Собарениг ницкъболчул тоьлла\n13 октября в 15:10 (2009 г.)\nНохчийн барта кхолларалллехь собарх лаьцначу кицанаша, хьехамаша къаьсттина меттиг дIалоцу. Цкъа делахь уьш массарел дукха ду, шозлагIа делахь хIора дийнахь, бохург санна, нехан меттан буьххьехь ду. Жимачохь дуьйна «собарде, сих ма ло, сатоха», бохуш кхиадо нохчаша бер. Вайнехан амал толлучу Iилманхоша билгалйоккху нохчийн сихалла. Брокгаузан лугIат тIехь нохчийн амалан коьрта сиз лору и. Сихалла ю адмехь товш я собар ду? Оцу хаттарна жоп дала хьовсур ду вай. Буьйсанна юккъехь урамновкъа гIовгIанаш евлла. Маьхьарий, шакарш етташ цхьа нах, бала керчаш, тосаделла, катоьхна, шен шалго топ схьа а эцна, чу патарма билла кхиалуш ца кхиалуш, араиккхина хьенех. КетIахь ерш хIун гIовгIанаш ю ца хьожуш, «гIап», аьлла топ кхоьссина:\n–ХIун ду кхузахь хилларг?- аьлла хаьттина кхо. Бодашкахь гIара-тата яйна.\n-Кхузахь хилларг-м хIумма а дацара. ХIинца ахьа топ тоьхна вий-кх-, аьлла жоп дела кхунна, ловзуш долчу бераша. Иштттачу хьолехь кхолладелла ду нохчийн коьрта кица «Сихалло са доккху собаро лам боккху» аьлла долу. Сихалла къобалъеш дуккха нах карор бу нохчашна юкъахь тахна а.\nСиха, маса, каде боху дешнаш кIезиг хетий, цара шайн къамелехь даладо лапъаьлла, гIартъаьлла, хIайтъаьлла, партъаьлла, чкъархъаьлла, тIахъаьлла боху дешнаш. Ойла йича и массо гIарт, парт, хIайт, чкъарх, тIах боху дешнаш цхьа хIума кагъеш, йохош, отуш санна дека. Оццул сиха дечу хIуманан я хьесап дан, я ойла ян кхуьур вац. Ша дош сиха бохург ду син ха бохучу шина дашах лаьтташ. Хьалха заманахь ломахь кхерам массо агIор лаьттачу хенахь дегIан са лардеш волу хехо санна оьшуш хилла сихалла. Каде боху дош а ду ма хуьллу сиха ка тоха бохучух схьадаьлла. Маса бохург а маьлхан серло санна сиха бохучу маьIнех схьадаьлла ду.\nОцу масаллаша тоьшалладо сихалла нохчаша дикчу амалан эталон санна лоруш хилар.\n-Муха ву нуц, дукха партала-м вац хIара?- олий хотту зударша, невцан дикалла къастош.\n-Дера ву дукха паргIат, собаре стаг,- аьлла жоп делча, и ледара ву бохург ду.\n-Дера ву чкъархаьлла, катухур долуш, шена йогIург йоккхур йолуш-, аьлча, иза вехар волуш, дика стаг хета вайна.\nОцу хьесапашца къастабо несан мах а. Нагахь йоI собаре, дечун ойлаеш, хьесапдиний бен гIулч йоккхур йоцуш елахь, и шен цIахь юьту захалоша. Царна оьшуш ерг чкъархаьлла,тIоьхула хьаргIа, лаьттахула сай болуьйтур боцуш ерг ю.\n-Оццул сиха хIунда ду шу?- аьлла, оьрсийчо шега хаьттича, нохчийчо цIийеллачу пилтанна тIе кIен буьртиг кхоьссина,боху. Буьртиг буса а белла,\n«ш-ш-ш» аьлла баьгна.\n- Аш бепиг дуу, шу и кIа санна паргIат амал йолуш ду,- аьлла цо.\n-ХIинца хьажалахь тхоьга. Оха сискал юу, цундела тхан собар дац,- аьлла хьажкIан буьртиг кхоьссина цо пилти тIе. Буьртиг буса а белла, кхоссабелла, кхоссабелла, «тIох» аьлла экккха а иккхина, «тIап» аьлла, байна.\n«Сиха дахана хи хIордах ца кхетта» бохучу кицанах, цхьаберш нийса ца кхета. Охьадоьдуш долу хи, хIордах ца кхетта, стенга гIур дара, аьлла, хета царна. ХIордах-м кхета хи, амма бухарчу хих дIа ца уьйш кхин дIадаха гIерта боху маьIна ду цуьнан. Цхьаболчу нохчашна шаьш цхьаннех тера хила ца лаьа. Терахилар, тарвалар бохурш гергара дешнаш ду. Амма нахах дIа а тарбелла хIокху дуьнентIехь машарца ца баьхча ца бовлу нохчий. Кхидолчу къаьмнийн хIордачухула нохчийн ахк мел сиха дIагIертарх, хи хих дIа ца ийча ца долу.\nСуна схьахетарехь сихалла хестош кица нохчийн дан дац.\n«Сегли лоьцуш оьшу сихалла» олу оьрсаша. «Меллаша сихло» олуш латинийн а ду кица. Амма оцу шиннен маьIна, ойла яй бен хIума ма де бохург ду. Сихвелла зулам дан хала дац. Амма топ кхоьссинчул тIаьхьа, Iаьнна цIий дIадерзо ду хала. ХIокху тIаьххьарчу шерашкахь, нохчийн халкъ хотIе дожийнчех, цхьа сакхт ду сихалла.\nХьаьттахь цIарахлевзича цIе йолу, цIарах даима зулам долу.\nЦхьаболу нах сиха бу олучу дашна, дечу гIуллакхна. Тахана юьрта юккъе дIахIоьттина, дIо майданахь гарнаташ йоькъуш ю ма боху, аьлча, цига дIабовда, кийчча бу сиханиш, йоькъуш йолу гарнаташ юуш ерш ю, я лелхаш ерш ю ца хоьттуш. Даим дов лаьтташ хилла цхьана доьзаллехь.\nДийнахь сарралц лулахой а белош, вовшашка баганаш лееш хилла зудчой-майрчой. И къематде кIорда а дина, моллийна тIе яхана зуда, тхан чохь бартбеш жайна даккхахьара аьлла. Моллас дехха яздина, леррина вовшахтоьхна цхьа кехат цуьрг дела кхуьнга.\n-Дов дIадолалушшехь хIара жайна бага а диллий, цергаш юкъа къовла.\nДагахь нийса бIаьнна тIе ахь дагардале дов дIадоьрзур ду хьуна-, аьлла хьехам бина моллас.\nЦул тIаьхьа, майра лен ма велли, зудчо жайна цергаш юккъе дуллий ,бага дIакъовлуш хилла, лен кIордадой, майра соцуш хилла.Оцу дийнахь дуьйна бела меттиг йоцуш бисина, кхарда Iемина лулахой.\nХьалха нохчийн цхьа тамашийна гIиллакх хилла,. Цхьамма хьалха а ваьлла, -хIан1 же, сихлол, новкъа довлу вай-, аьлчи массо тIаьхьахIотта везаш хилла.\n-Вай стенга доьлху?- аьлла, хатта мегаш ца хилла. И тайпа хьекъалдерг ваьлчи, хьо цIахь Iе, олий юхаверзош хилла. Нохчий цабезачара хIилланца говза пайдаоьцу вайнехан сихаллех. Къаьсттина ямартчу наха.\nХийрачу гIалахь, масала, нохчий, казаххий милцочо саца а вина, паспорташ схьагайтал, аьлча, казахо паспорт дIалур ду, нохчий, хIунда гойтуш ду хьуна паспорт, соьгара хIун даьлла-, бохуш дуьхьалвоьрзур ву.\n-Шена тIаьххье милице дIадуьлол -, аьлча, казах тIаьхьахIуттур ву, нохчийчо вогIур вац эр ду.\n-ТIаьхьахIотта ца бах хьоьга,- аьлла, шен пхьош лаьцча, нохчийчо милцочун кач лаьцна, погон схьайоккхур ю. Казах дIавогIуьйтур ву, нохчий чувуллур ву.\nИ пайда бу сихаллех болуш берг. Дала собар лойла вайна.\nийманехь кхетош-кхиоран Центр


ГIиргIийчохь - Базан дитт хlоттийна Бишкекан коьртачу майданахь, 11Гlуc2012\nДахана шира шераш дита бохуш, беш кхайкхамаш а болуш, Советан заманахь санна шаьш кхин дIа а Керла шо даздарш дIахьур ду боху Азерчу Iедалша. Кхин дIа хIиттор долуш ду кечдина базан дитташ, хир ву даздаршкахь дакъа лоцуш ГIуран Дада а.\nТаджикистанан коьртачу Душанбе гIалин мэро хIинццалц санна цхьаъ ца хIоттош, кечдина шиъ базан дитт хIоттадайтина. Хьалхалерчу шерашкахь хиллачул дуккха а а хаза хир ду хIара тIедогIу шо даздар, аьлла.\n«Календарна тIехь цIен билгалдаьккхина ду Керла шо, цундела хакъ долччу кепара вай иза даз а дийр ду», элира Душанбен мэра Убайдуллоев МахьмадсаьIида хьастагIа.\nКонцерташ, стигала бес-бесара цIераш кхийссар, юучу хIуман фестивалаш хир ю Душанберчу даздаршкахь. Советан заманахь юкъадаьккхина ГIур Дада а, Лайаьзни а хIуьттур ду неIаршкахь, берашна цIазамаш кхийдош.\nГIалин мэран офисо бахарехь, Керла шо даздар цхьана а динца доза оьшуш дац. Цул сов, католикаша билгалдоккхучу, Iиса Пайхамар винчу денца доьзна а дац иза.\nИ дIахьедар, хьалхуо, Ислам Юхакхолладаран партино арахоьцучу газето Душанбен Iедалшка керлачу шарана лерина базан дитт ма хIоттаде аьлла, кхайкхам бинчул тIаьхьа дина дара.\n«Душанбен бахархойн кхо процент бен бац оьрсий, дукхах берш бусулба нах бу» бохуш яздинера «Наджот» газетин коьрта редакторо Кхурбон МухIибуллос. «Цул сов Керла шо даздеш базан дитташ хIиттор цхьа а пайда болуш дац таджикийн кегийрахошна», аьлла.\nДаздаршна дайа кечдина ахчанаш цул а, Таджикистанехь бехачу керста баккхий нахана гIоьнна дIасадекъарца йоьзна ойла а кховдийнера цо.\nИштта, луларчу ГIиргIийчохь а, депутато Турсунбай Бакир Уулус а кхайкхам бинера мехкан кегийрахошка, тIедогIу Керла шо даз ма де, аьлла.\nБишкекерчу студенташца шен хиллачу цхьанакхетарехь, хьалха омбудсмен хиллачу Бакир Уулус аьллера, исламан гIиллакахашца догIуш дац керла шо даздар.\nИсламца доьзна доцу деза денош дIадаха деза, дукха хьолахь бусулба нах бехачу ГiиргIизойчохь, аьллера цо. Зударийн де а, Къинхьегамхочуьн де а дара иза.\nБакир Уулу: Бусулба наха даздеш дац уьш. Ур атталла оьсрийн а, керстанийн а Библи тIехь а хьехош дац керла шо даздар. Адамаша юкъадаьккхина ду иза, динца цхьа а хIума долуш дац. Цхьаболчу бусулба наха цуьнан маьIна ца хууш, даздо и де. Керла шо вай деза де дац, иза даздар нийса а дац.\nМаршо радио: Депутатан къамелан мах хадош, гIиргIизойн Дешаран министраллин зорбан секретара Жукеева Кереза элира, университетан студенташца цхьанакхетарш «дин даржоран» гIуллакхашна хьовсон оьшуш дац.\nУулус тIетаьIIина кхайкхамаш бечу юкъанна, базан дитташ дIахIттийна Бишкекехь а, Ошехь а. Керла шо тIекхачар даздийр ду, стигала кхуьйсучу бес-бесарчу цIерашца. Официала Iедалша дIахьедар дина, президентан гIаланашкахь гуттар санна Керла шо тIекхачале самукъне гуламаш дIахьур бу тоьлла студенташ а, кхин болу хьеший а кхайкхина, аьлла.\n(Маршо радион корреспондента Наджибулла Фарангиза яздина. Гочдина Умарова Аминас)\nАзехь Керла шо даздар


"Панкисобас" юха а вовшатоьхна Гуьржийчохь къаьмнаш\nГезгмашин-бутт 30, 2017\nГуьржийчуьрчу Ахметан кIоштарчу Дуисехь шоьтадийнахь «Панкисоба» олучу даздаршкахь вовшахкхетта гуьржий, кистой, нохчий. Коьрта Iалашо ю оцу бараман - къаьмнийн културан башахаллаш йовзуьйтуш, доттагIалла чIагIдар.\nМаршо Радион корреспондента дийцарехь, лерина кху дийнахь Дуисехь схьайиллина керла, нохчийн Iилманча-историкан Авторханов Абдурахьманан цIарх библиотека а. Иза хIинцале а дIаюьзна оцу бараме кхайкхина бахначу Нохчийчуьрчу Iилманан академин декъашхоша а, историкаша а, юкъаралхоша а.\nДийно сарралц майданахь дIахьур бу културан, спортан барамаш: говраш хакхкар, къийсадаларш, концерташ, суьртийн гайтамаш. Нохчийчуьра йоккха тоба а яхна цигахь дакъалаца.\nГуьржийчоьнан Малхбалерчу агIорхьа Нохчийчоьнца доза тоьхна ю ПIаьнказа. Цигарчу бахархоша и де билгладоккху 80-чу шерашкара схьа дуьйна. 90-чу шерашкахь ПIаьнказа герзаца тобанаш а, мухIажирш а леста боьлча, юкъахдаьхнера бахархоша "Панкисоба" олу даздарш.\n2010-гIа шарахь дуьйна юха буьйлабелла бахархой цу дийнахь даздарш хIитто.


Зударийн лаамаш эшийча цIинлур дуй дуьне?\nМарсхьокху-баттахь «Бакъонан инициатива» фондо зорбанехь зударий сунтбеш Дагестанехь практика хилар дуьйцуш, Iораьяьккхина рапорт бахьанехь дуккхаъчу гонашкахь дижа ца дуьтуш кеп-кепара дийцарш, хетарш ду тахана а.\nСанитаран хьелаш ца лардеш, адамийн бакъонаш а хьоьшуш кхуьучу зудаберашна тIехь къизалла лелоро Iадийна дуьненан бакъоларъярхой.\nЧевнна тIе туьха тосуш санна хетало, Къилбседа-Кавказерчу бусулбачийн координацин юкъараллан куьйгалхочо Бердиев ИсмаьIала «Интерфакс» агенталле оцу ламастах шена хетарг алар.\nИштта боху Бердиевс: «ЛаьттатIехь шайн догIмийн лаамашна тIаьхьа а бевлла, кеп-кепара маьттазалла ца лелаяйтархьама массо а зуда яра сунтъян езаш.\nБераш дуьненчу даха а, уьш кхио а кхоьллина ю зуда, ткъа сунтъяро ца йо новкъарло шен декхарш цунна кхочушдарехь.\nЦа хуьлу зудчун могашаллина цхьана а кепара зен. Амма зуда Iехош болу лаамаш цаьргахь кIезиг хилча, кху дуьненчохь маьттазалла хир яцара», боху Бердиев ИсмаьIала.\nТкъа зударийн агIончаша, шайн рапортехь, и тайпа операцеш наггахь бен ца йо боху медицинан хьелашкахь, санитаран нормано ма хьоьхху. Дуккха а масалш ду боху цара, йина операци ца йоьрзуш, чевнаша сагатдеш, зударша бала хьегна.\nIеламчас харц ца до Дагестанехь цхьайолчу ламанан кIотаршкахь зударий сунтбеш ламаст тахана а схьадохьуш хилар.\nОцу юкъанна, Къуран дика девзачу Бердиев ИсмаьIала даредо, Исламо зударий сунтбар тIедиллина фарз дац, амма дуьххьал дIа дагестанхойн ламаст ду и бохуш.\nБакъонашларъярхоша бинчу талламашца, зударий сунтбар эвсара ду къаьсттина лаьмнийн Цумадинан, Ботлихан, Цунтинан, Бежтинан а кIошташкахь.\nЦара баилгалдаккхарехь, оцу операцех чекхдоху дай-наноша шайн зудабераш 3 шо дуьзначул тIаьхьа. Наггахь нисло I2 шо кхаьчначул тIаьхьа йоI сунтъяр.\nКху деношкахь цхьа могIа дуьненаюкъарчу бакъоларъярхоша зорбанехь яздо, оцу къизачу ламасто зударийн ян а йоцу бакъонаш хьоьшуш хилар. Иза дискриминаци а, адамна тIехь ницкъбар а лору цара.\nКъилбаседа кавказерчу бусулбачийн координацин куьйгалхочо Бердиев ИсмаьIала, рогIерчу къамелехь керсто хьалхо ша аьллачу дешнашна. «Сох нийса ца кхетта, я кхета ца лиина. Хьалха айса аьллачунна тIехь ву со, амма ас ца кхайкхийна Оьрсийчоьнан массо а зуда сунтъян», боху цо.\nНохчийчьурчу бахархойн дог-ойла йовза лиира Маршо Радиона. Бердиев ИсмаьIала хьоьхург кхочушден ламаст карладаьккхича буй-те хила пайда, аьлла хаьттира оха Ноьвр-кIоштарчу вахархочуьнга Израилов Абуга.\nИштта бу цуьнан хьажам.\nИзраилов: «Суна лартIахь ца хета и хIума я суна бевзачарна а. Оцу Бердиевс дина дIахьедар дешна ас интернетехь. Масала, тахана со зуда яло везаш ву, цхьана йоIана чIогIа тIаьхьаваьлла со, иза езаелла, сан амалца йогIуш а ю иза, церан нахана а реза а ву со, сан нахана церан нах а.\nАмма оцу йоьIан цхьана а кепара соьца марзо яц. Шена хьо ца оьшу боху цо, хьо ца хилча а со суо а яхалур ю. Суна сайн тIаьхье хийлийта а лаьа, ткъа оцу йоьIан соьца цхьа а кепара шовкъ яц. И муха хуьлу тIаккха?


