Австри, мукъачу дийнахь садаIа цхьаьнакхетта нохчий\n19-37 шераш долу ялх нохчо лаьцна Австрин полицино, цара кхерамаш туьйсуш, маьрша баха ца буьту къона зударий, аьлла.\nПолицин пресс-векалтан белхахочо Дитрих Маркуса бахарехь, Венера а, Линцера а бу лецнарш, ю царалахь цхьа зуда а.\nШа-шех "оьздангаллин полици" йина лелла и тоба, чIагIдо талламо.\nСоциалан машанашкахь, иштта, школашкахь, арахь нохчийн мехкарий тергалбеш хилла оцу тобано. Къоначу зударий хатI, лелар къоман ламасташца ца догIу аьлла шайна хетачарна кхерамаш тийсина лецначара, социалан машанашкахь, къевлина лелочу агIонашкахула, даржийна церан суьрташ, аьлла бу талламо тIебаьхьина бехк.\nКъамелашца кхерамаш тийсарал а совнах, цхьаболчу мехкаршна етта а йиттина тобано. Зударийн дай-наношна а туьйсуш хилла цо изза кхерамаш, боху Австрин низамхоша.\nЛецначарна цIийнах хьовсуш, герз а карийна.\nИзоляторехь латточу ялханнах цхьаьннан доттагIчуьнца къамел хилира Кавказ.Реалиин. Цо бехке ца лору лецнарш: "Цара цхьа а ца хьийзийна, етта а ца йиттина. Церан бехк цхьаъ бу: доглозу шайн къомах. Цара гIиллакхехь, шаьш оцу зударийн гергара а хеташ, царна хьехамаш бора, оьздангаллин новкъа баха гIертара", - дийцира шен цIе йовзийта ца лиинчу Венерчу нохчочо.\nЛецначара кхерамаш тийсинчу цхьана зудчуьнца а хилира къамел Кавказ. Реалиин. Цо дийцарехь, цхьамма цуьнан инстаграм-агIонера сурт схьа а эцна, "оьздангалла тергалъечу тобане" хьажийна, цул тIаьхьа сурт WhatsApp-ехула леладаьлла.\nЦхьаццайолчу хьостанаша бахарехь, 30 эзар гергга нохчийн мухIажир веха Австрехь. Европехь уггаре яккхийчу диаспорех цхьаъ ю оцу махкахь.


Къа Кремлан дац, халкъан ду...\nОьрсийчоь -- Москохарчу протестан гуламехь, 12ГIу2014\nЕвробертан куьйгалхой Оьрсийчоьнна дуьхьаляьхна санкцеш гергарчу масех баттахь лахъян дагахь бац. Тайп-тайпанчу Европерчу тергамчаша цуьнца доьзна дийцаредо, санкцеша хьанна я стенна алсам тIеIаткъам бо- Кремлана я Оьрсийчоьнан могIара бахархошна?\nКремло а, цунна муьтIахьчу аналисташа а токхе къамелаш дора, Малхбузене Оьрсийчоь къарлур яц, Европа ша а мегар яц, Оьрсийчоьнаца экономикан зIенаш хедаяхь, кхин ца хуьлчу далахь Кремлан уггаре а дера герз – Малхбузенна газ йохкар сацадийр ду, тIаккха сонта Европа милла лийр ю, бохучу маьIнехь.\nАмма, гуш ма-хиллара, масех бутт а балале оьрсийн сом цкъа а ца хиллачу кепара дайдуш дIадоьдуш ду, Оьрсийчоьнан могIарерчу бахархойн Iер-дахаран тIегIа къелле йоьрзуш ю, ткъа Европа тIедеъна Iа лаьтташехь, гIора а ца йи, я Оьрсийчоьнна хьалха гор а ца хIоьтти.\nИ санкцеш Малхбузено даханчу бIаьста юкъаяха йолочу хенахь Евробертан куьйгалло юх-юха а билгалдоккхура, и тайпа гIулч ца яьлла йоккхуш а ю, цхьана йоцачу ханна йоккхуш а ю, бохуш. Аьлча а, цара гуттар а некъ буьтура Оьрсийчоьнан куьйгаллина шен Украинера леламаш хийца а, дуьненаюкъарчу низамашна тIе юхадерза а. Амма цкъа а хенан дозанаш билгал ца дохура – мацалца? Мас баттана я шарана бохург хьаха а ца деш.\nЦу хьоло Малхбузенан Оьрсийчоьнна дуьхьал долу гIуданаш ма-тов дахдан а, чIагIдан а аьтто ло. Карарчу хенахь хIоьттинчу суртаца, уьш юхаяхар я малйар, мел кIезга а, бIаьсте яллалц ур-аталла дийцаре дан дагахь бац Евробарт. Ткъа бIаьсте ялале оьрсийн экономикана кхин а мел даккхий зенаш хила там бу бохучунна шайхалла дан цхьа а ца хIутту. ХIунда аьлча, политолога Чапханов Руслана дийцарехь, санкцех доьзна а ца Iаш, иштта а яккхий халонаш яра цу пачхьалкхан коьрта концернашна хьалха тIаьхьарчу хенахь лаьтташ, масала, шайн техникаллин хазна хийца тоххарехь хийца езаш хиларца доьзна.\nЧапханов: „Москохарчу биржин акцийн мехаш лахлуш схьабогIуш бу. Оьрсийчоьнан банкийн сектор Iамеркерчу а, Европерчу а финансех вуно чIогIа йозуш ю. Цул совнаха, оьрсийн концернийн Роснефтан а, Газпроман а, санкцеш ца хилча а, яккхий проблемаш IаьIна. Масала, церан гIирманаш тишйелла ю, уьш керлачаьрца кесталгIа хийцаеза, амма цу гIулкхана оьшуш йолу технологеш церан шайн яц, Малхбузера ца ецча“.\nМалхбузенан куьйгалхой Оьрсийчоьнна дуьхьал долу гIуданаш лахдар цкъачунна кийча бацахь а, Европерчу юкъараллашкахь а, аналистийн гуонашкахь а жигар дIайоьлхуш ю цу гIуданашна гуонахьа йолу дискусси.\nТергамхой шина декъе бекъабелла ала мегар ду: цхьана агIор, Кремлана кхин дIа а санкцешца гIуданаш дан деза, уьш лахйан я юхаяха маггане а мегар дац, аьлла хеташ берш бу, ткъа вукху агIор, санкцешах уггаре а хьалха зенаш ловш берш бехк-гуьнахь а боцу могIарера бахархой бу, ткъа цул совнаха, европахошна шаьшна а хуьлу Оьрсийчоьнца экономикан дов лелорах даккхий зенаш, цундела уьш сихонца юхалиста еза аьлла хеташ берш бу.\nЦу шозлагIчу тобанна юккъехь берш, кхеташ ма-хиллара, доккхачу декъехь Европерчу бизнес-гуонийн векалш бу, ма-дарра аьлча, генарчу Оьрсийчоьнан санкцеша а, сом дайдаларо а гIело еш болчу могIарерчу нахаца кIезга бала а болуш, амма шайн концернашна и санкцеш бахьана долуш хуьлучу зенийн гIайгIа берш.\nМасала, немцойн экономикан Малхбален комитетан куьйгалхо Кордес Экхард, шен Путин Владимирца доттагIаллечу юкъаметтигашца вевзаш волу. „Малхбузено Оьрсийчоьнна шен ницкъ гайта оьшуш хьал хIоьттинера. Цуо и ницкъа гайта а гайти. Амма хIинца вай мукIарло дан деза, ницкъа юха а баьккхина, дагадовларийн шуьне вай Оьрсийчоьнца ховша дезаш хилар“ - цу кепарчу дIахьедаршца юх-юха а немцойн телевизоне хуьйшу иза.\nИза кхеташ а ду. ХIунда аьлча, санкцеш а, мехкадаьттан мах лахбалар а бахьана долуш хIоьттина кризис бахьана долуш дуккхаъ Малхбузера яккхий концернаш миллионашкахь зенаш ловш ю Оьрсийчохь. Масала, машенаш яран концернаш. Царех дукхахчара тоххарехь шайн цу махкара конвейерш сацош дезна бохуш дуьйцу Чапханов Руслана.\nЧапханов: „Цхьаццайолу машенаш, уггаре а хьалха гуттар а езох ерш а йоцуш, юкъерчу классо оьцуш йолу, аьр вай, миллион герга сом мах болуш йолу, уьш хIинца оьцуш кIезга нах бу, уьш йохкар йоццачу хенахь 30 процентана лахделла, кхин дIа лахлуш а ду. Масала, Форд концерно ша Оьрсийчохь машенаш еш йолу конвейер сацийна, машенаш цхьана шарана сов йина лаьтташ ю салонаш юьззина лаьтташ ю уьш“.\nКарарчу хенахь цхьана Германера 300 сов фирма ю Оьрсийчохь бизнес лелош. Царех доккхачу декъо хIинцале а дIахьедар дина, шаьш шайн белхахойн цхьа дакъа балхара ца дохийча дер дац, хьал иштта дIадодахь, аьлла. Амма бизнес-гуоний векалш мел латкъамаш бахь а, Евробертан куьйгалхой цкъачунна санкцийн некъа тIера бовла дагахь бац. Немцойн канцлера Меркел Ангелас кху деношкаь рогIера билгалдаьккхира, санкцеш хазхета юккъеяьхна яц, церан шайн цхьа бахьанаш дара. И бахьанаш дIадовлалц, санкцеш а дIайохур ю бохург бакъ дац, аьлла.\nСанкцеш Iалашоне кхочий теша?


