O fundatorce Cele Zakres Blog Kontakt\ndr Kamila I. Leśniak (Konieczna)\nUrodziła się i wychowała w Łodzi. Już od czasów szkoły podstawowej, poprzez różne aktywności angażowała się w życie społeczne, m.in. organizując szkolną wystawę psów, czy redagując gazetkę szkolną. W czasach licealnych pełniła funkcję przewodniczącej szkolnego Koła PCK. Była inicjatorką i koordynatorką akcji pt. Gwiazdkowa Zbiórka Darów dla Dzieci z Domu Dziecka nr 5 w Łodzi. W latach 2006-2010 była członkinią Studenckiego Koła Naukowego TIAL na Uniwersytecie Łódzkim.\nUkończyła Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, na kierunku Finanse i Bankowość, gdzie w 2006 roku obroniła pracę magisterską, pt. Jakość świadczonych usług na przykładzie Fundacji Rozwoju Przedsiębiorczości w Łodzi. W roku 2007, na tym samym Uniwersytecie, ukończyła studia podyplomowe Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, zaś w roku 2011 na Uniwersytecie Warszawskim studia podyplomowe Audyt i Kontrola Wewnętrzna. W grudniu 2015 roku obroniła tytuł Doktora Nauk Ekonomicznych w dyscyplinie nauk o zarządzaniu w Społecznej Akademii Nauk.\nPosiada doświadczenie zawodowe w łódzkich Instytucjach Rynku Pracy, na stanowiskach od Stażysty do Koordynatora Zespołu, zdobyte w latach 2001 - 2009. Następnie, w latach 2009 - 2019, pełniła funkcję Kierownika Działu Archiwizacji i Kontroli Projektów unijnych oraz badawczych w Społecznej Akademii Nauk. Dnia 28 stycznia 2020 roku powołała do istnienia Fundację Mamotato (wpis do KRS 05.03.2020), gdzie odpowiada za całokształt działań. W roku 2020 zainicjowała i koordynowała Ogólnopolski Konkurs Plastyczny dla Dzieci "Pędzelek", który spotkał się z dużym zainteresowaniem wśród odbiorców z całej Polski.\nIle osób nas odwiedziło:\n+48 608 744 432\nWszystkie prawa zastrzeżone 2020 © Mamotato\nMade by damboy\nStrona główna O fundatorce Cele Zakres Blog Kontakt\nStrona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Można samodzielnie określić sposób przechowywania oraz dostęp plików cookies w Pani/Pana przeglądarce. Prosimy o zapoznanie się z informacjami zawartymi z Polityce oraz wyrażenie zgody przez kliknięcie pola „Akceptuję”. Zgodę można wycofać w dowolnym czasie.\nZgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływów danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L. 119. 1) informujemy, że: Administratorem Państwa danych osobowych jest: Fundacja Mamotato z Siedzibą w Łodzi Adres mail do kontaktu z Administratorem: biuroMT@outlook.com\nKrajowy Rejestr Sądowy nr: 0000832559\nAkta rejestrowe Fundacji MamoTato: Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi Sąd Gospodarczy XX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego.


