GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Statystyki Finansów. Grażyna Ancyparowicz - PDF\nGŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Statystyki Finansów. Grażyna Ancyparowicz\nDownload "GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Statystyki Finansów. Grażyna Ancyparowicz"\n1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Statystyki Finansów Materiał na konferencję prasową w dniu 26 maja 2009 r. Grażyna Ancyparowicz WPŁYW BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH NA WZROST POLSKIEJ GOSPODARKI W OKRESIE POAKCESYJNYM Wprowadzenie Od czasów Johna Maynarda Keynesa i Michała Kaleckiego, wiadomo, że o przebiegu cyklu koniunkturalnego decydują zmiany stopy i kapitałochłonności inwestycji; teza ta jest punktem wyjścia w budowie modeli traktujących wzrost gospodarczy jako zmienną zależną od wzrostu podaży kapitału 1. Według Walta W. Rostowa, autora popularnej przed laty koncepcji konwergencji gospodarczej 2, kraje nie posiadające wystarczających zasobów rodzimego kapitału mogą zdynamizować rozwój ekonomiczny dzięki napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Wykorzystanie kapitału w tej formie jest swoistą transakcją wiązaną, realizowaną w trzech płaszczyznach: kapitału, technologii i doświadczenia 3. Należy je zatem, traktować nie tylko jako dodatkową podaż kapitału, lecz szerzej: jako transfer różnorodnych czynników produkcji, wśród których umiejętności technologiczne, menadżerskie i marketingowe odgrywają istotną rolę 4. Teorie te nadal nie utraciły aktualności. Najważniejsza zmiana jaka dokonała się od czasu ich powstania polega na tym, że obecnie inwestorami działającymi w skali globalnej są nie tylko amerykańskie, japońskie i zachodnioeuropejskie koncerny, oferujące markowe produkty, ale także enigmatyczne firmy z egzotycznych krajów arabskich i azjatyckich, z których większość powstała w wyniku procesów przemieszczania aparatu wytwórczego 5 (redeployment) wielkich korporacji. Wyniki analiz empirycznych nie pozwalają na jednoznaczną akceptację hipotezy o korzystnym wpływie BIZ na gospodarkę kraju goszczącego, choć ma ona wielu zwolenników. Hiszpania, Portugalia i Grecja państwa zaliczane w latach sześćdziesiątych XX wieku do Trzeciego Świata po integracji ze Wspólnym Rynkiem, m. in. dzięki napływowi BIZ, znacznie zmniejszyły dystans dzielący je od najwyżej rozwiniętych krajów Wspólnoty. Na podstawie ich doświadczeń opracowane zostały założenia do 1 R. F. Harrod, An essay in dynamic theory, The Economic Journal, 1939, Vol. 49, No. 193, s , E. D. Domar, Capital expansion, rate of growth and employment, Econometrica, 1946, Vol. 14, No. 2, s W. W. Rostow, The Stages of Economic Growth. Non Communist Manifesto, Cambridge W wyniku bezpośrednich inwestycji mogą, lecz nie muszą powstawać nowe obiekty w sensie czysto fizycznym, pojęcie to odnosi się także do wszelkich działań zmieniających strukturę gospodarki, stopień jej otwarcia i konkurencyjność. 4 J. H. Duning, Studiem in International Investment, London 1970, s R. Omachel, Siedem tłustych lat. Prognoza Newsweeka Polska 2015, Newsweek-Polska 24 maja 2009, s\n2 makroekonomicznych prognoz opisujących skutki akcesji. Przyjmując, że rozwój gospodarczy Polski będzie realizowany według takiego samego lub podobnego scenariusza, spodziewano się rocznej wartości BIZ w latach po ok. 10 mld euro i sukcesywnego wzrostu tej oty, która osiągnie mld euro rocznie pod koniec pierwszej dekady członkostwa 6. Strumień dodatkowego kapitału z zagranicy miał podnieść stopę inwestycji, a tym samym uruchomić mechanizm mnożnika i akceleratora, którego działanie zapewniłoby średni wzrost polskiej gospodarki narodowej po 5% rocznie 7. Uznano, że rokuje to wyrównanie do połowy XXI wieku luki między stopą życiową Polaków a poziomem dobrobytu mieszkańców Europy Zachodniej. Rzeczywistość okazała się bardziej obiecująca od prognoz. Napływ zagranicznego kapitału był w okresie poakcesyjnym o ponad 20% większy od przewidywanego, zaś tempo wzrostu PKB o 0,3% rocznie, odbiegając w górę i w dół o 2-3 pkt proc. od przeciętnego 8 poziomu zależnie od wzrostu lub spadku BIZ. Niniejsze opracowanie jest próbą odpowiedzi na pytanie: co było pierwotnym, a co wtórnym impulsem generującym rozwój polskiej gospodarki po 1 maja 2004 r. Czy to napływ BIZ dynamizował wzrost gospodarczy, czy działo się odwrotnie: dobra koniunktura sprzyjała większemu zaangażowaniu nierezydentów w przedsiębiorstwach bezpośredniego inwestowania, czego efektem był wzrost BIZ. Droga Polski do Unii Europejskiej Z perspektywy minionego dwudziestolecia, za początek transformacji ustrojowej uważa się wybory do Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej, które odbyły się 4 czerwca 1989 r. Prawie nikt nie był wtedy w stanie przewidzieć, że jeszcze przed końcem roku nie pozostanie śladu z bloku państw socjalistycznych, a we wszystkich sferach życia politycznego, gospodarczego i społecznego krajów Demokracji Ludowej dokonają się radykalne i nieodwracalne zmiany, zapoczątkowane w naszym kraju przez rząd Tadeusza Mazowieckiego. Jedną z najbardziej doniosłych i brzemiennych w skutki decyzji tego gabinetu było rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszenie z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG) i krajami Europejskiej Strefy Wolnego Handlu (EFTA), które w bliskiej przyszłości miały utworzyć wspólny obszar gospodarczy. Rokowania z EWG zostały uwieńczone 16 grudnia 1991 r. podpisaniem Układu Europejskiego o stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi. Preambuła tego porozumienia, odwołując się do uniwersalnych wartości demokratycznych, tradycyjnych więzi istniejących między Polską 6 Bilans korzyści i kosztów przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2003 s lat Polski w Unii Europejskiej, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2009, s W latach stopa wzrostu gospodarczego wahała się w przedziale 101,2%-104,5%, w 2004 r., (głównie na skutek wzmożonego popytu generowanego obawami o wzrost cen) wzrosła do 105,3%. W 2005 r., na skutek redukcji zapasów i spadku popytu krajowego PKB wzrósł tylko o 3,6% w stosunku do poziomu poprzedniego roku. Od 2006 polska gospodarka weszła w fazę ożywienia (wzrost PKB w stosunku do poprzedniego roku o 6,2%), które osiągnęło szczyt w 2007 r. (wzrost PKB odpowiednio o 6,7%) i zaczęło wygasać pod koniec 2008 r. (wzrost PKB odpowiednio o 4,8%). Nie można jednak zapomnieć, że na tych wskaźnikach nie zaciążył jeszcze światowy kryzys gospodarczy, którego skutki dotarły do Polski z mniej więcej rocznym opóźnieniem. Trudno więc ocenić, co stanie się w średniej i długiej perspektywie. 2\n3 a Wspólnotami Europejskimi i jej państwami członkowskimi, potwierdziła wolę wspierania demokratycznych przemian, a także zawierała deklarację pomocy w okresie budowy gospodarki rynkowej. Biorąc pod uwagę zaangażowanie Polski oraz Wspólnoty i jej Państw Członkowskich w umacnianie swobód politycznych i gospodarczych, które stanowią podstawę Stowarzyszenia, uznając znaczące osiągnięcia narodu polskiego w procesie szybkiego przechodzenia do nowego ładu politycznego i gospodarczego opartego na praworządności i prawach człowieka, włączając w to prawne i gospodarcze ramy dla gospodarki rynkowej i systemu wielopartyjnego z wolnymi i demokratycznymi wyborami, [...] biorąc także pod uwagę dążenie Wspólnoty do wprowadzenia instrumentów współpracy i pomocy gospodarczej, technicznej i finansowej w globalnym i wieloletnim wymiarze, [...] mając na uwadze fakt, że końcowym celem Polski jest członkostwo we Wspólnocie, a Stowarzyszenie zdaniem stron pomoże Polsce osiągnąć ten cel [...] ustanawia się Stowarzyszenie między Polską z jednej strony a Wspólnotą i jej Państwami Członkowskimi z drugiej strony 9. [ ] Celem niniejszego Układu jest 10 : ustanowienie odpowiednich ram dla dialogu politycznego, który umożliwia rozwój bliskich stosunków politycznych między Stronami, popieranie rozwoju handlu i harmonijnych stosunków gospodarczych między Stronami, w celu sprzyjania dynamicznemu rozwojowi gospodarczemu i dobrobytowi w Polsce, stworzenie podstawy dla pomocy finansowej i technicznej Wspólnoty dla Polski, stworzenie właściwych ram dla stopniowej integracji Polski ze Wspólnotą, w tym celu Polska będzie spełniać niezbędne warunki, popieranie współpracy w dziedzinie kultury. Liberalizacja handlu była przed czterdziestu laty fundamentalnym postanowieniem Traktatu Rzymskiego, stopniowo otwierającym drogę swobodnym przepływom kapitału i osób 11. Na analogicznych zasadach budowano program współpracy z krajami Europy Środkowej, aspirującymi do członkostwa we Wspólnotach. Zgodnie z tym wzorcem, Układ Europejski wszedł więc w życie etapowo. Budowa unii celnej rozpoczęła się 1 marca 1992 r., gdy na podstawie Umowy Przejściowej, zainicjowany został proces redukcji stawek celnych i znoszenia ograniczeń pozataryfowych w wymianie towarów między Polską a krajami EWG. Tworzenie strefy wolnego handlu regulował rozdział III Układu Europejskiego oraz załączniki zawierające szczegółowy wykaz wyrobów i wzory dokumentów celnych. Artykuł 7 przewidywał całkowite zniesienie wszelkich obciążeń handlu między Polską a Unią Europejską w okresie dziesięciu lat od wejścia w życie Układu. Artykuł 10 stanowił, że za wyjątkiem niektórych wrażliwych towarów, po trzech latach od dnia wejścia w życie Układu, w każdym kolejnym roku stawki celne będą obniżane o 20%, tak by po siedmiu latach zostały zniesione wszystkie cła na towary przemysłowe; liberalizację handlu towarami pochodzenia 9 Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z dnia 27 stycznia 1994 r.) Podaję za: 10 Tamże, art Konwencja z Schengen weszła w życie w 1995 r., a następnie została inkorporowana do systemu prawnego Unii Europejskiej na mocy Traktatu Amsterdamskiego, który wszedł w życie w maju 1999 r. Podstawę prawną swobody przemieszczania się osób fizycznych na obszarze Unii Europejskiej stanowi w polskim systemie legislacyjnym Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej z dnia 24 sierpnia 2007 (Dz. U. z 2007 r. Nr 165, poz. 1170), która od 21 grudnia 2007 r.) zniosła ograniczenia w ruchu osobowym. 3\n4 rolnego uregulowano odrębnie. Na podstawie artykułu 20 najpierw zniesiono bariery pozataryfowe: opłaty w ramach kontyngentów i plafonów taryfowych oraz ograniczenia ilościowe, potem na zasadach wzajemnych koncesji zredukowane zostały cła na produkty rolne. Artykuł 21 dopuszczał jednak stosowanie nadzwyczajnych środków ochrony rynku w okresach przejściowych, jeśli import towarów pochodzenia rolnego wywołałby w gospodarce jednej z układających się stron poważne zakłócenia. Obie strony przeprowadzą niezwłocznie konsultacje dla znalezienia właściwego rozwiązania. Zanim takie rozwiązanie zostanie znalezione, zainteresowana strona może zastosować środki, jakie uzna za niezbędne. Redukcja stawek celnych na większość wyrobów przemysłowych zakończyła się w 1997 r., otwierając drogę staraniom o członkostwo w Unii Europejskiej 12 ; 13 grudnia tego samego roku, przywódcy tej organizacji wyrazili zgodę na rozpoczęcie negocjacji o akcesję z dziesięcioma krajami Europy Środkowej, w tym z Polską. Trzy i pół roku przed tą datą, 4 lipca 1992 r., Sejm upoważnił Prezydenta RP do ratyfikacji Układu Europejskiego i podjął uchwałę o przygotowaniu programu dostosowującego naszą gospodarkę i system prawny do standardów Unii Europejskiej. Równolegle ze znoszeniem ograniczeń w handlu towarami toczyły się negocjacje o swobodę obrotu usługami, w tym finansowymi. Bariery ograniczające dostęp zagranicznym inwestorom do polskiego sektora ubezpieczeniowego zostały całkowicie zniesione od 1 stycznia 1997 r., co usankcjonowało udzielone przed tą datą koncesje na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej firmom z przewagą obcego kapitału. Dwa lata później niektóre z tych firm zostały akcjonariuszami powszechnych towarzystw emerytalnych. W sektorze bankowym kapitał zagraniczny był obecny prawie od początku procesu transformacji. W połowie lat dziewięćdziesiątych zagraniczne instytucje kredytowe aktywnie włączyły się w programy sanowania i konsolidacji polskich banków komercyjnych, nie napotykając ani na instytucjonalne, ani prawne przeszkody w penetracji tego segmentu rynku finansowego. Prywatyzacja przedsiębiorstw sektora niefinansowego z udziałem zagranicznych korporacji zachęcała zagraniczne instytucje monetarne, nie występujące w roli inwestorów strategicznych, do otwierania własnych placówek w Polsce. Banki ze 100% kapitałem 13 zagranicznym i coraz liczniejsze oddziały zagranicznych instytucji kredytowych podążały bowiem za firmami z krajów macierzystych, nastawiały się na obsługę klientów korporacyjnych bądź bardzo zamożnych, próbowały także (choć bez większego powodzenia) wejść na rynek bankowości detalicznej. Specjalistyczne banki hipoteczne, podobnie jak banki powołane do kredytowania ratalnych zakupów importowanych samochodów, szybko zatraciły swój profil. Najbardziej dynamiczne okazały się banki szybkiej obsługi, których sieć, wzorowana na rozwiązaniach marketingowych rynku amerykańskiego szybko rosła. Na regulowanym rynku papierów wartościowych inwestorzy zagraniczni obecni już w okresie przedakcesyjnym. Jak wiadomo, współpraca z Francją odegrała ważną rolę 12 Wspólnoty utworzyły Jednolity Rynek Europejski (1 stycznia 1993 r., po przyjęciu 7 lutego 1992 r. traktatu z Maastricht oraz 2 maja 1992 r. umowy w Oporto); traktat z Maastricht, ustanawiający Unię Europejską wszedł w życie 1 listopada tego samego roku. 13 W okresie stowarzyszenia Polski z Unią Europejską powstały tylko 2 oddziały banków zagranicznych, ponieważ Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego preferował tworzenie spółek zależnych nad którymi miał pełną kontrolę; zwłaszcza że status prawny spółki akcyjnej zapewniał nowotworzonym bankom z przewagą kapitału zagranicznego dużą autonomię wobec właścicieli. W ciągu czterech lat po akcesji 27 oddziałów zagranicznych instytucji kredytowych otrzymało notyfikację na prowadzenie działalności na terytorium Polski. 