Инфоурок / Начальные классы / Рабочие программы / Индивидуальное обучение на дому в 4 классе, чеченский язык\nПредмет- чеченский язык\nУчебник - «Чеченский язык» Э.Х. Солтаханов, И.Э. Солтаханов.\nЮьхьанцараюкъарадешараншкола - мехала, керла, жоьпаллинмурбуберандахарехь: х1окхушколехьд1адолалодиллинадолудешар, кхузахьшорлоцуьнангонахарчудахарцайолуюкъаметтигаш, хийцалоюкъараллиндаржа, ша-шенвовзийтаоьшушхиларасовдолу. Т1аьхьа хиндолчу дерриге а дешаран бух кхуллу юьхьанцарчу школашкахь. Юьхьанцарчу школехь нохчийн матто, кхечу предметаша санна, меттан 1илманан декъехь шен маь1ница а йоккха меттиг д1алоцу. Цуьнан дешарца а, кхетамца кхиорехь а доккха маь1на ду.\nМаттахлаьцнахаарш, бартаа, йозананакъамеланхаамашкараберзорцадешархойнтарохуьлукхийолудешаранпредметашакхиамца 1амо, цуьнцацхьаьнагонахарчудахархдозушдолушайнхааршшордан.\n«Школанахьалхалаьттадекхаршкхочушдарехь 1аламатдоккхамаь1надуненанметтан, х1ундааьлчашколоболхоцуматтахьд1аболорцакараерзайоберодахарехьгулйинааненанматтахьбилгалйолушйолуахьекъаланхазна. Оцу кийчачу буха т1ехь школо д1ах1оттабо ша кхид1а а бен болу болх, аьлча а дуьненах лаьцна болу берийн кхетам алсам а боккху, уьш г1иллакх-оьздангалла йолуш кхиорехь а царна дешар 1аморехь а дерриге а декхарш кхочуш а до.\nЦуьнца цхьаьна кхийолчу дешаран предметийн санна, ненан матто юьхьанцарчу муьрехь кхочушдан деза цхьадолу мехала юкъара г1уллакхаш а:\nгонахарчу дахарца йолу юкъаметтиг а, нахе йолу нийса дог-ойла а кхетош-кхиор».\nуьйран принцип, къамел кхиоран декъехь дешархой т1екаре хила 1амор шегара лоьхуш йолу;\nПрограммоматтацадозургпрактическикарадерзодезаргкъастийнаца 1аш, меттанхиламаш, цараматтехьд1алоцучуметтигехьаьжжина, хьалха-т1аьхьауьшкараберзоратидамеэцна.\nГрамматически а, орфографически а материал программи юкъа ялийна х1ора т1ейог1учу классехь т1етт1а шоръяран,к1аргъяран, чолхеяккхаран хьесапехь.\nЮьхьанцарчушколехьнохчийнмотт 1аморан 1алашонаш:\nт1екаре хила дезаран, йоза-дешар кхид1а а 1амо дезаран 1алашонца нохчийн мотт караберзор;\nкъамелдаран хьуьнарш кхиор, нохчийн маттахь вовшашца т1екаре лело хаар;\nнохчийн меттан лексикех, фонетикех, грамматикех болу т1еххулара хаамаш караберзор;\nладог1а, вистхила, шен маттахь еша, яздан хаар карадерзор;\nдешархой синъоьздангаллин мехаллаш евзаш, къоман г1иллакх-оьздангаллин баххаш т1ехь кхиъна хилар;\nдоьзалан дахар девзаш хилар;\nкъоман культура а, бусулба дин а девзаш хилар;\nРосси пачхьалкхан гражданин ша вуйла хууш хилар;\nсинъоьздангаллинмехаллашкхиордешархойнкоьртачуг1уллакхашнат1едахар: урокийн, урокеларахьарчуа, юкъараллинпайдечуа.\nПрограммах1оттийнаюьхьанцараюкъарадешаранфедеральнипачхьалкхандешаранстандартанбухат1ехь, базиснидешаранпланан 2-чувариантонохчийнматтаналушйолчутаронашцанисъеш. Нохчийн мотт хьехаран башхалла билгалъяьккхина тематически планаш т1ехь. Мотт хьеха билгалдина сахьташ кху кепара ду: 1-чу классехь 99(йоза-дешар) сахьт, 2-чу классехь 102 сахьт, 3-чу классехь 102 сахьт, 4-чу классехь 102 сахьт-дерриге а 405 сахьт.\nнохчийн мотт пачхьалкхан мотт а, иза уьйран а, гонахара дахар довзаран а г1ирс хиларх кхеташ хилар;\nшколан а, юкъараллин а дахарехь нохчийн меттан хаарех пайда эца хьуьнар хилар;\nхезашдолукъамелцхьатерат1елацар (баккхийчараа, шеннийсархошааолург, берийнрадиопередачашкахь, аудиозаписашкахь, кхечухаамийнтехнологийнкепашкахьхезарг);\n1-чуклассехь: абатал хьалхара мур, йоза-дешар 1амор, абатал т1аьхьара мур.\n2-4 -чуй классашкахь цхьаьнадог1уш (комплексно) къамел кхиор, грамматикин а, орфографин а пропедевтически курс.\nХьалхарчуклассехьйоза-дешар 1аморанкхомурбу: абаталхьалхараякечамбаранмуррий, дешаа, яздана 1амошболуабатанмуррий, 1амийнаргт1еч1аг1дешболуабаталт1аьхьарамуррий.\nАбатал хьалхарчу муьрана юьхьанцарчу школашкахь 1-чу классехъ билгалдо 20-25 сахьт, дешархойн кечаме хьожжий.\nЙоза-дешар 1аморо шена чулоцу:\nдешан аьзнийн х1оттам а, цуьнан маь1на а, мукъа а, мукъаза а аьзнаш девзаш хилар, элп, аз къасто хаар, дешнаш, предложенеш йовзар;\nхаттаран, т1едожаран предложенех пайда эцарца диалог д1аяхьа хаар;\nсхьааьллачун чулацамах кхеташ а, хаттарш даларца юхасхьадийца а, доцца сюжетни суьртийн чулацам т1ехь дийцар-жоьпаш дала хаар;\nюьхьанцара йоза-дешаран хаарш.\nЙоза-дешар 1аморанмуьрехьберашнайовзуьйтуаз-элпц1ейолукеп, ткъаизакхочушдоозат1ераэлпат1евигарца.\nАбатал т1аьхьара мур лексико-грамматически балхана лерина хуьлу. Цуьнан 1алашо дешархойн къамел кхиор ю. Боккха тидам т1ебохуьйту элпаш нийсаяздарна –\nкаллиграфина. Меттан аьзнаш, дешнаш, синтаксически конструкцеш йовзарца цхьаьна, къамел даран тайпанаш а карадоьрзу царна (алар, ладог1ар, ешар, йоза).\nаьзнаш, аьзнийн цхьаьнакхетарш , дешдакъош ала а, буьйцучу нохчийн маттах кхеташ а хилар;\nйоза-дешар 1амочу хенахь диалог д1аяхьа хууш хилар;\nкхеташ, шера, къастошешахуушхилар;\nкаллиграфинлехамашнажоплуш, орфографин, пунктуацинбакъонашларъеш, йозанан 1аморана, талламанадекъерабелхашнийсакхочушбанхуушхилар;\n2-чуклассехьагонахарчудахархлаьцнадолухааршк1аргдаран, кхетош-кхиорана, юкъаракхетамбаларанаболхкхид1аад1ахьо; 1-чуклассехьсаннайоккхаметтигд1алоцубартакъамелкхиоро. Билгалйоллу меттиг д1алаца еза цкъа хьалха орфографически, къамелан кечам бина д1ахьош болчу кхоллараллин белхаша. Билгалйинчу кепехь я юьхь йолорца диалог д1аяхьа карадерзор а кхид1а а д1ахьо, къастош ешар шардар а, нийсаяздар а кхид1а к1аргдо. Барта а, йозанан а къамел кхиор цхьана лексико- грамматически а, кхетош-кхиоран а, цхьана темина леринчу коьчал т1ехь д1ахьо.\n3-чуклассехь кхул хьалхарчу классашкахь барта а, йозанан а къамел кхиоран декъехь карадерзийна хаарш шордеш, к1аргдеш болх кхид1а а д1ахьо. Берийн тидам къамелехь хандешнех, билгалдешнех, лач дожаршкахь ц1ердешнех пайдаэцарна т1е берзабо. 3-чу классехь меттан лингвистически, культурни кхетамашна т1еберзабо. 1амийнчу материала т1ехь юкъара маь1на до: ц1ердашах, билгалдашах, ц1ерметдашах, хандашах, дешт1аьхьенах юкъара кхетам ло. Оьрсийн маттахь род ю, хандешнаш яххьашца а хийцало. Вайн маттахь ц1ердешнийн кхо класс ю (божарийн, зударийн, кхийолу). Церан предлогаш ю, вайн - дешт1аьхьенаш. Х1ара а, меттан кхин а башхаллаш тидаме эца езар ю. Нийсаяздаран бакъонийн а, царах нийса пайда эцаран буха т1ехь кхоллало дешархочун йозанан, шех нийса олуш долу къамел. Цу декъехь алсам тидам т1ебохуьйту 1аморан сочиненешна а (ши х1ума юстарца йовзийтар, суртх1отторан кепехь дийцар), 1аморан декъера изложенешна а.\n4-чу\tклассехь а, кхул хьалха йолчу классехь санна, коьрта 1алашо дешархойн барта а, йозанан къамел кхиор ю, гонахарчу дахарх болу хаамаш шорбеш, ши мотт (оьрсийн, нохчийн) анализ, синтез ян хаарца а, бустуш талларца а доьзна долу дешархойн лингвистически хаарш к1арг а деш. Кху кепара сочиненеш язъян хаар а карадерзон там болуш ду ( ойлаяран кеп шеца йолу дийцар, ши х1ума вовшашца юстуш язъен сочинени, суртх1отторан кеп шеца йолу сочинени-дийцар).\nшколехь а, школал арахьарчу дахарехь а т1екареш д1акхехьа оьшучу барамехь ладог1а а, къамел дан а, еша а, яздан а карадирзина хилар;\nюьхьанцара школа чекхъяьккхича кхид1а а деша таро лучу кепара а, вовшашка парг1ат бистхила аьтто беш а болу дешнийн барам дешархочун хазнехь хилар;\nкъамелан диалогически кеп практически карайирзина хилар (къамел дар, къамелаца къовсам д1абахьар); дешар т1ехь а, юкъарчу декъехь къамелехь оьздангалла ларъян хаар: салам- маршалла хаттар, 1одикаяр, баркалла алар, дехар дар;\nмонологически къамелан т1еххулара форманаш карайирзина хилар: бинчу балхах лаьцна барта жам1 дар, цхьана билггалчу теманах лаьцна шена хетарг алар, планан а, хаттарийн буха т1ехь шен тексташ кхоллар;\nдешархойн къамел дан хааран хьуьнарш кхиор, шен маттахь вистхила а, вовшашца къамеле вала а хаар, кхид1а деша хьуьнар хилар;\nнохчийн мотт дуьнене болу хьежам совбаккхарехь а, кхечу культурашца з1е тасаран оьшуш болу г1ирс хилла д1ах1отта безаш хиларх кхетар.\nнохчийн дешнаш, дешнийн цхьаьнакхетарш, предложенеш, яккхий йоцу йозаелла тексташ т1ера нийса схьаязъян хаар;\nладог1арца орфографически а, пунктуационни а бакъонаш ларъярца текст нийса д1аязъян хаар;\nшен дозаделла йозанан къамел кхиъна хилар (хаттаршна жоьпаш дала, 1аморан изложенеш а, сочиненеш язъян хаар).\nНохчийнмотт 1аморехькхиамашхирбу, нагахьсаннаоьрсийнматтахьдешархошакарадерзийнчухааршнат1етевжаш 1амошбелахь. Масала, цхьатерачу грамматико- орфографически хиламех пайдаэцарца (аз, элп, мукъа, мукъаза аз боху кхетамаш; доккха элп; дош сехьадаккхар; предложених, дешдекъах, дашах болу кхетамаш и д1. кх. а.). Цара г1о дийр ду кхиамца материал караерзорехь а.\nСистематически курс (практически караерзор)\nКечамбаран мур (барта)\nВовшашца йолу юкъаметтигаш д1акхехьаран теманаш, хьелаш. Алсам пайда оьцу тема-доьзал, 1ер-дахар, дешаран, дешархочун, хьехархочун юкъаметтигаш. Х1ора муьрана тема билгалйо гонахарчу дахарна юкъара хиламаш билгалбахархьама. И бахьана долуш кхоллаяла тарло текст 1амочу маттехь. Бакъду, кхоллалучу хьелашка хьаьжжина теманаш кегийчу теманашка екъаяла а тарло, уьш а х1ора муьрехь шайн башхаллаш йолуш хир ю. Масала, юьхьанца алсам пайда оьцург ловзаран кепара тема елахь, мотт караберзарца доьзна и теманаш дешаран, х1ума довзаран декъаца а йоьзна хир ю т1аьхьа.\nФонетика йовзийтар алсам шайх пайда оьцучу къамелан аьзнаш довзийтарца а, царах дешдакъош а, дешнаш а кхолларца гайтина. Нийсаяздаран\nпропедевтически курс ялийна йоза- дешар 1аморан декъехь. Цул т1аьхьа и курс систематически хуьлий д1ах1утту.\nц1е, ден ц1е;\nнохчийн а, т1еэцна а ц1ерш;\nтайп-тайпанчу къаьмнийн ловзарш.\nГрамматика: дожарийн маь1на; къамелан дакъош; предложенеш: цхьанах1оттаман, шинах1оттаман (кху кепара: ц1ердош +билгалдош+ хандош); диалогически цхьааллаш: хаам -хаттар - жоп.\nВовшашцайолуюкъаметтигашд1акхехьарантеманаш: ловзаран, 1ер-дахаран, дешаран.\nТеманаш: Ц1а. Доьзал. Вовшийн довзар. Школа: урок, перемена, каникулаш. Адам а, могушалла а. Дийнан хан, шеран хан, беттийн ц1ерш. Туьканахь, школан\nбуфетехь, нохчийн къоман даарш. Транспорт. Туька: эцар, мах д1абалар. Хьуна хазахетарг.\nтипологически гергара долу нохчийн, оьрсийн туьйранаш;\nвайн къоман сувенираш;\nРоссин къаьмнийн деза денош;\nнохчийн къоман даарш;\nРоссин халкъийн г1иллакхаш а, ламасташ а.\nнохчийн ц1ерш, фамилеш;\nнохчийн къоман ловзарш а, ловзоргаш а;\nнохчийн берийн эшарш;\nнохчийн халкъан деза денош, ламасташ, г1иллакхаш;\nнохчийн къоман даарш.\nНохчийн меттан урокашкахь дешаран г1уллакхан кхачоярна т1е хьажийна лехамаш юьхьанцарчу школехь долу хьелаш тидаме а оьцуш, билгалбина.\nДешархошна болх бархьама оьшу:\nшенна охьахуу меттиг (парта, стол, тобанашкахь беш болу болх д1абахьа жима меттиг);\nшколан г1ирсаш: ручка, бос болу къоламаш, юьхьигаш горга йолу тукар, линейка, циркуль, ластик;\nпрограммин декхарш кхочушдарехула йолу материал: (кехат (зорбанан, альбомни, апликацешна(бос болу), оригами), мужалт (мокха а, бос болу а), пластилин, фольга, калька.\nЮьхьанцарчу школехь дешаран г1уллакхана кхачояр т1ехьажийна ду:\nмоделашца болх бар: аьзнийн массо а тайпа башхаллаш (деха, доца, къора, зевне, мукъа, мукъаза) билгалъеш йолу дешан аьзнийн х1оттаман моделаш кхоллар; д1аяздар, хедийнчу элпех дешнаш х1иттор, олуш д1аяздар цхьадолу дешнаш,\nпредложенеш, схемашца предложенеш кхоллар;\nгигиенически лехамаш ларбар тетрадь, ручка охьайилларехь, нийса охьахаарехь;\nграфически кхочушдийриг мелла а карадерзор: линейкица юстар, графически кепара дерг дешар, линейкех, угольниках, циркулах пайда эца хаар, планаш, схемаш, таблицаш йовзар;\nбиблиотекехь, словарь, учебник т1ера оьшуш йолу информаци лаха хаар;\nдешаран декъехула оьшу материально-технически кхачоярца доьзна кхиамашка кхачалург хиларан ч1аг1о даг чохь кхоллаялар.\nТалламан белхийн материал (диктанташ)\n(Хьалхарчу классашкахь Iамийнарг карладаккхар)\nТхан школан керт йоккха ю. ЦIена а латтайо иза. Цхьацца ловзарех ловзу тхо цигахь. Баккхийчарна ловза царна шайна къастийна меттиг ю. Цкъацкъа дерриш а бераш цхьанакхетий а ловзу. Тхан ловзаршна тIехь куьйгалла до хьехархочо. Цунна дуккха а ловзарш хаьа. Тхуна дукхавеза тхешан хьехархо.(45дош)\nКонтрольни диктант (1ч)\n(Доца шеконан мукъа аьзнаш нийсаяздар)\nКегий тIоьрмигаш а, тускарш а эцна хьуьнха дахара бераш. ЦIен, кIайн, сийна зезагаша къарзйинера хьуьнан хьалхара аре. Жимма зезагаш а даьхна, хьуьн чу дуьйлира бераш. ЦIазамаш, бIараш, мангал-комарш ехира цара.\nСамукъане дара хьуьнхахь. Олхазарша тайп - тайпана эшарш лоькхура. ДIа ког баьккхинчохь бохург санна, шийла шовданаш дара.\nХаза садаьIира бераша. (51дош)\nЛар толлу жIаьла.\nСан вашас ХIарона кIеза деара. Оха цунна цIе тиллира Тарзан аьлла. Соьца гуттар а ловзуш хуьлура кIеза. Хи тIе лийча со воьдуш хилча, суна тIаьхьахIуттура иза.\nДIаоьхура хан. Тарзан доккха хилира. Цуьнан лергаш ира, догIаделла дара. Иза лар толлу жIаьла хиллера. ХIарона кест – кеста хьуьнха талла дуьгура Тарзан. ХIинца, доккха а хила, соьца кIеззиг ловзу иза.(59дош)\nКонтрольни диктант (2ч)\nКханазаводе экскурсе гIур ду аьлла, дIахьедира берашка хьехархочо.\nШолгIачу дийнахь моггIара дIа а хIиттина дахара бераш. Берашца цхьаьна хьехархо а вара.\nЦхьана белхалочуьнца хьоьжуш цехашна чухула чекхдевлира бераш. Заводан берриг а белхаш бовзийтира белхалочо. Школера дешна ваьлча, ша заводе балха гIур ву, элира Султана. Султанца заводе балха ваха резахилира Аюб а. (53дош)\nБес – бесара къоламаш хьалха а дехкина, сурт дилла волавелира Iимран.Хаза сурт дилла хууш ву иза. Цо дехкинчу суьртийн выставка хилира бIаьста школехь. ХIинца а ву иза керлачу выставкина кечлуш.\nЦIечу къоламашца сизаш кIезиг хьоькху цо. Дукхахьолахь лелош бергIаьржаниг хуьлу цуьнан.\nМассара а олу, Iимранах говза художник хир ву. (51дош)\nКонтрольни диктант (3ч)\nАьхка лагере ваха кечам беш вара Сайпулла. Цо ойла йира ша дан дезачун. Уггар хьалха, ломахь лело мачаш хила еза. Хуьйцуш юха тIеюху хIуманаш эца еза. Рюкзак – тIоьрмиг вашас лур бу. Цуьнан болуш ма бу диканиг. Буса латочу фонарикина батарейш а эца еза. Хьанна хаьа, хьашт хуьлий а. Виц ца вала, дерриге а кехата тIе дIаяздира цо.(58дош)\n(Хандешнашца ЦА,МА нийсаяздар)\nТахана школе воьдуш ДадашгIаьрга вирзира Салман. Дадаш мохь хьекха велира бабе, чехка лела, бохуш.\nДадаша юьхь – куьг ца дилира, хи шийла ду аьлла.Мачаш ца цIанйира, книжкаш портфеле чу ца ехкира. Уьш дерриш а цунна хьалхара бабас деш хиллера гуттар а.\nСалман элира Дадаше, ша цуьнца кхин ловзур вац, иза шен доттагI а вац. Дадаш кхийтира, цо дош делира хийцавала. (62дош)\nКонтрольни диктант (4ч)\n(Юьхьанцарчу классашкахьIамийнарг карладаккхар)\nЦхьадолу олхазарш гурахь бовхачу махка дIадоьлху. Церан дIадахар тайп – тайпана хуьлу. ЧIегIардигаш яккхий тобанаш йой доьлху. ГIаргIулеша кхосаберг йо. ГIезаша могIа бо.\nIа дIадаьлча юха а схьакхочу олхазарш. Царна шаьш хьалха хан яьккхина меттигаш евза. Циггахь совцу уьш шаьш юхакхаьчча. Шайн хила бенаш юха то а до, керланаш а до цара.\nБошмашна зуламе йолу садолу хIуманаш юу олхазарша. Цундела лору уьш бешахоша бошмийн доттагIий. (65дош)\nНохчийн меттан календарни – тематически план\n1 чийрик – 27с.\nа.3-6, ш. 3\nа.7-10, ш. 13\nПредложенин коьрта меженаш.\nКоьрта а, коьртаза а меженаш.\nа.13-14, ш. 21\nКоьрта а, коьртаза а меженаш предложенехь билгалъяхар.\nа.14-15, ш. 23\nДийцаран, хаттаран, айдаран предложени.\nТалламан болх " Школан кертахь" (М.агIо 92)\nГIалаташ тIехь болх. Предложени.\nа.18 ш. 30\nАьзнаш а, элпаша.\nДеха а, доца а мукъа аьзнаш.\nНохчийн алфавитера шалха элпаш.\nКъ/кх. Изложени "Ши йоI"\nГIалаташ тIехь болх. Къ/кх. Дийцарца болх\nМукъаза шалха элпаш дешнашкахь билгалдахар\nДешан хIоттам. Орам.\nДешан хIоттам. Чаккхе.\nа.36 б/I,ш. 66\nДешхьалхе хандашца нийсаяздар.\nЧолхе дешнаш предложенешкахь билгалдахар.\nДашна хьалха СТ яздар.\nКонтрольни диктант "Хьуьнхахь" (М.агIо 95)\nГIалаташ тIехь болх. ЧIагIдар.\nЛовзуш, Iема «Дош кегаделла»\nКъ/кх. Изложени "Шеран заманаш"\nЦIердешнийн терахьашца хийцадалар\nЦIердешнийн дожаршца хийцадалар(легар)\nЦIердешнийн дожаршца хийцадалар\nЦIердешан дожар предложенешкахь билгалдаккхар\nНомер материала: 417969


Оьрсийн эскархочун хIоллам сийсазбина Венехь\nСтигалкъекъа-бутт 10, 2012\nАвстри -- Оьрсийн Эскархочунна Дуьненан ШолгIа тIом бирзича хIоттийна хIоллам, тIе басарш Iенийнера цунна бевзашбоцчара деношкахь, Вена, 10Сти2012.\n„Оха и инцидент хаза нехан санна инзарвоккху вандализм лору, цу хIуманна бехкеберш кароре а, царна догIуш долу гIуда тохаре а кхойкху“, - ишттачу дешнашца резадацаран нота хьажийна Венерчу оьрсийн векало Нечаев Сергейс Австрин арахьарчу гIуллакхийн министралле. Цуьнан бахьана цхьана цабевзачара Венехь Шварценберглатц майданахь лаьтташ болу Оьрсийн Эскархочун хIоллам, тIе цIе-къорза басарш а Iенийна, сийсазбина хилар ду.\nИ хIоллам ШолгIа Дуьненан тIом чекхбаларан де тIекхочучу муьрехь, хIинца кху шарахь, дуьхьара сийсазбина бац. ХIора шарахь аьлча санна нисло и санна дерг. Дукхахьолахь буьйсанна, воьду-вогIу стаг воцучу хенахь, я басарш Iенадо цунна тIе я йозанаш яздо, я нехаш тосу. Полицхой и хIума диначарна тIаьхьа ца кхуьу наггахь а. ХIинца а меттигерчу Iедалхоша шайна и хIоллам сийсазбар халонга даьлла хилар дIакхайкхийнехь а, куьгбехкенаш ца карош бисина.\nАвстрехь нисделла а ца Iа кест-кеста оьрсийн салтичунна хIиттийна хIолламаш сийсазбар я уьш бохор, я гIаланийн яккъашкара йистошкарчу кешнашкахь дIакъайлабахар. Масех де хьалха Эстонехь, Таллиннехь лаьттачу „Борзан салти“ цIе йолчу хIолламна тIе кIайн басарш диттинера цабевзачара.\nТкъа Германехь даханчу шарахь хилира цу рогIера хIума. Кегийчу долучу хIора а нохчийн берана, нохчийн хилла ца Iаш, Советашкарчу хIора а берана къонахчаллин а, догдикаллин а масала санна, историн киншкашкахь буьйцуш хилла болу Берлинерчу Трептов Паркера, жима бер марахь а долуш, лаьттачу оьрсийн салтичун хIоллам сийсазбинера меттигерчу наха.\nХIолламна тIе комаьрша цIе басар а Iанийна, немцойн маттахь „Адамаш дойъуш волу, адамаш хьийзош волу къу“, аьлла, яздинера цабевзачара, цу буха йоккха фашистийн жIар а юьллуш. Ткъа цу дешнашца цавевзачу авторо нундохуш дерг массарна а оцу сохьта кхеташ дара - Германи а, доллу дуьне а нацистийн баланах паргIат доккхуш баьхкинчу оьрсийн эскархоша еккъа цхьана Германехь ши миллион сов зуда сийсазйинера тIом дIабоьрзучу муьрехь.\nЦу зударех иттанаш эзарнаш шаьш шайна тоьхна беллера, шайна тIехь бина ницкъ ца лабелла. Иштта бIеннаш эзарнаш маьрша нах, герзаш детташ, байъинера советийн салташа шаьш „паргIат яьхначу“ немцойн гIаланашкахь. И дерриге а хIинцалц схьа немцойн юкъараллехь кхин башха шуьйра дийцаре деш ца хиллехь а, амма тIаьхьарчу хенахь историн Iилманчаша а, психологаша а, яздархоша а алсам дийцаре дан долийна оьрсийн „салтичо-паргIатъяккхархочо“ лелийна къизаллаш.\nОьрсийн салтин хIоллам сийсазбина Венехь