Rower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - inSPORTline\nFitness>Trenażery>Rowery treningowe>Domowe rowery treningowe>Elektronicznie Sterowane Rowery Treningowe\t> Rower treningowy do domu inSPORTline Valdosa\t(Numer produktu: 20145)\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Oferta specjalna\nOceniło 130 Klientów\nStabilny rower treningowy, który doprowadzi Twoje ciało do formy. Przeznaczony do domu, z cichą pracą, wygodnym regulowanym siodełkiem i bogatym oprogramowaniem.\nStabilny rower treningowy, który doprowadzi Twoje ciało do formy. Przeznaczony do domu, z cichą pracą, wygodnym regulowanym siodełkiem i bogatym oprogramowaniem. więcej »\n- Oszczędzasz 730 zł (15%)\nPas piersiowy, pulsometr na klatkę piersiową Polar T34\nZestaw składający się z bezprzewodowego czujnika tętna i paska na klatkę ...\nPlatforma do balansowania 40,5 cm inSPORTline Disk\nRower treningowy inSPORTline Valdosa jest doskonałym przykładem połączenia stylowego i ergonomicznego designu, niezawodności i wysokiej funkcjonalności. Nie znajdziesz lepszego roweru treningowego do użytku domowego. Szybko z nim kształtujesz sylwetkę, tracisz zbędne kilogramy i wzmacniasz mięśnie nóg. Wszystko w zaciszu własnego domu. Będziesz cieszyć się maksymalnym komfortem nawet podczas ćwiczeń. Ustaw szerokie siodło poziomo i pionowo, aby dopasować je do swoich potrzeb. Dzięki uchwytowi na butelkę utrzymanie reżimu picia podczas treningu nie będzie najmniejszym problemem. Odległość między pedałami wynosi tylko 17 cm. Zapewnia to idealną ergonomię ruchu, pedałowanie odbywa się jak na prawdziwym rowerze.\nKolejną zaletą roweru treningowego inSPORTline Valdosa jest jego wytrzymałość. Waży 46,5 kg i jest bardzo stabilny podczas ćwiczeń. Dzięki niskiemu i przestronnemu wejściu prawie nie ma potrzeby podnosić stopy, co czyni go idealnym dla osób starszych i osób z ograniczeniami ruchowymi. Obsługa jest łatwa, a wyraźny duży wyświetlacz LCD wyświetla wszystkie potrzebne informacje. Możesz wybrać jeden z 12 wstępnie ustawionych programów, program HRC, który automatycznie dostosowuje obciążenie, aby trening był jak najbardziej efektywny, lub program WATT, aby utrzymać moc przez cały czas treningu. Możesz także skonfigurować i zapisać własny program. Magnetyczny układ hamulcowy zapewnia maksymalną ciszę i możesz monitorować swoje tętno za pomocą uchwytów lub czujników pasa piersiowego (brak w zestawie).\nWysoka jakość wykonania i solidna rama zapewniają wysoką stabilność i nośność do 130 kg. Konstrukcja jest nie tylko solidna, ale także sprytnie zaprojektowana. Wejście kilka centymetrów nad ziemią pozwala ćwiczyć osobom starszym lub niepełnosprawnym ruchowo. Odległość między pedałami wynosi tylko 17 cm. Ruch jest więc bardzo naturalny i podobny do pedałowania na prawdziwym rowerze.\nSzerokie siodło jest bardzo wygodne, dzięki czemu możesz wytrzymać długie sesje treningowe bez nieprzyjemnego nacisku. Możesz dostosować wysokość siedziska i odległość od kierownicy do własnych potrzeb. Każdy może znaleźć wygodną pozycję.\nIdealny program dla każdego\nMożesz wybierać z szerokiej gamy programów. Rower treningowy InSPORTline Valdosa oferuje 12 programów predefiniowanych lub HRC, które automatycznie zmieniają obciążenie, dzięki czemu masz zawsze optymalne tętno do spalania tłuszczu. Oczywiście możesz ustawić własny program dokładnie według własnych wymagań.\nOczywiście myślimy również o komforcie użytkownika. Na ramie znajdziesz uchwyt na butelkę, który pomoże utrzymać nawodnienie organizmu. Uchwyty umożliwiają kilka opcji chwytu, a obciążenie można łatwo regulować za pomocą przycisków pod wyświetlaczem. Pomimo większej masy maszyny można ją łatwo przemieszczać w zależności od potrzeb dzięki kółkom transportowym .