Гуьржийчоь. Мцхета-гIалин йист. Чилл.18.2016\n«Мцыры» уггаре а нохчашна евзаш а, езаш йолу поэма ю Лермонтов Михаилан кхоллараллехь аьлча харц хир дац. Цундела Гуьржийчохь нисвелча, муьлхха а вайн къомах волу стаг соцу цу поэмин турпалхо ваьхначу Кура а, Арагва а ши хи вовшахкхетачу меттехь йолчу килсехь. Кху деношкахь цигахь хилира Султанов Ахьмад. Цо кечйина хIара материал.\nЦхьа шераш хьалха дара и\nвовшашна, йижарий санна,\nМара а хьерчаш, зевне хиш\nКурас, Арагвис иэдечохь\nГеннара гуора хьаьрман бохь.\nГlaш вогlучунна хlинца а го\nаьттачу ков-кертан беркъа бlo,\nБlаьвнаш, момсаран горга бохь.\nАмма ца буьйлу цу тхов кleл\nАрхье кlур-буьйлуриш елла шел\nХан яллалц хезар яц хlинца\nВай доьхучу мозгlaрийн йир.\nВаларан кхаж ша баьккхина,\nАмма вицвина lожалло,\nНаха дицдина гlийла буо\nЦхьа къоьжа, къена воккхастаг\nХьакхлагlийн хехо ву хlинца.\nЦо, йоккхуш чарташ тlера чан,\nХилларш даздечу агарийн lордоху шира йозанаш -\n- Оцу пачхьо, ва оццу шарахь, Тlедеъначуо бlарзвинначохь,\nШен къам кховдорах Оьрсийчоьне\nГуьржийчоьнан шира коьрта шахIар ю Мцхета-ГIала. Иза Арагви а, Кура а ши хи вовшехкхетачу меттехь лаьтташ ю. Кавказан тIамера вогIуш Тбилиси веанчу оьрсийн цхьана инарло валийна хилла шеца 5-6 шо долу йийсаре лаьцна кIант. Иза цомгуш а хуьлий, оцу Мцхетана уллехь болчу лома боьххьерачу Джвари олучу килсане дIавелла цо иза.\nОцу кисланех Маршо радиога дийцира меттигерачу вахархочо Шламов Ванос.\nШламов: "И килс йина ю 1568 шарахь. Иза уггаре а ширачарех цхьаъ ю. "Джвари" олу кхунах. Иза "ЖIара" бохург ду. ЧIогIа еза килса ю, амма, иза дукхчарна евза "Мцыри" поэма бахьнехь. Туристашна уггаре дукха езачу меттигех цхьаъ ю хIара. ХIара шира килса хилар сов, поэми тIехь дуьйцучу хIуманех йоьзна ю. Лермонтовс кхайкхина хIара меттиг, цундела иштта гIаръяьлла".\nИ кIант цигахь воккха хуьлу. Баккхийчара кечво иза мозгIар хила. Амма цуьнан чам ца лета килсанехь долчу дахарах, шен кечбинчу кхолламах а. Кийра кхехка оцу кIента, малхбалехьа хьоьжу сих-сиха, ша инарлас йийсаре а лаьцна схьавалийначу мехкан агIора. Шен юьрт а, да а нана а догIу цунна гIенахь дуьхьал.\nСина а, дегIан а маршонехьа сатуьйсуш волу иза воду килсанера, амма мел гена дIаэхарх, тиллалой хьоьвзина юхакхочу оцу метте. Иза ша шех цецволу маршо йолчу малхбале дIа ма оьхуш вара олий. Хьунхахь цIокбергица лета иза. Цуьнах чевнаш а хуьлий вужу. Лоьхучу мозгIаршна караво Мцыри синкхетамехь а воцуш Мцхетана гена доцуш.\nДарба а дина, меттавалийча а, гIийла хуьлу и кIант. БIаьргаш кхоьлина долуш, ойланашкахь цунна бен ца хуучухула лела иза. Вала кечвелла хуьлу. Iожалла ша а йоьху цо. Цунна тIевалийначу къена мозгIаре цо ден къамел, цхьаболчу литератораша уггаре а коьрта меттиг ю олу поэмехь. Цо гойту маршоне гIертар цхьадолчу къаьмнашна садоьIучу хIаваъелла оьшуш хилар.\nВокха стаг, суна хезна дукхазза\nАхь со валарх кIелхьарваьккхина аьлла\nХIунда? ГIийла а, цхьалха а\nЙочано дожийна патар ду со.\nСо кхиъна боданехь\nБерийн сица, мозгIаран кхолламца.\nАс аьлла дац цхьаннах\nдада а, нана а боху дешнаш.\nМцыри дохкох ца ваьлла ша вада гIортарна. Мелхо а, са хьийза цуьнан шен орамаш долчу кхача ца велла аьлла.\nНехан махкахь, со ма Iарра\nлийра ву со ялхо а,\nбуобер санна-, олу цо вала вижначохь.\n«Мцыри» поэма Лермонтов Михаила кхоьллина Кавказе вахча. Оцу Мцхета гIалахь цунна вевзина ша лелаш волу цхьа мозгIар. Поэтаца тIекIаре ваьллачо цо дийцина цуьнах. Литературан талламхойн шеко яц поэмехь вуьйцург нохчийн кIант хиларх. Ткъа иза йийсаре лаьцнарг оьрсийн паччахьо Кавказан тIевиллина волу Ермолов ву.\nЦарах дукхачарна хетарехь оцу кIентан васт гулйина ю. Оцу хенахь дуккха нохчийн бераш далийна хилла кавказерачу тIамера цIабоьрзучу оьрсийн эпсарш. Амма оцу поэмехь иштта вуьйцург хила мега аьлла хета цхьаболчарна, ягийначу нохчийн Дади-юртара йийсаре а лаьцна дIавигина волу нохчийн кIант. Воккха хилча иза дуьненна вевза суртдиллархо Захаров Петр санна.\nКилсанера шен цIа ведда волу кIант цIокбергица лета. И момент Лермонтовс гуьржийн туьйранашкара схьаэцна хила там бу аьлла хета цуьнан клолларалла толлучарна. Руставели Шотан поэмехь а ю иштта кийсак. Цигахь турпалхо лета цIоькъалоьмаца.\nПоэмехь вала воьжначу кIанта ша килсанехь даьккхина мел долу шераш набахтехь даьккхина лору.Ткъа шен Даймахке кхача гIерташ ведда даьккхина долу 3 де, уггаре а ирсан хан, маршонан къурд хета цунна. Гуш ду, оцу цIокбергица латарх цомгуш хилла воцийла иза.\nШа сатийсинчу Iалашоне- шен цIийца йолчу паргIатоне, маршоне ца кхачаро вожийна иза. ТIаккха а къера ца хуьлу иза шен кхолламан. Ша леш вуйла кхеттачу цо весет до ара а ваккхий ша схьаваьллачу мехкан агIора хьажа йиша йолчу метте вахьвилла олий.\n"Мцыри" бохучу дешан массийта маьIан ду гуьржийн маттахь. Гочдарехь- иза мозгIаран гIоьнча, ша а мозгIар хила кечлуш верг бохург ду. Ткъа, кIоргера маьIан, хIинца а схьадийцарехь лелош а ду-кхечанхьара веана, я ша цхьалха, гергара нах а боцучуьнах олу иштта.\nМаршонах хьоьгучу мозгIаран тема дуьххьара а яц Лермонтован кхоллараллехь. Жима волчу хенахь 1830 шарахь цо язйина "Хаттам" цIе йолу жима поэма. Иза а ю къоначу мозгIарах лаьцна. Иза вен кхел кхайхкина, цунна йоI езаелла аьлла. Иштта цигахь а ву воккха стаг, цо шен луучу дахарах хьежамаш бийцина волу.\n"Хаттаман" тIаьххье поэта кхин цхьа поэма язйина оцу тематикех. "Боярин Орша" цIе ю цуьнан. Цигахь лай волчу кIантана езало шан долахь волчу элан йоI. Цунна а вен хьакъ ву аьлла кхел кхайкха йо. "Мцыри" поэмехь автора гайтина Маршоне а болу безам кхетош-кхиорах хуьлуш боцийла. Иза адамийн цIийца буйла. Ахь мел чIогIа и лаам хIулбича а, мацца а иза гучуболу, поэташна а , яздархошна а масал а хуьлуш.


ГлавнаяХоамашПарламентареша ладийгӏар республикански Тӏахьожама-счетни палатас баьча балхах йолча отчетага\nГӏалгӏай Республика Тӏахьажама-счетни палата председатель волча Белхарой Мустафас Гӏалгӏай Республика Халкъа Гуллама заседане доклад йир ший ведомствас 2017-ча шера баьча балха хьакъехьа. Цо яхачох, цу юкъа ткъо тӏахьожама мероприяти чакхъяьккхай 92 объекте, царех пхиъ – бокъо лораечеи тӏахьожам лелабечеи органашца цхьана.\nБелхарой Мустафас яхачох, республикерча организацеша шоай балхаш тӏа хилийта финансови толхамаш дукхагӏча даькъе хьахийцача ахчах хьахула эффект лохига йолаш пайда ийбар да: уж аханел дукхагӏа да. Иштта долаш кхы паччахьалкхен а муниципальни а хьашташ кхоачашдира эша товараш эцача, балхаш а услугаш а ӏалашъеча чакхдувлийта толхамаш а – уж 18,0 % да. Учрежденеша паччахьакхен услугаш кхоачашйира паччахьалкхен декхар оттадира а кхоачашдира а лостам толхабеш моттигаш а нийсъеннай, бухгалтерски учет лелаеча а отчеташ еча а да цхьацца толхамаш, республикански бюджете ахча доаггӏача боарамагӏа хьачу ца доагӏаш моттигаш а я.\n2017-ча шера Тӏахьожама-счетни палата болхлоша законопроекташта а нормативни правовой актий проекташта а экспертизаш яьй, заключенеш кийчъяьй.\nИштта республикански бюджет кхоачашъяра тӏахьожам лелабаьб, хӏара квартале из бюджет кхоачашъярах йола информаци Гӏалгӏай Республика Халкъа Гулламе хьачу а телаш.\nБелхарой Мустафас хоам бир ше кулгалдеча палатас баьча балхах 33 хьаким дисциплинарни бехктокхаме эзалга, республика бюджете юхахьачуденналга 453 эзар сом. 22 хьакима гӏод техад (180 эзар сом), 6 хьакима замечани яьй, цхьаннена предупреждени хьакхайкаяьй. Прокуратура органашка дӏахьожаяьй 16 материал.\nИштта Тӏахьожама-счетни палата председатела белгалдир шоаш шоай болх Халкъа Гулламца дага а бувлаш баьлга.\nХалкъа Гуллама спикер волча Йовлой Заьлмаха белгалдир, Тӏахьожама-счетни палатерча аудитораша беш бола болх чӏоагӏа лоархӏам болаш болга бюджета ахча доаггӏача а пайдане хургдолчча тайпара а дӏадахийтара.\nТӏахьожама-счетни палатас 2017-ча шера баьча балха хьакъехьара доклад тӏачӏоагӏъе аьнна хоадам бир депутаташа.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Ламаз оьцуш масхь дича, юха оцу когашна хьацар даьлча, пазаташ тIадийча, ламаз карара долий?\nАссаламу Iалайкум! Ламаз оьцуш масхь дича, юха оцу когашна хьацар даьлча, пазаташ тIадийча, ламаз карара долий? Йа кхин хIун бахьанашца карара долу? Дела реза хуьлда!\nМасхь деш ламаз эцначул тIаьхьа мачаш чохь когашна хьацар далар шафиIий мазхIабехь ламаз карара доккхучу бахьанех дац. Пазаташ тIадор а дац оцу бахьанех. Цундела, и хIума хилча ламаз карара ца долу.\nТIаккха, иштта эцна долу ламаз карара долу вуьшта эцна долу ламаз карара доккхуш долу хIума хиларца. Масала, наб кхетарца, аравахарца, и.кх.дI.\nИза ламаз карара далар дара. КхидIа масхь доха маца духу дуьйцур ду вай. Масхь хIокху кхаа хIуманах цхьахадолчуьнца духу:\n1) Шена тIехь масхь дина йолу хIума (мача, маьхьсе) шина когара йа цхьана когара дIаяьккхича йа дIаяьлча масхь духу. Нагахь санна когара хIума дIайолучу хенахь ламаз керахь хиллехь, юха керла ламаз а ца оьцуш ши ког билчахьана тоьаш ду хIокху хьолехь, иштта ши ког билича ламаз керахь хуьлу. Амма нагахь санна когара хIума дIайолучу хенахь ламаз доьхна хиллехь, доьххьара дуьйна юха ламаз эца деза.\n2) Масхь даран хан тIехъяьлча масхь духу. Некъахочо кхаа дийнахь-буса масхь дан мегаш ду, некъахо воцучо цхьана дийнахь-буса масхь дан мегаш ду. И хан дIаяьлча масхь духу. Кхузахь а, доьххьара санна, нагахь санна и хан дIайолучу хенахь ламаз керахь хиллехь, когара хIума охьа а яьккхина, ши ког дIа а билина, юха тIеюха мегаш ду иза, иштта ши ког билича ламаз керахь а хуьлу, масхь дан мегаш йолу керла хан дIа а йолало. Амма нагахь санна и хан дIайолучу хенахь ламаз керахь ца хиллехь – ламаз дерриге юха эца деза.\n3) Масхь дан мегаш йолчу хена чохь лийчар тIедоьжча а масхь духу. ХIокху хьолехь, кхидIа масхь дан луучо, шен когара хIума охьа а яьккхина, лийча а лийчина, ламаз а эцна, тIаккха юха когаюха еза шен мача-маьхьсе.\n11.01.2011 = 07.02.1432\n Хьанафий мазхIабера Iеламнаха аьлла, ши ког дукхахберг йа шиннах цхьаъ дукхахберг тIа́дийча масхь духу. Кога тIехула хи хьакхарца до́гIуш ца хета царна ког дукхах берг тIа́дор. Хьажа: Шейх ВахIбат Аз-Зухьайлий, «Ал-фикъхIул-исламий ва адиллатухI», 1/434.


