Нохчийчохь Некъабохамийн Терахь ЛагIлуш дац\nНохчийчоь --Некъан Хьовзамаш ца хеддаш лаьтта махкахь, 13Заз12 (Маршо Радио/Султанов Ахьмад).\nДIадаьллачу Iай массех некъан бохам хилла лаьмнашкарчу кIошташкахь. Белларш а, лазийнарш а бу. Дукхачу хьолехь уьш хуьлура лаьмнашкахь, ша зингатий санна, баьржина болу оьрсийн эскархой. Некъа тIехь машен, шершина, Iин чу яхана я тIекIалъялла меттигаш дукха а хуьлура.\nРогIера и тайпа некъан бохам хилла Нажи-юьртан кIоштехь, Энгана боьдучу новкъахь. Оцу юьртара бахархой чохь а болуш, кIошта юккъе йоьдуш хилла "Газель" хаьрцина. Цу чохь хиллачех ялх стаг лазийна дарбан хIусаме кхачийна. Царех шиъ халачу хьолехь ву, боху лоьраша.\nОцу некъан бохаман бахьана, говзанчаша дийцарехь, ду Iуьйрана хIоьттина хилла дохк а, шера некъ а. Хиллачун хьокъехь таллам болийна прокуратурехь. Нагахь санна лазийначара арз дахь, оцу «Газель» машенан шоферана таIзар дан мега.\nАмма, некъан бохам шайгарчу бахьанийца хиллачарна массарна а ца до догIуш долу таIзар. Иза дуьххьара дIа доьзна ду стаг муьлхачу доьзалера ву бохучуьнца. Масала, ши-кхо кIира хьалха «Кавказ» цIе йолчу федералан некъа тIехь, кхо стаг а леш, боккха бохам хилира. Вовшахкхеттарш яра 221-гIа «Мерседес» а, «Ваз» ши машен а.\nМерседесахь верг 200 сов чаккхарма сиха воьдуш хилла, цундела иза ца кхиина леттачу цIечу стогарна хьалхахь саца. Оцу чехкаллийца, ша ма-ваггIара, иза тIекхетта шена дуьхьал нисъеллачу кхечу шина машенна. Цхьанна чохь верг ши ваша хилла ГIой-чуьра, вукхунна чохь АтагIара вахархо хилла. И кхо стаг оцу меттехь велла. И видео гинчунна кхеташ ду дийна биса церан цхьа а аьтто ца хиллийла. ТIекхеттачу «Мерседесо» ши машен хьарчийнера, ша горгамаш санна.\nИ некъан бохам тIехь болу видео а ю Нохчийчохь лелаш. Иза нийсса полицин блок-постана хьалхахь хилла, цундела цигахь лаьттачу видеокамерна тIедаьлла дерриг а. Жоьпаллех дерг аьлча, оцу «Мерседеса» тIехь хиллачу шоферна шена кхин хIума ца хилла. Цо байъинчу нехан гергарчаргара а витина иза зе ца деш. Иза могIара вахархо хиллехьара, кхечу агIор а хила тарлора, амма «Мерседесана» урхалла деш хилларг ГIалгIай-мехкан куьйгалхочун Евкуров Юнус-Бекан шофер хилла, цунна юххера гергара а волуш.\nБохам хиллачулла тIаьхьа и гIуллакх дукха сиха дIадижийна, кхин гIара а ца доккхуш. Болчу хаамашца, беллачеран гергарчара тIебитина куьгбехкенаш. Ткъа Iедало тера дац «Мерседес» чохь хиллачо дина зулам цхьанхьа а дIаяздинчух а.\nНохчийчохь Некъан Бохамийн Терахь ЛагIлуш дац


Иов Глава 1\nІуцІа-махкахь вехаш вара Аюб цІе йолу цхьа стаг. Иза ша хІуманна а бехке воцуш а, догцІена а стаг вара. Далла хьалха ларамах вуьзна а волуш, массо а вочу хІуманах ларлуш вара иза.\nАюбан ворхІ кІант а, кхо йоІ а дара.\nЦуьнан ворхІ эзар уьстагІ а, газа а яра, кхо эзар эмкал а, пхи бІе шуьста а, пхи бІе виркхел а, иштта дуккха а ялхой а бара. Иза малхбалехьа бехаш болчу массо а нахана юкъахь уггар а дукха хьал долуш волу стаг вара.\nЦуьнан кІенташа тойнаш хІиттадора, рогІ-роггІана кхиберш шайн-шайн хІусамашка схьа а кхойкхуш. Цара шайн кхаа йише а кхайкха бохуьйтура, уьш шайца дууш-молуш Іайтархьама.\nТойнийн го дІабирзинчул тІаьхьа, Аюба шен бераш ша волчу схьакхойкхура, уьш Далла хьалха цІанбайтархьама. Іуьйранна хьалххехь хьала а гІоттий, цо хІора берана тІера дийнаташ дагоран сагІа доккхура. Цо ойла йора: «Сан бераша къа латийна хила мега, шайн даг чохь Дела емал а вина». Аюба и хІума массо а хенахь дора.\nТІедеана стигалара гуламан декъашхой Везачу Элана хьалха дІахІутту де. Цаьрца цхьаьна шайтІа а деъна.\nВезачу Эло цуьнга хаьттина: «Хьо мичара схьадеана?» Везачу Элана жоп луш, шайтІано аьлла: «Со лаьтта тІехула даьлла лелаш дара. Дуьне мел ду дІаса а лелла, юхадеана со».\nТІаккха Везачу Эло шайтІане аьлла: «Тидам бирий ахьа Сан ялхо волчу Аюбан? И саннарг хІокху дуьнен тІехь кхин цхьа а вац: иза ша хІуманна а бехке воцуш а, догцІена а стаг ву. Далла хьалха ларамах вуьзна а волуш, массо а вочу хІуманах ларлуш ву иза».\nВезачу Элана жоп луш, шайтІано аьлла: «Лаа дуй те Аюбан Далла хьалха ларамах вуьзна хилар?\nАхьа ларвеш ма ву иза а, цуьнан цІа а, цуьнан мел болу бахам а. Цуьнан куьйгаша хьегна къа Ахь декъалдина, берриг а мохк цуьнан жаша а, дохно а буьзна лаьтташ бу.\nАмма Ахьа Хьайн куьг цуьнан долахь мел йолчу хІуманна тІе кховдадахь, иза Хьан юьхь-дуьхьал Хьуна лен волалур ву».\nТІаккха Везачу Эло шайтІане аьлла: «Дика ду, цуьнан мел долу хІума хьан карахь ду, амма цунах куьг ма Іотта». ШайтІа Веза Эла волчуьра дІадахара.\nЦхьана дийнахь Аюбан кІентий а, зудабераш а дууш-молуш Іаш бара шайн воккхаха волчу вешин цІахь.\nАюб волчу веанчу цхьана геланчо хаам беара: «Стерчий охана тІехь дара, царна уллохь яжош виркхелаш а яра.\nАмма цІеххьана тІелеттачу шебахоша хьан даьхни лаьхкина дІадигна, ткъа ялхой тарраш диттина байина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хІара хаам бархьама».\nИза вистхилла валале, кхин цхьа геланча а веана, хаам бахьаш: «Стигалара Делан цІе охьа а йоьжна, массо а хьан уьстагІий а, ялхой а дІакхаьллина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хІара хаам бархьама».\nИ стаг вистхилла а валале, кхин цхьа стаг а веана, хаам бахьаш: «Кхаа агІонгара хашадхой тІе а летта, цара эмкалш лаьхкина дІайигна, ткъа хьан ялхой таррашца хІаллакбина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хІара хаам бархьама».\nХІара и къамел дина а валале, кхин цхьа стаг а веана, хабар дахьаш: «Хьан кІентий а, зудабераш а дууш-молуш бара шайн воккхаха волу ваша волчохь.\nЦІеххьана яьссачу аренгара хьаькхначу мохо цІийнан биъ пен охьабожийра. ЦІа охьадоьжча, хьан бераш цу буха а дахана, дайина. Со цхьаъ дийна висна, хьоьга хІара хаам бархьама».\nАюба, хьала а гІаьттина, шена тІера хІуманаш этІийра. Шен месаш дІа а лергина, голаш тІе а хІоьттина, суждане вахара иза.\nЦо иштта элира: «Ненан кийрара верзина схьаволуш ма-хиллара, лаьттан кийра верзина дІа а гІур ву со. Везачу Эло дала а делла суна, Цо дІа а эцна. Декъал хуьлийла Цуьнан цІе!»\nИ дерриг а ша деш, Аюба къа а ца латийна, Далла Іиттарш а ца йина.


Курчалойн кIоштан Цоцин эвлахь къепедацарш дуьйладелчахьана а ладегIамехь еха нохчийн юкъаралла. МогIарерчу наха, дукха тIех гIарбийла а ца хIуьттуш, хьасартне бийцаре беш бу цигахь тергалбелла бохуш, официалан хьостанаша Iорабаьхна карзахе хиламаш.\nКурчалойн кIоштан Цоцин эвлахь къепедацарш дуьйладелчахьана а ладегIамехь еха нохчийн юкъаралла. МогIарерчу наха, дукха тIех гIарбийла а ца хIуьттуш, хьасартне бийцаре беш бу цигахь тергалбелла бохуш, официалан хьостанаша Iорабаьхна карзахе хиламаш. Цхьаберш даггара теша цигахь мел хилларг ма- диццара ду бохучух, кхиберш шеконаша огу. Цхьаболчара кхайкхош мел дерг бакъ делахь даггара наьIалт олу маьршачу нахана зуламе дала тарлуш долу,бохаме хIума юьхьар а лаьцна,герзах гIортор а йина, арабевллачу кегийрхошна,ткъа кхиболчара юха а шеконе дохку,цаьрца бозабелла хиллера бохуш иттаннашкахь, ткъаннашкахь, тайп-тайпанчу ярташкара адамаш лецар. Кеп-кепарчу хьостанаша чIагIдарца лецначеран терахь кхузткъанера бIенне кхаччалц ду. «Валлай, биллай цхьаъ дан гIерташ ца хиллехь лоьцур ма бацара! Суна и бакъ моьттур дацара сан сайн чохь бацахьара и мажош ерш. Сан вешин ши кIант ву-кх, тхан Iедал ду схьадогIур долуш,тIаккха хуур ду шуна бохуш Iаш! Сан ваша стаг вац уьш совцо! Валлай вац-кх! Ишта совцо да воцуш лела хир бу-кх уьш а». Ша ях мел ло а юх-юха а шовкъе а юьйлуш, и къамел динарг ю 58 шарера Новр гIалин кIоштера яхархо Зараъ.\nХIумма а кIезиг бац Курчалойн кIоштехь нисделла вер-ваккхарш а,лецарш а шеконца луьттуш берш а. Царна гергахь иза юкъараллехь муьтIахьалла дебо,харц ойланаш лакъо, дарбанний, молханний аьлла,доккху цIий санна, адам кхетош-кхио,челакха ойланех тило, леррина гIардаьккхина хIума а ду. Делахь а цхьаболчара къобал ца до юххерчу а ,генарчу гергарчарна, уьш лоьцуш, къайлабохуш,беш болу тIеIаткъам. Царна иза хетало, Iапказан хинан цунами олучу ницкъалчу тулгIено,массо хIума а дIашардеш, хьульечу аренех тера. Бакъду хилларг мухха делахь а бахархошца хеттаре вийларо гойту Курчалойн кIоштехь нисделларг ондда бух боллуш хеташ берш хIумма а кIезиг цахилар. Бакълена а Цоцин юьртахь байанарш зуламдай лоручех ву Гуьмсан кIоштера вахархо Исрепал. Цо цхьана агIор бехках хьалха ца буьту , къайлах-къулах зуламе маша бузуш хиллачеран бала ца кхочуш Iийна чуьра гергарнаш а.\nИсрепал: « ТIеман тасадалар а нисдеш цара динарг зулам ду. Зуламхой бу дер-кха,муха бац. Гергарниш хьийзабар новкъа ду да-м. Делахь а тахана шайна чудохьучу сом-эппазнах Iехабелла,сатуьйсуш Iаш хир бу-кх цхьаберш. Ишта ца хилча цара Iедале дIа стенна ца олу уьш шайн аьллар кIелара бевлла аьлла. Цаьрга бохуш хIума мА дац. Бохург деш бацахь,галбевллехь схьаала ма боху Iедало. Къайла мА баха боху,схьахаийта боху. Бакълена а цхьа хIума лелош ца хилча герз а детташ, дуьхьало йийр юй? Когаш кIамбелла лелаш ма бац уь ш! Цхьамма ахча а делла лелаш ма бу уьш. Шайна деллачу ахчанна болх бан безаш ма бу уьш. Бехк боцург а дIа мА карчаво цара. Шайн чу хIума деъчахьана бала а боцуш Iаш бу цхьаберш. Бусалба нах белхьара цара нахана зулам а дийр дацара. Церан цхьанне а бала ма ца кхочу…»\nКурчалойн кIоштехь дуккха а нахана баьллачу бохамах а,ладегIамах а дийцина вахархо Исрепал дегайовха ву юххера а,генара гергарнаш-м хьала а, охьа а Iедало таIзарх хьалха буьтур бу аьлла.\nХууш ма- хиллара, Нохчийчохь тергаллучу хиламийн хьокъехь хааме доккхучех цхьадерг, газеташкахь а,интернет машанашкахь а,хIумма а юьхькIаме дац урхалла дечарна. Цу декъехь къаьсттина жигаралла гойтучех бу цхьамогIа бакъонашларьярхой. Амма,нийсо,бакъо ларьяйтаре боьхуш,цара орцане детта мохь-цIогIа Кремалан куьйгалхойн лере кхочучух тера дац.\nШаьш байинчу "тIемалойн" Iалашонех лаьцна дийцина Кадыровс