\nStabilny rower stacjonarny do użytku domowego\nWygodne regulowane siodło (w pionie i w poziomie)\nNiskie i przestronne wejście odpowiednie również dla osób starszych i osób z ograniczeniami ruchowymi\nOdbiornik sygnału pasa piersiowego 5 kHz\npolecamy Sigma 5kHz (zasięg 1 metr, z wymianą baterii) lub Polar T34 (zasięg 4 m, bez możliwości wymiany baterii)\nogólne wymiary urządzenia dł. 107 x szer. 58 x wys. 133 cm\nwymiary opakowania dł. 108 x szer. 35 x wys. 66 cm\nZastosowanie domowe, pół-komercyjne, klubowe\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Dokumenty do pobrania\nInstrukcja obsługi PL - Rower treningowy inSPORTline Valdosa\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Parametry produktu\n107 x 58 x 133 cm\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Sprawdź podobne produkty - dostępne\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Opinie Klientów\nŚrednia ocena 4.9 / 5 z 130 ocen\nMocny sprzęt o komfortowej pozycji siedzenia, z dużym oporem. Zadowolona z zakupu.\nRower idealny do intensywnych treningów na co dzień dla osób wymagających. Użytkuję od kilku miesięcy, jestem naprawdę zadowolony.\nmasywny sprzęt o dużej stabilności\ntichý chod, pohodlné sezení, jednoduché ovládání\nStabilní stroj,kvalitní materiál (žádná plecharna). Velmi tichý provoz. Kvalitní dilenske zpracování atd.\nU tohoto výrobku není.\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa - Film\nRower treningowy do domu inSPORTline Valdosa Znajduje się w następujących kategoriach:\nErgometry - Rowery treningowe


Kolejna Spartakiada Trzeźwości – zaproszenie - Jaworska Szuflada wiadomości z Jawora i okolic\nKolejna Spartakiada Trzeźwości – zaproszenie\nOpublikowano: środa, 03, sierpień 2016 12:58\nW sobotę, 6 sierpnia jaworski Klub Abstynenta AZYL zaprasza miłośników trzeźwego wypoczynku na Spartakiadę Trzeźwości. Impreza ma charakter otwarty i adresowana jest do wszystkich. – Warunek uczestnictwa jest tylko jeden: zero alkoholu – podkreśla prezes Klubu, Dariusz Kudłacz.\nPodobnie jak w latach ubiegłych Spartakiada odbywać się będzie na Jaworniku (ul. Myśliborska). Będą turnieje dla dzieci i dorosłych, pokazy pierwszej pomocy oraz koncerty. Szczegóły programu poniżej (program może jeszcze ulec zmianie). Serdecznie zapraszamy.\ngodz. 10 – rozpoczęcie Spartakiady, powitanie Gości\ngodz. 10:30 – otwarcie miasteczka trzeźwości\n(pomiar ciśnienia krwi, pomiar cukru, spirometria)\ngodz. 11-20 – loteria fantowa z nagrodami\ngodz. 11 – rodzinne turnieje sportowe\n(piłka siatkowa, golf, szczudła, bulle, tor przeszkód)\ngodz. 11 – prelekcja dietetyka nt. zdrowego żywienia\ngodz. 13 – pierwsza pomoc – nauka, pokazy, trening\ngodz. 17 – taneczna ZUMBA bez promili\ngodz. 18 – Muzyczny Wieczór Trzeźwości\nkoncert pn. „Piosenki z Ziemi”\ngodz. 20 – losowanie głównych nagród w loterii\ngodz. 21 – „Dźwięki z kosmosu” – Dobrosława Gumola


Zobacz jak dron daje nowe spojrzenie na Piramidy w Gizie - Swiatobrazu.pl\nSpojrzenie z drona na Piramidy w Gizie\nPiramidy w Gizie najczęściej pokazywane są na tle bezkresnej pustyni - I choć wielu już wie, że stoją one tak naprawdę na krawędzi miasta, to jednak wciąż da się je pokazać z zaskakującej perspektywy. Ukraiński fotograf Alexander Ladanivskyy pokazał to za pomocą drona.\nWielka Piramida w Gizie z powietrznej perspektywy\nFotograf ten podróżuje po świecie w poszukiwaniu spektakularnych obrazów. Udało mu się zarejestrować idylliczne sceny wśród islandzkich wodospadów, zachwycające obrazy starożytnych górskich miast w Jordanii czy zderzenie historii z nowoczesnością w Nepalu. W kwietniu nawiązał współpracę z Ministerstwem Turystyki w Egipcie, aby sfotografować jeden z najczęściej rejestrowanych zabytków na Ziemi - Wielką Piramidę w Gizie.