Кишиев Кунта-Хьаьжин цIарах йолчу Россин исламан университехь студенташна хьехамаш бира Шемара веанчу Шайх Махира. Дешаран цу заведене шайх-хьафиз шоллагIа веана вара.\nХиллачу цхьаьнакхетарехь иштта дакъалецира Соьлжа-ГIалин имама Хийтанаев Мохьмада.\nХьеше маршала хоттуш, вистхилира I.Мутушев. Цо билгал ма-даккхара, дукха хан яц Iарбойн махкара вай долчу цхьаъ кхаьчча, вайн берриге махкахошна боккха кхаъ хуьлуш хилла. ЦIеначу динах лаьцна цара хьехамаш баре сатесна хуьлура нах. Амма, халахеташ делахь а, цхьайолчу хенахь баьхкинчу хьешаша харц хьехамаш беш меттигаш нислора.\n– Республикан куьйгалхоша ондда болх бира вайна юкъера харц идеологи дIаяккхарехь, – элира ректора. – Тахана цхьа а вац вайн махкахь цIена дин ца девзаш. Шеко яц Шайх Махир санна волчу Iелимстага бина хьехам дика тIаьхьало йолуш хирг хиларх.\nКегийрхой терроризмах а, экстремизмах а, иштта кхидолчу вочу хIуманах ларбарна тIехьажийна бара хьехам.\nШайх Махира ма-аллара, бусалба стеган цкъа а даг чуьра дIадала йиш яц Делах кхерар. Дог а къинхетамах дуьзина хила деза. Аьттехьа а мегар дац ша цхьанна а гуш вац, аьлла, бусалба стагана ца магийна долу хIума дан. ХIунда аьлча АллахIана гуш ду дерриге а.\n– Нохчий Делах иштта тешаш хиларо а, цара лелочу гIиллакхаша а воккхавево, – бохура Шайх Махира. – Цундела сайн аьтто ма беллинехь, нохчашца цхьаьнакхета со. Ткъа сайн хилла болу студенташ хIинца хьехархой болчу аудитори чохь хьехамаш бар вуно сийлахь хета суна.\nБусалба Iилманехь къахьоьгуш верг шайн дахарца кхечарна масал гойтуш хила безаш хиларх лаьцна дийцира Махира. ХIуъа хилла латтарх, галабовла бакъо яц церан. Цу декъехь цхьа масал далийра къамелдечо. Дитта тIе хьаладала гIерташ долу цхьа бер сацийна хилла цхьана имама: «Чу а кхетта, лазор ву хьо, ма гIерта цу тIе хьала», –аьлла. «Со чукхетар башха даккхийчех дац, хIунда аьлча лазор верг сой бен вац. Амма имам «охьакхетахь» дуккха а нахана бохам хир бу», – жоп делла беро.\nБилгалдаккха деза, студенташа леррина ладугIура веанчу хьешо бечу хьехаме. Гуш дара, цо дуьйцург царна дагах кхеташ хилар.\nШайх Махира санна болчу Iелимнехан хьехамаша ладугIучарна боккха Iаткъам беш хилар билгалдаьккхира Хийтанаев Мохьмада.\nЦхьанакхетар дерзош, бусалба нах нийсачу новкъахь нисбар а, царна маршо йоьхуш а доIа дира Соьлжа-ГIалин имама.


Сий долу Биболат (видео)\nЛахьан-бутт 27, 2016\nТаймин Биболат Оьрсийчоьнан а, Кавказан а исторехь йоккха лар йитина стаг ву. Ша санна мьарша дахар дезачу нохчашна хьалха ваьлла, къийсам латтийна цо Кавказ дIалацар Iалашонца тIамца цига еанчу Оьрсийчоьнан империца.\nМостагIаша а лоруш стаг хилла Таймин Биболат. «Сий долу Биболат» аьлла цуьнах шен «Путешествие в Арзрум» дийцарехь оьрсийн гоьваьллачу поэто Пушкин Александара.\nТаймин Биболатан дахарх лаьцна дуьйцу историн Iилманчо Вачагаев Майрбека.\nСий долу Биболат\nВачагаев Майрбек: Сий долу Биболат\nТаймин Биболат вина 1779-чу шарахь Шелана гена йоцучу цхьана билтойн кIотарахь. Цуьнан да хилла вордан чIургийн говзанча Тайми.\n1802-чу шарахь шеца ялх стаг а волуш, Теркал дехьа а ваьлла, гIалгIазакхийн кардонна тIелетта Таймин Биболат. Шен доттагIан чIир оьцуш цо вийна 11 гIалгIазакхийн салти.\nЦигара герз а эцна, гIалагIазакхийн кордон яга а йина, цIавеана иза. Жима воллушехь обург аьлла цIе яхана хилла Биболат.\nКхи а 5 шо даьлча, наха вуно лоруш волу Таймин Биболат шайгахьа ваккха лиина оьрсийн Кавказерчу буьйранчаллана.\n1807-чу шарахь цуьнга капитанан дарж кховдийна, шарахь 250 дато сом алапа а хIоттийна. Таймин Биболат реза хилла оьрсийн капитан хила. Амма Биболата куьйгалла а деш, 1807-чу шарахь нохчаша вуно чIогIа дуьхьало йо инарла Булгаков коьртехь волчу эскаршна.\nОьрсийн буьйранчалло дог дуьллу шайга Нохчийчоь тIамца схьаяккхалур ю бохучух. Оццу шарахь Гезгмашин-баттахь инарло Гудовича Тифлисе кхойкху Биболат. Дийцарш дахло кхаа баттахь.\nУьш дIадоьрзу цхьа а жамI доцуш. Оьрсашна гIуллакх дечу меттана, эпсаро Таймиевс тIелатарш деш хуьлу паччахьан эскаршна.\n1811-чу шарахь оьрсийн Кавказерчу Администрацино юха а дийцарш дIахьо Таймиев Биболатаца.\nНаполеонаца тIом беш йолчу Оьрсийн империно 1816-гIа шо тIекхаччалц сацадо Кавказехь тIемаш бар.\nХьал хийцало Кавказерчу оьрсийн корпусан куьйгалхо инарла Ермолов хIоттийча.\nИза ларам боцуш хьоьжуш хуьлу Таймин Биболате.\nОьрсийн политико тешам бойъу нохчийн Таймин Биболатах. Цуьнан метта адам тIедоьрзу Дагестанерчу имамашна.\n1824-чу шарахь аьхка Таймин Биболата дийцарш дIахьо Дагестанехь ЯрагIин Мохьаммадца. Дош лелаш волчу цо дечу тIелатарша вуно доккха зе деш хуьлу оьрсийн эскаршна.\n1829-чу шарахь дийцарш дIадахьа юха а шен лаам хилар гойту Таймин Биболата. Оцу хенахь яздина оьрсийн гоьваллачу поэто Пушкин Александара «Сий долу Биболат, Кавказан къонах» аьлла дешнаш.\nАмма оьрсийн эскаран буьйранчалло жоп доцуш дуьту цо кхийдориг. Цу хенахь тIаме арабевлла хуьлу мюридаш. Ткъа Таймиев юьстах вуьсу цу гIуллакхана.\n1832-чу шарахь, Товбеца-беттан 14-чу дийнахь гIумкийн элано Салат-Гирейс 1822 шарахь шен ден МехIти-Гирейн чIир оьцуш Ташкичу олучу меттехь, тешнабехкаца воь Таймин Биболат.\nЦуьнан хуьлу 53 шо.\nОхан-бутт нохчийн исторехь\nХьан боху Пушкин а, Лермонтов а вайгахьа хилла?..\nКхин зама, кхин турпалхой бу Нохчийчоьхь


Оьрсийчоьнан кхо дипломат махкара араваккха йоллу Польша\nОхан-бутт 16, 2021\nВаршавера Оьрсийчоьнан векалт\nОьрсийчоьнан векалтан виъ белхахо нон грата кхайкхийна Варшавехь еарин дийнахь. Польшин арахьарчу гIуллакхийн министралло бечу хаамца, цара ден гIуллакхаш ца догIура дипломатин статусца, зулам дохьура Польшина.\nПариж – Москва: цхьацца дипломатна нон-грата кхайкхийна\nЕаарин дийнахь Польшин чоьхьарчу гIуллакхийн министралле кхайкхина вара Оьрсийчоьнан векал. Цуьнга хаийтина, Вашингтоно а, цуьнан уьйраша а, Оьрсийчоьнан гIулчаш агрессин могIара а йохкуш, Варшава Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа Москвана кхайкхийначу санкцешна тIетовш хилар. Польшин Iедало къаьсттина тидаме эцна Цхьаьнатоьхначу Штаташа шена Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша дина боху кибер-тIелетарш. "Оцу тIелетарийн тIаьхьало Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташна юстах а хаало, цхьана декъанна, Европерчу пачхьалкхашкахь а", – аьлла ду Польшин арахьарчу гIуллакхийн министралло дина дIахьедар.\nЕвропан Берто жоп лур ду Оьрсийчоьнна шен дипломаташ нон-грата кхайкхорна\nКхидерг доцуш, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа сацам бина пачхьалкхерчу Оьрсийчоьнан векалтан 10 белхахо махкара араваккха, боху КIайчу цIийнан хаамо, царех цхьа дакъа ду, дипломатийн статусах пайда а оьцуш, къайлахчу сервисашна болх беш хилла нах.\nАмерикан Цхьанатоьхначу Штатийн къастамна шаьш тIетовш хилар довзийтина цуьнан кхечу агIончаша а, масала, Британино. Оцу пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн министралле кхайкхира Оьрсийчоьнан векал.\nПольшин дIахьедар Оьрсийчоьнан официалерчу векалша лору "бакъволчу Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн вассалан", Вашингтоно дийриг бакъдеш,"тIе «Iаьнц» олучу сателлитан" гIулч.\nЕвропан Бартан мехкашлахь Оьрсийчоьнан Iедална цхьана эшшара шога критика ечех ю Польша.\nХIинжа-ГIалахь вайнарг полицехь карийна тIехь ницкъбина ларашца\nТIаьххьарчу 24 сахьтехь Къилбаседа Кавказехь 77 стаг велла коронавирусах. Ун даьлла ву - 1353\nГуьмсерчу дарбан цIийнан корах чуйоьжна дархо кхелхина\nКъилбаседа-ХIирийчуьра блогер Джикаева Малика психиатрин лазартне хьажийна\nПетербургерчу хьешан цIийнехь вовшахлетта таджикаш а, нохчий а