Пионтковскийх "экстремист" ван бохку\nДечкен-бутт 28, 2016\nОьрсийчоьнан парламентерчу депутаташа Яровая Иринас а, Саралиев Шамсаила а, шайца цхьаьна кхин а ткъа депутатан аз вовшах а тоьхна, бехктакхаман дов айдар доьхуш кехат хьажийна инарла прокуратуре публицистна Пионтковский Андрейна дуьхьал.\nДечкен-беттан 23-чу дийнахь «Эхо Москвы» радион сайтехь зорбане яьккхинера публицист Пионтковский Андрейн рогIера артикл.\nБилгалдаккха деза, тIаьххьарчу шерашкахь нохчийн къам, махкахь лаьтта хьал зуьйш схьавогIу журналист-публицист, оппозиционер Пионтковский Андрей.\nПионтковскийн матераил зорбане елира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, системехь йоцчу оппозицера нах «халкъан мостагIий» бу, аьлла дIахьедар динчул тIаьхьа.\nНохчийчоь маьрша йита еза, пачхьалкхан хила езза бакъонаш а елла, боху оьрсийн журналисто шен белхатIехь.\nОьрсийчоьнан Думин депутата Саралиев Шамсаила доьху Талламан комитете, Инарла прокуратуране а Пионтковскийн дIахьедарийн бух таллар.\n««Эхо Москвы» радионо Оьрсийчоьнан низамашца бIостане, Нохчийчоь сийсазъеш, цуьнан авторитет йохорхьама дуьненна а хазош шайн эфирехь до экстремизмалле къамелаш.\nНохчийчоь Оьрсийчоьнан дакъа ду. 2003-чу шарахь, Кадыров Ахьмадан лаамца дIаяьхьначу референдумехь, нохчийн къомо бина шен кхетаме, цкъа а хуьйцур боцу харжам, Iер-дахар, кхиар Оьрсийчоьнца доьзна хила лаарца.\nОцу харжамо яьккхина Нохчийчоь тIамера маьршачу дахаран новкъа. «Эхо Москвы» радио, цхьана леринчу Iалашонца гIерта мехкан бахархойн дог-ойла хийца, тайп-тайпанчу къаьмнийн юкъаметтигаш эгIон».\nИшта бу Талламан комитете а, Инарла прокуратуране а парламентан декъашхоша дахьийтинчу кехатан чулацам.\n«Хаамаш» (Известия) газетаца депутата Саралиев Шамсаила дина шога къамел: «Эхо Москвы» радиох эххар а, «Эхо сепаратизма» хилла. Нагахь санна Пионтковскийна а, цуьнга терра болучарна а, пачхьалкхан цхьа дакъа товш дацахь, шайна Оьрсийчуьра дIабаха меттиг лаха еза цара. Шайна даймохк лаха беза дозанал арахьа, шаьш оцу пачхьалкхийн аьттона белхаш беш хиларе терра".\nПарламентан спикерна Даудов Мохьмадна а ца тайна оппозиционеран кхайкхамаш. Къаьсттина Пионтковсийн дешнаш: «Дукха хан ю оха нохчий Оьрсийчоьнан бахархой ца лору, я церан гIаланаш, ярташ а оьрсийн а ца хета» боху дакъа.\nКхеташ дац, яздо спикера, публикацин авторо «оха ца лору» бохучу маьIнан ойла йича, мила вуьйцу цо шеца цхьаьна? Оьрсийчоьнан къам я дозанал арахьара шена тIехь урхалла деш берш?\nИшта Думин кхерамзаллин комитетан хьаькамо Яровая Иринас дехар дина инарла прокуроре Чайка Юрийга, журналистан Пионтковский Андрейн Нохчийчоь Орсийчоьнан долара якхха еза, бохуш бина кхайкхамаш, экстремизмалле лоруш белахь, цуьнга бехктакхаме гIуллакх кховдадай, низамашца доггIу таIзар дахьара, аьлла.\nДикка хан а ю Оьрсийчоьнан оппозиционеро Пионтковский Андрейс Нохчийчуьрчу хьолах ийза ца луш зорбане публикацеш йоху. Цул совнаха, Кремло лелочу харцонашна а ца лаьтта иза юьстах.\nХьалхо цо язъйина артикл «Проект «Кадыров» а, гарехь мехкан куьйгалхочун бIаьрг тIе ца хIуттуш йисинчу тера ду, хIунда аьлча, Соьлж-ГIалахь карарчу баттахь хиллачу митингехь бахархойн карарчу транспоранташна тIехь охьабагарбечу оппозиционерашлахь яцара Пионтковскийн цIе.\nПионтковский Андрейс дийцира Маршо Радионе, Нохчийчоь Оьрсийчоьнах дIакъастаро шина а агIонна дика дохьур ду, цхьаъ делахь, Оьрсийчоь мукъаера ю ша эрна ечу харжех а, цхьа а хьакъ доцуш Нохчийчоьнан куьйгалхошна мохк лолле латттош гIодарна, ясакх яларх а.\nШолгIа делахь, цкъа а оьрсех боьра боцу нохчий а бевр бу мукъа, Оьрсийчоьнан оллаллех.\nИшта яра Пионтковскийс масех зорбанехь кху тIаььхьарчу баттахь дIакхводийна ойла.\nПионтковский: «Соьга кхийдош бехктакхаме гIуллакх ду тахана, пачхьалкхан лаьттан цхьаалла йохорна, набахтехь даккха 5 шо хан йогIу бохуш, кхерамаш туьйсуш. Ас зорбане йоху публикацеш бахьанехь ду и. ТIаьххьарчу 2000-чу шарахь нохчийн, оьрсийн юкъаметтигаш йоьхна, телхина. Цуьнах лаьцна дика яздина Толстойс "Хьаьжа-Мурд" шен кинжкитIехь.\nЦхьана пачхьалкхехь даха вай хьакъ дац, дIасакъаста деза вай. Нохчийчоь маьрша йита еза, цуьнгахь юьтуш пачхьалкхан хила еза бакъонаш, Оьрсийчоьнца юкъаметтигаш а латтош.\nТахана шалхаллашца йолчу, «Кадыров» харцонан проектал а гIоле хир ду Нохчийчоь дIакъастаяр. 10 шарахь ма-дарра долу сурт къайла а даьхьна лийли, гарехь цуьнан зама чекхъяла герга яхана. Сайн материалехь ас даладо политологан Фурманан дешнаш, цо 15 шо хьалха яздина долу: "Нохчийчоь Оьрсийчоьнца йозуш хилар дуста тарло, шен дегIаца сахьто юлу бомба йоллучу адамах, и бомба цхьана муьрехь оьккхур а йолуш». Хьоло оцу тIе вай кхачош а ду».\nПионтковскийна хетарг мухха а делахь а, карахь мукъболучара шайна цуьнан къамелаш цатарал а сов, хаийтина, шаьш иза нацкъар воккхуш, набахте дIахьажон гIоьртар дуйла.\nГуш ма-хиллара, Пионтковскийна кхаьчна хIинца ша Оьрсийчоьнан дуьхьа лелаш а ву, шен къамелашца жолам а дац баха рагI. Мила тоьлур ву боху хаттар хIоттийча-м ду, Пионтковскийна Дала диканиг хьоьгIийла бохучохь.\nМел хилла Пионтковскел хьалха, и санна а луьйш, Iедало набаштешкахь дIалакъийнарш ойла йича-м муххале а.\nПионтковский: «Соьга кхийдош бехктакхаме гIуллакх ду тахана..."\nПионтковский Андрей: «Кадыров» проект йохахь, вон хьал хир ду Путинехь\nКремло "троллашца" хьоьшу маршо


61 шо долу нохчийн мухIажир вайна оьрсийн-азербайджанахойн дозанехь\nОьрсийчоьнан Азербайджанца долчу дозанах чекхволуш лар йоцуш вайна Нохчийчура Аргун-гIалара вахархо Бибулатов Муслим. Цунах лаьцна хаам бина «Мемориало». 2005-чу шарахь дуьйна шен доьзалца Азербайджанехь вехаш хилла 61 шо долу Бибулатов. Кху беттан 20-чу дийнахь иза Нохчийчу ваха араваьлла хилла. Дийнахь 12 сахьт даьлча Азербайджанан агIор Дербентерчу постах чекхваьлла иза а, цуьнца хилла кхин болу нах а. Амма Оьрсийчоьнан дозанхойх Бибулатов чекх ца ваьлла.\nЦуьнца хиллачу наха дехар дина дозанхошка Бибулатовн кхолламах лаьцна хаам бахьана шайга аьлла. Амма цара шайна хууш хIумма а дац аьлла.\nМемориало бинчу хаамца, Бибулатов Муслиман гергара нах кхоьруш бу иза Нохчийчурча кхерамазаллин ницкъийн кара вахана хиларх. Цара дийцарехь, Бибулатов 1990-чу шерашкахь дуьйна агIонча хилла Нохчийчоь йозуш йоцуш хиларан. Цунна юххера вевзаш хилла Ичкерин куьйгалхо хилла Садулаев Iабдул-Хьаьлим.\nМемориало Оршотан дийнахь бинчу хаамца, ша Iедалша хьийзорна кхоьруш Бибулатов махках ваьлла хилла 2005-чу шарахь. Бакохахь иза лоруш хилла дуьненаюкъаралло тIелаьцна волу мухIажир санна. Иштта адара Маршо Радион тIеххьара керланаш!


Нью-Хейвен (колони) — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Нью-Хейвен (маьӀнаш).\nНью-Хе́йвен Коло́ни (инг. New Haven Colony) — Къилбаседа Америкера ингалсан 1638—1665 шерашкара колони.\n1637 шеран 26 июнехь «Hector» кеман тӀехь Бостоне баьхкира пуританийн мозгӀар Дэйвенпорт Джон[en] шен мурдашца. Массачусетсан айман колонис чӀогӀа гӀуо лелош а хетта динан болх, цара бартбира шайн колони кхолла. Гурахь коьртехь Итон Теофилус[en] волу талламан парти яхара къилбехьа, Лонг-Айленд хидоькъен къилбаседа берда тӀе дико меттиг лаха. Цара ийцира индахошкара Киннипиак хин хикхочера латта, 1638 шеран 14 апрелехь кхоьллира юрт Нью-Хейвен.\n1639 шарахь Хартфордан, Виндзоран, Ветерсфилдан бахархой беха законаш, цхьаьнатуьйхира, уьш девза «Коннектикутан фундаментан законаш[en]» цӀарца. Нью-Хейвенан бахархошна ца лиира тӀаьхьабиса лулахойл, иштта законаш тӀеийцира шайна а. Кхоьллира урхаллин ВорхӀанан Кхеташо, барт бира, «…Делан законо бен урхалла ма-дойла…»: библин законаш лакхара дара ингалсан законел (масала, Библехь дуйбианчера суд хьахийна яц, цундела колонехь иза ян а яц, ткъа кхелан сацам бо Кхеташоно). Кхаж таса бакъо яра килсан конгрегацин юкъарчеран.\nКолонин аьттуно кхин а мухажираш балийра, массо а пуританаш а бацара уьш. Керла кегийра гӀаланаш кхоллаяла юьйлаелира (царех «плантацеш олура»): 1639-гӀа — Милфорд а, Гилфорд а, 1640-гӀа — Стэмфорд а, Саутолд а Норт-Форк ахгӀайренан Лонг-Айленд хидоькъен дехьарчу бердаца, 1643-гӀа — Брэнфорд.\n1641 шарахь колонис ийцира ленапе тайпанера Делавэр (хӀинца цигахь Филадельфи ю) хин йисташкара мохк. 1642 шарахь цига кеманахь беира 50 доьзал, цара йохк-иэцаран пост йиллира Скулкил хин хикхочехь. Оцу регионехь болхбеш болу Нидерландин а, Швецин а йохк-иэцархошна ца лиира конкуренташ охьаховшийта, мухажарийн цӀенош дагийра цара. Нью-Хейвен колонега цхьанне хӀуманца гӀо ца лацаделира царна, аьтту ца балар къобалдан дийзира.\n1660 шарахь Ӏедале веанчу Ингалсан паччахьо Карл II-гӀачо хийзо болийра 1649 шарахь шайн дена Карл I-чун виеран кхелйина суьдхой. Цхьаберш царех бевдира Керлачу Дуьнене, 1661 шарахь Волли Эдвард[en] а, Гофф Вильям[en] а гӀоьртира Нью-Хейвенехь лачкъа, тӀаьхьуо царах кхийтира Джон Диксвелл[en].\n1662 шеран 22 апрелехь араделира паччахьан харти, цуо къобалйира Фундаментан законашца йолу Коннектикут колонин шайн урхалла. Хартис юкъатоьхна уггаре керланиг дара, Коннектикутан махкахь цхьа правительство хӀоттаяр, къилбехьара доза Лонг-Айленд хидоькъе, ткъа малхбузехь — Тийна океан. Оцуо дӀакхаллийтира Коннектикут колонега Нью-Хейвен колони, Нью-Хейвен Коннектикутан юкъаяхаран процесс чекхъелира 1665 шарахь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нью-Хейвен_(колони)&oldid=2830846»\n1638 шарахь кхоллаеларш\n1665 шарахь дӀаяьларш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 7 октябрь, 16:24.


Хьоме йижарий, вежарий!\nХьоме йижарий, вежарий!\nВай тахана гулделла Ненан де даздан. Дуьнент1ехь х1уммаъ дац Ненал хьоме а, деза а. Вай наноша кога ира х1иттадо вай, кхерчахь йовхо латтайо, хьекъал, кхетам луш кхиадо. Нена куьйгаш к1еда ду, къинхетаме, ц1ена ду дог! Дуьххьара мотт 1емаш йоккху Нена ц1е, дуьххьара ког боккхуш, юха а йоккху цуьна ц1е. Сада1ар доцуш, буьйсанна наб яр доцуш, аганан г1аж д1ахеца йиш йоцуш, мацалла, г1ело х1ун ю ца хаийта г1ерташ, довха дешнашца там бан г1ерташ кхиадо Нанас шен бераш!\nВай къоман дуккха а хила, х1инца болш а бу, вайн къам мел деха хир а бу турпала наной. Царех цхьанна ц1е яккха лаара сунна. Кадырова Аймани ю вайн махкана а, халкъана а уггаре хала беанчу муьрехь массарна а нана, йиша хила лаьттина. Нохчийн Республикан хьалхарчу Президентана Ахьмад-Хьаьжина тешаме накъост хила, цуьнца цхьана чекхйилина дахаран ерриге а халонех, дерриге а цуьнан г1уллакхаш т1ехь г1о лаьцна цо. Тахана цо д1ахьо 1аламат боккха къинхетаман болх: г1о до г1ийлачарна, мискачарна, даима царна саг1ийна х1ума яларца. Иза нохчийн бакъйолу Нана, кхерчан ц1е, йовхо, токкхо ларъярхо ю.\nНаналла д1акхехьар йоккха къонахалла ю, уггаре хьалха лара езаш ерг Нана ю. Ялсамане нена когаш к1елахь ю олуш ду, шайна ялсамане езахь – ненаца дика хила бохург ду иза. Наношна хьалхара декхар д1аделла девр дац вай цкъа а. Даггара баркалла шуна, хьоме наной, Дала декъала дойла шу!\nДала тхуна могуш-маьрша латтадойла шу дуккха а шерашкахь! Дала вайна массарна иман а, кхетам а лойла нана хьакъ ма-дду лара а, цуьнан сий дан а!\nШалинского муниципального района Т-А.В. Ибрагимов