Co musisz wiedzieć o łańcuchach na koła ciągnika? Podpowiadamy, jak wybrać odpowiedni wariant!\n» Co musisz wiedzieć o łańcuchach na koła ciągnika? Podpowiadamy, jak wybrać odpowiedni wariant!\nDuże koła ciągnika wydają Ci się być niezawodne w każdej sytuacji? Niestety - wyróżniają się bardzo złymi walorami trakcyjnymi, co sprawia, że poruszanie się traktorem po śniegu może być nawet niemożliwe. Jak temu zapobiec i korzystać z maszyny przez cały rok, bez względu na warunki atmosferyczne? Zdecyduj się na łańcuchy na koła do ciągnika! Sprawdź, co musisz wiedzieć o takim rozwiązaniu!\nZalety łańcuchów na koła\nZastanawiasz się, jakie zalety mają łańcuchy? Podobnie jak w przypadku samochodów osobowych, poprawiają właściwości jezdne, pozwalając Ci czuć się pewniej i bezpieczniej. Co więcej, ich zastosowanie w ciągnikach rolniczych wyraźnie zmniejsza przepały maszyny, do których najczęściej dochodzi zimą - podczas prac związanych z odśnieżaniem.\nJakie powinny być łańcuchy na koła do ciągnika?\nStojąc przed koniecznością wyboru łańcuchów na koła do ciągnika, zastanawiasz się, jakie powinny być, by maksymalnie spełniły swoje zadanie? Poznaj najważniejsze cechy wyróżniające dobre akcesoria. Kierując się nimi, możesz mieć pewność, że podejmiesz dobrą decyzję!\n- Przede wszystkim zwróć uwagę, z jakiego łańcucha zostały wykonane. Musi być odpowiednio zabezpieczony przed korozją, a wykorzystany drut powinien wyróżniać się kwadratowym profilem, jak w przypadku łańcuchów bocznych do URSUSA C330;\n- Drut, z jakiego zostały wykonane łańcuchy na koła powinien mieć od 7 do 10mm grubości. Ostateczna wartość zależy od rodzaju ogumienia;\n- Jeśli zależy Ci na żywotności łańcuchów na koła, koniecznie zwróć uwagę czy zostały odpowiednio wzmocnione;\nProponowane łańcuchy na koła do ciągnika\nWychodząc naprzeciw Twoim oczekiwaniom, prezentujemy Ci łańcuchy na koła do ciągnika, na które szczególnie warto zwrócić uwagę! Poznaj polecane warianty i miej pewność doskonałego wyboru!\n- Łańcuchy boczne do ciągników Ursus\nJeśli zależy Ci na polskim produkcie doskonałej jakości, koniecznie sięgnij właśnie po ten wariant! Boczny łańcuch do Ursusa C 330 został wykonany z mocnej i wytrzymałej stali, dodatkowo zabezpieczonej przed korozją. Co więcej - wykorzystany drut wyróżnia się kwadratowym profilem, co ma znaczenie w przypadku jego funkcjonalności. Kupując ten łańcuch, otrzymasz kompletny zestaw obejmujący śrubę oczkową i szaklę. Poszczególne elementy są ocynkowane, a element naciągowy został oznaczony kolorem czarnym, dodatkowo oznakowano go znakiem producenta.\nPodobne cechy wyróżniają łańcuch boczny do ciągnika Ursus C 360, także będący produktem pochodzącym od polskiego producenta. Zaufaj sprawdzonym rozwiązaniom i czuj się pewnie w każdej sytuacji!