"Вайн латта иза хиллехь юхалур ду, сагатдан ца оьшу"\nНохчийчоьнан а, Дагестанан а доза билгалдаккхарехула комиссин кхеташо.\nКарарчу хенахь Нохчийчоьнан а, Дагестанан а цхьаьнатоьхна белхан тоба болх беш ю ГIизларан кIоштахь а, лаьмнашкахь Iуьллучу БотIлих эвлан гергахь а\nНохчийн а, дагестанахойн а доза билгалдаккхарехула комисси кхоьллира кху шарахь Дечкен-баттахь. Дагестанан цIарх тобанна куьйгалла деш ву цу республикан парламентан куьйгалхо Шихсаидов Хизри, ткъа нохчашна хьалхаваьлла ву Нохчийчоьнан парламентан гIантда Даудов Мохьмад.\nКарарчу хенахь Нохчийчоьнан а, Дагестанан а цхьаьнатоьхна белхан тоба болх беш ю ГIизларан кIоштахь а, лаьмнашкахь Iуьллучу БотIлих эвлан гергахь а. Доза къастош дуккха а хаттарш кхоллало меттигерчу бахархойн. Царах цхьаъ ду Къоьзан Iомаца доьзнарг. Стохка Лахьанан-баттахь Нохчийчоьнан парламентан сайта тIехь карта гучудаьллерра, берриг а и Iам нохчийн территори тIехь а болуш. Цунна реза боцуш бара Дагестанера нах. Дукха хан ялале парламентан сайто карта карладаьккхира Коьзан Iоман дакъа Дагестанан территори тIехь а гойтуш.\nРогIера цакхетам хилира ГIизларан кIоштахь. Оханан-беттан 2-чу дийнахь Дагестанан халкъан гуламан сайта тIехь кхайкхам арахийцира Къилбаседа Кавказан федералан гонан векале Матовников Александре хьажийна болу. Шайна гучудаьлла Нохчийчоьно Зазадоккху-беттан 16-чу дийнахь шен кадастран чоьте эцна хилар Дагестанан 18 гектар латта. Иза нохчийн агIоно дина шайн лаамехь, яздора Дагестанан парламенто.\nЦу сайтана тIе а тевжаш, и хаам баржийра Оьрсийчуьрчу дуккха а зорбанан гIирсаша. Амма, цхьа а де а далале иза дIабаьккхира парламенто. И хаам иштта дIабаьккхина шен материалашна юкъара РИА "Дагестан" олучу цу республикан официалан агенталло а.\nДагестанера юкъараллан жигархо Хадулаев Шамиль ву дозанаш билгалдохучу комиссица лелаш. ГIизларан кIоштаца доьзна хьал иштта дийцира цо Кавказ.Реалии корреспонденте.\n-- Цигахь цхьа лаьттан дакъа дара, 10-х гектар. Цигахь хьалха вайчара шайна тIеязйинера маситта гектар. И дакъа дара Даудовс вайчара шайна дерзийна бохуш хьехийнарг. Ткъа 1 гектар а, 3,5 гектар а латта бахьана долуш вайна юкъахь тIом баккха оьшуш ду аьлла ца хета суна. Вайн латта иза хиллехь юхалур ду, сагатдан ца оьшу.\nДелахь а доза къастош дIахьочу балхо сагатдойта дагестанахошка. Царна юкъахь ву Дагестанан куьйгалхоша, бух а боцуш, ГIизларна гергахь а, БотIлихан а, Цумадан а кIошташкахь а нохчашна латтанаш дIалуш ду бохуш яздеш волу историк Хапизов Шахбан а, юкъараллан жигархо Ниналалов СаьIид а.\nЦу кеппара реза боцурш хила мега Дагестанехь доза къастош болх болабелча кхечу кIошташкахь а. Царна юкъахь ю Казбекан кIошт. Цигахь бехаш бу, шайн Аухан кIошт юхаметтахIотторехьа къийсам дIахьош болу, нохчийн аьккхий.\nОфициалан тIегIантIехь и меттиг Нохчийчоьнах дIатохарх лаьцна дуьйцуш дацахь а, нохчийн жигархоша дагадоуьйту иза бакъ долу нохчийн латта хилар.


Нохчийчуьрчу Солтаханов Бай-Iелин криминалан къуьнан статус хилар бакъ ца до адвокато\nНохчийчуьрчу 37 шо долчу Солтаханов Бай-Iелин адвокато дIахьедина Новоссибирскерчу кхелехь, ша Iалашвийриг цкъа а хилла вац низамехь криминалан даржехь аьлла. Оьрсийчоьнан зуламан кодексан "Криминалан иерархехь лаккхара дарж тIеэцар" артиклца Солтахановна кхачайо 8 шарера 15 шаре кхаччалц набахтехь яккха хан а, 5 миллион сом гIуда а.\nАдвокатана Кальван Василийна хетарехь, зуламан гIуллакхехь тоьшаллаш дац, Солтахановс зуламхойн иерархехь лаккхара дарж дIалаьцна хиларх. Официалехь зуда а, доьзал а болуш ву Салтаханов, ткъа криминалехь хIоьттинчу ламастца, бIостане ду иза. Криминалан къуьно болх беш товш дац, ткъа Салтаханов фирме балха а хIоьттина, алапа оьцуш ву яздо sib.fm ресурсо.\nБай-Iелин хIусамнанас а бакъ ца до, криминалан авторитетан статусехь иза хилар, делахь а, бакъдо цо, криминалан гонашкахь биллгал цуьнга ларам хилла хилар.\nНохчийчуьра Солтаханов Бай-Iела лецира кху шеран Дечкен-баттахь Новосибирскехь. Талламна къаьстинера, стохка Дечкен-баттахь дуьйна криминалехь лахара статус йолу нах шен куьйгакIел берзо гIерташ, царна тIе цхьацца омранаш дохкуш, зуламе ламасташ даржош, криминалан девнаш дерзош, Новосибирскан кIоштахь тIеIаткъам беш лелар" иза.\n2006-чу шарахь цхьамогIа талораш дарна таIзар дина ву Солтаханов иштта: шен накъосташца цхьана нах бехачу хIусамашна тIелетарш деш хилла цо, мел лаххара а 18 стаг хилла цуьнан тобанехь, шайлахь милицехь а, антитерроран центрехь а белхаш бина нах а болуш, яздора "Известия" газето.\nЦуьнан адвокаташа чIагIдора, милицехь "стажер" вара иза, лакхарчу даржашкахь болчу нехан тIедахкарш кхочушдеш хиллера цо, ша зуламхойн тобанехь вуйла а ца хууш, ткъа тIелетарш дар - спецоперацеш ю моьттура бохуш.\nСолтаханов Бай-Iела лаьцначул тIаьхьа, иза вола а ца луш висина, катоьхна цуьнан хоттаргашна ян езаш операци ю аьлла, яздора. Иза дарбан цIийне охьавилла дуьхьал бара хIетте а колонин белхахой. "ЧIагIйинчу режиман зоне" дехьаваьккхинера иза мелхо а.\nЛаьцначун зудчо Солтаханова Миланас арз яздинера шен майрачунна меттигерчу полицин талламан декъан куьйгалхочо кхерамаш туьйсу, аьлла. Цо дийцарехь, набахтехь йоккхур йолу хан лахйойла лаахь, цуьнан майра бехк тIеэца декхаревора полисхочо. Иза ца дахь, берриг а доьзал чубуллур бу, бохуш, хьийзаво шен цIийнда, бохура зудчо. Солтаханова Милана тешна ю, шен цIийнда бехке вацарх. Цо бахарехь, лацале иза балха хIоьттина хилла официалехь, дагахь хилла шен бизнес схьаелла а.


Габуния Георгий, гуьржийн журналист\nПIераскана Гуьржийчохь кхело 4 шо хан кхайкхийна набахтехь яккха Оьрсийчуьрчу вахархочунна Гуциев Мохьмадна, иза гуьржийн "Мтавари архи" телеканалерчу журналистанна Габуния Георгийна вен кIело кечъеш хилла аьлла айдинчу бехктакхаман девнан лорах. Цунна бехкедина пачхьалкхан доза хадор, харц паспорт кечдар, низамехь йоцчу кепехь журналист тергалвеш хьийзарна.\nГабуния Iаткъам хилларг лерира хьалхо, ткъа Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллин урхалло чIагIдора Гуциев цунна дуьхьал "журналист вен кечамбарца доьзна дов айдина хиларна" лаьцна бохуш.\n2020-чу шеран Мангал-беттан 15-чохь Тбилисехь лецира Гуциев, цуьнгарчу харц паспорто бохура иза 38 шо долу ГIалгIайчоьнан вахархо Боков Васамбек ву. Низамхой тешна буи за Габуния Георгий вен араваьлла лелла хиларх. Габунияс болхбечу "Мтавари архи" каналан инарла директора чIагIдарехь, журналист вен стаг араваьккхинарг ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Ткъа зулам кечдеш дуйла гуьржийн Iедална хаийтина Украинерчу низамхоша.\n2020 шеран Мангал-баттахь Габунияс юха а хьажийра маьттаза къамел Путине. Аналитикан "Постфактум" программехь цо бохура ша ца кхоьру верах. Кадыровс жоп хьажийра цуьнга, гора а хIоттий, къинхетам беха шена, аьлла.


Абхази: оппозиционеран толам\nГилоян Элеонора, "Кавказ.Реалии"\nХаржам бина бевлла абхазой\nЦкъачунна динчу жамIаца, Абхазерчу президентан харжамийн хьалхарчу турехь тоьлла оппозицин лидер Бжания Аслан.\nЛакхарчу кхелан сацамо декхарейира Абхази харжамаш юхабан. Хьалха дIабаьхьина харжамаш цо юхабехира президентан харжамех долчу низаман 19-чу артикланна тIе а тевжаш, шолгIачу гонехь кхаьжнаш нийса багарбина цахиларца доьзна. Хьоло гIовттинчу бахархоша декхаредира Iедал харжамаш юхабайта, экс-президент Хаджимба Раул – дарж дита.\nСтохка хиллачу харжамашца дуьстича, хIинца нах алссам арабевллийла кхаьжнаш таса гуш дара кIиранде юккъе кхачча: Харжамийн юкъарчу комиссин куьйгалхочо Гогия Тамаза хIора кхаа сахьтехь довзуьйтура харжамхойн терахьаш.\n"Стохкалерчу хьолаца дуьстича, кхуьуш ду терахь, 8% сов баьхкина нах», - элира комиссин куьйгалхочо шен цхьана хаамехь.\nДелкъехь 2 сахьт даьлча кхаьжнаш тесна бевлира шаьш кандидаташ а: шен децIахь, Тамыш юьртахь, вахара харжамашка Бжания Аслан, Керлачу Афонехь – Ардзинба Адгур, мехкан шахьарахь кхаж тесира Дзапшба Леонида.\nАбхазера боцу тергамхой кIезиг бара харжамашна тIехьовсуш: 16 стаг – пандемино лахдинчух тера ду хьешийн терахь. Оьрсийчоьнан векалтера бара Кремлан цIарх баьхкина тергамхой. Баьхкинера хьовса Къилба ХIирийчуьра а, Приднестровьера а.\nЖигара бара нах харжамийн каппашкахь. БогIура уьш доьзалшца цхьаьна а, кегий берашца а, балабора къоначара шайца цIера къаной а.\n"Оха стенга сатуьйсий? Дера туьйсу дикане, бен-башха дац мила тоьлу, кхоьртаниг паргIато ю. ХIинца мукъане а резахир бац-те вовшашна массо а!» - элира цхьана воккхачу стага ша кхаж тосучу юкъанна.\n"Ас массарна а дуьхьал кхаж тесна-кх, иза лечкъа а ца до ас. Ца яр нийса дацара, амма со цхьаннех а теша-м ца теша», - бохура кхожан хIусамна хьалха цхьана жимачу зудчо.\nОршоьтан Iуьйраненна дина девллачу жамIаша бахарехь, 97209 харжамхо (75,68%) веана кхаж таса. Стохка хиллачу президентан харжамашкахьчул 10% дукха ду и терахь.\nХаржамаш дIабирзина 2 сахьт даьлча хууш дара жамI, амма официалехь иза ма-дарра довзуьйтур ду Харжамийн юкъарчу комиссино, гарехь, кеста.\nСарахь 10 сахьт даьлча кхеташ яра Бжаниягахьа а, Ардзинбигахьа а тесначу кхаьжнийн башхалла – хьалхарниг тоьлуш вуйла. ТIаьхьо штабаша хаийтира Бжания 50% кхаьжнаш баьхна а ца Iайла, иза хьалхарчу гонехь тола оьшу терахь схьаэцна ваьллийла.\nКхаьжнаш багарбеш дакъалецира кандидатийн штабашкарчу аналитикан дакъойн векалша. Кандидатийн векалш бара хIора харжамийн хIусамехь. Штабашка цара дIакхачадора терахьаш, кандидатийн векалташа тидамехь кхобура доллу хьал.\nБуса, цхьайтталгIа сахьт юккъедахча гулбеллачу шен агIончашка вистхилира Ардзинба. «Юьхьарцара жамIаш гуш ду, цара бахарехь, тоьлла Аслан Георгиевич (Бжания – ред.). Иза ас доггах декъалво. Теша лаьа, цо шен программе дехкина хьашташ кхочушдийриг хиларх», - элира цо.\nЦул тIаьхьа Ардзинбин накъостий бахара Бжаниян штабе, цигахь вовшашка вист а хилира ши политик.\n"Хуьлийла дац вайлахь эшнарш. Массо а цхьаьна а кхетта, дан дезаш дукха гIуллакхаш ду вайн, оцуул хаарш долу го муххале а бу оьшуш. Ас догдоху, вай массо а цхьаьанакхетта, къахьегаре, вай цхьаьна хилахь, кхочуш далур ду вайга дуккха а гIуллакхаш», - элира ша оппоненто декъалвечу юкъанна Бжанияс.\nТекстехь ша-шена маршо кхайкхийначу Абхази республикехь лелачу кепехь ю топонимаш а, терминологи а.