Германи -- Террорист хиларх шек волу стаг дIалецна, Чиллан-бутт 4-гIа, 2016\nМасех кIира хьалха Маршо радионо дийцира, Германехь мухIажар санна ехачу цхьана нохчийн зудчуьнца Iоттабеллачу бохамах лаьцна. Немцойн Бавари лаьттахь ехачу цуьнгара ялх бер дIадаьккхинера кхелан сацамца. Ненера бераш дIадахарна бух балош кхело вовшахтоьхна тоьшаллаш каракхаьчна, уьш талла аьтто хилира хIетахь Маршо радион. Цу кехаташкахь деталашкахь дуьйцуш дара, нанас шен доьзална кхочуш терго ца ярх лаьцна. Масех баттахь шех Югендамт олуш йолчу немцойн берашна Iуналла даран хьукмато тергонехь латтийна хиллераи доьзал, ненаца а зIенехь а болуш. Цу нене масийтаза берийн Iуналла дар тодахьара бохуш, хьукмато кхайкхамаш бина хилар а, цо хIетте а и кхайкхамаш тергал ца беш битина хилар а дара цу тIехь дуьйцуш.\n„32 шо долу нана (цуьнан цIе кхеташ долчу бахьанашца Маршо радионо ца йоккху), шен берашна уьш дуззалца юург луш яц, бераша шаьш ишколехь а, хьукматхошка а бинчу латкъамца, иштта бераша дийцарехь, и зуда дукхахйолу хан телефончохь йоккхуш а ю, берашца кхетам-кхиоран болх беш а яц. Цуьнан II шо долчу кIанто ишколехь дийцина ма-хиллара, и нана шен бераш а эцна, Туркойчу дIаяха кечлуш а ю, ткъа цу кIанто и къайле ишколехь хьахийнийла гучудаьлча, нанас цу кIантана таIзар дина а хилла, хьо „ямартхо“ ву бохуш цунна дов а деш. Кхин а жимах долу ши бер коьртаца садолу хIумнаш хиларна кест-кеста берийн беша ца доьдуш, чохь соцуш ду. Кегий бераш ялх сохьтана чохь а цхье дуьтий, нана шен гIулкхашна кхечу гIала йоьдуш а хилла. Иштта цуьнан цхьана йоIо цкъа хьалха берийн бешахь елха а йоьлхуш, нанас шена сих-сиха етта бохуш дийцина, ткъа цул тIаьхьа шен ненехь гIодаккхархьама цуо иза бакъ дац аьлла юхаэцнера, делахь а, жимма хан яьлча кхин цкъа а дийцинера беро, нанас шена етташ хиларх лаьцна.\nКху шеран гIура баттахь цу доьзалан тиша хьал уьш бехачу жимчу гIалин бургомистре а даьллера. Цунна хиънера, цу зудчуьн бераш буззалца хIума юуш доцийла а, и бераш Iуьйранна берийн беша а, ишколе а даха чуьра арадовлучу хенахь меца хуьлийла а, царна цо шайца паузе кхалла хIума луш йоцийла а. Царех цхьанан а цергаш юьлу гIирс боцийла, царна тIера хIумнаш кIиранашкахь хуьйцуш йоцийла а. ТIера бехъелла схьаяккха-яккхинарг нанас маьнгеш тIе охьакхуьссуш хиларна, бераш лаьтташ дуьйшуш хилар а...“\nИштта дIа кхин а, кхин а масех агIонтIехь ягаръйеш ю берийн ненера йийлина ледарлонаш.\nИ дерриге а тидаме а эцна, зазадоккху бутт бовш кхело ненера дIа а даьккхина, цхьана ханна хьукматхошка дIаделлера бераш. И хилларг гIарделира, цхьана къоначу туркойн тобано Европехь бехачу бусулба нахе цу зудчунна бераш юхадохуш гIодан ахчанаш тассахьара аьлла кхайкхамаш баржийча. Малхбузерчу пачхьалкхашкахь бехачу вайнаха жигара дакъалаца долийра цу боламехь, шайн таро йолчу кепара туркоша хьахийначу банкан чота тIе ахчанаш а дохуш. ХIеттехь Маршо радио а элира къона туркочуьца зIене, цуьнгара цу хьокъехь комментари езаш. Амма журналистаца къамелехь вуно тамашийна хьийзо волавеллачу туркочо цкъа цхьаъ олуш, юха важа олуш, шеконе къамел дира, эххар а ахча мел вовшахкхетта, билгал а и ахча цу зудчуьн хьажош дуьйла муха талла йиш ю бохучунна тIе даьлча, шена кхин хIуммаъ дийца ца лаьа, аьлла къамел хадийра.\nТуркойн жигархо: „Хьан хеттаршна кхин жоьпаш дала ца лаьа тхуна. Кхузахь къамел дIадерздо ас. Нагахь санна хьуна цхьанхьа хIара яздан лаахь, цхьа а проблема яц хьуна. Тхоьгахь тхайн тоьшаллаш ду. Ма мотталахь, хIара тхо хьуна кхерамаш туьйсуш ду бохург дац хьуна, я тхо нахера ахчанаш лечкъон арадевлла ду бохург а дац хьуна. Тхайн тоьшаллаш тхоьгахь ду. Бусулба йижаршкахь, вежаршкахь тхан контакташ ю. Цхьа а проблема а яц хьуна. Иза тхан бусулба йиша ю, тхан, бусулбачийн санна,декхар ду, нагахь санна бусулба йиша-ваша халчу хьолехь велахь, цунна финансашца гIодан а, цунна улле дIахIитта а. Иза ду хьуна жоп, иза сан тIаьххьара жоп а ду, къамел дарна баркалла, де хаза а хуьлда хьан!“\nХууш ма-хиллара, Европехь адвокат лацар масех сохтехь чекхдаккха йиш йолуш хIума ду. Амма хIинца гучуьлла, цу тобано шаьш вайнахера а, кхечу цу зудчух къа а хетта, цунна гIоьнна ахча тессинчу нахера гулдина долу рицкъ цуьнга дIа а ца кхачош, хIинца а шайгахь латтийнахилар. Гучудаьлла и хIума и туркойн тобанера кхо стаг даханчу кIиранахь Баварерчу полисхоша лаьцначул тIаьхьа. ДаIиш тобанца зIенехь хиларна а, Шема дIабаха гIерташ хиларна а Iедало дикка хенахь дуьйна схьа ша...


ФСБ-н иштта а кIезга йоцу бакъонаш шорйина\nФСБ-н белхахойн хIинцачулла тIаьхь бакъо ю, муьлхачу стагана тIе герз тоха. Башхалла яц иза зуда ялахь, я бера балахь а, нагахь санна Iедална а, юккъарална а кхерам болу хIума цаьргара ду аьлла хетахь. И низам ду Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думо тIеэцна\nКху шеран аьхка дуьйна Пачхьалкхан думехь дийцаре дан, депутатийн тобано кховдина дара и хаттар. Амма, цхьацца бахьанашца листа а ца луьстуш лаьтташ дара. Ткъа, шинарийн дийнахь, дуьйцуш а, кхайкхадеш а доцуш, иза цIеххьана ай а дина, сихонца тIеэцна.\nКерлачу оцу низамца бакъо луш ю ФСБ-н белхахошна муьлхачу хIуманца дуьхьало ян а, герз тоха а, шортта нах болчу меттехь, нагахь санна терроран акт а, кхидолу кIоршме зулам хиларна кхерам бу аьлла шайна хетахь.\nИ низам емал деш, хIинцале, дукхачу тергамхоша, шайна юккъахь шортта юристаш а болуш дIахьедарш дина. Иза адамийн бакъонаш йохош ду аьлла хета царна. Маршо радионо а хаьттира цуьнах. Хадисов Муса- адвокат ву. Юридикийн агIорара и низам адамийн коьрта бакъо йохуш ду элира цо.\nХадисов: "И низам адамийн коьрта бакъо йохош ду"\nКавказерачу къаьмнийн Ассамблеин вице-президентан Хизриев Iабдулан хетарехь, и низам тIеэцарна-шен геннара Iалашо ю. Иза доьзна ду, Оьрсийчохь тIейогIучу халчу заманца, аьлла дийцира цо.\nХизриев:"ТIейогIуш ерш хала хенаш ю, цундела тIеэцна и низам"\nХьоле хаьжжина герз тоха бакъо низамхошкахь иштта а йолуш яра, и низам тIе ца эцча а. Амма, хIинца, низамца иза чIагIдича а, иза тоха ца луурш а кIезга хира бац аьлла хета Хизриев Iабдулана. Ткъа кхечу агIора, оцу могIаршкахь а шортта бу, герз хьанна а тухура долуш, аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nХизриев: "Герз тухурш а, ца тухурш а бу низамхошна юккъахь"\nШай агIора, Оьрсийчоьнан Iедалша, даре до шайн дIахьедаршца, пачхьалкхехь чолхаллаш ца яьржийтархьам, цхьацца чIагIамаш бийра бу шаьш аьлла. Къаьстина иза дийра ду, Керлачу шеран даздаршкахь, нах дукха гуллучу меттехь


Хасаев дIахецар доьхуш Москох митинг хIотто дагахь ю нохчийн диаспора\nГIадужу-бутт 10, 2018\nМоскохарчу Сокольникехь йоккха митинг хIотто лаам бу нохчийн диаспоран, 2011-чу шарахь бизнесхо Арутюнян Ашот вийна цо аьлла, Екатеринбургерчу талламчаша чохь латтош волчу 37 шо долчу Веданан кIошатарчу Хасаев Мовсарца нийсо яр тIедожош.\n"Оьрсийчуьрчу Инарла прокуратурана а, Талламан Комитетна а, Федерацин Кхеташонна а хьалха цхьацца дIа а хIуттуш, Мовсарна гIортор еш пикеташ дIахьо оха. ТIедогIучу шоьтан дийнахь эзар нах вовшахкхетта, шуьйра митинг хIотто Iалашо ю тхан. Инарла прокуратуран гIишлонна дуьххьал дIахIитта дагахь дара тхо, амма Iедалхоша бакъо ца ели, Сокольникехь меттиг билгалхъяьккхина тхуна. Цу кепара акцеш дIаяхьа лаам бу тхан нийсо толлалц", - аьлла "URA.RU" хьостане лаьцна латточун вашас Хасаев Шемала.\n2011-чу шарахь Арутюнян Ашот верна бехке ву аьлла, Екатеринбурехь толлуш ду Нохчийчуьрчу вахархочунна Хасаев Мовсарна дуьхьал долийна бехкзуламан гIуллакх. Хасаевн хьокъехь гIуллакх луьстучу юкъанна цуьнан адвокаташ духатоха йиш йоцу тоьшаллаш далийна, иза гунахь цахиларан, амма хIетте а иза бехкала хьарчо гIерташ, материалаш вовшахъетта талламхоша.\nЦул совнах, Хасаев шен дахарехь цкъа а хилла вац Екатеринбургехь. Иза бакъхиларан тоьшаллаш до 100 стага.\nМаршо Радионо хьалхо яздира, Хасаев Мовсаран вашас Шемала орцадехарх журналисташка. "Сан ян чIагIо ю, Уралехь шен дахарехь цкъа а Мовсар хилла цахиларх. ШолгIа делахь, иза заьIапхо ву. Кхиазхо волчу заманчохь хенан даьIахк каг а елла, цул тIаьхьа даьIахкаш нийса ца хиттаелла цуьнан. Оцу бахьанашца, букъсурт сеттина ву иза, ишта цхьа ког вукхул а ялх сантиметар боца бисина сан вешин. Тешаша даредарца, киллер тIе а ведда, цунна тапча а тоьхна, ведда. Ткъа водийла дуй цу кепара стаг? Цул совнах, и лазор бахьанехь Паркинсонан цамгар а гучуяьлла цуьнгахь, куьйгаш эгадо Мовсаран. Хьан лоцур ву стаг вен и санна волу инвалид?", - дийцинера "URA.RU" хьостане лаьцначу Хасаев Мовсаран вашас.\nЦул совнах, Шемала тIечIагIдарца, цу деношкахь цуьнан ваша цIахь хиларна бIе гергга теш ву. ЦIахь, арахь, балхахь, тезетахь а иза гина нах бу. Шен ваша бехкевеш, Екатеринбургера хаам хилча, иза лоцуш чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовс Алаудинов Апти вара аьллера Хасаев Шемала.\n"ХIетахь цунна ца хаьара ма-дарра, кху деношкахь Екатеринбургехь хилла иза, шен коллегашца дийцарш а хилла цуьнан", - дийцинера Хасаевс.\n"URA.RU" хьостано яздарца, 2011-чу шеран бIаьста Екатеринбургехь Белинскийн урамехь герз тоьхна вийра криминалан гонашкахь вевзаш волу Арутюнян Ашот. И зулам къастоза дуьсу дуккха а шераш дара, стохка аьтто хилла полисхойн киллер мила ву хаа. Кху шеран Дечкен-баттахь Устрада-гIала а баьхкина, меттигерчу ОБОП-н белхахошца цхьана лаьцна, дIавигина Хасаев Мовсар.\nХасаевна тIехIоьттина Нохчийчоьнан омбудсмен Нухажиев Нурди. Мовсарна адвокат хIотта ша реза хилар дIахаийтинера журналисто, адвокато Гериханов Хожас Фейсбукерчу шен агIон тIехь.


Холмачалла лелорна юьхь яьхна нохчийн телехьожийлехь меттигерчу бахархошкара\nМахкахь лаьцначу шина "дарбахочух" Алиев Ахьъядах а, Дадаева Светланех а лаьцна сюжет зорбане яьккхина "Грозный" нохчийн пачхьалкхан телеканало. Холмачалла лелорна бекединчу цушингара бехкаш даьхна нахана хьалхха.\nСюжетехь чIагIдарехь, Алиевс хьоьхуш хилла шена тIеоьхучу нахана, дехкийн а, цицгийн а лергех пайдаэцар, шен гамо йолчу нахана бIаьр хилийтархьама. Дадаевас буьйсанна лулахойн керта уллохь туьха дIасалестош хилла. Цаьрца къамел дина Исламан медицинан центрерчу говзанчас Эльжуркаев Адама. Цо юха а дIахьедина, дино дихкина, доккха къалеташ хIума ду оцу наха лелориг, аьлла.\n"ХIумахуурш" Iорабахар дуккхаза а хьехийна Нохчийчуьрчу Iедало 2021-чу шеран Дечкен-баттахь а, Чиллан-баттахь а, дерриг а 2020-чу шарахь а. Палтасархой лецар долийра масех шо хьалха. Лецнарш дукха хьолехь видеокамерашна хьалха къера хуьлу шаьш харцо лелийна бохучунна. "Терроризмал а, наркоманел а кхераме" ду цара дийриг, олий гойту уьш дукха хьолехь.


