунах. И хIума зудчуьнца иштта и эвхьаза юкъаметтиг хилийтарца марха дохийначо бен дан дезаш дац, кхечу кепара тIуналла араяьккхинчо дан дезаш дац и.\nТIаккха, зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтар а доцуш, кхечу кепара бахьанаш а лелийна йаханчу хенахь цхьамма шен марха дохийнехь – цо дан дезарг тоба дар а, гечдар дехар а, ша́ дохийна марха доькхуш кхабар а ду, цхьаъ дохийнехь цхьа де декхар, шиъ дохийнехь шиъ, и.кх.дI. Нагахь санна марха ца духучу кепара цуьнан тIуналла араяьлла хиллехь – цуьнан мархна нийса ду, цундела цо хIумма дан ца деза.\n23.07.2014 = 25.09.1435\n «Хьа́шийат къалйу́би Iала шархьил-махьаллий», 2/75.\n Хьажа: http://dinulislam.org/xattar/xattar_marxa_kaffarah.htm , http://dinulislam.org/xattar/xattar_marxa_mubasharah.htm .


2019 шера сентябрь бетта хургдолча хоржамашта кийчо яр — Сердало\n2019 шера сентябрь бетта хургдолча хоржамашта кийчо яр\nГIалгIайчен Мехкдас Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека балха вIашагIкхетар дIадихьар, ГIалгIай Мехка дIаязъяь къахьегаш йолча политически партей викалашца. Дашха айдаь хаттараш дар партей ража балхаца дувзаденна гIулакхи, мехка латташ дола политически хьал дашхари, иштта 2019 шера партешца цхьана бергболча балха гIулакхи. ВIашагIкхетаре дакъалоацаш бар ГIалгIай правительства тхьамада Йовлой Заьлмахи, политически партей мехка отделеней кулгалхойи.\nВIашагIкхетар доладеш Баматгире Юнус-Бека белгалдир укх шера муниципальни хоржамаш хургхилари, цига хьинаре къахьега дезаш хилари: «Бехктокхаме гIулакх да из, вай мехка бахархоша дIахо додача диъ шера вай мехка хьал мишта хургда къоастадеш. Цар къоастадергда муниципальни образованейи, берригача мехкаи общественно-политически а, юкъара-экономически а хьал дегIадар. Цудухьа вай массадараш дагадоагIаш хила деза вай бIорахочун балха декхар. Беррига низ дIатIа а бахийта мехка хоржамаш тIехдика чакхдаргдолча боараме къахьега деза вай. Партей юкъарченашка из болх хIанзе а дIаболабе беза», — аьлар Баматгире Юнус-Бека.\nПартей мехкарча отделеней кулгалхоша баьча хоамах, карарча хана дIахьош хьинаре болх ба 2019 шера сентябрь бетта хургдолча хоржамашта кийчлуш. Масса районашкарча, шахьарашкарча, юрташкарча депутаташца дIакхохьаш вIашагIкхетараш да. Хьинаре къахьегаш партей юкъара чуэцара моттигаш а я. Мехка бахархой тIаэцаш царга ладувгIаш, царца къамаьлаш деш ба, муниципальни а, Халкъа Гуллама а депутаташ.\nКарарча хана «Справедливая Россия» яхача парте мехка отделене чувоагIаш 1249 саг ва, аьнна, хьоадир цу парте кулгалхочо Йовлой Урусхана. Цо яхачох, массайолча 8 муниципальни кхолларашка лерттIа болх беш хIара 8 отделени я, хIаьта 154 первични отделени а я.\n«Единая Россия» яхача парте кулгалхочо Мартазананаькъан Беслана баьча хоамах карарча хана вIашагIъелла 136 первични отделени я 9 моттигерча отделенешка. Царшка учете латташ 9 127 саг ва. Хоржамхоех 4% совгIа я из.\nМехкда Баматгире Юнус-Бек тийша ва, лерттIа доагIача боараме хоржамаш чакхдаргдолаш ГIалгIайчен хоржама комиссе Iалашо еш хьинаре къахьегарг хиларах.\nЦул совгIа цо аьлар, политически партей викалаш дукхагIа дакъалоацаш хила беза мехка бахархой хьал тоадарах долча гIулакхашкахьа, аьнна.\n← Грипп всегда опасен\nГIалгIай мехкара курорт «Армхи» дегIайоалае лерхIаш ба →\nО чем писала газета «Сердало» 9 февраля 1927 г.\nРазрешение споров об изменении установленного судом размера алиментов и освобождении от уплаты алиментов\nГIалгIай мехкахбаьха 75 шу дизар дувцаш вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен Правительстве


Ийрчлуш латт вай кагий нах - Статьи - ЧИЭКО\nИйрчлуш латт вай кагий нах\nГIалгIай кIанат - визза къонах; гIалгIай йоI - цIеначул сов!\nТаханар кагий нахаг хьажача, ва да дай аьле, во цIогIа эхкаргда багар, сел чIоагIа ужаш хувцабенна болаш. ТIагIоллара куц, цара тIадувхар, ийрча оамал, доаца эздел, дIахьо мел дар дагар де эшаш а доацаш. Цхьаккха даи нанаи боацаш хьалкхийнача мо-м я из тахан хьалкхувш йола зIамаларч, цара дечунг теркам беча, эздела-м хац тхона, буслба дин цара дегIан мосалга хьокхадан дале йоккха тамаше йолаш хетало цкъа йолача хана.\nИштта даггара боаржаш латт вай мехк гIаьли-увзархой, махатохархой, маIазудалхой, къаракъахой маIачарн юкъе; кхалчарн юкъе кхаппай оамал чулоацараш гучабаьлач, кхы вогIадар эхь тIакхоачар ца эшаш соц къаман гIулакха. Бусулба ди дIатетта лелараш бац кIезига-м, вешта цу бусулба дина тIехьа шоай Iаьржа аматаш лечкъадеш лелараш дика тоъала-м ба, вай зIамига гIалгIай мехке. Аргда цхьачар зама хувцаяьннай, бакъа-м да из заман сурт хувцдараш вай воаша-м да.\nКаш уллаш бола дай сел дукха цига кIалтардувлаш оттар бахьан долаш тIехьках дом мара кхы хIам дисса хургдац, цара сийнах изза мо даь халкъалаьттан куцах а. Царна тIагIолла тугаш детташ лелаш вай а да, царах къаьнар фаьлга хеташ, цара искарах цхьаккха дош ца хеташ а. Цу тайпар оамал вай моастагIашт дика хеташ хьайоагIаш а я, хIана аьлча вайна тIехьатоха хIам доацаш уж кхест дукха ха яьннай, хIаьта таханар деношк тIехьадеттара меттал, вай дувцал мара бац ужаши вай къам мел гоам хьабоагIаш бола нахи. Наьха мехкашт бехка тIабалла лаьрхIа вай а да, цхьабакъда, шоаша а дац баш дикабарах, вай кагийча наха адамлен мотт а хац, эздел яхар царна хIаьта а вета а хац, во оттамле я вайна юкъе латтар, дIахьо иштта хуле, дикагIа хургда аьнна тхона вIалла хеташ дац-кх.\nИштта Мосалкхе а дайзтар вай во сибат цига хьарца лела гIалгIай зIамаларчо, шоай дарах чIоагIа доккха толам хеташ, эрсой хинна лелаш вокхабараш а ба, гIалгIайх хьакхийта гIалгIа ва со аьнна мара кхы хIамма а доацаш. Шоай дай сий цара доацадоре, дика гIулакха-м дора, цу тайпар во хIамаш леладеш лелаш бола йовсарал баьнна кагий нах. Аьропе бахараш дувца эшаш а дац, цига-м ба шоай малаш ба бицбенна шортта лелаш, из мерза жIана вахар хоза хеташ халкъа ракх яхка багIаш. Ца хаьттач Iелургдац, уж кагий нах боккхий хилач, царах мала тхьамда хургва, мала къаман турпалхо гучваргва, даьра хьахетара ковбеш котамаш царах ца еле, тамашийна да-кх царах къонахий хургбале, кхахппал яьнна лела вай мехкарий а ноаной хинна оттаргбале а.\nУж йиткъа хачеш тIаювхаш лела бола маIасалгаш, пхьарсаши накъи йила лела мехкарий, из кIезига а хеташ тIалотаяь мIараши вампалаш диц а даь, бата хьийкха баткIайлорги дакъсуртах кхера ца везаш, ма хоза кагий нах ба-кх вай тахан гIалгIай мехк хьалкхувш, кхы ала совгIа хIама доацаш. Селхан Iаьмрикай йовсарала вай делаш даьгIа дале а, хIаьта тахан воаех дела ца дезаш мара оттабийра вай вай даьш изза мо ноаной а сибаташ. Мукъам хазач маймалаш мо кхувсалуш, лоаца кочамаш йиха, шоай киташ хьахьокхаш, цунах гIалгIай хьалхар хеташ лелаш йола тIехье а, яха оаха-м, цара эздел даларе, шорттига латтаргбар, нах бела а ца беш, боккхача нахий бIаргаш бIоагIар а ца доахаш.\nМа диссадац-кх эздел вай кагийча наха юкъе, бехк бац, цхьа бола боккхий нах а ба вай из эздел тIоаргац чу сома чIега кIала дилла безам болаш. ЗIамаларч сел даькъаза яьнн лелар, вIалла цецвалла везаш хIама-м дац. Иман доацаш, гIулакха дега чу соца ца луш, дай эзделах дош ца хеташ сахьаташ тIамакхоачалд вай ираз дайна лелача къама.


Кху деношкахь Ярославлерчу набахтера мукъаваьллачу нохчочо Муртазалиев Хасдина, набахтин хьакамаша кхо шо хьалха шен могашалла галъяьккхина етташ, аьлла дIахьедина, хаамбо "Кавказский узел" газето.\n"Кавказ.Реалиино" хаийтина ма-хиллара, бакъоларъечу "Юкъараллин вердикт" хьукмато видео яржийра тутмакхашна Ярославлерчу набахтехь 2016-чу шарахь етташ.\nТаIзаре берзийначу нахах цхьаъ вара Нохчийчуьра схьаваьлла Муртазалиев. Иза кху деношкахь араволучу юкъанна, кIира хьалха, набахтехь такха 3,5 шо хан тоьхна юьйцучу видеоно етташ гайтинчу хьаькамех цхьанна – Яблоков Максимна. Амма Муртазалиевс бахарехь, тутмакхашна кест-кеста етташ хуьлучу набахтин дуккха а белхахойх набахте хьажийнарг вац цхьаъ бен.\n"Цигахь йиттина, доIах а, ахкаргаш а ду сан лозуш. ХIетахь дарба а ца дайтира суна, карцер чу кхоьссира, 13 де-буьйса даккхийтира гIудан изоляяторехь, тIаккха баттана карцер чу воьллира. Цул тIехьа шагдира набахтин хьелаш. Могашалла галъяьккхина», - леткъа Хасдин.\nНабахтин кхерамзаллин декъан инспектор Яблоков воцург, кхин а ши белхахо ву кхеле озийна. Царна массарна а догIу таIзар кхайкхийна даьлча, шаьш тутмакхна еттарна пачхьалкхера ял йоьхур ю кхелехула, аьлла Муртазалиев адвоката Бирюкова Иринас. Набахтин кхин а шина белхахочунна таIзар кхайкхор ду Ярославлерчу кхело карарчу беттан тIаьххьарчу деношкахь.


Магасерчу протестийн декъашхо Ведзижев Юнус велла иккхинчу машенчохь\nГIадужу-бутт 17, 2020\nГIалгIайчуьрчу ницкъаллийн структураша дIахьочу барамашкахь Наьсарахь стаг вийна. Дийцарехь, иза ву стохка Магасехь хиллачу протесташкахь жигара дакъалаьцна Ведзижев Юнус, яздо "Кавказский узел" агенталло.\nНаьсарахь пIераскан суьйранна герзаш кхийсина, агенталло яздарехь. Оцу юкъахь иккхина машен а. Полисхоша хаамбора, масех гIаттамхочух лаьтта тоба юкъаерзийна шаьш аьлла.\n"ВАЗ-21 машенан урхалла деш хилла цхьа тIемало вийра Наьсарарчу Наьсар-Кортахь йоьдучу леринчу операцехь. 18-зза тIекIелдинчу цIеношна гергахь хIинца а дIайоьдуш ю операци", - аьллачу полисхочун дешнаш далийна "Интерфаксо" а.\nНицкъахойн информацица, герз лелош ву аьлла, лоьхуш хилла Ведзижев Юнус ву иккхинчу машен чохь велларг. Хаам барехь, Наьсарарчу 18-зза тIекIелдинчу цIа чуьрчу цхьана петарехь вехаш вара иза.\nВедзижев валар тIечIагIдина иштта ФортангаORG Telegram-канало а.\n"Кавказский узел" агенталло хаамбора, Нохчийчоьнца ГIалгIайчоьно латтанаш хийцарна дуьхьал хIиттийначу протестийн декъашхо хилла хиларх Ведзижев. Кху шеран Чиллан-баттахь полисхой цуьнан цIийнах а хьоьвсинера. Ша лаца гIоьртича вада аьтто баьллера цуьнан хIетахь.


