«Лом паччахь» проекта кхоллама группа могаяьй Йовлой Заьлмаха\nГлавнаяХоамаш«Лом паччахь» проекта кхоллама группа могаяьй Йовлой Заьлмаха\nОпубликовано 18 Мая 2018 г .\nПарламента спикера Йовлой Заьлмаха дешара а, культура а, дина организацешцарча бувзамий а комитета председателаца Амринаькъан Маремаца цхьана Дисней студе ц1ихеза мульфильм г1алг1ай метта даьккхача кагийча наьха инициативни группаца в1ашаг1кхетар хилар. Хьабийхарашта юкъе мульфильма керттера персонажаш оалар меттага даьккха кагий нах бар. Берригаш а проекта юкъе эзараш ткъаннел сов саг ва. Республика кинотеатрашка дубляж яь мульфильм май бетта хьалхарча дийнахь хьахьекхад. Проекта кулгалхо культурни-просветительски центра «Эздел» сотрудник Ведажнаькъан Анзор ва. Цо яхачох мульфильм г1алг1ай метта д1аяздеш доккха новкъостал цунна даьр къоаршой-балкхарой кагийнаьха дег1аахара г1одеча Фонда «Эльбрусоид» дубляжа режиссер Атмураев Расул ва.\nБувца болх баьчар яхар, керттера а царна дагадоаллар – г1алг1ай мотт берашта а кагийча наха йикъе а оттийтар да. «Паччахь лом» дуккха дувцаш хилар сов, хьехам луш а фильм да, цудухьа харжад из хоржаш.\nТехнически директора Бесанаькъан Хьабибулас яхачох е болх беча оалар меттага доаккхаш дакъа лаьцараш, цу тайпа бола поалхам бовзаш а актерий говзалаш йолаш а нах бац. Цхьаккха а тайпа шоашта лучох аьнна доацаш болх баь нах ба уж кхоллама уйлаш д1ачакхйоахача д1акъаьлацараш, балха юкъе дола ашарий доакъош д1адехьа г1алг1ай эстрада артисташ а т1ехь.\nПарламента спикера, региона кулгалхош г1алг1ай метта йоккха терко еш хилар белгала а деш, баркал аьлар бувцаш бола болх баьча командана.\n«Т1ехьа т1ахулача т1ехьенашта цунца чам а болийташ, г1алг1ай мотт лоаттабеча дакъа лоацараш да шо. Къам мела долча къаман керттера белгало мотт я. Ший мотт харца мара дац саго ше цу къамах ларх1ар ца ларх1ар. Вай мотт лоаттабе а боаржабе а де дезар цхьана хьа а деш д1адаха деза вай», - аьлар Йовлой Заьлмаха.\nПарламента спикера Г1Р Халкъа Гуллама Баркал д1акхайкадар Бесанаькъан Хьабибулайна, Матенаькъан Илеза, Местой Хьасана, Тоачанаькъан Мухьаммада, Терхой Илеза, Коазой Рашида. Иштта д1аха д1адаха аьттув хилба шун аьлар цо царга.\nУкх в1ашаг1кхетаре, духхьал баьча балхах а кагийча наьха баьннача аьттох а дийца ца 1еш, цхьацца г1алг1ай метта хьаькъе къувлараш дувца а йиш хулийташ меттиг хилар. Гулбаннарашта хетачох, новкъа дале а, г1алг1ай мотт 1омабара дола х1ама дикка лаьг1даннад. Бераш российски а арахьара а ц1ихезача мультикашка хьежа ма хьежий, х1аьта боккхаг1барий цу х1аман в1алла хила еза уйла яц, царна-м шоай мотт бицлургбацар яхаш.\nКъилбаседакавказерча къамех бола нах дикка корзаг1абаьха а эг1азбига а къамий метташ 1омадара болх ло1амерча хьал т1а хила деза яха Паччахьалкхен Думе ювца оттаяь законопрект а хьоаяр гулбеннараш. Вовзаш вола Тоачанаькъан Мухьаммад а ва шоай меттаца дола х1ама наьха боча а деза а лоаттадергдола редационни коллеги ца хилар нийсса ца хеташ.\nВ1ашаг1акхетар дерзадеш Правительства, культурни-просветительски центра «Эздел», д1аха ме бола цхьацца дувцачох ала бараш гул а бий г1алг1ай мотт лоаттабара хьакъе хетаяь профильни комитета йоккха заседани йойла аьлар Халкъа Гуллама Парламента Председатела Амринаькъан Маремага.


Оьрсийчоь -- Ростох, суд\nРостохарчу журналисто Михайлов Евгенийс суьде латкъам бина Нохчийчоьнан омбудсмено Нухажиев Нурдис ша сийзас а вина, шен сий а дайина аьлла. Массо цец а бохуш, суьдхочо кхеле кхайкхина Нохчийчоьнан куьгалхо Кадыров Рамзана.\nЦо жоп дала дезар ду кхелана хьалха I6 шо долуш ша хьалхара оьрсий вийнабохучух лаьцна.\nЖурналисто Михайлов Евгенис «Новая газета в Южном федеральном округе» олучу газетехь артикл зорбане яьккхинера Кадыров Рамзан «бандит ву, алссам Оьрсийчоьнан бахархой байина волу аьлла». Цунна жоп луш, зорбанан гIирсашкахь, ша аьлча "Грозный-информ" сайт тIехь, Кадыров Рамзанна тIехIоьттира Нохчийчоьнан омбудсмен Нухажиев Нурди. Цо бехке вира журналист, шена хаа а хууш, харц дерг дийцарна.\nШен агIор Михайлов суьде ваьлла ша сийсаз а вина, шен сий а дйина, Нухажиевс харц дерг а кхоьллина, аьлла. Кадыров дуккха а адамаш дайина зуламхо ву аьлла журналисто яздинарг толлуш цуьнан адвокато юьйцуш ю Нохчийчоьнан куьйгалхочо ша уггара хьалхара оьрсий вийра шен 16 долуш аьлла журналисташна елла боху шира интервью.\nИ интервью гина стаг вац, амма и дешнаш а, и зулам ша ца дар а харц дан дезаш ву, Михайловн адвокатана хетарехь, Кадыров Рамзан.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо цу процессехь дакъалаца оьшуш хилар тIечIагIдина Оршотан дийнахь Ростох суьдехь хиллачу ладогIаршкахь суьдхочо Алёшина Еленас.\nИза беламе хIума ду, Михайловна тIехьа лаьтташ Оьрсийчоь йохо лууш болу ницкъаш бу аьлла, мах хадийра хуьлуш долучуьнан Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь Нохчийчоьнан омбудсмено Нухажиев Нурдис.\nНухажиев Нурди: «Суд а, суьдан бакъонаш а, адамийн бакъонаш а вай хьахийча, хIумма а доцу хIума ду иза. Кхечу агIор иза шен къорггера чулацам а болуш ду, Оьрсийчоьнан пачхьалкх йохо шайн хIоттийна программа а йолуш, Къилбаседа Кавказехь цуьнан цхьа дкъа а дина, адамашна питана таса Iалашо йолуш дина ду иза.\nОьрсийчоь юхучу хенахь цу балхо йохор йолуш ю».\nКадыров Рамзана ша уггара хьалхара оьрсий 16 долуш вийна аьлла дина дIахьедар каро хьажира тхо а. Нохчийчоьнан куьйгалхо вина шо тидаме эцча, дуьйцург ду 1992 шо. Ткъа иза хьалхара тIом болабалале йолу хан ю.\nКадыровс аьлла бохуш и дешнаш далийна ду, хIора стаганна шена хетарг яздан аьтто луш йолчу Википедия тIехь. Ткъа интеренетехь бинчу талламца, дуьххьара Кадыровс иза аьлла бохуш чIагIдинарг ю оццу Новая газетехь болх беш йолу Латынина Юлия. Иза цо аьлла «Эхо Москвы» радиостанцин эфирехь. ("Код доступа» «ЭхоМосквы»).\nТкъа Кадыровс оьрсий вийна шен 16 шо долуш бохург хIун ду аьлла хаьттира оха омбудсемене Нухажиев Нурдега.\nНухажиев Нурди: «Кадыров меттах валахь иза меттах а воккхуш, шайна пиар а еш долийна ду иза. ШолагIа делахь, Оьрсийчохь лелаш долчу низамаша бакъо луш ю хьайн дахар а, могашалла а ларйеш духьало ян а, хьо ве веана волу стаг вен а. Низамаш а дохош, бекх-гуьнахь а доцуш хьан керта гIерташ волу стаг, оцу хье юккъе топ а тоьхна, вен йиш ю.\nХIара лелош дерг схьаэцча, цхьа а бух бацара цуьнгара (Михайловгара) латкъаман кехат схьаэца а. Я Кадыров а, я со кхеле кхайкха цьа а бакъо яц цу стеган. Иза цхьаммо а векал вина вац»\nШена Кадыров Рамзанна хIун хета ша суьде кхайкхар хьокъехь? Цига ваха дагахь вуй иза аьлла, шега хаьттича Нухажиев Нурдис иштта жоп делира.\nНухажиев Нурди: «Иза хьехон хIума а дац. ХIун аьлла хир вара иза (суд хьокъехь) вист? Иза беламе ду. Цунна а, суна а мел аьлларг хьехо волавелча-м кхин болх а боцуш вуьсур ма вара иза а, со а. Кечам бон кхеташо яра кхело вовшахтоьхнарг. И (кхел) йола а ца ялийтало цаьрга, бух боцун дела.\nСуьдхо а хийцавелла, цо а иза тIебогIучу беттан 22 чу дене дIатеттина. Ваьшна олуш долу хIума низамца дIататта деза вай. ТIекхууьш долу чIор а лардан деза. Иман чохь а, Ислам чохь а чIагIдала а деза. Вайн гIиллакхаш а, гIуллакхаш а чIагIдан а деза. Оьздангалла чIагIъян а еза. Кхин некъ бац вайна».\nЖурналистан Михайловн латкъам луьстуш суьде баьхкина бара цхьацца националистийн ойланаш йолу нах. Суьдан хIусамера Кадыров кхеле кхайкха сацам бина суьдхо Алёшина Елена арайолуш цунна «массо а Ростохара бахархойн цIарах» баркаллаш бохуш бара и нах.\nУггаре дукха нах бу националисташкахьа Москох


Сан ма гергара яра хьо… – Керла Дахар\nБаккхийнаш беркат ду, баккхийчаьрца марзо ю олу. Баккъал а, ян а ю цаьрца йоккха марзо а, доккха беркат а. Ша цаьрца цахьирчинчунна, царах марзо ца эцначунна атта девзар а дац и хьал. Дала суна комаьрша деллачу совг1аташ юкъахь ду суна гонаха дуккха а баккхий нах, хьекъале, догдика къаной хилар: дехошкахь а, ненахошкахь а, цул т1аьхьа дахаро тийсинчу гергарлонашкахь а. Дененан а, деден а марзонах 1ебар юй-те, царал сов кхин адам деза меттиг а буй-те аьлла, сайн баккхийчарна т1ера йолчу суна ч1ог1а гергара хилла, даггара дукхаезаелла стаг яра Жовзан (оха-м Нана а, Баба а олура цуьнах). Ц1ийца доьзна гергарло а доцуш, сица-дагца йозаелла уьйр яра сан цуьнца ерг.\nТхайн баккхийчарна т1едог1у адам довззал а, царна мила мел дукха веза хаъал а яра со Жовзан евзачу хенахь. Денана йолчу йог1ий а гора суна и. Денанас каде д1асахьаьвзина дина ч1епалгаш а дууш, цу т1е шура тоьхна чай а молуш, тохара-хьалха (суна хетар-кха и иштта генара зама) хилларш а дуьйцуш и шиъ 1аш, цаьрца чохь нисъелча, самукъадолура сан цуьнах. Урамехь гича а хазахетара (сайн Вована дукха мел деза адам суна гергара дара). Даима цхьанхьа хьаьдда йоьдуш хуьлура и, цкъа а ши куьг ластийна а ца хуьлура: я бежнаш лаьхкина йоьдуш, я гам карахь, я мангал белшах, я гехь гали долуш, я марахь ц1ов болуш. Белхан г1ирс я докъарх х1ума карахь ца хилча, ги воьллина к1ентан к1ант хуьлура…\nЦкъа а, цхьанхьа а д1ах1оьттина, цхьана а адамна луьйш хезар яцара. Массарна а хьастаелла, массеран а дог оьцуш.\nИза суна Жовзан арахьара йовзар дара.\nЦул т1аьхьа гергарло тасаделира тхан цаьрца, захало нислуш…Т1аккха кхин а уллера евзаш, де мел дели а, шо мел дели а гергара хуьлуш, дукхаезаелира.\nЧот а, барам а боцуш, оьзда стаг хиллера и. Ша бахьанехь цхьана а адамна бохам бийр боцуш адам а дара. 1аь мерза, куьйгана коьмарша, догц1ена йолуш, х1уманна мало йоцуш йолчу Жовзана цкъа а шена темаш лоьхуш, шех бала бина меттиг дага ца йог1у суна, я цо цкъа а вас йина меттиг а. Захалонца долу х1ума экама, бехке хеташ лардеш ламаст вайн делахь а, тхуна юкъахь лелларг чуьра гергарло дара, сайн ц1а йоьдуш санна, парг1ат йоьдура со цунна хьалха. Х1оразза а ша суна х1ун там бийр бу ца хууш гонаха хьийзаш, ца хилча йиш йоцу хьаша еъча санна хьийзара и даима а.\n– Со нана яла хьан, когаш бовха буй хьан? Ма дика ду-кх хьан х1ара йовха мачаш йолуш! Т1ерг1ан пазаташ езий хьуна? Лелор юй ахь? К1алд а яра вайгахь…даьтта а хьохьа… – доггаха и гонаха хьаьвзича, суна дерриге а дуьне схьаделча санна, дагна там а хуьлура.\nИ гергарло соьца цхьаьнца лелийна 1аш а дацара цуьнан. Массаьрца а иштта к1еда-мерза яра и. Шех дозучу х1уманна орцанна кийча а.\nГенарчу Сибрехахь доьзалш кхоьллинчу чкъурах яра Жовзан а. Ц1адерза бакъо еллачул т1аьхьа цуьнан нах Невран к1оштахь а буьсуш, х1ара шен керлачу доьзалца Элстинжа яха-1ан схьакхалха дезнера. Цундела кху юьртара х1ора стаг а шен гергара хеташ яра.\n– Сайн дец1а генахь долуш, шун юьртахь со хийра, т1ееана стаг йолу дела, кху юьртах а сайна йиш-ваша дан г1иртина со. Шуна т1етийжаш, шуьгара г1о хуьлуш чекх а яьлла. Дела реза хуьлда кху юьртарчу нахана, цкъа а со д1а ца тоттуш, баккхийчех да-нана хилла, нийсархойх йиш-ваша хилла, соьца ма хаза ларам лелийна-кх кхузарчу наха, – олий, сих-сиха сан юьртарчу нахана баркалла а олура пекъаро.\nЖовзан санна долу адамаш дуккха а даха дезара олий хета. Церан дукха хуьлу гонахарчу нахана дала а, дита а. Церан йовхо, беркат цкъа а хада ца лаьа. Амма 1ожалла вайн карахь яц. Ца лелча ца йолуш Делан кхиэл а ю.\nШа оьзда кхиийнчу доьзална юкъахь, царна а, нахана а еза а езаш, эша а оьшуш, д1аяхар нисдели 1амир-1елин х1усамненан Жовзанан а.\nДала декъалйойла хьо, Нана! Дала ялсаманин хьаша йойла хьоьх!\nСан ма гергара яр-кха хьо! Сан марзонийн гуо жимби-кх ахь…\nPrevious Районная олимпиада -2021г\nNext Прокуратура Веденского района сообщает


