6 — Сýрат Альан1áм « islamanserlo.net\nШен чохь иIтикаф дар | Шайх Вахьид Iабдус-Салам Бáли\n6 — Сýрат Альан1áм\n6 — Сýрат Альан1áм [Хьайбанаш] [Маккахь доьссина ‚ 165 аят ду]\n1.Хастам бу Аллáх1ана , Шá стигланаш а , латтá а кхоьллинчу , [Шá] бóданаш а , серлó а хилийтанчу . Цул т1аьхьа а , шаьш шайн Дéлах цатешначáра [кхиберш Цуьнга] терабо-кх .\n2.Иза ву , Шá шу поппарх кхоьллинарг , т1аккха 1óжалла [хан-зáма] х1оттийна . [эхартан] Ц1етоьхна [билгалйина] хан [маца ю еккъа] Цунна гергахь [хууш] ю . Цул т1аьхьа а шу шек ду [г1овттóрехь].\n3.Иза — Аллах1 ву стиглахь а , лаьттахь а . Цуна хаа шун къайлах дерг а , гучохь дерг а . Цуна хаа аша [гул] дийриг .\n4.Цáрна ца дóг1у шайн Дéлан áяташха [цхьá] áят , уьш шех д1абоьрзуш хилла бен .\n5.Бакъдолуш , бакъдерг харцдира цáра , и шайна деанчу хéна . Цáрна дóг1ур [ма] ду уьш шех кхаьрдаш [цабéшаш] хиллачун [1áзапé] хабарш .\n6.Цáрна ца гина [тов] , Óха шайла хьалха мел х1аллакдина умматаш ?! Óха цéра [рицкъанца , ницкъаца] аьттó бинéра лаьттахь , шу ца бинчу кéпара . Яийтанéра цáрна т1е стигал [дог1анца] т1е1éнаш . Тáтóлаш динéра цáрна к1елахула лéлаш . Т1аккха Óха х1аллакбира уьш цéран къиношна , цáрел т1аьхьа кхин умматаш кхиийра .\n7.Óха хьоьга кéхат т1ехь [яздина] жайнá доссийна , уьш цуьнах шайн куьйгашца хьакхабелча , шаьш [Дéлах] цатешначáра [т1аккхá а] эра ма дара :»Х1ара [ма] дац , билгала бозбуанчаллá бен».\n8.Цáра элира :»Цунна т1е [Дáла] малик доссийнéхьáра». Óха [цéран хьóла т1е] малик доссийнехьáра , [уьш х1аллакбаран] белхан кхелйина хир ма яра , т1аккха уьш [цхьанá минотана] т1аьхьатоттур [ма] бáцара .\n9.Óха иза малик хилийтачá а , Óха и хилийтана хир ма дара стеган [адаман] вастахь , Óха царна кéгийна хир ма дара цáра шá кегориг .\n10.[Дéлóра] Бакъдолуш , хьоьл хьалхá кхаьрдина элчанашха , т1аккха шаьш цáрех цабаьшначáрна гóбира уьш шех кхаьрдина хиллачó .\n11.Ахь áла :»Шу лéла лаьттахула , т1аккха хьовса [ойла йé] мýха хилла [бакъдерг] харцдечéран чаккхé [т1аьхьé]».\n12.Ахь áла :»Хьéнан [дóлахь] ду стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг ?» Ахь áла :»Аллах1ан [дóлахь] ду , Цó Шéна т1едиллина [дийнатех] къинхéтам бар . [Дéлóра] Цó шу гулдийр ма ду шéгахь шéкó йóцучу къéмата денна . Шаьш шайн дог1машна эшам бинарш , уьш [Дéлах] тéшаш бац .\n13.Цуьнан ду , шá бусá а , дийнахь а д1атийнарг . Иза хезаш верг , хууш верг ву».\n14.Ахь áла :»Стигланаш а , латтá а кхоьллина [волу] Аллах1 вóцург [кхин] г1оьнча [мýха] лóцу асa ?! Иза [ма] ву [дийнаташна] кхáча лург , Цуна кхáча ца ло [цхьаммó]». Ахь áла :»Баккъалла а соьга омaр дина , шá хьалха [Дáлла] муьт1ахь хилларг со хиларцá [а] , xьо ма хила [Дáлла] дéкъахóвечáрех [áларцá а]».\n15.Ахь áла :»Баккъалла а со кхоьру — сан Далла со 1éса хилахь — доккхачу [къéмата] дийнан 1áзапах».\n16.[Дáла] Шех [и 1áзап] д1ахьовзóр дерг [милла велахь] , бакъдолуш Цó къинхéтам бина цуьнах . Иза билгала тóлам бу .\n17.Аллáх1а хьоьх цхьа зен хьакхадалийтача , и д1аайдийр дерг вац , Иза [Шá] вóцург . [ткъа] Цó хьоьх цхьа дика хьакхадалийтача , Иза массó а х1уманна т1ехь ницкъ кхóчуш ву .\n18.Иза ницкъ берг ву Шен лайшна т1ехула . Иза кхéтам берг , [х1ума] девзарг [хуург] ву .\n19.Ахь áла :»Х1ун ду тоьшаллехь [уггар] доккха ?» Ахь áла :»Аллах1 ву сýнá а , шунá а юккъехь [дерг хаарехь] теш . [Дáла] Сýна [дагчу] хьехна х1ара Kъуръан , соьга цуьнца кхéрамтасийта шунá а , и [шéга] кхаьчначуннá а . Баккъаллá а ашa тоьшалла до , боккъалаъ Аллах1аца кхин дéлий хиларца ?» Ахь áла :»Аса-м ца до тоьшалла». Ахь áла :»Баккъаллá а , Иза — цхьа Дéла ву . Баккъалла а со ц1ена ву ашa [Цунна] дéкъахóвечух».\n20.Óха шайна жайна деллачáрна вевза и [Мухьаммад] , шайна шайн к1ентий бовзарх терра . Шаьш шайн дог1машна эшам бинарш , уьш [цуьнах] цатéша .\n21.Мила ву сов зуламé , Аллáх1ана т1ехь харцó кхоьллинчул а , я Цуьнан áяташ харцдинчул а ?! Баккъаллá а зуламхой декъал хир бац .\n22.Оцу [къéмата] дийнахь Óха д1агулбийр бу уьш берриге , т1аккха Óха эра ду шаьш [Дéлаца] дéкъахóвинчаьрга :»Мичахь бу шун дéкъахой , шаьш ашa [шайн дéлий] лóруш хилла болу ?!» 23.Т1аккха цéран бехказлó [бух] ца хилира шаьш áлар дóцург :»Аллáх1óра – тхан Дéлóра , тхо ма дáцара [Дáлла] дéкъахóвийраш».\n24.Хьажа , уьш шайн дог1машна харц мýха лийра ! Д1атилара цáрех цáра шá [харц] кхуллуш хилларг .\n25.Цáрех шá хьоьга ладýг1ург ву . Óха дина цéран дегнаш т1ехь пардóнаш , уьш цуьнах ца кхéтийтархьама , цéран лергашкахь къоралла [хилийтана] . Шайна массо билгалó гичá а , уьш ца тéша цуьнах . Хьо волчу баьхкича , хьоьца къуьйсу цáра . Шаьш [Дéлах] цатешначáра óлу :»Х1ара [ма] дац , хьалхалéрачийн туьйранаш [дийцарш] бен».\n26.[кхиберш] Бухатýху цáра цуьнах , шаьш [а] гéнабовлу уьш цуьнах . Цáра х1аллак [ма] ца до , шайн дог1маш бен , шайна хаá ца луш .\n27.Хьýна гича , уьш жоьжахати т1е х1иттийначу хéна , цáра элира :»Дáвис-кха тхан , тхо [дуьненчу] духадахийтача , т1аккха óха тхан Дéлан áяташ харцдийр дáцара , муъманáхах хир дара».\n28.Мелхó а [цигахь] , цáрна гучудéлира шаьш [цул] хьалха хьулдеш хилларг . Шаьш [юха дуьненчу] бухабахийтачá а , уьш [т1аккха а] бирзина хир ма бара шаьш шех бухатоьхнчуьнга , баккъаллá а уьш харцлуьйш ма бу [шаьш нислур дар áларехь].\n29.Цáра аьлла хир [ма] дара :»И [дáхар ма] дац , тхан дуьнéнан дáхар бен , тхо [ма] дац дендийр долуш».\n30.Хьýна гича , уьш шайн Дáлла хьалхá д1ах1иттийна . Цó элира :»Дац ткъа х1ара бакъдерг ?» Цáра элира :»Х1аъ , тхан Дéлóра ду». [т1аккха] Цó элира :»1овша [х1инца] 1áзап , шаьш [дуьнéнчохь Сóьх] цатéшаш хиларна».\n31.Бакъдолуш , эшамехь хили шаьш Аллах1аца цхьанакхéтар харцдинарш . Шайна ц1еххьана [къéмата дийнан] сахьт т1ех1оьттича , цáра элира :»Байтамал-я1 , óха цу [дуьнен] чохь йинчу ледарлонна». Цáра д1ахьо шайн [къинойн] маххьаш шайн баккъаш т1ехь . Вá ! Ма вон хиллакх цáра хьуш болу мохь !\n32.Дуьнéнан дáхар ма дац , ловзар а , синкъéрам а бен . Ткъа эхартан х1усам тоьлуш ю шаьш [Дéлах] кхоьручáрна . Аш ойла ца йо ?!\n33.Бакъдолуш Тхýна хаа , баккъалла а хьо г1айг1анé ма во цáра шá óлучó . Баккъалла а уьш , [шайн дагчохь] хьо харцвеш бац , делахь а зуламхóша Аллах1ан билгалóнаш [маттаца] къобал ца йо .\n34.[Дéлóра] Бакъдолуш , Хьоьл хьалхá харцбина элчанаш , [амма] цáра сатуьйхира шаьш харцбинчуннá а , хьийзийначуннá а т1ехь , шайна Тхан г1о дáллалц . Цхьá хийцархо вац Аллах1ан дешнашна . [Дéлóра] Бакъдолуш , хьоьга элчанийн хабар [ма] деара .\n35.Цéран д1аберзар хьýна доккха [дазделла] хиллехь , хьан ницкъ кхáчахь ахьa лаха лаьттах [ваха] 1уьрг , я стигал [хьала вáла] лáми цáрна цхьана билгалонца вáрхьама . Аллах1ана лиънехь , Цо уьш гулбина хир [ма] бара нийсачу новкъа т1ехь . [хилланé] Ма хила сонтачáрех .\n36.Баккъалла а [хьан кхайкхамна] жопло шаьш хезаш [кхéташ] болчáра . Ткъа [дийна боллушехь] белларш — Аллах1а уьш [боккъалаъ белча] денбийр бу , цул т1аьхьа Цуьнга берзор бу .\n37.Цáра элира :»Шен Дéлéра цхьа билгалó йоссийнéхьáра цунна т1е». Ахь áла :»Баккъаллá а Аллáх1 ницкъ кхóчуш ву Шá цхьа билгалó йоссорна т1ехь , делахь а цáрех дукхахберш ца хууш бу [шаьш доьхург 1áзап хилар]».\n38.Лаьттахь [долу] цхьá дийнат [ма] дац , шен шина т1óмаца [шá] т1éма дóлуш долу [стиглара] цхьá олхазар [ма] дац — шу санна [Дáла кхоьллина] умматаш [халкъаш] бен . Óха [дицдина] ца дитна жайнахь цхьá х1умá . Цул т1аьхьа уьш шайн Дéлé д1агулбийр бу .\n39.Шаьш Тхан áяташ харцдинарш [шайн сонталлехь , кхéтам бáцарехь] — [лергана] къора , мотт [бийца] ца хууш , бóданашкахь [б1аьрзé болчáрех тера] бу . Шéна луург — Аллах1а иза тилаво , ткъа Шéна луург – Цó иза во нийсачу новкъа т1ехь .\n40.Ахь áла :»Хьýна гиний шаьш , шуна Аллах1ан 1áзап деача , я шуна [къéмат дийнан] сахьт деача ?! Аллах1 вóцучуьнга кхойкху-тов ашa , шу бакълуьйш хиллехь ?!»\n41.Мелхó а , Цуьнга [ма] кхойкху ашa , т1аккха Цó д1аайдо ашa шéга кхойкхург , Шéна лиънехь . Шуна дицло ашa шá [Дáлла] дéкъахóдийриг .\n42.[Дéлóра] Бакъдолуш , Óха хьоьл хьалха а бахкийтара [кхидолчу] умматашка [халкъашка элчанаш] , т1аккха Óха схьалéцира уьш [дáхаран] халонца , зенца . Уьш хила тарло [Дáлла] хьасталуш .\n43.Шайна Тхан [1áзапца шаьш] зер деача уьш хьастабеллéхьáра ! Амма цéран дегнаш [мелхó а кхú] ч1аг1делира , шайт1анó цáрна хаздира цáра шá деш хилларг .\n44.Цáрна дицделча шéца шайна хьéхам бинарг , Óха [уьш зуьйш] цáрна схьайиллира [дуьнéнан] массó а х1уманан [рицкъан] не1арш , ткъа шайна деллачух уьш баккхийбийна бохкуш , Óха ц1еххьана [1áзапца] схьалéцира уьш . Т1аккха уьш [Тхан къинхéтамах] догдиллина бу .\n45.Т1аккха хáдийра шаьш зуламдинчу къóман т1аьхьé . Хастам бу Аллах1ана — 1áламийн Дáлла .\n46.Ахь áла :»Шуна гиний [дийцийша соьга] , Аллах1а шун хазар [лерсá] а , шун б1аьргаш [б1аьрсá] а д1аэцча , [иштта] шун дегнаш т1е мух1ар а тоьхча , Аллах1 вóцург кхи муьлха дéла ву шá шуна цуьнца вóг1ур верг ?! Хьажа , Óха мýха билгалдо áяташ , т1аккха а д1абоьрзу уьш».\n47.Ахь áла :»Хьýна гиний шаьш , шуна Аллах1ан 1áзап деача ц1еххьана я гуш , зуламé къам бен х1аллакдийр дуй [Цó] ?!»\n48.Óха ца бохкуьйту гéланчаш , [муъманáхана] кхаъбоккхуш а , [керстанашна] кхéрамтосуш а бен . Шá [Дéлах] тешнарг а , дикадинарг а [милла велахь] — цáрна [т1едóг1учух] кхéрам бац , [д1адаханчуна] уьш г1айг1аеш бац .\n49.Шаьш Тхан áяташ харцдинарш — цáрех 1áзап хьакхалур ду , уьш пéсакъ хиларна .\n50.Ахь áла :»Асa ца бóху шоьга , соьгахь Аллах1ан хазнаш ю , сýна ца хаа къайлé а , асa ца бóху шоьга со малик ду . Со т1аьхьа ца вóзу , сайга [Дáла] хьоьхучуннá бен». Ахь áла :»Вуй ткъа цхьатерра б1аьзéниг а , б1аьрсагург а ? Ойла ца йо ашa ?!»\n51.Д1ахьéдé и шайн Дéлé д1агулбарх шаьш кхоьручáрна . Цáрна вац [цу дийнахь] Иза вóцург цхьá вéрас а , [г1оьнна] т1ех1уттург [шапá1атдá] а . Уьш кхéра тарло .\n52.Д1амалахка [хьайх] шаьш 1уьйраннá а , суьйраннá а шайн Дéлé кхойкхурш , [шайн 1ибáдатехь] шайна Цуьнан юьхь лууш . Хьýна т1ехь дац цéран хьéсапах х1уммá а . Хьан хьéсапах цáрна т1ехь дац х1уммá а . Т1аккха ахь уьш д1алаьхкича , хьо зуламхойх хир ву .\n53.Иштта , Óха зийра цáрех цхьаберш вýкхарца , цаьрга áлийта :»Х1орш бу [уьш] , Аллах1а вайна юккъехь шайна дикадинарш ?!» Аллах1 вац ткъа вунó дика бевзаш баркаллé берш ?\n54.Хьо волчу шаьш Тхан áятех тéшарш баьхкича ахь áла :»[салам] Мáршалла ду шуна». Шун Дáла Шéна т1едóжийна [шоьх] къинхéтам бар . Баккъалла а шоьх шá цахаарца вóниг [къа] дина , т1аккха цул т1аьхьа дохкóваьлла , диканиг динарг [милла велахь] , баккъалла а Иза [цунна] гечдеш , къинхéтам беш ву .\n55.Иштта , Óха билгалдо áяташ , къадечéран некъ билгалбáлийтá .\n56.Ахь áла :»Баккъалла а сýна [Дáла] цамагийна , асa 1ибáдат дан , аш Аллах1 вóцуш шаьш кхойкхучарна». Ахь áла :»Со т1аьхьа ца вóзу шун лаамашна . [со т1аьхьавáзахь] Т1аккха бакъдолуш со тилавелла , нисбеллачáрех вац со».\n57.Ахь áла :»Баккъалла а со , сан Дéлéра билгалонна т1ехь ву , [ткъа] аш и [бакъдерг] харцдира . Соьгахь дац ашa [1áзапах] шéца сихóйийриг . [цуьнан] Кхéл яц Аллах1ан [лаамца] бен . Цó дуьйцу бакъдерг . Иза ву [адамийн] юкъаметтигаш къастóчáрех тоьлуш верг».\n58.Ахь áла :»Баккъалла а , соьгахь ашa шéца сихóйийриг делхьáра , сýнá а , шунá а юккъерчу г1уллакхан кхел йина хир ма яра . Аллах1 т1ех дика бевзаш ву зуламхой».\n59.Цуна гергахь ду къайлéнан [т1екхиаран] дóг1анаш , уьш ца девза Цуннá бен . Цуна хаа шá лаьттахь а , х1ордчохь а [мел] дерг а . Цхьá г1а охьацадýжу , Цунна и хууш бен . [цхьá] Буьртиг бац лаьттан бóданашкахь [кхуьуш] , яц [цхьá] т1уьнаниг [соьналлá] а , яц [цхьá] екъаниг [йокъаллá] а билгалчу жайнахь [шá хьахийна] йолуш бен .\n60.Иза ву , Шá шу буса [нáбарца] кхалхóриг — дийнахь ашa [шайн куьйга] гулдинарг хаа Цуна — т1аккха Цó [дендой] г1иттадо шу цу [дийна] чохь , [1óжаллин] ц1етоьхна хан кхóчуш хилийта . Цул т1аьхьа Цуьнга ду шун дерзар . Т1аккха шуна дуьйцур ду Цó ашa деш хилларг .\n61.Иза ву ницкъберг Шен лешна т1ехь . Цó шуна т1е дохкуьйту т1ехьожурш . Шух цхьанна т1е валар [сахьт] деача , Тхан гéланчаш [са ецна] кхалхийра иза , цáра ца йо [цу т1ехь] ледарлó .\n62.Цул т1аьхьа , уьш берзийра Аллах1е — цéран бакъволчу Элéга . Вá [нах] ! Цуьнан ю кхел , Иза ву хьесапхойх уггар чехканиг . 63.Ахь áла :»Хьá к1елхьардóхур ду шу лаьттан а , х1ордан а бóданех ?!» Ашa кхойкху Цуьнга хьасталой , къайлаха :»[Дéлóра] Цó тхо х1окхунах хьалхадáхахь , баркаллéчáрех хир ма ду тхо».\n64.Ахь áла :»Аллах1а к1елхьардóхур ду шу цуьнах а , массó сингаттамах [бáлех] а , цул т1аьхьá а ашa дéкъахóво [Цунна]».\n65.Ахь áла :»Иза ву ницкъ кхóчург , Шá шуна т1е 1áзап дaийта шуна т1ехулá а , я шун кóгаш к1елахулá а , я шу тóбанашка кéгó [дéкъá] а , шоьх цхьаболчарга вýкхéран бáла 1овшийтá а». Хьажа , Óха áяташ билгала мýха до ! Уьш кхéта тарло .\n66.Харцдира и [Kъуръан] хьан къóмó , иза бакъдерг ду . Ахь áла :»Со вац шуна т1ехь векал [вина]».\n67.Х1óра хабаран [шá дýжу] меттиг [хан] ю , шуна хуур ду [и].\n68.Хьýна гича , шаьш Тхан áяташкахь [уьш харцдарца] дийцарé буьйлурш , д1аверза [гéнавáла] цáрех уьш и дóцуш кхин къамел дийцарé бовллалц . Хьýна шайт1анó [и] дицдахь , хьо охьа ма хаийла [хьайна и] дагадеанчул т1аьхьа зуламéчу къóмаца цхьана .\n69.Шаьш [Дéлах] кхоьручарна т1ехь [ма] дац , цéран хьéсапах х1уммá а , делахь а [цáрна т1ехь дерг и] хьахор ду . [т1аккха] Уьш кхéра тарло .\n70.Бита-ахьa шаьш шайн динах ловзар , синкъéрам бинарш а , дуьнéнан дáхарó шаьш 1éхийнарш а . Хьéхам бé [цáрна] цуьнца [Kъуръанца , адаман] са [жоьжахати] чудоллалé шá гулдинарг бахьан долуш . Цуьнан вац Аллах1 вóцург вéрас а , вац т1ех1уттург [шапá1атдá] а . Цó белча [шá к1елхьардáла] массо а маха , схьаоьцур [къобал бийр] бац и цуьнгара . Уьш — шаьш [жоьжахати] чубоьхкинарш бу , шаьш [вóчух] гулдинарг бахьан долуш . Цáрна [шá] кхоьхкучух малар а , лазош долу 1áзап а ду , уьш [Дéлах] цатéшаш хиларна .\n71.Ахь áла :»Вай [мýха] кхойкху ткъа Аллах1 вóцуш , шá вайна пайда ца бийриг а , вайна зен ца дийриг а ?! Вай духадерзадо [ткъа керстаналлé] Аллах1а вай нисдинчул т1аьхьа ?! Шá шайт1анаша лаьттахь тилийнарг [1éхийнарг] санна хьéрé [воьхна] хилла , шен нáкъостий болуш шéга нийсачу новкъа кхойкхуш :»Cхьавóла тхýна т1е !» Ахь áла :»Баккъаллá а Аллах1ан нийса некъ — и бу нийса некъ . Тхоьга омар дина , тхо 1áламийн Дáлла муьт1ахь хиларца ,\n72.лáмаз [х1отта] дé , кхéра Цуьнах [áларца]». Иза ву , Шá шу Шéга д1агулдийр дерг .\n73.Иза ву , Шá стигланаш а , латтá а бакъонца [нийсонца] кхоьллинарг . Оцу [къемата] дийнахь Цо эра ду :»Хила !» — т1аккха хир ду [шá Цуна мел лиънарг] . Цуьнан дош [сецна даьлла] бакъдерг ду . Цуьнан ду паччахьалла [óлалла] , зурманчу — «х1уп» — óлучу дийнахь , къайлаха дерг , гуш дерг хууш ву [И] . Иза ву кхéтам берг , [массó х1ума] девзаш верг .\n74.Ибрах1има шен дéга Áзарé элира :»Ахьa лоьцу ткъа ц1уйш дéлий [бина] ?! Баккъаллá а сýна го хьó а , хьан къам а билгалчу тиларчохь».\n75.Иштта , Óха гойту Ибрах1имна стигланашин а , лаьттан а óлалла [билгалóнаш] , иза хилийта доггах тешначáрех .\n76.Шéна т1ехь буьйса йоьлча [1аржйелча] , сéда гира цуна , [т1аккха] цó элира :»Х1ара ву-кх сан дéла». Ткъа и д1атилча [къайлабаьлча] , цо элира :»Сýна ца бéза д1атуьлурш».\n77.Шéна схьакхетна бутт гича , цó элира :»Х1ара ву-кх сан дéла». Ткъа и д1атилча [къайлабаьлча] , цо элира :»Сан Дáла со нис ца вахь , со хир ма ву тиллачу къóмах».\n78.Шéна схьакхетна малх гича , цó элира :»Х1ара ву-кх сан дéла . Х1ара [цáрел] воккха ву». Ткъа и д1атилча [къайлабаьлча] , цо элира :»Х1ай сан къам ! Баккъаллá а со ц1ена [ма] ву аша [Дéлаца] дéкъахóвечух .\n79.Баккъаллá а , ас ерзийна сан юьхь , Шá стигланаш а , лáттá а кхоьллинчуьнга [Дéла цхьаъваре] тевжина . Со [ма] вац [Дáлла] дéкъахóвечáрех».\n80.Цуьнан къóмó къевсира цуьнца . [т1аккха] Цó элира :»Аша соьца [х1унда] къуьйсу ткъа Аллах1ан [цхьаллин] хьокъехь , бакъдолуш Цó нис ма вина со . Со ца кхоьру аша шéца [Дáлла] дéкъахóвечух , сан Дáлла цхьа х1ума лаар дóцург . Сан Дáла массó х1ума чулаьцна [цуьнах дерг] хаарца . Ойла ца йо аша ?!\n81.Со мýха [х1унда] кхоьру аша дéкъаховинчух , шý а ца кхоьрий , баккъалла а шаьш Аллах1ана дéкъахóварна , Цó шéца шуна т1е бух ца боссийнарг ?! Муьлханиг ю ткъа [оцу] шина тóбанах [шá] маьршонца хьакъ ерг , шу хууш хиллехь ?»\n82.Шаьш [Дéлах] тешна , шайн ийман зуламца ца эдинарш , уьш — цáрна [къéмат дийнахь] маьршо ю , уьш — нийсачу новкъахь берш бу .\n83.Иза Тхан бух бу , Óха шá Ибрáх1имна шен къóман т1ехь белла [болу] . Óха айдо Тхайна луучун даржаш . Баккъаллá а хьан Дéла кхéтам берг , хууш верг ву .\n84.Óха велира цунна , шен воккхаллин т1ехь Исхьакъ а , Якъуб а . Массо а нисбира Óха [нийсачу новкъа] . Нýхь а нисвира Óха [Ибрах1имал] хьалха . Цуьнан т1аьхьéнах ву Дáвуд а , Сулаймáн а , Аюб а , Юсуп а , Х1áрýн а . Иштта бéкхам бо Óха дикадéчáрна .\n85.Закариййá а , Яхьйá а , 1ийсá а , Ильйáс а — [уьш] массó а дикачáрех бу .\n86.Исмá1ил а , Альяса1 а , Юнус а , Лýт1 а — [уьш] массó а вазвина [хаьржина] Óха 1áламашна т1ехь .\n87.Цéран дайх а , цéран т1аьхьéнех а , цéран вежарех а [массáрех] . Óха хаьржина уьш [пайхамараллийна] , нисбина уьш нийсачу новкъа т1е .\n88.Иза Аллах1ан нийса некъ бу , Цó Шен лешха Шéна луург шéца нисвеш [болу] . Цара [Дáлла] декъахóвинéхьáра , эрна довр дара цáра шá деш хилларг .\n89.Уьш , шаьш Óха шайга жайнá а , кхел [кхéтам] а , пайхамараллá а делларш бу . Х1орш цáрех ца тéшахь , бакъдолуш Óха цаьрца векал дина , цáрех цатéшаш дóцу къам .\n90.Уьш — шаьш Аллах1а нисбинарш бу . Цéран нийсачу новкъана т1аьхьавáза ! Ахь áла :»Аса ца боьху шоьга цу т1ехь мáх . И [кхайкхам ма] бац , 1áламашна хьéхам бен».\n91.Цáра ца вазвира Аллах1 , Шá вазван хьакъ волчу бáрамехь . Цáра элира :»Аллах1а ца доссийна цхьанá адамна т1е цхьá х1ума». Ахь áла :»Хьá доссийна ткъа , [шá] нáхана серлó а , нийса некъ а хилла шéца Мýсá веана долу [Таврат] жайна ? Аша [схьаяз] до цуьнах [шайна] тептарш [дáкъош] , шаьш цхьадерг гучудоккхуш , дукхахдерг къайладоккхуш . Шуна [Дáла цу чохь] 1áмийра шá шуна а , шун дайшна а цахиънарг». Ахь áла :»Аллáх1а [доссийна и] . Т1аккха бита уьш шайн харцóнчохь [тиларчохь] ловза».\n92.Х1ара — беркатé , шел хьалхарниг бакъдеш [долу] жайна [Къуръáн] ду , Óха шá доссийна , хьоьга яртийн нáннá [Макка шахьарнá] а , цунна гóнахарчáрнá а [и] д1ахьéдайтархьама . [ткъа] Шаьш эхартах тéшарш — цуьнах тéшаш бу , уьш шайн лáмаз [хéнан дóзанаш] лардеш бу .\n93.Мила ву сов зуламé , Аллах1ана т1ехь харцó кхоьллинчул а , я [шá] аьллачул а :»Сýна [Дáла] дагчухьехна», шéна [Дáла] дагчухьехна х1уммá дóцушехь . [иштта] Шá аьлла :»Асá доссор ду [иза-м] , Аллáх1а шá доссийнарг саннарг». Хьýна гича [и] зуламхой баларан саийзóрашкахь [халóнашкахь , 1áзапан] малийкаш [цáрна тóхарца] шайн куьйгаш д1ахецна [шаьш óлуш] :»Áрадáха шайн синош ! Тахана шуна [Дала] бéкхам бийр бу сийсазаллин 1áзапца , аш Аллах1ана т1ехь бакъ дóцург óлуш хиларнá а , аша Цуьнан áяташна [билгалóнашна] куралла еш хиларнá а».\n94.[Дéлóра] Бакъдолуш , шу даьхки Тхýна т1е цхьацца-цхьацца , Óха шу дуьххьара ма-кхоллара . Аша дити Óха шайна [дуьнéнан зовкхех] магийнарг [делларг] шайн баккъашна т1éхьá [шайл т1аьхьа] . Тхýна-м ца го шоьца [цхьана] шун т1éх1иттархой [шапá1атдай] , шаьш шуна хетна [болу] баккъалла а уьш шайлахь [Аллах1ан] дéкъахой бу . [Дéлóра] Бакъдолуш д1ахéдира шуна юккъéра [уьйр] , д1атилира шоьх шуна хéташ хилларг .\n95.Баккъаллá а Аллах1 — буьртиг а , х1у а кхуллург [óраматех схьадóлуьйтург] ву . Деллачух дийнадерг áрадоккху Цó , дийначух делларг áрадоккху Цó . Иза ву шуна Аллах1 . Шу мýха д1адерзадо [бакъдолчух харцонга] ?\n96.Сатасар кхуллург ву [Иза] , буьйса йина Цó [нáхана] сада1арна [синтéмана] , малх а , бутт а [лéлаш бу Цуьнан] хьéсапца . Иза сийлахьчун , хуучун бáрам бу .\n97.Иза ву Шá шуна [стиглахь] сéдарчий хилийтанарг , шу цаьрца [нийсачу новкъа] нисдалийта лаьттан а , х1ордан а бóданашкахь . Бакъдолуш , Óха билгалдина áяташ [бакъдерг] хуучу [девзачу] нáхана .\n98.Иза ву Шá шу [дуьххьара] кхоьллинарг цхьана дéг1ах , [нéна кийрахь] сецнарг ду , [букъсуьртахь] д1адиллинарг ду . Бакъдолуш , Óха билгалдина áяташ [Тхан къамéлах] кхéтачу нáхана .\n99.Иза ву Шá стиглара [дог1ан] хи доссийнарг . Т1аккха Óха áрадаьккхира цуьнца массó х1уманан óрамат . Óха áраяьккхира цуьнах сéналла . [т1аккха] Óха цуьнах áрадóху т1éк1ел [долу] буьртигаш [х1уш] . Хурманех — цéран ч1енигех [а кхиадо Óха схьадáха луучунна] гергадаьхкина [охкаделла] кéнаш , [кхиайо] кемсийн , зайт-диттийн , нáрийн бошмаш а , [вовшах] тера ерш а , тера йóцурш а . Хьовса цуьнан стоьмé а , цó [и] латийча , цуьнан мадбаларé а ! Баккъаллá а цу [масалшна] чохь [Цуьнан ницкъаллин] билгалóнаш ма ю [Дéлах] тéшачу къóмана .\n100.Жинаш Аллáх1ана дéкъахой дира цáра , Цó кхоьллина [долушехь] уьш . Шайгара [харцó] кхоьллира цáра Цунна к1ентий а , йо1арий а [бу Дéлан аьлла , шаьш óлучун чулáцам] хаар [шаьш дуьйцучух кхéтар] дóцуш . Ц1ена ву Иза , лакхаваьлла Иза цáра [Шéна] х1оттóчу вастах .\n101.Стигланаш а , лáттá а кхоьллинарг ву [Иза] . Мýха хуьлу Цуьнан доьзалхó , зуда ма ца хилла Цуьнан [я хила йиш ма яц] ? Массó х1ума кхоьллина Цо . Массó х1ума хууш ву Иза .\n102.Иза ву Аллах1 — шун Дéла , кхин дéла вац И вóцург , массó х1ума кхуллуш верг [ву И] , 1ибáдат дé Цунна ! Иза ву массó х1уманна т1ехь 1уналхó .\n103.Б1аьрсаш [хьéкъалш] т1е ца кхуьу Цунна , Иза кхуьу б1аьрсашна т1е . Иза — т1екарéниг [къинхéтамéниг] , хуург ву .\n104.Бакъдолуш , билгалóнаш яьхкира шуна шайн Дéлéра . Шá [уьш] гинарг [цáрех кхетнарг милла велахь , дика] шен дéг1ана [цуна шéна] ду . [ткъа] Шá [цáрех] б1аьрзé хилларг [милла велахь , зен а] цуна т1ехь ду . Со [ма] вац шуна т1ехь г1áрол [лардархó].\n105.Иштта , Óха билгалдо áяташ , цáрга áлийтá а :»[хьайл хьалхарчéран жайнаш чуьра] Дешна ахьa [х1ара]» , Тхаьш и билгалдархьамá а хуучу къóмана [нáхана].\n106.Т1аьхьавáза хьан Дéлéра хьайна дагчухьехначунна ! Кхин дéла вац Иза вóцург . [1аддабитé] Д1аверза [Дáлла] дéкъахóвечáрех .\n107.Аллах1ана лиънехьáра , [Цуна] дéкъахóвийр вáцара цáра . Óха хьо ца вина цáрна т1ехь г1áрол . Хьо вац цáрна т1ехь 1уналхó .\n108.Шу ма лé , цáра Аллах1 [1адда] витина шайга кхойкхучáрна , т1аккха уьш Аллах1ана луьйр [ма] бу [цул] т1ехбоьвлла [совбоьвлла , шайгахь] хаар дóцуш . Иштта , Óха хазйина массо умматна шайн 1амал , цул т1аьхьа шайн Дéлé ю цéран боьрзийла , т1аккха Цó дуьйцур ду цáрна , цáра шá деш хилларг .\n109.Аллах1аца шайн ч1óг1а дуйнаш биира цáра :»[Дéлóра] Шайна цхьа [му1жизат тайпа] билгало йáг1ахь , шаьш цуьнах тéшар ма ду» — [аьлла] . Ахь áла :»Баккъаллá а билгалóнаш Аллáх1ана гергахь ю» . Сте хоуьйту шоьга [цéран иймáнах дерг] ? Баккъалла а уьш [билгалóнаш] яьхкича а уьш тéшар бац .\n110.Óха керчадо цéран дегнаш а , б1аьрсаш а , уьш цуьнах [Дáла доссийначух] дуьххьара [дуьнéнахь] ма-цатешшара . Óха буьту уьш шайн т1ехбийларчохь [тиларчохь] боьхналéлаш .\n111.Баккъаллá а , Óха цáрна [т1е] малийкаш диссийнéхьáра а , [я] цáрга белларш [Тхан элчанаш бакъбеш] бистхиллéхьáра а , [я] Óха цáрна хьалхá массó х1ума гулдинéхьáра а уьш тéшар ма бáцара , Аллах1ана лиъча бен . Делахь а цáрех дукхахберш сонта бу .\n112.Иштта , Óха вина массó пайхамарна мостаг1 — адамех а , джинех а [долу] шайт1анаш . Цáрех цхьадолчáра вýкхаьрга хьоьху хаздина къамел [уьш] 1éхорхьама . Хьан Дáлла [и сацó] лиънéхьáра , дийр дáцара цáра и . Бита уьш а , цáра шá харц кхуллург а .\n113.Эхартах цатéшачéран дегнаш цуьнга товжийтá а , уьш цуна рéзахилийтá а , цáра [къинойх] шá дийриг цáьрга [кхи д1á а] дайтийтá а .\n114.[вайна юккъехь] Аллах1 вóцург кхéлахó [хьукмандá , мýха] лаьа ткъа сýна ? Иза [ма] ву Шá шоьга жайна доссийнарг [шá] билгалдина [даьстина долуш] . Óха шайга жайна делларш хууш бу , баккъалла а и , хьан Дéлéра бакъонца доссийна хилар . Хьо ма хуьлийла шекболчáрех !\n115.Хьан Дéлан дош кхóчуш хилла [áларехь] бакъхиларца а , [кхел ярехь] нийсахиларца а . Цхьá хийцархó вац Цуьнан дешнашна . Иза хезаш , хууш ву .\n116.Лаьттахь дукхах болчарна хьо муьт1ахь хилахь , цáра хьо тилор ву Аллах1ан новкъах . Уьш т1аьхьа ца х1уьтту [шайна] моттарнá бен . Уьш бац , харцлуьйш [хéташ] бен .\n117.Баккъаллá а хьан Дéла — Иза т1ех дика хууш ву , Шен новкъах мила туьлу , Иза т1ех дика хууш [бевзаш] ву [нийсачу новкъа] нисбелларш .\n118.Ашa даа [урс хьокхуш] шéна т1ехь Аллах1ан ц1е хьахийначух , шу хиллехь Цуьнан áятех тéшарш !\n119.Ашa х1унда ца дуу шéна т1ехь Аллах1ан ц1е хьахийначух ?! Бакъдолуш Цó шуна билгалдина Шá шуна хьáрaмдинарг , шу [ца диъча] ца девлла дерг дóцург [ткъа иза магийна Цó шуна] . Баккъаллá а дукхачáра [нах] тила ма бо шайн [дéг1ан] лаамашца [шайгахь] хаар дóцуш . Баккъаллá а хьан Дéла — Иза т1ех дика бевзаш ву [харцóнехь] т1ехбуьйлурш .\n120.Ашa дита къинах гушдерг , цуьнах къайлах дерг . Баккъаллá а шаьш къа [гул] дийраш [муьлш белахь] , цáрна [Дáла] бéкхам бийр бу цáра шá деш хиллачуьнца .\n121.Ашa ма даа шéна т1ехь Аллах1ан ц1е ца хьахийначух . Баккъаллá а иза пéсакъалла ю . Баккъалла а шайт1анаша шайн гергарчаьрна [доттаг1ашна] дагчухьоьху [и] , цаьрга шоьца къийсийтархьама . Шу [Дáла бóхург дитана] цáрна муьт1ахь хиллехь , баккъаллá а шу [Дáлла] дéкъахóвийраш ма ду .\n122.Шá [бакъдолчух] велла хилла , т1аккха Óха шá [ийманца] денвина , Óха шéна [Kъуръáнан] серло хилийтина , цуьнца нáхалахь лéларг , тера ву ткъа шен масал шайна чуьра áравер вóцучу [тиларан] бóданашкахь долчух ?\n123.Иштта , Óха хилийтина массó юьртахь , цéран къинош лéтóчéран баккхийнаш [коьртаберш] , цаьрга мéкарлó яйтархьама цу чохь . Цáра мéкарлó ца йо шайн дог1машнá бен , [делахь] царна ца хаало [и].\n124.Шайга цхьа билгалó еача , цáра элира :»Тхо тéшар ма дац , Аллах1ан элчанашна делларг [деанарг] тхайна даллалц». Аллах1 т1ех дика хууш ву , Шá Шен элчаналла мича [хьаьнга] дуьллу . Шаьш [куралла ярца] къинош динчáрех кхуьур ю [къéмат-дийнахь] Аллах1ан гергахь сийсазалла а , цáра мéкарло еш хиларна ч1óг1а 1áзап а .\n125.Аллáх1ана шá нисван луург [милла велахь] , цуьнан кийра боьллу Цó ислáмана . [ткъа] Цуна шá тило луург [милла велахь] , цуьнан кийра бо Цó готта , хóрамехь , шá стигал хьалавóлучух терра . Иштта , Аллах1а вóн [1áзап] хуьлуйту шаьш цатéшачáрна т1ехь .\n126.Х1ара хьан Дéлан некъ бу , [шá] нийса болу . Бакъдолуш , Óха билгалдина áяташ кхéтачу [хьéкъалечу] къóмана [нáхана].\n127.Цáрна — маьршóнан [беркатан] х1усам ю шайн Дáлла гергахь [ялсаманахь] . Иза [хир] ву цéран 1уналхó [вéрас] , цáра [дуьнéнахь] деш хиллачунна [дуьхьал].\n128.Уьш берриге д1агулбечу [къемат] дийнахь [кхойкхур ду] :»Х1ай жиний пхьоьха ! Бакъдолуш аш адам дукха [тила] ди». Адамех цéран доттаг1аша элира :»Х1ай тхан Дéла ! Тхоьх цхьаболчáра вýкхáрах зовкх хьегна . Тхо кхаьчна тхан хéнé [1óжаллé] , шá Ахь тхýна тоьхна йолу». Цó [Дáла] элира :»Жоьжахати ю шун доьрзийла [х1усам , шаьш] цу чохь гуттар лаьтташ . Аллах1ана лиънарг дóцург». Баккъаллá а хьан Дéла кхéтам берг , хууш верг ву .\n129.Иштта , цхьаболу зуламхой вýкхéран гергара бо Óха , цáра [гул] деш хиллачунна [дуьхьал].\n130.»Х1ай жиний , адамин пхьоьха ! Шуна ца баьхкина [ткъа] шоьх [болу] элчанаш , шуна Сан áяташ дуьйцуш , х1окху шун [къемат] денна [шу] дуьхьал кхéтар [хилар] шуна д1ахьéдеш ?» Цáра элира :»Óха тоьшалла [мук1арлó] дина тхан дог1машна т1ехь». Дуьненан дáхарó 1éхийра уьш , шайн дог1машна т1ехь тоьшалла дира цáра , баккъаллá а шаьш [бакъдолчух] цатешнарш хиларца .\n131.Иза , хьан Дáла зуламца ярташ х1аллак еш ца хилар [ду] , цéран бáхархой чидамзá [тергамза] болуш .\n132.Массéран а [шайн] даржаш ду , цáра шá динчух . Хьан Дéла [ма] вац , цáра дечух чидамза [тергамза].\n133.Хьан Дéла [Шéх] кхáчамé верг [цхьангé хьаштвóцург , Шéца] къинхéтам берг ву . Шéна лаахь шу д1á а тилийна [д1á а кхалхийна] , шоьл т1аьхьа Шéна луург [адам] дуьтур ду Цó . Шá шу ма-кхоллара кхéчу къóман т1аьхьéнах .\n134.Баккъалла а , шуна шéца ч1áг1ó йийраг [шуна т1е] дóг1ур ма ду . Шу [ма] дац [и Дéла] г1óрасиз вийра волуш .\n135.Ахь áла :»Х1ай сан къам ! 1амал йé ашa шайн хьóла т1ехь , баккъаллá а сó а ву [сайн] 1амал еш , т1аьхьа хуур ду шуна , [вайха] мила ву шéна [эхартан] х1усаман [дика] чаккхé хир ерг . Баккъаллá а , зуламхой декъал ца хуьлу».\n136.Цáра дира Аллах1ана , Цó óраматех [хàсстоьмех , стоьмех] а , хьайбанех а кхоьллинчух дáкъа . Цáра элира :»Х1ара Аллах1ана ду» — шайна хéтарехь — «Х1ара вайн дéкъахошна ду». Цéран дéкъахошна хилларг Аллáх1é ца кхóчу , [ткъа] Аллах1ана хилларг — иза кхóчу цéран дéкъахошка . Ма вон хилла-кх цáра йеш йолу кхел .\n137.Иштта , цéран дéкъахóша [шайт1анаша] хаздира [Дáлла] дéкъахóвечáрех дукхахболчáрна шайн бéраш дайъар , уьш х1аллакбархьамá а , цáрна шайн дин кéгорхьамá а . Аллах1ана лиънехь цáра дийр дáцара и . Бита-ахь уьш а , цáра шá [харц] кхуллург а .\n138.Цáра элира :»Х1ара хьайбанаш а , óраматаш а дихкина [ца магийна] ду , уьш дуур дац вайна луучó бен» — шайн хéтарехь . Шайн баккъаш хьáрамдина хьайбанаш ду , [урс хьокхуш] шайна т1ехь цáра Аллах1ан ц1е ца йоккхуш хьайбанаш ду, Цунна т1ехь харцó кхоллархьама . Цо цáрна бекхам бийр бу , цáра шá [харц] кхуллуш хиллачуьнца .\n139.Цáра элира :»Х1окху хьайбанийн кийрахь дерг дерриге [ц1енна] вайн бóжаршна [хьáнал] ду , вайн зударшна хьарамдина ду». [ткъа] Иза къéйелла [х1ума] хилахь , т1аккха уьш цуьнгахь дéкъахой бу . Цó бекхам бийр бу цáрна шайн хáрцлерна . Баккъаллá а Иза кхéтам берг , хууш верг ву .\n140.Бакъдолуш эшамехь хилла , [шайн] сонталлийна , [шайгахь] хаар дóцуш шаьш шайн бéраш дайъанарш а , Аллах1а шайна делла рицкъа хьáрамдинарш а , Аллах1ана т1ехь харцó кхоллархьама . Бакъдолуш , тилла уьш , [нийсачу новкъа т1ехь] нисбелларш ца хилла уьш .\n141.Иза ву Шá кхоьллинарг текхна бошмаш а , текхна йóцурш а , хурманаш а , шен стоьмаш бáшха-бáшха долу óраматаш а , зайт-дитташ а , нáраш а , тера ерг а , тера йóцург а . Даа цуьнан стоьмех , цó [уьш] латийча , д1алó цуьнан хьакъ [закат] и [ялта] хьокъучу дийнахь . [бáрамал] Т1ехмадийла , баккъалла а Цунна цабéза т1ехбуьйлурш .\n142.[Цó кхоьллина] Хьайбанех мохь хьýраш а , [хаспана йойъурш а , шен ц1óканаш] к1ел тосурш а . Даа Аллах1а шайна деллачу рицкъанах , т1аьхьа ма х1итта шайт1анан ларашна . Баккъалла а и , шуна билггала мостаг1 ду .\n143.Барх1 кéпарá [стé-боьршá] а , уьстаг1ех [стé-боьрша] шиъ , гéзарех шиъ . Ахь áла :»[уьстаг1ех , гéзарех] Боьрша шиъ хьáрам дина Цó [шуна] , я [цáрех] стé шиъ [дина] , я шина стéчун кийранаша чулаьцнарг [дина] ? Дийцийша соьга [цуьнах дерг] 1илманца [дустé] , шу бакълуьйш хиллехь !»\n144.Эмкалех [стé-боьрша] шиъ , бежанех шиъ . Ахь áла :»Боьрша шиъ хьáрам дина Цó [шуна] , я [цáрех] стé шиъ [дина] , я шина стéчун кийранаша чулаьцнарг [дина] ? Шу тéшаш [х1иттина] дара [тов] , Аллах1а шайна х1окхунца весет дечу хéна ? Мила [хир] ву [тé] сов зуламé Аллах1ана т1ехь [оцу кéпара] харцó кхоьллинчул а , [шéгахь] 1илмá дóцуш нáх тилорхьама ?! Баккъалла а Аллах1а ца нисдо зуламé къам .\n145.Ахь áла :»Сýна ца карадо сайга [Дáла] хьехначуьнгахь , дуучунна шá и дуург хьáрамдина , и [дуург] къéйелларг , я 1áнийна ц1ий , я хьакхин жижиг хилча бен — ткъа и баккъалла а боьха ду — я шéна Аллах1ан ц1арца дóцуш урс хьаькхна [долу] пéсакъалла [къилахь дерг бен] . Ткъа шá ца ваьлла харцó еш а , т1ехвóлуш а дóцуш [диънарг] , баккъалла а хьан Дéла [цунна] гечдеш , къинхéтам беш ву .\n146.Шаьш жуьгтийн динé боьвллачáрна [йаа] хьáрамйира Óха массó берг [болуш] ерг , [ткъа] бежнех а , уьстаг1ех а Óха цáрна хьáрамйира цéран махьарш , цаьршиннан баккъаш яьхьнарг [цáрех леттарг] а , чóкóнех леттарг а , даь1ахках ийнарг а йóцург . И бéкхам бира Óха цáрна цéран зулам бахьанехь . Баккъалла а Тхо бакълуьйш ма ду .\n147.Ткъа цáра хьо [ахьа деанчуьнгахь] хáрцвинехь , ахьа [цаьрга] áла :»Шун Дéла шуьйра къинхéтам болуш [ма] ву . Цуьнан ницкъ [цхьаммó] бухацатýху къадечу къóмах [Цó цáрна та1зар деш]».\n148.Шаьш [Дáлла] декъахóвинчáра эра ду :»Аллах1ан лиънехь [Цунна] дéкъахóвина хир вáцара óхá а , вáцара тхан дайшá а , [иштта] óха цхьá х1ума хьáрамдинá хир дáцара». Иштта [х1окхáра санна] цáрел хьалхарчáрá а харцбира [шайн элчанаш] , шаьш Тхан ницкъ [1áзап] 1овшшалц . Ахь áла :»Дуй шоьгахь [х1ара] хаар , [делахь] т1аккха аша Тхýна и гучудоккхуш . Шу т1аьхьа ма цадóзу моттарнá [хéтарна] бен , шу ма дац харцлуьйш бен .\n149.Ахь áла :»Аллах1ан [цу т1ехь] кхоччуш бух бу . Шéна лиънехь Цó шу нисдина хир ма дара дерригé».\n150.Ахь áла :»Схьабáлабé шайн тéшаш , баккъалла а Аллах1а х1ара [йаар] хьáрамдина хиларца шаьш тоьшалла дийр долуш болу ! Ткъа цáра тоьшалла дахь , ахьа ма дéлахь цаьрца [и харц] тоьшалла , хьо т1аьхьа ма х1отталахь шаьш Тхан áяташ харцдинчéран а , шаьш эхартах ца тéшачéран а лаамашна . Уьш бу [уьш ц1уй] шайн Дéлах тарбийраш».\n151.Ахь áла [цаьрга] :»Схьадуьйла , аса шуна доьшур [довзуьйтур] ду шун Дáла шуна хьáрамдинарг ; аша Цунна дéкъахó ца вар , дéца-нéнаца дикахилар , къоьллах [кхоьруш] аша шайн бéраш ца дайъар — шунá а , цáрнá а рицкъа лурш Тхо ду — боьха [дастамé , маьттаза] х1уманашна шу герга ца дахар , цáрех гучудаьллачуннá а , цáрех къайладаьллачуннá а , [цхьá] дег1 ца дер , шá [дер] бакъонца дóцуш Аллáх1а хьáрамдина долу . И [хьахийнарг] ду шуна Цó шуна шéца весет динарг . Шу хьéкъалé хила мега .\n152.Шу герга ма г1óлаш бóбéран бáхамна , шá [цунна] и г1олий долчуьнца бен , иза шен ч1áг1аллé [андадáларé] кхáччалц , лéладé дустар а , óзар а [кхоччуш] нийсонца . Óха [цхьанá] дéг1ана т1ецадуьллу цуьнан ницкъ кхóчург бен . Шаьш дистхилча [тоьшалла дича] нийсó éлаш [бакълéлаш] , и гергара велахь а . Аллах1ан весет кхóчуш дéлаш . И [хьахийнарг] ду шуна Цó шуна шéца весет динарг . Шуна дагадáн мега .\n153.Баккъалла а х1ара — сан некъ бу , [шá] нийса [берг] , цунна т1аьхьадáза , шу т1аьхьа ма дáза [тиларан] нéкъашна , т1аккха цáра шу д1акъастор ду Цуьнан [динан] новкъах ! И [хьахийнарг] ду шуна Цó шуна шéца весет динарг . Шу кхéра мега .\n154.Т1аккха , Óха делира Мýсáга жайна , шá дикадинчун [зовкх] кхочушдан а , массó х1ума билгалдан а , нийса некъ а , къинхéтам [хилийтá] а . Уьш шайн Дáлла дуьхьалкхéтарх тéша мега .\n155.Х1ара [Къуръан] — Óха шá доссийна беркатé жайна ду , цунна т1аьхьадáза , [Дéлах] кхéра . Шоьх къинхéтам бан мега .\n156.[Óха и доссийна] Шоьга ца áлийта :»Баккъалла а [тхýнá а дóцуш] тхоьл хьалхарчу шина тóбанна т1е доссийна [Дáла] жайна , [ткъа] тхо баккъалла а уьш дéшарх [1áморх] чидамза [тергамза] ма ду».\n157.Я шоьга ца áлийта :»Баккъалла а тхýна т1е жайна доссийнéхьáра , тхо цáрел [сов] нисделла хир ма дара». [шу бакълехь] Бакъдолуш , шоьга [йáн ма] еана шун Дéлéра билгалó а , нийса некъ а , къинхéтам а . Мила ву ткъа сов зуламé [шá] Аллах1ан áяташ харцдинчул а , цáрех д1авирзинчул а ? Óха бéкхам бийр [ма] бу шаьш Тхан áятех д1абоьрзучáрна вóчу 1áзапца , уьш д1абоьрзуш хиларна .\n158.Шайна [саоьцу] малийкаш дахкарé , я хьан Дéла [шайна 1áзапца] вáрé , я хьан Дéлан цхьайолу билгалóнаш яхкарé бен хьоьжий уьш ? [ткъа] Хьан Дéлан цхьайолу билгалóнаш йóг1учу дийнахь , [цхьанá] дéг1ана [синна] пайда бийра [ма] бац цуьнан [оцу хéнахь] тéшарó , [цул] хьалха шá тешна ца хиллачу , я шен тéшарехь шá диканиг [догц1аналла] гулдина ца хиллачу . Ахь áла [цаьрга] :»Хьéжа шу [цаьрга] , баккъалла а тхó а ду хьоьжуш».\n159.Баккъалла а шайн дин а декъна [бéкъабелла шайх] тóбанаш хилларш , хьо цáрех [жоьпаллехь] вац [хьýна цхьанá] х1уманехь . Баккъалла а цéран болх Аллах1é бу , т1аккха [эхартахь] Цó цáрна [бéкхамца] д1ахоуьйтур ду цáра шá деш хилларг .\n160.Шá диканца веaнарг [милла велахь] , цунна — цуьнга терра итт [дика] ду , шá вонца веанарг — цунна бéкхам ца бо цуьнга терра [вó] чуьнца бен , [Дáла] цáрна зулам ца до .\n161.Ахь áла :»Баккъалла а сан Дáла со нисвина нийсачу новкъа — нийсачу динé , [Дéла цхьаъварé] туьйжучу Ибрах1иман динé , [ткъа] иза ца хилла [Дáлла] дéкъахóвечáрех».\n162.Ахь áла :»Баккъалла а сан лáмаз , сан 1ибáдат , сан дáхар , сан валар — Аллах1ан [доьхьа] ду , 1áламин Дéла волчу .\n163.Дéкъахó вац Цуьнан . Цуьнца омар дина соьга , [х1окху уммат] бусалбанех хьалхарниг со ву».\n164.Ахь áла :»Аллах1 вóцург [кхин] дéла [мýха] лоху асa , Иза [ма] ву [ткъа] массó х1уман Дéла ?! Х1óра дéг1ó [къа] ца гулдо шéнá т1ехь [цуьнан бéкхам хир болуш] бен . Хьучó хьýр ма бац кхéчуьнан [къин] мохь . Цул т1аьхьа шайн Дéлé ду шун дерзар , т1аккха Цó д1ахоуьйтур ду шуна шу шéгахь дéкъалуш [къесташ] хилларг».\n165.Иза ву Шá шу лаьттан вéрасаш хилийтинарг а , шоьх цхьаберш вýкхáрна т1ехь даржашкахь айбинарг а , Шá шуна деллачуьнгахь шу зерхьама . Баккъалла а хьан Дéла та1зарехь чехка [ма] ву . Баккъалла а Иза гечдийриг , къинхéтамéниг ма ву.\n7 марта, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 941 Хьаьжна\n« 7 — Сурат Альа1рáф\n5 — Сýрат Алмáидах1 »