Стенгара даьлла банкиран зудчунна кема эца 42 миллион доллар?\nГIадужу-бутт 11, 2018\nХаджиева Замира а, цуьнан хIусамда Джахангир а.\nБританин Iедалша Хаджиевана тIедожийна хьал стенгара даьлла дийцар.\nЗуламашца къийсам дIахьочу Британин агенталло (NCA) кхечу пачхьалкхарчу махкахочунна дуьххьара тIедожийна хьал стенгара даьлла дийцар. Иза цо динера хIара шо долалуш, амма и стаг мила ву дуьйцуш дацара. ХIинца хиина юьйцург Азербайджанан Дуьненаюкъарчу банкан куьйгалхочуьнан зуда Хаджиева Замира хилар.\nЛондонан Лаккхара кхелан документашца а догIуш, и зуда дукха атта а, деза а дахар дIахьош хилла Британехь. Лондонехь уггаре евзаш йолчу Harrods туьканахь дайина Хаджиевас 21 миллион доллар. Ткъа цо эцначу хIусамийн мах бу 26 сов миллион доллар. Таллам дIахьош суьдо дихкинера цуьнан цIе йовзийтар. Ткъа хIинца тоьхна хан чекхяьлла.\nЛондонера Harrods супермаркет.\nБританин Iедалшна хьалхо бакъо елира 66 эзар доллар доккху хIума эцначу стаге хаттарш дахьийта, и ахча стенгара даьлла дийцар тIедожош. Буьцурш бу, коьртачу декъана, зулам лело мегаш бу аьлла, Iедалан шеконаш кхоллаелла нах.\nХаджиеван гIуллакхехула ладогIарш дуьйладелла Лондонерчу Лаккхара кхелехь кхушеран Мангалан-баттахь. Цу зудчунна тIедожийна 29 миллион доллар мах болу цIа а, лаьттан дакъа а оьцуш дайина ахча стенгара даьлла дийцар. Нагахь санна иза Хаджиевага ца далахь, и бахам цуьнгара дIабоккхур болуш бу.\nХаджиеван хIусамда Хаджиев Джахангир 2001-2016-чу шерашкахь Азербайджанан Дуьненаюкъарчу банкан куьйгалхо хилла ву. 2016-чу шарахь Бакохан кхело, дуьхьал а воцуш, 15 шо набахтехь даккха хан кхайкхийра цунна, 29 миллион доллар юхадерзор тIе а дожош. Банкирана бехке диллинарг дара банкан ахча дайар а, бозбунчаллаш лелор а.\nХаджиевас тIе ца лецира шена биллина бехк. Лондонехь хиллачу ладогIаршкахь иза а цуьнан хIусамда а шаьшшинца харцо лелайо бохуш латкъамаш беш дара.\nОццу ладогIаршкахь гучуделира банкиран зудчо Британехь дIахьош долу дахар муха хилла бохург. Масала, суьдан документашца а догIуш, цуьнан шен кема а хилла хохкуш, ша ехачу урамерчу супермаркетехь тIаьхьарчу 10 шарахь 21 миллион доллар ахча дайина а хилла цо – хIора дийнахь 5 эзар сов доллар а дойуш.\nЦхьана дийнахь еза ювелирийн хIуманаш а, парфюмери а, сахьташ а дечу Boucheron фирмин салонехь Хаджиевас дайинчу ахчанан барам хилла 198 эзар доллар. ШолгIачу дийнахь, цо шен чагIар латто меттиг юьзна 2400 гергга доллар а дайина.\nЮха цхьана дийнахь цо 132 эзар долларх шена эцна Cartier фирмин хIуманаш, ткъа майрачунна совгIаташна дайинчу ахчанан барам хилла 26 эзар доллар. 55 шо долчу Хаджиевас лелош хилла 35 цуьнан майрачо куьйгалла дечу Азербайджанан Дуьненаюкъарчу банко делла карта.\nОфициалан болчу хаамца, ХаджиевгIара эцна Harrods туьканан долахь йолу машен дIахIоттон меттиг. Ткъа Хаджиева Замирас шена эцна хилла Gulfstream G550 кема. Цуьнах цо делла 42 миллион доллар.\nАмма Хаджиевас ша цхьана а хIуманна бехке ца лору. Кхелехула юхадаккхийта гIерта иза ахча стенгара даьлла дийцар шена тIедожор. ХаджиевгIеран адвокаташа Лондонерчу кхелехь дIахьедар дина, цаьрца лелош ерг харцо ю аьлла.\nДагестанан хиллачу куьйгалхочун вешин кIант вийна. Бехкево цунна ММА-н латархо\nЛГБТ-ца ша йоьзна ю бохург бакъ ца до Тарамовас\nДийнахь-буса коронавирусах 22 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 293\n"Аватаран" автор ша ву бохуш, юха а кхеле ваьлла Закриев Руслан\nКъилбаседа-ХIирийчуьрчу министран вешин карах жимстаг велла\nМинанийн картина дуьхьал Азербайджано 15 йийсархо дIавелла Эрмалойчоьне\nДийнахь-буса коронавирусах 23 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 292\nКисловодскан мэр скутер тIера охьакхетта. Реанимацехь ву\nШена дIовш дала гIортарх дIахьедина Кадыровн критико\nКхиазхой лецарх полицига жоп доьху Францерчу нохчаша\nДаккхий догIанаш дилхина Нохчийчохь\nШарIехь дац белларш дIа ца бохкийтар, боху Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга\nАхматан некъ, я боларх йоьхна бюджет\nСаIудийн пачхьалкхо ХьаьжцIа бахкар дихкина махкара боцчу нахана


Нохчийн Парламентера хаам - 23.11.2007.\nCHECHENPRESS, Отдел официальной информации, 23.11.2007.\nАссаламу-1алайкум лераме махкахой!\nКху карарчу хенахь тхуна, Нохчийн Парламентан декъахошна т1екхоьхьу цхьацца хьехамаш, дехараш, кхийламаш. И мел долу хабараш ишта я вуьшта, доьзна ду, вайн паччхьалкхан лакхарчу 1едалахь хуьлучу хийцамех лаьцна. Масала, уггаре а ч1ог1а тхьоьга хьехочохь ду, шайна юккъера цакхетамаш д1а а баьхна, юха а, масла1ате хила цамега шу бохург а.\nОха доьху, тхайга цу т1ехь нийса кхетар. Тхо цхьанцца а масла1ате довла, цаьрца тхан юкъаметтигаш бахьана долуш эг1на дац. Ткъа балхаца доьзна долу масла1аташ цаьрца дан, бакъо йолуш а дац тхо, нагахь и масла1ат вайн паччхьалкхан низамна т1ехь лаьтташ дацахь.\nЦул а совнаха, тхо, нохчийн Парламентан депутаташ хиларе терра, тхуна т1ехь декхар ду нохчийн паччхьалкхан 1едал а, низам а дохадан г1ерташ верг, цу 1едалан даржехь волу муьлха а стаг халкъана д1акхайкхо а, балхара воха ван а, иза шегара даьллачу г1алатна барт-хаттаме озавайта а. Вайн паччхьалкхан Низам – вайн къоман юккъара масла1ат ду. Иза хаа деза вайн 1едалахь даржашкахь болучарна а, боцучарна а, массарна а цхьатерра.\nТкъа вайна х1оранна гина а, ишта вайха волчо х1ораммо лайна а ду, цхьаболчу 1едалан векалшна а, нохчийн 1едална муьт1ахь цахиллачу тобанашна а, цу тайпа, паччхьалкхан низмехь доцу, масла1аташ дан долийча хилларг.\nХ1окху иттех шарахь, цаьрца мел къийсарх а, тахана санна-м, тхан аьтто баьлла бацара, и санна долу церан "масла1аташ" совцадан.\nТхан кхиамаш ц1у т1ехь к1езга хилар бахьанна дара, цаьргахь массо а аг1ора, дуккха яккхий таронаш хилар а, цараха цхьаберш, 1едалан балхахь хилар а. Амма уггаре а коьртаниг, уьш халкъана х1етахь шаьш ма барра цабовзар дара. Ткъа тахана мукъане а, оха, вайн паччхьалкхан меженаш шайн-шайн хорша д1а ца нисъяхь, тхо Далла хьалха бехке а, нохчийн къомана ямарт а хуьлу. Цундела, тхоьга масла1атех лаьцна хабарш дуьйцурш, тхох цу т1ехь нийса кхета беза аьлла хета. Къаьсттина иза дог1у Абу-Бакр Аьрсбина а. Вуьшта вийцича, нохчийн политик-1илманча а волчу, Абумуслимов Сайд-Хьасанна а.\nТхоьга луш долучу хаттаршна юккъехь алсам дуьйлуш кхин цхьа хаттар а ду.\nИза, мила го шуна Нохчийн паччахьалкхан лакхарчу даржехь хьалха татта мегар волу стаг бохург ду.\nЦкъачунна, цу хаттарна жоп луш цхьанна а ц1ераш нахала цайоху оха. Делахь а, цу стеган хила езаш йолу корматаллийн билгалонаш ала луур ду. Иза, вайн динан 1илманах а, дуьненан юккъерачу политикан 1илманах а, дика кхеташ стаг хила веза. Цуьнан коьрта 1алашо; Нохчийн Ц1а бертахь латтор, Нохчийн къам зуламах 1алашдар, Нохчийн хьежамашца, вайн паччахьалкхана т1ехь урхалла дар ду. Доцца аьлча, цу стеган кийрахь дерг, "Нохчийн къоман дог" хила деза. Вайн къоман ойланца а, баланца а, г1айг1анца а ша дуьзна а долуш.\nТхоьга луш долучаьрца, къаьстина дуккха хаа лууш кхин цхьа хаттар а хуьлу.\nЦу хаттаро хьехайо, дуьнена йоккха политика а, цу политико вайн къомана дуьненчохь къастош йолу меттиг а. Хетарехь, оцу хаттарна жоп лучохь, вай билгала даккха деза цу политико, нохчийн къомаца шен кхайкханза болу т1ом беш дикка хан йуйла. Цу т1еман билгалонаш ю, цу йоккхачу политико Нохчийчохь Россис мел деш долу зуламаш реза хуьлуш т1еоьцуш хилар. Нагахь иза цу тайпа цахиллехь, Росси х1уттур а яцара, вайн къомаха б1е эзарнаш х1аллак бан, Нохчийчоь сел къиза ишта хьаша а. Амма иза дац, тахана вай оцу йоккхачу политикана а дуьхьала т1ом кхайкха бан беза бохург. Т1аккха-м вай и зуламе политика дуьненчохь леллочу паччахьалкхашна гуттаре а ч1ог1а аьтто боккхур бара, вайн къам цаьрга ц1енна х1аллакдайта.\nТ1ехула т1е, вай жима къам а ду и тайпа т1емаш цаьрга кхайкхабан. Ткъа вай, мел доккха къам хилча а, вайн къоман амалца а, цуьнан дуьнене болучу хьежамашца цхьана дог1уш хир дацара и санна дерг. Х1унда аьлча, нохчаша, шайн исторехь а цхьанна а меттехь лелийна дац, кхечу мехкан латтанаш а, кхечу къаьмнийн бахамаш а къийсар.\nВайн къомо даима а, арахьарачу мостаг1чуьнца къуьйсуш ларйинарг шен маршо ю. Цу маршонан новкъахь, х1окху дуьненчу цхьанна а къомо цагайтиначу аг1ора, шегара лаам а, доьналла а, хьуьнар а гайтина цо.\nШена цу т1ехь, цкъа а орцаха долуш цхьа къам а, паччахьалкхе а йоццушехь. Уьш орцах вайна цадовлар вай хьеха а цадора, мелхо а, вайха летачу мостаг1ачунца, гергаллонаш леладеш схьа дог1уш ду и къаьмнаш а, паччахьалкхаш а. Ткъа царна хиънехь, вай къуьйсучу маршонца цхьана йоьзна яра церан парг1ато а, аьттонаш а. Цундела х1инцачул т1аьхьа, оцу вайн маршонна новкъа цхьана т1амца д1аг1иртина ца1аш, собарца, х1илланца, вайн къоман цхьааллийца а, д1а г1ерта деза аьлла хета вай. Иштачохь вайна коьрта 1алашо хила еза, яккхийчу паччахьалкхаша шайлахь къуйсучу т1еман а, геополитикан а, къовсамашна юкъе цаг1ерта. Схьах1уьттучу суьртаца тера ду, и паччахьалкхаш ишта я вуьшта, хьалха я т1аьхьа вовшашна коча яха г1ерта. Нагахь иза вай бохучунна т1едодахь, оцу паччахьалкхаша вовшашна беш болу эшам а, бохам а, Нохчийн къоман толам а, маршо а, хуьлуш д1анислур ду иза шадерг а. Вай къомана зен-зулам мел диначуьнга барт-хаттам бан вайн йиш а хир ю т1аккха.\nКхин д1а дерг, вай мел дийцарх а, къийсарх а вайна хиъна чекхдевла х1уманаш ду. Ишта вайна х1инца хаьа, Нохчийн ц1ий кху дуьненна уггаре а йораха хеташ ц1ий дуйла а. Вайна ишта хаьа, дуьнечохь къаьмнашна юккъехь лелаш йолу бакъонаш, нохчий къомана язйина йоцийла а.\nБаркалла хаттараш дарна. Дала 1алаш дойла вай.\nНохчийн Парламентера хаам бовзийтинарг, парламентан прессан-къепе.


Къилбаседа Кавказерачу мехкашкара кегий нах динан радикалан тобанех ца беттабалийта дан дезачух лаьцна рапорт зорбане даьккхина кхаарийндийнахь «Дуьненаюккъерачу кризисан тобано».\n«Дуьненаюккъерачу кризисан тобано» Кавказерачу хьолах кечйинчу рапортан 12 артикл ю\n«Дуьненюккъерачу кризисан тобано» зорбане яьккхинчу рапорт тIехь боккха таллам бу, КъилбаСеда Кавказехь лаьттачу хьолан. Дуьххьара иза телхина хилар бахьана ду аьлла хета и болх бинчу эксперташна, регионера божарий динан радикалехь дIа а кхетта, Шема а, Иракъе а тIемашка эхарна.\nКъилбаСеда Кавказерачу Iедалшка оцу хьокъехь дан дезачунах шайна хетарг ду оцу рапорт тIехь цара дуьйцуш, хIора урхалло а, хIора махкахь а хIун дича гIоле хира дара а бохуш.\nОцу тобанера эксперташа билгалдоккху КъилбаСеда Кавказехь, кху тIаьхьарчу массийта шарахь, тIемалойн жигаралла дIаяьлла хиларна. Дукха а тIемалой Шема а, Иракъе а дIабахна дела ду иза, боху цара.\nОьрсийчоьнан ницкъаллийн структраша Сочи-ГIалахь Олимпиада дIаяхьале, пачхьалкхан дозанаш дIадиллинера, тIемалой цига дIабахийта. Иза Оьрсийчоьнан толам бац, иза эшам бу. ХIунда аьлча, пачхьалкхан чоьхьара хилла и проблема, хIинца цуьнан дозаналла ара а ялла, дуьненна бала хила дIахоьттина, алла кхолделлачу хьолан мах хадабо «Дуьненаюккъерачу кризисан тобано».\nТIекхуьуш болу кегирхой ДАIИШ-ан могIаршка ца хIиттийта, шена хеташ болу некъаш а билгалбоху цуьнан эксперташ. Массийта агIор болх а го царна цу тIехь бан безаш.\nIедалхой а, диндай а, Iилманчаш а юккъахь а болуш керла стратеги кхолла еза. Машаре кхойкхучу салафийн диндайш а цу юккъехь бечу белхан боккха мах хир бу. Уггаре а коьртаниг ду, радикалан кхайкхамех а тешна Шема а, Иракъе а тIемашка бахана берш цIаберзоран, нийсонан тIехь каналаш кхоллар.\nОцу тIегIанехь, пайда оьцур бу, шаьш лелийначунах дохко а бевла цIа бирзинчара шаьш иза дийцича.\nРапорт тIехь, радикалан ойланаш ца хилийта хIун дан деза а ду дуьйцуш. И хьехам Оьрсийчоьнан Iедале бу. Демократийн некъашца доIуш ма хиллара, динан агIонаш къуьйсучу тобанашна юккъахь барт бар а, регионехь коррупци дIаяьккхар а, иза лелочарна догIуш долу таIзар дар а, кхетош-кхиоран болх жигар баккхар а.\nИштта, доккха гIо дийра ду аьлла хета «Дуьненаюккъерачу кризисан тобанна» цIабирзинчеран хьокъехь, цара тIаман дуьхьал пропагандехь дакъалацахь, кхелаш кегий хенаш еттаро. Машаре а, тIаме а кхойкху салафиташ къестор а, коьртачарех хIума ду боху эксперташ.\nНохчийчуьрчу тергамхоша а теллина «Дуьненаюккъерачу кризисан тобано» гIараяьккхина и рапорт. Цу юккъахь нийса хIуманаш ду. Муьлха а дов а, чолхе хьал а, кхин дIа а ца дестийта дан дезарг ду иза. Амма тидаме ца оьцу, и бала цхьана КъилбаСеда Кавказерачу кегирхойх а, ша шех а кхоллабелла ца хилар, бохуш, цунна иштта комментарий йо политика, тергамчас Мачигов Альберта.\nМачигов: «И мел йолу проблема, кегийчеран хьекъал дац олий дIадерзадо. Амма коьртехь берш цхьана нийсачу новкъахь дIа ца хIиттабахь, цуьнах гIуллакх хир дац. Масала, оцу рапорт тIехь бохуш ду-кх, Сочехь Олимпиада йолчу хенахь, «Олимпийн машар» бу аьлла, Оьрсийчоьнна духьала хIума ца хилийта тIом сацийра ханна. Иза мархийн баттахь а сацош бацара.\nЭрдоган Оьрсийчохь вуьйцу массара а. Амма цо Малхбалено шайна ца оьшу боххушехь, туркойн агIора газан биргIа йилла йолийра. Массарел хьалха цо Туркойчуьра Севастополе хIаваъан кема а хьажира, Путина ГIирма схьаэцча. 2015 шарахь 10 миллиард доллар лур ду аьлла Iаьрбойн инвесторш бевллера Оьрсийчохь.\nТIаккха а, вайна дагадогIу-кх министр ву бохучо царна хьалха охьа а хиина «тентагаш» бохуш къамел дира. И нах хьекъале ца бахкахь, кегий нах Iехош бу бохуш хIуманаш дIадер а дац».\nТахана массанхьа кхолладелла чолхе хьал, политологна Мачигов Альбертна доьзна ду аьлла хета, яьккхий, дуьненанан урхалла дан луучу пачхьалкхаша шаьш вахьа а хевшина хIума къастош ца хиларх. И хьекъал тоьар, оцу пачхьалкхийн хьалха хиллачу куьйгалхошна, аьлла билгалдаьккхира цо.\nМачигов: «Уьш бара табан безаш.Важа ша шех нислур ду. Ялтера коннференцехь Сталинний, Черчиллий, Рузвелттий, охьа а хиина къастийра, шаьш дола дендолу меттигаш. Кхечу агIора хилахь, гIуллакх хир дац».\nШа ерриг «Дуьненаюккъерачу кризисан тобано» Къилбаседа Кавказерачу хьолах кечйинчу рапорт тIехь 12 артикл ю, Оьрсийчоьнан Iедало шайн пачхьалкхехь динан радикализм кхин а ца яржийта хIун дан деза некъаш гойту.\nТкъа, иза хаза а хезна, тIе а эцна, цуьнах пайда оьцур бу аьлла чIагIдеш ала ца хIутту цхьа а.


