Доккхачу цIа чохь некъехьарчу жимчу кора кIел лаьттачу ехачу нар тIехь 45 шо кхаьчна Дуда Iара цIенкъарчу шен баккхийчу когийн буьхьигаш, наггахь хьала ойъий, юха охьа детташ, юкъ-юкъа, шен куьйгех йохукучу болатан гIоьмашка а хьожуш, юха цу тIера айъабеллачу Iаьржачу бIаьргашца лоррий, неIарехьа тоьпашца лаьттачу веа стражнике а хьожуш, шена уьш цабезаран ойла а еш.\nХIара стражникаш, шайн хьаьрсачу яххьаш тIе наггахь гIийла туху хьацар, шайн кIайнчу кучамийн пхьуьйшашца дIа а дохуш, цIа чохь тIехьа ши куьг а диллина, белш тIехь пагонаш а йохкуш, дIа-схьа лела пурстоьпан помощник Хьабиб шайга хьожучу заман чохь шайн даккхийра, гIалгIазакхийн догIмаш нисдой то а деш, шайна гена воцуш цхьалха, Iаьржачу гIовталца Iечу цу Дуде а хьоьжуш лаьтташ бара, цо шен мокхо-горгачу юьхьа тIера даккхий Iаьржачу мекхаш тIе, шен куьйгех йохку чIагIарийн гIоьмаш а екош, дайн куьг хьакхча, лоррий цунна тIе шайн сийна бIаьргаш а дугIуш.\nЧухула дIа-схьа лелаш волу Хьабиб, Дудина хьалххахь сацан а сецна – ма хьевели и молла, тхь даьхкина-м дикка хан а ели, -аьлла, шен ехачу юьхьтIера хьаьрса мекхаш хьийзон волавелира.\n-Иза-м, хIокху сохьта схьакхочур вара, хьайн тарлахь, жима собардехьа. Ас Нохчийчохь доккхург таханлера тIаххьар де а хилча, - аьллачу Дудин корта жимма оллабелира.\n- Делахь кхин а пхи минот хан ю хьуна, цул тIаьхьа, вай кхин Iаш дац хьуна, - аьлла, Хьабиб, шен дато гIутакхара цигаьрка а латийна, нара тIе а хиъна, шен дешица кхелина тур ловзо волавелира, чохь боккха цигаьрканан кIур а гIаттош.\nХIун стаг ву техьа Дуда? Стенна йоьхкина техьа цуьнан куьйгех болатан гIоьмаш?\nИза ондалла а, майралла а кху юьртахь гIараваьлла вара. Цунна паччахьан Iедал ца дезара. Цуьнга юьртахь маьI-маьIнехь ахархошна бен ницкъаш ца лалора. Амма, шен ницкъ кIезиг хиларна Iадда-м Iара, шен аьтто баьл-баьлла вон Iедалан дайшна а деш.\nЦхьа шо хьалха, кху юьртахь хиллачу пурстоьпо, юрт гулъеллачохь лаьтта тIехула къовсам а баьлла, ахархошна страже шодмаш еттийтинчул тIаьхьа кIира далале и пурстоп гIала воьду лар а вина, Дудас докъаза вайъинера. Хьелаш долу нах а, кхо, шена ца безарна гIоза-декъала бахан ца буьтура...\nИштта Дудас лелош долу гIуллакхаш Iедална хиинехьара, хIара тоххара лаьцца тIепаза вайъина хир вара. Iедална и ца хаьара, мискачу наха хIара чIогIа лар а веш, Iалашварна.\nАмма тахана, кху Дудин дукха хан йоццуш веллачу лулахочо нохчашна обаргаш лелабо аьлла тоьхначу гIуданах гIуда а ца делла, цуьнан кегийра бераш а, цу берийн цомгаш нана а елхош, церан тIаьххьара етт шина стражнико кех боккхуш ла а ца делла, царна орцах хьаьдда воьдучу кху Дудина, цу берех 12 шо кхаьччна бер, аьттан юьхь а лаьцца воьдучу стражникана маьхьарца пхьарсах хьаьрчаш а гира, цу стражникан, аьттан чуха схьаьлаьцца долчу куьйгах цу кIанта цергаш а йоьхкина, стражнико шен даккхийн сийна бIаьргаш а къарзош, цуьнан коьртах тоьпан бух тоьхча и кIант, мохь-орца доцуш бехха мотт а баьккхина, хьаьвзина лаьтта вужуш а гира. Цу кIанта стражникана цергаш а йоьхкина, и етт дIабигча ша яан шура йоцуш вуьсур ву-кха аьлла дагадеана ца йоьхкира, цо и цергаш йоьхкира, и етт ша хIор денна бажо оьхуш леларна, шена и дукха безабелла дела, цунах къаста ца лууш. И кIант тахана шен аттаца цIахь Iер цуьнан ирс цахилар дара. И цIахь Iийнера, и етт тахана бехкича а цхьамма хIунда бехкина эр доцче хьолехь хиларна. Иштта и сурт шена гича, шен хьадар алсам а даьккхина, Дудас, ша цу стражникашна тIекхаьчча, кхин вистхилар доцуш, шен йоккхачу шаьлтанца и ши гIалагIазакхи верина охьавиллира, кертарчу баьццара беца тIехь цIен тIамарш а хIиттош. ЦIаьххьана кху куьпахь гIовгIа гIаьттира. Кху гонахара бераш, зударий боьлхуш бара, “Iедалах” кхоьруш, кхуза кегий а, баккхийа нах гулбелира оцу минотехь, баккхийчу наха Дудега дIавада аьлла, дехар а дира.\n- Со кIелхьара а ваьлла, Iедалан дайшка бехк-гуьнахь доцу шу миска нах хьийзадайтан водур вац со! – аьлла, Дуда шен керта а вахана, сецира. Орца чехка деана схьахIоьттира, шайна декъийн Iохкуш гича, уьш тIекхаьч-кхаьчначунна шодмаш етташ, тоьпийн баххаш детташ луьра хьаьвзира. Царна хьалхаваьлла волу пурстоьпан помощник Хьабиб, тапча а яьккхина – хIокху сохьта аш бехкен верг схьа ца лахь, ас хьалха хIара сайна тапча а етташ, оха тIом бийр бу шуна, сийна цIе шун кху куьпах а юьллуш, аьлла, цхьана маьIIе гIийла гулбелла лаьттачу баккхийчу нахана тIечехан ваьлча, и къамел а хезаш кхарна тIевогIуш лаьттачу Дудас, чехкка кхуна хьалха а иккхина – Со ву хьуна уьш байъинарг!... Со вара хьуна а, хьан а, вукхеран а сайн ницкъ хилча кортош лоьIу дерг! – аьлла, Хьабибана тIе вон ши бIаьрг а хIоттийна, цергашца лахара балда лецира:\n- А! Хьо ву и Дуда? ХIинца-м ма варра гучувелира хьо. ХIинца-м хIара нана Гихчоь, хьайн кIесаран кIаг гуш а гур яцара хьуна!...\n- Ван а ву! хир а ву! сих а лур вац! виц а лур вац!\nИштта, Дуда ша гуча а ваьлла, хIинца кху чохь Iечу ХьабибгIара лаьцна дIавига кеч а вина Iара-кха хIара, Дудас къар а ца велла, ша тIе хIума юххалц хIорш чу а балийна.\nДудас хIинца ша Iаьччохь ойланаш йора. Амма, цуьнан нур даза долчу бIаьргашка хьаьжча хаа-м дезара, цо шен дегIана зен хиларна кхоьруш ойла ца йойла. Цо ойла йора, хIинца ша лаьцча шен 15 шо кхаьчна ПетIамат ша йисаран, цунах къахеташ, цуьнга хьажан шен а, цуьнан ненан а гергара стаг цахиларна. Тайпана нах-м бара Дудина, цIийнан хьалхара нах а тIехь, делахь а кхунна лаьара царалахь къаьсттина тешаме цаI харжа, кхунна хетара, хIинцца кхо бутт хьалха елла шен зуда мукъана а схьаелар-кх аьлла. Иштта ша еш йолу ойла, Дудас, шаьш кху цIа чу ма девлли а йира, ПетIамат дага а еана. ТIаккха, и шен йоI кховдо кхин стаг дага а ца веана, динан да волуш волчу, гергара вацахь а, тайпана ву бохуш волчу кху юьртан моллега кхайкха стаг а вахийтина Iаьш бара хIорш хIинца, и молла схьаваре хьоьжуш...\nКху йоккхачу юьрта йисттехь баьццара акхтаргаш юккъехула охьадогIучу гIехь жимчу хи тIехь истангаш дуьттуш йоллучу Дудин ПетIаматана шайн цIахь дерг ца хаьара, кхунна, Дудас и санна долу гIуллакхаш динийла а, дийр дуйла а-м хаара, Дудас шега дийцарна. Амма, хIара Дудас цу тайпана гIуллакхаш дарх цкъа а шек йолуш-м яцара, юьрто а Дуда майраллина вийцарна, цунна цкъа хIумма а хир дац моьттуш. Цундела ПетIаматана Дудас динчух кIезиг сингаттам хуьлура.\nПетIамат, шен кIайчу кучан ши пхьош гоьллец хьала а дина, коьртарчу цIечу йовлакха кIелхьара охьаоьху шен Iаьржа месаш, дешица кхелинчу лерга тIийхьа а туьйсуш лаьттара, гоьлал лакха лелхаш кIайн настарш а гуш, хи чуьра шен истангаш хьуьйш...\n- ПетIамат! .. Ва ПетIамат!.. со яла хьан!.. со яла хьан!.. – бохуш, шена тIе цхьа адам догIуш санна хетта, дIахьаьжинчу кхунна, шена тIе кхачча йоллуш едда йогIуш шен зуда гира, коьртара корталеш белаш тIе а дахана, къоьжа кортош а гуш, елха а йоьлхуш. Цу тайпана и зударичу гича, ПетIаматан дегIачу хьала-охьа шийлачу хIон тулгIе туьйхира, хIара шен ши лерга юх а лаьцна, кхерам даг тIе тасарца чIогIа цец а яьлла, дIахIоьттира. Оцу заман чохь кхуьнан хи чуьра сийна истангаш гучудевлира, уьш хе юкъ-юкъа сеца а деш, охьатекхо а долийра.\n- ПетIамат! ва ПетIамат!.. cо яла хьан!.. cо яла хьан!.. - бохуш, шена тIе цхьа адам догIуш хетта, дIахьаьжинчу кхунна, шена тIе кхачча йоллуш едда йогIуш ши зуда гира, коьртара корталеш белаш тIе а дахана, къоьжа кортош а гуш, елха а йоьлхуш. Цу тайпана и зударий гича, ПетIаматан дегIаца хьала-охьа шийлачу хIон тулгIе туьйхира, хIара шен ши лерга юх а лаьцна, кхерам даг тIе тасарца чIогIа цец а аьлла, дIахIоьттира. Оцу заман чохь кхуьнан хи чуьра сийна истангаш гучудевлира, уьш хе юкъ-юкъа сеца а деш, охьатекхо а долийра.\n- ПетIамат! ва ПетIамат!.. хьан да дIавуьгу хьуна! Хьан Дуда лаьцца вуьга хьуна! Ядалахь, ядалахь, ПетIамат, ядалахь! – аьлла, ши зуда шен дегIах хьаьрчича.\n-М-мила! Мила бах аш?.. Дудий? Сан да Дудий?..-аьлла, ПетIамата луьра мохь хьаькхира. Цу зударша дуьххьар мохь тоьхча а къаьрзина долу цуьнан бIаьргаш, чохь мелчу хин тIадамаш а хIуьттуш, цIеххьана шуьйра дIа-схьа даьржира. Амма, шен дог кIадлуш хьаьвзинчу бIагорна, хIара, пхьаьрсаш шуьйра а даржош, баьццарчу бе тIе аркъала охьайоьжначул тIаьхьа, бIаьргаш чехконца ваьшта-м дахара.\nХIорш иштта бохкучу заман чохь, кхарна гена боцчу новкъахула, расха ши говр а йоьжна, сийначу хьаьжкIех йоьттинчу хIургонахь цхьа жима стаг вогIура. Цо цIеххьана шена кху зударийн гIовгIанаш хезча, хIургон саца а йина, - хIей, зударий!.. соьгара гIо оьшуш меттиг юй цигахь?.. - аьлла мохь туьйхира.\n- Же!.. же!.. жима къонаха, ю хьуна хьо оьшуш меттиг! Ду хьуна ахьа дан накъосталла. Дуда лаьцна дIавуьгуш ву, и араваккхале хIара ПетIамат цунна тIекхио хьовсур дара вай, - аьлла, шена цхьа зуда тIехьаьдча:\n- Ой, стенна вуьга иза лаьцна, кхин керла хIумма-ам ца диний цо? – олуш, жима стаг хIургон тIера чехконца охьаиккхира.\n- Дина!.. дина! Iийр варий иза цаI ца деш? Ши гIалгIазкхи вийна цо.\n- Муха? хIунда? ХIинца а нахана етта-м ца йиттинерий цу копарша.\n-И-м, цIа кхаьчча хуур ду хьуна, же, кхуза юххе схьаяийтахьа и хIургон, -аьлла, йоккха стаг чехкка ПетIаматана тIехьаьдира. Жимчу стага, сийна хьаьжкIаш хIургонан цIа чохь цхьажимма бен ца юьтуш, важаерш чехконца некъа йисте охьа а тийсина, хIургон ПетIаматагIарна тIейигира. Иза, говрийн архаш а лаьцна дIахIоьттира, зуда бехке хиларна, цу шина зудчуьнца ПетIаматах куьг тоьхна, и хIургон тIе яккха йиш йоцуш. Шина зудчо вуно хала йиллира шайн къеналлица ПетIамат хIургон тIе. Амма, цул тIаьхьа хIорш чехконца-м боьлхур шерачу новкъахула ПетIамат цIа кхио...\nВиъ стражник Дудина гонах а ваьлла, Хьаьбиб хьалха а волуш кех бовлуш бохкучу ДудагIарна, цIа ялош йолу ПетIамат дуьхьал кхийтира. ПетIамат чехконца иккхира хIургон тIера охьа, цуьнан шийла мохь белира. Дудех бIаьрг кхетча, цуьнан бIаьргаш, хьераялан гергаяхча санна, къаьрзира, цуьнан жима дегI, цкъа йовхо, тIаккха шело етталуш, чехконца дего доладелира, цуьнан тайп-тайпана хийцалуш лаьтта бос, тIаьхьара а овкъаран басе бирзира, хIара луьрчу цIогIанца – Дада!.. Дада!.. аьлла, кех бевлла дIабирзинчу ДудагIарна тIехьаьдира. ТIаккха Дудас меллаш юха вирзина, шен гIоьмеш йохку ши куьг, шайн утармех а тIевжина, корта а оллийна, ехачу мож тIе наггахь куьг а хьош лаьттачу Бешир-моллина тIе а хьажош, - ПетIамат!.. и лаьтта Бешир-молла ву хьуна тахана дуьйна дIа хьан да, цо бохург дар, цуьнга ладогIар тIехь ду хьуна, - аьлла, Дудин къамел чекхдолуш, Дудина тIекхача дагахь стражникашна юкъаоьккхуш йоллу ПетIамат цхьана стражнико Iоьттинчу тоьпан бухо юхакхоьссина охьайоьжчи, доккхачу хьажа юккъе сийна шад хIоьттинчу Дудас – эй! Чорт! Чорт! Я тебе дам, - аьлла, шена юххерачу стражникан вортан тIе болатан гIоьмаш йохку шен ший а буй туьйхира. Оцу меттехь хьалха воьду Хьаьбиб а юхахьажира. ТIаьхьарчу шина стражнико, тоьпан баххаш тоьхна, Дуда гена хьалха бертал вахийтира.\nТоьпан бухо човхийначу ПетIаматана деге лазар деара. Цо гIийлачу эшарехь – ва Дада!.. Дада!.. ХIара хIун ду? – олуш, шен хаза дегI ирчу бIаьллаш тIе охьадиллира, шен горга юьхь горгачу малхе а ерзош.\nДикка лазийна Дуда, халла гIаьттира хьала. ТIаккха, гIийла корта ластийна, гонахарчу нахах эхь хетта, уккал а таIийна, дIаволавелира.\nДудагIарна тIаьхьа бевлла лаьтта зударш шийлачу маьхьарчу ПетIаматна тIехьаьвдира. Лаьтташ болу божарий, цкъа Iуьллучу ПетIамате хьовсуш, тIаккха Дудина тIаьхьа хьовсуш лаьттара, шайн декъа балдаш лакхарчу цергашца а къуьйлуш, шаьлтанашца тIе каш а дехкина, наггахь вовшашка а хьовсуш, хала садетташ...\nЦул тIаьхьа кхо де даьлча юьртахь дийцар делира, валлалц йолу хан а тоьхна, Дуда Сибрех дIавахийти, бохуш.\nПетIамат Бешир-моллица Iаьн кхоъ дIа а даьлла, доьалгIа шо доладеллера. ХIара ша йолчул шозза хаз а еллера. ПетIамат, шена хIун ду а ца хууш, хIор татанах а, хIор декачу олхазарх а, мохо гIийла лесточу диттех а, кхийсалуш догIучу хин гIовгIанах а, беттаса долчу буьйсанах а тIехь, чIогIа сакъералуш яра...\nБешир-моллин кузашций, истангашций кхелина ши цIа ПетIамата чIогIа сакъералуш, хаза леладора, ша йоцург дечу гIуллакха тIехь шега хьажа стаг вац-кх аьлла хIума дага а ца догIуш.