RODO. Uwaga to już jest ostatni dzwonek! - Publikacje - DZP\nWiele firm pozostawia dostosowanie do RODO na ostatnią godzinę: ten moment właśnie nadszedł. Budowa modelu informacji zgodnego z RODO nie jest krótkim projektem. Jego celem jest stworzenie procesu, który pozwoli dynamicznie i świadomie zarządzać środowiskiem danych oraz informacji. „Z tego powodu traktujemy projekt RODO jako szansę dla klienta – szansę na optymalizację procesów, szansę na pozbycie się zbędnych zasobów i eliminację związanych z nimi ryzyk” – mówi dr Bartosz Marcinkowski, partner w kancelarii Domański Zakrzewski Palinka, prowadzącej projekty dostosowania do RODO na podstawie wypracowanej przez siebie metodyce.\nCEO: Na jakim etapie jest RODO jesienią 2017?\nBartosz Marcinkowski: Prace wdrożeniowe u bardzo wielu klientów idą w tym momencie pełną parą. Jednocześnie we wrześniu administracja planuje przedstawienie właściwego projektu ustawy o danych osobowych oraz projektu ustawy wprowadzającej, nowelizującej kilka innych ustaw. Będą więc dyskusje środowiskowe i konsultacje społeczne tak jak przy każdym projekcie ustawy.\nJesień podniesie jeszcze temperaturę wokół RODO.\nBartosz Marcinkowski: Niezależnie od dyskusji, ale pora raczej na działania, i to intensywne. Czwarty kwartał tego roku to doprawdy ostatni moment na rozpoczęcie projektów dostosowania do RODO. Obojętnie, czy firmy dotyczy rozwiązanie sektorowe, co jest aktualne w przypadku służby zdrowia, sektora ubezpieczeniowego czy finansowego, czy też branża podlega regułom ogólnym.\nPełna treść artykułu jest dostępna na stronie: http://www.cxo.pl/news/RODO-ostatni-dzwonek,409037.html.\nŹródło: www.cxp.pl, 15 września 2017


Diodes Incorporated Electronic Components Distributor Online - Zeanoit .com\nDom > Karta Linii > Diodes Incorporated\n- Displaytech, firma SEACOMP, specjalizuje się w małych i średnich wyświetlaczach LCD i zapewnia doskonałe wsparcie techniczne dla naszych klientów w przemyśle przemysłowym, konsumenckim i medycznym. Nasze produkty LCD obejmują ekrany dotykowe TFT, monochromatyczne wyświetlacze graficzne i moduły wyświetlania znaków. Nasza główna siedziba mieści się w Carlsbad w Kalifornii. Nasz zespół inżynierów jest dostępny w celu zapewnienia wsparcia technicznego i usług projektowych. Firma Displaytech oferuje ponad 25-letnie doświadczenie i posiada certyfikaty RoHS, REACH, ISO-9001, ISO-13845 i ISO-16949.\nFirma Displaytech została założona w 1989 roku i została przejęta przez SEACOMP w 2012 roku. SEACOMP pomaga innowatorom dostarczać niesamowite produkty na światowy rynek poprzez trzy dywizje: Displaytech, HDP Power i MH Manufacturing. Działy SEACOMP oferują wyświetlacze LCD, rozwiązania w zakresie zasilania, inżynierii i elektroniki dla dzisiejszych produktów.\nUDZ7V5B-7-F (7.5V) RFQ


CBA zatrzymało byłego Dyrektora Generalnego i Głównego Analityka Lasów Państwowych - DREWNO.PL\nAutor: Piotr Kaczorek, Wydział Komunikacji Społecznej CBA\nFunkcjonariusze z białostockiej Delegatury CBA zatrzymali Andrzeja M., byłego Dyrektora Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Warszawie oraz Konrada T. byłego Głównego Analityka Lasów Państwowych. Obaj usłyszą zarzuty pomocnictwa i podżegania w sprawie spowodowania ponad 5 mln zł strat przy sprzedaży drewna po zaniżonej cenie. To 13 i 14 osoba podejrzana w tym śledztwie.\nFunkcjonariusze z białostockiej Delegatury CBA od kilku miesięcy prowadzą śledztwo dotyczące wyrządzenia szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w majątku Lasów Państwowych i zarazem Skarbu Państwa. Przed kilkunastoma dniami CBA zatrzymało już w tej sprawie Piotra Z., Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku, jego zastępcę Cezarego Ś. oraz Zenona A., naczelnika jednego z wydziałów w tej dyrekcji lasów. Prokuratura Okręgowa w Białymstoku, nadzorująca to śledztwo, przedstawiła wtedy wszystkim zatrzymanym zarzuty. Do dziś zarzuty usłyszało także 9 podległych tej Dyrekcji Nadleśniczych.