Визанаш ялар Аттачу Доккхур ду Германино\nЧиллан-бутт 20, 2012\nЕвропа - Шенгенан виза, 20Чил2012\nМасех шо ду Германе кхача луучу Оьрсийчоьнан бахархошна визанаш ялар атточу даккха деза бохуш, шина пачхьалкхан векалша дуьйцу. ХIинца эххар а хабаршна тIера гIуллакхе дерза мегаш ду иза. TIейогIучу аьхка цхьамогIа новкъарлонаш дIайохур ю Германи ваха луучарна дуьхьалара.\nСхьахетарехь, Германе ваха-ван луучарна эххар а и лаам кхочушбан аттахо хила мега. И хIума хIинцалц схьа мел дукха дийцарх а, ша лаьттачуьра меттах ца долуш хиллехь а, кху деношкахь немцойн арахьарчу гIуллакхийн министраллера кхаьчначу хаамаша сатийсам кхуллу, хIинца мукъане а хийцамаш билггал хир бу-кх бохучуьнга.\nЦу хаамашца, Оьрсийчоьнан бахархошна Германе бахка оьшуш йолу визанаш яххане а цкъачунна дIайохур яцахь а, уьш каракхачар хаъал аттачу доккхур ду.\nБахьана – массех шарахь цхьамогIа немцойн юкъараллин цхьанакхетараллаша а, Бундестаган депутаташа а, немцойн Оьрсийчоьнца йохк-эцаран юкъаметтигаш лелочу комитетан декъашхоша а визанийн гIуллакх аттадаккхар дийцаре дечуьра сацийна цахилар ду.\nИштта, кху деношкахь Берлинехь гулбеллачу „Малхбалера партнералла“ цIе йолчу Евробертан аналисташа рогIера критика йира Оьрсийчоьнца вахар-варан юкъаметтигаш Германехь халонца бен кхочушъян йиш цахиларна.\nИ халонаш хIинца, мел кIезиг а, иштта дукха хир яц боху тоьшалла дина цу хьокъехь арахьарчу гIуллакхийн министраллин векалша. Цара чIагIдарехь, немцойн Оьрсийчуьра векалт леррина тендер дIахьош ю, визанийн хеттарш шен кара дIадала хьакъ йолу фирма лоьхуш.\nЦу фирмин карахь хир ду анкеташ а, кхидолу кехаташ а немцойн векалте дIакхачор а, уьш цигара схьаэцар а. ХIинцалц схьа деккъа и кехаташ чудаларна, мел кIезиг а, массех кIира оьшура. Ткъа и хIинцачул тIаьхьа и хIума шина дийнахь хьалха-тIаьхьа доккхур долуш ду, министраллин векалша дийцарехь.\nЦул совнаха, Оьрсийчохь кхин а массех гIалахь анкеташ дIаоьцу офисаш схьайоьллур ю, Германе кхача луучарна кехаташ чудала леррина Москоха баха дезар доцуш.\nХIинцалц схьа немцойн махка хьошалгIа я белхан хьашташна баха дагахь арабевллачеран инзаре еха хан кехаташ чудала шайн рагI тIекхачаре хьоьжуш яккха езара. Цул тIаьхьа а виза лур ю бохучунна цхьа а гаранти а яцара.\nХIунда аьлча, Москохарчу немцойн векалтан белхахоша шайн цхьана къайленечу, кхета а, тIаьхьакхиа а йиш йоцучу бахьанашца виза ца луш, кехаташ юха дерзадеш а нислора. Хийла шайн йиша-ваша долчу Германе хьошалгIа баха Iалашо йолуш арабевлла хуьлу Нохчийчоьнан бахархой, массех баттахь визане сатуьйсуш хан яьккхинчул тIаьхьа, и тайпа дацаре жоп а хуьлий, юхаберза безна немцойн векалтан берттера.\nЦарех цхьаъ ю Соьлжа-гIалин яхархо Абдулаева Малика. Цо иштта дуьйцу ша масех шо хьалха, немцойн виза яккха араяьлча, шена хиллачу гIелонах лаьцна.\nМалика: " Ас Москохахь, Германин векалтна хьалхахь дуккха а хан яьхьира, йист а йоцчу рогIeхь а лаьтташ. Кхано, цхьа хан яьлча соьга, соьга цхьаьнга, со сила йолчу оцу регIехь лаьттинцул тIахьа,элира, хьо шаьш чекх ца ялийтина, ткъа цуьнан бахьана хьуна довзийтар шайна тIехь а дац, аьлла. Сан цIахь къена да-нана а ду, со Германехь яха йоьдуш а яц, цигахь ганза хан а йолуш, еха йиша йолчу хьажа-хIотта бен а ца йоьду, ас бахар а эрна хилира. ХIинцa мукъана а и дуьхьалонаш дIайохуш хилар а ду-кх цхьа дика."\nАбдулаева Маликас дийцарехь, и Iотта-баккхам хиллачул тIаьхьа иза хийлаза Европехь хилла, амма кхечу пачхьалкхашкахь. Германе иза хIета дуьйна йоьдуш яц, шен карахь шаранна схьаелла Шенген-зонехь маьршша лела бакъо йолу мультивиза йоллушехь. Немцойн векалтехь шена йина хилла гIело йиц ца ло шена, боху цо, цундела шен Германе яха дог дац.\nИ тайпа гIелоне зеделларг доцучу Нохчийчоьнан бахархошна тIейогIучу аьхка дуьйна Германе кхачар аттачу дала мега. Бакъду, цу аьттонан шен мах а хир бу. Немцойн арахьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, визийн хаттарш кхочушдечу фирмин бакъо хир ю, ша бечу балхах, мел кIезиг а, ткъе итт евро даккха. Амма и тайпа харж Германе ваха араваьллачо, шеко а йоцуш, ловр яра аьлла хета. Беттанашкахь немцойн векалтера жоьпе сатуьйсуш Iер шайн эрна хир доцийла билгал хууш хилча-м, тешна а.


«Иманан» беркате болх — "Даймохк" газет\nХаржа... КоьртанигКерланаш Политика Экономика Культура Дешар Спорт Архив ХаамНохчийн моттИсториДинИнтервьюТхан белхашPDF-«Даймохк»\n»Нохчийн мотт а, истори а кхиоран институтехь – мехала кхеташо\n»«Дайн лорах» пресс-тур: Шаройн а, Итон-Кхаьллан а, Шуьйтан а кIошташкахь\n»БIачи-Юьртахь «Синмехаллаш» конкурс дIаяьхьира\n»Школашкахь нохчийн мотт хьехарх а, Гадаев Мохьмад-Салахьан кхоллараллах а лаьцна дийцира\n»Къоначу спортсменийн кхиамаш\n»«Вайнах» ансамблан 80 шо кхачар билгалдаьккхира\n»Ма хазъелла еара хьо, Пайхамар (I.с.в.с.) вина буьйса!\n»Нохчийн лаьмнашкахь – «Дайн лорах» пресс-тур\n«Иманан» беркате болх\nЗазалаева Марина Шеларчу «Иман» цIе йолчу берийн бешахь болх беш ю. 2012-чу шарахь схьайиллина и берийн беш. ХIетахь дуьйна цу берийн бешан заведующи ю иза. Шелахь йина а, кхиъна а ю Марина. Хьехархочун а, экономистана говзаллашкахула лаккхара ши дешар дешна цо.\nБераш школе дахале хьалха кхетош-кхиоран пачхьалкхан бюджетни «Иман» учреждени 6,5 гектар латта тIехь, Шеларчу уггаре а хазачу меттехь ю. Исбаьхьачу ши гIат долчу гIишлон сени чохь дуьйна тийсина палсаш ду, дешаран а, ловзаран а чоьнаш чохь лапп-аьлла цIена ю. ХIора а чоьнна тIехоьттина кухни а, ванни а ю. Довха а, шийла а хи ду дог1уш.\nЛовзаран чоьнаш чохь уггаре а кегийчарна лерина массо а тайпана тайнигаш ю. Школина кечам бечу берийн тобанашкахь кхетош-кхиорхоша кечйина могашаллин, (физически) исбаьхьаллин, вайнехан, наношна лерина маь1игаш ю.\nСуьрташ дохкучу дарсехь (урокехь) долчу бераша тхуна дозаллица шайн суьрташ гойту. Дарс хьоьхуш ерг Чимаева Заира яра. Леррина, хазачу къамелаца, бераш хьоьстуш бора цо болх.\n– Тхан лакхарчу тобанашкарчу берашна Нохчийн Республикин а, Россин Федерацин а гимнаш дагахь хаьа. Iамош Iаьрбийн мотт а бу, – дуьйцу Зазалаева Маринас. – Цхьаьнатоьхначу (комбинированни) 180 берана леринчу берийн бешахь 404 бер ду, 9 тоба ю. Царах 4 коррекционни олуш ю. Цу юкъахь дерш ДЦП цамгарш йолу а, къора а, мотт ца хуу а бераш ду. Иштта бераш оха рагI йоцуш схьаоьцу. Дийнахь доьаза кхача ло оха берашна. И кечбеш тоьлла кхачанхой бу тхан. Стоьмаш а, хасстоьмаш а, берашна оьшуш долу шайца алссам витаминаш йолу кхачанан сурсаташ а ду берашна луш.\nТхан бертахьчу коллективехь болх беш 85 белхахо ву, царах 38 лаккхара дешар дешна ву. Коллективера 50 процент белхахой корматалла лакхайоккхуш дешна бу. Массо а белхахо шен балхана оьшуш йолу говзаллаш йолуш ву. ХIора а тобанехь шиъ кхетош-кхиорхо, цхьаъ кхетош-кхиорхочун гIоьнча ю. Берийн дай-наношца болх беш консультативни пункт ю. РогIехь болчу берийн дай-наношца а бо кечамбаран белхаш. Раж а хIоттийна, цаьрца болх бо медйишас, лахара а, лакхара а кхетош-кхиорхоша . Белхахошца а кхачо ю тхан. Тхешан белхахой, деша а бахийтина, Iамийна оха.\nИйманехь кхетош-кхиоран болх а бо оха. Кест-кеста тхо долчу хьехамаш бан вогIу районан къеда Неттиев Хож-Ахьмад а, районан куьйгалхочун гIоьнча Ахматов Мохьмад а. Доггаха, шайн могашалла а ца кхоош, берашца болх бечу белхахойх ю лаккхара кхетош-кхиорхо Хакиева Наталья, лакхара медйиша Джабраилова Элиза, кхетош-кхиорхой: Арсамикова ТIаус, Вахаева Асет, Асуханова Зарема, кхиберш. Тхан берийн беш Шелан муниципальни районан куьйгалхочун Ибрагимов Турпал-Iелин лерринчу тидамехь а, цо доладеш а ю. Цундела берийн беш яйтина йолчу Кадырова Зарганан а, Нохчийн Республикин бераш школе дахале хьалха кхетош-кхиоран департаментан куьйгалхо волчу Джунаидов Асламбекан а гIоьнца таро хуьлу тхан балхахь лаккхара кхиамашка кхача.\nI. Саламовн сурт\n№121, эсаран беттан 29-г1а де, 2015 шо\nТхо социалан сеташкахь\nНохчийн мотт а, истори а кхиоран институтехь – мехала кхеташо\n«Дайн лорах» пресс-тур: Шаройн а, Итон-Кхаьллан а, Шуьйтан а кIошташкахь\nБIачи-Юьртахь «Синмехаллаш» конкурс дIаяьхьира\nШколашкахь нохчийн мотт хьехарх а, Гадаев Мохьмад-Салахьан кхоллараллах а лаьцна дийцира\nКъоначу спортсменийн кхиамаш\n«Вайнах» ансамблан 80 шо кхачар билгалдаьккхира\nМа хазъелла еара хьо, Пайхамар (I.с.в.с.) вина буьйса!\nНохчийн лаьмнашкахь – «Дайн лорах» пресс-тур\nРубрикаш Выберите рубрику «Даймохк» газетан хьаша «Йовза, еза Нохчийчоь» пресс-эстафета «Нохчийн Республика — доттагIаллин цIа» пресс-эстафета «ХIоранна тIекхача» пресс-эстафета Iалам Iамораш Iедалера хаамаш Iилма «Даймохк» газетаца шайн дахар доьзнарш Акци Аналитика Баркаллин дош Белхазалла Берийн дахар Вайн адамаш Вайн амалш Вайн говзанчаш Вайн дахар Вайн къаной Вайн къоман векалш Вайн ламасташ Вайн наной Вайн турпалхой Вайн яздархой Вайн ярташ Вайна уллохь Варийлаш ГIиллакх ГIишлошъяр Гайтам Генара кост Дагалецамаш Даздарш Дахар Декъалдар Дешар Дика гIуллакх Дин Дошам Дуьненан хаамаш ЖКХ Журналан керла номер Забарш Заманан лехамаш Зорба Зударийн денна Иллешка дирзина могIанаш Интервью Искусство Истори Иэс Иэшам КIоштийн дахар Кегийрхойн дахар Керла книга Керланаш Керлачу шарна лерина Конкурс Концерт Корматаллин де Коррупцина — дуьхьало Коьрта Критика Культура Кхеташо Кхетош-кхиор Кхиар Кхузаманан технологеш Къинхетам Къоначийн аьзнаш Лазамечух Литература Лулахойн дахар МВД-н болх Мехалчух МогашаллаIалашъяр МЧС-н болх Накъостах дош Наркоманица — къийсам Нохчийн къам махкахдаккхар Нохчийн мотт Нохчийн Республикин хьалхарчу Президентах лаьцна Ойланаш Оьрсийн маттахь Политика ПохIма Пресс-конференци Прокуратурера хаамаш Промышленность Публицистика Репортаж Сагатдечух Сий-ларам Соьлжа-ГIала Соьлжа-ГIалин урамаш Спорт Стаг шен меттехь Суьрташ Тайп-тайпанчух Терроризмана — дуьхьало Тидамаш Толаман де Туризм Тхан рузма Тхоьга яздо Уьйраш Хаам Хаамийн тIом Халкъан хазна Харжамаш Хетарг Хилам Хилларг Хьан къоналла, Нохчийчоь Цхьа-ши дош Цхьаьнакхетар Шайн метта даха дош дитина цара Экологи Экономика Юбилей Юкъаралла Юьртан бахам ЮьхькIам\nIедалан органашна тIетовжарш\nДIахьош ду 2019-чу шеран шолгIачу эхашарна «Даймохк» газете язвалар.\n- Конфиденциалан политика\n- Нохчийн маттахь цIераш\n- Нохчий - Iилманийн докторш\nШен ненан мотт халкъо, сий ойбуш, Iалашбахь, цу халкъан паргIато цхьаммо а хьошур яц!