Репрессеш Йинчу Къаьмнашна Лерина Низам Болх Беш Дац\nЧиллан-бутт 15, 2011\nХIокху шеран Оханан баттахь Соьлжа-гIалахь, репрессеш лайначу, Къилбседа Кавказерчу нехан гулам дIабахьа дагахь бу «Оьрсийчура Репрессеш Йинчу Къаьмнийн Барт». Репрессешца доьзначу оцу низамо болх ца барца доьзна хир ду, гуламехь дийцаре дийр долу коьрта хаттарш.\nХокху баьста, Оханан беттан 25-чу а, 26-чу а деношкахь, Нохчийчоьнан коьртачу, Соьлжа-галахь, репрессеш йинчу Къилбседа Кавказерчу къаьмнийн гулам дабахьа дагахь бу «Оьрсийчура Репрессеш Йинчу Къаьмнийн Барт». Оцу бертан гантдас Горяев Аркадийс билгалдаьккхира, и хан, гергарчу барамехь хоттийна бен яц, аьлла. Шайн организаци беккъа нехан лаамна техь болх беш ю, цундела, ахчанца доьзна хаттар а, хьалхарчу меттехь лаьтташ ду элира цо.\nОцу гуламехь, репрессеш йинчу къаьмнашна лерина федералан низам а, иза юкъадаьккхичхьана дуьйна, хокху 20 шарахь цунах баьлла пайда ца хилар а дуьйцур ду элира, и форум вовшахтоха араваьллачу Горяев Аркадийс.\nГоряев: Низам а, цуьнан артиклш а таханлерчу дийнахь кхочушъйина яц. Юьхьанцара мортарий эцара цкъа пхеа шарана, юха кхин а пхеа шарана. Цундела, и низам кхочушдаран цхьа а кхоьллина г1ирс бац, я ша и низам кхочушдина а дац.\nОцу хаттарна т Iаьхьа доьдуш ду синIаткъаманна хилла долу зе меттах Iоттор ду.\nГоряев: Син1аткъаманна реабилитаци яр бохург х1ун ду? Репрессеш йина долу тхан къаьмнашна лууш дерг, тхуна т1ехь динчу инзаре ирча зуламах оьрсийн президенто къинт1ера довлар дехар ду. Уьш бу кхарачой, Генарчу малхбалера корейхой, г1алмакхой, нохчий, г1алг1ай, балкхарой... Аса х1инца хьехор дац, таханлерчу дийнахь Оьрсийчоьнна арахьа бехачу г1ирмерчу г1езалойх а, Прибалтикера къаьмнаш а.\nОьрсийчоьнан куьйгалхо къинт Iера ваккхарца доьзна тахана х Iунда ойуш ду аша? Х Iетахьлера режим нийса хеташ, цо пачхьалкхан цхьаалла ларъйина бохучарех ма ву оьрсийн премьер-министр Путин Владимир. Медведев х Iуттур ву аьлла хетий хьуна цу тайпа майра дахьедар дан?\nГоряев: Къинт1ера вала хааро - оцу пачхьалкхан оьздангаллин барам, иза кхиина яьлла хилар гойту. Оьрсийн пачхьалкх, боккъалла а, бертахь цхьанакхета а, юхакхоллаяла а йолалур ю, репрессеш йинчу къаьмнашка, цуьнан куьйгалхоша къинт1ера довлар дехначул т1аьхьа.\nЦIерадаьхначу къаьмнашна хилла зе меттахIоттийна дац хIинца а. Шаьш кхийдош йолчу хуьскашца, и къамнаш сийсазадоху Iедалша аьлла хеташ ву Горяев.\nГоряев: Цхьанне а къайле яц, репрессеш йинчу къаьмнашна реабилитаци ярца доьзначу низамехь ма-дарра аьлла ду, репрессеш йинчу къаьмнашна реабилитаци яр - 3-г1а ю иза - Конституцина дуьхьала доллушехь, дозанаш хийцале хьалха хилла дозанаш бакъдар а, латтанаш декъа йиш ца хилар а ду. Сталинан режимо керстаяле хьалха хилла йолу пачхьалкхаш-республикаш юхаметтах1иттор. Хилла долу зе меттах1оттор.\nЦхьа ларча а эцна Сибрех а, Советан Гулагашка а вай къаьмнаш д1ахьовсийна хилар тидаме эцчи, ойла йейша, мел дукха, къоман долахь х1ума бухадисина хилла. Цундела, и зе меттах1оттор т1едуьллуш ду оха Оьрсийн пачхьалкхана.\nЯйначу х1усамех а, цу чохь хиллачух а Оьрсийн Федераци тхуна меттах1оттон хьажнарг - 8 эзар соьм а луш - рог1ера тоьхна туй дара. Рог1ера тхан дай сийсазбар дара иза.\nТерритореш меттах1отторан реабилитаци ю кхин д1а. Федералан низам, иза ша ма-дарра, кхочушдар бен дац оха доьхург.\nОьрсийн Федерацино ша бакъонийн пачхьалкх ю бахахь, бакъонийн пачхьалкхан принцип - федералан низам кхочушдаран принцип ю.\nЛаа дац, и гулам дабахьа хаьржинарг Соьлжа-гала хилар а. Нохчий – депортаци йинчу къаьмнех ггар а доккханиг ду элира Горяевс. Цул сов, кхечу республикел а хайтта ю аьлла ю элира Горяевс, Нохчийн Республика, цхьанаболх барехь а, го-наъкосталлийн проекташ кхиорехь а. Цул сов, цигахь болх беш дуьненаюкъара институташ хиларо а, Соьлжа-гала коьртачу метте яьккхина аьлла хеташ ву, «Оьрсийчура Репрессеш Йинчу Къаьмнийн Бертан» гантда.


Бетербиев, Отарсултанов, Аухадов ву нохчех Лондонерчу Олимпиаде воьдуш\nЛондон-2012, Дуьненаюкъарчу Олимпан ловзарийн васт\nКΙира даьлча дΙайолалучу Лондонерчу аьхкенан олимпиаде ницкъ, доьналла, сий къовса воьдуш ву Оьрсийчуьра 436 спортхо. Церан могΙаршкахь ву кхо нохчо а: боксер Бетербиев Артур, охьатохархлатархо Отарсултанов Жамал, штангист Аухадов Апти. Уьш тоьлла цΙехьаберзаре сатуьйсу хΙора а нохчочо. Мел бух болуш бу и сатийсамаш? ХΙун зеделларг ду дуьненаюкъарчу олимпиаде боьлхучу нохчийн спортхойн?\nКхаа спортхочун зеделларг, доцца карладаьккхича, иштта ду.\n27 шо долу боксёр Бетербиев Артур Хасу-Юьртара ву. 11 шо хьалха дуьненаюкъарчу кегийрхойн чемпионатехь йоьзан приз яьккхира цо, ткъа хΙинцачул 5 шо хьалха Оьрсийчоьнан чемпион велира. 2009-чу шарахь Бетербиев, деши а доккхуш, туьйлира Италехь дΙаяьхьначу дуьненан чемпионатехь. Иза Москохарчу спортхойн университетан студент ву карарчу хенахь.\nНохчийн мехкаршка къайллаха хаам бойла ду: зударий балонза, доьзалш болон дезаш а ву Лондонерчу олимпиаде воьдуш волу кхуьй а жима стаг!\nКеп-кепарчу шерашкахь спортехь лаккхара толамаш бахарца гоьбевллачу нохчашка Олимпан ирхеш яха кху деношкахь новкъаволучу Артуре а, Жамале а, Аптига а хьехаме дош ала таро елира Маршо Радионо.\nСоветан пачхьалкхан а, Европан а, дуьненан а чемпион, 24 шо хьалха Олимпан дети а даьккхина волу охьатохархлатархо Вараев Ιадлан, нохчийн спортан хьашташ кхочушдеш, Дане кхаьчначохь схьакарийра тхуна телефонехула. Цо иштта хьехам бира Олимпан ловзаршка боьлхучу вайн махкахошна.\nВараев Iадлан, дуьненан, Европан, Советан пачхьалкхан чемпион, Олимпан ловзарийн дато призер\nВараев Ιадлан: «Далла хьалхахь а, адамна хьалхахь а нийса некъ бу. Цундела шен халкъ айдан, кху дуьненна нохчийн кΙентий муха бу дΙагайта йиш йолуш ду шу. Шайн яхь дΙа а ца луш, социйла долу хΙума Дала вайна делла а дац-шуна, адаме массо а хΙума далур ду. Цундела, шайга далур дуйла хаа а хууш, хΙуманна а шек а доцуш хила! Дала тΙаьхье беркате йойла! Дала толадойла шу!»\nЙозаллаш айарехь 1991-чу шарахь нохчашлахь дуьххьара дуьненан чемпион велира Самадов ИбрахΙим. Цо иштта дош элира Лондонехь Оьрсийчоьнан а, шайн даймехкан а сий айда воьдучу кхаа нохчочуьнга.\n1991-чу шарахь йозаллаш айарехь дуьненан чемпион велира дуьххьара нохчо Самадов ИбрахIим\nСамадов ИбрахΙим: «ДΙавахча а, схьавахча а, хьайн къоман векал ву хьо. Ахь мел дечуьнга а, хьан леларе а хьаьжжина, шайн гар хир ду дуьненарчу нехан. Стага хьалха ша массо а агΙор вахчавора, кхиавора, тахана, суна гуш долчу суьртаца, корта а, ойла а, дегΙ а кхиор нехан мелла а дΙатеттина ду, кхечу цхьамма дийр ду моьттуш.\nБеш болу болх, нагахь санна ша-шех дозалла деш стаг велахь, цунна бовза безаш бу. ТΙаккха оцу балха тΙехь кхиамаш а хир бу, аьлла, хета суна. Цара хьегна къа Дала эрна ма хуьлийтийла! Уьш чΙогΙа къахьегна бахана а бу. Церан дала аьтто бойла! Ойланца сих а ца луш, боха а ца бухуш, шайн ницкъ ма-кхоччу са а тухуш, чекхбовлийла уьш!»\nБоксехь вехха, юх-юха Оьрсийчоьнан а, Европан а чемпион вуьйлуш, дуьненаюкъара толамаш бохуш схьавеъна яхначу заманашкахь Джабраилов Хьамзат. Нохчаша олуш ма-хиллара, Олимпан ловзаршкахь «гΙарчΙ-аьлла» чекхдовла деза, бохура цо Артуре а, Жамале а, Аптига а.\nДуьненаюкъарчу боксехь дуккхаза а толамаш баьхна волу Джабраилов Хьамзат а, цо Iамабе кегийрхой а\nДжабраилов Хьамзат: «Муха хила дезий? Цхьаьллиг цхьаъ цуьнан амал, цуьнан лелар ледара хила ца деза. Ас цаьрга хΙун эр дара? ГΙарчΙ-алий, муьлхха а мах лой, толам баккха. Амма цигахь тола а тоьлу, эшан а оьшу. Тоьлча дика-м ду, ткъа Дала яздинчунна хΙун дийр ду?! Дан хΙума дац. Ца тулуш а хуьлу наггахь, доха ма доха-кх!»\nКъоман сий айдарехь, мехкан спорт чΙагΙъярехь Дала аьтто кхачабойла вайн Лондоне боьлхучу къонахийн, бохуш дара Советан пачхьалкхехь а, Европехь а паргΙатчу кепехь охьатохархлатарехь маситтаза чемпион вийлинчу а, тΙаьххьарчу шерашкахь шен къоман бакъонаш къийсарехь гоьваьлла а волчу Бадалов Русланан къамел.\nБадалов Руслан: «Цигахь дакъалацар а доккха хΙума ду, вайна деккъа дакъалацар деза ца хетахь а. Вайн, нохчийн, спортхой боьлла гуттар а лакхенга кхийда Европехь а, Олимпан ловзаршкахь а. Иштта дог-ойла хилар дика ду. Оццул жимачу къоман цхьа спортхо цигахь дакъалоцуш хиларх а догΙу дозалла дан.\nЦеран оцу тΙехь Дала аьтто бойла, тΙаьхье беркате йойла! ТΙебогΙуш мархийн бутт а бу, царна марха кхабарца халонаш хилахь а, Дала оцу тΙехь церан аьтто а бийр бу. Дала аьтто боккхийла церан!»\nЛондонерчу Олимпиаде боьлхучу нохчийн кΙенташкахьа ву церан хΙора а махкахо. Иштта цаьрга шен некъан дош элира Теркйистехь массарна а санна вевзачу Ломаз-Юьртарчу Ιелимчас Лечиев ШахΙид-Хьаьжас а.\nЦуьнан къамел дара тΙебогΙучу мархийн баттаца доьзна. Мехкан сий айдан боьлхучу къонахошна тΙехь дуй те, марханаш а кхобуш, толамаш баха гΙертар. Мегаш ду те царна марханаш шаьш къовсамашкара девлича, доькхуш, кхаба, хаьттира цуьнга Маршо Радионо.\nЛечиев ШахΙид-Хьаьжа: « ЦΙабаьхкича кхобур долуш, тΙахьататта йиш йолуш ду-кх. Дала мукъалахь, арабаьккхинарг мехкан дуьхьа некъ а бу, могашалла ларъян а, шега хьажа а Ιалашо а йолуш. Цундела иза араваьлла, цΙераваьлла стаг ларало. Цунна шен цΙаваллалц, мусафир (кхочуш, доькхуш) ламаз дан аьтто беш хΙукматаш ду. Некъахой бу-кх уьш, шайн махках а бевлла, дΙабахана бац уьш?»\nТΙедогΙучу кΙиранах, пΙераскан дийнахь, дΙадуьйлало дуьненаюкъара аьхкенан олимпан ловзарш. Кхаа кΙиранах цигахь шайн-шайн къаьмнийн цΙе язъеш къовсалур ву тоьлла волу маситта эзар спортхо.\nИза могашаллин ловзар хилла ца Ιаш, мехкийн хатΙ, къаьмнийн амалш дΙагойту, цига кхачарх хьанна а дозалла дан бакъо луш майда ю. Оцу майданара, нохчийн къоман цΙе ца йожош, толамца цΙехьадоьрзийла шу, ала лаьа Маршо Радион нохчийн редакцина а Бетербиев Артуре а, Отарсултанов Жамале, Аухадов Аптига а. Дала некъ тобойла шун!


Европе уьдучу нохчийн тобанаш есташ ю юха а - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Европе уьдучу нохчийн тобанаш есташ ю юха а\nИнтернет-машанехь вайнах гуллуш болу агIонаш схьайиллича, кху тIаьххьарчу кIиранашкахь уггаре а чIогIа дийцаре дечу хаттарех цхьаъ ду Германехь вайн махкахой тIеэцарца долу хьал хийцаделла бохург бакъ ду я дац дийцаре дар. Кхечу Европерчу нохчийн мухIажирша а, карарчу хенахь ДегIастанахь бехаш, амма шайн кадаьллачу мIаьргонехь цигара дIабаха сатессина а Iаш болучара а сагатдеш хIума ду и.\n„Цигахь тIелоц бохург бакъ дуй хаи шун? Кхузар депорт йин бовзш нах бу,цигахь хинц как никогда телоц аьл циг бах дагдеан бу уьш. Даже с дублином телоц бах“, — бохуш яздо цхьаммо. Вукхо жоп ло: „Польшер нах бу циг тlетаьlин дlаоьхш“.\n„Шо хьалх дlабахнаш, lаш бу хинца, амма цхьаа тlелаьцна аьл хезн хумам дац“, — боху кхозлагIчо, авторийн офрографи а, меттан башхаллаш а ларъеш далийча.\nЦхьа кхечо оьрсийн маттахь яздо, шен гергара нах дIабахна цига хьалхо, петар а елла царна, дIабахана дукха хан йоцушехь, я хIумма а леткъамаш беш а бац уьш, дика реза а болуш Iаш бу, бохуш.\nДегIастанарчу цхьаммо яздо, ва ма доккха хIума, ма инзара дукха нах бу тIаьхьарчу хенахь цIера Германе дIаоьхуш, цIахь дуьйцуш ду, миллион велахь а, нохчий тIеэца кийча ю Германи, Охан-беттан хьалхара де тIекхаччалц, бохуш, иза бакъ дуй те?\nБакъдолуш, цу хабарх тешна, Германи схьабаьхкина я хIинца а схьаоьху вайнах ца кхеташ, ваха-ван а йиш яц немцойн яккхийчу гIаланашкахула лелачу цIерпоштанашкахь кху деношкахь.\n45 шо долу Зарган ю цу хабарх тешна делахь а, я шен Iер-дахаран хьал дукха сов Iаткъарна делахь а, Германехь керла дахар лаха араяьллачарех. Иза деношкахь схьакхаьчна шен деа бераца немцойн коьртачу шахьара Берлине. Цигахь меттигерчу вайнаха а, Iедална белхахоша а гIо а дина, керла тIебаьхкина мухIажарш дIатарбечу цхьана лагерехь сецна ю иза.\nШа цIераяларан бахьанаш иштта дуьйцу, аьлча а, далхадо цо Маршо Радионе.\nЗарган: „Бахьана дера ду сан кхин да амал цахилар. Болх ца хилар ду, сискал яккха аьтто ца хилар, хIусамах ахча даллуш ца хилар, коммуналан хьашташна дIадала ахчанаш ца хилар. ХIинцалц кхуза схьаян ца лууш, хене ялалур яцара теша, бохуш Iийнера со.\nСан хIусамда бомбанаш еттачу хенахь вийна. Со горгамаш хIокхуш, болх беш яра, цигахь суна лучу ахчанах соьга и доллу хIума такха цалора. Со Iуьйранна балха яхана йолуш, богIий «цара» серло дIайоккхура, серий дIа а хедадой, ахча схьа ца делла, олий. Ткъа ас мичара дала деза иза? И коммуналан ахчанаш дуьйцуш цу наха са кхачийна-кх. Уьш мичара довлуш ду хууш стагга а вац. Сайн са мере кхаьчна, схьа еана ю-кх со“.\nСел дукха вайнах кху муьрехь Германе дIакхалхарх лаьцна къамел хилира тхан масех шарахь Берлинехь вехаш волчу а, цигара хьал дика девзаш волчу а махкахочуьнца Султанца. Цо дийцарехь, дан а ду немцойн махка схьаоьхучу нохчийн терахь дела денна алсамдолуш.\nСултан: „ХIинца долу хьал суна кхузахь цкъа а гина дац. ХIора дийнахь 20 я 10 стаг схьавогIуш ву кхуза. Польшехула богIуш берш а бу, нийсачу новкъа цIера схьабогIуш берш а бу. ХIокху тайпана и адам иштта схьадар лартIахь хIума дуй те, аьлла, цецваьлла Iаш со суо а ву“.\nСултанна хетарехь, цу хIуманна бехке мухIажиршна тIехь сайокхуш йолу фирманаш хила там бу, царна визанаш йохкархьама, и эладиттанаш даржош йолу. Массо а схьа мел веънарг тIеоьцуш ву бохург дийца а кхардаме хIума ма ду, боху цо, массо а тIе муха оьцу, цхьа низам а, къепе а ма ю и мухIажарш тIеэцарехь Iедалхоша ларъян езаш. Амма цу тайпанчу ойланаша ца сацабо шайгара баланаш сов тIех Iаьткъина, ДегIастанара арабевлла я бовла кечбелла болу нах.\nIийжамаш, дегабаамаш, доцца аьлча, ша лайначу гIелонийн йилбаз мохь бу кху деношкахь Берлинехь йоьссинчу нохчийн мухIажаран Зарганан дешнашкахь хезаш. Цо ша гIур яц боху, шен ка а долуш, цу махка кхин юха, цунах ца яла гIерташ хIинцалца са а диттинера ша, амма хIинца чам чIогIа баьлла шен, бохуш.\nЗарган: „Вистхиллачо олуш цхьа хIума бен дац цу цIахь: дIагIур вара-кх кхузара, дIаваха меттиг хилча, дIаваха везар-кх кхузара, бохург доцург. Я со яла а йолуш, цу махка кхин юхагIур со а яц. Оцу Нохчийчоьнах а, оцу нохчех а чамболучу тIедаьлла-кх хьал“.