\nW trakcie śledztwa CBA ustaliło, że kierownictwo Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku wbrew obowiązującym procedurom kodeksu leśno-handlowego, sprzedało podlaskiemu biznesmenowi zajmującemu się przerobem drewna, wysokojakościowe szerokie bale bez przeprowadzania koniecznej w tym przypadku aukcji. Dotychczasowe ustalenia wskazują, że w taki sposób „wyróżniono” tylko jednego biznesmena. Dwie firmy należące do niego w drugiej połowie 2007 roku kupiły około 50 000 m3 drewna. Na różnicy pomiędzy ceną uzyskiwaną na aukcjach, a tą którą zapłacił biznesmen, Lasy Państwowe straciły co najmniej 5 mln 200 tys. zł.\nW toku śledztwa CBA zebrało dowody, które pozwoliły na ustalenie kolejnych osób, z warszawskiego generalnego kierownictwa Lasów Państwowych, zamieszanych w ten proceder. Funkcjonariusze z białostockiej Delegatury CBA, na polecenie Prokuratury Okręgowej w Białymstoku, zatrzymali Andrzeja M., do grudnia 2007 r. Dyrektora Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Warszawie oraz Konrada T. byłego Głównego Analityka Lasów Państwowych. Agenci CBA przeszukali ich mieszkania.\nProkuratura Okręgowa w Białymstoku, nadzorująca śledztwo, przedstawi Andrzejowi M., oraz Konradowi T. zarzuty dotyczące pomocnictwa i podżegania w sprawie wyrządzenia szkody w majątku Lasów Państwowych w wielkich rozmiarach.\nSprawa jest nadal rozwojowa, niewykluczone, że zarzuty w śledztwie powadzonym przez CBA, usłyszą kolejne osoby.\nNo to kiedy zmiany w systemie.... Lasów Państwowych\nNo mi się coś zdaje, że szybciej się zmieni system Lasow Państwowych niz system sprzedazy drewna\nTheQ Odpowiedz na ten komentarz2008-08-12 00:22:10\na tam, i kto ma ich zastąpić? - gdzie te kadry?\nci młodzi ludzie, którzy w systemie opanowanym przez wąsaczy dają obciąć sobie jaj po paru latach pracy?\na system nie jest zły, ludzie zawiedli, ludzie nie na te czasy\nLeo Wrinks z Wielkopolski Odpowiedz na ten komentarz2008-08-12 22:43:56\nZłe podejście do sprawy ...\nW tym wątku: http://www.drewno.pl/index.php?pid=forum_thread&type=0&aid=5504 jest zakreślona sytuacja gospodarki leśnej w Niemczech. Zmniejszyć część administracyjną LP, a już na pewno odciąć LP od handlu surowcem, i nie będzie takich przewał, bo niby jakim cudem.\nppaffell Odpowiedz na ten komentarz2008-08-12 23:47:19\nZarzuty dla nadleśniczych\nMam nadzieję, że sprawa z Białegostoku otrzeźwi resztę nadleśniczych w Polsce. To oni są wg ustawy odpowiedzialni za działalność gospodarczą swojej jednostki, w tym za sprzedaż. Upoważnienia, które podpisują dla dyrekcji regionalnej czy generalnej nie zdejmują z nich odpowiedzialności.\nLexmarkus Odpowiedz na ten komentarz2008-08-13 15:08:38


Andrzej Brzeziecki, Małgorzata Nocuń - Łukaszenka. Niedoszły car Rosji | Polska Times\nJerzy Doroszkiewicz 25 lutego 2021, 9:25\nAndrzej Brzeziecki, Małgorzata Nocuń - Łukaszenka. Niedoszły car Rosji Wydawnictwo Czarne\nAle mają za to znakomitą okazję do przybliżenia w pigułce jego kariery. Czy odkrywają ciemne strony, nieznane karty? Ależ skąd – już ustalenie, kto był ojcem Łukaszenki graniczy z cudem. A może i sam prezydent Białorusi tego akurat nie jest pewny? Za to jest pewny, że chce mieć wpływ na innych, robić karierę. W młodości wstępuje do Komsomołu, później do KPZR, ale jakoś mu nie idzie. Formalnie nauczyciel historii, nigdzie nie zagrzewa miejsca, bo ze wszystkimi się kłóci i jest pamiętliwy. Za to korzystając z pierestrojki zostanie wreszcie dyrektorem kołchozu i ta funkcja pozwoli mu przećwiczyć manipulację ludźmi, która doprowadzi do wygrania przez niego pierwszych na Białorusi wyborów prezydenckich. I jak się okaże – dla niego jedynych, bo każde kolejne – w ten czy inny sposób – wygrywa olbrzymią przewagą mniej lub więcej prawdziwych głosów.