Навальныйн бахам лоьху пурстоьпаша, цуьнгара 29 миллион схьадаккхархьама\nМангал-бутт 05, 2021\n29 миллион сом цуьнгара схьадаккха Iалашонца кхелан пурстоьпаша лоьху оппозиционеран Навальный Алексейн бахам а, ахча а. Оццул мах хадийна политико хаамийн гIирсаша "Путинна кхача кечбийриг" лоручу бизнесхочунна Пригожин Евгенийна дала дезачу ахчанан. Шех лаьцна харц информаци яржорна цунна дуьхьал иск яьккхинера совдегаро. "Интерфаксо" яздина цунах лаьцна кхелан пурстоьпийн Федералан урхаллан (ФССП) директоран Аристов Дмитрийн хаамна тIетевжина.\nЦо дIахьедина, политик колонехь воллушехь цуьнан хьокъехь гIуллакх дIахьош ду хIинца а аьлла. Аристовс бахарехь, ах мах хIинцале а схьабаьккхина. Биллгал мел ахча охьадиллийтина ала ца хIоьттина иза. Пурстоьпаша кхаа шерачохь кхочушбан безаш бу кхелан сацам.\n"Оцу заманчохь Навальныйн цIарах гучу мел йолу хIума, схьайоккхур йолуш ю", - дIахьедина журналисташка Аристовс.\n2019-чу шеран ГIадужу-баттахь "Московский школьник" комбинат туьйлира кхелехь коррупцица къийсам латточу Фондаца (Оьрсийчоьнан Iедалша "арахьарчу агентийн" могIаре яьккхина) хиллачу къовсамехь. Кхелахойн сацамца а догIуш, Навальный Алексейс а, фондан юристо Любовь Соболя а ткъе исс\_исс миллион такха деза - дерриг а 88 миллион сом.\nМоскварчу берийн бошмашкахь а, школашкахь а ледара кхача латторна дизентери яьржинера аьлла, ФБК-но "Московский школьник" комбинат бехкеярца йоьзна яра иск.\nТIаьхьо и декхар схьадаккха тIедожон бакъо комбинатера схьаийцира Пригожин Евгенийс. Цуьнан цIарца юьйцура и компани. Ткъа бизнесхочо тIе ца дуьтура, шен "Московский школьник" комбинатца уьйр хилар.


Дечкен-бутт 20, 2016\nЛондон --Литвиненко Александран хIусамнана Марина журналисташца,2014\nБританехь тхов-кIело а карийна, диссидентан новкъаваьлча вийначу Литвиненко Александран кхел йоьрзуш ю.\nЕарийдинайхь Британин парламентан кхеташонехь Лондонерчу кхело йовзуьйтур ю шен вердикт, Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисан лар юй-те цигахь бохучу коьртачу хаттарна жоп а луш.\nКхелан эксперташ, декъашхой тешна бу, Литвиненко Александран дахар хеназа хадорна бехке Оьрсийчоьнан къайлаха сервис хиларна а, кхело шен жамIаш довзийтинчул тIаьхьа керла санкцеш Оьрсийчоьнна дуьхьал йохург хиларх а.\nЛондонерчу полицино официалан хаамашка диллинера, талламаш бинчул тIаьхьа, КГБ-н, ФСБ-н белхахо хилла Литвиненко Александр полоний дIовш малийна 2006-чу шарахь Лахьан-баттахь кхелхина хилар.\nОццу муьрехь Литвиненкона Британино политикан тховкIело елира, цул тIаьхьа шайн пачхьалкхан вахархо веш паспорт а деллера.\nПолицино бахарехь, Литвиненкос молучу чайнах дIовш тоьхнарг хIетахь цуьнца цхьаьна ФСБ-хь бох бина накъост, тахана пачхьалкхан Думин депутат Луговой Андрей, бизнесхо Ковтун Дмитрий а хилла.\n2007-чу шарахь Британин полицино Оьрсийчоьне шайн кара схьавалар дехнера Луговой а, Ковтун а Литвиненкон кхел ерззалц, амма жоп доцуш дитира Кремло дехар, конституцин низамаша доьхку кхечу пачхьалкхшна шайн бахархойн экстрадици яр, аьлла.\nЖоп цадаларал совнаха, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира Лараман орден елира шен омрица «Даймахкана хьалха доьналла гайтарна» аьлла, Iамерко Литвиненко Александр верна бехкевечу Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутатна Луговой Андрейна .\nЮьхьанцалера кхелан ладегIарш йист йоцуш, шалхонашка девллера, хIунда аьлча дукхахъдолу кехаташ Британин Iедало къайладаьхьнера, цул совнаха, кхело болх къевлинчу рожехь а болийнера.\nШен цIийнда вер таллар цхьалха долуш ца хиларна саготта йолчу Литвиненко Маринас Британин Iедале масех дехар дира, ладегIарш диллинчу барамехь дIадахьар.\nЦул тIаьхьа диллина дIадаьхьира кхело гIуллакх листар.\n«Дуккха а хетттарш хьийза сан коьртехь, царна лун долу жоьпаш суна чIогIа мехал ду. Муха, хьенан аьтто баьлла Оьрсийчуьра адаман дахарна кхераме долу полоний дIовш Европе кхачон», бохуш дийцира Литвиненко Маринас зорбанехь ша еллачу интервьюхь.\nМел а шеконашца ша хилара а къайла ца хьо Маринас, цхьадерг ца хууш, къайленехь дуьтур дуйла а хаьа суна, боху цо. Нагахь санна Iедална и къайленаш хууш елахь, кхелахочун сацам нийса хир бу аьлла, тешна ю ша.\nБританин политикан лаккхара куьйгалхой а бу сатийсамехь, шайн тергонехь латтош кхело еарийдийнахь кхайкхон болу сацам.\nThe Sunday Times агенталло бечу хаамца, парламентан кхеташо йолалуш Британин премьер-министр Кэмерон Дэвид дагахь ву къоман кхерамзаллин кхеташонехь .дийцаредан хьал.\nТIаккха билгалдера ду, Москохца кхин дIа хир йолчу юкъаметтигаинй мича кепехь хир ю тIаьхьало.\nДоллу дуьне а ду еарийдинахь Лондонерчу кхело Iорабоккху сацам муха хир бу ца хууш, ладегIамехь.\nЭмиграцехь долчу Нохчийн Республикан Ичкерин Iедалан лидер Закаев Ахьмад а ву царлахь.\nЦунна гергга бевзаш хилам бу Литвиненко Александр Оьрсийчуьра вадар, цо Путинан Iедал Iорадохуш бина некъ, цуьнан кхалхар.\nМел Iаткъаме делира хьуна Литвиненко вер, кхелера муьлха сацам хиларе сатуьйсу ахь а, кхечу Литвиненкона герга хиллачара а, аьлла Маршо Радионо шега деллачу хеттаршна иштта жоп хазийра Закаев Ахьмада.\nЗакаев: «ХIокху тIаьххьарчу 25 шерачохь беза а, бевза а, хьан даго къобал а беш, хьуна гергара хеташ болу дуккха а нах дIакъистина вайх. Саша дIакъастар, баилгал бакъ а долуш, суна а, суна санна, бIеннашкахь, эзарнашкахь нахана а новкъа а деанера, и вевзачарана. цуьнан ойла а, сатийсамаш а бевзачарна.\nВай дIахьошболчу луьрчу тIамехь дика накъост вара иза. 2004-чу шарахь президент Масхадов Аслана комисси кхоьллинера, вайн чохь хиллачу тIемаша динчу зуламийн таллам беш, зуламхой дуьненан юкъарчу кхелашка а ийзорхьама.\nСо комиссин куьйгалхо хиларе терра, сайна Александр вевзаш хиларна, Аслане дехар динера а, иза комисси юкъа вахийтар доьхуш. Цуьнгара доккха накъосталла а хилира цу тIехь. Еарийдийнахь Лондонерчу кхело сацам бовзуьйтур бу.\nСуна хетарехь, оцу динчу зуламна бехке Оьрсийчоь ю аьлла билгадоккхур ду, со цуьнах тешна а ву. И билгалдаккхар чIогIа мехал а ду-кх, соьга хаьттича».\nДукхахболчу эксперташна хетарехь, Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна санкцеш, кхин цкъа а а йохлур юй-те аьлла, шелъелла Малхбузерчу пачхьалкхашца юкъаметтигашка ладоьгIча, Лондонерчу кхело оьрсийн къайлахчу сервисна Литвиненко вер тIедожадахь а, хийцалур долуш хIумма а дац.\nБританино Оьрсийчоьне бехк кхийдор бу, ткъа иза къера хир ю ала а дац.\nЗакаев: "Вай дIахьошболчу луьрчу тIамехь дика накъост вара Алесандр..."\nЛитвиненко верах лаьцна документаш довзийтина Лондонан кхело\nПутинан харжам бац аьлла хета бакъонашларъярхочунна Ковалев Сергейна


