czerwiec 2017 – Upiór w operze\n30/06/2017 by Dorota Kozińska\t7 komentarzy\nI już ostatnie remanenty z minionego sezonu w Polsce. Podkreślam raz jeszcze: nie jestem ideologiczną konserwatystką. Uwielbiam teatr spójny i mądry, naznaczony piętnem indywidualności inscenizatorów. Walczę z wiatrakami o uznanie specyfiki teatru operowego. Sprzeciwiam się arogancji i narcyzmowi artystów, próbujących przemycać własne traumy i rozterki w realizacjach cudzych dzieł, często wybitnych, przeważnie traktujących o czymś zupełnie innym. Na świecie ten nurt powolutku wysycha. W konserwatywnej do tego stopnia, że uważającej się za postępową Polsce jeszcze się trochę utrzyma. Ale nie tracę nadziei. O ostatniej premierze w TW-ON w najnowszym wydaniu „Tygodnika Powszechnego”.\nStraszne brzemię wolności\n27/06/2017 by Dorota Kozińska\t6 komentarzy\nJa już nie nadążam. Dziesięć dni temu premiera Spartakusa Chaczaturiana w Teatrze Wielkim w Łodzi, pięć dni temu Zarząd Województwa Łódzkiego podejmuje decyzję o odwołaniu Pawła Gabary, dyrektora Teatru Wielkiego w Łodzi – dzień po ogłoszeniu planów repertuarowych na kolejny sezon. Grzegorz Górny, były redaktor naczelny „Frondy” straszy, że „bez zakorzenienia ideowego i światopoglądowego w społeczeństwie nie ostoi się żaden długotrwały projekt polityczny”. Z TW-ON wyprowadza się kawiarnia Antrakt – od piętnastu lat ulubione miejsce spotkań artystów i miłośników opery, prowadzone przez mądrych, kulturalnych ludzi oraz ich Jamnika przez duże „J”. Bo operze przestało się opłacać. Coś nam ta wolność nie wychodzi. Precedensy były, o czym piszę w książce programowej do najnowszego łódzkiego spektaklu baletowego.\nCzy można bać się wolności? Można, a jakże. Bo ten lęk jest w swojej istocie obawą przed drugim człowiekiem. Swoboda zakłada istnienie pewnego układu zależności. Jestem wolny, bo nikt mnie nie zamknął. Jestem beztroski, bo nikt mnie nie zdradził. Jestem szczęśliwy, bo nikt mnie nie skrzywdził. Wystarczy jednak zachwiać ludzkim poczuciem bezpieczeństwa, wiarą we wspólnotę pewnych wartości, żeby pojawił się strach. Lepiej ograniczyć dziecku swobodę, niż ryzykować, że puszczone samopas ściągnie na siebie jakieś nieszczęście. Lepiej ubezwłasnowolnić ucznia, niż dopuścić, by przerósł mistrza. Lepiej przygwoździć kogoś miłością, niż pogodzić się z myślą, że ukochany kiedyś od nas odejdzie.\nPodobne lęki mogą dopaść każdego, w dowolnym momencie życia. Utwierdzane przez wieki, podsycane niewiedzą, umacniane nędzą i pogardą – mogą jednak zaowocować kolektywną formą strachu, swoistą „ucieczką przed wolnością”, w której Erich Fromm upatrywał źródło totalitaryzmu. Zamiast żyć w niepewności, czy ktoś zamknie, skrzywdzi albo zdradzi, wygodniej wpasować się w sztywny system hierarchii i wypatrywać tego, co nieuniknione. Podporządkować się bez reszty silniejszemu, żeby nie bił zbyt mocno. Znęcać się bezlitośnie nad słabszym, żeby nie miał odwagi zbuntować się przeciw oprawcy. Ślepo wierzyć w przywódcę i torować mu drogę na szczyt równie bezwzględnie, jak powolni rozkazom analfabeci z 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego, którzy położyli fundament pod władzę Józefa Stalina. To spośród tych „prostych żołnierzy” rekrutowało się wielu architektów wielkiego terroru, okresu szczególnego nasilenia represji stalinowskich w latach 30. ubiegłego wieku. Spośród „prawdziwych patriotów”, którzy do tego stopnia nienawidzili intelektualistów, artystów i urzędników, wszelkich obcych, wszelkich ludzi, którzy się na czymkolwiek znali – by przez kilka lat wymordować i zamęczyć na śmierć kilkadziesiąt milionów.\nPrzewodniczący Rady Wojskowo-Rewolucyjnej ZSRR Klimient Woroszyłow, Andriej Żdanow i Józef Stalin. Pochód pierwszomajowy w Moskwie, rok 1933.\nW 1934 roku Osip Mandelsztam poszedł na zesłanie za wiersz o Stalinie: kremlowskim góralu, który ma palce tłuste jak czerwie i wąsy jak u karalucha. Poeta zmarł w 1938, po ponownym aresztowaniu, w obozie tranzytowym w drodze na Kołymę. Kremlowski góral ogłosił właśnie ofensywę socrealizmu pod hasłem „sztuka zrozumiała dla milionów ludzi pracy”. Atmosfera gęstniała. Po dwóch sezonach od prapremiery Lady Macbeth mceńskiego powiatu (22 stycznia 1934 w Teatrze Michajłowskim w Leningradzie) niespodziewany cios spadł na Dymitra Szostakowicza. Opera o wielokrotnej, a mimo to wzbudzającej współczucie morderczyni z prowincji – zdradzająca liczne pokrewieństwa z twórczością Janaczka, zarówno pod względem doboru tematu, jak ekspresjonistycznej z ducha muzyki – spotkała się z doskonałym przyjęciem krytyki i publiczności. Do czasu, gdy w loży rządowej moskiewskiego Teatru Bolszoj zasiedli Stalin, sekretarz Komitetu Centralnego KC WKP(b) Andriej Żdanow i członek Biura Politycznego Anastas Mikojan. Dwa dni później, 28 stycznia 1936 roku, na łamach „Prawdy” ukazał się artykuł Chaos w muzyce, w którym anonimowy recenzent pisał o strzępach melodii, które nikną w ogólnym zgiełku, o przeniesieniu na grunt opery najbardziej odrażających cech „meyerholdszczyzny” i o zaprzedaniu „ludzkiej” muzyki na rzecz drobnomieszczańskich prób formalistycznych.\nTekst, którego autorstwo przypisywano później samemu Stalinowi, wyszedł zapewne spod pióra jednego z licznych usłużnych paszkwilantów, komunikujących stanowisko partii w formie złowrogich publicznych ostrzeżeń: przed represjami, przed zsyłką do Gułagu, przed groźbą utraty najbliższych. W czerwcu 1936 w niejasnych okolicznościach zmarł Maksym Gorki, niedawny pupil władzy, który zdobył się na odwagę, by stanąć w obronie kompozytora. Być może otruto go na polecenie ludowego komisarza spraw wewnętrznych Gienricha Jagody, „krwawego karła”, który niespełna cztery lata później sam został stracony z wyroku tajnego sądu. Reżyser Wsiewołod Meyerhold został aresztowany przez NKWD w 1939 roku, zmuszony torturami, by przyznał się do współpracy z obcym wywiadem, i wkrótce potem rozstrzelany. Nikołaj Żylajew, przyjaciel i mentor Szostakowicza, członek moskiewskiej awangardy, rok wcześniej dostał wyrok śmierci za zdradę ojczyzny.\nProgram premierowego spektaklu Lady Macbeth mceńskiego powiatu.\nSzostakowicz przeżył, co wielu historyków uważa za koronny dowód jego uległości wobec władzy i słabości charakteru. Zarzucił dotychczasowe eksperymenty z językiem muzycznym, czego do dziś nie wybaczyło mu wielu melomanów. A przecież wiadomo, że prawdy nigdy nie poznamy. Charyzmatyczny przywódca, do którego „prości” bolszewicy uciekali przed wolnością, trzymał wszystkich w szachu, umiejętnie dawkując lęk. Nikt nie znał dnia ani godziny, nikt nie miał pojęcia, czy dostanie awans, czy kulę w łeb. Słowa kompozytora, który przed niedoszłą audiencją u Stalina wyznał, że cichutko żyje w Moskwie, nie wychodzi z domu i czeka na telefon, dostatecznie mrożą krew w żyłach.\nWielka czystka skończyła się w 1939 roku. Opresyjna polityka radzieckich władz wobec ludzi kultury wróciła tuż po wojnie pod postacią tak zwanej żdanowszczyzny – agresywnej propagandy socrealizmu połączonej z rugowaniem wszelkich wpływów zachodnich. Pretekstem do zmasowanego ataku na środowisko muzyczne była słabiutka skądinąd opera Gruzina Wano Muradelego Wielka przyjaźń. W styczniu 1948 roku Żdanow zwołał w Moskwie naradę, której rzeczywistym celem było sporządzenie listy szkodliwych „formalistów”, uprawiających twórczość niemelodyjną, oderwaną od tradycji i sprzeczną z interesem narodu. Winą za rzekomy upadek muzyki radzieckiej obciążył nie tylko Szostakowicza, ale też Prokofiewa, zaprzyjaźnionego z nim Wissariona Szebalina, Nikołaja Miaskowskiego, który brał lekcje kompozycji jeszcze u Rimskiego-Korsakowa, oraz jego ucznia Arama Chaczaturiana. Sprawy przybrały równie groźny obrót, jak w latach trzydziestych. Kompozytorzy składali upokarzające samokrytyki, fałszowali dokumenty, dawali upust zawiści o międzynarodowe sukcesy kolegów, intrygowali i donosili na siebie nawzajem. Wrogów systemu piętnowano bezlitośnie: pozbawiając stanowisk, rugując ich kompozycje z repertuaru koncertowego, zmuszając do odrzucenia indywidualnego języka wypowiedzi artystycznej.\nSergiusz Prokofiew, Dymitr Szostakowicz i Aram Chaczaturian. Moskwa, 1940.\nChaczaturianowi jakoś się upiekło. Na wspomnianej naradzie obwołany „formalistą” i „wrogiem ludu”, jeszcze w tym samym roku wrócił do łask władzy. Może dlatego, że się dostatecznie ukorzył, może dlatego, że jego muzyka – w przeciwieństwie do utworów Prokofiewa, Szostakowicza i Szebalina – nie nosiła żadnych znamion znienawidzonego formalizmu. Owszem, nowocześnie zorkiestrowana, zarazem jednak niezwykle komunikatywna i uwodząca mnóstwem odniesień do rodzimego folkloru armeńskiego, stała się wkrótce muzyczną wizytówką Związku Radzieckiego. W 1950 roku kompozytor objął posady w Instytucie Gniesinych i w moskiewskim Konserwatorium, bez kłopotów podróżował po Europie i obydwu Amerykach, od 1957 aż do śmierci w 1978 piastował funkcję sekretarza Związku Kompozytorów Radzieckich.\nA przecież jego Spartakus kryje w sobie jakąś dziwną tajemnicę. Bohater baletu Chaczaturiana był postacią historyczną: rzymskim gladiatorem, być może pochodzącym z Tracji, dowódcą największego i najkrwawszego powstania niewolników w starożytnym Rzymie, które trwało niemal dwa lata (73-71 p.n.e.) i zakończyło się przegraną bitwą nad rzeką Silarus w Lukanii. W buncie wzięło udział prawie sto tysięcy niewolników, gladiatorów i zubożałych chłopów, z których rąk padły trzy tysiące rzymskich żołnierzy. Sześć tysięcy powstańców, którzy uczestniczyli w ostatniej bitwie, dla przykładu ukrzyżowano wzdłuż głównej drogi prowadzącej do Rzymu. Chaczaturian wpadł na pomysł ubrania tej historii w szatę muzyczną już w latach trzydziestych. Spartakus, kreowany przez Marksa i Lenina na prekursora nowoczesnych rewolucjonistów i jedną z najwybitniejszych postaci europejskiej starożytności, wydawał się idealną metaforą radzieckiego herosa. Coś jednak wstrzymało kompozytora: może atmosfera wielkiego terroru, może późniejszy ferwor wojenny, w którym nie wypadało pisać baletu z tragicznym, bądź co bądź, zakończeniem. Chaczaturian zabrał się ostatecznie do pracy dopiero w 1951 roku, po gorzkim epizodzie z czasów żdanowszczyzny, próbując przekonać władze, że jego balet będzie celnym symbolem walki komunistycznych sił Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej z siłami ONZ, wspierającymi „reżim” południowokoreański. Ukończył Spartakusa w 1954 roku, już po śmierci Stalina, i z miejsca został uhonorowany za swój trud Nagrodą Leninowską. Prapremiera w Leningradzie, w 1956 roku, została przyjęta dość chłodno. Triumfalny pochód baletu przez sceny międzynarodowe zaczął się dopiero w roku 1968, po moskiewskim wystawieniu w choreografii Jurija Grigorowicza.\nOd tego czasu minęło już niemal pół wieku. Teraz nam pozostaje rozstrzygnąć, czy Spartakus jest wiernopoddańczym hołdem dla totalitarnej ideologii ZSRR, czy może zawoalowanym hymnem na cześć uciemiężonych mniejszości w walce z wszechwładnym hegemonem. Hipoteza, że tragiczny zryw trackiego niewolnika symbolizuje przegraną walkę Ormian z Moskwą – „Trzecim Rzymem” – wydaje się całkiem prawdopodobna w świetle doświadczeń twórców z nieludzkim reżimem.\n23/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nPora zejść na ziemię. A potem czym prędzej znów się odbić w górę, bo w obecnych czasach nie ma czegoś takiego, jak sezon ogórkowy, i w lecie dzieje się często ciekawiej niż przez resztę roku. Niestety, nie dotrę w lipcu do Starego Sącza – czego żałuję, bo wiążą mnie z tym miejscem przepiękne wspomnienia, jeszcze z epoki, kiedy Upiór był po drugiej stronie barykady i sam z drżeniem serca szukał recenzji w prasie. Czytelnikom gorąco jednak polecam wycieczkę w Beskidy – 38. Starosądecki Festiwal Muzyki Dawnej rozpoczyna się za niespełna dwa tygodnie, a w programie między innymi występ Ensemble Unicorn w kościele św. Elżbiety, z koncertem poświęconym austriackim minnesingerom. O fenomenie minnesangu i jego związkach z Austrią piszę w dodatku festiwalowym do najnowszego numeru „Tygodnika Powszechnego”, przygotowanym przez Kubę Puchalskiego.\nErsinken, vertrinken – unbewusst\n21/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nI have not had many opera experiences in my lifetime that I could describe with a clear conscience as formative: shows that were memorable and, at the same time, shaped my peculiar sensitivity to sound and to the contexts surrounding the music. My most recent such illumination, after a long break, was the Longborough Tristan und Isolde, a production that shook me to such a degree that for the next year, I returned to it again and again – in essays, columns and reviews from completely different stagings. A year later at a dress rehearsal of Tannhäuser, I was confirmed in my conviction that Anthony Negus is one of today’s most distinguished interpreters of Wagner’s œuvre. The news that he was planning to open the new season with a revival of Tristan put me in a huge quandary. I felt like a soul who had gone through the Last Judgment, ended up in heaven, and then found out that something had gone wrong and it would be necessary to repeat the Judgment. And what if there would be no salvation this time?