1. Сурат АЛЬ-ФАТИХЬА\n(Маккахь доьссина, дерриге а 7 аят)\nШа сов къинхетаме 2 а‚ къинхетаме 3 а волчу Делан 4 цIарца. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ\nХастам 5 бу Далла– Iаламийн 6 Дена 7 , الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ\nШа сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу, الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ\nШен долахь 8 бекхаман де 9 долчу. مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ\nДеккъа Хьуна Iибадат до оха‚ деккъа Хьоьга гIо а доьху 10 . إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ\nНисде Ахь тхо нийсачу новкъа 11 , اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ\nАхь шайна ниIмат деллачеран 12 новкъа,Хьо шайна оьгIаз 13 ца ваханчеран а‚ тила 14 ца беллачеран а новкъа. صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ\n1 Схьадоьллург аьлла цунах Къуръан цуьнца долалуш, аьлча а, деллалуш долу дела. Иза Маккахь доьссина, 7 аятех ду. "БисмиллахIир-рахьманир-рахьим" цуьнан аятех лерича (Шафи1ийн мазх1аб), 7-гIа аят ду "Ахь шайна ниIмат деллачеран новкъа…" чекхдаллалц."БисмиллахIир-рахьманир-рахьим" цуьнан аятех ца лерича (Абу-Хьанифатан а, кхечеран а мазх1аб), 7-гIа аят хуьлу: "Хьо шайна оьгIаз ца ваханчеран…" чекхдаллалц.Суратан юьххьехь قولوا "Аш āла" боху дош ду къадар дина (яздина доцуш, дагахь долуш). Дала Шен лешна доIа хьесапехь доссина ду иза.Ша сов къинхетаме а, къинхетаме а волчу Делан цIарца – "БисмиллахIир-рахьманир-рахьим".Дела хьехорца, Делан цIе яккхарца д1адоло ас хIара дешар, массо а хIуманал хIалха Иза хьахаво ас, Цуьнгара гIо а лоьхуш. Веккъа Иза ву-кх Шена Iибадат дан хьакъ верг, Цуьнан къинхетамо чулаьцна массо а хIума.Цуьнца д1адолалуш ду Къуръанан хIор сурат - 9-гIа сурат Аль-товба доцург – бусалбанаш нисбархьама массо а шайн гIуллакхаш а, дешнаш а къинхетаме волчу Делан цIарца д1адолорна т1е, Цуьнгара гIо а лоьхуш.\n2 Сов къинхетаме верг – الرحمان(Аль-Рахьман) – Дела ву, Шегахь дукха боккха къинхетам болу, Шен къинхетамо массо а хIума чулоцуш долу. Делахь а, и гуттарена долу сибат дац. Iаьрбийн маттахь فعلان "фаIлᾱн" вазнехь (моделаца) кхуллучу дешнийн гуттаренан сибат ца хуьлу.\n3 Къинхетаме верг – الرحيم (Аль-Рахьим) – гуттар къинхетаме волу Дела. فعيل "ФаIῡл" вазнехь (моделаца) гуттаренан сибаташ долу дешнаш кхоллало.Цундела тафсиран Iеламнаха иштта маьIна дина цу дешнийн: الرحمان (Аль-Рахьман) – Сов къинхетаме верг – дуьненахь рицкъ даларца а, шайн гIуллакхашка хьажарца а массарех а шортта къинхетам болуш, бусалба а, керста а ца къестош. الرحيم (Аль-Рахьим) – Къинхетаме верг – эхартахь Шен гуттаренан къинхетам Шех кхоьруш хиллачу муъмин нахах хир болуш.\n4 Дела – иштта гочдина Iаьрбийн дош ألله "АллахI".АллахI – Делан цIарех уггар йоккханиг, уггар чулацаме ерг ю. Цу цIаро гулдеш ду Делан дерриге а сибаташ. И цIе кхечу цхьанна хIуманан хила йиш яц, Ша массо а хIума кхоьллина, кхобуш волу Шена бен кхечунна Iибадат дан хьакъ доцчу цхьа Делан бен. "Аллах1" Къуръан доссале а хьалха дуьйна 1аьрбийн маттахь хилла йолу ц1е ю. Цунна тешалла до и ц1е 1аьрбийн маттахь долчу Библи жайни чохь хиларо. Цуьнца нийсса дог1уш долу дош нохчийн маттахь "Дела" ду, цундела авторо и дош шуьйра леладо шен гочдарехь.\n5 Хастам – الحمد Аль-хьамд – вазвеш Дела хастор, Дела дукхавезар. "Хастам" бохучун маьIна "шукур" бохучул шуьйра ду. "Шукур" деккъа Дала деллачу ниIматашна дуьхьал баркалла алар ду.\n6 Iалам (Iаламаш) عالم – жинсан (тайпанан) цIе. Масала: адамийн Iалам, жинийн Iалам, акхаройн Iалам и. дI. кх.\n7 Iарбашха: رب "Рабб" – Кхиош-Кхобург, я Кхиош-кхобуш верг, я кхиош-кхобу Дела – иштта гочдина и Iаьрбийн дош. Иза схьадаьлла Iаьрбийн رب، تربية "рабба", "тарбия" бохучу дешнех. "Кхетор, кхиор, кхабар, кхечуьнан гIуллакх тергал дар" маьIнехь ду и дош. "Кхоллар" боху дош а дог1у цу чу. "Кхуллуш, кхиош-кхобург" аьлча - мелхо а нийса хир дара. "Рабб" бохучун маьIна, и цхьа кхечу дашна т1етоьхча, хила тарло: "Шен долахь массо а хIума дерг", "ХIумане хьожуш верг", "Шена кхечара Iибадат деш верг", "Шена кхиберш муьтIахь болу эла", "ХIуманан да" и. дI. кх.\n8 Къуръанан къирааташкахь (дешаран кепаш) деъна مالكМᾱлик - Шен долахь (массо а) х1ума дерг аьлла а, ملكМалик – паччахь аьлла а. Цхьана маь1нехь ду иза. Массо а паччахь шен долахь х1ума дерг ву, ткъа массо а шен долахь х1ума дерг паччахь вац. Делехь и дерриг ду.\n9 Бекхаман де – Къематде, Дала хIоранна ша дуьненахь динчуьнца, шен Iамалашка хьаьжжина, бекхам бийр болу, барт хоттур болу (къемат) де.\n10 Хьо, хIай АллахI - Дела, къаставо оха Iибадат дарца, Хьуна бен тарлур доцу гIо дехарца. Деккъа Хьуна до оха Iибадат, Хьан меле дог а дохуш, Хьан Iазапах а кхоьруш.\n11 Нийса некъ – Делан бакъ болу некъ, бакъ долу дин – Ислам. Цу тIе нисделахь тхо.\n12 Ахь шайна ниIмат делларш – пайхамарш, дика Iамалш йинарш, Делера схьа мел деънарг, цхьа а шеко йоцуш, бакъдинарш, Делан новкъахь къахьегнарш, Делан дуьхьа шайн синош а, даьхни а дIаделларш. Церан новкъа нисделахь тхо.\n13 Хьо шайна оьгIазвахнарш – Хьуна дуьхьалбевлла хилла болу, Хьан дозанех бевлла, Хьо шайна оьгIазвахана Хьан мостагIий, Хьоьца хилла йолу ваIда йохийна болчу жуьгтех тера.\n14 Тилабелларш – Хьан нийсачу некъах юьстахбевлларш, Хьуна тIехь харцдерг кхоьллинарш, Iийса Делан кIант ву бохучу насарех тера. Ламаза т1ехь х1ара сурат (аль-Фатихьа) дешна ваьлча, массо а фукъах1ааша (Шар1ан 1еламнах) дика лерина Ᾱмийн алар. Цуьнан маь1на ду "Тхан до1ина жоп лолахь, х1ай веза Дела!" Уьш берриг бартабахна иза суратан аят дац аьлла, цундела и Къуръана чохь яз ца до.


Лор Султыга-наькъан Сейтовий - Гентер дезал-лор!\nМишта ва/я мега\nМаьрша доагIалда Шо, Султыга-наькъан Сейтовий Мурада дезал-лорий оагIува тIа!\nХIара саг безам болаш хул, лоро шийх белгало еш шийн дарба дергадолаш. ЧIоагIа дика хет, даим цхьан лоро мара - ший гIулакхий пхьар волаш - шун магара бIарга тIалокхаш хьавоагIаш хилача, вахаран ханаш мел йода. Изза а доацаш, чIоагIа атта хул, дарбан лоро шун беррига дезалий лазараш довзаш хилача, хIаранен из новкъостал де могаш хилача. Къаьстта дарбатохкама хала оттам долача хана, деррига дезалий лазарий дагалоаттам ларха дезач хана. Дезалий лореи унхочеи шоайл тешаме вIаший дола гIулакх отта: лор кIоарга хьатохка унхойчунна дегIамата куцоттам, иштта унхо шийн оттадаь дола дарба нийса долга сахьувза везаш хулац. Ший доагIача бустамац дезалий лора тIаухаш доала пайда хоaдала йиш мара яц, карматaлхочунца дагарваьлача.\nЛакхача лагIанча карматалхо ва из, дукха болхабаь волаш, лоархIаме гIулакхий дагарченца:\n1994 шера - Мосалкхера Дарбний Лакха Дешарча яьккхай Семеновий цIерах Куцкарматал: дарбане гIулакха\n1994 - 2000 шераш - Йоккха Эрсий Iилма-тохкама ха йовнза дарбана лакха дешалеча болхабаьб Н.В.Склифосовий цIерах, Мосалкхера гIалера унчий дарбaнеча №20 синпхьар-лор волаш\n2002 - 2007 шераш - Паччахьалкхена Каний Лакха Дешале яьккхай Гент-гIале, дарбан гIулакхий куцкарматалах лаьца\n2007 - 2010 шераш - Лакха Дешалий Йовкъарнеча Аспирантура дийша ва, соцкуцкаьхатий дешарца (ICHO). Лакха Дешаленаш Гент-гIале, Лйовен-гIале, Брусал-гIале, Антверпен-гIале. Куцкарматал даьккхад - дезалий лор.\nСултыга-наькъан лоро 2 лепарний куцкаьхат гадаьккхад - синтохкамах лаьца изза мо юкъара дарбатохкамах а. Дикача дезалий лоро шера куцкарматала доазувнаш долаш хила везаш ва, тайп-тайпар дарбний фомата дагарчаш дикка довзаш. Султыга-наькъан лор куцкарматалхо ва берлорий, човлорий, техкалорий, керлазарий, кхалалазарий, цIокалорий, синпхьарий, синлазарий, лерг-къамаpг-меража лорий, кулга-говза лорий, деглорий кхы дола оамалаш чулоацаш вола лор.\nЦул совгIа, Султыга-наькъан М.С метташца лаьца цхьаккха халонаш доацаш хийца йист хала могаш ва, хIана аьлча, тайп-тайпар метташ довзаш из воландаь: эрсий, Iингалсай, кIалмехкий, паранзий, гIалгIай, ночий. Шоайи шоай дезалеи могашал ший болха дика бовзаш вола лора кара дила шун лоархIам бале, Султыга-наькъан Сейтовий Мурада кхайкарал де. Болхазем а, Iилма а, уйла еш дагалоацаш дола тIалоацам цу тайпар лорий унхошца довза а довзаш, цхьаккха новкъарло доацаш цох теша мегаргава.\nМогашал - доккха совгIат да, из бахьан а долаш, шоай моаршал тешамеча дезалий лора кара ле - дарба-Iилманчий лепархочоа Султыга-наькъан Сейтий Мурада.\nСиха лорий гIо\nСихха гIо эшача хана, хоам бе зIылергац! Шоашт моге, къамаьл де лорац, тIаккха шоай лазара хьоахамаш дикагIа дIаалургда шоанa цунга. ДукхагIа\nДехар да, зем баккха, шо са дарбнеча хьаухаш хилача, сона аттагIа, дикагIа a шоанa дарба де могаргдолга, шоана оатхала чуратохкама чекхабоаккхаш... ДукхагIа\nЧуэцар дIаяздаьчар мара дац


Даханчу кIиранан бIаьрла хиламаш Фуллер Элизабетца\nНохчийчоь - Нохчийчоьнан, ГIалгIайчоьнан куьйгалхой Кадыров Рамзан а, Евкуров Юнусбек а Соьлж-гIалахь цхьанакхеттачу хенахь, 12Лах2008\nГIалгIайчура ГIалашкехь хиллачуьн хьокъехь динчу къамелехь, цхьана ца дараш ду Кадыровн. ГIалашкера гIуллакхца доьзна Кадыровна а, Евкуровна а юкъахь иккхинчуо дозанийн хаттар айина. Краснодар кIоштан губернаторо Ткачевс питане дIахьедар динчул тIаьхьа, иза даржера вохон вогIу боху Кавказера цхьаболчу лидерша. Даханчу кIирнах Къилбаседа Кавказехь а, цунна гонаха а хиллачу маьIенчунна хьесапдо аналисто Фуллер Элизабета.\nЦхьа хьалха, ГIалгIайчура ГIалашки эвлахь хилларг.\nФуллер Элизабет: ГIалашкехь ницкъаллийн структураша даханчу кIирнах дIаяьхьначу лерринчу операцех лаьцна хIинца Кадыровс хIинца керла дуьйцург, цо хьалха дийцинчух кхоччуш къаьсташ а, хила тарлуш доцуш а ду. Оцу операцехь вийна боху ши ваша АвдорхановгIар а, Халадов Аюб а.\nЦул сов, кхин цхьа цхьана ца дар а ду. Даханчу кIирнах и леррина операци Товбецан беттан 31-чу дийнахь дIаяьхьна элира Кадыровс. Ткъа хIокху кIирнах цуьнан зорбан сервисо иза оццу беттан 29-чу дийнахь хилла элира.\nИ де дара ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнусбека хьахийнарг а. Бомба иккхича ши тIемало велла, кхин цхьанна чевнаш хилла, аьллера цо. Евкуровн хьесапехь тIемалойн цIераш Довлатов Алихан а, Абаев Идрис а яра.\nАвдорханов ИбрехIимна хьахийна ю бохуш, телевизионехула гайтинчу Гуьмсерчу жимачу зудчо дина дIахьедар, теша хала долуш дара. Цхьана Iаткъамна кIел иза юй гуш дара.\nОцу жимчу зудчо бохура, шен телефонна тIе косташ кхачара тIемалошкара, шо хьалха скайп чухула Мисарера а, Туркойчура а кегий нахаца цо къамелаш дина шо даьллачул тIаьхьа. Цо бахарехь, тIемалоша тIеIаткъам бора цунна ИбрехIиме маре гIо, ца йодахь, хьан нанна цхьаъ дийр ду шаьш, бохуш.\nИ тайпа дIахьедарш Кадырован зорбан-сервисо тоьшалла лору, тIемалоша шайн могIаршка керла нах интернетехь лоьху бохучунна. Амма иза хуьлийла дац. ХIунда аьлча, ФСБен хаамаш латточарна чIогIа атта хир дара тIемалой литта. Иштта, хила тарло бохучунна генахь ду, тIемалоша скайп лелайо бохург а. Уггар хьалха кхерамазаллин бахьанашца. Телефонехула косташ, ца бевллий бен ца тосу цара.\nТIаьххьара, ца кхеташ дисна, АвдорхановгIара вежарша захало дуьйцуш йолу зуда ГIалашки хIунда кхойкхуш ю, уьш шаьш а, иза а Гуьмсера хилча? Оханан беттан тIаьххьарчу деношкахь яьккхинчу видео т1ехь ша шех Кавказан Эмират кхайкхийна куьйгалхо Умаров Докка а, лакхара амираш а болчехь, Умаровна уллехь хиина 1аш верг, Куршлой к1оштан амир волу Авдорханов Заурбек санна вуьйцуш вара.\nМаршо радио: Шина республикин куьйгалхочуьн башха версишна тIера доладелла къамел, дозанаш билгалдаха хан хиларна тIекхечира. Шен дас, Нохчийчоьнан куьйгалхо волуш ГIалгIайчоьнна дIаелла Соьлж-кIошт схьаяккха хьожур вуй Кадыров Рамзан?\nФуллер Элизабет: ГIалашкехь байинчу нахана а, уьш баларан хьелашна а тIехула Кадыровна, Евкуровна юкъахь хаамийн гIирсашкахь хааме даьхначу, барт ца хиларан къамелаша марсадаьккхина шина республикана юкъара ладаме хаттар. Кадыров хIинца Евкуров кхерон волавелла, Нохчийчоьнна, ГIалгIайчоьнна юкъара дозанаш къастон хан тIекхаьчна, аьлла.\nКадыровс бахарехь, цунна бахьана ду, гIалгIай шайн доцчу латтанашна тIехь гIишлош ян буьйлабелла хиларна. Билггал долу латта Кадыровс ца хьахийнехь а, кхеташ ду, цо хьехош ерг Соьлж-кIошт юй.\nAngusht.com цIе йолчу вебсайто зорбане баьккхина 9 шо хьалха Нохчийчоьнан куьйгалхо хиллачу Кадыров Ахьмад-Хьаьжас а, ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Зязиков Мурата а куьйгаш таIийначу бертан копи а, сурт а. Цу барто билгалдоккху, Нохчийн Конституцин артиклца, Соьлж-кIоштара Сипсо-гIалий, Аьхкинчу Борзей бен Нохчийчоьнна юкъайогIуш яц. Ткъа Соьлж-кIоштан кхин долу латтанаш, Нохчийчоьнан дац, боху.\nКадыровс шен да вазвеш хестор тидаме эцчи, тамаша бу цо шен дас чIагIбина барт бохор бу бохучух теша. Я, Рамзанан Iедалера цхьа а ца хIьттина те, и документ хилар дагадаийта.\nМаршо радио: Критикашна хетарехь, Крымскехь хилла бохам баханехь, шена тIера тидам дIаозон гIерташ, питане дIахьедарш деш, къаьмнашна юкъа тим туьйсуш волу Краснодар кIоштан губернатор Ткачев Александр хIинца вохор вуй шен даржера?\nФуллер Элизабет: Даханчу кIирнах Краснодар кIоштан губернаторо Ткачев Александро динчу хьекъалза а, питане а дIахьедаршкахь, Краснодар кIоштахь беха Къилбаседа Кавказера нах буьйцуш, дагестанхой алсамбовлийта йиш яц элира цо. Кхеташ дац, Ткачевс хьехийнарш, Ставропол кIоштарчу дозанехь бIеннашкахь шераш бехаш хилла ногIий бара, я тIаьхьуо Краснодаре белхаш бан дIакхелхина суьйлий бара.\nКарабогIучу баттахь дуьйна гIалгIазакхий буйьлалур бу шайн кIоштахь полицица цхьана, тIебаьхкина нах талла а, криминалан хьал лахдан а аьлла, Ткачевс динчу дIахьедаро Дагестанера жоп даийтина.\nМахачев Гаджис ша куьйгалла деш болу имам Шемалан цIарах болу Дагестанан фронт цIе йолу болам дагабоуьйтуш пайда ийцира. Цо Ткачев бехке вира, динчу диканна баркалла ала ца хууш волу, кIоршаме стаг санна. Махачевс билгалдаьккхира, хиш дистина, бохамаш хиллачу Крымске ша цхьа миллион ах миллион сом барамехь яахIума яхьийтина хилар.\nОцу боламо шен дIахьедар арахецна, къоман хаттар ойу муьлхха а гIулч емалъеш. Оьрсийчоьнан куьйгаллина тешнабехк бар санна лерина цара Ткачевн къамел. Цул сов, тайп-тайпана къаьмнаш деха Оьрсийчура хьал кегон гIертар санна а лерина. Цара Путине дехар дина, Ткачев губернаторан даржах мукъаваккхар доьхуш а, прокуроре Чайка Юрийга, 282-чу артиклехула цунна таIзар дар доьхуш а.\nНохчийчохь, еккъа цхьа реакци яра официала агIора. Ткачевс далийтинарг доккха гIалат ду элира нохчийн парламентан спикеро Абдурахманов Дукхувахас. Кавказера нах мигранташ бац, шайн пачхьалкхан латта тIехула дIасалела йиш йолу, буьззина бахархой бу, аьлла.\nОьрсийн Федеарцин конституци йохор санна лерина Абдурахмановс, Ткачевна дIахьедар. Крымскехь шегара даьлла гIалат дайа гIерташ, Кубанера проблемаш йистах теттина, Кавказ бехке ян гIерта иза, аьлла Абдурахмановс. Ткачев бехказавала гIоьртира, шен гIоьнча чергазо ву, хьехамча Гiирмера гIезало-зуда ю, шен дуккха а эрмалой а, грекаш а доттагIий бу, аьлла.\nДелахь а, ур-атталла Теркера гIалгIазакхийн атамано Логвиненко Игора а аьлла Регнум агенталле, Ткачевс шен къамел ларлуш дан дезара. Логвиненкос бахарехь, гIалгIазакхийн полицина тIехь хир ду, низам дохийнарг милла а жоьпе озон бакъо хир, къоме а, схьаваьлла меттиге а ца хьоьжуш, аьлла.\nДаханчу КIирнах МаьIне ХIун Хилира Къилбсаседа Кавказехь?