Юсуп — Википеди\nХӀокху версин хийцам бина кепаш/файлаш теллина йу. ЧӀагӀйелла верси теллина йара 2017, 24 октябрь.\nЮсуп бин Якъуб\nӀабдуллахӀ, Сиддикъ, Наби, Расул, бин ЯӀкъуб, Аль-Карим бин Карим бин Карим бин Карим\nКанӀан, ПалестӀина, Месопотами\nЮсуп бин Якъуб бин Исхьакъ бин ИбраьхӀим\nЮсуп (Ӏаьр. يوسف, Юсуп) — исламан пайхамар ву, Якъуб пайхамаран кӀант а ву. АллахӀ-дала пайхамарех цхьаъ хаьржина хилла Юсуп. АллахӀа шен ах йолу хазалла Юсупан елла хилла. Цунна гӀан гинера ша сийлахь волуш, и бахьана долуш цуьнан вежарша иза гӀу чукхоьссина.\n1 Къуръан тӀехь\n4 Якъубана хьалха\n5 Юсуп гӀу чохь\n6 ГӀу чура гӀалин чу\n7 МуьтӀахьалла а, тешамалла а\n8 Дика тӀаьхьало\nКъуръан тӀехь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЮсупа элира шен дега ЯӀкъубе: «ХӀай сан да суна цхьайтта седа гира, малх а бутт а гира суна, сайн сужуд дан даьхкина».\nЯкъуба элира: «Дала гӀенаш тида Ӏамийна хьуна, цо шен къинхетам бийра бу хьуна а, Якъубан тӀаьхьенна а. Цхьана дийнахь лакхарчу даржехь хир ву хьо».\nЮсуп жима кӀант хилла, цуьнан цхьайтта ваша хилла. Юсуп хаза кӀант хилла. Юсуп хьекъале кӀант а хилла. Цуьнан дена Якъубан иза дукхавезаш хилла цуьнан массо вежарел. Цхьана буьйсанна Юсупана цхьа тамашийна гӀан гина. Цунна гина цхьайтта седа, цунна гина малх а, бутт а, уьш дерриг цунна сужуд деш хилла. Жима Юсуп чӀогӀа цецваьлла! Иза ца кхетта цу гӀенах, муха дийр ду седарчаша а, маьлхо а, батто а адамана сужуд? Жима Юсуп шен да Якъуб волчу вахана. Цунна дийцина цо и тамашийна гӀан. ХӀай сан дада! Суна гира цхьайтта седа а, малх а, бутт а, суна гира уьш сайна сужуд деш. Цуьнан да Якъуб пайхамар хилла. Якъубана чӀогӀа хазахетта цунна гина гӀан бахьана долуш. Цо аьлла: Дала беркат дойла хьуна хӀай Юсуп, цхьа гӀуллакх хир ду хьан. И гӀан кхаъ бу, Ӏилманца а, пайхамараллица а. Цхьа гӀуллакх хир ду хьуна. И гӀан кхаъ бу, Ӏилманца а, пайхамараллица а. АллахӀа ниӀмат динера хьан дедена Исхьакъана, АллахӀа ниӀмат динера хьан дедена ИбраьхӀимана а. Бакъдолуш, Цо ниӀмат дийр ду хьуна а, ниӀмат дийр ду Якъубан охӀланна а. Якъуб воккха стаг хилла, адамийн амалш евзаш хилла цунна. Хууш хилла цунна, шайтӀано толам муха боккху, шайтӀа адамаца ловза муха ловзу а. Цо аьлла: ХӀай сан кӀант,Хьайн вежаршка цхьаьнгга а ма дийцалахь и гӀан, цара хьагӀ лоцур ю хьоьца, мостагӀий а хир бу уьш хьуна. Вежарийн хьагӀ Юсупан кхин цхьа ваша хилла, цуьнан шен нанас вина, Биньямин цӀе а йолу. Якъубана и шиъ чӀогӀачу безамца везаш хилла, и шиъ санна цхьа а везаш ца хилла цунна.\nВежарша хьагӀ лелош хилла Юсупаца а, Биньяминца а, оьгӀаз уьхуш хилла уьш, олуш хилла цара: Вайн дена Юсуп а, Биньямин а вайл дукха хӀунда веза? Вайн дена Юсуп а, Биньямин а хӀунда веза, и шиъ жима а, гӀийла а воллушехь? Вай хӀунда ца деза цунна Юсуп а, Биньямин а санна, вай онда кегий-нах ма ду! Тамашийна хӀума ду иза! Юсуп жима кӀант хилла, цо дийцина гӀан шен вежаршка, чӀогӀа оьгӀаз бахана вежарий шайна гӀан хезча, церан хьагӀ чӀагӀъелла. Цхьана дийнахь цхьанакхетта вежарий, цара аьлла: Ве и Юсуп, я цхьана генарчу махка виги дӀакхосса иза. ТӀаккха шун да шуна шайна хир ву, цуьнан безам а шуна шайна буьсур бу. Царах цхьамма аьлла: ХӀан-хӀа, муххале а, некъара цхьана гӀу чу кхосса иза, цхьаболчу некъахоша схьаоьцур ву иза. Массо вежарий цунна тӀетайна. Якъуб волчу нах бахийтар шайн цу хӀуманна тӀехь барт хилча, уьш баьхкина Якъуб волча. Якъуб чӀогӀа кхоьруш хилла Юсупана цхьаъ хиларх, цунна хууш хилла, вежарийн цуьнца хьагӀ юй а, царна иза ца везий а. Якъуба Юсуп вохуьйтуш ца хилла вежаршца.\nЮсуп шен вешица ловза а ловзуш Ӏаш хилла, гена а ца волуш, вежаршна иза хууш хилла, делахь а, вон дар тӀелаьцна цара. Цара аьлла: ХӀай тхан да! ХӀунда ца воуьйту ахь тхоьца тхан ваша Юсуп? Стенах кхоьру хьо? Иза тхан хьоме ваша ма ву, тхан жимах волу ваша ма ву, тхо цхьана ден вежарий ма ду. Вежарий даим цхьаьна ловзу, ткъа тхо хӀунда ца ловзу даха а дахана цхьане? «Ваийтахь иза тхоьца кхана, самукъа доккхур цо, ловза а ловзур иза, оха иза ларвийр ву». Якъуб воккха стаг хилла,Якъуб хьекъале а, кӀеда-мерза а хилла. Якъубана дезаш ца хилла Юсуп шена генавалар. Юсупана цхьаъ хиларх чӀогӀа кхоьруш хилла иза. Со кхоьру иза барзо ваарх, шу цуьнах гӀопул хилла а долуш. Цара аьлла: Цкъа а хир доцург ду иза! Тхо цуьнца а долуш муха вуур ву иза барзо? Муха вуур ву иза цо, тхо онда кегий-нах хилча? Бакъо елла Якъуба Юсупана.\nХьуьнах[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХазахетта вежаршна чӀогӀа, Якъуба Юсупана бакъо елча. Уьш бахана хьуьнах, цара Юсуп кхоьссина хьуьнхара гӀу чу, жимчу Юсупах къинхетам ца бина цара.\nУьш бахана хьуьнах, цара Юсуп кхоьссина хьуьнхара гӀу чу, жимчу Юсупах къинхетам ца бина цара, воккха стагах Якъубах а къинхетам ца бина цара. Юсуп жима кӀант хилла, цуьнан дог а жима дог хилла. Ткъа, гӀу кӀорга хилла, гӀу бодане хилла, Юсуп ша цхьаъ хилла. АллахӀа кхаъ баьккхина хилла Юсупе, цо аьлла цуьнга: Са ма гатде, кхера а ма кхера. Бакъдолуш, АллахӀ хьоьца ву, хьан цхьа доккха гӀуллакх хир ду. Вежарий богӀур бу хьуна тӀе, ахь дуьйцур ду цаьрга цара динарг. Шаьш дийриг уьш дина боьлча, Юсуп цара гӀу чу кхоьссича, уьш гулбелла цхьане, цара аьлла: ХӀун олу вай вешан дега? Царах цхьаболчара аьлла: Вай да ша иза барзо ваарх кхоьру бохуш вара, вай цуьнга эр ду: Бакъ луьйш хилла хьо хӀай тхан да, барзо виъна иза. ТӀетайна вежарий цунна, цара аьлла: Вай цуьнга эр ду: Барзо виъна иза. Цхьаболчу вежарша аьлла: Делахь а, хӀун билгало ю цуьнан? Цара аьлла: Цуьнан билгало цӀий хир ду. ТӀаккха вежарша ка схьа а эцна, цунна урс хьаькхна. Юсупан коч схьа а эцна, цунна басар дина цара. Хазахетта вежаршна чӀогӀа, цара аьлла: ХӀинца тешар ву вайн да!\nЯкъубана хьалха[нисйе бӀаьра | нисйе]\nУьш баьхкина шайн да волчу суьйранна, боьлхуш. Цара аьлла: ХӀай тхан да, къовсадала даханера тхо, Юсуп тхешан хӀумнаш уллохь витинера оха, тӀаккха барзо виира иза. Цара деара цуьнан куча тӀехь харц цӀий. Цара аьлла: ХӀара ду Юсупан цӀий! Церан да Якъуб пайхамар хилла, иза воккха стаг хилла. Иза шен берелла дукха хьекъале хилла. Якъубана хууш хилла, барзо адам диъча цо иза лаза дой, цо цуьнан коч ятӀа йой. Юсупан коч цӀена хилла, цӀий чу Ӏоьттина хилла, цундела хиъна Якъубана, иза харц цӀий дуй, барзах лаьцна долу дийцар а кхоьллина дийцар дуй. Цо аьлла шен кӀенташка: Муххале а, хӀара дийцар аш кхоьллина ду Хаза собар. Сингаттаме воьжна Якъуб Юсуп бахьанехь чӀогӀа, делахь а цо хаза собар дина.\nЮсуп гӀу чохь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВежарий бухабирзира цӀа, цара витина Юсуп гӀу чохь, яахӀума йиъна вежарша, дӀабийшина уьш меттанаш тӀе. Юсуп гӀу чохь хилла, мотт а боцуш, даар а доцуш. Вежаршна вицвелла Юсуп, дӀабийшина уьш. Юсуп ца вижина дӀа, цхьа а виц а ца велла цунна. Якъуб Ӏийна Юсуп дагаоьхуш, Юсуп Ӏийна Якъуб дагаоьхуш. Юсуп гӀу чохь хилла, гӀу кӀорга хилла. ГӀу хьуьнхахь хилла, хьун юькъа хилла. Иза буьйсанна хилла, буьйса бодане хилла.\nГӀу чура гӀалин чу[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЦу хьуьнхахь новкъа йоьдуш цхьа тоба хилла. Новкъахь уьш хьагбелла, цара лехна гӀу. ГӀу гина царна, цу тӀе цхьа стаг вахийтина цара, шайна хи даийта. Стаг гӀу тӀе веъна, шен ведар схьаэцна цо. Ведар чухецна цо, тӀаккха ведар деза карийна цунна! Хьаладаьккхира цо иза, ведар чохь кӀант хилла! Цецваьлла и стаг, цо кхайкхина (кхечаьрга). Кхаъ бу шуна, хӀара кӀант ву. Нахана чӀогӀа хазахетта, цара иза дӀахьулвина. Мисаре дӀакхаьчча уьш, базара дӀа а хӀиттина, цара кхайкхина: Хьан оьцу хӀара кӀант? Хьан оьцу хӀара кӀант? Ӏазиза эцца Юсуп, кӀеззиг дирхӀамех. Махлелохоша воьхкина Юсуп, царна ца воьвзина Юсуп. Ӏазиз (Потифар) иза а эцна, шен гӀали чу вахна, цо аьлла шен зудчуьнга: Ларам бе Юсупан, бакъдолуш иза нийса кӀант ву.\nМуьтӀахьалла а, тешамалла а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПотифаран зуда Зулейха Юсупана тешнабехк марзбан гӀоьртина хилла. Делахь а, Юсуп доьхьал ваьлла, цо аьлла: ХӀан-хӀа! Ас тешнабехк бийр бац сайн элана, баккъалла а цо суна дика дина, сан лерам а бина. Бакъдолуш, со Делах кхоьру. ОьгӀаз яхана тӀаккха Потифаран зуда, цо арз дина шен майрачуьнга. Ӏазизана-м хиъна зуда харц луьш юй. Цунна хиъна Юсуп тешаме вуй. Цо аьлла шен зудчуьнга: Бакъдолуш, хьо гӀалат боьвллачерах хилла. Юсуп Мисарахь шен хазаллица вевзина хилла, иза цхьанна гича, олуш хилла: Дац хӀара адам, сийлахь малик бен дац иза.\nЧӀагӀделла зудчуьнан оьгӀаз яхар, цо аьлла Юсупе:\n— Делахь, гӀур ву хьо набахти чу!\n— Набахти гӀолий ю суна.\nЦхьа денош дӀадевлча, Юсуп набахти чу вахийта веза аьлла хетта Потифарна. Потифарна хууш хилла Юсупан бехк боций. Набахти чу вахана Юсуп.\nДика тӀаьхьало[нисйе бӀаьра | нисйе]\nОцу доккхачу паччахьалло Юсуп Делах дӀа ца хьовзийна, йа иза хийца а ца хийцина цо. Юсупа АллахI хьехош хилла, Цунна Ӏибадат деш хилла, Цуьнах кхоьруш хилла иза. Юсупа Делан хьукманца кхел еш хилла, Делан омрунаш чекхдохуш хилла. Юсупана паччахьалла доккха хеташ ца хилла, иза доккха хӀума лоруш ца хилла цо. Юсупана дезаш ца хилла паччахь санна валар а, паччахьашца ша (къемат дийнахь) вовшахтохар а. Муххале, Юсупана дезаш хилла (Делан) лай санна валар а, дикчу нахаца ша вовшахтохар а.\nЮсупан доӀа иштта хилла:\n— Сан Дела!, суна паччахьалла делла Ахь, къамелан тидар а делла Ахь; хӀай, стигланаш а, латта а кхоьллина верг, Хьо ву сан доладархо дуьненахь а, эхартахь а, бусалба волуш валийта ахь со, дикчу нахах дӀа а тоха ахь со.\nАллахӀа иза валийтина бусалба волуш, Цо иза дӀатоьхна шен дайх, ИбраьхӀимах а, Исхьакъах а, Якъубах а, Делера салават а, салам а хуьлда царна а, вайн пайхамарна а.\nВежарий[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРавбин Юсуп Дан Джад\nШамӀун Биньямин Нафтали Ӏашир\nФильмаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЮсуп-пайхамар (гӀажарийн телесериал) реж. ФараджуллахӀ Салахьшур.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Юсуп&oldid=2263677»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2017, 24 октябрь, 18:15.


Бацойн мотт — Википеди\nХӀокху версин 3 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2016, 27 сентябрь).\nБацойн мотт, иштта цо́ва-тушинийн мотт, цова́тойн мотт (Кеп:Lang-bbl) — Бацойн мотт. Гуьржеха Кахетин мехкан Ахметан кӀоштера Земо-Алвани цӀе йолу эвлахь баьржина мотт. XIX бӀешо долалуч хенахь лаьмнийн Тушетера хьа баьхкина бацой. Ша шина тиллина цӀе — бацав (ед. ч.), бацби (мн. ч.). Мотт буьйцучера дуккхалла 3 эзар адам (леррина, 1990-гӀа шш.). Дукху болу бацой шайн мотт бицбина гуьржийн метта тӀе боьрзуш бу.\nБацойн мотт бу — нехан меттанийн юкъара цхьаъ; царна юкъахь вайнехан меттанашна дуьхьалхӀоттийна бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бацойн_мотт&oldid=2649992»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 2 июль, 06:30.