Евробарт чΙагΙбан Греце яхна Меркель\nГерманин канцлера Меркель Ангелас, Грецехь дΙабоьлхуш протестан гуламаш а болуш, дийцарш дΙадолийна цигарчу премьер-министрца Самарас Антонисца. Европехь финансийн кризис йолаелчхьана дуьйна холчахь ехачу Греце яхна канцлер оцу пачхьалкхана Евроберто ахча дала тарлуш долу хьелаш дийцаре дан.\nЦхьанакхетар дΙахьочу Афинерчу хьукматна гена доццуш, протестехь болчу наха, лелха шишанаш а кхуьйсуш, хоуьйту шайгара ял алсам яккхарца, къечу нехан хьал эшорца пачхьалкх крисизах хьалхаяккха Ιедал гΙертарна шаьш резадоцийла. 7000 полисхо вара шинарий дийнахь къепе ларъян араваьлла.\nНобелан преми физикехь\nФизикашна франкахочунна Харош Сержаний, Ιаьмеркахочунна Винланд Дэвидний кхачийна Стокгольмо Нобелан совгΙат. Квантан оптикехь бу цара баьккхина кхиам. Цара шайн Ιилманехь хΙинццалц евзина йоцу къайле гучуяьккхаро аьтто белла дуьнентΙехь уггаре нийса сахьт арахеца. Иштта аьтто ло супер-сиха компьютер кхолла а.\nМашарца дуьтур ду Саакашвилис дарж\nГуьржийчоьнан президента Саакашвили Михаила шеца цхьаьнца къамел динчу парламентан харжамашкахь тоьллачу «Гуьржийн сатийсам» коалицин лидерна Иванишвили Бидзинана дош делла, шен агΙоно махкара Ιедал маьршша дΙалур ду керлачу дайшка, аьлла. Шиннан хиллачу къамело гайтина, хаамийн гΙирсаша дийцарехь, Гуьржийчоьно кхидΙа а Атлантикан тΙеман альянсе кхачарехьа а, Европана герга хиларехьа а некъбийр буйла.\nМаршо Радиох доглозучийн пикеташ\nМоскох Ιаьмеркан векалтна хьалха цхьалха пикеташ дΙаьяьхьна меттигерчу жигархоша Ιаьмеркан долахь йолчу Маршо Радион Оьрсийчуьра эфир яцъярна а, балхара дуккха журналисташ дΙа а бохуш, хийцамаш барна а дуьхьал. Пикетехь дакъалаьцначу 30 стагна юкъара лаьцна полисхоша журналист Филимонов Кирил. Маршо Радио Ιаьмеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессо ахча луш еха. Кхоллаелла 60 шо хьалха оьрсий а, кхин къамнаш а Советан Ιедалан балех хьалхадаха хиллачу Ιалашонца. Цуьнан эфир яьржа 30 гергга меттанашкахь. Оьрсийчоьхь Маршо Радион болх лахбаро демократина эшам бохьу, аьлла хета Москохарчу бакъоларъярхошна.\nБуданов вер нохчочунна тΙехь дуьсуш лаьтта\nМоскох талламхой зийна бевлла иттех шо хьалха нохчийн йоΙ Кунгаева Эльза ерна, набахтехь а Ιийна, араваьлла полковник Буданов Юрий верах долу гΙуллакх. ХΙинца иза прокуратуре кхаьчийна. Буданов верна бехке во Устрада-ГΙалин вахархо 42 шо долу Темирханов Юсуп. Талламчашна хетарехь, цо борххΙаза тапча тоьхна Будановна, цунах иза вала а велла. Темирханов бехке хиларан тоьшаллехь ву, боху талламчаша, массех стаг. Буданов цо вийна, чΙагΙдо талламчаша, шен 2000-чу шарахь эскархоша хΙаллаквинчу дена дуьхьал бекхам беш.\nСоьлж-ГΙалин да Хучиев гΙентара воссийна\nНохчийчоьнан шахьаран мэр лаьттина Хучиев Муслим даржера вохийна мехкан Ιедалан хьалханчас Кадыров Рамзана. Оцу метте хΙоттийна керла стаг – Кадыров Ислам. Оцу хийцамах лаьцна шуна алссам хезар ду тхан программехь.


Пачхьалкхан думе кхажтасар доладелла Оьрсийчохь\nПсковхь кхажтосуш бу эскархой\nТахана, Гезгмашин-беттан 17-хь дуьйна кхажтасар дIадоладелла Оьрсийчохь Пачхьлкхан думан депутаташ а, губератораш а, регионийн а, гIалийн а тIегIантIера дупутаташ а хоржуш. Кхажтасаран коьрта ду кIиранан де, Гезгмашин-беттан 19-гIа.\nУггар хьалхара харжамийн каппаш схьайиллина Чукоткехь а, Камчаткехь а.\nКхажтасар дIахьуш ду цхьана турехь, ийначу кепехь. Оьрсийчуьрчу парламентан харжамашкахь 225 депутат хоржур ву партийн тептарехула, кхин а 225 – цхьана мандатан харжаман гонашкахь.\nПачхьалкхан думан депутатийн харжамашкахь дакъалца регистраци йина 14 партина. Царна юкъахь ю КПРФ а, "Зелёные" а, ЛДПР а, "Новые люди" а, "Единая Россия" а, "Справедливая Россия - За Правду" а, "Яблоко" а, Партия Роста а, Российская партия свободы и справедливости а, "Коммунисты России" а, "Гражданская платформа" а, "Зелёная альтернатива" а, "Родина" а, ткъа иштта пенсионерийн Парти а.\nОьрсийчуьрчу 11 регионехь, шайна юкъахь Нохчийчоь а йолуш, хоржур бу куьйгалхой, 39 регионехь депутаташ хоржур бу низамаш дохучу гуламашка.\nЦхьмоггIа кандидаташ, уггар хьалха оппозиционеран Навальныйн Алекейн агIончаша ца битина харжамашка, дукха хан йоццуш тIеэцна, экстрмистийн вовшахтохаллаш лолучунна декъа болчу нахана харжамашкахь дакъа алацар доьхку низам буха а диллина.\nМогIарера Думехь дукхалла хилийта партина оьшу 226 мандат, ткъа конституцин дукхалла хилийта – 300.\nПарламентан харжамашкахь Оьрсийчрохь дуьххьара бакъо елла электронан кепехь кхажтаса. Коьртачу харжамийн комиссионобинчу сацамца цу хьокъехь бакъо елла Москван гIалин а, Мурманскан а, Нижний Новогородан а, Яросславан а, Курскан а, Ростовн а к1оштийн бахархошна а, ткъа иштта анесси йинчу Севастополан бахархошна а .


Гочичиладзе Давид а, цуьнан зуда а\nГуьржийчохь нахана гIодан кхераме ду\nГочичиладзе Давид, ша а цхьана хенахь журналист хилла волу, нахана сагIа дала волавеллера масех бутт хьалха. Дуьххьара урамашка ара а ваьлла, лелара иза бутербродаш дIасайоькъуш. Цул тIаьхьа, цхьа жимма а таро йолчу наха кхуьнга лора сурсаташ а, бедарш а, оьшучарна дIаекъа олий. Тахана, цхьана Тбилиси-гIалахь яккхий туьканашна уллохь арахь лаьтташ ю, гIорайийригаш, чохь яахIума а йолуш. ГIийла нахах дог лозуш, Давида йолийна йолу и акци, Гуьржийчоьнан кхечу регионашка а яржа мегаш яра, амма, иза цхьана ца дезначух тера ду. Цуьнан петаран герз тоьхна хIара шен доьзалца чохь волчу хенахь. Гочичиладзе Давида, дийцира Маршо Радиога хиллачух.\nГочичиладзе: «Сарахь цIахь дара тхо: сан нана а, зуда а, бер а. ЦIаьххьана цхьа тата хезира суна. ДIахьажча, пена тIера кир охьабелира, чан а йоккхуш. Со хIалагIаьттича, кхин цкъа а тата делира. Корах кхозу бой меттахъяьлча, со кхийтира иза дIаьндарг юйла. Иза леррина суна хьажийна тоьхна яра. Мохо бой меттахъяьккхина дела, сох ца кхеташ дика йисира иза. Патрул а кхайкхина, сайн доьзал кхечу метте дIабига дийзира сан. ХIара дуьххьара хилла хIума дац. Тхуна кехаташ а кхуьссура кхерамаш тIехь а болуш. Офисан неIаршна тIе басарш а дуттура. Дуьххьара инцидент хилира, оха арахь хIоттийна, яа хIума тIехь йолу стол харца а йина, ша ерриг дIасакхоьссинчу хенахь».\nДуьххьара гIийлачарна гIо-накъосталлан фонд кхуллуш, моьттина а дацара Гочичиладзе Давидан, оцу некъа тIехь иштта дуьхьалонаш хир ю аьлла. Шена хууш ду боху цо, иза мичара догIуш ду.\nГочичиладзе: «Тхоьга бохург ду: Iедалшна дуьхьал нах гIитта ма бе. Iедалшна дуьхьал ма хила. Iедалшна юккъе бахана радикалан ницкъаш. И хIуманаш лелош берш уьш бу. Муьлхха а радикалаш, я политикехь, я динехь хилар дика дац. Ницкъана тIетеIа уьш. Иза дика дац. Тхуна наха яхьа хIума. Оха иза мискачарна дIасайоькъу. Тахана Тбилисехь 20 сов меттиг йина оха. Ткъа, гIийла бохкачу нахана олий, Iедалан ахчанех кхачанан чоьнаш йиллинчара, дукха ахча лачкъош ду. Цу чу хIума кхалла баьхкинчарна, луш ерг ю, еккъа хих йина чорпа. Уьш криминалан олигархаш бу. Со къарлур вац. Тхан болам соцур бац. Суй латийна оха. Тхо нйиса ду, цундела къарлур дац тхо».\nСоциалан хьашташ ледар кхочудеш хиларо, муьлххачу а пачхьалкхехь баланаш алсамбоху, цул тIаьхьа, цунах бала хуьлу, аьлла хета Гочичиладзе Давидана. Ала догIу, иза дагахь ву оцу шен проектан юккъе ПIаьнгаз-чIожера кистой а бахко.\nГочичиладзе: « Ас Ленинан къамел даржа ца до цкъа а. Со реза вац цунна. Амма цо аьлла цхьа хIума далор дар ас. «Къаьмнийн баланаш кхоллало, социалан хьашташ кхочуш ца дечу меттигехь». Цу тIехь иза бакъ вара. ПIаьнгаз-чIожера а, Тбилисина генахь йолчу кхечу меттигашкара а нах Шема дIаоьхуш хилар тидаме эцча, церан социалан хьашташ кхочушдан дезаш ду. Тхан Iалашо яра, гIо-накъосталлан фондан балхана юккъеозо кистой а. Иза схьагарехь Москохара урхалла дечу кхузарчу Iедалшна ца тайна хила а мега. Иза олигархийн мафи ю, Гуьржийчохь хан мел йолу алсам Iаткъам беш йолу».\nШен доьзал кхерамазалла йолчу метте дехьа а баьккхина, нахана деш долу гIо сацо дагахь вац Гочичиладзе Давид. Иза тешна ву, нехан баланашна юьхь дуьхьал Iедалша дирзича, пачхьалкхехь массо а тIегIанехь токхо хIуттург хиларна.


Израилан антитерроран штабо бинчу сацамна реза вац Кадыров\nИзраиль -- Израилерчу Абу-Гошехь шаьш дина маьждиг схьадоьллуш гулбеллачу нахана хьалха къамел деш ву Кадыров Рамзан, Заз. 23. 2014\nИзраилан терроризмаца къийсам латторан штабо цIечу тегIане яьккхина Нохчийчоь, цига бахар шайн махкахошна вуно кхераме хилар гойтуш. Цунна реза воцучу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цу хькъехь дIахьедар дина, и сацам цхьа а доцург ду аьлла. Цо дехар дина цу документан авторе, Нохчийчохь йолчу цхьана терроран тобан мукъане а цIе яккха аьлла.\nКадыровс Нохчийчу кхайкхина Израилан терроризмаца къийсам латторан штабан векалш, республикерчу хьолана мах хадо. Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен дIахьедарехь билгалдаьккхина, Нохчийчохь яц я хир а яц терроран вовшахтохараллаш аьлла.\nКавказ.Реалиин корреспонденто дийцарехь, Нохчийчу шайн махкахошна баха кхераме ду аьлла хаам бинера "Некъа волуш хаийтар" олучу декъехь Израилерчу антитерроран штабо. И хаам беша аьтто бу иврит маттахь. Нохчийчоьнах лаьцна болу хаамаш язбина бу цIечу басахь.\nЦиггахь зорбане даьккхина ду Google картан дакъа а. Цу тIехь Нохчийчоь гойтуш ю тIаьIначу сира басахь.\n"Нохчийчоьнах лаьцна" рубрикехь иштта аьлла ду: "Нохчийчоь исламан республика ю Оьрсийчоьнан къилба-малхбузехь Iуьбллуш йолу, коьрта гIала Соьлж-ГIала а йолуш. Цигахь бехаш нохчий бу, Оьрсийчоьнан режимца маршо яккха гIерташ къийсам дIахьош болу".\nЦу хьокъехь йолу нохчийн матте яьккхина юьззина текст кхузахь ю.


Бакъоларъярхо, диссидент Ковалев Сергей кхелхина\nБакъоларъяран боламан ветеран, диссидент, Оьрсийчоьнан конституцин цхьахволу автор Ковалев Сергей кхелхина тахана, Марсхьокху-беттан 9-чохь Москвахь. Фейсбукехь оршотан дийнахь бина и хаам цуьнан кIанта Ивана.\n1968-чу шарахь дуьйна СССР-хь адамийн бакъонаш ларъечу боламан жигара декъашхо вара иза. 1969-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь дуьххьарчу йозуш йоцчу юкъараллан бакъоларъяран ассоциацин инициативан группан декъашхо хилира иза.\n1974-чу шарахь Ковалев лецира антисоветан агитаци а, пропаганда а лелорна бехкевина. Шогачу рожехь йолчу лагершкахь даккха ворхI шо а, пачхьалкхера араваьккхина кхо шо а хенаш туьйхира цунна.\nПермерчу набахтехь а, Чистополерчу лагерехь а, Колымехь а хенаш текхира Ковалевс. Советан заманахь лелачу низамашца бакъо яцара цуьнан Москва юхаван. 1987-чу шарахь Нобелан лауретан Сахаров Андрейн рекомендацица, Дуьненаюкъарчу адамийн бакъонашкахула йолчу фондан цхьахволу куьйгалхо вира цунах.\nНохчийчохь болийначу тIемашна дуьхьал а вара Ковалев. 1995-чу шарахь Буденновскехь дарбан хIусам дIалаьцначу Басаев Шемалан тIемалошца дийцарш дIахьочу тобанан куьйгаллехь а вара иза. Басаевн тоба Нохчийчу юхайолуш барт хиллачул тIаьхьа шен лаамехь закъалтхой бевллачарлахь вара иза. Францин сийлахьчу легионан Орден а елла цунна.