Хьаьший-туристаш тIаийбара ха дIайолаеннай -\nХьаьший-туристаш тIаийбара ха дIайолаеннай\nГIалгIай Мехка доазон тIа туристаш тIаийбарах йола ха, нах цунга дукха хьийжа бале а, юххера а хьайийлай. Из хьаелаш август бетта 1 дийнахьа цхьана шиъ вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен туризмах йолча комитето – «Наедине с природой» яха экотуризман фотофестивали, «От башни к башне: Таргим – Магас» яха велопоходи. Уж вIашагIкхетараш хургда аьнна цох бола хоам баьбар оаха мехкахошка июль бетта 18 дийнахьа араяьннача «Сердало» газета номера тIа.\nГIалгIай Мехка карантин бахьан долаш хийцца лелайиш цахиларах дола доазонаш дIадахарах дола кхоалагIа дакъа маца хургдолаш да мадарра ховш деце а, август бетта 1 дийнахьа туризма ха хьаела лаьрхIар комитета викалаша.\n«Наедине с природой» аьнна дIайихьача фотоконкурса чаккхе цу дийнахьа йир оаха. Цига дакъа лоацаш шоай балхаш хьатIаахийта 20 саг вар. Царех кхоъ саг белгалваьккхав царна лерхIаме совгIаташ декъарца. Котало яьккхагIчарех хьалхара моттиг яккхачун 30 бIаьтума ахчан сертификат деннад, шоллагIа моттиг яьккхачун – 20 бIаьтума сертификат, хIаьта кхоалагIа моттиг яьккхачун «Арамхи» курорте мах а боацаш салаIа шиъ дии-бийсеи даккха йиш йолаш сертификат деннад», – аьнна дийцар ГIалгIайчен туризмах йолча комитета пресс-секретара ГIулой Жаннетас.\nТIаргамара бола а бенна Магасе ягIача Барта-ГIалага кхаччалца никъ беш хилар велосипедаш хоахкашбараш. ГIулой Жаннетас яхачох цига дакъалоацаш 74 саг вар, саготалла велосипед хахка ваха а, вешта ший низъоамала даькъе къахьегаш хиларца велосипедаш хехкараш а, царна юкъе кхыча мехкара хьаьший а бар.\n«Велосипедаш хоахкаш хиннача доакъашхошта юкъе вар Пятигорскера вена хьаьша. ГIалгIай мехка хьавоагIаш ший велосипедаца 150 км совгIа никъ баьб цо. Цул тIехьагIа ТIаргамара вола а венна Магасе Барта-гIалага кхаччалца 76 км кхы а никъ баьб цо цигара IобоагIача велопохода доакъашхошца цхьана. Кагий нах а, кIаьнкаш а дика баьхкар наькъа, цхьаккха саг ца къасташ. Тхо раьза долаш дика чакхдаьлар из вIашагIкхетар», – аьнна дийцар пресс-секретара ГIулой Жаннетас.\nТуризм йолаенна йолаш лоам чу нах дукха ухаргба – мехкарабараш а, доазол арахьара тIабаьхкараш а. ХIаьта вай мохк, вай лоаме цIена латтаргйолаш, воашта тIехьа нувхаш ца юташ, тIабаьхкачарга а оамалца хила оалаш лостам болаш хила деза вай.\n← Победители получили свои награды\nКолледж в Сунже готов принять студентов →


Адвокат: Навальный ву Химки гIалан полицин декъехь\nНавальный Алексей Шереметьево аэропортехь ша д1алацале хьалха\nГерманера цIа веъча Москварчу Шереметьево аэропортехь кIиранан сарахь дIалаьцна Оьрсийчуьра оппозиционер Нвальный Алексей ву Мосвкан областехь йолчу Химки гIалан полицин декехь.\nЦунах лаьцна хаам бина Би-би-си-н Оьрсийн сервисе Навальныйн адвокато Михайлова Оьлгас, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисе (Радио Свобода).\nПолицин декъан белхахоша бакъдина иза, амма уш реза ца хилла Навальныйна тIебита я адвокат а, я Коррупцица къийсам латтон фондан юрист Гимади Вячеслав а.\nСелхана сарахь Навальный лецира Шереметьевохь, паспоран контроль олучу меттехула чекхволуш. ТаIзарш кхочушдон федералан сервисо дIахьедина кхело муьлхачу хьелашкахь вуьтур ву Навальный таллам бечу замана бохург хоржуш сацам баллалц иза талламан изоляторехь латтор ву аьлла.\nХьалхо ТаIзарш кхочушдон федералан сервисо (ФСИН) бехке вира Навальный дозанал арахьа цо талхийна шена тоьхначу зеран хенан билламаш аьлла, кхеле дехар а деш арахь яккха тоьхна йолу хан хийцахьара колонехь хан такхийта сацам а беш аьлла.\nХан чекхъяла дисна де-буьйса а долуш Навальный кхайкхийра федералан талламе. Политикана хаьара ФСИН ша лаца дагахь хиларх лаьцна, амма юха ца велира иза Оьрсийчоь цIа ван шен йолчу пданах.\nНавальный Алексей Германе кхачийра Товбеца-беттан 22-хь – иза цига вигира Омскера, "Новичок" олучу дIавшен могIарехь йолчу тIеман дIаьвшен кхачо малийна, кхетам чохь а воцуш. Германехь цунна дарба лелийла, цул тIаьхьа реабилитаци еш Iийра. Навальныйс дIахьедарш дора Германе шен лаамца кхаьчна вац ша, кестта ОЬрсийчу цIа ваха дагахь ву ша бохуш. Цо иштта дIахьедар днера ша ФСИН-е хаийтина ша кхечу пачхьалкхехь хилар а, цига ша медицинин бахьанашца кхаьчна хилар а.


«Кавказ Имарато» шена керла амир хаьржина\nСтигалкъекъа-бутт 28, 2015\n"Кавказ Имаратан" байракх\nБутт хьалха вийначу «Кавказ Имарат» амиран Кебеков Iела-Асхьабан меттиг дIалаьцна Дагестанерчу Сулейманов Мохьаммада. Муха ду тахана Имаратера хьал? Мел таронаш ю цуьнан карахь Къилбаседа Кавказехь шаьш Iедалца хIинццалц латтийна къийсам кхидIа а дIабахбан? И хаттарш ду тахана лелаш.\nБахначу беттан 20-чу дийнахь, даима а хуьлуш ма-хиллара, масситта бIе эскархо а, иттанаш гIагIадиллина машенаш а араяьхна, гобина, цIено а эккхийтина, цу чохь вийра «Кавказан Имаратан» лидер Умаров Докка кхелхича, шарахь амир лаьттина Кебеков Iела-Асхьаб.\nИза дийна а волуш буьйлабелира Дагестанера а, Нохчийчуьра а муджахIидаш «Кавказан Имаратна» шаьш биина дуй а бохош, Шемахь, Иракъехь тIемаш бечу, шех «Исламан Пачхьалкх» олучу боламан куьйгалхочунна ал-БагIдади Абу-Бакарна байIаташ дан.\nОцу бахьанийца интернетехула ша яржийначу видеошкахь Кебедов емал а бира шен куьйгакIелхьара бийлабоьлла муджахIидаш.\nБаттахь хууш дацара мила хаьржина амиран кхерамечу дарже «Имарат Кавказо».\nТкъа хIинца баьржинчу хаамца – ала дашна, кхеташ дац иза хьангара, муха баьржина а – рогIера амир хIоьттина, шел хьалхарниг а санна, «Имаратехь» ШарIан кхел лелош волу Сулейманов Мохьаммад (ГIимрара Абу Iусман шех олуш волу къеда).\nХаржамах лаьцна зорбанехь дуьххьара хаамбинчу Оьрсийчоьнан Исламан комитетан куьйгалхочунна Жемал Гейдарна а ца хаьа, муьлхачу хьелашкахь хаьржина амир Сулейманов.\nКарарчу муьрехь Къилбаседа Кавказера дукха тIемалой «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанашкахь Шема а, Иракъе а дIабахна хилар а, бухабуьсурш оццу тобанашна байIат деш хьийзар а юьхьарэцча, бакъо йолуш ду лела хаттар: хIун хир ду шех «Кавказ Имаратах», хедаш-м бац-те цуьнан некъ?\nМаршо Радионо иштта хIоттийначу хаттарна шена хетачу хьесапехь жоп делира дуьненаюкъарчу талламийн институтан белхахочо, Кавказера хьал диллина шен тергонехь латточу Iилманчас, ша а дагестанхо волчу Ярлыкапов Ахьмада.\nЯрлыкапов: «Кавказ Имаратна» гонаха хьал, цхьатеррачу боларахь хийцалуш, сихонца доьду. Бакъдан деза, "Кавказ Имаратан" амир Кебеков вийначул тIаьхьа ситуаци Iаламат чIогIа холчухIоьттина хилар, цул совнаха дукхахболу тIеман баьччанаш, лахарчу тIегIанеранаш массо а бохург санна, "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах дIаийра.\nЦундела "Кавказ Имарат" шалаьттар ю аьлла ца хета суна, и хир ю "Исламан пачхьалкхан" филиал. Ишта нислахь боккха кхерам бу. Таронаш ледара ю аьлла хета суна, дуьхьало ян. Шуна ма-хаъара, Оьрсийн пачхьалкхе тергонехь, тIеIаткъамехь ца латтало " Кавказ Имарат», цуьнан тIемалой, церан куьйгалхой.\nМел хIуъа дийцарх а, "Исламан пачхьалкх" шех олучу боламан проектан тIаьхьало ю "Кавказ Имарате" ладоьгIча. Ткъа "Исламан Пачхьалкхан" филиал хилча дIахIоьттича, ахчанца алсам гIо хир ду Кавказерчу тIемалошна, шаьш-шайна, "Кавказан Имарат" аьлла уьш лелачу хенахьчул»\nКебеков Iела-Асхьаб вийча, цунах бисина меттиг шина стага дIалаца тарло аьлла яра тергамчийн прогноз. Буьйцучех хьалхарниг вара Нохчийчуьрчу гIаттамхойн амир Вадалов Асламбек. ШолгIаниг – хIинца амир хIьттина бохуш вуьйцу «Имаратан» къеда Сулейманов.\nХаттарна, «мила ву амир?» - жоп хIинца долуш ду. Ткъа хезаш вац я Вадалов Асламбек а, я дуккха а кхиболу цкъачунна балаза болу муджахIидаш а.\nИштта кхеташ дац, кхана мел ницкъ карахь болуш юьсур ю «Имарат Кавказ», я цунах, хуь-хуьлаш «Исламан Пачхьалкх» олучу тIеман тобанийн дакъа хир ду.\nЯрлыкапов: "Кавказ Имарат" ша лаьттар яц...\nАвстрехь вийначу нохчийн блогерна тезет хIоттийна Венехь\nАвстрехь нохчо вер\nЕвропера митинг, Австрино лоьху зуламхо