\nДукха хан йоцуш-м вара кхунна дечу гIуллакха тIехь гIо деш стаг, хIара дукха а езаш. И яра Бешир-моллин зуда, цо могаш йоцуш ю аьлла хIинцца кхо бутт хьалха йитина йолу.\nПетIамат, суьйранна хи кхехьна а яьлла, шен жимчу цIа чохь кора юххерачу нар йисте а хиъна, корера кIайн киса аьтту агIор а оьзна, шайн готтачу урам новкъа хьоьжуш Iара.\nЦунна гора, кхелина шаьлтанаш а йихкина, аллий, Iаьржанний куйнаш сеттош агIор а техкина, суьйранна хитIа баьхкинчуьра цIа оьху кегий нах. ПетIаматана цIеххьана, шена тIехьийзаш волу Мусост дагавеара. Мусост жима стаг вара, 25 шо хир долуш, уггар хьалха кху ПетIаматана тIе а хьаьвзира, кхуна дукха а везаш. Амма, ПетIаматана и дагавеанехь а иза хIинца гено-м вара. Иза, обаргашца уьйр йолуш, царна гIуллакха тIехь шен хуьлу аьтту боккхуш хилар гучу а даьлла, кху юьртахь чу а воьллина, кхана Сибрех вохуьйту аьлча тховса чувоьллинчуьра веддера. И дара хIинцца цхьа шо хьалха. ХIетахь дуьйна Мусост, цIа ца воьрзуш, обарг ваьлла ламанах воьллера...\nИ дерриш а дагадаьхкича ПетIаматана, шена хIун ду а ца хууш, шена хьалхха кора тIе догIанан тIадамаш санна боккха ши тIадам бужуш гира. Уьш ийгира цуьнан оцу минотехь хих буьзначу бIаьргех.\nКхуьнан корах чукхеттачу, чубузуш лаьттачу маьлхан цIоьлла я ара цIеран алон басахь, арарчу сийначу дитташ тIехь дека хезаш олхазарш а дара...\nХIара юьрто а хазалла юьйцуш яра, сарахь хIара хитIа яхачу кегийчу наха маьI-маьIIера кхуьйсучу дешнашна кхуьнан йогучу беснеш тIе хIуьтту кегийра кIаьгнаш юха ца доьрзура, набарна хIара дIайижжалц. ХIара чIогIа сакъераделла яра шен хазчу жималлех.\nИштта хIара сакъерадала декхарийлахь а яра, Бешир-моллас, шен да Дуда вицвеш, жима бер санна, ша чIогIа хьоьстуш лелаярна, цунна оьшуш йолу дешин а, детин а, дарин а, чилланан а хIуманаш а оьцуш.\nБакъду, Сибрех вахийтинчу шен дена Дудина цхьана заман чохь чIогIа са-м гатлора кхуьнан. Амма, цхьана дийнахь Бешир-моллас, еза цIераш тIе а йохкуьйтуш ша кечдайтина дато хIайкал ша ПетIаматана коча а уллуш, “ПетIамат, хIара хIайкал ахь мел леладо, дуьненахь хьуна цкъа а сингаттам хила йиш яц хьуна. Кху хIайкал чохь ас яздина уггар деза доIа ду хьуна, хьан дегIана сийлалла йоьхуш, хьан дегI кIеззиг болчу сингаттамах а тIехь лардар доьхуш. ТIаккха а хIинца дукха ца хьелуш цIа вогIу волчу хьайн дена Дудина сацагатдар а доьху ас, билггал сайна и цIа вогIур вуйла хаарна, хIунда аьлча, ас цунна айса ког мел боккху доIанаш а до дела, гIенан кхелах дикачу наха паччахьан лаарца Дуда дукха ца хьелуш цIа вогIур ву а сайга аларна”, аьлла, Бешир-моллас шен коча дато хIайкал оьлличахьана, ПетIамат шен дена Дудина кхин сагатлуш а яцара, хIетахь дуьйна цо шен кочара хIайкал дIадоккхуш а дацара. Амма, ПетIаматана кхин цхьа сингаттам бара, Бешир-моллехьара, го шен терго чIогIа ярна, ша чуйолуш а, арайолуш а и шега когашкара дуьйна, коьрте кхаччалц кIелдахIахула бIаьргаш а къерзош чIогIа хьежарна. Бешир-молла ПетIамате цу тайпана хIор шен аьтту мосазза бели хьоьжура, тIаккха ПетIамат ша хIинца Iечу цIа чу а йогIий, пенах доллучу доккхачу куьзгана хьежан хIуттура. Цкъа хьожура хIара, хIинца а шен коьртахь долу баьццара тапта а тодеш, шен Iаьржа кIозарш гуш юйла, тIаккха шен шуьйрачу некха тIе куьг дуьллий, шен кIайн лаг гуш дуйла, тIаккха хIара молла шега кIелдIахула хьежарх ца кхуьуш, белш а саттайой, ша-шена, шен дуткъа балда а доккхий, “цаI хир ду-кха” олий, шен гIуллакх дан хIуттура.\nИштта долчу цу гIуллакхан ойла а йора хIинца корехь Iеш йолчу ПетIамата, амма, и ойла, хIинца дуьххьара еш-м яцара кхо. Кхунна хетара “ХIунда хьоьжу техьа Бешир-молла сел лерина бIаьргаш къерзош соьга?” Ца еза техьа я новкъа ю техьа цунна со шен тхов кIел?.. ХIан-хIа, бакъ дац, шена со, шен доьзалхо санна ца езахьара, хIор ша цIа мосазза вогIу, стоьмийн биста кхаччалц ша суна кхоьхьу совгIаташ кхоьхьур дацара цо. Цунна со еза-м еза, делахь а цхьана хIуманна оьгIазвахана хир ву-кх и суна. ХIинцца цIа ма веъанехь, хоттур ас цуьнга иза, аьлла, жимма сапаргIатдаьллачу ПетIаматана говрана тоьхначу шедан тата хезира, тIаккха дIахьаьжча, шена дикачу динахь воьдуш бере гича, дикка кора тIе лах а елла, хIара цунна тIахьа хьежа елира.\nКху юьрта йисттехь хеташ Iохкучу баьццара аьрцнашна тIехьахь, хехь санна лаьтта лекха лаьмнаш кIайчу вертанех хьирччинчохь лаьттара, Нохчийчохь муьлххачу а меттехь ган а гуш. Сийна стигланаш тIаьхь-тIаьхьа кхоьллина йоьлхура. Суьйре шен Iаьржа, чорда маша бозан кечлуш йоллура. Аьрцнаш тIехьа буьзначу маьлхан цIоьлла тIаьхь-тIаьхьа гIелъелла йоьдура. Кху юьртарчу дитташ тIехь олхазарш а декарна дикка лахделлера.\nЖамIатан кIайчу маьждигехь, малхбуза ламаз баккхийчу нахаца а дина, уьш цIа а бахийтина, Бешир-молла цу маьждигана хьалхарчу дехачу гIанта тIехь хиъна Iара, наггахь шен нилхачу цергаш юккъехула кIайн туй дахдеш сийначу бе тIе а кхуьссуш, еха Iаса шина кога юккъе хIоттош, шен белаш тIе йижийна, наггахь шен гатлуш яхъеллачу кIайчу можа тIе хебаршка ихина кIайн куьг а хьокхуш, чIогIа ойланаш еш.\nКхо, ша мутаIелим волчу заман чохь ялх зуда ялоза Iийр вац ша аьлла дуй биънера, хIинцале а кхо пхи зуда яла а йинера, уьш, шой, ши шой юкъадулуьйтуш бита а буьтуш. Цу зударех хIинцца тIаьхьа кхо йитинарг йоцчуьнан кхунах доьзал а ца хиллера цхьаннен а, и доьзалхо кIира кхачале веллера... Бешир-моллас хIинца ша ен ойла динах лаьцна ца йора. Цунна хIокху сохьта ялсамане а, жоьжахате а дагахь яцара, ша маьждига хьалха Iеш велахь а. Цуьнан ойла цIахь яра, цунна хьалха ПетIаматан сурт лаьттара. ПетIамат жима ю-кха, цуьнга хьажа, цуьнан, ша воцург, кхин стаг вац-кх, аьлла, цо ойла йо моьттарг гIалат хир вара.\nХIунда ца йора Бешир-моллас ПетIаматах лаьцна ойла, шена иза кхин еза йиш йоццуш къайлах, нахана ца хоуьйтуш и маре яххалц езарг сел чIогIа и дукхаезаш хилча. Цкъа цуьнан хазаллина, шозлагIа – цуьнан жималлина?\nЕхха йира Бешир-моллас ойла. Кхунна дагаоьхура шена наха сагIийна мел деллачу ахчанах дукхах долу ахча ПетIаматана хаза хIуманаш оьцуш-ийеш ша даъар. Кхунна дагаоьхура стаг велла а, цомгаш хилла а, мах бан вола аьлла а шега кхайкха нах баьхкича, хийла ша цига а ца воьдуш, лаьррана ПетIаматах бIаьрг бетта цIахь Iер а, иштта ша цIахь а Iийна шена тIебогIу пайда эрна бар а.\n- ХIан-хIа, тоьар ду... – элира кхо, шен хебаршка ихинчу юьхь тIера сийна мара хьала а озош...\nСуьйре шен Iаьржа, чорда маша боьзна яьлла, буьйсанца хийцалеш лаьттара, буьйса шен Iаьржа маша луьста тосуш дIахIоьттира. Кху ураман новкъарчу кегийчу цIенойн кегийчу корех ара къедаш лампийн серлонаш а яра. Сихделла летачу жIаьлийн гIовгIанаш а яра, геннахь а хезаш. ТIаьIIана сийначу басарчу стигалахь луьста лепаш седарчий а хIиттира, вовшашца лепар тIехь къовсам хилла орца деха уьдуш санна, наггахь йоьзан тас хилла кхозучу батта тIе а уьдуш...\nПетIамат тоххара, чохь лампа а латийна, шайн учарчу товханчохь йоьхь кхорзуш йоллура. Цуьнан шерачу юьхь тIе берцан буьртигаш санна луьста тоьхна хьацар дара, и юьхь цIечу шекъанан баса йирзинера, товханарчу цIерга хьийзаярна. Товхан чуьрчу очакх тIерачу зайли чохь, ПетIамата кест-кеста кега а деш, даьттанца кхорзуш лаьттачу йоьхьо, жагIи тIехула хьаьхкинчу говран когаша ен гIовгIа дагайоуьйтура. Кхетта лаьттачу беттан серлонна лампин серло ца оьшуш. ПетIамат чехкка йоьхь кхаьрзина а яьлла, иза а дохьуш чуеара.\nБешир-молла, йовхонна йиллина лаьтта неI чехка тIе а чIогIуш, ПетIамат йолчу чувелира. ТIаккха, леррина цкъа ПетIамате а хьаьжина, неIар тIехьа шен Iаса дIа а хIоттийна, нар йисте охьахиира, доккха са а доккхуш.\n- ЯахIума охьайиллий ас? – аьлла, ПетIамат шен гIеххьа лекха дегI нисдеш дIахIоьттича, Бешир-моллас жимма ойла а йина – йилла!..-элира.\nПетIамата чехконца йиллира яахIума Бешир-моллина хьалха, тIаккха ша-шега: - тховса гIийла ву хIара, хIумма а ца хоттур ас кхуьнга – аьлла, ПетIамат шен жимчу цIа чу яхара.\nБешир-моллас ша юург хIинццалц санна дукха ца йиира иза ечу оайланаша вузийнера. ХIокхо, юучунна тIера юха а хилла, хьена куьйгаш шен йоций бертикаш йолчу маьхьсех а хьаькхна, мохь туьйхира – ПетIамат!.. хIорш дIа а яхий суна чехкка мотт а билла, эцца кетIа ялий, вайн хьуьжаре цхьа бер а дахийта, со могаш воцуш ву ...\nПетIамата шега аьлларг чехка кхочушдира. Цул тIаьхьа иза, шен жимчу цIа чу а яхана, ша стенна йо а, муха йо а ца хууш кIорггера ойланаш еш яахIума а йиина, Бешир-молла волчуьра, хIинццалц а ша ма хIовзаярра, тховх кхозу лампа чу а хьовзийна, юха шен цIа чу а яхна, охьайижира.\nНар тIерачу кIайчу меттахь цхьалха, кIайчу кучара Бешир-молла вехха Iиллира тховх бIаьргаш а къерзош, ойланаш еш. Кхуьнан къена дегI дайн дегадора, кхуьнан кIоргерачу ойлано “эшам я толам” бохура. ХIара меттахь са а ца тохаделла, меллаша нар тIера охьавоьссира, иштта меллаша ПетIаматан неIаре а вахара. НеIарехь а дикка хан лаьттира хIара, неI елла ца хIуттуш. ТIаккха доккха са а даьккхина, меллаш неI хер а йина, чухьаьжча, кхуна гира кIайчу меттахь Iуьллу ПетIамат ...\nБешир –молла цIа чу велира.\nПетIаматана хаьара ша йолчу чохь цаI вуйла, делахь а, ша чIогIа кхераяларна бIаьргаш схьаделла а ца яьхьаш, ла а доьгIуш IадъIара...\nЦо шен ши бIаьрг чехка схьабиллира. Шена юххехь... хиъна Iеш шена Бешир-молла гича, гIенан кхоьлах ду моьттуш, йоIа шен бIаьргех кегийра куьйгаш хьаькхира, тIаккха шен Бешир-молла гича – ай!.. –аьлла, мохь туьйхира.\n- Ма хьакхалахь мохь!.. Ма хьекха мохь!..- аьлла, Бешир-моллас, цкъа тIе а чевхина, юха а – ПетIамат!.. – аьлла, хьаста а велла, цуьнан куьг схьалецира.\n- Йоьхна къурдаш а ца далуш, Iадийча санна, Iеш йолу ПетIамат – ахь... ахь хIун до?.. ахь хIун до?..-бохуш шен куьг озийна схьа а даьккхина, шен гIайбий тIехула юха кIегар гIоьртира, тIаккха ша пенан соне кхаьчча, шена йоца коч настарш тIе а ийзош, елха а лууш, елха а ца луш, хьере хилла стаг санна, цхьа цец, кху Бешир-молле хьежа елира. Цуьнан бIаьргаш шуьйра къаьрзинера. Царна чохь кIайн седарчий гора. Цуьнан цкъа йогуш хилла ши бесни, тоьхначул тIаьхьа модаш буьзинчу киран басе йирзинера, цуьнан ойла, тоьпашна воьгIначу стеган санна, йоьхна яра. Кхунна ше да Дуда дагавеара, кхунна дуьхьалтесира Дудас ша лаьцна дIавуьгуш Бешир-молле а хьаьжна “ПетIамат! и лаьтта Бешир-молла ву хьуна тахана дуьйна хьан да”, шега алар. Кхунна Дудегара гIо оьшура, амма кхо мел чIогIа орца даьккхича а, кхуьнан мохь Сибрехахь волчу Дудина хезар а бацара, цунна хезча а, кхуьнан къинна Дудин дегIахара гIоьмаш а, буржал а дIа а даьккхина, и кхунна гIоьнна ваийта цигахь а, цхьаннахьа а стаг а вацара...\n- Хьо хьераваьлла?.. хьо эгIийна?.. дIавала! дIавала!.. дIавала суна гучуьра!.. Йита со!.. йита со!..- аьлла шийла мохь хьекха йолаелира ПетIамат.\nБешир-моллига цуьнан мохь ца лабелира, иза, чехка сехьа чу а иккхина шен йоккха шаьлта баттара а яьккхина, кху цIийнан лохачу неIарал чоьхьа а ваьлла:\n- Ма хьекха мохь!.. – олуш, вуса а велла, дIахIоьттира.\nСона чу а хебба йоьлхуш Iечу ПетIамата, лепачу шаьлтанах шен бIаьрг кхетча, юха а, “гIенах ду техьа хIара”, - аьлла, шен бIаьргех куьг хьаькхира. Амма цунна хIара самах-м карийра. Цуьнан са малделира, кийра шийлачу шан гIорзанах буьзира, цуьнан бIаьргех луьста хи хьаьдира, иза мохь хьакха ца яьхьаш дуткъачу озанца меллаша йистхилира:\n- Дада, ахь хIун до?.. Ахь хIун до, дада?.. хьуна хIун хилла?.. Дада, ас хIун дина хьуна?.. дIавалахьа, дада!.. дIаяккха и шаьлта!..\n- Ма ле схьа!.. кхин чIикъ дIа ма баккхалахь!.. ас пархъаьлла и корта дIабоккхур бу хьан...\nЦу тайпана Бешир-молла вистхиллалц, ПетIамат цо лелочух дика теша а ца тешара. ТIаккха а билггал ша ен воллу-кх аьлла дагадеана хIара дIасахьаьжначу заман чохь, кора чубаийтинчу гIорах боллучу зайлех шен бIаьрг кхетча, ПетIамат меллаш пенах хьарчаш нар тIера охьа а йоьссина, цу некъехьа долчу корах букъ а тухуш дIахIоьттира, елхар дикка лах а дина.\n- Ма елха ца боху ас хьоьга? шайтIа!..\n- ХIун... хIун... дийр ду ас ткъа?..\n- ХIун дийр дара ахь? Я ас бохург де, я яла кечло! Хезий хьуна? шайтIа!.. иблис!.. копур кериста! ХIун до ахь, яла алий! Ас бохург до ахь, я яла лаьа хьуна?\n- Дада! хIун?.. хIун?.. муха мегар ду и!.. Хьо сан да вац? Дудас хьох тешна ца йитина со?.. аьлла, ПетIамат са мал а делла, кораца охьайоьдуш лаьтташ, цIеххьана, Бешир-моллас шаьлта шен бехк боцчу дегIах цIий къасто яьккхина хилар юха а дага а деана, хьала а нисъелла, жимма харц къажа а къежна, ПетIамат йистхилира:\n- Жимма садаIийтахьа соьга!.. ТIаккха ас жоп лур дара хьуна.