БОККХАГIАШКАРА ХЬЕХАМ ХЬАЭЦАШ ХИЛА | magas.ru\n:44 + Число зараженных коронавирусом во Франции выросло более чем вдвое, до 38 человек, заявил глава минздрава Оливье Веран. Ранее сообщалось о 18 случаях, двое заболевших скончались.\n:15 + Сами слушания могут пройти не ранее конца апреля 2020-го, говорится на официальном сайте Спортивного арбитражного суда (CAS). Исполком WADA 9 декабря принял решение лишить статуса соответствия РУСАДА.\n17.01.2017 13:35 Комментариев 1\nВахача метте дукха тайп-тайпара хаттараш увтт, царна духьала нийсса жоп эшаш. ХIара денна уйла е езаш хул моллагIа а хьатIаэттача хIамангахьа. Цхьаволчо шийна ховш е, шийна цахой, ховчунга дIа а хаьтте, дIадерзаду ший гIулакх. Вай даьша яьхад: «ХIама ховр – нахага хийттар».\nХийла уйла ю аз, фу де йиш я са сайна ховча хIаманца, малагIча даькъе накъадала йиш йолаш да са хьаькъал наха. Укх дунен тIа вахаш хилча, хIара сага е езаш уйла я из, кийча хила веза саг моллагIдолча хIамангахьа. Хоза дош аьнна а, ха йоаяь а, къахьийга а наха гIо-новкъостал деш, накъа воалаш хила веза саг.\nВай оамал я, цхьа моллагIа долча хIамангахьа вай уйла дIакхоачаш ца хилча, из нахага хоатташ, цох дар тохкаш. Хоаттачо а, шийна дезаш дола жоп хургдолча хоатт. Ма дарра аьлча, дукха хана денз укх дуненца ийна, шоай вахаре дукха хIама бIаргадайна, дукха дайза, дукхача халонех чакхбийнача болча боккхийча нахага хаьттача, лерттIа жоп корадоагIа моллагIдолча хаттара. ХIана аьлча, шоаш оалаш дола дош дисте, цун лерттIа уйла а йий, малагIа, мичахьа накъадаргда ховш, боарамагIа оал цар шоаш мел оалар. Цул совгIа, низ болаш а сий долаш а хул воккхача сага дош. Вай даьша яьхад: «Воккхача сага хьаькъалгахьа маьл ба».\nВоккхача сага дош, бер хьастар санна, дика хьехам санна, гIо-новкъостал санна, хьогал йоаеш бола хьаст санна, шийгахьа фарал долаш да. ДIаяхача ханашкахьа боккхийча нахагахьа хиннаб моллагIа а ший вахаре сага керда хьаIомадеча хIамангахьа бола хоам. Цкъаза воккхача сага аьнна дош, кхетам лакхбарал совгIа, сага сина, дега, хьаькъала дарба луш хул.\nУкхаза из воккха саг яхача деша маIан кIеззига декъа чам ба са.\nБоккхий нах тайп-тайпара хул. ГIалгIашта юкъе, воккха саг оалаш санна, ха яха саг, къавнна саг оалаш а нийслу. Цун шинна а аларгахьа хьакхетадер цхьа маIан долаш хIама дале а, воккха саги, ха яха саги, къавенна саги къоастам болаш ба. Воккха саг ва, лакхе аз хьоахадаьча тайпара, моллагIа дIахаьттача хIамангахьа хьадала жоп долаш вола къоано. ХIаьта ха яхари, къавенари, шераш дIаахарца дуккха ха а яьнна, цхьаккха ховш хIама а доацаш, наха сов а ваьнна вахаш вола къоано ва. Цу тайпара волча сагага Iа хаттар дича, цун хьадала жоп хилац.\nТIехьарча хана, вай къамаьла юкъе дукха даьржад, ха яха саг, къавенна саг яха дешаш. Хийлане оал: «Тхьовра хиннараш бар боккхий нах, хIанз кIезига бисаб уж», аьле. МоллагIа хIама тIакхачарах, цабохаш, халонна ка ца луш, къаман гIулакх хьалхадоахаш, шоай дин, Iадаташ, къаман гIулакх-оамал, эхь, яхь, юхь лорадеш хьабаьхкаб вай дай. Царех дукхабараш харцонна духьала къувсаш каша Iочубахаб.\nНаьха хаттараш увтт, хьалха хиннача боккхийча нахаи хIанзарча, вай заман чу болча боккхийча нахаи юкъе къоастам хIана ба-хьогI, малагIа бахьан да уж селла башха хилар, аьнна, хеташ. Цул совгIа боккхийча наха шоашта юкъе а нийслу моллагIа вахаре эшача хIамангахьа долча хаттара е къаман Iадатаца долча хIаманна маIан де ца ховш нах. Из иштта хилар ший бахьан долаш да, аьнна, хета сона. цу хьаькъе кIеззига аргда аз.\n1960-ча шерагара 1990-ча шерага кхаччалца хIама леладаьча вай къаман наха шоай боккхагIашкара хайра хIама хьаийцадац. Цун бахьан да уж массаза а арахьа «договора» балхашка иха хилар. Шоай дезала напагIа Iалашде гIерташ дукха къахьийгад цар, хIаравар сискал яккха гIийртав, кхы де хIама а доацаш. Цул совгIа из долаш а доаккхал даьд цар. Цудухьа дукхаш бисаб шоай боккхагIашкраа къаман даькъе долча хIамах пайда цаэцаш. Дунен рузкъа тIехьа а байна уж лелашше а, шоай боккхийча наьха ханага шоаш кхаьчача, шоай тIехьений хургдолча хаттарашта жоп дала шоай аьттув хургболаш хайра хIама хьаийдаьдац цар шоай даьшкара. Бакъда, шоай мохк, къам дагадаьллачар-м, миччахьа бале а, шоашта сина кхача Iалаш беш а къахьийгад.\nТахан, вайна дезе а цадезе а, вай къоаношта юкъе нийслу ха яхараш а къабеннараш а. Цудухьа хилац цхьаволча къоаночун шийга даьча хаттара хьадала жоп. Боккхийча наха бехк ма боаккхалба сох, аз иштта аларах, бакъда, тахан дика хила деза вай, эхь-эздел хила деза, къаман гIулакх хьалхалоаттаде деза яхилга мара, из малагIча наькъаца, мишта хила деза ховш дукхаш бац къоаношта юкъе. Аз яхац массабаргаш ба, амма цхьаволча дикка ха яьннача сагага Iа хIама хаьттача, боккхийча нахага хатта деза из, оалаш нийслу. Хийла кховзткъа шерал тIехваьннача воккхача сага оал, хIама дIахатта воккха саг висавац вайна аьле. Ший дезалий дезал кхийча а къоабал де тигац цо ше воккха хинналга.\nТахан царех бехк баккха а е уж сийза баха а валлац со. Дукхача халонех чакхбийна, дукха хIама бIаргдайна нах ба уж. Таханарча денга а иштта хьакхачар тамаш йолаш хало йиай цар. Бакъда, царел а халагIа хиннад царна хьалха дIабахачарна укх дунен т1а. Х1аьта тахан вайна дуккха а аттаг1а да. Вай паччахьлкъе я, мохк ба, кхыдар да.\nТахан вай дайях бехкаш вай ца доахе а, кхоана вай тIехьено вайх-м боаккхаргба бехк. ХIана аьлча, кхувш боагIача кагийча наха хайра хIама довзац вай къаманца дувзаденнача Iадатех. Саг йодача, йоагIача, саг ваьннача, веннача е моллагIа мохк вIашагIкхийттача шуне хайша багIача наха малагIа, мишта гIулакх де деза цаховраш дукха ба вайна юкъе. ХIанз из деррига дувцаргдац аз. Бакъда, тахан вай къаманца дувзаденна хIама вай хьаIома ца дой, воашта тIехьа тIадоагIача ноахала дIадала хIама а доацаш дусаргда вай. Цудухьа, тахан цхьа минот ха а ца йоаеш, шийна хIама Iомадеш хила веза саг. Могача боараме къахьега деза вай, хий молаш, хIама дуаш мо, боккъонца даа деза вай из деррига а вай къам дийна лоаттадеш мел дола хIама. ТIаккха мара вай дегIах а хьаькъалах а хьалатаргдац из.\nТахан хоам бара кечалца (информационные технологии), воаш мехкал арахьа дале а е балхаш тIа дале а, аьттув ба вай воашта цаховш дола хIама хьаIомаде а, нагахь санна цаховраш бале, царна из дIахьалхадаккха а. Нагахьа санна, тахан воай аьттув бар хьа а цаэцаш, вай дуте, вайна тIехьа кхувш хьаотташ латтача тIехьено бехк боаккхаргба вайх, тIаккха из вайна дезаргдац. Боаккхаш бола бехк а цхьа моллагIа хургбац. Цар из боккхе уж бакъ а хургба. Тахан аьттув ба вай, дикадар, во дар къоаста а даь, нийссагIдар, воашта накъадаргдар хьаэца, тIехьа тIабоагIачарна даха дита.\nТахан йоккха паргIато я вайга, моллагIдола хIама Iомаде, каралаца. Цхьа минот ха мукъа хила йиш яц вай. Массаза а дешаш, болх беш, къахьегаш хила деза вай. Бакъда, заманца гIабоаккхаш, вахаре эшашдола хIама Iомадеш мо, вай къамандар а да Iомадинза даргдоацаш, бIарчча къам хургдац вайх, нагахь санна деррига а вай Iома ца дой. Цхьаккха а хIама дита мегаргдац хьа цаэцаш.\nВоккхагIвар воккхагIа а волаш, зIамагIвар зIамагIа а волаш, вай даьша леладаьр лела а деш, вай дIадолхе, вай кхоаненга дIакхоачаргда.\nТахан, фуннагIа даь а, къам тишлургдоаца хIама де деза вай массане а.\nДала лакхйоаккхийла ГIалгIай къаман бокъо.\n«Сердало» № 5\nАбббас с перископом Втр, 17/01/2017 - 16:17\nЧитаю и думаю,все же как изуродовали кириллица ИНГУШСКИЙ ЯЗЫК! До полного непонимания!\nДаже эту статью перебросил на латиницу, и намного стало легче читать все эти слова и предложения,хоть и с усилием понимал.\nДелал звукозаписи рассказов в Плане,Мужичах...\nВот это ЯЗЫК ИНГУШСКИЙ!!!!!\nКак все же советская власть изуродовали и ингушей и его историю и письменность....\nКогда же мы из этого г выбетремся????\nМарина илез то спец кириллицы...\nНо я не о нем и не о рассказе...


Дуьненаюкъара музейн де — Википеди\nДуьненаюкъара музейн де\nДуьненаюкъара музейн де — 18 майхь дазден хӀора шеран Ӏида ду.\nДуьненаюкъара музейн де дерриг дуьненахь даздеш ду 1977 шарахь дуьйна, оцу хенахь ICOM (International Council of Museums 11-гӀа инарлин конференци — Музейн дуьненаюкъара кхеташо), дӀаяьхьира Москохахь а, Ленинградехь а.\n1977 шарахь музейн юкъараллин кхолла лиира ша-тайпа хилам, иза хилира Дуьненаюкъара музейн де. Резолюци тӀеийцира оццу 1977 шарахь Музейн дуьненаюкъара кхеташонан (ICOM) юкъарчу Ассамблейхь Москохахь.\n1992 шарахь ICOM кхеташоно, Дуьненаюкъара музейн де официалан дӀакхоьхьуш йолу, кховдийра хиламаш билгалчу теманашца дӀадахьар. Оцу хенахь дуьйна Дуьненаюкъара музейн дийнан шен тема ю. Музейн дуьненаюкъара кхеташоно даиман а оцу тематикера гайтам бо, муьлхха а хьажа йиш йолуш.\nШо шере мел долу, хилам гӀарабелира. 2007 шарахь, даздечу дийнан 30 шо кхочуш, Дуьненаюкъара музейн де дӀахьош дакъа лецира 70 пачхьалкхо. Оцу шеран тема яра «Вай дерриг ду жоьпаллехь дуьненан тӀехьалонах» («Todos somos responsables del patrimonio mundial»).\nТкъа 2015 шарахь хиламехь дакъа лецира 35 эзар сов музейш 145 пачхьалкхера!\n↑ http://network.icom.museum/international-museum-day/what-is-imd/imd-in-short/ Архивйина 2018-03-24 — Wayback Machine\nИэсийн а, историн меттагийн а дуьненаюкъара де\nОьздангаллин белхалочун де\nМузейн дуьненаюкъара Комитет\nМузейш Викиларма чохь\nХӀара дезчу дийнах чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХӀара музейх чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дуьненаюкъара_музейн_де&oldid=5825345»\nДезчу дийнах бовланза йаззамаш\nМузейх бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 7 март, 17:35.


ТIемалойн жигаралла хьалаяьлла\nОхан-бутт 11, 2017\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров а, Делимханов а, цуьнан "кадырхой" олу тIемалой\nКъилбаседа Кавказехь тIемалойн жигаралла хьалаяьлла боху "Мемориал-о"\nХIора шарахь арахоьцучу шен бюллетенехь коьртачу хиламашшна а, царах хIотталучу хьолах лаьцна дуьйцуш ду. 29 агIонах хIоьттинчу цу документан тIехь билгалдоккху, дIадаьллачу цхьана шарахь а, кху шеран юьхьехь а тIемалойн гIаттамаш жигара бевла хилар а, иштта оцу бахьанехь низамхошна юккъахь хуьлуш долу дараш алсамдаьлла хилар а. Кху тIаьхьарчу 5-6 шарахь хьал мелла а тийналлехь дара. Ткъа, хIинца телхина иза боху «Мемориалан» куьйгалхочо Орлов Олега. Шаьш, даима, терроризм цхьана ницкъаца эшалура яц бохуш, делхийнарг ду иза, -элира цо Маршо радиога вистхуьлуш.\nОрлов: «Беккъа цхьана ницкъаца терроризм эшалур яц. Терроризман тIехь толам баккха, оьшург ду юккъараллан доккхачу декъо низамхошна накъосталла дар. Оха билгалдоккху, 2009-чу а, 20I0-чу а, 2011-чу а, 2012-чу а Къилбаседа Кавказерачу мехкашкаь, цхьа Нохчийчоь йоцург, кхин курс яра юьхьарлаьцна. Иза хIун бохург ду? Iедалша маслаIатан а, адаптацин а комиссеш кхоьллинера. Герз охьадилла луу тIемалочунна тIеван йиш яра цига. Иштта Iедалша динан бух тIехь бекъабеллачарна юкъахь а дийцарш дора. Оцу хенахь Iедалша а, юкъаралла а вовшашна герга яхнера. Iедалша жигара болх бора бакъонашларъярхошца. Оцу хенахь тхуна гира хьал хийцалуш хиларна. Низамхошна юкъахь долу дараш а лахделлера. Кхин дIа а вайна гуш дара, гIаттамхойн жигаралла лахъялар».\nТийналла хIоьттинчул тIаьхьа, нехан дегнашкахь сатийсам кхоьллабеллачу хенахь, юха а карчадоладеллера хьал. Масала, Нохчийчуьра Iедалан буьрсалло меттигерачу кегийрхошна юкъахь дуьхьалонан дог-ойланаш кхуллу, аьлла дуьйцуш ду «Мемориало» арахецначу бюллетенехь. Цуьнах иштта элира оцу центран куьйгалхочо Орлов Олега.\nОрлов: «Цул тIаьхьа оцу некъахь вай дIахедира. Путин юха а Iедале ма веънехь, юханехь доладелира ша дерриг. Юьхьарлаьцнера ницкъ а, низамехь йоцу Iедалера террор а. Оха баьхнера, хIай дукхадахарш, иштта кIоршаме хилча, дуьхьало а чIагIлур ю. ХIинца, вайна халахеташ далахь а, вайна гира-кх 2016 шарахь гIаттамхойн жигаралла. Оха мел баьхнарг хилира. Дала тIе ма доийтила иза иштта кхин дIа а хилар. Малхбалера терроран цхьанатохараллашкара кегийнах цIаэха буьйлалахь, хIинца дерг ловзар ду моьттур ду вайна. ТIаккха дуу цIазам къаьхь хир ду».\nМассо а мехкашкаь дац хьал, масала Нохчийчохь санна боху «Мемориалера» бакъонашларъярхоша шаьш кечдинчу рапортехь. ГIалгIайн махкахь юкъараллица а, бакъонашларъярхошца а мелла а дIаэн гIерта Iедалш, аьлла хета царна. Цигахь бен хила лур дацара, дIалецна болу нах хьийзош, царна тIехь къизаллаш йина болу меттигерачу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан чуйогIу экстремизмаца къийсам латтош йолу центрера куьйгалхо а, цигара цхьа моггIа белхахой а чубохкар, бохуш кхин дIа а дуьйцу «Мемориалан» куьйгалхочо Орлов Олега.\nОрлов: «ГIалгIайн махкара ЦПЭ олучу декъана куьйгалхо дIалацарх ма дац иза хьал тамашена. Цу юккъера цхьа моггIа белхахой дIалацар ду коьртаниг. Кхиъ дIалуьйцуш а бу уьш. Кхузахь хIунда хилла иза? Ала догIу, ГIалгIайчохь хьал къаьсташ ду кхечанхьачул. Хьалхалерачу некъан тIехь ю республика хIинца а. Iедалша Iаткъам беш бац тIемалойн доьзалшна Нохчийчохь санна. Мелхо а, уьш тIакIабеш бу цара. ЦIенош а дагош дац тIемалойн. Цундела ГIалгIайн мохк къаьсташ бу кхечу республикех. Цундела цигахь ЦПЭ тобанна белхахой чубохка аьтто баьлла».\n«Мемориало» арахецначу оцу бюллетенехь шортта дуьйцуш ду Къилбаседа Кавказерачу хIора регионехь адамийн бакъонаш йохош динчу зуламех а, Iедалша царна накъосталла ца дарал сов, шаьш а дакъалоцуш хилар. Цундела, бакъонашларъярхошна хетарехь, къаьстина ницкъаллийн структурашкахь къепе ца хIоттадахь, цу тайпа бюллетенеш кест-кеста зорбане евр ю.