\nAle też i swoją pierwszą kampanię rozegrał, jak na wchodzącego do polityki nuworysza, wzorowo. Nie mając poparcia mediów żmudnie objeżdżał Białoruś, przemawiał po kilka godzin i oczywiście wszystkim obiecywał wszystko, co tylko ślina na język przyniesie. No i nie przebierał w słowach obiecując rozliczenie z tymi, którzy na rozpadzie ZSRR wyszli finansowo najlepiej. Ba, już w 1994 roku deklarował powrót Białorusi do ZSRR, reaktywację wielkich Sowietów. Szalony czy nie – tych wyborów nie sfałszował, a w drugiej turze otrzymał ponad 80-procentowe poparcie. I zaczął rządzić. Wynosił na szczyty, by wtrącać do więzień, nakazywał skrytobójcze mordy, marzył o prowadzeniu globalnej polityki. Kiedy nie chciała go zaprosić Japonia, pojechał jako szef białoruskich olimpijczyków, kiedy cały demokratyczny świat otwierał oczy ze zdumienia na mordy na cywilach podczas wojny w Jugosławii, wychwalał Slobodana Miloszewicza. I tak dalej. Nic dziwnego, że Andrzej Brzeziecki i Małgorzata Nocuń już tytułami rozdziałów komentują szaleństwa dyktatora. Np.: Rozdział, w którym Aleksander Grigoriewicz cofa wskazówki zegara i uznaje, że niemiecki porządek z czasów Hitlera odpowiada jego rozumieniu republiki prezydenckiej.\nWśród doskonale znanych białostoczanom ważnych postaci białoruskiej opozycji pojawia się niezrównany Lawon Wolski, a że książka jest datowana na rok 2015 autorzy uzupełnili wcześniejszy tekst o ostatnie wydarzenia na Białorusi, łącznie z kłopotami małżeństwa Cichanouskich. „Łukaszenka. Niedoszły car Rosji” to doskonałą i bardzo aktualna literatura faktu. Polecam.\nMateriał oryginalny: Andrzej Brzeziecki, Małgorzata Nocuń - Łukaszenka. Niedoszły car Rosji - Kurier Poranny\nAbadon Abadon 26.02.2021 19:42:39\n26 lutego, 10:37, Gość:\nAbadonie wszyscy odetchną, gdy wyjedziesz do swego idola Łukaszenki. Nawet nie będziesz mógł dodawać komentarzy bo zablokują i ocenzurują internet. Ty taki idiota od urodzenia, czy miałeś ciężką traumę w dzieciństwie?\nOdnjandziesz się wśród kolonizatorów Europy,(która własnie się dokonuje).\nOni kozy chętnie zmienią na pedziów\nGość 26.02.2021 10:37:31\nAbadon 25.02.2021 09:55:13\nPałować złodziei i zboczeńców. Ile wlezie. Najbardziej demokratycznych w pasiaki i do kamieniołomów.\n..[wulgaryzm]c parchy - powiedzial Lukaszenko...\nKolęda w czasach pandemii. Kogo odwiedzi ksiądz? 15\nHoroskop na 2022 dla Wodników. Jaką przyszłość przygotowały dla Ciebie gwiazdy?\nHoroskop roczny na 2022 dla Wodników może odkryć wiele kart. Warto sprawdzić, jak może wyglądać przyszłość i co czeka Wodników w nadchodzącym roku. Czy będzie...\nOtwarto centrum prasowe dla dziennikarzy relacjonujących sytuację na granicy 10


Analiza mikroekonomiczna oprogramowania o otwartym źródle rola przedsiębiorstw w jego rozwoju - PDF\nAnaliza mikroekonomiczna oprogramowania o otwartym źródle rola przedsiębiorstw w jego rozwoju\nDownload "Analiza mikroekonomiczna oprogramowania o otwartym źródle rola przedsiębiorstw w jego rozwoju"\n1 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Studium Dyplomowe Praca magisterska na kierunku EKONOMIA Grzegorz Andruszkiewicz Nr albumu: Analiza mikroekonomiczna oprogramowania o otwartym źródle rola przedsiębiorstw w jego rozwoju Praca wykonana pod kierunkiem prof. Aleksandera Sulejewicza katedra Ekonomii II Warszawa 2004\n3 Spis treści Wstęp Oprogramowanie o otwartym źródle Licencje Tworzenie oprogramowania o otwartym źródle Motywacja