ГIадужу-бутт 17, 2012\nБрюссель-- Европарламентан байракх, 2004\nОфициало далочу терахьашца 1944-чу шеран Чиллан-баттахь а, Зазадоккху-баттахь а Нохч-ГIалгIайчура дIавигинарг хилла 496 эзар сов стаг. Царах 411 эзар стаг дIакхачийна Казахстане, 85 эзар стаг - ГIиргIазойчу. 8 шо хьалха, 2004-чу шарахь Чиллан-беттан 26-чу дийнахь, нохчийн къам Сибрех дахийтар, цунна тIехь йина геноцид яра аьлла, сацам бира Европан парламенто.\nАмма историкаша чIагIдарехь, даймахкара дIабигинчу вайнехан терахь хилла 650 эзар стаг. Эзарнаш-эзаранш нохчий а, гIалгIай а байъина салташа а, НКВД-н белхахоша а «Чечевица» цIе а тиллина и операци дIахьош.\nИттаннаш эзарнаш кхелхира бежанийн вагонаш чохь луьрчу Iай Сибрех дIакхалхош цамгарех а, шелонах а, мацалла а. Махках баьхна 13 шо доккхуш кхелхина лаххара а 120 эзар стаг. Тахана Нохчийчохь цхьа а доьзал бац и къематде тIедеъначу заманчохь гергара стаг валаза.\n1944-чу шарахь массо а Советан пачхьалкхан картанашна тIера дIаяьккхира Нохч-ГIалгIайн автономин республика. Цуьнан метта гучуелира Грозненская область олуш йолу кIошт. 1957-гIа шо тIекхаччалц «нохчо», «гIалгIа» боху дешнаш лелочуьра сацийра документаш тIехь а, зорбанехь а, литературехь а.\n1957-чу шарахь Дечкен-беттан 9-чу дийнахь Нохч-ГIалгIайн автономин республика юхаметтахIоттийра шен указаца Советийн Союзан Лаккхарчу Кхеташонан Президиумо.\n1991-чу шарахь Советан пачхьалкх йоьхначулла тIаьхьа Оьрсийчохь тIеийцира репрессеш лайначу къаьмнашна реабилитаци ярх долу низам. Амма, ма-дарра аьлча, цхьа а реабилитаци а ца йира царна Iедалша. Мелхо а, Нохчийчоьнан территори тIехь конституцин къепе юхаметтахIоттайо, аьлла, тIом болийра Оьрсийчоьнан Iедалша 1994-чу шарахь.\nКхин а 5 шо даьлча шолгIа тIом болийра. Иза дIабоьдуш а болуш, 2004-чу шарахь Чиллан-беттан 26-чу дийнахь нохчашна тIехь 1944-чу шарахь йинарг геноцид яра, аьлла, сацам бира Европарламенто.\nКоьртачу декъана и сацам тIеоьцуьйтуш жигара дакъалаьцнарг вара Европарламентан депутат Дюпьюи Оливье, бохуш, дуьйцу Нохчийчоьнан Литвахь векло хиллачу Саиева Амната.\nСаиева: Европарламентехь 2004-чу шарахь тIеэцна долу хIума, нохчийн Сибрех бахийтина йолу акци геноцид яра, аьлла, тIелацар нохчашна баркала ала догIуш дина хIума дацара. Цигахь хьалхабевлларш бара Европарламентан декъашхой.\nУггара хьалха ваьлларг Дюпьюи Оливье вара. ХIинца иза Европарламентехь вац. Амма оцу хенахь нохчийн хаттар Европарламентехь дийца бохуш, мацалла хьогуш, кхача ца бууш бутт сов хан яьккхира цо, арахь охьахиина.\nСаиева Амнат, деша а дешна, дипломат ю. Ичкерин Iедалехь арахьарчу гIуллакхийн министраллехь болх беш яра иза. ХIинца Ичкери яцахь а, дуьненаюкъарчу форумашкахь жигара дакъа лоцу цо нохчийн къоман лазам дуьненаюкъаралле дIакхачо гIерташ.\nНохчийн къам дохадар бицбан йиш йоцу бохам бу, бохуш, дуьйцу Саиева Амната.\nСаиева: "Геноцид, тIаьхьа а ваьлла, листа дезаш хIума ду. Геноцид латторах йолу филмаш а, дуккха а информаци а ю, схьагулъян аьтто болуш. Кегийрхой баккхий хилча а, кхин хенаш яьхкача а, иза схьаэца а, цуьнца болх бан а кхин нах хир бу. Ткъа хIинца и информаци гулъян езаш ю.\nКху тIаьхьарчу 20 шарахь нохчашца хилларг а, цул хьалха хилларг а дийца дезаш хIума ду. Интернетехь хилларг схьаган аьттто бу. Дуккха а видеофилмаш а ю, информаци а ю, наха дуккха а хIуманаш а дуьйцу. Кхера-м кхоьру цхьаберш. Дукхах берш кхоьру.\nДийца а ца лаьа. Кхузахь, со Iаш йолчу махкахь, схьакхаьчна дуккха а нохчий бара. Цхьа а хIума дийца лууш бацара уьш камерана хьалха. ЧIогIа лууш яра со цаьрца хилларг а, церан гергарчу нахаца хилларг а, царна дайнарг а дIаяздан. Цхьаммо а ца дийцира-кх соьга иза.\nЦуьнах ас чIогIа тамаша бо цхьана агIор. Вукху агIор, ларбала гIортар чIогIа ду нохчийн. И бахьана долуш сецаш хир бу-кх уьш.\nНагахь санна, вай дай бицбахь, вайн доьзалша вай а дицдийр ма-ду. Иза дицдан йиш йолуш дац. Бакъдерг аьлча, 200 шо хьалха хилла долу хIума дукха дуьйцу вай. Интернетехь а, вайн яздархоша а и 200 шо хьалха хилларг чIогIа дуьйцу, яздо.\n100 шо хьалха хилларг а яздо. ХIунда аьлча, иза охьадиллина ду, паргIатдаьлла ду. Иза дийца паргIато ю. Ткъа таханлера де дийца хала ду. ХIинца а дукха хан ца яьлла дIа. Дукха нах бу тIамо, вочу хIумано дог Iовжийна. Цундела иза дийца хала ду.\nСуна сайна а ду иза хала. Цхьацца долу хIума хьожуш а, доьшуш а со ца Iан ло, сан дог лаза долу, сан бIаьргех хиш довлу. Кхечу нахана а хуьлу хир ма-ду изза. Амма хан йогIур ю дуьйцуш.\nДукха хан а юьйр яц цу юкъа, хIунда аьлча, кху Европе схьабаьхкинчу нехан доьзалш доьшуш бу. Церан ойланаш муха ю а хаьа суна. Цара хIун дийр ду хаьа суна. Церан доттагIийн ойланаш а хууш ю суна.\nЦундела иза дицдийр дац. 100 шо, 200 шо, бохуш, Iиллор а дац. Яз а дийр ду, дуьйцур а ду. Иза дийца дезаш а ду вай, тIекхуьуш долчу чкIорана иза хаийта. Иза дицдан йиш йолуш дац, иза юха ца хилийта!"\nСоветан пачхьалкх йоьхча, 1991-чу шарахь нохчаша уггаре хьалха дIакхайкхийра шайн маршо. Цара гайтира шаьш Оьрсийчоьнан Федерацина юкъара дIадовла лууш хилар.\nИза, цхьа а шеко а йоцуш, доьзна дара дерриг а къам 1944-чу шарахь дохийна хиларца. Вайнахана диц ца деллера шаьш махкахдахар. Уьш ларбала гIерташ бара и тайпаниг юха а хиларх. Ала мегар ду, и бохам бахьана долуш хилла бу Нохчийчохь ши тIом а, карарчу хенахь цигахь лаьтташ долу хьал а.\nДерриг къам дохийна махках даккхар диц цадалар тахана а дехаш ду хIора нохчийн доьзалехь, баккхийчара шайн тIаьхьенашка а кхийдош. Европарламенто 2004-чу шарахь иза геноцид хилар даре дарх тахана пайдаэца йиш яцахь а, иза чIогIа маьIна долуш акци ю, бохуш, дуьйцу историн Iилманча волчу Абумуслимов Сайд-Хьасана.\nАбумуслимов: "Цуьнан мах лаккхара хадор бара ас, иштта аьр вай, хинболу мах. ХIунда аьлча, иза тIеэцна дикка хан яьлла, амма цуьнах боллу политикан пайда гучубаьлла бац. Амма иза дац цуьнан цхьа а мах а бац, цунах пайда а хир бац, бохург.\nОцу Европарламентехь йолчу пачхьалкхаша шайн цIарах тIелаьцна геноцид ю хIара. Цуьнан политикан а, моралан а, финансийн а маьIнаш схьаэцча боккха мах хир бу цуьнан тIейогIучу ханна. Вайн мохк паргIат баьлча, оцу тIера дIакховдо".\nВайна ма-хаъара, Оьрсийчохь махках даьхна хиллачу къаьмнашна реабилитаци ян еза, аьлла, тIеэцна долу низам кхочуш а ца деш дисина. Амма хенан йохалла и геноцид ярна Советан Iедалан тIаьхьалонча долчу Оьрсийчоьнан Iедало жоп дала дезар ду бохучух тешна ву Абумуслимов Сайд-Хьасан.\nАбумуслимов: "Вешан пачхьалкх вайн хиллехь боккха пайда бер бара цунах, хIунда аьлча, вайна геноцид йинчу пачхьалкхера бакъо схьаэцна пачхьалкх Оьрсийчоь хиларе терра, дIакховдо бехк бара".\nIаьнан юккъехь, кара хIума ца оьцуьйтуш, чуьра арабаьхна, махках бохочу нахана тIехIоьттинарг баккъалла а ирча де хилла. Иштта дагалоьйцу оцу баланах чекхваьллачу Шелан вахархочо Гизиханов Султана.\nГазиханов: "Дийнахь-буса цкъа аравоьдийла хуьлура. Зударий а, бераш а, боьрша нах а, цхьаьна охьа а хевшина, шайн гIуллакх дан дезаш бара. Адамех хьайбанаш динера цара. Хи цкъа бен ца оьцуьйтура.\nИза а тоьаш а, ца тоьуш а меттиг яра. Новкъахь цхьаъ кхелхича, дакъа оцу меттехь охьа а дуьллий, дуьтура. Кхин деш хIума дацара оха.\nТкъа оццул бала хьегна болчу нахана шайна тIехь йинарг геноцид яра, аьлла, даре дар чIогIа мехала ду, Оьрсийчоь и сацам хьулбан гIертахь а, аьлла, хета историн Iилманчина Абумуслимов Сайд-Хьасанна.\nАбумуслимов: "Вай бехк дIакховдо безаш бу. Вайна тIеийзо дезаш дац иза. Вайн махкахь Iийна ду вай. Нехан махка дахана дац. Вай психологин агIора мах хадийна хилча бегIийла хир дар , аьлла, хета суна.\nВайна цуьнан маьIна хууш хилча, бехкаладаханчу позицина тIера дIа а девлла, мелхо а, уьш бехкебечу позицина тIе довлахь, пайда хир бу, аьлла, хета суна. Цхьана а гIазкхийн хаамийн гIирсо иза хьахош а дац.\nХIунда ду иза иштта?! Цунах кхидолчу къаьмнашка пайда ца эцийтархьамма ду. Иза хаа а хиина, вай буьцуш болу пайда цу къаьмнаша оццу Оьрсийчоьнан пачхьалкхе дIакховдорна кхоьруш, хьулдина ду иза, доцуш санна".\nКестта хир болчу Оьрсийчоьнан президентан харжамашна кечамаш беш ду Нохчийчуьра Iедалш кху деношкахь. Амма нах тешна бу, тахана оцу республикан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна тIехIоьттина волчу Путин Владимирна 100 процент хиллал кхаьжнаш лург хиларх меттигерчу харжамийн комиссино.\nАмма тахана цу кепара кхаж тосу цара, бохуш, нохчашна тIехь еш ерг моралан геноцид ю, аьлла хетарш къезиг бац, къаьсттина махкал арахьа бехаш болчу нахана юкъахь. Амма Нохчийн юкъараллан жигархочунна Саиева Амнатана кхечу агIор го и сурт. Нохчий къад белла цу тIамех а, цу политиках а, бохуш, дуьйцу цо.\nСаиева: "Нохчийн, хIинца тхо дитийша, шайн гIуллакх дейша, оха тхайн гIуллакх дийр дара, аьлла, иштта цхьа ойла хир ю, аьлла, хета суна. Ас буьйцурш дукхахболу, кхаж тосуш болу нохчий бу.\nНах къадбелла. Вониг дицдан лууш бу уьш. Кху аренца Iаш болчу нохчашна иза новкъа хета, хIунда аьлча, оцу Путина болийначу шолгIачу тIамо нохчий хIаллакбина, аьлла, хета. Нохчийн психологи ю, шена го беш, тхо - тхо ду, шу - шу ду, олий. ХIинца долу хьал иштта ду, аьлла, хета суна.\nЦара-м эшахь 200 процент а тосур яра... Нах къадбелла, вочух къадбелла. Цундела сачудаийта гIерта. ХIинца цIера схьаоьхуш бу цхьаццаберш. Кхузахула, Литвахула, чекхбуьйлуш, дIаоьхуш болчу зударшка ас хеттарш до.\nОцу харжамех лаьцна а хаттар дина ас, хIу ду хуьлуш дерг, аьлла. Цара бах, цхьаццаберш боьлхуш а хир бу цига кхаж таса, амма дукхаберш шайн цIахь Iа. Амма цхьа хIума ду. Шайн бала бицбан гIерташ, массо а болх бан гIерташ, тасавелла ву.\nМассо а шайна таро ян гIерташ ву, хIунда аьлча, массеран а цIенош дохийна, торо дIаяьккхина, могашалла а дIаяьккхина. Могашалла тоян гIерташ, дахар дIанисдан гIерташ лелаш бу, бах, нах. Кхин харжамашца а, кхечуьнца а гIуллакх долуш а бац".\nСибрех вайнах дIахьажор геноцид яра, аьлла, тIеийцира Европарламенто шен сацам. Иза тIеоьцуш цхьанакхеттачу Европан депутаташ тIетевжира 1907-чу шарахь тIеэцна йолчу йоьалгIачу ХIаагерачу конвенцина а, ткъа иштта 1948-чу шарахь Цхьанакхетначу Къаьмнийн Вовшахкхетараллан Инарла Ассамблеяно тIеэцначу геноцид ярна дуьхьал а, иза ярна догIучу таIзар а лаьцна йолчу Конвенцина.\nБелялов Халид: Сан вешин бехк ца хиларан дуккха а тоьшаллаш ду


Маргарет Тетчер кхелхина\nИнгалсехь премьер-министр Ιийна Тетчер Маргарет кхелхина оьршот дийнахь. И хаам бина цуьнан пресс-секретара Белл Лорда. 87 шо кхаьчна йолу «Болата Леди» шех дуьнено а олуш яьхна Тетчер сапарггΙат дΙаяьлла шена хиллачу инфарктах, хаам бо Лондоно.\nКху тΙаьххьарчу беттанашкахь могашалла эшна яра цуьнан. Премьер-министра Кэмерон Дэвида, Ингалсан «сийлахь баьчча» дΙаяьлла элира, Тетчерх кадам беш. Иштта шен халахетар довзийтина ингалхойн Эланийн ЦΙийно а.\nКхузза харжамашкахь консерваторийн парти а тоьлаш, Ιедалан коьртехь лаьттина Тетчер Маргарет. Оцу маьΙнехь аьлча, Ιедалан мукъа карахь латторца Ингалсехь рекорд яра цо яьккхинарг кху тΙаьххьарчу шина бΙешерачохь.