\n- Бешир-моллин цергаш елаелира. ПетIамата ша бохучунна тIеерза юьхь йолийча – даIа хьайна! – аьлла, шен шаьлта дегIаца охьа а яхийтина, хIара, цIенкъа а хьоьжуш, ойла ян хIоьттира.\nОцу заман чохь, елхаран къурдаш а деш, тIехьа куьйгаш а дахийтина цаI деш лаьттачу ПетIаматан, Iа а ца елла, елхаран мохь белира.\nБеширан-моллин вуьшта а къаьрзина долу бIаьргаш шуьйра къаьрзира. Цуьнан юьхь макхъелира, шаьлтанан мукъ чIогIа буйна а къуьйлуш, меллаша ПетIаматана тIе а волалуш:\n- Ца дойца ахь ас бохург?... Делахь сан карах ле хIинца!... ас доккхур хьан сан, - аьлла, шаьлта айъира моллас.\nОцу меттехь арадIахула гIоран зайл чубаийтинчу хир чу, ша схьабаьккхина жима зайл Iуьттуш, гIуй дикка дIа а хилийна, Iаьш йолу ПетIамат, цIеххьана тIехьа йирзина, шен ницкъ маббу чIогIа, ший а буй тоьхна, бIаьргаш а дохош, кор дIа а диллина, Iункар урамановкъа чуиккхира, цхьалха кучаца, ирх дихкинчу можачу йовлакхца. Амма и кор-м ПетIамат сел чIогIа ца хьаьвзича а чоьхьара зайлаш дIа а даьхна, жимма меттахъхьадича атта дIаделлалуш дара.\n- Iийтт наччаIаж яI-акх! – аьлла, Бешир-моллас ластийна шаьлта коран лакхарчу терхех кхеттачохь йогIа а елла йисира. ТIаккха кхо ара а кхевдина, - Ма ядалахь дIа! Ма ядалахь дIа! – аьлла, мохь туьхира. Амма ПетIамат, кхуьнан мохь хаза а ца хезаш, ша – шена орца даккха мохь а ца хьакхалуш, чIогIа юьхь къаьрзина дIаедда-м йоьдура.\nБешир-моллас, и ца социйла шена хиъча, чехка яьккхира кора йоллу шаьлта схьа. Иштта чехка, чуьрчу жимчу стоьла тIехьа лаьттачу лампина хIуп а аьлла, корах ара иккхина, ПетIаматана тIаьхьа хьаьдира, беттасехь йоьлу шен керара шаьлта тIаьхь-тIаьхьа чIогIа буйна а къуьйлуш.\nКху готтачу урамна дехьий, сехьий могIара лаьттачу лохачу цIенойн кегийрчу корашкахула наггахь бен лампин серлонаш а ца гора, и гурш а дикка кIезгачу ницкъаца а яра. Сийначу стиглахь кхозуш хIоьан буьйран басахь догуш кегийра седарчий а дара, кхозучу баттаца серло тохар къуьйсуш санна лепа а лепаш. Наггахь, цхьаццанахьа кертарчу дитташ тIехь котамаша деттачу тIемийн гIовгIанаш а хезара. Кху ураман некъана гена доцуш охьадогIучу хин гIовгIа а яра хезаш, астагIчу стага юкъ-юкъа астагI эккхий когаца доккху тата санна, наггахь гIовгIа алсам а йоккхуш.\nКорехь гIийла йогу лампа а гуш лаьттачу мокхачу хьуьжаран лохачу неIарехь:\n- Ва... ва орца!.. орца!.. – аьлла шийлачу маьхьарца ПетIамат охьаюьйжира.\nИ охьайоьжна минот а ялале, тIекхиинчу Бешир-моллас кхунна тоха шаьлта айъира. ПетIамата даьккхина орца хезна цIеххьана кху неIарехула араэккхаш воллучу ондачу мутаIеламо – ХIей, хIун до ахь? – аьлла, Бешир-молла куьг схьалецира, айъинчуьра охьадале. И сурт гинчу ПетIамата, цкъа Iадийча санна цец а а яьлла, юха а шен бIаьргаш меллаш дIахьабдира, шен садоккхуш шена ца гайта санна. Бешир-молла шен куьг юха а даьккхина воьхна, ойла ян хIоьттира, мерах шок а етташ, цул тIаьхьа ПетIаматана хIорш ца гора, цуьнан бIаьргаш, набарна дийшича санна, чIогIа хьаьббера, кхераелла дог кIаддаларна.\nБешир-молла вевзина, мутаIелим юха а вистхилира.\n- Ахь хIун до, молла? ХIара хIун ду?\nОцу заман чохь, ша ПетIаматана лелийнарг гучудаьлча, наха юккъехь валлалц шен дов долчу сийн а, цунна дуьхьал шенна мацца бина а, бен болчу бекхаман а кIорггера ойла еш лаьттачу Бешир-моллина юьхь харц елаелира, аьтту бIаьрг жимма горг а луш. Цул тIаьхьа Бешир-молла вистхилира:\n- Чохь дуьйцур ду вай, тIаккха хуур ду хьуна, хIара хIун юьхьIаьржо ю-м... ДIалацал, чуйига вайшимма хIара, - аьлла тIаккха шен карара шаьлта охьа а тесна, Бешир-моллас ПетIаматан ши ког ша а лоцуш, мутаIеламе белшаш а лацийтина, шиммо а чу а йигина, гобаьккхина бийшина Iохкучу мутаIеламашна юккъе даржийна Iуьллучу истанга тIе, дакъа санна яхъеш охьайиллира.\n- Чохь моггIар бийшина Iохку мутаIеламаш, кхеран гIовгIанаш хезна, чехка хьала а лилхина, шайн-шайн шаьлташна тIе беттабелира. ТIаккха, чохь шайн молла а гича, уьш кхин луьра хьийза а ца гича, шаьлтанаш охьа а тийсина, могIар кхозу шайн бес-бесара гIовталш тIеийзо буьйлабелира: - хIара хIун ду?.. хIара хIун ду? – бохуш. Царех цхьана мутаIеламо чехка кора тIе а хьаьдда, йогуш лаьтта базаран лампа хьалауьйзира. ПетIаматан Iаьржа деха ши цIоцкъам лепа а доладелира.\n- ХIара гIам девзий шуна? – элира, Iуьллучу ПетIамате а хьоьжуш лаьттачу Бешир-моллас, шен къоьжа, даьлла ши цIоцкъам доцачу хьаж тIе хьала а кхуьссуш.\n- Евза дер-кх!.. Вайн ПетIамат яц хIара? – аьлла, юкъ-юкъара мутаIеламаш бистхилча:\n- Яц дера хIара-м вайн! Вайна мотта-м моттара ю, и бакъ ца хилла. ХIара гIам!.. адаман йилбаз!.. Нехан хилла, нехан! ХIара шен дегIан дола дан стаг ца хилла!.. Вайн юьхь ларъян адам ца хилла!.. Хезий шуна, хIара шайтIа хилла?\n- Иштта Бешир-моллас ден къамел жимма чу са деана Iуьллучу ПетIаматана дуьйцург ца а къаьсташ хезира. Амма хIара цунах бIаьргаш схьаделла-м ца яьхьара. Цуьнан дегI дегадора. Иза хьацаран кIур а хилла Iуьллура, гIенан кхоьлах санна Мусост дуьхьал туьйсуш, кхунна къаьстанна сирла дуьхьал тесира, цхьана дийнахь шега аьлларг. И дара, хIинца цхьа шо хьалха, Мусост дIалацале.\nСуьйранна чубузуш лаьтташ малх а бара, ша чубузу го берриг а цIий а бина, эвла йистерчу акхтаргаш юккъехула охьадогIучу хи йистехь суьйранна гулбелла лаьтташ кегий нах а, зудабераш а дара чIогIа сакъералуш, вовшашца къамелаш а деш. Царна дукха гена доцуш лаьтташ ПетIамат а, Мусост а дара чIогIа къамеле даьлла. ПетIаматан шен карара чами ловзош нагахь шаьшшинна юккъехь лаьттачу кIудалх тухий, ларамаза гIовгIа а йоккхуш, кхеран къамел кIорге даьллачу хенахь Мусоста, цхьана хIуманна-м цIеххьана юха а иккхина “делаца дуй боу ас, хьо соьга яллац, хьуна бохам баьллачу меттехь нанас винчу вашас ден долу гIо хьуна дан”, - аьлла, шен Iаьржачу мекхаш тIе ка яьхьира. Иштта и дешнаш дар-кх хIинца Бешир моллагIарна юккъехь Iуьллучу ПетIаматана дуьхьал теснарш.\n- ХIун ду хIара, дан мукъана? – аьлла, мутаIеламаш юха а бистхилира.\n- ХIун хир дара хIара? ЮьхьIаьржо бен яла йиш ярий зуламечу бIогIаман Дудин йоIера. ЮьхьаIаьржо ю-кх, юьхьIаьржо!... ПетIамат, цIеххьана шен дуткъа цIоцкъамаш генна хьала а кхиссина кIегар а хиъна: - м-мила?.. бах ахь?.. Ахь хIун дуьйцу.. ва молла!.. ХIунда дуьйцу ахь харцдерг? ХIунда кхулла ахь бакъдоцург? – олуш, цкъа пенаца хьалашершина, юха а цIеххьана, шен кIажин пхенаш цистича санна, лесташ охьа а хиъна, йист а ца хилалуш чехка къурдаш а деш, Бешир-молле хьежа елира.\nМутаIеламаш цкъа ПетIамате хьовсуш, тIаккха белшаш а сеттош, вовшашка хьовсуш, цец в бевлла лаьттара, хIинццалц юьрто а хазалла, куц долуш, гIиллакх долуш юьйцуш йолчу ПетIамата эхь дина бохуш шайга дийцарна.\n- Хезирий шуна цо дуьйцург? Гой шуна зударийн хIилла? Церан харцо? ХIинца дош дарий цуьнан дегIах Iоьттина шаьлта чекх ца яьккхича?.. Тиларчу яхана ю аьлла ца Iеш, - аьлла, Бешир-молла тохавелча:\n- Со, хьоьга ца йирзича тиллийца, - аьлла, ПетIамат хьалаэккха юьлийра.\n- ХIинца гуттар шайтIанийн лааме йоьдуш лаьтта иза, дIалаца! дIалаца! – аьлла, моллас мохь хьаьккхира.\n- ХIунда дуьйцу ахь харцдерг? Хьо-м динан да ву бохуш ву!.. Со-х хьох тешна йитина ю!..\n- ХIун деш лаьтта шу? ДIалаца ца боху ас шуьга и?- аьлла, Бешир-молла юха а вистхилира.\n- БисмиллахI, везан Дела хьо воккха ву-кха!... – аьлла, шина мутаIеламо тIекхетта ПетIамат дIалецира. ПетIамат, Бешир-моллин дешнаша лазийна дог гIелделла йоьжнера. Цуьнан беснеш тIехь мокха тачанаш дара...\n- ШайтIанийн тIома кIел чIагIлуш йоллу хIара ПетIамат, жайно ма бохху еттарца, цу шайтIанийн лаамера схьа а яьккхина, вай хIокху сохьта бехкениг схьавийцийта веза, аьллачу Бешир-моллас, цкъа ша-шега элира: “хIинца гIелъеллачу меттехь йиттича лийр яц теша хIара”, - тIаккха – охI-хIо-охI - аьлла йовхарш а тухуш, шен еха маж а шаръеш, - вайна са хила герга а дахна, хIокху сохьта дан деза и гIуллакх, - аьлла: Бешира-молла шена дуьххьал лаьттачу кора тIера жайнеш цхьана агIор а теттина, охьалахвелира. Цуьнан сапаргIатделира цуьнан дог ша кIелхьарадала гергадахарх доккхадеш, доьлуш дара. ПетIамат дIалаьцна Iечу шина мутаIеламо шаьшшиннан доьхкарш чехка схьа а эцна, юха а ПетIаматана улло охьа а хиъна, хезий хьуна, ПетIамат?.. Самаъяьл!.. бохуш, и хьеста волавелира.\n- Схьабийца уьш! Схьабийца уьш! – аьлла, ши мутаIелам ПетIамат дIа-схьа а тухуш а, тIечевхира.\n- Стенна ийзало шуьшиъ?.. – аьлла, Бешир-молла ша Iечохь тохавелира.\n- АстогIфируллахI ала!.. астогIфируллахI ала!.. схьабийца уьш! Схьабийца уьш!.. – бохуш ши мутаIелам ПетIаматана дегIана доьхкарш детта волавелира, цуьнан гIийла мохь а оьхуьйтуш.\nЕхха йиттира шина мутаIеламо ПетIамаьана настарех а, нокха тIе а, агIох а, шайн ка яьллачу массо метте а сийна томмагIаш а хIиттош. Цуьнан сибато сийна бос эцнера...\nХьацаран кIур а хилла етташ воллу ши мутаIелам чIогIа кIадваларна, саца а сецна чехка са а доьIуш, ПетIамате хьежа велира.\n- Цкъа ладугIур вай!.. – аьлла, Бешир-моллера омра хилча, ши мутаIелам шаьшшинна тоьхна хьацар гIовталан тIемашца дIа дохуш юьстах велира. Цул тIаьхьа, хIорш бехха Iийра тIама юккъера яьккхича санна, буьрса, ирча Iуьллучу ПетIамате наггахь дIа а хьовсуш.\nОцу заман чохь, арара сийна стигланаш седарчий дIалоцуш макхъяла юьйлира, маьI-маьIнехь нIаьнеш а кхойкхура, летачу жIаьлийн гIовгIанаш а яра геннахь хезаш.\nТховса шаьш еттарх ПетIамат елча, тIаьхье дика ца хила мега шен, аьлла дагадеанчу Бешир-моллас, юха а ПетIаматана доьхкарш детташ воллучу шина матаIеламе элира, - хIара Iуьллу ПетIамат Делан лаамца яхна шайтIанийн кера, цундела вайн кхунах гIуллакх а ца хуьлу, цкъа йита еза хIара, Делан пурбанца ша йогIур метта. ХIинца кхунах дан дезаш кхин ду. Вайна садаьржаш доллу. Со Iуьйранна ламазера цIа вахна тIе хIума а юьйхина воггIушехь, шух щимма ара а ваьлла, тхан цIийнан тхьамданаш гулба беза, кху гIуллакхан кхел ян ховша, хезий шуна?\n- Хеза тхуна-м.\n- Делахь, чехко е-кх, - аьлла, Бешир-молла, кIелдIахула ПетIамате а хьоьжуш, аравелира.\nМалх дикка лакхабаьлча, кху хьуьжара хьалха Бешир-моллин омрица ПетIаматан тайпанан тхьамданаш гуллуш лаьттара, тIехь чоьэш, гIовталш а йолуш, лекхалла аркъал охьакирчинчу куйнашца.\nНах чехка бевлира гулбелла. Iаьржачу чоьийца Бешир-молла а веана тIехIоьттира: - Ассалам Iалайкум, Iуьйе дика хуьлда шун! – аьлла.\n- Ва Iалейкум Салам, - аьлла, баккхийчу наха роггIана цуьнан куьг лецира.\n- ЧугIо вай, - аьлла, Бешир- молла хьалха а ваьлла хIорш хьуьжар чу бахара. Шаьш чу бевлча, Бешир-молла баьрче а воккхуш, баккхий нах шайн кIайн, хьаьрсан, Iаьржан мажош тIе куьйгаш а хьоькхуш, шуьйра го беш миндарш тIе охьахевшира.\nПетIамат, жимма чу са деана, керла далийна нускал санна, аьрру агIор сона чохь лаьттара ши куьг юьхьа тIе а диллина. Цуьнан настарш таьIIина сийнахь басахь гора, царна тIехь дохкуш детта цIийш дара. Цуьнан гIодаюкъал дикка кIайчу куча тIехь -маьI-маьIнехь цIечу зезаган суртахь хьоькхнаш йохкура. ПетIамат дог диллана яьллера шен дегIах кхунна ша бохург бакъ хетар доцийла хиънера, хIара Бешир-моллин бехк ца бийца дагахь сецнера, хьераяьлла ю аьлла, тохара санна, юха а шена еттарна кхоьруш.\nБаьрчехь Iен Бешир-молла цкъа йовхарш а тоьхна шен беха мара а озийна, гIеххьа садоккхуш, ПетIамате а хьаьжна, вистхилира: - ДIаялол, сени чу ялал хьо!..\nПетIамат, шен дукха йилхина дистина бIаьргаш бен кхин юьхь ца гойтуш, жимма уккал а таIийна, берзанчу когашца сени чу елира.\n- И дIадахана гIам девзий шуна? – олуш, Бешир-моллас шен ворта яхйира.\n- Дудин ПетIамат яц и? – аьлла, моллина улло Iечу совдегара хьаьжачо нилхачу цергаш юккъехула туйн дарц туьйхира.\n- Яра цкъа-м, хIинца-м яц, -аьлла, Бешир-моллас шен буйнара ал суьлхьанаш чоьин чета доьхкира.\nПетIамат, бIаьргех даккхий хин тIадамаш а оьгуш, сеничуьрчу жимче корехула Бешир-моллагIар а гуш лаьттара, шен Дудегий, Мусостей дагахь орца а доьхуш. Амма, цаьрга сатийсар эрна-м дара, уьш кхунна сов генахь хиларна а, маьрша цахиларна а.\nКху сенин неIарехь ши мутаIелам а вара, наггахь ПетIамате а хьоьжуш, багахь цхьацца аяташ а доьшуш лаьтташ.