\nBut there was. It happened not only in the theatrical plane – the only one about which I had mild reservations – but also in the musical one, this time so close to musical perfection that at moments I really had the impression of contact with the unknowable ‘thing-in-itself’. Stage director Carmen Jakobi decided to dispense with the pair of dancers – ‘Jungian’ doubles of Tristan and Isolde – who had previous introduced unnecessary confusion into the opera’s only superficially static narrative. The singers were left alone on a nearly empty stage, in a space masterfully painted with light, face to face with the audience gathered in the little opera house. What began was true theater – faithful to the score, based on the word, intricately built around the relationships between the characters. Jakobi did not stop at just removing the dancing ‘shadows’. She shifted certain accents, all the more emphatically underlining the Wagnerian masterpiece’s departures from its literary prototype. With the performers, she worked through every move, every gesture and every exchange of glances, at moments creating such a suggestive atmosphere of intimacy that we didn’t know where to lay our eyes – we, accustomed to viewing sex, nudity and all manner of perversions in opera, but so pitifully helpless in confrontation with the view of pure, though staggeringly intense emotion between two people. Three scenes from the production should go down in operatic history. First of all, the finale of Act I, in which the lovers torn out of their ecstatic exhilaration behave as if they are still in a trance, not grasping and not wanting to grasp what is going on around them – the short exchange of lines between the reeling Tristan and the stupefied Kurwenal (‘Wer naht?’, ‘Der König!’, ‘Welcher König?’) was literally breathtaking. Secondly, the duet from Act II, the exquisite, eroticism-laden love scene of which Grotowski’s best actors would not be ashamed. Thirdly, Tristan’s great monologue in Act III, ending with his death in Isolde’s arms: a realistic and shocking image of agony the likes I have never seen either in the theater, or even in the cinema. And never want to see in real life.\nAct I. Peter Wedd (Tristan) and Lee Bisset (Isolde). Photo: Matthew Williams-Ellis.\nThe most beautiful thing was the spirit of collaboration that hovered over the whole production. Jakobi’s directing melded with the musical work like those two yew trees with the church portal in nearby Stow-on-the-Wold. In the singers’ acting, I recognized gestures observed during other shows featuring them – this time, however, chiseled out with truly Shakespearean care. The staging does not diverge even one iota from the conductor’s concept. And that concept, already brilliant two years ago, has undergone further evolution. At the time, I compared Negus’ interpretation with the legendary perspectives of Karl Böhm, noticing the blistering tempi, but above all the exuberant pulse of the performance, making the audience realize that torment and longing are immanently linked to the score and there is no need to additionally slow it down. This time, I had the impression that Negus had gone even further, becoming part the forgotten or disregarded performance tradition of the 1930s. Initially, I thought of Reiner; then I went back even further in my thoughts, evoking the memory of the legendary recording of the prelude to Act I in the rendition of the Berlin Philharmonic under the baton of Richard Strauss. In Negus’ prelude, we heard the same devastated, carved-up waltz; the textures were equally light and bright; the wonderful portamenti of the ’celli revived the memory of times long past and a sensitivity to sound that has since that time been lost. In Act II, the ‘hunting music’ was enchantingly laden with the subtle power of natural horns; in Act III, the Shepherd’s song was accompanied by the nasal, frightfully sad tone of the tárogató. In this production, the orchestra did not accompany the singers – it created a separate quality, almost sublime in the prelude to the final act, where the violins in the initial Todesschmerz motif literally ‘rebound’ with a tritone off of the F in the ’cello chord, and the desolation motif gliding upward in thirds created such an overwhelming impression of boundless emptiness that I had shivers running up and down my spine. The mood was complemented by the stray thrush in the garden who decided to echo the English horn melody from the prologue to Scene 1.\nAct II. Peter Wedd and Lee Bisset. Photo: Matthew Williams-Ellis.\nIn this year’s cast, there were basically no weak points, which inspires all the greater admiration that the show was put on four times, every two days, featuring the same singers. Wonderful roles were created by Stuart Pendred (Kurwenal), known from the previous staging, gifted with a baritone of quite peculiar timbre, nonetheless superbly carried and technically flawless; and by Harriet Williams, a warm and velvety Brangäne, perhaps even better than Catherine Carby, whom I praised to the skies two years ago. A fantastic debut in the roles of the Young Sailor and the Shepherd was turned in by Sam Furness, whom I have had the opportunity to admire three times in recent seasons: as Števa in the Glasgow Jenůfa, the Novice in the Madrid Billy Budd and Joaquino in a concert performance of Fidelio in Paris (in a few days, he will be portraying this character in a new staging of Beethoven’s opera at the Longborough Festival Opera). Some critics complained of tiredness in the voice of Geoffrey Moses, in my opinion wrongly: his King Marke fully convinced me to the concept of the tragic ruler faced with a betrayal exceeding all bounds of imagination. I am certain that this was a conscious choice on Negus’ part, supported furthermore by the experienced bass’s enormous vocal culture and unquestionably beautiful instrument.\nAct III. Stuart Pendred (Kurwenal), Peter Wedd and Sam Furness (Shepherd). Photo: Matthew Williams-Ellis.\nI fear that I will run short of compliments for the two title characters. Lee Bisset, who debuted in the second cast in 2015, turned out to be the Isolde of my dreams, finished in every inch, felt to the very depths. This is one of those singers who rivet one’s attention from their first entrance onstage, engage the listener not only with perfect mastery of their part, but also with an accurate feel for the words and fantastic acting. Bisset pulled off something that Rachel Nicholls had previously been unable to manage – to show Isolde as an equal partner to Tristan, a strong woman aware from the outset of her feelings, with which she initially fights as fiercely as she later yields to them. Her dark, expressive, strikingly powerful soprano sparkles with every hue of emotion: it sounded one way in the fiery, furious duet with Brangäne, another way in ecstatic union with Tristan, for whom she had longed for years. The latter was again portrayed by Peter Wedd, who created probably the most captivating role in his career thus far. He went straight into his role with a secure and open voice, carrying over the dense textures with a sonorous, trumpet-like squillo. In Act I, Scene 5, both of them were stupendous: one would look in vain for a ‘Du mir einzig bewusst, höchste Liebeslust!’ sung like that in the archives of contemporary opera houses. In Act II, Wedd began to play with timbre: after the phenomenal duet, he brought out the famous phrase ‘O König, das kann ich dir nicht sagen’ in a manner that I had been awaiting for years: searingly lyrical, yet at the same time masculine, gradually sinking into a darker and darker abyss. In ‘Dem Land, das Tristan meint, der Sonne Licht nicht scheint’, he sang with a voice so dark, it was as if every sun in the galaxy had been snuffed out. In the Act III monologue, he went through every tone of despair, hope and torment: I don’t know if there is another tenor in the world who would be able to with such a beautiful voice and yet so precisely reflect the delirium of Tristan, at a certain moment thrashing about in an extremely disturbing 5/4 metre – used in mad scenes by, among others, Händel. When the knight had finally died in Isolde’s arms, the Verklärung began – the love transfiguration of Isolde, by Wagner fans erroneously referred to as the Liebestod. Both Negus and Jakobi pointed out this false reading, for which Liszt had been to blame. Lee Bisset sang her last monologue in an ecstasy bringing to mind associations with Bernini’s famous sculpture, looking with awe at Tristan’s corpse, frozen like a wax figure. And then, in the orchestra, miracles again began to happen. During the ‘Mild und leise’ monologue, the ‘voice’ of the dead Tristan circulated beneath the skin, like the song of the dumbstruck Rusalka from Dvořák’s opera almost half a century later. And in the penultimate measure, Isolde’s heart stopped: just before the final B major chord, the oboes are left alone for a moment, holding out a long, piercing D-sharp – like the flat line on the monitor announcing the irreversible stoppage of circulation.\nAgain I ended up in heaven. Only what am I going to do there without such a Tristan?\n20/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nNiewiele miałam w życiu doświadczeń operowych, które mogłabym z czystym sumieniem określić jako formatywne: spektakli pamiętnych, a zarazem kształtujących moją specyficzną wrażliwość na dźwięk i konteksty okołomuzyczne. Ostatnim takim olśnieniem, po długiej przerwie, był Tristan i Izolda w Longborough, przedstawienie, które wstrząsnęło mną do tego stopnia, że przez następny rok wracałam do niego raz po raz – w esejach, felietonach, recenzjach z całkiem innych inscenizacji. W przeświadczeniu, że Anthony Negus jest dziś jednym z najwybitniejszych interpretatorów twórczości Wagnera, utwierdziłam się rok później na próbie generalnej Tannhäusera. Wiadomość, że na otwarcie nowego sezonu planuje wznowienie Tristana, wpędziła mnie w straszną rozterkę. Poczułam się jak dusza, która przeszła przez Sąd Ostateczny, trafiła do nieba, po czym się dowiedziała, że coś poszło nie tak i Sąd trzeba będzie powtórzyć. A jeśli tym razem zbawienia nie będzie?\nByło. Dokonało się nie tylko w warstwie teatralnej – jedynej, do której miałam nieznaczne zastrzeżenia – ale i muzycznej, tym razem tak bliskiej doskonałości, że chwilami naprawdę mieliśmy wrażenie obcowania z niepoznawalną „rzeczą samą w sobie”. Reżyserka Carmen Jakobi postanowiła zrezygnować z dwojga tancerzy, „jungowskich” sobowtórów Tristana i Izoldy, którzy wprowadzali niepotrzebny zamęt w statyczną tylko z pozoru narrację opery. Śpiewacy zostali sami na prawie pustej scenie, w przestrzeni po mistrzowsku malowanej światłem, twarzą w twarz z publicznością skupioną na niewielkiej widowni. Zaczął się prawdziwy teatr – wierny partyturze, oparty na słowie, zbudowany misternie wokół relacji między postaciami. Jakobi nie poprzestała na usunięciu tańczących „cieni”. Przesunęła niektóre akcenty, tym dobitniej podkreślając odstępstwa Wagnerowskiego arcydzieła od literackiego pierwowzoru. Przepracowała z wykonawcami każdy ruch, każdy gest i każdą wymianę spojrzeń, tworząc chwilami tak sugestywną atmosferę intymności, że nie wiedzieliśmy, gdzie oczy podziać – my, zaprawieni w oglądaniu w operze seksu, golizny i wszelkich perwersji, a tak żałośnie bezradni w starciu z widokiem czystego, choć piorunującego w swej intensywności uczucia między dwojgiem ludzi. Trzy sceny z tego przedstawienia powinny przejść do historii teatru operowego. Po pierwsze, finał I aktu, w którym wyrwani z ekstatycznego upojenia kochankowie zachowują się dalej jak w transie, nie pojmując i nie chcąc pojąć, co się wokół nich dzieje – krótka wymiana zdań między słaniającym się na nogach Tristanem a osłupiałym Kurwenalem („Wer naht?”, „Der König!”, „Welcher König?) dosłownie zapiera dech w piersiach. Po drugie, duet z II aktu, przepiękna, naładowana erotyzmem scena miłosna, której nie powstydziliby się najlepsi aktorzy Grotowskiego. Po trzecie, wielki monolog Tristana z III aktu, zakończony śmiercią w objęciach Izoldy: tak realistycznego i wstrząsającego obrazu agonii nie widziałam ani w teatrze, ani nawet w kinie. A w prawdziwym życiu zobaczyć nie chcę.