Яздархо Ибрагимов: Соьгара даьлла хIумма а дац\nСтигалкъекъа-бутт 05, 2017\nНохчийчоь - Ибрагимов Ризван суьдан хьалхара кхеташо дIайирзинчул тIаьхьа. Соьлж-ГIала, 05Стигл2017.\nЯздархочун Ибрагимов Ризванна тIехь кхел йолийна пIераскан дийнахь Соьлж-ГIалахь Октябран кIоштан суьдехь. Цунна бехке дуьллуш ду, шен книгашна тIехь цо цхьа къам сийлахь а деш, кхидолу къаьмнаш охьатаIош хилар.\nНохчийн ширачу исторех лаьцна масийтта болх зорбане баьккхинчу публицистана дуьхьал стохка дуьйна прокуратуро болийначу белхан чакхе лара мегар йолчу процессан кхеташо еха а ца лаьттира.\nИза йолаелча, бехктакхаман гIанта тIехь хиина волчу Ибрагимов Ризвана дийхира кхелахочуьнга Налаева Хадижате, кхелан кхеташо йоьдучу хенахь видео а, сурташ а дохуш, онлайн эфир ян бакъо лахьара аьлла. Суьдхочо жоп делира эфир ян, ма хетта, атта дац, иза рогIерчу кхеташонехь говзанчаш дийр ду аьлла.\nИбрагимовс ша и дехар деш, цуьнан бахьана а, маьIна а дийцира.\n–Кхоно, кху чохь ца дийцинарг ду а бохуш, дийцинарг дац а бохуш, хIума ца хилийта оьшуш ду иза. ХIара процесс шуьйра гIаръера йолуш ю, -элира цо. Цуьнан ойланна схьагарехь тIетайра суьдхо.\nАла догIу, тIекхойкхучу агIонан векал вара прокуроран духар доьхна волу къона жима стаг. Корта охьа а таIийна, цу гIуллакхан таьптарш луьстуш ехха хан яьккхира цо.\nИбрагимов Ризванан адвокато Касумов Султана хаьттира цуьнга, хьол кхин воккханиг вацара кхуза ваийта аьлла. Вукхо, йовхарш а тухуш, жоп делира, цхьанна а кху процессе ван лууш-м дацара аьлла.\nКхелан кхеташо дIайирзича арахь къамел дойла хилира Ибрагимов Ризванца. Цо иштта мах хадийра цунна.\nИбрагимов: «Сан агIор лачкъо хIумма а дац. Соьгара даьлла хIумма а дац, сан хьекъалехь. Ас низам дохийна дац. Дуьненна хIара гIуллакх ма дарра довзийтар соьгахьа ду. Дела реза хуьлда суьдхочунна Хадижатан. Иза а оцу хьолах кхетта. Кхел йоьдучу хенахь сурташ даха а, интернетехула цуьнга хьажа бакъо а хир ю. Суна боккха кхаъ бу-кх иза».\nИбрагимовн адвокатана Касумов Султанна хетарехь, и процесс схьайиллина хилар боккха кхиам бу Нохчийчоьнан кхелан системехь.\nКасумов: «Боккха кхиам бу хIара. ХIара чIогIа гIарадаьлла гIуллакх ду. Истори цо язйинехь а, цо шена хетарг яздина. Экспертан таллам бина бац. Талламан комитето бина иза. Иза кхелан гергара хьукмат ю. Бозуш боцучу эксперташа ца бина иза. Цара йинехьарий цхьаъ хир дара».\nИбрагимов Ризванна тIехь йолийначу кхелан рогIера кхеташо хир ю Стигалкъекъа-беттан 19-чу дийнахь.\nГерзхоша дIавигина Соьлж-ГIалара вахархо лоьхуш бу гергарнаш\nВайна хилла Миназаев Ризван полицехь "карийна"\nПублицистан Ибрагимов Ризванан гIуллакх юхалистар тIаьхьатеттина кхело


Украине алссам шен эскарш хьажо дагахь йолчух тера ду Оьрсийчоь\nЧиллан-бутт 04, 2015\nОьрсийчоьнан тIеман техника Укриане хьажош ю аьчга некъахула.\nШаьш машаре кхайкхар тергал цадо Донбассера сепаратисташа аьлла дIахьедар дина Кремло. Кху беттан шолагIчу дийнахь Оьрсийчоьнан зрбанан секретаро Песков Дмитрийс ТАСС агенталлехула дIахьедар дина, Путин чIогIа саготта ву Донбассехь хIоьттина хьал бахьана долуш аьлла. Цо дийцарехь, Оьрсийчоьнан президенто кхайкхам бина Украинин малбалерчу девнехь дакъалоцучу массо а агIоне сихха тIемаш совцаде аьлла. Иза ларамаза дац аьлла хета Оьрсийчура вевзаш волчу тIеман хьелаш зуьчу Гольц Александра.\nКремло, ма-дарра аьлча, кхетарца тIеэцна сепаратисташа лелориг. Оьрсийчоьнан ТАСС хаамин агенталло дийцарехь, цуьнах лаьцна хаам бина цхьана цIе ца яьккхинчу Оьрсийчоьнан президентан администрацин векло. «Шуьйра тIемаш а болуш боьлхуш, церан логикана реза ца хуьлийла дац, церан шога позици кхето хала дац»,- боху цо.\nЦу стага хьалххе дуьйцу Донецкерчу а, Луганскерчу а сепаратисташа хам а ца беш хIунда буьтур бу Путинан кхайкхамаш. Кху хIоьттинчу хьолехь "муьлхха а Iаткъам бан аьтто болчу потенциалан шен доза» ду боху цо. Вуьшта аьлча, Путин Владимир дуьйцург тергал а ца деш дитича иза оьгIаз гIур вац бохург ала гIерта Кремлан векал.\nЦо къийдочух дукха дика кхетта аьлла хета сепаратистийн лидерш тIеман хьелашкахула эксперт волчу Гольц Александрна. Цара сихха дIахьедар дина шаьш маслаIатан дийцаршкахь дакъалаца реза ду, нагахь кхун тIаьхьарчу масех кIиранах шаьш дIалаьцна йолу территори шайна йитахь аьлла.\nТкъа Донецкера хьакамо Захарченкос дIахьедар дира кхин а 10 де даьлча Добассехь шайн тIеман тобанашка мобилизаци йолор ю шаьш аьлла. Иза дагахь ву шайн эскаран терахь 100 эзаре кхачо.\nЭсксперто Гольц Александра дийцарехь, сепаратисташа далош долу терахьаш шайна дагадеанарш хуьлу. Цара Iуналла дечу территори тIехь вехаш ву 1 миллион ах миллион хиллал стаг. Захарченкос дуьйцург кхочуш дан арме вига везаш ву хIора 15-гIа вахархо.\nКхузахь дагадаийта деза немцойн нацисташца тIом болуш Советан пачхьалкхан эскаре кхайкхина хIора 20-гIа стаг а бенхилла цахилар. Цундела кхеташ ду церан эскарехь 100 эзар стаг хийлита кара герз а делла дIахIотто везаш хилар царна кара мел веанарг.\nГольц Александрна хетарехь, моблизацех лаьцна дийцар сепаратисташна оьшуш ду Оьрсийчоьнан эскарш чудало кечйеш йолу операци хьулъян. Оьрсийчоьнан эскарш цигахь ца хилча кхеташ дац партизанийн кеп йолу тобанаш цIеххьана гIагIдиллина ковраш хехка муха юьйлалелла бохуш дуьйцу цо.\nЦу кепара Кремлан герзаш деттар сацаде бохуш кхайкхамаш а, мобилизаци йолайо шаьш бохуш сепаратистийн дIахьедарш а цхьа Iалашо йолу ду. Оьрсийчоьнан Украинина керла чугIортар къайладига.\nНагахь иза хилахь а Малхбузенан Оьрсийчоьнна дIоггара дан хIума дац аьлла хета Гольц Александрна.\nГольц Александр: «ХIинца мелла а кхеташ ду Малхбузенан аьттонаш дIоггара баккхийн цахилар. Хила мега санкцеш шоръяр финансийн сферехь. Бакъдерг аьлча, суна цахета Малхбузерчу пачхьалкхаша Украинина герз лур ду аьлла. ХIунда аьлча герзаца цхьаьна дуккха а тIеман говзанчаш хьовсо безар бу цига и техника лело украинахой Iамо. Иза кхераме ду цу тIеман хьехамчашна. Ткъа Малхбузенера пачхьалкхийн лидерш, коьртачу декъана Iамеркин куьйгалхой жоьпаллехь бу цунна».\nТкъа хIун Iалашо ю эххар Путин Владимиран? ХIун дича соцур ву иза? Цу хаттарна иштта жоп ло Гольц Александра.\nГольц Александр: «Суна хетарехь, тоьлла хьал хIуттур дара Кремлна цо юьйцу федерализаци хилча Украинехь. Иза хилча хIуттур долу сурт иштта дара. И кIошташ формалан кепара Украинина юкъахь юьсур яра. Украинин деза дара и нах кхаба, царна пенсеш латто, иштта дIа кхин а. Ткъа политикан кепара уьш Москохо Iуналла деш хир бара. Цу кепара Москохо сацор яра Украина НАТО-нна а, Евробертана а кхечу структурашна а юкъаяхарх".\nТкъа цу хеннахь интернетехь дуккха а комментареш юьтуш бу Украинехь хуьлучунна тидам бо нах. Царах дукхах болчарна хетарг ду нагахь тIом сацо лаахь Путин иза дан аьтто бу, ша кхайкхам бечу шен эскархошна казармашка юхадерза аьлла омар а делла бохург.


Беза бу кеманца Соьлж-ГIала боьду некъ\nХIаваъ кеманийн керла рейс йоьллур ю аьлла дIахьедар дина Iедалан кхеташонехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. КесталгIа Соьлж-ГIалара Новосибирске а, юха а кхача атта хир ду нахана.\nРейс еллар дика ду, амма мел кхачаме ю и рейсаш аьлла Соьлж-ГIаларчу аэропорте телефон тоьхча комментари ца елира. Амма цига вахча а даима го дIабоьлхуш а, цIа богIуш а дуккха а нах.\nХIетте а дуккха а нах реза бац Соьлж-ГIаларчу билетийн мехашна. ТIех деза ду уьш, цундела доккха дакъа луларчу мехкашкахула лела дIа а, схьа а. Царах ву кху деношкахь Москохара цIавеъна Алиев АхIдан: «КесталгIа цIавар нисделла сан.\nБилеташка хьажа волавеллера со. ХIинжа-ГIала - 4500 сом бара. Соьлж-ГIала - 8 эзар сом ца кхоччуш, Беслане - 2400 сом. Билеташ дIа а, схьа а эца волавелча Магасе, я Беслане, ХIинжа-ГIала а вахар са йолуш хIума хуьлу. ГIала вогIучул цхьа билет а оьцу ахь, такси а лоцу, ахча а дуьсу».\nИштта хьал ду цIерпоштаца а. Соьлж-ГIаларчу цуьнца боьлхучул а луларчу Несар-ГIалара бахча гIоле хета цхьаболчарна. Солтукиев Заура ша цуьнца бен ца воьду бохура. ЦIена а, сиха а боьду иза, элира цо: «Несар-ГIалара цIерпошт Москохара фирмин бу. ЦIена а бу иза, сиха а – 31 сахьтехь дIа а кхочу иза. Вайн махкахой а хуьлу-кх цу чохь дуккха а. Вайн махкахь ишттаниг хилча дика а хир дара-кх».\nТахана Соьлж-ГIалара хIаваан кеманашца дуккха а рейсаш ю. Европерчу массийта пачхьалкхе а, Турци а ю уьш. ТIейогIучу заманахь и список кхиъ шоръян дагахь ду Соьлжа-ГIаларчу аэропортан. Билетийн механ барамаш, схьагарехь, лахлур дац, ша тIе ца кхетахь.\nОьрсийчоьнан кеман экипаж хIаллакхилла Шемахь\nЗударий а, бераш а далош Шемара кема кхаьчна Соьлж-ГIала\n"Соьлж-ГIала - Москох" керла рейс йоьллуш аэропорто\nIаьржа хIорда тIехула Iамеркан кеманна дукха уллехула даьлла Оьрсийчоьнан Су-30\nСоьлж-ГIалара кема лелар ду Петарбухе


Грекийн маттахь Делан Йозанийн хӀара хьалхара тептар «генесис» цӀе йолуш ду. Иза «схьадалар» бохург ду. Наха хӀокху тептарх иштта аьллера, цо дуьне а, адам а кхолларх а, къа схьадаларх а, дуьнен чохь балахьегар дӀадоладаларх а, Дала адамашна дечух а лаьцна дуьйцу дела. Доладалар шина декъе декъа мегар ду:\n1-11 кортош: Царна чохь дуьне кхоллар а, адамийн юьхьанцара истори а ю. Цу декъа тӀехь Адамах а, Хьавах а, Кхаимах а, Хьабулах а, Нохьех а, хи тӀедаларх а, Бавелан бӀаьвнах а лаьцна дуьйцу.\n12-50 кортош: Царна чохь исраилхойн ширачу дайх лаьцна дуьйцу. Хьалхарниг ИбрахӀим ву. Цуьнан Делах тешар а, Далла муьтӀахь иза хилар а гойту кхузахь. Цул тӀаьхьа ИбрахӀиман кӀантах Исхьакхах а, кӀентан кӀантах Якъубах а (Исраил аьлла, кхин цӀе а ю цуьнан), Исраилан халкъан шийтта тайпа кхоьллина волчу Якъубан шийтта кӀантах а дуьйцу. Къаьсттина боккха тидам тӀебохуьйту тептар тӀехь Якъубан кӀантах Юсупах а, Якъубан а, цуьнан кӀентийн а шайн доьзалшца Мисар-махка дӀакхалхарх а лаьцна дуьйцучунна.\nАдамех лаьцна цу тептар тӀехь дийцахь а, иза уггар хьалха Дала динчух лаьцна дийцар ду. Иза дӀадолало Дала дуьне кхолларх лаьцна дуьйцуш, ткъа чекхдолу Дала Ша адамаш Ӏалашдийр ду аларца. Юьхьанцара дуьйна чекхдаллалц тептаран коьрта декъашхо Дела ву. Цо кхел а йо, зулам дечарна таӀзар а до. Цо Шен нах дӀа а буьгу, царна гӀо а до, церан кхоллам дӀа а нисбо. И шира тептар яздина дара, халкъан Делах долу тешарх лаьцна дӀаяздархьама а, иза дийна долу тешар санна Ӏалашдархьама а.\nТовратах а, Инжилах а лаьтташ долу Делан Йозанаш Учреждение российской академии наук институт языкознания ран\nТовратах а, Инжилах а лаьтташ долу\nДелан Йозанаш гочдаран институт 2012\nCopyrighted: © Институт перевода Библии, 2012\nЮьхьанца Дала кхоьллира стигалшший, латтий.\n2 Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кӀорга хи а, Ӏаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тӀехула лелаш дара.\nДала элира: «Хуьлийла серло». ТӀаккха серло хилира.\n4 Дела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТӀаккха Дала серло боданах къастийра.\n5 Серлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира.\nИштта суьйре а дӀаелира, Ӏуьйре а еара. ДӀаделира цхьа де.\nДала элира: «Хи юккъехула а доькъуш, дуькъа хӀаваъ хуьлийла».\n7 Иштта хилла дӀахӀоьттира: Дала дуькъачу хӀавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хӀаваана тӀехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш.\n8 Цу дуькъачу хӀаваах Дала «стигал» элира.\nСуьйре а хилира, Ӏуьйре а тӀееара. ДӀаделира шолгӀа де а.\nТӀаккха элира Дала: «Стигалан бухахь долу хи дерриг цхьаьна а кхетийла, екъа меттиг а хуьлийла». Иза иштта хилира.\n10 Екъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хӀорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира.\nЦул тӀаьхьа Дала элира: «Лаьтта тӀехь йолийла сийналла а, буц а, ялта а, шайна чохь хӀу а долуш, стоьмаш ло дитташ а, шайна хӀора стоьма чохь хӀуш а долуш. Оцу хӀух юха а изза тайпа ораматаш а хуьлуш». Иштта хилла дӀахӀоьттира.\n12 Латто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хӀу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хӀуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира.\nЮха а суьйре дӀаелира, Ӏуьйре а еара. Чекхделира кхозлагӀа де а.\nДала элира: «Хуьлийла стигалахь серлонаш! Лаьтта тӀе билгалонаш лойла цара, де буьйсанах а къастош, хенан заманаш а йоькъуш, денош а, шераш а доькъуш.\n15 Лаьтта тӀе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дӀахӀоьттира.\n16 Цу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Ӏуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь.\n17 Уьш Дала дӀанисдина стигалахь, лаьтта тӀе шайн серло ялийта а,\n18 дийнан а, буьйсанан а Ӏуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира.\nСуьйре а еара, Ӏуьйре а тӀекхечира. ДоьалгӀа де а дӀаделира.\nЮха Дала элира: «Хуьлийла хи чохь дуккха а, массо а тайпана садолу хӀуманаш. ХӀаваэхь тӀема довлийла дуккха а тайп-тайпана олхазарш а».\nИштта кхоьллира Дала Ӏаламат хӀордан дийнаташ а, массо а тайпана хи чохь йолу садолу хӀуманаш: яккхий а, кегий а. ХӀаваэхь тӀема девлира дуккха а массо а тайпана олхазарш. Дела, хьаьжча, Ша кхоьллинчунна реза хилира.\n22 Цо, уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тӀаьхье беркате а хуьлуш, хӀордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь».\nТӀееара суьйре, хилира Ӏуьйре а. ДӀаделира пхоьалгӀа де а.\nЮха Дала элира: «Хуьлийла лаьтта тӀехь массо а тайпана садолу хӀуманаш а, даьхни а, текхаргаш а, лаьттан акхарой а, шайн-шайн тайпанашца». Иштта хилла дӀахӀоьттира.\n25 Тайп-тайпана акхарой а, даьхни а, лаьттан текхаргаш а, ерриге тайпанашца кхоллаелира. Хьаьжча, Далла иза а хазахийтира.\nТӀаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долуш. Хуьлийла уьш олалла деш дуьнен чу мел кхоьллинчу са долчу хӀуманашна тӀехь: хи чуьра а, лаьтта тӀера а дийнаташна тӀехь а, лаьттан текхаргаш тӀехь а, хӀаваэра олхазаршна тӀехь а, дерриге лаьтта тӀехь а».\nИштта кхоьллира Дала адам. Стаггий, зудий кхоьллира Цо Шен аматехь.\nУьш декъалбеш, Дала элира: «Дебийла шу, тӀаьхье стам а луш, дузийла аш латта, шайн дола доккхийла аша иза. Олалла дойла аш массо а хи чуьра чӀерашна тӀехь а, хӀаваэра олхазаршна тӀехь а, дерриге а лаьтта тӀера дийнаташна тӀехь а».\nЮха а элира Дала: «Шуна ло Аса дерриге а лаьтта тӀера массо а хӀу тосу ораматаш а, массо тайпана стом ло дитташ а, шайна чохь оццу диттийн хӀу а долуш. Царех хир ю шуна юург.\n30 Ткъа ерриге а садолчу хӀуманна а ло Аса массо а тайпана гӀа-буц. Ерриге а лаьтта тӀера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хӀора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дӀахӀоьттира.\nОцу Ша мел кхоьллинчуьнга Дела резахиларца хьаьжира. Иштта еара суьйре а, Ӏуьйре а хилира. ЯлхалгӀа де а дӀаделира.