\n- ХIа-хIан, нах, соьга еанарг йоккха юьхьIаьржо ю и вайн ПетIамат Iалашъян тIелацар бахьанехь. Иза шен ма хуьллу сан а, вайн массеран а сий дойъуш лелаш хилла хIинццалц вайна хаа а ца хууш, и гIам!.. Йилбаз!.. шайтIа!.. – аьлла, мохь а тоьхна охьа а хьаьжна, юха а элира: - дуьйцуш оьзда дацахь а, хIара гIуллакх ма дарра шуьга дIа ца хаийтича дер дац.\n- Дийцал ахь!.. Дийцал! – аьлла, баккхий нах а бистхилира.\n- Шуна ма хаъара ас кхобуш яр-кх и Дудин ПетIамат, аш ца динарг сан доццушехь, сох тешна йитина ю-кх иза, цуьнан къа вайн юьртах ца латор ас, бохуш, аша сайна денна дечу диканех ах дика цунна а дойъуш. Бакъду, со цуьнан куьцо Iехийра, суна чIогIа цунах цхьа адам тарделлера. Амма и бакъ-м ца хиллера. ХIара боьха жIаьла хилла! – аьлла, соцангIа а хилла Бешир-моллас шен къамел юха а дIадолийра: - ХIара бIаьсте яьлчахьана бус-буса хан яьллачу хенахь ПетIамата ша йолчуьра кор доьллуш татанаш хезара суна...\n- Бакъ дац!... Бакъ дац!.. Ма тешалаш, бакъ дац шуна и!.. – аьлла. ПетIамат баккхий нах болчу чухьаьдча, шина мутаIеламо сацийра. И ши мутаIелам а ПетIаматан тайпана вара, моллас ПетIаматах гайтинчу ледарлонна чIогIа шаьш-шинна эхь тIедеана аьлла хеташ а вара.\n- И ца аьлла кхин хIун эр дара цо? – аьлла Бешир-молла велакъежира.\n- Тиларчу яхана ю-кх иза, - аьлла, совдегар-хьажо вистхилча.\n- Я дера-кх, сийсара дуьйна-м и тиларчу яхана, оха-м боккха бала хьегна, цунна етташ, и метта а ялийна цуьнга бехкениг схьавийцийта. Амма, цунах тхан дош-м ца хилира Далла ца лиъна дела... Вайна доккхачу гIуллакхан къайле гучуели. Вайн вешан юьртан сема кхетта гуьйриг гучуели, - аьллачу Бешир-моллин сибат харц гора, цо шен чучча биллина ши ког хийцина а биллина, юха а шен къамел дIадолийра: - хIара гIуллакх гучу ца долуш дIадаханехьара, юрт кхерамехь яра, хастам бу хIара юрт лаьтта буха ца яхийтинчу Далла, кху юьрта цо хIорд цахецарна; кIур бина яга ца еш хIара юрт хIинццалц латтийнчу, цу Далла хастам хуьлда... Шуна ма-хаъара ас кху юьртахь цомгаш хиллачу нахана а, шайтанаша Iехийнчарна а, бохамаш хиллачу нахана а даьхначу жайнеша гIоле йина меттиг яц. Бакъ дуй и, нах?..\n- Ду, дера! ду, дера! – аьлла, массо стаг а вистхилира.\n- ТIаккха а шуна ма-хаъара, хIокху шина шарахь ваьшта кху юьртахь йокъа хIоьттира вайна, массо а заман чохь со хьалха а вохуш, маьждигехь белхарца Деле догIа а доьхуш, вайн и цо и догIа шен заман чохь дала а луш. Бакъ дуй и, нах?\n- Дера ду!.. дера ду!..\n- Иштта долу и гIуллакхащ цахиларан бахьана, боьха ПетIамат кху юьртахь хилар ду! Дала а, дикчу наха а аьлла ду, ПетIамат санна йолу зуда юьртах хилча, йокъа-м муххале а хир яра, юьртана беркат-м муххале а хир дацара, тIе, и юрт лаьтта буха яхарна кхерам а бу, буха ца йодахь а, йоьхна, яьржина дIаяха герга а ду. Иштта шех кхерам боллуш ду-кх и сени чуьра гIам!.. шайтIа!.. копур кериста!.. ХIинца вай жайнин бакъонца ПетIамат ен еза. И вай ца ехь, иза, кхечу юьрта, я кIотара йигахь, хIокху шина кхаа шарахь вайн юьртахь латтийна Iазап цигахь а латтор ду цо. И йолчу меттехь йокъа цахилча йиш яц, и кхаьчначохь ялта хьекъа амал дац, беркат довр ду, Дала шега динчу доIана жоп лур дац, цундела, жайнин дешнашна тIе а тевжина, вай цуьнан са даккха деза!..\nБешир-молла дуьйцург хаза а хезаш, йоьлхуш, шашех леташ лаьтта ПетIамат Iа а ца елла, берриге а шен дегIехь болу ницкъ а гулбина, мутаIеламаша сецошшехьа, чу а иккхина, Бешир-моллех а хьаьрчаш, шийла мохь хьаькхира: - Стенна йоь ахь со?.. ХIай молла, хьоь луьй со-м!.. Со хIунда яьккхи ахь нахала? ХIунда хIоттий ахь со юьхьIаьржа? ХIунда ца хета хьуна эхь? Карчаехьа хьайн харцо! Дийцахь кхарна бакъдерг! Дийца! Дийца! ХIай, молла, валахьа, кхарна бакъдерг дийций! Валахьа чехкка дийце! – аьлла, ПетIамата шен легаш лаьцча, Бешир-молла, кхоьссина цуьнан куьйгаш дIа а дахийтина: - ЛаилахIа ИллахI!.. Хьо доккха хIума!.. Хьо тамашина хIума, мел чIогIа елла-кх ахь и шайтIанийн кара, - аьлла, тховх хьалахьаьжира.\n- Зударий шайтIанаша божарел атта тилор бу, аьлла ма ду Делан дош, - аьлла, совдегар-хьажо вистхилча: - бакъ ду-кх иза, бакъ ду-кх иза, - аьлла, баккхийчу наха а кортош таIийра.\nМутаIеламаша арайоккхуш лаьттачу ПетIамата, хеца а елла юха чу а иккхина, мохь хьаькхира: - тхьамданаш, ма хетийша со харц! Ма хетийша со тилла! Ца яьлла шуна со хьер, ца яьлла шуна!.. Ца яьлла со шуна со хьер!.. – бохуш, баккхийчу нахах тийсалуччохь ПетIамат легаш а дакъаделла, йист а ца хилалуш охьаюьжира. Оцу заман чохь, хIара сецош воллучу шина мутаIеламо тIекхетта ПетIамат айъина сени чу яьккхира.\n- Цо лелориг-м шен тиларчу яхар дара, хьайн къамел чекхдаккхал ахь, Бешир-молла, - аьлла, хьажо вистхилча:\n- Кхин дIа дац сан къамел-м, хIинца вай хIокху сохьта кху гIуллакхан цхьа сацам бан беза-кх, мичча тайпана даьккхина а цуьнан са даккха, - аьлла, Бешир-моллас шен можах ка хаькхира. ТIаккха шен сийначу меран буьхьига тIе хиъна моза дIа а эккхийна, юха а вистхилира: - хIун хета хьуна, АлчагIар?\n- Ен еза!.. кхечу къаьмнашна хьалха а вай юьхьIаьржа хIиттий цо!..\n- Ахь хIун олу, Оьлбаздукъа?\n- Са даккха деза, оьрсашна хьалха а вайна юьхьIаьржо йин цо!..\n- Хьуна хIун хета, Хьаьжа!\n- Сан даккхаран чехко ян еза! Тоьар ду хIара юрт кхо хIинццалц Iазапехь латтийча! Тоьар ду кхо хIинццалц йокъа а латтош вайн юрт мацъяр, кхин минот яккхийта ца еза цу Делах даьллачу шайтIане. ХIара юрт, ахь ма боххура, оцу Дала дика а йитина хIинццалц тоьпан молха дина ца оьккхуьйтуш... Бакъду-кх, со хIинца и боьха жIаьла чохь долчу кху хьуьжар чохь чIогIа кхоьруш а, сайн ма хуьллу еза цIераш йохуш а Iар.\nБешир-моллас вукху агIор в вирзина, хаьттира: - Шуна хIун хета? – аьлла.\n- Тхо а аш бохучунна реза ду-кх, - элира ладоьгIуш Iечу баккхийчу нахах еха Iаьржа маж йолчу цхьа онда воккха стаг воцчо. И стаг, корта а оллийна, ойла еш Iара.\nИштта ден къамел а хезаш, легаш а дакъаделла, елха а ца луш, йист ца хилалуш сени чохь лаьттачу ПетIаматана, цIеххьана, дегIан массо а пха цхьана уьраллийца хадий мотталуш кхерамца ийна лазаран тулгIе туьйхира.\nПетIамат, ша лаьттийла хьийзаш ю мотталуш, бIагор а беана охьаюьйжира.\n- ХIета, шу массо а реза ву-кх? – аьлла, Бешир-молла вистхилира.\n- Ду дера, ду дера, ду дера, - элира юха а, Iаьржа маж ерг воцчо.\n- Делахь хIета, шу реза делахь, и ен цхьа кеп хаьара суна!\n- Дийцал ахь хьайна хетарг, молла, хьуна дикахо а хуур ду и еран кеп, - элира совдегар – хьаьжочо.\n- Сайна цунаъ ян еза аьлла хета кеп шуьга дIайийцале, шух цхьаболчушна ма-дарра хууш цахиларна цкъа цхьа гIуллакх дуьйцур ду ас, -аьлла, Бешир-моллас маж а кIамйина, шен къамел дIадолийра. – Стохка хIоккху хенахь, пхьуьйран ламазера, суьлхьанаш а хьийзош, вайн готтачу урамехула цIа воьдуш лаьтташ, цIеххьана, “баба, хIунда кхусса ахь и цIерга? баба!.. Ма кхосса, и-м къурIан дай!.. Ма кхоссахьа, баба!..” – бохуш, цхьана гIийла лампа а йогучу лохчу цIа чохь мохь хьоькху а хезна, цу юххе а вахана, къайллах чу а хьоьжуш, ладогIа со хIоьттича, суна хезнарг, гинарг, вайн веччанна ма хозийла, ган а ма гойла”. Ма хьекха и мохь! Нажжаз!.. Ма хьекха ца боха ас хьоьга? – аьлла, цхьа дукха дилхина даккхий бIаьргаш долу, екъна лекха нана боху гIам шена тIечевхича, Iад кхуссург хилла волчу цу ненан кIант юха а мохь хьаькхира: “Баба!.. баба!.. ас кхана молле хIун эр ду? КъурIан стенга дахана аьлча, ас молле хIун эр ду?” – аьлла, и бер, цIекъа а доьжна, дилхича, нанас катоьхна и схьа а лаьцна, цкъа тоха а тоьхна: - “Ас дагийра аьллахь, ас! ас!.. хезий хьуна? Ас дагийра аьллахь!.. Байн даьхний моллас, я цхьана верасо, хIинца моллас вайн йиина ши бугIа-кIорни санна диъча, хIинца вайшиъ санна, моцалла даларх, ца моллех ца леташ, цуьнца дов ца лелош къематан дийне хьежа бахарна ас дагий аьллахь!” – аьлла, и зуда, шен къежъелла месаш а ийзош, шийлачу маьхьарца, ерзанчу цIенкъа йоьлхуш охьаюьйжира. ШозлагIчу дийнахь ас ма дарра и гIуллакх кху чуьрчу хьаьже а тIехь цхьаболчаьрга дIа а хаийтина, цул тIаьхьа цуьнан вешега, цу зудчо къурIан дагадарх хIара юрт дикка кхераме юйла хаийтарал совнаха, КъурIан дагийна шен йиша ерах цунна тIе цIий ца догIийла а хаийтина, цо шен и йиша, хьаьжкIаш юккъе а йигина, ен а йийна, цигахь ор а даьккхина, дIайоьллира, хIетахь дуьйна и урд долчу дас ца охуш а ду, ахан мегар доцуш а ду, дийна ялта денлур доцу дела, цу уьрдан кийрахь жоьжахатен бIогIам балларна. И юьйчу заман чохь суна дага а ца деара цуьнан веше ала, иштта йийна зуда дIайоьллина меттиг стагана кхерамехь хилар.\nЦунделла, - аьлла Бешир- моллас шен баьшна корта гучу а боккхуш, шен Iаьржа лекха куй кара а биллина, юха а шен къамел дIадолийра, - цу тайпана хIара ПетIамат а нахана оьшуш долчу лаьтта тIехь ца юьйш, цхьанахьа хьуьнан кIорге а йигина ен еза, са даьллачу меттехь цхьа кIаг а баьккхина дIа а юллуш.\nТIе хIара йийна довллац юьртана хаийта а ца деза. Хьанна хаьа, цхьа шен бала боцу боьху стаг гIоттий а. Иштта и ду-кх суна бакъахьа хетарг, делахь а шуна луъург-м дийр ду вай.\nСени чохь, юьхь тIе, берцан буьртигаш санна, хьацар а тоьхна Iуьллучу ПетIаматана кхеран къамел ца хезира, иза Iуьллура шена еттарна Iаржабеллачу некха юккъехь Iуьллу, Бешир-моллас сийлалла хир ю аьлла еза цIераш тIеехкина хIайкал садаIарца наггахь ирах а кхуссуш, бIаьргаш а хьаббина, йист а ца хуьлуш.\nЦIеххьана, тохар хьалха вист ца хуьлуш Iийна Iаьржа маж йолу тоьлла воккха стаг, хьала а иккхина, вистхилира:\n- ХIа-хIа, нах! Со реза вац и ерна. Цуьнан бехк бац-м ца бах ас, делахь а тIаьхьа шел совнаха кхин са доцуш гIийла стаг ю иза, хIокху сохьта-м муххале а. ТIе, хIумма а тамаша а бац вай и ерах а, стохка йийна йоккха стаг ейтарх а. Вай гIийлачарна ницкъа бан сов тIера ду. Шуна биц ма лойла, стаг вийначунна вай беш болу бекхам. Шуна биц ма лойла вайн ваша бахьана долуш Сибрех а вахана Iеш волу ПетIаматан да Дуда. Цо юьтур ю аьлла хетий шуна ПетIамат вайна? Юьтур яц. Цо бекхам бийр бу. Цо муьлххачу а стагачул майрий, аттий бийр бу бекхам. И-м цигахь дог даьттIа лийр ву, аьлла хир ю шун ойла. Цунна валлалц Сибрехахь Iен тоьхна бохуш хир ю шун ойла! Иза, хIинца а билггал хууш дац. Масала, и цигахь лахь, тIаккха а ПетIаматана дуьхьал бекхам бан стаг вер ву! Вайн Iадатехь кхузткъа шо даьлча а бекхамна стаг гIоттуш дуйла шуна а хууш ду. Шу совцон сан ницкъ бац, аш шайна луург де, амма со кху бола юкъахь вац, - аьлла, воккха стаг, неI а тухуш, аравелира. Чуьра нах дикка вовшашка хьийсинчу заман чохь, Бешир-молла вистхилира:\n- Стешха хилча а пайда бац... И нохчо воцийла хаан деза, и дIавахарх. Вайна хIума дац! Вай, цкъа, кху ПетIаматан дай ду, кху юьртарчу вешан таайпана дай а ду, тхьамданаш а ду. Вай динарг дохо мила хир вара кху юьртахь? Цул тIаьхьа, Далла кIел Iен ца дезара цуьнан? Нах!. Шу доха а ма доха, шу кхера а ма ло, вайна бекхам бан стаг вац. Масала, бекхамна гIаьттина стаг везачу Дала ша сацор ву, цунна ас тоьшалла до шуна. Масала, ша цIа ван а, ца ван а мегачу ПетIаматан дех Дудех вай кхерахь, иза эрна ду, хIунда аьлча, цIена нохчо, ПетIамат динарг шен йоIа дича, пархъаьлла цуьнан корта баккха декхарийлахь волу дела. И дийр долуш Дуда а вара, ша цIахь велахьара, цу боьхачу ПетIамата шен сий дайъарна.\n- Бакъ боху! Бакъ боху! Бешир-молла, хьо нийса лоь, вай дIадолийна гIуллакх чекхдаккх деза, ца даьккхича, кхуна тIаьхьенна цамгар яларна кхерам бу. Бакъ дуй и, нах? – аьлла, совдегар-хьажо вистхилча:\n- И бакъ-м муххале а дара, кхин дахда ца деза хIара гIуллакх, - аьлла, баккхийн нах а бистхилира.\n- Делахь, тховса кху гIуллакхан йист йоккхур вай. ХIинца делкъан ламазана маьждиге гIор вай, - аьлла, Бешир-молла хьалха а волуш, хIорш арабевлира, шен кIархаш тIеозош тIаьхьависинчу совдегар-хьажочо, ша араволуш сени чохь дакъа санна яхъелла Iуьллучу ПетIаматан берзанчу когех шен еха баьццара оба хьакхаелча, мутаIеламе хи а дехна, цунах хьакхабелла шен обанан тIам биттира, ламазана цIена хир бац шена, аьлла.\nДукха хан ялале жамIатан химчу маьждигехь Бешир-молла ламазана кхайкхира:\n- ОллохIу акбар! ОллохIу акбар! ОллохIу акбар!..\nОцу заман чохь ПетIамат жимчу хьуьжаран сени чохь ша-шех леташ яра:\n- Хьо ма да адаме, суна хилларг хIун ду? Хьо ма да бусалбане! Суна кхоьллинарг! ХIинца сох мила тешар ву? ХIинца сох мила тешар ву?