Журналисташа а, политикаша а оьгIазвахийтина Альфредо Аудиторе\nСоциалан машанашкахь "Альфредо Аудиторе" аьллачу никца гоьваьллачу нохчийн блогеро Носаев Мухьаммада шен агIоне язбеллачу нахе видеокхайкхам бина. Шен фанаташна баркалла а олуш, Волгоградехь ша ахча тасарх хаамийн гIирсаша а, политикаша а йинчу реакцино эргIадвахийтина иза.\n"Сан да хьаькам ву боху хаамашкахь. И ма вац ванне а хьаькам. Къоман бух тIехь цхьа конфликт эккхийта Iалашонца яздеш ма ду и дерриг а. Ас цхьана хIуманна дина и бохуш а, политикан маьIне дерзо гIерта хилларг. Суна ма ца евза и терминаш а. Соьгара интервью а оьцуш, ас ца аьлларг Iорадоккхучу кеп-кепарчу телеканалех а цецвуьйлу со. Ахчанах шун безам оьцур бу ас аьлла боху. И ма дац ас аьлла а", - дIахьедо Носаевс шен инстаграмехь.\nВолгоградан кIоштан думан депутато Осипов Александра аьллачо а оьгIазвахийтина Носаев (цуьнан цIе цо ца яьккхинехь а, кхеташ ду цо вуьйцург иза вуйла).\n"Пачхьалкх аьшнашъеш, цуьнан сий дойуш" блогеро дIаяьхьна акци ю иза аьлла, билгалдаьккхинера Осиповс. "Шайн арз прокуратуре чукхачор ду парламентхоша, соьца къастаде гIуллакх аьлла. Со кхеташ вац", - цецвуьйлу Носаев.\nКарладоккху, оршотан суьйранна Волгоградерчу "Мармеланд" йохкаран центрна гергахь гулбеллачу нахана юкъа 200 эзар сом ахча кхоьсинера блогеро.\nЦо бахарехь, Волгоградан куьйгаллина хьалхе дуьйна хууш хилла, блогеро дIаяхьа леринчу акцех.\nКIентан дас, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Волгорадан кIоштарчу векалан гIовса Носаев Тамерлана шен кIантера даьлларг хIуммаъ зене дацара, дезачу деношкахь совгIаташ эца таро хилийта, ахчанаш дIасакхийсинера цо бахархошна аьлла, яздо "Новости" агенталло.\nКIоштан думан депутато Осипов Александра кхайкхамбира ницкъаллийн структурашка, нохчийн блогеро Носаев Мухьаммада Волгоградехь нахана юкъа ахча тасарна тIе терго яхийта аьлла. Парламентхо тешна ву, цуьнан акци сийсазе яра аьлла. "ГIиллакхе, оьздангалле диллича, цхьабоса мах хадабойла дац цуьнгара даьллачун, хIунда аьлча, Кавказан къаьмнийн ламасташлахь ахча тасар -могIарера хIума хиларна", - аьлла, дIахьедина, блогеран акци емалйинчу Осиповс VI.RU хьостане.\nВолгорадехь кхиъна, Москвахь болх беш, веха блогер Носаев Мухьаммад. Инстаграмерчу alfredo_auditore аьллачу цуьнан агIоне язвелла ву 3,9 миллион стаг.


"Тхо, пенсионераш, дайа а дайина тIетоха деза-кх коммуналан ахча..."\nХIара шо дола ма делли йоллу Оьрсийчохь тIетоьхна коммуналан хьаштех мах.\nОьрсийчоьнан низмашца, инфляцига хьаьжжина лакхабоккхуш бу коммуналан хьаштех лучу ахчанан барам.\nЦундела, Керлачу шеран, эха батте дахделла даздаршна тIаьххье догIу, ойла ян а, корта лаза а денош.\nЦарех ду коммуналан хьаштех тIебеттало мах. Шо шаре мел долу, такха ца ло гIуда санна, тIедужу иза могIарерачу бахархошна.\nКху шарахь билгалбаьккхина тIекхеттачу механ зил. Иза юккъерачу барамехь 4 процентал а сов яла декхар дац. Иза бохург ду, 8 проценте кхаччалц лакхабала а магар.\nУггаре а кIезгиг и мах тIекхетта регионаш а билгалъяхна. ХIирийчоь а, Дагестан а.\nМоскох, масала 7 процент хир ю. Тахана хIоттина елахь а, дIакхайкхина яц Нохчийчоьнан тариф мел тIетоьхна. Иза билгал ца элира РКЦ олучу урхаллехь а.\nЦундела юккъерачу барамехь 4 процент аьлла хаам бира Маршо радиога цигара белхахочо.\nРКЦ-н белхахо: «Цкъачунна тIетоьхна дац. Лакхабала безаш-м бу цуьнан мах, амма комитето схьадаийтина дац тхоьга мехаш. 4 процент тIетохахьа, айхьа лучунна».\nХIора шарахь иштта мах тIекхеташ хиларх дIабоьлла бахархой. Ца делча девр дац, амма дог реза а долуш луш-м дац шаьш аьлла Маршо радиога дийцира къена яхархочо Абдулаева Сацитас.\nАбдулаева: «Тхо, пенсионераш, дайа а дайина тIетоха деза-кх коммуналан ахча. Иза тIетоха ца дезара, иза охьадаккха дезара. Дуьне ма ду хIара, бIаьрг дIакъевличхьана, дIадер долуш».\nКоммуналан хьаштех ахча дIадала дезаш хилар къуьйсуш а дац бахархоша. Кхета низамехь дерг ца дича долуш доцийла, ткъа, иза дIалуш хилча, цунна дуьхьал шен барамехь болх ца бо коммуналан урхаллаша, аьлла дуьйцу Абдулаева Сацитас.\nАбдулаева: «Дукъа хан йоццуш канализаци юкъелла, ша ерриг чуоьхуш яра тхуна. КIира ца кхоччуш хан елира, иза тоян ца богIуш. Веънарг а веза а веш вара, тхан бехкенна иза хилча санна».\nШа чохь ехачу петарийн цIа чохь, цхьанна а тайпана дахаран хьелаш тодина дац боху яхархочо Абдулаева Сацитас. Ур-аттал, тоькан серий а ду, гезгамаша санна, наха шаьш дIатийсина, аьлла дийцира цо.\nАбдулаева: «Тоькан серешка хьажа аьлла, кхайкхина монтер валийнера ас. Арахь ток чохь йолчу беттан неI схьайоьллушехь ток тоьхнера цунна. Куьг дIаIотта йиш йолуш а яц цхьа а хIума а, ток етташ. Тхан хIусам санна декъаза цIа суна схьахетарехь кху гIалахь а хира дац».\nКху шарахь коммуналан мах башха дукха тIекхетта а бац аьлла, дозаллийца дуьйцу Оьрсийчоьнан Iедалан векалша.\nЦуьнан барам инфляцел а кIезиг лакхабаьккхина бохуш, дIахьедарш до цара.\nАмма цхьаъ ду бакъ, шо шаре ирахъоьху коммуналан мехаш.\nАлапаш совдевр ду …ши пIераска цхьаьнакехтча


Помпео: Шемахь хиллачу тIематасадаларехь вийра "ши бIе хир волуш оьрси"\nIамерка -- Iамеркан пачхьалкхан секретаран дарже хIоттош волу, Iамеркан Коьртачу таламан урхаллан директор хилла Помпео Майк хаттаршна жоьпаш луш ву Сенатехь, Вашингтон, 12Охан2018\nПомпео: Шемахь хиллачу тIематасадаларехь вийра "ши бIаь хир волуш оьрси"\nIамеркан пачхьалкхан секретаран дарже хIоттош волчу, цу пачхьалкхан Коьртачу таламан урхаллан директор хиллачу Помпео Майка Сенатехь хиллачу ладогIаршкахь дIахьедар дира, Iамеркан эскархошца дукха хан йоццуш Шемахь хиллачу тIематасадаларехь вийнера "ши бIаь хир волуш оьрси" аьлла.\nПомпеос кхин билггал хIумма а ца элира хиллачух лаьцна. Цо ца дийцира ша бина хаам мича хьастана тIе тевжина бина хилар. Цо аьлларг дара, иза масийтта кIира хьалха хиллера бохург.\nГарехь, Помпеос дуьйцург ду Чиллан-беттан 7-чу дийнахь Шемарчу Дейр-эз-Зор провинцехь хилла тIематасадалар. Цига мехах тIаме бахана бIеннаш Оьрсийчуьра герзхой тIелеттера Цхьаьнатоьхначу Штатийн бертахой болчу курдийн тIемалойн позицешна.\nIамеркан тIеман хIаан ницкъаша тохар динера царна, дукхахберш царах хIаллак а беш.\nИ тIематасадалар хилла дукха хан ялале социалан машанашкахь а, цул тIаьхьа зорбанан гIирсашкахь а, телевизионашкахь а хаамаш гучубевлира дуккха а Оьрсийчоьнан бахархой – "Вагнеран ЧВК" доларчу тIеман компанин дакъашхой Шемахь байарх лаьцна.\nЦу хаамашкахь далош дара байинчеран тайп-тайпана терахьаш – иттаннашна тIера 600 тIекхаччалц. Амма коьртачу декъана хьехош дерг дара 200 гергга стаг вийна бохург. Оьрсийчуьрчу журналистийн аьтто белира Шемарчу цу тIамехь вийна 10 -х стаг мила хилла къасто.\nМаршо Радион корреспонденто Еккел Майка бинчу хаамца, Iамеркан тIеман хIаваан ницкъаша штурм йолийра шайн тIеман хьехамчаш а, Шеман демократин ницкъийн тобанаш а дIатарйинчу базина тIелатар динчул тIаьхьа.\nХьалхо Iамеркан официалан векалша дIахьедарш дора, 100 сов Шеман Iедална мутIахь волу тIемало вара шаьш вийнарг бохуш. Оццу хаамашца, тIелетар юхатухуш пайда ийцира Iамеркахоша AC-130 а, F-15 а, F-22 а тIеман кеманехь а, Apache тIеман беркеманех а, ткъа иштта хIордан гIашсалтийн артиллерех а.\nIамеркахошна а, церан бертахошна а юкъахь чов хилла цхьа а стаг вацара.\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло цкъа дуьххьара харц дора шайн махкахой байина бохург, амма тIаьхьо иза къера хилира цигахь 5 гергга стаг вийна хила а мега, ткъа иттаннаш чевнаш хилла хила а мега аьлла. Минисралло билгалдаьккхира и нах Iедалан эскархой бац аьлла.\nIамеркан тIеман буьранчаша бакъ дора тIематасадалар хилар а, тIелатар динчарна юкъахь дуккха а байина герзхой хилар а, амма ца дийцара цара шаьш байинчарна юкъахь билггал муьлш бара бохург.\nШема: "Кхуза ма гIерталаш, 170 стагах виснарг 30 бен вац шуна"\nОьрсийчура мехах тIом бан вахана 9 стаг вийна Шемахь\nОьрсийчуьрчу "Вагнер" тIеман компанин 9 декъашхо вийна Шемахь\nОьрсийчуьрчу «Вагнеран» тIеман компанин декъашхо вийна Шемахь\nОьрсийчоьнан бахархой байина Шемахь


"Ахмат-Арена" стадион, Соьлж-ГIала.\nМисаран делегаци еанера Нохчийчу Стигалкъекъа-беттан 30-чу дийнахь шина денна леринчу визитца, яздо Кавказ.Реалиино. Цуьнан коьртехь вара цу пачхьалкхан Оьрсийчуьра векал Наср Ихаб. Хьешийн къасто Iалашо яра кийча юй республика тIеэца Оьрсийчохь кестта йолалуш йолу футболан дуьненан чемпионатехь дакъалоцу Мисаран футболан тоба.\nЦу Iалашонца хьеший бахара "Ахмат-Арена" олучу Соьлж-ГIаларчу спортан комплексе. Цигахь тренингаш йийр ю мисархоша ловзаршна кечлуш.\nМисаран векал а, цуьнан накъостий а хьаьвсира футболан майданан дикалла муха ю.\nХьешашна хьалхаваьлла хиллачу зорбан министро Умаров Джамбулата бинчу хаамца, векал "дикачу агIор цецваьккхира" стадионан структуро.\nЦул сов, Мисаран векал а, цуьнца баьхкина Iедалхой а бIаьргтоха бахара дуьненан чемпионате богу шайн футболхой дIатарбийр болчу "The Lokal" хьешан хIусаме а.\nЕарин дийнахь меттигерчу Iедалан куьйгалхочуьнан когаметтаца Хакимов Хьасанца цхьаьнакхетча Мисаран векло Наср Ихаба дехар дира, шайн махкарчу журналисташна болх бан пресс-центр кхоллахьара аьлла.\nНасра дийцарехь, футболан чемпионат йоьдучу заманна Мисарара дуккха а журналисташ бу Оьрсийчохь аккредитаци йина. Уьш цхьаьнаметтехь хилча вуно дика хир дара, бохуш вара иза.\nЦул сов, векало дехар дира, республикерчу бIаьргтоха мегар долчу объектех лаьцна хаам бахьара шайга аьлла. Чемпионат йоьдуш Оьрсийчу бахка дагахь болчу 20-25 эзар шайн махкахошна оьшу иза, бохура Мисаран векало.\n2018-чу шеран футболан дуьненан чемпионат хир ю Оьрсийчохь Мангал-беттан 14-чу дийнахь дуьйна Товбеца-беттан 15-гIачу дийне кхаччалц Оьрсийчура 11 гIаларчу 12 стадионехь. Цу гIаланашна юкъахь ю Москох, Петарбух, Казан, Лахара Новгород, Саранск, Калининград, Волгоград, Екатеринбург, Самара, Сочи, Ростох.