Соьлж-гIалахь жима стаг вийна полицино\nСоьлж-гIалахь Окьябр-кIоштахь рогIера стаг вийна меттигерачу ницкъаллийн структурийн белхахоша. Иза хилла кхаарийн сарахь. «Кавказский узел» олучу интернет-агенталло дийцарехь, даиман а санна талламан мероприятиш дIахьуш хилла цигахь Iедалан белхахой.\nХилларг билггала хIун дун хууш дац. Амма меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан векало бинчу хаамца, полицин белхахой сацо гIоьртина хилла некъа йогIу жима машен. Цу чохь хиллачу стага, дийцарехь, ара тапча тоьхна. Цуьнан тапча нийса ца кхетна, ткъа полицин белхахойн масатоьпаш нийса кхетна. И бахьана долуш, цу машенахь хилла стаг вийна.\nИза мила ву хиина. Полицин белхахоша вийнарг ву 20 шо долу Грозный-кIоштарчу Керла-Юьртара вахархо Сапарбаев Iаднан. Цуьнгахь тапча а, куьйга кхусса граната а хилла бохуш, чIагIдо Iедалан векалша. Герзаш дIасатухуш ларамаза цигахь нисвелла волу 2 маьрша стаг лазийна бохуш, чIагIдо полицино.\nНицкъаллин структурийн белхахошна юкъахь вийна а, лазийна а стаг вац.


Юха а тIом бан Iемаш ду Нохчийчура эскарш\nМангал-бутт 17, 2016\nТIеман Iамораш дIахьо бохуш Нохчийчоьнан Iаламан хазна лоручу, ларъечу меттигашкахь яьккхий тоьпаш а етташ тIеман Iаморш дIадаьхьна оьрсийн эскархоша.\nЯьккхий тоьпийн хIокху татанах ломанца беха нохчий дIабоьлла. Амма цара а олу, тIом жигара боьдучу хенахь а ца кхиссина нохчийн лаьмнашкахь оццула дукха герз, хIинца санна. Махкахь даима аьлла лаьттачу оьрсийн эскаран дакъоша кесст-кесста тIеман Iаморш дIахьо цигахь. ХIинца, рогIера уза а дIадьахьна уьш.\nОьрсийчоьнан тIеман министраллера хьостано баржийначу хаамца, Къилба тIеман гуона юккъедогIучу эскарша Нохчийчохь Iаморш дIадаьхьна аьлла. Цигахь дакъалоцуш хилла 400 сов моттогIашлой а, 50 танк а, кхийолу тIеман техника а.\nЯьккхий тоьпаш а, «Град» а, «Сани» олу минаш кхуссург а, «Акация» олу гаубицаш а йиттина. Ша дерриг, дийцарехь 500 хIоъ тоьхна оцу тIеман гIирсан тIера. Оцу тIеман Iаморо, эскархойн говзалла лакхаяьккхина аьлла хаам бо Къилба тIеман гуонера зорбан-сервисо.\nЛоманца, къаьстина, дуккха а шира бIевнаш лаьттачохь эскархоша йоккха топ моссуза туху, иза шайна дагахь кхеташ санна хета боккъала а цуьнах саготта болчу нохчийн историкашна. Аргунан Iаламан а, историйн а лардойлан латтан тIехь ю тахана Нохчийчуьрчу эскархойн тIеман полигон. Уьш цу тIера лахка гIерташ дукха хан ю, амма схьагучу суьртаца, цигара дIабаха дагахь а бац герз карахь долу нах. Историка Мунаев ИсмаьIала иштта элира Маршо радиога оцу хьокъехь.\nМунаев: «Полигонашца дерг, кхета дукха атта хIума ду. Дагестанехь Буйнакскехь лаьтта масала тIеман дакъа ду. Аддамаш дехаш дац аьлла, Макажара ХIиндой олу меттиг дIалецира цара. Иза Органан Iаламан а, историкан а лардойлан латта тIехь ю.\nШаьш дIалаьцначу меттигашкахь историйн-культуран мехаллан экспертиза ца йо тIеман дакъойн баьччаш. Иза йича, оцу баьччо доп дала деза, цигахь цхьа хIума хилахь. И экспертизаш еш бохуш, оха шина шарахь къийсам латтийна цаьрца. Маьлхйистехь бен цара йина а яц».\nАльпан полигон аьлла цIе тиллина эскархоша нохчийн ломанца шаьш тIеман Iаморш дIахьочу меттиган. Дукхха а нах ца кхета, уггаре а экаме, Iаламца а, историйн хазнийца а лоручу оцу меттигашкахь хIунда кхуьссуш ю яьккхий тоьпаш, хьоьхкуш ю танкаш,аьлла кхин дIа а дийцира историка Мунаев ИсмаьIала.\nМунаев: «ДIоггара эскархошк Нохчийчу а бахкийна полигон хIунда йойту? Цигахь инзаре шира а, мехалла а меттигаш ма ю. лаьтта бухахь дийна галереяш ю цигахь. И хазна цхьана Нохчийчоьнан хилла Iаш мая ц. Иза Оьрсийчоьнан хазна а ма ю».\nШайн ворхIе дех дисинчу латтан тIе санна, нохчийн лаьмнашкахь вахьа а хевшина, шайна луучохь полигон ечу оьрсийн эскархоша деш долу зе, цкъа а юхметтахIотталура долуш дац аьлла хета историкашна. Йохийна бIов а, шира кешнаш а, муха хIотталура ду, бохуш, оцу полигонех долучу зенах дийцира историка Дадаев СаIида.\nДадаев: «Тусхара- Дишнийн мохк бу. Эскархой, шайн еллачу метте а ца ховшуш, кхечанхьа хевшина.бIевнаш а охийна. Вай къоман турпалхочунна каш а дара цигахь. 12 оьмарера. Иза а хIаллак дина. Шуьйтахь а изза де ду. МIаьйстахь, масала кехатца бакъо хилча а чекх ца волуьйту».\nШай агIора, Къилба тIеман гуонан иштта Iамораш кхин дIа а дIахьура ду шаьш аьлла дIакхайкхадо цигара. Кху шарахь 1000 сахьте хьалакхачо еза оцу Iаморшна ейина хан.\nБорзехь вовшахлетта Кремлан бIаьхой\nЭскаре безам бахана кегийчу нехан\nСоьлж-ГIалахь украинхошна хенаш тоьхна\n"Турпалхойн" сийнна - хIоллам!


Лахьан-бутт 06, 2014\nДани -- Швейцарера а, Швецера а Hell's Angels (HA) декъашхошна 1уналла деш ю Данин полици Hell's Angels клубана хьалх, КопенхIаген. 25Марс2007\nБерлинерчу кхелахь жоьпе озийнарг 11 стаг ву Hell's Angels байкерийн тобанан декъа хилла волу. Уьш бехке беш бу, кху шеран дечкен баттахь Германин коьртачу шахьарехь цхьана букмекерийн кхерчахь 26 шо долу жима стаг верна. И зулам масех видеокамерано дIаяздина хиларна билгал а хIинца лийцинчеран гIенташкахь болу нах цунна бехке хилар чIагIдан йиш ю Iедалхойн.\nТкъа и стаг веран бахьанаш, Берлинерчу прокуратурин векалша дийцарехь, Hell's Angels тобанна юккъехь хиллачу цакхеташмашкахь а, чоьхьарчу къийсамашкахь а лаха догIу. Иштта, Iедалхоша чIагIдо, цу тобанна юккъехь керла гара кхолладеллера, туркойн къомах болчу байкерех лаьтташ долу, ткъа цу керлачу гаран куьйгаллера дарж бахьана долуш декъашхошна юккъехь барт ийгIинера, бохуш, цундела и вийнарг шайна новкъара дIа ваккхархьама лерина а, дина а талор дара иза аьлла хета талламхошна.\nHell's Angels цIе йолу тоба дуьненчохь уггаре а яккхийчехь мотоцикалшхахкархойн цхьаьнакхетаралла ларалуш ю. Масех кхечу яккхийчу мотоцикалшхахкархойн тобанашца иттанаш шерашкахь къийсам лелош а ю иза, коьртелла а, тIеIаткъамаш бо меттигаш а бахьана долуш. Малхбузерачу низамаша лардархоран хьукматийн векалша „мотоцикалшхахкархойн банда“ шех олу и тоба къепе дацарш а, зуламаш а лелорца евзаш ю.\nМасала, Европехь корта бахо молханаш йохкарца а, зударий маьттазчу Iалашонашца бохка-эцарца а, нах байъарца а, ткъа иштта маьттаза сакъоьру кхерчаш шайн долахь хиларца а гIарабевлла бу цу тобан а, цунах терра йолчу кхечу мотоцикалшхахкархойн тобанийн а векалш.\nБашха кхечу агIор дац Оьрсийчохь жигара лелачу байкерийн тобанашца дерг а. Цигахь уггаре а евзачех мотоцикалшхахкархойн тоба ларалуш ю „Буьйсанан берзалой“ цIе йолу тоба, шен коьртехь Хирург цIарца вевзаш волу Залдостанов Александр а волуш. Бакъду, цхьа башхалла ю. Нагахь санна Малхбузехь байкерийн тобанаш – уьш массарна юйла а хууш, зуламхойх я, мел кIезга а, низамаш лардарна генарчу нахах лаьтташ елахь а, ткъа могIарера бахархой а, политикан а, Iедалийн а векалш царех къехкаш а, уьш емалбеш а белахь, Оьрсийчохь и нах, мелхо а, Iедало хьоьстучех а, кхобучех а бу. Ур-аттала пачхьалкхан куьйгалхочунна Путин Владимирна а дастама ца хета, Хирургаца а, цуьнан тобанца а цхьана мотоцикал хахка ваха.\nЦул а сов. Даханчу шарахь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимирс Залдостанов Александрана пачхьалкхан совгIат делира - Сийлаллин орден. Бахьана, официала хаамехь яздина ма-хиллара, - „кегирхошца жигара патриоталлин кхетошкхиоран болх барна а, Даймохк ларбеш эгначу бIахойх долу иэс лардарна а“.\nТкъа Оьрсийчоьнан лакхарчу Iедало сел сийдина волу стаг Нохчийчохь а тергал ца веш витича дукха тамашийна хир дара. Цундела масех бутт хьалха Соьлжа-гIала кхечира и Путинца шен доттагIаллехь дозалла деш волу Хирург. Кхеташ ма-хиллара, цуьнан сийна республикан куьйгалло цхьаьнакхетараллаш а дира, лерина шун а хIоттийра.\nЕвропехь цу кепара Iедалан лаккхарчу векалаш сел шеконечу тобан декъашхошца гергарло лелор вуно тамашийна хеталур дара. Хала ду забаренна а дага даийта, Меркел Ангела я ур-аталла цул хьалха немцойн канцлер хилла волу Шредер Герхард, иза мел Путинца доттагIаллийца а, цуьнан адвокаталлийца а гIарваьлла велахь а, Hell's Angels тобанан куьйгалхочуьнца мотоцикал хахка вахана лелаш я цаьрца цхьаьна сарташ дохуш. Царна пачхьалкхан совгIат далар-м хьехо а ца оьшу.\nКхин а халох ду, масала, Британин куьйгалхо Кэмерон Девид цу ролехь дуьхьалтасса. Карарчу хенахь Лондонехь вехачу нохчийн политолого, Британерчу стратегикаллин талламийн кхерчан белхахочуо Асхабов Хьамзата дийцарехь, Малхбузехь и Хирург санна болу нах а, цара векалалла деш йолу тобанаш а, уьш кхело зуламхойн санна ца леринехь а, хIетте а мел кIезга а маргинала тобанаш ларалуш ю. Ткъа цаьрца гергарло лелор политикан а юкъараллин жигархочун а сийдойъуш хIума ду.\nАсхабов Хьамзат: „И мотоцикалшхахкархойн тобанаш уьш кхузахь маргинала тобанаш лоруш ю, уьш нехан кхетамехь оьзденгалла а, гIиллакх-гIуллакх, юкъараллехь лелаш долу низамаш лардеш лоруш яц. Мелхо, и юкъараллин низамаш дохош, цаьрца шайн дастама а, оьзда боцуш а леларца къийсам латтош йолу тобанаш ларалуш ю, Iедална а, нахана а дуьхьал йолуш санна.\nИштта лоруш ю кхузарчу тобанашца гергарлонаш долуш а, кхарах тарйала а гIерташ йолу Оьрсийчуьра мотоцикалшхахкархойн тобанаш а. Кхарах масала оьцуш лелаш ю уьш а. Цундела цу тобанашца цхьаьнаветтавалар иза кхузахь Iедалан векалшна мегар долуш хIума дац, могуьйтур долуш а дац, цхьа а тIаьхьло а йоцуш дуьсур долуш а дац“.\nАмма Оьрсийчохь а, Европехь а политикан лакхенашкахь лелаш долу гIиллакхаш а, Iадаташ а, хууш ма-хиллара, вуно бен-бен ду. ЖухIаргийн хьесапехь, тIаьрсиган духаршна тIехула ка ма-доллу дуккхаъ эцигаш а, седарчий а, дашо варкъанаш даьхна йозанаш а оьхкина, шайн ма-хуьллу стом аз дан гIерташ къа а хьоьгуш, оьрсийн маттахь шайх „ряженые“ олуш болу и нах а, шайна пайденна хилчахьана тIекIобо Кремлан дайша. Царех могIарера нах къехкар а, церан лелар маьттаза хилар а ца гуш санна дуьту.\nТкъа цу юкъана, Берлинехь дикка яхйала там бу Hell's Angels тобанан декъашхошна тIехь дIайоьду кхел. Хила там бу, цу тобан дуккхаъчу декъашхошца доттагIаллин юкъаметтигаш йолу Хирург Залдостанов Александр а кIирвелла и кхел тергалйеш хила.\nБерлинехь кхеле озийна "Hells Angels" байкерийн тобан декъашхой