Стигалкъекъа-бутт 15, 2021\nКитайн космосан урхалло хаам барехь, шен исторехь оцу пачхьалкхан духхьара аьтто баьлла шен космосан аппарат кхечу планети тIе охьахаон. Марсан къилбаседанерчу Утопия атагIин къилберчу декъа тIе охьайоьссина "Тяньвэнь-1" аппаратан модуль Стигалкъекъа-беттан 15 –чу буса.\nОхьахаийначу аппаратца ю Китайн дуьххьарлера Марса тIехула лела "Чжужун" машен. Ялх чкъург йолу, 240 кийла еза "Чжужун" лоьлуьйтур ю Марсан 90 дийнахь – Лаьттан 92 дийннал хан ю иза.\nОптикан шиъ а, муьтиспектран цхьаъ камераш, метеостанци, латта зуьй гIирс, георадар, магнитометр ю "Чжужунца". Маьлхан батареяшца цо ша йоккхуш ю шена ток, ткъа Лаьттаца зIе латтор ю кхаа шарахь леррина кечйинчу космосан зондца.\nКхечу планети тIе кхачаеллачу пачхьалкхашлахь кхоалгIа ю Китай. Дуьххьара кхечира кхечу планети тIе Советан пачхьалкхан "Венера-7" аппарат 1970-чу шарахь. Марс тIе массарел хьалха хаийра шен "Викинг-1" аппарат Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа 1976-чу шарахь.\nКарарчу хенахь Марса тIехь болхбеш ю Чиллан-баттахь цу тIе охьайоссийна йолу Американ "Персеверанс" аппарат.\nОьрсийчоьнан цкъачунна аьтто ца баьлла кхечу планеташка шен гIирс кхачон, тIаьххьара и Советан пачхьалкхехь 1985-чу шарахь дан делла - Венера планети тIе йиссийра хIетахь "Вега-1" а, "Вега-2" а аппараташ.


Дмитрий Волчек, Маршо Радио (оьрсийн сервис)\n"Еврокадыровхой" Iорабоху нохчийн мухIажирша\n"Кадыровна Путина магийначу режимах уьдучу нахана, лечкъа а ца лецкъаш, гIодеш нохчийн боламашлахь тхан юкъаралла бен яц", - боху Садулаев Мансура. Цо Швецехь кхоьллинчу VAYFOND-о накъосталла до мухIажиршна, гулйо Кадыровн Iедало идочу нахах информаци, орцахйолу Оьрсийчоьнан лаамца Европера даймахка хьийсочу махкахошна.\nФондан белхан цхьа агIо ишта ю – "Европехь беха Кадыровн векалш, цунна суждане хIуьтту агIончаш, питанчаш, мотт беттарш лехар, цара муха Iехийна шаьш тIеэцна Европа, хIун аьшпаш буьттуш яьккхина мухIажиран бакъо таллар". И нах Садулаев Мансура а, цуьнан накъосташа а социалан машанашкарчу агIонийн битамашца Iорабоху, цул тIаьхьа шайн сайтехула хоуьйту тидаме эцнарг мила ву, Европерчу низамхошка дIакхачайо царех йолу бакъ информаци.\nНохчийн мигранташлахь бу, шайх дерг лечкъа а ца деш, шаьш Кремлехьа хилар довзуьйтурш а. Гамбургехь вехачу спортхочо Дугузаев Тимура а, цуьнан гоно а, масала, хоуьйту шаьш Кадыровгахьа дуйла, Оьрсийчохь "Толаман Де" олучу Стигалкъекъа-беттан 9-чохь хIоразза а гулло Берлинехь, Оьрсийчоьнан а, "Кадыровн Нохчийчоьнан" а байракхаш а оьций.\nДугузаевс, ша Европерчу нохчаша гезваха волийча, кхайкхам бира цаьрга: шаьш майра делахь, шега юьхь дуьххьал схьаала, Кадыров Ахьмад а, цуьнан воI а нохчийн къам доьхкинарш бу, алий. Садулаев Мансура видео-жоп хьажийра цуьнга, дIахьедира, ша муьлххачу а меттехь кийча ву хетарг дийца, аьлла.\nШех оппозиционер ма ала, ала "нохчийн маршонан агIонча", доьху Садулаевс. 2009-чу шарахь лаьцна, шина шарна набахте хьажийра иза, тIемало ву аьлла. Хан текхна Кировн махкарчу а, Нохчийчуьрчу "Чернокозово" а набахтешкахь.\n"2011-чу шарахь аравелира со лаьцначуьра, амма ца кхачийра пачхьалкхан соьца йолу гамо. Сох шайн агент ван гIертара ницкъхой. Ткъа ас "хIан-хIа" аьлча, кхерам тосура: "Хьо тIемало ву аьлла воьллира чу, хьан лаца тIам бац кхин, оха хьох тхайна луъург дийр ду", бохура соьга. Юха-юха тIеэха дезаш хуьлура царна, телефон дIаяйъа йиш яцара, тIевехаре ладегIа дезара даима а", - дагалоьцу Мансура.\nКхидIа – мухIажиран некъ, Австри. Ткъа цигахь вийра Кадыров Рамзанан ханехь а лаьттина, Нохчийчуьра ведча, даймахкара Iазап дуьненна довзийта араваьлла, Европерчу адамийн бакъонийн кхеле арздина волу Исраилов Iумар.\n2016-чу шарахь Кадыров Рамзана телегойтийлехула дIахьедира: "Итт шо, пхи шо даьлча, шаьш Европера лаьхкича, кхетамчу догIур ду шу, амма оха аш аьллачу хIора дашах жоп доьхур ду шуьга. Суна массо а цигарчу кегийрхойн сайташ евза. Массо инстаграм, муьлхха а фейсбук, аш мел аьлла дош оха дIаяздеш ду. Тхуна дерриг а хаьа шух лаьцна. Цундела ма де шайна зулам".\nАмма уггаре халачу хьолехь бара Нохчийчохь беха блогерш. Эвтарара Дикаев Адам ваьхьинера шен инстаграмехула Кадыров Рамзанах кхарда. "Сан тоьлла доттагIа ву президент Путин" аьлла, Кадыровс яьккхина йиш аьшнаш йира Дикаевс. ТIаккха иза карийра, тIера хеча а яьккхина, идийтира тренажер-некъа тIехула, изза йиш юха а лоькхуьйтуш. "Суо лоцур вац моьттуш, ас инстаграмехь хьаштдоцург яздинера. Со схьакарийна, суна тIера хеча яьккхина. ХIинца суна хаьа суо хIумма а йоцийла. ХIинца дуьйна Путин сан да а, денда а, паччахь а ву", - боху Дикаев Адама оцу шена динчу видео-таIзарехь.\nСадулаев Мансура а, цуьнан накъосташа а Австрехь гулам хIоттийра Дикаевн агIолоцуш. Цу сахьта кхечира даймахкара "кост".\nГерманерчу Кадыровн векалца Дугузаев Тимурца къамелдеш ву блогер Абдурахманов Тумсо\nЦунах лаьцна Садулаевс ша Маршо Радиона еллачу интервьюхь дуьйцу\n– 2015-чу шеран Iай оха Дикаев Адаман а, и санначийн а къа-бала балхош, гулам хIоттийра. Ас цигахь дийцира Нохчийчохь лелачу къизаллах лаьцна. Цул тIаьхьа, бутт хан яьлча, Австрин полицино соьга хаамбира, хьо вен кхачийна Кадыровс, ца хаьа иза кхочушдан ахча схьаэцнарг мила ву, цкъачунна тхо толлуш ду, оха хIьо Iалашван сацамбина, хьоьца ха лелар ду кхидIа, аьлла. Иштта ха хIоттийра сан петарна тIе. ТIаккха кхийтира Австрин Iедал со кхерама кIел вуйла – политикан мухIажиран статус елира суна. ТIаьхьо со Швеце дехьавелира.\n– Маца кхоьллина ахь фонд?\n– 2016-чу шарахь Полшин дозанехь нохчий гулбеллера, даймахкара бовда арабелла бара уьш, амма тIе ца оьцура Европехь. Оха оцу нехан дуьхьа гуламаш, цхьацца акцеш йолийра. Мацалла лаьттара дозанехь Iачу тхан махкахошкахь. Тхо ахча гулдан дуьйладелира. Дукха бу Европехь Оьрсийчоьно Интерполехула леца кхайкхийна, ткъа Европан мехкаша арабаха хьийзош болу нохчий. Дукха хьолехь тIебаьхьначу бехкан буха дуьллу Оьрсийчоьно, хIара я важа нохчо Шемарчу ДАIИШ-ехь тIом беш хилла, олий. Уьш даима а аьшпаш хуьлу. Амма йоккха харж яр тIедужу хIуманна а бехкевоцчу мухIажирна, адвокат лоцу, юристашкара гIо лоху. ХIинца оха кхачадо тхайн нахана и тайпа гIо. Цомгушнаш а бу дукха, царна а гIо до. Оха тхешан позици лечкъа а ца йо, боху, тхо дуьхьал ду даймахкахь лаьттачу оккупантийн Iедална, цундела даима тхоьца зIене буьйлу мухIажирш. Кадыровна Путина магийначу режимах уьдучу нахана, лечкъа а ца лецкъаш, гIодеш Европерчу нохчийн боламашлахь тхан юкъаралла бен яц. Иштта нисделла юьхьанца сагIадан кхоьллина болу тхан болам бакъоларъен юкъаралла хилла дIахIоттар.\nБеларусерчу Полшин дозанехь четарш хIиттийна Iийра нохчийн мухIажираш.\n– Цу тIе "еврокадыровхой" – Кадыровн агенташ - Iорабохуш а ма хьийзий шу. Дукха буй иштанаш?\n– Йоккха проблема ю иза. Дукха бу, халахеташ делахь а. Уггаре хьалха цара зуламаш дийраш ЕвроБертан мехкашкара мухIажирш бу. Шайна Нохчийчуьрчу Iедало зен дина, олий, тховкIело йоьху цара. Амма еллачул тIаьхьа Нохчийчу лела буьйлало. Дукха хьолехь гучубовлу уьш, Европа ларло царех. Амма иштанаш массо а ца оьцу мехкаша тидаме. Оцу наха зенаш до бухарчу бахархошна а. ТIаккха цIе туьллу массарна а – "нохчийн мафи". Ас ца боху мухIажиршлахь и санна нах бац, амма цара леррина до зуламаш, нохчийн мухIажирш юьхьIаьржа хIитторхьама, кхузара тхо бехкаллин IиндагIа кIел дигархьама. Дукха хьолехь "еврокадыровхой" дIахьийсабо пачхьалкхаша шаьш схьабаьхкинчу Оьрсийчу, амма царна цунах зен ца хуьлу, Кадыровс дика тIеоьцу уьш. Иза ду уьш кхузахь зуламаш дан цакхерар. Кхузахь а Iаш, Кадыровн режим хестайо цара, дуьхьалйоккху нохчашна Европа. И нах сов дукха баьржаш бу кхузахь. Цундела уьш Iора а бохуш, бухарчу Iедалшка царех йолу информаци дIало оха.\n– Ахь бахарехь, и нах Кадыровн агенташ бу, мухIажирашка а язлуш, шаьш кхобуьйту-кх цара Европе?\n– Иштанаш а бу, кхечу хьесапехь леларш а бу. Цаьргахула вен атта ду кхузахь милла а, уьш кхана киллерш хила кийчча нах бу. Оцу нахана алссам ахча оьшу, иза Кадыровгахь долуш ду. Хала дац Кадыровна кхузахь стаг вен резаберш схьалаха. Амма бу, масала, Кадыровн векалш а, Дугузаев Тимур саннарш. Цара шаьш вуьйр вац стагга а, амма вен некъ кечбийр бу, юкъарло латтор ду. Аьр вай, кест-кеста вогIу Европе "Патриот" – Висмурадов Абузайд, Кадыров Iалашвечу сервисан куьйгалхо. Иза хьан тIеоьцу, хьан машенашкахь лелаво кхузахь, хьаьнгахь буьйсанаш йоху цо? Дугузаев санна болу "векалш" бу цунна хьошалла лелораш. Оцу наха цIе йожайо кхузарчу нохчийн, Iедал цатеша доьлла тхох а, могIарчу мухIажирех.\n– Дукха хан йоццуш хьо хьуо а лецира Стокгольмерчу аэропортехь. ХIун дара хилларг?\n– Цигахь соьга, со Оьрсийчоьно Интерполан тептаршка язвайтина, элира. Цецваьккхира со оцу хаамо. Террор лелорна а, терроре нах кхайкхарна а бехкево со, бохура. Делахь а, де-буьйса далале листира хьал прокуроро, ца хIоьттира иза гIуллакх кхеле даккха а. Лур вац, элира, Оьрсийчоьнан кара, мукъаваьккхира.\n– Стенна ваьллера хьо цунах цец?\n– Ас ма-аллара, Оьрсийчоьно террор юллу кхузарчу нохчашна коча, цуьнан бохийла дац Интерполе, тхо нохчийн къоман маршонехьа ду, цундела хIаллакдан деза. Оьрсийчоь Интерполан декъашхо елахь а, оцу хьукмато дIатотту политика бахьана долуш тхо леца кхайкхор. Тхо Интерполе ло, тхаьш террорхой доцийла дехха дийца, дIагайта дезаш хуьлу тIаккха. 2017-чохь Германино сацийра Акуева Амина. Оьрсийчоьно иза тIемалошна гIодина ю, бохура. Аьшпаш бара уьш. Тхан фондо дехха къахьийгира бакъдерг довзуьйтуш. Иза кIелхьаръяккхар оха дуьххьара юьхьаръэцна гIуллакх дара. Тхо туьйлира. Шина шера чохь оха иттех сов стаг паргIатваьккхина террористан цIарах. Таханенна 20 сов стаг ву изза гIо оьшуш. Яккхий харжаш ян езаш болх бу оха бийриг. Делахь а, толуш ду фондан хьал мелла а.\nВенехь вийна волу Кадыровн гIаролхо Исраилов Iумар\n– Европера Кадыровн агенташ хьехон болийра-кх вайшимма. Iорабаьхнарш бийцалур барий хьоьга?\n– Масала, Австрехь цхьа накъост ву, Висмурадов Абузайдна мара а лелхаш, суьрташ даьхна - Цибаев Муслим. Ша мухIажир ву бохуш веха иза. Австрехь нахера хьал дIадохуш леллачу жоьлгийн декъахь иза хиллийла а, оцу бахьаница масситтаза лаьцна хиллийла а хиина тхуна. Хиира, иза кест-кеста Нохчийчу воьду-вогIуш вуйла а. Белгехь "карийна" тхуна иза саннарг – иза нохчашна дуьхьал тIемаш бина ву, ОМОН-ехь хилла шен девешица Газимагомадов Мусаца, мухIажир ваьлла, Белгина аьшпаш а боьттина, шен йоцчу цIарца. Оха иштачу нахах гулйо информаци, дIало иза яла еззаче.\n– Кхераме болх бу. "Вуьйр ву-воккхур ву" олий хьоьга и болх цатовчу наха.\n– Дукха хан ю и тайпа къамелаш тергалдар ас дитина. Кхеташ ду, чIогIа новкъа бу царна тхан болх. Дийр ду дера дерриг а тхо новкъара дIадаха, я Интерполан гIоьнца дIадеха.\n– Дукха буй Оьрсийчоьне дIабелла мухIажирш?\n– Дукха бу. Полшера дIавелира Байдуев Азамат, массех де даьлча лачкъийра Нохчийчохь. Стохка Словакино дIавелира Яндиев Аслан. Украинера дIавелира Тумгоев Тимур.\n– Нохчийчуьра уьдучу мухIажирийн могIа бацлуш буй хIинца?\n– Бацбелла, амма ца бацбелла махкахь хьал то а делла-м. Европе кхача некъаш гатбаларна лагIбелла-кх. Полшин дозане богIу нах, амма цигахь чекх ца бовлало. Тхоьга дукха наха доьху цIера бовда гIо. Амма оцу тIехь тхан бакъо яц цхьа а агIо лелон – иза низамехь дац.\n– Хьуо Кадыровн мостагI лорий ахь?\n– Кадыров – иза гIашсалти бен вац, цо ша ма-аллара, оккупанташа хаийна иза шегарчу дарже. Миллаа хила тарло цуьнан меттехь. Сан цхьа мостагI ву – Оьрсийчуьра Iедал, Путин. Сан дерриг а бералла дIадаьккхина цо тхан махка кхачийначу тIамо: 8 шо дара сан "хьалхарчу тIамехь", 13-14 шо - "шолгIачу тIамехь". ХIетахь дуьйна, сан кхетамехь, оккупацехь бу тхан даймохк. Оццул жима воллушехь, сох а "вира" Оьрсийчоьно тIемало, набахте кхоьссира. Сан 14 шо дара оьрсийн эскаро сан да вийча, бомбанех лечкъина шен цIахь Iашшехь. ТIом безаш ца вахара со, беран тIорз, тIом бан – сайн мохк бара мостагIчо багош, хIаллакбеш. ТIелеттачунна дуьхьалхIоттар ас нийса некъ лору. Ас сайн къам маьрша хиларх хьоьгуш дира айса мел динарг.\n– Хьо бер ма дара оцу хенахь...\n– Дара, в 1999 шарахь сан 14 шо бен ца кхаьчнера, ас тIемалошна информаци лора, сайга далуш долу гIо дора. Амма кхетта хIинца, нохчаша бита беза тIемаш, дукха хIаллакьхилла тхо, политикан некъаца леха еза маршо. Ца оьшу лета – митингаш, демонстрацеш, дуьненна тхешан бакъо дIагайтар, пресса - иза бу тхуна буьсу некъ.\n–Кадыров гIашсалти бен вац, боху ахь, ткъа цхьаболучийн бIаьргаш чохь политик ву иза. Цунах кхоьру Путин, дан хIума дац, олу…\n– Уьш ловзарш ду. Леррина хоьтуьйту нахана ишта. Со тешна ву, Путина ша хьоьхуш а ю и кеп. Кадыров Оьрсийчоьнан векал, губернатор бен вац. Амма цо шен багахула кхерамаш туьйсу Iамерканна, Гуьржийчоьнна, Туркойчоьнна, Украинина. Путине сихха сацалур вара иза. Цкъа Кадыровс ша а эккхийтира махкарчу телехьожийлехула: ша кIеззиг а галваьлча, шега Кремлера телефон тухур ю, эр ду, ахь хIун леладо цигахь, саца. Аьлча а, цо ша боху, Кремлера пурба доцуш, ша цхьа а гIулч ца йоккху. МоттаргIанаш ю ерраш а: Путинна, цкъа, цхьана заманахь, шега халкъо жоп дехча, ала ду, гой шуна, иза, Кадыров, маьрша вара шена луъург лелон, цуьнгара деха жоп! Ца воллу со Кадыров дашо ву ала, амма дац дерриг а зулам Кадыровгара схьадоладелла – Путин ву цунна тIехьа сема лаьтташ.\n– Хийцам хир бу аьлла ца хета хьуна?\n– Кеста дерриг а шашах керчар ду, Путин лийр ву я хийцалур ву, олу наха. Иза харц ойла ю. Оцо Кремлна магадо массо а, тахана санна, къизаллехь кхаба. Ца деза садетта, гIуллакхаш дан деза, дикачунна тIе къахьегча бен ца кхочу.\nПолитикан тутмакхаш набахтешкара арабаха аьлла хIоттийначу Стокголмерчу митингехь\n– Иштачу хийцамашна лидер оьшу, Дудаев ЖовхIар саннарг. Вуй и тайпа хьалханча?\n– Ца го суна цкъачунна. Ишта лидер кхианза ву. Хан оьшу, массех шо оьшуш хила а мега, я кхин а алсам. Абдурахманов Тумсо – веккъа и цхьа стаг го суна таханенна лидер хила таро йолуш. Амма цо шена ца еза политика, боху, блогер хилла виса лаьа олу. Нохчий цкъачунна бекъабелла бу. Милла а юкъаваларх, ца теша цунах нах. Дац бехк буьллийла: хийла тоьлла къонах араваьлла, тIаккха цо Iехийна тхан халкъ…\n– Нохчийчу гIертий хьан са? Я Швецера комфорт тоьлу?\n– Делора, са ма гатдо ас! Иза сан дайн латта ма ду, со кхиина мохк ма бу, цундела ма олу оха цунах "даймохк". Ца гуш хан мел йолу а хала ду суна. Амма цхьаммо а ца аьлла, атта хир ду. Ца хуьлу къийсамехь атто, къаста везаш нисло хийла диканах, садетта деза. Къурано боху: лайначу халоне хьажжина хир ю тIаьхьайогIу атто.