Яйна, амма ян йиш йоцу, нохчийн ярташ\nОбновлено 05.07.2018 02:41 Автор: Administrator 05.07.2018 02:38\nСоьлжа хи йистехь Буьрса (Грозная) гIап йогIале хьалха кхузахь нохчийн ярташ хилла хиларан цхьа а шеко яц. Маса хилла уьш? Оцу хаттарна жоьпаш лоьхуш вай теллинчу белхашна юкъахь ю Нохчийчоьнан цIеяхханчу мохкталлархочун Сулейманов Ахьмадан «Нохчийчоьнан топономи», яздархочун Кусаев Iадизан «Соьлжа-ГIала» книгаш а, мохкталлархочун А.Бержен «Нохчийчоь а, нохчий а», Iилманчин З.Тесаевн белхаш а. Оцу а, кхечу а талламхоша тоьшалла до хIинцалера Соьлжа-ГIала йолчу меттехь нохчийн дуккха а ярташ а, кIотарш а хилла хиларна.\nТкъа Тесаев Зеламхас, кхечу Iилманчаша а санна, цIерш йохуш ягарйинарг нохчийн 31 юрт ю. Цо билгайоху уьш хилла меттигаш а. Изза дина шайн белхашкахь А.Сулеймановс а, I.Кусаевс а. Иштта мехала ду А.Бержес XIX-чу бIешарахь Соьлжа хица Буьрса гIап яле хьалха хилла хьал довзуьйтуш, цхьаболчеран (харцIилманчийн) хетарш совцош аьлларг а. «Нохчийчоь а, нохчий а» цIе йолчу шен Iилманан-талламан балха тIехь цо чIагIдо: «I8I9-гIа шо тIекхаччалц (Нохчийн махкахула охьадогIучу) Соьлжица, нохчийн ярташ йоцург, вайн цхьа а юрт ца хилла...»\nАмма гIап йилла йолийча, цунна гуонаха хилла ерриге а ярташ инарлин А.Ермоловн омрица ягийна, кIелхьаравала кхуьург кIелхьараволуш, ца кхуьург оцу чалтачин омрица хIаллаквеш. Оццу 1818-чу шарахь ягийначу ярташна юкъахь хилла тахана а вайна евзаш йолу Соьлжа (1). Иза хIетахь Соьлжа хин аьрру агIорчу бердайистаца хилла, «Консервни завод» хиллачу меттехь. Юрт ягорах шен «Йозанашкахь» А.Ермоловс яздо: «Соьлжа хьал долуш яра. Цигарчу бахархошца кIеда-мерза дара тхо. Юрт а ларйора. ХIунда аьлча, тхайна оьшуш йолу хIума йохьура оха цигара. Цига хIума эца бахийтинчу салтех цхьанна меттигерчу бахархойх цхьамма топ туьйхира, вордана боьжна болу сту шена дIа ца белча. Иза шен бу бохуш хилла цо (салташа гIопе дIадуьгуш ма-хиллий нохчийн даьхни – С.Х.)... ТIаккха корпусан штабан хьаькам вахара оцу юьрта шеца масех рота а йолуш, цаьрца барт бан лууш. Амма царна герзаш туьйхира... Юьртана тIелетира, цхьадолчу эскаршна омра дира юьртана гуолаца аьлла, юьртара нах ара ца бовлийта. Делахь а, хьуьнахула бевдда къайлабевлира уьш, царна тIаьхьакхуьийла дацара. Юрт схьаяьккхира. Цигара ялта а, дама а, кхидолу кхачанан сурсаташ а, гIишлошъярна мегар йолу дечигаш а, кхийолу коьчалш а масех дийнахь гIопе схьакхийхьира». Цул тIаьхьа юрт ягийра...\nХIаллак ца хуьлуш паччахьан Iедалан эскаран таIзарх хьалхабевллачу соьлжахоша керла юрт йиллира, Соьлжа хина аьтто агIор йолчу меттехь. ХIинцалера Гурина, Киевски, Садови, 2-гIа микрорайон йолчохь. Амма, хетарехь, цигахь а гIоперчу эскархоша паргIат баха а ца битина, тахана йолччохь керла юрт йиллира соьлжахоша.\nГIап йиллале хьалха Беликовн тIай долчуьра Войковн поселки кхаччалц йолчу меттехь Къулой-Юрт (2) хилла. ГIап йиллинчул тIаьхьа, юрт гIопана мелла а генаяьккхина, хIинца Батумски урам болчухьа, Заводской кIошта йолчу. Соьлжа хица дукха дIасаяьржина хилла йолу иза «тIегоргйина» масех куьпе ерзийна хилла паччахьан Iедало, цигахь бехаш болчу нохчашна тIехь терго латто атта хилийтархьама.\nЦу хенахьлерчу карти тIехь билгалъяьккхина ю Сарачан-Юрт (3). Иза хIинцалерчу Пионерски урамера «Минутка» майдане кхаччалц йолчу меттехь хилла. Оцу юьртара нохчий паччахьан Iедало гIопана юххе схьакхалхийна хилла. Герггарчу хьесапехь А.Невскийн а, Кишиев Висхин а цIарах болчу урамашна юккъехь йиллина хилла и юрт.\nЯнги-Юрт я Яхьъя-Юрт (4) Соьлжи хин аьрру агIор хилла, Соьлжа-ГIалин мехкадаьттанах гIуллакхдаран завод хиллачохь. 1856-чу шарахь Яхьъя-Юрт Буьрса гIопана дуьхьал Iуьллуш хилла, хIинца А-Хь.Кадыровн проспекта тIера ЧГУ-н коьртачу гIишлона а, М.Кировн парк лаьттинчу а меттигана а юккъехь. ТIаьхьо и юрт йохийна, цигара нохчий арабаьхна. Юрт лаьттина меттиг гIопана юкъаяхана.\nЮьхьанца Iалхан-Чурт (5) Соьлжа хина аьрру агIор хилла. Советийн заманахь таксопарк лаьттинчохь, Чурт-ТогIе боьдучу некъаца. ГIап шоръяла а, чIагIъяла а йоьлча, и юрт цунна юххера «дIатеттира». Цигахь баьхначу нохчаша цул тIаьхьа йиллинарг ю хIинца Ленинан кIоштахь йолу Iалхан-Чурт (юрт) поселок.\nЗаводской кIоштарчу аймина (пруд) юххехь хилла Iамарханан гечо (6) цIе йолу юрт. Ермолов Нохчийн аренашка кхачале хьалха а, 1785-чу шарахь, шозза ягийна и юрт паччахьан эскарша. Ермоловс гIап йиллинчу хенахь Соьлжа хина аьрру агIор, хIинца йолчу «Буьрса гIап» автодромана къилбехьа, цхьаъ ах чаккхарма генахь хилла юрт. 1859-чу шарахь гIопана кхин а генаяьккхина иза.\nЧеча юьртана дуьхьал, хIинца Маяковскийн цIарах болчу урамца (Заводской кIошт), хилла Iашхой-отар (7). ГIап юьллучу хенахь йохийна иза. Цигахь баьхна нохчий кхечанхьа дIа ца кхелхича ца бевлла.\nАлда юрт я Шира Алда (8) цкъа хьалха БухIан-Юртара хиIалашдойлина къилба а, къилба-малхбале а агIор йолчу бердайистехь хилла, Ростов-Баку некъ ГIойтIа йолчу агIор дIабоьрзучохь. Шира Алда, Соьлжица хилла кхийолу ярташ а санна, ягийна а, А.Ермоловн эскарш тIелеташ, хьийзийна а ю. 1826-чу шеран чиллин (февраль) беттан 23-чу февралехьлерчу шен рапортехь инарлас яздо Алдана тIелатарх, цигара бахархой лахкарх, цIенош дагорах.\nС.М.Кировн цIарах хилла парк а, А.П.Чеховн цIарах хилла библиотека а, беш а лаьттинчу меттехь хилла Алкханч-Юрт (9). Цхьаццанхьа Алкан а, Алханч а аьлла хьахийна ю иза. ТIаьхьа юрт «дIатеттина» къилбаседа-малхбалехьа а, къилбехьа а. Иштта, XIX-чу бIешаран I-чу чийликерчу (четверть) карти тIехь и юрт, Алкан цIе а йолуш, хIинцалера Гуринан а, Назарбаевн а цIарах долчу урамашна юххехь хилла. Иза Гудермесски урам чекхболучохь хилла бохуш яздина А.Сулеймановс.\nБеной-отар (10) цIе йолу юрт билгалъяьккхина ю вай кIеззиг лакхахь хьахийна долчу карти тIехь. Гуной кIотарна къилбаседехьа а, Алда юьртана малхбузехьа а хилла иза. Юрт ягийна, йохийна дIаяьккхина Буьрса гIап юьллуш, ткъа цигара бахархой кхечанхьа дIакхелхина.\nНохчаша, дукха хьолахь, цхьаъ лоруш хилла йолу БухIан-Юрт (11) а, Алда а паччахьан эскарийн картанаш тIехь, ша-ша а къастош, билгалйоккхуш хилла. ХIинца БухIан-Юрт, вайна ма-хаъара, Соьлжа хинна аьтту агIор а, «Соьлжа-ГIалин хIорда» йистехь а ю. Даима а хилла иза цигахь. Паччахьан эскарша Iазапехь латтийначарах ю и юрт а, цигара бахархой а. Нохчийн бахархоша юхаехкинчу яртийн карти тIехь, стенна делахь а, Керла Алда аьлла цунах.\nЧеча юьртана дуьххьал, Карпински гунан кIажера хIинцалера Маяковскийн цIарах болчу урамна тIекхаччалц йолчу меттехь хиллачух тера ду юьхьанца Гунаш-Юрт (12). ТIаьхьуо юрт Iалхан-Чуьртан тогIене (шина регIа юккъе) «юхатеттина». Теркан областан карти тIехь (XX-чу бIешеран юьхь) хIинца Долинск поселок йолчохь Гуюшки кIотар хилла.\nШирачу Алдана малхбален агIор йолчу меттехь, Суьйра-Коьртан малхбузенан басешца хилла Гуной-отар (13). Амма тахана цунах дисина хIумма а дац, нохчийн аренашца хиллачу иттанаш кхечу яртех а санна.\nСоьлжа хина аьрру агIор йолчу бердайистаца, хIинца «Грознефтяная» социйла йолччохь хилла Доьлак-Юрт (14). Делахь а, гIап йиллича, иза йитина, хIинца «Ипподромни» микрарайон йолчу сехьабовла дезна цигарчу бахархойн. ГIап шоръян йолийча, цунна гуонаха эскарехь гIуллакхдина бевлла гIалагIазкхий охьаховшо болийча, цигара а дIабовла дезна церан.\nХIинца Лермонтовн цIарах болу урам болчохь хилла юьхьанца Кемсийн юрт (15). Паччахьан эскаран а, Iедалан а Iаткъамца цигара кхелхина Соьлжа хина аьтту агIор сехьабевлла нохчий. Кхуззахь, хIинца Киевски урам а, №6 йолу ПТУ а йолчохь, юрт йилла гIоьртина. Гарехь, цунах а гIуллакх ца хилла…\nАндреевски тогIина къилбехьа йолчу меттехь хилла Луллу-Юрт (16). Дийцарехь, 17 ков-керт бен доцуш, жима хилла и юрт. Иза билгалъяьккхина ю XIX-чу бIешеран хьалхарчу чийликехь а, 1825-чу шарахь а хIиттийначу картанаш тIехь.\nМамакхин юрт (17) Буьрса гIап йиллале хьалха «Ипподромный» микрорайон а, РТС а йолчу меттехь хилла. Цигара «юхахуьлуш», Мамакхин юрт хIинца Первомайски станица йолчу метте кхаьчна. Цигахь, Хьач-хин («Нефтянка») хьостанехь керла юрт йиллина мамакхиюьртахоша. Тахана а цхьаболчу къаноша Первомайски поселках Мамакхин юрт олу.\nСтаропромысловски дукъаца, хIинца I5-гIа куп йолчохь, хилла Муж-Корта (18) юрт. Довха хиш долуш меттиг хилла иза. ЧIогIа бегIийла хилла даьхни лело.\nАндреевски тIогIи йолчу меттехь хилла нохчийн Назар-Юрт (19) цIе йолу кхин цхьа юрт а. Амма 1859-чу шарахь хIоттийначу карти тIехь иза Соьлжа хина аьрру агIор ю, хIинца Чурт-ТогIе боьдучу некъана а, Соьлжа юьртана а юккъехь. Хетарехь, хьалха хилла юрт йоха а йина, кхуза сехьабовла дезна оцу юьртарчу бахархойн.\nХIинцалера Б.Хмельницкийн (А.Айдамировн) урам чекхболлучохь, «Родина» поселкана уллехь хилла Сурхай-Татол (20) юрт.\nХIинца болчу Чурт-ТогIе боьдучу некъаний, ТIуртIин колл хиллачу меттигний юккъехь хилла ТIуртIин отар (21). Циггахь хилла ТIуртIин тогIи а.\nТаш-ГIала а, Таш-Кхаьлла (22) а олуш хилла хIинца вайна евзаш йолчу Ташкалах. Юьхьанца Таш-Кхаьлла Заводской кIоштан Яьнги-Юьртана юххехь хилла. Оцу юьртарчу бахархойх ташхой олуш хилла.\nХIинца республикин больница йолчохь хилла Хан-ГIала (23) чIагIо. Шовданан-Юрт (п.Гикало) цунна юххехь хилла. Иза хIинца сбербанкан а, еш йолчу гIалин хьалхарчу больницан а гIишлош йолччохь хилла аьлла хеташ ву М.Шамаев. Делахь а, билггал хууш ду, гIап йиллале хьалха, Хан-ГIала (Хан-Кала) ХангIалин борза тIехь, Йоккхачу АтагIара Хан-ГIалин чIожах чувуллучохь хилла хилар. Цигахь хилла Хан-Кхаьлла цIе йолу гIаролхойн юрт. Шина-суьйра юкъ олий, цIе йоккхуш хилла цуьнан.\nСоьлжа хина аьрру агIор, тIаьхьа йий деш йолу завод хиллачохь, Лермонтовн цIарахчу урамца хилла Ханакхин юрт (24). Делахь а, оцу юьртарчу бахархойн Буьрса гIап йиллинчул тIаьхьа, шайн бахам, цIенош а дитина, хIинца хьехархойн колледж йолчу метте схьакхалха дезна.\nХьажин эвла (25) Соьлжа хина аьрру агIор Карпински дукъ долчохь (Заводской кIошт) хилла.\nХьач-хи-Юрт (26) юьхьанца Нефтянка («Хьач-Хи») хинна шина а агIор цхьацца куп йолуш хилла. 1825-чу шарахьлерчу карти тIехь и юрт «Гачихи» аьлла язйина ю. Ткъа и бIешо юккъе доьдучу хенахь хIоттийначу карти тIехь иза Атчики-Юрт аьлла язйина ю. ХIетахь иза Хьач-хинна аьрру агIор хилла, иза Соьлжех дIакхетачу меттехь.\nХьидин юрт (27) юьхьанца Консервни заводана уллехь, Соьлжа хи аьтту агIор дIахьаьвзачу меттехь, хилла. ТIаьхьуо иза хIинца Соьлжа йолчу метте «дIатеттина». Тахана а оцу юьртан къилба-малхбалехь хаало цуьнан лар.\nЧеча (28) дукха йоккха хиларна, цунах Нана-Чеча олуш хилла. (Вай юьйцуш ерг хIинцалера Чечана яц). Юрт Нохчийчоьнан дегаюккъехь хилла, Соьлжа хина аьрру агIор, хIинцалера ЦIечу Фронтовикийн, Маяковскийн, Хабаровскийн урамаш, Красный молот» завод хиллачохь. Юьртан кешнаш хIинца С.Билимхановн («Динамо») стадион йолччохь хилла.\nШатойн юрт (29) Соьлжа хина аьрру агIор, хIинца Петропавловское Шоссе ураман I-ра переулок йолччохь хилла. Иза билгалъяьккхина ю XIX-чу бIешарахь хIоттийначу карти тIехь.\nЭгIашбатойн юрт (30) А.Сулеймановс дийцарехь, Кировн цIарах хиллачу паркехь лаьттина Телецентр йолчохь хилла. Иза ягийна, цигара бахархой хIаллакбина инарла Ермоловс а, цуьнан эскарша а. Царах бевдда кIелхьарабевлларш Йоккхачу АтагIа дIакхелхина. Гелин ГIойтина юххехь ЭгIашбатойн ГIойтIа йиллина цара.\nЭндериэ (31) хIинца Андреевски тогIи хиллачохь лаьттина. Эндере-Юрт а олуш хилла цунах.\nВай ягарйина ярташ а, кIотарш а, Буьрса гIап йиллале хьалха, хIинца Соьлжа-ГIала йолчу лаьтта тIехь хилла ю. Амма царах цхьа а (Соьлжа а, кхин а цхьа-шиъ йоцург) яц тахана. Уьш яйна, ягийна, дийна бисина нохчий кхечанхьа дIакхелхина. Яйна нохчийн, ян йиш йоцу, ярташ. Уьш меттахIиттор вайн, тIаьхьенийн, сийлахь декхар ду.