Сура Къуьйсушъерг — Википеди\n58 Сурат АЛЬ-МУДЖАДИЛА Къуьйсушъерг (Мадинатехь доьссина‚ дерриге 22 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Хезина Далла шен майрачух лаьцна хьоьца дуьхьаллуьйш йолчун дош ‚ цо Деле балхабо шен болх‚ и Дела хозуш ма ву шун шиннан къамел. Баккъалла а, и Дела хозуш верг а ма ву‚ гуш верг а ма ву. 2. Шух шайн зударшка "шу тхуна тхан нанойн букъах тера ду"‚ бохурш  уьш церан наной ца хуьлу /цара иза бахарх/. Церан наной уьш дуьнена баьхнарш бен бац. Баккъалла а, цара дуьйцург ца деза дош ма ду‚ харцдерг ма ду. Баккъалла а, Дела /уьш дохкобевла и къа дитича/ бехк ца буьллург а ву‚ гечедешверг а ву. 3. И шайн зударшка "шу тхуна тхан нанойн букъах тера ду"‚ олурш‚ тIаккха шаьш аьллачунна тIе бухабоьрзуш берш  цхьа лай азат ваккха веза цара шаьш /майрий а‚ зуда а/ вовшех хьакхабалале. Цуьнца хьехам беш бу шуна. Дела аш дийриг сов дика хууш ву. 4. И ца карийначо марха лоцур ду ши бутт тIеттIа шаьш шиъ вовшех хьакхадалале. И ца мегначо‚ кхузткъа мискачунна даа хIума лур ду. Иза ду шу Делах а‚ Цуьнан элчанах а тешийтархьама. Уьш Делан дозанаш ду /тIех ма довла царна/. /Делах/ цатешачаьрна лазош долу Iазап ду. 5. Баккъалла а, и Далла‚ Цуьнан элчана а дуьхьал бовлуш берш бохор ма бу‚ царел хьалха хилларш бохорах терра. Оха доссина билгала долу аяташ. Цатешачаьрна сийсаза долу Iазап ма ду. 6. Оцу дийнахь Дала гIовтор бу уьш берриге /кешнаш чуьра/‚ Цо дуьйцур ду цаьрга цара дина хилларг /дуьненахь/. Дала тергалдина иза‚ цара дицдина. И Дела массо хIуманна тIехь теш ву-кх.\nДакъа 2 7. Хьуна ца го и Дела хууш ма ву стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг. Кханнен къайлахь хабар хир ма дац воьалгIаниг Иза волуш бен‚ пхеннан а  йолхалгIаниг Иза волуш бен. Цул /кIеззиг/ дерг а‚ цул дукха дерг а хир ма дац Иза цаьрца волуш бен уьш миччахьа а хилчи. ТIаккха Цо цаьрга дуьйцур ду цара дина хилларг къематдийнахь. Баккъалла а, Дела массо хIума хууш верг ма ву. 8. Хьуна ца го и къайлах хабар дийцар шайна наьхI дина хилларш? ТIаккха юха а тIебоьрзуш шайна наьхI диначунна‚ вовшашка къайлах хабарш дуьйцуш къа дарций а‚ мостагIаллиций а‚ элчана Iесалла ярций а. Хьо волчу шаьш баьхкича хьоьга салам ло цара Дала хьоьга салам ца лучу кепара . Шайга олу цара: "ХIунда Iазап ца до вайна Дала вай бохучуьнца ?" Кхачо ю царна жоьжахати  бегар бу уьш цу чохь. Ма вон дIавоьрзу меттиг ю-кх иза! 9. ХIай иман диллнарш! Шаьш къайлах хабар дийцахь‚ ма дица иза къаций а‚ мостагIаллиций а‚ элчана Iесалла ярций а. Аш дийца къайлах хабар диканций а‚ /Делах/ кхерарций а. Шу кхералаш Делах‚ шу Шена тIе дIагулдийр долчу. 10. Баккъалла а, къайлах хабар дийцар шайтIанера ду иман диллнарш пошме хилийтархьама. Царна цуьрриг зен дийр дац цо Делан пурбанций бен. Далла тIе тевжийла муъма нах! 11. ХIай иман диллинарш! Шайга аьлча: "Меттиг хилийта /дIасхьахилий/ мажлисехь‚ меттиг хилийта. Дала шорто йийр ю шуна. "ХьалгIовта!" аьлча хьала гIовта. Дала лакха боху шух иман диллинарш а‚ шайна Iилма делларш а даржаца. И Дела аш дийриг сов дика хууш ма ву. 12. ХIай иман диллинарш! Аш къайлах хабар дийцинехь элчанца цу шайн къайлах хабарна хьалхадаккхалаш сагIа . Иза шуна дика а ду‚ вуно цIена а ду. И /сагIа/ шуна ца карадахь  тIаккха баккъалла а, и Дела гечдеш верг а ву, къинхетаме верг а ву. 13. Шу кхирина шайн къайлах хабарал хьалха сагIа даккха? /Шуьгахь и доцу дела/. ТIаккха аш иза ца дахь‚  Дала шуна гечдина  ламаз /мукъане/ хIоттаде‚ закат а ло‚ Далла а‚ Цуьнан элчанна а муьтIахь а хилла. И Дела дика хууш верг а ву аш дийриг.\nДакъа 3 14. Хьуна гой и Дела шайна оьгIаз ваханчу къамаца доттагIалла тосуш берш? Уьш шух бац‚ царех а бац. Харцдолчунна тIехь дуй боуш бу уьш шайна хуушехь. 15. Дала кечдина царна чIогIа Iазап. Баккъалла а, ма вон хили-кх цара деш хилларг. 16. Цара лецира шайн дуйнаш /нехан довах а‚ бехках а‚ шайн къинойх/ дуьхьало йина‚ иштта цара дIатилира /нах/ Делан некъах. Царна сийсаза долу Iазап ду-кх. 17. Делера цхьанне хIуманах уьш хьалхабохур ма бац церан бахамо а‚ церан доьзало а. Уьш /жоьжахатин/ цIеран дай бу-кх. Уьш цу чохь гуттар хир бу. 18. Цхьана дийнахь Дала хьалагIовтор бу уьш берриге‚ тIаккха цара Цуна дуйнаш боур бу шуна шаьш дуйнаш баарх терра. Царна моттур ду шаьш цхьана бухана тIехь ду. Ткъа баккъалла а, уьш бац харц луьйш берш?! 19. ШайтIано доладина царна тIехь‚ цо дицдайти цаьрга Дела хьехавар. Уьш шайтIанан тоба ю. Ткъа шайтIанан тоба яц гIорасазниг /эшнарг/? 20. Баккъалла а, Далла а‚ Цуьнан элчана а дуьхьал буьйлурш  уьш бу-кх уггар сийсаза хиллачерийн юккъехь. 21. ДIаяздина Дала: "Тоьлур ву Со а‚ Сан элчанаш а". Баккъалла а, Дела нуьцкъала верг а ву‚ веза верг а ву. 22. Хьуна карор бац Делах а‚ тIаьхьарчу дийнах а тешаш болу нах шайна дукхабезаш Далла а‚ Цуьнан элчана а дуьхьал буьйлуш берш‚ уьш церан дай хиллехь а‚ я кIентий хиллехь‚ я вежарий хиллехь‚ я церан гергара хиллехь. Уьш бу Цо шайн дегнашкахь иман яздинарш‚ Цо чIагIбинарш Шегара сица. Цо буьхкур бу уьш бошмашка‚ шайн бухахула татолаш лелаш долчу‚ уьш цу чохь гуттар лаьтташ. Дела реза хили царна‚ уьш реза хили Цунна. Уьш бу Делан тоба. Ткъа баккъалла а, Делан тоба  и яц яккхиедар ерг?!\nХьажа. кхин Хьажораш Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Къуьйсушъерг&oldid=80981»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню


Палестинахошкахьа акцеш ян дагахь дац Нохчийчуьра Iедалш\nИерусалемера Аль-Акъса маьдиг\nГергарчу Малхбалера конфликт марсаяларна Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан сагатдеш велахь а, республикехь палестинахошна гIортор еш акци хир ю бохург бакъ дац. Оцунах лаьцна дIахьедина меттигерчу диндайша.\nНохчийчоьнан куьйгалхо бенцахеташ вац Палестинин автономехь хуьлург бахьана долуш. Кадыров Рамзана гайтина хIора нохчочух сагатдеш хилар. Дийнахь-буса Кадыровн фонд гIо деш ю Палестини автономина, аьлла Гуьмсан кIоштIан кадийс Абдулмуслимов Амира, хаам бо Кавказ.Реалиино, "Чечня сегодня" зорбан гIирсанна тIе а тевжаш.\nБолчу хаамца, Нохчийчоьнан территори тIехь митинг а йина, палестинахошна а, Иерусалемера Аль-Акъса маьдигна а гIотор йийр ю аьлла интернетехь баьржинчу хаамана комментари еш, цо иштта кхайкхам бина нахе "хабарш даржор дита" аьлла. Къедана хетарехь, оцу тайпа хаамаш баржош бу "юкъараллина зен дан дагахь".\nХьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Израилан Iедал декхарединера полици а, палестинахой а вовшахлеташ Ал-Акъса маьждиге гулбелла нах лазорца доьзна бусалбанаш кIинтIера баха. Цунна жоп луш Оьрсийчоьнан президентан пресс-векала Песков Дмитрийс билгалдаьккхира и дIахьедар Оьрсийчоьнан официалан позици хуьлийла дац аьлла.\n2014-чу шарера схьа оцуул боккхачу барамехь дуьххьара иккхина конфликт ю тахана яьржинарг, боху тергамчаша. Девнаш дуьйладелла дIадахначу мукъаденошкахь Иерусалимерчу Аль-Акъса маьждигна гонах – цунна гергахь ю жуьгтийн Еза меттигаш а. Девнаш лелха дуьйладелира кхело Иерусалимера масех Iаьрбийн доьзал хIусамаш чуьра ара а баьккхина, жуьгтийн доьзалш чубахийта сацам бича.


Наьха дегашка кховдар — Сердало\n09.04.2018 09.04.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nДIадахача 2017 шера декабрь бетта арадаьлар ГIалгIайчен йоазонхой Союза доакъашхочун, гIалгIай метта хьехархочун ЧIемхилганаькъан Уматгире Раисай «Вахара сийгаш» яха байтех латта гуллам.\nЛаьрххIа байташ язъе а царех яша а Раиса йолаеннай университета дешара шерашка. Юхьанца цо уж нахага дIахьекхаяц эхь хеташ хиларца. Бакъда, яздеш ший массехка байт хьаIейча цо кепатохийтар царна «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала тIа а, Къаман юкъарча мехка газете «Сердало» а.\nРаиса яьй 1955 шера декабрь бетта 5 дийнахьа Казахски ССРа Таволжан яхача юрта. СибарегIара нах цIабаьхкачул тIехьагIа ший бархI шу доаллаш яхай кхувш йоагIа йиIиг ишколе деша. Ший дешара гIулакх цIенхашта леладирца дика дешаш ишкола чакхъяьккхачул тIехьагIа из дIахо деша йода Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университете. Из а нахал эшашагIа йоацаш чакхъяьккхай хулаш йоагIача хьехархочо.\nЧIемхильганаькъан Уматгире йоI Раиса наха дика йовзаш я, къаьстта деша дагIача берашта. Цул совгIа, гIалгIай поэзий йовзачарна а из езачарна а йовз йоазонхо ший дешаш кхоллара говзалца. Дукха езаш тIаийцар наха цун хьалхара арадаьннача «Дега оаз» яхача гуллама тIара байташ.\nШий байташ йийшача наха, дукха а езаш уж тIаэцарах, кхы а дIахо ше язъяьча байташта кепатехай Раисас лакхе вай хьоаха ма дарра газетий а журналий а оагIошка. Цул тIехьагIа бIарчча гуллам оттадилла уж хьаIайча цо царна кепатехар «Вахара сийгаш» аьнна цIи енна книжка арадаккхарца.\nКIоарга чулоацам болаш, дика язъяь еша атта йолаш я Раисай байташ. Массайолча темаех лаьца язду Раисас ший уйлаш нахага дIакхайкайирца. Бийсашкахьа наб ца яйташ ше кхестаю ший уйлаш йоазонца мугIарашка яхай цо. Уж дIа-хьа яржай дунен тIара шоашта йоагIа моттиг хьа а лаьца, наьха вахара оагIонех хотта а енна, цар наькъаш аттача доахаш дIаовттарца.\nМоллагIволча йоазонхочун лоархIамегIа дола хьисап да ший кхолламца наьха вахаргахьа хувцамаш хилийтар. Ше еш йола уйлаш нахага дIакховдаерал совгIа, цар бокъонашца нах баьхача бакъахьа хеташ хул йоазонхо. Иштта болх ба Уматгире йоIо лелабер а, из гIерт тIайоагIаш йолча Iоажала адамаш маьрша, иразе, дог-цIена дохьала дахийта, царгара бала ший уйлай бокъонашца байбе, боабаь дIабаккха.\nБийсан сатемах, седкъий вахарах хьог Раиса, хIана аьлча, дIа ца бовш, массаза лаьттанга белаш бах хIара седкъа, хIаьта бийсанарча сатемо ираз, машар, моаршо кхайкаду нахага. Сатемерча бийсанна уйла е а дагавала а дуккха аттагIа да сага. Иштта малхах хьог из, укх дерригача дуненна яла йIовхал цунга йоландаь. Ший тайпара царна тара хила гIерт Раиса.\nЦу хIара долчох хоттаденна хаттараш увт шийга йоах йоазонхочо: «Ккаст-каста хаттар лу аз сайга, аз фу даьд наьха вахар сатеме дерзадеш, малагIа йоакхо я аз наьха ер, сенах хьогаш я со укх дунен тIа? Мел чIоагIа зизаша хозъяьяр аьнна сом боаца га пайдан яц. Иштта пайда боацаш да, хургдоацачунга дог дахар а. Цудухьа шоашкахьа йIовхал йоаца уйлаш IаттIа йита, ший де аьттув бар хьадирца къахьегаш хила веза саг. ХIаьта йоазонхочун декхар кхы а доккхагIа да адамашта а, Далла а хьалхашка» — йоах Раисас.\nШий вахара уйла нийсача апарах ерзаяь, ший сий лорадеш, бакъахьарча наькъашка лийнар дехкеваргвац, мел дукха ха цо укх дунен тIа яккхарах. Бакъда, ха мел кIезига йоаккхе а ший вахара денош пайда боацаш, зехьа доадаьр дехке варгва дунен чу а Iел дIавахача а. Из шедар хьалхадоахаш кхебу ЧIемхилганаькъан Раисас ший къонгаш.\nЦарга ший уйлаш хайташ ше нана хиларга хьежжа цар хьаьнала къахьегар ловш, маьршача вахара уж тIабехаш йоах йоазонхочо:\nКхерац со шо хувцадалар,\nВахаро кура даьха,\nЕ мискачун га Iодиллар,\nШоай мул харцахьа аьха.\nШо да са вахара кизга,\nДега къайле яц,\nВахар цаI мара дац.\nНана хиларал совгIа хьехархо ше хиларах дика хов Раисайна дикадар-водар, бакъахьадар-харцахьадар къоастаде из диста. Цудухьа ший наьна а хьехархочун а говзал оарцагIъяьккха болх бу цо ший берашца а дешархошца а. Вахара поалхамца караерзаяьй цо из говзал.\nШий лакхарча дешара шераш чакхдайначул тIехьагIа Раисас болх баьб Йоккхача Ачалкхен ишколашка эрсий мотти литератураи хьехаш. Цул тIехьагIа вахара моттхиг хувцаш маьре яхачул тIехьагIа Наьсарен №4 йолча школе бу цо болх. ХIаьта карарча хана из болх беш я Наьсарен лицее гIалгIай мотти литератураи хьехаш.\nШийна дукха везача сага совгIат ду Дала. СовгIаташ а башха хул. Цхьаволчоа шортта рузкъ совдаккхарца, цхьаволчоа дунен хьаькъал, кхыволчоа вахара безам, цхьаькхачарна деша говзал яларца, иштта кхы а дукха.\nХийцца ала йиш я деша говзали, наьха тешами Раисайна Дала деннад аьнна, хIана аьлча ший мугIараш нахага дIакхачийта гIортарал совгIа царгахьа хьехам, моаршо, тешам мехкаду цо. Ше а нахах чIоагIа тешаш нах дукха безаш саг я из. Таханарча дийнахьа дукха ба наьха тешам байна, наха дега йIовхал ца луш шоай вахара оагIош кегаенна нах. Из дувцаш дукха я Раисай байташ. Царца наьха дегаш сийрдадаха а, уж тешамах хотта а гIерт из.\nБийсан сатемах, цун тешамах язъяь массехк байт я Раисай. Массаза а цунца къамаьл деш, цунга хьестлуш я йоазонхо. Хеталу, бийсано автора яхар бокъонца кхетаду, хIаьта цо шийга юхадувцар автора а кхетаду аьнна.\nБийса, Iа са уйлаш,\nГаьна, гаьна кхувл,\nСедкъий сийрда лепаш\nСелханен сурт дулл:\nХоза дувхар хувцаш,\nКъонало ниI елл,\nВезачунца дагара дувцаш,\nТешамо низ тел.\nБийса, баркал хьона,\nСа неш хиларах,\nШий байташца Раисас тIахьех вай воай вахара ерригача оагIонашка зем боаккхаш хьажара. Из йоазонхочун лоIам ба: «Дег чура хьагIаш, эгIазал дIа а яьккха, воайла хьерчаш дашаш, дезаш, тешаш вай хилча бакъахьа хетар сона. Мел хала дале а эгIазлон къург бича ханаца дицлу сага даь водар а. Адам маьрша дахаш хилча царна юкъера барт-безам чIоагIлу, тIаккха дахар аттача доал, лаьтта ираз дарж», — йоах Раисай лоIамо.\nДIахо, байтий оттама, нийсаяздара бокъонашка хьежача цхьацца белгалъяха моттигаш йолаш я «Вахара сийгаш» яхача гуллама чуяхача байташта юкъе. Из дукхагIа редактора а, корректора а бехк ба. Йоазонхочо книжка мах бе а, из тоаде а цIенде а дIаденнача белгалбаьхача наха лерттIа, хьинаре бе беза из болх. Цудухьа укхаза йоазонхочох ца а боаккхаш дукхагIа редакторах боаккх аз бехк.\nХьамсара «Сердало» дешархой, ма барра йоазонхочун ЧIемхилганаькъан Уматгире Раисай кхоллам шоана бовзарг ба хьа а ийца оаша из Iобешарца. Лекхе аз белгал ма дарра, ший уйлаша наьха сакхетам лакхбар, цар вахар хоздар догдоах йоазонхочо.\n← ПОСЛАНИЕ ГЛАВЫ РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ НАРОДНОМУ СОБРАНИЮ РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ НА 2018 ГОД\nШколеи эхь-эздели →