Создано 03.09.2012 11:39\tДата публикации\tБисмиллахIиррахьманиррахьим аьлла къилбехьа вирзина охьа хуур ву ши бIаьрга дIа а хьаббина мотт стигал хьала тухур бу кхузза Ямад я Сайди эра ду. 25 астагIфируллахI эра ду. Вала деза сан валар хало ю эзарза хье юккъе херх боьгIна юккъехула воькъуш санна, сан валар атта де Ахьа везан Дела. Вала деза сан валар хало ю эзарза оьртхан кол кийрахула чекх йоккхуш санна, сан валар атта де Ахьа везан Дела. Вала деза сан валар хало ю эзарза йай чохь кхехкош санна, сан валар атта де Ахьа везан Дела. Лийр ву со, велча моллас кхаа унна тIехь лийчор ву со дIа керчош, схьа керчош лийчина ваьлча дахка дезача бамбеш а дехкина кхаанхьахула юкъ йихкина докъа ламаз дир ду сунна. ТIаккха сан муамин вежарий чу а баьхкина цара хьала а айина цо кешний новкъа воккхур ву, цу новкъахь вархIанхьа йинчу кIелона тIе вуьгур ву со, цу вархIанхьа бакъонаш нийса жоп дала пурба ло Ахьа сунна. ТIаккха кешнашка дIакхочур ду, кешний доIа а дина, кешний керта а ваьккхина докъа ламаз а дийр ду, тIаккха кошан чу вилла дIа хIура ву тIаккха цхьа бераш чу а биссина вукхара Iункар чу кховдина кошан чу лур ву. Аьтто агIор кIелахь а йолуш аьтто бесни лаьттахьа йолуш юхь-марш къилбехьа ерзина пенах дIа а тоьхна, лахьти чу дIа нисвийра ву, чу биссанарша сихха хьала а бевла, чу латта хьокхур ду. ТIаккха заIама а дешна, Ясин а дешна са а меттехь сураташ а дешна сан муамин вежарий цIехьа боьрзур бу сунна церан когий тата а хезаш. ТIаккха Мункир, Некир боху ши малик догIур ду, царшинна бакъонца нийса жоп дала сунна хьалхара, соьца цхьана цу лахьти чохь сан Устаз волу Абубакар-Хьаьжи вита. Нур, бутт, малх, седарчий, Iарш стигла дерриге гIаркъ долу кхин оццул, кхин оццул и нур Делан Элчи хила волчу Мухьаммад Пайхамарна(I.с.в.) даг тIе дели и Нур дийкъикха Шакъ Нокъшбанди зеIана чу мела богIучу цIенчу шайхашна а Эвлияашна а даг тIе дели. Сан Устаз волу Абубакар-Хьаьжи даг тIе дели. Борура-баьццара жовхIарца лепаш догуш долу и Нур Делин шена дуьхьа хьалха Делан Элчи хила валчу Мухьаммад Пайхамар(I.с.в.) а сан Устаз Абубакар-Хьаьжи тешна а волул и Нур сайн аьрру агIор долчу сан даг чу оза волу со аьлла и Нур даг чу узур ду. ИллахIа анта макъсуда воридака матIлуби аьлла и сан дIа доIур ду. ТIаккха кхузза Лахьавла вала къуввата эра ду, кхузза Элчана салават дуьллур ду. Бутт, малх, седарчий, Iарш стигла, латта, хи дерриге дуьне Iалам кхоьллинарг везан Дели Хьо вукха, Ахьа мела кхоллинчу массо хIуманаш цхьа хIума ю со хIора сайн дегIа межинаш сайн дегIе гул ян волу со аьлла шеен дегIа меженаш шеен дегIа гула йира ю. ТIаккха фатихьат доьшур ду, кхузза къулха доьшур ду, тIаккха церан мел дIа лур бу. БисмиллахIиррахьманиррахьим аса дешна хиллачу фатIихьатана а, къулхана а мел хьалха Делан Элча хила волчу Мухьаммад Пайхамарна(I.с.в.) бели аса, цул тIаьхьа Шакъ-Новкъашбанди тIерикъата чу богIучу массо Шайхашна а Ойлияашна а бели аса, сайн устаз волчу Абубакар-Хьаьжина а бели аса и мела. Цул тIаьхьа пхи бIаь АллахI эра ду, шеен доккха даьккина са кийра хьала а оьзна кхин са ца доIуш. ИллахIи анта макъсуда варидзака матIлуби аьлла долур ду суьлхьа даккха. И са дIа доIуш эра ду ИллахIи анта макъсуда воризака матIлуби. Нагахь и пхи го ца баккхалуш са доIаш юха а эра ду и ИллахIи анта макъсуда варидзака матIлуби. Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Гезгмашин-бутт 20, 2020\nНохчийчоьнан Динан урхаллан цIарах вистхилира муфтий Межиев Салахь, шен къамелехь IАДАТ телеграм-каналан модераторна Тепсуркаев Салманна таIзар дина нах бакъ а беш, Британехь вехачу нохчийн оппозицин политике Закаев Ахьмаде кхайкхам а беш. Пачхьалкъан "Грозный" телеканалан инстаграмерчу сайте хIоттийнера дIаязйина видео.\nНохчийн муфти Межиев Салахь\n"Вайн зударий аьшнашбеш, уггар а дастаме къамелаш дина боьха хIума ю иза (Салман). Вайн наха иза лаца а лаьцна, шайн чIир эцна цуьнгара, ван ма веззара сийсазвеш",- боху видео тIехь муфтийс. Иштта Межиевс хьахийна, кху деношкахь оппозицин IАДАТ телеграм-каналан модератор ша ву тIейогIучу хенахь аьлла, дIахьедина Закаев Ахьмад а. Муфтийс кхерам тесна цунна, "хьо каронза вуьссур вац" аьлла. "Со церан да ву аьлла, охьахиина хьо, Закаев, цаьрца хила там болуш хIума ю хьо. Ахь муха до нохчийн къоман цIарах къамел, масийтта шо хьалха дуьйна хьайн гергарчара а цхьана долара ваьккхина волчу? Хьо тайпанан а вац, тукхуман а вац, хьо хIумма яц аьлла, дIахадийна волу хьо, ахь муха до къамел? Далла кIелхьара ваьлла ваха меттиг болуш ма вац хьо, жоп доьхур ма ду хьоьгара. Цу тIехь шеко яц! ", - аьлла, дIахьедо Межиевс. ТIаьххьарчу масех дийнахь Нохчийчуьрчу хьаькамаша цхьабоса дIахьедарш дира, Закаев кеп-кепарчу дешнашца емалвеш. Бахьана делира царна, оппозицин политико Гезгмашин-беттан 8-чу дийнахь IADAT-каналехула къамел дар, махкара вахархо, каналан жигархо Тепсуркаев Салман сийсазвеш яржинчу видеоца доьзна. Хилларг вуно эхье хIума ду Кадыровн Iедална а, дерриг нохчийн къоманна а, бохура Закаевс.\nТепсуркаев Салманна иэхье таIзар дарх лаьцна хеттарш дира Оьрсийчоьнан Iедале Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Иштта ю кхело шега "Iазапна дуьхьалояран комитето" деношкахь хьажийначу латкъаман хьокъехь яьккхина хьалхара гIулч.\nДуьненаюкъарчу адаман бакъонаш Iалашъяран а, коьртачу маршонийн а Конвенцин "Iазап дехкар" а, "Адаман паргIато" а дакъоша къастийна бакъо талхорах лаьцна бу хеттарийн чулацам. Бакъоларъярхоша сихонца Оьрсийчоьне жоп дехар а, Тепсуркаев волу меттиг билгалъяккхар а, цунна кхерамзалла хилийтар а дехнера Страсбурге. Европан кхело орзаца доьзна Тепсуркаев вадорах а, "Кадыров Ахьмадан полке" иза кхачорах а йолу материалаш ехна бакъоларъярхошка а, пачхьалкхе а. Кху кхаарин дийнан сарале жоп шега дIакхачор тIедожийраа Европан кхело. Гезгмашин-беттан 7-чу дийнахь дуьйна махкарчу Iедалхойн каравахна Тепсуркаев Салман шен цIийнах кхетанза ву хIинца а, цкъачунна хууш дац цунах хилларг а.\nОцу юккхехула дийца даьккхира Нохчийчуьрчу хаамийн гIирсаша, республикан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна дуьхьал кечдеш питана ду Малхбузерчу цхьана пачхьалкхехь аьлла. Оцу гIуллакхана леринчу къайлахчу лабараторешкахь цуьнан маска ю яйтина бохуш бара "Чечня Сегодня" агенталло бина и хаам.\nКадыров Рамзан, Делимханов Адам, Даудов Мохьмад\nЦуьнан информацица, Кадыровн сибатехь йина маска гойтуш видео яьржина социалан машанашкахь. Къаьстина и хаам eldit_net инстаграмерчу аккаунтера зорбан гIирсаша схьаэцна хилар. Видеона буха яздина ду, "Шолхаг" ("Двойник") аьллачу кодан цIарца Европехь Кадыров Рамзанна дуьхьал кечъеш операци ю аьлла. Маска йина йолуш лаьтта, "цуьнах пайда а оьцуш, провокацеш лелон нах бу лоьхуш", яздо REGNUM агенталло. Билгалдаккха догIу, яьржина информаци бакъйеш, официалан гIирсашкахь тоьшаллаш цахилар.\nАвстрин полицино лаьцна, Венера Мурад цIарца вевзаш волу нохчийн блогер, Асламханов Мурад а, цуьнан 29 шо долу ваша Мухарбек а аьлла, даьржира еарин дийнахь. Бинчу хаамца, бакъо йоцуш герзаш лелорна бехкевеш ву ши ваша.\nДуьххьара полици хеттарш дан кхайкхинера ши ваша кху деношкахь, цигахь гучудаьллера полисхошна, оцу шингахь герз хилар. Хаттам бинчул тIаьхьа маьрша битинера вежарий. Делахь а, кхаарин дийнахь АсламхановгIеран хIусамах хьовса баьхкинчу Iедалхоша лаьцна, вигинера ши ваша. 39 шо долу Асламханов Мурад бехкевина иштта, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан а, цуьнан гонан а Австрехь беха гергарнаш бойъур бу ша аьлла, кхерамаш тийсарана. ТIаьххьара ша дIаязйинчу видео тIехь блогеро дIахьединера, Кадыровн а, парламентан спикеран Даудов Мохьмадан а, вице-премьеран Висмурадов Абузайдан а гергарчу нахана ша бекхам бийр бу, нагахь санна, шен даймахкахь бехачу гергарчу нахана тIе цара куьйгаш хьахь аьлла. Асламханов гоьвелира, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане Австрин набахтера цо кхайкхамбича. Блогеро сийсазе къамел динера Кадыровга, цо а, цуьнан гоно а махкахошкахь латточу Iазапна тIехула. Шен шога къамелдарх цо кхетийра "Нохчийчоьнан куьйгалхочун кеп яра ша схьаэцнарг, цо иштта луьра до бахархошца къамел" аьлла. Австрин Iедалхоша сацам бина хиллера, Асламханов шайн пачхьалкхера аравоккхуш, Оьрсийчу цунна депортаци ян. Иза Оьрсийчоьне дIа ма ло аьлла, акци вовшахтоьхнера Австрерчу Грац гIалахь. Уьш тешна бара, Оьрсийчу жимачу стагана депортаци яхь, цуьнан дахарна кхерам бу хиларх. Кху деношкахь IАДАТАН модератор Тепсуркаев Салман сийсазвеш, таIзар динчул тIаьхьа юха а махкарчу Iедале вистхилира Асламханов, нах ма хьийзабе аьлла.\nТкъа, Францерчу Дижонехь лаьцна Нохчийчуьра ши вахархо. Къилба Африкерчу наркотикаш юхкучу нахаца хиллачу тийсадаларшна тIехула лаьцна и шиъ. Ниццехь веха 30 шо долу вахархо а, Доль олучу коммунехь веха 30 шо долу жимстаг а ву вуьйцург.\nКхел хиллалц лаьцна латтош ву и шиъ, яздо France Info гIирсо, гIалин прокуроран Матэ Эрикан дешнашна тIетоьвжина. Итт шерашка кхаччалц хенаш кхачайо цу шинна. Дижон гIалахь Мангал-беттан I2-I5-чу деношкахь, нохчийн цхьана жимачу стагана йиттича, нохчашний, Африкера схьабевллачу бахархошний юкъахь дов иккхира. Ницца гIалин мэрана Эстрози Кристианна арз дира кхеле францхойн "Лига прав человека" органиацино, цо массарна а хезаш "динан къестамаш барца доцург кхолларна". И кхайкхам бина, байначу баттахь мэро Дижонехь хиллачунна тIехула Францехь беха нохчий наркобизнесца боьзна бу аларна, яздо Францин хаамийн гIирсо.\nСоьлж-ГIалин мэрихь дIаяьхьначу кхеташонехь сацам бина, буьйсанна итт сахьт даьллачул тIаьхьа уллохь воккханиг а воцуш, гIалин юккъехула дуьйладелла лела бераш лоьцуш, рейдаш дIаяхьа.\nБуса берашна тIехь Iуналла ца даро диканиг дохьур дац аьлла бу Iедалхойн хьажам. Иштта, шаьш толлур ю аьлла буса, берашна езаелла компьютеран клубаш а цхьана, цигахь ловзучу царна тIекхача тарло аьлла, хетташ", - дIахьедина шахьаран мэрин векалша. Старопромыслан кIоштан прокуроро а, полисхоша а дакъалаьцначу кхеташонехь билгалдаьккхина, тIекхуьучу чкъураца беш болу кхетош-кхиоран болх жигара баккха беза аьлла.\nКIира дирзира, Лас-Вегасехь дIаяьхьначу UFC Fight Night 178 турнирехь нохчийн латархочо толам боккхуш. Швецин цIарах леттачу 26 шо долчу спортхочо Чимаев Хьамзата вуьрхIийттолгIачу секундехь Миршерт Джеральд нокауте а вохуьйтуш. Чимаевн профессионалан спортехь карьера йолаелчхьана иссолгIа толам бу цо баьккхинарг, ткъа UFC-хь кхоалгIа.\nМиршертца тасаваларна иштта промоушенера 50 эзар долларшкахь бонус кхаьчна Чимаевна. MMA Junkie гIирсо билгалдаккхарехь, 66 дийнахь латархойн чемпионаташкахь хIара кхоалгIа толам бу Чимаевс баьккхинарг. Цундела, 105 дийнахь Чимаевс баьхначчул толамаш хиллачу Уоркер Джоннин рекорд хIоттийна цо. "ХIара къаьстина, башха кIант ву. ХIара тайпа хIума суна дайна дац", - аьллачу дешнашца мах хадийна Чимаев Хьамзатан UFC-н куьйгалхочо Уайт Дана.


Президент хоржуш ву Iамеркехь\nIамерка -- Лахьан-беттан 6-чу дийнахь президент хоржуш ву Iамеркехь, 2012\nШайн рогIера президент хоржуш бу Iамеркан бахархой. Цу харжамашкахь коьрта ши кандидат ву карарчу хенахь президент волу, демократ, Обама Барак а, Массачусетс штатехь губернатор хилла волу, республиканхо, Ромни Митт а. Цхьаьнатоьхначу Штатийн керлачу президентан цIе хуур ю Кхаарин дийнахь.\nПрезидент Обама Барак Оршот дийнахь хилира кхаа штатехь: Висконсинехь а, ОхIайохь а, Айовехь а. ДIадолийнарг чекхдакха кхин а 4 шо оьшу шена бохуш, вара иза, харжамхошна хьалха вист хуьлуш. «Вай дукха гена девлла, юха дерза. Республиканхой шуна шира идейш йохка гIерташ бу, керлачу кехатана юкъа а хьерчош»,- элира Обамас.\nПрезидентан харжамийн кампани дIаерзош Обамас кхайкхам бира, шена, теша мегар долчу лидерна, кхаж таса аьлла. Айова-штатехь Де-Мойн олучу гIалахь цо кхайкхам бира бахархошка, пачхьалкх кхиаме кханене яхарна гIортор яхьара аьлла.\nОбама Барак: «Нагахь вай хийцамаш бан сацам бинехь, нагахь, хийцамаш бан Iалашо а йолуш, Iамеркахой цхьаьнакхеттехь, цхьаьнне а ницкъ байц вай совцо. Вай совцалур дац цхьанге а. Вай цхьаьна дуккха а халонех чекхдевлла хилча, вай цхьаьна къийсам дIабаьхьна хилча, вайн бакъо яц хийцамаш барехь юхадовла».\nРомни Митт еа штатехь хилира харжамийн кампанин тIаьхьарчу дийнахь. Флоридера иза Виржине вахара, цигара – ОхIайо а, Нью-ХIемпшире а. ОхIайохь Ромни дагахь ву цхьаьнакхетарш дIадахьа Шинарин дийнахь а. Цу штатехь, Колумбусехь, митингехь вист хуьлуш, Ромнис а кхайкхам бира, хийцамаш хиларехьа кхаж таса аьлла.\nРомни Митт: «Ирсечу кхане неI йолуш ю. Иза схьайиллина а ю. Вайга хьоьжуш а ю иза. Шун болх, шун гIо, шун кхаьжнаш оьшу суна. Дуьло, соьца дIагIур ду вай. Цхьаьна дIагIур ду вай. Кхана вай дIайолор ю керла кхане».\nХаржамийн каппаш дIайоьллучу Лахьан-беттан 6-чу дийнахь цу харжамийн жамI муха хир ду хууш дац. Юккъерчу барамехь Обама Баракан рейтинг жимма лакхара ю. Амма Iамеркехь лоруш йолчу социологин сервисаш бинчу талламаша гойтуш ду царшиннахь мила тоьлур ву хууш цахилар.\nШиа а кандидат толам баккха гIерташ ву ОхIайо-штатехь. Цу штатехь толам баьккхинарг хила мегаш бу Iамеркан рогIера президент бохуш, чIагIдо говзанчаша.\nДага доуьйту, 200 бΙе шо хьалха тΙечΙагΙъяррах еха Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташакахь президент харжаран шина тΙегΙанах лаьтта кеп. Цуьнан бухехь ю Конгрессехь болх бечу гонан а, могΙарерчу бахархойн а шаьш-шайгара харжам бан конституцино кхачош йолу бакъо.\nКъастам бо халкъо билгалбохучу харжамхойн могΙарша. Президент хила, 538 кхожах баккха беза 270. ХΙора штатера харжамхойн декъабоьлхучу нехан терахь оцу штатехь бехачу нехан дукхалле хьаьжжина хуьлу (хьажа: карта). Масала, Конгрессехь Калифорнера 55 декъашхо ву, цундела цигара ву 55 харжамхо а, ткъа ша хьалхатеттина 3 конгрессмен бен а воцчу Аласкера 3 харжамхо бен а ца хуьлу президент къасточу нехан декъахь.\nЦул совнах, харжамийн гонаш а болуш, цига боьлхий, кхаьжнаш а тосуш, Европехь санна, халкъо а дакъалоцу харжамашкахь. Штатийн цΙарах къастам бечу харжамхойн а, халкъо тесначу а кхаьжнийн жамΙаш, вовшашца а дустий, билгалвоккху президент.


ГIаддайначу дийнаташна гIо деш бу догцIена нах\nГIадужу-бутт 21, 2017\nХалонаш ловш бу Солж-ГIалара да воцу жIаьлеш а, цицигаш а кхобу кхерч.\nГIаддайначу дийнаташна гIо до догцIена наха\nМассийта шо хьалха Соьлж-ГIалин йистехь Iедалан чоьтах бира дийнаташ чохь кхобу кхерч. Меттигерчу зудабераша, тIехь Iуналла доцучу цицигех а, жIаьлех а къахеташ уьш шаьш латтийнера. И гIуллакх гIарадаьлча, царна леррина хIусам йинера Нохчийчоьнан куьйгалхочун омрица. Цхьанна тIе а диллинера цо, оцу дийнаташна юург-мерг латтор.\nТахана 100 жIаьлий, 120 сов цициггий ду цигахь кхобуш. Ша дерриге, лазийна, цомгаш я дIакхоьссина ду. Цаьрга хьожуш а, оьшург латтош а тахана кхо йоI ю.\nРумиса Ибрагимова (аьрроагIор), Даниш Алена (юккъехь), Зумаева Элита (аьттоагIор)\nХьалха ма хиллара, схьакхоьхьуш ду шайга наха цицигаш а, жIаьлеш а, аьлла дийцира «Дахаре сатийсам» аьлла цIе йолчу юкъараллин куьйгалхочо Зумаева Элитас.\nЗумаева: «Шайн кхаба а, хьажа а таро яц олу цхьаболчара. ХIинца хIара цициг гой хьуна? ТIе машен а тоьхна хьаша а хьаьшна, цхьаъ дIавахана. Ког а дIабаьккхина кхуьнан, цIога а дIадаьккхина. ХIара порода йолу цициг ду. Иза а лазийна ду. ЦIоганна тIехь чкъор дац. Оха кхайкха а динера хIара. Амма схьа ца эцна.\n-Ткъа башхалла юй порода олучу а, кхечу а цицигашна юкъахь? Амалш муха ю церан?\nЗумаева: «Цхьатерра яц амалш. Порода ерг ша адам санна, доккха дог долуш хуьлу. Ткъа хIорш мискачеран баркалла чIогIа ду. Ахь тIе куьг хьаькхча, хьуна туьйранаш дуьйцуш хуьлу уьш. ХIоранна шен-шен амалш ю, амма къа цхьатерра хета кхарах».\nАрахь, шай-шайн къастийна вольераш чохь жIаьлеш ду. Цомгаш дерш царна дарба хиллалц цIа чохь латтадо. ХIинца дарба деш ду букъ кагбина жIаьла. Тхо неI а йиллина чухьаьвсича, пенах дIа а тебна, ша мохехь патар санна, дегош дара и жIаьла. Схьахетарехь, адамех чIогIа бала лайна цо, элира Зумаева Элитас.\nЗумаева: «Цхьа шо ду тхоьгахь хIара жIаьла долу. ДIа ца доьлла. Иштта эгадо-кх иза. Цуьнан бIаьра хьаьжча а тоьу-кх».\nЦомгаш дийнаташ мехий а тухуш дайъа хIунда ца дойъу бохурш а хуьлу шайга боху Зумаева Элитас. Шайна мел хала хиллехь а, цхьа дийнат цу кепара дийна дац шаьш. Дала кхоьллина са шайн бакъо яц дIаэца, элира цо.\nЗумаева: «Дукхахболчара олу наб кхоьтуьйту маха а тоьхна, ден хIунда ца доь аша. Оха цхьа а ца дийна иштта. Тхан бакъо яц иза дан. Тхо хьовсур ду цунна мел оьшу».\nЦицигаш долчохь тийна хиллехь а, жIаьлеш долчохь йоккха гIовгIа яра. Шайна цабевзарш гича, гуттара а летара уьш. Схьагарехь, адамашна йолу шайн оьгIазло тхуна тIехь йостура цара.\nЖIаьлеш а, цицигаш санна, кхочу шаьш долчу, аьлла кхин дIа а дийцира Зумаева Элитас.\nЗумаева: «Цхьа бIе жIаьла ду тхан. Мел йолу вольер а юьзна ю. ХIора жIаьлин кхоллам а тайп-тайпана бу. И жIаьла топ тоьхна ду. Цхьана жIаьлин тIаьхье ца хилийта операцех 5-6 эзар сом дала деза. ВорхI жIаьлина яйтина оха, ткъа вукхарна ахча ца тоьу».\nАла догIу дийнатийн и кхерч Iедало бинехь а, Iедалера ахчанца латтош бац, иза луш доцу дела. Иза хIунда нисделла иштта шайна ца хаьа боху Зумаева Элитас а, цуьнан накъосташа а. ГIаддайначу оцу дийнаташна гIо деш берш дукхахьолахь могIарера нах бу. Дог лозучу цара латтадо тоъал ахча а, кхидолу оьшург а.