Шо гIовттий воккхагIвола саг чуваьлча хьал? — Сердало\n18.07.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nТIехьарча хана дикка хувцамаш хиннад гIалгIай оамалца, гIулакхаца, эзделаца дувзаденнача хIамашца. Вай санна кхыча къамай а да из гIулакх ишта чоалхане. Бакъда, гIалгIаша геттара боча а долаш, фуъ мо лорадеш леладаь гIулакхаш кхувшбоагIараша юхатетт. Цу гIулакха бехке доххьал цхьа кагирхой хиннача а ца Iеш деррига гIалгIай халкъа да.\nХьалха хинна саг лархIар, цун сий дар, даь-наьна хьашташ кхоачаш дар, лоалахо, хьаьша лархIар, кхалсага маIа сага геттара цох озаенна йолаш, хьакхашта йоацаш лархIар – уж деррига гIулакхаш дикка тIехьашка даьннад. Уж аз Iохьоахадаьрел совгIа кхы массагIа да уж дагарде велча. Къаьстта боккхагIболчар геттара чIоагIа зув из мо дола гIулакх, цул совгIа царна хала а хета уж лерхIамаш тIехьа тIакхувш доагIача нахало лора ца деш доадеш хилар.\nХийла кхалсаг маIа саг чуваьлча ший гIанда тIара хьал ца айлуш ягIаш хул, бокъонца ше цу тIа IотIалетача мо. Е хийла зIамига саг хул воккхагIвола саг чуваьлча из теркал ца веш, цун сий ца деш. Балха, така, цIагIа миччахьа а цхьатарра леладу из гIулакх наха. Бакъда, долчунгара доаккхаргдац эздел. Балха вар аьнна, саготача гIулакха хьувзар аьнна дохаде мегаргдац тхьовра хьалха денз хьадоагIа къам лоаттадеш дола гIулакхаш.\nЦхьаволчоа хетадала тарлу, Даьллахьа фуд укхо хIанз дувцар аьнна. Уж гIулакхаш вайх доахкаш хилар бахьан долаш, эхь, юхь, яхь, эздел доллаш вай хиларагI оал вайх кхыча наха гIалгIай. Уж лерхIамаш вай кIалдитача дийнахьа вайх гIалгIай хургдац, цхьа моллагIа дола цхьаккха хIама башха доаца, малаш да ца хов нах хургда. ТIаккха аттагIа хургда моллагIволча сага вайх дош ала а вайна Iоттар е а.\nЕри, ери мара дий яхаш, е хала хеташ вай юкъера дIадоахача эздича гIулакхаша вай къама чIоагIа зе ду. ХIана аьлча, цу Iадаташца-гIулакхашца хиннад вай къам хьа, из оамал хьа а елла кхеллад вай Дала хьа а. МоллагIа хIама юкъера дIадоаккхаш хилча цун когаметта хьаоттаде цул дикагIдола, дезагIдола хIама хила деза, нагахьа дикагIдар деце, ше долча дитача дикагIа да долаш дар, дIа а ца доаккхаш. Къам лоаттадеш дола, хьалха вай дIадаьха доккхий Iадаташ-м аз дувца а дувцац. Царех тIехьагIа дувцаргда вай.\nКхалсага моллагIа цхьа хIама тIакхаьчача, е из бегъяьккхача цун бехк бале а беце а оарцагIдовл вай дерригаш а цун бокъо лорае а, из бакъъе а, цун са кIалхарадаккха а. Бакъда, эзделах из ехача цхьаккха хIама ца хилча санна Iа вай бIаргаш дIа а къайле. Эзделах еха кхалсаг мишта юта хIама дIа ца оалаш, нийса ца еш гаргарчар а хийрачар а?\nНахаца лувш бола мотт цIенеи, кIаьдеи хургболаш, леладеш дола гIулакх меттахьа а хургдолаш кхебе беза вай кхалнах. Ца кхебой вай дехке довргда. Цудухьа аз дехар дергдар кхалнахага шоашка а, цар даьшка, ноаношка, моарошка, вежарашка, дезалга а фуннагIа дий а шоай кхалнах эзделаца хургбола оагIо е. Кхалсаг эзди ца хуле цо кхеду къам эзди хургда аьлча бакъдац. Кхалсаг я дукхагIа тахан латтача хьалах кхувшбоагIарашта хьехам лоаттабер. Цудухьа геттара лоархIаме да, кхалсаг ший гIулакх ховш а, эздел долаш а хилар. Хоза хета яьхадац вай даьша: «Хьа къонах кхеве безам бале воI кхеве, къам кхеде безам бале йоI кхее». Нагахьа къам кхеде хьашт йола кхалсаг эзди ца хуле цо кхедаьча къамах хурдел мара пайдане хIама хургдац.\nЦхьа хIама да-кх дувцаш, Кавказе дахача къамаша чIоагIа тоам болаш леладу уж дешаш: «Воккхача сага хьалгIеттавар аьнна, е Iоха ший моттиг дIаеннаяр аьнна цхьаккха саг веннавац», яхаш. Бакъда из, е лерг а вац, эзделаца доагIаш дола гIулакхаш кхоачашдаьдар аьнна саг. Бокъо яц, маIа саг тIавеча хьал а ца айлуш гIалгIай кхалсаг Iе. Хеталургда хийланена, дино-м яхац из хьалгIатта, аьнна. Бакъда, хьал ма гIатта а-м яхац дино. Дийшача наха хьаяхаш да, Даьла салам хилда цунна, Даьла Элчас аьннад яхаш: «Хоза гIулакх ах дин да», аьнна. ХIаьта хозача гIулакхаца дувзаденна хIама да, ше мо вола саг тIавеча кIалвагIар хьалъайвалар.\nТхьовра аз ма аллара, вай къам лоаттадеш долча гIулакхех, оамалех хIама да из кхалсаг маIача сага хьалъайялар. Воашта юкъера дIа а ца доалийташ, лора а деш, вай леладе дезаш гIалгIай гIулакхаш да уж.\n№ 106 (12241), ера, 18 июль, 2019 шу / четверг, 18 июля 2019 года\n← Сохранить «ускользающую» нематериальную культуру!\nБошта тхов-кийле Iалашярдухьа →\nКъаман аьттув лийха саг\nЕсли бы вернуть день вашего знакомства…


БисмиллахIир Рохьманир Рохьийм!\n«Даймахкал арахьа Iар-дахар долчу Нохчийн МухIажарийн Ассамблеян Къанойн Кхеташо»\n«Кху тIаьхьарчу 30 шарахь нохчийн къоман дахарехь хьаьвзина чолхе хиламаш а, тахана нохчашкахь долу хьал а»\nДала хIора адамна а, массо къомана а елла йолчу шен маршоне кхийдар доцург, кхин хIуманна а бехк-гуьнахь доцу нохчийн къам тIаьхьарчу 30 шарахь йоккхачу къизаллийца хьийзадо Росси-пачхьалкхо. Дуьненна дIаохьа шаьш-шайна цхьа бехказлонаш а тарйина, луьра ши тIом беана Россино нохчийн махка. Кхо бIе эзар гергга маьрша адам дийна охьадиллина, эзарнашкахь бу чолакх бисинарш, тIаккха – байш, жоьра зударий. Йохийна дIаяьхна гIаланаш, ярташ. Промышленностах тIулг тIулга тIехь а ца битина. Тахана а шен къинхьегамца даха а, даьхний тIекIел дилла а, экономика денъян а таро ца луш, арахьара къовззийна чукхийдочу соьмашка марздан хьийзош, дешаррий, медициний моттаргIанашкий, санашкий яьккхина хьийзош ду нохчийн къам. Махкахь лело там болу кхаш кIеззигчу нехан доладахарца хадийна дIаяьккхина нохчийн латтаца йолу хьаналчу къинхьегамо кхоьллина уьйр. Дайшкара дуьйна, цхьаьна чIурера вукху чIуре юьйлуш, схьайогIу куьйга-говзаллаш йицйина богIу кегийрхой, оцу говзаллашца рицкъа лаха цхьа а некъ ца битарна. Къинхьегамах дIахадийна адам я сагIане, я курхаллашка марзло. Иштта, шен куьйга я коьртаца напха лахаран некъаш дихкина, талхо хьийзош ду нохчийн къам.\nЦхьаьна барте бирзинчу нохчаша, дуьненаюкъарчу законашца догIуш а долуш, кхоьллина йолу бIеннаш шерашкахь шайн дайша сатийсина маьрша, йозушйоцу пачхьалкх йийсаре леци Россин империно. И дина ца Iаш, шайн аьллар кIел болу национал-ямартхой хьалха а тоьттуш, хаамийн гIирсашца юкъараллехь даржо питанаш ца ходуьйтуш, масех декъе декъна Кремло нохчийн къам. Тоьллачу кIентийн, мехкарийн синош закъалтана а дехкина, маршонехьа хаддаза латтош болу луьра къийсам нохчашна юкъаберзо ницкъ кхечи мостагIан - боккха эшам бу и вайн къоманна. МостагI юьстахваьлла хьоьжуш а волуш, вовшийн цIий Iенош бу нохчий тахана. Москвас Нохчийчохь хIоттийна къизачу Iедало адамийн бакъонаш талхош хиларна – йийсаран бакъонехь бу Даймахкахь Iар-дахар долу нохчий. И хьал чIагIдо адамийн бакъонаш ларъян декхарийлахь йолчу хьукматаша. Оцу харцонах, адаме лацаяллал йоккхачу къизаллех бевдда эзарнаш нохчий бу, сил дукхабезачу Даймахках а къаьстина, хийрачу мехкашкахь тховкIело а, паргIато а лоьхуш. Амма уьш банне а бац цIерачу хьолах дог ца лозуш а, шайн даьхний а, са а хьомсарчу ДегIастанна кхоор долуш а. Цундела даррехь харцдерг ду уьш Нохчийчоьнан мостагIий кхайкхор, ямартлонашна юкъахь а йоккха ямартло ю махкал арахьа беха мухажаршший, цIахь Iер-дахар долу церан къоман вежарий а дуьхь-дуьхьала хIиттор.\nДуьненаюкъараллехь долчу хьолах дош олуш, къаноша билгалдаьккхира, Российс шен куьйгалхойн политикин сонталлийца яккхий-кегий пачхьалкхашца юкъаметтиг талхийна хилар. Гуьржийн махкахь, Украинехь, Сирехь, Венесуэлехь, кхин дуккха а меттигашкахь долу хьал синтеме дерза ца дуьтуш, бохийна хьийзабо цо цигара бахархой. Оцу хьоло дуьненаюкъараллин тешам байина Российх, цуьнан политикин ямартло а, боьхалла а массарна а евзина, Кремлаца болчу бартах а, цу чуьра арадолучу дашах а тешаш стаг вац малхбалехь-малхбузехь, къилбехь-неврехь а. Нохчийн къомана тIехь лелийначу харцонах а кхетта догIу дуьне. Дехьа-сехьа политикашна юкъахь дукха хеза Ичкери-пачхьалкхах дика дош олуш а, нохчийн къам маьрша хила а, маьрша даха а бакъо яьккхина хилар чIагдеш а.\n«Къанойн Кхеташоно» иштта дийцаре дира цхьацца вайн къомах болчу политикаша, тхьамдалле кхийдаш, нахана юкъахь а, интернетехула а лелочу къоман барт бохочу гIуллакхех дерг. Шеко йоцуш ду, вайга маршо дуьненаюкъараллехь лелачу низамца бен яккхалург ца хилар. Оцу низамца догIуш а, дуьненахь дуккха политикаша къобалдина а дара вай Ичкери кхоллар. Тахана а, мостагIчун ницкъ боккха хиларна махках яла дезнехь а, дуьненахь лелачу низамца бакъонехь а йолуш, болх беш ю Ичкерин правительство. Цуьнан коьртехь лаьтта Закаев Ахьмад политика евзаш а, зиэделларг долуш а, муьлххачу а тIегIанехь бийца говза мотт болуш а, маршонан идеяна хьанала а волуш, говза политик ву. Цо а, цуьнан накъосташа а дIакхоьхьу болх къобал бо «Къанойн Кхеташоно». Селхенца йоьзна бен кхане хуьлийла доций хуу къаной тешна бу, Закаев Ахьмада дIакхоьхьу некъ нийса а, къомана беркате хирг а хиларх. Ичкери-пачхьалкх ловзабевллачу лаамаша вовшатоьхна моттаргIа яцара, Ичкери-пачхьалкх – нохчийн пачхьалкхаллийн селхане оццу пачхьалкхаллийн кханенах юзучу зIенан цхьа чIуг яра, юкъара дIаяьккхича ерриге а зIе хедар а йолуш. Цундела нохчийн къоман йиш яц Ичкери-пачхьалкхан идеях дIакъаста. Оцу идеяна хаддаза вецаш а, политикашна юкъахь дош лелаш а стаг ву Закаев Ахьмад, шен лаамех а, Iалашонех а шек хила вайна меттиг битина вац иза. «Кхеташонера» къаной теша Ахьмадах.\nЛакхахь дийцинчунна тIе а доьгIна, «Даймахкал арахьа Iар-дахар долчу Нохчийн МухIажарийн Ассамблеян Къанойн Кхеташоно»\n1. Хьалхеезарш а, арахьарчу мостагIчун лаам толо арабевлларш а нохчийн къоман цхьаалла йохорехьа хаддаза къахьоьгуш хиларна, барт боьхна догIу вай. Барттий, цхьааллий йоцчу къоме маршо а яккхалур яц, шен сий а ларлур дац. Сийх-маршонах къаьстинчу къоме яхь-юьхь йолуш тIаьхье кхиалур яц, ишттачу къоман кхане бодано хьулйина хуьлу, я дуьне, я эхарт хуьлийла а дац цуьнан. Дуьненахь даьхначу шераша а, нохчийн Iадато а, дахарехь зиэделлачо а шайна лучу бакъонна тIе а тевжина, къоман вежаршка барте а, цхьаалле а кхойкху къаноша.\n2. Маьрша дахар дезачу кхечу къаьмнийн векалшка а, адамийн, къаьмнийн бакъонаш ларъяран дуьненаюкъараллин хьукматашка а нохчийн къомана, цо шен маьршонехьа латточу къийсамехь, накъосталла даре кхойкху «Къанойн Кхеташоно».\n3. Нохчийн къоман кхетаман а, Iилманан а, культурин а шорта йолу хазнаш кхачам боллуш йозане ехкина а, системе ерзийна а ца хиларо йоккха новкъарло йо вайна дуьненаюкъараллехь ваьшна хьакъйоллу меттиг дIалаца а, хьалха хIиттош йолу Iалашонаш кхачамболлучу чулацамах юза а. Оцу хьоло таро йохийна хьийзина вай хIинццалц, тахана а дадогIург дина дац вай. Iилманан дайшка а, Iелимчашка а, кхоллараллин нахе а, шайн хан а, ницкъ а ца кхоош, шаьш охIладоллучу хьармехь къоман синан баххаш цIиндарехьа къахьегаре кхайкху къаноша.\nСийлахьчу АллахIа барт цхьаъ бойла вайн, бIешерашкахь ша сатийсинчу маршоне кхачадойла Цо нохчийн къам!