4\n5 w uruchomieniu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, co nastąpiło 16 ietnia 1991 r. Techniczna integracja polskiego rynku giełdowego z rynkiem światowym nastąpiła 17 października 2000 r., po wdrożeniu systemu WARSET, umożliwiającego ewidencję zleceń i rozliczanie transakcji w czasie rzeczywistym. Debiut pierwszej zagranicznej spółki (Banku Austria Creditanstalt AG) nastąpił 14 października 2003 r. W końcu 2008 r. na GPW notowano tylko 25 takich spółek (6,8% liczby spółek notowanych na Rynku Głównym), ale ich udział w giełdowej kapitalizacji był ponad sześciokrotnie wyższy (43,4%). W obrotach na GPW udział inwestorów zagranicznych systematycznie wzrastał, w 2008 r. wyniósł 43% 14. Układ o stowarzyszeniu nie dotyczył swobody ruchu siły roboczej w krajach Europy Zachodniej; normy prawne w dziedzinie zatrudniania pracowników (z wyłączeniem Malty i Cypru) wprowadził dopiero traktat akcesyjny. Stare państwa członkowskie zostały zobowiązane do traktowania pracowników z regionu Europy Środkowej nie gorzej od imigrujących pracowników z krajów trzecich. Nowych członków Wspólnoty obowiązywały uregulowania przejściowe, lecz nie obejmowały one migracji zarobkowej w obrębie nowych państw członkowskich. Państwa piętnastki mogły wybrać termin zniesienia barier dostępu do swoich rynków pracy po dwu, pięciu i siedmiu latach od daty rozszerzenia Unii Europejskiej, na podstawie własnej oceny sytuacji wewnętrznej. Zobowiązały się przy tym do nie nakładania nowych restrykcji w ruchu pracowników w stosunku do stanu prawnego w dniu akcesji. Uzgodniono, że liberalizacja dostępu do rynków pracy powinna nastąpić nie później niż po siedmiu latach od przyjęcia nowych państw. Polska, podobnie jak pozostałe środkowoeuropejskich kraje członkowskie, mogła w okresie przejściowym wprowadzić symetryczne wobec państw piętnastki ograniczenia w zatrudnianiu ich obywateli. Już od pierwszego dnia włączenia nowych krajów członkowskich do Unii Europejskiej, Szwecja, Wielka Brytania i Irlandia otworzyły dla Polaków swoje rynki pracy, potem liberalizację przepisów o zatrudnieniu pracowników z regionu Europy Środkowej wprowadzały kolejne kraje unijne. Niezależnie od tego, w okresie przejściowym, na podstawie bilateralnych umów o wymianie pracowników, zawartych przez Polskę z Niemcami, Francją, Hiszpanią i Belgią legalnie zatrudnieni obywatele polscy i ich rodziny uzyskiwali sukcesywnie (w zależności od stażu pracy w danym kraju) pełne prawa dostępu do rynku pracy tych państw. Pełna swoboda transferów siły roboczej ma nastąpić od 2011 r., po 15 zniesieniu barier ochronnych rynków pracy Niemiec i Austrii. Oficjalnie, drugi etap wprowadzania w życie Układu Europejskiego rozpoczął się 1 lutego 1994 r., do 8 ietnia wszystkie państwa członkowskie parafowały ten traktat, 14 Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2008 roku), s. 3 oraz Inwestorzy w obrotach giełdowych 2008 roku (podsumowanie), s. 4, Portal internetowy GPW 15 Szacunki mówią o ok. 2,3 mln Polaków, którzy po 2004 r. wyjechali zagranicę, w tym celach zarobkowych 80%. Największe natężenie wyjazdów przypadło na lata , gdy za granicę wyjeżdżało po tys. osób rocznie, w 2007 r. ich liczba obniżyła się do ok. 320 tys., po czym w latach , ze względu na światowy kryzys nastąpiła fala powrotu emigrantów zwłaszcza z Wielkiej Brytanii i Irlandii. Na wyjazd decydowały się nie tylko osoby poszukujące zatrudnienia na okres przejściowy, które pozostałyby w kraju, gdyby ich wynagrodzenia kształtowały się na satysfakcjonującym poziomie (target earners), ale także młodzi, wykształceni absolwenci wyższych uczelni (global cosmopolitans), traktujący pobyt zagranicą jako szansę na szybką karierę zawodową. Podsumowanie [w:] 4 lata członkostwa Polski w UE. Bilans korzyści i kosztów społeczno-gospodarczych związanych z członkostwem w Unii Europejskiej (1 maja 2004 r. 1 maja 2008 r.) Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Departament Analiz i Strategii, str. 9; Społeczny wymiar członkostwa Polski w Unii Europejskiej [w:] 5 lat Polski w Unii Europejskiej, dz. cyt. str ; Warszawa 2007; P Ciacek, Druga fala Wielkiej Emigracji. Raport z badań ilościowych [w:] L Kolarska-Bobińska, Emigrować i wracać. Migracja zarobkowa Polaków a polityka państwa. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa\n6 a Prezydent RP ratyfikował go 17 października tego samego roku. W maju 1995 r. Polska przekazała do Brukseli tzw. Białą Księgę: Przygotowanie krajów Europy Środkowej i Wschodniej do integracji z Rynkiem Wewnętrznym Unii Europejskiej; dokument ten został przyjęty podczas szczytu w Cannes. Na podstawie Białej Księgi powstała Narodowa strategia integracji, którą polski rząd zatwierdził w ietniu 1998 r., co umożliwiło rozpoczęcie oficjalnych negocjacji w sprawie akcesji Polski do Unii Europejskiej. Warunki członkostwa ostatecznie zaakceptowano grudnia 2002 r. na szczycie w Kopenhadze. Po zakończeniu rozmów projekt układu integracyjnego zgodnie z harmonogramem prac przyjęła (po akceptacji Parlamentu Europejskiego) 21 marca 2003 r. Rada Ministrów Unii Europejskiej. Na tej podstawie, na szczycie w Atenach, 16 ietnia 2003 r., podpisano traktat rozszerzający Wspólnotę o dziesięć państw; do końca ietnia 2004 r. nastąpiła jego ratyfikacja we wszystkich krajach piętnastki. Po latach intensywnych zabiegów dyplomatycznych, działań dostosowawczych w sferze realnej i legislacyjnej, polskie społeczeństwo w referendum akcesyjnym przeprowadzonym w dniach 7 i 8 czerwca 2003 r. opowiedziało się za przystąpieniem do Unii Europejskiej 16, co nastąpiło 1 maja 2004 r. Spośród uprawnionych 29,9 mln osób w głosowaniu wzięło udział 17,6 mln (58,85%), liczba oddanych głosów ważnych z odpowiedziami pozytywnymi wyniosła ponad 13,5 mln (77,45 % głosów ważnych), z negatywnymi ponad 3,9 mln (22,55 % głosów ważnych). W badaniu przeprowadzonym w 2003 r. przez Instytut Badania Opinii i Rynku Pentor poparcie dla akcesji deklarowało 53% respondentów, wyniki referendum okazały się więc lepsze od oczekiwań. Euro-entuzjastami byli ludzie stosunkowo młodzi, dobrze sytuowani oraz studenci, ceniący takie wartości jak: swoboda podróżowania, możliwość podejmowania pracy i nauki zagranicą; najwięcej eurosceptyków znalazło się wśród rolników i emerytów. Liczba zwolenników akcesji rosła, w miarę jak coraz szersze kręgi społeczne zaczęły dostrzegać ekonomiczne korzyści wynikające z integracji. Nie bez znaczenia było także opanowanie biurokratycznych procedur dostępu do funduszy unijnych. Obawy przed nieznanym traciły na sile, w miarę jak rosła w różnych środowiskach wiedza o Wspólnocie. Z badań przeprowadzonych w lutym 2009 r. wynikało, że odsetek Polaków popierających 17 członkostwo w Unii Europejskiej zwiększył się do 75%. W jednym z wywiadów, Jacek Saryusz Wolski, Przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego podsumował pięć poakcesyjnych lat następująco: nasz kraj na dobre zakotwiczył się w międzynarodowym ugrupowaniu i dogania bogate kraje. [ ] Często porównywani jesteśmy z Hiszpanią, ale lepiej wykorzystujemy nasze szanse [ ] Istotne jest aby Unia nie dzieliła, ale szukała rozwiązań dobrych dla wszystkich państw. Zaś na pytanie dziennikarki: co by było gdybyśmy nie weszli do Unii? odpowiedział: to bylibyśmy jak Ukraina lub Mołdawia, targani kryzysami, dużo mniej rozwinięci, mniej bezpieczni i z ograniczonym dostępem do świata, z mniejszymi szansami 18 dla naszych dzieci. 16 Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 9 czerwca 2003 r. o wyniku ogólnokrajowego referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej lat Polski w Unii Europejskiej, dz. cyt., s Za pięć lat w Unii dałbym Polsce czwórkę, wywiad J. Nowak z dr J. Saryuszem Wolskim, Metro z 29 ietnia 2009 r. 6\n7 Tabela 1. Kalendarium negocjacji Polski o akcesję do Unii Europejskiej Data Wydarzenie 19 IX 1989 Zawarcie w Warszawie umowy między Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie handlu i współpracy gospodarczej 26 II 1990 Jan Kułakowski zostaje mianowany pierwszym ambasadorem Rzeczpospolitej Polskiej przy Wspólnotach Europejskich 25 V 1990 Polska składa oficjalny wniosek o rozpoczęcie negocjacji umowy o stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi 21 VI 1990 Polska składa w Komisji Europejskiej w Brukseli projekt układu stowarzyszeniowego 26 I 1991 Jacek Saryusz Wolski zostaje pierwszym pełnomocnikiem ds. integracji europejskiej i pomocy zagranicznej 26 XI 1991 Polska zostaje przyjęta do Rady Europy 16 XII 1991 Podpisanie Układu Europejskiego 1 III 1992 Wejście w życie Umowy Przejściowej 4 VII 1992 Sejm upoważnia Prezydenta RP do ratyfikacji Układu Europejskiego 9 VI 1993 Polska uzyskała status partnera stowarzyszonego Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE) VI 1993 RE na posiedzeniu w Kopenhadze określiła polityczne i ekonomiczne kryteria akcesji krajów Europy Środkowej do UE 17 X 1993 Prezydent RP ratyfikował Układ Europejski 1 II 1994 Wchodzi w życie Układ Europejski 8 IV 1994 Polska składa oficjalny wniosek o członkostwo w UE 8-10 XII 1994 RE przyjęła w Essen strategie spełnienia kryteriów członkostwa przez państwa stowarzyszone z regionu Europy 3 V 1995 Publikacja Ś Białej Księga pt.: Przygotowanie krajów Europy Środkowej i Wschodniej do integracji z Rynkiem Wewnętrznym Unii Europejskiej VI 1995 Szczyt UE w Cannes przyjmuje Białą Księgę 26 VII 1996 Polska przekazuje KE odpowiedzi na pytania estionariusza do opiniowania wniosku o członkostwo w UE 8 VIII 1996 Powstaje Komitet Integracji Europejskiej, jako naczelny organ administracji państwowej, odpowiedzialny za koordynację procesu integracji Polski z UE; organem wykonawczym Komitetu jest Urząd Komitetu Integracji Europejskiej 28 I 1997 Przyjęcie przez Radę Ministrów Narodowej strategii integracji 16 VII 1997r. Na forum Parlamentu Europejskiego, Komisja Europejska rekomenduje do negocjacji członkowskich: Cypr, Czechy, Estonię, Polskę, Słowenię i Węgry 13 XII1997 RE podejmuje decyzję o rozpoczęciu negocjacji z Cyprem, Czechami, Estonią, Polską, Słowenią i Węgrami 31 III 1998 Oficjalne rozpoczęcie negocjacji w Brukseli z sześcioma państwami stowarzyszonymi zabiegającymi o akcesję) 3 IV 1998 Początek rokowań (tzw. screening, tj. przegląd prawodawstwa pod kątem zgodności z dorobkiem prawnym UE) 29 IV 1998 Komitet Integracji Europejskiej przyjął Narodowy program przygotowania Polski do członkostwa w Unii Europejskiej w odpowiedzi na unijny dokument Partnerstwo dla Członkostwa 23 VI 1990 Rząd RP przyjął Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej na lata XI 1998 Początek negocjacji w obszarach, w których screening został zakończony 11 XII II 1999 RP złożyła stanowiska negocjacyjne, w obszarach: prawo spółek, ochrona konsumenta i zdrowia, stosunki zewnętrzne, statystyka, unia celna, swobodny przepływ towarów, polityka konkurencji, unia gospodarcza i walutowa, rybołówstwo 19 IV 1999 RP i UE zamykają negocjacje w obszarze statystyka 19 V 1999 RP i UE zamykają negocjacje w obszarach: telekomunikacja i technologie informacyjne, polityka przemysłowa, ochrona konsumentów i zdrowia 24 V 1999 RP przekazała do UE stanowisko w nowych obszarach: polityka socjalna i zatrudnienie oraz energia Polska przekazała tzw. drugi (swoboda przepływu kapitału, swoboda przepływu usług, podatki, swobodny przepływ VII-XI 1999 towarów, transport) i trzeci pakiet stanowisk negocjacyjnych (ochrona środowiska, rolnictwo, polityka regionalna, budżet, wymiar sprawiedliwości, sprawy wewnętrzne, kontrola finansowa, instytucje) 