РАЖАБ БЕТТАН МАРХАНАШ — Зори Ислама\nДалла хастам бу вочунна дохкодовла а, дика Іамалш совъяха а вайна еза хенаш яхкийтина волчу.\nМуъма нахана Дела хьехорца а, марханаш кхабарца а, сагІа даларца а, кхийолу дика Іамалш ярца а алссам мел баккха аьтто болу хан ю хІара.\nЦхьаъ къаьстина бу – иза Ражаб бу. Кхоъ тІеттІа бу – уьш: Зуль-къаІдахІ, Зуль-хьижжахІ, Мухьаррам.\nБакъду, марханаш кхабаран коьрта Iалашо – уьш къепе далор яц, я къаьстина, я тIетт1а кхабар яц. Марханах лууш дерг – Делах кхерар, Iибадатна дог самадаккхар, хьарам долчух дегI лардар, Далла уггар дукхаезна йолу Iамал яр ду. Делан салам хиларг, цкъа а дохош ван а вуй те аьлча санна, марханаш кхобуш хилла, цкъа а кхобуш ван а вуй те аьлча санна, доцуш лелла, цкъа а буса Iибадат деш ван а вуй те аьлча санна, охьавуьжуш хилла, цкъа а охьавуьжуш ван а вуй те аьлча санна, буса Iибадат деш лаьттина. Элчанна (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен пайхамараллин нуьрца гуш, хаалуш хилла Iамална дика йолу хенаш.\nИштта, Iеламнаха карахIат лерина, марха ца кхобуш, тIеттIа (хаддаза) деаннал сов денош дIадахийтар а. Дерриге а шарахь шарIо мархакхабар ца магош хаддаза деанчу деа денна тIедоьгIна цара шайн дош. Шайна чохь мархакхабар хьарам долу гIурбанан Iийд а, цул тIаьхьа догIу «аййамут-ташрикъ» олу гIурбан беттан кхо де а ду кхузахь дуьйцуш дерг. Марха кхабаза дукха хан яьлча, дог дакъало, стаг вочу Iадате воьрзу, дегIан лаамаша толам боккху. Дукха нахана хуьлуш дерг ду хIара, къаьсттина дукха хIума юуш болчарна.\n← Элча – дахаран масал\nГIиллакх доцчуьнгахь гIуллакх хир дац! →\nПольза сна по сунне


Ичкерийн къонахий: Далкийн 1усманан к1ант, Мохьмад-Хьаьжи (ВИДЕО) - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » Ичкерийн къонахий: Далкийн 1усманан к1ант, Мохьмад-Хьаьжи (ВИДЕО)\nИштачу къонахойх вара, Бух1ан-юртахь вина а, вяхна а волаш, Далкийн 1усманан к1ант, Мохьмад-Хьаьжи а. Халкъа юкъехь «Туркх-Мохьмад» аьлча войзагш вара Далкаев Мохьмад-Хьаьжи. Шен накъосташа , кегирхош а безамца ц1е йокхара Мохьмад-Хьажийн «Мума» олий. Мохьмад-Хьаьж вина 1930 шарахь, (цуо ша кехаташ т1ехь хан к1езиг язйина ву олара, ша 1925-26 шерашкара ву олий).\nМохьмад-Хьаьж, дукх жимаъ волаш, латарца чам марзо а йолаш, ше цхьацца спортивны толамаш а болаш, бокс а, борьба а латарах шен кхачамаш а совг1аташ а долаш къонах вара. Алдерачу Бата-с (тхьамда хилла иза 1944 шарахь ц1ера дахале хьалха дуьйна схьа) Мохьмадна хьехам бина хиллера 28 шо кхячна а волаш Мохьмад-Хьаьжи: Хьан да, туркх а волаш, тхьамда а волаш, нахана а войзаш къонах стаг вара, хьо маццалац лела волла леташ?\nХьо жима вац, хьа маж юкъе къоьжалла кхетта, хьо метта ван веза — аьлла. Цу ийнахь дуьйна схьа ша лелийна некъаш а дитна, Къадарийн т1арикъатана накъост а хилла д1а хоьттан хиллера Мума. Сибрехара нах ц1а бяхканчулла т1аьхьа, Бата 1едало лаца хьовзинера, Колыма вахийта сацам а бина.\nМума берриге а шен ненан вешийн Батийн (цу хенахь Бата 80 — шаре керчана, воккха стаг хиллера) бала шена т1е а ляцна, набахтехь ялх шо а даьккхана ц1а веъча, Мума наха туркх хоттийна хиллера 1967 шарахь. Цу заманчохь дуьйна, туркх а волаш, ша валлалца шен юьрта бала бадийна ляьлла а ца 1аш, мехка а тезеташ а лелош, нахана воьвзанера. Мума-с къайлах лелош ца хиллера ша лелориг. Мумийна улле вала накъостий а боцаш (1едалха кхерам бола дела) шеца Ахтахан Адам а, Тимарсолтин Адам а, Кусийн Сайд-Ахьмад а, Мусийн Вах1ид а, Шелара Юнус а, Валарт1ера Ахьмад а, Шалажера 1умар а ишта к1еззиг нах бен боцаш, хала лелош хиллера цуо Къадарийн болх.\n1968 шарахь, Амант ц1е йолаш цхьана зудчуо,, Эртинахь, Хедийн зих1аратана тоьхна амбарны лог1а лом а тесна дохийна зих1арат д1а диллина хиллера. Амант 1едало хьекъална тилла ю аьлла сацам а бина, йитна хиллера. Аманта-с дог1а даькхна а а аьлла, Эртине нах зих1арате бахан хиллера. Гулделла халкъ а долаш, Мума-с Мусийн Вах1ид ха дан х1оттийна хиллера Эртина хьала болачу новкъа, машенахь ву аьлла, нагахь санна 1едал тосалахь, хаам бе аьлла.\nЭртанахь 1944 шарахь т1ехьара дина хиллера зикар, цулла т1аьхьа 1968 шо кхаччалца дина а ца хиллера. Мусийн Вах1идна, Веданара охь йог1аш милцойн мотоцикл тоса елла, сихонца машен а хехкана Эртине хьала ваьлла хиллера нахе хаам беш. 46 туркх хиллера цу меттехь шайцани товбанаш а йолаш. И берриге а туркхаш, шай карара туркхан г1ожмаш а, коьртара пясмаш а вахьа а туьйсаш боьвда д1а бахнера цигара. Мума цара вахь тийсина г1ажмаш а пясмаш схьа а гулйина, Вах1идан машен чу а ехкана ц1а вахна хиллера.\nЦулла т1аьхьа ша схьа гулйина йола г1ажмаш д1а а йоькъаш х1ора юртарчу туркха не1аре а оьхаш, и г1ажмаш а церан пясмаш а д1а екънера Мума-с. Цу хенахь, дуьйна схьа, мехкан туркх а волаш, ша 2001 шарахь веллалц, схьа веънера туркх Мохьмад-Хьаьжи. Советан 1едало шозза чу воьлна хилла Мума Къадаре т1арийкъат бахьан долаш. Шозлаг1а Мума чу волла хьовзийча, Элистанжой Бола-молла-с, аьллера Мумега: Мума, хьо лаца хьовзийна 1едал, боьха 1едал ду. Айхьа кхи лелор дац али, кехатан куьг а яздай, маьрша зама яллалц, саца веза хьо, кху 1едало хьозор ву хьо — аьлла. Мума-с жопп деллера Болийга:\nБола, хьо-м хьай «Къолу-Малу» баьхна ялсамане ваг1а воллара, амма суна я Къолу ца хаьъа я малу ца хаьъа. Кху чехкачу зикрунца со ялсамане ваг1а витахь — аьлла. Ишта къонахчалла долаш, шена тешаме диллина дерг тешаме а волаш, Далла доьхьал д1а вахна Мума.\nДжовх1ар Дудаев-с (Дала геч дойла цунна, Дала г1азот къобал дойла) шена уллехь сецош Джовх1арийн тешаме доттаг1 вара Мума. Ичкерий седа шен некхера д1а ца бяьккхара Мума-с ша коше вилла кеч валлалц. Ишта тешаме вара Мума Зеламхана а, Халидна а (Дала декъал бойла уьзш). 30 октябрехь, 2001 шарахь, Делан мостаг1аша, тезетара кхайкхана д1а а вигна цхьана масла1ате ва веза хьо шайца аьлла, тешна бехкаца, шен ц1ийна хьалха доьаз коьртах тапча а тоьхна, вийра Мума. Зулам дира цара, тешан бехк бира цара, доккха вуо даитара цара Къадаре белхилошка. Мохьмад-Хьаьжи верца, Къадаре балхана питнаш лелоран некъаш д1а дястира цара. «Делан Ля1нат хуьлийла Мума хьуна т1е герз айбинчунна» а бохаш, наха ду1а дийшара цуьнан тезетахь.\nКхераме зама яра иза, луьра хан а яра иза, Мумийн доьзалло «1ад 1е хьара шу нах, шен да,, нахана зулам ша бахьанехь хиларна кхоьраш вара даиман, ма хьойша иза массара а г1аш кешнашка, шуна зулам хиларна кхоьра ша» бохашехь, Мума везаш хилла болчу наха, ах эзар герг адамо айбина, Алдера дуьйна схьа, ворх1-барх1 километр г1аш д1а ваьхьара Мума. Черноречера ара волачохь ляьтташ хиллачу Делан мостаг1ийн постехь ляьтташ болу г1азкхий бойдара цу дийнахь некъ мярша буьташ. Везачарна виц ца велла Мума. Далкаев Мохьмад-Хьаьжи санна къонахий, Дала латта бойла вайна. Дала кхиел йойла цунна зульм диначарна. Дала геч дойла Мохьмад-Хьаьжийна. Дала г1азот къобал дойла хьа Мума.\nРоссийский государственный шовинизм\nСвидетельские показания жителей Цоцин-Юрт о том, кто их убивал во время войны (ВИДЕО)


Дембелан аккорд. Голышев Владимира дуьйцу Путина къайлаха дагалаьцначу хIуманех\nПутин дуьххьара президент хIоьттича со вара "Завтра" (Кхане) газетан белхахо. Иза харжаро тхан бертахь йолчу коллективехь эккхийтира барт талхар а, малдалар а. Цхьана агIор Путин вара Ельцина шен метта хьаржинарг, вукха агIор, Чубайса ма аллара, "тахана Нохчийчохь юхаденлуш яра Оьрсийчоьнан арми". Къийсадалар дерзийра Проханов Александр Андреевича, "Нагахь Путин хьевахь, хIума тухур ю" цIе йолчу ша язйинчу колонкехь, яздо шен "Дембелан аккорд. Голышев Владимира дуьйцу Путина къайлаха дагалаьцначу хIуманех" материалехь Маршо Радион Оьрсийн сервисан авторо Голышев Владимира.\nКхоччуш кхетийра тхо Путинан патриотизм хиларх Александровн мукъамо. Амма дукха ца бийкира иза. ЧIагIдаланза хетачунна хьалхара тохар дара "Мир" (Машар) орбитера станци хIордана бухаяхийтар. Ткъа Нью-Йоркерчу дуьненаюкъарчу махбаран центран шина бIовна тIелатар динчул тIаьхьа помидорош кхоччуш мархалйелира. ТIаьххьара биллина тIадам хилира Вьетнамера Оьрсийчоьнан тIеман база а, Кубера радиоэлектронан центр а дIакъовла бина сацам.\nОьрсийчоьно дIа ца тесира и объекташ уггар халачу Ельцинан "халкъана дуьхьал долу" Iедал долчу хенахь а. Ткъа "патриото" Путина цхьана къолам хьакхарца яьккхира пачхьалкх шен глобалан амбицех, ткъа иштта Дуьненаюкъарчу космосан станцина "космосан говрашлоьхкурхойн тIегIане охьабехира Королёвн а, Гагаринан а кура тIаьхьалончаш"!\nКаинан мухIар таIийна и меттиг дIаяккхалур яц Путинан хьаж тIера цхьана а риторике а, цхьана а "кхахь-кхахь дечу" искандерашца тIеман парадашка а. Реабилитаци ян цхьаъ бен некъ бац бисина – Оьрсийьнера айхьа дIадаьккхинарг юхадерзор. Хьалха иза далур доцу хIума ду моттара. Тахана иза хилаза ца долуш ду.\nГаванинан гергахь йолчу Лурдесе Оьрсийчоьнан говзанчаш юхаберзарх лаьцна дуьххьара дийца долийра 2014-чу шеран аьхка, Путин визитаца Кубе ваханчул тIаьхьа. Оцу деношкахь Оьрсийчоьно Кубина дитира 90% декхар ($32 млрд. гергга). Оцу ахчанах раиоэлекторанан центр аренде эца а, цуьнан хьашташ кхочуш дан а аьтто хир бу 100 гергга шарахь.\nИза иштта хиллехь а, Путин и хабарш официалан кепара харцдира: "Тхайн доттагIашца барт а бина, и центр дIакъевлира оха, тхан планаш яц цигахь болх юхадIаболо". Амма дIоггар тешош ца дийкира цо аьлларг.\nЛурдесера радиоэлектронан центр башха объект ю. Америкехь хуьлчух 70 процент хаамаш лора цо. "Оцу коьртачу постера Советаш шайн тидамехь латтайо Американ коммерцин спутникаш а, эскархоша а, махбаран хIордакеманаша а латтон зIе а, ткъа иштта Канавералера NASA-н космосан программаш а. Лурдесехь Советийн ладогIа аьтто бу Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь телефонашкахула дечу къамелашка".\nИштта бийцара цуьнан аьттонаш Пачхьалкхан департаментан а, Американ тIеман министраллан а эксперташа 1985-чу шарахь. Флоридина 250 километр гергахь йолчу Лурдесе Оьрсийчоь юхаяро вуно луьра реакци йойтур яра Обаман администацега. Амма мила вара Оьрсийчоьнан эскархошна хӀумма а ца олуш цуьнах пайда эца иза кечъян новкъарло еш, Америкица юкъаметтигаш талхо цхьана а хIуманан аьтто а хир боцуш?\n"Северный поток – 2" проектана тIаьххьара кхайкхийначу санкцеша гойту, вай хьевдда цу маьIаргона тIекхочуш хилар. Кхин вон хуьлийла а дац. Ткъа иза ду, театран эффектех пайда оьцуш хазахетачу Путина, шена луъучу хенахь шен цилиндр чуьра ерстина пхьагал хьалаяккха мега бохург.\nОрбитехь йолчу станцица дерг кхин а атта ду. Цунах пайда эца билгалъяьккхина хан чекхйолуш ю 2024-чу шарахь. Оьрсийчоьнан сегмент чӀогӀа ю. Иза ша а болх балур болуш ю. Цул сов, кхушара Стигалкъекъа-баттахь Рогозин Дмитрийс хаам бира, Роскосмос урхаллина юкъайогIучу "Энергия" Ракетийн-космосан корпорацина хьалха хIинцале а декхар хIоттийна хиларх лаьцна, керла Оьрсийчоьнан орбитан станци кхоллар хьокъехь. Ойла ю 60 тонн йозалла йолу цуьнан 5 модул хилийта.\n2024 шо тIекхачале Путин, гуш ду, ларор вац ша Iедале веанчхенахь ша дIасадекънарг дерриг а юхадерзо. Ткъа юхадерзо дезар ду. ТIаккха бен дайнарг доьрзур дац тактикан духадаларга.\nЭххар а, 2001-чу шарахь Оьрсийчоьнан эскархоша йитина Вьетнамера хикеманаш лаьтта айма Камрань. Еххачу хенахь цуьнах пайда эца лаам болуш яра Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ, амма цуьнах гIуллакх ца хилира.\nТкъа деношкахь Sohu олучу Китайн порталехь хаам гучубелира, Оьрсийчоьнан эскархой Камране юхаберзар дийцаре дан мегар ду Оьрсийоьнан а, Вьетнаман а тIеман-техникан юкъаметтиг дӀакхехьаран дакъа санна аьлла.\nУггара дукха Оьрсийчоьнера, шайна юкъахь кхузаманахьлера кеманаш а, хибухула лела кеманаш а долуш, герз оьцучу пачхьалкхех ю Вьетнам. Еххачу ханна Камрань аренде ялар дика кеп ю миллиардаш долларшкахь йолчу контрактех мах дIабала.\nМел чIогIа Обама а, Керри а гIертарх, Американ аьтто ца белира, хилла тIом биц ца лочу цу махкарчу политикан элитина тIе догIанаш каро. Жигара кхуьуш йолчу Вьетнаман экономике Америко инвестицеш хьажор дукха ладам боцуш ду. Iаткъам бан кхин зеразакъаш яц Цхьаьнатоьхначу Штатийн. Ткъа оцу регионехь хьалхе лелочу пачхьалкхашна бахьанаш дац Оьрсийчоь цигахь хиларна дуьхьало ян.\nГарехь, кхузахь, Кубера радиоэлектронан центран санна коьрта фактор ю карарачу хенахь лаьтташ долу Оьрсийчоьнан а, Американ а юкъаметтигийн хьал. И юкъаметтигаш вон мел хуьлу алсам долуш ду Оьрсийчоьнан эскархой Камране юхаберза мегаш хилар.\nЕрриг а пазлаш вовшах а хоьттина, ойла йича, гуш ериг ю хаза а, гIовгIане а дембелан аккорд. "Обнуление" аьлла Путинан даржехь хиларан хан юхайолоран къайле цуьнца йоьзна хила мегий-те? 2024 шо тIекхачале Путин, гуш ду, ларор вац Iедале веанчхенахь ша дIасадекънарг дерриг а юхадерзо. Ткъа юхадерзо дезар ду. ТIаккха бен дайнарг доьрзур дац тактикан духадаларга.\n"Инжирера (комаран дитт) схьаэца тералла: цуьнан генаш кIадделла гIа даладоладелча, хаа ду аьхке герга хилар".\nКосмосан шортенехь Оьрсийоьнан керла орбитан станци болх бан йолаелча, ткъа кура Оьрсийчоьнан кхаа бесан байракх Кубина а, Вьетнамна а тIехула хьалаяхийтича, Путин дIагIур ву. Кхин хьалхе гIур вац.\nГолышев Владимир – публицист а, драматург а\n"Авторан бакъо" рубрикехь дийцинарг гойтуш ца хила а мега Маршо Радионна хетарг.