Гезгмашин-бутт 26, 2016\nГуьржийчоь -- ПIаьнгаза, Марс.2016\nНохчийн мотт Iамо аьтто бина Гуьржийчура Iедалша ПIаьнгазарчу нохчийн берийн. Цкъачунна тоьаш бац хьехархой, къезиг ю оьшуш йолу дешаран материал. Амма кистой вуно боккха кхаъ хилла бу шайн берийн ненан мотт Iамо аьтто хиларна.\nНохчийн мотт хьеха болийна Паьнгазарчу школашкахь\nКху шара дуьйна нохчийн мотт Iамо аьтто хир бу Гуьржийчуьра ПIаьнгазахь 5-чу а, 6-чу а классашкахь доьшучу нохчийн берийн. Ненан мотт Iамо болийна цигахь нохчийн-кистойн дехарца.\nИ хилам кхаъ хиларца тIеэцна шаьш бохуш дуьйцу Паьнгазарчу Дуиси-эвлахь вехачу нохчийн журналисто Бордзгор Сулхьана.\nБордзгор Сулхьан: «Кхузахь бехачу нахана вуно боккха кхаъ хиллера цунах. Дукха хан яра кистой цIера мухIажираш кхуза бахкале дуьйна иза лууш болу. Дуккха а хан яра иза дуьйцуш долу. ТIаьххьаре а Iедало бакъо елла аьлла хезнера тхуна, цигахь цхаьцца болх а бина. Амма хьехархой тоьаш бацахь а, иза дIадолийча вуно дика хира дара бохуш бара массо а».\nГуьржийчоьнан Iедалша ПIаьнгазахь бехачу нохчийн мухIажирийн а, меттигерчу кистойн а берашна нохчийн мотт Iамо бакъо елира 3 шо хьалха аьхка. И программа болх бан йолаяла езаш яра гурахь Гезгмашин-бутт болалуш бераш школе дахача. Коьртачу декъана юьйцург яра ПIаьнгаза чIожахь Iуьллучех уггаре а йоккха эвла Дуиси.\nАмма меттигерчу Iедалша дуьхаьло еш цунах гIуллакх цахилира бохуш дуьйцу Бордзгор Сулхьана.\nБордзгор Сулхьан: "Iедало бакъо елча меттигерчара мелла дуьхьало йинера царна".\nДелахь а, меттигера бахархой юхабовла дагахь бацара. Цара шайн таллам бира меттигерчу бахархошна юкъахь. Гучудаьлларг дара 98 процент цу талламехь дакъалаьцна кистой а, цигахь баха хевшина Нохчийчуьра мухIажирш а нохчийн мотт шайн берашна Iамо лууш хилар.\nДуисерчу школан директоро Сваиури Лилис билгалдоккху нохчийн мотт Iамор дешархошна школехь хьоьха Iилма санна тIедожийна ца хилар. Цо дийцарехь, йоккха къоьлла ю книжкашца а, кхин йолчу оьшучу дешаран материалашца а.\nХьехархой а бац тоьаш. Цкъачунна Дуисехь болх беш ю Нохчийчохь лаккхара дешар дешна ши хьехархо. Гуьржийчура зорбанан гIирсаша дийцарехь, цу мехкан дешаран министралла дагахь ю 2017-чу шарахь ПIаьнгазара школашна гуьржийн-нохчийн дешаран книжкаш кечъян.\nГуьржийчохь чагIар даккхар шира ламаст ду\nНохчийн мукъамаш дека Гуьржийчохь\nКъайлахчу сервисийн агент лору Чатаев Ахьмад\n"Маса Са" Iамораш дирзина Гуьржийчохь


Атта дац Исламан пачхьалкхан интернетерчу жигараллина дуьхьало ян\n"Диаспора" социалан машанах пайда оьцу Исламан пачхьалхкан агIончаша.\nIамеркерчу журналистан Фоули Джеймсан корта боккхуш, яьккхина видео интернетехь яьржинчул тIаьхьа, социалан машанаш джихIадхойн сайташ а, социалан машанашкара агIонаш дIакъовларан болх жигара баьккхина.\nАмма иза атта болх бац. ГIаттамхоша дIалоьцу керла интернет-аренаш. Эзарнашна гина Джеймс Фоулин корта боккхуш. Иракъехь а, Шемехь а Исламан пачхьалкх кхайкхийначу тIемалоша интернетехь онлайн кепехь гайтина иза.\nШи Iалашо яра и зулам диначеран. Хьалхара – Малхбузера пачхьалкхашкарчу нахана кхерам тасар а, шолгIа - радикалаш шайн агIор берзор а. Youtube a, Twitter а цIе йолучу социал-машанаш, шай агIонаш тIера видео дIаякхха болх тIебахийтир.\nАмма джихIадхой кхин болу некъаш лоьхуш бу. Кегийн сайташ техь яржайо тIемалоша шайн видеош а, хьехамаш а, кхайкхамаш а. И сайташ ларъян а, Малхбузенехьара царца болх бан а хала ду бохуш, дуьйцу «Dark Net» книга язйинчу Бартлетта Джейми.\nБарлетт: «Тамашийна хир дара Фейсбуко а, Твиттеро а джихIадхойн агIонаш дIакъевлинчул тIаьхьа цара шайн болх сацийча. Хууш дара кхинболчу гIирсашкахь цара шайн пропаганда дIахьур хилар. Шайн гIирсаш цензуре лаьцна аьлла хетачу мульха а террористийн юкъаралло кхиболу некъаш лоьху».\nVocativ цIе йолчу хаамийн гIирсо дийцарехь, террористийн тобанан декъашхочо шен интернетан агIонехь пхиъ некъ гайтина Фейсбекухь а, Твиттерехь а, къайлаха сервисаш Iеха а йеш, болх муха бан мегар ду. Ткъа иштта, Малхбузера телевизионийн интернетан агIонаш йохор некъаш а гайтина цо.\n«Диаспора» социалан машанехь схайоьллу шайн агIонаш Исламан пачхьалкх шех олучу тобанан дакъашхоша. Иза ларъян а, йохо а атта дац. «ХIора стеган схьаелла йиш ю "Диаспора" сайтан тIехь шен агIо. Ткъа иза хийца тхан бакъо яц. Амма цхьайолу джихIадхойн агIонаш хIинцале дIакъевлина», боху "Диаспора" компанин векало.\n«Вконтакте» цIе йолчу, Оьрсийчохь уггаре а гIараяьлла йолчу социал-ан машанехь, Фоули вийна чуьл тIаьхьа, цхьайолчу агIонашкахь Иракъехь а, Шемахь а боьдучу тIамера сурташ а, видеош гуча йевлла.\nАгIонан дукхахболчу декъашхоша оьрсийн мотт буьйцу. Шайн сурташ меттана Исламан пачхьалкхан байракхан сурт лела до цара. Сейфула Адиев цIе йолу декъашхо, кхийолу сайташкахь а вевзаш ву. Иракъехь а, Шемахь дерг сихха схьагойту Адиевс сурташца а, видеошца а.\nШа кхоьллина йолу экстремизмах лаьцна бакъонаш йохайо «Вконтакте» сайто, и санна агIонаш дIа а ца къовларца бохуш, дуьйцу Бартлетт Джеймис:\nБарлетт: «Социалан машанийн куьйгалхошна бала хуьлу шайн сайташкахь тIеман пропаганда яржор бахьана долуш. Ткъа шайна тIера бехк дIабоккху цара, «тхан бехк бац, я тхан да хIумма а дац, наха тхан сайт харжарна» бохуш».\nТкъа цхьана агIор дешан маьршо, вукха агIор тIеман кхайкхамаш – иштта бала бу Малхабузерчу пачхьалкхашкахь. Интернетехь шай йоцу цIераш техкар дихкича, маьрша йоцу пачхьалкхашкарчу нахана шайгахь долу хьал дийца некъ хир бац.\nБагIдад кечлуш ю тIемаш бан\nКуьйгалхо воцуш юьсуш ю Иракъан керла парламент\n1075 стаг вийна Иракъехь кху баттахь\nАмир аш-Шишани -- гоьваьлла тIемалойн буьйранча\nТIемалоша зуламаш до Иракъехь\nИракъерчу курдашна герз лур ду Францино\nИсламан Пачхьалкхах езидаш ларбеш\n"Исламан Пачхьалкхан" къизалла\nИракъан ницкъаш чIагIбо Iамерко


Гезгмашин-бутт 19, 2021\nПачхьалкхан думан харжамашкахь шолгIа де дIаьдаьлча къажтасарехь дакъалаьцна Оьрсийчохь (аннекси йинчу ГIирмехь а цхьаьна) 31,5% харжамхоша, хаам бина Коьртачу харжамийн комиссино. Оцу терахьна юкъахь бац электонан кепехь кхажтеснарш.\nОьрсийчуьрчу регионашна юкахь харжамашкахь жигаралла гайтарехь хьлхаяьлла ю Нохчийчоь. Цигахь, шотдийнан сарахь лаьрча, къаж тесна 73,5% харжамхоша. Кхаж таса уггар къезиг харжамхой баьхкина регион ю Хакаси – 17%.\nГезгмашин-беттан 18-хь делкъалтIаьхьа 3 сахьт даьлча лаьрча Москвахь кхаж тесна 30% сов харжамхоша, Санкт-Петербургехь и терахь ду – 16,5%.\nКхечу пачхьалкхашкара зорбан гIирсаш терагам беш бу Оьрсийчуьрчу харжамашна. Иштта Би-би-си-но билгалдоккху, федералан харжамаш дуьххьара кхаа дийнахь дIахьуш хилар. И кеп зийнера 2020-чу шарахь Конституцина тIехь хийцамаш беш. Кхажтасар хилира Оьрсийчохь коронавурисун пандемин хьалха тулгIе йоьдуш а йолуш. Кхин а масех кIира даьллачул тIаьхьа Пачхьалкхан думо низам тIеийцира кхажтасар масех дийнахь дIадахьа бакъо луш.\nИ низам тIецнера ун кхетарх бахархой ларбархьамма оьцу аьлла. Амма карарчу Думин харжамийн хьалхарчу дийнахь дуккха а регионашкахь кхажтасархойн раьгIнаш хIиттира, цхьа а социалан дистанци ларйеш а оцуш.\nДуьненаюкъарчу французийн радионо яздо, Францера зорбан гIирсаш къийсалуш бу кхаа дийнахь дIахьучу, официалан кепара харжамаш олучу кхажтасаран кепана билгалдар лоьхуш.\nЦарах цхьаъ ду – "Буьззинчу барамехь Iуналлехь болу, гIоьмаш тоьхна, догIа тоьхна оьшуш боцчу кандитаташна…"\nЦкъ а ца хиллачу кепара лахара "Диная Россия" Iедалан партин рейтинг а йолуш (30% ца кхоччуш), Кремла дерриг а дина иза толийта, билгадоккху RFI-н (Дуьненаюкъара французийн радио) Москварчу корреспондента Эль Джабри Анисас.\nГезгмашин-беттан 17-хь кхажтасаран хьалхарчу дийнахь ур-аттал дуьненан гиганташ Google а, Apple а кIелтаьIира Оьрсийчоьнан Iедалша бечу Iаткъамна, шайн онлайн-туьканашкара "Навальный" аппликаци дIа а яьккхина, Оьрсийчьурча бахархой тIекхчаш йиш а йоцуш а буьтуш оппозиционеран накъосташа кечдинчу "Хьекъалан кхажтасаран" хьехаршна. ШолгIачу дийнахь "Хьекъалан кхажтасаран" бот дIаяьккхира Telegram мессенджеро, YouTube блок хIоттийра кандидатийн цIераш тIехь йолчу видео.