7-9 XII 2000 Na szczycie w Nicei Polska zyskuje obietnicę, że po akcesji będzie miała prawo nominowania jednego członka Komisji Europejskiej, a także, że otrzyma 27 głosów w Radzie Unii oraz 50 mandatów w Parlamencie Europejskim VI Na szczycie w Goteborgu zdecydowano, że negocjacje z najlepiej przygotowanymi do akcesji krajami, w tym z Polską, zakończą się w 2002r., a pierwsi kandydaci zostaną przyjęci w 2004 r. 19 X 2002 Irlandczycy wypowiedzieli się w referendum za przyjęciem traktatu nicejskiego, otwierającego RP i innym kandydującym krajom drogę do UE X 2002 Na szczycie w Brukseli ustalono, że Polska w 2004r. będzie miała 8 głosów w Radzie Ministrów UE, a od 2005 r. 27 głosów w tym gremium. Do 2006 r. Polska nie będzie mogła pełnić prezydencji w Unii Europejskiej XII 2002 Szczyt w Kopenhadze; finał negocjacji o akcesję dziesięciu krajów, w tym RP do UE I-III 2003 Prace nad ostateczną wersja redakcyjną traktatu o akcesji, do decyzji Komisji i Rady UE 16 IV 2003 Podpisanie na szczycie w Atenach ostatecznej wersji traktatu akcesyjnego 7-8 VI 2003 Referendum w Polsce dotyczące akcesji do UE XII 2003 Szczyt w Brukseli na temat Konstytucji Europejskiej; Polska broni ustaleń szczytu w Nicei 30 IV 2004 Koniec procesu ratyfikacyjnego traktatu o akcesji w krajach piętnastki 1 V 2004 Uzyskania przez RP statusu członka Unii Europejskiej 21 XII 2007 Wejście RP do strefy Schengen Źródło: opracowanie własne na podstawie informacji prasowych z lat\n8 Formy i warunki napływu zagranicznego kapitału Kapitał zagraniczny można podzielić na publiczny i prywatny, krótkoi długoterminowy. Każdy rodzaj kapitału wywiera swoisty wpływ na tempo wzrostu i strukturę gospodarki narodowej kraju goszczącego. Kapitał publiczny napływa na podstawie bilateralnych umów międzypaństwowych lub z tytułu członkostwa w ponadnarodowych organizacjach. Ma różne formy: linii kredytowych, transferów bieżących, papierów wartościowych, aportów rzeczowych, darowizn i gwarancji rządowych. Z reguły finansuje on przedsięwzięcia związane z realizacją funkcji państwa, jest zazwyczaj udostępniany na warunkach preferencyjnych, może mieć także formę bezzwrotnej pomocy, dotacji do określonych przedsięwzięć i dopłat bezpośrednich. Kapitał ze źródeł publicznych służy celom stabilizacyjnym, wspiera realizację projektów rządowych i samorządowych ukierunkowanych na rozwój infrastruktury technicznej i społecznej, ochronę środowiska, wyrównywanie dysproporcji w rozwoju regionów, subsydiowanie rolnictwa i gospodarki rybackiej. W określonych sytuacjach i przy zachowaniu odpowiednich procedur zagraniczne środki pomocowe mogą być wykorzystywane na pobudzanie aktywności prywatnych przedsiębiorców, inwestowane w kapitał ludzki, angażowane w programy promocji zatrudnienia. Kanałem transmisji kapitału publicznego (w tym pochodzącego ze źródeł zagranicznych) może być także partnerstwo publiczno-prywatne (PPP public-private partnership). Jest to szczególna, realizowana na podstawie umowy cywilno-prawnej, forma współpracy administracji publicznej z podmiotami prywatnymi w dziedzinach zazwyczaj kontrolowanych przez administrację rządową i samorządową (gospodarka komunalna, obsługa społeczno-socjalna określonej wspólnoty). Podmiot publiczny nie zostaje zwolniony z obowiązku wypełniania ciążących na nim zadań, aczkolwiek domena działań gospodarczych realizowanych na zasadach komercyjnych zostaje oddzielona od domeny odpowiedzialności polityczno-prawnej. Inaczej mówiąc, sprywatyzowana zostaje jedynie działalność gospodarcza: budowa, finansowanie, eksploatacja i zarządzanie przedsięwzięciem inwestycyjnym, jednak władza publiczna ponosi odpowiedzialność za dostępność i jakość usług w tych obiektach. Taki podział kompetencji (przy podobnych, a nawet mniejszych nakładach) pozwala na zwiększenie wolumenu świadczonych usług publicznych i poprawę efektywności ich wytwarzania 19. O transferach prywatnego kapitału decydują czysto komercyjne względy, trzeba jednak rozróżnić kapitał krótko- i długoterminowy. Pierwszy napływa głównie w formie inwestycji portfelowych; jest bardzo mobilny, nastawiony na osiąganie jak największych zysków w jak najkrótszym czasie. Wywiera on istotny wpływ na wahania kursów walut, spekulacyjne wzrosty cen na giełdach papierów wartościowych i giełdach towarowych. Kapitał długoterminowy ma przeważnie postać bezpośrednich inwestycji zagranicznych, za które uważa się objęcie co najmniej 10% akcji lub udziałów w kapitale podstawowym spółki lub posiadanie pakietu dającego co najmniej prawo do 10% głosów na walnym zgromadzeniu jej 19 Podstawy prawne tej współpracy daje ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. nr 19, poz. 100). Zgodnie z art. 38, ustawa ta weszła w życie po upływie 21 dni od opublikowania, tzn. w dniu 26 lutego 2009 r. Ponieważ w ustawie o partnerstwie publiczno-prywatnym nie przewidziano wydania rozporządzeń, wszystkie przepisy tej ustawy mogą być stosowane od dnia wejścia jej w życie. Szerzej na ten temat por.: Public-Privare Partnership in Poland, PAIZ ( 8\n9 właścicieli. Do BIZ zalicza się także transfery mające na celu wzrost kapitału zapasowego spółki oraz wszelkie długoterminowe należności i zobowiązania z tytułu finansowego zaangażowania nierezydenta. Nośnikami BIZ mogą więc być transfery pieniężne na zakup akcji lub udziałów, aporty rzeczowe zaliczane do kapitału podstawowego spółki, reinwestowane zyski i długoterminowe kredyty między powiązanymi kapitałowo przedsiębiorstwami 20. Ex post inwestycje są zawsze równe oszczędnościom, stopa oszczędności określa także stopę inwestycji, a ta stopę wzrostu PKB. W demokratycznych krajach o gospodarce rynkowej państwo może w ograniczonej skali za pomocą instrumentów polityki pieniężnej, fiskalnej, zamówień publicznych oddziaływać na popyt krajowy, zwiększając lub obniżając skłonność do inwestycji, konsumpcji i oszczędzania podmiotów gospodarczych oraz gospodarstw domowych. Jednak państwo w swoich bezpośrednich działaniach interwencyjnych jest ograniczone ustawą o finansach publicznych, ustawą budżetową, możliwościami sfinansowania długu publicznego oraz w przypadku krajów Unii Europejskiej kryteriami bezpieczeństwa finansowego przyjętymi w Maastricht 21. Przebieg cykli koniunkturalnych zależy więc w głównej mierze od nastrojów prywatnych podmiotów gospodarczych i preferencji gospodarstw domowych. Przedsiębiorcy podejmują decyzje ile pieniędzy i gdzie inwestować, kierując się subiektywną oceną popytu i przyszłej rentowności projektowanych przedsięwzięć, szacowaną na podstawie rentowności już istniejących zakładów 22. Gospodarstwa domowe co i w jakich ilościach kupować, wpływając w ten sposób na przychody i zyski producentów. Element subiektywny w ocenie rzeczywistości ekonomicznej i w zachowaniach uczestników rynku powoduje, że popyt inwestycyjny i konsumpcyjny zmienia się w czasie, przez co w gospodarce pojawiają się na przemian okresy przyspieszenia i spowolnienia wzrostu ekonomicznego. Z punktu widzenia możliwości zachowania kontroli państwa nad przebiegiem procesów gospodarczych, optymalna sytuacja występuje wtedy, gdy podstawą rozwoju gospodarki narodowej jest rodzimy kapitał, niezależny od nacisków zewnętrznych. Państwo, poprzez instrumenty interwencjonizmu może ingerować w przebieg procesów gospodarczych, by utrzymać gospodarkę na ścieżce zrównoważonego wzrostu. W okresach nadmiernego ożywienia polityka deflacyjna ma zniechęcać inwestorów, w czasie recesji pobudzać ich aktywność, dzięki czemu ulega spłaszczeniu amplituda cyklicznie powtarzających się odchyleń od głównego trendu wzrostu gospodarki. W państwach mniej zamożnych, nadawanie priorytetu autonomii gospodarczej, zamykanie się na inwestycje zagraniczne nie jest dobrym rozwiązaniem. Dochody ludności i podmiotów gospodarczych w znacznej części przeznaczane na zaspokojenie bieżących potrzeb, co ogranicza akumulację kapitału i utrudnia, a niekiedy uniemożliwia utrzymanie gospodarki narodowej na ścieżce wzrostu. Kraj rozwija się zbyt wolno lub popada w stagnację; im dłużej trwa ten stan tym bardziej nawarstwiają się 20 W teorii ekonomii pod pojęciem inwestycji bezpośrednich rozumie się budowę przedsiębiorstwa od podstaw lub objęcie 51% akcji (udziałów) w już istniejącej spółce. Tak rozumiane inwestycje bezpośrednie mają na celu sprawowanie pełnej kontroli nad spółką zależną, które staje się częścią struktury i kultury organizacyjnej macierzystej korporacji. Definicja ta jest zatem węższa od pojęcia inwestycji bezpośrednich stosowanego w statystyce bilansu płatniczego. 21 Problemy te reguluje art. 104(3) traktatu, dopuszczając deficyt do 3% PKB i dług publiczny nie większy niż 60% PKB. 22 M. Kalecki, Kapitalizm. Koniunktura i zatrudnienie, t. 1. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1979, s. 99 9\n10 skutki zacofania i ubóstwa. Powstaje błędne koło: kraj jest biedny, więc nie ma środków na inwestycje, brak środków na inwestycje utrwala anachroniczną strukturę gospodarki. Zacofanie ekonomiczne pogłębia się na skutek braku dostępu do nowoczesnych technologii. Badania podstawowe są bardzo kosztowne i przynoszą znikome (ok. 2% i mniej w stosunku do nakładów) efekty praktyczne, a zakupy licencji nie gwarantują nadążania za postępem technicznym. Izolowany od kontaktów z bardziej rozwiniętym otoczeniem kraj staje się skansenem, nawet jeśli utrzymuje wysoką dynamikę dochodu narodowego, tak jak było to w przypadku krajów realnego socjalizmu. Wyjście ze stanu zacofania mogą ułatwić bezpośrednie inwestycje zagraniczne, bo nie tylko wypełniają niedobór rodzimego kapitału, ale są także nośnikiem postępu technicznego. Inwestorzy wiedząc o tym, mogą wywierać presję na decydentów dla uzyskania jak najszerszych prerogatyw, toteż kraj goszczący, godząc się na pewne ustępstwa powinien zadbać również o własne interesy. Obecność BIZ daje korzyści, jeśli: przestarzałe przedsiębiorstwa, o małej sile przebicia na rynku światowym znikną lub przekształcą się w nowoczesne firmy, oferujące poszukiwane produkty, przedsiębiorstwa bezpośredniego inwestowania nie pozostaną enklawą nowoczesności w zacofanej gospodarce, lecz pobudzą rozwój krajowych zakładów pracy, zwłaszcza w pokrewnych dziedzinach wytwórczości, w restrukturyzowanych i prywatyzowanych firmach chronione będą miejsca pracy, a stanowiska lepiej wyposażone, zmiany struktury rynku i cen na rynku wewnętrznym będą sprzyjać rozwojowi konkurencji i korzyściom skali, postęp technologiczny w dziedzinie produkcji zostanie zintegrowany z przekształceniami systemu edukacji, sprzyjając podnoszeniu alifikacji miejscowych kadr, upowszechnią się wzorce zarządzania i marketingu przeniesione z wyżej rozwiniętego otoczenia, podnosząc produktywność zasobów ludzkich. Rozmiary i strukturę bezpośrednich inwestycji zagranicznych określają w skali globalnej, regionalnej i lokalnej ponadnarodowe korporacje 23. O lokalizacji inwestycji bezpośrednich nie decydują wyłącznie względy ekonomiczne: maksymalizacja zysku, stopa zwrotu z kapitału, wzrost wartości rynkowej spółek. Tam, gdzie nie doszło do ugody o podział stref wpływów, BIZ stały się orężem transnarodowych korporacji w walce o pozycję w gospodarce światowej. Występując w roli inwestorów bezpośrednich, przenoszą one hard i soft work we wszystkie zakątki świata, w istotnym stopniu decydują o międzynarodowym podziale pracy, a tym samym o strukturze gospodarczej zarówno najwyżej rozwiniętych krajów OECD, jak emerging markets. Posiadając własne centra badawczo-rozwojowe, efektywnie zarządzają wiedzą, jej tworzeniem, wdrażaniem, pomnażaniem. Dystrybuują licencje, patenty i know-how, a zatem kontrolują kanały i kierunki rozprzestrzeniania się postępu technicznego. Korporacje nigdy nie przekazują krajom goszczącym BIZ najnowszych technologii, ani nie udostępniają pełnej dokumentacji, chyba że trwale zamierzają pozbyć się 23 Oprócz wielkich korporacji działających w skali globalnej, inwestorami bezpośrednimi bywają także mniejsze firmy, szukające tą drogą poprawy swej pozycji i rentowności. Działają w niewielkiej skali, najczęściej na rynkach sąsiedzkich krajów. Tworzone przez nie filie są mało odporne na zmiany koniunktury, nie mają dostatecznej siły przebicia by wywalczyć sobie dogodną pozycję na rynku kraju goszczącego. Z reguły stosują strategię defensywną, chociaż przejawiają dość znaczną aktywność w rozpoznawaniu i zagospodarowywaniu niszowych obszarów. Często zdarza się, że po krótszym lub dłuższym okresie działalności transgranicznej, odsprzedają swoje udziały lub liidują nierentowne zagraniczne placówki. 