ХӀокху версин 2 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2016, 29 апрель).\nИслам (Ӏаьр. إسلام) — монотеизман ИбраьхӀиман дуьненан динех цхьаъ ду. «Ислам» боху дашо гочдо «Ша Делан каравалар» аьлла, «муьтӀахьалла» а, «карадерзар» а (АллахӀан законашна). Ӏаьрбийн маттахь «ислам» боху дош — хандошан цӀердош ду, سلم — хандошах кхолла делла ду, цуьнан маьӀна ду «аьтту болуш хилар» а, «кӀелхьарвалар» а, «латтар» а, «маьрша хилар» а.\nШариӀатан терминологех ислам дуьззина ду, цхьаъ бен Дела цахилар а, АллахӀан муьтӀахь хилар а, Далла бохучун а, АллахӀ-дала цамагорг цадар а; дуккха а делой хиларх а ширках а дӀакъастар.\n3 Исламан нах\nХьалха заманахь 570 шерашкахь, Маккахь болу Ӏаьрбий цӀунашна ламазаш деш бара. АллахӀ-дала воссийна царна тӀе шен элча Мухьаммад пайхамар\n, шовзткъа шо кхаьчча 610-чу шарахь цуьнга доссийна — аль-Ӏалакъ олу сурат, Джибриль маликехула.\nИбраьхӀиман дин юха дендала дезаш хилла Маккахь, цундела АллахӀ ваийтина хилла Мухьаммад пайхамар. Ислам дин къайлах лелош хилла Мухьаммада а, цуьнан накъосташа а. АллахӀ-дала бакъо еллачу хенахь, цара кхайкхош хилла шайн дин довзуьйтуш. Дуккха а таӀзар дина хилла бусалбан нахана.\nДуьххьара бусалбан дин тӀеэцнарг а, Мухьаммад бакъ винарг а хилла цуьнан зуда Хувайлидан йоӀ Хадижат. ТӀаккха Абу Бакр Сиддикъ, Имам Ӏали, Билал, Хьамзат, Хьузайфат и. дӀ.кх. Мухьаммадан луьйра мостагӀ хилла волу ХаттӀабан воӀ Ӏумарас а иман диллина хилла, масийтта хан яьлча. Исламан дуьхьала бара къурайшин куьйгалхой, уггаре а чӀогӀа дуьхьала ваьлларг вара Абу ДжаьхӀль.\nМухьаммад даиман ларвеш хилларг цуьнан деваша Абу ТӀелип вара, иза кхелхича Мухьаммад ларван цхьа а вацара. Маккара арабаьхна хилла уьш. Бусалбан нах тӀелаца кийча хилла Мадинатехь болу бахархой. ТӀаккха Маккара Мадинате бахана хилла бусалбан наха, уьш Мадинате дӀакхалхарх — ХӀиджрат олу.\nИсламан деза жайна Къуръан.\nХьалха бахкийтина пайхамарш болчу хенахь, АллахӀ-дала цаьрга доссийна хилла масех жайнаш. ТӀаккха керстан Ӏеламнаха оцу инжилан а, товратан а жайнийн дешнаш дӀа а дохуш, шайгара тӀе а детташ яздеш хилла. Оцу цара кхоьллинчу жайнах — Библи олу. Оцу хенахь болу нах тилабелла хилла. Цундела АллахӀ-дала шен бакъ долу жайна доссийна хилла Мухьаммад пайхамаран\n. Оцу жайнах — Къуръан олу. Къуръан тӀехь АллахӀ-дала ша хилар гойтуш дуьйцу. Массо Ӏалам а, дуьне а кхоьллинарг ву ша боху АллахӀ-дала.\nТахана: пӀераска25 Шавваль 1443 г. х.\nВикицитатник • Терахь дехьадаккхар\nИслам динехь болчарех бусалба нах олу. Бусалба нах шина декъе бекъалуш бу: сунниташ а, шиӀиташ а. Дуьненахь дукхах берш сунниташ бу. Суннизмехь болчу наха массо а Ӏеламнах а, эвлаяаш а къобалбо. Сунниташ баьржина бу: СаӀудийн Ӏаьрбийчохь, ӀЦЭ-хь, Кувейтехь, Кавказехь, и.дӀ.кх. ШиӀизмехь болчу наха къобал цабо эвлаяаш а, пайхамаран беза халифаташ а. ШиӀиташ баьржина бу: Иранехь, Азербайджанехь, Ӏиракъехь а и.дӀ.кх.\nИсламехь дуьххьарлера АллахӀ-делан маьждиг ду Маккахь долу КаӀбат (ХьаьжцӀа), шолгӀаниг ду Мадинатехь долу Пайхамаран маьждиг (Масджиду-н-Набави). Оцу маьждигийн лардархо ву таханлерачу дийнахь СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан паччахь Салман ибн Ӏабдул-Ӏазиз ибн Ӏабдуррахьман Аль СаӀуд.\nТӀулгах дина зезаг санна, стаг цецвоккхуш, хаза ду ХьаьжцӀа. Юккъехь лаьтташ ю, массо а агӀор шена тӀебирзина ламазаш деш йолу КаӀбат. Цуьнан пена чубиллина бу АллахӀ-дала ялсамани чуьра баийтина болу Ӏаьржа тӀулг. Хьалха-м иза шура санна, кӀайн хилла боху, тӀаьхьо адамийн къинош дӀахуьйдина, кӀора санна, Ӏаржбелла. Мичча хена вахча а, оцу КаӀбатан гонаш дохуш эзарнаш хьаьжой хуьлу: Америкера, Африкера, Азера, Европера, Австралера — Ӏаьржанаш, кӀайнаш, можанаш, цӀенаш. Исс момсар йолчу маьждиг чу а, цунна гонах а ламазана дӀахӀутту 300-500 эзар стаг.\nКаӀбат лаьттачу маьждиган майданахь йистехьуо лаьтта буха воьссича, Замзам хи ду. Цхьана хенахь кхузахь кӀорга Ӏин хилла. ИсмаьӀил карахь шен хӀусамнана йитина, хи лаха вахана хилла боху кхузахь ИбраьхӀим пайхамар (салам-маршалла хуьлда цунна). Иза схьавогӀург а ца хилла, хьогалла леш доллучу берана орца доьхуш, цигарчу лома тӀера вукху лома тӀе дӀасаидда боху беран нана. Кхин хи ца карош, дог а диллина, юхаеанчу нанна ИсмаьӀилна уллехь лаьтта бухара хьаладетташ хи гина.\n— Зим-зим, зим-зим, - аьлла цо, оцу хино ИсмаьӀил верна кхераелла. Ӏаьрбашна «Замзам» бохург хӀун ду ца хаьа. Церан маттахь цуьнан маьӀна дан а ца ло. ХӀора хьаьжочунна парз хилла дӀахӀоьттина Сафа лам тӀера Марват лома тӀе дӀа а, юха схьа а ворхӀазза вахар.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ислам&oldid=4008984»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 21 ноябрь 00:39\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 21 ноябрь, 00:39.


Гезгмашин-бутт 11, 2012\nГермани -- Шмайхель Франк, юкъархо, дакъалоцуш вара деношкахь Соьлж-ГIалахь дирзинчу "КадыровгIеран дешаршкахь".\nКест-кеста хеза Нохчийчохь вовшахтоьхначу даздаршкахь я конференцешкахь дакъалоцуш Малхбузера хьеший бара боху хаамаш Соьлж-ГIаларчу официалера. Иштта нисделира деношкахь цигахь дIадаьхьначу „Кадыровн дешаршкахь“ а. Цигахь дакъалоцуш вара Германера хьаша Шмайхель Франк а. Ткъа мила ву-те Нохчийчуьрчу хаамийн гIирсаша немцойн урхаллин хьехамча санна вовзийтина и стаг, теллира Маршо Радионо.\n„Ас Нохчийчохь даьккхинчу масех дийнахь суна дуьхьалхIоьттинарг цхьа кхин, керла Нохчийчоь ю - маьрша а, динамикаллин а. Ткъа и Нохчийчуьра ша-тайпа позитиван сурт доллучу дуьненна а довзийта дезаш ду. Ерриге а Нохчийчоь, шеко а йоцуш, партнераллина кийча а ю, инвестицешна йиллина а ю. Ткъа иза КадыровгIеран хьекъалечу политикан жамI ду“.\n...ХIан-хIа, Абдурахманов Дукхваха вац и айдаран хьаьркашца кхелина къамел динарг. Цу дешнийн автор Германера Соьлжа-гIалахь дIадаьхьначу „КадыровгIеран дешаршкахь“ дакъалаца веана хилла хьаша Шмайхель Франк ву. Ткъа ша хIун стаг ву теша иза, и нохчийн парламентан куьйгалхочуьнца меттан говзаллехь къовсавала араваьлларг?!\n"Шмайхель" боху дош немцойн маттера гочдича, „говза мотт хьакха хуург“ нисло. Цу Iалашонца-м дика ларалучух тера дара и Герр Шмайхель, амма цул совнаха кхин хIун корматалла Iамийна ву те иза, Соьлжа-гIала валлол?\n"КадыровгIеран дешарех" лаьцна дуьйцучу Нохчийчуьрчу официалан хаамийн гIирсашкахь Шмайхель Франк Германин урхаллин хьехамча санна билгалваьккхина ву.\nБакъду, немцойн урхалле Маршо Радионо динчу хаттарна, и тайпа хьехамча шайна вевзаш вац, аьлла, жоп делира цигарчу пресс-центран векала. Ткъа цу тайпанчу жоьпо и стаг мила ву хаа лаар кхин а алсам даккхар бахьана долуш, дIабаьхьначу талламаша цхьамогIа интересе хаарш довзийтира генарчу Германера Нохчийчу кхаьчначу хьешах лаьцна.\nШмайхель Франк хьахош немцойн хаамийн гIирсаша гуттар а билгалдоккху, цу стеган цIе цуьнан дахаран программа хилла дIахIоьттина хилар. Вуьшта аьлча, говза мотт хьакха хаар – цуьнан корматалла а, иза кхобуш болу цуьнан болх а бу.\nМасала, Шмайхельх лаьцна дуьйцучу цхьана артиклехь иштта вуьйцу вайн хьаша: „Шмайхель моттхьакхаран говзаллехь дипломан да ала мегар ду. Боьршачу нахаца ша къамел деш, цо царна шаьш элий ду моттуьйту, ткъа зударшца къамел деш, цо царна шаьш элийн мехкарий ду моттар ло. Иза воцуш меттиг бац. Амма цуьнца цхьана иза мила ву я цо хIун леладо хууш стаг а вац“, бохуш яздора немцойн журналиста Бернд Филипа цунах лаьцна.\nШмайхель билггал хIун болх беш ву хууш дацахь а, амма цо шен визитан карти тIехь яздина дарж вуно деза дека, иза Соьлжа-гIаларчу хаамийн гIирсашкахь немцойн урхаллин хьехамча ву бахар санна. „Инарла куьйгалхо. Бизнесан маша. Маркетинг а, Зорбанан Юкъаралла а“ - иштта ду цо ша шен дарж довзийтар.\nBerlin-Beweger, Bernd Philipp: "Нагахь санна цо хьайга, "Фрау, хьайл жимчу йишел а жима хета-кх хьо", алахь, хаалахь - иза Шмайхель Френк вуйла"\nЦо куьйгалла дина, бохуш, билгалъяьхначу фирманийн цIерашкахь яздина ду, цуьнан белхаш экономикан зорбанехь, хаамийн гIирсашца, маркетинган консалтингца, бизнес девелопментца, интернационалан урхалташца уьйраш тасарца, ва-а приватизацешца, иштта цхьамогIа кхечу агIонашца а боьзна бу бохург.\nИ деррига а талла атта дац, цундела цо дуьйцучух теша а тешна, тIеэца дезаш ду. Бакъду, цу даржийн, белхийн шорталлехь, хала а доцуш, талла йиш йолуш цхьаъ ду- хаамийн гIирсашкахь Шмайхель Франка бина болу белхаш. Царех уггаре а шена тIе тидам бохуьйтург, интернет-машано дийцарехь, цо „Берлинер Моргенпост“ газетехь йоццачу ханна болх бинчул тIаьхьа, иза "106" цIе йолчу радиохь жигара хилла хилар ду.\nХIетахь дIайолаелла лара мегар ду цуьнан йоккха карьера а. ХIунда аьлча, цу радиохь ша балхахь волуш, Соьлжа-гIалин хьешо Шмайхель Франка дуьххьара немцойн электронан хаамийн гIирсашкахь юкъаяьккхина цунна шортта ахча а, вовзар а делла йолу маьттазчу хабарийн программа. Тахана а Германехь цу тайпа осалчу программийн формат хьахочехь даима а йоккху и соьла долийначу Шмайхель Франкан цIе.\nАмма Соьлжа-гIала "КадыровгIеран дешаршка" иза кхайкхинчарна и девзаш хилла хир дац. Царна цуьнан мотт говза хьакха хааран агIо бен йовза ца кхиийна хила мега. Ткъа шен и говзалла цо Нохчийчохь ма-хетта лепа а йира.\n„Тахана вайна диалог оьшу. Нохчийн республикан аьттонаш Европана схьабиллина хила беза, - бохуш къамел дира цо Соьлжа-гIалахь. Коьртаниг - Нохчийчохь хиллачу колоссалан кхиамашна мукIарло дан деза массара а!“\n„Наха вовшашца къамелаш ден хан тIекхаьчна. Ас со тахана-тховса дуьйна дIа нохчийн къоман доттагI лору “, - элира цо пафосе, шен "КадыровгIеран дешаршкахь" къамел дерзош. Марша баьттIачуьра катоха а, гарехь, шайн ка ма-доллу Нохчийчохь са яккха а Iалашонца, цигахь хаза къамелаш дан оьхучу хьешашна юккъехь кхин а цхьа доттагI ваьлла нохчийн къомана.\nГерманехь-м дика вевзаш вара и керла "доттагI", кхин башха дикачу агIор а ца вевзаш. Нохчийчохь ма-варра маца дIавевзар ву теша?\nКадыровна Германера кхаьчна хьаша мила ву?


Дуьне, Дечкен-бутт 22, 2016\nПIераскан-де 22 Дечкен-бутт 2016\nДечкен-бутт 16, 2016\nDolce & Gabbana бусалба духарна тIейирзина\nДуьненчохь уггаре а вевзачех шина дизайнеро Долчес, Габбанас шайн тIаьхьарчу коллекцехь гайтина бусалбачу зударийн духарш.\nВаршавехь пачхьалкхан урхалле „Бакъо а, нийсо а“ цIе йолу консервативан парти еъча дуьйна схьа чолхечу хьелашка йирзина Евробертан а, Полшин а юкъаметтигаш.\nКриптографи - телефонах, интернетах пайдаоьцучийн кхерамзалла.\nДечкен-бутт 09, 2016\nКерла шо даздечу буса Коьлнехь сакъера арабевллачу нахаца, къаьстина зударшца, маьттазлонаш а лелийнера бIеннашкахь вовшахкхеттачу мигранташа. Цу хиламо яьккхина гIовгIа цатийна хIинца а. Азимова Сийлахас дуьйцу.\nКерла шо даздечу буьйсанна немцойн Коьлн гIалахь эзар гергга стаг тобане вовшахкхетта хилла, талорш леладан. Керла шо даздечу буса Германерчу Коьлн гIалахь хилла къепедацарш масех де даьлчий бен гIар ца девлла. Мелхо а, цу шозлагIчу дийнахь Коьлнерчу полицин куьйгалхочуо Алберс Вольфганга Керла шо даздар вуно машаре а, къепе а чекхдаьлла аьлла дIахьедар динера меттигерчу хаамийн гIирсашка.\nДечкен-бутт 05, 2016\nБританера къайлаха сервисаш тIаьхьакхиина, масех де хьалха юхь тIе тутмIаьжг йоьллина, пхи стаг вуьйчу видео тIера даIишхо мила ву.


Брюсселехь саммит йолаелла\nШинарийдийнахь йолийначу шина дийнан саммитехь коьрта дийцар ду Британехь дIаяьхьначу референдумехь британхоша Евроберта юкъарадовлуш кхьажнаш тасар. «Брекситан» тIаьхьенах дийца гулбеллачу пачхьалкхийн лидерийн дуьххьара официалан цхьанкхетар ду и. Иштта тидаме оьцур ду саммитехь мухIажирш дIатарбаран кризис, экономикан кхиар, Евробертан арахьарчу политикан юкъаметтигаш а. Оьрсийчоьнна тоьхна санкцеш яхъяран хаттар дийца лерина дацахь а, хьахо тарло Евробертан арахьарчу политикан стратеги юьйцучу юкъанна.\nСаммит йолаялале хьалхарчу деношкахь Германин канцлера Меркел Ангелас, Францин президента ОллАнд Франсуас, Италин премьера Ренци Маттеос дIахьедар дира Европа «юкъара» юьсуш хиларх, цхьанне а кепара официалан доцу дийцарш Британица хила йиш цахиларх. Кхин дIа цуьнан Евробертаца хин йолчу юкъаметтигех лаьцна Лиссабонан 50-чу артикло ма хьоьхху Евробертах къастар дийцаре дар доцург.\nБрюДарж дуьтучу премьер-министро Кэмерон Дэвида масийттазза дIахьедина, ша кхайкхор дац Британи Евроберта юкъараяларх официалехь, Гезгамашин-баттахь шен метта вогIучуьн декхар ду иза, аьлла. Шинарийдийнахь Евробертан 27 лидерца цхьанакхетарехь хила декхар вара Кэмерон Дэвид, ткъа кхаарийдийнахь саммито шен болх дIахьур бу иза дийцарийн декъехь а воцуш. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретара Керри Джона Евроберт ларйо Британица бекхаме гIулчаш яхарх, пачхьалкхийн дидерш кайкхира цо «жоьпалле», «экамалле» «нийсаллин стратегица» хила.