Чура лерг — Википеди\nЧура лерг (да) эрс: внутреннее ухо) — лерга кхаь ралсех ралс. Лерга доакъошта юкъе эггара чоалханегӀа я чухье, цудухьа тувлорг оал цунах.\nлат: auris interna\nМитали наӀартӀеи, лакхера сурт.\n1 Чурча лерга лоаттам\n2 ТӀехка тувлорг\n2.2 НаӀартӀеи ахгерга каналаши\nЧурча лерга лоаттамТоаде\nЧура лерг цаӀ шоллагӀча чу уллача кхаь керттерча даькъах латт:\n(ТӀехка тувлорг[en] (labyrinthus osseus)\n(Пордон тувлорг[en] (labyrinthus membranaceus)\nГани хазараи маьжен анализатора рецептораш\nТӀехка тувлорг Чоажа тӀехка чу кхосабарг[en] яхаш йолча метте йоалл. Из тувлорг тӀехкех хьахинна йола чений (эрс: полости) система я, хӀаьта цу ченашта чухьанахьа пордонах латта тувлорг йоалл.\nТӀехка лабиринта чу кхо дакъа белгалдоах массаза:\nюкъера — Категория:Википедия:Статьи с некорректно заполненным шаблоном Не переведеноen[vestibule of the ear] (vestibulum);\nхьалхашкара — митал (cochlea) ;\nтӀехьашкара — ах герга каналаш (canales semicirculares).\nСага митал хьалхашка йоалл, ахгерга каналаш тӀехьашка йоахк, хӀаьта царна юкъе нийсача кепах йоаца наӀартӀен че йоалл. Пордо́н тувлорг тӀехка тувлорга чу улландаь цун санна кеп а, доакъош а долаш я, зӀамагӀа хилар мара башхало йоацаш. Шин тувлорга́ юкъе перилимфа яха коачалах я. Пордон тувлорга чу а я коачал, цунах эндолимфа оал. Перилимфа БукъатӀехкашкеи цӀийна плазма чуи долча коачала тара я, хӀаьта эндолимфа оагилга чурча коачала тара я.\nМитал хазара маьже я. ТӀехках йола канал я из. Из канал керттерча соан гонахьа шиъ-ах гобоаккхаш чукхаст. Митал Ӏохоадаяьчул тӀехьагӀа лакхера-лохера кӀезига тӀатоаӀаяь йола, 9 мм шереи 5 мм лакхеи йола, конус я. Из канал 32 мм хиллал йӀаьха я.\nНаӀартӀеи ахгерга каналашиТоаде\nНаӀартӀеи (эрс: преддверие) ахгерга каналаши дегӀ га́ра ца далийта эшаш я. Ахгерга каналаш кхаь цаӀ-шоллагӀчунна паралельний йолча ченех латт, царна чу екъо́ йола ах чакхсадоагӀа коачал я. Каналашка чухьа чош доахк, уж чош коачала чу да́д. КӀезига мукха дегӀ е корта меттахьарбаьлча, каналашка йолча коачало чош оагаду, уж оагадалраца нервий импульсаш хьахул наӀартӀен (вестибулярни) нерва чу. Уж импульсаш цуссахьате хьаь чу йолх дегӀ меттахьардаьнналга хоам беш.\nЧура лерг чӀоагӀа хьалха хьахила долалу — хи-тӀоара диълагӀа кӀира до́дача хана. Цкъарчоа мӀаьдгӀирга хьисапе болча хьаьн йисте доалл лерг, цу хана сомъенна эктодерма мара дац из. Кера чу долаш ийс кӀира далалехьа хьахинна даьнна хул лерг, цхьабакъда тувлоргаш бер Ӏодаь шу чакхдоаллача хана мара совцац йоккхахила. Филогенетикага диллача, дегӀ гара ца доалийта (вестибулярни) чурча лерга ралс эггара ширагӀа лоархӀ.\nХазара маьжений гигиена\nЛерга нӀана имплантат\nНейросенсорни хазар талхар\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Чура_лерг&oldid=49924»\nПоследний раз редактировалась 14 Муттхьал 2022 в 10:51\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 14 Муттхьал 2022, 10:51.


Вуьзинарг мецачух кхетар вац...\nХIора шарахь мархийн бутт болабелчхьана де-дийне кхуьуш, деста базарахь, туьканашкахь кхача-сурстатийн мехаш.\n"Кхечу бусулбачу пачхьалкхашкахь Рамадан баттахь мелхо а юучун мехаш охьадохуш хуьлура, Iебар болуш бац вайнах», бохуш яппарш йо бахархоша.\nЦарна дуьхьал цхьаболучара Iарбойн мехкашкахь экономикан хьал кхузахьчул а гIоле ду, мехаш лахдарх хIуммаъ иэшам хир бацара царна-м олу, вукхара сурсаташ шайна тIекхоьхьурш бехкебо, арендахойна бехкаш тIебохкурш а хеза царлахь.\nАмма, дийцарх-бахарх толуш хIуммаъ дац. Кху шарахь а, марха муьлхачу дийнахь достур ду цкъачунна билггал хууш дацахь а, кIира а ду бахархой оцу денна кечамаш беш дIасауьду.\n"Дехар до махкарчу йохкархошка, вайна юкъахь дуккхаъ бу гIийла бохкурш, таро йоцурш, цундела мехаш тIе ма беттахьара аш церан къина а"\nРамадан бутт карабогIучу деношкахь тIебиттиначул а, хаъал кхи а лакхара карийра царна базарахь мехаш.\nИ хьал теллинчу махкарчу Динан урхалло шинарийн буса бина кхайкхам баржийна метигерчу телевизионан эфирехь.\nИштта бу цуьнан чулацам: "Кху безачу баттахь вай къаьсттина къинхетаме хила деза вовшашца. Масех де бен ца дисина Iийда де тIекхача. Мархийн бутт карабеачхьана маса тIедетталуш ду базарахь а, туьканашкахь а юучун мехаш. Дехар до махкарчу йохкархошка, вайна юкъахь дуккхаъ бу гIийла бохкурш, таро йоцурш, цундела мехаш тIе ма беттахьара аш церан къина а".\nИшта-м стохка меттигерчу телевизионан журналисташ марха даста денош дисинчу заманчохь базарашкахула чекхбевлира видеокамерашца, хеттарш деш юхкучаьрга а, оьцучаьрга а, мехаш зуьйш.\nАмма хIетте а цхьа а хийцам боцуш, ма-дарра, аьлча, де дийне телхина догIу йохка-эцаран гIуллакх.\n"Таджикистанехь, хIора Рамадан баттахь Iедало туьканийн долахошна тIера йоккху Iедална яла йогIу хIонс"\nНохчийчуьрчу бахархоша, дукхачу хьолехь Беркат олучу базарахь оьцу кхача-сурсаташ. Ткъа цигарчу туьканинй долахоша даредо, шайн бехках и хийцамаш хуьлуш цахиларх.\nХIора а долахочо къаьсттина далхориг, тIекхоьхьучара мехаш лакхара хIиттош хиларрий, Iедална ял а ца елча ца довлуш хиларрий ду.\nМасала, Таджикистанехь, хIора Рамадан баттахь Iедало туьканийн долахошна тIера йоккху Iедална яла йогIу хIонс.\nИштта мехкан урхалхоша, денна рейдаш дIахьо туьканашкахь а, базарашкахь а, терго латтош, шаьш хIоттийна барам ларбой хьуьйсуш.\nИштта кху шарахь а коьртачу шахьаран мэро дош делла бахархошна, марха достуш мехаш ца дестийта.\nМаршо Радионо теллира Къилбаседа Кавказерчу цхьайолчу регионашкарчу йохка-эцаршкара хьал.\nДагестанехь, Ставрополан кIоштахь, Къилба ХIиричохь мехаш кхечу деношкахь хуьлучуьнга хьаьжча, мел а лакхадевлла элира "Кавказ.Реалии" порталан билгалбаьхначу мехкашкарчу корреспонденташа.\nКъаьсттина, пачхьалкхан туьканашкахьчул а еза хуьлу юург базарашкахь элира цара.\nНохчийчуьрчу цхьаболчу бахархошца а хилира тхан зIе. Веданан кIоштахь вехачу гIишлошъярхочо Абдурзаков Саламус дийцира тхуна шайн эвлахь марха дастарх, кечамаш барх, иштачу дезачу деношкахь юхкучара тIера цIока яккхарх а.\nСаламуна хетарехь, вовшашца йохье а буьйлуш, совнах харж ю цу дийнахь йийриг.\n"Нехан стоьлал а шениг оьшуш ца хилийтархьама, наха дийрриг дан гIерта таро йоцург а"\nАбдурзаков: "Юучунна-молучунна мах охьабаьккхина бац, ша хьалха ма барра, хийцам боцуш ду гIуллакх. "Делан дуьхьа" аьлла а, я "мискачу нехан дуьхьа" аьлла а.\nМаршо Радио: Къасьттина марха лоцуш а, достуш а и мехаш тIебеттаран бахьана муха туьду ахь а, йохкархша а?\nАбдурзаков: "Мел миска велахь а, хала воллуш велахь а, шайгахь карахь дацахь, цхьангара духалург доккхий а, нахал а ца эша хIума леладо вай. ТIаккха церан мехаш тIетохаран бахьана хIун ду, муьлхха а шайн агIо дIагIур юйла хаьа юхкучарна. Нехан стоьлал а шениг оьшуш ца хилийтархьама, наха дийрриг дан гIерта, таро йоцург а.\nТоххара суна дагадогIу, тхан да а, нана долчу хенахь, марха достучу дийнахь боккхий чорпин яй а хуьлура, кишмиш тухий, кечдина дуга а хуьлура, кемпет, печенеш хуьлура, кхи даккхий хIуманаш ца хуьлура.\nХIинца, нехан стоьлаш тIехь доцуш хIума ца хуьлу, ур-атталла, Африкера дитташца бух яьхна еана бананаш а цхьана. Вовшашка чу а оьхуш, лулахь хоьтту "ахь хIун йина, ас и эцна" бохуш, цул а тола гIерташ цхьа хIуманаш леладо-кх хIокху наха. ГIеххьа телхина догIу хIара аам. Вайн дайша лелийнарг, аьттехьа а ца дисина".\nГуьнарчу яхархочо Истамулова Залпаа могушалла цахиларна, базара эхар шегара дIадаьлла, амма чуьрчу несарша бахарехь, мехаш тIебиттина базарахь бохуш, дийцира.\nИстамулова: "Со башха базара, туькана оьхуш яц, хIара чуьрнаш баханера селхана. Цхьа туька йиллина боху кху тхан кIоштахь, хьенан ю ала ца хаьа суна, чIогIа йорах яра боху цу чохь, базарахь нах бан а бацара боху, берриг а оцу туькана бирзина. Оцу сохьта чех а делира боху цара цу туьканара массо а хIума.\nБакъдерг аьлча, базарахь хIума еза хуьлу олу кхара. Вуьшта жижиган мах хьалха лерра бу, тIе ца тоьхна. Стоьмашна а, хастоьмашна а жимма тIетоьхна бахара.\n"Делан дуьхьа», "нехан дуьхьа" бохуш, йорах юхкурш а бу".\nГуьнарчу Атабаева Заргана бахарехь, мехаш массанхьа а санна лакхадевлла кху деношкахь, амма церан юьртахь мархийн баттахь къинхетамалла гойтурш а бу.\nАтабаева: "Базарахь йоцуш хIума яц, амма мехаш тIетоьхна. Цхьаболчура тIетоьхна, вукхара жимма а йорах ло. 3 сом а, 5 сом а охьабаьккхина мах хьалхачул а цхьаболчара. Масала, 35 соьмах йолу картол, 45 соьме яьлла, керла картол юьйцу ас. Жижиган мах ша хилларг бу".\nМР: Стенна тIетоьхна шаьш боху и мехаш юхкучара?\nАтабаева: "Шаьш и кхача-сурсаташ оьцучохь даздина олу цара. ТIаккха жимма а тIе ца тоьхча, шайна цхьа а пайда ца хуьлу боху. Цигахь 5 сом тIетуху, кхара кхузахь 10 сом туху. "Делан дуьхьа», "нехан дуьхьа" бохуш, йорах юхкурш а бу".\nБехк а бац вайнехан, Iарбойн пачхьалкхаш тIех а етташ, Iедалера бехкаш дахарх.\nХIунда аьлча, махкарчу Динан урхалло мехаш шаьш къастош юхкучаьрга къинхетаме хиларе бутт бовш дехна.\nТкъа Iаьрбийн Цхьанатоьхначу Эмиратийн хаамийн гIирсаша, шайн пачхьалкхан экономикан министраллан хьасташна тIе а тевжаш, бутт хьалха дIакхайкхийра бахархошка, Рамадан баттахь цхьа могIа сурсаташна 76 процентна мехаш охьабохуш хиларх.\nМуха кхеби аша мархийн бутт?\nМарха лаца мега тахана сарахь\nМархийн бутт болалур бу Нохчийчохь Стигалкъекъа-беттан 27-чу дийнахь


Материалы за 07.12.2021 » Страница 2 » Нийсо-Дагестан\nТешам а, тешар а, къинхетам а…\nХаттIабан воI Iумар (Дела реза хуьлда цунна) халиф волчу хенахь хилла боху хIара. Кхаа стага лаьцна, текхош Iумарна тIевалийна цхьа стаг. – ХIай, бусалбанийн паччахь, хIокху стагана ахь таIзар дойла лаьа тхуна. Тхан да вийна кхуо. Бехкевечуьнга хаьттина Iумара: – ХIунда дина ахь и зулам?


Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна луьра критика ярца вевзаш волчу нохчийн оппозицин блогеро Абдурахманов Тумсос хаам бина, шен гергарчаьрга шаьш цхьаммо а лецна цахилар хьокхехь видеокхайкхам бертаза байтина бу аьлла.\n"Дождь" телеканалан эфирехь (Оьрсийчоьнан Iедалаша иноагент лаьрра ю иза, амма ша телеканал реза дац цунна) Абдурахмановс тIечIагIдина видео тIехь берш баккъалла а шен гергара нах хилар. Цо иштта тIе тидам бахийтина, къамелдинчерах цхьаъ набахтехь чувоьллина хиларна, видео дIаязъян иза цигара араваьккхина леррина валийна хиларна а.\nАбдурахмановас дийцарехь, цунна тоьшалла ду шен гергарчуьнан хатI – иза вуно гIелвелла а ву, юьхьтIехь верриг а ваьлла а ву, хьалха цкъа а маж лелийна вацахь а. Блогеро дийцарехь, карарчу хенахь набахтехь латтош ву цуьнан гергара пхи стаг, ткъа церан хьал муха ду хууш дац.\n"Ялх стаг шайн-шайн цIахь ву, амма цаьргара паспорташ дIадаьхна", - элира Абдурахмановс, шега нохчийн Iедалшна критика яр сацаде бохуш хилар тIе а тухуш.\nНохчийчуьрчу информацин министро Дудаев Ахьмада харцдерг а, дезинформаци а ю аьлла республикехь Нохчийчоьнан куьйгалхойн критикаш лечкъорах дина дIахьедарш. Нах лечкъор талла аьлла, Оьрсийчоьнан а, дуьненаюкъара а бакъонашларъярхой президенте Путин Владимире бовларх лаьцна иштта комментарий йина министро.\nДечкен-беттан 7-хь Оьрсийчуьра а, дуьненаюкъара а юкъараллаш, шайлахь Human Rights Watch, Norwegian Helsinki Committee, Amnesty International, International Federation for Human Rights, Iазапашна дуьхьалояран Комитет, арахьарчу агентийн тептаре яьккхина "Мемориал" а, "Гражданское содействие" а йолуш, президенте Путин Владимире бевлла. Цара дIахьедина, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан критикийн гергарнаш байначу баттахь Нохчийчохь лечкъийна хиларх, тIедожийна Нохчийчуьра репрессеш хIуъа дай сацайе аьлла. Кремло тергал ца дина иза.