10\n11 pewnych rodzajów technologii czy branż. Pozwalają na opanowanie tylko konkretnych, ściśle określonych faz procesu wytwórczego, dlatego spółka-matka zachowuje pełną kontrolę nad filiami. Wąsko ukierunkowana specjalizacja spółek wchodzących w skład grupy kapitałowej zwiększa uzależnienie od importu kraju goszczącego (co z reguły prowadzi do pogorszenia salda obrotów bieżących). Jednocześnie podnosi konkurencyjność korporacji na międzynarodowych rynkach poprzez: wzrost produktywności pracy, wynikający z rozłożenia procesu technologicznego na proste, powtarzalne czynności, pozyskanie nowych rynków zbytu, lokalizację zakładów w pobliżu źródeł surowców i/lub taniej energii, obniżenie kosztów robocizny, ze względu na różnice poziomu wynagrodzeń w krajach wysoko i słabo rozwiniętych, ulgi podatkowe, unikanie ryzyka walutowego, tani reimport. Strategia polegająca na rozpraszaniu mocy wytwórczych w skali regionalnej, a nawet globalnej, dynamizuje obroty wewnątrz-korporacyjne, na skutek czego zasoby finansowe w dyspozycji wielkich spółek rosną o wiele szybciej od globalnej wartości zasobów rzeczowych. Potwierdzają to dostępne statystyki. Wykres 1. Aktywa światowego systemu finansowego w bln USD Źródło: Mapping Global Capital Markets, Fifth Annual Report, McKinsey Global Institute 2008, s. 9 W latach osiemdziesiątych XX wieku aktywa światowego systemu finansowego 24 wzrosły ponad trzykrotnie, w następnej dekadzie podwoiły się, w 2007 r. ich wartość wzrosła do 196 bln USD. W 2000 r. tylko w 11 krajach relacja aktywów finansowych do produktu krajowego brutto przekraczała 350%, w 2007 r. liczba tych krajów wzrosła do 25; w tej grupie znalazły się również państwa z rynków wschodzących, takie jak Chiny i Republika Południowej Afryki. W latach transgraniczne przepływy kapitału rosły czterokrotnie szybciej od światowego produktu krajowego brutto, toteż ich udział w PKB wzrósł z 5,2% w 1990 r. do 20,5% w 2007 r. Jeszcze szybciej rosły bezpośrednie inwestycje zagraniczne, których wartość zwiększyła się w tym czasie prawie dziesięciokrotnie. 24 Pod pojęciem tym rozumie się aktywa sektora bankowego, papiery dłużne sektora publicznego i pozostałych sektorów gospodarki narodowej oraz akcje i inne udziałowe papiery wartościowe. Por.: Mapping Global Capital Markets, Fifth Annual Report, McKinsey Global Institute 2008, s. 8 11\n12 Wykres 2. Transgraniczne przepływy kapitału w skali globalnej w bln USD 6,0 5,0 BIZ akcje kredyty depozyty 4,0 3,0 2,0 1,0 0, Źródło: Mapping Global Capital Markets, Fifth Annual Report, dz. cyt., s. 11 Już na początku XX stulecia Rudolf Hilferding stwierdził, że fundamentem polityki ekspansji wielkich korporacji jest eksport kapitału finansowego. Pod tym pojęciem rozumiał łączenie w ramach jednej grupy interesów, kapitału lokowanego w przemyśle z kapitałem bankowym 25. W warunkach oligopolistycznej konkurencji, samofinansowanie rozwoju poprzez instytucje kredytowe wchodzące w strukturę holdingu, staje się praktycznie nieograniczone, zwłaszcza po uwolnieniu pieniądza od złotego parytetu 26. Korekty, wynikające z nadmiernej kreacji pieniądza dokonują się poprzez kolejne kryzysy o różnym natężeniu i zasięgu, po czym zarówno rynki finansowe, jak i gospodarka realna wracają na ścieżkę wzrostu. Kryzysy wywołują jednak przegrupowanie w obrębie korporacji władających kapitałem finansowym, najsłabsze lub najgorzej przystosowane są eliminowane z rynku. Proces terytorialnej i branżowej ekspansji nie tylko skutecznie chroni inwestora przed upadłością lub wrogim przejęciem, ale rozprasza i dywersyfikuje ryzyko, jakie niesie penetracja krajów zaliczanych do grupy emerging markets. Dlatego wzrost skali i zakresu działania (economies of scale and scope) korporacji uważa się za najważniejsze determinanty synergii operacyjnej 27. W krótkim okresie BIZ może negatywnie wpływać na rentowność korporacji, ze względu na koszt budowy filii od podstaw, bądź konieczność zasilania przejętego 28 przedsiębiorstwa w kraju goszczącym, a także nieuniknione koszty procesu kadrowego. 25 R. Hilferding, Kapitał finansowy, PWN Warszawa 1958 (pierwsze wydanie 1910 r.) 26 Nastąpiło to 15 sierpnia 1971 r., po załamaniu systemu waluty sztabowo-dewizowej, ustanowionego w 1944 r. w Bretton Woods 27 Efekt skali oznacza osiąganie korzyści wynikających z wpływu rozmiarów działalności zintegrowanego przedsiębiorstwa na wysokość kosztów jednostkowych, efekt zakresu to lepsze wykorzystanie zasobów, wynikające z komplementarności produktów i usług oraz ograniczenia ponoszonych kosztów. 28 Powołanie nowego zarządu może wywołać obniżenie sprawności działania, na skutek niepewności, osłabienia morale, niechęci do podejmowania decyzji. Powstają także koszty alternatywne generowane oddelegowaniem pracowników do zadań związanych z integracją z centralą korporacji, kosztem bieżących obowiązków. Należy także liczyć się z odejściem niektórych specjalistów, utratą niektórych korzyści wynikających ze stosunków nieformalnych, koniecznością renegocjowania zawartych wcześniej układów zbiorowych, wypłatami gratyfikacji i odszkodowań dla zwalnianych pracowników. Budowanie relacji z klientami przejmowanej krajowej firmy zazwyczaj wymaga kosztownych kampanii promocyjnych i reklamowych. M. Lewandowski, J. Strysik, Zjawisko synergii w przypadku fuzji i przejęć przedsiębiorstw [w:] Fuzje i przejęcia w Polsce na tle tendencji światowych pod red. M. Lewandowskiego, WIG-Press, Warszawa 2001, s\n13 Jednak, jeśli zostanie podtrzymana dobra renoma korporacji, w średnim i długim okresie pojawiają się efekty multiplikacyjne; ich podstawą są malejące koszty absorpcji wolnych kapitałów, szersze możliwości plasowania papierów wartościowych z nowych emisji, dzięki czemu zwiększają się możliwości samofinansowania ekspansji 29. Zdarza się, że inwestor maskuje swoje rzeczywiste intencje, nabywając kolejne udziały w spółce nie zamierza trwale nią władać, dąży wyłącznie do wzrostu wartości rynkowej posiadanego pakietu akcji bądź udziałów, by zrealizować korzyści z tytułu dodatnich różnic kursowych. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne mogą być także ukrytą formą wrogiego przejęcia spółki, którą inwestor doprowadza do bankructwa by poszerzyć pole działania macierzystej korporacji. Kapitał prywatny, w postaci BIZ może napływać różnymi kanałami, ale niezależnie od sposobu wejścia inwestora do kraju goszczącego przedsiębiorstwa bezpośredniego inwestowania albo od zarania są spółkami zależnymi od macierzystych korporacji, albo stają się nimi wraz z upływem czasu. Najbardziej czytelne wydają się intencje inwestorów w przedsięwzięciach realizowanych metodą greenfields. BIZ polegają wtedy na budowie od podstaw filii lub oddziału korporacji za granicą, na co ze względu na wysokie koszty wejścia i zdobywania pozycji na rynku decydują się przede wszystkim największe korporacje, o znanej marce, działające w skali globalnej, a przynajmniej regionalnej 30. Korporacje takie są bowiem przygotowane technicznie i kadrowo do działania w turbulentnym otoczeniu, uodpornione na silną konkurencję międzynarodową, potrafią szybko reagować na sygnały z otoczenia, elastycznie dostosowując swą strategię do zmiennych warunków środowiska, w którym funkcjonują ich placówki. Napływ inwestycji bezpośrednich wielkich korporacji może dokonywać się także poprzez przejmowanie kontroli nad istniejącymi przedsiębiorstwami w kraju goszczącym; ma wtedy formę transgranicznych (przyjaznych lub wrogich) fuzji i przejęć 31. Dogodną okazję penetracji rynku przez obcy kapitał daje prywatyzacja publicznych spółek, bądź włączanie się w roli inwestora strategicznego w programy naprawcze przedsiębiorstw w kraju goszczącym BIZ. Wchodzenie inwestorów zagranicznych do istniejących lub nowopowoływanych podmiotów gospodarczych dokonuje się także w procesie tworzenia ponadnarodowych konglomeratów, holdingów, klastrów 32, konsorcjów, spółek joint venture i funduszy venture capital. Decyzja o lokalizacji inwestycji bezpośrednich nigdy nie jest przypadkowa, lecz poprzedzona badaniami marketingowymi, analizą sytuacji politycznej i wnikliwą oceną perspektyw długofalowego rozwoju ekonomicznego kraju goszczącego. Jest przy tym oczywiste, że inwestorów przyciągają chłonne i stabilne politycznie rynki, o taniej sile roboczej, zasobne w surowce, na których można bez większych trudności realizować rentę monopolową. Zdolność skłonienia inwestorów do wyboru miejsca lokalizacji BIZ, określana 29 M. Kalecki, Kapitalizm. Dynamika gospodarcza, t. 2 Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1979, s S. Sudarsanam, Creating Value from Mergers and Acquisitions. The Challenges, Pretince Hall, Harlow 2003, str Zdarza się, że rolę centrali przejmują ich silne córki, które zyskują status inwestora bezpośredniego, ponieważ są dostawcą kapitału i technologii. 31 Fuzja polega na całkowitym połączeniu się niezależnych podmiotów, mianem przejęcia określa się wchłonięcie przez silniejszy podmiot słabszego. 32 Z ang. clusters (grona, wiązki, lokalne systemy produkcyjne) charakteryzuje: koncentracja przestrzenna, interakcyjność, wspólna trajektoria rozwoju, jednoczesna konkurencja i kooperacja. M. Porter, Location, competition and economic development: Local clusters in a global economy, Economic Development Quarterly, Feb. 2000, vol. 14, s. 15; B. Nalebuff, Co-opetition [w:] Foreign Direct Investment, Technology Sourcing and Reverse Spillovers, The Manchester School, vol. 71, no. 6, December 2003, s\n14 mianem atrakcyjności inwestycyjnej, jest kombinacją korzyści możliwych do osiągnięcia w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, wynikających ze specyficznych cech obszaru, w którym działalność ta ma miejsce. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne plasowane są przede wszystkim w krajach, które spełniają przynajmniej kilka spośród następujących warunków: mają rozbudowaną infrastrukturę produkcyjną i społeczną, a w szczególności dostęp do morza, porty lotnicze, sprawny system łączności i transportu wewnętrznego, potrafią mobilizować wewnętrzne zasoby ludzkie i materialne w realizacji inwestycji towarzyszących przemieszczaniu zdolności produkcyjnych, ich gospodarki są powiązane z głównymi centrami przemysłowymi świata (USA, Japonią i Unią Europejską), dysponują tanią siłą roboczą o pożądanych alifikacjach, związki zawodowe nie istnieją, są biernym wykonawcą decyzji władz, ich rola jest marginalna, posiadają względnie dobrze rozwiniętą sieć usług handlowych i finansowych, osiągnęły stosunkowo wysoki stopień urbanizacji, stworzyły dostatecznie duże i chłonne rynki wewnętrzne. Państwa importujące kapitał są tego świadome, toteż nie pozostają bierne, lecz w miarę swoich możliwości starają się na różne sposoby zachęcać potencjalnych inwestorów. Cierpiąc na niedobór rodzimego kapitału, rzadko występują w roli współinwestora, jeszcze rzadziej oferują wsparcie finansowe w innej formie (granty, subsydiowanie kredytów i pożyczek, gwarancje ubezpieczeniowe). Intratne kontrakty na zamówienia rządowe i władz terenowych są łączone z inwestycjami typu offset i offshore, a tam gdzie istnieją specjalne strefy ekonomiczne inwestorzy mogą liczyć na ulgi podatkowe i celne oraz możliwość przeprowadzania rozliczeń w obcych walutach. Przynosi to jednak większości krajów za wyjątkiem państw azjatyckich w strefie Pacyfiku skromne rezultaty, ze względu na bardzo wysoką koncentrację inwestycji bezpośrednich w regionach świata, które mają szczególne znaczenie militarne, posiadają złoża ropy naftowej lub innych poszukiwanych surowców. Tym, co najbardziej przyciąga inwestorów jest możliwość bezwzględnej eksploatacji miejscowej siły roboczej. Dlatego największy sukces na polu rywalizacji o BIZ osiągnęły kraje, w których łamane są prawa człowieka i gdzie obowiązuje drakońskie prawo pracy. Transfery kapitału do Polski w okresie poakcesyjnym Polska ma większość pożądanych cech kraju goszczącego inwestorów zagranicznych, lecz ze względu na swe geopolityczne położenie oraz dużą rolę związków zawodowych w życiu społecznym uważana jest za kraj peryferyjny o podwyższonym ryzyku. W schyłkowym okresie realnego socjalizmu prekursorami inwestorów bezpośrednich byli udziałowcy spółek polonijnych. W pierwszej dekadzie transformacji ustrojowej znaczącą rolę odegrały zachodnie korporacje uczestniczące w prywatyzacji dużych państwowych przedsiębiorstw. Pojawiły się także wielkie korporacje, których logo można spotkać nawet w najbardziej egzotycznych zakątkach ziemskiego globu oraz spółki zależne od zachodnich korporacji kontrowanych przez akcjonariuszy o polskich korzeniach. Najmniej interesowały 14\n15 się naszym krajem firmy poszukujące wysokiej premii z inwestycji na wschodzących rynkach, preferując raczej inwestycje w papiery wartościowe niż bezpośrednie. W latach , skierowane do Polski środki z Unii Europejskiej, długoterminowe kredyty oraz inne przychody kapitałowe wyniosły łącznie ponad 12,5 mld euro, zaś bezpośrednie inwestycje zagraniczne prawie 62 mld euro. Zwiększony strumień BIZ podniósł udział Polski w