Кадыров Рамзан: Габуния Георгийна, гора а хIоьттина, шена къинхетам бехар тоьлу\nTelegram-каналехула Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар даржийна ша гуьржийн журналист Габуния Георгий вен Тбилисе вахийтина стаг цигахь лаьцна аьлла баьржинчу хааман хьокъехь. (Стохка, Мангал-беттан 2-чохь "Рустави-2" телеканалехула Оьрсийчоьнан президент сийсазвеш, маьттаза къамел дира оцу журналиста).\n"Хаамийн гIирсаша, вошашца къийса а къуьйсуш, даржадо Гуьржийчуьрчу ша журналист ву бохучун къамел. Боху, Нохчийчоьнан Iедал иза вен кечделла. Шайн кхолламна дегабаам бинчу нехан туьйранашца сан кIезиг бала бу.\nХIинца боху, киллер лаьцна, иза Кадыровс ваийтинера пекъар-журналист вен. Хаа ду шуна, накъостий, декхар ас тIедиллина делахь, иза дуьсур дац шуна кхочуш данза, къеллехь йохкучу шун пачхьалкхашкахь-м муххале а тийна-таьIIина далур ду иза. Ша хаамийн гIирсийн векал ву бохуш лелачу шун багаеттархочунна чохь са дисина а дац, ша цхьа доккха адам хета цунна.\nАмма ас хоуьйту тхаьшна цо тхан Пачхьалкх, тхан Халкъ – цундела со а – сийсаздинийла дицделла доцийла. Ас хьалха аьлла ма-хиллара, Габуния Георгийна, гора а хIоьттина, шена къинхетам бехар тоьлу шегара даьллачунна. Цо цхьа стаг ца вина сийсаз – Оьрсийчоьнан масо а бахархой бина. Гуьржийчоьнан Iедална хьоьху ас и стаг кхетамчу валор. Цунна шена хьоьху ас ша динчух лаьцна ойла яр, шен кхетам меттабалор. Ишта ца дахь, юха а боху ас, сан мостагI ву иза", - яздина Кадыровс шен Telegram-каналехь.\nЛеррина операци дIахьош лаьцна Тбилисехь 38 шо долу Боков Васамбек, Оьрсийчоьнан вахархо. Иза Гуьржийчуьрчу оппозицин "Мтавари архи" телеканалан журналист Габуния Георгий вен кечлуш хилла, хаам баржийна каналан инарла директора Гварамия Никас. Цо бахарехь, журналист вен Боков ваийтинарг ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, ткъа бахьана – Габунияс шо хьалха "Рустави-2" телеканалан эфирехь Оьрсийчоьнан президентах лаьцна маьттаза къамел дар.\nЯьржинчу информацица, массех де хьалха лаьцна Боков Васамбек контртерроран департаменто. Ткъа иза гуьржийн журналист вен гIерташ вуйла хаийтина Украинерчу кхерамзаллин сервисаша, аьлла Гварамияс.\nГуьржийчоьнан кхерамзаллин урхалло цкъачунна ца довзуьйту хилларг.\n20I9-чу шеран аьхка "Рустави-2" телеканалехь эфир хьош, Путин Владимирах лаьцна маьттазчу маттахь вистхилира Габуния. ХIетахь доладелира цунна кхерамаш тийсар. Масала, Кадыров Рамзана, иза «Кавказан воI вац, боьрша а вац", элира. "ДуьнентIехь Путин лоруш миллионаш кегийнах бу. Габуния ворхI кертал дехьа лачкъон веза, хIунда аьлча, дуьххьара иза гиначунна луур ду цунна доггIург кхочушдан", яздира Кадыровс.


Терроризм къобалъярна а, доларчу лицейн директорна а, цуьнан йоIана а кхерамаш тийсарна лаьцна Парижехь, хьалхо оцу доьшийлера дIаваьккхина дешархо. ФранцхойнLe Point журналан сайтехь бечу хаамца, кхерамаш тийса волавеллера иза кху шеран Стигалкъекъа-беттан юьххьера схьа дуьйна. ХIетахь лицейн Фейсбукерчу аккаунтехь жимчу стага яздинера "Пати Самюэльна санна директорна урс хьакха" лууш ву ша аьлла. Шо хьалха корта баьккхира школерчу хьехархочун Пати Самюэлан Нохчийчуьра схьаваьллачу Анзоров IабдуллахIа.\nШа "Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан а, Туркойчоьнан президентан ЭрдогIан Реджепан а дуьхьа" лелаш ву аьлла, дIахьедина хилла дешархочо. Кхерамаш тийсаран бахьана хилла – оцу лицейра иза дIаваккхар – шен аьтто бохарна директор бехкевина цо.\nДиректорца къамел хиллачул тIаьхьа, жимчу кIанта къинтIера ваьккхинера иза, амма шинарин дийнахь шена вевзачу кIанте дийцина хилла цо, билггал лицейн директор вен дагахь ву ша аьлла, шен Франицно делла кехаташ а этIийнера цо.\nПолицин информацица, иштта дIакхайкхийна хилла цо, "Франци, Малхбузе, Европа а бIаьргаян ца еза" шена, цундела школан кертара францхойн байракх а ягон дагахь ву ша аьлла.\nЦуьнан электронан почта яьстича, карийна директоран йоIе цо кхехьийтина кехаташ а, царна тIехь а кхерамаш туьйсу цо, ша иза хьийза йина, юьйр ю аьлла.\nСхьаваьлла меттиг хоуьйтуш боцу дешархо лаьцна ву, кеста кхела хьалха хIоттор ву иза.\nФранцин резидента Эмануэль Макрона Патин тезетахь дIахьедира, ислам-динехь кризис ю, кхойкхура Францин бахархой радикалан кепе йирзинчу исламан экстремизманна дуьхьалхIитта. Макрона динчу дIахьедаро эргIад бахийтира Гергарчу Малхбалера цхьа могIа пачхьалкхийн Iедалхой. Туркойчоьнан президенто ЭрдогIана "психикана дарба де" аьлла, хьийхира Макронна.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ГIадужу-беттан 27-чохь элира, Францин президент Макрон Эммануэль "ша ву хIинца терррорхочух дIатарлуш", ткъа мехкан муфтийс тиллина Макронна "№I террорхо" цIе.\nНохчийн парламентан спикера Даудов Мохьмада дIахьедира, Францехь историн хьехархо Пати Сэмюэль вийна нохчо Анзоров IабдуллахI "жихIадехь велла" аьлла.


Кадыровгахьа "эзарнашкахь декъашхоша" флешмоб дIаяхьарх дIахьедина Нохчийчохь\n2016-чу шарера Соьлжа-ГIалара митинг, архивера сурт\n"Грозный" пачхьалкхан телевизионо а, кхинйолчу мехкан официалан зорбан гIирсаша а дIахьедина, "Оьрсийчоьнан эзарнашкахь бахархой" схьакхетарх Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна гIо лоцуш а, йозуш йоцчу хаамийн гIирсашна а, бакъоларъярхошна а дуьхьал хIоттийначу онлайн-митингах. Оьрсийчоьнан кеп-кепарчу гIаланашкара цуьнан декъашхоша цхьатеррачу плакаташца суьрташ зорбане дехира.\n"Грозный" ЧГТРК-н инстаграме хIиттийначу суьрташ тIехь нехан карахь ду: "Кадыровн митингехь ду! МостагIаллин "Новая газета", "Дождь", "Iазапашна дуьхьалояран Комитет" дIакъвола! Уьш мостагIий бу! Иноагенташ! Паразиташ!" аьлла, цхьатерра йозанаш тIехь долу плакаташ.\nСуьртийн доккха дакъа кечдинера, идентификаци ян таро йоцчу петаршкахь йа нахана юкъахь. Геолокацица даьхна меттиг билгалбаккха йиш йолу суьрташ даьхнера Москвахь, Ханты-Мансийскан гонашкахь, Нальчикехь, Уфахь, Сочихь.\nАккаунташка хьаьжча, флешмобан дукхахболу декъашхой – радикалан "Национальное освободительное движение" (НОД) боламан декъашхой а, Оьрсийчоьнан "Единая Россия" партин цIарах Пачхьалкхан Думан депутат волчу Федоров Евгенийн организацин жигархой а бу. НОД-н жигархоша хьалха а дIаяьхьира пикеташ "Новая газетана" а, "Iазапашна дуьхьалояран Комитетна" а дуьхьал.\nТIаьххьарчу шина кIиранчохь хиллачу къамелашна а, Яшин Ильян петицина а, цуьнан видеокхайкхамна а, Gulagu.net проектаан авторан Осечкин Владимиран дIахьедарна а, Мусаева Заремигахьа гIаьттинчу шуьйрачу кампанина а тIехула шена муьтIахь болчу нехан гIоьнца Кадыров ша шена реабилитаци ян гIерта юкъараллина гергахь, боху "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" куьйгалхочо Бабинец Сергейс.\n"ХIусамчуьра йина флешмоб бакъоларъяран организацеш а, зорбан гIирсаш а бехдарца йоьзна хиларна, цо юха а Кадыров а, цуьнан го а вончу аг1ор гойту", - билгалдоккху къамел динчо.\nБабинец Сергейс тIетуьйхира, оцу кепара акцеш "Кадыровна хьалха хьаставала луучу хьеннан аьрхачу коьрте йогIур ю" аьлла. Цо дагадаийтира, 2016-чу ушарахь бакъоларъярхочунна Каляпин Игорьна дина тIелетар, журналистана Милашина Еленина а, адвокатана Дубровина Натальина а дина тIелатар, "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" Соьлжа-ГIалара офис ягор.\nДечкен-беттан 20-чохь, шаьш Нохчийчуьра полисхой ду аьлла нах, Нижний Новгородерчу ЯнгулбаевгIеран хIусамчу лилхира. Курхалла лелорца доьзначу гIуллакхна тIехула теше санна, хеттарш дан деза аьлла, бертаза дIайигира цара бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран нана Мусаева Зарема. Юьхьанца 15 дей-буьйсий чохь даккха хан туьйхира цунна, полисхо сийсазвина аьлла, цул тIаьхьа бехкзуламан гIуллахк дуьхьал даьккхира, протокол хIотточу полисхочуна тIелетта аьлла.\nКадыровс а, цуьнан гоно а Дечкен-баттахь дIахьедарш дира, оппозицин 1ADAT телеграм-каналца боьзна бу аьлла хетачу ЯнгулбаевгIеран доьзална биллина кхерамаш туьйсуш. Кремль дуьхьал хилира оцу хьолана юкъагIорта, амма Чиллан-беттан 3-чохь, Оьрсийчоьнан президентаца Москвахь цхьаьнакхетар хиллачул тIаьхьа Кадыров а, цуьнан го а сецира ЯнгулбаевгIар буьйцучуьра.\nЧиллан-беттан 7-чохь оьрсийн оппозицин политико Яшин Ильяс онлайн-петици юкъаяьккхира, Оьрсийчоьнан перзиденте Путин Владимире Кадыров Рамзан даржера дIаваккха аьлла. Цхьана дийнахь а, буса а Change.org платформе яьккхинчу оцу петицина куьйгаш ядира 100 эзар сов стага. Кремло дIахьедира, и тIебиллам дош хетта, тIе ца оьцу шаьш аьлла.