Шеларчу МитаевгIеран доьзалехь (цIераш хийцина ю) кху деношкахь самукъане ду. 16 шо дIасакъаьстина даьккхинчул тIаьхьа Луиза а, Казбек а юхавовшахкхетта шаьшшина бераш, ткъа хIинца берийн бераш а, кхиош цхьаьана даха.\nЛуиза а, Кабек а вовше девзаш дара, жима долуш дуьйна схьа. Цхьане школе а лелла и шиъ, тайп-тайпанчу классашкахь дешнехь а. Школа яьккхинчул тIаьхь доьзал кхоьллира цаьршимма. Иза дара 1998 шарахь Нохчийчохь хьлхара тIом дIабирзинчул тIаьхьа. Дерриг а тIамо хIаллакдина хала зама хиллехь а, Казбекан дас-нанас хаза ловзар хIоттийра.\nШаьшшина хIусам яцара хIинцца кхоллабеллачу доьзалан, цундела, дукхачу хьолехь иза хуьлуш ма хиллара, дийзира церан ден-ненан хIусамехь баха. Луизина чIогIа лаара шен кхерч хилийта. Ткъа тIаьхий-хьалхий ши доьзалхо (ши йоI) дуьненчу ваьлча, хIусамца доьзна хаттар коьрта хилира.\nХала хан яра. Мохк херцаршлахь Iуьллуш бара. Бан болх бацара, амма кIелла яра. Наггахь бен аьтто ца балара Казбека рицкъ даккха. Амма иза ца тоар къона доьзал а, пенсе баха хан йолу да-нана а кхаба.\nИ бахьана долуш Луиза йохка-эцар лело йолаелира. Жима ши йоI я шен ненаца, я марненаца йита дезаш хьал нислора сих-сиха. Кхеташ дара иза дукха дахлойла доций. Хала делахь а, Луизи аьтто белира жимма шай-кай вовшахтоьхна, Iедало шайн керла кхоллабеллачу доьзална деллачу лаьттан декъана тIехь хин долчу цIенна бух ботта, шайгара "кIант дIавоккха гIерташ ю нус", аьлла марнанас ойла хаийтина бохуш, эладита даьржина хиллехь а.\nОцу хенахь цакхетамаш буьйлабелира Луизиний а, Казбеканний а юкъахь. Цара эххарий а бохийра церан доьзал. Луиза шен ден цIа дIаяхара. Бераш дисира деца.\nКазбека дуьхьало ца йора шен хилачу хIусамнанна уьш ган. Ши йоI сих-сиха йодара шаьшшинна ненаца буьйсаяккха. Хиллачу захалойн ши доьзал гIиллакхах цабоха гIерташ бехара.\nКазбекан дас а, нанас а дерриг а дира Луиза цIа яло гIерташ. Изза лууш бара Казбекан доттагIий а, беза-бевзарш а. Амма цунах гIуллакх ца хилира. Луиза цIаян лууш яра, амма Казбека аьттехьа а ца дитара и гIуллакх. Ткъа хан дIайоьдуш яра.\nЙоккхахайолу йоI маре яхара, цуьнан шен доьзалхо а дуьненчу велира. Дуккха а шерашкахь кхин зуда ца ялош лийлира Казбек, Луиза а лелара маре ца йоьдуш, ша цIакхайкхаре ладоьгIуш.\nОццу хенахь Нохчийчохь доьзалш дIасакъаьстарца йоьзна проблема шорйелла хиларна иза пачхьалкхан проблема лерира Iедало. 2017-чу шарахь леррина комисси кхоьллира республикан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан омрица. Оцу юкъахь Iедалхошца цхьаьна болх беш бу муфтиятан белхахой а. КIошташкахь кхоьллинчу комиссешна юкъахь бу яртийн имамаш а, къедаш а.\nИштта Казбек а, Луиза а берта дало юха а аравелира и шиъ дика девзаш волу ша а цу шиннал а баш дукха ханна воккха воцу меттигера имам Тасаев Аюб (цIе хийцина цуьнан дехарца). Эххаре а цуьнан аьтто белира дIасакъаьстина доьзал юхавовшахтоха.\n- Ас динарг доккха хIума дара аьлла цахета суна. Суна хетарехь, тIаьхьарчу хенахь и шиъ шаьшшиъ а дара юхавовшахкхета лууш, - элира имама Тасаевс Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь. – Хан дукха сихаелла йоьдуш ю. Казбек а вац хIинца жима. Гарехь, иза ша а кхеттера юхавала хан тIекхаьчна хиларх. Суна хетарехь, и шиъ лууш дара дерриг а юхадоло. Ас церан аьтто бира цаьршинна гергарчарна а, база-бевзачарна а, юьртахошна а хьалха,сан дуьхьа цара иза динча санна сурт хIотто".\n948 дIасабаьлла доьзал юхавовшахтоьхна Нохчийчуьрчу Iедалша\nМухха делахь, имам реза ву хилларг бахьана долуш. ДIасакъаьстина доьзал юха цхьаьнатохар Далла дезна хIума ду, боху цо.\n- Нана берах дIатохар бусалба динехь ХьаьжцIа ваханча санна лоруш ду. Баккхийчара дийцра, ХьаьжцIа баьхкинчу нахе аьллера бохуш, оццул гена некъ ца бинехь а, Дела реза валур вара шоьга нана шен берех дIа а тоьхна", - дуьйцу имама.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун а, Iедалан а администрацин динан юкъараллашца зIе латточу департаментан куьйгалхочо Абдуллаев Аслана дийцарехь, доьзалш юхавовшахтохаран комиссино "дIаяьхьна 16 эзар сов цхьацца мероприятеш. И бахьана долуш аьтто баьлла юхавовшахтоха 2000 сов дIасакъаьстина беха доьзал".\n"Нохчийчоь тахана" агенталла еллачу интервьюхь Абдуллаевс элира, шаьш беш болу болх даиман а ца боьрза оьшучу жIамIаца аьлла. Доьзалш дIасакъастаран коьрта бахьана "вовше ладогIа ца хаар, хIорранна а ша бакъхетар ду",бохуш вара иза.\nОцу юкъанна Нохчийчохь кIезиг нах бац Iедало кхоьллинчу комиссино лелориг дIоггара кхиаме хир ду а, оьшуш ду а аьлла ца хетарш. Устрада-гIалара ИсмаьIил доьзал боьхна веха 7 шо а ду. Цо билгалдоккху доьзал вуно экаме институт хилар. Хабаршца дIасакъаьстина доьзал берта балалур бу, кхайкхамаш барх хьал хийцалур ду бохучух баш тешаш вац ИсмаьIил.\n- Цхьана а моллина, гергарчу стагана, Iедалхочунна, иза Кадыровс кхоьллинчу комиссин декъашхо велахь а, хуур дац зудий-майрий дIасакъастаран ма дарра долу бахьана. Юха догIур доцуш дIадахнарг юхадалалур дац цхьаьнге а", - боху ИсмаьIила.\nСоьлж-ГIаларчу тоьллачу лицехь хьехархо хиллачу, карарчу хенахь Германехь ехачу Заретас дуьйцу, шен маре шина шаре гергга бен кхин дахцаделира, бохуш.\n- ДIасакъаста бахьанаш дуккха а дара. Сайн хилла волу хIусамда суна вевза дуккха а хан яра. Цо зуда ялийча, сайн дахар чекхдаьлла аьлла хетара суна. Къайлаха сатийсара ас, цо шен хIусамнана дIа а яхийтина, со маре кхайкхаре. Иштта хила а хилира – дуккха а шераш даьлча. Амма сихха гучуделира тхойшиъ тарлур доций. Цхьана пайда боццучу хIуманна тIехь девнаш дийлара тхойшинна. Даиман а вовше Iиттарш йора. Иза дерриг а кIордийна сайн цIа яхара со. Юха йола бохуш нах юкъагIертар кIорда а дина, махках елира со. ХIуъа даларх ехар яц со оцу стагаца, кхузахь, хийрачу махкахь, сахьийзаш со ялаяллахь а,- дуьйцу Заретас.\nАмма Нохчийчуьрчу муфтиятехь чIагIдо дIасакъаьстина беха доьзалш юхавовшахтохар шен лаамехь гIуллакх хилар а, цхьа а беш тIеIаткъам а боцуш иза хуьлуш хилар а.\nКадыровн векало Абдулаевс дийцарехь, доьзалш юхавовшахтохарца доьзна гIуллакх доладо, Iедалхошка я муфтияте хаам а бина, "цхьана агIоно шайн лаам гайтинчул тIаьхьа, доьзалехь иккхина дов дерзош накъосталла эшара шайна аьлла".\nЦӀаьххьана алсамдаьлла Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а доьзалш къестар\nДелахь а Нохчийчуьра Iедалш а кхета берриг а дIасакъаьстина доьзалш юхавовшахтоха шайн аьтто хирг цахиларх. Иза гойтуш ю официалан статистика а. ДIадаханчу шеран 11 баттахь республикехь лахделла керла доьзалш кхоллар, ткъа цIеххьана алсамдаьлла дIасакъаьстинчу доьзалийн терахь. Иштта стохка Нохчийчохь официалан кепара дIасакъасстина 1 457 майрий-зудий. И терахь 20% алсам ду лурчах хиллачул а.\n- Оцу хаттарехь болх сацор бац оха. Доьзалш мел кхоллало хир ду уьш дIасакъастар а, - боху Абдуллаевс.\n…Луизех а, Казбеках а лаьцна аьлча, юхакхоллабелла доьзал бIаьсте яларе хьоьжуш беха, Луизас 16 шо хьалха байтинчу бух тIехь хIусам яран белхаш дIаболо.\n"Они и сами, кажется, были рады начать все сначала". Власти Чечни отрапортовали: им удалось воссоединить 2000 семей


www.islamannur.org - Дакъа 2: Тавхьидан дозалла а, муьлхачу къинойх цо дIацIанво а\nДакъа 2: Тавхьидан дозалла а, муьлхачу къинойх цо дIацIанво а\n«Делах а тешна, шайн тешар зуламах (ширках) иэ ца динарш - кхерамазаллехь бу уьш, нийсачу новкъа тIе нисбелларш а бу уьш» («ал-АнIам»: 82).\nIубáдат бин ас-Сáмита (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Тоьшалла динарг: АллахI бен кхин Дела цахилар - Ша цхьаъ волу, Шеца цхьа а накъост а воцуш, Мухьаммад хилар а - Цуьнан лай а, элча а, Iиса хилар а - АллахIан лай а, Цуьнан элча а, Цуьнан дош а, Мареме кхачийна долу, Цуьнгарчу син да а, ялсамани бакъ хилар а, жоьжагIати бакъ хилар а, ткъа иза - ялсаманечу вохуьйтур ву АллахIа, цуьнан Iамалшка хьаьжжина» (Бухари, Муслим).\nIитбанан хьадисехь боху:\n«…ХIунда аьлча, боккъалаъ, АллахIа жоьжагIатах хьалха воккху, ша аьлла верг: «Дела вац, АллахI бен», цуьнца АллахIан юьхь (реза ян) а гIерташ» (Бухари, Муслим).\nАбỳ СаIúд ал-Худрийс дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцира, Мусас элира аьлла:\n«Сан Дела! Iамадехьа суна аса даима Хьо хьехон волу а, цуьнца со Хьоьга кхойкхун волу а хIума!». Дала аьлла: «Алахь, хIай Муса: «Дела вац, АллахI бен!». Мусас аьлла: «Сан дела! Хьан берриге лаьш ма бу уьзза олуш!». Дала аьлла: «ХIай Муса! ВорхI стигал, оцу чохь мел дехачу хIуманца, Со воцург, иштта ворхI латта а терзанан цхьана кедахь хилча, «Дела вац, АллахI бен» (боху) дош вукха кедахь хилча, и дош чохь долу кад сов узур ма бара» (ибн Хьиббан, Хьаким).\nТирмизис дийцина («хьасан» - «дика» хьадис ду а аьлла цо и), Анаса дийцина долу:\n«Суна хезна, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш: «АллахIа, Лекха ву И, аьлла: «ХIай Адаман кIант, нагахь къиношца хьо суна дуьхьал вагIахь, латтанан доккхаллин барамехь дукха, ткъа хьо Суна хьалха дIа а хIоттахь, Соьца цхьа а хIума накъост нисйина а йоцуш, ткъа оццул дукха гечдар лур ма ду Аса хьуна и бахьанехь»».\nТирмизис дийцина и хьадис Анасера, Дáрамийс а, Ахьмада а дийцина и хьадис Абу Заррера, ТIабаранис а дийцина и хьадис ибн Iаббáсера (чIогIа хьадис ду).


Соьлжа-ГӀалахь арахецна Нохчийн литературин классикийн кхоллараллин гуларш | Информационное агентство "Грозный-Информ"\nСр, 21 апреля, 01:38 Пишите нам\nГлавная » НОВОСТИ » НОХЧИЙН МОТТ » Соьлжа-ГӀалахь арахецна Нохчийн литературин классикийн кхоллараллин гуларш\nНохчийн литературин классикийн кхоллараллин гуларш йовзийтира А.Айдамировн цIарахчу Нохчийн Республикин къоман библиотекехь.\nУьш ю Арсанукаев Шайхин, Ахматова Раисин, Гадаев Мохьмад-Салахьан, Гайсултанов lумаран, Гацаев Саьlидан, Исаева Мареман, Мамакаев Мохьмадан, Мамакаев lаьрбин, Ошаев Халидан, Рашидов Шаидан, Сатуев Хьусайнан, Сулаев Мохьмадан, Хамидов lабдулхьамидан кхоллараллин гуларш.\n«Таханлерчу дийнахь доккха хlума ду хlара тайпана белхаш арабовлар. Берашна а, баккхийчарна боккха кхаъ бу, тахана, иштта нохчийн литературин классика еша тlекхочехь хилар. Иза вай къоман бух бу. Нохчийн мотт вайна юккъехь кхиар – вай вешан литература кхиор, ларар ду», - элира Яздархойн союзан председатела Ибрагимов Кантас.\nНохчийн Республикин Iилманийн академин вице-президента Дадашев Райкома билгалдаьккхира шаьш и гуларшна тlехь доккха къахьегна хилар.\n«Хала болх хилла а ца lаш, чlогlа жоьпалле болх бара иза. Вайн къомана оьшуш хиларе хьаьжча, тхаьш бинарг боккха болх бу аьлла хета тхуна, цунах оха доккха дозалла а до. Тlекхуьучу чкъурана оьшур бу вай тахана беш болу болх. Ткъа хlинца а цуьнах пайдаэца меттиг ю вайна массарна а».\nМероприятехь бийцинчу яздархойн, авторийн гергарчу наха, шайн дайша, наноша бинчу белхех лаьцна дийцира гулбеллачарна. Царах дукхахболчара шай дахарехь дукха а халонаш, иэшамаш лайна, амма оцу халонаша, цкъа а бохийна, гора м ца хlиттийна уьш. Шайн махкана а, халкъана пайдехь хилла уьш даима а.\n10.04.2021 / 10.01\n03.04.2021 / 10.49\n"Къоман яй", "Къоман тептар", "Къоман мухIар" - нохчийн къоман дозалла\n01.04.2021 / 21.24\nКадыров Рамзан дуьненан Нобелан совгlат дала хьалхатеттина\n22.03.2021 / 22.09\nАхмадов Муса: "Вайн берашна нохчийн мотт хаийта, бийцийта дийнна доьзало "Стелаlад" журнал деша деза"\n10.03.2021 / 14.08\nАхмадов Мусас дуьйцу нохчийн къоман ламастийн а, 1адатийн а хоршахь, бераш кхетош-кхиорехь йолчу кlоргаллех


Lyrics Тимур Муцураев - Турпалхой - Форум Эстонии | Карты городов Эстонии\nФорум Эстонии » Хобби и увлечения » Музыка/поиск mp3 » Lyrics Тимур Муцураев - Турпалхой (Скачать бесплатно текст. Скачать слова песни (Mp3).)\nLyrics Тимур Муцураев - ТурпалхойTion# 1 | 07.03.2011, 10:22ГенералиссимусГруппа: VipСообщений: 4449Репутация: 0 Статус: Offline Исполнитель: Тимур Муцураев Название песни: Турпалхой Бал бох1уш, кхохурт эц, т1емаца веана, Яхь йолу къонахи, цу т1ами г1оьвтина Дуккха а ц1и 1анош, турпалхой летар бу, Къелхинчу дикч к1ента, нена дог доьлхур ду. Дуккха а ц1и 1анош, турпалхой летар бу, Къелхинчу дикч к1ента, нена дог доьлхур ду. Къонахи кхиина, дей баьхна Нохчийн мохк, Мостаг1 мел чог1 хиларх, вай цунна лур ма бац Шин са1тнаьхь нохчи чу, схьа яккха баьхкина, Шо, зама д1аяьлла, буьрсачу т1емана. Шин са1тнаьхь нохчи чу, схьа яккха баьхкина, Шо, зама д1аяьлла, буьрсачу т1емана. Шу дог1и ма х1ийза, тхо дина, тха наной, Мехк бала дух тоха, аш бина турпалхой Маршо я, 1ожалла, кхоллниг оьшуш дац, Тхешна сий доьхкина, тхо лаьтти доьрзур дац. Маршо я, 1ожалла, кхоллниг оьшуш дац, Тхешна сий доьхкина, тхо лаьтти доьрзур дац. Бекъизна оьккхуш, и къентий шейн бейча, Дал хастам белаш, тха х1оме наной, Дез г1азвот диккхина, уьш ара боьвла, Яслсамане н1аь1 йилна, Дала уьш д1а бигна. Дез г1азвот диккхина, уьш ара боьвла, Яслсамане н1аь1 йилна, Дала уьш д1а бигна. Цер синош баьхканчу, олхазарш кийра, Ялсаманехь дежаш ду, аьлла ду джайнахь Уьш бел бу ма ала, боху Вай Дала, Уьш Белла бац шуна, вай Дала аьлла. Уьш бел бу ма ала, боху Вай Дала, Уьш Белла бац шуна, вай Дала аьлла. Уьш каш дац боху, нан къинтер ца яьлчи, Аш тхуна геч делаш, тха коши доьвлчи Дуьненчохь 1ин вац, дагара якххалаш, Оьг1азло д1аяккхи, тхун къинтер довлалаш. Дуьненчохь 1ин вац, дагара якххалаш, Оьг1азло д1аяккхи, тхун къинтер довлалаш. Ше оьзлуч берио, нанна ма гойла, Тешам боц къелуа, Дала ма къи1войла, Шей наной ларбелаш, турпала къентий, Цул деза дац шуна, латтаян дуьне. Шей наной ларбелаш, турпала къентий, Цул деза дац шуна, латтаян дуьне Вай баьркат байракха, д1а хиттии делаш, Шей къенти даг луьцуш, байракх х1алейбалаш, И байракха даймохка, наноя доьх1ал, Дел доьхь и г1азвотаьхь, синош д1а делла. И байракха даймохка, наноя доьх1ал, Дел доьхь и г1азвотаьхь, синош д1а делла. Къонахи тха наной, Дала шу си Дойла, Турпалхой къи1барна, даймехкан баларна, Кхо1 ца беш, г1азвоте, аш ара бахарна, Хазачу ялсамане, Дала шу хьавсор ду. Кхо1 ца беш, г1азвоте, аш ара бахарна, Хазачу ялсамане, Дала шу хьавсор ду. Вай Дела иманца, турпалхой бахьнашца, Мостаг1и дух тоьхна, тхом бусе доьрзур ду, Кериста ар ваькхна, вайн маршо яьккхина Сийлахь тхай наношца, вай мерзне дехар ду. Кериста ар ваькхна, вайн маршо яьккхина Сийлахь тхай наношца, вай мерзне дехар ду. Кериста ар ваькхна, вайн маршо яьккхина Сийлахь тхай наношца, вай мерзне дехар ду. Вай мерзне дехар ду. Форум Эстонии » Хобби и увлечения » Музыка/поиск mp3 » Lyrics Тимур Муцураев - Турпалхой (Скачать бесплатно текст. Скачать слова песни (Mp3).)