transferach globalnych z 0,7% w okresie przedakcesyjnym do 1,1% w latach W latach wzrósł strumień inwestycji portfelowych, do czego przyczynił się napływ kapitałów oczekujących na prywatyzację kolejnych dużych przedsiębiorstw w sektorze publicznym, a także rozwój funduszy inwestycyjnych, lecz od 2006 r. rozpoczęła się wyprzedaż udziałowych papierów wartościowych, a następnie obligacji skarbowych, zwłaszcza emitowanych na rynku wewnętrznym i nic nie wskazuje na powrót zainteresowania posiadaniem tych aktywów w portfelach zagranicznych inwestorów w najbliższym czasie. Tabela 2. Napływ kapitału zagranicznego do Polski Przychody kapitałowe Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce Zagraniczne inwestycje portfelowe Rok w mln EUR I II III IV I-IV I II III IV I-IV I II III IV I-IV a Źródło: Narodowy Bank Polski Wykres 3. Transfery kapitału długoterminowego do Polski w mld euro Napływ BIZ Przychody kapitałowe 15,7 16,7 11, ,2 8,3 5 4, Źródło: opracowanie własne na podstawie danych w tablicy 2 W przychodach kapitałowych główną pozycją były środki przekazywane przez Unię Europejską. W okresie w ramach polityki spójności przyznano Polsce 12 mld euro, 33 Światowa dekoniunktura wpłynie bez wątpienia na dalsze zmniejszenie wartości BIZ w 2009 r., sygnalizują to zapowiedzi zredukowania z 12,6 mld zł do 6,2 mld zł oty inwestycji w specjalnych strefach ekonomicznych (SSE) w Polsce. A. Woźniak, Inwestycje w strefach będą o połowę mniejsze, Rzeczpospolita z 9 stycznia 2009 r. 15\n16 podnosząc tę otę do 68 mld euro na lata Środki z polityki spójności przeznaczone zostały na projekty z zakresu infrastruktury transportowej, ochrony środowiska, wspierania małych i średnich przedsiębiorstw, aktywizacji zawodowej bezrobotnych. Na koniec stycznia 2009 r. absorpcja środków z polityki spójności w okresie wyniosła 92,4% w przypadku funduszy strukturalnych i ok. 51% w przypadku Funduszu Spójności. Problemy z wykorzystaniem dostępnych środków z tego funduszu wynikały przede wszystkim z utrudnień w realizacji inwestycji infrastrukturalnych związanych z implementacją prawa wspólnotowego z zakresu ochrony środowiska oraz przeprowadzaniem procedury przetargów publicznych. Opóźnienia w wydatkowaniu środków na lata nastąpiły na skutek przedłużenia negocjacji na poziomie Unii Europejskiej dotyczących wielkości i podziału wspólnego budżetu na te lata, co opóźniło procedury naboru projektów przewidzianych do realizacji w 2007 r. i w latach następnych 34. Tabela 3. Środki przekazane przez Komisję Europejską do Polski w okresie poakcesyjnym od Wyszczególnienie w mln euro Ogółem, w tym: 2 447, , , , ,4 PHARE 364,7 333,1 222,3 0,9 SAPARD 118,3 339,1 0,0 34,7 ISPA 209,2 229,1 265,0 352,6 339,6 Projekty realizowane z udziałem funduszy strukturalnych 841,0 775, , , ,1 Projekty realizowane z udziałem środków z Funduszu Spójności 255,7 939, ,1 Zadania wynikające ze Wspólnej Polityki Rolnej i Rybackiej 297, , , , ,2 Źródło: Ministerstwo Finansów Wykres 4. Środki przekazane przez Komisję Europejską do Polski w okresie poakcesyjnym w mld euro Źródło: jak w tablicy 3 Od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. łączna wartość transferów do Polski wyniosła 29,5 mld euro, z tego transfery kapitałowe stanowiły 13,5 mld euro, a bieżące prawie 34 Wykorzystanie Środków z funduszy strukturalnych i funduszu spójności w ramach Narodowego Planu Rozwoju oraz Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia , Ministerstwo Rozwoju Regionalnego 16\n17 16 mld euro. Ta ota sukcesywnie wzrastała od daty akcesji, głównie ze względu na coraz wyższe środki przekazywane na finansowanie zadań wynikających ze wspólnej polityki rolnej oraz projektów realizowanych z udziałem środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Ponadto do 2006 r. włącznie kontynuowane były projekty rozpoczęte w okresie przedakcesyjnym, finansowane z w ramach SAPARD, a do 2007 r. z funduszu PHARE. Wejście Polski do Wspólnot Europejskich zbiegło się w czasie ze zwiększonym strumieniem napływu prywatnego kapitału w formie inwestycji portfelowych i bezpośrednich. Zjawisko to przypisano podniesieniu wiarygodności naszego kraju na forum międzynarodowym 35, ale pogląd taki wydaje się nazbyt uproszczony. Nikt nie neguje, że większa przewidywalność i przejrzystość warunków inwestowania wynikająca z integracji z Jednolitym Rynkiem Europejskim miała pozytywny wpływ na lokalizację BIZ. Wydaje się, że na decyzje inwestorów istotny wpływ wywarły ponadto takie okoliczności jak: pozytywna ocena sytuacji w całym regionie Europy Środkowej, a zwłaszcza spełnienie kryteriów wejścia do strefy euro przez Słowację, wzrost ratingu naszego kraju 36, spowolnienie wzrostu gospodarczego w niektórych krajach śródziemnomorskich, co skłoniło firmy z tego obszaru do poszukiwania alternatywnych rynków w nowych krajach Unii Europejskiej, dobre wyniki polskich przedsiębiorstw, dzięki czemu nastąpiło podniesienie kapitału zapasowego z zysków wygenerowanych w przedsiębiorstwach bezpośredniego kredytowania, komparatywna przewaga nad krajami piętnastki w produkcji o dużym udziale pracy żywej, miękka zarówno w układzie globalnym, jak i w skali naszego kraju polityka kredytowa, nie poddawana rewizji do czasu załamania światowych rynków finansowych. W okresie poakcesyjnym napływ BIZ do Polski wynikał przede wszystkim z reinwestowania zysków przedsiębiorstw bezpośredniego inwestowania, zaciąganych przez nie zagranicznych kredytów, zakupu nieruchomości oraz reeksportu kapitału 37. W 2004 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych wzrosła dwu i półkrotnie w stosunku do poziomu z roku poprzedniego, lecz nie były to nowe projekty inwestycyjne, ponieważ prawie połowę wartości BIZ (5,1 mld euro) stanowiły reinwestowane zyski. Znaczny wpływ na 35 5 lat Polski w Unii Europejskiej, dz. cyt., s W marcu 2007 r. jedna z największych na świecie agencji Standard & Poor's podniosła długoterminowy rating zagraniczny Polski z BBB+ do A- i krótkoterminowy w walucie krajowej z A-/A2 do A/A1. Podwyższenie rekomendacji przez S&P było poprzedzone wydaniem w styczniu pozytywnej opinii ( A- ) przez agencję Fitch. 37 W ostatnich dwóch latach, a szczególnie w 2006 r. zaobserwowano zjawisko reeksportu kapitału, określane jako kapitał w tranzycie, które polega na tym, że w roku sprawozdawczym odnotowuje się napływ zagranicznych środków powiększających kapitały własne krajowych przedsiębiorstw bezpośredniego inwestowania. Następnie są one inwestowane przez spółki krajowe w tworzonych oddziałach lub spółkach mających siedziby poza granicami Polski. NBP oszacował, że oty, które przepłynęły przez Polskę z tego tytułu w wyniosły 3,1 mld euro w 2006 r. co stanowiło 20,7% napływu z tytułu zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w 2005 roku 1,2 mld euro czyli 14,7%). Wzrost BIZ wynikał także ze zmian metodologii, bowiem od 2006 r. roku do składników napływu kapitału z omawianego tytułu dołączono również wartość zakupów i sprzedaży przez nierezydentów nieruchomości w Polsce, w ocie 910 mln EUR, co stanowiło 6% napływu (w 2005 roku odpowiednio 0,3 mld euro i 4,1%). Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce 2006, NBP, s. 2 17\n18 wielkość zagranicznych inwestycji bezpośrednich miało przejęcie przez inwestora zagranicznego zadłużenia kredytowego polskiej spółki w zamian za akcje w innej polskiej spółce. Ponieważ transakcja ta miała charakter incydentalny, w 2005 r., ota zagranicznych inwestycji w kapitały własne przedsiębiorstw działających w Polsce w porównaniu z rokiem poprzednim obniżyła się o 2,9 mld euro (o 47,9%). Nastąpił również spadek o 2,3 mld euro (o 45,8%) oty reinwestowanych przez zagranicznych udziałowców zysków 38. W 2006 r. napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich wzrósł w dwójnasób, z tego środki powiększające kapitały własne przedsiębiorstw wyniosły ponad 5,6 mld euro, reinwestowane zyski ok. 4,4 mld euro, saldo obrotów kredytowych 5,1 mld euro. Strumień BIZ w 2007 r. wzrósł w stosunku do poprzedniego roku o 6,5%. Środki przeznaczone na zakup udziałów lub akcji wyniosły 4,6 mld euro, reinwestowane zyski 6,6 mld euro, dodatnie saldo obrotów kredytowych 4,5 mld euro, zaś środki przeznaczone na zakup nieruchomości 0,9 mld euro. W drugiej połowie roku w gospodarce światowej zaczęły już być odczuwalne skutki załamania amerykańskiego rynku kredytów hipotecznych 39. Wtedy odnotowano zjawisko dezinwestycji polegające na sprzedaży akcji lub udziałów, spłacie kredytów i pożyczek oraz wywozie zysków z przedsiębiorstw bezpośredniego inwestowania. W Polsce takie zachowania inwestorów można było zauważyć od pierwszego artału 2008 r., lecz saldo zagranicznych inwestycji bezpośrednich było dodatnie 40. Po upadłości Lehman Brothers (15 września 2008 r.) inwestorów ogarnęła panika, zaczęli wycofywać się z rynków wschodzących, a ci którzy pozostali obniżyli wartość reinwestowanych zysków na rzecz wzrostu oty wywożonych dywidend. W rezultacie, skumulowana wartość zobowiązań z tytułu BIZ w okresie poakcesyjnym podwoiła się, ale w 2008 r. spadła w porównaniu z najwyższym poziomem, odnotowanym w 2007 r. o ok. 5 mld euro, przy czym ota kapitałów własnych i reinwestowanych zysków obniżyła się o 7,2 mld euro. Tabela 4. Zobowiązania Polski z tytułu zagranicznych inwestycji bezpośrednich Wyszczególnienie mld euro Ogółem 46,7 46,1 45,9 63,6 76,8 95,6 119,7 114,6 Kapitał własny i reinwestowane zyski 35,1 34,4 33, 2 50,8 61,8 74,9 94,4 87,2 Pozostałe inwestycje 11,6 11,8 12,7 12,8 15,0 20,7 25,3 27,4 należności od zagranicznych inwestorów -0,2-0,1-2,6-3,6-4,2-5,4-6,6-6,2 zobowiązania wobec zagranicznych inwestorów 11,7 11,9 15,2 16,3 19,2 26,1 31,9 33,6 Źródło: Międzynarodowa pozycja inwestycyjna, NBP Panuje opinia, że otwarcie na współpracę z inwestorami zagranicznymi w sferze realnej daje lepsze efekty, jeśli łączy się z liberalizacją dostępu do rynku finansowego dla 38 Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce 2004, NBP, s Latem 2007 r. okazało się, że kilkanaście firm sekurytyzacyjnych, instytucji kredytowych i banków prowadzących działalność globalnej skali zostało zarażone toksycznymi aktywami. Związane z tym napięcia na rynkach finansowych określa się jako pierwszą falę kryzysu finansowego. 40 Na skutek spekulacji na rynku ropy naftowej, a także zawirowań na rynkach finansowych wywołanych pierwsza falą kryzysu subprime, wiosną 2008 r. nastąpił odpływ netto kapitałów własnych z polskich przedsiębiorstw bezpośredniego inwestowania (171 mln euro) oraz z tytułu transferowanych zysków (netto 771 mln euro), napłynęły jednak nowe kredyty od inwestorów bezpośrednich (netto 648 mln euro). 18\n19 inwestorów portfelowych. Wprawdzie rośnie wtedy ekspozycja na ryzyko wywołane ruchami gorącego pieniądza i spekulacjami, nie uda się uniknąć okresowych wahań i kryzysów finansowych, jednak w średnim i długim okresie rośnie podaż kapitału, obniżając koszty pozyskania zagranicznych i krajowych aktywów. Integracja lokalnego rynku finansowego z rynkiem regionalnym bądź światowym umożliwia dywersyfikację alokacji kapitału finansowego w przestrzeni i czasie, co prowadzi do rozproszenia i zmniejszenia ryzyka inwestora, daje szanse wyższej stopy zwrotu z inwestowanych nadwyżek finansowych posiadanych przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe 41. Inwestycje portfelowe kierują się własną logiką działania, grając na zwyżki i zniżki kursów nabywanych papierów wartościowych są nieprzewidywalne. Jeszcze w okresie przedakcesyjnym, licząc na zyski z prywatyzacji dużych przedsiębiorstw poprzez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie zaczął masowo napływać do Polski kapitał zaangażowany w działalność typu convergence play. W latach krótkookresowy kapitał wzrósł do niespotykanych wcześniej rozmiarów, a uplasował się głównie w dłużnych papierach emitowanych przez sektor rządowy i w udziałowych papierach wartościowych. Wprawdzie kapitał spekulacyjny zaczął wycofywać się z giełdy już w 2006 r., lecz przeszło to bez echa ze względu na panująca hossę, generowaną w znacznej mierze aktywnością towarzystw funduszy inwestycyjnych innych inwestorów instytucjonalnych. Dopiero, gdy nastąpiło załamanie rynku funduszy inwestycyjnych, rozpoczął się okres długotrwałej bessy, traktowany początkowo jako korekta kursów. Wykres 5. Główne indeksy GPW WIG s WIG80 mwig40 WIG20 Źródło: GPW W szczytowym okresie, który przypadł na IV artał 2007 r. skumulowana wartość inwestycji portfelowych wyniosła 71,8 mld euro, z tego papiery udziałowe stanowiły 22,5 mld euro, a dłużne 49,3 mld euro (w tym rządowe 44,9 mld euro). Po wyprzedaży, na koniec 2008 r. skumulowana wartość inwestycji portfelowych obniżyła się do 55,6 mld euro, na co wpłynęło obniżenie zaangażowania w udziałowe papiery wartościowe do 11,4 mld euro i dłużnych papierów wartościowych do 44,2 mld euro (w tym rządowych do 40,1 mld euro). 41 K. Piech, Integracja rynków finansowych, Bank i Kredyt 4/2007, s. 12 oraz A. Budnikowski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1996, s\n20 Wykres 6. Skumulowana Udziałowe wartość papiery inwestycji wartościowe portfelowych Dłużne w papiery mln euro wartościowe I II Udziałowe papiery wartościowe Dłużne papiery wartościowe IIII IV II IIII IV III III IIIVIV I II III IIIV IVI III IIIIIV IIII IIVIII IV II III IV Źródło: jak w tabl. 4 Napływ kapitału w postaci inwestycji portfelowych wywarł silny wpływ na zwyżkowanie kursu złotego, co trwało do lipca 2008 r., gdy kurs ten załamał się na skutek wyprzedaży polskich papierów wartościowych. W tym czasie polska gospodarka utrzymywała jeszcze wysokie tempo wzrostu, lecz inne kraje w Europie Środkowej i Wschodniej Węgry, kraje nadbałtyckie, Ukraina i Rosja zmagały się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i monetarnymi. Niekorzystny klimat rozciągnął się więc na cały region; w trzecim artale nadal wyprzedawane były papiery udziałowe i w obligacje skarbowe wyemitowane na rynku krajowym, lecz inwestorzy nabyli obligacje skarbowe wyemitowane na rynkach zagranicznych (napływ netto mln euro) i podnieśli (o mln euro) swe depozyty w polskich bankach. Ten ruch gorącego pieniądza na krótko przywrócił nadzieję na wzrost kursu złotego, jednak w czwartym artale 2008 r. ponownie nastąpiła gwałtowna wyprzedaż aktywów pochodzących z rynków wschodzących, co na kilka miesięcy rozpętało spekulacje mające na celu dalszą obniżkę kursu złotego. Wykres 6. Średnie miesięczne kursy złotego względem głównych walut światowych 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1 USD 1 EUR 1 CHF I/05 III V VII IX XI I/06 III V VII IX XI I/07 III V VII IX XI I/08 III V VII IX XI I/09 Źródło: NBP 20