Шен гIуллакхаш доьхча, орца даьккхина Каримова Гульнарас\nЛахьан-бутт 07, 2013\nУзбекистан -- Ipad тIехь шен хелхаволуш волчу ден сурт доккхуш ю Каримова Гулнара, Ташкент, Марсхьокху-бутт 31, 2012.\nШен дас, узбекийн президента Каримов Исламан режимо адамийн бакъонаш йохорх лаьцна дийца аьлла, жигархой тIебирзинчул тIаьхьа и хаттар шен Твиттерна тIе даьккхина Каримова Гульнарас. Цо бахарехь, иза кхерон гIертачу къайлахчу сервисийн карах ницкъ хилла цунна а, цуьнан уллерчу гонна а. Къийсамехь йолчу агIонаша гучуяккха мега, Узбекистанехь адамийн бакъонаш йохорх лаьцна информаци.\nШен дас къизаллаш лелайо, ткъа нана а, йиша а Iаьржа маги лелош ю боху Узбекистанан президентан Каримов Исламан йоIа Гульнарас\nШарахь сов малхбузера жигархоша ира-кара хIиттийначул тIаьхьа, шен пачхьалкхехь адамийн бакъонаш йохон тарлуш хиларх лаьцна дуьххьара шен Твиттерна тIехь яздина Каримова Гуьнарас. Еххачу хенахь узбекийн президент волчу Каримов Исламан лерринчу сервисаша лаьцна хьалха хилла гIаролхой. Царна тIехь хIинцале ницкъ бина я бийр болуш бу.\n«Шарифутдинов Хайота лаьцна цхьаболу гIаролхой», яздина Каримовас. Схьагарехь,Чоьхьарчу Кхерамазаллин Сервисан хьаькаме шегга Шарифутдиновга яздеш ду иза. Советан пачхьалкхехь лелаш хиллачу кепехь кхин дIа а цо яздо: "Чемберленна жоп ду иза церан... башха хьекъале доцуш. ХIинца цара (Чоьхьарчу Кхерамазаллин Сервисо) царна еттар ю (хьалха хиллачу гIаролхошна)"\nЦул а итт минот тIаьхьа, хIокху шеран Чиллан беттан 2-чу дийнахь арахецна лоьран тоьшалла хьалаоьллира Каримовас, стеган пIенда кагбина хиларх лаьцна. Пачхьалкхан Чоьхьарчу Кхерамазаллин ницкъаша йиттина волу Кхерамазаллин ницкъийн векал ву иза бохуш яздина Каримовас.\nКаримова Гульнарин Twitter агIо, Лахьанан-беттан 4, 2013.\nВикиликсо гIарабаьхначу Iамеркан Пачхьалкхан Департаментан хаамашкахь цкъа Каримова, Узбекистанехь «уггар бIаьрга схьа ца езачух коьрта стаг ю» бохуш хьахийнера. Махбузера журналисташа а, адамийн бакъонаш ларъярхоша а дуккхаза а хитинера цуьнга, цуьнан пачхьалкхехь политикан оппоненташна тIехь, низаме баьккхина къиза ницкъ барах лаьцна.\nШтройляйн Эндрю, Human Rights Watch организацин медиа диерктор ву. Иза дуккхаза хьаьжнера масех гIуллакхехула цуьнга хаттар дан. «Иза стенгахь яра, эзарнаш кхин болчу нахана тIехь къиза ницкъ латтабо бохучу хенахь?», аьлла хаттар дира цо.\nШтройляйн: Нагахь санна иза цунах лаьцна дийца хIинцца йолаеллехь, цунах шех хьакхалуш ду иза. Цунделла, цIеххьаша, цунна саготта хилла иза»\nТвиттерехь цо бина хаам, тIаьххьара тоьхна топ ю, 41 шо долчу Каримовас ГIадужу-бутт юккъе баьлчхьана дуьйна дIакхоьхьучу тIамехь. Схьагарехь, ша Каримовс омра а делла, шуьйра талламаш бу Гульнарас динчунна а, лелийначунна а хьокъехь дIахьош.\nКаримоваца мел доьзна медиа-холдинган ахчанаш. Эфирера дIаяьхна цуьнан доларчу масех телевизионан а, радион а программаш. Лаьцна цунна уллера нах.\nСхьагарехь, кхин гIирс ца карийна, Твиттерехь яздан йолаелла иза шен халахетарх лаьцна. Цкъа-цкъа тамашийна ду цо яздийриг. Цо шен нана бехке йо, йилбазан хIума лелорна. Ткъа шен йиша бехке йо, цо холмачалла, Iаьржа маги лелорна. Шен да, советан заманера диктаторх Сталин Иосифах тарво цо.\nШтройляйна бахарехь, адамийн бакъонаш йохош лаьттачу юкъараллина пайда бала тарло. МостагIалла лелочу агIонаша гучудаккха тарло, царна зуламе дер долу, цIармат хIума. Баханчу ГIадужу баттахь Штройляйна болх бечу Human Rights Watch организацино хьесапе эцна, Узбекистанехь ницкъ бар алсамдалар.\n«Схьагарехь, шлюзаш йиллина яц, амма цунах чекхдолу алссам хи гойла ю вайн», элира цо.\nШтройляйн: «Ма-дарра аьлча, ницкъ барна тIехь кхоьллина а, инзаре адамийн бакъонаш а йохош, ерриг юкъараллехь кхерам тасарна тIехь лаьтта режим йоха йолаелча, иза цхьацца фракцешка екъало. И фракцеш, цхьаъ вукхул а сов вовше бехъян хьовсур ю. Иза ишта хуьлуш а, догIуш а гIуллакх ду.»\nШен гIуллакхаш доьхча орца даьккхина Каримова Гульнарас