Юкъараллехь машар, барт чІагІбарехьа\n22 декабря в 10:42 (2009 г.)\nМосква гІалин Правительствехь масех де хьалха дІаяьхьира «Россин гІаланаш бахархойн цхьааллехьа а, къаьмнашна юккъехь барт хилийтарехьа а» цІе йолу Ерригроссин шолгІа конференци. Цуьнан балхахь дакъалецира Россин Федерацин Президент волчохь волчу Нохчийн Республикан векала, Нохчийн Республикан Правительствон Председателан заместитела Таймасханов Бекхана. Конференци вовшахтоьхнера Москва гІалин Правительствон регионашна юкъарчу зІенийн а, къоман политикин а Комитето. Россин гІаланашкахь къаьмнашна юккъехь барт, машар чІагІбаран, этнополитически экстремизмана, динашна инкарло ярна профилактика яран гІуллакхашна оццул боккха тидам тІебахийтарна а, уьш доккхачу маьІне гІуллакхаш ларарна а Нохчийн Республикан Президентан Кадыров Рамзанан цІарах Таймасханов Бекхана баркалла элира конференци вовшахтоьхначарна. Цо къобалдеш тІеийцира «Россин гІаланаш бахархойн цхьааллехьа а, къаьмнашна юккъехь барт хилийтарехьа а» цІе йолу Россин Ассоциаци кхолларехьа долу Москва гІалин Правительствон регионашна юкъарчу зІенийн а, къоман политикин а Комитетан дІадолор.\n– Ассоциацин белхан коьртачу некъех цхьаъ хилла дІахІуттур ду юкъараллехь граждански цхьаалла а, российски патриотизм а кхиорехьа цхьаьна гІуллакхаш дар, – бохура В.Таймасхановс. – Оцу гІуллакхана тІехьовсийна хир бу пачхьалкхан Іедалан дерриг а тІегІанашкарчу органийн, граждански юкъараллин институтийн кхетош-кхиоран, дешаран, культуран учрежденийн, шуьйрачу хаамийн гІирсийн а, коммуникацийн а цхьаьнатоьхна ницкъаш. Нохчийчоьнан пачхье – Соьлжа-ГІала – юьззина бакъонаш йолу декъашхо хилла дІахІутур ю «Россин гІаланаш бахархойн цхьааллехьа а, къаьмнашна юккъехь барт хилийтарехьа а» цІе йолчу Россин Ассоциацин.\nТаймасханов Бекханна хетарехь, оцо таро лур ю Нохчийчоьнан пачхьенан Россин дуккха а гІаланашца махлелоран-экономически а, Іилманан-технически а, культурни а цхьаьнагІуллакхашдар шордан а, кхио а. Ткъа цу тайппанчу зІенаша гІо до ерриг а Росси кхиорна, чІагІъярна, делахь-хІета, цуьнан регионаш кхиорна а, юкъараллехь барт хилийтарна а. Цу хьокъехь хаам бира Россин Федерацин Президент волчохь долчу Нохчийн Республикан векалаллин хаамийн-хьесапдаран отдело.


Юсафсай Малалина герз тоьхначеран кхел\nОхан-бутт 30, 2015\nПакистанан кхело оьмар чекхъяллалц набахтехь кхаба кхачийна 2012-чу шарахь юкъараллерчу жигархочунна, жимчу йоIана Юсафзай Малалина герзаш тухуш дакъалаьцна 10 т1емало.\nДелахь а, тапча йоIна тоьхнаверг, Хан АтауллахI, ОвхIанистанехь къайлаваьлла вехаш ларало, боху Эй-Эф-Пи агенталло. Малала лазийначу иттанна валлалц хан тоьхнарг ю Хайбер-Пахтунхва провинцера антитерроран кхел. И тайпа сацам юхабоккхийла, хуьйцийла дац Пакистанехь, лаьцначу стага набахти чохь 25 шо даьккхича бен. Iедало бахарехь, чувоьллина итт Пакистанерчу Техрик-и-ТIалибан олучу тобанца уьйрашкахь хилла ву.\nЮсафзай Малалина герз коьртах кхеттера хIетахь, цунна бехкединера тIалибаша иза дуьненнна хьалха Пакистанерчу берийн бакъонаш юьйцуш лелар. ХIинца 17 шо кхаьчна Малалин, стохка машарбаран Нобелан совгIат делира цунна.


Официальный сайт Парламента Чеченской Республики - Нохчийн Республикан бахархой нохчийн метан дезчу денца декъалбар\n25-г1а апрель 2014\nТахана вайн къоман доккха деза де ду – вай билгалдоккху Нохчийн меттан де. Иза даздар мехала хилла д1ах1оьттина вайн бахархошна.\nНохчийн мотт дуьненчохь ширачех цхьаъ бу, вайн къоман культуран коьрта дакъа а, дозалла а ду.\nХ1ара дезде кхолладалар доьзна ду вайн дуьххарлерчу Президенто, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас д1абаьхьначу некъах. Иза тешна вара, нагахь вай мотт бицбахь, вайн халкъана цуьнах боккха эшам хир буйла.\nМотт иза къоман юьхь ю, ненан маттахь санна хаза, говза дийцалур дац г1иллакхаш, ламасташ, хасталур бац Даймохк, цуьнан исбаьхьа 1алам. Цу т1е а доьг1на, вайн мотт, и мах боцу бахам, ларбар 1алашо йолуш, Нохчийн меттан де хила деза аьлла, шен омарца ч1аг1дина вайн мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nТахана вайн республикехь нохчийн маттахь арадовлуш ду газеташ, журналаш а, телевиденехь д1ахьош ю нохчийн мотт кхиорехьа йолу дуккха мехала проекташ, бусулба динах лаьцна передачаш а. «Ненан мотт» аьлла ц1е туьллуш билгалбина нохчийн къомо шен мотт. Дала и ларбарехь, биц ца барехь, кхиорехь сов дохийла вай.\nАс даггара декъалдо шу, махкахой, кху дезчу денца! Могашалла, ирс-аьтту хуьлийла шун дахарехь.\nНохчийн Республикан Парламентан Председатель


Реформа ян тарло Европан кхелехь\n„2004-чу шеран Товбецан-беттан доьалгIачохь, буса, оьрсийн федералан ницкъаллин структурийн векалша, кхаа гIагIадиллинчуй, „УАЗ-ий“ машенаш тIехь баьхкина болчу, низамца доцуш лаца а лаьцна, дIабигира Илаев Макшарипан воI Инверрий, Илаев Асланан воI Iадланний, Батаев Зияудин воI Казбеккий. ХIетахь дуьйна уьш лар йоцуш байна бу. ТIехьа-МартантIерачу прокуратурано и бахьана долуш схьадиллина хилла бехк-талламан гIуллакх цхьа а жамI доцуш дисина...“\n„Яхаев Русланбек чохь волу цуьнан накъостийн машен 2001-чу шеран ГIадужу-беттан пхоьалгIачохь „Рошни“ хана уллехула тIехйолуш оьрсийн эскархоша савцийра, кехаташ таллархьама, аьлла. Эскархоша машенлелорхо ара а ваьккхина, цунна етта йолийра. Русланбек цу стагана тIехIотта гIоьртинера, амма эскархоша цунна а етта йолийра. Цул тIаьхьа цара и ший а стаг, БТР тIе а хаийна, Хьалха-Мартан агIор дIавигира. ХIетахь дуьйна церан лараш яйна ю...“\n„2004-чу шенран Охан-беттан бархIалгIачохь ши тIеман кема Ригахой юьртана тIе бомбанаш етта доладелира. 20-30 минотехь йиттира цара уьш. Думаев Имар-Iела бомбанаш етташ а хезна, ведда шен цIавахча, цунна шен хIусам йохийна карийра. Цу херцаршна юккъехь цунна гира йийна Iуьллу шен хIусамнана Цинцаева Майдат а, шен жима 5 бер а: Жарадаттий, Жанетий, Iумар-Хьаьжий, Зураъий, Зараъий. Цу хьокъехь оьрсийн прокуратурано бина хилла талламаш жамI доцуш бисира...“\nИ йозанаш дерраш а Страсбургерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан сацамашна юкъара ду. Цу кхело хIинцалц схьа теллиначу 196 Нохчийчуьрчу бахархойн оьрсийн Iедало а, оьрсийн эскархоша а шайца лелийначу къизалашна а, харцонашна а бинчу леткъамех цхьа дакъа ду уьш. Цу массо а латкъамашкахь Европерчу кхело Iедал а, эскархой а къизаллийна а, низамаш дохорна а, таIзарш лелорна а бехке а беш, Нохчийчоьнан бахархой, бехк боцуш гIело лайнарш а лоруш, сацамаш тIеэцна, Оьрсийчоьнан Iедална латкъамхошна я церан дийна бисинчу гергарчаьрна иттанаш эзарнашкахь гIуданаш такхар тIе а дожош.\nКхин а 200 гергга Нохчийчуьрчу бахархойн леткъамаш бу Европан кхелехь, шайн рагI тIекхачаре хьоьжуш, Iоьхкуш. Царех цхьаццадерш шерашкахь ду цу хьукматехь. Бахьана – Кхелан белхахой сел дукхачу латкъамашца лара ца бар а, церан, цу белхахойн, терахь тоххара алсамдаккха дезаш хилар а ду.\nЕврокхеле латкъам бинчарех ю карарчу хенахь Австрехь еха Заурбекова Малика а. Яхначу аьхка долийна кхело шайн кехаташ талла, бохуш дуьйцу цо.\nЗаурбекова: „Тхан ваша 2004-чу шарахь, БТРашца схьа а баьхкина, оьрсийн эскархоша, вижина Iуьллучура, меттара гIаттийна дIавигира, тхо массо а тIедетталушшехь. ХIетахь дуьйна карош вац иза. Кхо шо хьалха Страсбургерчу кхеле кехаташ чу делира оха. ХIинца аьхка кехат деъна тхоьга, тхан ваша дIавигар шаьш талла долош ду, аьлла. ХIинца цара цхьа нийсо йийр яц теша, бохуш, сатуьйсуш ду тхо“.\nКху деношкахь шен болх дIаболийначу Страсбургерчу кхелан керлачу куьйгалхочуьнца дуккхаъчу тергамхоша бузу кхелан балха тIехь эххар а хийцамаш а, дикачу агIор реформаш а йийр ю боху сатийсамаш. И керла куьйгалхо Люксембурган вахархо Шпильман Дик ву.\nАналисташна хетарехь, цунна тIехь дерг атта дукъ дац. ХIунда аьлча, цкъа делахь, шерашкахь дуьйна кхелахойн а, церан гIоьнчийн терахь а кIезиг хиларо эвсаралла лахйо кхелан а. ШозлагIа делахь, и эвсаралла башха лакхаялахьара аьлла сатесна Европан Кхеташонна юкъа йогIу цхьаццайолу пачхьалкхаш а яц, мелхо а, цу кхело шайн бахархошна бен тIеIаткъам лахбаре сатуьйсуш ю царех цхьамогIа.\nКарарчу хенахь Европан Кхеташонна юкъайогIушчу муьлххачу а пачхьалкхарчу вахархочун, нагахь санна даймахкахь шен бакъонаш йохийна аьлла цунна хетахь, бакъо ю Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле латкъам бан.\nДахначу шарахь и леткъамаш 65 000 сов бара. Ткъа кхелахойн терахь 47 стаге бен ца кхочу. Тамаша а бац цундела, уьш латкъамийн хIурдаца ларош ца хилар.\nУггаре а дукха латкъамаш карарчу хенахь Оьрсийчуьра кхочуш Европан кхеле. Цу латкъамийн доккха цхьа дакъа Нохчийчуьра кхочуш ду, амма иштта йоллучу Оьрсийчохь я полисхойн харцонаша, я Iедалийн бюрократин системано, я кхечу гIелонаша Iовжийнарш а кIезиг бац царна юкъахь.\nЛеткъамийн терахьашца Оьрсийчоьнна тIаьхьахIоьттина йогIу\nш ю Румыни а, Итали а, Туркойчоь а. Цу белхашца ларорхьама кеста кхелахойн а, церан гIоьнчийн а терахь алсамдаккхар дийцаре дийр ду керлачу куьйгалхочо.\nЦо иштта юкъадаккха мега, иштаъ-вуьштаъ цу кхело дукхахьолехь тидаме ца оьцуш я ца толлуш, - шен компетенцина юккъе догIуш ца хиларна, - дуьсучу гIулакхийн цхьа ша-башха фильтраци яр а. Кхелан бюджет алсамъяккхар а ду иштта мехалачех кхин цхьа хаттар..