Konto walutowe w EURO, FUNTACH - Gdzie warto zaĹoĹźyÄ w 2018 roku?\nKonta bankowe · Konto walutowe w EURO, FUNTACH - Gdzie warto zaĹoĹźyÄ w 2018 roku?\nKonta walutowe - Opinie, PorĂłwnanie 2018\nKonto walutowe to niezbÄdne rozwiÄ\nzanie, jeĹli zarabiamy za granicÄ\n, otrzymujemy rentÄ w obcych walutach czy czÄsto podrĂłĹźujemy po Ĺwiecie. DziÄki rachunkowi walutowemu (euro, gbp, usd, chf) moĹźna swobodnie i bezpiecznie zarzÄ\ndzaÄ swoimi Ĺrodkami zarĂłwno podczas pobytu za granicÄ\n, jak i bÄdÄ\nc w kraju.\nDziÄki kontu walutowemu moĹźna Ĺatwo przekazywaÄ pieniÄ\ndze z zagranicy do Polski. PracujÄ\nc w jednym z krajĂłw UE i zarabiajÄ\nc w euro, TwĂłj pracodawca czÄsto zapĹaci za przelew Twojego wypĹaty na konto walutowe w polskim banku podobnie, co za przelew na konto w banku w swoim kraju. Posiadanie konta walutowego daje takĹźe szereg innych korzyĹci. Masz niezaleĹźny dostÄp do swojego konta przez 24 godziny na dobÄ. DziÄki bankowoĹci internetowej moĹźesz w kaĹźdej chwili sprawdziÄ stan konta, dokonaÄ przelewu na rachunek w Polsce i za granicÄ\n, zaĹoĹźyÄ lokatÄ itp. Posiadanie konta walutowego umoĹźliwia duĹźo Ĺatwiejsze wykonywanie zakupĂłw za granicÄ\ni w internecie. Do wielu kont walutowych moĹźna otrzymaÄ karty pĹatnicze. np mastercard. DokonujÄ\nc pĹatnoĹci tÄ\nw walucie, w jakiej prowadzone jest Twoje konto, unikasz przewalutowania i pĹacisz dokĹadnie tyle, ile wyniosĹa Twoja transakcja.\nPoniĹźej zestawiono najpopularniejsze konta walutowe:\nNajtaĹsze konto w euro - prawdziwe konto za zero\nPrzyjÄcie przelewu walutowego: 0 zĹ\nWykonanie przelewu walutowego:\nKoszt przelewu SEPA - 0 zĹ\nDostÄpne waluty: EUR, USD, CHF oraz GBP\nKoszt przelewu SWIFT - 0,25% kwoty przelewu min 20 zĹ, max 200 zĹ\nKoszt przelewu SEPA - 5 zĹ - dokonanie przelewu SEPA w EUR z kont prowadzonych w EUR - do krajĂłw Unii Europejskiej, Islandii, Norwegii, Lichtensteinu, Szwajcarii\nMoĹźliwoĹÄ otrzymania karty do konta: tak, do kont walutowych w euro lub w funtach\nDostÄpne waluty: EUR, USD, GBP\nKoszt przelewu SWIFT - 0,2%; min 9,50 zĹ; maks 180,00 zĹ; Koszt przelewu SEPA - 5 zĹ\nMoĹźliwoĹÄ otrzymania karty do konta: tak (konto walutowe w funtach, euro lub dolaarch)\nKonto walutowe w EURO, FUNTACH - Gdzie warto zaĹoĹźyÄ w 2018 roku? - Koniecznie oceń bank.\nOpinie, oceny, komentarze (30 odpowiedzi) :\nPolecam jak najbardziej Nest Bank. Konto za free, rĂłwnieĹź walutowe bez opĹat, jest ich chyba 4 m.in.w euro, dolarach. Wszystkie moĹźna zaĹoĹźyÄ w jednym wniosku. Karta do jednego konta za darmo. MoĹźna takĹźe zĹoĹźyÄ wniosek o korzystne przewalutowania, czyli internetowy kantor z korzystnymi kursami. OgĂłlnie konto super do korzystania w kraju i za granicÄ\n, zakĹadaĹam jadÄ\nc do Hiszpanii, tak wiÄc szczerze polecam.\nSzanowni PaĹstwo zachÄcam do zapoznania siÄ z ofertÄ\nNest Konta Waluta w Nest Banku. To konto bankowe, w ktĂłrym otrzymuje siÄ wygodny dostÄp do swoich ĹrodkĂłw z dowolnego miejsca na Ĺwiecie. WykonujÄ\nc przelewy krajowe i zagraniczne, wypĹacajÄ\nc Ĺrodki z dowolnych bankomatĂłw i pĹacÄ\nza darmo, unika siÄ kosztĂłw przewalutowania. Otwarcie i prowadzenie Nest Konto Waluta oraz wydanie i uĹźywanie pierwszej karty pĹatniczej sÄ\nza 0 zĹ. W ramach konta otrzymuje siÄ ponadto KartÄ Visa, ktĂłra dostÄpna jest w trzech walutach (EUR, GBP, USD) oraz akceptowana niemal na caĹym Ĺwiecie (z ograniczonÄ\nw krajach europejskich z lokalnymi systemami pĹatniczymi).\nkonto osobiste walutowe oraz oszczÄdnoĹciowe\nMam maĹy problem bo chciaĹabym zaĹoĹźyÄ sobie konto osobiste walutowe oraz oszczÄdnoĹciowe w jak najlepszych korzyĹciach dla mnie ale nie wiem ktĂłry bank wybraÄ. Mam teraz zĹoĹźone w bzwbk ale nie jestem z niego zadowolona male oprocentowanie wysokie koszty i opĹaty. Potrzebuje kont ktĂłre zapewnia mojemu dziecku (konto oszczÄdnoĹciowe i walutowe) jak najlepszy dochĂłd. Konto osobiste bez opĹat. Czy mogÄ\nmi PaĹstwo doradziÄ ktĂłry bank mam wybraÄ bo nie orientuje siÄ w tym wszystkim?\nwypĹata gotĂłwki w walucie euro\nGdzie moĹźna wypĹaciÄ euro w gotowce mam konto w smart banku\nZgadzam siÄ z opinia na temat banku PKO SA Kroja z kasy rowno,co tydz mam naliczane oplaty za karte euro 7 euro,porazka,na nieszczescie mam kredyt w tym banku,splacam i splacam,oprocentowan ie ciagle wzrasta,splacam na czas,do splaty pozostalo 4 tys nagle z 4 tys zrobilo sie 4200?? Bez jaj.Kto ma kato w tym banku radze zalozyc w czyms innym.ZĹodziejstwo,ciagle krojenie za karty i przelewy...........................STANWCZO ODRADZAM TO COS...........\nNajlepsze konto dla USD\nNajlepsze konto walutowe posiada t-mobile(Alior Bank), tyle Ĺźe trzeba mieÄ tak zwykĹe konto, ktĂłre moĹźna otworzyÄ za zero zĹotych a potem w opcjach otwieramy zaĹoĹźenie konta walutowego.\nJest to na dzieĹ dzisiejszy najlepszy konto walutowe. Pozdrawiam was ludzie i miejcie wspaniaĹy czas :D\nUnikajcie tego konta w MBanku ,gdyĹź bank cygani i dziaĹa jak z Frankowiczami ,reklama odbiega od tego co kombinujÄ\ndziĹem, Ĺźe wymiana walut online to aĹź tyle korzyĹci. Teraz, gdy korzystam z internetowego kantora realizujÄ transakcje szybko i bezpiecznie. Dlatego jestem jak najbardziej na tak dla takich nowoczesnych rozwiÄ\nNajlepsze konto walutowe dla EURO\ngdzie najlepiej zaĹoĹźyÄ konto walutowe dla EURO?\nsmart bank 2 karty\nCzy w Smarcie moĹźna dostaÄ 2 karty ?????????\nDla mnie Smart Bank jest nr 1\nWg mnie jest to aktualnie najtaĹsze konto w Euro: -- przelew w SEPA za free -- wypĹata kartÄ\nw UE za free -- przewalutowanie EUR/PLN i odwrotnie (marĹźa 0.5 %).\nSMART Konto EU w euro to wg mnie najlepsze konto walutowe. Konto zĹotĂłwkowe i euro w Smart Banku to super tandem pozwalajÄ\ncy swobodnie przesyĹaÄ pieniÄ\ndze w Polsce i za granicÄ\noraz tanio wymieniaÄ Ĺrodki - spread tutaj jest naprawdÄ minimalny. Idealnie dopasowane do potrzeb do osĂłb, ktĂłre czÄsto podrĂłĹźujÄ\nw strefie euro i osiÄ\ndochody. Ĺatwa obsĹuga podstawowych finansowych potrzeb niezaleĹźnie od kraju, w ktĂłrym przebywajÄ\n, bez koniecznoĹci zakĹadania rachunku w miejscowym banku.\nJa mam w BZ WBK, juĹź od ponad dwĂłch lat. Jestem zadowolona z konta (prowadzenie rachunku nic nie kosztuje) i jest ono zintegrowane z moim kontem osobistym\nPrzydaĹoby siÄ porĂłwnanie oprocentowania lokat walutowych w euro\nMeritum Konto CHF\nGeneralnie jestem zadowolony z konta, bylo mi potrzebne jednorazowo, udaĹo mi sie je zalozyc sprawnie przez internet poniewaĹź byĹem poza granicÄ\n. W Aliorze mialem problem i nikt na infolinii nie byl w stanie mi pomoc. Przelew przyszedl bez problemu, i udaĹo mi sie wymienic pieniadze w kantorze online po kursie lepszym niz w kantorach, co mnie nawet zaskoczylo.\nZ minusow moze jest to ze nie maja placowek z kasami wiec nie dalo sie wybrac gotowki w chf, tylko Warszawa Wroclaw i chyba cos na polnocy, ale w sumie nie musialem bo kurs byl lepszy i bezpieczniej. Konto do CHF moge polecic, nie mam orientacji jak w innych walutach.\nKonto walutowe w Smart Banku najtaĹsze.\nSmart bank najtaĹszy, praktycznie nie ma konkurencji, jedyne konto walutowe prawdziwie darmowe za 0 zĹ\nw tym banku przy zaĹoĹźeniu walutowego konta informujÄ\no kosztach za obsĹugÄ konta, pĂłĹşniej dowiadujesz siÄ, Ĺźe dodatkowo "pobrano" za przyjÄcie przelewu !!!! W banku nikt nie informuje ciebie, Ĺźe sÄ\ntakie koszty a na reakcjÄ, Ĺźe ciebie okradli z twoich pieniÄdzy informujÄ, Ĺźe nie mĂłwiĹeĹ przy zakĹadaniu konta Ĺźe bÄdÄ\nwpĹywy z zagranicy. To nie pracownik ma ciebie informowaÄ, to TY masz wiedzieÄ jakimi kosztami bÄdziesz obciÄ\nc konto walutowe w PL i pĹacÄ\nc za jego obsĹugÄ, wiadomo, Ĺźe bÄdÄ\nwpĹaty z zagranicy (w PL nie pĹacÄ\njeszcze w walucie obcej) a biorÄ\ndze za obsĹugÄ konta - to wszystkie operacje wykonywane na tym koncie, wpĹata zagraniczna rĂłwnieĹź. bank NIE POWINIEN POBIERAÄ DODATKOWYCH PIENIÄDZY I TO BEZ ZGODY ICH WĹAĹCICIELA!!! NAZYWA SIÄ TO KRADZIEĹťÄ. Informacje o wszystkich kosztach powinny byÄ jasno sformuĹowane przed zaĹoĹźeniem konta a nie zatajane\nczenie mBanku i Multibanku\nNie juĹź oferty konta walutowego Multibanku. Oba banki naleĹźÄ\nce do grupy BRE poĹÄ\nczyĹy siÄ w jeden mBank. Jedno z czterech kont walutowych mBanku: EUR, USD, GBP, CHF moĹźna zaĹoĹźyÄ tutaj.\nw tym porĂłwnaniu brakuje bezpĹatnego\nW tym porĂłwnaniu brakuje bezplatnego konta T-mobile, w ktĂłrym moĹźemy wybraÄ jedna z piÄciu najpopularniejszych walut a ponadto nie zaplacimy ani za kartÄ ani za prowadzenie i przelewy. konto zaĹozymy nawet w 15 minut bez wychodzenia z domu i kuriera.\nmam zaĹoĹźone konto walutowe w banku wbk lecz nie mam do tego konta karty i nigdy nie miaĹem jak mogÄ wybraÄ z niego pieniÄ\ndze i co potrzebuje\nc bank, w ktĂłrym zaĹoĹźyĹam konto walutowe, kierowaĹam siÄ m.in. tym, z iloma kantorami internetowymi wspĂłĹpracuje, sprawdzaĹam to w zestawieniu StrefaWalut\nMbank nie jest darmowy\nod tego miesiaca padziernika 2013 MBank zmienil sobie warunku, podobno mial takie prawo i zaczal naliczac prowizje 10 zl od prowadzenia rachunku..... bez ostrzezenia - oczuwiscie w momencie podpisywania umowy mowiono mi ze jest to konto darmowe - ale nikt nie wspomnial ze w umowie jest zapisa ze mogo to zmienic !!!!! oszustwo skadam reklamacje i zamykam to konto\nInny bank dostaje moja kase i tyle. Coraz bardzoej nie podoba mi sie ich dzialanie i za chwile zrobie z tym porzadek o moje wszytskie kata przeniose do innego banku.\nMam pytanie co do wielkoĹci pobieranych prowizji.\nPiszecie, Ĺźe bank pobiera prowizje za przelew przychodzÄ\ncy ile wynosi ta prowizja i czy jest zaleĹźna od kwoty?\nMuszÄ zrealizowaÄ transakcjÄ za jkakies 48000 euro i aĹź siÄ boje prowizji\nja jade do serbii na kilka miesiecy i nie wiem jakie konto zalozyc (tam obowiazuja dinary serbskie RSD). bede miala wplacane stypendium w Euro. mam juz konto w PKO SA w zlotowkach. ma ktos pomysl na najkorzystniejsze rozwiazanie? pilne! dzieki\nWprowadzenie oplat za przelewy przychodzace sprawilo, ze zaczelam myslec o zmianie banku. Niekompetencja pracownikow przechylila szale. Nie moge aktywowac karty platniczej przez internet (mimo zapewnien pani z okienka) - musze jechac do Polski i odhaczyc cos w umowie. Do tego czasu - nie mam karty. Przy najblizszej wizycie w kraju zmieniam bank.\nA jak wysokie sÄ\nte opĹaty za przelewy? I za przelew przychodzÄ\ncy w kaĹźdej walucie trzeba pĹaciÄ?\nBZ WBK - to pobiera oplaty za przyjecie przelewu. Zgadzam sie z Toba Honorata , ja rowniez musze placic nawet za przelewy przychodzace . Wstyd dla banku.\nOstatni miesiac mamm u nich konto!!!!!!!!!\nBZ WBK moja opinia\nja mam Bz WBK konto walutowe i pĹacÄ za wszystko ĹÄ\ncznie za wpĹyw na konto, niestety narazie muszÄ siÄ na to zgodziÄ bo przebywam za granicÄ\ni nie mam moĹźliwoĹci zlikwidowania konta, ale na pewno to zrobiÄ i juĹź szukam innego banku w ktĂłrym zaĹoĹźÄ konto walutowe.\njanek zaĹĂłĹź w multibanku:)\nw jakim banku polecacie zalozenie konta?? mam zamiar podjac teleprace i pilnie musze zalozyc konto a niewiem jaki bank wybrac.