– ХIара сийлахь-доккха де ду – дуьненаюкъарчу терроризмана тIехь толам баккхаран де, – элира Нохчийн Республикин Куьйгалхочо, Россин Турпалхочо Кадыров Рамзана оцу дийнан хьокъехь. – ХIокху дийнахь дуьйна вайн республикин историн керла агIо дIайолаелла. Вай дерриге дуьненна а дIахаийтина вайн мохк ларбан, культура, ламасташ Iалашдан, уьш цхьаьнгга а хIаллак ца дайта, вайгахь доьналла хилар. Вайн къоман сий лардан хиъна вайна...\nОцу дийнахь а, иза тIекхачале а республикин ерриге а кIошташкахь даздаран концерташ, цхьаьнакхетарш, халкъан гуламаш, синкъерамаш дIабаьхьира.\nНохчийн лаьтта тIехь машар хIотторан де даздарна юкъа шайн дакъа диллина республикин школаша а. ХIора юьртан а, хIора шахьаран а хIора школехь оцу денна лерина классан сахьташ, концерташ, акцеш, кхидолу гIуллакхаш дIадаьхьира.\nМашаран билгало лору кIайн кхокха. Цундела, Машаран де тIекхачале, дешархоша школашкахь къинхьегаман урокашкахь кехатех кIайн кхокхий дора, суьрташдахкаран урокашкахь – уьш шайн суьрташ тIехь дохкура. Ткъа пачхьенерчу школийн дешархоша Соьлжа-ГIали юккъехь (дийна долу) кIайн кхокхий стигала хийцира. Вуно исбаьхьа сурт дара иза! Иштта, Соьлжа-ГIаларчу коьртачу майданахь асфальта тIехь суьрташдахкаран конкурс дIаяьхьира. Бераша бес-бесарчу мелашца шайн бIаьргашна гуш долу дуьне диллира. Дера, хIора а беран иза шен-шен тайпа дара.\nМашаран денна лерина кхин цхьа гIуллакх дIахьош, дешархоша, шаьш дIа а хIиттина, «МИР» («Машар») дош яздинера. Лакха тIера (олхазар лакхадолийла йолчу меттера) чу хьаьжча чIогIа хаза гора иза! Иштта, вайн республикин школашкахь «диллина сахьташ» дIадаьхьира, цигахь хьехархоша берашна дийцира машаре а, кхиаре а болчу новкъахь вайн республико лайначу халонех лаьцна.


27 шо долу Нохчийчуьра вахархо полисхоша вигина хила тарло. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nНемцов вийначу меттиге зезагаш дехкина Британин а, Американ а, Латвин а векалша\nШема дехьавала лаам хиллачунна 2,6 шой хан тоьхна набахтехь даккха\nДуьненан тIемашкахьчул а сов нах белла Америкехь коронавирусан уьнах\nОьрсийчохь хIора 10-гIа компани дIакъовла тарло кху шарахь\nWorld News in Chechen » 12.01.2021 » 27 шо долу Нохчийчуьра вахархо полисхоша вигина хила тарло\n27 шо долу Нохчийчуьра вахархо полисхоша вигина хила тарло\nНицкъахоша вигина 27 шо долу Кабилов Ахьмад бохуш, чIагIдо цуьнан гергарчара. Бакъоларъяран "Мемориал" центро бина цунах лаьцна хаам. Шен ненаца цхьана вехаш хилла Кабилов Соьлж-ГIаларчу Заводской кIоштан Андреевская Долина олучу меттигехь.\nСтохка, ГIуран-беттан 29-чохь Ахьмад а, цуьнан нана Кабилова Лида а Iачу хIусамна чулилхира герзашца, Iаьржа духаршца а, туьтмIаьжгашца а волу пхийттех стаг.\n"Шаьш муьлш ду а ца хаийтира цара, цхьана а кепара кехаташ а ца гайтинера, Ахьмадан нанас динчу цхьана а хаттарна жоп а ца деллера цара. Уггар а хьалха Ахьмадах катоьхна, уьйтIа ваьккхина иза, йовха бедар тIеюха а ца кхиош. Цул тIаьхьа цIийнах хьоьвсинера, иштта чуьра Ахьмадан цхьаъ а, ненан шиъ телефонаш а дIаяьхьинера шайца. ЦIийнах хIуммаъ ца карийнера. "Полке дIа а вигина, хье ца веш, юхавалор ву" аьлла хиллера нене", - хаамбо "Мемориало".\nБевзаш боцучу полисхоша Дечкен-беттан 6-чохь Кабилова Лидин цхьахйолу телефон юхаеанера. Ахьмадан гергарчара орца дехначу меттигерчу куьпах жоп лучу полисхочо аьллера цаьрга, кеста цIа воуьйтур ву кIант аьлла. Цул тIаьхьа ши де даьлча хаийтинера цо Заводской кIоштан полицин декъехь ву иза, "цуьнга бехк кховдо дагахь бу" аьлла.\n"Кабиловх лаьцна кхин цхьана а кепара информаци яц цуьнан гергарчаьргахь. Полке а баханера уьш, цигахь дехар динера цара шайн кIантах дерг дийцахьара аьлла. Кабилов шаьш долчу валийна вац аьлла хиллера цара. Изза жоп деллера Соьлж-ГIаларчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхалехь а. Делахь а, цхьана официалан инстанци кехат чу ца делла цара", яздо "Мемориалан" бакъоларъярхоша.\nКIирандийнахь Кабиловн цIийнах болу нах бакъоларъярхошка бевлира. Талламан комитете латкъамбан дагахь бу уьш.\nШега догIучунна, бакъо йоцуш Кабилов Ахьмад вигина хиларх кехаташ дахьийтина "Мемориало" Талламан комитете а, прокуратуре а, чоьхьарчу гIуллакхийн министралле а. Цул совнах, бакъоларъярхой лерина бу Европан адамийн бакъонийн кхеле бовла а.\nНохчийн бакъоларъяран "Вайфонд" организацино хаамбарца, Ахьмад пхеа вешех жимахверг ву. Лурчаха лачкъийна вигинчу Ахьмадан вешех Мохьмадах тахана а хууш хIума дац.\n2015-чу шарахь нохчийн гIаттамхойх дIакхеттачул тIаьхьа лар йоцуш вайра иштта Кабилов Зайнди а.\n2003-чу шарахь, Нохчийчохь тIемаш лаьттачу заманчохь, тIепаза вайра Кабилов Мовлди.\n1995-чу шарахь дийна воллушехь шен деда вагийначул тIаьхьа кIелхьарваьллачу Кабилов Бухарина хан туьйхира гIаттамхойн могIаршкахь хилла ву аьлла. Цхьана ханна ша маьршаваьккхича ка елира цуьнан Оьрсийчуьра вада.\nВсе новости раздела за 12.01.2021\nЭкс-сенатор Арашуков лаьцна вуьтуш сацам бина кхелахоша\nВ России за сутки выявлены 11,5 тыс. случаев Covid-19


Вакцина йойтучу Соьлжа-ГIаларчу бахархошлахь кхоже диллина ахча а, машен а\nСоьлжа-ГIалин мэрино конкурс кхайкхийна бахархошлахь, вакцинаци яйтиначарна а, ян дагахь болчарна а юкъахь.\n"Итт толамхо къастор ву. Царех хIоранна а деза совгIаташ кхачор ду бIе эазр соьма тIера, ткъа коьрта совгIат хир ду - Hyundai Solaris автомобиль", - хаамбина мэрехь, яздо "Чечня Сегодня" хаамийн ресурсо.\nКъовсамах кIорггера хаа аьтто бу, хаамбо, Соьлжа-ГIалин мэрин сайта тIехь.\nМаршо Радионо яздира, Марсхьокху-баттахь COVID-19 вирусна дуьхьал мехий деттийтинчарна юкъахь ловзо совгIаташ дехкина Оьрсийчоьнан Iедалхоша аьлла. 100 эзар сом кхочур ду гурахь пачхьалкхерчу бахархошна аьлла, яздина дара министрийн кабинетан сайта тIехь, хаам бирао Lenta.ru гIирсо.\nОппозицин IADAT телеграм-канало чIагIдора, Нохчийчохь прививкаш яйтина боцчу нахера машенаш схьайохуш ю, ткъа пачхьакхан белхахошна тIедиллина вакцинаци яйта шайгара нах тIебалор, бохуш.\nНовости агенталло яздира, Нохчийчуьрчу могушалла Iалашъяран министраллана тIетевжина, баккхийчарлахь 100 процент бахархой вакцинацех чекхбаьхна шаьш аьлла. Амма, тIаьхьо маса хийцира терахь, ткъа хIинца юьйцург ю 60 процент.