Оьрсийчоь -- арахьарчу гIуллакхийн министр Лавров Сергей (Аьт), Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин-Iаьрбийн Лигин векал-юкъархо БрахIими Лахдар (Аьр) Москох цхьаний еллачу зорбан конференцехь, 29ГIу2012\nШемаран махкара наха президент Асад Башар даржера воха а вина, Iедал хийца гIерташ болу ши шо хуьлуш лаьтта. ГIаттамхойн Шеман маьрша эскар олу эскар, денна бохург санна, махкан массо маьIIехь толамаш бохуш дIаоьхуш ду.\nХIокху тIехьарлерачу масех баттахь коьрта-гIала Димашкъан массо куьпехул чугIерташ тIеман тийсдалараш дIахьуш ду марша эскар Асадан эскаран духьал. Цу бахьнехь, Асад Башар шайна а, шайн доьзалан Къилба Iамеркера Винесуэла олу махкахь тхокIело лоьхуш цига шайн нах оьхуьйтуш ву.\nТкъа тергамхой, иза шайн Iедал дохарах тешна хиларна цхьа билгало ю аьлла хеташ бу. Цу бахьанехь, Асад химин дIаьвше герз дIасахьедан волавеллачух тера ду.\nАсада и герз леладахь, гонахара мехкашна зен ца хуьлуш дуьсур доцун дела, ГIура-беттан 26-чу дийнахь Израилин коьрта министр НатаняхIо Бинямина а, Урдунан паччахь Абдалла шолгIачо а къайлах кхеташо йира Iамман гIалахь, Асада дIовше герз леладахь, цу герзан зенех шай-шайн мехкаш муха Iалаш бан беза аьлла планаш яхкархьамма.\nОьрсийн арахьарчу министро, Лавров Сергес дIахьедар дира, "Шемарчу дIаьвше гергзан ларма тешамечохь Iалаш деш ду" аьлла. И бохург, Оьрсийн эскаран карахь ду бохург ду, аьлла хета бу тергамхошна.\nТаханалерчу дийнахь, гIаттамхойн эскар коьрта-гIала, Димашкъ яккха дукха герга кхаьчнехь, царца тIом беш арар чуихна кхин тобанаш ю. гIайгIа бан дезарг, Шемара Iедал доьхна дIадаьлча, цу чу ихна тIемалойн тобанаш шайна ма-хетта низам хIотто гIерташ хира болу гIурт бу, къаьсттина Ал-КъаIида тIемалой Iийра бац Бусулбан шарI Iедал хIоттадан гIерташ бен, ткъа иза къамел доцуш кхин цхьа тIом бу марша эскаран а цу тIемлошна юкъахь.\nИ хилам, Ал-КъаIидас тIом бин-бинчохь хилла бу. Делахь, хIокху гийзагехь, Ал-КъаIидан ша муха лела еза аьлла дикка хIума Iамчух тера ду. Ал-КъаIидас а, церан идеологехь мел йолу тобанаш хIун дан тарло аьлла, Лондонехь, ВВС-хь болх беш волу аналист Шишани Мурадега хаьттира ас, Шишанис шайна хетарг иштта дуьйцу:\nШишани: КъаIидах таса елла, КъаIидах терра шайн тIом дIакхоьхуш болу нах, «ДжабхIат Ал-Нусра» ю. ЖдабхIат Ал-Нусра, Кхул хьалха КъаIидас дина гIалаташх Iама болабелла. Уггар доккха гIалат дара церан, Iиракъехь хилларг я АвхIанехь хилларг, Меттигерчу марша нахац хьосо дика ца хилара. ХIинца, Шемахь цу хьокъехь чIогIа бух хIоттош бу уьш. И бух хIоттина цара, Дуккху наха церан идеологи тIелоцуш, царгхьа дукха нах хира бу аьлла хета суна хIокху мурехь. Асад Iедал доьхна, иза герг кхаьчна аьлла хета суна, жихIадеш эр ду,- Шаьш дика дакъ лаьцна хIокху тIамехь. Шайна а бух хила беза, политикан юкъахь дош хила деза шайн, аьлла кхайкхор ду моьтту суна. Гергарчу хене хьажча, марша эскарца дика хьосо хира ду церан. Амма, Хенан йохалла, цхьа шо даьлча, тIомеш хила мега царшинан юкъахь, хIунда цершинан идеологи цхьа терра йоцу дела.\nМаршо радио: Цкъачунна, уггар кхераме дерг Шемарчу Iедало дIовше герз леладар ду. Иза леладахь, Урдунан эскар юкъ ца гIерташ Iийра дац. Вуьшта, Израилан эскар-м и герз Либнанерчу ХьизбуллахI тобанан кара кхача мега аьлла шайна хетахь, цхьана дега ца хоьттуш тIом болор долуш ду.


Аргун | Белхи - БезФормата.Ru - Новости\nАргун-шахьаран бахархойн дика ламаст хилла д1ах1оьттина шайн кешнашкахь ц1ано латтор. Цунна «бехкениг» юьртда Темирбаев Ибрах1им ву. И Дела реза хир волу г1уллакх масех шо хьалха дуьххьара юкъадаьккхинарг иза ву. Ибрах1иман кхайкхамца х1ора шарахь шозза-кхузза юьртан белхи вовшах а тухий Аргун-г1алахь долчу шина кешнашкахь ц1ано ю юьртахоша, г1алин предприятийн, организацийн, учрежденийн белхахоша.\nИштта хилира 2-чу майхь а. Юьртдас Темирбаев Ибрах1има а, къеда волчу Доскаев Юнус-хьаьжас а бинчу кхайкхамца инзаре боккха белхи вовшахкхеттера Аргун-шахьрахь Шоссейни урамца долчу кешнашкахь. 100 сов стаг вара и мелехь болу болх беш: бензина т1ехь болх бечу мангалшца буц хьокхуш, кешнийн баьрзнаш ц1андеш, мангалхошна т1аьхьара буц шаданашца, к1омсаршца оьланашка т1егулъеш, цул т1аьхьа иза тракторшна т1аьхьатесначу лафеташ т1е а юттуш нехаш д1акхуьссучу полигоне д1айохуьйтуш.\nБелхех баьхкинчарна юкъахь доггаха къахьегарца къаьсташ бара ПУЖКХ-н, финансийн урхаллин, больницан, берийн бошмийн урхаллин, пенсионни урхаллин, электроз1енан декъан белхахой.\nБелхех баьхкинчарна саг1ийна юург-мерг яхьаш еъанера Аргун-г1алара совдегар Солтаева Жанета Асламбековна.\nДе дохдаллац болх а бина, бисинарг кхана чекхбаккха сацам бира белхех баьхкинчара.\n— Х1окху кешнашкахь ц1ано яр кхана чекхдоккхур ду вай. 1уьйранна 7 сахьт долуш, дешиэлах д1адуьйлалур ду вай, Дала оцу хене дахахь, — аьлла белхех баьхкинчарна доггах баркалла а олуш, вистхилира г1алин Мэран хьалхара заместитель Дудаев Сайд-Хьамзат.


Нохчийчоь --Гойлабиева Луиза а, Гучигов Нажуд а шайн вовшахкхетар тIечагIдеш, 16Сти2015\nШерашка вахначу полицин хьаькамо Гучигов Нажуда Нохчийчоьнан администраторан Кадыровн пурбанца-лаамца кхиазхо Гойбалиева Луиза маре йигар тахана а ца дуьжуьйтуш дуьйца прессо. Бахьана ду, гарехь, махкахь лаьттачу административан кепах а, адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх а цивилан дуьне цецдалар.\nМоскохарчу журналисташа а, бакъонашларьярхоша а дийцаре деш лаьтташ ду бахархойн синтем а, юкъараллехь къепе а ларьян декхарийла йолчу полисхойн урхаллин хьаькамо 17 шо бен доцу Гайлабиева Хеда йигар. Цу хьокъехь шена хетарг зорбанехь хааме даьккхина дика евзаш йолчу бакъонашларьярхочо Локшина Татьянас.\n«Кхеталуш ду, мел тIеIаткъам бина хила беза Хедина а, церан доьзална а, кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллин хьаькамна и езаелчахьана. Ша аьлларг хIуъу а махкахь чекхдоккхуш волчу мехкан куьйгалхочо ша къобалдина полисхойн хьаькамна и ялор.\nТIех дика хууш ду Iедалдас а, ницкъаллин структураша а шайн аьллар тIех цасовцар ловш цахилар, кхузара йоьIан а, цуьнан цIерачийн а резахилар доцург кхин харжам хиллачух тера а дац». Ишта яздина Локшина Татьянас бакъонашларьярхойн цхьаьнакхетараллин сайт тIехь.\nНожай юьртан кIоштехь бертахь а, бертаза а нисдинчу цу захалонах Iедалан хьостанаша дуьйцург а, могIарерчу наха далхориг а йоккха башхалла йолуш ду. Ма-дарра аьлча цара аьттехьа а ца дуьту, шен деда хила мегар долчу стеган шен лаамехь I7 шарера йоI долаяьлла бохург.\nМассара а кхеториг цхьаъ ду : йоI а, цуьнан цIераниш а кхера а бина, ницкъала берта балийна хилар. Телевизионехь загс боху мах беш гайта а гойтуш, дIадехьначу керла «доьзал кхолларх» шайна хетарг довзуьйтуш бу Соьлжа а, Шелан а кIошташкара зударий Маликат а, Лиза а.\nМаликат: «Нахана нийса ца хета юкъахь 30 шо а долуш йоI йигар. ТIехьаьжча а гуш дар-кх и мел бертахь йоьдуш ю. нехан доьзалхочун ирс дайар хетта-кх иза массарна а. Царна шаьш говрахь хетахь нахана дастаме хеташ хIума ду-кх иза».\nЛиза: «ХIорш оццул нахала ца бевллеххьа-м мотта там а бара и шен лаамехь йоьдуш ю. Схьагуш долчу суьрто гойтург тоьпаш тоха юьгуш санна йоьдуш ю-кх иза, тоьпан тоха. Шен лаамехь йоьдург ишта хуьлийла а дац.»\nМаршо Радио: Ножай юьртахь йолчу йишас хIун боху бах ахь? Нахана хIун хета цунах?\nМаликат: « Йишас а наха дийцарехь гена дер долуш захало дац иза. Ца луъушехь, кхера а бина ницкъала дайтина захало ду боху массара а. Хьаькамийн хIума чекхдуьйлуш лаьтташ ду-кх хIара цкъачунна. Шаьш Iедалехь болу дера цара шайна хIуъу а могуьйту.\nЦара шаьш дIакхайкхийна ма-дара 18 шо кхаччалц йоIана маре яхар доьхкуш,ткъа шаьш хIуъу а лелош ду. СемаIашкара йигна кху муьрехь I5 шо долу йоI. Мискачунна ца мегаш,хьалдолчарна мегаш. Нийса ма дац иза. Цундела нах ца теша-кх царех,адамийн тешам бовш бу-кх.»\nМаршо Радио: «И санна хIумнаш хIора шарна а сихлахь бен лахлуш дац» бохуш даре до наха.\nЛиза: «Шен да, дика хьаьжча денда а хила мегар волчуо I7 шо кхаьчна йоI йига гIерта аьлла нахала даьлла дера,шаьш низамо мА-бохху лелаш ду, вукху зудчуьнца къаьстина а ву ала гайтина и загс яр а. Беламе хIума ду да-м. Уьш хьанна хIун моттийта гIерта-м ца хаьа,сонта бевлла,дуьххьала дIа шаьш хIун лелор ду ца хууш, буьзина хьербевлла лелаш бу-кх уьш».\nСоьца къамел динчу Маликата а, Лизас а чIагI ма-дарра карарчу хенахь Нохчийчохь Iедалехь болчара, таро йолчара магош ду шайна, йоьIан лааме хьаьжна а доцуш, цу кепара зударий кхийлар.\nГергарнаш берта балош а ду зеделларг - сацийта аллалц ахча далар, цунах гIуллакх ца хилча кхерам тасар. Ишта зудаялар кхузахь керла дац.\nМасала, ши-кхо шо хьалха Новр кIоштехь а дигна лаккхарчу даржехь волчу хенарчу стага жима нускал, и маре ца дан йоIа куьйга пхенаш хедийначул тIаьхьа, то а ялийтина, 1,5 млн сом тамана охьа а диллина. Цунах болх-некъ а бина тIаьхьаваьлча и санна мареш иттаннашкахь карор ду кхузахь,бакъду царех, лаамца, лаамза а бигначех декъал хилларш, доьзал а болийна марехь биснарш мел бу хууш дац.\nХьакамаш бу зударий хийцарца масалш гойтуш


Шамсутдиновна тIехь ницкъбинарг Iораваьккхина талламчаша\nЗабайкальерчу салтичо Шамсутдинов Рамила бархI эскархо вийначу тIеман декъехь уставца догIуш доцург лелийна аьлла, шеконаш тIеэгначуьнан цIе яьккхина Оьрсийчоьнан Талламан комитето. "Ведомости" газетан хаттарна жоп а луш, комитето дIахьедина Мухатов Рустамна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх айдина шаьш аьлла.\nБайначу беттан 17-чохь URA.RU портало хааме даьккхира, кIентан деца къамел хиллачул тIаьхьа, Шамсутдинов "дедовщина" аьлла, луьстучу гIуллакхехь зен хилларг ву аьлла, сацамбарх. Шайна тIехь Iазапаш леладора аьлла, кхин а веа салтичо дередина.\nМаршо Радионо яздира, Шамсутдинов Рамила кехат яздина ша латточу талламан изоляторчуьра аьлла. «Спасти рядового Рамиля Шамсутдинова» аьллачу тобано "ВКонтактехь" зорбане даьккхина цуьнан кехатан сурт.\nШегахьа мел хиллачунна баркалла боху Рамила, къаьсттина шен дена. Ша дохковаьлла боху цо "собар ца тоьана, ца ваьлларг далийтарна". Рамила бахарехь, кхин дан хIума дацара цуьнан, хIунда аьлча, ницкъ бацара бала хьега.\nИшта байинчийн гергарчаьрга яздо цо: "Шуна бохам хиларна халахета суна, шайн ницкъ кхачахь, гечделаш суна". Эскархочун гIуллакх дан лууш вара ша боху Рамиля, хIинца бен кхеташ вац, ша нахана беанчу сингаттамах а, шен дахар кагдарх а.\nКарладоккху, ГIадужу- беттан 25-чохь Забайкальерчу тIеман декъехь 20 шо долчу салтичо Шамсутдинов Рамила 8 стаг вийра, шинна чевнаш йинера. Талламан комитето бехкзуламан гIуллакх диллина, лаьцна латтош ву Шамсутдинов Рамиль.\nЦо дийцарехь, байинчарна юкъахь волчу цхьана лейтенанто даима а хьийзош хилла эскархой – наб ца йойтуш, саццаза устав доьшуьйтуш, шегара даьллачун дарлой иза салташна тIехь дIадоькъуш. Ишта Рамиля дIахьедо, шена тIехь а ницкъбора цара, юкъаметтигаш ийгIина яра шайн, ша хьийзор ву аьлла, кхерамаш тийсинера шена аьлла.\nMash Телеграм-канало яздора, цкъачунна бинчу талламо тIечIагIдина адамаш дайинчу тIеман декъехь эскархошна юкъахь уставца догIуш доцу хIуманаш лелош хилла аьлла.


28 эзар евро кхачийна Европан кхело ГIалгIайчуьрчу бакъонашларъярхошна\nСтрасбургерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхелан гIишло\nАдамийн бакъонашкахула йолчу Европерчу кхело (ЕСПЧ )карарчу беттан 23-чохь листина Къилбаседа Кавказерчу бакъонашларъяран "Мемориал" офисийн белхахой дIалецна, царна еттар. Наьсарахь 14 шо хьалха Политковская Анна дагалоцуш хIоттийначу пикетехь дакъалаьцнера цара. 28 эзар евро компесаци кхачийна царна ЕСПЧ-но. Бакъонашларъярхочо Гандаров Iийсас бина и хаам "Кавказ.Реалиига".\nЕСПЧ-н кхеле бевлла бакъонашларъярхой хIетахь "Мемориалан" офисашкахь белхаш беш хиллера. Бу уьш Сокирянская Екатерина а, Тангиев Шамсуддин а, Мукушева Зина а, Мурадова Зоя а, Яндиева Фатима а, Хантыгов Альберт а. Наьсарахь журналистана Политковская Аннина леринчу пикетехь йиттинера Сокирянскаяна а, Тангиевна а, биссинарш дIалецнера.\n"Оьрсийчоьнан кхо бутт хан ю компенсаци дIакхачо, - аьлла Гандаровс. – Практикано гайтарехь, оцу декъехь Оьрсийчоьно гуттар а кхочушбо Европан кхелахойн сацамаш".\nПолитковская йийна кIира даьлча бакъонашларъяран "МАШР" организацино хIоттийнера Наьсарахь пикет. ГIалин администрацин куьйгалхочо куьйга яздина кехат деллера, пикет хIотто бакъо ца ло аьлла. Акци хIотточу меттигехь хIорш ларбеш хьалхе дуьйна лаьтташ полицин машен хиллера.\nПолитковскаян суьрташ карахь долчу зударшна етта буьйлабелира полисхой. Мара кагбинера Сокирянская Екатеринин. Пикетан декъашхой полицин декъе бигинера, адвокате телефон тоха а бакъо ца луш.\nТIаьхьо кхеле балийра, амма юкъараллин къепе талхийна меттиг ца карийра царна. Сокирянскаян мара кагбинарг мила ву хиира, цунна 30 эзар сом гIуда туьйхира. Цул тIаьхьа Европан кхеле бевлира пикетехь хилларш. Иттех шо сов хан ийшира Европан кхелахошна, кхеран гIуллакхах йист яккха.