Дела цхьаъвар — Зори Ислама\nВорхΙ стигал а, ворхΙ латта а, царна чохь мел долу хΙума а кхоьллинчу, йоккхачу Ιаршан Да волчу АллахΙана хастам бу. Къинхетаме, гечдеш, тоба къобалдеш, ницкъ боккха болу, таΙзар чΙогΙа далуш Дела ву Иза.\nВай Далла хастам бо, Веза-Воккха ву Иза, Цо вайна деллачу ниΙматашна, вай, дог тешна, тоьшалла до АллахΙ воцург кхин Дела цахиларна, Иза Ша Цхьаъ хиллачу хьолехь, Шен цхьа а накъост воцуш, лаьттахь а, стиглахь а Шен хьукма (кхел) лелаш волу. Иштта вай тоьшалла до вайн эла Мухьаммад, Цуьнан тΙехдика лай а, элча а хиларна, бакъо гучуяккха, халкъ нийсачу новкъа даккха ваийтина волу, пайхамаршлахь тΙаьххьарниг хила Дала хаьржина, Цо массарал а толийна волу. Ла илахΙа иллаллахΙ – АллахΙ воцург кхин Дела вац.\nВеза Дела, къинхетам белахь, маьрщонехь соваваккхалахь тхан эла Мухьаммад, шен Делан возаллех кхиъна верг, шен сийлаллин даржехь къа ларлуш долчух, хьалха диначунна а, тΙаьхьа диначунна а Ахь шена гечдина верг, Делера салават, салам хуьлда цунна а, цуьнан доьзална а, асхьабашна а, цуьнан гергарчарна а, цуьнан тобанна а, Дела цхьаъ варца, Цунна муьтΙахь хиларца, дика Ιамалш ярца фарзаш, суннаташ кхочушдарца царна тΙаьхьабозучарна а, Лекха волчух тешна, Цунна тΙетевжина болчарна а. Делах тешна болчарна, массо а хΙуманна тΙехь Цуьнца кхачо ма ю. «Ахь цаьрга (мушрикинашка) хаьттича, (хΙай Мухьаммад): «Хьан кхоьллина стигланаш а, латта а», – аьлла, цара эр ма ду: «Дала». Ахь ала: «Гой шуна, и аш «Дела» а витина, шайга кхойкхурш, Дала суна цхьа зен дан лиъча, цаьрга дΙадаккхалур дуй и Цуьнан зен, я Цунна сох къинхетам бан лиъча, цаьрга сацалур буй Цуьнан къинхетам?» Ахь ала: «Тоам бу суна АллахΙаца, Цунна тΙе тевжийла шаьш тΙетовжуш берш».\n(Аз-Зумар сурат; 38-гΙа аят)\nЛа илахΙа иллаллахΙ – АллахΙ воцург кхин Дела вац.\nХΙай нах: Шена цхьа а къийсархо воцург, Шех тера цхьа а воцург, Шех тера хΙумма а доцург мила ву?! Адам Шена муьтΙахь дерг, церан кортош Шена хьалха охьатаьΙаш верг, церан хьаьжаша Шена сужуд дийриг мила ву?! Ша хьахорах дегнашна синтем хуьлуш верг, стигланашкахь а, лаьттахь а мел волчо (малик, адам, жин), хΙаваэхь шайн тΙемаш дΙагΙаттийна лелаш долчу олхазарша а цхьаьна, Шена тасбихь дийриг мила ву?! Шуна хаа, баккъал а, Иза АллахΙ ву шуна, Ша стигал хьалаайина, латта дΙасадаржийна, цу тΙехь лаьмнаш доьгΙна, хиш лоьлуйтуш волу, ораматийн хΙуш а, диттийн легнаш а кхоьллина волу, дийна дерг деллачух схьадоккхуш (хуьлуьйтуш) волу, делларг дийначух схьадоккхуш волу, деллачул тΙаьхьа латта дендеш волу, Воккха ву АллахΙ-Дела.\nБоккъал а шун Дела АллахΙ ву, муьтΙахь болчеран Ιибадатах Шена хила пайда а боцуш волу, керста нехан а, фасикъ нехан а Ιосаллех Шена хила зен а доцуш волу. Цуьнга шайна гечдар деха, дийнахь-бусий, дехарна жоп луш, тоба къобал деш ву Иза, Шеца нисвала а, къовсавала а цхьа а воцург ву Иза. Бусалбанна а, керстанна а, муьтΙахьволчунна а, Ιесаволчунна а, дерриге а Шен халкъана а рицкъа латтош, Комаьрша верг ву Иза.\nТΙаккха шуна хΙун хилла? Возалла, Сийлалла, Паччахьалла Шегахь долчу Делах кхера хΙунда ца кхоьру шу, аш ийман хΙунда ца дуьллу. Шу ненан кийрахь долуш, шун хьелаш хуьйцуш, шу кхиийнарг, кхоьллинарг ма ву Иза. Шуна тΙехь даха таро хилийта, лесташ доцуш латта ма дина Цо, цу лаьтта тΙехь хин татолаш ма дина, и латта сацош лаьмнаш ма доьгΙна, шина хΙорда юкъахь, теза а, дуьра а долу хиш цхьаьна ца эйта дуьхьало ма йина, АллахΙаца кхин Дела вуй тΙаккха?\nХΙай адам, хьо Веза-Сийлахь волчу Далла тΙе ца воьрзуьйтуш дерг, хьо Ιехош дерг хΙун ду? ХΙумма а доцучуьра хьо кхоьллинарг ма ву Иза, хьо хилийтина верг, хьуна чу са кхоьллинарг, хьо адаман суьрте верзийнарг, Шен къинхетамца хьо кхобуш верг, Шен дикаллица хьо кхиош верг, гΙайгΙабарца хьан Ιуналла деш верг ма ву Иза. ТΙаккха а хьо Цунна Ιеса хуьлу, хьуна догΙу таΙзар ца деш, Цо хьо тΙаьхьатуьтту. Ахь тоба дича, тоба къобал деш ма ву Иза, доΙа дича, жоп луш ма ву, Шега дехча, дехнарг луш ма ву, хьо халонгахь волуш, ахь Шега гΙо дехча, гΙо деш, хьо балех хьалхавоккхуш ма ву, цхьа ша хьо шена гергавеача, цхьа дол хьуна гергавогΙуш ма ву Иза, цхьа дол хьо Шена гергавеача, цхьа пхьагΙат (дΙасадаржийначу шина куьйган пΙелгийн юкъ) хьуна гергавогΙуш ма ву Иза. Хьо Шен неΙарехь сецча, ахь Шех тоам бича, хьуна кхачо еш ма ву Иза. Ахь Шега, я Рабби, я Рабби (ХΙай сан Дела) аьлла кхайкхича, хьуна гергахь ву Иза, хьан дехарна жоп луш, ахь Ша хьехийча, хьо виц ца во Цо.\nМила ву тΙаккха зен-зулам хиллачунна тΙера, цо доΙа дича, вон дΙаайдеш верг, мила ву лаьтта тΙехь шух сардалш бинарг.\nАллахΙаца кхин Дела вуй тΙаккха?! Ла илахΙа иллаллахΙ – АллахΙ воцург кхин Дела вац.\nХΙай Делан лай, хьо Далла Ιеса муха хуьлу, ахь дийриг гуш, хезаш Иза хилча, кхечуьнга дехарца, хьо Цунах дΙа муха воьрзу, Шега деха аьлла Цо омра дина хилча, хьо сих ца велчахьана, Ша доΙина жоп лур ду аьлла Цо ваΙда дина хилча. Дерриге а хΙума Делан къинхетаме хьашт ду, Иза цхьаъ ву, цхьаьнга а хьашт воцург. Хьо доьхуш велахь, Деле деха, хьо гΙо лохуш велахь, Делера гΙо лаха, баккъал а, Иза комаьршо шорта йолуш, таΙзар чΙогΙа долуш ву хьуна. Хьуна хаалахь: цхьа тоба хьуна пайда бан гулъелча, Делан йозанехь долчуьнца бен цара хьуна пайда бийриг цахилар, уьш хьуна цхьа зен дан гулбелча, Дала хьуна хила яздинчуьнца бен цара хьуна зен дийриг цахилар. Адам кхоьллина верг, дийначул тΙаьхьа юха дендийр дерг мила ву, стиглара а, лаьттара а шуна рицкъа латтош верг мила ву? АллахΙаца цхьаьна кхин Дела вуй? Ла илахΙа иллаллахΙ – АллахΙ воцург кхин Дела вац.\nАллахΙ воцчунна рукуΙ ма де, сужуд ма де, Цуьнан дуьхьа бен гΙурба а, хьакъийкъат а ма де, нузар (ваΙда) ма де, АллахΙана гергахьдолчуьнга бен дог ма даха, са а ма тийса, хьо Делах тоам беш велахь, Цо кхоьллина долчух цхьана а хΙуманах кхера а ма кхера, Цунна, Веза-Сийлахь ву Иза, бен хьеста а мало, Цуьнгахь бен хьан таваккал ма хилийта, Цуьнан неΙарера дΙа ма вала, Иза воцург вита, Цуьнгара лаха хьайна дика, хьайн болх берриге а Цуьнга билла. Паччахьалла дерриге а Шен карахь долуш ву хьуна Иза, Элчанан шафаΙат а (Делера салам-маршалла хуьлда цунна), эвлаяийн гΙо-орца а (Дела реза хуьлда царна) Шен пурбанца дерг ву хьуна Иза, дерриге а хΙуманна дола дийриг ву хьуна Иза, Цунна тΙехь дола дан вац хьуна цхьа а. Ла илахΙа иллаллахΙ – АллахΙ воцург кхин Дела вац.\nДелан Элчано аьлла (Делера салам-маршалла хуьлда цунна): «Лекха волчу Дала аьлла: «ХΙай Адаман воΙ, баккъал а ахь Соьгара дикане дог дохуш доΙа (дехар) дича, Ас гечдийр ду хьуна хьоьгара даьллачу хΙуманна, я Со гΙайгΙане вужур ма вац (Ас диначунна Соьга барт хатта цхьа ма вац), ХΙай Адаман воΙ, хьан къинош (стигалан, лаьттан юкъ юьзна) стигаларчу мархашка кхаьчча, цул тΙаьхьа ахь Соьга (даггара тоба дина) гечдар дехча, Ас гечдийр ду хьуна, я Со гΙайгΙане а вужур ма вац, ХΙай Адаман воΙ, хьо Суна дуьненнал къинош дохьуш веача, тΙаккха а хьо цхьана хΙуманах Соьца ширк (накъост лацар) дина воцуш, Суна дуьхьал кхетча, Соьгара цуьнан (дуьненан) барамехь гечдар хир ма ду хьуна».\nИштта Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Лекха волчу Дала аьлла: «ХΙай Сан леш, зуламдар Сайна хьарамдина Ас (цхьанна а зуламдарх цΙена ву Со), зуламдар шуна а хьарам дина Ас, тΙаккха аш вовшашна зулам ма де, хΙай Сан леш, шу дерриге а тилла ма ду, Ас нисвина воцург, тΙаккха аш деха Соьга шаьш нисдар, Ас нисдийр ду шу, хΙай Сан леш, шу дерриге а мацалла хьоьгуш ма ду, Ас (Сайн къинхетамца рицкъа латтош) кхобуш воцург, тΙаккха аш Соьга деха кхабар, Ас кхобур ду шу, хΙай Сан леш, шу дерриге а дерзина ма ду, Ас дуьйхина воцург, тΙаккха аш Соьга деха духар, Ас духур ду шу…».\nДешнех уггар лакхара дерг, бакъдерг, пайдехь а, хаза а дерг, пайдабар а, зендар а Шен карахь долчу Делан дош ду, Цо, Веза-Сийлахь ву Иза, аьлла: «Ахь Ιибадат ма де АллахΙ воцчунна, хьайна бан пайда я дан зен доцуш волчунна ахь и дахь, – тΙаккха, баккъал а, хьо хир ма ву (шаьш шайна зулам динчу) зуламхойх».\n«Хьо Дала цхьана бале лацахь, – вац Иза (Ша) бен и бала дΙаайбийриг, Цо хьуна дика дахь, – (вац и юхатухург Иза Ша бен). Иза массо хΙуманна ницкъ кхочуш ву».\nДала Ша цхьаъвечех, Мухьаммад пайхамар (Делера салам а, маршалла хуьлда цунна) бакъвечех, эвлаяаш (Дела реза хуьлда царна) къобалбечех дойла вай. Амин, вал-хьамду лиллахΙи Раббил-Ιаламин.\nШесть желательных предписаний для чтения Корана, которые должен знать каждый мусульманин →\n21.05.2019 16.03.2020 Administrator


Туркойчоь --ХIинцца схьакхаьчна Нохчийчуьрчу мухIажирийн тоба, 2012\nНохчийчуьрчу тIемаша бохийна, дуьненан еа а маьIIе дIасабевллачу нахах тахана мелла а тоьллачу хьелашкахь беха Европе кхаьчнарш. Амма ледара хьал ду Туркойчохь севццачу нохчашкахь. Цигарчу массех къоштарчу мухIажирша довзуьйту шайн дахар.\nТуркойчоьно, ша Европан Берта юкъахь яцаре терра, цигарчу мухIажиршна тIех генадаьхна дуьненаюкъарчу хьукматаша кхачош ахча-бохча дацаре терра, кIезиг тергойо цига Нохчийчуьра тIаьххьарчу шина тIамо лаьхкинчу нохчийн.\nЯ домократехь яхчаелла а, я нийсонан терза, Европехь санна, тIех сема болхбеш а доцчу Туркойчоьнан Iедало ца до мухIажирашна, уьш реза боллуш, шайн махкахь когахIитта накъосталла.\nОцу а, кхечу а бахьанашца бозу цигарчу мухIажирша балхабе баланаш.\nНохчийчохь хьехна а, школан директор лаьттина а ю хIара мухIажир.\nАйза: Петарш-м юьтур ю, ткъа стенга гIур ду тхо?..\nАйзигахь боллу дегабаам бу Туркойчоьнан Iедалшка Iелин а, Цо иштта довзийтира шен а, гонахарчу кхечу нохчийн мухIажирийн а хьал.\nIела: Тешабехкаш бо тхуна белхан дайша хийла\nНохчийчу юхавоьдийла дац Туркойчохь сецначу Асланан. Ша а, ша санна болу кхин мухIажирш а стенна ца хIуьтту даймахка дIабаха, цо иштта кхетадо.\nАслан: Iойла дац я децIахь а, я кхузахь а...\nТуркойчу кхаьчначу нохчашкара хьал иштта ду. Оцу нахе, цIехьа кхойкхуш, дIахьедарш дора лурчаха а, цул хьалха а. Ткъа тахана уьш цIабоьхуш, я бахча, царна баха маршо луш а стагга вац тахана Нохчийчохь. Iаьхча, баьрзо бахьарна кхоьруш, ца Iаьхча, жаIуно берна кхоьруш бисина нохчийн кицано буьйцу Iахар санна, дIаIа тахана мухIажирш. Амма яц церан шайна орца кхочур ду ала меттиг.\nНохчийн мухIажиршкара хьал


КхозлагIа кхеле валийначу амира "Магаса" бакъ ца до ша бронетранспортер эккхийтина хилар\nГIалгIайчуьра схьаваьллачу Тазиев Iелас ( амир "Магас" цIарца алссам вевза иза) тIе ца эцна шена ша блокпосташна тIелетта, 2009-2010-чу шарахь ГIалгIайчохь бронетранспортер эккхийтина аьлла тIебаьхьина бехк, хаам бо "Интерфаксо", Къилба федералан гонан тIеман кхелерчу пресс-векалтанна тIе а тевжаш.\nТазиевна бехкедо тIемалойн гIера коллар а, цунна урхалла дар а, къепелатторхойн а, эскархойн а дахарна тIекховдар а, кхерамечу хьелашкахь нехан бахам хIаллакбар а, низамехь а доцуш герзаш лелор а, лелха коьчалш кечъяр а.\nОцу юкъанна леца кхайкхийна бу Тазиевн хила тарлуш болу накъостий.\n"Магаса" ша Ростоврчу тIеман кхелах ца теша, бехккъасторхой декъахь а болуш кхел шена тIехь яр дийхира хьалхо. Шена оццу кхело валлалц набахтехь кхаба 2013-чу а, 20I5-чу а шерашкахь сацамаш тIеэцна хиларца дузура цо шен дехар. Тазиевс доьхура шена кхел ша зуламаш дина боххучу махкахь яр. Амма кхело тIе ца эцна тутмакхан цхьа а дехар, Охан-беттан 27-чохь гуллур бу Ровтовра кхелахой, дов талла долош.\nТалламан версица, 2007-чу шеран ГIадужу-беттан юьххьехь Тазиев Iела хIоьттина "Вилайат ГIалгIайчоьнан" коьрте, Iалашо хилла Оьрсийчоьнан цхьаалла а йохош, йозуш йоцу ШарIан пачхьалкх кхолла.\nШа 2010-чу шарахь лаццалц тIемалойн баьчча хилла ву Тазиев Iела. Валлалц йолу хан токхуш ву Соликамскерчу "Белый лебедь" набахтехь.