Цун кхоллам – къаман кизга -\nЦун кхоллам – къаман кизга\nВай фуннагIа-моллагIа дувце а, йоазонхошта а суртанчашта а юкъе наха дукхагIа е кIезигагIа безараш хул. Из кхетаде хала а дац, хIана аьлча массавар цхьатарра хилац, цхьанне из болх говзагIа бу, вокхо эсалагIа. Цунга хьежжа хул царцара адамий безам а. Дуне кхеллача денз, эзараш-эзараш сурташ дехкаш бола нах хиннаб, бакъда шерра дIа- байза, тахан бувцараш итташ мара бац. Цо моттиго гойт, бакъвола художник хьавер из ше воацилга, цунцара наьха безам болга. Наьсар-Кертени Эккажкъонгий–Юртаи юкъера жIар дола (перекрёсток) моттиг хоадаяь, гIалийгахьа Iочулестача аьтта оагIорахьа бах Имагожев тайпан цIи лелаеш бола нах. Царна юкъе а чIоаггIа цIихеза ва ши саг. Хьалхарвар хиннав вай Сибре дигале а цIадаьхкачул тIехьагIа а къона тIехье кхееш, наьна мотт, литература хьехаш чакхваьнна, халкъа гIорваьнна хьехархо Алсбика Заьлмаха. Из воаца дукха ха я. ХIаьта шоллагIвар ва цун веший Iаддал-Салама воI Хож-Ахьмад. ТIеххьарчун цIи дика йовз аьнна хет сона къонача а ха яхача а гIалгIашта, хIана аьлча из ва къаман дикагIболча суртанчех цаI. Укх деношка 60 шу дуз гIалгIай халкъа суртанча вича денз, цудухьа лоацца цун вахара а кхоллама а никъ дагабохийта, цо кхеллача суртех цхьадараш хьоахаде лов сона тахан.\nИмагожев Хож-Ахьмад ваь хиннав 1960-ча шера 24-ча сентябре Наьсар-Керте. Шоай юртарча №2 йолча (хIанз №11) школе деша ваьгIав из. Iалама хоза моттиг я деша ухача хана даим цунна гуш хиннар: никх санна хьувш машенаш лела боккха никъ, атагIе, шакIа санна цIена Наьсар яха хий. Школера дешар чакхдаьлча, сурташ дахкарца кулг шаьрденна а из гIулакх чIоаггIа дезаденна вола а зIамига саг, шийна кхолламо (судьба) денна дакъа дизза хьаэцар духьа, Буро тIарча художественни училище деша вода. 1979-ча шера Къилбаседа ХIирий республике дийша воал из. Цу ханага кхоачаш, ше кхелла белгала сурташ хиннадале а, уж нахалдахар духьа, гойтамашка, хьажарашка дакъа лаца сихлуц Хож-Ахьмад. Кхы а диъ шу даьлча мара дакъа лацац цо цу тайпарча хьокхамашка. Из хилар 1983-ча шера. Цул тIехьагIа, цо кхелла балхаш го йиш яр Мальсагов Шимоахий Тухана цIерагIча ГIалгIай республикан мохк тохкача Наьсарерча музее, Илдарха-ГIалий тIарча суртанчий музее, кхыйолча моттигашка. Къаьстта шера цун къахьегам, говзал йовзийташ хилар Илдарха-ГIалий тIа 1995-ча шера хинна «ГIалгIай исбахьаллен гойтам». Мехкахошта бовзийта шийтта болх оттабаьбар Имагожевс. Царна юкъе дар «Кавказ», «Шумерий кхалсаг», «Калой», «Булашта чарахьал дар», «Лоамашка чарахьал леладар», «КIудал кара йола йиIиг», царех тара кхыдараш. ХIанз къаьстта дика гуш дар мел кIоарга чулоацам болаш а къаман вахар ширача замангара денз хьагойташ а ба цун къахьегам. Вешта аьлча, цун сурташ тара дар къаман вахар гаьннара гойтача кизгах. Дувцаш долча сурташ тIа цо къахьийгадар 1982–1995-ча шерашка. Шийтта шера ше баь болх бар Хож-Ахьмада музее гойта оттабаьр. Дуккхача наьха цох хьалха хинна уйла эргаяьлар царга хьежача. Тайп-тайпарча жанрашка цхьатарра дика къахьега ховш вола, ший къаман истори, мифологи, цун таханара зама йовзаш вола саг вар сурташка гIолла наха гуш хиннар. Цудухьа, цу хана денз, гIалгIай дикагIболча суртанчий мугIаре дIаоттавир из ший кулгаша кхеллача тамашийнача хозало, из моттиг дIа ца хецаш хьавенав вай мехкахо таханарча денга кхаччалца.\nИмагожев Хож-Ахьмад аз зийнав вахара тайп-тайпарча моттигашка. Из къахьегаш, къона суртанчаш кхебеш вар Наьсарен исбахьаллен школе. Укхаза цунгара Iомадала ухар сурташ дехкара говзал йола итташ бераш, хIаьта царна сурташ дехкача наьха дуне довзийташ, вахара селхане а тахане а кхетае гIо деш, вар хьехамча. Цун бераша даь балхаш а дикка уйла яйташ, теркам тIаозаш дар. Цул совгIа, Хож-Ахьмадаца цхьана болх беш а хиннав со лоаццача хана, бакъда цу юкъа сона дуккха цун дика, керда оамалаш гучаяьлар. ХIанз а 30 шу даьннадац, ГIалгIай мехка хьалхара телевидени хьаяь. Тахан санна дагадоагIа из хьаеча хана мел халача хьале яр вай еррига районаш. Кхыча республикашкара вахарах беха баьхка нах, дезалхой мичаб ца ховш, йоккха сагото яраш, хьабе болх боацаш лелараш. МассагIа яр цу хана тIалаьтта хало. ЛерттIа арадувлаш дацар газеташ, царех цхьадараш хIанз а еха латтача республикан столице Шолжа-ГIалий тIа дар. Телевидене хьае атта дацар цу хьалашка. Эшараш дукха дар: из болх ховш бола нах-журналисташ, оператораш, режиссёраш, звукорежиссёраш, водителаш, чуIеш йола моттигаш, кхыдараш. Укхаза чIоаггIа накъабаьлар Нохч-ГIалгIай, Къилбаседа ХIирий республикашка телевидене болх баь, цу гIулакхаца ювзаенна белггала поалхам Iоаяь бола вай къаман викалаш. Царех вар кIоарггера ший болх ховш вола звукорежиссёр Костоев ХьажIумар, журналист Майсигов Руслан, оператор Жаниев Заьлмаха, диктораш Кодзоев Аслан, Осканова Фатима. Дикка гIо дора телевидене балха тIа гIорваьннача художника Имагожев Хож-Ахьмада. ХIара передачан корта язбеш, эшаш дола сурт дуллаш, дIахьора цо ший балха ди. ХIаьта шедар сиха, хоза де дезаш хулар. Суртанча лоархIавора ший декхарех. Телевидене кулгалхо Чахкиев Башир а кхыбола болхлой а чIоагIа раьза бар Имагожевс беча балха, из бахьан хIама телха, передачашца гIалат нийсденна моттиг хилацар.\nЦхьаькха цхьа моттиг а ювца безам ба са, цунца ювзаенна. 2002-ча шера дар из. Айса болх беча Сурхо тIарча ийс шера дешача школе литературно-исбахьален музей еш воаллар со. Цу чу дар вай театрашца, суртанчашца, йоазонхошца дувзаденна тайп-тайпара балхаш. Цхьан классе хьалъуллар, геттара чIоагIа бос байна, цу тIа гойташ хиннар фуд къоастаде хала дола сурт. Шортта из Iо а даьккха, музейна лаьрхIа цу тIа керда сурт диллийта лаьрхIар аз. Цу уйланца вахар со Наьсар-Керте ваха Имагожев волча. Из тиша сурт дIа а хьекха:\n-Музейна лаьрхIа Iа укх тIа керда сурт дулларе, доккха гIулакх хулар тхона, – аьлар аз.\n-ЦIеношта лард йоллаш воалл со. Шоана хеттача тайпара из сиха дилла ха хургьяц сога, – жоп делар фусам-дас.\n-Сиха дац из, мичча хана Iа дулле а, кхоачам ба, – фуннагIа даь а цун кулго кхелла болх тхоай музее хилийта гIертар со.\n-Мегаьд, цхьан бетта хьакхета, – аьлар Хож-Ахьмада.\nЙиллача хана со тIавахача, сурт хьаарадера цо. Хьалха хинначох вIалла тара доацаш, кердача басарий хьаж йоагIаш, къаьга, хоза сурт дар хIанз сона гуш хиннар.\n-ЦIи мишта тулларгья укхох? – хаьттар аз.\n-«Шолжа йисте» ала мегаргда хьона, – цо а аьнна, цIи тиллар оаха суртах .\nБаьццара бай бар цу тIа гуш хиннар, Шолжа йисте яжаш йоаллар говр. Дезаделар сона а из мел дайначоа а Хож-Ахьмада музейна даь совгIат.\nИмагожева кхоллам айхха бувзабенна ба вай къаман багабувцамца, къаьстта а мифашца. Цунна тешал деш да Сеска Солсеи шаткъеи гойта сурт. Цхьан хана, из сурт дувцаш къаьстта йоазув даьдар аз. Цунцара цхьайола моттигаш юха дагайоха лов сона тахан: «Хетаргахьа, гIалгIашта юкъе саг хургвац, Сеска Солса малав аьнна хаьттача, цунна жоп дала ца могаш. Халкъа багахбувцама турпал ва из, аргда массане яхар санна. Нийса да. Цох дувцаш дукха оаламаш да наьрт-орстхоех йолча эпоса юкъе. Из наьрт-орстхой баьчча хиннав яхаш хьехаву. Массанахьа цхьантайпара вувцац из. Цхьадолча оаламаш тIа из денал долаш ва («Наьрт-орстхой фу хадар»), шоллагIчар тIа из тийшаболх боаллаш ва («Колой КIанти Сеска Солсеи»), кхоалагIчар тIа къиза вувц («Сеска Солсеи вампали»), кхы а корайоагIаргья вайна цун оамалаш.\nЦунна гонахьа дувцаш дукха хабараш да. Цхьаболча Iилманхоша из хинна саг вац йоах, вокхар из бокъонца хинна, ваьха саг ва йоах. Цу хьакъехьа ши моттиг я, Дахкилгнаькъан ИбрахIима хьехаеш. Цхьанне йоах, нохчашкахьарча Ножай-Юрта шира чурт корадаьд, цу тIа яздаь хиннад «укхаза дIабехка боахк наьрт-орстхой». Цхьаькха моттиг а я ювцаш, из ший 63 (цхьайолча хана 60) орстхочунца Герменчук яхача метте, гIап хьалаьца, цу чу чIоагIвенна ваьгIав, яхаш. Наха гIапа тIадода хий соца а даь, дIавахав йоах из, цига кхы Iе аьттув боацаш.\nСеска Солса малхаваларах а шин тайпара дувц. Цхьаннахьа аьннад, из Села яхача Даьлан йоIа баьттIа уллача кхеранна юкъера хьалъийцав. Вокхазахьа дувц, цун да БоргIа Чопа хиннав, цунна ваь хиннав Сеска Солса. Из гIалгIа хиннав оалаш моттиг яц оаламаш тIа. Черсий аьла хиннав аьннад цох «Колой КIанти Сеска Солсеи» яхача оалам тIа. ХIаьта «Сеска Солсеи КIинда Шоаи» яхача оалам тIа, ший йоI гIалгIачунга маьре яхийта, Iохайнав йоах цох. Дувцаш-м дукха хезад цох массанена а, бакъда из мишта хиннав ховш, цун куц-сибат дайна саг лаха хала дар, сел дукха ха йоацаш. Тахан-м Сеска Солса го таро я вай. ГIорваьннача суртанчас Имгожнаькъан Хож-Ахьмада диллад цун сурт. «Сеска Солсан шаткъацара къамаьл» яхаш да из.\nШий шоралга, лакхалга диллача, из 150×120 см. боарам болаш да; кIадахи басарахи пайда ийцаб цу тIа болх баьча наьсархочо. Сурт яздаь ха эзар ийс бIаь дезткъа ялхлагIа (1986) шу да. Хьалхарча оагIорахьа вайна гу нийсвенна къонах, кхеран тIа Iохайна вагIаш. БIухочун дувхар а дувхаш, герзах визза ва из, наькх тIа Iоулла фета ший тайпара сурт даь да. Юкъ я тIехкарца къайла, хоза тоаяь шалта улл цох. Когаш тIа, гон лакхе йоалаш, мора бос болаш иккаш ювх. Къаман кий я керта тIа туллаш, маьшаца яга а ега, мора бос болаш. Аьрда гон тIа аьрда кулгаца хьалаьца, аьшках яь керта тIа туллаю кий-тадж я. Аьтта кулг цхьан оагIора дIадахийта да, цу кулга хьокха пIелг ба аькхилга тIаберзабаь. Юхь тIа Iаьржа модж, мекх да гуш. Цун бIарг цу аькхилга тIа ба. Аьттехьа, цунна юххе, боккха кхера улл, цу кхерий тIа латт шаткъа, тIехьашкарча шин кога тIа ураэтта. Цун бIарг цу къонахчун тIа ба. ДIахо Iододаш лоаман хий да, талгIеш етташ. ТIехьашкахьа баьццара лоамаш латт, царна тIехьашка бIаргагу лоа улла лоамий зIогалаш.\nИштта вовзийтав вайна Сеска Солса суртанчас. Из сурт цкъа дайначунна, кхы цIаккха вицлургвац аьнна хеталу багахбувцама турпал. Къаьстта а сакъердаме хургда из ворхIлагIча классе дешаш долча гIалгIай берашта, хIана аьлча цу классе Iомаду цох дола оаламаш».\nИштта къаман истореца бала болаш, цун сийрдагIйола оагIонаш хьагойта гIерташ, къахьийгад Имагожевс, хетаргахьа, дIахо а болх бергба цо цу лостамагIа. Вайна ховш ма хиллара, гIалгIай къам, фу ца хадийташ, лорадаьраш гIалаш я. Дукха моастагIий, гIаьрхой хиннаб вайх лай де гIерташ, доаде гIерташ, тIемаш деш. Амма моакхаза лоам хинна лаьттай гIалаш, шоашта чухьара нах лорабеш. Из моттиг вайна дагайохийташ да «ГIалаш йоттар» яха Хож-Ахьмада сурт.\nЦунга хьожаш хилча, бокъонца духьалъотт вай даьй дIадаха вахар. Мишта хиннаб цу ханара къонахий: низ болаш, къахьегама тIера, балха говзал а куц-сибаташ а долаш. ТIо шерчашца тIа мишта кхухьаш хиннаб, из тоабеш, Iобилла кийчбеш мел чIоагIа къахьегаш хиннад, цIарацIураца лакхе хьалтIа мишта боахаш хиннаб гу вайна. Къаьстта а теркам тIаозаш ба тIоговзанчий балха гIирс: жIовнаш, варбасташ, мушаш, дIамаш, загалаш. Иштта довз вайна гIалгIай къонахий барзкъа: кочамаш, хачеш, кийнаш, коггIирс. Го йиш я цхьадола цу ханара герзаш, пхьегIаш: кхабилг, чами (хIанги). Уж шеддар вIаший хоттам болаш а заман сурт диззагIа кхоллийташ а да.\nЦун дерригача суртех дийца варгвац. Бакъда белгалъяха йиш я цар темаш. Цун балхаш хетадаь да Даьхенна («Кавказ»), нанна («Нана»), гIалгIай барзкъанна («Курхьарс тулла кхалсаг»), чарахьала («Булашта чарахьал дар»), тIемашта («ТIемхо-гаргарей»), лоаман наха («Воккха саги лаьчеи», «Колой КIант»), и. кх. дI.\nЦун кхоллам тохкаш болча наха а лакхара мах баьб цо даьча балхий. Масала, Хазбиева Хьавас 1995-ча шера хинна гойтам бувцаш, яздаьд: «Эггара хьалха гIалгIай сурташка мифашца ювзаенна уйлаш гу вайна Имагожев Хож-Ахьмада кхолламе. Цаховш нийсденна хIама дац, цо наьрт-орстхой вахар довзийташ хилар. Цун кхолламе халкъа вахарца бувзабенна лостам, сурт-сибаташ хилар, хьалххе а цо белгалбаь никъ ба. Цул совгIа, белгалдаккха деза цхьаькха цхьа хIама а, этнографеца айхха ювзаенна хул цо йоашхаш йола исторически тема. Цун сурташ бакъдола вахар хьагойташ дола тамагIа шоашца долаш да аьлча а, харц хургдац. Сона хеташ, гIалгIайче дIадоладенна, Имагожевс дакъа лоацаш дола, археологически тохкамаш дикка гIо деш хургда исторе къайленаш йовза а, цу лостамагIа хIанзалца ца хинна сурташ кхолла а».\nЮххера, сай йоазув чакхдоалаш, къаман гIорваьнна суртанча даькъалвувца а дIахо дIайодача хана цун балха тIа аьттув балар а лов. Айса яхачоа тIехьа хургба аьнна хет сона цун кхоллам мел бовза нах а.\n← «Машук-2020» яхача форума доакъашхошца къамаьл дир Мехкадас\nОаш дехкий шоай бераш ага? →


Цхьана Хенахь Нохчийчохь ЦIеяххана Хилла Волу Гойко Митич Берлинехь Вехаш Ву\nХанна жимма баккхийх болчу вайнахана дагадогIуш хила мега, мацах Советийн заманахь цхьана нохчийн газетехь болх беш хиллачу журналиста, шен хIора а артикл «Мацах сой, Гойко Митиччий цхьана стадионехь Iачу хенахь» бохучу дешнашца дIайолош хилар. Цуьнца болх беш хиллачарна массарна а хууш дара, шен цхьана гIуллакхана Москох ваханчера и журналист, дагахь а доцуш, Олимпиадин муьрехь Москох веанчу Гойко Митичца цхьана дийнахь цхьана стадионехь нисвелла хиллийла. Амма, кхеташ ма-хиллара, и мехала хилам шена, Гойко Митичана, кхин шеца Iоттабеллий ца хууш, бисинийла а хаара массарна а. Амма нохчийн журналистана шен доллучу дахарехь дозалла дан бахьана даьллера оцу ларамза нисделлачу хIумнах. Цу масало гойту, Сербера орамаш долу Гойко Митич Нохчийчохь мел нахана вевзаш а, дукхавезаш а вара бохург.\nСоциалистийн лагерерчу пачхьалкхийн коьрта индеец хилла лаьттина Гойко Митич эзар исс бIе шовткъалгIачу шарахь дуьненчу ваьлла. Белградерачу спортан академехь дешна волу Митич гимнастика а, альпинизм, фехтовани а, цхьа могIа кхин а спортан тайпанаш дика девзаш вара. Цундела тIаьхьо ша индейцийн баьччанех йолчу киношкахь ролаш ловзош цунна цкъа а каскадерийн я дублерийн гIо ца оьшура.\nМа-дарра аьлча, Гойко Митичах милионаш нахана вевзаш волу индеец хилар политикан орамаш долуш дара ала мегар ду. ХIетахь, даханчу бIешеран кхузткъалгIачу шерашкахь Малхбузехь вестерн жанрера кинош чIогIа юкъаяьржина яра. Къаьстина, Малхбузенан Германин киноиндустри хилла цу новкахь баккхий аьттонаш бохуш. Цу хIуманна дуьхьало ян дагахь ГДРерчу Iедалхоша дIайолийна хилла шайн индейцех йолу сери, «Ча такхйиначу тачанан кIентий» цIе йолчу кинолентица. Цу чохь коьрта рол ловзийна волу, цхьанна а вевзаш ца хилла Югославера студент Гойко Митич, цхьана дийнахь-бусий миллионаш адамийн кумир хилла. Кхин а цхьа шо даьлча Нохчийчохь Болливудерчу киношна уггаре а йоккха конкуренци хилла йолу «Чингачгук» яккхира, Фенимор Куперан романна тIехь. "Могиканаш" цIе йолу цхьана индейцийн тайпан баьчча волчу цу Чингачгукан цхьаъ бен воцу кIант -Ункас- хIу хадош вийначул тIаьхьа, иза ша цхьаъ вуьсу, цхьана хенахь нуьцкъала хиллачу, ткъа хIинца хIу доцуш дIадайначу могиканийн тайпанах дийна, и тIаьхьарра могиканхо.\nНохчийчохь масийта чкъурана хаза нехан санна дукха езара Гойко Митичо ролаш ловзош йолу индейцех лаьцна кинош. Царна чохь ингалсхоша а, французаш а меттигерчу бахархошна-индейцашна тIехь латтош йолу къизалла а, харцо а бIеннаш шерашкахь оьрсаша нохчашна тIехь латточух тера хетара вайнахана. Ткъа, хийла нохчийн кхиазхочунна шен синан кIоргенехь, къайлаха, ша гора, Оцеолин я Чингачгукан, я Апачин баьччанан метта харцонца дуьхьала маршонехь къуьйсуш. Цу хенахь нохчийн ярташкарчу клубашкахь гойтуш, дукха хьолахь, шина тайпана кино бен ца хилара, индейцах лаьцнарг я Индхойн Болливудера Iийжаме кинош. Ткъа юьртарчу клубе Индерчу Болливудан кино еъча, цуьнга хьовсуш дукхах берш зударийн хуьлуш хиллехь, Гойко Митич чохь волу индейцах йолчу киношка массо а дIаоьхура жима а, воккха а, зударийн а, боьрша нах а.\nКарарчу хенахь, мацах эзарнаш нохчашна сел дукха везна хилла волу Гойко Митич, шен кхузткъе итт шаре хьаьжна ца Iаш, хьалха санна дикачу хормехь ву, ур-атталла дин а, шен турпалхочо Оцеолас санна, говза хьовзабо цуо хIинца а. Иза Берлинехь вехаш ву, немцойн цхьана театрехь болх а беш.


Юьртахой реза хилла шайн эвла Нурмагомедов Iабдулманапан цIарах хилийта\nКху деношкхаь кхелхинчу Дагестанерчу Нурмагомедов Iабдулманапан цIарах хир ю иза дIавоьллина Кироваул юрт. ТАСС агенталло Кизилюьртан кIоштан администрацина тIе а тевжина, бинчу хаамца, эвлара бахархой реза хилла шайн юьртан цIе хийца.\n"Кироваулан бахархойн дехарца Кизилюртан кIоштан куьйгалхочо Шабанов Мохьмада кхеташо дIаяьхьира, Нурмагомедов Iабдулманапан сий деш, оцу эвлан цIе хийцарх дийцаредан. Иштта дакъалаьцна цу гуламехь Кироваулан юьртдас Хазиев Ильяса а, депутатийн корпусо а, юьртарчу къаноша а, кIоштан спортхоша а", - дийцина агенталле.\nГергарчу хенахь оьшуш долу кехаташ вовшахтоьхна, мехкан куьйгалле а, Дагестанан Халкъан гуламе а дIакхачор долуш ду. Манап хир ю тIейогIучу заманчохь юьртан цIе.\nКарладоккху, спортхо, массех дуьненан чемпион-латархо кхиийна волу Дагестанера Нурмагомедов Iабдулманап велира карарчу беттан 3-чохь Москварчу дарбан хIусамехь.\nММА охьатохарх латарехь дуьненан чемпион волчу Нурмагомедов Хьабибан да а, тренер а вара кхелхинарг. Коронавирус а кхетта, цо чолхене даьккхинера цуьнан дагаца хилла лазар. Москварчу дарбан цIийнехь, реанимацехь вара Нурмагомедов. Цигахь инсульт а лайра цо.