«Команда» олучу реалити- шоун дакъалацархойн цIераш евзина вайна | Москвара махкахой | Россия массарна а\n«Россия 1» телеканала сацам бина, «Прямой эфир» олучу программехь «Команда» цIе йолучу спецвыпускан масийтта сери ян, аьлла хаам бо Нохчий Чоьн правительстван пресс- службано.\nРеспубликан президента тидам бо, хьалхарачу президента Ахьмад-Хьаж Кадыровс кхоьллина йолучу «Команда» олучу тобанехь кIорга шайна говзаллаш евзаш болу говзанчаш хиларна. Иза гойту цара биначу белхаша машар хIотторца а, экономика а, нехан дахар а тодарца а, инвестицийн компанеш Республикан чу ялорца а.\n«Команда» олучу реалити- шоун дакъалацархойн цIераш евзина вайна. Церан дагахь дуккха а пайдехь хIуманаш ду.\nИгорь Панасенко веана Нохчий Чу Кубанера. Жимачу къонахчуьнан дагахь дуккха а хIуманаш ду регион кхиарна пайдехь. Царах цхьаъ ду махкахь инвестиционни гулам бара, яккхийчу инвестиционни компанеш оцу гуламехь шайна лохур ю пайдехь проекташ, тIейогIучу ханна а шаьш регионехь болх беш совцур болуш.\nАлексей Грабцов Тверера веана Нохчий Чу. Цуьнан шиъ проект ю. Царах цхьаъ ю гIишлошярца йоьзна. ГIишлош еш лелош болу керла гIирсаш бара а, уьш туристашна еш йолучу гIишлошна пайденна бахийтар а ду цо дуьйцуш. Цул совнаха, Алексейс дийцарехь, оцу проектано бюджетана а гIо дийр ду, иштта нахана белхан меттигаш а хир ю. Кхин а Алексейс дуьйцу махкана пайдехь хиларах лаьцна партиш кхоллар. И партиш шайн махках а нахах а доглозуш болучу кегирхойх хила езарх лаьцна а, царна политикан белхалоша гIо да дезарах лаьцна а.\nЕгор Грец дагахь ву тIейогIучу хенахь Россиехь дуьххьарлера телефонаш ен завод Нохчий Чохь ян, и телефонаш экспорте яхар а, уьш угаре а гIолехь ерш яр а. Иштта Егоран дагахь ду дуьра хIорданан хи таздеш долу луьттарш дан а, иштта МГУн филиал схьаяьллар а. Телефонаш яр а, хиш таздар а Нохчий Чоьн пайдехь хилла а ца Iаш, йоллучу Россин пайдехь а хир ду, боху Егора.\nАлександр 26 шо долуш ву, иза Тулера ву. Александр болх беш ву транспортни компанехь. Цуьнан дагахь ду Нохчийн Чохь керла вовшаха хоттало некъаш дар, и некъаш экономикна а, туристашна а пайдехь дар а.


Шена критика ечарна юха а кхерамаш тесна нохчийн куьйгалхочо\nНохчийчоьнан куьйгалхочо бекхам бийр бу "бага оьзда йоцчу" наха мел дуьйцучунна бохуш, йоца видеороликаш хIиттийна нохчийн хьаькамаша шайн социалан машанашкахь. Инстаграмерчу шен агIонехь парламентан спикеро Даудов Мохьмада зорбане яьккхинчу видео тIехь Кадыров чIагIонаш йо, шен критикийн йисина хан "кIезиг ю" бохуш.\n"Делаца дуй буу ас, хьаштдоцург дуьйцучийн, хIара дуьне духур делахь а, церан кIезиг хан йисина, царна тIе тхо кхочур ду", - боху регионан урхалхочо.\nБекхам бан а ца ларош, ша валарна кхоьру, боху Кадыровс, иштта, "бекхам ца беш уьш битахь, шен тIаьхьенна а къинтIера вер вац" ша бохуш, чIагIонаш а еш.\n"Вайн даймохк, вайн къам, дин, гIиллакхаш Iалашдан деза вай, оцу тIехь массара а кхахьега а оьшу", - дIахьедина Кадыровс.\nВидеороликна йинчу комментарехь Даудов Мохьмада яздина, ша аьллачу дашах жоп дала дезар ду хIораннан а: "Бакъволчу нохчочо гуттар а жоп дехна шен сина тIекхевдинчуьнгара. И ламаст хилла а ду, хир долуш ду, вайн халкъан доьналла долуш, майра кIентий мел бу", - аьлла, комментарий йина парламентан спикеро Кадыровн дIахьедарх лаьцна.\nНохчийн телехьожийлехь гайтинера Кадыровс дIахьедар ден кхеташо, телеканалан инстаграмерчу агIонехь зорбане яьккхира цигара видео, амма де-буьйса даьллачул тIаьхьа дIаяьккхира. Оцу кхеташонехь Кадыровс бехкбаьккхина Туркойчуьрчу Кёрфез гIалахь Дудаев Джохаран цIарах парк схьаелларна, иштта оцу барамехь бистхиллачаьргара а.\nКадыровца хиллачу цхьанакхетарехь хилла Ичкерин заманахь тIеман министр лаьттина, тахана парламентан депутат волу Хамбиев Мохьмад а. Парк схьайоьллучохь хиллачу нохчашна критика йина цо, ма-дарра аьлча, цара цкъа а бина тIом а бац, Дудаев Джохар "бIаьрга вайна а вац" аьлла.\nСоьлжа-ГIалин мэрина тIедиллина Кадыровс оцу кхеташонехь, Эрдоган Реджепан идеологин мостагIийн цIераш тахкар объекташна. Доккхачу декъанна, регионан куьйгалхочо хьахийна, велла дIаваллалц хан тоьхна Туркойчохь набахте хьажийна Курдойн белхан партин лидер Оджалан Iабдулла а, 2016-чу шарахь пачхьалкхехь карчам бан гIоьртина аьлла, Эрдогана бехкевен туркойн яздархо, юкъаралхо Гюлен ФетхуллахI а. И цIераш ехира шен дIахьедарехь нохчийн муфтийс Межиев Салахьа а.\n"Гоьваьлла политикан гIуллакхдархо Гюлен ФетхуллахI туркойн халкъан бакъволу патриот, ткъа Оджалан Iабдулла политикан тутмакх лара тарло" республикехь аьлла, дIахьедира Межиев Салахьа а.\nКадыровс и кхеташо дIаяьхьначул тIаьхьа масех нохчийн блогеро дIахьедира, Нохчийчохь беха шайн гергара нах Iедалхоша лачкъийна бигарх.


12 шо кхечи Эстемирова Наталья йийна\nТовбеца-бутт 15, 2021\nБакъоларъярхо, журналист Эстемирова Наталья\nТахана, Товбеца-беттан 15-чохь 12 шо дуьзи бакъоларъярхо Эстемирова Наталья, Нохчийчохь яда а йина, ГIалгIайчохь йийна. Соьлж-ГIаларчу "Мемориалан" декъехь цо бен болх ца тайначу наха дира и зулам 2009-чу шеран аьхка.\nОьрсийчуьра тIамца даьхкинчу эскаршкара а, тIемаш бирзича, бухарчу хьаькамаша а шен махкахошна ден зенаш Iорадохуш Эстемирова хьийзарна, цуьнца даима девнехь хуьлура Нохчийчоьнах Москвана хьалха жоп луш болу Iедалхой.\nИза ер массех версица туьдура талламчаша, амма чекхдаккхаза дисина иза йийча айдина бехктакхаман гIуллакх.\n"Йийна цара иза..."\n"Мемориал" тешна ю, нохчийн бакъонашларъярхо Эстемирова Наталья ер цо бинчу балхаца доьзна дара аьлла. I990-чу шерашкахь дуьйна йолаеллера иза адамийн бакъонаш Iалашъян, "Мемориалца" юкъарло а лелош.\n"Цо майраллица дуьйцура, цкъа оьсрийн эскархоша а, полицино а, цул тIаьхьа нохчийн ницкъаллийн структураша лелочу инзаречу зуламех", - яздора Эстемирован белхан накъосташа.\n2009-чу шарахь Товбеца-беттан I5-чохь лачкъийна йигира Эстемирова Наталья ша ехача цIенна гергахь лаьцна. Цуьнан белхан коллегашна хетарехь, полисхоша дина зулам дара иза. Масех сахьт даьллачул тIаьхьа цуьнан дакъа карийра ГIалгIайчохь. Герзаш диттина йийна хиллера иза.\n"Iаламат ницкъболчу нахана дуьхьалъяьллера иза". Эстемирова Ланас дуьйцу шен ненах лаьцна\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цунна кхерамаш туьйсуш хиларх масийттазза хаамбира "Мемориалан" векалша.\nТалламчийн официалан версица, "тIемалоша бекхам бина" Эстемирована, цо зорбане йоху материалаш бахьана долуш.