валарца - Synonyms of валарца | Antonyms of валарца | Definition of валарца | Example of валарца | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for валарца\nTop 30 analogous words or synonyms for валарца\nМухьаммад — ХӀай, Буракъ! хьо хилалахь тешна, — вист хилла Мухьаммад, — вайн Деле къинхетам аса хьуна боьхур бу, Ялсаманин неӀ хьуна йиллина хир ма ю. И дешан аьлла Делан элча валарца нуьре Буракъ цунна улло еара, тӀехаа аьтто беш иза дӀахӀоьттира.\nЯхья Закария пайхамаран а, цуьнан зудчунна Элисан а дукха хена дуьйна цхьа бера ца хилла, тӀаккха иза АллахӀ-деле доьхуш вара, шен кӀант валарца. АллахӀ-дала тӀеэцна хилла цуьнан дехар, цуьнга маликаш а дахкийтина, кхаъ баьккхина хилла цуьнга. ТӀаккха къанвелла Закария, бӀе шо долуш хиллачу хенахь, шекваьлла маликаш дийцинчух, цо хаьттина цаьрга и дешнаш бакъ хиларан хаам барх. Хаам гучубаьлла кхаа дийнахь Закария вистцахуьлуш.\nЗакари Закария пайхамаран а, цуьнан зудчунна Элисан а дукха хена дуьйна цхьа бера ца хилла, тӀаккха иза АллахӀ-деле доьхуш вара, шен кӀант валарца. АллахӀ-дала тӀеэцна хилла цуьнан дехар, цуьнга маликаш а дахкийтина, кхаъ баьккхина хилла цуьнга. ТӀаккха къанвелла Закария, бӀе шо долуш хиллачу хенахь, шекваьлла маликаш дийцинчух, цо хаьттина цаьрга и дешнаш бакъ хиларан хаам барх. Хаам гучубаьлла кхаа дийнахь Закария вистцахуьлуш.\nМухьаммад Ша дуьненчу валарца Мухьаммада бӀаьргаш стигала хьала а хьовсош аьлла: „"АллахӀу акбар! Ла илахӀа иллаллахӀ, Мухьаммадан расулуллахӀ; Дела хьо воккха ву! АллахӀ воцург кхин дела вац. Делан элча Мухьаммад ву“." Мухьаммадан нана дог-ойла цӀанъелла а, цецяьлла а хилла. Седа жайна хьожуш волчу Аминатан вашас, шен йишин кӀант цӀенчу динан да хир ву, воккха паччахь хир ву, аьлла чӀагӀдина. Иза дуьненчу ваьллачу ворхӀалгӀачу дийнахь ӀабдуллахӀин дас Ӏабдул МуттӀелипа шен кӀентан кӀант вазварца доккха шун а хӀоттийна, езаниг ша хаьржина Мухьаммад цӀе тиллина. Мухьаммад дуьненчу валале ши-бутт хьалха кхелхина ӀабдуллахӀ.\nШаман Шаманийн коьрта Ӏалашо юкъараллин психика дийна хилар ларъяр ю. Шираллин адамийн тайпанахь иштта стаг хилар боккха аьтту бара, хӀунда аьлча церан бӀоболар шаьш, жиннех а, «зуламийн ницкъех» а дуьненахь лардеш ду олий. Шаьш «деланашка» а, лакхарчу ницкъашка а деш долчу дуӀанаш а, сагӀанаш а доцуш, кхин а «дезчу хӀумнаш тӀехь корматаллаш» йолу адамаш хилар, царна синош гарх, уьш хьала а бевлла Стигалан «деланашца» цхьанакхетарх а, жоьжахате чу а биссина шайтӀанашца, лазаршца, валарца тӀом барх тешна бара. Дарбанан камланин Ӏадат хоттийнера пациентан сатийсам товаларх тешаре доккхуш. Шамано могашалла юхаерзор хиларах пациентан тешар чӀагӀдора Ӏадатца я кхин хӀуманца. Оцу практикашна юкъадогӀу шаманийн кхерстар, сагӀанаш дахар, камлании еш дийнна театраш хиттаяр. Шаманийн Ӏадат даиман тӀехула кечдина хуьлу. Наггахь цхьа хӀума чекхдаккха дийнна «театр» хоттайо. Леррина кечйина хӀусамо гойтура дийнна «шаманийн» лаьттан гӀайре — жима дуьне. Шаманан массо а динан гӀуллакхан хӀуманаш дуьне гойтура, цундера кӀорггера маьӀна долуш яра. Дуьне диллина дара шаманан барзакъ тӀехь, жиргӀан тӀехь, кхин а хӀуманаш тӀехь а. Шаманан дахар доьзна ду синийн дуьненахь леррина белхаш дарца — цамгаршна дарба дар, «цӀе караерзор», догӀа дехар, беллачаьрца къамел дар. Шаманийн белхаш а, Ӏадаташ (камлани) а йо шовкъен халхаршца, цаьрца лелайо тюнгур (жиргӀа) я вота, я башха хелхарш.


Хьенан бехк бу газ иккхича: нехан я Iедалан?\nМасех де хьалха Эвтарахь МударовгIеран хIусамах цIе яьлла, цуьнах боккха бохам хилла. Чуьра бераш а, баккхийберш а багийна, яккхий чевнаш а хилла, дарбан хIусамашка кхачийна. ХIинца а хьал ледара ду церан.\nОцу хиллачо юха а карладаьккхина махкахь, хIора шарахь аьлча санна, къаьсттина IаьнтIехь, газ лелор алсамдолучу хенахь, и санна бохамаш дукха хилар.\nХIора дийнахь, Iаьнан заманахь махкахь цхьаъ-шиъ цIе ца йолуш ца хуьлу аьлла хаам го меттигера чолхечу хьолан министраллан сайт тIехь.\nТIаьххьара Эвтарахь хиллачу бохамах, оцу министраллан векало бахарехь къастийна дац бахьанаш.\nГаз тIеялийна а ца хилла цигахь, баллон хилла бохуш ду, амма иза а цигахь карийна яц, элира министраллан белхахочо. Къастийнарг ду и цIе ялар цу чуьра хилар аьлла, дийцира цо: "И газ, биргIанах Iуьрг а даьккхина, дIа ца эхарх, хьан тоькан, я кхиболу гIирс нийса бацахь а, кор-неI а кеъвлина ахь газ ягаяхь а, цо хIаваъ дагадо. Юьсург кIормуьсталлийн газ хуьлу. Оцу газо стагана наб кхоьтуьйту, тIаккха валар хуьлу. Иза ца хууш дукха нах бу вайн.Тухий, кор-неI дIа а къовлий, чоь йохйо олий, дIабуьйшу".\nКхечу говзанчаша бахарехь, газ лелор, цуьнца йолу кхерамзалла наха лелош ца хилар бахьана ду, иштта бохамаш хилар. Яьгначу газах дIовш даьлча Iедал бехке до вай, амма наха дукхачу хьолехь, шаьш иза нийса лелош яц, элира оцу газ латточу урхаллехь болх бечу Вахидов Руслана: "Совета заманахь ма чIогIа дара-кх (Iуналла) иза.\nХIинца бала бан а бац цхьаннан а. Баллонаш атта ма лелайо хIинца. Газан гIирсан форсункаш юкъ ма ло, атта а юкъло. Сара санна юьткъ ма ло иза. Юха газ тIекхета. Хийла иштта хилла зулам ду-кх".\nХьалхалерачу Советан заманца дуьстича, ша газ а цIена яц, цунна тIехь деш долу Iуналла а дац, элира Соьлж-ГIалара вахархочо Адиев Булата: "Хьалха Iуналла чIогIа дара латтош. Газ дIайойучу хенахь хаам бора. Латочу хенахь а олура. ХIинца цхьа а хIума дац. Контролеран а ахча деккхичхьана бала бац. Цундела ду-кх и цIерш йийлар".\nНизамашца догIуш ду, хIора баттахь газ лелочу гIирсан говзанчас таллам бан безаш хилар. Масала, цуннна дуьхьала хIора петарара массо а баттахь охьадуьллу 50 сом. И болх беш гина стаг а вац. Кхана-лама газ-пешах цIе яьлла, цхьа бохам хилча, шайний-шайний тIера бехк дIатуьтту цунна жоьпалле йолчу урхаллаша.


ГIалгIайн тукхамаша тIедожийна ТимурзиевгIеран гергарнаш дIахецар. Даудовца цхьаьнакхета реза ца хилла уьш\nДахначу оршотан дийнахь Соьлж-ГIалахь полисхоша вийна ТимурзиевгIеран ши ваша Хьасан а, Хьусейн а террорхойн Iалашонца хиларх тоьшаллаш кхаьчна шайга аьлла, хаамбина ГIалгIайчуьрчу церан цIийнеах болчу наха. ТимурзиевгIеран а, СултыговгIеран а вежараллин тайпанаш реза ца хилла Нохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада Соьлж-ГIала дуьйла аьлча,бахка, амма цара тIедожийна вийначу шинна да-нана а, йиша а дIахеца аьлла.\nЮкъаралхочо Султыгов Сараждина дуьйцу керлачу видео тIехь, ТимурзиевгIар бехкехиларх видео гайтина царна ГIалгIайчуьрчу экстремизмна дуьхьало латточу Центран куьйгалхочо. Цу тIехь гуш ду, ши ваша карахь арсаш а долуш, Соьлж-ГIаларчу ППС-н белхахошна тIелеташ.\n"Даудовс кхайкхинера тхо Нохчийчу оцу видеога хьовса, тхуна гина иза, цундела цига даха хьашт дац, - аьлла шен видеохь Султыговс. – Ролик тIехь дерг бакъ ду я дац, иза кхин хаттар ду, цу тIехь терго латтор яц оха. Амма оха тIедожадо – бакъо йоцуш Нохчийчохь лецна латтош болу ТимурзиевгIеран да-нана а, йиша а дIахецар. Оцу позици тIехь соьцу тхо".\nИштта церан цIийнах болчу наха кадам бина Нохчийчохь вийначу ППС-н белхахочух Джабраилов Мохьмадах.\nБеттан 28-чохь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хаамбира, Соьлж-ГIаларчу ППС-н полисхошна тIелатар дина арсашца шиммо, цхьа полисхо вийна, шолгIачунна чевнаш йина аьлла. ТIелеттачарех цхьаъ а вийнера полисхоша, лазийна шолгIаниг чевнашца дарбан цIийне кхачийра. ТIаьхьо дарбан хIусамехь велира иза а.


Харцонца нахера 35 миллион сом даьккхина зуда 7 шаранна набахте хьажийна Нохчийчохь\nСаралиева Марина ю бехке йинарг. Амма цунна гIо дина Iедалхой арахь бисина.\nКху деношкахь Нохчийчоьнан Лаккхарчу кхело ца хуьйцуш битина, Соьлж-ГIаларчу Ленинан кIоштан кхелан сацам. Иза боьзна бу меттигерачу яхархочун 7 шо тохарца боьзна. Саралиева Марина бехке лаьрра, нах а Iехош, пенсеш а, кхидолу социалан хьашташ тадийра ду бохуш, цаьргара 35 миллион сом даьккхина аьлла.\nТалламхошна билгаладаьлла боху кхело шен хаамехь, оцу зудчо, муьлш бу къаста ца беллачу нахаца тобанехь и зулам дина хилар. ХIинца иза шена тоьхна хан такха дIахьажийна набахте.\nНах Iеха а беш, цаьргара даккхийн ахчанаш даьхна Саралиева Марина санна берш кIезиг бац махкахь. Iедалан кара а бахана, набахте хьажийна а бу, амма арахь, паргIат леларш а бисина.\nДоккхачу декъана и нах, цхьана а хIуманах озалуш а боцуш, майра лела зуламийн новкъахула. Цара дуьйцучу хазчу къамелах Iехабала бу тахана а дуккха а нах.\nМасала, Нохчийчохь дукха а меттигашкахь: пенаш тIехь а, урамийн бIогIамашна тIехь а дIадиттина кехаташ ду, нанойн капитал оьцу шаьш бохуш. Ала догIу, иза дохкар низамо магийна ца хиларал сов, иза дечу стагана таIзар ду догIуш.\nТкъа и документ оьцу шаьш бохуш дIадиттинчу кехаташ тIехь телефонаш а ю, дIатоьхча дуьхьал майрра къамел а до цара. Иза тамашийна ца хета шена боху юкъаралхочо Азимов Валида. Нанойн капитал а, пенсеш дохуш а юкъахь лелаш дуккха а нах бу, боху цо.\nАзимов: «Тахана нанойн капитал оьцу шаьш бохуш дукха а меттигашкахь дIадиттина кехаташ ду. Дукха наной белха а бина цара цу тIехула. Нохчийчохь хIуа а духкуш а, оьцуш а ду».\nНохчийчохь жигара тIом чекхбаьллачул т1аьхьа баьржира цхьацца бозбунчаллаш лело нах. Уьш юкъахь боцуш цхьа а хIума дIадоьдуш дацара: ян пенси хIоттор а, я компенсаци эцар а. Кхеташ ду, уьш шаьш-шайн хьуьнарца лелаш боцийла.\nЦарна гIо деш, кхечу дешнашца аьлча, «тхов беш» Iедалхой буй. Цунах лаьцна дийцира Соьлж-ГIалара вахархочо Абдулаев Майрбека.\nАбдулаев: «ХIара хIуманаш мегаш дац бохуш, массо а агIор кхайкхош доллушехь, цу бозбунчалхойн терахь лахлуш дац. ХIинца и зуда ша ю жоьпе озийна. Цхьана стаге, зудчунга-м муххале а даккхалур дац нахера 35 миллион сом. Цуьнца хилла болу Iедалхой а бара улле охьаховшо безаш».\nНохчийчохь меттигера бозбунчаш хилла а ца Iа. Ша мерзачу хIуманна тIе мозий санна схьагулло кхузахь цу тайпа нах. Стохка цомгуш долчу берашна гIо дан ахча гулдеш ву ша аьлла веанера Краснодарера вахархо Степанов Алексей. Цунна ахча тосур долуш а хиллера дуккха а нах, амма дукха хье ца луш, схьа а лаьцна, цхьа бутт хьалха 3 шо а тоьхна, набахте хьажийна иза.\n«Кхи мел къайладаьхьна хир ду цара»\nКредиташа садукъуш ду нехан\nТокхамаша хIусамаш йохийначарна орцахдаьлла Iедал


Ирзошкахь ширлуш ю ...минанаш\nДечкен-бутт 15, 2013\nНохчийчоь -- Шайн эскарша лаьттах йоьхкина минанаш лохуш бу оьрсийн сапераш, 2011\nТIейогIучу бIаьста меттахΙоттор бу Нохчийчоь минанех мукъайоккху болх. Берриг а мохк минанех дIацIанбийр бу 2015-гΙа шо чекхдалале, бохуш, чΙагΙдо Ιедалша.\nХIокху цхьан шарахь, минанех 700 сов гектар цIанъян дагахь бу оьрсийн эскархой. Цара хIинцале хаамийн гIирсашкахь а гIаръяьккхина шайн и Iалашо. Гарехь, кхин а шерашна бахбала мега Нохчийчоь минанех цIанъяран болх. Мехкан Iедалшна ма хетта сиха боьдуш бац иза. Бахьанаш а хууш дац оцу хIуман. Шаьш бIаьста болх болор бу, аьлла, хаам бина республикан тIеман комендатурано.\nСтохка эскархоша 2015 шо тIекхачале цIанъян билгалъяьккхина меттиган цхьа дакъа цIандира. Цхьа эзар гектар ца кхоччуш латта ду иза. Куьршлойн, Хьалха-Мартанан, Шелан, Соьлж-ГIалин, Шелковский кIошташкахь бира и болх.\n2012-гIа шо тIекхачале минанаш дIайохуш Нохчийчохь хьийзинарш бара чолхечу хьолан министраллерчу лерринчу центрера говзанчаш. ТIаьххьарчу маситта шарахь цара а, тIеман сапераша а лаьттара схьаяьхна мел лаххара а 5 эзар оьккхург. 2015 шо тIекхачале - и шо ду билгалдаьккхина Iедалша - минанийн кхерам Нохчийчохь дIабаьккхина хила безаш бу. Еррриг 16 эзар гектар аренашкахь а, 7 эзар сов гектар лаьмнашкахь а ю церан цIанъян езаш.\nСтохка Оьрсийчоьнан тIеман министралло федералан Iедале дехнера минаш дIаяхаран балхана 2 миллиард сом. Оцу ахчанан доккхаха дакъа дуьненаюкъарчу Iедалх йоцчу компанешна кхачо Iалашо яра Нохчийчоьнан, нагахь санна уьш и болх бан реза хилахь. Цу тIе, министралло а дIахьединера, оцу балхаца ларалур яц ша, аьлла.\nАмма Оьрсийчоьнан экономикан министраллера хаам беара, оццул боккхачу барамехь ахча, харц кехаташ а кечдина, лачкъо мега, аьлла. Оьрсийчохь Iедалан кисана куьг дахийтар, муьлхачу а тIегIан тIехь, даржхошна дукха марзделла а, церан кайолуш а хIума хиларна, сел дукха ахча далар сацийна. Гарехь, ца дала а тарло иза.\nМинанийн бала Нохчийчохь, федералан Iедалшна лиича, дукха сиха дIабаккхалур бара. Иза дукха дийцина хIума ду. Цхьаннах а лачкъийна хIума а доцуш, лаьттах йохку лелхаза минанаш, дукхахъерш, шаьш оьрсийн эскархош, махкахь жигара тIемаш боьлхучу хенахь йихкина ю. Низамашца доггIуш ма хиллара, шаьш дIайоьхкинчу минийн, уьш мичахь ю хоуьйтуш, карта хIоттадо эскархоша, амма, Нохчийчохь дукхахдолу и картанаш дайина. ГIарабовла ца луучу тергамхойн -уьш кхоьру бакъдолчунна дуьхьал бан тарлучу бекхамах - шеко яц, минанаш дIаяхар леррина дахдеш хиларан.\nШера аренашкахь вайзаманахь минанаш леха сапераш арабаха а ца оьшу. Латта тIехула техника дIасахохку, хьалха гIагIадиллина гIирс а болуш. Куьйга болх сапераша и техника лела ца ялучу лаьмнашкахь бо, элира ша а цхьана юкъанна чолхечу хъолан министраллехь болх бина волчу Соьлжа-гIаларчу вахархочо. Дехарх а, шен къамел дIаяздайта а ца лиира цунна.\nМинанаш йохку нохчийн лаьттах