"Хийцамашка дог ма дахалаш". Шойгу Сергей - "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин верас\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин 2021-чу шеран Гезгмашин-беттан 19-чу дийнан харжамаш герга мел кхочу лакхайолуш хаало тIеман министран Шойгу Сергейн жигаралла. Нахалахь шен цIе южуш лаьттачу оцу партин харжамийн тептара, №1 веш, дIаязвина иза президента Путин Владимира. Партин рейтинг хьалаяккха векал винчу цо, пачхьалкхан маьI-маьIIашка а лелаш, даккхий хабарш дуьйцу бахархошна хьалха. Оьрсийчуьрчу харжамхойн хьаштех а, дахарх а херъеллачу "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин сий оцо айдийр дац бохучух тешна бу дукхахболу эксперташ.\nКегийрхойн "МаьIанийн территори" форумехь Шойгу Сергейс дIахьедира шен ирс хилла Боснерчу сербийн лидершца Караджичем Радованца и генерала Младич Раткоца а цхьаьна болх бан (геноцид латторна а, адамаллина дуьхьал зуламаш дарна а бехкебинчаьрца). И нах а, Югославехь президент лаьттина, Гаагехь таIзар кхайкхадале велла Милошевич Слободан а вазвеш, цара шега дийцира "халкъ доха" мел герга дахана, изза кхерам лаьтта хIинца Оьрсийчоьнна тIехь а, бохура Шойгус.\nЦунна хетарехь, Милошевич, Караджич, Младич кхетта хилла Югослави "шена чохь юхуш лаьттийла". "Цхьа пачхьалкх ялх пачхьалкхе екъаялар – иза леррина бина болх бара", – элира тIеман министра, амма ца бохура, мила вара иза динарг. Ша хIун болх бина Караджичца а, Младичца а, Милошевичца а ца дийцира Шойгус. Боснехь тIом боьдучу хенахь иза Оьрсийчоьнан орцан министраллин коьртехь вара.\nХенаш йиттира масех зуламна дуьхьал, коьртаниг геноцид хIоттор, 8 эзар бусалба Сребреницехь 1995-чу шарахь вер а долуш. Валлалц хенаш токхуш набахтехь ву хIинца Караджич а, Младич а.\nЮгослави йоцуш, "халкъ дохарх" лаьцна масал далош, Шойгус хьахийра Шема, Мисара, Тунис, Либи. Оцу пачхьалкхашкахь I0 шо хьалха Iедална духьал гIаьттира халкъ, хийцабелира мехкашкара куьйгалхой, я лилхира чоьхьара тIемаш. Официалехь Москварчу хьаькамаша оцу мехкашкахь хиллачух, шайгара цабезам а гойтуш, "беснийн революци" олу, оццу декъахьо Серби а, Гуьржийчоь а, Украина а. И революцеш тIекIаярна а, царна гIодина хила тарлучу бахьаница а Кремло бехкейо Малхбузе.\nКегийрхошца къамел деш кхин цхьа кхайкхам а бира Шойгус: ма хьеде шен партерчу коллегин, Оьрсийчоьнан дезачу вастан Терешкова Валентинин сий.\n"Вайн мехкан шен васташ хила деза. Вайи за Гагарин а ву, Терешкова а ю, Шаляпин а ву, Рожденственский а ву, Вознесенский а ву, дуккха а кхтберш а бу. Аьр вай, Мстислав Леопольдович Ростропович – инзаре тоьлла адам ду, ма-дарра аьлча, аракхоьссина вайн пачхьалкхера. Иза вехха къийсавелира, дерг ма-дарра аьлча, вайн пачхьалкхехьа", - бохура Шойгус "МаьIанийн территори" форумехь.\nСийлахь-Боккхачу Даймехкан тIамехь Оьрсийчоь толарх дозалла дан деза, ветеранаш лара беза, инарлаш лара беза, "цунах лаьтта истори вайн истори, вайн пачхьалкхан цхьаалла, вайн мехкан васташ", - бохура тIеман министра. Цунна гарехь, цхьа нах, "Терешкова ишта яц, Гагарин а вон ву" баха боьлла. …Вайн бакъо яц иза леладайта. Хуьлда иза хьан петарца петар ерг я арахьара нажжаз-мостагI", – чIагIдеш элира Шойгус.\nШойгу Сергей а, Белоруссин тIеман министр Хренин Виктор а\n1963-чу шарахь дуьххьара космосе яхана зуда ю Терешкова Валентина. Оцу тIера болабелира цуьнан Iедалан даржашкара болх Советан пачхьакхехь а, юха Оьрсийчохь а. Путин Владимиран президенталла дIадахдеш, цунна 2036-чу шаре кхаччалц и дарж карахь латто конституцехула некъ баккхар къадийнарг яра иза 2020-чу шарахь.\n66 шо долу Шойгу Сергей ву Путин Владимира къобалдинчу "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин тептарахь хьалхара язвина. Iедал карахь долчу партин тептара хьалхара язвеш ву Шойгу хIинца шозлагIа. Партин могIаршна хьалха язвина вара иза 1999-чу шарахь а – хIетахь Путинехьа йолчу таханлерчу партех "Цхьаалла" олура.\nПолитологна Галлямов Iаббасна хетарехь, Шойгус гойту жигаралла эрна ю, аьтто бер бац "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин рейтинг лакхаяккха.\n"Цхьааллин Оьрсийчоьно" халкъе хьажийна месседж кхето атта ю: хир бац хийцамаш, эрна са ма тийса\n– Суна гарехь, гIалат ду "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин хатI цIандархьама Лавров Сергей а, Шойгу Сергей а хьалхататтар. ХIунда аьлча, Оьрсийчуьра харжамхо хьагна вац кхерамзаллин проеблемаш а, архьара политика а язъярх, цунна пачхьалкхан чоьхьара проблемаш дIайовлар, дахар тодалар ду тахана коьрта. Экономика, социалан хьашташ, могашаллин сфера, белхазалла, кегий алапаш, кхидерг деза ду тIеман а, арахьарчу а политикал.\n"Цхьааллин Оьрсийчоьно" шен лидерийн могIаршкахь арахьарчу политикан а, тIеман а ши министр хьалхаваккхаро харжамхошка бохуш нисло: хIорш ю шуна приоритеташ, хийцамашка дог ма дахалаш. "Цхьааллин Оьрсийчоьно" халкъе хьажийна месседж кхето атта ю: хир бац хийцамаш, эрна са ма тийса, тхо Iедалехь мел ду дерриг а лаьттар ду ма-дарра, тхуна коьрта ю арахьара политика, тIеман турсан гIуллакхаш, дисинарг даккхийчех а дац. Билггал иза ду оцу партин рейтинг йожаран бахьана: ца беза харжамхошна и нах Iедалехь. Хууш ду, электорато ца баьхна уьш хьалха, Iедал карахь хиларна бевлла. Путиннна гуш болу некъ бу иза. Кхеташ ду, электорато хаьржина бац, Iедал карахь долучара шайн кхетамца хаьржина бу. Оьрсийчуьра Iедалан зIе хаьдда харжамхошца, халкъаца, шен приоритеташ хьаха яьхна хьийза иза. Цхьана ца догIу нахана луург а, Iедална луург а.\n– Мила хир ву Шойгу харжамаш бирзинчул тIаьхьа? Шен тIеман министраллехь соцур ву иза, я партин хьалханча санна оьшур ву?\n– Юхаван тарло тIеман министралле, тарло Пачхьалкхан Думин депутатан гIента хаа а. Хуур вац могIархо санна, Думин спикер хIуттур ву – цунах иштта мукъавала лууш делахь Путинна.\n– Иза Путина шен метте хаор ву аьлла ца хета хьуна, дуккха а дика зеделларг долуш а, президентанна тешаме волуш а иза хиларе терра?\nШойгу мегар ду ресторане вига, амма даиманненна уллехIотториг хуьлийла дац цунах\n– Путин ша вуно консервативе стаг ву, цо шеца хьалакхиинарш бен ца буьту шена герга. Питерера цхьаъ хила мега бухавуьсунверг, масала, Медведев. Шойгу оцу маьIнехь хийра стаг ву Путинна. Цо-м тешаме а хилла дIакхоьхьу шегара даржаш, Путин цунна резаволчух тера а ду. Амма бухавуьтург къастор – иза экаме гIуллакх ду, милла а хаавойла дац оцу метте. Ресторане муьлха йоI йига еза, амма ялош ерг мила хила еза къастор санна хIума ду иза – йоккха башхалла ю цигахь. Шойгу мегар ду ресторане вига, амма даиманненна уллехIотториг хуьлийла дац цунах, – тешна ву Галлямов Iаббас.\nТергамчина Федоров Юрийна хетарехь, кхин гIолехьа кандидаташ бацарна къастийна Шойгу Сергей "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин хьалханчин метте – цуьнан цIе, рейтинг нахалахь лакхаро ю кхечу хьаькамашца дуьстича.\n– Доцца аьлча, чIара боцчохь, искогберг а ю чIара. Наха кхечу хьаькамел алсам лоруш адам ду Шойгу. Амма цуьнан тIеман министран даржехь бевллачу аьттонашка хьажча, кIезиг бу бу цунах лидер ван. Шегарчу даржехь цунна коьртаниг бу Оьрсийчоьнан тIеман коьртачу буьйранчина муьтIахь хилар. Оцу тIехь цуьнан мел аьтто болу ала хала ду. ТIеман хьаькамаш массо а бу президентан бага хьавссина, я церан Путинна реза ца хила бахьана ду аьлла а ца хетало. ТIамехь зуьйш хуьлу инарлаш, кризис хIоьттича, ткъа цкъачунна дац уьш зен хьелаш. Иза тIеман министран даржах мукъа ца ваьккхина – оцо гойту ларош хилар. Реза ву цунна президент. Амма юха а боху ас, тIамехь зуьйш ву тIеман буьйранча, ирс ду и вайн тайпа хьелаш цунна доцуш.\n– Харжамаш чекхбевлча стенгахь хир ву Шойгу?\n– Суна хетарехь, партехь болх бийр бац цо. Парти – иза Оьрсийчоьнан Iедалан коьрта гIирс а бац. ТIеман министран даржехь мегна ву иза Путинна. Циггахь вуьсур ву аьлла а хета суна. Хабарш ду даьржина, цунах премьер-министр ван тарло, бьохуш, амма со шек ву. Дац цуьнан экономикехь, финансашкахь IаIийна хаарш. Бакъду, оцу хьоле хьожий йоккхуш яц Оьрсийчохь даржийн ирхе. Делахьа а, ган хала ду Шойгу экономикан проблемаш дIатаръеш. Ца го суна иза Путинах дуьсур долчу гIентахь а – Путин шен лаамехь гIур волуш вац оцу тIера дIа, иза цунна сов кхераме ду, – элира тергамчас, тIеман экспетра Федоров Юрийс.\n"Левада-центро" (Оьрсийчоьнан арахьарчу агентийн тептара язйина ю и цхьаьнакхетаралла) Стигалкъекъа-баттахь нахе бинчу хеттамаша гойту "Цхьааллин Оьрсийчоь" партигахьа кхаьжнаш таса кийча болу харжамхой 15% бен бацар. Ткъа Чиллан-баттахь 27% хилла иштанаш. Социологаша шайн балханна тIе а тевжаш хоуьйту Москвахь тахана "Цхьааллин Оьрсичоь" партина 28% наха бен кхаьжнаш тосург цахилар. Цу тIе, Москван бахархойх ах сов бу Пачхьалкхан Думе харжамаш маца хуьлу ца хууш, 25% харжамхоша шаьш цхьаьнгахьа а тосур бац кхаьжнаш, аьлла, ткъа 17% нахана ца хаьа харжамашкахь шаьш хIун дийр ду.


254 289 яззамаш\n42 жигара декъашхой\nДийнахь хилларг — 19 февраль\n1594 — паччахьан I Фёдор Иоанновичан Сургут гӀала йилларехь долу омар.\n1600 — Уайнапутина тӀаплам хьалатохаро, Россехь хила тарйолийтора йоккха мацалла.\n1712 — I Петран а, Скавронски Мартин а ловзар.\n1878 — Эдисон Томаса патент яьккхина фонографан (сурт тӀехь).\n1942 — Рузвельт Франклин Деланос омар делла японех бевлла америкхой нуьцкъала кхалхор.\n1954 — ГӀирман область РСФСР юкъара дӀаелла УССР юкъа.\n1955 — дӀаболийна рожехь Москох — Берлин цӀерпоштан хаам.\n1964 — Францин экранаш тӀе яьлла музыкан фильм «Шербуран четарш».\n1986 — космосе хьалахецна советан орбитан станци «Мир (Машар)».


50. Сурат КЪАФ\n(Маккахь доьссина‚ дерриге а 45 аят).\nШа сов къинхетаме а‚ къинхетаме волчу Делан цIарца.\nКъāф 1 . Сийлахь долчу Къуръанора /хьо Делан элча ма ву/. ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ\nХIетте а‚ ма цецбевли уьш шайга шайн юккъера кхерамча варах‚ керстанаша элира: "ХIара тамаше хIума ду: بَلْ عَجِبُوا أَن جَاءَهُمْ مُنذِرٌ مِّنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا شَيْءٌ عَجِيبٌ\nвай делча‚ вайх поппар 2 хилча‚ /вай дендийр ду бохург/ – иза дукха генара духадерзар ду". أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ\nТхуна хиира, х1ун лаьтто схьадоккху царах (церан дог1мех) 3 – Тхоьгахь Iалашдеш долу жайна 4 ма ду. قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِندَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ\nЦара харцдира бакъдерг (Къуръан) иза шайга деъначул тIаьхьа‚ тIаккха уьш дукха кегаделлачу гIуллакхехь бу-кх. بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَّرِيجٍ\nУьш ца хьовсу шайна тIехула /лаьттачу/ стигале‚ муха хIоттийна Оха иза /цхьа а бIогIам а боцуш/‚ муха хазйина‚ цуьнан цхьа а Iуьрг а ма дац. أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ\nЛатта а даржийна Оха‚ цу чохь дихкина Оха лаьмнаш‚ цу чохь ялийтина Оха массо а хазчу шиннах 5 /ораматаш/. وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ\nГар а‚ хьехам а хилла /хилийтина Оха уьш/ массо а /Тхуна тōбанца/ т1евоьрзачу лена 6 . تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ\nОха доссийра стигалара беркате хилла долу хи (дог1а)‚ цуьнца Оха ялийтина бошмаш а‚ ялтин буьртиг а. وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ\nДеха (лекха) хурманан дитташ‚ шайн тIеттIа (мог1аршца) стом а болуш. وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِيدٌ\n/Делан/ лешна рицкъ а хилла. Цуьнца (догIанца) Оха денбина белла болу мохк. Иштта /хир/ ду /шун кешнаш чуьра/ арадовлар а. رِزْقًا لِّلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ\nХарцдира /бакъдолу дин/ царал хьалха Нухьан къомо а‚ Рассан 7 дайша а‚ Самудаша 8 а‚ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ\nIадаша 9 а‚ ФирIавно а‚ ЛутIан вежарша а‚ وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ\nАйкатан 10 дайша а‚ ТуббаIан 11 къомо а. /Цара/ массара а харцбира элчанаш – бакъ хилира Сан / царна кхерам тасарца / йина ва1да. وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ\nНицкъ ца кхочуш дисира Тхо хьалха кхолларехь /стигалш а‚ латта а/? ХIаъ‚ уьш шеконехь бу керлачу кхолларх (денбарх). أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِّنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ\nОха кхоьллира адам‚ Тхуна хаьа цуьнан сино кхуьссу васвасалла. Тхо герга ду цунна /шен/ логан пхенал а. وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ\nТIеоьцу /стаго дийриг/ шино тIеоьцучу /малико/, аьтту агIор а, аьрру агIор а, /шаьш/ хевшина долуш 12 . إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ\nЦхьа а дош олуш ма дац цо, шена гергахь кийча волу тергал деш верг волуш бен (дIаяздеш малик). مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ\nВаларан къахьо 13 еара /эхартан гIуллакх/ бакъ хиларца. Иза дара хьо шех водуш (кхоьруш) верг. وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ\nСур лекхира 14 – иза ду ша /Дала керстанашна Iазап дийр ду аьлла/ ваIда йина де. وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ\nДеара массо а са шеца дIалоллург а‚ теш а волуш (шеца маликаш а долуш). وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ\nХьо хиллера хьокхунах гIопал волуш /тидаме ца оьцуш/ – Оха айдира хьан /бIаьргаш/ тIера кирхьа – тахана хьан бIаьрса ира хилира 15 . لَقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ\nЭлира цуьнан накъосто (цунна тIехIоьттинчу малико): "ХIара ду соьгахь /хьуна/ кечдинарг" – /жоьжахатин Iазап/. وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ\n/Омра хир ду/: "Аш шиммо (тIехIоьттинчу маликаша) кхосса жоьжахати чу массо а нуьцкъала /дуьхьал хилла/ волу керста. أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ\nДиканах /нах/ духатухуш хилла волу‚ дозанах ваьлла хилла волу‚ /динехь нахе/ шеко йойтуш хилла волу. مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ\nИза ву ша Делаца кхин дела хилийтинарг‚ аша шиммо (омра шина малике ду) кхосса иза чIогIачу Iазапа чу". الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَأَلْقِيَاهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ\nЦуьнан накъосто 16 элира: "Тхан Кхиош-Кхобург! Ас ца тилийна иза‚ амма иза ша хили-кх генарчу тилар чохь". قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِن كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ\nЭлира /Дала/ 17 : "Аш ма къийса Суна гергахь. Ас хьалха /дуьненахь/ бахийтира шуна Сайн кхерам. قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِالْوَعِيدِ\nДош хуьйцур дац Суна гергахь. Со вац зуламаш дийр долуш Сайн лешна". مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ\nОцу дийнахь Оха эр ду жоьжахатига: "Хьо юьзний?" Цо эр: "Кхин сов буй 18 ?" /чубахка/. يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ\nГергаялийра ялсамани, /Делах/ кхоьручарна гена йоцуш. وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ\nХIара ду шуна хир ду аьлларг – х1ор /тōба дарца/ Далла тIе воьрзучунна‚ /дин/ Iалашдечунна, هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ\nКъинхетаме волчух кхоьруш хиллачунна, Иза шена гуш воццушехь‚ Ша /Далла тIе/ доьрзучу дагца веана волчу. مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَن بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُّنِيبٍ\nЧугIо цунна машарца (маьрша)! ХIара ду гуттаренан де. ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ\nЦарна шайна мел дезарг ду цу чохь. Тхоьгахь тIетоха а ду. لَهُم مَّا يَشَاؤُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ\nМел /дукха/ хIаллакйина Оха царал хьалха тIаьхьенаш‚ уьш царал ницкъаца вунō чIогIа а йолуш. Уьш дIасаидира махкахула‚ юй техьа /валарх/ кIелхьарбовла меттиг? وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُم بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِن مَّحِيصٍ\nБаккъалла а, цу чохь хьехам бу-кх шен дог долчунна‚ я ша лерг диллинчунна /ладогIа/, ша теш а волуш. إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ\nОха кхоьллира стигалш а‚ латта а‚ цу шинна юккъехь мел дерг а ялх дийнахь‚ Тхох ца хьакхаделира цхьа а кIаддалар. وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٍ\nАхь собар де цара дуьйцучунна тIехь /х1ай элча/‚ тасбихь де хьуо Кхиош-Кхобург хасторца малх схьакхетале а‚ дIабузале а. فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ\nБуьйсанах а – тасбихь де Цунна‚ сужданийн (ламазийн) тIаьхьа а 19 . وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ\nЛадогIа оцу дийнахь кхойкхучун (Исрафил-маликан) кхайкхаре (сур лакхаре стигална) герга йолчу меттера (Байт аль- Макъдисера) 20 . وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ\nОцу дийнахь царна хезар бу мохь (Исрафил-малико шолгIа зурма локхуш юха денбар) бакъдеш. Иза арадовлу де ду /кешнашкара/. يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ\nБаккъалла а, Оха денбо‚ Оха болуьйту‚ Тхуна тIе ду дIадерзар а. إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي وَنُمِيتُ وَإِلَيْنَا الْمَصِيرُ\nОцу дийнахь латта дōдур ду царах, /уьш/ сихлуш /шаьш кхойкхучунна тIе/. Иза гулдар Тхуна атта ду. يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًا ذَلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنَا يَسِيرٌ\nТхо дика хууш ду цара олург. Хьо вац царна тIехь ницкъ бийриг. Хьехам бе Къуръанца Сан кхерамах кхоьруш волчунна. نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ\n1 Оцунах лаьцнарг хьалха деана.\n2 Поппар – топпар.\n3 Уьш беллачул тIаьхьа лаьтто дуу церан догIмаш.\n4 Лавхь махьфуз (لوح محفوظ )‚ шена чохь доллу хIума дIаяздина долу, Далла гергахь долу тептар..\n5 Хаза шиъ – кхузахь: боьрша а, стен а орамат. Царах схьайолу хаза ораматаш.\n6 Делан г1уллакхашкахь ойла йечу стагана, Делан нуьцкъалалла гойтуш, доккха маь1на долуш ю лаьттах схьайолу ораматаш.\n7 Шовданан цIе – цунна гонахь бехаш хилла ж1арашна (ц1ушна) Iибадат деш хилла нах.\n8 Самудаш – Салихь-пайхамаран къам.\n9 ХIуд-пайхамаран къам.\n10 Меттиган цIе (ШуIайб-пайхамар хилла цигахь).\n11 Ширачу заманахь хилла Йеменан паччахь.\n12 Адамо дийриг дIаяздеш долу ши малик.\n13 Валаран къахьо – 1ожалла гергаена саийзар. Уьш хир долу х1уманаш ду, къематде х1уттуш. Дала яханчу заманахь дуьйцу уьш хирг хилар Шена гергахь сацаделла долу дела.\n14 Сур лекхира – Исрафил малико зурмина чу х1уп эр ду къематде х1уттуш, шозза. Дуьххьара аьлча, массо а са долу х1ума лийр ю, Далла гергахь долу цхьацца маликаш доцурш. Шолг1а аьлча, адамаш а, кхи са мел долу х1ума а юхадендийр ду Дала къематденна.\n15 Иштта эр ду адаме къематдийнахь.\n16 ШайтIано‚ я и тилийначу дуьненахь цунна къинош дар хаздина хилла волчу накъосто.\n17 Яханчу заманахь дуьйцу Дала и къематдийнахь хиндерг, и Шена гергахь ч1аг1делла долу дела.\n18 Жоьжахати чу бахка нах а‚ жинаш а.\n19 Буьйсанна г1аттий, де тах1ажжуд ламаз, парз ламазийн т1аьхьа а. Ибн-Касира элира: «Мухьаммад- пайхамар ﷺ стигала ваккхале парз ламазех хилла малх схьакхетале шина рака1атан цхьа ламаз, малх д1абузале шина рака1атан цхьа ламаз. Буьйсанна г1аьттина, де ламаз (тах1ажжуд) важиб хилла элчанна а, умматана а шарахь ма-дарра. Т1аьхьа и важиб хилар д1адаьккхира умматана т1ера, т1аккха уьш дерриге а д1адехира пайхамар стигал ваьккхинчу буьйсанна пхи ламаз т1едилларца, царна юкъахь дисира 1уьйренан-ламаз а, малбузу-ламаз а, малх схьакхетале а, д1абузале а деш долу».\n20 Сабунийс иштта даьстина и аят: «Ладог1а, х1ай Мухьаммад, Исрафил-малико нах махьшаре кхойкхуш, шен мохь массарна а цхьатерра хезар болчу меттигера». Абу- Са1уда шен тафсира чохь иштта яздо: «Кхойкхург Исрафил-малик ду. Цо эр ду: Х1ай дахкаделла т1ехкаш (даь1ахкаш), хедаелла уьйраш, тийдана жижигаш, даьржина чоьш! Дала омра до шуьга, кхиэл къасторна д1агулло аьлла.