Товбеца-бутт 15, 2018\nОьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца Украинех, ГIажарийчоьнах, Шемах лаьцна къамел дан дагахь ву Францин куьйгалхо Макрон Эммануэль. Францхойн президентан гонерчу хьостано бина и хаам Reuters агенталле. Елисейн цIийнехь хьалхо официалехь тIечIагIдира, Макрон кIирандийнахь Москох вогIуш ву дуьненан чемпионатехь Францин, Хорватин матче хьажа. Ловзар доладалале Путинца дийцарш дан дагахь а ву аьлла.\nПетарбухахь ахфинал йоьдуш а веанера Макрон, амма оьрсийн Iедалан векалшца цхьанакхетар ца хиллера цуьнан. Reuters агенталло чIагIдарехь, цкъачунна Макрон кийча вац Путин тIедогIучу шарахь Францерчу Биаррицехь дIаяхьа билгалъяьккхинчу саммите кхайкха.\nG7 саммитан дийцаршка Оьрсийчоь хао оьшу аьллера Iамеркан президенто Трамп Доналда а. ХIетахь Макрона дIахаийтира, ша а дуьхьал ца хиларх Путин кхайкха, амма дерриг а доьзна хир ду, Украинера конфликт ерзош Оьрсийчоьно аьтто барца элира цо.\nКремло бахарехь, шина президенто дуьйцур ду Хельсинкехь Трампан а, Путинан а хиндолчу цхьанакхетарх


Ассаламу алайкум! Цхьа ши хаттар дар са хьога. Суна цу т1енисвеш жоп ахь делча суна хазхетар дара. Дала шен духьа дойла ахьа хьогу къа!\nВа 1алайкум ассалам ва рохьматуллах1и ва баракатух1! Дела реза хуьлда хьуна!\n1 – Дуьненчу даьлла долу бера-корта баьшчи, цуьна месех х1у да-деза?\nДуьненчу даьлла долчу беран ворх1алг1ачу дийнахь корта башар а, цунна ц1е тиллар а, цунна т1ера 1акъикъат (вай "хьакъикъат" олу цунах) дер а суннат ду. Имам Тирмизийс а, кхечара а дийцинчу хьадисехь Делан Элчано - Делера салават а, салам а хуьлда цунна аьлла -: "Х1ора к1ант (бер) шен хьакъикъатца доьзна ду, ворх1алг1ачу дийнахь дуьйш долчу, (цу дийнахь) ц1е а туьллу цунна, корта д1а а бошу цуьнан".\nАмма цуьнан месех дан дезарг - уьш цхьанхьа ц1енчу метте лаьттах йохка еза, кхийолу хедийна месаш а, м1араш а санна. Иштта деш хилла аьлла деана ду, Ибн 1умара а - Дела реза хуьлда цунна - Ибн Сийрийна а, Муджах1ида а, Ал-Къосима а, иштта кхиболчу баккхийчу 1елам-наха а ("Алмаджму1 - Китабутт1ах1арах1" Имам Нававий; "Фатава Ибн 1усаймин"). Воккхачо а, жимчуьнан а хедийна месаш а, м1араш а, д1аяьккхина церг а нагахь санна шен таро елахь лаьттах йохка еза, лаьттах йохка таро ца хилахь цхьана ц1енчу метте д1акхисса еза. Уьш лаьттах йохкаран бахьана масех ду: адаман сийлалла цуьнах схьадолуш долчу дакъанца а ю, цундела и сийлалла ларйан еза; и месаш-м1араш бозбунчалла лелош болчеран кера ца йахийтархьама, х1унда аьлча цара уьш жинашка схьа а эцайте, цаьрца бозбунчалла леладо дела; церах кхечу нахана новкъарло ца хилийтархьама.\n2 – 1акъикъатан бийна болу устаг1 бекъа муха боькъу техь? Цуьна жижиг, когаш корта, чуоко, дог пах и массо х1ума цхьатерра екъа езаш юй, йа цхьа жижиг ду декъа дезаш дерг?.\n1акъикъатана бийна болу уьстаг1 тилийначул т1аьхьа, иза боькъучу хенахъ даь1ахк ца кагйеш бекъча дика ду, шена т1ера и уьстаг1 бийна долу бер а маьрша-могуш кхиийтарга догдохуш. Нагахь санна шен таро елахь, цуьнан жижиг буьйда д1аса а ца доькъуш, мискачу нахана кхехка а дина д1асадахьайтича дика ду. Миска нах кхайкхина, цаьрга даийтича а х1умма а дац. Шена лаахь цхьадерг д1асадекъа мегар ду, важадерг шен ц1ахь нах кхайкхина дао мегар ду. Цуьнан жижиг а, чуоко-дог-пах а, иштта кхидолу дакъанаш а цхьатерра ду д1асадекъарехь а, шен ц1ахь даорехь а.\n1акъикъатана бийначу уьстаг1ах цхьа а х1ума йохка мегар дац, я ц1ока а, я ког-корта а, я кхийолу х1ума а. Уьстаг1ана урс хьакхначунна, я иза тилош болх бинчунна механа яла а мегар дац цунах цхьа а х1ума. Амма нагахь санна цунна урс хьаькхначунна, я цу т1ехь болх бинчунна саг1ийна цхьаъ йала лаахь йала мегар ду, амма механа йаларх ларвала веза.\nК1антана т1ера ши уьстаг1 бийча дика ду, цхьаъ бийча а суннат т1ера дер ду, ткъа, йо1ана т1ера цхьа уьстаг1 бийча дика ду.\nДала Шена а, шен дена-нанна а муьт1ахь доьзалхо войла, Дала беркат дойла!


Кхиаме доьзалан масал (дийцар) - Олхазар - Яздарш - Динул-Ислам\nКхиаме доьзалан масал\nШуна дагадогIу хир ду вай сих-сиха олуш-хьахош дерг, вайна юкъахь баьржича дика болчу кхетамех бу олуш, «кхиаме адам, кхиаме доьзал, кхиаме юкъаралла» бохург. Кхиаме доьзал бохучунна масал хила мегар долу, цхьана доьзалан дийцар дуьйцур ду вай, Дала мукъа лахь.\nЙаханчу заманахь, Самарканд олучу гIалахь цхьа Iеламстаг хилла бохуш дуьйцу – Ахьмадан кIант Мухьаммад ас-Самаркъандий. ФикъхI Iилмангахь, хьанафий мазхIабана тIедоьгIна яздина жайна хилла цуьнан, «Тухьфатул-фукъохIа́ъ» цIе йолуш.\nЦуьнан йоI хилла, Фа́тIима (ПетIамат) цIе йолуш. Шен деца Iилма Iамийна цо, Iеламстаг хилла иза. Цу йоIа шен ден и жайна дагахь Iамийна хилла боху.\nШега цхьа хаттар хаьттича, шен йоIана иза гайтина бен, доьххьара цкъа цуьнга хаьттина бен жоп яздеш ца хилла цо. Жоп арадолучу хенахь, цо а, цуьнан йоIа а куьгтаIадой арадолуш хилла. Ткъа цуьнан йоI йоза хаза яздеш а хилла.\nДуккха паччахьаша ехна цуьнгара и цуьнан йоI, Iаьрбоша а, ру́маша а, кхечу къаьмнех болчара а, амма цо ца елла иза цхьаьнгга а.\nЦу шейх Мухьаммадца Iилма Iамош цхьа дешархо хилла, Iала́уддин ал-Ка́са́ний цIе йолуш. Цо, хIокху шен шейхан «Тухьфатул-фукъохIа́ъ» цIе йолчу цу жайнин маьIна деш цхьа доккха жайна яздина хилла, «Бада́иIу-ссана́иI» цIе йолуш. И жайна хьанафий мазхIабехь уггар коьрта лоручу жайнех ду тахана а. Цу шен дешархочуьнга яхийтина цо шен йоI Фа́тIима. Ткъа цуьнан урдо – цо яздина долу и «Бада́иIу-ссана́иI» жайна хилла. Цундела олу цуьнан дахарх лаьцна дуьйцучу меттехь: «Цуьнан жайнин маьIна дина цо. Шен йоI яхийтина цо цуьнга».\nЦо и Фа́тIима (вай ПетIамат алар цунах ду) ялийначул тIаьхьа, цхьацца меттигашкахь гIалатволуш хилла иза, тIаккха хIусамнанас нисвеш хилла иза. Цул тIаьхьа, Бусалба динах лаьцна хаттар цу кхаанга хоттуш хилла, ткъа иза яздина арадолучу хенахь, церан кхаанне куьг хуьлуш хилла цу тIехь: Фа́тIиматан куьг а, цуьнан ден куьг а, цуьнан хIусамден куьг а.\nДийцарна тIехь ойла йича гучудовлу цхьадолу пайданаш:\n1. Дас-нанас жималлехь дуьйна нийса кхетош-кхиоран болх бича, цаьршимма шаьшшинан доьзалхошца къахьегча, церан бIаьргбузош доьзалхой кхуьур бу царна, Делан пурбанца.\n2. Бераш кхетош-кхиоран декхар дерриге нанна тIе а тесна, цу балхаца ден цхьа́ а бала цахилар нийса дац. Шен дас ПетIаматана хьеха ца хьехнехь цунах иштта кхиаме йоI ца хила тарлора.\n3. Ойланчаша а, дешна наха а ма-аллара, къоман кхетаман гIап доьзал белахь, цу доьзалехь и кхетам берашкахь кхиош ерг нана ю. Цундела, нана дика кхетам болуш хилахь, доьзалхой а дикчу кхетамехь кхуьур ду. Цу дийцар юкъахь нана хьахийна ца хилча, кхузахь хIунда хьехайо иза хаттар кхолладелча, цунна жоп иштта хуьлу: цу доьзалехь нана хьахийна яц, амма хIусамнана хьахийна ю, ткъа иза хIусамнана хиларе терра нана а ю. Цундела, шейх Мухьаммада шен йоIаца къахьегар – хир йолу нана кечйар ду. Цундела гIалат ду зудаберашна Iилма ца Iамор, царна кхетам ца балар, уьш лахара хетар. Уьш наной хилар – деккъа физиологин йа материалан агIор дац, деккъа бераш дарца тIерадолуш дац и, и бераш кхетош-кхио дезаш а ду, царна бала безаш кхетам а бу. Ткъа цу ненан шен иза ца хилча, лойла дуй цуьнан иза кхечунна? ТIаккха цунна а мичара дера ду Iилма а, кхетам а, гIиллакх-оьздангалла а, жималлехь дуьйна дас-нанас делла ца хилча, йа хуьлуьйту бахьанаш лелийна ца хилча?\n4. Цигара схьа, тIечIагIдеш олу вай: зудаберашка деша ца дешийтар нийса дац. Амма и дешар тIейогIучу хенахь церан коьрта декхарца догIуш хир долу дешар хила деза – доьзалан нана бохург цуьнан уггар сийлахь а, уггар деза а, уггар доккха а декхар ду. Дешар а, тIейогIучу хенахь цу сийлахь балхана новкъарло йийр йоцуш, мелхо а цуьнца до́гIур долуш хила деза.\n5. Кхиаме доьзал.. Шейх Мухьаммадан а, цуьнан йоьIан а, йоьIан хIусамден а доьзал кхиаме доьзал бу. Уьш хIора а Iеламстаг ву, йоI вукха шиннал гIолий хуьлуш нислуш а ду, яздина жайнаш диссар бахьана долуш вукху шиннан цIе йиссар доцург. Таханлера доьзал кхиаме хиларан уггар коьрта агIонех ду аьлла хета суна, доьзалан хIора декъашхо дешна хилар – дахаран Iилма а, динан Iилма а. Кхин а масал далийча, кхиаме хиларан агIонех цхьа агIо ю царна массарна Къуръан деша хууш хилар (уггар кIеззигниг), йа царна массарна пхи джуз Къуръан дагахь хууш хилар (йа итт, йа ах, йа дерриге!!, йа «ал-Бакъарат» сурат, иштта кхидIа).\nШуна хIун аьлла хета? ХIун ойланаш йогIу шун коьрте и дешча?\n07.08.2014 = 11.10.1435\n «Мем» хила а тарло и санна долу хIума, дикчу агIор. https://ru.wikipedia.org/wiki/Мем


ТIемалошна гIо динчу нахана кхелаш яр алсам даьлла Нохчийчохь - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » ТIемалошна гIо динчу нахана кхелаш яр алсам даьлла Нохчийчохь\nТIемалошна гIо динчу нахана кхелаш яр алсам даьлла Нохчийчохь\nТIемалошна а, церан агIончашна а кхелаy хьалха а хIиттош , хенаш тохар сихдина Нохчийчохь.\nIедална карабаьхкинчу тIемалошна а, церан ишта, я вуьшта аьтто биначарна а, низамо ма-хьоьхху, суьдехь дов а хIоттуш, хенаш тохар масех шо хьалха наггахь бен нислуш хIума ца хиллехь а, тахана, могIарера гIуллакх а хилла, дIахIуттуш лаьтта Нохчийчохь.\nХIора кIирнах бохург санна луьстуш ду кхузахь и тайпа девнаш. ТIемалошца юкъаметтиг лела ярна бехке а вина, цхьана билггалчу меттехь яккха кхо шо хан кхайкхийна кху деношкахь Шелан гIалин суьдо Абдуразаков Iаьрби цIе йолчу вахархочунна.\nЖимачу стагана бехке диллинарг ду 2009-чу шарахь, гIаттамхойн луур кхочуш деш, царна кхачанан сурсаташца гIо дар а, тIаьхьалонна дlадиллна долу, ша вехачу ков-кертахь, герз латтор а. Оццул хан кхайкхаяралла а сов, кхело бинчу сацамца, хьалхарчу эха шарчохь иза маьрша вац дехьа-сехьа вала а. Иштта иза декхарийла вина Iедална, 10 эзар сом барамехь токхам бан а.\nКху оханан беттан 26-чу дийнахь тIемалойн хьокъехь доккха дов ду мехкан лаккхарчу кхелехь хатта долош а, жоьпе озийна цхьанаметта пхиъ декъашхо а волуш. Царна бехке диллинарг ду, низамхой байа гIортар биста кхаччалц, цхьамогIа луьра зуламаш дар: гIера а кхоьллина, талорна кечам бар, бакъо йоцу герз лелор, зенаш дар, шайн куьйга лелха тарлу хIуманаш яр.\nТалламхоша бинчу къастамца, кхела хьалха хIоттийначу тобанан баьчча лоруш ву Тепишев Салман. И воцуш цу юкъахь хилла Соьлж-гIала кIоштара цуьнан ваша Тепишев Юсуп а, Хамзаев Мохьмад а, Зубаев Ислам а, Саккаев Артур а.\nЦаьрга кховдийначу уггар коьртачу бехкаца, стохка аьхка уьш мехкадаьтта кхоьхьу цIерпошт эккхийта гIоьртина Новр кIоштахь. ЦултIаьхьа, полицин белхошна чевнаш а еш, герзаца тохар а дина къайлабевлла уьш.\nАмма тIаьхьо, талламхой лорх а кхиъна, уьш лийцина Идал хица Iуьллучу Аштаркхана кIоштахь. Нохчийн лаккхарчу кхелан хьостано билгалдаккхарца, дуккха а декъашхой а болуш, чолхечех ларалуш долчу цу девнан тIебогIучу беттан шолгIачу эхенехь бен йист ер яц.\nКарарчу хенахь Нохчийчохь и тайпа а, кхин чолхе а девнаш кест-кеста луьстуш хиларан тоьшалла ду, гарехь, оццу лаккхарчу кхелехь бутт хьалха хаьттина дов а. ХIетахь хIоранна 25 шераш а тухуш таIзар кхайкхийнарг ши ваша вара: МагамадовгIара Хаваж а, Аслан а. Цхьа могIа луьра зуламаш дарал сов, и шиъ бехке винера низамхой байа гIортарна.\nВ Чечне начались массовые задержания мужчин, носящих бороду, и женщин в хиджабах\n18 мая 1944 года — трагическая дата в истории Исламской Уммы


Iедалерчу тIеIаткъамо дебайо наркомани\nShutterstock - drugs addicted, narcomany\nIедалан уггаре лакхарчу тIегIанахь а дийца даьккхина махкахь наркотикаш яржар.\nХIинцца - хIинца ницкъаллин структурашца дIаехьначу кхеташоне Iедалдайша тидаме эцна массо тайпа наркотикашца а, могушаллина зе деш, харц пайдаоьцучу кеп-кепарчу молханашца а къийсам баллор мехала а, маьIне а болх хилар.\nВайнехан юкъараллина иза мух-мухха а доцуш чолхечех цхьа хаттар хилар тоьшалла ду чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин хьостанаша наркотикаш хьокъехь Iорабохуш лаьтта хаамаш а.\nМукъа денош доцург дийнна баттахь наггахь а де ца доьду полисхоша бен-бечу кIошташкахь шозза а, кхузза а, ворхIазза-борхIазза а кIомал, марихуана я кхитайпа могушаллина зуламе молха схьа ца доккхуш.\nЮкъараллехь наркотикаш шо-шаре мел долу яржар могIарерчу наха кхетадо болх-некъаца Къилбаседа Кавказан регионашкахь къоьлла хиларца а, бахархой кханенах бIо булуш цахиларца а, ладегIаме хьал кIарглахь бен аттачу долуш цахиларца а.\nНаркотикаш яржар а, царна тIаьхьабозучийн могIарш лилха довлучу меттана дукъдалар муха кхетадо шаьш лоьраша? ХIун бахьанаш го царна? Цу декъехь шена моьттучух дуьйцуш ву Соьлж-ГIалара цхьана лазарнера нарколог.\nЦо цкъадолчу декъана маьхькIамхой а бехкебеш хиларна, цуьнан цIе Руслан аьлла, хийцина йоккху оха.\nИштта дийцира Руслана:- «Юкъараллехь кханенах тешам боцуш чолхе хьал долу дела алсамбуьйлу, сунна хетарехь, наркотикех пайдаоьцурш. ШолгIа, вийний, ваьккханий, эккхайтар, тIелатар диний бохуш, денна а Iорабохучу хаамаша а дебабо наркотикех бетталуш берш.\nОцу могIарерчу баланечу хиламаша психикана беш болчу тIеIаткъамо а харц, зенечу новкъа боху кхиазхой а, кегийрхой а. Цу дIаьвшечу молханаша а, наркотико а цхьана ханна дахаран баланаш бицбеш там бо стагна, ма-дарра аьлча, Iехало-кх иза.\nКхин цхьа бахьана а го суна царна тIаьхьабазаран. Дукхахболчарна хаъане а ца хаьа, шозза а, кхузза а шаьш кIомалан а, молханийн а чоме хьаьжча, я маха тохийтича, кхана шаьш цунах дозалуш дуй, царех мукъадовла кхана атта хир доций. Цара и кхета а ца до. И энерго напиткаш олу хиш тоьур ду дог галдаккха, кийра хIаллакбан".\nХIинцачул ялх шо хьалха мехкан наркодиспансеран лоьраша зорбане яьккхинчу киншке тIехь далочу терахьашца хIетахь 2.500 гергга наркоманаш хилла лоьрийн бIаьрга Iуналлехь.\nЦхьаболчу говзанчашна хетарехь, тахана и хаъал лакхара хуьлчух тера ду. Цунна лач делахь а, тоьшалла лара догIу, гарехь, урхаллехь болчара а и проблема тергаме эцар.