\nDrużyna Tristana. W środku Stuart Pendred (Kurwenal). Fot. Matthew Williams-Ellis.\nNajpiękniejsze, że nad całym tym przedstawieniem unosił się duch współpracy. Reżyseria Jakobi zrosła się z dziełem jak dwa cisy z portalem kościoła w pobliskim Stow-on-the-Wold. W grze aktorskiej śpiewaków rozpoznawałam gesty zaobserwowane podczas innych spektakli z ich udziałem – tym razem jednak wycyzelowane z dbałością iście szekspirowską. Inscenizacja nie odstawała ani na jotę od koncepcji dyrygenta. A ta, olśniewająca już przed dwoma laty, przeszła dalszą ewolucję. Porównywałam wówczas interpretację Negusa z legendarnymi ujęciami Karla Böhma, zwracając uwagę na ostre tempa, przede wszystkim jednak na żywiołowy puls wykonania, uzmysławiający słuchaczom, że udręka i tęsknota są immanentnie związane z tą partyturą i nie trzeba jej dodatkowo spowalniać. Tym razem odniosłam wrażenie, że Negus poszedł jeszcze bardziej do przodu, wpisując się w zapomnianą bądź lekceważoną tradycję wykonań z lat 30. ubiegłego wieku. Z początku pomyślałam o Reinerze, potem cofnęłam się myślą jeszcze bardziej wstecz, przywołując z pamięci legendarne nagranie preludium do I aktu w wykonaniu Berlińczyków pod batutą Ryszarda Straussa. W preludium u Negusa tak samo pobrzmiewał zdruzgotany, pokiereszowany walc, faktury były równie lekkie i świetliste, cudowne portamenti wiolonczel ożywiły wspomnienie dawno minionych czasów i utraconej od tamtej pory wrażliwości na dźwięk. W II akcie „muzyka myśliwska” zachwyciła pełnią subtelnej mocy rogów naturalnych, w akcie III pieśni Pasterza towarzyszył nosowy, przeraźliwie smutny ton tárogató. W tym przedstawieniu orkiestra nie akompaniowała śpiewakom – tworzyła jakość odrębną, bliską sublimacji w preludium do ostatniego aktu, gdzie skrzypce w początkowym motywie bólu śmierci dosłownie „odbiły się” trytonem od F w akordzie wiolonczel, a sunący w górę tercjami motyw osamotnienia stworzył tak dojmujące wrażenie pustego bezkresu, że ciarki przebiegły mi po krzyżu. Nastroju dopełnił zabłąkany w ogrodzie drozd, który postanowił zawtórować melodii rożka angielskiego we wstępie do pierwszej sceny.\nDuet miłosny z II aktu. Peter Wedd (Tristan) i Lee Bisset (Izolda). Fot. Matthew Williams-Ellis.\nW tegorocznej obsadzie właściwie nie było słabych punktów, co wzbudza tym większy podziw, że spektakl poszedł czterokrotnie, co drugi dzień, z udziałem tych samych śpiewaków. Wspaniałe role stworzyli Stuart Pendred (Kurwenal), znany z poprzedniej inscenizacji, obdarzony barytonem dość specyficznym w barwie, niemniej świetnie prowadzonym i nieskazitelnym technicznie, oraz Harriet Williams, ciepła i aksamitna w brzmieniu Brangena, bodaj jeszcze lepsza niż wychwalana przeze mnie dwa lata temu Catherine Carby. W partiach Młodego Żeglarza i Pasterza rewelacyjnie zadebiutował Sam Furness, którego w ostatnich sezonach miałam okazję podziwiać trzykrotnie: jako Števę w Jenufie z Glasgow, Nowicjusza w madryckim Billym Buddzie oraz Joaquina w koncertowym wykonaniu Fidelia w Paryżu (za kilka dni wcieli się w tę postać w nowej inscenizacji opery Beethovena w LFO). Część krytyków utyskiwała na zmęczenie w głosie Geoffreya Mosesa, moim zdaniem niesłusznie: jego Król Marek w pełni mnie przekonał do koncepcji tragicznego władcy, który stanął w obliczu zdrady przekraczającej wszelkie granice wyobraźni. Jestem pewna, że był to świadomy wybór Negusa, poparty zresztą ogromną kulturą śpiewu i niekwestionowaną urodą głosu doświadczonego basa.\nŚmierć Tristana. Fot Matthew Williams-Ellis.\nObawiam się, że dla pary głównych bohaterów zabraknie mi komplementów. Lee Bisset, w 2015 roku debiutująca w drugiej obsadzie, okazała się Izoldą z marzeń, skończoną w każdym calu, przeżytą do głębi. To jedna z tych śpiewaczek, które przykuwają wzrok od pierwszego wejścia na scenę, angażują słuchacza nie tylko doskonałym opanowaniem partii, ale też celnym wyczuciem słowa i rewelacyjnym aktorstwem. Bisset udało się coś, z czym nie poradziła sobie poprzednio Rachel Nicholls – ukazać Izoldę jako równorzędną partnerkę Tristana, kobietę silną i od początku świadomą uczucia, z którym na początku walczy równie zajadle, jak później mu się poddaje. Jej ciemny, wyrazisty, uderzający mocą sopran mienił się wszelkimi odcieniami emocji: inaczej brzmiał w żarliwym, przepełnionym furią duecie z Brangeną, inaczej w ekstatycznym zespoleniu z wytęsknionym od lat Tristanem. W tego drugiego znów wcielił się Peter Wedd, tworząc bodaj najbardziej porywającą kreację w swojej dotychczasowej karierze. Wszedł w rolę z miejsca, głosem pewnym i otwartym, przebijając się przez gęste faktury dźwięcznym jak blacha squillo. W piątej scenie I aktu oboje wprawili nas w osłupienie: tak zaśpiewanego „Du mir einzig bewusst, höchste Liebeslust!” próżno szukać w archiwach współczesnych teatrów operowych. W II akcie Wedd zaczął grać barwą: po fenomenalnym duecie wyprowadził słynną frazę „O König, das kann ich dir nicht sagen” w sposób, jakiego oczekiwałam od lat: przejmująco lirycznie, a zarazem po męsku, stopniowo osuwając się w coraz ciemniejszą otchłań. Przy „Dem Land, das Tristan meint, der Sonne Licht nicht scheint” śpiewał już głosem tak mrocznym, jakby zgasły wszystkie słońca w galaktyce. W monologu z III aktu przeszedł przez wszystkie tony rozpaczy, nadziei i udręki: nie wiem, czy jest na świecie drugi tenor, który potrafiłby głosem tak pięknym, a zarazem tak precyzyjnie odzwierciedlić malignę Tristana, w pewnej chwili miotającego się w skrajnie niepokojącym metrum na pięć czwartych, używanym w scenach szaleństwa między innymi przez Händla. Kiedy rycerz skonał już w objęciach Izoldy, zaczęła się Verklärung – miłosne przemienienie Izoldy, przez wielbicieli Wagnera błędnie zwane Liebestod. Zarówno Negus, jak i Jakobi zwrócili uwagę na to przekłamanie, zawinione przez Liszta. Lee Bisset zaśpiewała swój ostatni monolog w ekstazie przywodzącej na myśl skojarzenia ze słynną rzeźbą Berniniego, patrząc z zachwytem na zastygłe jak figura z wosku zwłoki Tristana. I wtedy w orkiestrze znów zaczęły się dziać cuda. „Głos” martwego Tristana krążył pod skórą „Mild und leise” niczym późniejszy o niemal pół wieku śpiew oniemiałej Rusałki z opery Dworzaka. A w przedostatnim takcie stanęło serce Izoldy: tuż przed ostatnim akordem w H-dur oboje zostały na chwilę same, ciągnąc długie, przenikliwe Dis – jak płaską linię na monitorze, zwiastującą nieodwracalne zatrzymanie krążenia.\nZnów trafiłam do nieba. Tylko co ja tam będę robić bez takiego Tristana?\nPośród zielonych Anglii błoni\n17/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nTym razem będzie mały fotoreportaż, bo nad recenzją muszę kilka dni pomyśleć. Wybierałam się po raz kolejny do Longborough pełna obaw i wątpliwości: czy warto jechać na wznowienie Tristana, który dwa lata wcześniej okazał się jednym z najbardziej wstrząsających doświadczeń w całej mojej karierze krytyka operowego? Czy mądrze akredytować się na ostatnim z czterech przedstawień, dawanych w pojedynczej obsadzie (!) co drugi dzień? A jeśli śpiewakom sił nie starczy? Strach tym większy, że do wypadu nakłoniłam też kilku innych krytyków, nie tylko z Polski. Było warto i było mądrze. Ba, spektakl z 2015 roku pod wieloma względami okazał się tylko wprawką do cudowności, jakie dane nam było usłyszeć przed kilkoma dniami.\nZdaję sobie sprawę, że moja recenzja znów będzie po trosze rozmową ze ślepym o kolorach, bo rzemiosło Anthony’ego Negusa i jego muzyków można podziwiać tylko w LFO. Tyle że Gloucestershire to naprawdę nie biegun północny i na doroczną wyprawę do „angielskiej świątyni Wagnera” może oszczędzić każdy operoman. Wystarczy chcieć i ustalić priorytety. Zapewniam wszystkich Czytelników, że trafią w siódme muzyczne niebo i spędzą długie godziny w towarzystwie ludzi, którzy nie będą rozmawiać o polityce ani pieniądzach, tylko o tym, czego przed chwilą doznali. Z szacunkiem do dzieła, z szacunkiem do wykonawców, z otwartą głową, bez poczucia frustracji, bez komentarzy, że oni by tym lepiej zadyrygowali, lepiej to zaśpiewali, a w ogóle to nie może być dobre, skoro żadne z nazwisk nie pojawia się na afiszach w Bayreuth i Metropolitan.\nA jeśli spakują Państwo do torby nie tylko prowiant na długą przerwę, ale i buty na zmianę, można do tej prawdziwie wiejskiej opery dotrzeć na przełaj. Podziwiając w drodze takie oto widoki. Pierwsza relacja z Longborough (bo w tym roku będzie ich więcej) już za dni parę, wkrótce dłuższy tekst o nietypowych kierunkach podróży w poszukiwaniu Wagnerowskiego ideału – na łamach „Tygodnika Powszechnego”, przygotowywany wspólnie z Jakubem Puchalskim, który kontynuuje badania terenowe na Węgrzech.\nTak, wbrew pozorom, wygląda jeden z głównych szlaków pieszych w hrabstwie. Tylko dla spostrzegawczych turystów.\nW tym zagajniku przed chwilą zniknęła łania. Jaskry na szczęście nie uciekły.\nWidać już pierwsze efekty programu ochrony łąk kwietnych. Trzmieli w Cotswolds zatrzęsienie.\nTym razem niewidzialny szlak biegnie wzdłuż kilkusetletniej alei dębowej.\nJuż prawie na miejscu. Jesteśmy w wiosce Longborough, wystarczy odbić kilkaset metrów w lewo.\n12/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nTak się ostatnio dzieje, że palące problemy współczesności – z którymi rządcy tego świata nie umieją sobie poradzić – trafiają na deski teatrów. Także operowych. Czasem po to, żeby widzom coś uzmysłowić. Częściej po to, by ukoić zbiorowe poczucie winy lub bezradności. Najczęściej po to, by zagrać na emocjach odbiorców i zyskać ich poklask. Bywa, że twórcy uciekają się do manipulacji. Kilka tygodni temu próbowałam walczyć z naginaniem faktów do teorii na stronie pewnej reżyserki. Nie doczekałam się odpowiedzi. A przecież o sprawach ważnych, także o kryzysie migracyjnym, powinno się mówić i wyciągać wnioski. Pewien epizod z mojej niedawnej wędrówki operowej zapadł mi głęboko w pamięć. Na tyle głęboko, że wspomniałam o nim w felietonie, który ukazał się w majowym numerze „Muzyki w Mieście”.\nW styczniu 2016 kapituła językoznawców wybrała słowo roku. Rzeczownik „uchodźca” został wskazany jednogłośnie – po raz pierwszy w historii kapituły. Wygrał też w plebiscycie internautów. Pokonał w cuglach frankowicza, terrorystę, smog i wygaszanie. Jak podkreślił Jerzy Bartmiński z UMCS, słowo zasłużyło na wyróżnienie nie tylko z powodu częstości użycia, ale i ze względów społeczno-etycznych. Zdaniem profesora, „uchodźca” to dla Polaków słowo święte, kojarzone z historią powstań narodowych, prześladowań, ucisku i emigracji. Przemawiające do wyobraźni, bo kiedyś to nam udzielano schronienia i gościny. Znak dzisiejszych czasów i swoiste napomnienie, bo teraz my powinniśmy okazać solidarność z ludźmi potrzebującymi pomocy.\nBrzmi staro, a przecież jest młode. Pojawiło się po raz pierwszy w słynnym Słowniku warszawskim pod redakcją Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego, Władysława Niedźwiedzkiego i Józefa Przyborowskiego, których celem było „ułożenie obszernego i dokładnego ile możności skarbca mowy naszej”. Ośmiotomowy słownik ukazywał się w latach 1900-1927. Tom siódmy, od litery T do litery Y, wyszedł spod pras drukarni „Współczesnej”, dzięki zapomodze Kasy im. Mianowskiego, w 1919 roku. Niespełna sto lat temu. Pierwotnie na takich nieszczęśników mówiło się zabieglec albo uchodzień. Później pojawili się tułacze, pielgrzymi, wygnańcy, zbiedzy i wysiedleńcy. Słowacki i Norwid używali już kosmopolitycznego słowa „emigrant”. Teraz sprawy się pokomplikowały: określenia związane z migracją zarezerwowano dla ludzi opuszczających kraj, by poprawić jakość swojego życia. Tych, którzy uciekają bezpowrotnie, ze strachu przed wojną i prześladowaniami, zaczęliśmy nazywać uchodźcami. Po angielsku mówi się na nich refugees, czyli szukający schronienia.\nNapis na murze zamkniętego obozu dla uchodźców w Pireusie. Fot. Dorota Kozińska\nNie śpieszno nam, by udzielać im w Polsce azylu. Lękamy się terrorystów, destabilizacji gospodarki, zagrożenia tradycyjnych wartości. Tłumaczymy, że wygnańcy i tak wolą szukać szczęścia gdzie indziej. Uszczelniamy granice, odsyłamy niechcianych gości na Białoruś, ale sumienie nie daje nam spokoju. Potrzeba zabrania głosu w kwestii kryzysu migracyjnego coraz częściej znajduje ujście w twórczości. Uchodźcy coraz częściej błąkają się po scenach teatrów, także operowych. Kilka miesięcy temu pewna obiecująca reżyserka zastąpiła nimi bandę przemytników w Carmen. Chcąc zagrać na emocjach widzów, podświadomie wepchnęła uciekinierów przed nędzą i konfliktem zbrojnym w rolę wyrachowanych, goniących za zyskiem rzezimieszków. Pewien słynny reżyser zamówił operę do własnego libretta na motywach sztuki Ödöna von Horvátha – sztuki z 1936 roku, metafory ówczesnego kryzysu społecznego i wymuszonych ucieczek przed widmem totalitaryzmu. Ledwo ze sceny padły słowa o nielegalnym przekraczaniu granicy i deportacji do obozu dla uchodźców, poczuliśmy się w samym środku aktualnych wydarzeń. Nieważne, że Horváth miał na myśli inny kryzys, innych uchodźców i nieco odmienne zagrożenie.