Лийр доцу доьналла... » Нийсо-Дагестан\n10.07.2019 296 0 niyso\nЛийр доцу доьналла...\nБIаьсте тIеян дукха хан ца йисинера. Цуьнан аьхна хIо хаалора самадала гIерташ долчу Iаламехь. Ло дешна дIадаьллера. Ур-атталла малх ца кхетачу, цIеношший, дитташший хьулйинчу меттигашкахь а ца гора цуьнан цхьа Iаьциг а. Денош дахделла доьлхура. Маьлхан йовхо а де-дийне мел долу алсамйолуш яра. Амма Iаламах а, адамах а дIакъаста ца луучу Iаьно наггахь шен аьрха амал гойтура, цIеххьана ло кхуссий я шийла мох хьовзабой. Цу Iуьйранна а, жимма мехаца дайн ло а хьовзийна, юха, малх а хьаьжна, хазъелла дIахIоьттира арахь. Хасавюьртахь, базар хIуттучу меттигехь, гулделла дукха адам дара. Цхьаберш шаьш баьхкинера, вуьш, бертаза арабаьхна, схьабалийнера. ГIалаг1азкхий, эрмалой, жуьгтий, суьйлий, цхьа кIеззиг нохчий – баккхалшкахь йохкар-эцар лелош берш, пхьераш, белхалой, ахархой бара уьш. Кхарах дIакъаьстина, шайн тоба а йина, юьстахо лаьттара хьоладай: Iедалан гIуллакхахой, эпсарш, церан зударий, шайн ялхошца гІумкийн элий, меттигера совдегарш. Уьш сихонца аннех йинчу цхьа метр хиллал йолчу лакхенна шина а агІор бара, ткъа лакхахь дІанисбеллера Іедалан векалш, шайн коьртехь инарла-майор Кемпферт Павел Иванович а волуш. Иза доккхачу кІедачу кресло чохь Іара, сирделла догIучу мекхех наггахь дайн куьг а хьокхуш. Тахана кхузахь ирхъолла кечвинчу тутмакхна таIзар дарх долчу омранна кIел куьг яздинарг вара иза. Цунна гонах лаьттара эпсарш, адъютанташ, кхеран зударий.\nМайданна юккъехь стаммийчу бІогІамех йина тангІалкх лаьттара, шена тІера чукхозуш корта чекхбаллал шад бина муш а болуш. Ирхъолларна кечйина майда еа агІор дІалаьцна лаьтташ, карахь тоьпаш а йолуш, сирачу басахь долу чоэш дуьйхина салтий бара. Юккъехь гІуллакх дІахьош волу коьрта эпсар а, лахарчу даржера цуьнан ши гІоьнча а, ши бІаьрг бен ца гуш, коьртах йоьллина хІума йолу чалтач а вара.\n– БогІуш бу! БогІуш бу! – аьлла, гІугІ даьржира нахана юкъахь.\nТІулг биллинчу урамехула схьайогІу дошлойн тоба гучуелира геннахь. Говрашкахь болчу гІалагІазкхаша го а бина, ворданахь схьавалош тутмакх вара. Аьтту ког а, аьрру куьг а, бІаьрг а бацара цуьнан, амма, хене хьаьжна доцуш, гІора хаалора цуьнан шуьйрачу белшашкахь, ворданан цІа схьалаьцначу доккхачу, ондачу куьйгехь. ТІера Іаьржачу басахь долу чоа тиша а, цхьаццанхьа эттІа а дара, чухаларчу кучана тІехь цІийн хьоькхнаш яра гуш. Къоьжачу можо кхелинчу цуьнан буьрсачу юьхь тІехь цхьана а тайпана воьхна я охьатаьIна хилар ца хаалора. Иза заьІап стаг вара, амма хала дара цунах иза ала. ХІунда аьлча майрра, корта айъина схьаваро, доьналла шен тІехь долчу юьхьо, буьрсачу хьажаро цуьнан заьІапалла дага ца йоуьйтура.\n– Alex, il infirme! Comment un tel homme à la pendaison? (Алекс, иза заьІап стаг ма ву! Ишттаниг ирх муха уллур ву?) – хоьттура шена уллехь лаьттачу эпсаре, коьрта тІехула лаьцначу четарца йолчу, хьоладайн тобанна юкъарчу къоначу зудчо.\n– Chérie, c’est très dangereux criminel. Comme il faut pendre! (Хьомениг, иза чІогІа кхераме зуламхо ву. И саннарш ирхъохка беза!) – жоп делира курачу эпсаро, дашо гІутакха чуьра схьаяьккхина папироса гІутакхан негІарна тІе а тухуш.\nШа охьаваккха тІебаьхкина салтий, дуьхьал куьг ластийна, дІа а човхийна, Іасанна тІе а тевжаш, ворданна тІера чувоьссира тутмакх. Гулделлачу адамашка хьоьжура иза – цхьа а вевзаш стаг вацара, хийра, кхардаме, къинхетам боцу яххьаш…\nИрхъолла валийначу стеган цІе Бенойн БойсагІар яра. И цІе Нохчийчохь а, ДегІастанехь а шуьйра евзаш яра. ХІара имаман Шамилан гІараваьлла наиб вара. Имам оьрсийн караваха тІаьххьара сахьт тІекхаччалц цунна юххера шен тІемалошца дІаваьлла вацара иза. Цо герз охьа ца диллира имам эшначул тІаьхьа а, хІунда аьлча кхуо ша эшна ца лорура. Кхунна юххера хийла майра кІант гІазотехь декъалхиллера ткъе пхеа шарахь паччахьан эскаршна дуьхьал бечу тІамехь. Кара а вахана, герз охьа а диллина, шен а, оцу дикачу кІентийн а сий дойъур дацара дера лом санна волчу БойсагІара. «Говрахь мел ву, со тІемало ву!» – олура цо, тІаьрсиган бахтаршца ша говра тІе дІа а воьхкийтий. Шен цхьаъ бен доцчу куьйгаца хийла мостагІ цо вожийра оьрсашца хиллачу шайн тийсадаларшкахь. «Таш адам» олура цунах Шемала, «ТІулган адам» бохург ду иза нохчийн матте даьккхича. ХІара ван а вара, тІулгах вича санна, хІунда аьлча цхьана а хІуманна бІокъажор доцуш, шелвалар, кІадвалар хІун ду ца хууш, тІеман кІуьрлахь воллура хІара, уггаре а кхерамечу меттигехь ша хьалха а волуш. Лазийна, меженаш дІаяьхна велахь а, къар ца веллера, къийсамна юха ца ваьллера БойсагІар. Массарна а, шайн Даймахка дуьхьа къийсам латточарна, масал хилла лаьттира хІара дуккха а шерашкахь. Цундела хьакъ вара хІара шех «ТІулган адам» ала.\nБойсагІара шина шарахь дуьхьало йира оьрсийн Іедална Шемал йийсаре ваханчул тІаьхьа. Нохчийн лаьмнашкахь кхуо а, кхуьнан накъосташа а нах гІовттийра мостагІашна дуьхьал. ХІорш лийтира шайн гІора мел ду. Кхузткъа шарал тІехваьлла, заьІап велахь а, иза массанхьа а дика ларавора. Доцца а, ондда а цуо олучу дашо иракарахІитабора кегийнаш, уьш цунна тІаьххье буьрсачу тІама юккъе лелхара.\nТІаьххьара хиллачу тІамехь БойсагІарна кІелара дин бийра, уллехь йоккхачу тоьпан хІоъ а иккхина. Кхунна а чевнаш хилира. Кхетамчуьра ваьлла волу хІара мостагІаша йийсаре лецира.\nХІара мостагIийн караваханера гIорасиз висарна, амма къар ца веллера. Тахана дуьненчохь яккха йисинарг цхьа кІеззиг хан бен цахиларна, шеца буьрсачу тІемех чекхбевллачу накъостийн яххьаш ган лиънера кхунна, амма иза хила ца доьгІнера.\n– БойсагІар! Воха ма вохалахь, хІара дуьне массарах а дуьсур долуш ду хьуна! – аьлла, нохчийн маттахь нахана юкъара мохь туьйхира цхьаммо.\n– ХІан? – ша лаьттачохь тохавелира БойсагІар. Кхунна чІогІа хазахеттера нохчех цхьаъ кхузахь нисвелла. ХІинца шен валарх Нохчийчохь дийца цхьаъ хир вуйла хаьара цунна. Иза мохь тоьхначу агІор хьоьжура леррина, и стаг ган лууш:\n– Со бохий ахь? Вухур вацара, хьаха, со-м, стигаллий, латтий дозуш а долуш. Со дукха хьежна Іожаллин бага. Шух къахета-кх, кху копарша хьийзош долчу. Яхь йолу кІентий! Къар ма лолаш! Леталаш кху гаурех!\n– Заткни рот! Не ори! (ДІасацае хьайн батт! Ма е гІовгІа!) – аьлла, чугІоьртира кхунна эпсарийн лахарчу даржехь волу цхьаъ. Амма кхуо иза мозанал башха тергал ца вира.\nИрхъоллар дІахьош волчу эпсаро куьг а ластийна, вотанаш етта буьйлабелира вотанчаш. БойсагІар салташа тангІалкхана тІе теттира. ХІара, Іаса луьйзуш тІе а вахана, ша хьалавелира шуьйрачу гІанта тІе. Чалтачо, кхуьнан коьртара месала Іаьржа куй схьа а баьккхина, коча муш оьллира, шад тІе а озош. БойсагІара куьйга эшарца шен куй дІатилла элира чалтаче. Важа эпсаре хьаьжира. Эпсаро корта таІийча, куй БойсагІаран коьрта тІе тиллира чалтачо.\nЦхьана кога тІехь лаьттара БойсагІар тангІалкхана кІелахь логах тесначу муьшаца. ЦІеххьана хьаькхначу мохо кхуьнан сирачу можан чоьш а, месалчу куйнан кІинжанаш а дІасахьаькхира. Кхунна ца хаалора и шийла мох, хІара Далла хьалха хІотта кечлуш вара.\n- Iаузу биллахIи минашшайтIанирражийми.\nБисмиллахIиррохьманиррохьийим. Ясин. Вал Къуръанил хьакийми. Иннака ламинал мурсалийна… – аьлла, хезаш еса деша хІоьттира БойсагІар. Бехха дІакхехьначу къийсамехь кхуо дукхазза а дешнера иза шен кхелхинчу накъосташна, хІинца шена деша а дийзира. – Яраббий Везан Дела! Хьайна тІевогІучу лайна гечдехьа! Хьан кхелана реза ву-кх со… – доІа дора цо, ясин дешна ша ваьлча.\nНохчийчоь йолчухьа дІахьоьжура иза. Мел генахь дара кхуьнан дахар шайна юккъехь дІадахана долу хьоме лаьмнаш.\n– Іодика йойла шун, сан къоьжа лаьмнаш! Цкъа шух бІаьрг тоха йиш хиллехьара… – хьийзара цуьнан коьртехь. – Даймохк, дай баьхна латта… дерриге а хьан дуьхьа дара… со дохко ца ваьлла айса лелийначунна, бІаьрган негІар тухучу юкъанна а… марша Іойла хьо, сан Нохчийчоь!\nМайданна гонах лаьттачу нахана кхуо цхьа шабарш деш санна хетара. Корта хьала а айина, генна дІахьоьжуш, леррина цхьаъ ган гІерташ санна вара иза. Воккха стаг воьхна вацара, цуьнан буьрса сибат доьналлех дуьзна дара.\nЭпсаро кхунна кхел кхайкхош долу кехат дІадийшира. Паччахьан Іедалан сацамца, Россин пачхьалкхана дуьхьал тІом барна, дуккха а зенаш цунна дина зуламхо а лерина, хІара ирхъоллар дара цу тІехь кхайкхош дерг.\nЦІеххьана нахана юккъехь гІовгІанаш евлира: «Таш адам! Таш адам!» – бохуш, маьхьарий дара хезаш. Адамаш юккъехьа тІегІерта дуьйладелира, хьоькху маьхьарий а, гІовгІанаш а алсамъюьйлуш лаьттара.\nШен цІе йоккхуш хезча, вела а къежаш, нахе хьоьжура БойсагІар. Шен карахь тур долуш санна, куьг хьала а айина, цхьанна тухучуха сихха охьаластийра цо. Нахана юкъахь баккхийберан маьхьарий девлира: «Таш адам! Таш адам!» – аьлла. БойсагІарна гора шен тІаьххьарчу миноташкахь шена гІо дан лууш, ша иракарахІотто гІерташ уьш буйла. Цаьрга а хьоьжуш, баркаллица корта байн охьатеІабора цо.\nЛакха тІехь болу Іедалан хьаькамаш мелла а боьхна дІасахьоьжура. Инарла-майора ойла йора: «ХІара акхарой карзахйовлахь, кхунах йоккха ІалагІожа хир ю. Хьанна хаьа кху йовссаршна хІун дагадогІу?…» БойсагІар ирхъуллуш кхуза а гулбелла, иза кІелхьарваккхархьама нохчаша, суьйлашца берта а бахана, цхьа гІурт барна кхоьрура иза. Цо шен кІайн кара охьаластийра, ирхъоллар дІахьош волчу эпсаре ишар еш. Вукхо цу сохьта салташка, уьш нахана дуьхьал берзош, омра а дина, вотанаш тохийтира. Цхьамзанаш адамашна дуьхьал а лаьцна, дІахІиттира салтий. Вотанаш дІасевцча, эпсар юха а вистхилира:\n– Зуламхочунна кІелхьара гІант дІадаьккхинчунна дато сом ахча ду командованис диллина. Шуна юккъера цхьаъ валахь, и ахча хІоккхузахь дІалур ду!\nНахана юкъахь юха а гІовгІанаш евлира. БойсагІарна ца хаьара эпсаро хІун боху. Иза нахе хьоьжура, хилларг хІун ду ца хууш.\n– ХІун боху цу гауро? – хаьттира цо аз айдеш,хьалха шега нохчийн маттахь стаг вистхиллачу агІорхьа а хьаьжна.\n– Хьуна кІелхьара гІант дІадаьккхинчунна дато сом лур ду боху! – дуьхьал мохь туьйхира нохчийчо.\n– ХІай неІалт хила кху боьхачу хІуманашна! Кхара вайна юкъа туьйсу питана…\nЭпсаро кхин цкъа а кхайкхийра ахча. Нахана юккъера схьаволуш цхьа а вацара.\n– Везан Дела, собар лохьа суна! Халачу зерах чекхвоккху-кх Ахь Хьайн лай! – лохха доІа дора БойсагІура. – Доьху Хьога, АллахІ-Дела, соьмах Іехавелларг бусалба ма хилийталахь!\nЭпсар инарла волчухьа дІахьаьжира. Вукхо кхуьнга корта таІийра.\n– ГІант дІадаьккхинчунна дато кхо сом ахча ло командованис! – дІакхайкхийра эпсаро.\nЭххар а нахана юккъера , уккал а таІийна, цхьа стаг схьавелира. Къонахчун сибат дацара цуьнан: меркІелахь мекхан кхо-биъ чо а, тІебаьлла букъ а болуш цхьа гІаларт дара-кх. Цуьнан духарца хала дара иза муьлхачу къомах ву ала, массара а лелош долу чоа а, кхакханан куй а, неІаран мачаш а яра цунна тІехь. Нах бист а ца хуьлуш лаьттара, цо хІун до хьоьжуш. Иза цкъа эпсарна тІе волавелира. Вукхо гІанта тІе пІелг хьажийра.\nШена тІевогІу соьмах сий, эхь, яхь йоьхкина и стаг а гина, оьгІазвахара БойсагІар. Алу хилла богура цуьнан цхьаъ бен боцу бІаьрг:\n– Суна тІе ма йоьллахь, къотІалгІа йина хІума! Ас партъаьлла са схьаоьккхуьйтур ду хьан! – лоьмо ден гІигІ санна, декара цуьнан гІоргІа аз.\nСтаг ша волччохь сецира. Нохчийн маттах кхеттехь я ца кхеттехь, заьІап волчу цу стагера шена боккха кхерам буйла хиира цунна. И ямартхо дан воллург кІиллочо бен дийр дацара, ткъа кІиллочуьнгахь хІун де ду? Кхераваллал бен ма дац цуьнан са.\n– Вурро!– аьлла, майда екош мохь а тоьхна, шена кІелхьара гІант когаца дІакхоьссира БойсагІура. ДІаьндаргаша лазийна, молханан кІуьро чахчийна, шелонах, гІелонах чекхдийлина цуьнан турпала дегІ тангІалкха тІехь кхаза дисира.\nАдамаш, цхьана ханна Іадийча санна, лаьттара. Лан инзаре хала сурт дара царна хьалха хІоьттинарг. Юха уьш майданара дІатасабелира. ТІехьарчара, сихбелла, тІетоьттуш, хьалхарнаш дІабаха ца кхуьуш, охьаоьгуш, зударийн цІогІанаш, белхарш, божарийн узарш – дерриге а цхьана а ийна, боккха кегаре хІоьттира майданахь.\n– Джума, тергалъелахь и боьха хІума, и карараялийта йиш яц, хьуна, – элира шен накъосте хьалха БойсагІаре вистхилла волчу къоначу нохчийчо, генна хьалха къайлавала сихвелла воьдучу, БойсагIарна кIелхьара гIант дIадаккха гIоьртина стаг волчухьа корта а ластош.\n– Хьуьлла хьалха ю и копур. Карара-м, дера, йолуьйтур яцара иза…\nИнарла-майорана луург ца хилира. ХІорш туземцашна юкъа стим таса хьаьвсира, шаьш хьалххе маттара винчу ламарочуьнга ирхъуллучунна кІелхьара гІант дІа а даккхийтина. Нохчашний, ДегIастанехь дехачу къаьмнашний юкъа мостагIалла долла дагалаьцна хIума дара иза. Амма иза БойсагIара шен валарца чекх ца далийтира. Цунна цхьана минотехь хиира мостагIаша дагалаьцнарг, тIаьххьара ша динчу гIуллакхца а царна тIехь толам баьккхира цо.\n– Кхин хIун дера дара цу акхарочуьнгара?! – элира инарла-майора Кемпферта, шена БойсагIур ирхъоллалуш гича. – Дуьло, господа, спектакль ца моьттучу кепара дIаели.\nИза шеца болчу эпсаршца а, зударшца а майданара дIавахара. Лахахь лаьттина хьоладай а дIасабевлира.\nКестта майда яссаелира. ТангIалкха тIехь кхозу дакъий, и лардеш волу масех салтий бен ца висира цигахь.\nЦу дийнахь Хасавюьртана дукха генахь йоцчу, нохчий бехачу юьртахь, гIазотехь белларш ма-бохккара, дIавоьллира БойсагIар. Цуьнан сийлахь цIе Нохчийчохь яха йисира ерриге а тIейогIучу хенахь, лийр доцчу доьналлин масал а хилла.\nБойсагIарна кIелхьара гIант дIадаккха юкъаваьллачу стеган къиза валар хилира. Адам майданара дIасадолучу хенахь цу шина нохчочо, тIаьхьа а вахана, верина охьавиллира иза. ШолгIачу дийнахь, бага йоьллина Iуьрг даьлла Iаьржа кепек а йолуш, Iуьллу цуьнан дакъа карийра Хасавюьртана юьстахо йолчу цхьана яьссачу меттехь. Кхин тIевогIуш стаг а воцуш.\nМасех дийнахь, ца соцуш, шийла догIа деара. Бешахь гуьйренан дерачу механ гIовгIа яра хезаш. Делкъал тIаьхьа диъ сахьт даьлча, оха мехкадаьттан лампанаш латийра, аьхке\n(Т1аьхье. Юьхь еша 15-чу номерехь) Воьддушехь Малхбалерчу я Къилбаседерчу проходной йолчу ваха везаш хиллера, амма хьанна хаьара иштта хир дуйла. Заводе ца кхаьчча ца\nЦкъа а дицлур дац...\nКхузткъе пхийтта шо кхочуш ду 23 февралехь вайнах шен махкара Сибрех бахийтина. КIеззиг буьсуш бу и ирча Iуьйре дагайогIуш берш. Дукхах берш Казахстанехь, Киргизехь