БIаьрзечийн арз: «Са ца гурш тхо дац – шу ду!»\nНохчийчоь -- Сацагучийн библиотекехь, куьйгалхо Заурбекова Мадина, Соьлж-ГIала, 15Чил2014\nХьераяьлла йоьду прогресс, хуьлу бес-бесара хийцамаш. Ши бIаьрг, ши ког берг ларво дахаран аьрхачу боларца. ...Ткъа хIун до когаш боцчо я ши бIаьрг боцчо? Иза а ма ду, шен дуьнене хьежар а долуш, кхетамчохь адам, цуьнан ойла вай ян а йиний? Ткъа Нохчийчохь-м ву 3100 бIаьрса доцу вахархо....\nШи бIе шо хан ю францхо Брайль Луи массо а бIаьрзечу нахана вевза. Шен 3 шо долуш бIаьрга уьрсан юьхиг Iоттаяларан бахьанийца бIарзвелла висина иза. Олуш ма-хиллара, гIогI дойначунна хаьа гIог дойначуьнгара хьал. Иза хууш, шен 16 шо долуш кхуллу Брайла бIаьрзечарна лерина дешаран алфавит, пIелгашца тIадамаш хIитторн башхалла а зуьйш доьшу йоза.\nЦуьнах пайдаэцна доллу дуьнено а.\nМаршо Радион Iалашо хилира талла, муьлхачу хьелашкахь бу тахана Нохчийчохь Брайлан абатехь бен деша хаа таро йоцуш беха нах.\nБIаьрзечарна лерина ю Соьлж-ГIалахь цхьа библиотека. Иза лаьтта 8-гIа Мартан цIарах урамехь.\nЙовха, яккхий хIусамаш, шайн белхан меттигашкахь карийра белхалой.\nКъмеле елира библиотекан куьйгалхо Заурбекова Малика. Цо дийцира….\nЗаурбекова: "Библиотеке схьа а богIу, тхан белхалой бIаьрзечу нехан цIа а боьлхий, цIахь дIалуш ю книгаш. Машен ю тхан тхешан. Тхан ешархоша телефон схьа а тухий, хIара я важа литература оьшура шайна олу, тIаккха тхан белхалоша уьш вовщах а тухий, дIакхачайо. Къасттина царна хазахеташ, цара йоьшуш ерш ю бусалба динах лаьцна, Пайхмаран дахарах лаьцна".\nЦул совнаха хIора кIирнах кхузахь вовшах а кхетий КъурIан деша а Iамадо цара. БIаьрзечарна лерина, куьйга доьшу КъурIан ду тхан. Нохчинй яздархойн литература а ю тхан, амма еша аьттонаш цкъачунна бац, цундела индивидуальни ешарш хуьлу тхан, тхешан белхалоша йоьшу царна церан лааме хьожжий. Гуьмсехь еха тхан книгашъешархо, карарчу хенахь абат Брайлан шрифте йоккхуш ю иза, цул тIаьхьа аьтто хир бу тхан книгашъешархойн нохчийн литература йовза а».\nДиъ шо ду нохчийн элпаш Брайлан абате а дерзийна, нохчийн маттахь йозанаш дан тарло.\nЦу тIехь къахьийгира махкарчу Сацагучийн юкъараллехь шайн лаамца кхоллаеллачу тобано. Цу юкъахь вара Мустаев Рамзан, Алмасханов Хьамзат, Юсупхаджиев Дауд, Туганов Абуезид.\nМаршо Радион къамел хилира ша бIаьрзе велахь а, къар ца велла, маьлхан кIел шена йоггIу меттиг дIалаьцна вехачу Туганов Абуезидаца.\nАбуезид ТIехьа-Мартанарчу школехь берашна истори хьоьхуш а ву, цул совнаха тоьлларг пондарча, иллиалархо а ву.\nЦо дийцира муха, маца кхоллабелира лаам, Брайлан абате нохчийн йоза дерзо а, мичахь сецна лаьтта шайн болх а.\nТуганов: «Муха дара аьлча, тоххара ас доьшучу хенахь, интернат ю-кх Суьйла-коьртехь бIаьрса доцчийн а, ледара долчийн а. ХIетахь тхуна оьрсийн мотт хьехара, немцойн мотта ъьехара. Нохчийн мотт цигахь Iамош бацара. Мотт Iама луучу ас хаьттира, хIунда ца хьоьху кхузахь нохчийн мотт, аьлла.\nНохчийн абат Брайлан шрифте ерзийна яц, цундела таронаш яц Iамо. Цул тIаьхьа дуккха а хан дIаели, бIаьрзечийн юкъараллехь тхо вовшхкхетча юха а карла а даьккхина Iалашо хилира тхан Брайль нохчийн матте гочван.Абат кхоьллина, амма кхи дIа болх бан вайн республикехь говзанчаш бац.»\nБIаьрзечийн библиотекехь суна карийра бIаьрса ледара долуш, Брайлан кепехь хIоттийна КъурIан доьшуш Соьлж-ГIалин яхархо Мадина.\nНохчийчоь --Сацагучийн библиотекехь, Мадина ю Къуран доьшуш, Соьлж-ГIала, 16Чил2015\nМадина: Къуран доьшуш.\nЕвроперчу уггар яккхий музейша кхуллуш лерина программаш ю бIаьрса доцчу нахана лерина, церан аьтто хилийта йовза дуьненан исбаьхьалла.\nКитайхь бIаьрзечу нахана аьлла кхоьллина электронан планшет, суьрташ доху аппарат а.\nIамеркехь арахецна бIаьрзечунна хехка аьттонашца йина машен.\nИндехь телефонаш ю арахоьцуш бIаьрзечу нехан хьашташна жоьпаш луш.\nТкъа Нохчийчуьра бIаьрзечу нехан гарехь кесста хир бац аьтто, машен хахка-м хIунда дуьйцура, ур-атталла нохчийн яздархойн тоьлла произведенеш еша а.\nОлуш ду, уггар а кхераме дерг бIаьрзе са хилар ду, бIаьрса долучийн са.\nБрайлан йоза Iамо гIерта нохчийн сацагурш


Дечкен-бутт Европехь шийла беанехь а, мухIажирийн терахь лахлуш дац\nШвеци -- Мигранташ цхьаьнатухуш бу Швецин полисхой Данин дозанехь йолчу Малмо-гIалахь. Дечк. 2016.\nКху тIаьхьарчу кIиранашкахь Нохчийчуьра бахархой зIене буьйлу Маршо радион корреспондентаца. Бакъ дуй Германино а, Австрино а кхин мухIажарш тIе ца оьцу бохург?-хоьтту цара.\nБакъ дуй цара шайн дозанаш дIакъевлла, ткъа дехьабовла кхиина болу мухIажарш арабохуш бу бохург? Иштта ду цара деш долу хеттарш. Кхеташ ду, уьш и хеттарш дарца Генарчу Шемара я ОвхIанера Европе оьху мигранташ кхин чу ца битарна сагатлуш боцийла. Мелхо а, тIаьхьарчу беттанашкахь Малхбузерчу пачхьалкхашка сел дукха Гергарчу Малхбалера мигранташ чухьовдарна а, и бахьана долуш цу пачхьалкхаша шайн низамаш чIагIдарна шаьш, - хIинций-хIинций Европе дIадоьлху бохучу сатийсамца Iийна долу шаьш, - олуш ма-хиллара, „цIерпошта дIа а яхна“, дисарна кхоьруш хоьтту цара иза.\nЯ новкъа бовла таро ца тоьъна, ахча вовшахкхетталца Iийначу цхьаццаболчу Нохчийчоьнан бахархоша, я Iа а, Iаьнан шелонаш а дIайовллалца бохуш хан дIаэхийтинчара сагатдо, хIинцачул тIаьхьа шаьш Малхбузе дIадолхахь тIе ца оьцуш, юхахьовсадарна.\nБакъдолчехь амма мухIажаршца долу хьал Европехь кху сохьтехь мел чолхе делахь а, Гергарчу Малхбалера а, Шемара а схьаоьхучу тIамах бевддачийн терахь лахдала ца тикахь а, амма мухIажарш тIеэцаран коьрта принцин хийцаелла яц Европехь. Иза, и принцип, нагахь санна хьо вехачу хьан даймахкахь хьуна хьан дин я хьан политикан хьежамаш, я тIом бахьана долуш ваха кхераме делахь, хьан бакъо ю маьршачу кхерамазчу махка дIа а вахана, цигахь тховкIело еха. ьан хьайна даймахкахь кхерам хиларна ахь тоъалла тоьшаллаш дахкадахь, хьо чу ца вита а, хьуна тховкIело ца яла а бакъо яц Европерчу пачхьалкхийн. Кхин дIа а, и коьрта принцип дIаяьккхичахьана, дуккхаъ деталаш а, чолхеллаш а ю тховкIело ехарца а, яларца а доьзна.\nМасала, дуьххьара айха ког левзинчу кхерамазчу пачхьалкхахь ахь тховкIело еха езаш хилар а, хьайн бакъйолчу цIарах ахь харцдерг ца дийцар а, иштта дIа кхин а. Амма уьш боккъал а деталаш ю. Цундела Нохчийчуьра схьа „Ва Дела, Европано азюль дIакъевлина ма боху!“ бохуш, сагтадечарна хаа деза, азюль – иза шайн лиъча дIакъовлуш, шайна лиъча схьайоьллуш а долу кампетийн гIутакх доцийла, цуьнан шен цхьа низамаш, къепенаш а юйла.\nНизамах а, къепенех а лаьцна аьлча, даханчу аьхка мухIажарийн терахь кхин сеца ца даллал лакхадаьлча, мухIажарех долу уггаре а гIардаьллачех Евробертан сацам, шех Дублин-2 олуш йолу, хьеша болийра Грецино, хIурдахула шен лаьттахь охьабуьссу иттанаш эзарнаш нахана кхин дан хIума а ца хилла.\nЦу Дублин-2 сацамца шайн махка мел кхаьчна волу мухIажар цигахь сацон декхарийлахь хиллачу желтойн урхалло, Евробертан пачхьалкхашка масех шарахь гIодехарх кхин гIуллакх ца хилча, и мухIажарш цхьа а новкъарло а йоцуш, шайн луучу мехкашка дIаэхийта сацийра.\nИштта йолаелира вайнзаманахьлера уггаре а йоккхачу мигрантийн тулгIе, карарчу хенахь цхьаъ ах миллион стаг Шемарий, ОвхIанерий, Къилбаседа Африкерий Европе кхачийна йолу. Амма хIинца, цу нах а, царна тIаьхьа тIеоьхуш берш а дIатарбан безаро холчу хIоттийначу Германин а, Австрин а урхалло алсамбаьккхина Грецина мухIажарш бахьана беш болу Iаткъам. Немцойн чоьхьарчу гIуллакхийн министро де Мезьер Томаса хьастагIа Евробертан пачхьалкхашкарчу шен коллегашца Брюсселехь цхьанакхетарехь элира, Греци „эххар шен цIахь бан болх бан йолаяла еза“, аьлла.\nКхин а шогох йистхилира Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министр Микл-Лайтнер Йоханна Грецин агIор. Цуо Евроберто Греци Шенген Зонера аракхуссур ю, желтойн урхалло шайн махкахула схьаоьхуш болу мигранташ саца ца бахь, элира.\n„Иза миф ю, желтойн-туркойн доза лардан таронаш яц бохургю. Грецин Европехь уггаре а доккхачех хIурда эскар ду, и эскар до Евробертан арахьара дозанаш лардан хьажон деза, элира Австрерчу министро. Нагахь санна ца хуьлчу далахь Греци Шенген юккъера араяьккхичхьана, цуьнан дозанашкахь контрол а хIоттош, и проблема ша-шах дIаер ю аьлла тIе а тухуш.\nЕвробертан пачхьалкхийн лакхарчу даржашкара хьукматхой Грецина бехкаш дахарехь вовшашца къийсалучу муьрехь желтойн махкан бахархой, иштта а кризисо лаьцна болу, дела денна хIурдахула шаьш долчу схьаоьхучу мухIажаршна орцах буьйлуш бу. Оршот дийнахь Лесбос гIайренна тIе биссира масех бIе керла мигранташ, Эгей-хIурдахула кху щийлачу Iай сехьа бевлла болу. Шинари а, кхаари а дийнахь кхин 280 стаг кхечира цига оцу маршрутехула.\nГрецига шен дозанаш гIолехь ларде бохучу Евробертан куьйгалхоша ца олуш дуьту- цуо пачхьалкхо цу нахана хIун дан деза? Шаьш схьабаьхкинчу хIурдахула шаьш схьадаьхкинчу резянки хи тIехула хохкучу гIирсаца юхахьовсон беза-те цуо уьш?\nОьрсий бахана ДАIИШ-ан могIаршкахь тIемаш бан\nМухIажирша хIинца зуьйр ю Словаки\nМухIажирш Австре кхаьчна\nМиллионашкахь совбохур бу мухIажирш\nВенгрино доза дIакъовларна Словене гIерташ бу мигранташ\nСловенино чу ца буьту мигранташ\nМухIажиршкахьа къинхетамалла лоьху Европано\nМигранташ совцо гIерта Дани а, Швеци а\n21 мигрантан дакъа карийна туркошна Эгейн хIордан бердаца\nБIарлагIаш кхуллу пхьалгIа\nМухIажарийн кхолламехь хийцамаш хир буй-те?\nHuman Rights Watch саготта ю адамийн бакъонаш ларъярехь дуьненчохь хIоьттинчу хьолана\nМигрантиййн хаттар лазаме ду Евробертана\nЗуламаш дина мигранташ махкахбохур бу Германехь