Нохчийчохь ДAIИШ-ца уьйранашкахь бу боху нах хIинца а лоьцуш бу\nДечкен-бутт 16, 2017\nНохчийчохь ДаIишца уьйранашкахь бу боху нах хIинца а лоьцуш бу\nДаханчу мукъачу деношкахь масех стаг дIалаьцна, кIира хьалха хIаллак- йинчу тIемалойн тобанера. Шелахь 3 стаг дIалаьцна, Нальчик-гIалахь 2 каравахна. И шиъ Нохчийчуьра ведда, регионера аравала гIерташ хилла аьлла дIакхайкхина. Иштта дIалаца аьтто баьлла, оцу тобанна лидер ву аьлла дIакхайкхийна-Дацаев Iимран а. Куршлойн а, Шелан а кIошташкахь иза лехна хиллехь а, иза каравахна Соьлж-ГIалахь «Минутка» олучу меттехь, базаран кертахь. Дийцарехь шен гобинчу низамхошна духьал граната а кхоьссина хилла цо. Цундела, схьахетарехь, 29 шо долу и жима стаг кхераме волун дела, шиммо куьйгашца дIа а лаьцна, дуьхьал хIоттийра Нохчийчоьнан куьйгалхочунна. Цо, шен амалехь неIалташ а кхайкхош емал дира, цо арадаьккхинарг а, иза ша а.\nОцу Дацаев масех бутт хьалха нохчийн полисхо а вийна, аьлла дIахьедар дира Кадыров Рамзана. ДАIИШ-ан омрица дина хилла цо иза, бохуш чIагIдира. Шемахь йолчу оцу тобанера схьадогIуш ду и ша мел дерг. Цара вен аьлча, милла а вуьйр болуш бу хIорш аьлла шен амалехь дов дора республикан куьйгалхочо. Иштта иза цецваьллера, ДАIИШ-ан идеологин муха болу аьтто кегий нах Iехо а, уьш шайн могIаршка хIитто а, Нохчийчохь уьш кхетош-кхиоран болх жигара боьдуш боллушехь? И хаттар тахана а ду, Нохчийчохь уггаре а сагатдойтург.\nДАIИШ-ан еккъа цхьана пропагандо богIуш бац шен агIора и нах, аьлла хета юкъаралхочунна Апаев Асланбекан. Цу тIехь болх беш баккхий ницкъаш а, къайлаха сервисаш йолчух тера ду, аьлла дийцира цо Маршо радиога.\nАпаев: «Церан пропаганда суна чIогIа ца хета. Иза къайлаха сервисаш кечйина ю. Нохчо, нохчочунна дуьхьал валар-маца дуьйна хилла хIума ду? Цуьнга ла а дугIуш лелош хIума ду цара. Ахча а, оьккхург а, ша ерриг ло царна. Вайна мичахь карор яра, масала масатоьпаш а, тапчанаш а, оьккхург а? Карор ма яц вайна, оьшуш хилча а».\nВерриг Нохчийчохь кху кIирнахь дIалаьцна ву 50 сов жима стаг. Дукхахберш бехке беш бу, кхиберш шеконехь бу ДАIИШ-ца уьйраш хиларна. Шуьйрра кхайкхош дац, амма дIалацаза а нах хила мега аьлла хета тергамхошна. Официала хуькматашна гучуевлла, оцу тобанна Iалашонаш а. Уьш, дийцарехь тIелатар дан гIерташ хилла Шелахь йолчу танкан полкан а, Соьлж-ГIалана йистехь йолчу Ханкала базана а.\nТIом а, дерриг дIадирзина аьлла хетачу хенахь, хIара тайпа нах хилар а тамашина хета цхьаболчарна. Соьлж-ГIалара вахархочунна Сангариев Доккас билгалдоккху, масала, цуьнан бухехь кхин бахьанаш а хила мега аьлла.\nСангариев: «ТIом дIабаьлла аьлла хетачу хенахь, схьахезаш дерг дика хIума дац. Бойуш берш а нохчий бу, шинна а агIора. Нах махках бахар а дуьйцуш ду хIинца. Тахана хIара гIуллакх иштта дIадодахь, оцу даржехь болчеран доьзалш оцу ДАIШ-ах дIакхетахь, уьш а бевр буй махках? Я дIа а дижийна иштта дIаIийр бу?».\nШинна а тIамехь доккха Iазап лайначу нохчашна, меттахIотта хан оьшу, кIордийнера и чолхаллаш. Иштта ю дукхачу декъана юккъараллехь ойланаш. Къахета, Iеха а белла, шайн синойх сел атта къестачу кегирхойх. Маца догIур ду теша хIара метта, бохуш кхин дIа а дуьйцу вахархочо Сангариев Доккас.\nСангариев: «ХIара гIуллакх иштта дIадодахь, Нохчийчура ша верриг аравер ву. Иштта а бу дIаоьхуш, болх а, хIума доцуш. Террорхой а, антитеррорхой а бисина, вовшах летта, цхьаъ къастийна далахьара церан. КIордийна хIара ша дерриг».\nТIемалойн гергара нах махках бахар а жигарадолуш ду Нохчийчохь. Цоцин-эвлахь МускиевгIеран доьзал а арабаккха сацам хилла юьртахойн. И жамI дан шозза гулам бинера цигахь. Халла, ца бевлла тIеэцна цара иза.\nБегаш бечех вац "Лорд"\nНохчашна балеевлла "зачисткаш" цIеххьана юхаяьхкина Нохчийчу


Германера 15 шо долу Линда маре яхана хилла Иракъе тIаме ваханчу нохчочуьнга.\nИнтернетехь гIаръяьлла Иракъерчу эскархоша лаьцна дIаюьгуш йолу 16 шо кхаьчна йоI гойту видео. Ша шех Исламан пачхьалкхе олуш йолу ДаIиш тоба иракъхойн салтеша а, дуьненаюкъерчу коалицин эскарша а Мосулера араяьккхинчул тIаьхьа цу гIалин херцашлахь иракъхойн салташна карийнера 4 къона зуда.\nЦу еа зудчух уггаре а гIардаьлларг Линда цIе йолчу йоIаца доьзна дерг ду. Немцойн Заксен лаьттарчу Пуслнитц гIалара ю иза. ХIинца а бераллера а яланза, беран юхь-сибат а долуш а йолу и хIетахь 15 шо бен доцу йоI даханчу шарахь аьхка цIера еддера.\nШа ядале хьалха бусалба дин тIеэцнера цо, хиджаб лелон а йолалуш. ЙоI къайлаяьлча цуьнан лараш лоьхучу де-нанна Туркойчу яха цо къайлаха эцна билет гучудаьллера.\nЦул тIаьхьа интернетехула цуьнан хьаьнца зIенаш хилла бохург толлучу Iедалхошна гучудаьллера, иза цхьана форумехь Иракъех тIом бечу цхьана нохчийн тIемалочуьнца уьйр а тасъелла, иза веза а велла, цуьнга маре яха новкъаялла хилар. Иштта Мосуле кхаьчнера хIетахь 15 шо хилла Линда. Амма иза дIакхаьчна а, марел дина а дукха хан ялале цуьнан хIусамда вийнера.\nШа иракъхойн эскархоша лоцучу мIаьргонехь масийта чов йина хилла Линда, некхауьнна тIе а, гIогIах а. ХIинца интернетехь гучуьллачу иза иракъхоша лаьцна дIауьгуш гойтучу видео тIехь гуш ду иза астагI теIаш а, цо ша дукха лазйеш мохь хьоькхуш хилар а.\nТкъех божарех лаьттачу тобано гонахь бирзина махьарш а хьоькхуш, вовший ира-кара а хIиттош, юх-юха а Iарбойн маттахь „немцо ю иза, немцо ю“ бохуш мохь бетташ, боьлуш, цIогIарш детташ, юьгуш гуш ю иза.\nВидео зорбане яьллачул тIаьхьа немцойн арахьарчу гIуллакхийн министраллин векалша дIахьедар дина, и йоI хIинца а дийна ю, шаьш цуьнан кхолламна тIехь терго латтош а бу, иза Германе схьаялон некъаш лохуш а бу, аьлла. Ша Линда карарчу хенахь БагIдадерчу лоьрийн цIийнахь ю, дийнахь-буса а иракъхойн салташа ха деш а йолуш.\nНемцойн Зюддойче Цайтунг газетин корреспондентан аьтто баьллера цуьнца къамел дан. Ша чIогIа дохкояьлла ДаIишах дIакхетарна, ша немцойн Iедалхошца болх бийр бу, шена чIогIа цIаян лаьа шен доьзал болчу, аьллера цо. Линда лоцучу хенахь цуьнгахь герз гучудаьлла. Нагахь санна цунна Иракъехь кхел еш хилахь, иза ДаIишан могIаршлахь тIом беш хилар кхелахочунна гучу а далахь, иза ен сацам бан йиш ю цигарчу кхело.\nТкъа Линда Германе цIаялон кадалахь, немцойн кхело толлур ду, иза Иракъехь еккъа тIемлочунна зуда санна хилла я ша а тIом беш хилла бохург. Мухха жамI цу талламо гайтахь а масех шо бен тухур дац цунна.\nНагахь санна Линдица а, вукху немцойн къомах йолчу зудчуьнца а дерг къастош и шиъ цIаерзо араяьлла йолу Иракъера Германин векалтин белхахой белахь, хууш дац хIинца а хIун хилла цаьрца цхьаьна лаьцначу туркойн, нохчийн орамаш долчу вукху къона шина зудчух.\nМосулехь аш-Шишани Абу Бакр вийна шаьш аьлла дIакхайкхийна курдаша\nМалхбузе Мосулехь эскаро шира маьждиг даккха сахьт дац\nМосулехь 163 маьрша вахархо вийна\nМосулехь 230 стаг вийна даIишхоша\nМосулехь лазийначу журналистех 3 велла\nМосулехь лецначу зударшна юкъахь ю нохчи\nМосулехь карийна йоI хьенан ю хиина