ГIалгIайче хьайийлар 220 моттига лаьрхIа йола керда берий беш, из 14-гIа я ер шу хьадоладелча денз\n220 моттига лаьрхIа йола керда берий беш хьайийлар МагIалбика районе, СоагIапча. Деша даха ха йоацача берашта лаьрх1а йола учреждени хьалъяьй «Повышение устойчивости жилых домов, основных объектов и систем жизнеобеспечения в сейсмических районах» яхача программах. Юрта берий бешамаш кхоачам боацаш хилар бахьан долаш, бераш МагIалбикерча садикашка дIакхувла дезаш дар, хIаьта хIанз из проблема СоагIапча бахача наха дIаяьннай. Берий беш хьаелларца Республика Мехкдас даькъала бийцар юртхой. Цо белгалдир, ер 14-гIа берий беш хилар регионе 2021шера хьайийла.\n«Сона дика хов, ер ди хьатIакхачарга шо массехк шера хьийжалга. Со тахан шуца дог гIоздаьнна ва гаьнаяьнна хинна ер гIишло хьалъяь яьнна. Республике тахан тIакхийтар укх 2021 шера хьалъяьча берий бешамех 14-гIа йола деша даха ха йоацача берашта лаьрхIа йола учреждени. Укх хозача цIайца дег тIара даькъала дувц аз эггара хьалха шо, са зIамига доттагIий, шун дай-ноаной, цар хIанз кхувла дезаргдац шо МагIалбикерча берий бешамашка», - аьлар региона Мехкдас, берий беш хьаеллаш.\nКалиматов Махьмуд-Iаьлас иштта белгалдир, мел боккха лоархIам болаш да укх берий беша 60 бера лаьрхIа йола массехк ясельни групп хьайийла хилар, хIанз цар ноаношка, бераш доккха хиларга ца а хьежаш, шоай балха арабовла йиш хургья.\nООО «Техстрой» яхача Кхоартой Мухажира подрядни организаце берий беша хоза хьал-торо вIаштIехьдаьккхад берашта. Берашта ловза даьча цIеноел совгIа укхаза я эшаш мел болча гIирсах кийчъяь музыкалинии спортивнии залаш, столови, медицински блок. Учреждене деша йиш хургья могашал ладара йолча берий, царна лаьрхIа хьаяь пандусаш а лифт а я.\n«Аз масайттаза аьннад из, хIаьта а юха кердадаккха безам ба, сона, се Республика Мехкда хиларга хьежжа, кертерадар-кхувш йоагIача тIехьен йоакхо яр да. Кхувш йоагIа тIехье хьалкхеярга хьежжа, кхоане хургья ГIалгIай Республика. Воспитателешка дехар хургда са, вай бераш кхетамца кхедеш, шоай болх замо дIабеххача тайпара, керда наькъаш, кепаш, методаш лехаш дIахьолаш. ХIанззехьа Iалашъе еза хIара бера лакха толамаш хургдола торонаш, хIанзарча вахаре фу де деза а йизза ший моттиг хьалаца а ховргдолаш.\nБерий беша коа хьалъяьй тайп-тайпарча спортивни гIирсаца кийчъяь ловзара площадкаш, иштта шоаш тIа гIум а, горкаш а, лагIилгаш а дола ловзара къоастам бола моттигаш. Коа берашта Iи лургдола 12 кхоале яьй.\n«ХIанз кхы а 10 берий беш хьалъеш латт, царех 9 «Демография» яхача нацпроектах. Кастта уж хьаелларгья Вежарий-Юрта, Инаркъе, Юкъерча Ачалкхе, иштта кхыча юрташка. Шу-ах шу далалехь тхо лаьрхIа да берий бешамашкара аргIа д1аяккха», - тIатехар Калиматова.\nМинобрнауки информацех, ГIалгIайче деша даха ха йоацача берашта лаьрхIача учрежденешка 3 шерага кхаччалца дола бераш дIанийсдара хьал дикка лакхденнад тIеххьарча ах шера: 49% хиннача хIанз 82% я. Из вIаштIехьдаьннад «Демография» яхача нацпроекта а кхыча федеральни программаш тIа гIолла 20 берий беш хьалъяр бахьан долаш.