БIешеран хиламан да Горбачев Михаил\nОьрсийчоь -- Москох йовзийтина "Горбачев дахарехь" цIе йолу Зазадоккху-беттан 2-чу дийнахь 85 шо кхаьчначу Горбачев Михаилан дахарх лаьцна книга. Чилл29, 2016\nЗазадоккху-беттан 2-чу дийнахь 85 шо кхаьчна хьалхара а, тIаьххьара а Советан Пачхьалкхан президент хиллачу Горбачев Михаилан. Цуьнан политика бахьана долуш баккхийн хийцамаш хилира дуьнентIехь. Горбачев Михаил дуьхьал вара Нохчийчурча тIаманна.\nСоветан система йохийначу Горбачев Михаилан 85 шо кхаьчна. 1990-чу шерашкахь Iедалехь хиллачу наха емал вора иза реформаш дукха меллаша дIахьора цо бохуш бохуш. Карарчу хенахь Iедалехь болучара бехке во иза дукха кIеда [хиларна шегахь болчу ницкъах цо пайда цаийцира бохуш.\nДелахь а тахана керла куьйгалхо хестош бохкучу оьрсаша Горбачев Михаила диначуьнан гIоле мах хадабо Ельцин Борисан хадочулла а. Горбачевс перестройка кхайкхош юьхьарлаьцна экономикан идейш тахана лоруш ю Оьрсийчохь, уьш цуьнан цIарца йоза цигахь цалаахь а.\nТкъа муха Iаткъам бира Горбачевс нохчийн кхолламана. Цунах лаьцна дуьйцу историн Iилманчо Абумуслимов Сайд-Хьасана.\nАбумуслимов Сайд Хьасан:\nГорбачев Михаила 1995-чу шарахь Маршо Радион оьрсийн сервисанна еллачу интервьюхь иштта дийцира Нохчийчохь боьдучу тIамах лаьцна.\nГорбачев Михаил: "Кхузахь армин, салтийн бехк бац. Бехк бу политикийн а, эскарера стратегийн а. Цундела Пачхьалкхан Думо и кризис муха кхоллаелла а, иза муха дIайоьдуш ю а талла комисси кхоллар нийса яьккхина гIулч ю.\nЭрна юхатуьйхира иза президенто, иза конституцица йоьгIуш яц аьлла. Низамо бохучуьнга ладоьгIча, конституцица йогIуш яц Нохчийчура тIеман акци".\nНохчашна дицлур дац шайна дина зуламаш бохуш вара Горбачев Михаил.\nГорбачев Михаил: "Вайн салтий Соьлж-ГIалана тIекхочуш а, Соьлж-ГIалахь а кхечу тайпана тIом бан буьйлабелира, шайн накъостий байъа болийча. Уьш бекхам бан лууш бара: кхузахь къепе хIоттор ю, тIаккха йист йоккхур ю политикехь бохуш.\nИштта бу нохчий а. Иза хIинца дуккха а шерашкахь дуьсур ду доьзал бер а, да а, нана а, бераш а дайар, хIусамаш йохор а. ХIинца хала хир ду цу кризисах хьалхадовла. Тахана уггаре а нийса дерг дара тIемаш а совцийна, юхадевлла политикан дийцарш дIадахьар".\nТахана 85 шо кхаьчна Горбачевн. Оьрсийчохь пусура цадахь а, дерриг а дуьнентIехь вуно чIогIа лакхара мах хадош стаг ву иза.\nТахана зама хийцаелла. Амма Горбачевс шен керла политика йолош хилла махкара хьал дагадаийтича цхьа а шеко йоцуш ала догIу иза вуно къонах стаг хилар. Перестройка хьахошшехь, тIехула догIа а тоьхна, ша хIаллак ван мегаш воллушехь яьккхира цо дуккха а къаьмнаш маьрша доху и гIулч.\nТкъа Горбачевс юьхьарлаьцнарг харц новкъа дерзарна, цо еллачу маршонах вайна дезар дан цахаарна бехк цуьнан бац...\n25 Шо Кхаьчна Горбачев Михаил Iедале Веана Хилла\nГорбачев Михаил - "Дуимвират" а, "Хечин Айла а"\nКхоазлагIа а президент хIоьттина Путин Владимир\nСталин велла бIаьстенан сирла де\nОьрсийн хьоладайша шайн эрна ахчанашца лакхабаьхна Европера мехаш\n25 шо хьалха Советан Iедалша сацийра Маршо Радио лакъор\n25 шо кхаьчна Берлинера пен бохийна\nДуьххьара дайлуш дац Оьрсийчоьнан сом


Шемахь вийначу эскархочун цIе яьккхина зорбанаша\nКху деношкахь Шемахь байинчу оьрсийн эскархойх цхьаннан цIе билгалъяьлла, иза ву Волгодонскера 27 шо долу Никонов Кирилл, чIагIдо "Блокнот Волгодонск" хьостано. Хаамийн гIирсашкахь яьржина информаци бакъйина веллачуьнца цхьана школехь дешанчу бераша а. Цара бахарехь, меттигерчу лоьмар 9 йолчу школехь дешна ву иза. Иза чекхъяьккхинчул тIаьхьа тIемало хила Iалашо яра цуьнан. Зуда а, ши бер а дисина цунах аьлла, дийцина Никоновца дешначара.\nРБК агенталло яздо, цу кIентан нана цуьнан дакъа цIа дан Москва яхана бохуш. Никонов Кирилл мини тIехь иккхина аьлла, иза валар тIечIагIдина цуьнан доттагIчо Зайченко Еленас а. Цо бахарехь, шоьтадийнахь дIавуллуш ву иза Подмосковьерчу Редина эвлахь.\nЕаридийнахь "Ведомости" хьостано Iорадаьккхира, шайн тIеман-дипломатин хьостана а, Iарбойн керлачу хаамийн Al-Masdar News сайтана а тIетевжина, Шемахь кхоъ оьрсийн эскархо велла, шинна чевнаш йина аьлла.\nЦхьадолчу хьосташа дийцарехь, дахначу кхааридийнахь Джуринехь минаш тIехь лилхина уьш, вукхара бахарехь, Аджас олучу меттигехь кIело йина хилла царна. Ишта билгалдоккху, юьйцург ши инцидент хила а тарло бохуш, хIунда аьлча, оцу шина юьртана юкъахь 60 киламетар ю.\nОьрсийчоьнан тIеман министралло тIе ца юьту Iораяьлла информаци.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок на тему: "Цхьалхечу предложенин кепаш" 11 класс\n11кл Нохчийн мотт\nУрокан чулацам:. . Цхьалхечу предложенин кепаш\nУрокан 1алашо:Дешархой цхьалхечу предложенин кепах кхетор;дешнийн юкъара уьйр йовзар.Къамелан 1алашоне хьаьжжина предложенеш нийса еша хаар.\n1.Класс урокана кечъяр\nа)Хьалхарчу урокехь вай карлаехира предложенин коьрта меженаш.Уьш ю подлежащи,сказуеми,нийса кхачам.\nМасала:Т1ееара 1аьржа буьйса.Асета дика доьшу ишколехь.\nб)Фонетически къастам бе: Доьзалхо,дийцархо\n3.Нийсаяздаран бакъонаш карлаяхар Й,Ъ,Ь\n4.Урокан чулацамах кхетам балар\nЦхьалхечу предложении кепаш xlорш ю:\nюьхьан: Асет ишколе деша йоьду;\nбилгала-юьхьан: Бакъдерг алахъа соъга;\nбилгалза-юьхьан: Селхана туьканахь керла книгаш йоъхкира;\nюкъара-юьхьан: Нехан динара хотталахъ вуссу (милла а );\nюьхьза: Тахана арахь хаза ю;\nц1еран: Хаза буъйса;\nяржаза: Дог1а doгly;\n9) юьззина а, юьззина йоцу а:\nЗина, хъо соьца ишколе йог1ий?\nЙог1у... (юста: Со хьоьца ишколе йог1у.)\nШена чохь подлежащи а, сказуеми а долчу предложених юьхьан предложена олу. Хъалхарчу сентябрехь бераш ишколе деша дахара.\nЮьхьан предложенеш яржаза а, яьржина а хуьлу. Говр ежа (яржаза предложени). Стоьмийн бешан йоккхачу кертахь, буи, йолчу йистехь, ежаш яра говр (яьржина предложени).\nШена чохь подлежащи а доцуш, сказуемино формица а, маьТница а иза билгалдечу предложених билгала-юьхьан предложени олу. Тховса тхоьга волахьа. Шайга вигахьа со.\nШена чохь подлежащи долуш а, юьхь билгал ца еш а йолчу предложених билгалза-юьхьан предложени олу. Селхана киоскехъ тетрадаш доьхкира.\nБилгалзачу-юьхьан предложенехь коьрта лору дуьйцуш долу дар, ткъа и дар кхочушдийриг тидаме ца оьцу. И дар кхочушдийриг цу г1уллакхан говзанча я цуьнан декхар кхочушдийриг ву. М а с а л а: Тетрадаш доъхкинарг цу киоскехъ йохкархо ву. Газеташ деаний?\nШена чохь подлежащи а доцуш, юкъарчу маь1ница иза дало тарлучу предложених юкъара-юъхъан предложени олу. Охуш аьлларг оруш карийна. (Хъанна а.)\nКоьртачу декъана юкъара-юьхьан предложени халкъан хьекъалечу кицанах хуьлу. Къоламца яздинарг дагарца хадалур дац. (Цхъаънгга а.)\nШена чохь подлежащи доцуш а, хила оьшуш а йоцчу предложених юьхьза предложени олу. Х1инца арахь шелъелла.\nЮьхьза предложени а хила тарло яьржина а, яржаза а. Шелъяла йоьлла (яржаза). Арахь шелъяла йоълла (яьржина).\nПодлежащи бен, кхин коьрта меже йоцчу предложених ц1еран предложени олу. Шийла буъйса. 1аьнан буьйса. Щеран предложенеш а хила тарло яьржина а, яржаза а.\nКхетаран оьшу меженаш шена чохь йолчу предложених юьззина предложени олу. Дешархоша кест-кеста керла книгаш йоъшу.\nКоьрта я коьртаза меженаш юкъа ца ялош, эшош, амма уьш маь1ница атта схьакарош йолчу предложених юьззина йоцу предложени олу.\nДоцца юкъара маь1на. Дешнаш ца эшош аьллачу предложених юьззина предложени олу, ткъа дешнаш эшош аьллачу предложених юьззина йоцу предложен иолу.\nКхочушдо шардар 77,къовларшна юкъахь цхьалхечу предложенин кепаш билгал а йохуш.\n-Маса кеп ю цхьалхечу предложенин?\n7.Ц1ахь бан болх: § 35,шардар78\nНомер материала: ДБ-024986


Дагестанера лоьраш леткъа шайгарчу баланна\nНехан могашалла Iалашъеш къахьоьгучу медикийн проблемаш йовзуьйту интерактиван карта кхоьллина Оьрсийчоьнан медикийн йозушйоцчу "Лоьрийн альянс" юкъаралло. Оцу хьокъехь "Кавказ.Реалиига" хаам бира проектан куьйгалхочо Коновалов Ивана.\nПроект юкъаяьлла дац ши де бен, амма хIинцале 400 арз ду карти тIехь билгалдаьккхина, ткъа кху муьрехь гучудоккхур ду юкъаралло кхин а 400. Царалахь бу Кавказан регионашкарчу медикаша бина а, медикийн эшамех наха бен а леткъамаш.\n"Дагестанера кхочу аьрзнаш кеп-кепара ду. Вуно дукха лоьраш белла цигахь. "ЦIечу зонехь" болх барна шайна лур ду баьхна ахча луш дац, шаьш тестех чекх ца доху, уьнах Iалашдала духар, гIирс бац, боху цигарчу медикаша. Делахь а цкъачунна дукха дац Кавказера аьрзнаш, амма хIара юьхь бен яц тхан белхан я интернет а яц юьйцучу меттигашка юьззина дIасакхочуш. Суна хетарехь, кхача йолалур ю тхоьга цигара информаци а", - дийцира "Кавказ.Реалиига" Коноваловс.\nОьрсийчохь лаххара а 9479 медик ву коронавирус шайх хьакхаелла кху тIаьххьарчу баттахь, хаам бо Associated Press агенталло. И терахь гулделла 70 сов Оьрсийчоьнан регионашкарчу бахархошкара баьржачу, прессо бовзуьйтучу хаамийн буха тIехь.\nОццу агенталло бахарехь, 70 сов лор велла пачхьалкхехь, амма цхьаболчу медикашна хетарехь, кхин а сов ду и терахь.


Заманаш - Юнин хIусаман хьеший\nМарсхьокху-бутт 08, 2015\nШира гIирс гулбархо, бизнесмен Успанов Юни шен цIерачу музей чохь, 5Мар2015\nАдамаша заманийн йохаллашкахь леллийнарг, дахар чIагIдеш хьегнарг, иза кхиош кхоьллина хьашташ, йийбар, духар, пхьегIа, герз – и дерриг а довзаро дIавузу вайх муьлхха а дуьненан селханеханах, йовза аьтто ло тахане, хаа ницкъ ло кхана хила тарлург. Ша-шеггара шен цIахь музей кхоьллина дуккха а нахана вевзачу истори езархочо, совдегархочо Успанов Юнис.\nУспанов Юнин цIе Къилбаседа Кавказехь дикка еввзаш ю. Цо дуьххьара кхоьллина этнографин ресторанаш. ХIирийн махкарчу Мазлакъ гIалахь ю цуьнан коьртачарех цхьаъ.\nОцу кхачанан чоьнан башхалла ю, цу чу хьо вахча, пIенда сатталц гай дузорал сов, хьуна аьтто ло, хьайн къоман ширачу исторе кховда.\nХIора чоь екъна ю Кавказехь дехачу къаьмнийн цIарах. ХIирийн кхача баа лаьий? Леррина чоь ю, оцу къоман шира хIуманаш а йолуш, церан даарш а долуш.\nБаIарш, корта- ког, жижиг-галнаш дезахь, нохчийн чоьна чуваха веза. Иштта ю эрмалойн а, гуьржийн а, гIебартойн а, кхечу а къаьмнийн чоьнаш.\nАмма дукхачу хьолахь, оцу ресторане воьдуш, бакъдерг ала деза, еккъа хIума яа ца воьду. Ша тайпа мехалла йолуш музей ю иза.\nУспанов Юни, ша истори езаш ца хилча, и тайпа болх цуьнга вовшахтохалур а бацара. Шира хIумнаш гулъяр шен муха доладелла аьлла, дийцира цо Маршо Радиога. Уьш чохь латтон чоьнаш а гайтира цо. Билгалдаккха лаьа, хIинцалц цхьанна а журналисташна гина а яц уьш.\nУспанов Юнин музейхь\nУспанов: «Музейш ю вайн кхузахь. Цкъачунна кху Къилбаседа Кавказехь бен яц уьш. Вуьшта, кху пачхалкхехь массанхьа а хира йолуш ю уьш. Дуьххьара дуьйлалучу хенахь, зударийн цхьа шира доьхка деъера суна тIе.\nУкраине а, Европе а дIахьош ду бохура иза дохка. Хала а хетта, ас ийцира иза. Вайн берашна иза кхана юьсура яц-кх аьлла. Иштта волавелира со. Ша ерриг сан цIахь яц уьш.\nЦхьацца меттигашкахь гайта дIахIиттийна ю. Ткъа хIинца, сайн склад санна йолу, и хIуманаш гулъеш а, Iалаш а еш йолу меттиг гойтур ю ас. Накъосташна-м гайтина ас, амма журналист, хьо дуьххьара ву цу чу вогIуш»\nШен цIенна кIелахь йолчу лекха тхевнаш долчу чоьнаш чохь, дечкийн йина шортта терхеш ю. Цу тIехь, эзарнашкахь, гайта кечам беш йолу экспонаташ ю. ДаьIахках йина шед, Юнис кара а эцна, иза лелоран маьIнех лаьцна дуьйцу.\nУспанов: «ХIинца вайна хета, хIара еккъа шед бен яц. Амма лаьнмшкахь тезет даьлла аьлла хаам бан жима стаг вохуьйтуш, и шед кху куьйга лаьцча, обаргаша а дIавохуьйтуш хилла, тIе а ца кховдуш. Иштта доьналла долуш, гIиллакхе хилла хьалха нах.\nТайпа-тайпана тухуш а, Iуттуш а долу шира герзаш ду Успанов Юнис гулдеш. Мел жима хIума а, эца а оьций, иза цхьана кепа тояйта хьожу иза. Эзарнаш шераш хьалха хиллачу Iодан пхенийн веднаш эца а оьций, уьш хьалха ма хилла дIахIоттайо цо. Цхьа мор боьттина ду уьш цуьнан.\nУспанов: «Хьажал, хIорш пхенаш ду хьуна. Веднаш ас оьцу. ХIинца, хIара, вайн заманал а хьалха, 5 оьмарера ю хьуна. Борзах йина ю иза. ХIорш эчигах ю. Уьш вайн заманан 9-I2 оьмарера ю.\nАс хIну до? Пхьере дIа а лой, цара хила ма еззара тайо суна уьш. Кхузахь вайн шадоллу герзаш а ду. I7 оьмаран чакхенера мокхазан топ ю хIара. Мукъ даьIках бу цуьнан. Кхузахь мокхаз хилла биллина. Молха чу а дуттий, иза арадолучу меттехь лаг озийча, мокхаза суй а тухий, молх латош хилла. ТIаккха йолуш хилла.\nХIара туркойн махкара «акинак» тур ду. Немцойн "кайзеран" Германера тур ду хIара I9 бIешаран чакхенера, 20 - чу шерийн йохьанцара. БIе шо сов хене долуш ду хIара, кхиъ чIогIа сеттар дара. Ткъа хIара гIалгIазкхийн «бейбут» олуш долу шаьлта ду».\nШирачу заманара хIуманашца къамеле волуш санна хета Успанов Юнина, ша дукха къенаерг каралаьцча. Ойланашца цига дIавоьду ша, боху цо.\nУспанов: «Хьалха вай лелийна хIуманаш ма яй уьш. Каралаьцча, цара цхьа хIуманаш дуьйцур долуш санна хетало. Муха хилла теша уьш? Вайн берашна а, кегийчарна а, дийца а , гайта а, хIума хилийта чIогIа лууш дара суна. Вовшахтоха езаш ю, хила езаш ю уьш».\nШира патефоне а ладогIа аьтто бу Успанов Юни волчахь, хьошалгIа кхаьчча. Ког баьккхинчохь, шаьлташ, неIаран мачаш, верташ а, суй туху тоьпаш а, шаьлтнаш а ю. Халахетарг ду, и санна истори езаш болу нах а, шайн бакъ, историн мах болу хIума санна, наггахь бен карош а бац.