Къилбаседа Кавказера нах Туркойчохь. Муьлш бу уьш, муха беха? (1-ра дакъа)\nXX бIешо юккъе кхочучу ханна Туркойчохь цхьа эзар гергга юрт яра Къилбаседа Кавказера дIабахначу нехан, ткъа тIаьхьо, болх лохуш а, деша а, гIаланашка дIасабахара дукха нах –Хонкара, Истамуле, Измире, кхин а цхьацца мегаполисашка.\nТахана Хонкарахь ю къилбаседа-кавказхойн ворхI юкъаралла, 20 ю Истамулехь. Цхьацца газеташ арахьоьцу, книгаш зорбане етте чергазийн центраша, школаш а ю оцу цхьаьнакхетараллашкахь. СагIанаш деш, халчу хьелашкахь бехачу шайн махкахошна накъосталла кхачош хьийза уьш.\nКавказхойн векалш бу Туркойчоьнан Iедалехь а, парламентехь а, университеташкахь хьоьхуш а, бизнес лелош а.\nШен рогIерчу подкастехь историка Вачагаев Майрбека къамел дира Гуьржийчоьнан стратегин а, дуьненаюкъарчу талламийн а фондан Iилманчица Квахадзе Александрца къаилбаседа-кавказхойн Туркойчуьрчу диаспорех а, туркойн юкъараллаца цара йинчу интеграцех а, церан меттанаш, къоман ламасташ Iалашдарца йолчу проблемех а лаьцна.\n- Александр, хьуна стенна кхечира бала Туркойчуьрчу къилбаседа-кавказхошкара хьал зен – иза ма юй хьан талламийн цхьа тема?\n- Цхьаъ делахь, сайна туркойн мотт хаарца дуьйзира ас иза, сан хьалхара диплом дара Туркойчоь зерца доьзна. Шиъ делахь, магистратурехь доьшуш чергазийн мотт талла волавелира со. Амма и болх бан Оьрсийчу ваха хала дара – визанаш яха ца лора, кхийолу дуьхьалонаш хIуьттура тIе, ткъа сан аьтто белира чергазий бехачу Туркойчуьрчу меттигашка кхача а, цигахь Iама а.\n- Вайна хаьа-кх Туркойчуьра къилбаседа-кавказхойн юкъаралла XIX-чу бIешарахь а, XX-чу бIешеран юьххьехь а хьижрат динчу нахах лаьтташ юйла. ХIун хьал ду цуьнгахь тахана? Нийса дуй оцу нахах диаспораш алар?\n- Ахь нийса боху, вай тахана къилбаседа-кавказхойн диаспора эриг – иза Оьрсийн-Кавказан тIеман тIаьхьало ю. Аьлча а, церан дай оцу заманашкахь шайн мехкашкара бохийна. Диаспора царех алар а ду нийса, хIунда аьлча, бу церан исторехь бисина даймохк а, хьалхалеррачу лаьтта тIехь деха къаьмнаш а. ТIемаша уьш шайн даймехкех хедийнехь а, дIакхалхийнехь а, кхобу цара зIе шайн "орамашца".\nТуркойчоьнан муьлхачу меттигашкахь еха хIара я важа къилбаседа-кавказхойн диаспора, иза хаалуш дуй?\nЧергазий Османийн импери кхаьчначу портийн карта\n- Кавказхой Туркойчухула дIасабаржар зуьйш, карта вай теллича го симметри йолу ши аса. Хьалхарниг Iаьржачу хIорда тIера дIа Туркойчоьнан махбалехьа йоьду, Анталехула чекхйолий, кхочу Дуьненаюкъарчу хIорда йистонашка. ШолгIаниг – иза Балканан ахгIайрехула чекхйолуш хилла аса ю, Осмалойн империн долахь и меттигаш йолчу заманара схьа ю иза. Оцо гойту Осмалойн Iедална кавказхой тIемалой санна оьшуш хилла хилар. Цундела дIатарбина уьш пачхьалкхо ша агресси ларъечу меттигашка, масала, Оьрсийчоьнехьара – малхбалехь, ткъа малхбузе кавказхой дIатарбина Балканашкахь гIаттамаш бевлча яЕвропера тIелатар нисделча дуьхьалбаха.\nКавказхой боцу провинцеш Туркойчохь тахана ян а яц\nАмма Балканашкахь гIиттамаш буьйлабелча, кавказхойн дезна шозлагIа а боха – Туркойчоьнан малхбузенехьа, Мармаран хIорда йистошка а, кхечу агIор а дIабахна уьш, цхьаберш дIакхелхина тахана Урдун, Шема, Израил лаьттачу меттигашка.\nКавказхой боцу провинцеш Туркойчохь тахана ян а яц. Масала, гIебартой дукха болу меттиг ю Кайсери провинци. Цигахь 60 сов ю церан ярташ. Ткъа малхбузенан чргази болу меттигаш ю Стамбулний, Хонкарний юккъеранаш. Масала, абхазой дукха бу Сакарья провинцехь. Чергазашца дуьстича, нохчий кIезиг бу, церан ярташ ю Сивас а, Кахраманмараш а, кхийолчу а провинцешкахь. Дагестанхой доккхачу декъанна Ялова провинцехь беха. ХIирийн ярташ а ю масех, курдой бехачу меттигашкахь а ю уьш. Кхарачой а, балкхарой а дIатарбелла ярташ ю, амма дукха яц.\n- Тидам биний ахь, гIебартой шаьш къастабелла, малхбузенан чргазий шаьш къастабелла. Къаьмнаш дIассакъасторан, декъаран политика-м ца лелла-те Туркойчохь а? Масала, нохчий стенна ца тарбина оццу Сивасе, я боллу дагестанхой я чергазий цхьаьна? ТIемашна эшаре терра дIасабаржийна-те уьш Туркойчухула?\n- ТIемаш доьзна боцу бахьанаш а хилла, аьр вай, провинцийн хьашташ а лийрина Iедало. Цхьайолчу провинцешна юьртабахамашкахь белхалой эшна, къаьсттина ялта кIезиг кхуьучу меттигашна. Кхечу меттигашкахь бухарчу кегий къаьмнийн гIиттамаш хьошуш а оьшуш хилла кавказхой.\nДагалаца деза кавказхой цхьана хенахь дIакхелхина бацар а, цкъа дукха, цкъа кIезиг хуьлуш хилла дIакхалха арабевллачу мухIажирийн тобанаш, некъаш а хоржуш хилла кеп-кепара. Малхбузенан чергазий Туркойчу хIордаца буьгуш хиллехь, гIебартой Гуьржийчуьрчу некъаш Iтехула дIакхачийна, цундела атта хилла уьш Юккъерчу Анталехь, Кайсери я кхечу регионашка дIатарбан. Нохчех, гIалгIайх, хIирех, дагестанхойх дерг аьлча, уьш лаьтта тIехула бигина Туркойчу. Ткъа адыгейхой, шапсугаш, абадзехаш, джедугаш, масала – хIордаца. Цуьнга хьажжина, хIордан йистошца совцийна уьш, цигара дIасабаьржина. Ламанхоша лаьмнаш, хьаннаш йолу меттигаш лохуш хилла баха ховша.\nИстанбулехь демонстраци дIахьуш бу къилбаседакавказхой\n- Муха ю Туркойчуьрчу кавказхойн юкъаметтигаш? Юй уьш цхьанатуху юкъараллаш, цхьаьнакхетараллаш, юкъара гIуллакхаш луьсту хьукматаш?\nАтатюрк Iедале веъча, ассимиляци сихъян йолийна, массарех а баха долийна «чергазий»\n- Иза масийттазза хийцаделла хIума ду. Iосмалойн империн тIаьххьарчу шерашкахь Истамул хилла кавказхойн шатайпа центр – цигахь арахьоьцуш хилла меттанийн абаташ – абхазойн, чергазийн, курсаш а хилла хеьхархошна. Оцу муьрах дашо зама олу Туркойчуьрчу кавказхоша.\nТкъа Ататюрк Iедале веъча, ассимиляци сихъян йолийна, сацийна меттанаш Iамош бен болх. Кавказхойн проблемаш тIехьататтаелла, массарех а баха долийна «чергазий», хуьлда уьш нохчий, хIирий, дагестанхой, я шаьш чергазий. Делахьа йисина хилла кавказхошца къахьоьгу цхьацца юкъараллин институташ а. Амма кест-кеста, масала, карчам иккхича пачхьалкхехь, доьхкуш хилла иштачу хьукматашна болх бан, я беш хиллла цара иза къайлах.\nСоветан пачхьалкх йоьхча, цуьнан дозанаш дIасадаьхча, хIун хуьлу? Кавказхой Туркойчохь цхьаьнакхета Абхазехь тIом баьлча, Туркойчуьра ахбIе гергга кегийнах абхазашкахьа дIахIитта боьлхуш, Абхази Гуьржийчоьнах дIакъастор а, абхазашна ахча-бохча латтор а юьхьаръоьцуш.\nАмма дIасакъестабала буьйлало Туркойчуьра кавказхой цигара нохчий шайн Оьрсийчуьрчу даймахкахь лаьттачу тIемашна сагатдан боьлча. Кхеташ ду, нохчаша даймахкехьа са гIерташ бара, ткъа дукхахболу кавказхой – чергазий, абхазаш – юьстахлаьттара, туркойл а хербелла Нохчийчуьрчу хьелашка болчу хьежамашца, Нохчийчуьрчу тIамна буха дин дигар дара уьш къехкориг.\nШозлагIа дасабекъабалар нисделира Сочехь Олимпан ловзаршна Оьрсийчоь кечлучу муьрехь абхазойнний, чергазийнний: абхазойн шайн даймахкарчу, Абхазин, Iедало къастийна некъ къобалбеш хьийзира, ткъа чергазий, децIера шайн къоман юкъарлонаш а санна, дуьхьал бара олимпиаданна. Гуьржийчоьно чергазашна Оьрсийчоьно геноцид хIоттор къобалдаро а дIасабийкъира уьш.\nТаханенна вон яц кавказхойн юкъаметтигаш. Къилбаседа Кавказера схьабевлла нах цхьана ойланашца, цхьана сатийсамашца беха. Амма политикан жигаралла йозуш хуьлу даймехкашкарчу шайн къаьмнийн лаамашца.\n(Чаккхе хир ю)


Мича йода ха? — Сердало\nГеттара тамашийна да хIанзарча наха массане а цхьан багара доагIаш санна оалаш дала «мукъа вац» яха дош. Ди мел дIаьха дале а тоъаш хилац наха, шоай гIулакх кхоачашде. Цкъарчоа хьалха вай даьи ньанеи хиннача ханага диллача царна вIалла дага а хиннайоаца паргIато я тахан вайга кхаьчар. Цар хана деррига а сага ший кулгашца хьаде дезаш хиннад: хIама йиттар, пхьегIа йилар, аьшка тохара-м хIаьта а геттара ха йоаеш хIама ма хиннадий, хIанз мо токаца а йоацаш, тов чу а йилле кулгаца даггара эгаеш йIоахъе езаш. Из а дукха ха дIайоаккхаш хIама да. Иштта хиннад кIувсаж цIенадар а. ХIанз-м пылесос а хьекхе пхиъ менот ялале хоза цIено а оттайий дIа ма йодий кхалсаг. ХIаьта ширача хана уж кIувсаш хьалъийце, карта тIа а тайсе, даггара гIадж етташ демах цIенаде гIерташ бала хьегар наха. Уж халонаш Даьла къахетамца хIанз дIаяьннай.\nУж вай хьоахадаьраш-м духхьала кхалнаха кхоачашдеш дола гIулакхаш мара дац, вешта маIача наьха а, берригача наха а деш хиннадола хIамаш дIалаьрхIача, тамаш ергйолаш да тахан наьха бола аьттуви, хIаьта царга йоаца хаи. Хьалха гIулакхаш дукхагIа а халагIа а долча хана мукъагIа бар нах.\nТха нанас дувцар хьалха кхаш тIа балхаш деш хулар шоаш, яхаш. Балхара чу ма даьхканге, цIагIа эшача хIаманга а хьаже, хоза шевар кийча а вале цхьаннахьа вIашагIа кхетар шоаш йоахар, цига дахар-денар а, хьехараш а, дунен тIа фу доал а, иштта кхы а дукха пайда бола хIама дувцар. Гаргарча нахаца безам баа а, цамогаш вар волча цунца вагIа, цунна зерат де а, боккхий нах болча царца вагIа а царгара хьехар хьаэца а ухар. ХIаьта хIанз бутт а ши бутт а боаккх кхоачара гаргара саг бIарга ца гуш. Даь-веший воI-йоI а гуц хIанз шера цкъа хьоалчагIа долаш моттиг хилча мара. Цу гIулакха саг бехке вац, вай воаша мара.\nХIана бац нах мукъа? МалагIча дезарех боахка уж? Эггара чIоагIагIа ха йоаеш дола дезар, къаьстта кагирхой ха йоаер, телефонаш я. Дийнахьа а буса а цу тIа багIаш дахьу вай кагирхоша шоай ха. Нагахьа телефон еце компьютераца е телевизораца да цар хьоашал. Кхыдолча хIаманцара чам дIабаьннаб цар. Шоашта хьадага а деха хIама хьаде дог дагIац, е боккхагIашка а ладувгIа лац царна. Иштта тIехьа дус балха а дешара а гIулакх. Геттара зIамига бераш а хIанз долча дийнахьа цу телефонаш тIа дагIа. Школе а уж царга хул. Классе а, массанахьа а «интернета чу вагIу со» – яхаш хьогахьа хьахьажа а йистхила а мукъа хилац хийла бер. Цу интернета чу дукха хIамаш да. Деррига дунен тIа доаллар да-кх. Дерригача дунен тIа фу доал ха гIерташ хьувзаше, воашта гаргарадар фуд ца а ховш дусаргдий-хьогI вай, яха хаттар отт укхаза.\nМоллагIа хьоалчагIа долаш моттиг нийсъелча, ца воагIаш висачо «сога телефона чу хьачу-м аьннадацар», — оал. Нагахьа санна «Ватсап» яле а кхыер яле а тоабашка чу ца вагIаш саг нийслой цунна ца ха тарлу из хоам.\nКъаьстта белгалдаккха безам ба са цу телефонашца шоайла наха дIа-хьа ду во къамаьлаш, хьашт доацаш гIулакх да из. Тахан цхьанне хьа а хай къамаьл хьаду, иштеи вештеи да, аьле, шоллагIча дийнахьа кхывар воагIа цунна духьала лувш. Иштта хIара денна уж къамаьлаш, малагIчо хьанга фу аьннад хьежаш царга ладувгIаш багIараш а ба, тIа-тIа оалачо кIомагIа алар догдоахаш. «Се фу къонах ва аз дIахайтаргда хьона», — яхаш къамаьлаш ду хийлане. Цу хIаманца боабеш латт къонах яхача деша мах. ВIалла ца хиннача лагIа тIа отташ латт из дош тахан. Хьо вац къонах, со ва къонах яхаш дола къамаьл мегаргболча наха шоашта юкъе леладаь дац. Бакъда, карарча хана из вайна юкъе чIоагIа даьржад.\nБелгалдаккха деза цу телефонах хьадоала зе, духхьал ха дIаяьккхар ца дийцача а доккха долга. Хьалха вовзаш, везаш саг бIаргавайча боккъала гIад а вахе цунга йистхулар. ХIаьта хIанз хIаравар сиха ва. Юхе гIолла тIехвоалаш ши-кхо дош алар мара кхы хьахьажа мукъа хилац. БоккхагIчар дувцачох, базар тIа а кхычахаьа а гаргара саг кхийттача, лоам хьабелча мо гIад водаш хиннав хьалха. Дег чура гIад-м хIанз а вода хийлавар, хIаьта а юха саца, дIа-хьа йистхила ха яц-кх. «Даьра, со сиха ва, хIама эший? Гургда вай..», яхача дешашца тIехвоал хийлавар. Балха а цIагIа а кхы ер ма дий ала хала балхаш дац кхоачашде дезаш, хIаьта а мукха ха-м кIезига я нахага.\nЛоадам боацача гIулакха йоа а ца еш ший ха, шийх тийша дитар дизза кхоачаш деш, балха тIа а кхычахьа а тешаме волаш хилча бакъахьа вар саг. Нагахьа шийга мукъа ха яле, шийца уйла а яь, мах боацача хIаманна из йоа а ца еш шийна Iилма Iомадеш, е цIагIа коа-карта, беша кулг тохаш хила везар саг. МоллагIа дале а шийгахьа гурмат йолаш даь хIама тIехьа боагIачарна даха дусаргда, накъадаргда.\n← Сагилги, мазилги\nПервый съезд народов Терека →