Czy będzie zakład zajmujący się termicznym przekształcaniem odpadów? „Zazdroszczę prezydentowi Korytkowskiemu spalarni" - Wiadomości lokalne Konin\nCzy będzie zakład zajmujący się termicznym przekształcaniem odpadów? „Zazdroszczę prezydentowi Korytkowskiemu spalarni"\nJest inwestor, który na terenie gminy Kleczew chce umiejscowić obiekt zajmujący się termicznym przekształcaniem odpadów. – Jest to proces, który polega na trochę innych założeniach niż standardowe spalanie, które jest na przykład w Koninie, ponieważ u nas odbywa się to przez początkowe zgazowanie odpadów – mówili podczas dzisiejszej sesji Rady Miejskiej w Kleczewie przedstawiciele inwestora. – Moje pełne poparcie dla tej inicjatywy – stwierdził Mariusz Musiałowski, burmistrz Kleczewa.\nPodczas sesji inwestorzy wyjaśniali, że wybrali kilka lokalizacji, więc nie tylko z gminą Kleczew obecnie są prowadzone rozmowy. – Natomiast w przypadku państwa gminy uzyskaliśmy pozytywne opinie jeśli chodzi o przychylność dla inwestorów – mówili przedstawiciele inwestora. Wskazywali też na dobrą lokalizację, bo firma miałaby mieścić się bezpośrednio przy wysypisku. Konkretnie to teren, gdzie znajduje się Green Energia. – Gdzie możemy mieć dostarczany od państwa produkt, który przetwarzamy. Jest to dla nas korzystne. Dodatkowo gmina jest na etapie przełomowym, czyli państwo oczekujecie od inwestorów stworzenia nowych miejsc pracy, najlepiej wysokopłatnych. My jesteśmy podmiotem, który zamierza sowicie wynagradzać swoich pracowników, bo rozumiemy, że o nich jest ciężko – mówili. – Oprócz tego jesteście państwo blisko większej aglomeracji, więc pozwala nam to dostarczać produkty końcowe naszego procesu.\nRadni mieli więc obawy, czy umiejscowienie takiej inwestycji wiązać się będzie ze zwożeniem na teren gminy odpadów, bo na przykład te ze składowiska nie wystarczą. – Transport odpadów jest drogi, więc nie opłaca się tego za bardzo robić. Raczej obiekty tego typu są centrami, które wykorzystują surowiec zlokalizowany lokalnie – mówili inwestorzy. – Naszym celem jest to, żeby wszystko co wjedzie do tych obiektów z nich wyjechało. Nie chcemy, żeby odpady były składowane. Nie jest naszym celem zrobienie składowiska, bo to już państwo macie. Śmieci są czymś, co może być problemem, ale może być szansą, którą my jesteśmy w stanie wykorzystać.\n– Odpowiadając wprost, nie zamierzamy ściągać śmieci, bo ten strumień, który macie nam wystarczy. Jeżeli mielibyśmy coś dobierać to folie, z których będziemy robić twarde woski, natomiast śmieci wystarczy – dodał drugi przedstawiciel inwestora. Firma chce rocznie przerabiać łącznie 48 tysięcy ton odpadów. Radni pytali, czy w związku z tą inwestycją może przestać istnieć Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej? – Nie, on musi istnieć, bo my tylko bierzemy od niego część produktu, który wytwarza, czyli to co idzie na wysypisko. Ono się nie będzie powiększało, a co za tym idzie, nie będzie dodatkowego smrodu i dodatkowych uciążliwości – dodał przedstawiciel inwestora. Po tych słowach padło więc pytanie, czy to oznacza, że w Kleczewie powstanie spalarnia? – Spalarnia i zgazowanie strumieniowe to są dwie różne rzeczy. W spalarni, jaka jest w sąsiednim mieście, odpad wrzucany jest na ruszta i tam „Panie Boże takim mnie stworzyłeś, takim mnie masz”. To się pali jak się pali, nie dopala się wszystko. Powstają żużle, natomiast w naszym procesie najpierw zgazowujemy wszystko – mówił przedstawiciel firmy przyznając, że taka instalacja, która mogłaby być w Kleczewie powstaje pod Bełchatowem. Inwestorzy podkreślali, że wygrali oni też przetarg i 28 wysp na Malediwach będzie tą ich technologią utylizowało tam odpady.\nJak mówił burmistrz Mariusz Musiałowski, pojawienie się nowego inwestora w Kleczewie nie wiązałoby się absolutnie z likwidacją Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. – Nie pozwolę na to. To jest budowana przez wiele lat przez nasz samorząd spółka. Widzę tylko i wyłącznie możliwość jej rozwoju – mówił burmistrz.\nDyskusja w sprawie tej inwestycji z pewnością jeszcze będzie prowadzona. Ta dzisiejsza podczas sesji była jednym z pierwszych kroków. Na pewno też potrzebna jest kampania informacyjna wśród mieszkańców, co do czego wszyscy byli zgodni. – Mieszkańcy muszą wiedzieć, co się będzie działo, natomiast byłbym daleki od takiego demonizowania, że ojeju, bo zaraz ciężarówka ze śmieciami do gminy Kleczew wjedzie. Patrzmy na to jak na biznes. Odchodzi kopalnia, jesteśmy gminą przemysłową – mówił Mariusz Musiałowski. – Ja w tym momencie zazdroszczę prezydentowi Korytkowskiemu spalarni, którą u siebie posiada. Gdyby Zakład Gospodarki Komunalnej miał takie pieniądze, to pewnie stawialibyśmy coś takiego samodzielnie, bo w tym jest biznes. Nie jest żadną tajemnicą, że gmina Kleczew kilka tygodni odebrała dywidendę w zatrważającej kwocie, bo jak wiedziecie przystąpiliśmy do spalarni jako członek. Zastanawiam się na co te pieniądze przeznaczyć, bo to całe 300 złotych. Natomiast prezydent Korytkowski – 3 miliony złotych dywidendy. Bardzo chętnie posiadałbym taką spółkę w swoich zasobach, niestety, nie stać nas na to, dlatego musimy znaleźć inny sposób. Jest nim pozyskiwanie inwestorów, którzy mają kapitał i chcą u nas zainwestować. To jest moja koncepcja na rozwój, bo nie można wszystkiego budować samodzielnie, dlatego moje pełne poparcie dla tej inicjatywy.\nNowy zestaw urządzeń hydraulicznych, wykorzystywany najczęściej podczas wypadków, od wczoraj jest w posiadaniu druhów z OSP ...\n„Zakopany krajobraz” to projekt realizowany od 2020 roku przez kolektyw, w skład którego wchodzą Diana Lelonek, Monika Marciniak i ...\nPolicjanci wyruszyli na wschodnią granicę. Będą do dyspozycji Komendy Wojewódzkiej w Lublinie\nDzisiaj w Komendzie Miejskiej Policji w Koninie odbyła się odprawa policjantów z całej Wielkopolski, którzy – jak ...\n„Nie można czekać aż przepis wejdzie w życie”. Ważna decyzja w sprawie opłat za deszczówkę\nMimo że od 1 lipca obowiązują w Koninie zapisy uchwał dotyczących opłaty deszczowej, równolegle prowadzona jest są...\nInwestor będzie sprowadzał śmieci z zagranicy i będzie tutaj spalał jemu się będzie opłacało. A nam będą smrodzić i zanieczyszczać powietrze, a później jakieś choroby i długie leczenie.\nŚciągną odpady i gmina może mieć problem.\nMoże niech najpierw pobudują te zakłady na Malediwach, burmistrz Kleczewa tam pojedzie aby sprawdzić jak to działa, dopiero potem budować w Kleczewie. Nie wiem czemu, ale mam nieodparte wrażenie, że to jakiś szemrany inwestor, pewnie przez Malediwy.\nA może tak spalarnia powinna obniżyć ceny?\nA nie taniej by było wywieźć te śmieci do Konina (nie jest tak daleko) i to oni będą zatruwani. A czy w Kleczewie śmieci starczy - uczą nas żeby nie produkować tyle śmieci. Jak będzie mniej śmieci to trzeba będzie podnieść cenę za jej utylizację bo rachunek zysków i stat musi być na plus i błędne koło się zamyka. Skoro spalarnia jest niedaleko ta jaki jest w tym sens. Widzę podziały pomiędzy sąsiednimi gminami. Burmistrz Kleczewa ma w tym jakiś interes jak Obajtek


DOGADANI: Zmień szkołę na Mikroszkołę!\n- Zgodnego z rozwojem ich pociech, indywidualnego, z elementami pedagogiki Montessori, bez kar i nagród.\n- Jasne, że tak, ale przy założeniu, że nie przychodzi się na gotowe, ale chce się szkołę współtworzyć.\nWśród nich Magdalena i Mikołaj Foksowie. Ona - teatrolog z wykształcenia, pracuje w domu kultury (Artystycznym Domu Animacji DK Włochy) i prowadzi swoją Fundację Stare Nowe Moje Włochy, uśmiechnięta, promieniejąca pasją i entuzjazmem, On - były dziennikarz radiowy i telewizyjny, specjalista PR, otwarty, pełny energii.\nTrafiłyśmy w sam środek przygotowań do pierwszego dnia szkoły, gdyby porównać - determinację do balona, z jaką wszyscy tam pracowali, to byłby on bliski wybuchu!\nOrganem założycielskim szkoły jest Szkoła Wyższa Przymierza Rodzin, która od strony prawno - administracyjnej udziela pomocy rodzicielskim inicjatywom. Stąd też zaadaptowane pomieszczenie, które spełnia wszelkie wymogi stawiane (część domu w dzielnicy Włochy) przez Ministerstwo Edukacji.\nA.R:Jak to się zaczęło?\nM.F: Zdecydowaliśmy się na założenie Mikroszkoły zamiast "nieformalnej" grupy edukacji domowej, ze względu na możliwość czerpania doświadczenia i wsparcie od SWPR. To jest ich projekt, my rodzice jesteśmy grupą wykonawczą. Mamy w nich wsparcie instytucjonalne. Oni są siłą, która nas określa i wyznacza kierunek niezależnie od tego, co może się wydarzyć w przyszłości.\nD.G: Są testy, które to sprawdzają, ale naszym celem nie jest pokazywanie dzieciom, w jakim miejscu skali się znajdują. Możemy przeprowadzać wewnętrzną ocenę wiadomości dziecka dla potrzeb własnych i rodziców. Dzieci nie będą frontalnie oceniane, ich oceny będą opisowe i będą dotyczyły poszczególnych umiejętności - co już potrafisz zrobić. Nauczyciel znający dzieci nie musi takich testów przeprowadzać, na co dzień prowadzi dokumentację postępów dziecka, widzi z jakim materiałem pracowało i jakie umiejętności opanowało.\nMikołaj F.: Absolutnie nie. Tu, nikt nie czerpie zysków finansowych. Stworzyliśmy innym rodzinom możliwość dołączenia do nas. Rodzice są w tej komfortowej sytuacji, że przychodzą trochę "na gotowe". My poczyniliśmy wysiłek zorganizowania tego miejsca i zapraszamy innych do współpracy. To jest szkoła stworzone przez nas, dla naszych dzieci. Na razie, jesteśmy pod kreską, bo zainwestowaliśmy dużo w powstanie Mikroszkoły. Każda dołączająca do nas rodzina, będzie "współwłaścicielem" tego miejsca. Proponujemy rodzicom coś bardzo wartościowego. Zapraszamy do "domu" i do tego byśmy wszyscy byli "domownikami". U nas wszystkie rodziny są współtwórcami Mikroszkoły.\nA.R: Macie pomysł na to, co dzieci będą robić po zajęciach "obowiązkowych"?\nM.F: Tak. Sprawdziliśmy lokalną ofertę zajęć. Możliwości jest sporo. Możemy wybrać się grupowo - dzieci pod opieką rodziców - np. na zajęcia ceramiczne, sportowe, językowe. Jest wiele możliwości i na wszystkie jesteśmy otwarci. Możemy w zasadzie robić to, na co mamy ochotę. Możemy zaangażować dziadków. To będzie, zależało od naszych potrzeb.\nMikołaj F.: Oczywiście. Czekamy na was. Chętnie spotkamy się indywidualnie z osobami, które są zainteresowane "idealną", wg nas, formą nauczania.\nMikroszkoła - Warszawa Włochy\nM.F. - Magda Foks\nMikołaj F. - Mikołaj Foks\nD.G. - Dominika Gontkiewicz\nA.R. - Anna Rozdejczer\nAutor: Anna Rozdejczer o 13:32


Stopy procentowe. RPP tyle razy zaskoczyła rynek, że analitycy sami nie wiedzą, czego się spodziewać – Biznes Wprost\nDodano: 8 grudnia 2021, 12:07 0\nW środę Rada Polityki Pieniężnej zadecyduje o wysokości stóp procentowych. Na decyzję czekają kredytobiorcy, dla których każde podniesienie stóp oznacza wyższą ratę kredytów. Wyższe stopy powinny jednak przede wszystkim zadziałać jako narzędzie antyinflacyjne i wpłynąć na umocnienie złotówki.\nRada Polityki Pieniężnej pokazała w ostatnich miesiącach, że umie zaskakiwać i stąd prognozowanie wysokości podwyżek jest obarczone dużym błędem. Analitycy bankowi prezentują duży rozrzut w swoich szacunkach. Ekonomiści mBanku obstawiają, że RPP podniesie stopy o 25 pb., a analitycy PKO BP widzą podwyżkę o 50 pb. W analizie zastrzegli jednak, że nie wykluczają również wariantu ostrożnościowego (25 pb. W górę) ani podniesienia ich nawet o 100 pb.\n„Za ostrożnością przemawia: 1) obniżenie prognozowanej ścieżki inflacji przez tarczę antyinflacyjną i spadek cen ropy, 2) pogorszenie perspektyw wzrostu gospodarczego na świecie i w Polsce oraz 3) udrożnienie kanału kursowego. Z kolei do bardziej zdecydowanego działania może zachęcać: kolejny wyższy od oczekiwań odczyt inflacji CPI (7,7 proc. r/r w listopadzie) oraz możliwa presja na złotego związana z kombinacją bardziej zdecydowanego normalizowania polityki Fed i awersji do ryzyka” – czytamy w „Dzienniku Ekonomicznym” PKO BP.\n– Oczekujemy, że RPP podniesie stopę procentową o 50 pb. do 1,75 proc. Wsparciem dla scenariusza podwyżki stóp procentowych są wypowiedzi niektórych członków RPP (A. Glapińskiego, Ł. Hardta i E. Gatnara), które wskazywały na konieczność dalszych, umiarkowanych podwyżek stóp procentowych – przekonują z kolei analitycy Credit Agricole.\nMinister finansów ma nadzieję, że dziś nie będzie podwyżek\nMinister finansów Tadeusz Kościński wyraził nadzieję, że Rada wstrzyma się z decyzjami przed świętami Bożego Narodzenia.\n– Mamy dwa miesiące z rzędu, gdy RPP podnosi stopy procentowe. To ciekawe, czy będzie łaskawa na święta i poczeka z dalszą podwyżką – powiedział wiceminister finansów Tadeusz Kościński na antenie Programu Pierwszego Polskiego Radia.\nPodwyżki stóp a wysokość rat kredytu\nBusiness Insider Polska poprosił Jarosława Sadowskiego, głównego analityka Expandera, by obliczył, jak zmienią się raty kredytowe w czterech wariantów podwyżki stóp procentowych: o 25, 50, 75 i 100 pb. Sadowski wziął pod uwagę dwie możliwości: kredyty zaciągnięte w ostatnich miesiącach oraz hipoteki zaciągnięte w 2008 roku. Za przykład wzięto najpopularniejszy kredyt na poziomie 300 tys. zł zaciągnięty na 25 lat. Już dziś jego rata jest wyższa o ponad 300 zł niż na początku października, a więc przed pierwszą podwyżką stóp.\nW najgorszym możliwym scenariuszu rata nowo zaciągniętego kredytu będzie wynosić już ponad 1,9 tys. zł. To o 500 zł (a więc ponad jedną trzecią) więcej niż na początku tego kwartału.Podwyżka o 50 pb. podniesie ratę kredytu o około 90 zł miesięcznie do nieco ponad 1,8 tys. zł.\nZnacznie mniej bolesne podwyżki czekają tych, którzy kredyt spłacają już od kilkunastu lat. W ich przypadku zadłużenie jest już znacznie niższe, przez co i oprocentowanie nie wpływa tak mocno na wysokość raty – czytamy w „BI”.