\nNie wiedząc, co począć z tym fantem, sami przywdziewamy kostium uciekiniera. Na znak buntu przeciwko rzeczywistości udajemy się na emigrację wewnętrzną albo wręcz przeciwnie – rzucamy się na oślep przed siebie, korzystając ze swobód, których i nam może kiedyś zabraknąć. Dotyczy to także artystów i ludzi piszących o sztuce. Kompozytorzy osiedlają się za granicą, szukając szerszego oddźwięku dla swej twórczości. Muzycy starają się o angaże w krajach, gdzie ich rzemiosło zostanie docenione i należycie wynagrodzone. Krytycy, którym wciąż zależy, by ich nazwisk nie kojarzono z publicystyką na zamówienie określonych instytucji, grup wpływów i koterii skupionych wokół gwiazd – zmykają na drugi koniec świata i robią swoje. W miłym poczuciu, że za ich recenzje nikt się w Polsce nie obrazi.\nJa też uciekam. Na przykład do Aten. W styczniu. Mnie też sumienie zagryzło, więc wybrałam się z przyjaciółką do Pireusu, gdzie jeszcze niedawno lądowały tysiące uchodźców z Syrii. W kwietniu ubiegłego roku władze zlikwidowały dzikie obozowisko w pobliżu terminali portowych i rozmieściły przybyszów w tymczasowych ośrodkach w całej Grecji. Niedobitki koczują pod wiatami z blachy falistej. Po nabrzeżu hula zimowy wiatr, wokół brudno i beznadziejnie, jak w całej ogarniętej kryzysem stolicy, jeśli tylko zejść z głównego szlaku turystycznego.\nZapędziłyśmy się zbyt daleko. Wszystko wygrodzone i zamknięte. Zatrzymujemy się zdezorientowane. Jakiś mężczyzna wychodzi spod wiaty i taksuje nas wzrokiem. Pokazuje na migi, że tam jest szczelina w parkanie. Wystarczy wciągnąć brzuch. Zmieścicie się, tylko jedna po drugiej. Dziękujemy. Sprawdzamy. Faktycznie, da się tamtędy przecisnąć.\nI tak, dzięki życzliwości anonimowego uchodźcy, zdążyłyśmy na spektakl. Zastanawiam się od tamtej pory, jak odwzajemnić ten gest wobec kogoś, kto naprawdę potrzebuje pomocy i może się spóźnić na coś znacznie istotniejszego.\n10/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nByć może pierwsza w historii sztuka o prześladowaniach Żydów w III Rzeszy powstała wkrótce po pożarze Reichstagu i pierwotnie nosiła tytuł Dr. Mamlocks Ausweg. Ein Schauspiel aus Deutschland 1934 von Friedrich Wolf . Jej autor, niemiecki lekarz żydowskiego pochodzenia, napisał ją już na wygnaniu we Francji. Prapremiera dramatu – w tłumaczeniu na jidysz – odbyła się jednak w Polsce, pod tytułem Der gelbe Fleck (Żółta opaska), na deskach Warszawskiego Żydowskiego Teatru Artystycznego. Cztery lata później na kanwie sztuki powstał Professor Mamlock, pierwszy w historii film o nazistowskich represjach wobec Żydów, wyreżyserowany przez Herberta Rappaporta. Ten wiedeński uczeń Georga Pabsta w 1930 roku trafił do ZSRR – na zaproszenie radzieckich filmowców, którzy w początkowej fazie doktryny socrealistycznej próbowali zachować choćby pozory internacjonalizmu w sztuce. Rappaport nie wrócił już do Austrii. Dał się wciągnąć w machinę propagandy stalinowskiej, na której użytek tworzył filmy realizowane sprawnie i dziwnie zapadające w pamięć – nawet całkiem współczesnego widza. W 1940 roku wyreżyserował komedię Muzyka i miłość (Muzykalnaja istorija), którą do dziś wstydliwie rozkoszują się miłośnicy kunsztu Siergieja Lemieszewa. Siedem lat później stworzył arcydzieło radzieckiej manipulacji: dramat psychologiczny Decyzja profesora Milasa (Elu tsitadellis), pierwszy estoński film fabularny od czasu ponownej aneksji krajów bałtyckich przez ZSRR, którego bohater – niewyrobiony klasowo botanik – przejrzy wreszcie na oczy i wyda swego syna-nazistę w ręce komunistycznych władz. W 1951 roku, mimo podejrzliwego stosunku decydentów do twórczości fabularnej, Rappaport ofiarował Estończykom pierwszy w dziejach tamtejszej kinematografii film barwny: optymistyczny melodramat Światła w Koordi (Valgus Koordis), tym razem o powracającym do rodzinnej wsi przystojnym czerwonoarmiejcu, który ku wielkiej uciesze mieszkańców zorganizuje w niej kołchoz.\nGłówną rolę w tym filmie zagrał młody baryton Georg Ots, od kilku lat solista Teatru Opery i Baletu „Estonia” w Tallinie. Urodziwy, znakomity aktorsko i obdarzony nieodpartym męskim urokiem, błyskawicznie piął się po szczeblach propagandowej kariery – a przecież po przedwczesnej śmierci, choć niektórzy wypominali mu wojenną współpracę z NKWD i późniejszy flirt z partią, większość Estończyków opłakiwała w nim prawdziwego bohatera, który przysłużył się walnie do zachowania tożsamości narodu pod okupacją radziecką. Hipokryzja? Naiwność? Chyba jednak nie. Nieświadomi grozy tamtych czasów, wciąż mamy skłonność do pochopnej oceny twórców działających pod nieludzką presją władz, przemycających w swoich utworach aluzje nieczytelne dla moskiewskich cenzorów, które dziś umykają naszej uwagi, a które ówcześni widzowie chłonęli z ekranu jak gąbka wodę. W Valgus Koordis była to piosenka śpiewana przez głównego bohatera na wiejskiej zabawie. Z takim oto tekstem: „Mówili kiedyś, że szczęście przyszło i wypełniło sobą cały ogród; a potem przyszło i wypełniło izbę; wreszcie trafiło do spiżarni, stodoły i spichlerza; ale wtedy trzeba było odejść, a w walizce starczyło miejsca tylko na ubrania”. Żeby zlikwidować opór przeciwko kolektywizacji, za rządów Stalina sowieci deportowali z Estonii przeszło sto dwadzieścia tysięcy ludzi. Tłumacze listy dialogowej na rosyjski nie zawracali sobie głowy przekładem niewinnie brzmiącej ludowej piosenki.\nGeorg Ots był nieomal rówieśnikiem krótkowiecznej estońskiej niepodległości. Traktat pokojowy w Tartu, kończący wojnę Estonii z bolszewikami, podpisano 2 lutego 1920 roku. Syn Kaarela – znakomicie zapowiadającego się tenora dramatycznego, który po studiach u Gawriiła Morskiego kontynuował naukę we Włoszech, po czym wrócił na krótko do Piotrogrodu – urodził się 21 marca. Jesienią rodzice podjęli decyzję o przeprowadzce do wolnego Tallina. Kaarel Ots zatrudnił się w teatrze „Estonia”, z początku jako członek chóru, później jako solista. Georg i jego młodsza siostra Mariet uczyli się w Tallinna Prantsuse Lütseum, wspieranej przez Francuzów elitarnej szkole z wykładowym językiem francuskim i dodatkowym angielskim. Otsowie dbali o wszechstronne wykształcenie potomstwa: w 1939 roku, wkrótce po ukończeniu szkoły, Georg został mistrzem Estonii w pływaniu na 1500 metrów, niespełna rok później – złotym medalistą w sztafecie 4×200 metrów stylem dowolnym. Potem skończyła się Estonia: w czerwcu 1940 roku anektowana przez ZSRR w ramach ustaleń paktu Ribbentrop-Mołotow, w sierpniu 1941, po sukcesie Operacji Barbarossa, wcielona do III Rzeszy, w 1944 ponownie „odzyskana” przez Związek Radziecki. Młody Ots, który właśnie zdał na studia w Tallińskim Uniwersytecie Technicznym, po ataku Niemiec trafił do floty Armii Czerwonej. Uratowany ze zbombardowanego okrętu przez załogę przepływającego w pobliżu trałowca, po kilku miesiącach tułaczki trafił na tyły frontu wschodniego, do Eesti NSV Riiklikud Kunstiansamblid w Jarosławiu – swoistego „kolektywu” artystów ewakuowanych podczas wojny z Estonii. Tam podjął decyzję, że jednak zajmie się śpiewem – wbrew woli ojca, który wymarzył sobie karierę syna-inżyniera.\nGeorg Ots w końcu lat 1950.\nFormalną edukację rozpoczął od razu po powrocie do domu w 1944 roku – równolegle z pracą w Teatrze „Estonia”, gdzie jeszcze jako chórzysta zadebiutował maleńką partią Zareckiego w Onieginie. Rok później występował już solo, między innymi jako Sharpless w Madamie Butterfly, studiując równolegle w konserwatorium w Tallinie, w klasie barytona Tiita Kuusika, jednego z najwybitniejszych interpretatorów pieśni w dziejach wokalistyki estońskiej. Po wielkim, nie tylko propagandowym sukcesie Świateł w Koordi, Georg Ots dosłownie z dnia na dzień został gwiazdą. Posypały się propozycje angaży z teatrów operowych całego ZSRR, przede wszystkim z moskiewskiego Bolszoj. Młody Estończyk z równym powodzeniem występował w dziełach scenicznych Czajkowskiego, Mozarta i Verdiego, uwodził publiczność porywającą interpretacją tytułowego Demona z opery Antona Rubinsteina, nie gardził operetką, miał w repertuarze setki pieśni i popularnych piosenek. Biegle władał sześcioma językami – estońskim, rosyjskim, fińskim, włoskim, niemieckim i francuskim – i biegle w nich śpiewał, z nieprawdopodobnym wyczuciem łącząc muzykę i słowo. Dla swoich krajan był nie tylko ikoną tożsamości narodu, ale i kimś w rodzaju „zastępczego” idola z Zachodu. Przystojny, elegancki, bywały. Nieprzenikniony, chowający w zanadrzu upragniony sekret.\nZapewne dlatego zrósł się na zawsze z rolą, która wyniosła go na szczyt sławy. W 1958 roku na ekrany radzieckich kin wszedł musical Mister Iks – na opak wywrócona wersja operetki Imre Kálmána Die Zirkusprinzessin, która z jednej strony miała zaspokoić tęsknotę ludu roboczego za wielkim światem, z drugiej zaś dowieść co najmniej równości produkcji leningradzkiego Lenfilmu z przebojami Paramount Pictures i Metro-Goldwyn-Mayer. Akcja Księżniczki cyrkówki toczy się w carskiej Rosji, akcja filmu Julija Chmielnickiego rozgrywa się oczywiście w Paryżu. Pan X, tajemniczy cyrkowiec, w obydwu odsłonach okazuje się wydziedziczonym potomkiem zmarłego księcia. Georg Ots – w popisowych scenach dublowany przez słynnego tresera i akrobatę Mścisława Zapasznego – w warstwie wokalnej stworzył kreację na miarę tenorowego pierwowzoru, mimo że pod melodie Kálmána podłożono całkiem nowe libretto, nawiązujące w mniej lub bardziej oczywisty sposób do wydarzeń z pierwszych stron ówczesnej „Prawdy”: rewolucji kubańskiej, sporu o Kaszmir między Pakistanem a Indiami, skomplikowanych relacji francusko-brytyjskich. Widzowie śmieli się do rozpuku, przy okazji tropiąc aluzje do bieżącej sytuacji politycznej w Związku Radzieckim. Głos Otsa dobiegał zewsząd: z radia i z pierwszych odbiorników telewizyjnych, z rozchwytywanych jak świeże bułeczki płyt gramofonowych.\nJako Demon w operze Rubinsteina.\nBo i było czego słuchać. Związek Radziecki doczekał się po wojnie niewielu barytonów tej klasy. Największy rywal Otsa, Paweł Lisician, dysponował zresztą głosem o zupełnie innej barwie i całkiem odmiennej ekspresji. Ots prowadził frazę miękką jak jedwab, popartą świetnie prowadzonym oddechem, cyzelowaną z dbałością o najdrobniejszy szczegół. Imponował nie tylko fenomenalną dykcją, ale i wyczuciem stylu, powiązanego nieodłącznie z językiem śpiewanego tekstu. Była w tym śpiewie jasność, był spokój i pogoda, nieczęsto kojarzone z grającą na skrajnych emocjach szkołą rosyjską. Wydawałoby się, że życie urokliwego Estończyka musiało być pasmem ciągłych sukcesów i zawodowych uniesień. Tymczasem jego pierwsze małżeństwo dobiegło kresu, zanim na dobre się zaczęło. Drugie – z niespełnioną solistką tallińskiego baletu – obfitowało w skandale wszczynane przez żonę, która nad towarzystwo męża przedkładała kompanię mocnych alkoholi, najchętniej w dużej ilości. Trzecie byłoby szczęśliwe, gdyby nie straszliwa choroba, która dopadła Otsa w wieku zaledwie pięćdziesięciu dwóch lat. Kiedy lekarze zdiagnozowali u niego glejaka, ani myślał się poddać. Przeszedł osiem operacji. Stracił oko. A mimo to występował dalej. W ciemnych okularach, z przerzedzonymi włosami, śpiewając głosem coraz ciemniejszym i uboższym w alikwoty. Żeby się jednak o tym przekonać, trzeba zestawić jego wczesne nagrania z zapisami koncertów, jakie dał u schyłku życia. Ostatni raz stanął przed kamerami telewizji estońskiej w styczniu 1975 roku. Osiem miesięcy później umarł. W 1977 roku wypatrzył go na niebie rosyjski astronom Nikołaj Czernych, pod postacią planetoidy (3738) Ots (1977 QA1) z pasa głównego asteroid między orbitami Marsa i Jowisza. Idę o zakład, że go najpierw usłyszał.\nKazimierza Dejmka gry z przeszłością\n04/06/2017 by Dorota Kozińska\tLeave a Comment\nW styczniu 2013 roku, w związku z dziesięcioleciem śmierci Kazimierza Dejmka, w Teatrze Narodowym otwarto wystawę „Uchwycić się tego, co nasze”. Wernisażowi towarzyszył panel dyskusyjny i premiera książki Staropolskie teatra Kazimierza Dejmka, wydanej w serii „Teatr Narodowy. Historia”, pod redakcją Michała Smolisa. W listopadzie minie pół wieku od premiery Dejmkowych Dziadów, które trzy miesiące później zdjęto ze sceny po jedenastu przedstawieniach, co stało się impulsem wydarzeń marcowych 1968 roku. Zatrzymano tysiące uczestników zajść, przeciwko setkom skierowano akty oskarżenia, fala propagandy antysemickiej zmusiła do emigracji kilkanaście tysięcy osób pochodzenia żydowskiego, między innymi naukowców, dziennikarzy i ludzi kultury. Do obchodów pięćdziesięciolecia pamiętnej premiery w Narodowym szykujemy się w czasach równie trudnych i niepewnych. Strach pomyśleć, na ile żywotne okażą się widma ówczesnych sporów. Na razie, póki nikt jeszcze nie nawołuje „Śmielej! Prędzej!”, proponuję lekturę mojego szkicu ze Staropolskich teatrów – o teatrze Dejmka w kontekście początków ruchu „odnowy” muzyki dawnej.