Гуйран михо бIаьсти ера -\nГуйран михо бIаьсти ера\n(ДIахододар. Долалур №193-194, 195-196, 197)\nАссалам Iалейкум! Дала Iуйре дика йойла хьа, тха пока еще доттагIа, Чаба. Ма хоза гIа гуш илла хила а тарлу, хIанз тIехьа, бIаргаш чу дIадаланза йиIий сурт хоалу сона.\nВа Iалейкум салам! Фу леладу оаш, сахилалехьа? – коа латтачарна духьала сацар цIен-да.\nАз дIа-м аьннадар хьога, – Вабийна бIарахьажар Заба, – кIиранди да вайна, наб еш улла хургва из. Ер чиновникаш шоай график йолаш нах ба, выходной дийнахьа чIоагIа раздражать ду акхарна электорато. Сецца ма даьхкадий вай, цхьайтта сахьат даьлча, – Iоттар йир цо Чабийна.\nХьо вар, хьалха да вай, аьннар, е со вар? – раьза хиланзар Ваба.\nВ принципе, укхан наб дагайоаллаш малав? Срочнейши гIулакх ма дий вай денар-м. ЦIагIа кхы саг мичав?\nХьона сенах хов из? – дIатIахаьттар Чабас.\nМетод дедукции. Пхи цIа эгIавахача Мухьмада виIий саг цIайоагIаш моттиг я, из шун тайпан даь-веший воI ва. Кхы дувца мича деза ер, – баламаш эзар Забас.\nСо цига валаре, фу де доахкар шо, тIаккха?\nАй, миччара! ХатIамата вийха вагIа саг, хьайна тоам мичаб хьона наха юкъе лела. Укх замалахьа ше мел дар ма дий, йилбаза хачи санна, наизнанку, так сказать.\nДIадоладелар ер, юха а, – доккха садаьккхар Чабас. – Довле, чудовл вай. Чай да ма алалаш.\nТхо-м хьоалчагIа диа доаг1а. ДIа ма яхий хьога, массово гийг хьоахаш моттиг я шоана гаьна йоацаш, – аьлар Вабас.\nВеселье называется это мероприятие с поеданием всего, что вмещает истол или шу! – тIатехар Забас. – Кстати, хиннай, йоах, уж былые, я бы сказал, даже мамонтейшие времена, когда хьоалчагIа сопровождали бегаши ловзараши. Но вай, хьаккха юкъера дIаяьхай, эти недостойные серьезных ингушей пляски и шутки. Теперь мы – цIимхарейшие люди, и детей своих с первых дней жизни решительно готовим к встрече с бакъдуне.\n1944 шера вай къам Iодохьийтача хана, кIеззига биса цхьа Iовдала нах бар, йоах, «доха ма дохалаш», яхаш, цу Iанза юкъе гIолла, халхара бIал баккха арабувлаш. Из гIалат вайх кхы даргдац. Бакълуй со, Заба.\nРеспектора кхо лайк оттаяла чIоагIа ма аьлар Iа из. ХIанз вай хьоалчаг1ашка главный мода я: итт-шийтта шу даьнна, лергех наушникаш йоахка йиIигаш ноаноша машенаш чу теIабеш, чтобы прокатились с ветерком. Нускала кулг лаца вохийта «зIамсаг» хул мераж хьалъувзаш, йовлакхаца из дIаяккха ца ховш. «Такая вот веселья», бIаьра ваьннача Бийберда дайна.\nИштта бегаш беш, цIагIа чубаьлар ераш. Заба дивана тIа Iохайр, Вабас болх беш йола телевизор дIайоайир. ГIанд татта дIадихьа, кора йисте Iолохвелар из:\n– Со бIарг локхаш хургва вайна, арара саг воагIий.\nХIанз фу дагадехад-хьогI, шоана? – аьнна, Забийна уллув Iохайр Чаба.\nВначале предисловие: ши ди хьалха эзар лоадам боаца оатхал йохкача тика тIа хилар со.\nОатхал-м нийсса дий-хьогI? – шекваьлар Ваба.\nНийсса, даьра, дар из, вай ма дарра оале. Но хье сомневаться деш вале, Iа алал хьай дош.\nВай цу мелочех, «кегий х1амаш» оал, бакъда, в данном конкретном случае, сона звучнее хет – «мицкъа зIирт». ТIаккха, сога хаьттача, «Тысяча мелочей» оала тика «Эзар мицкъа зIирт», яхаш, хила еза.\nДа, «синдром Маьршиева Чкъордбека», яха, керда лазар гучадаьлар укх миноте, медицински справочникашта юкъе хьо мегаргдолаш, – корта лостабир Забас. – ДIахо дувц аз, Вабас аьнначоа раьза а хинна. Цхьа ткъаьра яьнна, светлейши дувхарах хьерчаш йоI яр цу тика чу латташ, «дирол», яхача, саьгIазаца свежий дыхани йоаржаеш. «Эзар мицкъа зIирте», мах дикагIа хургболаш дарий а хац, локхаш ритмични музыка яр, кадай оаз йохийташ доморощенни рэпер вар. Ма оалар-кх цо из илли, ала а: «Хьо догIан кIалха ца ховш нийсъелча, со зонтик хинна хьа дегI къовла оттаргвар. Вешта, ер деррига доккха дуне, хьа зонтик хинна дIаоттар ловр сона. Е-е, йов-йов!». Цу иллеца-м, кхы а дар убойни дешаш, деррига дувца ха яц. Iеваланзар со, из «зонтик» малав ца хаьттача. Хьо дIааьлча тешаргвац, Чаба, лаьрххIа Наьсар-шахьар тахка из гIалгIай Тимати хьалахар аз, духхьала сай доттагIчун свадьба мехко запомнить дергдолаш. Цигга, цунца дIахайша, мощнецки «хьоалчагIейский» рэп язъяьй оаха. Мишта хет хьона, хьай доттагIа?\nДаьра, таккхалча Iохайна-м со а ваьгIавац, – дош дIаийцар Вабас. – Вай Магасе «Палаза отель» яхаш цхьа боккъала башха гIишло оттаяьй. (Цох хов сона, къаман яхь йолаш нах бисалга. Цхьан хана гIалгIаша леладаь палаза галеш дага а деха тиллай ц1и). ТIехьарча хана, цу «палазе» ши-кхо хьоалчагIа дIадихьад хьал-таро дика йолча соотечественникаша. ТIаккха, вай а мичад калошкаш текхочарех, аз а ваха, заранее из зал арендовать даьд хьа гIулакха. Раьза вий хьо?\nОтеца, бегашта тIехьа а, из къамаьл дIахозе, «вошийна вираш», яхаш, из ший туркхаш лелаю йIаьха турса г1адж лестош, юртах доахаргда шо, – велакъажар Чаба. – Ма вашац-кх из ший коа ца деча хьоалчаг1ах.\nДада не осознает значимость сего момента. Он заблудился во тьме веков минувших. Ший захалаца «Сибаз-Гийреца» цхьан истола тIа Iо а хоаваь, цхьа иштта тоам болаш официантка гIулакх де оттайича, вашаргвар из-м.\nШортта дулх чудоалла болгарски сибазаш кийчдайтаргда вай хьа уст-даьна лаьрххIа, – велакъежар Ваба.\nТIаккха по современным канонам хьоалчагIа хилча, кхыча къамий санна, тайп-тайпара конкурсаш хила еза вай, – аьлар Забас.\nМасала, эрсий яхье бувлаш цхьа къувсорг да «бег в мешках», яхаш. Из конкрус хийцца юкъе йоалае мегаргйолаш я. Геттара наха сакъердам баргба ките Аптии вIаьха Муради къовсалой. Котваьначунна нускало бIараш лургда.\nИстола тIа лимонад чу хинна яьсса шуша кхостае мегаргья. Цун горлышко тIахьажачо, гIанда тIа а этта, ода ешаргъя, керда хьахиннача дезала хетаяь, – Вабийгара дош дIаийцар Забас. – Фухха даь а, вай юртарча поэтессайгахь «Лирайгахьа» цу шуша къамарг берзабе хьожаргда вай. Ода хоза хуле, Iа, Чаба, цунна бIараш лургда.\nСога хаьттача, «Зокх» – бригадера актераш кхайка мегаргба. Найцо уст-нана човхаеш, керда сцена гойта тхона, аргда вай. Дика вIаштехьа ма доалий цар вай къаман Iадатех белам бе.\nЦарна саго бIараш лургдац, – чIоагIдир Забас.\nКонкурсаш-м дукха я. «МалагIча уна беза гирз даьннача газа пандар», яхар, вайга товргьяц.\nДействительно, – раьза хилар Заба. – Вийстача сага чIондарг лекха артист эшац, цунна лор воалаве веза.\nБакъда, цхьаьккха цхьа конкурс я, дог тийша вай хьаэца мегаргйолаш, «ховли-довзали» ала йиш йолаш: татта «палаза» залера д1аарайоаккх вай «къахьа Къаржан», т1аккха, хаттараш тел «Сибаз-Гийрега», ше цунца вахача ткъаь пхийтта шера сесага оамалаш дика яйзайий тохкаш, безам бисабий хьожаш, – аьлар Вабас.\nБакъда, керттера фишка, так сказать – гвоздь вечера, хургья, оаха хьона кийчъяь «хьоалчагIейский рэп», – ураийккхар Заба. – Жи-хье, Ваба, хьаэцал дIара табурет, вай гIулакх в ритме хургдолаш.\nДIадовла, совца! Юрт елаергья оаш вайх, ер дIахой! – кулгаш урагIа тайссар Чабас.\nЮрт-м лерттIа мишта ела еза йицъеннаяр, из дагадоагIаре-м хьоалчагIаш хургдацар вай таьзеташ санна. «Саг Iовешшехьа а валара кхолл», яха, кица да вай один из самых ходовых товаров. Так что, юрт йита а йите, дикка ладувгIа Iа рэпага, вдруг замечания будут. ХIана аьлча, пока на скорую руку яь наброскаш мара яц ераш, но время еще есть. Тахан предварительни репитици ергья вай.\nЛохига гIанд хьа а ийца «гIарт-гIарт» таташ де волавелар Ваба, кулг дIатIадетташ. Киса хьоарчаяь йоахка каьхата листокаш араяьха, уж дIанийс а яь, Iодеша эттар Заба:\n«Кочхачерга» чу кхайда\nКIай «фоарта-кIормац» хьаийца…\nГалстук-бабочка я укхо ювцар, – аьлар Вабас.\nРитм ма йоахае, ца довзача дешай таржам тIаккха дергда вай, – тIачайхар цун Заба. – Чаба, Iа ладувгIа дIахо:\nIаьржа смокинг араяьккха,\nИз тиша лапсердак\nСо кизга тIагIоргва\nТахан са доттагIчох\nХила баха кхера хул.\nМа духьала яьлар хьо\nКхаанга сатувса хьаким мо,\nДохк санна т1аяьржа\nЦхьан къаьгача дийнахьа.\nМа балийна яьлар хьо\n«Ткъамало» гаьна яккхарг,\n«ГIабустаргаца» гIа биста\nТопаш тоха кхел хьона ярг.\nХьо ювц оаха, хьо ювц оаха – ХатIамат, ХатIамат! Е-е! Йов-йов! – тIехьаоалаш вар Ваба.\nЦу ишколе берашта\nХьай хьаькъал мехкош,\nДIаIийна ялар хьо,\nТха доттагIа вита.\nУкханга-м ма яцар\nУкханга-м ма дацар\nХьона тела дошош.\nЦхьа йоккха мераж я\nШийна а совъяьнна.\nВа, Iа фу дора цох,\nЯшайолла йоал хьо из?\nМа йолла, ма йолла! Шийна эшар укхан из! Е-е! Йов-йов! – тоадеш вар Ваба.\nМагасе Барта гIала\nБалкона тIа ваьнна,\nКорта хьалха, доттагIа.\nВай лоаме дIабода\nИз никъ шаьрбеча,\nЛокъам хинна ялар хьох.\nНаггахьа мара ца кхастача\nЦу БурокIалхарча хин хьайро,\nЭхьа балар хьа\nИз Iовдала ва корта.\nНаха чIоагIа дувцаргдар\nЦу тайпа валар,\nСаг йоалаяь вайначун –\nВалар хул ийрча.\nЭйшшехь! Къани яI! Йов-йов! Е-е! – велаш хала дош даьккхар Вабас.\nХьона фу тIакхаьчадар\nЕГЭ лу бер санна\nВеха ца хьайзача?\nФу эшаш вар хьо\nДоал дола «доалор»,\nБелхах ваьлча санна\nХьоца фу согато яр\nЦу даькъазача дийнахьа,\nХьо тунтакх ваккхал?\nКегар, кегар! Воавир, доттагIа! Е-е, е-е! – чуйинна фата тохаш вар Ваба.\nЖи-хье, Ваба, корзагIвалалахь. Ша тIа кхаста дошо эппаз эккха хьа портмоне чу!\nФо ца тоаш санна, баге гIеттош, бIаргех хий лешаш велар Чаба. ХIаьта, Забас, хьаь тIара хьацар дIадаьккха, дIахо йихьар рэп.\nIа харцдар ма ала,\nЕр дуне даа ца ховш\nЧаба ваьха ма вацар.\nIа бакъдар ала,\nЕр вахар цун чамза\nХье даккха йоаллилга.\nДаьра, ер-м лаьцар Iа,\nВа «Сибаз-Гийре» йоI,\nКIайча кхокхо аьрзе\nТкъам бехкаш санна.\nГовза-м лаьцар Iа\nЙола цун маьже…\nОаха дувцар дог дац.\nИштта нийсденнад ер,\nХьона дика хайнад,\nЦун боча маьже\nИз мераж йолга.\nДехке ма ялалахь\nХьона хов хургдац,\nСаг мел вах йIаьхлу\nЦунца цун мераж а.\nКхы а пхийтта шу даьлча,\nЛаьррхIа хьай мара\nЭца езаргья хьа.\nХетаргахьа, рэп-м кхы а хила мегаш яр, цхьа хIама хоаденна, Заба наIаргахьа вийрза мара. Шинна кулгаца баге лаьца даггара елар чукъувлаш латтар Чабий ялхайтта шу даьнна йиша Милана.\nЕр подросткаш цхьаккха личний пространство уважать деш нах бац! – аьлар Забас. – Вот, мала вар хьога кхайкар?\nКъурдаш деш хала ди дика дийцар Миланас.\nДукха яхийла! Хозеи дикеи дIадоладеннадар ер ди, хьо гучаяьнна мара, дIаяла, облом йир Iа.\nТелефон включить даьдалар аз, – аьлар йиIиго.\nАз телефон-м ергья хьона! Ховш – ца ховш сагага дош ала Iа! – човхайир из Чабас.\nМилана, кхера ма лелахь, цо-м ший хабар дувцар. Вайна рыночни экономика я. Укх сахьате со дIавоагIа-хьона, мах бувцаргба вай, хьо са творчествах яшаш яле, – аьлар Забас.\nЯ, даьра, хьа творчество, – хьакхайкар Ваба.\nЦун бIарахьежа, корта оагабир Чабас:\nДаьллахьий, хала а дац хьона-м. Кандидат филогических наук волаш, хьаькъал долаш саг ма вий хьо.\nДаьра ва, массейтех научни публикаци йолаш-м. Цхьабакъда, уж сай мел дола Iилман белхаш цу рэпах дIа-м лургдацар аз! – велар Ваба.\n← В Ингушетии работает 31 ковид-центр\nПсихологические последствия коронавируса →


Сигал Стивен Приморскан губернатор хила лууш ву\nГезгмашин-бутт 26, 2018\nГолливудан актер Сигал Стивен\nДукха хан йоццуш Iамеркаца гуманитаран зIенаш латто Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн лерина векал хIоттийначу Голливудан актеро Сигал Стивена дIахьедина, Приморскан кIоштан губернатор хила лаам бу шен аьлла. Владивостокехь дуьненаюкъарчу кинофестивалехь шен хьовсархошца къамел дечу заманчохь дина цо и дIахьедар.\nСигала бахарехь, дегахула цуьнан хIу Приморьера схьадаьлла ду. Цундела лаьа шена Приморскан кIошт талла а, зен а. "Шун кIоштан губернатор хила а", - аьллачу актеран дешнаш далийна "Интерфакс" агенталло.\nШи шо хьалха шен карара Оьрсийчоьнан паспорт делира Сигал Стивенна президенто Путин Владимира. Ишта Iамеркан а, сербахойн а кехаташ а ду цуьнан.\nКху шеран Стигалкъекъа-баттахь дIаяьхьначу Оьрсийчоьнан президентан инаугурацехь хилира Сигал.\nIамеркехь актер бехкево зударшца эвхьаза вийла гIертарна. Итт зудчо дарединера цунна. Сигала бехкаш тIе ца лоцу.\nПриморскан губернатор хоржуш харжамийн шолгIа тур дIаяьхьира кху беттан 16-чохь. ТIаьхьо Оьрсийчоьнан ЦИК-ан дехарца кхаьжнаш ца лерира, низамаш талхийна меттигаш гучуйовларца. Керла харжамаш кхо бутт баьлча дIахьор болуш бу.


Ларде Iалам (берашна)\nIаламат маса кхуьуш го дуьненчохь техникан прогресс. ХIоранна а чохь шиъ-кхоъ компьютер ю тахана, ткъа интернетера цхьа информаци эшахь, цу чуьра иза схьаэца а ма оьшу дуккха а кехат. Ткъа хьаннаш ца хьаькхча аьтто бац кехат дан.\nИштта хIора а аьлча санна, хIусамехь шиъ-кхоъ машен ю лелош. Соьлжа-гIалин некъаш тIера хьал тергалдича, ванах, адамел а дукхох ю-кх машенаш олий, ойла кхоллало хьан. Хууш делара царна массарна а, оцу технико ягочу коьчаллийн кIур вуно зуламе буйла адамна а, Iаламна а. Дийцарехь, хIора шарахь 150 сов тонн дIовш даржадо цара.\nШи шо хьалха интернетехь дийшира ас, Францин коьртачу гIалин Парижан мэро низам юкъадаккха сацамбина, шайн гIалахь Iаламан тIаламбан Iалашонца аьлла. Цуьнца а догIуш, ткъех шераш хьалха арахецна машенаш а, мотоциклаш а белхан деношкахь Iуьйранна сарралц Парижан некъашкахула хехкар доьхкуш дара. Оцу низамца бехделлачу хIавао бахархошлахь даржон лазарш мел а лахдийр ду аьлла, хьесап динера Iедалхоша.\nТкъа вайн пачхьалкхех дерг аьлча, халахеташ делахь а, боьха хIаваъ бахьана долуш алсам баларш хуьлучу итт пачхьалкхашлахь ю Оьрсийчоь, аьлла, дIакхайкхийра дуьненчуьрчу Iаламна тIехь терго латточу Iилманчаша.\nРоспотребнадзоро бинчу талламашца, хIора шарахь Оьрсийчохь мел лахара а 5 эзар стаг ву леш боьхачу Iаламах зулам даьлла.\nВанах, вуй-те хьаькамашлахь Iаламна сагатдеш стагга а? Доьзалера дуьйна, берийн бошмашкара, школашкахра схьа бан безаш болх ма бара хIара. Жимчохь дуьйна баккхийчара хьеха дезара тIекхуьучу тхуна, синтарш кегдан мегар дац, хIунда аьлча, юха ден а делла, кхиа дуккха а шераш оьшу царна. Мегар дац дийнатийн баннаш дохо а, сагалматаш хIаллакъян а, нехаш мич-мичахь а охьатийса а бохуш, хьехарш дан догIура воккхачо, дас, нанас. Жимчохь дина хьехар гуттаренна а дагчохь дуьсу, цул совнах, массо а хIумане безам а жимчохь дуьйна кхиош бу.\nАьхка школера дIахецча юьртахь йоккху ас дукхахйолу хан. Юьртарчу берашца цхьана хьаннашкахула лела тхо, ирзеш толлуш. Дуккха а адамна садаIа томехь йолчу меттигашна тIеIиттало тхо. Амма бIаьрг боду: нехех, шишанех йоьттина хуьлу-кх уьш.\nШена тIаьхьа цIано а ца еш, дерриг а тесна а дуьтий дIабоьлху цхьаберш. Мел дукха нехаш хуьлу хишна, Iаьмнашна, хIордашна тIехула нека деш. Даккхий зенаш до цара чIерашна а, хи тIехула лелачу гIезашна а, бедашна а. Цуьнан ойла еш ца хуьлу тахана ур-атталла воккханиг а...\nШколехь хьеха йолийна экологин дисциплина. Iаламат оьшуш, пайден ю аьлла хета суна цуьнан урокаш. Тхуна дуьйцу хьехархочо гонахарчу Iаламах лаьцна, хIаваъ муха Iалашдан деза, лара деза, цуьнан хама ца бар бахьана долуш, мел даккхий зенаш хуьлу адамашна а, шена Iаламна а бохуш.\nЙовхачу хенахь баттахь цкъа-шозза субботнике арадовлу тхо йоллу классаца школан го а, цунна тIе боьду некъ а цхьана цIанбо оха. Къаьсттина новкъадогIу суна, лаьттахь Iуьллуш пластикан шиша гича. Массарна а хууш ма ду, пластик яхка ца лой а, еххачу хенахь лаьтта тIехь ша ма ярра иза юьсуш юйла а. Ца кхета со, ша хи я мутта мелла ваьллачул тIаьхьа, Iаламан пусар ца деш, муха кхусур ду иза адамийн когаш кIел?! Массо а Соьлжа-гIалин урамашкахь а, нах дIасалелачу меттигашкахь а хIиттийна нехаш кхуьйсу урнаш ма ю.\nИндустрин заводаша туьйсучу кIуро а бехдо Iалам\nКхин цхьа хIума а эр дара ас, къаьсттина баккхийчарна тIехь ду жоьпалла аьлла хета суна. Масала, хьуьнхахь самукъадаккха гулло уьш, цIераш летош, шашлыкаш йоттуш, чIерий лоьцуш.\nШаьш дIасадовлучу хенахь, кхачам боллуш йогу цIераш дIа ца йойу цара, шайна тIаьхьа нехаш юьту, пластикан а, ангалин а шишанаш, бухадисинчу ялтийн а цхьана пусар ца до.\nСо теша, билггал Iалам дезачу адамо доладийр ду гонахарчу дуьненан, шен чохь цIенкъа юккъе кехат кхусур доцчо, арахь а ларйийр ю цIано. Цхьаммо кхоамза нехаш юхкуш гахь, я шиша дIаласточу хенахь цо бехк боккхур бу, хьехар дийр ду, иштаниг мегар дац аьлла, жил-Iалам лардар хIораннан а декхар дуй а хоуьйтуш.\nДуккха а дика, оьзда, пайден гIиллакхаш, ламасташ долуш, бийца турпалхой болуш къам ду вай, амма ойла ца еш къам а ду аьлла, тIетухур дара ас.\nЗуламечу газах дуьне дуьзна хилча, вай са муха доIур ду? Хиш бехдича - мала хи доцуш ма дуьсу вай! Хьаннаш а хIаллакйича, сагалматаш а яйича, кхин дIа муха даха дохку вай? Тахана вайна а, кханалерачу вешан тIаьхьенан дуьхьа вай Iалашдан деза дуьне а, Iалам а, вешан мохк а.\nДуьненчуьрчу Iилманчаша чIагIдо, тIемашкахьчул а дукха нах экологи ледара хиларан бахьанашца леш хилар. ХIаваъ боьха хиларо гучудоху боху цара адамашлахь дагца а, садаIарца а, онкологица долу а лазарш.\nЦуьнан ойла а яй, ларде вай Iалам? ТIаккха Iалам вайца а хила тарло къинхетаме.