Магас | Наьна меттаца дувзадаь вахар - БезФормата.Ru - Новости\n(Шадиев Султана 80 шу дизарга)\nСо зIамига кIаьнк волча хана денз, тха цIагIа хулаш а дешаш а хиннад «Сердало» газет. Эггара хьалха цу тIара яйзар сона хIанз айса вувцаргволча сага цIи. Газет хьаэццашехь, цу сахьате цун тайпан цIера тIаоттар бIарг, хIана аьлча Шадиев Султан болх беш варпартийни а юртбоахама а отделашка, цига болх беча наха деш дола йоазош кепа теха хулар хьалхарча оагIош тIа: партийни вахар, мишта дIадув кхаш, мишта лелаю сомий бешамаш, хьайбаш леладара а шура яккхара а гIулакхаш мишта латт. Дукха цо даь йоазош дийша ва со бера хана денз. Царех цхьадараш дукхагIа, вожаш кIезигагIа дезалора. ХIаьта а цаI дар шеко йоацаш, наьна меттацара безам дукхагIа хулар, дукха кердадар довзар уж йоазош дешача хана. Школа чакхъяьккха, Шолжа-ГIалий тIа деша эттар со. Цул тIехьагIа се цхьаь е кагийча нахаца газета редакце ваха везаш моттигаш хулар. Цул совгIа из гаьна а яцар оаха дешаш хиннача филологически факультетб. Юртбоахама отделе болх беш цхьатарра массехк саг вар цу хана. Уж цхьан кабинете багIар, царех вар Мальсагов Рашид, Арчаков Тухан, Шадиев Султан. Берригаш, дукха йоккха юкъ юкъейоланза, цхьан ханара нах ба ала мегаргдолаш бар уж. Шоайла тIера, безаме а бар, из дика гора редакце чувахача сага, царна юкъера гIулакхаш зийча. Цхьан хана газета оагIонаш тIара байза нах, хIанз сона каст-каста бIаргагора. Фаьлга тIа дувцача хIамах тара хетар уж бовза а бIаргаго а йиш хилар. Цу хана денз Шадиев Султан малав ховш а цун вахар-кхоллам бовзаш а ва со.


Байсултанов Расулан карах италхо валар: муха го хилларг иза вехачу Страсбурбехь?\n10 де хьалха Францехь вехачу 24 шо долчу нохчочо Байсултанов Расула Испанехь дов даьлла хиллачу латарехь италхо вийна. ХIинца цунна дуьхьал долийна бехктакхаман гIуллакх ду. И жима стаг полицино дIалаьцна набатехь валлош ву хилларг билггал къаста а дина, кхело цхьа сацам баллалц аьлла.\nТеркйистера болчу БайсултановгIеран доьзале и бохам беънера оцу кIентан да а нана а Нохчийчу хьажахIотта цIадеанчу хенахь. Шен шина доттагIчуьнца Испани садаIа вахана хилла Расул.\nАла догIу, иза Францехь а, цуьнан дозаналла арахьв а бехачу нохчашна вевза "Ван Дамм" цIарца, спортехь кхиамаш болун дела. Вуьштта, цо цIахь лелош йолу цIе Рамзан ю. Цуьнан нанас Байсултанов Лайлас иштта дийцира шен кIантаца хиллачух лаьцна.\nБайсултанова: «Наха дуьйцург наха дуьйцу, соьга сайн кIант аьлларг довзийта лаьа суна. Дискотехь хилла иза шен шина накъостаца. Шеца волчун белшах белш туьйхира оцу веллачо цкъа а, шозза. Ша элира боху шеца болчарга, вай Iад Iийр ду, вайх латахь а, я вай дIалатахь а, вай эшалур долуш цхьа а вац кхузахь аьлла.\nТIаккха ша шен куьйгашца дIатеттира боху оцу кIанта. ТIаккха моха еъана туьйхира ша боху цо. Цу сурта тIехь гуш тоьхна мийра боцург кхин хIума ша цунна тоьхна а яц. Цуьнах иза веллехь иза чIогIа декъаза кIант хилла, бохура цо».\nБайсултанов Расулах испанхойн прессо воккха зуламхо вина. Цхьадолчу газеташкахь зорбане евлла артикалш, хиллачух шайна хетарг а довзуьйтуш. Цхьаболчарна оцу кIантан лата хууш хиларо иза тIемалойн могIаршкахь Iаьмма хила шеко кхуллу, аьлла яздина. ХIетте а, Расулан нана Лайлаъ теша кхело нийсонца сацам бийриг хиларх.\nБайсултанова: «Адвокат лаьцна оха. Цо 15 эзар еврох гIодийр ду ша боху. Иза цунна дIадала яха езаш ю со. Ткъа хIун далур ду хьоьга цунна аьлла хаьттича, цо ца олу.\nКхузахь олуш ма даций, ас иза ахча делча, аравоккхур ву, хан кIезиг тохуьйтур ю. Амма хьалха Делий, цул тIаьхьа и адвокаттий. Царах теша-кх тхо иза цу балех хьалхавоккхург хиларна».\nБайсултанов Расулах дика дош ала дуккха а нах бу. Иза дукха хенахь дуьйна спортехула вевзаш йолу оьрсийн къомах Регина цIе йолчу йоIа бахарехь, цуьнан кIеда а, машаре а амалца догIуш дац хилларг.\nРегина: «Суна чIогIа дика вевза "Ван Дамм". Иза чIогIа дика адам ду, муьлхачу хенахь хьуна гIо дийр долуш ву иза. Цунна чIогIа лаара спортехь тренер хила. Суна девзачу адамех иза уггаре диканиг ву. Суна чIогIа халахета и бохам цуьнца хилла. Теша лаьа иза кесталгIа цигара араверг хиларна. Цуьнца хила хьакъ долуш хIума дац и хилларг».\nХилларг шайн а, оцу веллачу италхочун доьзална а боккха бохам белахь а, Байсултанов Расулан нанас нийсонца кхел яре сатуьйсу.\nБайсултанов: «Кхузахь иза нисделла Дела нийсо хир ю аьлла хета суна. Суна хийла хезна цIахь иштта гIуллакхаш наха дерзорах лаьцна. Шоьтан а, кIиран а шина дийнахь цунна тIеваха йиш ю. ХIора дийнахь 300 евро кхаччалц ахча дала йиш ю. Гур вац аьлла а, гойтур вац аьлла а хIума дац цигахь. Муьлхха а цунна тIекхача йиш йолуш ву. ТIедогIучу шоьтадийнахь а гIур ю со цига».\nДискотекехь латарехь ларамаза стаг вийначу Байсултанов Расулан хIун хан кхайкхор ю ца хаьа цхьанна а. Иза хадор ю кхело. Дукха хан йоцуш Оьрсийчохь Хабаровск-гIалахь иштта цхьана кафехь дов даьлла, ара а ваьлла, ши спортхо летта, цхьаммо вукхунна тоьхна, ткъа важа велла.\nИ гIуллакх хIинца политикан тIегIане даларна кхерам бу, хIунда аьлча велларг оьрсий ву, тоьхнарг азербайджанхо ву. Иштта чолхечу хьолехь ву гIебартхо волу Черкесов Аслан а.\nЦо Москох ша вен тIелеттачарна дуьхьало еш тапчо тоьхна скинхед Свиридов Егор вийна аьлла, 20 шо хан а тоьхна, чувоьллина ву. Набахтехь къиза ша хьийзош ву аьлла арз дина цо дукха хан йоцуш.\nИталхочух нохчий леташ видео яьржина интернетехь\nИспанехь италхочух леттачу нохчочун цIе йовзийтина зорбанехь\nИталхо вер толлуш, 3 нохчо лаьцна Испанехь


ГлавнаяГлавнаяДуховностьЗамано хуьйций те стаг\nХан-зама яьлча, юкъараллехь цхьацца хийцамаш хуьлу, хьалха гина а, дуьйцу хезна а доцург юкъадолу – тIеюхучуьнца, лелочу техникица, машенашца, хIусамца, иштта дIа кхин а. ТIаккха стага шена цунах хетарг олу: «ХIара-м дика ма ю!», «ХIара-м- чIогIа оьшуш ю!», «Супер!» (Кегийчара олу иза) и дI. кх. Оцу керлачу хIумане хьаьжжина, цо керла ойла, юкъаметтиг, лелар кхуллу.\nТIеюху бедар иза елахь, лелар, болар цуьнга хьаьжжина хуьлу. Керлачу, езачу, хазачу машено а хуьйцу стеган амал: кура ойланаш хьийза цуьнан коьрте: «ЭхI! Ма «крутой» кIант (йоI елахь йоI) ву (ю) со». Иштта хийцало-кх и стаг, цуьнан лелар а кхечу тайпана хуьлу. Масалш, вайна эшахь, хьашт ма-дду ду долуш. Шуна маца гина «крутой» кIанта, еза, хаза «джип» а сацийна, новкъахь лаьтта воккха стаг я бераца йолу зуда дIаюьгуш? Ца хаьа, шен гергарнаш я уллерниг дIавуьгуш берш-м хир бу, амма ца вуьгу вевзаш воцург-м. ХIан-хIа, иза кура ма ву, новкъахь лаьттачух иза ваша ма ца веша. Цара-м некъал дехьаволучунна некъ а ца буьту – иза сиха ву, иза «джип» тIехь «крутой» ву, цунна вай, гIаш лелаш дерш, дош ца хета.\nИза цхьа масал бен дац, вайн заманахьлерчу стеган «гIиллакхаш» гойтуш долу. Делахь а вай ала гIертарг, зама хьехаяхь а, хийцалуш верг стаг а, юкъаметтигаш а ю бохург ду. Юкъараллехь керла гучудаьлларг, «моде а долий», дукхахьолахь тIеоьцуш ду, ткъа цо адамна тIеIаткъам бо.\nЦкъаццIа вай халахетарца олу: «Хьалха хаза гIиллакхаш дара, нах оьзда бара». Иза бакъ ду. Делахь а, гIиллакхаш, – дайна, дIадевлла дац вайна юкъара, ша лелочо хIинца а ма леладо уьш. Оьзда лелаш болу нах а бу вайна юккъехь – цхьадика, шортта. Уьш бацахьара-м вайн гIуллакх, Iер-дахар эрчадаьлла хир дара.\nВайн вовшашца уьйр-марзо а елахь, гIо оьшучохь орцахдовла вай кийча а делахь – иза ю-кх нохчалла. Шен а, шен доьзалан а, къоман а сий а ца дойъуш, дайн гIиллакхаш а лардеш, стаг вахахь – иза ю-кх нохчалла.\nХало тIееанчохь доьналлех ца вухуш, дуьненан дика тIехьаьвзича кура а ца вуьйлуш, къонах а хилла, стаг чекхвалахь – иза ю нохчалла.\nБертахь доьзал кхиор дайшна тIехь ду аьлла, хета суна. Далла а, нахана а хьалха шен доьзалх жоп дала дезарг да ву. Доьзалх хьакхаделла вуон а, дика а дIадерзо дезаш а ву иза, цунна напха латто а деза цо, иза ийманехь кхио а, цунна Дела а, дин а довзийта а, дезийта а декхарийлахь а ву иза. Тахана а, гуттар а доьзалан да хилар чIогIа жоьпалле гIуллакх ду. Доьзалехь барт а, беркат а, нийсо а латтор дена тIехь ду.


matiev — образование — LiveJournal\nХIанз-м тоаргда! Совца вай?\nНазранерча Гимназия дешарлен кулгалхо Галайнаькъан Юсупа Марем балхар дIаяьккха новкъа долаш ба дукха нах. Цкъар сона сайна а хийттадар из чIоагIа хала, цига балхах кхеташ воаца саг тIа а вена, Марема мел даьр цо доадар кхераш вар со. Дика саг, дика кулгалхо, дика говзанч я Марем, бакъда из. ХIаьта из цига яцар аьнна школа чу гIоргйолаш санна кхест цаIаш, вожаш корзагIбайна хьувз. Из яцар аьнна гIоргъяц школа чу, вешта кхы а дикагIа толамаш доахаш айлуш урагIа яха мегаций из? ГIорг а я Дала аьннадале. Из да вай кхетаде доагIаш.\nДика болх Баьб Марема цу Гимназе, ше дунен тIа яьккхача ханах кхоалагIа дакъа ха цу школа дIаенний цо. Дала маьрша лелайойла из. Дала маьл лулба цунна ше халкъа деннача хьаькъалах. Цхьачар, чIоагIа бехктокхаме яр из, тIахьожам дика бора, хьехархошца гIожа яр из оал цох, вокхар чIоагIа кIаьда, сабаре саг яр из оал. Ишта ца хилча цун болх дIа а гIоргбац. ГIожа хила везаш а, кIаьда хила везаш а моттигаш нийслу вахача. Сона сайна сол дика ца йовзе а йовз из Марем, чIоагIа нахаца хьаийна безаме саг хет сонна цох. Дала ший дикашкахьа совйоаккхийла из. Бакъда, аз юха а ях,( Collapse )\nХIанз-м тоаргда! Совца вай? — 0


«Боинг» дохийнарш бевр бац кхелах хьалха\nУкраина --Оьрсийн сепаратисташ бу "Боинг" чудожийначу меттехь, ХIрабово,18Тов2014\nШо хьалха Украинан стигалахь Голландера Малайзе доьду пассажирийн кема дохийначийн трибунал хир ю кеста. И де герга мел гIерта шаьш а билгалбовлуш бу куьгбехкенаш.\nМалайзин «Боинг» чудожийна шо кхачарца доьзна Киевехь ша къамел деш пIераскана Украинан президента Порошенко Петрос доцца дIахьедира бохамах шен махко дина жамI.\nПорошенко: «283 пассажир, 15 кемалелорхойн тобанера, 10 пачхьалкхера бахархой, 80 бер, шайлахь шиша шераш кхачаза кхо бер а долуш. Кеманчохь хилла политикаш, философаш, пачхьалкхийн белхахой, нехан мехкарий, воIарий, къена зударий, божарий, ирсе доттагIий – 298 бехкбоцу адам. Ойла ейша, къа дац церан!\nУьш массо а Оьрсийчоьно ир-кара хIитточу террорхоша шаьш лаьцна латточу махкара къиза тIелатардина хIаллакбина. Тоьхнарг Iалашо лаца юьззина таройолу ракета ю – «латта-хIаваъ» эриг. Оьрсийн Федерацино делла «Бук» олу герз тоьхна чудожийна кема террористаша. Оьрсийчоьнан политикан тIегIанерчу баккхийчу хьакамаша омра дича бен дойла а дац иза».\nНийсса бIостанехьа ду Донбассерчу сепаратисташа чIагIдийриг. Изза дуьйцу кху дерриг а шарахь Кремло а. Шина а агIоно Украинан эскарш бехкедо. Путин Владимира, масала, деношкахь шена дов ХIаагерчу трибунале луш дуйла хаарцана, шога дIахьедар дира. Трибунале баккхал теллина бац хилла бохам, аьлла цо. Кхеташ ду, Кремлна бехкенаш дуьнено Киевехь лохийла а, цигахь карабойла а лаьа.\nПорошенкос оцу хьокъехь а элира. «Дов трибунале кхачийта ца луучара шайна тIеоьцу хиллачух жоьпалла» - аьлла Украинан президента.\nПорошенкос аьллачуьнца йогIуш йолчух го, цкъачунна гIараяьккхина яцахь а, Голландин а, кхечу массех мехкан а талламчаша зийна, кечйина верси. Ткъа бозуш боцчу тергамчаша-м тоххара къастийна кеманна тоьхнарг «Бук» хилар а, иза сепаратистийн лаьтта тIера хецна хилар а.\nОццу тIейоьду деношкахь Австралерчу Дейли Телеграф газето яржийна верси а. Донбассерчу сепаратисташца беттанашкахь мах а къийсина, журналисташа эцначу видеоно гойту дуккха а тоьшаллаш. Кема чудаийтинчу миноташкахь Грабово юьртарчу басехь яьккхинчу цу чохь гуш бу, шаьш дохийнарг тIеман кема доцийла а кхетта, хьал дийцаре деш хьийза сепаратистийн буьйранчаш.\nИ видео сепаратистех цхьамма чудоьжначу кеманца хилла чалхаш, беллачу нехан хIуманаш кегош хьийзачу тIемалошна тIе а хIоьттина, телефонца яьккхина ю.\nБакъду, Австралерчу журналистийн кара видео кхачале дуьйна а ю цунах тера видеош яьржина лелаш. Иштта девзаш а, каро йиш йолуш а ду аудиотоьшаллаш а. Кема чудаийтале а, герз тоьхна чудожийча а куьг-бехке болучара вовшашлахь рацешца а, телефонашца а дина къамелаш а ду девзаш.\nТахана дуьне деккъа цхьана президентийн, я церан баннийн карахь дац. Коьртаниг информаци ю. Ткъа иза, уггаре хьалха кхочий-те олий, интренете кхочу, цучухула яьржа миллионаш гаранашка.\nКхеташ ду, хир ю Гаагехь трибунал иза хуьлийла ца луурш Донбассехь, Кремлехь, я Киевехь мел дукха хиларх а. Окхур ду дуьненан кхело дуьненна дина зулам.\n"Боинг" чудожийнарш карор бу\nМалайзин кема дожийнарг сепаратистийн ракета лору\nЭм-Эйч-17 рейс Донбассехь эккхийтар дагалоцуш


1200 мигрант лаьцна Москох\nОршотдийнахь Москох полицино меттигерчу хасстомийн базарахь лаьцна 1200 Юккъерчу Азера а, Кавказера а мигрант. Деношкахь бухарчу бахархоша тΙебаьхкинчу нахана дуьхьал гΙовттийначу гуламийн лар ю иштта.\nКΙирандийнахь Бирюлово кΙоштахь мигрантех лата базаршка хьаьлхина оьрсий сецош чевнаш йина 8 полисхочунна. Лазийна цигахь кхин а 15 стаг. Базар толлуш полицина цигахь карийна, дΙадаьккхина махбечаьргара 3 миллион сом а, уьрсаш а.\nЕарийдийнахь Москох вийра бухара вахархо. Зулам динарг, полицино хаам барехь, кавказхойх ву. КΙирандийнахь Бирюловехь гΙевттинчу оьрсех 400 гергга стаг лецира Ιедалша, амма дΙахийцира уьш масех сахьт даьлча. Царех цхьа дакъа юхадаха декхаре ду ледаршка. Ши стаг ву полицино харцхьа леларна бехкевеш сацийна, хаам бо РИА-Новости-агенталло.