\n„Sztuka Machauta, Josquina, a nawet Monteverdiego jest spetryfikowana, tak iż próba ożywienia jej poza wąskimi kręgami mogłaby okazać się daremnym trudem – chyba że historyczny dystans odbierany jest jako estetyczna podnieta, zaś archaiczność i surowość przyjęte są za malowniczy rys; oznacza to jednak, że nie ocenia się ich należycie i że się ich nie rozumie”.\nCarl Dahlhaus, Estetyka muzyki [Musikästhetik], 1967. Tłum. Zbigniew Skowron.\nKiedy współcześni zwolennicy nurtu wykonawstwa historycznego czytają opinię Dahlhausa o spetryfikowaniu, czy może raczej skostnieniu twórczości Machauta, Josquina i Monteverdiego, lekceważąco wzruszają ramionami. Rzeczywiście, trudno się z nim zgodzić w epoce bujnych żniw po zasiewach, które padły w ziemię jeszcze w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Po ówczesnym „odrodzeniu” muzyki dawnej – przeoczonym albo raczej z rozmysłem zlekceważonym przez Dahlhausa – sztuka dawnych mistrzów zdążyła nie tylko ożyć, ale też wejść w całkiem nową przestrzeń odbioru i być może ulec kolejnej „petryfikacji”. W tym samym Berlinie, gdzie przed laty wykładał wybitny niemiecki muzykolog, próby świadomego odejścia od historycznych praktyk wykonawczych przyjęto niedawno z nieukrywanym entuzjazmem. Bo tu jest właśnie pies pogrzebany. Warto się wgłębić w inne prace Dahlhausa i zwrócić uwagę na rozróżnienie, jakie czynił między historyzmem, który chce przeszłość zatrzymać i przez to implikuje ahistoryczność, wyrywając twórczość z pierwotnego kontekstu, a historią „prawdziwą”, której celem jest połączenie doświadczenia estetycznego z historycznym.\nPisałam już kiedyś, że postulat wierności stylistyce twórczej dawnych epok jest nierealny, by nie rzec naiwny. Zmienił się sposób uczestnictwa w przeżyciu estetycznym i duchowym, model udziału w teatrze i innych sztukach performatywnych, rozwinęły się techniki nagraniowe, które w połączeniu z ekspansją wizualnych nośników informacji odarły muzykę z odświętności i zabiły w nas naturalną potrzebę bezpośredniego udziału w widowisku scenicznym. Mimo to próbujemy tworzyć pozory, że „ożywienie” minionych praktyk wykonawczych jest ściśle powiązane z obiektywnymi studiami historycznymi. Nic bardziej błędnego: skuteczna ewokacja klimatu dawnych epok wymaga „osadzenia” rekonstrukcji w czasie teraźniejszym, dostosowania środków wyrazu do współczesnej wrażliwości widza i słuchacza – zamiast dosłownie interpretować źródła historyczne, próbujemy raczej złagodzić rozdźwięk emocjonalny między przeszłością „wyobrażoną” a próbą jej artystycznego ujęcia.\nLech Ordon, Wojciech Siemion, Janusz Strachocki. Historya o chwalebnym Zmartwychwstaniu…, 7 kwietnia 1962. Fot. Franciszek Myszkowski.\nKazimierz Dejmek, spytany w 1963 roku przez Krystynę Nastulankę, czy uważa się za ucznia Schillera, zaprzeczył stanowczo. Czterdzieści lat wcześniej, kiedy Schiller wystawiał w Reducie swoją Wielkanoc na motywach Historyi o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka oraz innych tekstów misteryjnych, stworzył imponujące oratorium religijne, staropolskie i arcypolskie, osadzone jednak mocno w estetyce modernizmu i w ówczesnej koncepcji dyskursu z przeszłością. Tymczasem Dejmek, realizując Historyję w Łodzi (1961) i Warszawie (1962) zrezygnował z rzekomego „pietyzmu”. Nie próbował „rekonstruować” XVI-wiecznego widowiska, w pełni świadom, że pierwociny polskiego teatru nie znalazły kontynuacji ani w dorobku szlacheckiej kultury oświeceniowej, ani w teatrze dworskim. Zamiast wypełniać tę cezurę ciągłością „wyobrażoną”, zasypywać przepaść dzielącą współczesnego widza od misterium sprzed czterystu lat, postanowił ukazać je z dystansu. Właśnie po to, żeby dotrzeć do źródeł, przedstawić „nasze cechy plemienne, rodzaj humoru, mentalność, charakter, jakiś kolor, zapach polskości” – jak tłumaczył w 1966 roku na łamach „Teatru”, w rozmowie z Julianem Lewańskim i Marią Czanerle. Odcinał się od koncepcji Schillera, który plasował polskiego ducha narodowego w szerokim kontekście kultury powszechnej. Nawoływał, „aby uchwycić się tego, co jest naprawdę nasze, by to rozwinąć, rozprzestrzenić i podnieść wysoko”.\nO to swoiste rozładowanie i „odciążenie” dramatu staropolskiego z późniejszych naleciałości walczył też w innych inscenizacjach, przede wszystkim w Żywocie Józefa Mikołaja Reja (Łódź 1958, Warszawa 1965) i w Grze o Herodzie, wystawionej w 1974 w Warszawskiej Operze Kameralnej. Spójność koncepcji Dejmka zdumiewa tym bardziej, że jego próba odtworzenia „rdzennie” polskiego teatru szopkowego była zjawiskiem całkowicie odrębnym na naszej scenie, a historyczne wykonawstwo dopiero w Polsce raczkowało. Tymczasem Dejmkowa prostota języka scenicznego, precyzja znaczeń i dyscyplina stylistyczna są doskonałym odzwierciedleniem tak zwanej drugiej fali w nurcie wykonawstwa historycznego. Próba rekonstrukcji XVI-wiecznej polskiej architektury teatralnej da się porównać z nawrotem do wykonawstwa muzyki dawnej na instrumentach z epoki. Tak jak Dejmek odżegnał się od rozbudowanego gestu scenicznego i bogatej oprawy wokalno-instrumentalnej w ujęciu Schillera, tak Gustav Leonhardt odżegnał się od soczystego brzmienia orkiestry Academy of St. Martin-in-the-Fields, żeby grać arcydzieła Bacha na instrumentach dawnych i ich wiernych kopiach. Dejmek wyznaczył koniec pierwszej fali odnowy dramatu staropolskiego. Leonhardt i jego kontynuatorzy zamknęli pierwszy etap odnowy muzyki dawnej. Obydwaj przeszli od odkrywania „tekstu” na poziomie podstawowym do uplasowania go w odpowiednim kontekście. Pokazali różnicę między estetyką minionych wieków a „normatywną” estetyką współczesnego teatru i sali koncertowej.\nScena zbiorowa. Historya o chwalebnym Zmartwychwstaniu…, 7 kwietnia 1962. Fot. Franciszek Myszkowski.\nO ile ziarno posiane przez zachodnich misjonarzy odnowy muzyki dawnej padło na podatny grunt i zaczęło się szybko rozwijać, o tyle teatr Dejmka wyrósł na kamieniu. I choć zakwitł przepięknie, jego historyczny dystans zbyt często odbierano jako estetyczną podnietę, archaiczność i surowość przyjmowano zaś za malowniczy rys, żeby znów wrócić do słów Dahlhausa. Być może dlatego, że zachodni ruch „early music revival” – zwłaszcza w jego drugiej fazie – wpisał się znacznie gładziej w ówczesny nurt kontestacji i dążenia do alternatywnych sposobów uczestnictwa w kulturze. Odrodzenie wykonawstwa historycznego zbiegło się w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych z odrodzeniem tamtejszej muzyki ludowej i próbami pogodzenia obydwu porządków. W Polsce zadziałał mechanizm odwrotny – kulturę wiejską niszczono systematycznie, odgórnie, z nadania politycznego, więc rzekomą „plebejskość” wizji Dejmka można było albo odrzucić, albo skwitować podejrzeniem o „przemycanie” tematów religijnych pod płaszczykiem naiwnego folkloru. Radykalizm pierwszych orkiestr barokowych i zespołów muzyki średniowiecznej był formą ucieczki od tradycji sal koncertowych i dominujących w społeczeństwie norm estetycznych. Radykalizm Dejmka trafiał nieraz w pustkę, bo nie było od czego uciekać. W Anglii, Niemczech i Hiszpanii dawne misteria są elementem żywej tradycji wspólnotowej. W 1964 roku Jan Zbigniew Słojewski pisał na łamach bydgoskich „Faktów i Myśli”: „Nastąpiło coś, co można by określić jako laicyzację wyobraźni. Boże Narodzenie kojarzy się dziś w wyobraźni społecznej bardziej z choinką niż z narodzinami Chrystusa, Wielkanoc – bardziej z szynką i wiosną niż ze Zmartwychwstaniem Pańskim. (…) Kościół współczesny znajduje się w sytuacji przymusowej, musi postawić na katolicyzm zintelektualizowany. Człowiek drugiej połowy dwudziestego wieku jest krytyczny, żąda dowodów”. Choć wypowiedź Słojewskiego z czasem straciła na aktualności, dość celnie oddaje ówczesną pozycję Kościoła w Polsce i niechętny stosunek władz do tak zwanej pobożności ludowej.\nI tak zresztą nie było już czego kultywować. W znacznie bardziej zlaicyzowanych i konsumpcyjnych społeczeństwach zachodnich misteria traktowało się i traktuje jako niezbywalną część spuścizny kulturalnej narodów. W Polsce ten rodzaj dramatu religijnego pojawił się dość późno, scenariusze najstarszych widowisk zachowały się we fragmentach, a późniejsze nawiązania barokowe, romantyczne i neoromantyczne straciły już wymiar wielkiego spektaklu w przestrzeni publicznej. Rekonstrukcjami oprawy muzycznej misteriów wystawianych na Zachodzie zajmowali się zapaleńcy związani z nurtem wykonawstwa historycznego. Autorem muzyki do legendarnych przedstawień Dejmka był Witold Krzemieński, absolwent Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, starszy od reżysera niemal o pokolenie, duchem bliższy „mediewizmowi” spod znaku Schillera i Reduty niż radykalnej wizji poszukiwacza prawdy o pierwocinach teatru polskiego.\nBarbara Fijewska, Wojciech Siemion, Joanna Walterówna. Historya o chwalebnym Zmartwychwstaniu…, 7 kwietnia 1962. Fot. Franciszek Myszkowski.\nByć może dlatego spektakle Dejmka najchłodniej przyjmowano właśnie w Wielkiej Brytanii, skąd iskra odrodzenia muzyki dawnej – w kontekście historycznym, społecznym i kulturowym – przeskoczyła na sąsiednie kraje i wznieciła ogólnoświatową pożogę. „Jako przedstawienie – świetne, lecz jako reprezentacja nowoczesnego teatru wschodnioeuropejskiego – trochę rozczarowuje”, pisał o Historyi J. C. Trevin w „Birmingham Post”. „Po ostatecznym opadnięciu kurtyny, widz z lekkim szokiem uświadamia sobie, że będąc cały czas oczarowany, zainteresowany i rozbawiony, ani razu nie był wzruszony. Z tego powodu przedstawienie w ostatecznym rachunku wyłania się jako efektowna sztuka na międzynarodowe festiwale, lecz nie jako dramat najwyższej klasy”, podsumował Ronald Bryden z „Observera”. „Trafiają się od czasu do czasu momenty piękności i powagi, które być może zyskują na swoim odosobnieniu, ale jest rzeczą znamienną, że trzeci akt, w którym mniej jest błazenady, a więcej normalnej gry, jest jedynym, który się ciągnie”, utyskiwał Jonathan Cundy na łamach „Liverpool Post”. Być może zawiniła bariera językowa. Być może protekcjonalizm brytyjskich krytyków, czerpiących pełnymi garściami z bogatej spuścizny rodzimej: cyklów misteryjnych z Yorku, Chester, Wakefield albo Coventry. Najprawdopodobniej raziła jednak niespójność Dejmkowych przedstawień, zatrzymanych w pół drogi między potęgą zamierzeń reżysera a ich siermiężną czasem realizacją – choćby w warstwie muzycznej.\nZ czasem zgubiło to samego Dejmka. Kiedy ruch odrodzenia wykonawstwa historycznego wkraczał triumfalnie w trzecią i czwartą fazę – czyli rekonstrukcji całkiem już „wymarłych” instrumentów na podstawie świadectw ikonograficznych, potem zaś redefinicji głosu ludzkiego – Dejmek utkwił w pułapce stylu zwanego czasem „klasztorno-plebejskim”, wznawiając stare przedstawienia, wystawiając Grę o Męce i Zmartwychwstaniu w warszawskiej bazylice św. Jana (1981), pisząc własny scenariusz na podstawie tekstów anonimowych do inscenizowanego kilkakrotnie Dialogus de Passione albo Żałosnej Tragedyi o Męce Jezusa. Mimo współpracy ze Stefanem Sutkowskim z WOK, później zaś z Jackiem Urbaniakiem z zespołu Ars Nova, zostawał coraz bardziej w tyle wobec bieżących tendencji w świecie muzyki dawnej, nie potrafił dotrzymać kroku gwałtownym przemianom społecznym i religijnym epoki, zamknął oczy i uszy na nowy teatr, który nie spełnił jego oczekiwań.\nW grudniowym numerze „Dialogu” z 2005 roku, w tekście Nieprzedawnione, Elżbieta Wysińska pisała: „W scenicznych interpretacjach staropolszczyzny to, co narodowe, od początku szło w parze u Dejmka z tym, co plebejskie, stylistyka misterium czy moralitetu sąsiadowała z rubasznością intermediów, obrzędowość religijna była tożsama z ludową, a trójkondygnacyjna misteryjna scena-wszechświat kojarzyła się z szopką. Uzewnętrznienie plebejskiego nurtu w kulturze miało do pewnego stopnia charakter deklaracji ideowej”. Podobne deklaracje jeszcze dwadzieścia lat temu formułowali uczestnicy sporu o „autentyzm” wykonawstwa historycznego. Dziś sprawa wydaje się jasna: żeby próba wskrzeszenia zapomnianej formy przemieniła się w żywy dialog przeszłości z teraźniejszością, trzeba wyrwać się z oków czasu, odkryć istotność teatru. Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Dejmek był najbliżej celu.