Познер Владимир Тбилисера дIавахна шена дуьхьал иккхина протест бахьанехь\nОьрсийчуьра журналист, телевиденин программа лелорхо Познер Владимир дIавахна Тбилисера, ша воьссинчу хьешан цIенна гонаха протестан акцеш хIиттинчул тIаьхьа. Оцу хьокъехь хаийтина Гуьржийчуьрчу телевиденин "Хьалхарчу канало".\nПознер Гуьржийчу варна дуьхьал протест йолаелира Тбилиси юккъехь кхаарин сарахь шашаха.\nИ саннарг нисделира тхан Гавриловца а. Юха а и кеп хаьржина цара\n"Интерфаксо", меттигерчу хаамийн гIирсашна тIе а тевжаш, довзуьйту полицин белхахошний, протестхошний юкъаиккхина дов. Гулбеллачийн аьтто баьлла Познер чохь волчу хьешан цIа чу йоьду серло дIаяккха. Хьешан цIа чу протестхой ца кхачийта гIерташ, го лаьцна лаьттина полици, боху агенталло.\nГуламхой маьхьарий хьоькхуш, шакарш етташ лаьттина, цара дийцарехь, баьхкинчарна "дискомфорт" хIоттош, шаьш сахиллалц лаьттар ду бохуш.\nГуьржийн оппозицин векалша махкара араваккха бохура Познер. "Со политика йийца ца веана, сайн вина де даздан веана", - аьлла ша журналиста аэропортехь. "Эхо Кавказа" сайтан хаамца, Москвара веана Познер, шеца 40 гергга накъост а волуш.\nАбхазина а, Къилба ХIирийчоьнна а, Донбассна а коронавирусна дуьхьаьллатта гIодан деза Оьрсийчоьно, боху Пачхьалкхан Думин депутаташа\n"Иштачу ситуацехь лартIехь йолчу цхьана а пачхьалкхо вуьтур вац шайн дозанашна чу шена луьйш верг, Абхази Гуьржийчоь цкъа а хир яц аьлла волу Оьрсийчоьнан системера стаг ву иза. И саннарг нисделира тхан Гавриловца а. Юха а и кеп хаьржина цара", - аьлла, "Эхо Кавказа" сайто бахарехь, оппозицин "Хан кхьачна" боламан лидера Хоштария Эленас.\nГуьржийн сатийсам" язъеш хьийза оккупаци йина лела Оьрсийчоьнан режим\n2019-чу шеран аьхка, Тбилисе Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутат Гаврилов веъча, ша диннарг юха а дина Iедалерчу "Гуьржийн сатийсам" партино, леткъа оппозици. Гуьржийн парламентан спикеран гIанта Гаврилов хиича, йолаелира хIетахь протест, иза леринчу ницкъаша дIасалохкучу а долуш.\nТбилиси: Европера маьрша дахар чудар тоьлу гуьржашна\n"Гуьржийн сатийсам" язъеш хьийза оккупаци йина лела Оьрсийчоьнан режим", - аьлла журналисташка протестхойх волчу Тбилисерчу жигархочо Рухадзе Нодара.\n2008-чу шарахь Гуьржийчохь 5-дийнан тIом хиллачул тIаьхьа Оьрсийчоьно тIеийцира Абхази а, Къилба ХIирийчоь а йозуш йоцу пачхьалкхаш кхайкхош долу документ. Дуьненаюкъарчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацерчу пачхьалкхаша Гуьржийчоьнна оккупаци йинарг лору Оьрсийчоь.


Дуьненаюкъарчу бакъонашларъяран Amnesty International организацино кхайкхамбина Оьрсийчоьнан федералан Iедалхошка, "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" хиллачу юристан Янгулбаев Абубакаран нана Мусаева Зарема Нижний Новгородера лачкъийна йигарна катоххий юкъагIорта аьлла. Бакъоларъярхошна хетарехь, нана лачкъор - жигархочунна тIеIаткъам бар ду.\n"Оьрсийчоьнан федералан Iедалхоша хIинца а жоп доцуш дуьтур ду-те Нохчийчохь лелориг, шайн критикаш совцорхьама, уьш зуламашца кхерош, церан гергарнаш лечкъош хьийзар шайна ца гуш санна?" , - аьлла ду Amnesty International организацин сайтехь диллинчу дIахьедарехь яздина.\n52 шо долу Мусаева Зарема диабет йолуш ю, кхин а цхьа могIа лазаршца а, иштта коронавирусан ун долуш ю, нохчийн ницкъхоша шен хIусамера лаьцна йигина иза яхначу буса. Юьхьнаца цуьнан хIусамда а Янгулбаев Сайди а Нохчийчу дIавига ойла хиллера церан, амма иза федералан кхелахочун болх бина хиларна (2015-2017- чу шерашкахь Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхелехь болх бина ву иза), муьлхха а талламан барамаш Инарлин прокуроран а, Лакхарчу суьдхойн квалификацин коллегин санкцешца бен лело бакъо цахиларна витина. Цундела Соьлжа-ГIала цхьа Мусаева бен йигина яц.\nКурхаллаш лелорца доьзначу гIуллакхна тIехула теш санна, хеттарш дан юьгуш ю аьлла иза формалехь, талламан урхаллин талламхочо Хусаиновс куьйгъяздинчу кехатца. ГIуллакх айдина хилла 2019-чу шарахь, ткъа 2017-чу шарахь дуьйна Мусаева Зарема а, цуьнан цIийнда а Нохчийчохь дехаш дац, йоллу цуьнца хилла контакташ дIа а хедийнера, дийцина Кавказ.Реалиига Янгулбаев Абубакара.\nЦо бахарехь, карарчу хенахь хууш дац Мусаева Зарема йолу меттиг. Цунна хетарехь, цуьнан нана юьгуш боьлху полисхой хIинца а новкъахь хила тарло — Нижний Новгородна а Соьлжа-ГIалина а юкъахь 1 800 километар некъ бу, де-буьйса дала тарло неккъаца.\nБутт гергга хьалха Нохчийчохь леца болийра, Нохчийчоьнан куьйгалхочун режимна критика еш болчу жигархойн а, блогерийн а цхьа могIа гергарнаш. Шаьш блогерш даймахкал арахьа бехаш бу, цундела ницкъхоша сацамбира Нохчийчохь бехачу церан гергарчаьргахула Iаткъам бан. БIе гергга стаг лаьцна бохуш, яздора хаамашкахь дукхахберш дIахийцира, царлахь бара бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран ненехула а, дехула а гергарнаш а. Кадыровс дIахьедира, уьш лечкъийна хила тарло, цара [блогерша] сийсазбинчара.\nНохчийчоьнан Iедалхошна хетарехь, Абубакар а, цуьнан ваша Янгулбаев ИбрехIим а хила тарло оппозицин IАДАТ боламан модераторш. Кадыровца хиллачу цхьанакхетарехь видео тIехь боху иштта Нохчийчу юхаеанчу, цхьана хенахь Ичкеригахьа лаьттина, дуккха а шерашкахь Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а Iедалшна шога критика еш хилла Мицаева Рубатис.\nЛечкъийна нах ГIуран-беттан 21 -25-чу деношкахь, буьйсанашкахь ерриг а Нохчийчухула. Доьзалца шен зIе хаьдда хилар журналисташна хаийтинчех хьалхарниг вара Турцехь веха блогер Халитов Хьасан – шен да а, ваша а вен кхерам бу, бохура цо. Гергарнаш шен а, шен зудчуьн а бовдийна, хаам бира оппозицехь волчу блогера Абдурахманов Тумсос а. Иза ша а ву 2020 шеран Чиллан-баттахь Швецерчу Евле гIалахь Оьрсийчоьнн бахархоша Мамаев Руслана а, Шапиева Эльвирас а динчу тIелатарехь валанза ваьлла. Йинчу кхело 10 а, 8 а шераш кхайкхийра зуламхошна. Европерчу леринчу ницкъаша Iорадаьккхина тIелатарна тIехьа лаьтташ Оьрсийчуьра Iедал хилар.\nШен куьйгалхочун Садулаев Мансуран гергарнаш лачкъорах лаьцна хаам баржийра адмийн бакъонаш тергалъечу "Вайфонд" цхьанакхетаралло. Оццу дийнахь вайра Германехь вехачу Human Rights Center Ichkeria ("Ичкерин адамийн бакъонийн центр") директоран Арцуев Асланан виъ гергара стаг. Даймахкахь бисинчу шен гергарчарна гIело еш хиларх лаьцна орца кхайкхийра Германерчу блогера Мализаев Микаила а, бакъонашларъярхочо Янгулбаев Абубакара а.


Белхороевс куьйгалла динчу хьукматашкахь талламаш беш бу\nТовбеца-бутт 12, 2020\nДепутат Белхороев Якъуб лаьцначул тIаьхьа ницкъаллийн структурийн белхахоша талламаш дIабаьхьна ГIалгIайчуьрчу Магас гIалин администрацехь. Маршо Радионо хааме даьккхира шоьтан дийнахь, баккхийчу барамашкахь ахчанаш лечкъийна аьлла, шеконаш кхеоллаелла, хьалхо социалан "страхованин" Фондан урхалхо а, Магасан мэр а лаьттина, Халкъан гуламан депутат Белхороев Якъуб лацарх а, цуьнан цIийнах хьовсарх . Зуламан кодексан 160-чу артиклехь кховдийначу бехкаца, Белхороевна ялх шаре гергга хан йогIу набахтехь яккха.\nАдминистрацин гIишлох хьоьвсина шоьтан суьйранна. Полицин декъерчу хьостано "Интерфакс" агенталле дийцарехь, Магасан мэрин йоллу территори хиллера го лаьцна, "Уралашца" чувоьдийла а къевлина. Мэрехь дIахьош талламаш бу, документаш а гулдеш. Администрацин белхахой а балха тIекхайкхина хиллера.\nЦул совнах Белхороевс болх бина хиллачу социалан "страхованин" Фондах а цхьана хьийсина полисхой. Агенталлао яздарца, Белхороев Якъубаца цхьана дIалаьцна цуьнан машенлелорхо Тачиев Белан а. Цунна бехк биллина, бюджетан ахча дойъуш декъехь хиларна. Ший а лаьцна вуьтуш ву\nКарладоккху, талламо бехкево Белхороев, республикан социалан "страхованин" Фондан куьйгаллехь волчу заманчохь ахча дайъарна. Фондан бюджетера 19 миллион сом къайладаьккхина цо, талламчийн версица.\nБатIалхьажойн динан цхьанатохараллан цхьахволу лидер ву Белхороев. Республикехь лоручу шейхан Белхороев БатIал-Хьаьжин кIентан кIант ву иза.\nБатIалхьажошца дузу Москвахь экстремизмана дуьхьало латточу Центран куьйгалхо Эльджаркиев ИбрахIим а, цуьнан а ваша. Хьалхо оццу гIуллакхана бехкевина лецира Белхорев Якъубан вешин кIант.


ГлавнаяХоамашПарламента спикера Йовлой Заьлмаха Паччахьалкхен Дума депутатаца Г1азгиренаькъан Юша1аца къамий метташ 1омадара болх ло1амерча хьал т1а хила беза яхар теркал а деш республика школашка\nТахан Парламента спикера Йовлой Заьлмаха Паччахьалкхен Дума депутатаца Г1азгиренаькъан Юша1аца къамий метташ 1омадара болх ло1амерча хьал т1а хила беза яхар теркал а деш республика школашка г1алг1ай метта кхоане йийцай. Парламента Председатела кабинете хиннача цу в1ашаг1кхетаре дакъалаьцар Шолжа района депутатий Совета Председатела 1умара наькъан Аслана а.\nГосдуме къамий меттах йола законопроект ювцаш латталга ховш да. Цу т1а яхачох наьна метташ 1омадар дешархой а цар даьй-ноаной а болча безамца каьхата т1а язъяьча заявлене к1ийлен т1а хила деза. Законопроекта дувцар эрсий мотт хьехара а 1омабира а новкъарле еш доаца республикий паччахьалкхен метташ хьехара а 1омадара а ло1амера хьал да.\nГ1алг1ай мехка, Россе кхыча субъекташка мо, из х1ама наха к1еззига 1аткъаш нийсданнад. Специалисташта хетачох, республика школашка г1алг1ай метта хьал ишта а дика дац. Спикера Йовлой Заьлмахана яхачох г1алг1ай мотт дег1аараха а из хьехара болх лакхабира а долча хаттарашта республика Парламента йоккха терко-м ю, шоашта укх юкъе дола цхьацца кхоачамбоацараш къувлалга депутаташ хьеха а даьд, цхьацца эксперташ а хьехархой а юкъеболаш д1акхехьача цхьацца в1ашаг1кхетарашка. «Республика школашка г1алг1ай мотт хьехара аьнна хьожаяь ха к1езигъяла яг1ац. Керттера дар, ювцаш йола поправкаш федеральни закона юкъе яхачул т1ехьа, эрсий бар мо Г1алг1ай Республике паччахьалкхен мотт болча г1алг1ай метта хьал воча оаг1ора хувца ца далар да», - аьлар Йовлой Заьлмаха.\nПаччахьалкхен а мехка а декхар дар, вай берашта шоай мотт ховргбола а из 1омабергбола а хьал лоаттадир да, аьлар цо т1ехьара т1а.\nГ1алг1айчен Парламента Председатела Йовлой Заьлмаха а Госдума депутата Г1азгиренаькъан Юша1а а даьш-ноанош шоай бераш г1алг1ай мотт 1омабира хьаькъе деш-дуташ дар, шоаш дер фуд ховш а шоай декхараш малаг1аш да ховш а де деза яха уйла ца1 хилар. «Ло1амца» яхар «сай мотт са 1омабе безам ба е бац» яхача к1ийлен т1а даха г1ерта дезац. Янданаькъан Джамалдий, Озанакъаьн Салмана, Пхьилекъонгий Махьмад-Са1ида, г1алг1ай литература кхыча классикий кхоллама мотт баха безаш а ба, къаман культура, цун ший юхь-сибат, цун овлаш наьна меттаца хилар берашта ха дезаш а да, йоах парламентареш.