Rico: Dzień Dziecka TAG\nZa nominację dziękuje Izie z bloga Niby Nikt- należą się jej wielkie brawa, bo sama wymyślała pytania i "niespodziankę". Przyznam że uśmiałam się przy odpowiadaniu, na te pytania. Całe dzieciństwo wróciło. Dziękuje Iza ;)\nNie przedłużając, zapraszam do TAG-u ;)\n1. Twój najlepszy prezent z dzieciństwa.\nJako dziecko cieszyłam się z każdego prezentu. No z niektórych nieco mniej, ale jednak zawsze się cieszyłam.\nNie było takiego, bo jak mówiłam zawsze się cieszyłam z każdego prezentu, i tego że ktoś o mnie pomyślał. Ale był taka jedna sytuacja że nastawiłam się na jakiś zestaw klocków Lego a dostałam lalkę Baby Born. I takie rozczarowanie było ;p Ale w sumie potem stwierdziłam że lalka nie jest zła i się bawiłam.\nChęć posiadania tresowanego strusia na którym mogłabym jeździć do szkoły. Przy okazji dobra ochrona, bo dziobałby każdego kto mnie zdenerwuje ;p\nObgryzanie paznokci- mama próbowała to zwalczyć, ale jej się nie udawało. W końcu sama się oduczyłam nawet nie wiem jak.\nJakbym miała pisać najśmieszniejsze momenty, to zawstydziłabym Sienkiewicza ;p Ale że jest Dzień Dziecka, to wezmę na wzgląd mojego młodszego Brata. Szliśmy na Rynek Krakowski i w pewnym momencie mój brat (miał może 4-5 lat) mówi "Mamo, patrz mosomożec." Ja na mamę, mama na mnie: "Kurcze o co chodzi?" To mama pyta brata: "Ale co to jest mosomożec?" Na co brat z pełną powagą mówi: "No tam jest mosomożec" po czym wskazuje płaskorzeźbę.... nosorożca. Do tej pory się z tego śmieje.\nNie wiem czy to należy do przygód, ale zaryzykuje ;p Był to jeden z dni kiedy człowiekowi przeraźliwie się nudzi. Mama miała mnie dość to dziadek zabrał mnie na spacer. Poszliśmy do lasu i nagle bażant wyskoczył zza krzaków i uciekł. Ja się wystraszyłam, bażant się wystraszył a dziadek się śmiał. Wracając już, pozbieraliśmy z 2kg grzybów i babcia nie wiedziała co z nimi robić ;p\nHmyyy... Wiem że chyba kogoś takiego miałam, ale przez bardzo krótki czas. Było to jakieś zwierzę, chyba flaming, choć nie dam sobie ręki uciąć. Wiem że to po wizycie w zoo, wymyśliłam, ale potem stwierdziłam że dam zwierzakowi wolność. Tak, znudziło mi się to ;p\nDo tej pory zostało mi że chciałabym zostać policjantką albo weterynarzem. Ale oprócz tego chciałam zostać aktorką, tancerką, pisarką (w pewnym sensie to robię) i uwaga rycerzem. Tak, chciałam ubijać smoki i walczyć. Tak, potem ktoś "miły" uświadomił mi że dziewczyna nie może być rycerzem, a zresztą rycerstwa nie ma. Thank you za zabicie marzenia dzieciństwa.\n9. Czy miałaś zwierzęta? Jakie? Chciałaś mieć jakieś?\nToć ja miałam cały zwierzyniec. Miałam dwa psy: jeden był ze mną od 2 roku życia do 16 (niestety zdechł ze starości, ale naprawdę cudowny pies był) drugi był ze mną miesiąc, po czym uciekł. Miałam rybki ( teraz też mam ale inne. Założyłam akwarium od nowa), kilka kanarków, kilka chomików, papugę falistą i królika (przejazdem, potem trafiały do właściwych właścicieli) i kilka kotów. Trochę tego było, aktualnie mam kota Heńka, rybki i zeberki (to takie małe ptaszki, NIE zebry)\n10. Coś co wyniosłaś z dzieciństwa?\nŻe mama to czarodziejka, i cokolwiek się zgubi, to ona to znajdzie ;p Serio! Zgubię coś to jest tylko "MAAAAMO! Chodź mi coś znajdź." Tata- że wszystko naprawi ;p Jednak chyba najlepsze jest to że dzięki nim mogę robić to co chcę, że mieli do mnie cierpliwość.\nCo jeszcze wyniosłam? To żeby doceniać to co się ma, bo niektórzy nic nie mają. Żeby być szczęśliwą, dobrą, spełniać swoje marzenia. I oczywiście że nie ma nic za darmo ;p Że jeśli chcemy coś dostać, to musimy dać coś w zamian.\n<Ale ze mnie sentymentalna maruda się zrobiła ;p>\nNa sam koniec parę zdań o dzieciństwie:\nNo to lecimy z maleńkim podsumowaniem. Na dzieciństwo nie narzekam, bywało lepiej, bywało gorzej. Po szkole biegało się ze znajomymi i bawiło się w coś. Wymyślało się 10293728 rzeczy na minutę.\nWiem też że każdy problem, był rozwiązywany i nie był traktowany "z góry" przez dorosłych.\nDzieciństwo dobrze wspominam, i pomimo że mam 23 lata na karku dalej oglądam bajki, dalej gram w stare gry, dalej czytam "Baśnie z wyspy Lanka".\nI jak kiedyś byłam piękna i młoda, tak teraz jestem tylko piękna ;p A skromna przede wszystkim ;p\nIza chciała też żebyśmy dodali tu swoje zdjęcia z dzieciństwa. Ja postanowiłam zrobić to po swojemu, i po uzyskaniu zgody od Izy zaczęłam realizować plan. Jaki? Że "przebiorę się" za dziecko po czym zrobię zdjęcia. Koniecznie chciałam w zoo, ale się nie udało, bo z fotografem się spóźniliśmy i zamknęli nam kasę. Całe 10 minut zabrakło. Zresztą na szybkiego też nie ma co zdjęć robić, a w godzinę byśmy się nie wyrobili.\nWięc na zdjęcia trzeba będzie poczekać, jak zgram się ze znajomym, z wolnym. Mam nadzieję że sesja się uda, i wszystko ogarniemy ;)\nMiriam Lily 2 czerwca 2016 12:49\nFajnie tak powspominać o rzeczach, które robiliśmy w dzieciństwie. Szkoda tylko, że ten czas tak szybko mija i nie możemy cieszyć się dłużej :) Pozdrawiam! http://nawiedzonadroga.blogspot.com/\nMilka 2 czerwca 2016 19:42\nŚwietny tag :) sama pamietam o takich rzeczach w końcu jestem młoda :*\nJa w dzieciństwie miałam multum fikcyjnych przyjaciół :P. Co do zwierząt, od zawsze miałam psy, lecz zdarzyły się dwa chomiki i rybki.\nP.S.: Właśnie nominowałam Twój blog do azjatycko-muzycznego Tagu. Jeśli jesteś chętna, zapraszam :)\nApocalypse 2189 2 czerwca 2016 23:31\nJa nigdy nie miałam wymyślonych przyjaciół, nie wiem w sumie dlaczego. Wolałam cały dzień spędzać z innymi dziećmi na dworze :D\nCo do zostania rycerzem - ambitny plan! Ubijanie smoków jest fajne! :D\nMilena Łukasiak 2 czerwca 2016 23:48\nDominika Myślińska 3 czerwca 2016 20:41\nNie spotkałam jeszcze takiego tagu, ale naprawdę bardxo ciekawy :) Świetne odpowiedzi!\nNiby Nikt 4 czerwca 2016 15:51\nSuper Ci wyszło! Bardzo się uśmiałam z twoich odpowiedzi. Teraz czekam tylko na zdjęcia :p\nmoim zdaniem 4 czerwca 2016 23:14\nNie miałam pojęcia że istnieje taki tag!\nHahaha co za struś! XD Aj te dzieci, ja np. mówiłam "rumoche schody" na ruchome schody...nie będę wymieniać ale dużo tego by było...raz z bratem młodszym bawiliśmy się w koty i brat miał jakiś kawałek materiały na plecach. W pewnym momencie mówi: "Oj, futerko mi spada!" Spadał mu kawałek materiału z pleców.\nCo za okrutna osoba, tak zniszczyć, podeptać marzenie!\nTrzymasz zebry w domu?! Tego bym nie wymyśliła!\nO, no weź! A chciałam już te zdjęcia zobaczyć! Nie każ nam długo na nie czekać :D


jawa 50 tuljeka korbowodu - o Jawie 50\nForum o Jawie 50 Strona Główna » Problemy techniczne » jawa 50 tuljeka korbowodu\njawa 50 tuljeka korbowodu\nCo będzie wytrzymalsze w tym przypadku łożysko igiełkowe czy mosiężna tulejka? A może macie pomysł z czego dorobić taką tulejkę? Zawiodłem się już na tych tulejkach, 2 razy już mi korbowód urwało i to najprawdopodobniej przez to że jest zrobione z jakiegoś dziadostwa\nWysłany: Wto 18:43, 14 Paź 2014\nJeśli chodzi o dorabianie od podstaw tulejki to tylko porządny materiał Fosfobrąz, i taka tulejka musi być odpowiednio rozwiercona zaraz po wprasowaniu w główkę rozwiertakiem nadstawnym pod sworzeń.\nWspółczesne tulejki nie mają nic z brązu\nOstatnio zmieniony przez Stachu.G dnia Wto 18:46, 14 Paź 2014, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Wto 20:17, 14 Paź 2014\nU mnie już 1700km na "czeskim" wale z łożyskiem igiełkowym i wszystko w porządku, jak powiedział Stachu oryginalnie była tulejka z fosfobrązu ale nawet jak taką znajdziesz to nie będzie pasowała bo próbowałem tak samo z łożyskiem. Najtaniej i najszybciej to kupić dobry korbowód z łożyskiem igiełkowym i dać do regeneracji\nWysłany: Śro 14:42, 15 Paź 2014\na propo ile kosztuje regeneracja? I gdzie mam szukać zakładu czy cuś\nOstatnio zmieniony przez didson15 dnia Śro 14:43, 15 Paź 2014, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Śro 16:57, 15 Paź 2014\nJa mam taki i na razie trzyma się dobrze\na co do zakładu to zależy gdzie mieszkasz np. w rzeszowie w agmocie to ok 35zł sobie liczy albo tam gdzie regenerują silniki, chwilę pogooglujesz i znajdziesz\nWysłany: Śro 19:44, 15 Paź 2014\nz 60 km od Rzeszowa\nMoże kupie od kolegi szwagra wał za małe pieniądze to nie trzeba będzie się bawić\nWysłany: Czw 20:05, 16 Paź 2014\nTo sprawdź wcześniej luzy na korbie bo może się okazać że i ten jest do regeneracji\nWysłany: Sob 23:38, 01 Lis 2014\ngdzie mogę dostać fosfobrąz? Proszę jakieś wskazówki nawet nie wiem gdzie mam zacząc szukać\nWysłany: Nie 13:11, 02 Lis 2014\nJest to stop brązu b101 niestety brąz jest drogi. Możesz pisać do różnych hurtowni czy nie sprzedadzą ci małego kawałka\nWysłany: Nie 13:16, 02 Lis 2014\nNajlepiej popytaj tokarzy w swojej okolicy bo tutaj jak widać za surowy wałek trochę trzeba zapłacić, chyba że zrobisz kilka i zahandlujesz ale to i to trzeba by mieć swoją tokarkę.\nNa olx widziałem też jakieś oferty.