Нохчийн мотт – ненан мотт\nКатегория: Нохчийн Мотт\nХ1ун ду ненал хьоме а, деза а!? Нана санна, беза а беза, ларбан а беза шен ненан мотт!\nНагахь 30-40 шо хьалха коммунизм кхуллуш ду, массо а нехан цхьа мотт хила беза бохуш, шен къоман мотт ма бийца бохуш хиллехь, тахана вайга и бийца боху. И йоккха маршо ю! Вайн мехкан куьйгалхоша хаза неха санна болх бу нохчийн мотт дика хьехарехь а, кхиорехь а, бийцарехь а беш. Арахоьцуш ю нохчийн маттана лерина 1аматаш, пособеш. Кегийчу берашна лерина дуккха а книгаш ю, хазчу басаршца кечйина а йолуш. Бийца, ларбе, кхиабе хьайн мотт! Сиха йоьдучу заманчохь дуьненчохь хуьлчу хийцамашна т1аьхьакхиа веза, амма хьайн мотт ларбан беза.\nЦкъа а ца хиллачу кепара сиха кхуьу 1илма. Керла электронни х1умнаш ю юкъаюьйлуш. Ца лелош хилча х1ума т1е чан юьллий, юху, зарзло, мекха юу. Чохь ца 1ийча, ц1енош а сиха тишло. Ца бийцича мотт херло. Цундела бийца беза нохчийн мотт, х1ора дийнахь шен 1алашо а х1оттийна еша еза 5, 10, 30 аг1о нохчийн маттахь. Дечу къамелехь пайда эца деза диттийн, олхазарийн, сагалматийн, даьхнийн, кхийолчу х1умнийн ц1ерех. 1илманчаша керла юкъадаьккхина дош бага дерзо деза. Йовзийта еза вайн махкара ярташ, лаьмнаш, шовданаш, к1отарш, хиш. Бийца беза турпалхой, 1илманчаш. Довзийта деза тайпанаш, тукхамаш. «Орга», «Вайнах» журналашка язвала веза, иштта «Даймохк» газете а.\nИ шадериг а нохчийн меттан хьехархойн дукъ т1ехь хилла 1ен ца деза. Тайп-тайпанчу хьукматийн хьаькмаша шайн белхалошка а бийцийта беза нохчийн мотт. Тахана вайна юккъехь наггахь бен ца хаало кхечу къомара стаг. Мелхо а т1евеънарг декхарийлахь ву вайн мотт 1амо. Иштта дан а ду иза. Ас болх бечу школехь диъ-пхиъ бер дара кхечу къомара: оьрсий, гуьржий, г1азг1умкий. Берашна юккъехь дукха сиха 1емира царна нохчийн мотт.\nДаймахках къаьстина хан яьккхинчу вайн яздархоша Мамакаев Мохьмада, Мамакаев 1арбис, Сулаев Мохьмада, Ошаев Халида, Сулейманов Ахьмада, Гадаев Мохьмад-Салехьас, Айдамиров Абузара, кхечара а шайн говзарш т1ехь говзачу маттаца дукха хестийна вайн мотт а, мохк а. Кхачацалун шовда ду церан говзарш!\nСан дагчохь гуттар а дека Абузаран х1ара дешнаш:\nБеза хьо, нана-мохк,\nДай баьхна латта!\nАс мел йо ойла.\nДена ма войла!\nБергоева Аза, нохчийн метатн хьехархо


"Бераха йолчу зудчух бегашца "Приора" олу". Стенах духку Дагестанехь ненан капитал?\nНенан капиталах Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира аьлларг жигара дийцаредо социалан машанашкарчу Дагестанан пабликашкахь. Дуьххьара дуьненчу даьллачу берана тIера дуьйна капитал дала дагахь бу Iедалхой. 466 эзар сом хир бу цуьнан барам. Ткъа шолгIачу берана 150 эзар сом кхачор ду. КхоалгIачу беро таро лур ю дена а, нанна а 450 эзар соьмаца ипотекан кредит дIакъовла.\nБакъду, дукха хьолахь Дагестанехь деллачу капиталах хIусам ца нисйо, я бере дешийта а ца хьовсу. Республикерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедарехь, ненан капиталца хьарамлонаш лелор даьржина махкахь.\nМахачкалахь нах дIасалелачу меттигашкахь кехаташ ду летийна, шаьш капитал оьцур бохуш, дIакхайкхош. Ишта инстаграмехь а ю йиллина дукха аккаунташ, сертификаташ оьцур дара шаьш аьлла.\nДоккхачу декъанна, сертификатца хьарамонаш лелочу хенахь пайдаоьцу чу-ара ца баккхалун бахамах. Масала, лаккхарчу мехах петар оьцуш барт бо юкъахь. Сертификат юхкучун кара лург ду оцу ахчан цхьа дакъа. Оьцучунна бухадуьсу – 100-150 эзар сом. Цкъацкъа кхи а сов кхочу.\nТкъа дукха хьолахь стенна дойу наха ахча? Машенаш оьцу, нускалш даладо, пластикан операцеш йойту, кхи а масане хуьлу.\n"Кавказ.Реалии" портало хаьттира масех Дагестанерчу зудчуьнга, шайн ненан капиталах хIу дира аша аьлла.\nПатина, 42 шо:\n– Ненан капитал дала долийча (2007 шо- ред), тхан доьзалехь диъ бер долуш дара. ЦIийндеца дага а яьлла, пхоьалгIа бер дуьненчу даккха бартхилира тхан, ахча луш а хилча. КIант дуьненчу велира тхан. Деллачу капиталах хIусамдена "Приора" машен ийцира. Юртахь дуккхаъчара изза ма до. Забарш еш, бераха болчу зударех "Приора" олу. И луш долу ахча бахьана долуш, тхан юьртахь дуккха а доьзалш бу, берашна юкъахь 10-15 шераш хенаш йолуш.\nАльбина, 36 шо:\n– Ас сайн мара тобайтира, цергаш нисйира. Доллу ахча ца дайира ас оцу гIуллакхашна. БIаьрга бан безаш ца хилла сайн мара дIанисбира ас. Майрачо яппарш йора, оьгIазвахна, шена мегаш бара и мара бохуш. Суна бен-башха дацара. Дисинчу ахчанах лелийна машен ийцира оха.\nМарьям, 32 шо:\n– Дукха ойланаш йира оха, цу ахчанах хIун дийр дара-те бохуш. Ипотека эцча хIун дара-те олий, ойла а хуьлура. Делахь а, тхо бусулбанаш ду, динехь банкера ахчанаш эцар хьарам лору. Дешарна хьажийча? Кхана хIу хир ду а ца хууш зама ю, хIокху хьелашкахь хиндолчун ойланаш яр лартIахь хIума дацара. Сертификат дIа а доьхкина, кхи а тхайн карахь хилла ахча тIетоьхна, петар ийцира оха. Тхан хIусам йолуш яра тхайна чохь Iен, цундела керла эцначу петарна мехах нах чубитина оха.\nСабина, 28 шо:\n– Оха пайда хин болу агIо лелийра. Капитал дIа а доьхкина, цунах деллачу ахчанна тхаьш гулдинарг тIе а тоьхна, дерриг а 600 эзар сом дара иза, цIийнда гIалин цхьахйолчу дарбан хIусамерчу дикачу метте балха нисвира. Iаламат дика говзанча ву иза, ткъа тахана аьтто ца хуьлура тхан кхаъ ца луш, иза дIанисван. Лор-йиша балха оьцург а ма деза 300 эзар сом гергга ахча дала.\nМеседо, 46 шо:\n– Бакъдерг ала деза - ненан капитал бахьана долуш дуьненчу ца даьхна оха тхайн бераш. Делахь а, баркалла ала лаьа суна, и дала юкъадаккхарна. Сан 7 бер ду. 2008-чу шарахь дира ас тIаьххьара бер. Цул тIаьхьа шо даьлча кхелхира сан майра. Бераш кога-ирахIитто сан сайн дийзира. Капиталах делла ахча шина декъе дийкъира ас: цхьана декъах сайн воккхахволчу кIантана зуда ялийра, шолгIачу декъах сайн зудаберашца а, несаца а йохка юург кечъян хIусам нисйира ас.\nНаида, 37 шо:\n– Шина хIусамах лаьттачу петарчохь дехара тхо, Iаламат хала дара. Тхайна паргIат даха хIусам нисъян лаам бара тхан юьхьанца. Юха а цIийндеца бартхилла, цунна а, сайна а, доккхахдолчу берана а заьIапхой ду аьлла, пенси даккхийтира аса. Дукха деха ца ийцира оха ахча. Стохка гучу а даьлла, цIийндена догIу пенси сацийна. ХIинца кхоьруш Iаш ду тхо, Iедало хьийза ма дахьара бохуш. Цкъачунна суна а, сан кIантана а догIург хьадина дац цара.


АЙСХАНОВ ШАМСУДДИН — ЧЕЧЕНСКАЯ НАЦИОНАЛЬНО-КУЛЬТУРНАЯ АВТОНОМИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН «ВАЙНАХ»\n(5 марта 2015) Айсханов Шамсуддин нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъавеъна XX бIешеран 30-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь\n1931-чу шарахь яздина цо «КIайн котам» цIе йолу шен дуьххьарлера дийцар. Дика кхиам хилира оцу произведенин. Дуьххьарлерчу кхиамо дог айъира къоначу яздархочун. КхидIа цо тIевирззина болх бо литературехь. КIеззигчу хенахь (Айсханов Шамсуддинан литературехь кхоллараллин мур 7-8 шо бен ца хилла) цо язйина 30-чу шерашкахьлерчу къоман литературехь тоьллачарах йолу поэзин а, прозин а, драматургин а произведенеш. Зорбанехь арайийлина цуьнан пьесаш, поэзин сборникаш, дийцарийн, очеркийн книгаш. Театран сцени тIехь хIиттийна цуьнан драматургин произведенеш.\nАйсханов Шамсуддин Катаевич вина 1907 шарахь Теркайистерачу Лаха-Неврехь. Цуьнан да-нана ахархой хилла. Яздархочун да Ката даима дахарехь керлачунна тIегIерташ хилла. ХХ бIешо долалучу хенахь Лаха-Неврехь халкъан серлончас, хьехархочо Хакишев Солтас школа йиллича, цига хехо вахара Ката. Халкъа юкъа серло яржоран Iалашо яра Хакишев Солтин. Дешарехула, Iилманехула лорура Хакишев Солтас нохчийн къам серлонга кхачон долу некъ. «Оцу тайпана школашкахула Хакишевс шен хенахь шуьйра яржош хилла вайн халкъана юкъахь прогрессивни дог-ойла», – яздина Сулаев Мохьмада шен «Октябро кхоьллинарг» цIе йолчу книги тIехь.\nАйсханов Шамсуддис шен литературни кхолларалла йолаялар 1931 шарера дуьйна схьа лорура. Иза яздан-м дикка хьалха волавелла, делахь а яздархочо хIетахьлера хан, схьахетарехь, яздан Iамаран, кечамбаран мур лоруш хилла. 1931 шарахь «КIайн котам» цIе йолу дийцар яздира Айсхановс. Автора иза дийшира Ростовехь дIаяьхьначу Къилбаседа Кавказан къаьмнийн искусствон олимпиадехь. Iаламат дика тIеийцира цигахь къоначу яздархочун произведени. Кхиамо дог айдира Айсхановн, хIинца мелла а шех бIобулуш язйо цо исбаьхьаллин произведенеш. Оцу шарахь язйина ю «Хьава» цIе йолу поэма а. 1931 шеран октябрь баттахь поэта язйира «Зуда-ламанхо» цIе йолу стихотворении. Иза юьхьанца газетан агIонаш тIехь араелира, 1934 шарахь поэтан хаьржинчу стихотворенийн сборник тIе а туьйхира. Цул тIаьхьа автора мелла а болх бина оцу произведенин чулацам тIехь, цуьнан социальни маьIна кIаргдеш а, исбаьхьаллин форма кхин а шаръеш а. Тойинчул тIаьхьа «Хьава» боху керла цIе а тиллина, поэма аьлла, жанр билгал а яьккхина, цунна зорбатоьхна «Бригадхо веза» цIе йолчу керлачу сборник тIехь. Поэма шен барамехь йоккха яц, амма шуьйра чулацам болуш ю. Коьртачу турпалхочуьнга Хьавага дечу къамелан формехь язйина ю поэма. Нохчийн зудчуьнга керлачу дахарехь дакъалацаре, дешарна, юкъараллин гIуллакхашна тIеерзаре кхойкху поэт. Кхайкхаман формехь ю поэма, делахь а тIедерзарах а, айдарех а пайдаэцаро дика вевзачу стаге дечу къамелан интонаци хуьлуьйту цуьнан. Шера стих а, цхьабосса ритм а ю поэмин, чолхе йоцуш, кхета аттачу маттаца язйина а ю иза. Поэта далийна цхьацца долу дустарш, эпитеташ, тIедерзарш нохчийн барта кхоллараллех пайдаэцар билгалдоккхуш ду.\n«ХIайттархойн бригада» цIе йолчу очерка тIехь дуьйцу ахархоша, йохье а буьйлуш, шайн белхан планаш хенал хьалха кхочушъяр.Дукхахболчу юьртахоша хьаналчу къинхьегамца дебабо юьртбахам. Очерк тIехь гойту божаршна а, зударшна а цхьатерра бертахь аренашкахь каде белхаш бар. Белабелла, бекхабелла бу уьш, самукъне бу церан беркате къинхьегам. Болх говза вовшахтоха хууш болу куьйгалхой кхиина ярташкахь. Царах ву хьуьнаре бригадир Абубакаров Абуса. Йохье яьллачу Абусин бригадо ЦIен байракх яьккхина. Шайн аренашкара белхаш дIа а берзабой, лулахошна гIо дан йоьду хIайттархойн бригада. ХIинццалц ца хиллачу юкъарчу белхан форманаша самадаьккхина хьуьнар. Керлачу дахарца цхьаьна кхуьуш ду керла адамаш, боху яздархочо шен произведеница.\nКерлачу юьртахь — керла нах. Дийцар // Кхиам. 1934. № 1.\nPrevious: Участники «Марша из Москвы до Иерусалима» прибыли в Чеченскую Республику\nNext: АЙДАМИРОВ АБУЗАР


admin, Автор в НРӀА ПАЙДЕ СЕМИОТИКИН ОТДЕЛ\n2011 шарахь дуьйна, 10 –гӀа май Нохчийн Республикин Мехк-Ден Указаца тӀе а чӀагӀдина, Нохчийчохь массанхьа а пачхьалкхан тӀегӀанехь лоруш, Нохчийн Республикин къаьмнийн Иэсан а, лазаман а де аьлла кхайкхийна. ХӀокху дийнахь республикин маьждигашкахь нохчийн къам махках даьккхинчу йукъана а (1944-1957шш.), шина тӀамехь а (1994-1996шш, 1999-2000 шш.) дӀакхелхинарш дага а лоьцуш доӀанаш до. Иштта республикехь зуькарш до, сагӀанаш доху, мискачу нахана жижиг дӀасхьадоькъу. Маьждигашкахь хилла ца Ӏаш, массо а министерствошкахь а, ведомоствошкахь а дӀахьо и белхаш. Дукха беза мах белла вайн къомо таханлерчу машаречу хорша дахар даккха сатуьйсуш. Мел дӀакхелхина вайн нах къам Сибрех кхалхийча, мел дукха тезаташ лаьтти Нохчийчохь шина тӀеман хенахь. Дуьненйукъарчу терроризмаца къийсам латтош гӀазотехь дӀакхелхира Нохчийн Республикин…


Кремлна ца тов Эскаран дийнахь вайнах тийжаш\nНесарахь депутаташа, массара а цхьабосса къобал а деш, хьалхарчу декъанна тIечIагIдина Депортацин Де тIекхочуш, шайн сацамца Сталин вазвар, цунна сийдарца васташ кхоллар, хIиттор махкахь доьхкуш.\nАмма хир долуш ду шолгIа дийцарш а – тIебогIучу беттан шолгIачу дийнахь.\nОцу низамах догъайделла гIалгIай а болуш, дIабаьхьира махко а, цуьнан куьйгалло а 23-чу дийнан тезетан барамаш, гуламаш.\n… Амма дийнан делккъехь тоьхна кIора санна, даьржира Сталин нажжазвинчу парламентан спикеран Евлоев Зеламхин рогIера дIахьедар. Къомо бохам дагалоцу де ГIадужу-беттан 30-чу дийне дехьа а даьккхина, ерриг а Оьрсийчоьно а санна, цуьнца цхьаьна деза денош вай а даздича хIун дара-те, хаьттина Евлоевс парламенте.\nЕвлоев: «Халкъан гуламе хатта лаьара суна, репрессеш лайначу къаьмнийн цIарх вай дехча хIун дара те федералан куьйгалле, ГIадужучу-беттан 30-чу дийне татта лаьа репрессийн де, аьлла. Ткъа Чиллан-беттан 23-гIа де а, Охан-беттан 8-гIа де а, Оьрсийчохь а санна, вай даз а деш дIанисдича…».\nСтенна хилла и карчам де бен юкъа ца дулуш Евлоевн кхетамехь?\nХала ду ала. Москохарчу коммунистех озавелла хила а тарло. Цара дехна Оьрсийчоьнан прокуроре ГIалгIайчоьнан парламенто Сталин тIецакIавар мел догIу лелачу бакъонца таллар. ХIунда аьлча, Евлоев ца дехча а волуш, Оьрсийчохь цо дуьйцу де ишта а ду лайна репрессеш дагалоцу де.\nГарехь, луларчу Нохчийчоьнан администраторан Кадыровн лорах йига лаьа Евлоевна ГIалгIайчоь – теттина, вайнах махкахбаьккхина де дехьа а даьккхина, сакъийзамечу иэсах шайн къам а мукъа а даьккхина, Кремлна хьалха диканиг а хуьлуш, Оьрсийчоьнан Эскаран де а даздеш, дахийта.\nТкъа официалехь Нохчийчоь шена Кадыровс къасттийначу лорах ехира 23-чу дийнахь, Оьрсийчоьнан эскарна хастамаш а беш. Бакъду, халкъ-м ца Iаделира. Ала йиш яцарна, шаьш санначу цхьамма ма-кхайккхора, ков доьллучо иза доьллуш, сагIа лучо сагIа луш, къайлах-къулах баннер уллучо иза уллуш. Ткъа уггаре дукха дара адам ватсапехь, социалан машанашкахь депортацин де дагалоцуш а, мехкан куьйгаллах кхаьрдаш а.\nАдамехьа юьхь-марш ерзош лаьттара Оьрсийчуьрчу цхьана политикаша, Iедалан дакъоша, кхо шо хьалха Кадыровс вайнахана лазаме йолчу историн агIо шен кепе ерзийна, карча ца йинехь.\nКадыров Рамзан вайнах махкахбахарх\nКадыровс бахарехь, нохчий, гIалгIай шайн бехк а болуш баьхна даймахках. Цо дийцарехь, Iедална дуьхьаллаьттина къоман доккха дакъа, къуйн обаргийн новкъа а даьлла, бала бина Сталинан Iедална, цо цундела депортаци йина. Нагахь санна, адам шен семантIехь сацо, хьалхавала шен да Ахьмад санна цхьа лидер хиллехь, къам а лартIа лелла хир дара, махках дохийна а хир дацара, бохуш дуьйцу цо кест-кеста. Хаамийн гIирсашка ладоьгIча го, Кадыровн и верси Кремлна а тайнийла.\nХIинца ГIалгIайчоьнан парламентан хьалханчас, цуьнга вист а ца хуьлуш ладоьгIучу Евкуровс, кхечу хьаькамаша и Тезетан де гуьйрене дIататта бохуш цIеххьана динчу къамело догдохийна массо а санна гIалгIайн.\nРезабоцчийн цIарх санна ду интернетехула мехкан вахархочо Хаутиев Бахьавдина дина дIахьедар. Иза реза вац шайн парламентна а, цо къоман Тезетан де дехьататта деза аьлла динчу къамелна а.\nШайн-шайн бахьанашца, хьалхалерчу замано къаьмнашна беана баланаш халкъашка бийцбайта арабевлла хьийза таханлера политикаш, царна муьтIахь болу историкаш. Оцу некъо Iедалх хердо адам, кхардадо. Цундела нисло хьал хьаькамийн цхьа кхетам, цхьа даздарш, цхьа дахар а долуш, пачхьалкхарчу бахархойн шайн кхетам, шайн тезеташ, шайн дахар а долуш.