Гергакхочуш ду нохчийн мотт хьехабен де\nВайнехан гIиллакхех, оьздангаллах, Iадатех дийцар марса мел долу а, нохчийн меттан бала кхачар, цунах пайдаэцар лахлуш догIий-те махкахь, аьлла сурт ду тахана тергаллург. Оцу хьолана даредо цхьамогIа говзанчаша а.\nЭзар исс бIе ткъе кхоалгIачу шеран Охан-беттан 23 –чу дийнахь, латийнийн элпашца, нохчийн маттахь дуьххьала арадаьлла «Серло» газет. Юьхьанца и де кхайкхийнера Нохчийн меттан де, даздийриг а дара и де.\nКху тIаьхьарчу шерашкахь Ненан меттан де аьлла билгалдоккхург 25-гIа де ду. Бакъду и де кхайкхийнера аьлла нохчийн маттана хуьлуш гIо дац, цу денна лерина Iедалдайша цхьа могIа совгIаташ декъар доцург.\nОханан бутт тIехтиларций къацахетаршна буьсуш бу ненан мотт и гIатто, бацо саготта стагга а воцуш. Иза пачхьалкхан мотт аьлла кхайкхийна белахь а Iедалдайша а, церан лаам-пурбанца хаамийн гIирсаша а шуьйра пайдаоьцург оьрсийн мотт бу.\nНохчийн мотт исбаьхьаллин дош лепочу Абдулаев Лечас ма-аллара «биллина» Iуьллуш бу. И дош а, кIорге а хеташ, 150 шо хьалха нохчийн маттатIехь болх бинчу инарла-Iилманчас Услара Петара аьлла: « Нохчийн мотт чIогIа къен хетар даржош берш цунах цхьана кепара кхеташ боцу нах бу, мелхо а, и мотт шен гIоьнца ойланан уггар а кIоргера агIонаш а йийцалур йолуш чIогIа хьалдолуш бу».\nМассо тIегIан маьхькIамхоша, и ца хилча амал дац, къомах къам дийриг мотт бу бохуш, кхайкхош цунах йозаелла мехаллаш елахь а, дезар а дина, юьхьарлоцуш бац, совгIат а дина Дала къомана белла ненан мотт. Ненан мотт хаар перза а хилла, хIора нохчочун дагчу дижина хIума хила дезар чIагIдо ур-аттал Iеламнаха а.\nБакъду, мотт, бала кхочург валаре сатуьйсуш, Iуьллуш бу…\nМасех шераш хилла ца Iа, хийцаме долуш хIума а доцуш, орцане мохь бетташ ненан маттана саготта цхьаболу Iилманчаш, яздархой, хьехархой хьийза.\nЦарех ву къоман исбаьхьаллин литературан а, меттан а говзанча, республикан хьакъволу хьехархо Сумбулатов Дени. Цо нохчийн маттах доглозуш йина лазаме ойланаш ялайо ас: «Iилманчаша далхорах, телерадиохь кхайкхадарх гIуллакх хир дац, нагахь халкъана шен мотт дахар-Iерехь хьашт ца хилахь. Халкъана шен алсамо оьшур бу, нагахь цуьнан мотт пачхьалкхан тIегIанахь дIахIоттабахь.\nМассо низам санна, нохчийн меттан хьокъехь долу низам а ду,тIехь терго а латтош,кхочушдайта дезаш. Тахана наггахь а ишколехь дайн-нанойн гуламехь нохчийн мотт хезаш бац... ТIаккха иза башха къоман меттан сийдар хуьлий? Мотт хаар ,вовшашка урам-новкъахь хьал-де хаттар хилла ца Iа. Мотт хаар - халкъана хьалха дIахIоьттина, сахьтехь, шина сахьтехь,оьшучохь кица далош, дустар далош, нохчийн меттан мукъамехь къамел дан хаар ду.\nНохчийн меттан бен боцчу мукъамехь. Оцу тайпанчу къамеле, хазачу мукъамехь долчу иллига санна ладугIу наха. Ишта динчу къамело шайн стаг вийнарг а вуьтуьйту, мел доккха дов а дерзадо. Бакъболу халкъан мотт, нохчийн мотт бу, бийца а, хьеха а безарг берийн бошмашкахь, ишколашкахь, хьуьжаршкахь, светски, исламан а университеташкахь. Дешнаша ,предложенеш а Iамийна ца Iаш, дешархойн сих бозабалийта беза халкъан мотт»…\nНенан меттан хазаллех мехаллех цу кеппара Сумбулатов Денис санна яздийраш, дуьйцурш масех хилла ца Iа. Нохчийн матто тахана лов гIело йийца хIуьттурш ма луъу дукха бацахь а, цунна сагатдийраш кIезиг бац. Амма мотт дIаIуьллуш бу, шарахь цкъа бен ша тидам-тергоне цаэцарх бола а боьлла.\nНохчийн маттах, къомана и баларна Далла хастамаш беш, дозаллица.кураллица дийцина вайнехан бу мел бохучу яздархоша, байтанчаша. Дийцинехь а, пачхьалкхан мотт кхайкхийнехь а, иза боберах тарбелла дIа Iуьллуш бу, шо-шаре мел долу, шех пайдаоьцучийн могIарш лилха а довлуш.\nХIун хир ду вайн маттах?