Kto dzwonił z numeru 882240614?\nSprawdź kto dzownił z numeru: 882240614\nNumer telefonu: 882240614\nInny format zapisu: 882-240-614, 882 240 614\nSłownie: osiem, osiem, dwa, dwa, cztery, zero, sześć, jeden, cztery,\n* W zwizku z tym, że numery telefonów można przenosić miedzy operatorami. Nie ma pewności czy aktualnie numer telefonu 882240614 jest w sieci TuBiedronka\nSumaryczna ocena numeru: brak oceny Korzystając z naszej wyszukiwarki dowiesz się w kilka sekund kto do Ciebie dzwonił. Nie ma prostszego sposobu na poznanie właściciela numeru telefonu 882240614. Nasza baza jest bardzo szeroka, znajdują się w niej miliony numerów telefonu. Możesz być pewny że znajdziesz tam także numer 882240614\nDzięki naszej wyszukiwarce poznasz nie tylko osobę, która dzwoniła. Dzięki zakładce ostatnie wyszukiwania dowiesz się czy połączenia z tego numeru otrzymali także inni użytkownicy. Za sprawą komentarzy dodawanych przez naszych użytkowników będziesz wiedział się w jakiej sprawie osoba ta chciała się z Tobą skontaktować i czy warto oddzwonić na ten numer. W ten sposób unikniesz połączeń od oszustów i naciągaczy, dowiesz się czy warto wystrzegać się połączeń z numeru 882240614\nJeśli numer 882240614, który wpisałeś nie znajduję się w naszej bazie oznacza to że prawdopodobnie jest bezpieczny lub żaden użytkownik go jeszcze nie dodał. Zachowaj jednak czujność, telemarkerzy czy przedstawiciele firm od czasu do czasu zmieniają swoje numery telefonu. Jeśli okaże się że to numer nękający – dodaj go naszej bazy. W ten sposób ostrzeżesz innych użytkowników!\nKomentarze dodane przez użytkowników dla numeru 882240614


Wyciągnięcie pieniędzy z OFE na niewiele się zdało. | Oszczędzanie & Biznes\nZ informacji podanych na łamach „Rzeczypospolitej” wynika, że mimo wyciągnięcia z OFE około 150 mld złotych, w 2015 roku pozycja „świadczenia społeczne” w budżecie będzie opiewała na kwotę 83 mld, co odpowiada niemal 30% całkowitych wydatków.\nRozbijając te kwotę na czynniki:\n– dopłata do świadczeń wzrosła z 30 do 45 mld złotych,\n– 5,5 mld w ramach nieoprocentowanej pożyczki\n– dopłata do KRUS-u w wysokości 17 mld\n– 15 mld złotych na emerytury służb mundurowych.\nNie dziwi też informacja, że ZUS marnuje pieniądze przeznaczone na wypłacenie świadczeń emerytalnych. W Termach Nałęczowskich zabawiała się elita lubelskiego ZUS-u, na tyle liczna, że dla zwykłych kuracjuszy miejsc w hotelu już nie starczyło.


7,06 (1864 ocen\ti\t292 opinie) Zobacz oceny\nBeataP | 2016-05-01\nNa półkach: Przeczytane, Posiadam, Przeczytane 2016, Przeczytane Link\nMoja przygoda z tą książka zaczęła się ponad pół roku temu. Moja koleżanka poleciła mi ją, mówiąc że jest świetna. Zaczęłam czytać i nie mogłam przebrnąć. Koszmar. Czytałam i czytałam czekając na zdarzenia, które opisano z tyłu książki (streszczeniu). Dobrnęłam do 300 strony i nic. Zostawiłam Link na dłuższy czas i wróciłam do niej dwa dni temu. I przez dwa dni pochłonęłam następne 300 stron. Wspomniane wydarzenie w streszczeniu zdarzyło się ok. 430 stronie (i po co pisać takie bzdury).\nI w tym miejscu zastanawiam się nad tym dlaczego tak długo czytałam tę książkę? Nie wiem. Sama nie umiem tego zrozumieć. Bo przecież jest akcja, dobre zakończenie, wielowątkowość, łatwy język, brak zbędnych opisów.\nMoże zły czas, w którym wzięłam tę książkę do ręki.\nMam nadzieję, że kolejne książki tej autorki przeczytam i opiszę szybciej.


Santiago Tours (Chile) - opinie - TripAdvisor\nRestauracje w pobliżu lokalizacji: Santiago Tours\nAtrakcje w pobliżu obiektu Santiago Tours\nSantiago Tours opinie\nNr 60 wśród 487 Wycieczki w lokalizacji Santiago\nZrobiliśmy 4 trasy z tą firmą\nDoskonały, profesjonalny personel i przewodnicy. Zarezerwowaliśmy nasze wycieczki z Kanady i zapłaciliśmy za nie z góry. Byliśmy bardzo zadowoleni z usług świadczonych przez Marcelo przed naszym przybyciem do Santiago. Następnie 4 przewodników i towarzyszących im kierowców były przyjazne, profesjonalne i pouczające oraz rozrywkowe! Ta firma...uczyniła nasze 10 dni w Santiago czymś, co naprawdę pamiętamy.Więcej\nZarezerwowałem wycieczkę z juanem, był bardzo pomocny i pomógł we wszystkim, czego potrzebowałem, w dniu wycieczki do cajon del maipo naszym przewodnikiem był Alexis, był zbyt miły i cały czas martwił się o nas. Polecam Santiago Tours.\nSantiago City Tour, Valparaiso i Vi a Del Mar oraz Andy\nWybitny. Niesamowity. Piękny. Przewodniki bardzo pouczające, uprzejme, pełne szacunku i wielojęzyczne. Wszystkie trzy wycieczki zabrały nas do najstarszych zabytków, aby poznać Chile i najpiękniejsze tła do zdjęć. Przewodnicy byli zawsze punktualni. Komunikacja była stała i zapewniała rozrywkę i chęć poznania i zobaczenia coraz więcej. Wysoce...polecany. Juan ujmuje to wszystko razem. Nasi przewodnicy Alexis, Marcelo i Christian byli przyjaznymi i pouczającymi przewodnikami.Więcej\nGracias, Santiago Tour por este excelente itinerario! La organizacija fue perfecta y disfrutamos mucho del paseo. 100% recomendable! Naprawdę udany dzień! Cały dzień był bardzo profesjonalnie zorganizowany. Odwiedziliśmy Dom Muzeum Isla Negra, w którym Pablo Neruda napisał ważną część swojej twórczości literackiej. Najważniejsze kolekcje zachowane...w tym domu związane są z morzem: figury, żagle, statki w butelkach, muszle. . . Pomaire to małe miasteczko i istnieje wiele różnych rodzajów ceramiki, od czystej dekoracji do naczyń kuchennych.Więcej\nAutorem odpowiedzi dotyczącej tej recenzji jest: cristobal b, Gerente, Santiago ToursOdpowiedź udzielona 28 marca 2017\nMieliśmy duże grupy - 44 osób. Zrobiliśmy wycieczkę z Marcelo zanim wyruszyło do Ameryki Południowej. Marcelo był bardzo miły i odpowiedział na moje e-maile szybko. Razem udało nam się dobry interes dla obu stron (nieco lepiej dla niego ponieważ zapłaciłem i mu). Zgodziliśmy się, że...mogę zapłacić kartą kredytową ponieważ nie chce tracić moje punkty i również chciałem mieć do ochrony karty kredytowej w przypadku, gdy nie było żadnych sporów. Marcelo wysłał jego przewodnik spotkać się z nami szybko na molo. Autobus był komfortowy i wyposażony w wodę mineralną. Udało nam się zobaczyć wszystko zgodnie z planem. Przewodnik nawet pomógł nam zorganizować tranvip furgonetki jedne z nas na lotnisko po wycieczce. Santiago był nasz ostatni przystanek w rejs. Wcześniej, że mieliśmy inne wycieczki. Wszystkie przed tour operatorów obiecał nam, że możemy zapłacić kartą kredytową ale unieważniła na miejscu. Marcelo był jedyną osobą, która rzeczywiście przyszedł przez nas. Jestem zadowolony z interesy z Marcelo.Więcej\nSantiago wycieczki zawsze odpowiedzieć na Twoje wątpliwości szybko i zaplanować najlepszą rzeczą dla Państwa. Odwiedziliśmy Conha y Toro i Valle nevado z Santiago wycieczki i transfery z/na lotnisko. Wszystko było zgodnie z zgodziliśmy. Polecam tę firmę i jestem pewien, że będą oni zorganizować dobre rzeczy...w Państwa!Więcej\nSuper prywatną wycieczkę!\nZostaliśmy zabrani przez Benjamin w godzinach porannych i miło spędziliśmy część dzień na zwiedzaniu miasta i jego wieloma atrakcjami. To było bardzo indywidualne. Zjedliśmy wspaniały obiad w Central Market, Benjamin wybrane. Był bardzo kompetentny i nigdy nie czułem się spieszyć. Na pewno wiele się nauczyłem,...i bardzo polecam tę wycieczkę i Benjamin!Więcej\nprywatną wycieczkę w Santiago, Chile z Nelson Machuca\nSpędziliśmy kilka godzin na prywatną wycieczkę z Nelson. Jego angielski jest bardzo dobry, on odebrał nas z hotelu i zawiózł tam też. Zaprowadzono nas do wszystkich atrakcji w Santiago - najważniejsze z nich można było zobaczyć w czasie do nas. Nelson jest bardzo uprzejmy i...to była przyjemność zjeść mu nas. On również zabrał nas na lotnisko później. Możesz skontaktować się z nim na nemachuca@gmail.comWięcej\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu Santiago Tours.\nWycieczki historyczne, Wycieczki po mieście, Wycieczki prywatne, Wycieczki kulturowe, Piesze wycieczki


Makijaż oczu na halloween Wrinkle - 2019\nMakijaż oczu na halloween 2019-10\nMakijaż oczu na halloween. Gdy czas nagli, a pomysłów na halloweenowy makijaż „ last minute” jak na lekarstwo, ten tutorial przyjdzie ci z ratunkiem.\nI to już właściwie wszystko. Makijaż kota, czarownicy, zombie czy ducha zawsze sprawdzą się na halloweenowej imprezie.\nBat- oko zapewni ci niejednego adoratora i wzbudzi zazdrość koleżanek. Poniżej znajdziesz instrukcję, która pomoże wykonać makijaż na Halloween w stylu zombie w ciekawej wersji ( np.\nPodpowiadamy jak krok po kroku stworzyć najpopularniejsze makijaże na Halloween. Aby zrobić makijaż na Halloween nie potrzebujesz profesjonalnych produktów do charakteryzacji.\nNa twarzy rozprowadź bardzo jasny podkład, lekko oprósz ją pudrem, halloween a policzki podkreśl czerwonym różem. Na koniec, kredką Soft Kohl Kajal wzmocnij jeszcze kreski w kącikach oczu przy górnej i dolnej linii rzęs i podkreśl rzęsy tuszem Scandaleyes Reloaded Extreme Black.\ndwustronna kredka do oczu z. Kostium na Halloween i makijaż dla kobiet.\nZobacz w galerii. Przedstawiony tutaj szybki i prosty makijaż na Halloween będzie wybawieniem dla wszystkich halloween zapracowanych i zabieganych.\nJeśli szukasz subtelnego, ale oryginalnego akcentu z okazji Halloween, ten makijaż z pewnością przypadnie ci do gustu. Na koniec, kredką Soft Kohl Kajal wzmocnij jeszcze kreski w kącikach oczu przy górnej i dolnej linii rzęs i podkreśl rzęsy tuszem Scandaleyes Reloaded Extreme Black.\nTaki makijaż jest efektowny sam w sobie, dlatego nie trzeba się już dodatkowo przebierać. Makijaż oczu na halloween.\nKROK 1 - OKO W CZERNI Malowanie twarzy na Halloween zacznij od przydymienia oczu. Do jego wykonania nie potrzeba wiele.\nWykorzystaj dołączone do zestawu makeup na Halloween „ kapsułki z krwią”, by zaznaczyć czerwone strużki. Bazę pod cienie zaaplikuj na powiece, a następnie ruchem dociskającym nałóż czarny cień na całej powiece ruchomej.\nTen krok jest ważny, ponieważ gotycki makijaż ma na celu przyciągnięcie oczu innych do twoich oczu. Nakładaj go zygzakowatymi ruchami, dzięki czemu rzęsy zyskają znaczącą długość.\nDemoniczny, a do tego łatwy makijaż na Halloween gotowy! Makijaż na Halloween powinien być przede wszystkim oryginalny - straszny albo śmieszny, ale na pewno jedyny w swoim rodzaju.\nGranice cienia rozetrzyj tworząc makijaż w stylu " smokey eye". Sprawią, że twój makijaż na Halloween będzie naprawdę makabryczny.\nMożesz umieścić je w dowolnych miejscach, ale największe wrażenie zrobią „ wypływając” z kącików oczu i ust. z ładnym makijażem oczu) oraz w wersji demonicznej ( z podkrążonymi oczami i mocnymi brwiami).\nale idealnie wpisujący się w klimat Halloween, makijaż. Makijaż oczu na halloween.\nSprawdź, jak zrobić makijaż na Halloween krok po kroku, by uzyskać wygląd prawdziwej czarownicy z Salem.\n/1225/2019-04-03-031055-prem-ratan-dhan-payo-mp3-full-songh/ /news.phpaction=show&id=793 /52d232b2c/viewtopic.phpt=235 /606/forum.phpmod=viewthread&tid=606 /1011/option=com_content&view=article&id=1011 /viewtopic.phpt=863 /288/288.html\nDobre jedzenie gorzów - Suplementy diety 60