Оьрсийн оппозиционерна Навальный Алексейна Сахаров Андрейн цIарах долу "Маьршачу ойлане" преми делла Европарламенто. Хаам бина цунах лаьцна Свобода Радиога церан шина хьастано. Официалехь толамхо дIакхайкхор волуш ву кху деношкахь.\nСвобода Радионо хаам зорбане баьккхинчул тIаьхьа политика толам баккхарх лаьцна дIахьедина иза хьалхатеттинчу Европан халкъан партино а.\nАдамийн бакъонашкахула кхачош долу Сахаровн преми – Евробертан коьрта совгIат ду.\nОьрсийн оппозиционеран кандидатура хьалхатттинера Европарламентерчу йоккхачу фракцино – Европан халкъан партино а, ишта либералийн "Карлаяккха Европа" фракцино а, "маршонехьа а, демократигахьа а, адамийн бакъонашкахьа а къийсам латтош майралла гайтарна" аьлла, билгалдоккхуш.\nШо доладелчхьана колонехь латтош ву Навальный. Цунна дIавш а делла, Германехь дарба лелийначул тIаьхьа Оьрсийчу юхавеача дIалецира иза. Политик маьршавоккхур ву 2023-чу шарахь. Ткъа оппозиционерна дуьхьал даьккхина ду кхин а масех бехктакхаман гIуллакх.\nСтохка Сахаровн преми делира Беларуссин оппозицин векалшна, ткъа 2018-чу шарахь, Оьрсийчоьно аннекси йинчу ГIирмехь лаьцначу украинхойн режиссерна Сенцов Олегна кхечира. Оьрсийчоьнан колонера ша цIа вирзича, Европарламенте а веана, вистхилира иза депутаташна хьалха.\nНобелан машаран преми дала а хьалхатеттинера Навальный кху шарахь, амма цуьнан лауреаташ бевлира журналисташ – Филлипинашкара Ресса Мария а, "Новая газетан" коьрта редактор Муратов Дмитрий а.


Шеко йоцуш, къематде догIур ду. Оцу дийнахь хIора стагана а ша йина йолу Iамал карор ю. Амма бакъду, Дела воцчунна, дуьне дохаран къайле хууш яц.\nБусалба нахана тIехь ду Къематде хIуттур дуйла хаар а, цунах кхерар а. Яккхий билгалонаш: Мухьаммад Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вайна тIаьххьара пайхамар ваийтар. Тешаме верг ямарт лоруш, ямарт верг тешаме лоруш йолу зама йогIург хилар. Iилма кIезиг эшар. Сонта нах куьйгалла деш дIахIиттар. Риба даржар. Питанаш даржар. Бусалба нехан мостагIаша бусалба нахана юкъахь питанаш даржор, иштта дIа кхин а. Делан дош ду: «Къематде хIуттур дац, лаьттан букъ тIехь АллахI сан Дела ву, олуш, цхьа стаг мел ву».\nЯккхий билгалонаш: МехIди воссар. МехIди мила ву? Иза Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) йоьIан ПетIаматан доьзалх вала везаш ву. Иза гучуваьлча, латта дузур ду нийсонах а, бакъонах а. Цуьнга паччахьалла кхаьчча, цунна реза хир ду адамаш, латтанаш, стигланаш, хIаваэхь мел долу олхазарш. Даджал гучувалар. Цуьнан ницкъ кхочур бу цхьацца долчу хIуманашна тIехь. Цхьаболу нах цунах Iехалур бу. АллахIа Iехалучуьра совцор бу декъала хила хьаьхнарш. Малхбалехьара верволуш ву иза. Цо мархашка догIа даийта аьлла омра дича, догIа догIур ду. Цо саца аьлча, соцур ду. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Шен умматна тIедан доккха питана ма дац оцу Даджалал». Даджал валлалц Дала бохург деш, ламаз-марха долуш дIабоьлхуш хилларш, цуьнан питанах бевр бу. Цхьаболу нах и Дела ву аьлла, къобалвина дакъаза бевр бу. Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дукха дуьйцуш хилла цуьнан питанах лоций. Бусалба стагана хаа деза, АллахI воцург Дела ца хилар. Iиса пайхамар воссар. Иза вуссун волу меттиг Сирехь ю. Ши куьг маликашна тIедиллина а долуш, Iуьйра ламазан хенахь вуссур волуш ву иза. МехIди хьалха а ваьккхина, ламаз дийр ду. Iийсас Даджала дина питана дохор ду, адамаш тиларх хьалха а дохур ду. Цуьнан заманахь адам тешам болуш хир ду. Iийсас зуда ялор ю, цуьнан доьзалхо хир ву. МехIди кхелхар ву. Цунна докъан ламаз Iийсас дийр ду. МехIди кхелхинчул тIаьхьа Iийса кхелхар ву. Иза Мединатехь дIавуллур ву.\nЦул тIаьхьа питане къам гучудала дезаш ду. Iийсас мел динарг цо дохор ду. Лаьттан букъ тIехь мел долу хIума оцу нахах кхоьруш хир ду. ТIаккха Дала догIанан барамехь хIораннан а кочах хьерчаш нIаьний Iанор ду. Цара уьш хIаллакбийр бу.\nЯккхий билгалонех ду Хьайба гучудалар. Иза схьалаца тIаьхьаваьллачуьнга лацалуш хир дац. Массо агIор сагуш хир ду. Сулима -пайхамаран мухIар а, Муса -пайхамаран Iаса а хир ю цуьнгахь. Iаса тохарца бусалба стеган юьхь нуьре йийр ю цо. МухIар таIорца – керста стеган юьхь Iаржйийр ю цо.\nМалх малхбузехьара схьакхетар а ю дуьне дохаран яккхийчех йолу билгало. Яккхий билгалонаш гучуевлча а хуур дац дуьне маца духур ду. Дела воцчунна хууш яц и къайле. Къематде-м адам кхелхичхьана дуьйна а хIуттуш ду. Ткъа валар хIоранна а тIехь ду. Цундела, Дела реза хинвоцчу къамелашка ла ца доьгIуш, Далла хьасталуш а, вешан Iамалш тоеш а хила деза вай, бусалба вежарий, йижарий.\nВезачу Дала Шен къинхетамах ма дохийла вай!\nОбновлено (07.02.2019 13:30)


Нохчийчоь -- "Кавказан Имаратан" куьйгаллехь лаьттина Умаров Докка а, цуьнан накъостий а, 2012 шо.\nКъилбаседа Кавказехь маршонан боламаш буьйлабелчхьана дIаихинчу заманашка ладоьгIча, масситтаза бекъабелла гIаттамхой. Болам бIешо сов хьалха лаьттинчу Кавказан тIеман тIаьхьало санна а гуш, тIемалой къаьмнашна маршо яккха лерина хиллехь а, тIаьхьо болам деккъа дIа джихIаде берзийра...\nДеношкахь Дагестанехь муджахIидийн баьччанех цхьамма, аьлча а, Аухан жамаIатан къедас Абу-Хьавса интернетехула дIахьедар дира Хасу-Юьртах а, цуьнан гонахарчу яртех а жоп лучу амирна Сулиманна тIе питана а хьош, ша цуьнан метта ву бохуш лелаваьлла Ислам цIе йолу муджахIид харц ву аьлла.\nКъедас Абу-Хьавса дийцарехь, амиран даржехь тIечIагIвинарг Сулиман ву, ткъа ша-шех Хасу-Юьртан амир вина хьийзачу Ислама гIаттамхошна юкъа питана дуьллу. Деношкахь динчу оцу шен къамелехь Абу-Хьавса кхидIа хоуьйту Кавказан Имаратна боккха кхаъ хиллийла Шемахь а, Иракъехь а «Исламан Пачхьалкх» я халифат шех олу тоба кхоллаяларх а, иза кхиаме шен мостагIий хIаллакбеш схьайогIуш хиларх а лаьцна. Цо бахарехь, Делан некъатIехь мел долу жамаIат хIотта деза оцу халифатан байракха кIел.\nАбу-Хьавса и къамел дина даьлла массех де. ХIинца интернетехула видео яржийна хьахийначу Сулимана, Аухан амира, ша а, шен массех муджахIида а «Исламан Пачхьалкхана» а, цуьнан халиф ву бохучу ал-БагIдади Абу-Бакарна а муьтIахь хила байIат деш.\nСулиман: «Ас, Сулимана, Аухан джамаIатан амира, хьуна, бусулбанийн халифна ал-БагIдади Абу-Бакарна, байIат до, аттачохь а, халонашкахь а, сайн товриг, ца товриг ца лоьруш, хьуна муьтIахь хилла, хьоьгара билггал Дала къастош долу куфр гучудаллалц».\nЯьржинчу видеоша гойту ши хIума. Цхьаъ – Кавказерчу муджахIидашлахь барт бацар. ШолгIа – цара шаьш-шаьш а буьйлуш, «Исламан Пачхьалкх» шайх олучу, геннахь, массех эзар чаккхарма юьстах тIемаш беш бохкучу баьччанашна шайгара муьтIахьалла къадош хилар.\nАла деза, Кавказ Оьрсийчоьнах маьршаяккхархьама 20 шо сов хьалха айбина гIаттам тIаьхьо беккъа дIа дин къовсучу хорша берзийначу Кавказ Имаратехь дуьххьара хуьлуш дац муджахIидаш гаранашка бовлар. Изза лийлира 2000-гIа шераш дуьйладелча дуьйна схьа.\nАмма кху муьрехь Дагестанерчу жамаIато яржийначу, Умаров Доккас шен тIаьххьара къамел дечу видеога ладоьгIча, Имарат Кавказ гIелйинчийн могIарахь нисло, кхеташ доцчу бахьанашца, Маршо Радио а. Нохчийн маттахь динчу къамела тIе дагестанхоша оьрсийн гочдар а дуьллуш кечйинчу видеохь иштта боху Умаровс.\nУмаров Докка: цакхетамийн хьокъехь\nДагалоцийла ду Маршо Радионо Умаровгара а, цуьнан гонера а дуккхаза а интервью эцна хилар а, цара дуьйцуш хилларш ладогIархошка ма-дарра дIакхочуш хилла хилар а.\nЦул совнаха, Кавказан Имаратца некъаш галморзахбуьйлуш баьхна шаьш дийна болуш цуьнан дуккха а амираш а, масала, вежарий ГакаевгIар, амираш Вадалов Асламбек а, Газиев Тархан а, кхин дуккха а берш а.\n2010-чу шеран аьхка, масала, дира цара шаьш Умаров Доккех дIакъастарх лаьцна дIахьедар. Иштта дара хIетахь Газиев Тархана аьлларг.\nГазиев Тархан: "Оха юхаоьцу Умаровна дина байIат"\nДуккха а хийцаделла Кавказан Имаратан могIаршкара хьал. Нохчийн карара даьлла боламах урхалла дар а. Ткъа къестамаш муджахIидийн вовшашлахь, Дагестанерчу жамаIаташа ма-гайттара, хуьлуш-беш лаьтта хIинца а.\nТахана массо а хIуманна юкъадоьлла, Кавказ Имарат кхачийча санна, Иракъехь, Шемахь лелачу боламашкахьа гIаттамхоша шайн дог-ойланаш кхийдор а. Ткъа Кремлан политикаш а, Iедалхой а тешна бу Оьрсийчоьнна Кавказан Имаратал башха, «Исламан Пачхьалкх» а, царна байIат деш болу кавказхой а кхераме бацарх.\nОцу хьокъехь хаттар дира Маршо Радионо Оьрсийчуьрчу тIеман боламийн эксперт волчу публицисте Сухов Иване. Кавказера муджахIидаш Иракъерчу халиф шех олучу амирна ал-БагIдади Абу-Бакарна байIат дан бийларо царна юкъара барт эгIар гойтий-те, аьлла дара тхан хаттар.\nСухов: «Хуьлушдерг зийча, Дагестанерчу тергамхошка а ладоьгIча, ала тарло дакъошка бевлла тIемалой. Суна гарехь, Кавказ Имаратан куьйгалло ал-БагIдадица а, «Исламан Пачхьалкхаца» а ца тесна гергарло. Делахь а, цара цхьацца Малхбалерчу радикалан боламан дакъошца, масала, Шемарчу, юкъаметтигаш латтайо. Ткъа «Исламан Пачхьалкхаца» ца лаьа, гарехь, юкъаметтигашкахь хила. Амма кавказхошлахь байIат дийраш бовлар а кхеташ ду, Къилбаседа Кавказера а ма буй «Исламан Пачхьалкхан» могIаршкахь тIмаш беш бIаьхой».\nШа Имарат Кавказ кхоллаялар а, цуьнан куьйгаллехь лелларг а, тахана леларг а зийна, къастам бича, ала тарлучух тера ду Нохчийчуьрчу Хьалхарчу тIамехь а, ШолгIачу тIеман декъехь а лаьттинчу ичкерийхоша ма-аллара, Кавказера маршонан болам дакъаза баьккхинарг а, таханенна боцчу кхачийнарг а ду ша и болам, кавказхойн ворхIа ден некъан лорах а баьккхина, деккъа дIа 2000-гIчу шерийн юьххьехь дин къовсучу хорша берзор\nХьанна динчу байIаташца беха имаратхой?