Сталин а, ХIитлер а, байкер Залдостанов а\nБайкеро айдина лелларг\nШераш ду Оьрсийчоьнан Президенто Путина, Малхбале Дуьненан ШолгIачу тIеман истори бIостанехьа гайта гIерта бохуш, багара охьа ца дуьллуш, дуьйцу.\nМалхбалехь а бу дукха нах ХIитлер Адолф вохош Оьрсийчоьнан бахархойх 20 миллион стаг велла хилар дицдеш.\nГермане тIеман толам базбан воьдучу «Буьйсанан Берзалой» олучу мотоклубан лидеро Залдостанов Александра карладаьккхина нехан эс оцу шина хотехь хилар.\nЗолдостанов реза вац\nБеларусерчу Брестера Германин агIор дIа ца вохуьйтуш латточу байкеро, шега Белсат агенталлерчу журналисто, хьуна хаьий ХIитлерца, иза Оьрсийчоьнна тIелетачу деношка кхаччалц, Сталин гергарлонехь Iийнийла, хаьттича, ца хаьа, аьлла Залдостановс.\n-Муха, Оьрсийчоь ХIитлеран агIор! – цецвуьйлура патриот, - Гой шуна, хIара къонах мел галваьлла! И ду-кх вайн цхьаболчу нехан кортош чохь! Оьрсийчоь ХIитлеран агIор, тов! Я иза хьераваьлла, я цо леррина тIекхуллу харцо. Кхин хIун эр ду ас?!\nБашха ду инцидент 1939-чу шарахь Полшин хиллачу Брестехь эккхар. Ша Брест ю Молотовн-Риббентропан къайлахчу пактан теш. 1939-чу шеран Гезгмашин-Беттан 1-чу дийнахь оцу пактца а догIуш, Германи цхьана агIор, Оьрсийчоь вукху агIор тIелетта Полшина.\nДенош бен ца эшна и мохк тIамца бохон. 22 де даьлча тIеман гайтам-парад а хIоттийна Оьрсийчоьной, Германиной.\nБританерчу историко Эриксон Джона 2001-чу шарахь арахецначу кинжки тIехь дуьйцу Оьрсийчоьнанний, Германинний дипломаташ Полша екъа аьлла дукхазза а гулбелла хиларх оцу заманашкахь.\nВерсалехь бинчу берто Германин хIаваан ницкъаш кхион дихкина хиллехь а, Москохна уллехь лаьттина немцойн кеманийн Junkers фирма, Липецкехь Iамош хилла Люфтваффен авиаторш, Казанехь кечбеш хилла танканаш лелон говзанчаш, Мурманскна уллехь кхаьбна хибухахула лела тIеман кеманаш.\nБакъду дихкина лаьттина компартина ХIитлеран социал-демократин партица гергарло лелор.\nСталинан Iедало Германица леладечу гергарлонан тIахьало хилла 1939 шеран аьхка Молотован-Риббентропан пакт хIоттор. Ткъа тIом баллалц лаьттина экономикехь, йохк-эцарехь юкъаметтигаш. Сталинан, ХIитлеран Къайлахчу бертаца а догIуш, шина пачхьалкхо бартбина хилла Юккъера Европа – Полша, Балтин кхо мохк, Румынера Бессараби вовшашлахь екъа.\nБартбина кIира даьлча, ХIитлер Полшина чувахана. Кхин а ши кIира даьлча цигга чудахана Советан пачхьалкхан эскарш а. 1940-чу шеран гурахь Балтин мехкашна оккупаци йина Кремло. Болабеллачу Дуьненан тIамехь Германехь, Японех, Италех дIакхета бина барт а хилла 40-чу шеран ГIадужучу-Баттахь. Дерриг а доьхна ХIитлер Советан пачхьалкхна тIелетча.\nБайкерна Залдостанов Александрна хууш и бакъдерг дацар цуьнан кIезиг дешна хиларца я хаа ца лаарца дозуш хир ду. Амма цуьнан агIо лаьцна дахначу кIиранах оьрсийн тIеман министран гIоьнчас инарла Кирилин Александра Оьрсийчоьнан радиохь. «Полша нацистийн Германино лаьцна хилла, Советан пачхьалкх орцахъяьлча бен мукъа а ца яьлла. Ткъа хIинца тешо гIерта Европа, тIелеттарш вай долуш санна» - бохура Кирилина.\nИштта ю Колсон Роберта арахецна артикл.


Вайн доьрзу меттиг хIун ю? Вай мича дIагIур ду? ТIаьххьара вай кхочур долу меттиг – иза къематде ду. Башхалла яц, вай хIинцца делча я дуккха даьхча а, зуда а ялийна, вайн бераш, берийн бераш а вайна гинехь я зуда ялонза хиллехь а, бIешарахь я шина бIешарахь вай дуьнен чохь хан яьккхинехь а, цуьнан чаккхе валар ду. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, Оха адам (Адам-пайхамар) кхоьллина цIенчу поппарх. Цул тIаьхьа Оха иза (Адаман тIаьхье) хин тIадам хилийтина тешамечу меттехь (ненан кийрахь). ТIаккха, тIадамах детта цIий кхоьллира Оха‚ деттачу цIийх кхоьллира Оха жижиган кийсак‚ жижиган кийсаках кхоьллира даьIахкаш‚ тIаккха даьIахкашна тIе жижиг дуьйгIира (диллира) Оха, тIаккха (цунна чу са а хецна) Оха кхиийра кхин кхоллар. Беркате Ву АллахI – уггар дика кхуллуш верг. ТIаккха‚ баккъалла а, шу цул тIаьхьа лийр ду. ТIаккха‚ баккъалла а, къематдийнахь шу дендийр ду». «Аль-Муъминун», 12-16.\nВеза-Сийлахьчу Дала хIокху дуьнен чохь даима вахар яздина дац цхьанненна а; Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) велахь, маликаш делахь, жинаш делахь а – цхьанненна а хIокху дуьнен чохь даима вахар делла дац, массеран боьрзу меттиг валар ду, берриге лийр болуш бу. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Зурмана чу хIуп эр ду, тIаккха стигланашкахь мел верг а‚ лаьттахь мел верг а велла охьавужур ву‚ Далла лиънарг воцург». «Аз-Зумар», 68.Къематде кхаччалц дийна хилларг а лийр ву оцу хенахь, зурмана чу хIуп эр долу Исрафил- малик а цхьаьна. Ша зурмана чу хIуп аьлла, дуьнен чохь мел долу хIума дIадаьллачул тIаьхьа а дийна хир ду иза, тIаккха Веза- Сийлахьчу Дала Шен дош кхочушдеш долуьйтур ду иза. Цул тIаьхьа Веза-Сийлахьчу Дала дендийр ду иза, шозлагIа зурмана чу хIуп алийта. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оцу хенахь (шозлагIа зурмана чу хIуп аьлча) уьш гIовттур бу, (къематдийнан халонга) хьоьжуш а болуш». «Аз-Зумар», 68.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Валаран сауьйзу хан йогIур ю бакъонца (эхартан халонаш бакъ а еш). Иза ду хьо шех (кхерарна) уьдуш хилларг». «Къаф», 19. Цуьнан маьIна: «Хьо миччахь велахь а, хьоьга валар кхочур ду, цунах ведда лелар эрна ду».\nДуьнен чохь валарх уьдуш, шаьш лелош долу хьарам хIума ца дита и валар хьехо ца лууш хилларш, эхартан хало шайна гича валаре сатуьйсуш хир бу, амма царна и хир ма дац. Цундела Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Уьш (керста нах) кхойкхур бу: «ХIай Малик (жоьжахатина тIехIоттийна малик), хьайн Деле тхо далийта алахь (Iазапах тхо паргIатдовлархьама)». Цо жоп лур ду: «Баккъалла а, шу даима лаьттар долуш ду (Iазапехь)». «Аз-Зухруф», 77. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) аьлла: «Малик (жоьжахатина тIехIоттийна малик) царна дуьхьал дист ца хилира эзар шо даьллачул тIаьхьа бен».\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Шу миччахь делахь а, валар тIекхочур ду шуна‚ чIагIйинчу бIаьвнаш чохь шу делахь а. Шайна цхьа дика болх хилча, цара олу: «ХIара Делера ду»‚ амма шайна цхьа вуон болх хилча, цара олу: «ХIара хьоьгара ду (хIай Мухьаммад)». Ахьа ала (хIай Мухьаммад): «Дерриг а Делера ду». ХIун хилла-те оцу къомана? – Шайга дуьйцучух кхета герга бац-кх уьш (ниIмат, бала а – дерриге Делера хиларх)». «Ан-Нисаъ», 78.\nВалар муьлххачу бахьаница тIедан тарлуш ду: хи буха вахарца я машен дIакхетарца, я шен меттахь волуш, я больницехь волуш, я кхидолчу муьлххачу кепара а. Бакъду, валар тIедар кхечу бахьаница яздина хиллехь, цомгуш хиларе хьежор вац хьо. Далла лиъначу хенахь хьан оьмар чекхйолу, цундела саоьцу малик гал ца долу са эцарехь, шен хан кхаьчнарг тIаьхьа ца тотту цо я цхьаннан меттана кхечун са а ца оьцу цо. Веза- Сийлахьчу Дала массо адамийн эла волчу Мухьаммадах (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) лаьцна аьлла: «Мухьаммад Элча ма ву, цул хьалха (кхиболу) элчанаш дIабахана. Иза велча я вийча – шаьш хиллачу (керсталле) духадоьрзур дара шу? Шен динах вухаваьлларг милла велахь а‚ цхьана а хIуманца Далла зен ца до цо. АллахIа мела лур бу шукра деш болчарна (Шена муьтIахь болчарна)». «Алу Iимран», 144. ХIара аят доьссина Ухьудехь тIом болуш, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) вийна аьлла эладита даьржина, тIаккха мунепакъ наха бусалба нахе аьллачу хенахь: «Иза вийнехь, шайн хьалха хиллачу (керста) дине духадерза шу». Шеца там боцчух цIена Ву АллахI, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) вуьйр воций Шена хуъушехь аьлла Дала: «Иза велча я вийча – шаьш хиллачу (керсталле) духадоьрзур дара шу?» Кхечу аятехь Дала хаийтина Ша Шен Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) наха верах ларвина хилар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай Элча! ДIакхачаде (дерриге) хьайга хьан Дала доссийнарг (элчаналла). Ахьа иза ца дахь (цунах цхьадерг хьулдахь) – ахьа кхочушдина ца хуьлу Цуьнан элчаналла. АллахIа ларвеш ву хьо нахах (мостагIийн вуонах). Баккъалла а, АллахIа ца нисдо керста къам». «Аль-Маидат», 67.\nЛаьтта тIехь, стиглахь а мел болчарна Делан лаам тIаьхьататта лиъча, церан ницкъ кхочур ма бацара. Баккъалла а, Делан лаам цхьа дош аларца кхочушхуьлу, Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Цуьнан гIуллакх, Шена цхьа хIума (кхолла) лиъча, Цо цуьнга алар ду: «Хила!» - тIаккха иза хуьлу». «Ясин», 82.\nЦундела вайна тIехь декхар ду, Далла муьтIахь а долуш даха, Дала тоьхна йолу хан тIекхаьчча Цунна муьтIахь а долуш далархьама. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIора умматана тоьхна хан ю. Шена тоьхна хан тIееъча, цхьакIезиг йолчу ханна тIаьхьадуьсур дац иза я хьалха а дер дац иза». «Аль-АIраф», 34.\nВайн эланан Пайхамаран (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) йоI йолчу ПетIамата (Дела реза хуьлийла цунна) шен кIант валарчу вирзина вуй хоуьйтуш, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу геланча вахийтира. Цуьнан геланча вахара Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) волчу, цо цунна дийцира долуш долу хьал. ХIун элира- те Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) цуьнга? Цо элира: «ДIагIо иза (ПетIамат) йолчу, ахь цуьнга ала, АллахIан ду Цо схьаэцнарг, Цо делларг а, массо а хIума Цунна гергахь хан тоьхна ду. Собаре, Делера ял хиларе сатуьйсуш а хила хьо, алий, омра де цуьнга…» Бухарис дийцина хьадис.\nВеза-Сийлахьчу Дала цхьайолчу хенахь хьо ца зуьйш вуьту, хьуна дуккха рицкъа а ло, ахьа цунах хIун до хьажархьама. Цкъацкъа хьуна доьзалхо ло Цо, ахь иза бусалба динехь кхио ма-веззара кхиаво я ца во хьажархьама. Цул тIаьхьа валарца я цамгарца, я кхечу бахьаница и доьзалхо хьоьгара дIаоьцу Цо, оцу тIехь хьо собаре хуьлу я ца хуьлу хьажархьама. Цкъацкъа вуон гIиллакх долчу хIусамненаца я вуочу лулахочуьнца зоь Цо хьо, хьан собар мел ду хьажархьама. Дала иштта зуьйш ду вай вовшашца, баккъалла а, и Дела ницкъ кхочуш ма ву иза хьол дика я хьо цул дика хилийта. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оха ца ваийтина хьол хьалха (хIай Мухьаммад) элчанех цхьа а, уьш яахIума юуш, базаршкахула лелаш болуш а бен. Оха шух цхьаберш вукхарна питана хилийтира (вовшашца зуьйш). Шу собаре хуьлий (шаьш Дала зерна тIехь)? Хьан Дела (собаре верг, воцург а) гуш ма ву». «Аль-Фуркъан», 20.\nИштта хуьлу керста стеган саэцар, Дала лардойла вай цунах. Амма шен са долучу хенахь къинхетаме маликаш шена тIедуьссучу бусалба стеган хьал цунах тера дац. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, шаьш аьлларш: «Тхан Дела – АллахI ву», цул тIаьхьа нисбелларш - царна тIе (саоьцучу хенахь) маликаш дуьссу, (шаьш олуш): «Шу кхера ма кхера я гIайгIане ма хила, ялсаманица кхаъ бу шуьга‚ шуна хир ю аьлла чIагIо йина йолчу». «Фуссылат», 30.\nАмма керста стаг дуьненах дIахедаш, эхартана герга вахана хилча, цунна тIедуьссур ду стиглара маликаш, чIогIа а, шога а долуш, шайн яххьаш Iаьржа а йолуш; цаьргахь хир ду жоьжахати чуьрчу шогачу кIадин духар. Уьш охьаховшу, цуьнан бIаьргаша лоцучу меттиган барамехь. ТIаккха саоьцу малик догIу; цуьнан коьрте охьа а хууш, цо олу: «ХIай боьха са, хьо арадала Делера хьайна йолчу оьгIазлоне». Цуьнан дегI этIор ду, тIаккха цуьнан са (озийна) схьадоккхур ду, тIедачу кхакхийна тIера (озош) тIаргIа баккхарх терра. Цунна неIалт эр ду стигланна а, лаьттанна а юкъахь мел долчу маликаша, стиглахь мел долчу маликаша. Цунна дIакъовлур ю стигланийн неIарш. Оцу неIарийн охIла цхьа а хир ма дац, Деле и са шайга хьала ца даккхар доьхуш бен. Цо и са схьаоьцур ду, цул тIаьхьа цо и са шен карахь дуьтур ма дац, бIаьрганегIар тухучу заманахь а цунна жоьжахатин бедар тIе ца юхуш. Цунах йогIур ю лаьтта тIехь йолу уггар боьха хьожа; тIаккха цара и хьалахьур ду. Уьш цуьнца маликийн цхьана а тобанна уллохула тIехдевр ма дац, цара хоттуш а бен: «ХIара хIун боьха са ду?» Цара эр ду: «ХIара хьенехан кIант минех ву (дуьнен чохь цуьнан йоккхуш хиллачу уггар боьхачу цIарца)». ТIаккха уьш кхочур ду дуьненан стигла, цара, цунна неI елла, эр ду, амма цунна неI йоьллур яц. ТIаккха Веза-Сийлахьчу Дала олу: «Цуьнан Iамалийн тептар дIаязде аша Сиджин олучу меттехь, уггар лахарчу лаьтта тIехь». Юха цаьрга эр ду: «Аша охьавига иза лаьтта тIе, баккъалла, Аса чIагIо йина, Айса уьш лаьттах кхоьллина, цуьнга берзор болуш, цунах юха гIовттор болуш бу», – аьлла.ТIаккха цуьнан са, стиглара ласттадой, цуьнан дегIа чу охьакхуссу. Цул тIаьхьа цуьнан са духадерзадо цуьнан дегIа чу. Юха цунна ши малик догIу, мохь хьакхар чIогIа а долуш. Цуьнга мохьтуху цаьршимма, иза охьа а хааво цаьршимма. Шина малико цуьнга хотту: «Хьан Дела мила ву?» Цо жоп лур ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа». Цаьршимма цуьнга хоттур ду: «Хьан дин муьлха дин ду?» Цо жоп лур ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа». Маликаша цуьнга хоттур ду: «Шуьга ваийтина стаг мила вара?» Иза нислур вац цуьнан нийса цIе яккхаре а. Цуьнга эр ду: «Мухьаммад ву», – аьлла. ТIаккха цо эр ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа, амма наха и олуш хезнера суна». Цуьнга эр ду: «Хаа ма хоийла хьуна иза, деша ма доьшийла ахь иза». Кхойкхуш верг кхойкхур ву стиглахь: «Харц лий-кх иза, жоьжахатин мотт билла цунна, жоьжахатин неI елла цунна». Цунна йогIур ю жоьжахатин йовхо а, цуьнан мох а. Шен кошахь гатто йийр ю цунна, цуьнан пIендарш морзахдовллалц. Цунна тIевогIур ву, шен юьхь ирча йолуш, бедарш боьха йолуш, шех чIогIа боьха хьожа йогIуш а волу стаг; цо эр ду: «Кхаъ бу хьоьга, хьуна халахетар долчуьнца. ХIара ду хьуна чIагIо йина де». Цо эр ду: «Дала вуонца кхаъ боккхийла хьоьга а, хьо мила ву? Хьан юьхь ю-кх вуон дохьуш йогIу юьхь». Цо эр ду: «Со хьан вуон Iамал ю, ас Делах дуй ма буу, суна хьо ма ца вевзина, Далла муьтIахь хиларх дIахьаьвзаш бен, Далла Iеса хиларехь сихо еш бен. Дала вуонца бекхам бойла хьуна».\nПоследнее изменение Вторник, 11 Декабрь 2012 09:13\nПрочитано 23741 раз