Товбеца-бутт 09, 2014\nНохчийчоьнан Лакхарчу кхелан цIенна тIера у\nМеттигерчу цхьаболчу бахархошна тамаше а хеташ, керста динерчу нехан гIуллакхаш листар сема тергонехь латтадо Нохчийчуьрчу Iедало. Кавказерчу кхечу мехкашка а кхачале кхачийна Нохчийчу керста динехь эвлаяъ санна веза ларалучу Радонежский Сергийн икона а, дегIан даьIахкаш а.\nУрхаллехь болучара хьулам бина хIума а доцуш, самукъане, шовкъе спортан къийсадалар-боксан шоу хилла ца Iаш, политикан хилам дIабирзийна Iедалхоша Нохчийчохь.\nМарха даста масех сахьт хьалха дуьйна, мехкан массо кIошташкара дIагулбина, 8-9 сохьтехь лаххаре а ткъе итт эзар хьажархо цигахь кхаьбнехь а, Iедалехь болчара хастаме дешнаш ца кхоадо, кху тов бецан беттан 6-чу дийнахь, Соьлжа-гIалахь тергалбеллачу синкъераман лакхара мах хадо. Бакъду гIардоккхуш дац и исбаьхьа шоу вовшахтоха маса миллион доллар ахча къасто дезна а, кест-кеста ишта гулам –цхьаьнакхетарш дIадахьа ши тIом лайначу жимачу махкана оццул чот йоцуш дукха ахча мичара долу а.\nТахана кхузахь тергаллучу хьолаца,бахархоша а.юккъерчу тIегIан хьаькамаша а даре а деш, нахана кIордийна цу могIарера, Iедалан мукъ карахьболчара шайна хIитточу синкъерамашкахь эха а, цхьа ирсе, бала,гIайгIа йоцу адамаш санна цигахь дог догIуш а, ца догIуш а маьхьарий хьекха а.\n«ХIара шо хIинцца бен юккъе дахна а дац,-боху, Новр кIоштерчу цхьана Iедалан урхаллин куьйгалхочо,-ас хIинцале 5-зза сайн чоьтах Соьлжа-бигна-кх белхалой, шайн дели а,пайхIамара а дуьхьа дагIахьара шу бохуш дехарш а деш.ас мичара муха меттахIотто еза еш харж хууш вац со-м. Кху балхара дIа ца валахь са-м дац кхин дан хIума. ДIаязвина I5-20 а совнаха белхо волчунна атта ду и гIуллакхаш листа а, »схьадан мА элли» ахча дIадахьа а.\nСан ма вац болх беш а воцуш тIеязвина лелош стагга а. Ас хIун дан деза?» Ишта къамел дира шегарчу халонех Новр кIоштерчу директоро. И саннарш кIезиг бац кхузахь. Изза кхаж баьлла ву масала массо доьшийлашкахь мел болу директорш а, ректорш а, кхиболу хьаькамаш а.\nМахкахь дуьненан гIайгIа а,Iар-дахарехь оьшуш хIума а дан а доцчух тера хIиттош синкъерамаш белахь а, кхайкхош дацахь а. шен рожехь дIадоьдуш ду кхузахь тIеман битам –чулацам болу дахар а.\nКерла бехк-токхаман гIуллакх долийна кхузахь, 5 шо хьалха нохчийн лакхарчу суьдо, яккхий хенаш а тоьхна, набахте хьажийначу шина тIемалочунна.Талламхоша чIагIдарца керла бехк кхийдош берш бу I3 шо токхуш волу Бисултанов Зилаудди а, 8 шо тоьхна волу Макаев Ризван а.\nТахана низамхоша билгалдаккхарца I995-I996 –чуй шерашкахь,уьшшиъ декъашхо а волуш, Эльбиев коьртехь хиллачу зуламхойн гIерано, ткъех оьрсийн эскархо верал совнаха, 200 сов лечкъийна эскархой а, низамхой а,Iедалан белхой а, динан дай а хьуламехь латтийна ТIехьа Мартанан а, Хьалха-Мартанан а кIошташкахь. Етташ а,мацаллица а гIело яллош, йийсархой чохь бахкочу лагерш-набахтешкахь гIаролхой лаьттина Бисултанов а, Макаев а боху талламхоша. Шен куьйга масех оьрсийн эскархо вийна бохуш къаьсттина луьра бехк кхийдочех ву Бисултанов.\nКхачалуш бац кхузахь тIемалошна гIо дина бохуш лоьцуш берш а. Цу декъехь бехке а лерина, Хьалха-Мартанан кIоштера 26 шо долу вахархо сацийна Соьлжа –гIалахь.\nТалламхошна хетарехь цо чекхбаьллачу герггарчу шина баттахь кхачанан сурсаташ латтош, гIо дина тIемалойн цхьана тобанна. Лаьцначуо даре дина бах шегара ишта хIума даьлла аьлла.\nСхьагучу суьртехь кху баттахь дуьххьала а я тIаьххьара а лоцуш бац Нохчийчохь гIаттамхойн аьтто бина боху бахархой. Оццу бахьнехь лаца а лаьцна чохь валлош ву Ведана кIоштан Эластанжара вахархо Эльмурзаев Адам. Цуьнга кховдийначу бехкаца гIо дина ца Iаш и ша ву цхьана хенахь тIемалойн могIаршкахь лелла.\nЦхьаболчу тергамхоша тидарехь, мацах цкъа тIемалошна гIо деш хилла, царех дог лозуш хилла бохучу кхетамо ницкъаллин структурийн декъашхошна таро ло шайна дага мА деъи муьлхха а вахархо схьа а лаьцна жоьпе озо.


Украинин таллам: Оьрсийчоь тIелата мега Дечкен я Чиллан-баттахь\nЛахьан-бутт 21, 2021\nУкраинина дуьхьал жигара тIом боло мега Оьрсийчоьно тIедог1учу шарахь я Дечкен, я Чиллан -баттахь. Цунах лаьцна Military Times зорбан гIирсана еллачу интервьюхь д1ахьедина Украинин тIеман министраллан Коьртачу талламан урхаллан куьйгалхочо Буданов Кирилла.\nБудановс дийцарехь, карарчу хенахь Оьрсийчоьно Украинин дозане тIеозийна 92 эзар сов эскархо. Iа тIедарца Оьрсийчоь тIелата мегаш хилар, цо дийцарехь, алсамдолуш ду - шелонаш хIиттар я оьрсийн а, я украинахойн а эскаршна проблема яц.\nУкраинан талламан куьйгалхочо дийцарехь, Оьрсийчоьно тIом бар кхин алсам хила мега, Оьрсийчоьно ГIирма дIалоцуш а, цул тIаьхьа дуккха а тоьшаллашца (ша Оьрсийчоь цунна дуьхьал ю) Донбассера сепаратисташна цо гIо деш а 2014-чу шарахь хиллачул а.\nБудановна хета тIелатар хир ду аьлла, кеманаша бомбанаш а, ракеташ а етташ, Одессехь а, Мариуполехь а десантхойн операцеш а еш, юкъаозийна хила мега бронетехника а Беларусин территори тIера.\nТ1елатаран Iалашо хила мегаш ю, бохуш хьалха санна юьйцуш ю Украинин къилбе а, малхбале а, "Новороссия" ю бохуш цхьамогIа Оьрсийчоьнан политикаша, шайна юкъахь Путин Владимир а волуш, хьехийна йолу.\nКху деношкахь New York Times газето яздарехь, Американ а, Британин а талламан сервисаш алсам теша юьйла елла Путин Владимир тIеман операци яран вариант кечйеш хиларх лаьцна я Украинин доккха дакъа дIалаца, я оцу пачхьалкхера хьал карзах а даьккхина цигахь Оьрсийчоьнехьа долу Iедал хIоттадан.\nЦарна хетарехь, Путин реза вац Минскерчу процессан жамIаш цахиларна. Европа оьрсийн газах йозуш хиларо догдохийла кхоьллина цуьнан европахой хIуьттур бац аьлла, хадам боллуш дуьхьал цхьаъ дан, Украинина дуьхьал хила мегачу Оьрсийчоьнан тIеман операцина.\nNew York Times газето бинчу хамца, Американ официалан Iедалан векалш хеташ бу, дан дезачуьнан план хIотто еза аьлла Европерчу бертахошца цхьана, жоп далархьамма Iалашонца Оьрсийчоьно тIом болабахь Украинина дуьхьал. Ладаме дакъа ду оцу планан санкцеш.\nМалхбузерчу хьасташа дийцарехь, Воронежан кIоштахь Павловск гIалана гергахь дIагулдина ду Оьрсийчоьнан армин тIеман дакъош а, тIеман техника а, шайна юкъахь танкаш а, яккхий тоьпаш а, "Искандер" ракеташ а йолуш.\nКремлехь харцдо муьлхха а Украинин территорина тIелатар шаьш кечдеш хилар, оццу хенахь Малхбузе бехке а еш, гIоьртина хьал оцу регионехь, ша аьлча Iаьржачу хIордехь, марса даккхарна.\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллан коллегин кхеташонехь вистхуьулуш Путина дIахьедира, Оьрсийчоьнна гарантеш яла еза Малхбузено, шен кхерамазалла ларйийр ю аьлла.


Сулейманов Юсуп. Дош\nШуьнан йист яййина, г1анта т1ехь вазлуш,\nЧ1ог1а дош ахь алар тамаша бац.\nДош тоьлу, и делахь, даррехь, ша дазлуш,\nОьшшучохь сацадеш харцонан дарц.\nКъеначун я беран дош чорде кагдеш,\nМа билла ахь цхьанна ца бог1у бехк.\nДош тоьлу, ахь алахь и, ткъесах тардеш,\nБоданехь цо баккхахь серлонга некъ.\nСобарца аьллачу цу дешан ч1аг1о\nМокхаза бердал а нуьцкъала ю.\nТкъа, бакъ дош бу стеган болатан аг1о.\nДош шалха даьллачохь сий а леш ду.


Олимпиадан цIе дIакхачийна Британе\nБритани -- Лондонерчу Олимпиадан цIе дIакхачийна Британе.\nБританерчу Корнуолл олучу кIоштарчу паччахьан тIема-хIурдан флотан кеманийн базе охьахиина Олимпин цIе йохьуш догIуш долу кема. Хаьштиг Британе деанчу делегацина коьртехь дара принцес Анна а, вевзаш волу футболхо Бэкхем Дэвид а.\nГрецера Олимпин цIе эцна догIучу кеманна дуьхьал бахана бара дуккха а нах. Кема гIоттучу а, охьахуучу а асан тIехь Бэкхем Дэвида Лондонерачу Олимпиадан хаьштигах пайда ийцира шаьш Грецера шайн махка кхачийна йолу цIе Олимпиадан кеда чохь латош. ХIинца дуьйна дIа цу чохь йогур ю 2012-чу шеран Олимпиадан цIе.\nКорнуоллехь Британин делегацина дуьхьал веана вара премьер-министран когаметта Клегг Ник а, 500 юкъараллан а, тIеман ницкъийн а векалш а, ткъа иштта лараме хьеший а.\n-ХIинца дуьйна дIа 8 эзар стага кар-кара а оьцуш дIахьур ю цIе. И адамийн заьIа дIатесна хир ю ерриге Британехула. 10 къира даьлча дерриге дуьненна гур ду Олимпиадан цIе Лондоне дIакхочуш, - элира Клегг Ника.\nШоьтан дийнахь Iуьйранна и Олимпиадан цIе беркеман тIехь дIакхачийра Лендс-Энд - Дуьненан Йист - олучу метте. Иза 30 сов километр генахь ю Корнуоллерчу тIеман базанна.\nЛендс-Эндера Олимпиадан цIе дIайолаелира Лондоне некъ бан. Уггара хьалха иза, кара а эцна, дIаьяхьнарг вара кхузза Олимпийн ловзаршкахь лаккхара меттигаш яьхна волу Британера яхтсмен Эйнсли Бен.\nЕрриг а Британехула чекхяьккхинчул тIаьхьа цу цIарах Охан-беттан 27-чу дийнахь латор ю Лондонерчу Олимпин стадионехь XXX-чу Олимпиадан цIе.


www.islamannur.org - 8-гIа дакъа\n «Нисвалар» бохург – хаддаза АллахIан массо омранаша де бохург кхочушдар а, Цо хьарам мел диначу дериггенах ларвалар а ду, кхечу дешнашца аьлча: динан нийсачу некъана тIаьхьавазар ду, дIа-схьа а ца теIаш.\n Кхечу дешнашца аьлча: «Хьайн Делан дино бохург дерриге кхочушде».\n Вуьшта аьлча: «Дела цхьаъ варан декъах долучу цхьана а хIуманнна тIера ца бовлучарна».\n Оцу кеппара, Суфъянна (АллахI реза хуьлда цунна) хаза лиъна – хIормехь доца а долуш, оццу хенахь Ислам-динан уггаре коьрта бух гойтуш а долу хIума.\n Вуьшта аьлча: «Шайна муьлхха а цхьа уггаре гIолехь дерг каро гIорта, хIора денна шайга далур долу…».\n Вуьшта аьлча: «…шайн гуттара дан ницкъ ца кхочу дерг дан ма гIерта, юккъера барам лаца…».\n Вуьшта аьлча: и дош – «истикъама» бохург ду.