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Зудчунна «спираль» йилла мегий-те?\nАссаламу Iалайкум! Зудчунна «спираль» йилла мегий-те?\nХIокху хаттарна вай жоп делира хьалха кхечу хаттарехь:\nЗуда берах ца хилийта бахьанаш лело мегаш дуй?\nЦигахь вай элира, бер ца хилийта бахьанаш лелор дика лоруш дац нагахь санна уьш лело цхьаъа бахьана дацахь, цхьаъа хьашт дацахь. Цхьа бахьана а, хьашт а делахь (масала, тIаьхьий-хьалхий бераш дар бахьана долуш зуда кIадйалар, йа гIелйалар, йа цуьнан могшалла галйа́лар, йа бер дича зудчуьнан могшалла телхар хилар, зудчунна берах хилча чIогIа йоккха хало хуьлуш хилар, зудчуьнга бер «кесарево» йеш бен далуш ца хилар, бер дакхо дезаш хилар, бераш кхио дукха хала хир долчу кепара совдовлар, иштта кхидIа а) – оцу бахьанех цхьа бахьана делахь, уьш лело мегар ду, делахь а кхаа билламца: 1) оцу хIуманех зудчунна зен хирг ца хилар; 2) и хIуманаш лелор майрачуьнан а, зудчуьнан а вовший барт болуш хилар; 3) зудчуьнан кхин цкъаъа бер хир доцу хIуманаш ца лелор.\nТIаккха, «спиралах» лаьцна дерг а дийцира вай цу хаттаран чаккхенгахь, иза ша ма-дарра схьадалор ду вай кхузахь:\n«Бер ца хилийта тахана лелош долчу бахьанех цхьа бахьана ду оьрсийн маттахь «спираль» цIарца девзаш, иза дукха даьржина лелош а ду. И «спираль» йиллар дика лоруш хIума дац, йа цхьаболчу баккхийчу Iелам-наха ма-аллара, мегаш хIума дац. Шейх Мухьаммад Ал-Мухта́р Аш-Шинкъи́тIийс – Дала Iалашвойла иза – аьлла: «Спираль» - иза зудчуьнан бехкеметте юьллуш хIума ю, иза доьзалхочух ца хилийта. Мегаш дуй и йиллар, йа мегаш дац? Оцу хаттаре хьаьжира со, иза магош болчеран дешнашка а хьаьжира со, цара и хIума йилла магорна далош долчу шариIатан Iилмангара а, лоьраллин Iилмангара а бахьанашка хьаьжира со, тIаккха шариIатехь нийса лара мегар долу цхьаъа бахьана ца карийра суна и хIума йилла мегаш хиларна. Цундела, цу хаттарх схьа гуш дерг а, билгалдолуш дерг а иза йилла мегаш ца хилар ду. Иза ца магаран масийтта бахьана а ду:\nХьалхарниг: И хIума юьллуш хилча бехкеметтиге хьоьжу, ткъа иза кхин дан хIума ца хилча бен мегаш хIума дац, ткъа и хьал цигахь доцуш ду.\nШолгIаниг: И хIума юьллуш бехкеметтигах куьйгаш Iуьтту, ткъа иза а кхин дан хIума ца хилча бен мегаш хIума дац, ткъа и хьал цигахь доцуш ду.\nКхоалгIаниг: И хIума юьллуш бехкеметтиг чу хIума йохуьйту; и хIума йахийтар а, хьажар а юха-юха а хуьлу. Ткъа нагахь санна иза борша стага деш делахь – иза кхин чIогIа а, боьха а, доккха а хIума ду.\nХIара кхо хIума мегаш доцу хIуманаш ду, и хIума юьллуш йолу лор зуда хилча а мегаш хIуманаш дац уьш, мегаш дац цо бехкеметтиг чу хIума йахийтар, йа иза зудчуьнан бехкеметтиге хьажар, йа и хIума йилла цо шена магор.\nИ кхо хIума шариIатехь дихкина хIуманаш ду. Суна хууш долчуьнца, лоьраша аьллачу дешнех а, и хIума магочара аьлла долчу дешнех а суна гина долчуьнца а, шариIатехь нийса лоруш долу цхьаъа бахьана ца карийна суна иза мегаш хила, и хIума йиллар магорна шариIатехь цхьаъа нийса агIо ца гина суна.\nОцу хIуманашна тIетоха хьайна юха-юха и бехкеметтиг гучуяха езаш хилар. ТIаккха кхин а тамашийна хIун ду аьлча – оцу хIумано зудчуьнан ламазах йохаран раж галйоккхуш хилар ду. Цхьана къепехь нисйелла ца хуьлу цуьнан иза и хIума йиллича. И хIума йиллина ялале галйолу цуьнан и раж (цIий да́лар), хьалхадолуш а, тIаьхьадуьссуш а, галдолу цуьнан и гIулкх. И хIума йиллар бахьана долуш цкъацкъа ламаз а, Iибадат а галдала мега цуьнан. … Иза уггар атта хIума ду цунна хила йиш йолчух, вуьшта-м соьга цхьадолу хьелаш дийцина, и хIума бахьана долуш зудчуьнан и раж чIогIа тамашийна галйолуш, и лелор бахьана долуш вон тIаьхьлонаш хуьлуш. Цундела, суна цунах гуш дерг иза йилла мегаш ца хилар ду.\nАмма и магорна хьехош долу бахьана, масала зуда доьзалхочух хиларх кхоьруш хилар – и цуьнан кхерам шена цхьа зен хиларна хила йиш ю, масала цуьнца цхьа цамгар елахь, йа цхьа зене бахьанаш делахь, ткъа цуьнан дарба «къастор» ду, борша стага шен хи (оралла) цунах къастор ду, йа бехкеметтиге хи ца кхочуьйтуш болу тIоьрмиг бухар ду. Ткъа ишттачу хьолехь и «спираль» йилларх лаьцна Iелам-нахана гергахь цхьа бакъо ю: «Мегаш доцучу хIуманан меттана лело йиш йолуш мегаш долу кхин хIума делахь, и мегаш доцург лело ца мега». Чекхдели Шейх Шинкъи́тIийс аьлларг.\nЦул совнаха, и хIума йиллар бахьана долуш зудчунна мелла а зенаш а, цамгарш хилар билгалдаьлла ду бохуш дуьйцу Iелам-наха. Цу зенех ду масала зудчуьнан саццаза цIий ихар, иза юьллучу хенахь а, йиллинчул тIаьхьа а лазарш хилар (цхьайолчу хенахь и лазарш чIогIа а хуьлу), цкъацкъа цо бер арадолучу меттехь Iуьрг доккхуш хилар, цхьадолчу хьолашкахь доьзалхо цу меттехь кхоллалуш хилар, иштта кхидIа а.\nЦундела, зене доцу, хьарам доцу кхидолу бахьанаш лело аьтту а болуш и бахьана лело мегар дац». Нагахь санна кхидолу бахьана лело аьтту бацахь, йа кхидолу бахьана лелийча а оьшург кхочуш хуьлуш дацахь, кхин дан хIума дацахь, тIаккха мегар ду иза.\n Иза Шейх Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIийс шега деллачу хаттарна маттаца делла долу жоп ду, «За́дул-мустакъниI» жайнин маьIна дечу хенахь. Хьажа, йа ладогIа: Шейх Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIий, «Шархь за́дил-мустакъниI», 24\_22, «Шархь сунан ат-Тирмизий», 2\_40; Иза мегаш дац аьлла кхин а: «Фата́ва́ аш-шабакатил-исла́миййахI», фатва № 22784, 4219.\n «Фата́ва́ аш-шабакатил-исла́миййахI», фатва № 22784.


"Альянсан" куьйгалхо Васильева Анастасия\nОьрсийчоьнан юстицин министралло "арахьарчу агентийн" статусе язйина "Лоьрийн Альянс". Медицинан белхахошна гIо латтош йолу, йозуш йоцу профсоюз ю иза.\nХIун хийцалур ду хIинца "Альянсан" балхаца аьлла, цуьнан куьйгалхочуьнга Васильева Анастасияга хаьттира Настоящее Время телеканалан корреспонденто.\n2018-чу шарахь лоьрийн а, медицинан белхахойн а гIоьнца вовшахтоьхна ю "Лоьрийн Альянс" профсоюз. 30 сов регионалан дакъа ду цуьнан. Вовшахтохараллан коьртехь ю, Навальный Алексейн лор Васильева Анастасия. Тахана юстицин министралло "арахьарчу агентийн" тептаре яьккхина организаци.\n"Юстицин министраллерчу оцу накъосташа соьга хаийта дезаш дара хьалххе, со юкъараллан куьйгаллехь хиларе терра. Соьга кхаьчна кехат дац цхьана а тайпа. Стенгахь ду документ? Суна хIара фейк ю аьлла хета. ХIокху форматехь лоьрашна тIелеташ бу вайн Iедалхой аьлла, кхин а цхьа тоьшалла ду-кх хIара", - боху Васильевас.\n"Лоьрийн Альянс" организаци гIараелира пандемица къийсам латточу муьрехь, хIетахь Васильевас а, цуьнан белхан накъосташа а йоллу пачхьалкхерчу дарбан хIусамашкахь лоьрашна гIирс тоаме буй хьуьйсуш, къайленаш гучуйохура. Дуьйцура коронавирусан уьнах беллачийн статистикехь ма-дарра даржош цахиларх а, регионалашкарчу дарбан хIусамашкахь цомгаш нах тIеэца меттигаш тоьаш цахиларх а.\n"Арахьарачу пачхьалкхашкара масийттазза ахчанаш эцарна" аьлла, довзийтина официалехь "Альянс" "агентийн"статусе яккхар.\nОрганизацин декъашхоша лучу йолах а, таро йолчу наха шайн кисанашкара кхийдочу ахчанех а латтош ю профсоюз. Арахьара ахча шайна кхачар бакъ ца до Васильевас, амма, "арахьара агент" статусо а са ца гатдо цуьнан.\n"Бечу балхана цхьана агIор новкъарло йо цо? Ца йо. Хьалха а санна, медицинехь къахьоьгучу нахана гIо а латтош тхайгара, вайн медицина тоьллачех хилийта хьовсур ду тхо, - дуьйцу альянсан куьйгалхочо. - Тхан профсоюзехь пхи эзар декъашхо ву. Уьш берриш а агенташ бу? Санитараш, бедарш юьттурш, лорйижарий, фельдшераш, лоьраш - "арахьара агенташ" бу? Къахьоьгуш, нах кIелхьарбоху цара, ткъа царна "арахьара агент" аьлла, цIе кхоьллина. Цхьа абсурде ситуаци ю хIара, шайн дахар Iалашдечу лоьрашна дуьхьал Iедалхоша тIом а беш".\nАрахьара пачхьталкхаш Оьрсийчоьнан гIуллакхашна юкъагIертарна тIехь терго латточу Пачхьалкхан Думан профилан комитетехь дIахьедина Настоящее Время телеканале, "арахьара агент" статус хилар кхераме дац юьйцучу организацина аьлла.\n"Ша дара, нагахь санна, оцу лоьрашна, я организацина цхьа дозанаш детташ хилча, хIаъ, тIаккха, тхо эргIад даха а догIура, оха цхьа дуьхьало ян а оьшура, - боху депутата Синельщиков Юрийс. - Алийтахьа царех "арахьара агенташ", кхин дIа? Шаьш хьалха а ма-барра кхин дIа а болх бийр бу-кх цара".\nВасильева Анастасия къар ца ло, "Лоьрийн Альянс" организацина арахьарачу пачхьалкхашкара ахча муххале а ца кхочу, ур-атталла, пачхьалкхерчу политикехь дакъа лоцуш а яц иза. Ткъа НКО-н хьесапашца, и ши барам ларбеш йоцу ресурс ю "арахьарчу агентийн" реестре язъеш.\n"Цхьа пайден, мехала гIуллакхаш ден организаци муьлххачу а гIирсаца дIасайохон тарло. Амма тхо дохор дац. Со цунах йогуш яц. Со тешна ю, массо а адеквате болу лоьраш а, медицинан белхахой а цунах кхеташ бу аьлла", - боху Васильевас.\nЦкъачунна дIасаялар дихкина, цхьа а хIума дан йиш йоцуш йисина иза. Санитарин гIуллакхна тIехула бехкебечийн могIарехь ю Васильева, цунна бехке дуьллу санитаран-эпидемиологин барамаш бохор. Дечкен-беттан 23-чохь Iедалца йийцина йоцчу акцехь дакъалаца бохуш, бахархошка кхайкхамаш барца низамаш дохийна боху "Лоьрийн Альянсан" куьйгалхочо.


Нохчашна тховкIело ца яларна Литвана гIуда тоьхна Страсбургерчу кхело\nГIуран-бутт 13, 2018\nФранцерчу Страсбургерчу Европан адамийн бакъонашкахула кхело Литва бехке йина Нохчийчуьра бедда тховкIело йоьхучу доьзалан бакъонаш йохорна. Цунах лаьцна хаам "Кавказский узело". 2017-чу шарахь бIаьста 7 стагах лаьттачу нохчийн доьзало кхузза дехар дина хилла Литван Iедалшка, шаьш цу махка чудитахьара бохуш. Амма хIораза а церан дехар юхатоьхна цу пачхьалкхан Iедалша.\nЦIарца вуьйцуш воцчу пхеа беран дас дийцина Страсбургерчу кхеле, Нохчийчохь ницкъаллин структурийн белхахоша ша хьийзорах лаьцна. 30 шо долчу цу стага чIагIдарехь, иза дакъалоцуш хилла Нохчийчуьрчу шолагIчу тIамехь. И бахьана долуш цуьнан керта баькхина хилла меттигерчу полицин белхахой. Иза левина уьш дIабаханчул тIаьхьа цуьнан хIусамна тIелатар дина хилла коьртах туьтамIаьжгаш йоьхкина баьхкинчу наха.\nМахках вала аьтто шен ца баьлча 2009-чу шарахь иза ша вахана болх бан ницкъаллин структуре. Кхечу эскархошца цхьаьна цо тIом бина селхана шен накъостий хиллачу нохчийн тIемалошца, ткъа иштта ларбина лаккхарчу даржашкахь болу нохчий Iедалхой.\n2015-чу шарахь балхара дIаваьла иза. Ткъа 2017-чу шарахь айкханча вина цуьнах, лаьцна чувоьллина ницкъ а бина.\nПолшин а, Литван а дозанашкара масийттазза юхаберзийна хилла болу цуьнан доьзал эххаре а бисина Беларусехь. Нохчийчуьрчу полицино гергарчу нахехула тIекхуьйкхуш хилла хIусамда, шайна тIевола бохуш. Ткъа 2017-чу шарахь полицера рогIера кехат деъча Беларусин Iедалша цIахьовcийна уьш. Цул тIаьхьа доьзалан да лаьцна хьийзийна полицехь.\nТалламан изоляторера арваьлча иза дIакхетта Полшехь мухIажарийн центрехь болчу шена доьзалх. Цигахь цу доьзало юха а тховкIело ехна Полшин Iедалшка.\nЦу нахана кхерам хилар тидаме а эцна, церан дехар къобул ца дарна 22 эзар евро барамехь компенсаци яла декхарелахь йина Литва Страсбургерчу кхело.


"Кадыров Ахьмадан фонд" комаьрша, къинхетаме гIоьнча санна евза Нохчийчохь: сагIадан мехкада гIорасиз хилча, цунна ахчанца гIодо цуьнан нанас Айманис, Кадыровн фондан куьйгалхочо. Амма моттаргIанаш ю уьш - "Кавказ.Реалиин" журналисташа бинчу талламаша гойту, фондо дина бохуш дуьйцу дика гIуллакхаш Iедало лучу ахчанах деш дуйла.\nПрессе ладоьгIча, хетало, Нохчийчохь мел ден дика Кадыровн Ахьмадан цIарца лелачу фондо до, олий: ярташна - школаш, дарбан хIусамашна – оьшу гIирс, махканна – некъаш. Ма-дарра теллича, дац иза бакъ. Фондана тIеязъеш йолчу проектех дукхахъерш кхочушйо регионан бюджетца. Iедалан бохчи чуьрчу 1,3 миллиард соьмах дина гIуллакхаш шена тIеяздина гIоьнан организацино.\nДевкар-Эвлахь 480 беранна школа йиллина фондо, чIагIдора мехкан Iедало. Ткъа дерг теллича, гуш ду школа Iедална ял лучу халкъан ахчанах йинийла.\nНохчийн республикан дешаран а, Iилманан а министралло школа юьллуш контракт хIоттийра "Мегастройинвест" компаница, цигга дIахьажийра мах а – 188,3 миллион сом.\n"Мегастройинвестан" долахо ю Кадыровн фонд, ткъа гIишлош цо йо министраллаша а, кхечу урхаллаша а шега дIалучу ахчанах. Иштта оцу компанис гIишлош хIитто шега дIаэцна 111 контракт 6,4 миллиард соьманна. ГIишлошъечу компанех йолу информаци йовзуьйтучу СПАРК интернет-хьостано гайтарехь, иштта доккхучу ахчано яха хаийна ю ша "Мегастройинвест" а.\nИзза нисделла, масала, Гуьмсан а, Куьрчалан а кIоштарчу бахархошна хи дилларца а. Ахча делла – 449,8 миллион сом – Нохчийчоьнан гIишлошъяран а, коммуналан а министралло. Амма мехкан Iедалан сайта тIехь ду яздина, хин биргIанаш йохкург Кадыровн фонд ю, аьлла.\n"Мегастройинвесто" йира ЧIуьлга-Юртахь берийн беш. Ахча цунна делларг яцара Кадыровн фонд – мехкан бюджет яра. Оццу юьртахь ю еш спортан комплекс – яц фондо еш-м. Нохчийчоьнан спортан министралло "Чеченстрой" компанина делла ахча иза дIахIотториг (контракташ хIиттийна 55,7 а, 78,5 а млн соьманна).\nКхин а цхьа компани ю махкахь жигара болх беш - "Гражданстрой". Цо 2015-чу шарахь школа йира ЦIоьнтарахь, ткъа 19 миллион сом делира иза йийриг Нохчийчоьнан дешаран а, Iилманан а министралло.\nПарламентан спикер Даудов Мохьмад ву Кадырова Айманина "СагIадарца билгалъяларна" совгIат деш.\nДелахь а, бакъдоцург яздо ЦIонтарахь йинчу школех лаьцна меттигерчу хаамийн хьостанаша. "НР-н хьалхарчу президентан, Оьрсийчоьнан Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин юьртахь берашна деша меттигаш ца тоьуш, ирча хьал хIоьттинийла хиича, А.-Хь. Кадыровн регионан юкъарчу фондан президенто Аймани Несиевнас сацамбира ЦIоьнтарахь юьхьанцара школа йилла", аьлла даржийра "Грозный-информ" агенталло.\n"Нагахь санна контракт дуй хIоттийна, хаалахь, бюджетера ахча ду-хьуна дуьйцург", аьлла кхетийра журналист гIишлошъечу "Грозгражданстрой" компанехь.\n"Грозгражданстрой" акционерийн "Инкомстрой" юкъараллин дакъа ду. Цуьнан долахо Альвиев Мовсади зIенашкахь ву Кадыровн фондца. Иштта, фондца юкъарло карадо цуьнан доларчу "Грозный-Ситин" а. "Мегастройинвестан" телефон а, "Грозгражданстройн" телефон а ю цхьаъ – хьажа СПАРК сайтехула. Ткъа Альвиевн "Инкомстрой" Кадыровн фондах юзу "Лидер-авто" компанино.\nКадыровн фондо шегара даьлла ниIмат ду боху махка чкъургаш тIехь лела библиотека кхачар – библиобус. Амма документаша гойту Къоман Билиотеко иза "Завод АИСТ" компанигара 3,6 миллион соьмах эцнийла.\nПачхьалкхан контракт кхочушдеш, шаьш библиобус Нохчийчу хьажинийла хаийтира тхуна машенашна чуюьллу техника ечу хьукмато. "Делахь а, автобусна тIеяздира "Кадыровн совгIат", дагалоьцу цигарчу белхахоша.\nКъам могуш хилийтархьама\nЧIишканна уллерчу Пионерское юьртахь къорачу а, бIаьрзечу а наханна интернат а, 120 беранна школа а йилларна ша хестаяйтира Фондо. Ткъа и ши объект каро хала дац пачхьалкхан йохк-эцарш гойтучу сайта тIехь – уьш еш бюджетера дайина 190,2 миллион сом. Болх кхочушбинарш ю "Грозгражданстрой", ГУП "Орден дружбы народов Чеченское управление строительства им. Исмаилова", ООО "Геострой".\nСтохка гурахь Кадырова Айманин цIарахчу Ненан а, беран а могашалла Iалашъечу клиникан центрна фондо "совгIатйира" кардиографин аппарат а, стерилизатор а, операцеш ен гIирс а, маьнгеш а. Изза гIирс, йийбар оццу муьрехь эцна, пачхьалкхан йохк-эцарш тергалъечу сайто бахарехь, Нохчийчоьнан могашаллехула йолчу кхеташоно а – 199,2 миллион сом делла царех.\nШа дина сагIа ду боху фондо кху шеран юьххьехь махка кхаьчна пехашка садоIуьйту гIирс. Ткъа бюджетера цунах даьлла 1,48 млн сом.\nКадыровн фондо шен ахча-бохча муха кхиадо, леладо дийцина прессехь дуккха а.\nЦхьаъ делахь, коммерцин компанеш ю цуьнан долахь. "Фондо бизнес лелайо, ахча доккху цо, ткъа цуьнан куьйгалло и ахча нахана дIасахьежадо. Фонде цхьа кепек а яц федералан я регионан бюджетера кхочуш", тIечIагIдира Кадыров Рамзана 2018-чу шеран Чиллан-баттахь.\nШиъ делахь, бюджетера ахча оьцучу белхахоша лаамехь-лаамза дIало фонде 10% алапа, яздо "Коммерсанто".\nАмма финансех жоп луш хIитточу кехаташа боху, фонде догIу ахча ду доларчу капитало а, юхалург деллачу ахчано а йоккхучу санах гуллуш.