Проценташ дIа а луш кредит иэцар.\nБанкехь шот дIаеллар.\nТIекхеттачу процентех дан дезарг.\nХастам бу АллахIана, Иза реза волччул, Цунна хила беззачул. АллахIера салават а, салам а хуьлда Цуьнан лай а, Элча а волчу вайн пайхамарна Мухьаммадна а, цуьнан цIеначу охIлунна а, цуьнан дикачу асхьабашна а, къемат де кхаччалц царна диканца тIаьхьа мел ваьзначунна а.\nХаттар 1: Проценташ дIалуш кредит (декхар) иэца мегар дуй, банкехь долу хьан ахча ша долчахь а дуьсуш?\nХаттар 2: Банкехь шот дIаелла мегар дуй? ХIокху Европехь шаьш и кехат хьаделча, лаахь а ца лаахь а дIайоьллуьйту и шот.\nХаттар 3: Банкехь шот дIайиллича, цигахь тIекхетта йолу проценташ хьанал юй? Уьш мича хьовзо еза хьанал хилийта? Шена йита мегар дуй нагахь санна ша хьашт долуш велахь?\n1 – Проценташ дIа а луш кредит эца мегар дац, хIунда аьлча иза «риба» долу дела.\nРиба хьарам деш масийтта айат а, хьадис а ду. Лекха хинволчу АллахIа аьлла Шен Сийлахь Къуръан тIехь:\n[Риба дууш болу нах (кешнаш чура) хьалагIовттучу хенахь шайтIано (жино) лаьцна хилла стаг санна гIовттур бу; иза царна хир ду цара аларна: йохка-эцар риба санна ду; ткъа АллахIа хьанал дина йохка-эцар, хьарам дина риба; ткъа шега шен Делера хьехам кхаьчначул тIаьхьа цунах юхаваьлларг – цунна дуьсуш ду цо хьалха (хьарам дале) даьккхинарг, цуьнан гIуллакх Делан керахь ду; амма юха а (рибана) тIевирзинарг – уьш бу уьш цIергахь хир берш, цу чу бухкур бу уш. АллахIа иэшаме до риба (беркат доцуш), Цо алсамдоху сагIанаш (церах беркат деш, мел хуьлуьйтуш); АллахIана ца веза керстдеш верг (риба хьанал ду бохуш), (риба даарца) къа латош верг]\n[ХIай АллахIах тешна дерш! АллахIах а кхера, нахера шаьш тIедоккхуш долу риба Iадда а дита, нагахь санна шаьш АллахIах тешаш делахь. Ткъа нагахь санна аш иза Iадда ца дитахь – делахь шуна хаийла АллахIа а, Цуьнан Элчано а шуна тIом кхайкхийна хилар; ткъа аш тоба дахь – тIаккха шуна дуьсур ду аш дIаделла коьрта даьхни, аш а зулам дийр дац, йа шуна а зулам хир дац].\n[ХIай АллахIах тешна дерш! Аш ма даа юха-юха тIе а детташ риба; Делах а кхера, тIаккха декъал хила мега шу; цIерах а кхера шу, кесрта нахана кечйина йолчу].\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – уггар доккха ворхI къинойх цхьаъ лерина риба. Абу ХIурайрас – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: "Шу ларлойла хIаллаквеш долчу ворхIаннах!" Асхьабаша элира: "ХIай Делан Элча! ХIун ду уьш?" Цо элира: "АллахIаца накъост вар а, бозбунчалла лелор а, Дала вен ца магийна волу стаг хьакъ доцуш вер а, риба даар а, буо беран даьхни даар а, мостагIчунна доьхьал тIом бечу дийнахь вадар а, бехк боцучу цIенчу муъма зударшна вон цIе кхоллар а".\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – неIалт кхайкхийна, ял йоккхуш ахча лучунна а, оьцучунна а, иза дIаяздеш хиллачунна а, цаьршиммо и барт беш тешалла динчу шина тешана а». «Уьш цхьатера бу» - аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –.\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вайна хаийтина, риба лелош даьккхина долу цхьа дирхIам, бусалба стага ткъе кхойттозза зина дарал а вон хилар.\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вайна хаийтина, риба кхузткъе шийтта декъе декъалуш хилар а, цу дакъанех уггар лахара дакъа бусалба стага шен ненаца зина дарал а вон хилар а, цул доккха къа хилар а.\n2 – Банкехь шот дIаелларан кхо агIо ю:\nа) Проценташ ца луш йолчу банкехь дIаеллар. Нагахь санна пачхьалкхехь Бусалба динна тIехь банк елахь, кхечу банкашкахь шот дIаелла мегар дац, хьарам гIуллакхаш ца лелош йолчу Бусалба динан банкехь дIаелла еза. Дуьненаюкъара цхьайолчу яккхийчу банкаша дIайиллина Бусалба динан хьукманашца лелаш йолу кегий банкаш, шайн банкаш юкъахь кегий бусалба дакъош долуш. Англехь тахана йолуш ю Бусалба дин тIехь кхоьллина банк, тIейогIучу хенахь Европера цхьайолчу кхечу пачхьалкхашкахь а кхолла мегаш ю, Дала мукъалахь.\nб) Нагахь санна Бусалба динан банк яцахь, хьуна проценташ а ца луш, шайн банкехь шот дIайиллича хьоьгара ахча доьхуш йолчу банкехь дIаелла еза. Цхьайолчу банкаша шот дIайоьллуьйту, амма цара проценташ ца ло, хьоьгара ахча доьху хIора баттахь, шайн банкехь хьан шот хиларна. И санна банкаш массо меттехь хила тарло, цара боккхуш болу мах дукха а ца хуьлу, масала Австри-пачхьалкхехь лакхара лоруш болу мах хIора баттахь 13 евро бу, 4 еврох а хуьлу, кхин а лакхара а хуьлу.\nв) Нагахь санна Бусалба динан банк а яцахь, хьуна процент а ца луш ахь ахча дIалуш йолу банк а яцахь, йа цу шина банка чохь шот дIайиллича билггал доккха зен а, бохам а хир болуш белахь, тIаккха шот дIаелла мегар ду процент луш йолчу банкехь.\n3 – Банкехь шот дIайиллинчул тIаьхьа:\nа) цара луш йолу проценташ схьа а эцна, уьш яар – уггар даккхийчу къинойх доккха къа ду, уггар доккхачу хьарам юкъара хьарам а ду. Цунна тешалла ду лакхахь далийна долу айаташ а, хьадисаш а.\nб) и проценташ хьарам ю, делахь а уьш оцу банкана Iадда йита ца еза. Iелам-наха и проценташ цхьанна дIаяла еза аьлла, сагIийна луш санна, масала Делан некъахь гIазот деш болчарна а, халонехь болчарна а, мискачу нахана а, иштта кх. дI.\nИ проценташ шена яа маггане а мегар дац, нагахь санна ша кхин дан хIума доцуш висина вацахь, амма шена цхьа чIогIа даьхни хьашт делахь, йа ша цхьана йоккхачу халоно кIелвитнехь, тIаккха цхьаболчу Iелам-наха мага до уьш шена оьшшучул шен гIулкхана дIахьовзор, шена оьшучул совдаьлларг халонехь болчарна дIа а луш.\nБанкехь долу шен ахча диса а дуьсуш, тIаккха а ша хьашт долуш вара аьлла, цунах бахьана а дина и проценташ яа мегар дац. Ша кхин дан хIума доцуш висича, тIаккха мега аьлла магийначу Iелам-наха.\n Сурат "Албакъарат" 275 айат.\n Сурат "Албакъарат" 278-279 ши айат.\n Сурат "Ал-Iимран" 130 айат.\n Бухарис а, Муслима а дийцина и хьадис.


Ший къам, мохк дукхадезарца -\nШий къам, мохк дукхадезарца\nГIалгIай истингаш гулдеш, уж юхамалха доахаш, цул совгIа, уж хьаде нах Iомабеш школа а йилла хьинаре къахьегаш йола Iилманхо, этнограф Дзовранаькъан Танзила ГIалгIай мехкарча дукхача наха йовз. Массехказа оах статьяш язъяьй цун балхах лаьца, цудухьа «Сердало» дешархошта цун балхаш довз аьнна хета сона. Кхы вIалла болх ца бича а кхоачам болаш боккха болх ба, дукхача шерашка гулдаь, къахьийга, вIашагIтеха цо кепатеха «ГIалгIай гIарчIош» яха книжка. ГIалгIайчен а, еригача Кавказа а, моллагIа гIарчIошца чам болаш волча сага а, доккха совгIат хилар из болх арабаьнначул тIехьагIа. Со-м хIанз цох дувца валац.\nFacebook яхача интернет сета чу ший оагIон тIа Дзовранаькъан Танзилас язду хозача ший балха бесаех тешаш боацача нахага, вай мехкарча Iалама бесаех цаI гойташ:\nТхога цкъаза оал, цхьадола истинга е хеттача ферта бесаш Iалама юкъе хулашдац аьле. Шоана гойт безам ба са ГIалгIайчен лоамашка хьахулаш болча шиша зизтохар. Тханах даьча тха кIувсашка лоам а ваха хьожача хана мара кхеталуц, фу бахьан долаш деш хиннад уж вай ноаноша иштта къаьгаи сийрдеи. ГIалий тайшача беса пенашта юхе геттара хоза тов истингаш, – йоах Танзилас.\nАла деза Дзовранаькъан Танзилас цу истингашцара болх лелабу дукха ха йолга а, дIахо кхы а, вай ноаноша лелабаь из болх гIалгIай къонача ноаношта юкъе дIа-хьа боаржабеш хьинаре из къахьегаш йолга а. Мел кIезига дале а хьадича хIама хьахул. Из Танзилас дика гойтад ший хьинарца, говзалца, ший къам, мохк дукхадезарца.\n← Мохк бахьан шоай синош дIаденнараш дагабеха\nМИССИЯ ДОБРА И МИЛОСЕРДИЯ →


Нохчийн кхиазхошна тIелетта стаг лоьхуш ю Австрин полици\nТIаьхьарчу шина-кхаа дийнахь масех Iоттабаккхам хилла Австрехь, нохчех хьакхалуш. Шинарин дийнахь Лакхарчу Австрерчу Штадл-Паура олучу меттехь 12-й, 13-й шераш долчу шина кIантах летта цкъачунна ца вевзаш волу талорхо.\nПолицино бинчу хаамца, шайн цIанна генайоцучу цхьана арахь бераш ловзуш а, паркур Iамош а йолчу спортан майданахь ловзуш хилла ИсмаIалий, Муслимий цIераш йолу ши кхиазхо. Гарехь, мелла волчу цхьана стаго шайн агIор хичаш йича, и ши кIант цигара ведда дIаваха гIоьртина, и стаг шайн коча ца ваийта.\nАмма талорхо тIаьхьа ведда царна. Цу шиннах воккхах верг, 13 шо долу Муслим, ког тасбелла охьакхетча, талорхочо лаьттахь Iуьллуш йолу дечиг схьа а эцчна, беран коьртах йиттина иза. Жимах волчу кIанта халла озийна шен ваша цу талорхочун карарваьккхинчул тIаьхьа кадаьлла шина кхиазхочун ведда кIелхьаравала.\nМуслим карарчу хенахь лоьрийн цIийнахь ву. Цуьнан бIаьрг вуно чIогIа Iаржбина, бистина бу. Иштта кортах масех чов йина хилла цунна. Амма иза гIолехь ву. Чевнаш сов дера ца хиларна цуьнан хьал кхерамехь дац.\nТалорхо цкъачунна лаца аьтто ца баьлла полицин. Iедалхоша цуьнан сибатах лехамашка виллина ву иза. ТIехьажарехь 20 шарера 25 шаре кхаччалца хан йолуш, лекхачу дегIехь а, оза а волуш ву иза. Дерзинчу дегIа тIе капюшон йолу пхьуйшаш доцу куртка йоьхна а хилла иза, шина вешин дийцарна тIе а тевжаш полицино бинчу хаамца.\nШен рогIехь цу шина кIентан дас, Фейсбукехь Аслан Макс аьлла цIе лелош волчу, хилларг дуьйцуш хаам битина социалан машанехь. Цо доьху шен хаамехь, шен шина берах леттарг лохуш гIо даре. „Тхо дерриш а шок хилла ду.\nБоллу доьзал а боьлхуш бутхан. Полицига оха дIахьедар дина, амма шуьгара гIо оьшу тхуна. Муьлха а информаци пайдехьа хир яра тхуна. Тхан берашна метташунарш хила а тарлора. Боккъалла а гIо дахьара аш тхуна хIара информаци яржош“, - аьлла ду дас битинчу хаамехь.\nАла догIу, вуно йоккха халахетаран а, солидараллин а тулгIе гIаттийна цу хаамо. Иза зорбане баьлла дей-буьйсий далале 25 эзар герга фейсбук лелорхочо дIасабаржийна иза. Эзарнаша наха белшашгIорторе дешнаш яздина берийн дега. И зулам дина волу талорхо хIинца а лохуш ву полицино.\nКхаарий сарахь Венехь кхин цхьа а зулам хилла, къона нохчо закъалт а волуш. Цу гIаларчу Пратерштерн социйлина уллохь цунна урс тоьхна цхьана цавевзачу зуламхочо. Жимма хьалха цу Пратерштернан гена йоцучу меттехь кхаа стагах лаьттачу австрихойн доьзална а цхьана цкъачунна вевзаш воцучу зуламхочо урс диттинера. Полицин векало Майерхофер Патрикс дийцарехь, дай-наний, церан кхиина йоIий сарахь японхойн ресторане доьдуш хилла.\nЦу ресторанна хьалха царна урс детта волавелла талорхо. Кхоанна а дера чевнаш йина, уьш лоьрийн цIийна кхачийна. Ткъа лазийначех цхьаъ валаран-висаран дозанехь ву. ТIелатар динчу меттехь цхьана полисхочо юхаденваран орца кхачор бахьана долуш валанза ваьлла иза. И тIелатар динарг ведда Пратерштерн агIор къайлаволуш гина тешашна. Цигахь хье ца луш, урс диттина цавевзачо шен новкъа схьавогIучу нохчийн къомах жимчу стагана. Иза а дера чевнаш йина лоьрийн цIийна кхачийна.\nАвстрихойн доьзална а, нохчочунна а урс диттинарг цхьа стаг ву я и ши зулам тайп-тайпанчу наха дина ду бохург цкъачунна къастийна дац полицино. Сахиллалца зуламхо лохуш лерина операци дIахьош яра Венера полици. Цу Iалашонца Iедалхоша цхьана юкъана дIакъевлинера Пратерштернера метро. БIеннаш полисхой арабевллера уллера паркаш а, урамаш а талла. Амма цкъачунна кхиамза бисина и лехамаш.


Шен турбинаш ГIирме хьовсорна Оьрсийчоьне дов кховдийна Siemens-о\nМоскох арбитражан кхеле дов чуделла Германерчу Siemens концерно.\nЦо Оьрсийчуьра кхо компани («Технопромэкспорт», «Технопромэкспорт», «Сименс технологии газовых турбин») бехкейо ша рахецна газан турбинаш Оьрсийчоьно аннекси йинчу ГIирме хьовсорна. Дов чуделла оршотдийнахь, хаамбина концернан пресс-векало Вольфрам Троста.\nReuters агенталло кIира гергга хьалха, турбинаш ГIирме хьийсийна аьлла даржийча, «Ростех» урхаллах йолчу «Технопромэкспорто» жоп делира, уьш ша Оьрсийчохь а эцна, царна меттигерчу компанийн гIоьнца модернизаци а йина, аьлла.\n«Модернизацин барамаш, и турбинаш Siemens-о йина ала a доцуш боккха бу, иза кхин продукци ю хIинца», - аьлла проектца йозучу хьастано, яздо РБК агенталло.\nSiemens-о ша турбинаш Краснодар махкахь дIахIиттон йинера, шен лаамца яьхна яц ГIирме дехьа, уьш цига хьовсор яц бохучух ша компаньонаша маситтаза тешийнера, аьлла.\nШинарийдийнахь Германин векало фон Фрич Рюдигера Оьрсийчоьнан Iедале дехна, Евробертан санкцеш а ца лоьруш, Siemens-ан турбинаш ГIирме кхачор таллар. Хиллачо «доккха тохар дан тарло Оьрсийчу инвестицеш хьийсоран хьелашна», аьлла фон Фрича.