Нохчий Европе лохку бахьанаш талла Данера делегаци яхана Нохчийчу\nДани -- Европан а, Данин а байракхаш ю КопенхIагенерчу автобусана тIехь, 02Деч2011\nДанера миграцийн урхаллера делегации еъна Нохчийчу. Церан Iалашо ю, нохчий шаьш долчу далош долу бахьанаш къастор.\nШи-кхо де ду Нохчийчу Данера, миграцийн урхаллан йоккха делегаци еъна. Кхузахь цара доккхура долчу кIирнахь, цара толлура ду, махкахь долу хьелаш а, адамийн бакъонашца долу гIуллакх а. Кхечу дашца аьлча, Европехь тоьллачарах лоручу пачхьалкхерачу хьешашна хаа лууш ду, шаьш долчу схьаоьхучу нохчийн терахь лахлуш хIунда дац. Нохчийчуьрчу Iедалша, лаккхарчу тIегIан тIехь тIеэцна беза хьеший, царна луъ-луучу буьгуш лелош бу уьш.\nДелегацина хьошалгIа деш ву Нохчийчоьнан Iедалан арахьарчу гIуллакхан комитетан куьйгалхо Хаджимурадов Iиса. Цуо билгалдаьккхира 20I3 шарахь, Дани пачхьалкха дIабаханчу нохчех 20 процент бен цигахь тIе ца эцнийла. Хаджимурадовна хетарехь, вуьш, тIе ца лаьцнаберш, вуочу хьоле кхаьчна- цIа бахка дезна церан. Иштта царна, ахчанца зе а, синIаткъам а хилла боху нохчийн даржхочо.\nДанерачу Iедалша лелочу терахьашца дуьстича дIадаханчу шарахь цу пачхьалкхе цхьа эзар ца кхоччуш мухIажарш тховкIело ехна. Царах дукхахберш Нохчийчуьра бахархой бу боху, оцу пачхаьлкхерачу делегацийн коьртехь волчу Олсен Ян. Иза ша ву миграцийн урхаллийн белхахо. Нохчийчохь бехачаьрна дика хаа, шай аьтто хилча, Европе гIура бара, я бацара шаьш.\nАмма, Данерчу миграцийн урхаллан лаккхара хьехамчо Олсен Яна далочу терахьашна, шайн жоп ло кхузарчу Iедалша. Масала Хаджимурадов Iисана хетарехь, шаьш нохчий бу бохуш аьшпаш а буттуш цига дIаоьхуш бу, Пакистанера а, Гуьржийнчуьра а, Азербайджанера а, иштта кхин дIа йолчу пачхьалхашкара мухIажарш. Ткъа, мел тера ву, масала пакистанхо нохчочуьнах, оцу хаттарна жоп лахар чоьте а ца хета.\nТкъа, муха, ю Нохчийчуьрчу нехан дог-ойланаш? ГIура барий, шай аьтто хилча Европе дIа, аьлла деллачу хаттарна, диъ берийн нана йолчу Залинас иштта жоп делира.\nЗалина: «Цкъа дага догIу дIаяха а. Цигахь дахаран хьелаш гIоле хира дацара теша олий. ДIа мел баханчара, цигахь дика ду боху. Юха, цIерчарна сагатталура дара дIабахча. Берашна гIуллакх-гIиллакх а дицдаларна кхоьру. Ларждан дезаш ду цигахь бераш. Амма, сайн аьтто хичла дIа-м гIура яра».\nМарем цIе йолчу зудчуьнна мелхо а, цIахь хилар гIоле хета, хIунда аьлча, нохчий дукха дIаихча, цIахь церан меттигаш кхечу къомах болчу наха дIалацарна.\nМарем: «ДегIастнара дIавахча, гергарчарах а ваьлла, Iен атта а ма даций. Шаьш дабахана дохкох боьвла а шортта бу. Сагатлуш ву-кх цига дIа мел вахнарг. Шай цIахь бакъахь бара уьш. ХIара вай Нохчийчоь яс а ца еш. Чубохучу оьрсишна а, кхечарна а, хIара меттигаш ясъеш ю-кх цара. Ша волу нохчи кху чуьра дIа а вахна, кху чохь гIазкхийн къам доладаларна кхоьруш ю-кх со».\nНохчийчуьра тахана Европе тховкIело йоьхуш дIаоьхучеран дукхах долу дакъа дахаран аьтто лоьхуш боьлху. Иза бакъ хилар тоьшаллан санна ду, лакхахь йистхуьлучу зудчо дийцина долу къамел а. Тахана, Нохчийчохь цхьанна а тайпа, политикан доьхьалонаш, я оппозици а аьлла меттиг бац. Иза муха хуьлу, харжамашкахь а, 120 процент кхаж тосуш бу шайна бохуш Iедалша дIакхайкхош хилча. Цундела, тамаш бу, нохчийн юккъараллехь болчу баланех Данера баьхкинарш кхетахь.


Нохчийн полицина шайн белхахой лоьцуш а ца хиина\nНохчийчоьнан полицино хаамбина, шена хууш а дац Шелковскан кIоштахь Немцов Борис верна шеко йолуш ши стаг лаьцнийла, аьлла.\nЛецнарш бу ши маьхча ЭскерхановгIар, цхьаъ шайх полицин белхахо а волуш.\nДеккъа дIа шайца къамелдинчу журналисташка полицин урхаллерчу хьакамашка аладелларг ду и ши стаг Щедринскера хилар а, Эскерханов Тамерлан шайн белхан накъост хилар а.\nЦкъачунна лаьцна кхобу Немцов вер толлуш 6 стаг. Вуьйцу ши воцуш: Дадаев Заур, Бахаев Хьамзат, ГубашевгIар – Анзор, ШахIид.


Обама Барак –Путинах лаьцна: "Шу теш ду цо Нохчийчохь динчун"\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн хиллачу президенто Обама Барака "къиза" ву аьлла Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир, оьрсийн эскаро Нохчийчохь лелийначуьнца масала а далош. Кхаарин дийнахь, Украинехь карарчу хенахь долчу хьолах дуьйцучу заманчохь, аьлла цо иштта.\n"Иза даим вара къинхетамза. Шу тешаш ду, цо Нохчийчохь динчун. Эхь-бехко хьийзош вацара иза, шена кхераме бу аьлла хетарш хIаллакбечу хенахь. ХIара керла хIума дац", - зорбане даьккхина CNN канало экс-президентан вистхилар.\nОбамас бахарехь, Украинехь хуьлучун хьокъехь "дукха хьалхе ду хIинца муха хир ю ловзаран чакхе дийца". Оцу юкъанна Оьрсийчоь а, Путин Владимира а тамаша бора "тIеман хатI хийцаделлачу кепах", аьлла хета цунна.\nМосквано официалехь "Контртерроран операци (КТО) леринчу шолгIачу оьрсийн-нохчийн тIеман жигара фаза лаьттира 1999-чу шеран Марсхьокху-баттера 2000-чу шеран Чиллан-батте кхаччалц. Делахь а, официалехь КТО-н раж юхаяьккхира 2009-чу шеран Охан-баттахь.\nОцу тIамехь билггал хиллачу зенех хIинца а хаамаш бац. Оьрсийчоьнан тIеман министраллан 2010-чу шарахь йовзийтинчу официалан статистикаца, 1999 шарера 2008-чу шаре кхаччалц Къилбаседа Кавказехь кхелхина 3684 эскархо, Оьрсийчоьнан чоьхьарчу министраллан лараршца чоьхьарчу эскарийн белхахойх вийна 2 эзар стаг. Оьрсийчуьрчу салтийн нанойн комитетан Союзан зерашца, официалан терахьаш мел кIезин а шозза лахара ду.\n2001-чу шеран офицаиалан информацица, маьршачу бахархошлахь беллачийн терахь эзар ду, амма бакъоларъяран Amnesty International организацин хаамашца, тIамехь велла 25 эзаре гергга маьрша вахархо. ТIеман муьрехь Нохчийчуьрчу маьршачу бахархошна тIехь тIеман зуламаш а, къизаллаш а лелийра, дуьйцу бакъоларъярхоша.\nОхан-беттан 7-гIа – 43-гIа де ду Украина тIамца Украине гIоьртина. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Британино а керла санкцеш дуьхьалъяхна Оьрсийчоьнна – тептаршлахь бу Оьрсийчоьнан куьйгаллин гергарнаш, Сбербанк, инвестицеш, энергоимпорт. Украинхойн Iедалхоша кхайкхамбо пачхьалкхан къилберчу бахархошка, Оьрсийчоьнан эскарша тIелатар доладалале цигара дIадовла бохуш. Украинан дуьхьал Оьрсийчоьно тIом болийчхьана 11 миллион 276 эзар стага дIатийсира шайн хIусамаш.


Декъий Iохкуш ду... Iахкийтахь\nНохчийчохь тIемаш боьлхуш, цхьанаметта дIабоьхкинчу, бевзаш боцчу нехан декъий\nЦхьана эшшара лаьтташ ду Нохчийчохь, тIемашкахь лар йоцуш, байначу нахаца доьзна хаттар а. ХIумма а цунна жоп лаха сихделла, саготта Iедал а дац. Мелхо а, байна нах лохуш а, и хIума талла а гIертарш емал бо цхьаболчу даржхоша.\nХIокху деношкахь, Соьлжа-гIалахь яьккхий хенаш тоьхна набахте хьажийна, I4 шо хьалха, хIинцалерачу Iедалехь министр волу Таймасханов ГIалас лачкъийна хилла волу кхо стаг. Меттигерачу телехьожийлехь а гайтира и процесс. Ишшта хира ду, бохуш дуьйцура, цигахь, махкахь зуламаш мел динчаьрна, хенан йохалле а ца хьоьжуш. Ткъа, хаттар кхоллалора, маца, толлура долуш ду, Нохчийчохь байна болу нах мичахь бу а, маца охкура ду, церан декъий чохь долу оьрнаш а?\nТкъа, уьш-м махкахь массо а маьIIехь ду, бохуш хаамаш даиманна бо бакъонашларъярхоша. ХIинца и церан болх мелла а гIелбелла, амма, цхьаберш тахана къар а ца луш дIагIерта, и болх вахь а ца буьллуш. «Ненан орц» цIе йолчу юккъараллан цхьанатохараллийн куьйгалхо Межидова Зайнап ю царах цхьаъ. Лаьттахь дахкаш долу декъий хьалдахарх гIуллакх а ца хилла, хIинца иза, болх беш ю, дукхачу хьолехь, арахь набахтешкахь чубоьхкинчу нохчех лаьцна хаамаш гулбеш.\nМежидова Зайнап: «Ростовехь итт набахте ю. Оцу набахтешкахь дарбан хIусамаш ю. Цигахь Iоьхкуш а бу вай нохчийн кегий нах. Цигарчу берийн исписка схьаяхьара ю ша аьллера соьга оцу Ростоверачу цхьана зулчо. Вай дайна долу бераш, шай-шай лоьмарш а йолуш бу. Цхьаболчарна шай цIе хаа, кхечарна ца хаа. Цига дIаяха йиша йоцуш Iаш ю со. Улле вала а вац. Вай оцу берашца бала болуш цхьа а стаг вац кху чохь».\nТахана а, Ростов-гIалахь, ша латточу меттигаш чохь, Нохчийчуьрчу бахархойн декъий ду аьлла дIахьедар до Межидова Зайнапа. ДНК-тесташ а еш, I5-20 сов шо хьалха шай байнарш лоьхуш нах хуьлу, аьлла тидам бира цо.\nМежидова Зайнап: «Ростовехь 1990-чу шераш дуьйна декъий латтош йолу метигаш ю, чохь гIуора а латтош. Нохчийчуьра цига баха а боьлхуш, ДНК-тесташ а еш, шучуьнна дакъ ду, тхачуьнна дакъ ду боху, схьаоьцуш ду. Ас олу, оцу Ростове а ца доьлхуш, кхуззахь Ханкалахь ду 640 дакъ цхьан ор чохь, 250 вукху ор чохь. Уьш ду аьлла ас, 2010 шарахь аьллера. Наношна карора дара-кх уьш, ас аьлча, вай президента элира Путинс ахча ца делча, иза дан йиша яц вай аьлла. И декъий долу массийта меттиг хаа суна, амма, уьш схьадаха бала болуш стагга а вац кху чохь».\nМацца а, муьлха а зулам дича. Иза бекхам боцуш дуьсург ца хиларна тешна бу, махкахь, болх беш кхин болу бакъонашларъярхой а. Iедалан низамаш йоьхьар а лаьцна, оцу некъа тIера бовла йиша яц, аьлла тидам бира бакъонашларъярхочо Эжиев Минкаила.\nЭжиев Минкаил: «Вай тIом низамца хила безаш бу. Ишшта мел хуьлу, дуьнено а, вай дIахьош болу некъ тIелоцура бу. ДIа вахана, бекхам бича, талуш хIумма а дац. Низамо ма бохху вай дIадоьлхахь, тIаьхь ца кхуьуш дуьсура дац хIумма а. И бекхам хила безаш бу,бакъдерг дийцича».\nБайначу нехан терахьаш, жигарчу тIеман зама дIаяьлча, лахделлехь а, тахана а хуьлуш ду и хIумш. ХIинца нохчийн зудабераш ду довш. Низамхоша а, шаьш и зуламаш толлуш ду боху. Мацца а, и хIумш лелийначарна а бекхам хиларна сатуьйсу юккъараллехь. Ткъа, оцу зудаберийн наношна-м, уьш дийна цIа бахкийтичхьана, кхин хIума а ца оьшу.


Озиева Маьлх – Аьзни (Чакараева)\nОзиева Маьлх – Аьзни йина 1958ш. 1976-чу шарахь республикански культурно – серлонан училище еара иза. Шена бевзинчу керлачу доттаг1ашца самугане д1адехьира Маьлх – Аьзнис дешаран шераш. Хиира дуккха а керланиг,шарделира аз. 1елира адамашца болх бан. 1978-чу шарахь училищехь дешна яльча, Ножин – Юьртан районни Культуран ц1ийнехь боккхочу лаамца д1аболийра ю болх. Амма цуьнан даго дерриге а шеен дахар искусствона д1адалар лоьхура.\nЦундела Эдисултанов Шит1ас филармонехь халкъан барта кхоллараллин ансабль вовшахтухийла хиъча, цунна юкъасара Озиева Маьлх – Аьзни. Цуьнан репертуарехь тайп – тайпана дуккха а эшараш яра. Цуьнан озаца йог1уш йолу эшарш хоржуш, 1амош, репертуар х1оттош, цунна даима а доккха г1о дора куьйгалхочо Эдисултанов Шт1ас. Озиева Маьлх – Аьзни репертуарехь яра дуккха а хаза эшарш: « 1ехаелла со», « Везачуьнга», « Ницкъ бац сан хьо херван» ц1е йолу Эдисултанов Шит1ас, Халидов Румана мукъамаш баьхна эшараш


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 164 803 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 6 апрель\nГреци маьршаяларан де (1821)\n1327 — авиньонан килсехь поэтан Петраркин евзина шен муза (сурт тӀехь).\n1652 — ван Рибек Яна йиллина дуьххьлера европан юрт Къилба Африкехь.\n1814 — I Наполеона Бурбонийн некъий меттахӀиттош Ӏарш йитар.\n1896 — Афинехь дӀадиллина керлачу заманан хьалхара Олимпийн ловзарш.\n1909 — американ талламча Пири Роберт, лоруш ма-хиллар, хьалха кхаьчна Къилбаседа полюсе.\n1917 — АЦШ Хьалхарчу дуьненан тӀеман юкъаяхара.\n1920 — Верхнеудинскехь кхайкхийна Генамалхбален Республика.\n1994 — Африкера шиъ президент, Нтарьямира Сиприен а, Хабиаримана Жювеналь тӀехь волу кема дожийна.\nСардалова Зулай — Себиев Рамзан — Багалова Зулейхан — Талхигова Роза — Окуев Шима — Хасимиков Салман — Ахмадов Муса — Нохчийн Википеди — Эсамбаев, Махмуд Алисултанович — Нохчийн Республика Нохчийчоь —\nСтом тоьхна хьокум — Мерза хьокхум — Каспий-хӀорд — Вайнах — Нохчийчуьра акхарой — Нохчийчуьра олхазарш — Пачхьалкхийн могӀам - ХӀинди - Пеле - Башкирийчоь - Несерхоев, Изновр Несерхоевич