Оьрсийчура ВАЗ заводера дIабаьхна белхалой Нохчийчура машенийн заводе кхойкхуш бу\nЧиллан-бутт 07, 2014\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан Устрада-эвлахь машенаш ен завод схьайоьллучу церемонехь, 26Деч2012\nОьрсийчохь белхан меттигаш ца хиларца къийсам латто дагахь ду Нохчийчуьра Iедалш. ХIокху шарахь ВАЗ заводера балхара дIабохуш болу нах, махка кхайкхина республикан куьйгалхочо. Дийцарехь, цара, нохчийн белхахошна тIехьожуш болх бийра бу. Амма, оцу гIуллакхан реза боцучарна, нохчашна санна дог а лозуш болх бийра бац цара аьлла хета.\nГарехь, хIокху гергарчу шерашкахь, Нохчийчоь, машенаш яран юкъ хила мегаш ю, Оьрсийчохь. И Iалашо ю меттигерачу Iедалехь. 5-6 шо хьалха дуьйна Аргун гIалахь кхоьллина болх бан йолаелла «Чеченавто» цIе йолу, ВАЗан машенаш вовшахтосу завод.\nЮьхьанцара 7-гIа модел Жигули еш яра цигахь, хIинца, Кавказехь езаелла Лада «Приора» машенаш еш ю. ХIокху шарахь, гуьйрана Лада «Гранта» а йийра йолуш ю. Цул совнах, хIокху шарахь, цу заводан уллехь кхин цхьаъ дIахоттора ю. Черкесск гIалахь йолчу «Derways» завода арахоьцу машенаш вовшахтосура ю цигахь.\n500 миллион доллар мах болчу оцу проектан цIе «Югавто» тиллина. Сел еза и проект шерра болх дIабахийта Оьрсийчоьнан кхечу регионашкара говзанчаш чубахко дагахь ду Iедалш. Иза шен хенахь хIума ду, хIокху шарахь, ВАЗ заводера, 14 эзар стаг ву балхара дIавоккхуш. Болчу хаамашца, царах тоьлларш хира бу боху керлачу заводе кхойкхучарна юккъахь.\nМахкахь, иштта а, белхашца къела йолчу хенахь, оьшуш дарий теша, геннара белхахой чубахко, аьлла, Маршо радионо деллачу хаттарна жоп делира ша а, машенаш таяран инженер волчу Iайндис. Уьш бахка-м бахкийра бу, амма, цара, нохчаша санна болх-м бийра бац боху цуо.\nIаьйнди: «Уьш оьшуш бац кхузахь. Вайниш санна говзанчаш бац хьуна цигахь. Ас белхаш бина цаьрца Астраханехь а, кхечанахь а. шай цхьа агIо хууш хуьлу уьш, амма, вайниш санна, жимма хIума дан буьйлабелча, иза ца до-кх цара. Вай и болх беш хидча, ахь муха эра дара, иза масла, мегар яц аьлла. Цара иза ца олу. Шайгара хIума ца до гIазкхша».\nТахана «Чечечнавто» заводехь, юккъерачу барамехь алап 13 эзар сом ду. Оцу мехах, мел гIаддайна белхахо шен цIера а ваьлла ван реза хилахь тамаш бу. Цул совнах, царна чохь Iан меттиг а, яа хIума а латто еза. Бера буй теша царах ма хетта пайда хууш дац. Амма, нохчийн цхьа кхачамбацарах хIума ду боху Iаьйндис. Иза билгалдаьккхира цуо.\nIаьйнди: «Цара цхьацца хIума тIе а тухуш, хIума дахь, чIогIа дика машен хира ю. Пурба лахь, Оьрсийчоьнехула яьржо а йиша ю. Суна а лаьара и болх бан, йина йолу машен пачхьалкхехь дIавозийта а. Амма, нохчийн цхьа хIума ду. Вайчара цуьнах цхьа бизнес йо. Схьаелла болу дика гIирс дIа а бухкий, кооперативо бинарг тIехIоттабо. ТIаккха а говзанчаша гIоле бу вай».\nШайх-Ахьмад цIе йолчу Хьалха-мартан кIоштера вахархочуьнна аьттехь оьшуш яра аьлла ца хета Нохчийчохь ВАЗ завод. Иштта а, дерриге а дуьне доьлуш йолу и машенаш, цхьана гIуданна санна тIейожийна нохчашна, элира цуо. Цкъа а нохчаша лелийна доцург йоьхьар а ца лоцуш, кхин белхаш бича гIоле дара, аьлла тидам бира цуо.\nШайх-Ахьмад: «Цара вайна хIун пайда бийра бу? ХIун ю ца хуу бичеш вай тIелаьцча, вай цIахь а ма бу и санна нах. Вайна хIунда оьшуш ю ВАЗ? Цуьнах мел даккхулуш дерг схьа а даьккхина горгам санна ма ю и завод.\nДIа аракхосса мегар болу гIирс вайна схьабелла. Колхоз йинехьарий гIоле ма дара вайна. Беш дIайича гIоле ма дара, латта а, даьхний лелийча гIоле дара».\nИнзаре даккхий ахчанаш а дахьаш тахана-кхана инвесторш чубахка кечбелла бу бахахь а, тахана, хIара ву аьлла, кхечу пачхьалкхера цхьа бизнесхо вац Нохчийчу ахча дуьллуш. Иха, хIунда деш дац а , ца хаьа- я ца хIутту, я пайда хира бац аьлла хета. Дукха хан йоцуш туркойн гIишлошъярхошна ахча дIа а ца луш, Нохчийчуьра уьш дIабахана болчу, царах масала хила а мега.


«Орда» - оьрсий баз а беш, шаьш маьттаза гойту филм ю, боху гΙезалоша\n"Орда", Оьрсийн режиссера Прошкин Андрейс яьккхинчу филма чуьра сурт, 18Гез2012\nДеношкахь Оьрсийчоьнан кинотеатршкахь шуьйрра гайта йолош ю кинорежиссера Прошкин Андрейс яьккхина «Орда» цΙе йолу фильм. Гайтамо юьхьаръоьцу Дашо Ордан заманахь хиллачух тардина оьрсаша яржийна цхьа миф. Филмо сийсазбо гΙезалой, иза бакъдолчунца йогΙуш яц, аьлла, критика яржийна Казанерчу историкаша а, политикаша а. Ткъа кавказхошна-м дуьххьара гуш дац ишттаниг. Уьш боьлла шаьш даима а кинофилмашкахь ирча гойтуш хиларх.\nОьрсийчун бΙаьргашца хьаьжча, Прошкин Андрейс яьхна филмаш «Эскархойн декамерон» а, «Миннесота» а, кхиерш а вон яцахь а, иза цкъа а шен белхашкахь бΙешераш хьалха леллачун бΙаьра хьажна стаг вац. Историн тема дуьххьара ю цо хьееш.\nЦундела делахь а, кхечу бахьанийца делахь а, яхначу заманийн васт цо, гома куьзгана хьаьжча санна, эрчадаьккхина ша-тайпа триумф кинотеатршкахь яккха тарлучу шен керлачу «Орда» филмехь.\nБухайиллина сюжет иштта ю. 14-гΙа бΙешо. Дашо Ордана кΙел бу оьрсийн мехкаш. Таханлерчу Аштаркхна, историца а догΙуш, гена йоццуш лаьтта Узбек-ханан воΙ Джанибек коьртехь волчу пачхьалкхан шахьара Сарай Бату. Цига вогΙу, шен дахар боккхачу кхерама буха а хьош, Москох коьрта мозгΙар, митрополит волу Алексий.\nШахьара дΙакхаьчча, шегарчу делан кΙайленца бΙаьрса юхадаладо цо са ца гуш йисинчу Джанибекан ненан. МозгΙарна баркалла олуш, хана маьрша юьту оьрсийн шахьар –ца воьду иза Москох яккха.\nИсторино тΙечΙагΙйина а йоцу миф коьрте йиллинехь а, режиссеран гΙеххьа аьтто баьлла, сюжето магош ма-хиллара, хьалха заманара оьрсийн дахар гайта а, иштта Дашо Ордан долчуха цхьа васт кхолла а, аьлла хета оьрсийн мозгΙаршна а, кинезархошна а.\nХIан-хΙа, иза ца дина, гΙезалойн, башкирийн, ногΙийн, гΙумкийн, кхарачойн, балкхаройн, кхечу кхин а маситта къаьмнийн хΙетахьлера пачхьалкх маьттаза, къиза, беркъа гайтина, боху тахана истори ма-ярра юьйцийла луучу гΙезалойн историкаша а, политикаша а. Изза боху оьрсех болчу историкаша а.\nПрошкина филм Дашо Орда, шена ма-гарра, дукха хьолахь Оьрсийчохь массаьрца а бехачу кхетамца дΙа а таръеш, яьккхина. Цу чохь оьрсий, кхеташ ду, ша митрополит Алексий а тΙехь, кΙеда, мерза, комаьрша нах бу, ткъа гΙезалой а, кхиболу Ордан векалш а маьттаза бу амалшца а, къиза бу гонаха мел волчуьнца а, кхетамна а бац уьш гена бевлла гойтуш.\nОцу васто бехк а бац гΙезалой оьгΙазбахийтича а. Ткъа оьрсийн кинематографо васт ирча хΙоттийнера аьлла, масала, кавказхой оьгΙазбоьлхуш хилча – оцу хьолера уьш ца бастабаллал ирча ду церан васт муьлххачу филмехь а аьлча санна.\nСхьаоьцур вай царех гоьевлларш. « Кавказан йийсархо» («Кавказская пленнница»). Беламе кинох иза елахь а, Кавказехь зударий идабо, уьш шайн ламехь бац, иза могΙара, массара а леладе хΙума ду, бохуш санна яккхина ю филм.\nЭшначохь аьшпаш буьттуш а, хΙиллане а, оьрсийн мотт шерра ца хаарна беламе хоьтуьйтуш а яьккхина яра, «Кавказан йийсархо» а санна, Советан заманахь яькккхина «Мимино» а.\nБакъду, оцу киногайтамаша юхь-дуьххьал къаьмнашка гамо ца яржайора. Ткъа и дан а долийра тΙаьхьо оьрсийн кинематографо. Нохчийчу тΙемаш кхачале а, кхоччуш а.\nМасала, Балабанов Алексейс ша 2002-чу шарахь яьккхинчу «ТΙом» филмехь къиза а, оьрсий ша жΙалеш санна байъа хьагна а гойту нохчий.\nТΙаьххьарчу заманахь кавказхочун васт мелла а довха, безамехьа гайта деза, аьлла, кхоьссира маситтаза Кремлан дайша. Амма оццу кавказхочун васт муха гайта аьтто бу оьрсийн кинорежиссерийн дика хоуьйту хΙинца «Орда» филм яьккхинчара.\nАла дашна, Орда юьйцуш, беккъа цхьа гΙезалой, башкираш бийцина Ιойла а дац, оццу Дашо Ордах схьабевлла бу Кавказера ногΙий а, гΙумкий а, балкхарой а, кхарачой а. Ткъа Прошкин Андрейс «Орда» чохь гойтурш аьттехьа а тера бац шайн гΙиллакхаш а долуш , синбахам а болуш даьхначу къаьмнех. Цо оьрсашлахь, оьрсийн историкаша гΙо а деш, даьржина ма-леллара, цхьа кхетамна эшна, адамалла ца евза, къиза-цΙармата къам гойту – бац уьш бакъболу гΙезалой, кипчакаш я монголаш – антитурпалш бу.\nИштта мах хадабо кху деношкахь хΙинцале ехха йийцаяьккхинчу Прошкинан «Орда» филм, оцу чохь гойтург а, дуьйцург а хΙун ду а хууш, шайх иза хьакхалуш юйла кхетачу наха. Уггаре хьалха уьш бу гΙезалой. Амма уьш хилла а ца Ιа.\nЮьззина квалификаци йолчу критикех цхьаъ ву историк-археолог, шерашкахь Дашо Ордан шахьарш лаьттина меттигаш охкуш а, толлуш а леллаш волу Рудаков Вадим. Иза юьхьанца, ша филм яккха волалуш консультант кхайкхина а хилла кинорежиссера Прошкина.\nАмма ша шарахь сов оцу филмана кечйина гΙишлош, йийбар, сюжет аьттехьа а бакъдолчунца йогΙуш яц боххушехь, шега ла ца доьгΙча, эхь шена тΙе ца эца, ша ведира оцу тобанера, аьлла, дийцира Рудаков Вадима деношкахь Маршо Радион гΙезалойн редакцига.\nАраяьлла филм оьрсийн цΙе язъярехь мехала ю, амма историца, цуьнан бакъдолчунца аьттехьа а йогΙуш яц. Дашо Орда, кхечу къаьмнийн оцу заманахь хилла а доцу оьзда гΙиллакхаш а долуш, прогрессехь генна хьалха яьлла пачхьалкх хилла, ткъа Прошкина иза вуно-вуно беркъа гойту, аьлла хета историкна Рудаковна.\nДелахь а, пайда а бохьу «Орда» филмо – и пайдаоьцург оьрсийн пачхьалкхалла, оьрсийн юьхь-сибат ду. Цундела филм хестош бу тахана оьрсийн мозгΙарш, оьрсийн националисташ, Оьрсийчоьнан мукъ оьрсашкахь хила беза аьлла мел хета кинокритикаш а, историкаш а, политикаш а.\nТкъа хΙун ойла кхоллало оьрсех боцчу Оьрсийчуьрчу бахархойн бохург дуьсу, хьалха а санна, ша доллучохь. Кинохьажархочунна – иза дукха хьолахь оьрси ма вуй - Прошкинан филмехь мехалниг цо шен къам даздар ду. И Ιалашо кинорежиссера юьззина кхочуш а йина.


Иванов Сергей даржехь лахвина Путина\nМарсхьокху-бутт 12, 2016\nЦIеххьана шен администрацин коьртера дIа а ваьккхина, шен цIарх экологех, транспортах тергоярхо вина Иванов Сергейх Оьрсийчоьнан президенто. Ткъа мукъабаьккхинчу метте хIоттийна Ивановн гIовс хилла Вайно Антон.\nПутина и гIулч ша Ивановн шен дехарца яьккхина, аьлла. Оьрсийчоьнан агенталлаша бахарехь, вуьсуш ву Иванов пачхьакхан кхерамзаллин кхеташонехь. Ткъа хьалхо Иванов Сергей оцу кхеташонехь а ца вуьсу аьлла даьржинера.\nХьалха къайлахчу сервисехь (КГБ) эпсар хилла а, тIеман министр а, премьер-министран гIовс а лаьттина Иванов Путинан уллерчу гонера накъост лоруш вара. 2008-чу шарахь иза хIотта мега даржехь Iан тору хан а кхачийна, президенталла дуьтучу Путина меттигехь бохуш дуьйцура, амма хIетахь харжам Медведевна тIехь сацийра ша Путина.