Юсуп Хьаьжийна вирд\nСоздано 03.09.2012 12:02\tДата публикации\tХьалхара вирд: АстагIфируллахI-15- зза эра ду. Фатихьат(БисмиллахI)-1-зза доьшар ду. КъулхIа-3-зза доьшур ду. Мела кхайкхор: Аса аьллачу 15-зза АстагIфируллахI, дешначу 1-ан Фатихьат, дешначу 3-къулхIан мел-ял, Дела Элчанна Мухьаммад Пайхамара бели аса(делера салам-маршалла хуьлийла цунна), цуьнан охIланна а, асхьабашна а, ялхи тIарикъа чуьра шайхашна а, авлийаашна а бели аса. Везан Дела и мел Хьайгара къобал бе Ахьа. ХIай Веза, Воккха Дела хьайн къинхетам бехьа Ахьа царех а, соьха а. (АллахIумма солли Iала Мухьаммадин ва Iала али Мухьаммади ва салим). Фатихьат. (БисмиллахI). ШолгIа вирд. АстагIфируллахI-15- зза эра ду. ЛаилахIа иллаллахьу -100-зза эра ду. Пайхамарна (I.с.в.) салават-15-зза дуьлар ду. Мел кхайкхор. Аса аьллачу - 15- зза АстагIфируллахI, -100-зза ЛаилахIа иллаллахьу, Пайхамарна (I.с.в.)диллинчу -15-зза Салават мел-ял. Дела Элчанна Мухьаммад Пайхамарна (I.с.в.), Цуьнан охIлонна а, асхьабашна а, сайн Устазана Юсуп-Хьаьжийна а, цуьнан дена а, нанна а, йижаршна а, вежаршна а, сайн дена а, нанна а, йижаршна а, вежаршна а, бели аса. ХIай Веза Воккха Дела Хьайн къинхетам бехьа Ахьа царех а, соьха а. Салават диллина дерзор ду. Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Мила ву рогIераниг? Стенна лецна амнисти йина нохчийн бIаьхой\nНохчийчуьрчу "шолгIачу тIамера" сурт\n1990–2000-чу шерашкахь Нохчийчуьрчу тIемашкахь дакъалаьцна нах жоьпе ийзабо Оьрсийчохь. ТIаьххьара лецначех бу вежарий ИдаловгIар. 2000-чу шерашкахь амнисти кхайкхийнера царна, амма деношкахь и шиъ бехкевина тIеман гIаттаман декъашхо хиларна а, Iедалан ницкъашна тIелатарна а. Стенна ца лардина амнистистин хьелаш, стенна ца эцна тидаме лаца тору хан чекхъяьлла хилар? ХIунда бац лоьцуш Нохчийчохь зуламаш дина Оьрсийчоьнан эскархой? Иштачу наханна дуьхьал бехктакхам айбеш хилча, кхерамна кIел ца хIутту Нохчийчоьнан таханлера куьйгалла, оццу декъахь ша Кадыров Рамзан а волуш? Оцу хьокъехь яздо Кавказ.Реалиино\nЛахьан-баттахь ницкъхоша лаьцна Алсамбек а, Саламбек а ИдаловгIар – царна бехке дуьллу 1999-чу шеран ГIадужу-баттахь Оьрза-ГIалина (Черноречье) гергахь Оьрсийчоьнан эскарна тIелатар. Кхелан сацаме хьал кхачанза делахь а, Iедалан ницкъаш тешна бу лецнарш "Басаев Шемалан а, Хаттабан а бандтобанашкара" хиларх. Бахарехь, талламчашна цара оцу тобанашкахь лелийнарг къастор бен дац дуьсуш.\n"ТIелатаршкахь цара дакъалоцучу хенахь цара билггал хIун деш хилла, церна хIун дакъа кхочуш хилла толлуш ду, зуьйш ву и шиъ муьлхачу кхечу зуламийн декъахь ву", - дIахьедина Оьрсийчоьнан Талламан комитетан официалерчу векала Петренко Светланас.\nОьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексо стаг жоьпаллах хьалха воккху, нагахь санна цо дина зулам 15 шарал хьалха дина делахь (ткъа динарг сов доккха зен дацахь, кхин а хьалхе мукъавуьту бехках). И тайпа хенан йохалла яцйо, нагахь санна стаг жоьпаллах хьалхавалархьама, талламах а, кхелах а лечкъаш вехаш велахь.\nОьрза-ГIалина гергахь тIом хилла 21 шо ду – цигахь дакъалаьцна аьлла ийзош ву кхеле ши ваша ИдаловгIар. Баьхний уьш талламах, кхелах лечкъаш? Шинна нанас Хадижас чIагIдарехь, ца личкъина. Цу тIе, 2003-чу шарахь официалехь амнисти йина а хилла царна. Цуьнах лаьцна документаш а ду ненехь.\n"Махкахь шолгIа тIом иккхича, уьш баккъал а бахана тIаме (1999-чу шарахь – Ред.). Амма чевнаш йина дукха хан ялале шина а вешина, уьш накъосташа кхачийна шайн цIа. Ас уьш денбан Iерташ, дукха къахьийгира. Асламбек заьIапхо ву. Лахьан-беттан 19-чохь цунна операци яра ян езаш, амма цхьана бахьаница тIехьатеттира. Операци яйта рагI ларъеш Iачу юкъанна дIавигина иза. Лаьцна кхобучохь денлур а вац", – аьлла Хадижас ша Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане хьажийначу видео-дехарехь.\nНанас дийцарехь, Лахьан-беттан 26-чохь лаьцна Асламбек Москвахь, ткъа Саламбек – Дагестанерчу Хасу-Юьртахь. Шинна а ду доьзалехь жима бераш. Хадижас дийцарехь, шайна амнисти кхайкхийначул тIаьхьа ца хилла цуьнан ши кIант цхьана а тIамехь. "Иза тIечIагIдойла ду тхан юьртахь, ерриг а кIоштанна хаьа иза", – боху Нохчийчуьрчу Нажи-Юьртан кIоштарчу Бенахь ехачу Хадижас.\nИдаловгIеран нана Хадижа, Нохчийчоь, Бена\nАмнисти йинчул тIаьхьа Гуьмсехь школехь хьехна Асламбека. Цул тIаьхьа, 2012-чу шарахь болх бина Москвана гергахь индустрехь. Саламбека гIишлош ечохь къахьегна. Цхьа а ца хилла царех Iедалх лечкъина вехаш, дуьйцу нанас.\nКадыровга гIодоьхуш, цо боху: "ГIо дахьара ахь суна нийсо лохуш, цхьабахахьара ахь Iедалхошкара сан кIентий – уьш хIаллакбийр бу цигахь. Сан могашалла яц иза лан".\nЛаца кхайкхийна боцчу бахархошка герз охьадиллар дийхира 2003-чу шарахь мехкан куьйгаллехь волчу Кадыров Ахьмада, дукха хана ялале амнисти кхайкхийра Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думо. БIеннашкахь бара герзаш мукъабовла лиинарш. Цул тIаьхьа маситтаза а кхайкхийра амнисти.\nАмма, гарехь, Оьрза-ГIалина уллехь тIемаш бина нохчий кхидIа а леца торуш ду. Талламан комитетан дIахьедаршка ладоьгIча хетало иза. ИдаловгIар лацарх информаци ша яржош, оцу урхалло боху, "болх бу беш тIелетарш дина кхиболу бандиташ билгалбохуш".\nХенан йохаллах долу низам "парггIат дIасахьовзалуш ду", билгалдоккху "Низаман инициатива" ("Правовая инициатива") проектан адвоката Мацев Руслана.\n"Цкъа делахь, тIекховдийначу бехке хьажжина ду иза. Терроризмана тIера Iедалан белхахочун дахарна тIекховдаре, бандтобанехь дакъалацарна текхаччалц ю бохкучу бехкийн башхаллаш. ШолгIа делахь, зуламан хенан йохалла сацайола ду, нагахь санна зуламхо къастийна а волуш, иза каронза вуьсуш велахь", – боху Мацевс.\nНохчийчохь зуламаш динийла а хууш, билгалбевлла а болуш дукха бу Оьрсийчохь федералан эскарехь лаьттина нах. Ца лоьцу уьш Оьрсийчоьно шега ур-атталла Европан адамийн бакъонийн кхело шен сацамашца аьлча а. Мацевс бахарехь, хенан йохалло боху иштанаш жоьпаллах хьалха.\nСтаг жоьпаллах ведда, къайлаваьлла лору масех башхаллица. Хила тарло иза вехаш ша лоьхуш волчу пачхьалкхехь а.\n"Ша лоьху Iедал доллучу гIалахь а лечкъина ваха аьтто бу стеган. Масала, къайлахчу петаршкахь, телефонан сим0картанаш хуьйцуш – оцу тидамаша стаг жоьпаллах уьдург лору. Амма лаца кхайкхийна стаг хьалха санна шен меттехь вехаш а велахь, шен балха леаш а велахь, муха алалур ду цунна иза талламах, кхелах хьулвелла лела?" – цецвуьйлура Кавказ.Реалиица къамел деш адвокат Джамалутдинов Муслим.\nОьрсийчоьнан ФСБ-н дац амнисти йина болу ИдаловгIар стенна лецна аьлла шега деллачу хаттарна дала жоп. Шен балхах а, ша тIеэцначу сацаман мехах а лаьцна шега дечу хеттаршна ша жоп луш дац, боху оцу хьукмато шен сайта тIехь. Делахь а, хьажийнера цига хаттар Кавказ.Реалиино, ткъа жоп – дац.\nАмнистино стаг 15 шо даьлча а динчу зуламах мукъавоккхуш вацахь, Оьрсийчоьнна зенаш дарна, цуьнан эскаршна дуьхьало ярна леца безаш нисло тахана Нохчийчохь куьйгалла деш болчу нахах дуккха а. Царах ву, масала, парламентан спикер Даудов Мохьмад а, ша мехкан кьуйгалхо Кадыров Рамзан а.


Юха а президентан харжамашкахь дакъалаца дагахь ву Лукашенко\nЮха а Белорусин президентан харжамашкахь дакъалаца дагахь ву хIинца цу даржехь волу Лукашенко Александр. Цу Iалашонца регистрацин ян оьшуш долу кехаташ чуделла цо Коьртачу харжамийн комиссе. Хьалхо шайн кехаташ цу комиссе дIаделира президентан харжамашкахь дакъалаца дагахь болчу Короткевич Татьянас а, Гайдукевич Сергейс а, Улахович Николайс а.\nКоьртачу харжамийн комиссино бинчу хаамца, Беларусин президентан дарж къовса лууш болчу наха регистраци ян оьшуш долу кехаташ чудала дезаш дара Гезгмашин-беттан 5-чу дийнахь делкъалт1ахьа шиъ далале. Кандидатийн регистраци хир йолуш ю кхин а 5 де даьлча, кху беттан 10-чу дийнахь.\nХIара президент харжаран компани бакъонца яц бохуш, дIахьедарш до Беларусерчу оппозицин лидерша. Цара кхайкхам бина бахархошца цу харжамашкахь дакъа ма лаца аьлла. Беларусин президентан харжамаш хир бу ГIадужу-беттан 11-чу дийнахь.


Нохчийчохь ца дина лору зуламаш\nОьрсийчохь уггаре кIезиг зуламаш дина регион лоруш ю Нохчийн Республика. Цигахь хIора 100 эзар стагах низам дохийначу нехан терахь ду 279. Иза иттозза лахара ду уггаре а дукха зуламаш динчу Тывано гайтинчуьнца терахьца дуьстича (3662,8).\nКхиазхоша Нохчийчохь 18 зулам а бен ца дина. Свердловн кIоштахь и терахь ду 2107. Цу кепара Нохчйн Республико тIечIагIдина ша Оьрсийчохь уггаре кхерамазалла йолу регион хилар, Кадыров Рамзана иза масийтоза дIахьедина ма хиллара.\nАмма Оьрсийчоьнан инарлин прокуратуро далош долу и терахьаш бакъдолчунна дукха генахь ду. Нохчийчохь дукхачу хьолахь зулам дича цунна регистраци еш яц.\n"Тхан эвлахь цхьа бохам хиллера. Цхьана жимачу стага вийнера шен машенна кIел иккхина лулахойн кIант, - дуьйцу Жимачу АтагIарчу вахархочо.\nИза дийна а долуш, цуьнан да-нана долчу эвлахь лоруш волу воккха стаг вахана хиллера, кIант тхов тIера чувожна алахьара Iедалшка аьлла, дехар деш. Цуьнан дехар кхочуш динера дас-нанас.\n"Иштта зулам дича чIир кхайкхо там бу бехкечунна, иза бехке вацахь а. КIант денлур вац, ткъа куьгбехкениг кхин дIа а ваха везаш ву. Иштта дIадерзадо цу тайпа гIуллакхаш", - дуьйцу Кавказ.Реалиин къамелхочо.\nБилггал хууш дац республикехь цу тайпа хьул деш долу зуламаш мел ду. Цхьа а латкъам беш Iедал дац доьзалехь ницкъ ловш болчу наха а. Майрчо ницкъ бича наггахь а бен ца хIутту зуда Iедалшка яла. Зударшна коьртачу декъана Iаткъам бийраш бу цуьнан гергарнаш.\nАмма кхин а чIогIа Нохчийчохь хьулдийраш ду ницкъаллин структурийн белахахоша деш долу зуламаш.\nКъайле яц меттигерчу герзхоша къона бахархошна ницкъ беш хилар, ца дина зулам, коьртачу декъана наркотикаш лелор я тIемалошца зIе хилар тIеэца бохуш. Амма цу наха наггахь бен ца олу шайна ницкъ бина хилархлаьцнна. Дукхахберш Iад Iа шена а, шен гергарчарна а бала ца бан.\nНаггахь лецначу адамашна ницкъ бар хьокъехь къамелаш даьржа юкъараллехь. Иштта, Нохчийчохь карарчу хенахь къастош ду 2017-чу шарахь Марсхьокху-беттахь "наркотикаш лелорна а, йохкарна а" аьлла лецначу вежарийн МежедовгIеран дов.\nВежарша латкъам бина Оьрсийчоьнан инарлин прокуратуре, шайна ницкъ бина хиларх лаьцна. Цу шиммо дийцарехь, изза дина кхечу цаьрца лецна хиллачу нахана а, амма уьш кхоьруш бу цунах лаьцна дийца.\nКхин цхьа масала ду "Новая газето" Нохчийчохь 27 стаг вийна хиларх лаьцна яздар. И хаам талла республике еанера Оьрсийчоьнан омбудсмен Москалькова Татаьяна. Амма полисхошна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх схьаделлийта аьтто ца баьлла хIинца а.


Мел лахара а 6 стаг вийна Кабулехь Iожалхочо динчу эккхийтарехь\nЕаридийнахь Кабулехь Iожалхочо тIеман академина уллохь динчу тIелатарехь мел лахара а 6 стагна чевнаш йина, лазийна 12, шайлахь могIарера бахархой а болуш аьлла, хааме даьккхина ОвхIанистанан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-секретаро Рахьими Насрата. Цхьана а тобано динчу зуламах жоьпалла тIелаьцна дац.\nРахьимис дийцарехь, маршалан Фахьиман цIарахчу тIеман академин КПП олучу постана уллохь ша шен эккхийтина Iожалхочо. Академин дешархой а, белхахой гIишло чу боьлхучу заманчохь, Iуьйранна меттигерчу хенаца 7 сахьт долучу заманчохь хилла ду эккхийтар.\nНаха дийцарехь, эккхийтар хиллачул тIаьхьа, герзаш а дийлина хиллера цигахь.\nОцу академина масийттазза дина тIелатар, стохка Стигалкъекъа-баттахь а цхьана. ХIетахь "Исламан пачхьалкх" олучу тобано шена тIелаьцнера жоьпалла.\nТкъех шерашкахь ОвхIанистанехь боьду тIом сацо Iалашонца, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн векалийн а, тIалибийн а барт ца хуьлучу юкъанна дина тIаьххьара тIелатар уггар а даккхийчех лоруш ду Кабулехь.


Обновлено 18.06.2013 09:21 Автор: Administrator 17.06.2013 11:57\nСахила диснарг кхо сахьт дара\nКхунна гIан ду моьттира иза, я гIенах хезаш ду, хаддаза екачу тилпоно ша цIеххьана самаваьккхича.\nМаьнгина уллохь лаьттачу тумбочкина тIе шозза-кхузза куьг тухуш, тилпо схьа а лехна:\n– Алло! – элира кхуо, набарха а валаза, юха, цхьа- ши минот ялале, – амин, Дела реза хуьлда… хIаъ, хьалха догIучу кеманца….\nОбновлено 14.05.2013 09:37 Автор: Administrator 14.05.2013 09:35\nНохчийн хIетал-металех лаьцна\nXIетал-металша гIо до нохчийн меттан исбаьхьалла йовза, ирдо кегийрхойн хьекъал. Хьалха заманахь синкъерамехь кегийрхоша вовшийн хьекъал зуьйш хIетал-металш далош хилла, я пхьа боккхуш хилла. «ХIетал-метал» дашна гергара маьIна ду «пхьа» бохучу дешан а. Нагахь хIетал-метал даладе алахь, «пхьа» баккха олу. «Пхьа» дешан кхин а масех маьIна хилла нохчийн маттахь лелаш: «адам», «юрт», «нах беха меттиг», «пхьакоче» – юьртан лакхе, «пхьатоьда» – юьртан лахе; «цIий (чIир)» – «пхьа хьаьрчина» олуш хилла, чIир тIейоьжча; «пхьамат» – юьртан юккъера майда (А. Исмаилов. Дош, агIо 26I) Оцу дашах кхолладелла дуй техьа «пхьар» «пхьарс», «пхьалгIа», «пхьарка» боху дешнаш?\nIилманчо Джамбекова Тамарас дийцарехь, нохчийн меттан диалекташкахь тайп-тайпана даладо «хIетал-метал» боху дош: «хаарг» (аьккхийн диалект), «пхьано» (чIеберлойн диалект), «хов-цахов» (итонкхаьллойн диалект).\nАвтор: Administrator 08.05.2013 10:14\nИрс а ца лов даго\nЦуьнан дех-ненах дисинчу цIийнан тхов ладар оьхуш болу дикка хан а яра. Амма юьрта а вахана, иза тобан хан ца карайора цунна.\nГIалано дIа ца хоьцура.\nВуьшта, цунах-м дача олура цо. «Со даче ваха воллу, – юьрта ваха кечлуш. – Цигахь болх дика бало соь».\nЦIа Марта-хин хазачу бердан йистехь доьгIна дара, ткъоалгIачу шерашкахь. Амма дика дIалаьтташ дара. Иза жимма хьоьгуш хила-м тарлора хIора суьйрана корашкахь серло йолчу, кхерчашкахь а цIераш йолчу луларчу цIенойх, цигахь хезачу берийн аьзнех а, дахаро зийначу къанойн хьекъалечу къамелех а. Юххехь дугIура керла цIенош, уьш дохдора къоначийн безамо а, дегнийн йовхоно а.\nОбновлено 08.05.2013 10:14 Автор: Administrator 08.05.2013 10:12\nЙистехьо мела дара хи, гоьллелц догIучехь.\nХIорд бара хIара.\nХьо хьаьгна вара кхунах, хIинца тIекхаьчча, хьо винчу метте юхавеача санна а хеташ.\nМараболла лаьара хIорд, хьайга ма-лаццало схьа а лоцуш, дIасадаржийначу куьйгашца. Цхьа тамашийна гергарло хаалора, хьан дегIера цIий а сийсаш, хIурда тIе дIаийзаварца.\nХьо, вол-волуш, генавелира, хина буха а оьхуш, юха, хьала а вуьйлуш. Некадо бохург хьуна дагахь а дацара. Хьуна, иштта, цхьа атта дара, ненан кийрахь Iуьллуш санна.\nОбновлено 08.05.2013 10:08 Автор: Administrator 08.05.2013 09:50\nУьш Iуьйрре богIура, сахуьллуш...\nСуна хIинца хIун дан деза ца хаьара, айса хIун дича бакъахь ду.\nСо хиъна Iара цхьанаметта, цIийнах хоттаеллачу кухнин корах лайно кIаййина уьйтIе а гуш боданехь.\nЛо дукха кIезга догIура, дукха жима, наггахь, мохо хьийзо цхьацца чим бен, лаьтта хIума а ца кхочуш.