ogłoszenia Poznań | Google pozycjonowanie stron\nWyszukaj najlepsze ogłoszenia w mieście Poznań – ogłoszenia\nPraktyka lub bezpłatny staż – coś najgorszego co może spotkać większość studiujących czy kończących studia. Bo każdemu (no prawie każdemu) wydaje się, że jak się kończy studia to należy zdobyć bardzo dobrze płatną wymarzoną pracę za która będzie można wziąć kredyt mieszkaniowy i ustawić się bardzo szybko w życiu. A niestety rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. … Continued\nBez kategoriiogłoszenia, ogłoszenia Poznań\nNajlepsze darmowe ogłoszenia\nCoraz większa ilość portali internetowych, na których można umieszczać ogłoszenia drobne w wielu przypadkach za darmo sprawia, że cieszą się one coraz większą popularnością w gronie osób które takie ogłoszenia preferują odkryć albo wpisać. W zależności od tego co dana osoba ma do sprzedania, wybiera portale o zasięgu ogólnokrajowym lub regionalnym. Dzięki bardzo dużej ich … Continued\nBez kategoriidarmowe ogłoszenia, ogłoszenia drobne, ogłoszenia Poznań\nCoraz większa ilość portali internetowych, na których można umieszczać ogłoszenia drobne w dużej liczbie przypadków za darmo stwarza, że cieszą się one coraz większą popularnością pomiędzy osób które takie ogłoszenia chcą odnaleźć lub wpisać. W zależności od tego co dana osoba ma do sprzedania, wybiera portale o zasięgu ogólnokrajowym albo regionalnym. Dzięki bardzo dużej ich … Continued\nPolecamy darmowe ogłoszenia\nChcąc coś kupić i sprzedać dziś w zasadzie żadna osoba nie powinien posiadać problemu ze znalezieniem jak najbardziej stosownego miejsca na zlokalizowanie bądź znalezienie ogłoszeń drobnych o takiej w chwili obecnej tematyce. Jest bowiem coraz więcej miejsc, w których są one umieszczane, zaś do najbardziej popularnych niewątpliwie należy bardzo wiele portali internetowych. Niektóre z nich … Continued\nGdzie kupić poduszki\nPrace porządkowe we Wrocławiu\n© 2019 Google pozycjonowanie stron WordPress Theme By : OOPThemes


Wybieramy świeczki zapachowe – JakWynajac.pl\nŚwiece zapachowe i świece ozdobne są świetnym rozwiązaniem na jesień i zimę, by poprawić sobie nastrój. Słodkie i ciepłe zapachy lub te z pogranicza lata i jesieni wprawiają w dobry humor i mogą wywoływać pozytywne skojarzenia. Jeżeli lubimy eksperymentować z zapachami lub po prostu dzięki nim łatwiej jest nam się zrelaksować, palenie świeczek zapachowych może być czynnikiem znacząco poprawiającym nasz komfort i odpoczynek po pracy. Nie wystarczy jednak wybrać pierwszego lepszego zapachu, aby osiągnąć maksymalnie dobry efekt. Jak zatem wybrać dobre świeczki do domu? o czym pamiętać paląc świeczkę? Czym świece zapachowe różnią się od wosku i która opcja jest lepszym wyborem?\nPierwsza propozycja pochodzi od popularnej marki świec zapachowych, Yankee Candle. Zapach Autumn Glow, czyli jesienny blask, to kompozycja z wyczuwalnym aromatem ziół, paczuli i złotego bursztynu. Intensywny zapach nie jest jednak przytłaczający. Ma w sobie świeżość jesiennego poranka i aromat natury.\nKolejna świeca pochodzi z serii WoodWick Trilogy. Świeca składa się z trzech warstw wosków w rożnych kolorach i zapachach. Podczas palenia zapachy płynnie się zmieniają zaskakując zmysły kolejnymi aromatami. Zapachy poszczególnych warstw to: apple basket (świeże jabłka, cierpkie gruszki, nektar z brzoskwiń, cytrusy), spiced blackberry (cierpkie jagody, jabłko, porzeczka, brzoskwinia, skórka pomarańczy) oraz pumpkin butter. Drewniana pokrywka służy jako podstawa świecy podczas jej używania.


Ekologia na straży zrównoważonego rozwoju\nZ Prokurentem Zakładu Przetwórstwa Mięsnego Mieczysław Witkowski Sp. z o.o. Panem Karolem Witkowskim rozmawia Katarzyna Salomon.\nJakie największe zagrożenia dla środowiska generuje działalność przetwórcza?\nMoim zdaniem ogromnym zagrożeniem dla środowiska w procesie przetwórczym może być nieoczekiwanie sam człowiek, a w szczególności jego działanie lub bierność. Z naszej analizy rynku wynika, że brak odpowiedzialności za podejmowane decyzje, często nastawione wyłącznie na bezwzględny zysk oraz nadmierne eksploatowanie zasobów naturalnych przyczyniają się do niszczenia otoczenia, w którym funkcjonujemy. Brak świadomości podejmowanych kroków i decyzji, skutkuje często zmianami w środowisku naturalnym, które mają nieodwracalny charakter. Niemniej jednak główne zagrożenie dostrzegam w nadprodukcji w zakładach przemysłowych i w marnowaniu jedzenia.\nW jaki sposób można im zapobiegać?\nTutaj nie ma łatwych rozwiązań. Drogą do sukcesu jest przede wszystkim edukacja i promowanie idei „zero waste” od najmłodszych lat. Niezwykle istotne jest, aby już na poziomie przedszkola wskazywać podstawowe zasady dbania o środowisko. Co więcej, młody człowiek powinien mieć świadomość, że od niego samego zależy w jakich warunkach przyjdzie mu żyć. Kształcenie to najskuteczniejszy sposób, by osiągnąć w przyszłości zadowalające efekty.\nSklepy spożywcze, które mają niewątpliwie największy wpływ na ilość produkowanej żywności muszą otrzymać jasne wskazówki, że we współczesnym świecie nie ma miejsca na nadmierne marnowanie jedzenia. Jako producenci żywności zrobimy wszystko, aby to zagadnienie stało się priorytetem dla naszych klientów. Oczywiście mam świadomość tego, że zjawiska marnowania jedzenia nie da się zniwelować całkowicie, ale możemy je ograniczyć do absolutnego minimum. Myślę, że dużą rolę odegra w tej kwestii regulator, który powinien ,,stać na straży” przepisów regulujących tę kwestię.\nZakład Przetwórstwa Mięsnego Mieczysław Witkowski zlokalizowany jest w ekologicznie czystym otoczeniu. Takie położenie wymaga szczególnej troski. W jaki sposób dbacie o to, aby niekorzystny wpływ działalności na środowisko naturalne był ograniczony do minimum?\nZgadza się, miejsce lokalizacji naszego zakładu to niewątpliwie wielki atut, którego mogą pozazdrościć nam liczne firmy z branży, ale zarazem olbrzymie zobowiązanie i odpowiedzialność. Na terenach przyległych do Roztoczańskiego Parku Narodowego wszystkie firmy powinny prowadzić działalność biznesową zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Przywiązujemy szczególną uwagę do praktyk naszych partnerów, od których wymagamy, aby tak jak i my w swoich działaniach kierowali się zasadami społecznej odpowiedzialności. Dzisiejsze czasy stawiają przed nami nowe wyzwania, dlatego też nasze wysiłki w zakresie troski o środowisko obejmują wiele obszarów. Przede wszystkim staramy się modernizować zakład w taki sposób, aby cały czas obniżać jego negatywny wpływ na przyrodę. Podnosimy efektywność energetyczną zakładu poprzez wymianę parku maszynowego, tradycyjnego oświetlenia na nowoczesne rozwiązania ledowe, wprowadzamy innowacyjne rozwiązania, które ograniczają zużycie wody na terenie zakładu. W przyszłym roku planujemy termomodernizację poprzez ocieplenie budynku siedziby firmy. Niemałe znaczenie ma również lokalny charakter zakładu, przez co możemy ograniczyć zużycie plastiku do minimum, gdyż nasi klienci otrzymują możliwość codziennych dostaw.\nCzy zakład mięsny może być w pełni bezpieczny dla środowiska?\nŻaden zakład przetwórczy, bez względu na branżę, nie może być z definicji środowiskowo obojętny. Już sam fakt, że każdy proces przerabiania surowców związany jest z użyciem większej lub mniejszej ilości energii czyni go pewnego rodzaju zagrożeniem dla środowiska naturalnego. Oczywiście to, czy będzie to zagrożenie o realnym wpływie na środowisko, czy tylko znikomym zależy już tylko i wyłącznie od producentów.\nW Waszej ofercie pojawiła się niedawno gama ekoproduktów. Proszę o jej przedstawienie. Jakimi cechami powinny charakteryzować się takie produkty?\nCharakterystyczny znak zielonego liścia stosowany jest dla wyrobów rolnictwa ekologicznego. Przyznawany jest on przez Komisję Europejską, za pośrednictwem krajowych jednostek akredytowanych. W naszej ofercie klienci mogą znaleźć takie produkty jak: „Szynka Tradycyjna Szefa Eko”, „Polędwica Wiejska Eko”, „Kiełbasa Swojska Eko”, „Kiełbasa Wiejska Pieczona Eko” oraz „Boczek Wiejski Eko”. Są to produkty, których tradycyjny proces wytwarzania oraz użyte do produkcji wyśmienite mięso pochodzenia ekologicznego sprawiają, że klient z uśmiechem zadowolenia będzie wracał do nich nie tylko sporadycznie, ale przy okazji każdej wizyty przy sklepowej ladzie wędliniarskiej. Warunki, do spełnienia których zobligowany jest producent takich właśnie produktów zaczynają się już na etapie karmienia zwierząt w gospodarstwie rolnika. Zachowanie restrykcyjnych zasad „od pola do stołu” jest gwarancją żywności bezpiecznej i bogatej w wartości odżywcze.\nJak wyglądały Wasze starania o przyznanie certyfikatu?\nTak naprawdę można powiedzieć, że była to raczej kwestia formalna, gdyż asortyment, który otrzymał certyfikat był od zawsze produkowany w tradycyjny sposób, bez użycia konserwantów z wyselekcjonowanego mięsa od lokalnych producentów. Nie staraliśmy się wcześniej o przyznanie tzw. „Euroliścia” ze względu na wysokie ceny ekologicznej trzody, które miały wpływ na końcową cenę produktu. Niemniej jednak, wraz ze wzrostem zamożności społeczeństwa oraz świadomości ekologicznej konsumentów na rynku pojawiło się zapotrzebowanie na tego typu produkty o wysokiej jakości.\nJakie korzyści daje jego posiadanie?\nObserwując rynek zdaliśmy sobie sprawę, że społeczeństwo jest bardziej świadome swoich wyborów przy dokonywaniu zakupów. Coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na skład, ale również pochodzenie mięsa do produkcji wyrobów wędliniarskich. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom klientów zdecydowaliśmy się na wprowadzenie do gamy naszych produktów ekologiczne wyroby o najwyższej jakości i niepowtarzalnym smaku. Rosnąca sprzedaż w segmencie bio/eko jest symbolem zmiany podejścia konsumenta do spożywanych posiłków. Obecnie bardzo wielu klientów zwraca uwagę nie na ilość, a na jakość spożywanego jedzenia. Identyfikowanie się z produktami eko, o wysokich walorach smakowych, podnosi renomę zakładu, z czego jesteśmy dumni i jednocześnie zmotywowani do dalszej ciężkiej pracy nad utrzymaniem najwyższych standardów rodzimej produkcji.


2018 Kwiecień | egocentryczny tematyczny informator\nKraków to z pewnością jedno z najpiękniejszych oraz w najwyższym stopniu dostatnich w tradycję polskich miast – nie da się kłócić z tym twierdzeniem. Jednak stolica Małopolski to nie wyłącznie Wawel i ładne zabytki – to również sztuka kulinarna oraz regionalne dania i produkty, z których słynie Kraków. Wielu wędrowców zdaje się nie pamiętać o gastronomicznym dziedzictwie tego miasta, a szkoda, albowiem krakowscy kucharze mają się czym pochwalić, zwłaszcza, gdy gra toczy się o dania oraz regionalne produkty.\nNie byłoby kuchni bez imponujących produktów. Kraków słynie przede wszystkim z zachwycającego nabiału: ser gazdowski-gołka (pucok, kara), bundz (bunc), redykołka, bryndza podhalańska. Ogromnym powodzeniem cieszy się również masło rzuchowskie, sądecki miód spadziowy czy sól wielicka. Te towary w szeregu przypadków tworzą podstawy lokalnych dań kuchni Krakowskiej.\nChociaż kuchni Krakowa obfituje w bezlik wyśmienitych regionalnych produktów – podróżnicy zazwyczaj poszukują gotowych dań, które za pomocą doznań kubków smakowych opiszą tradycję kucharską stolicy Małopolski. I tutaj Kraków nie ma powodów do wstydu. Smakosze dań mięsnych są w stanie pokusić się o uszczknięcie takich dań, jak jagnięcina podhalańska, tuszka gęsi zatorskiej czy jagnięcina jurajska z owcy olkuskiej. Potrawy rybne to natomiast karp w zalewie octowej lub też karp zatorski wędzony. Miłośnicy zup muszą skosztować żurek po krakowsku lub ewentualnie barszcz czerwony krakowski.\nJakkolwiek to, z czego w najwyższym stopniu słynie Kraków w Polsce i na całym globie to nie danie główne, zupa lub przystawka – to delikates, jaki wolno traktować jako zwykły przysmak. Mowa bezsprzecznie o Obwarzanku Krakowskim. Jego wygląd przypomina pierścień o kształcie koła. Wyróżniają go również specyficzne sploty, jakie wyglądem przypominają warkocz. Oryginalne obwarzanki muszą mieć średnicę między 12 a 17 centymetrów i ważyć do 120 gramów. Przeważnie obwarzanki dekorowane są solą, sezamem, makiem lub też kompozycją suszonych ziół.\nMniej wziętym, choć także uznawanym za regionalny przysmak Krakowa jest chleb prądnicki. Jest to ciemne pieczywo, pieczone na bazie zakwasu żytniego. Pokrywa chleba pokryta jest otrębami żytnimi – chleb ten wolno rozpoznać też po charakterystycznych pęknięciach i grubej skórce (grubość od 4 do nawet 6 centymetrów).\nJak widać, Kraków stoi nie tylko Wawelem oraz Sukiennicami – to również raj dla smakoszy, jacy wyszukują oryginalnych, polskich regionalnych kuchni i produktów, za pomocą których są w stanie o wiele lepiej zapoznać Kraków oraz jego okolice.


Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia...\nPiłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka\nPełna treść ogłoszenia Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka\nOfertą ogłoszenia jest wynajem atrakcji Stołowe piłkarzyki\nPiłkarzyki, futbol stołowy, piłka stołowa, trambambula jest to gra 2 lub 4 osobowa, imitująca prawdziwy mecz piłki nożnej tylko że rozgrywany ręcznie przez zawodników. Istnieje możliwość przeprowadzenia zawodów.\nwymagane miejsce 2/2m, zasilanie brak\nProfil założony około 3 i pół roku temu Zapytaj o ogłoszenie - Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka Twój e-mailWiadomośćJestem zainteresowany/a ogloszeniem Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dzieckaKupuj bezpiecznie!\nID ogłoszenia: 43/71711\nPodziel się ogłoszeniem Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka na Twitter\nPodziel się ogłoszeniem Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka na Wykop\nPodziel się ogłoszeniem Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka na Blip\nPodziel się ogłoszeniem Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka na Pinterest\nWyślij treść "Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka" na maila\nWydrukuj ogłoszenie "Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka"\nGIGA Dmuchaniec skocznia olimpijska i inne atrakcje kule zamki dmuchane Ponycycle trampoliny OBSŁUGA IMPREZ Dzień Dziecka FestynyOrganizacja Imprez Wynajem, wypożyczanie Telebim mobilny diodowy LED - Łódź, łódzkieOrganizacja Imprez Dmuchańce Piotrków, wynajem sprzętu rozrywkowego, atrakcje na imprezyOrganizacja Imprez Nagłośnienie, oświetlenie, technika estradowa, telebim, scena łukowa, scena mobilna - łódź, łódzkie, warszawaOrganizacja Imprez Hale namiotowe, namioty, hale magazynowe - produkcja, sprzedaż, wynajem, montaż Cała PolskaOrganizacja Imprez Budziszewice\n» Wszystkie podobne ogłoszenia do Piłkarzyki stołowe DIONIZOS - wynajem. Strefa euro, boiska, dmuchana zjeżdzalnia , dmuchaniec, karuzela, atrakcje na imprezy, festyn, dzień dziecka


Dwie odważne dziewczynki! "Podniebny jednorożec" (Wydawnictwo Zielona Sowa)\nAutor: TosiMama 6/05/2017\nPierwsza część serii "Magiczni przyjaciele" (KLIK) zachwycił Tosię tak bardzo, że po jej przeczytaniu codziennie pytała mnie,czy ukazała się już zapowiedziana w Burzowym smoku książka o jednorożcu. Długo musiałam mówić, że nie, aż w końcu z Warszawskich Targów książki przywiozłam Podniebnego jednorożca.\nNa początku Tosia była trochę zawiedziona, bo liczyła, że Ula, bohaterka pierwszej książki będzie również bohaterką drugiego tomu. Okazało się jednak, że w Podniebnym jednorożcu pojawia się inna dziewczynka. Ma na imię Maja. Ona i jej rodzina są członkami Grupy Teatralnej Pana Inigo.\nŻeglowali po jeziorach i rzekach całego królestwa\ni zatrzymywali się w każdym mieście, aby dać przedstawienie.\nMaja uwielbiała występować, ale na najbliższe przedstawienie czekała szczególnie niecierpliwie. To w jego trakcie miała zaprezentować zupełnie nowy taniec w turkusowej sukni. Zanim jednak Maja wystąpi przed publicznością musi wypełnić bardzo ważną misję - uwolnić małego jednorożca, który został uwięziony przez sir Kwaśniaka.\nZnany czytelnikom z pierwszego tomu rycerz nie ma żadnych skrupułów. Jego celem jest wyłapanie wszystkich magicznych stworzeń żyjących w królestwie. Dopiero, co uciekł mu, uratowany przez Ulę Chmurzynek. Sir Kwaśniak nie pozwoli, żeby ta sytuacja się powtórzyła. Teraz jego celem są jednorożce. Udaje mu się schwytać najmniejszego przedstawiciela stada Koniczynka. Uwięzione zwierzę ma przyciągnąć swoich braci, których rycerz będzie mógł złapać i również uwięzić. Ale nie będzie to takie łatwe, bo oprócz Mai do akcji wkracza znana z pierwszego tomu dzielna Ula, której towarzyszy Wietrzynek. Obie dziewczynki są posiadaczkami kamieni, które umożliwiają im porozumiewanie się ze zwierzętami. Ale czy to wystarczy do powstrzymania sir Kwaśniaka? Dziewczynki mają mało czasu, będą musiały wykazać się bystrością umysłu, odwagą i niezwykłym sprytem. Czy im się uda? Oczywiście, że tak, ale to nie będzie jeszcze koniec ich przygód!\nTosi bardzo spodobała się seria "Magiczni przyjaciele". Nie skłamię, jeśli powiem, że pierwszym pytaniem, jakie zadała mi po wzięciu tej książki w ręce było, kiedy ukaże się następny tom i o jakim zwierzęciu będzie opowiadać. Odpowiadam, więc i Wam, na pierwsze pytanie odpowiedzi nie znam, ale wiem, że poświęcony będzie feniksowi. Czekamy na nią niecierpliwie, bo Podniebny jednorożec tylko zaostrzył nasze apetyty. Ja podchodziłam do tej serii bardzo sceptycznie, nie wiedziałam, czy spodoba się Tosi, a i mnie wydawała się niezbyt atrakcyjna. Myliłam się. Książki są fantastyczne i to nie tylko dlatego, że opowiadają o fantastycznych stworzeniach. Przede wszystkim opowiadają o pięknej przyjaźni między głównymi bohaterami. Pokazują również wspaniałe, odważne i mądre dziewczynki, które mogą stać się wzorem dla swoich rówieśniczek. Bohaterki z krwi i kości, które czasem się boją, czasem nie wiedzą, co zrobić i jak się w danej sytuacji zachować. Tosia bardzo polubiła najpierw Ulę, a teraz Maję. Szybko się z nimi zidentyfikowała i często w codziennych rozmowach o nich opowiada. Coś czuję, że chętnie wkroczyłaby do świata wykreowanego przez Paulę Harrison i razem z nimi ratowała magiczne zwierzęta.\nwNaszejBajce.pl 5 czerwca 2017 09:56\nNie znamy tej serii, a jednorożce cieszą się u nas dużą popularnością :)\nTosiMama 21 czerwca 2017 09:06\nDziewczyńska i bardzo fajna;)\nZwykła Matka 5 czerwca 2017 10:18\nBardzo lubimy te książki :) Młoda chętnie już czyta je sama :)\nTosia pewnie też niedługo będzie;)\nmomontop 5 czerwca 2017 11:01\nU nas raczej by nie przypadła do gustu, bo syn jest zainteresowany typowo "męskimi" tematami ;)\nTak to już jest z chłopakami;)\narbuziaki.pl 5 czerwca 2017 13:37\nPrzypomniały mi się czasy mojego dzieciństwa kiedy to fiksowałam na punkcie kucyków, jednorożców, itp :)\nChyba każda z nas miała taki etap w życiu:)\nnianio.com.pl 6 czerwca 2017 16:38\nU nas już faza jednorożców minęła ale podpowiem bratowej co może sie jej córce spodobać\nO! No, to coś w sam raz dla niej!


FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk na żywo, transmisja online, live stream, gdzie obejrzeć\nFC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk\nFC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk – live stream online i transmisja na żywo\nPiłka nożna to jedna z najpopularniejszych dyscyplin sportowych na świecie. Każdego dnia kibice z całego świata oglądają wydarzenia i mecze na żywo związane właśnie z tym sportem takie jak FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk. Jedną z najbardziej popularnych kategorii rozgrywek i lig w tym sporcie jest Liga Białoruska, w której rozgrywane są między innymi takie mecze jak nadchodzące wydarzenie FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk, które można oglądać na żywo i online przez Internet na kanałach live stream Fortuna TV, STS TV.\nGdzie oglądać FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk na żywo w tv i Internecie\nWiele osób zastanawia się gdzie oglądać FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk? Takie transmisje na żywo jak ta z wydarzenia FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk w ramach popularnych rozgrywek do których zdecydowanie należy Liga Białoruska mozna oglądać na żywo w tv i online. FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk to jedno z najbardziej Istotnych dzisiejszych wydarzeń dla każdego kibica popularnej dyscypliny sportowe, do której trzeba zaliczyć Piłka nożna.\nWarto też pamiętać o tym, że wszystkie wydarzenia z kategorii Liga Białoruska a także z dyscypliny sportowej Piłka nożna można oglądać na żywo w telewizji na kanałach tv , a także w internecie na kanałach online. Sprawdź więc nie tylko mecz FC Rukh Brest - Energetik-BGU Minsk, ale także inne wydarzenia należące i rozgrywane w ramach rozgrywek Liga Białoruska. Najbliższy mecz odbędzie się w dniu 27.03.2020 18:00.\nW dniu 27.03.2020 18:00 odbył się mecz między FC Rukh Brest i Energetik-BGU Minsk. Aby zobaczyć skrót z tego wydarzenia kliknij miniturkę poniżej.


Znalazłeś się w trudnej sytuacji finansowej? My pomożemy Tobie wydostać się z twoich problemów szybko i bez zbędnych formalności, udzielając pożyczki, którą możesz spożytkować na dowolny cel.\nWystarczy udać się do nas, żeby przekonać się o tym na własnej skórze. Nie chcemy dokumentacji na temat dochodów, nie potrzebujemy znać historii kredytowej, ani wiedzy na temat innych zobowiązań, wystarczy jedynie dowód osobisty i pożyczkę dostajesz od ręki.\nPożyczki bez BIK, czyli tzw. chwilówki udzielane są na niewielką kwotę, którą łatwo można spłacić w krótkim terminie. Ich popularność oraz atrakcyjność bierze się także stąd, iż nie wymagają wkładu własnego. Można je brać na dowolny cel bez wyjaśniania przyczyny.\nBrak skomplikowanych formalności przy składaniu prośby o chwilówkę oraz pieniądze często otrzymywane od ręki przekonują wszystkich bez wyjątku do tego rodzaju pożyczek, będąc dla pożyczkobiorców cenną finansową transfuzją w krwiobiegu ich finansów.\nPotrzebujesz gotówki? Nie zastanawiaj się - zadzwoń! +48 500 853 100\nZabrze, Katowice, Gliwice oraz inne miasta na Śląsku to obszar zasięgu naszej oferty kredytowej.


Sala widowiskowa "Sokół" nagłośniona systemami L-Acoustics od Audio Plus - INFOMUSIC.PL\nSala widowiskowa "Sokół" nagłośniona systemami L-Acoustics od Audio Plus\n1 czerwca 2022, 08:00\nKino Sokół, wraz z salą widowiskową na około 200 miejsc, wchodzi w skład Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari w Starym Sączu. Przy okazji niedawnej rozbudowy kino otrzymało nowy system nagłośnieniowy, który dostarczyła firma Audio Plus.\nPod koniec 2021 roku firma Audio Plus dostarczyła i zainstalowała nowy system nagłośnieniowy w sali widowiskowej kina Sokół. Zamówienie zostało zrealizowane przy okazji rozbudowy Centrum Kultury i Sztuki imienia Ady Sari, które mieści się w pobliżu.\nNowa siedziba CKiS została uruchomiona w marcu 2022. Ponieważ nie ma ona miejsca na dużą salę widowiskową, a część pomieszczeń ulokowano głęboko pod ziemią, Centrum korzysta z sali widowiskowej w kinie Sokół. Te dwa miejsca łącznie tworzą jakościową instytucję kulturalną o godnej podziwu aktywności.\nZastosowany tu system nagłośnieniowy L-Acoustics to nowoczesna, a jednocześnie prosta instalacja, złożona z dwóch gron frontowych, czterech subwooferów oraz czterech koaksjalnych zestawów tworzących frontfill. Do gron głównych zastosowano najnowsze zestawy pełnopasmowe serii ARCS – A10i – w liczbie ośmiu. Wykorzystano po trzy moduły o wąskiej propagacji (Focus) i po jednym o szerokiej propagacji (Wide) na stronę. Subbas tworzą moduły SB18i, zaś frontfill to sprawdzone zestawy miniaturowe 5XT.\nCałość systemu zasilają dwa wzmacniacze procesorowe LA4X oraz trzeci, najnowszy model instalacyjny LA2Xi. Ponadto w zamówieniu znalazło się wyposażenie mikrofonowe różnych marek. Całość została dostarczona przez Audio Plus w formule „zaprojektuj i zbuduj”.\nSiedziba Sokoła to miejsce dobrze wyposażone, jednak znajduje się tam tylko sala widowiskowa. Centrum Kultury nie posiadało odpowiedniej infrastruktury do prowadzenia szerszej działalności. To ma być miejsce spotkań. Otwarte miejsce, które zaprasza mieszkańców, ale również turystów i gości do obcowania z kulturą w różnych jej aspektach, dziedzinach i wymiarach.\nWojciech Knapik - Dyrektor CKiS