12 февраля в 17:45 (2010 г.)\nСимаков Николай: «Нохчийн лаьтта тIехь машар хиларе кхаьчна вай, хIинца уггар коьртаниг ду иза чIагIбар. Нохчийн Республикан керла истори хадалур йоцу зIе йолуш ю Россин МВД-н ханна йолчу оперативни группировкин органашца а, подразделенешца а. Республика 10 шарахь контртеррористически рожехь Iер чекхдалар билгалдаьккхира 2009-чу шарахь. Ткъа 2010-чу шеран апрелехь Россин МВД-н ВОГОи П-о даздийр ду ша кхоьллина 10 шо кхачар. Уггар а халчу шерашкахь нохчийн халкъ а, мехкан тайп-тайпанчу регионашкара «къовсамечу меттигашка» бахкийтина болу милицин белхахой а цхьаьна бара. Оцу муьрехь царна юккъехь тасаелла зIенаш хIинца чIагIъелла, хадалур яц. Россин МВД-н ВОГО и П-н куьйгалхо инарла-майор Симаков Николай Николаевич волу шо хан ю. Цуьнца къамел хилира тхан. Николай Николаевич, хьуна хетарехь, таханлерчу дийнахь муха ду Нохчийн Республикера криминальни хьал? Хьал синтеме ду эр дара ас. Экономикан, политикан, социальни дакъошкахь хуьлучу дикачу хийцамашка терра толуш ду бакъонашларъяран системехь долу хьал а. Делахь а, республикера криминальни хьал кхин а тодалар лоьхуш ду. Наггахь гIоьртина хьал кхуллу бандитийн гIеранех а, террористийн подпольех а бисинчара. Уьш тахана, шайна тIекхача хала долчу лаьмнашкахь а, хьаннашкахь а лечкъаш лелаш бу, наггахь зуламаш а деш. И зуламхой карабалорехьа а, хIаллакбарехьа а дIахьош боккха болх бу. ДуьххьалдIа дIадаханчу цхьана шарахь группировкас, бакъонашларъяран кхечу органашца а, федеральни ницкъашца а цхьаьна бархI эзар сов мероприяти дIаяьхьна бандподпольен дакъалацархой лахарехула а, хIаллакбарехула а, царна гIодеш берш Iорабахарехула а, ткъа иштта герзаш, патармаш, лелхаш йолу хIумнаш Iалашъеш йолу меттигаш лахарехула а.\nЛеррина дIабаьхьначу оцу боккхачу белхан жамI ду бандитийн когаш кIелара латта догуш хилар, царна Нохчийчуьра цхьа гIулч яккхал меттиг а маьрша ца хилар. Дуккха а алсамъевлла дIахьош йолу операцеш. Цуьнга терра, 34 процентана алсамдаьлла бандиташца хуьлуш долу тасадаларш. И бахьанехь хIаллаквина 148 бандит, царна юккъехь бандитийн ворхI баьчча а волуш.\nБилгалдаккха лаьа 2008-чу шарахь Нохчийн Республикехь леррина операци дIахьочу хенахь герзаца волу 61 зуламхо вийна хилар. Гуш ма-хиллара, нохчийн латта цIандеш ду тIаме буьйлучу вахабитех. Амма уггар а коьрта жамI ду дIадаханчу шарахь бандитийн подпольен декъашхошка, хIара ду аьлла дийца, доккха зулам, террористически акт яйтина цахилар, цаьрга амалтана цхьа а стаг дIалацийтина цахилар.\n– Мехкан тайп-тайпанчу регионашкара кхуза схьабалийначу а, меттигерчу милицин а белхахоша вовшашца мел зIе йолуш дIахьо и болх?\n– Юьххьехь билгалдоккхур ду: Нохчийн Республикан МВД ханна йолчу оперативни группировкина юккъе йогIуш ю. Делахь-хIета, тхан Iалашонаш а, декхарш а цхьаъ ду. Тхан балха тIехь дац меттигера берш а, боцурш а аьлла декъадалар. Мелхо а, дIадахана шо билгалдара тхан берриг а ницкъийн цхьаалла лакхаяккхарехьа, уьш балхана ир-кара хIитторехьа, церан барт чIагIбарехьа гIуллакхаш дарца. Иштта, масала, Нохчийчуьрчу ерриг а посташкахь болх беш ю юкъара нарядаш. Ханна йолчу оперативни группировкин говзанчаш меттигерчу милицин белхахошца, олуш ма-хиллара, белшах белш тоьхна болх беш бу. Вовшех дагабуьйлуш бу милицин райотделийн а, оперативни тобанийн а куьйгалхой, могIарера милцой.\nЦу тайппана цхьаьна болх баро къепе латторан эвсаралла лакхаяьккхина ца Iаш, нохчийн милицин белхахойн зеделларг алсамдоккху, ткъа оцо шен рогIехь лакхайоккху церан корматалла.\nРеспублике ханна долчу даржашка балха богIу дуккха а оперативникаш, милицин куьпан уполномоченниш, госавтоинспекторш, патрульно-постовой службин белхахой. Царах дукхах болчеран милицехь болх баран доккха зеделларг хуьлу. Оха верасалла а деш дIахьочу белхан жамIаш вуно дика ду. Корматаллехь дуккха а кхиъна Нохчийчоьнан милицин белхахой.\nРоссин МВД-н ВОГО и П а, Нохчийн Республикан МВД а цIар-хазмана цхьаьна болх беш яц, ткъа баккъал а балха тIехь кхиамаш хилийтархьама, юкъараллин кхетамехь милици меттигерчуьнга а, федеральничуьнга а екъийтар ца хилийтархьама болх беш ю. Ханна йолчу оперативни группировкин а, Нохчийчоьнан милицин а белхахоша деш дерг юкъара цхьа гIуллакх ду. Делахь хIета, болх барна оьшу хьелаш а цхьабосса хила деза, царна хьалха хIиттош долу декхарш а цхьабосса хила деза, балхах жоп дехар а цхьабосса хила деза.\nВай цхьаьна машар бина нохчийн лаьтта тIехь. ХIинца дан дезаш долчех коьртаниг ду и машар чIагIбар.\n– ДIадаханчу шарахь Нохчийн Республикан лаьтта тIехь контртеррористически раж дIаяьккхинчул тIаьхьа бандитийн зуламе гIуллакхаш тIеттIа лахлуш совцур ду аьлла хетара. Амма бандитийн жигаралла мелла а лакхаяьлла. Иза стенца доьзна ду? ХIун ду цуьнан бахьана?\n– Республикехь дийнна итт шарахь лаьттина контртеррористически операцин раж дIаяккхар, шеко йоцуш, шен хеннахь хилира. Нохчийчоь меттахIотторан муьрех чекх а яьлла, экономически кхиоран мур дIаболош яра. Ткъа экономика кхиорна инвестицеш оьшу, регионашна, мехкашна юккъера зIенаш оьшу. «Кхераме меттиг» бохучу цIаро денне а гIо ца дора кхиоран белхаш дIабахьа. Цундела, суо ницкъалчу структурийн эпсар хиларе хьаьжна ца Iаш ала лаьа: суна хетарехь, нохчийн халкъана доккхачу маьIне дара контртеррористически операцин раж дIаяккхар, цо дика тIаьхье а елла.\nБандподполье жигаръяларх лаьцна аьлча. Цуьнан масех бахьана дара. Цкъа делахь, Умаров Докка коьртехь волчу боевикашна лергах хIума кхийтира, Нохчийчоь хIинцачул тIаьхьа официально чолхе регион лоруш йоций хиъча. Цул тIаьхьа исламан радикалаша дерриг а дира банподполье хIинца а дийна юй, зуламаш дан гунахь юй хаийта гIерташ. Цунна цара хаьржина некъаш вуно къиза дара. Бандийн «баьччанаша» гIаланашка а, ярташка а хьовсийра шаьш-шайн лоьлхуьйтуш долу адамаш. Шайн зуламаш гIардахархьама деш дара цара и къиза зуламаш. Амма шайн Iалашонаш кхочушъян цкъа а ницкъ ца кхечира церан. Шаьш-шайн лоьлхуьйтучеран нкъаш хIоразза хедош дара милицин белхахоша. Маьршачу нахана бохам ца хилийта милцоша шайн дахарш дIаделира.\nШолгIа делахь, бандподполье жигаръяларан кхин цхьа бахьана а дара. Цунна ахча даийтинера зуламаш дар, лелхийтарш дар алсамдаккхар тIедуьллуш. Вуьшта аьлча, Къилбаседа Кавказера экстремисташ а, террористаш а жигарбаьхнера дозанал арахьара царна урхалла деш болчара. Тахана цхьанна а къайле ма яц банподпольен режиссераш дозанал арахьа хилар.\nЦу тIе, бандиташна финансашца гIо-накъосталла до «боьхачу» ахчанан чоьтах а. Масала, царна кхочуьйту наркотикех хилла долу ахча. Цунна тоьшаллина деккъа цхьа бакъдерг далор ду ас. ДIадаханчу шарахь милицин белхахошна гучуделира СНГ-н цхьаьна пачхьалкхера еана наркотикаш Росехь йохкарх хуьлуш долчу ахчанах дакъа Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а йолчу бандтобанашна хьажош хилар. Милцоша дIакъевлира и некъ. Леррина операци дIаяхьар бахьана долуш Нохчийчохь леррина операци д1аяьхьча гучуелира 5 кийла героин, д1алачкъийна меттиг къайлахчу базарахь шен мах 24 миллион сом болу. Оццу хенахь цхьа кийла героин юхкуш ГIалгIайчохь схьалецира итт стагах лаьтташ йолу зуламхойн тоба.\nКъилбаседа Кавказера бандитийн гIеранаш хIаллакйина дIаяхаран гIуллакха тIехь коьртачех цхьаъ ду террористашна ахча латторан некъаш Iорадахар а, уьш дIакъовлар а. «ДжихIад» даккха арабевллачарна кара кхочучуьра долларш совцахь, вахабитийн тIом ша-шах соцур бу.\n– Николай Николаевич, бандподпольеца дIахьош болу къийсам чекхбаккха, бакъонашларъяран органашна, хьуна хетарехь, тIе ца тоьаш дерг хIун ду?\n– Чолхе хаттар ду иза. Цунна жоп дала хала ду. ДуьххьалдIа цхьана бандгIеранийн декъашхошна дуьхьал къийсам дIабахьар чаккхе йолуш гIуллакх дац. Бандподполье – иза шуьйра зIе ю. Цу юккъехь боевикаш бу, царна гIо деш берш бу, цаьрга хаамаш беш берш бу. Бандиташна гIо деш берш а, цаьрга хаамаш беш берш а меттигерчу бахархойх бу. Уьш бу церан динан хьежамаш къобалбеш берш я бандитийн гергарнаш.\nИштта, бандподполье дукха еха яхлур яцара идеологически Iаткъамаш а, ахчанца гIо-накъосталла а деш ца хилча. И Iаткъам а, гIо а, лакхахь аьлла ма-хиллара, дозанал арахьара хуьлуш ду. Цу тайппана, бандиташ хIаллакбина дIабахар (комплексехь) цхьаьний кхочушдан дезаш дуккха а гIуллакхаш ду. Уьш кхочушдарна юккъе озийна бакъонашларъяран ерриг а структураш.\nКхин цхьа хIума а ду. Къайлах волчу мостагIчунна дуьхьал тIом бан бIозза хала ду юьхьа дуьхьал лаьттачу мостагIчуьнца бечул. Россин Федерацин субъектехь гIуллакхдеш хиларе терра оха тхешан декхарш бакъонийн гурашкахь кхочушдан дезаш хуьлу, ткъа бандиташна цхьа а закон дац. Цхьаволчунна хета тарло Нохчийчоьнан лаьмнийн районашкахь дIасавогIуш волу муьлхха стаг а, кара автомат а эцна, тоьхна охьавилличхьана къепе хилла ю. Иза иштта дац. ДIасавоьдуш верг маьрша стаг хила а тарло. Билггал бандит вуй хиъчий бен иза вен бакъо яц тхан, уголовни жоьпе озо йиш яц цуьнан бехк хилар чIагIдинчул тIаьхьа бен. Аьлча а, массо а гIулч законо, ма-лоьхху яккха езаш ду тхо.\nТIаьхьарчу шерашкахь бандподпольена меттахIотталур доцу зен дина. Iаламат доккха зен. Делахь а бандподполье йохийна дIаяккхарна халкъера кхин а доккха гIо-накъосталла оьшу. Кхолладеллачу хьолах массо а нийса кхеташ хила веза. Ткъа хьал, Къилбаседа Кавказера цхьа а вахархо юьстах латта йиш йоцуш ду. ХIораннах а дозуш ду цуьнан махкахь ницкъ бар, адамаш дайъар маца чекхдер ду бохург. Цунах кхеташ хила веза хIора а вахархо.\nШеко яц, Нохчийчоьнан дукхах болу бахархой шайн махкахь цIий Iена лууш боцу дукха хан ю. Лаьмнашкахула, хьаннашкахула лечкъаш лелаш болчу, ямартлонца бакъонашларъяран органийн белхахошна хьовха, зударшна, къаношна, берашна тIехьашха герзаш деттачарах цара шайтIанаш бен олуш а дац. Царна неIалт кхайкхийна Нохчийчоьнан дерриг а маьждигашкахь. Халкъо шех дIакъастийна болу уьш оцу халкъана дуьхьал тIом беш бу. Ткъа шен халкъаца къовсаме ваьллачун кхане яц. Церан гIуллакхаш зуламе а ду, декъаза а ду.\n– Баркалла интервью яларна.\nСуьрта тIехь: инарла-майор Симаков Николай.\nИнтервью дIаяьхьнарг – Патрин Владимир.


Путин: Белоруссина эшча юкъаяьнйолу ницкъхойн тоба кхоьллина Оьрсийчоьно\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира дIахьедарехь, Белоруссина гIо эшча юкъаяьнйолу резер кхоьллина Оьрсийчоьно шен ницкъхойх. Цо бахарехь, цкъачунна дац Белоруссехь и тоба оьшу хьал. Иштта хета Минскехь а, аьлла Путина ша "Россия 1" телеканална интервью луш.\nОьрсийчуьра ницкъаш юкъагIоьртар бац "Белоруссера экстремистийн гIера …дозанаш а хедийна, талораш дан юьйлаяллалц", Белоруссера хьал маьршачу хоршахь листалур ду аьлла хета Оьрсийчоьнна, дIахьедина Путина.\nЦо дийцарехь, ницкъийн резерв Оьрсийчоьно кечйина Белоруссин президентан Лукашенко Александран дехарца.\n"Марсхьокху-беттан 17-чохь Оьрсийчоьнан Е95 а, M1 а трассаш тIехь ноьмарш йоцу, Росгвардин машенех тера йолу "Урал" а, КамАЗ а машенаш хааелла Белоруссехьа йоьлхуш", аьлла хаамаш а, видео а яржийра Conflict Intelligence Team (CIT) талламийн тобано.\n"Медиазонина" YouTube машанехь а карийра оццу сюжетца йолу ши видео – цхьанна тIехь гуш яра М-1 трасси тIехула Белоруссин агIор йоьду КамАЗийн ковра, авторо дийцарехь, эскархой бара оцу машенашца.


Дубровка, "Норд-Ост", 2002 шо\nОхан-беттан 21-чу дийнахь гоьбевллачу бакъоларъярхоша, юкъархоша Ганнушкина Светланас а, Шендерович Виктора а, Санникова Еленас а, Трепашкин Михаила а шайн фейсбукан агIонашкахь хаийтина Нохчийчуьра схьаваьлла волу, Дубровкера театран центр нохчаша дIалацарца доьзна ша цхьаъ бен бехкевина а воцу Талхигов Зоврбек кхалхарх лаьцна.\nЖигархоша яздарехь, 2002-чу шарахь Пачхьалкхан Думин депутатан Аслаханов Асламбекан дехарца Талхигов вахана лаьцна кхобу театр йолчу. Москвахь а, гонаха а бехачу нохчашка, театрна го а бай, цунна чуьрчу террорхошка Iедалан карабахар хьеха, аьлла бара хIетахь Аслахановс бина кхайкхам.\nДепутатан дехарца, цо еллачу телефонан ноьмарца Талхиговс къамелаш дина террорхойн баьччица Бараев Мовсарца, дехна театр чуьра закъалтхой дIахецар. Шен къамелаш Талхиговс, уллехь Iедалан низамхой а болуш, уьш реза а болуш, дина.\nДубровкехь хиллачу тешаша дийцарехь, аьттонца деш хилла Талхиговн бертан къамел. Масала, цунна а, цунна уллехь лаьттачу Украинин Радин депутатна Беспаловна а лецначаралахь болу украинахой дIахеца дош делла а хилла Бараевс.\nАмма ца витина Талхигов бертан къамелаш дерзо. ТIемалошца телефонехула зIе кхобуш волу иза лаьцна ФСБ-но, бехкевина террорхошца бертахь хиларна.\n2003-чу шеран Мангал-беттан 20-чу дийнахь Москвахь кхело набахтин луьрачу хьелашкахь такха 8 шо кхайкхийра 25 шо кхаьчначу Талхиговна, иза террорхошна гIодинчийн декъа а вуьгуш.\n2002-чу шеран ГIадужу-беттан 23-чу дийнахь нохчийн тIемалоша, коьртехь Бараева а волуш, дIалецира Москварчу Дубровкера театр, цигахь «Норд-Ост» мюзикл йоьдучу юкъанна. Закъалтехь бара 900 сов хьовсархой а, театран белхахой а. ГIишлонна минанаш а йоьхкина, массех дийнахь лецна кхебира нах тIемалоша. ГIадужу-беттан 23-чу дийнан Iуьйрана Iедалан ницкъаша штурм йолийра театрна. Кеп-кепара йолчу информацица, белира нах 130-нна тIера 174 кхаччалц, мукъабаьхначех дарбан хIусамашкахь велира 119 стаг.