«Со ах охьа а аьтна, хаьттира соьга сан цIе»\nТовбеца-бутт 26, 2015\nНохчийчохь лаьттинчу шина тIеман дарашлахь бу масийтта эзар нохчийн тоьлла къонахий. Дукхахберш царех набахтешкахь бохку тахана. Цхьаберш хан текхна бевлла. Набахтера араваьлла нохчийн тIемало наггахь а ца соцу шена оьмар кхачаяллалц кхерамехь лаьттар йолчу Оьрсийчохь.\n«Итт бехкениг маршонехь витар тоьлу, цхьаъ бехкевоцург чувуллучул», аьлла тоьллачу Iамеркарчу юриста Вильям Блэкстона.\nI994-гIа шеран Iа. Нохчийчохь болало тIом. Телевизионехула, арахь гуламашкахула кхайкхамаш бо: «Арадовла, къонахий, тIаме мостагI эшон, дIахеца зударийн кучамаш!»\nЭзарнаш нохчийн яхь йолу кIентий цхьабоса гIовтту, кара герз оьций, Даймохкана орцах. Цхьаберш эга тIамехь, вуьйш тIепаза бов, кхоалгIа дакъа лаьцна набахтешка хьажадо.\nОрцадохуш хьийзинчех дукхахберш тахана Кремло шен турпалш лоруш, цунна беза нах бу. Ткъа шайн кхайкхамаша гIовтторха, хIинца а балаза бисинчу, къайлах-къулах къийсалучу хIетахьлерчу шайн накъостех тахана цара «шайтIанаш» олу.\nБахьана долуш а, доцуш а набахтешка хьийсийначех ву Ваутерс Артур ( Иза Европехь цунна деллачу кехаташ тIера цIе ю). Итт шо текхна цо Оьрсийчоьнан лагершкахь. Текхна деккъа дIа даймехкан тIаме хIоттарна, нохчаллах вуьззина ша хиларна.\nМаршо Радионо цунах масал а оьцуш, дагадоуьйту ладогIархошна тахана нохчийн къомана совбевлла, докккхачу декъо дIатесна бехаш дуккха а къонахий буйла.\nПятигорскерчу кхело итт шо хан а тоьхна, набахте дIахьажош ша аьлла тIаьххьара дош дагалоьцу Артура.\nНабахтех маршаваьллачу гIаттамхо дуьйцу\nЙогIуш а, ца йогIуш а хан а тоьхна, набахте хьажийча а чекхдолуш дац Iазап.


ШолгIа мотт цахаар боккха эшам бу Оьрсийчура бахархойн\nДукха хан йоцуш Малхбузера Европерчу цхьана гIалахь волалуш сан накъосто элира соьга "дIо воьдург валахь-вацахь а нохча ву-кх аьлла». Цуьнан болар гича, аса йира изза ойла. Вавше а хьажна, велавелира тхойша.\nИштта нохчий хьовха жимма а махкал арахьа хан яьккхинчу стагана, бийца ца оьшуш, бевза Советан пачхьалкх хиллачу республикашкара, ша аьлча Оьрсийчура баьхкина нах. Лелар ша-тайпа хилла ца Iаш бIаьргаш хулу цера ша-тайпа.\nКху деношкахь Кремлана муьтахь болу зорбанан гIирсаша хIора денна кхерош бу пачхьалкхара нах Епропах а, Iамеркин Цхьанатоьхначу Штатех а. Цигара нах набар суй ца беш ойлана еш бу Оьрсийчоьнна тIе муха летара дара-те бохуш. Iамеркахой а, европахой а лууш бу берриг оьрсийн бахамаш дIалаца, аьлла ойла кхоллало цара дуьйцучуьнга ладоьгIча.\nЦу юкъана цара туьйранаш дуьйцу Оьрсийчура араваьлча дехаш долу адамаш вуно холчахь ду бохуш. Путинан пропагандисташа пайда оьцу дукхах болу Оьрсийчурча бахархошна хууш ца хиларх кхечу пачхьалкхара адамаш муха дехаш ду.\nКхана хIун хир ду те аьлла ойла ца еш цхьа а вац. Амма Оьрсийчура бахархой даиман а кхоьруш хуьлу хин долчух. Цундела кханенна дIадиллина банканашна чохь ахчанаш долу хан хIинца а лаьтташ ю аьлла хетало Оьрсийчохь. Ткъа Оьрсийчура пропагандин машено шуьйра пайда оьцу адамаш кханенах кхоьруш хиларх.\nЦу тайпа Iедалан политика цаловш болу нах а бац Оьрсийчохь кIезиг. Амма хьал хийца лаам дукха ледара бу церан. Уггаре а цара чIогIа деш дерг ду махкара бовдар. Цу нахах а дукхах берш бу дешна болу, Iилма девза нах.\nКху деношкахь Оьрсийчура Левада-Центр олучу талламан центран талламчас Левинсон Алексейс дийцира хIун нах бу Оьрсийчуьра тахана а дIабаха лаам берш бохург.\nЛевинсон: «Советан пачхьалкх лаьттинчу мехкашкара даиманенна а дIабаха луурш, юкъарчу хьолехь аьлча, I2 процент бу. Ткъа лаккхара дешнарш бийцича – уьш I5 процент бу. Яьккхийн таронаш йолучаралахь уьш 18 процент бу. Яккхийчу шахьаршкарчу бахархошлахь а бу дIабаха луурш 18 процент.\nЭрна а дац иза. Iедал ша мискачу нахехьа дуйла моттийта гIерта. Амма иза бакъду бохург а дац. ХIунда аьлча, таро йоцу нах тешна бу Iедал хьолахошкахьа хиларх. Делахь а, мискачарна тоаме ду цкъачунна Iедалан дайша дуьйцург, цо ден къамел».\nТкъа хIун бахьанаш хьалхадоху махкахбовла леринчу наха, аьлла, динчу хаттарна иштта жоп делира социолога Левинсон Алексейс.\nЛевинсон: «Стигалкъекъа-баттахь алссам адамашка хаьттича, дIабаха ойла йолучаьрга хаьттича, хьалхадериг ду дозанал арахьа дахар тоьлаш хилар, шолгIачу меттехь – кхузахь экономикан хьал тешаме дацар, кхоалгIачу меттехь – берийн оьшшу хиндерг дацар, боьалгIачу меттехь – 20 процент – Оьрсийчохь хьаькамийн къизаллах хьалхавала некъаш бацар».\nДелахь а даймохк бита луучу Оьрсийчоьнан бахархойн массо а бахьанаш цхьанна тIедоьлху – политике, царна ца тов таханлера Iедал, цуьнан халкъе ларамбацар. Левинсонна цуьнан бахьана иштта хета.\nЛевинсон: «Хьо пачхьалкхана оьшуш воцийла гар – иза вуно хала ду. Цу тIе, цхьа хьаькамашна а доцуш, халкъана хьо ца эшар. Шайн политикан хьажамболучарна го шаьш санна нах оьшуш боцийла. Лазаме ду и дерриг а».\nКху деношкахь «Керла регион» олучу интернет портало зорбане яьккхина Литвахь ехачу оьрсийн журналисто Деккер Татьянас язйина артикл. "Соьгаметтигерчу бахархоша хоьтту хIун хилла Оьрсийчохь бехачу нахана бохуш-, яздо Деккер Татаьянас.\n"Оьрсий цкъа а цахилла къиллой а, Iовдала нах а. Уьш тIе а товш хIунда Iа Iедалша а, зорбанан гIирсаш а дийнахь-бусий пуьтуш буттуш а болуш? 20-чу бIешаре юхаберза сацам хIунда бина цара, дерриг а дисина дуьне 21-чу бIешарехь дехаш а долуш? Кхечу пачхьалкхашкарчу наха дуьйцург хIунда ца хета царна?"- бохуш хьоьтту шега бохуш яздо журналисто Деккер.\nДукхах болчу оьрсийн цу тайпа тамашийна леларан ши бахьана го журналистана. Царах цхьа бахьана къелла ю, шолагIа бахьана ду кхечу къаьмнийн меттанаш цахаар.\nИза бакъ ду. Дукха болу Оьрсийчура бахархой хууш бац шайн мотт а бен. Церан шайн маттахь Iедалша харцанца кечйина информаци бен карон аьтто бац кху дуьнентIехь хуьлучух лаьцна.\nВай лакхохьа хьахийна йолчу «Левада-центро» стохка Охан-баттахь бинчу талламца, 70 процент Оьрсийчура бахархой хууш бац цхьа а кхечу къаьмнийн мотт. Нагахь хууш хилча 11 процент оьрсий бу мухха белахь а инаглс мотт лело гIорта аьтто болуш, немцойн а, испанхойн а мотт хууш, я Iамош бу шишша процент бахархой.\nОьрсийчура бахархошна шайн махкахь а, дуьненчохь а хуьлучух лаьцна дуьйцу телевизионерчу керланаша. Ткъа цу чохь кху тIаьхьарчу шарахь дуьйцург «гIирма вай хиаларх а, Украинера фашистех а,оьгIазе Малхбузенехь а, вочу Iамеркех лаьцна доцург хIумма а дац. Цундела цу махкарчу нахана цхьа а хIума ца хаьа баккъалла а Малхбузерчу мехкашкахь хьулучух лаьцна. Царна ца хаьа цигахь нах муха беха, муха ю церан дог-ойла, юкъаметтигаш, дахаре хьажар.\nКхузахь ша ала мегар ду Нохчийчура бахархойх. Кхеташ ду, царна шаьш дIоггара хийца делла аьлла хеташ цахила а там бу. Амма вайн къомах боцучу наха а цхьана синтем барца дуьйцу цу хийцамех лаьцна.\nЦарах ву 1996-чу шарахь, тIом боьдучу Боснехь шина шарахь болх бинчул тIаьхьа, «Мацаллина духьал болам» цIе йолчу вовхатохараллан цIарах Нохчийчохь болх бина волу яздархо Литтел Джонатан.\nЦул тIаьхьа иза шозза хилла цигахь.\n2006-чу шарахь Литтел Джонатана французийн маттахь язйина (Les Bienveillantes) «Къинхетаме мехкарий» цIе йолу роман. Цуьнах оццу деношкахь бестселлер хилира. Иза зорба тоха кехат а ца тоьана, Францехь зорба тухучура сацийра дерриг а дуьнено хазахетта тIеэцна йолу «ХIарри Поттер» цIе йолу рогIера книга (туьра). Ткъа кехат дIаделира Литтеллан роман арахецийта.\n2006-чу «Къинхетаме мехкарий» романо даьккхира ( Prix Goncourt Гонкуран цIарах долу совгIат. Оццу шарахь и роман язъярна Литтеллна делира Францин академин коьрта совгIат а. 2007-гIа шо чекхдолуш цу книгин 700 эзар экземпляр йоьхкинера цхьана Францехь. Цул тIаьхьа 900 агIонах лаьтташ йолу и роман I9 матте яьккхира.\nХьуна тIаьххьара Нохчийчу вахача, гинарг дIоггара дика сурт дац. Хьалха ахьа нохчех лаьцна дуьйцуш лелош кхин дешнаш дара. Хийца-м ца елла хьан нохчех йолу ойла, аьлла шега хаьттича Литтелл Джонатана иштта жоп делира.\nЛиттелл Джонатан: «Суна нохчех лаьцна хетарг дац хийцаделларг, суна хетарехь, шаьш нохчий вуно хийцабелла. Цхьана декъанна иза тIом хиларан жамI ду. Аса дуьйцург ду, цу кепара беха тIом лайна адам хийцалуш Iедал ду.\nЮкъаралла йоха йо, адамийн юкъараллехь хийцамаш хуьлу. Амма Нохчийчура хийцамаш сихбинарг, суна хетарехь, Кадыровс хаьржина а, тIеэцна а йолу политика ю. Иза уггара тоьлларг дац. Оьрсийн гIоьнца Кадыров нохчех къезиг нохчий бан гIерташ ву. Нохчаша лелийна долу дуккха а гIиллакхаш, шайна юкъахь доьзалшкахь лелош йолу юкъаметтигаш а, юкъараллан уьйраш а йолуш, вуно чIогIа йохийна цигахь.\nМасала, масех шо хьалха Кадыровн цIарах арабевллачу кегийрахоша басар юкъахь долу гарголгаш йиттира, шайна мелла а эвхьаза духар доьхна бу аьлла хетачу махкаршна. И тайпаниг нохчашна юкъахь хьалха хилла доцу а, хила йиш йоцу а хIума дара цу наха лелийнарг».\nНохчийчохь юьхьарлаьцначу политико хIаллак деш ду нохчех нохчий беш дерг. Хьалхара тIом боьдуш берриг а аьлча санна болчу нохчаша юьхьарлаьцнарг яра яхь а, сий а лардон кодекс.\nДохо йиш йоцу низамаш дара цигахь лелаш, муха юкъаметтигаш лело еза божаршца, зударшца, кхечу махкарчу нахаца, кхечу тайпанерчу стагаца бохучу хаттаршкахь. Массо а хIума шен зил тоьхна дара. Амма хIинца дерриг а хийцаделла делла, бохуш вара Литтелл Джонатан. Цуьнан бахаьнаш а дийцира цо.\nЛиттелл Джонатан: «Цхьана агIор иза кхеташ ду. Цу кегийрачу нехан дай байина тIамехь, церан девежарий байина тIамехь. Царна гIиллакхаш Iамо, муха лела веза бохург Iамо стаг ца хилла дахарехь. Цу агIор цера дуккха хIума дайна.\nТкъа хIинца Кадыровс вовшахтухуш а, дIахьуш а ду дуккха а цо нохчийн ламасташ ду бохуш долу, цхьа цунна хетарехь нохчийн гIиллакхаш ду аьлла хеташ долу хIуманаш. Ма дарра аьлча иза Советан заманахь лелийнарг санна долу хIуманаш ду. Якхийн фестивалаш а, концерташ а иштта дIа кхин а.\nЦигахь баккхийн хийцамаш бу. Иза бакъду. Амма дикачу агIор бац уьш».\nДелахь а хIора денна ала мегар долуш алсамбовлуш бу нохчашна юкъахь, меттигера пропаганда а йитина, дозуш доцучу хьостанашкара хаамаш бовза аьтто болу нах. Ас буьйцург кегйира нах бу Нохчийчохь бехаш болу.\nУмаева Iайнаъ Нохчийчохь ингал-меттан хьехархо хилла ю. Цо дуьйца шен хиллачу дешархойн корматалла вуно лакхара яра бохуш. Iайнаъа дийцарехь, царна юкъахь дуккха а бара махкал арахьа деша баха ойла йолу кегийрхой..\nТкъа мел баьржина бу Нохчийчохь ингалс мотт, иза бийца меттигаш юй иза хуучуна аьлла хаттвр колла ло. Меттигаш кIезиг ю, амма аьтто баьлча вовшашца буьйцуш а шайн ингалс мотт шарбан гIерташ хуьлу вайн бераш бохуш яра Iайнаъ.\nКхин хьал ду махкал арахьа бехачу вайнахехь дерг. Шайн сингаттам шайн бераша нохчийн мотт тесна битар а бу, кхин меттанаш тIех дика Iамар а бу бохуш дуьйцу Норвегера вахархочо Гисаев Ахьамада.\n2014-чу шарахь Левада-Центро бинчу талламца, 76 процент Оьрсийчура бахархой цкъа а ца хилла Советан пачхьалкх хиллачу республикашкара арахьа. Ткъа махкал аравала оьшуш долу паспорт долуш бу Оьрсийчохь 28 процент бахархой.