Iамеркин байракх хьалаяхийтина Куберчу векалаллана тIехула\nМарсхьокху-бутт 15, 2015\nКху тIаьхьарчу 54 шарахь дуьххьара Цхьаьнатоьхначу Штатийн байракх хьалаяхийтина Кубехь йолчу Iамеркин векалаллана тIехула. Шина пачхьалкхан дипломатийн юкъаметтигаш юхаметтахIитторна хьажийначу цу церемонехь дакъалоцуш вара Iамеркин пачхьалкхан секретар Керри Джон.\nИза дуьххьарлера Iамеркин пачхьалкхан департаментан куьйгалхо ву 1945-чу шарахь дуьйна Кубе визитаца вахана волу. Байракх хьалаайира Цхьаьнатоьхначу Штатийн хIордан гIашсалтийн Корпусан эскархоша. Iамеркан байракх цаьрга дIаелира 1961-чу шарахь ХIаванехь иза охьайохуьйтуш дакъалаьцначу кхаа эскаран ветерано.\nЦу церемонехь вистхуьлуш, Керри Джона элира хуьлуш дерг историн момент ю аьлла. Амма цо билгалдаьккхира Цхьаьнатоьхна Штаташа кхин дIа а кхайкхам бийр хилар Кубехь политикан хийцамаш хиллалц. Шаьш тешна ду Кубан халкъана оьшург бакъйолу демократи хиларх, адамаш шайна оьшу куьйгалхой харжа маьрша а долуш элира Керрис.\nКубано шен векалалла юхасхьайиллира Вашингтонехь кху шеран Мангал-баттахь, шина пачхьалкхана юкъахь дуккха а халонаш юьсуш ялахь а. Вашингтоно ХIаваница йолу юкъаметтигаш дIахедийра Кубехь 1959-чу шарахь революци хиллачул тIаьхьа.


Нохчийчохь Iедалан балхахь болчийн ахчанаш сецадо бохучух хIинццалц хецна дуьйцуш хиллехь а, тахана шайн аз а хозуьйтуш дийца баьхьарш Нохчийчохь боцу хьесап ду. Кхолладеллачу хьолаца уьш хIуьттуш бац шайн дог-ойла хааме яккха.\nИнтернет зIенехь «Семья» цIе йолу фильм араяьккхичхьана, могIарерчу бахархошлахь хьовха, Москохарчу цхьаболчу хаамийн гIирсаша а, «Коммерсант» газето масала, ишта «Кавказан узел» агенталло а зорбанехь а дийца даьккхина Нохчийчохь массо тIегIан Iедалан белхахойн алапаш тIера ахчанаш сецадо бохург.\nЦу декъехь уггар а эшам хуьлурш санна хьехочех бу лоьраш а, полисхой а, хьехархой а. Оцу хьокъехь шайна хуург а, хетарг а ала ца луурш чот йоцуш дукха бу.\nТийна –таьIIа хене бовла гIертачу могIарерчу бахархошна лаац вонна а, диканна а лаккхарчу даржашка болчу маьхькIамхойн «бага» баха. Сецадо бохуш зорбанехь дийца даьккхинчух Iоттабаккхаме хIумма а ала ца луъчех а,\nахчанаш сецадо бохург шеконца тIеоьцучех а ю Соьлжа гIалара лоьрайиша Маликат а.\nМаликат: «Нохчийн олуш ду-кха: «Аланза долчу дешан эла хьо ву, аьллачул тIаьхьа лай ву». Цунна а дайна, хIара я и хета бохуш ахь хабар кIезиг мел дийци а, хьо сийлахь ву-кх. ТIаккха ца лозу корта бехка а дезар дац. Суна ган а ца гина я хаа а ца хаьа ахчанаш сецадо я ца сецадо. Со лоьрайиша болх беш ю, сан-м ца сецадо. Бакъ делахь а, дацахь а наха шайггара а ма дуьйцу тардой эладитнаш…»\nАхчанаш сецадой ца сецадой бохучукх дийца цалуурш санна дукха бацахь а кIезиг бац нохчашлахь, даггара теша а тешаш, цу ахчанийн хьокъехь урхаллехь болчарна бакъ сурт девзаш дац аьлла шеконехь берш. Царех ву соьца оцу хьокъехь дагаваьлла соьлжагIалахо, 49 шо долу Тапалу а.\nТапалу: «ХьастагIа телевизор чохь гайта а гойтуш, Кадыров цецваьлла, дешаран министарна дов деш вар-кх, ишколаш тоеш берашкара ахчанаш лехьадо бохуш. Цунна хууш хиллачух тера дацар-кх ишколашкахь и хьал дуй. Ахчанаш дохуш а ду, дохуш долу дукха хан а ю.\nХьехархошна ас цхьана агIор бехк а ца буьллу. Iедало и ахча луш хилча цара дешархошка ахчанаш гулдойтур ма дац. ХIора баттахь бохург санна цирке а хьежабо хьехархой. Ишта футболе а, буй-тIара ечу «Колизей» а. 500 сом доккху билеташ оьцуьйта хьехархошка.\nКху кIоштехь болчу хьаькамаша шайггара лелош дуй моьтту суна-м и цхьадолу хIумнаш.\nХууш ма-хиллара кху беттан 3-чу дийнахь Соьлжа-гIалахь иттаннаш эзарнаш адам дIа а оьзна, дIаехьначу гулам-митингехь а, цхьа бух а бохь а боцу, бакъдоцург санна, дийцаре дина хила дезаш кхузахь белхойн ахчанаш сецадо бохург.\nБахархошна лаац вонна а, диканна а маьхькIамхойн «бага» баха


ГIалгIазакхийн могIаршка хIиттаза дара вай!\nМарсхьокху-бутт 25, 2016\nСунжа кIоштера "ГIалгIазкхийн гуо" олу тоба ГIалгIайн махкахь кхоьллинера 2013 шарахь.\nЦу юккъе хIетахь боьлхура меттигера бахархой, оьрсийн къомах болу. ХIинца-м и могIанаш дистина, цу юккъе боьлхучу гIалгIайх а.\nШайн и гуо кхин а дIа кхиийтархьама Теркан тIеман гIалгIазкхийн тобанна юккъе баха гIерта цигарнаш.\nАла догIу, оцу Теркан тобанна юккъахь Ставрополан, Теркан-Малкинан, Аланан, ГIизларан гуонаш ду юккъедоьлхуш.\nХIун Iалашонаш а, бахьанаш а ду, ГIалгIайн махкахь гIалгIазкхийн тобанаш кхоллар, аьлла и хаттар Маршо радионо делира керла хаьржинчу атамане, ГIалгIайн парламентан депутате Светличный Василийга. Цо иштта жоп делира.\nСветличный: «Оьрсийн къомах кхузахь бисина дукха а бац. Уьш бу цу юккъе баха лаам хилла. 300 сов стаг ву реза хилла. Иза тIаьхье ю кхузахь баьхначу гIалгIазкхийн. Церан кIорга орамаш а ду церан. Оцу хьокъехь уьш цхьа дакъа ду. Важа дакъа-гIалгIай бу. Церан а кIорге бахьана ду гIалгIазкхийн могIанашна юккъе баха. Церан дай Брусилован чекхдаларан декъашхой хилла. Шай майраллийца а, къонахаллийца гайтина цара Оьрсийочоь шайн Боккха Даймохк бу аьлла».\nМеттигерачу оьрсех 320 стаг бен вац гIалгIайзкхийн тобанна юккъе вахана. Атамана Светличный Василийс хаам барехь, 5 эзар сов гIалгIай а ву шайн могIанашна юккъахь.\nАла догIу, хIинцалца гIалгIайн, гIалгIайзкхийн атаман вара Батыров Мохьмад. Дукха хан йоцуш харжамаш а бина Светличный Василий хаьржинера.\nТахана Оьрсйчоьнан Къилбехьахь, гIалгIазкхашна дукха аьттонаш белла Iедалша. Полицийн гIонна олий, шедданаш а оьций арабовлу уьш урамашка, тIеман духар а духий. Харцахьа лелаш ву аьлла хетачунна и шед кхоа а ца еш тIеетта. ХIетте а, шайна кхачам болуш терго еш яц Iедалша, аьлла хета цхьаболчу гIалгIазкхашна. Литвин Николай бохучу гIалгIазкхийн инарлас иштта элира Маршо радиога.\nЛитвин: «Динан дуьхьа а, паччахьан дуьхьа а, президентан куьйга кIелахь. Меттигашца хийцарх, жамI хийца цало. Суна президент-паччахь ву. ГIалгIазкхи паччахь ца хилча-гIалгIазкхи вац. Коррупцино хIаллак деш ду ша дерриг. Массарна а кхочу, артисташна, футболисташна а кхочу хIума. Ткъа, гIалгIазкхашна ца кхочу.\nСуна хетарехь, Оьрсийчоь тахана кийча яц, керстан динан гIароллехь лаьттачу гIалгIазкхашна дуьхьала ерза».\nНохчийчохь а, цхьана юкъана цхьа на буьйлабеллера гIалгIазкхийн тобанаш кхолла, цу юккъе нохчий а оьцуш. Амма дукха ца лаьттира иза, шаьш нохчаша тIе ца эцна дела. ГIалгIазкхийн могIанаш, стенна кхоьллина хилла а, уьш нохчашна юккъахь хIунда ца баьржина а дийцира Шелковски кIоштан вахархочо Коканаев Руслана.\nКоканаев: «Кху Нохчийчохь гIалгIазкхий хIара мохк схьабаккха баьхкина ма хиллий. Iедалша царна ахча а луш, дозанаш а луш, латта а луш, нохчашкара схьадаьккхина.. Нохчашна дуьхьал, динна дуьхьала юккъебаьхна уьш. Кху Нохчийчохь суна гина а бац уьш».\nДуккха а меттигаш ю Кавказехь, бакъболу дай дIа а хилла, цу метте керланиш, охьа а хевшина, шайна мехаллаш а, яххьаш яржийна.\nКавказ ницкъаца караерзор, мацца а марах дериг хилар диц а лой, шайн шира истори а, оьзда, адамаллийн бух тIехь долу ламасташ а долуш бехачарна керла къепе хIоттайо.\n200-300 бIе шарахь, ша Кавказан долалле хIоьттича дуьйнна Оьрсийчоьнна бала а ца кхаьчна кавказхойх кхета. ТIехула дерриг тийна хилчхьана, бухахь кхехкаш хиларх мега, схьагарехь.


Догдохийла гучудаьлла Iамеркан а, Туркойчоьнан а юкъаметтигаш толур хиларе\nТрамп Доналд а (аьрру aгӀop), ЭрдохIан Реджеп а.\nЦхьаболчу аналитикашна хетарехь, ЭрдохIана тIаьхьататта гIерташ ву хила мегаш йолу финансийн кризис, Мангал-беттан 23-хь хин болчу Истанбулан мэран харжамаш хилале иза ца эккхийта.\nТуркойн лиран курс хьалаяьлла еарин дийнахь, Вашингтонан а, Анкаран а юкъаметтигаш дIанислуш ю аьлла хаамаш кхачарна, яздо "Iамеркан аз" портало. Шина махкана юкъахь халонаш нисйеллера маситта бутт хьалха, Туркойчоьно Оьрсийчоьнера ракеташ эца сацам бар бахьана долуш.\nДе хьалха телефонехула къамел хилира Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Трамп Доналдан а, Туркойчоьнан президентан ЭрдохIан Реджепан а. Шина президенто дагадовларш дIадаьхьира НАТО-на юкъахь йолчу Iамеркан бертахочо Анкарано Оьрсийчоьнан С400 ракетийн система эцарна Вашингтоно санкцеш кхайкхор ю аьлла кхерам тесначул тIаьхьа.\nВашингтонехь дуьйцу, Оьрсийчоьнера ракеташ эцаро кхерам бохьу НАТО-н ларъяла болчу аьттона, къаьсттина Iамеркан F-35 тIеман кеманашна. Трампаца къамел деш ЭрдохIан гIоьртира и синтембацар дIадаккха.\n"(Туркойн) президенто тӀечӀагӀдира, Оьрсийчоьнан Федерацера С400 система эца Туркойчоьнан план хилар хьокъехь цхьаьнатоьхна белхан тоба кхоллар хьокъехь хьалхо шаьш кховдийнарг", - яздина "Твиттерехь" Туркойчоьнан президентан юкъараллаца уьйраш латторехула директоро Алтун Фахреттина.\nШаьш С400 эцар проблема хир яц НАТО-н кхерамазаллина, чIагIдо Анкарано. Iамеркан векалш дIоггара ца теша цу дIахьедарех. Амма шина пачхьалкхан президенташ, гарехь, кийча ву вовшашца къамел дан.\nКхаарин дийнахь, Трампан а, ЭрдохIанан а телефонехула къамел хиллачул тIаьхьа туркойн Iедалша набахтера маьршаваьккхира туркойн къомах волу Цхьаьнатоьхначу Штатийн махкахо Гельге Серкан. НАТО-н Iилманан белхахо хилла и стаг лаьцнера 3 шо хьалха, 2016-чу шарахь туркойн эскархой, гIорасиз а хуьлуш, махкахь карчам бан гIоьртинчул тIаьхьа.\n«Вуно вон тIаьхьалонаш хир ю Туркойчоьнна, нагахь С400 ракеташна дуьхьал система эцар чекхдаккхахь.", - аьлла дIахьедар дира кхаарин дийнахь Iамеркан Пачхьалкхан департаментан официалан векало Ортагус Моргана. Ортагуса дийцарехь, нагахь туркоша ракеташ эцахь царна дуьхьал Iамеркахоша пайда оьцур бу санкцешкахула мостагIашна дуьхьало ярх лаьцначу Оьрсийчоьнера боккхачу барамехь тIеман техника эцар доьхкучу (CAATSA) низамах.\nIамерко санкцеш кхайкхо мегаш хиларо Iаткъам бира туркойн финансийн базарахь. Лиран курс охьаелира цасоццуш вон хаамаш кхача болабаларна. Цхьаболчу аналитикашна хетарехь, ЭрдохIан тIаьхьататта гIерташ ву хила мегаш йолу финансийн кризис, Мангал-беттан 23-хь хин болчу Истанбулан мэран харжамаш хилале иза ца эккхийта.