programistów Motywacja firm Proces powstawania Niezawodność Rola przedsiębiorstw i rządu w tworzeniu wolnego oprogramowania Model Funkcja produkcji firm komercyjnych Funkcja produkcji ruchu wolnego oprogramowania Funkcja użyteczności użytkownika oprogramownia Producent oprogramowania Powstawanie oprogramowania o otwartym źródle Porównanie oprogramowania komercyjnego z oprogramowaniem o otwartym źródle Wnioski z modelu Wnioski Bibliografia\n5 Wstęp W ostatnich latach na rynku oprogramowania komputerowego zauważamy nową tendencję pojawiło się tzw. oprogramowanie o otwartym źródle (ang. open source software, skr. OSS), czyli oprogramowanie, którego każdy ma prawo używać bez konieczności zakupu licencji 1 i które każdy ma prawo poprawiać, ponieważ kod źródłowy 2 jest publicznie dostępny. Fenomenem ostatnich kilku lat jest fakt, że oprogramowanie to jest coraz lepsze i coraz bardziej rozpowszechnione. Najlepszym przykładem jest serwer WWW 3 Apache, który można ściągnąć za darmo ze strony a jednocześnie ma (luty 2004) ponad 69% udziału w rynku 4. Poza Apache m istnieje wiele innych bardzo zaawansowanych technicznie projektów, konkurencyjnych do rozwiązań komercyjnych, 5 jak chociażby system operacyjny GNU/Linux 6, prze- 1 Licencja jest rodzajem ograniczonego prawa do korzystania z dobra intelektualnego. Oprogramowanie o otwartym źródle także jest objęte licencjami, ale licencje te istotnie różnią się od licencji komercyjnych, gdyż starają się zagwarantować każdemu prawo do korzystania z oprogramowania, a nie je ograniczyć. Problemy licencji zostaną dokładniej omówione w rozdziale Kodem źródłowym nazywamy tekst programu bezpośrednio tworzony przez programistów. Programy, które uruchamiamy na komputerze są w postaci tzw. kodu wykonywalnego, który istotnie różni się od kodu źródłowego jest praktycznie nieczytelny dla człowieka. Posiadając kod źródłowy możemy łatwo otrzymać kod wykonywalny poprzez kompilację (proces zautomatyzowany). Proces ten jest jednakże praktycznie nieodwracalny istnieją tzw. dekompilatory, lecz nie potrafią one wiernie odtworzyć kodu źródłowego, w szczególności nie da się odzyskać komentarzy programistów, często niezbędnych do zrozumienia sposobu działania programu. Można więc przyjąć, że posiadając tylko kod wykonywalny programu, nie da się w programie nic poprawić. 3 Serwer WWW to program umożliwiający udostępnienie innym użytkownikom sieci naszej strony internetowej. 4 Netcraft, Web Server Survey. 5 Analizą poziomu zaawansowania i konkurencyjnością oprogramowania o otwartym źródle zajmę się w rozdziale\n6 glądarka internetowa Mozilla 7, pakiet biurowy Open Office 8, kompilator gcc 9, debugger gdb 10, system zarządzania bazą danych MySQL 11, itd. Narzucającym się pytaniem jest jak to się dzieje, że takie oprogramowanie powstaje? Stworzenie tak zaawansowanych programów wymaga niesłychanie dużego nakładu pracy wysoko wykwalifikowanych programistów, którzy rozdają swoje produkty za darmo. Poza tym obserwujemy czynny udział firm w rozwijaniu oprogramowania o otwartym źródle. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że ten fenomen przeczy zasadom ekonomii klasycznej, gdyż dlaczego ludzie i firmy mieliby rozdawać owoce swojej pracy, zamiast czerpać zyski z ich sprzedaży? W niniejszej pracy chciałbym przedstawić analizę tego paradoksu. Najpierw, w rozdziale 1 zdefiniuję dokładnie oprogramowanie o otwartym źródle i dokonam przeglądu licencji, na których to oprogramowanie jest wypuszczane. Licencje zostaną przeanalizowane pod kątem możliwości wykorzystania objętego nimi oprogramowania do celów komercyjnych. Następnie postaram się wytłumaczyć fenomen, że wielu programistów tworzy, a następnie dobrowolnie i nieodpłatnie udostępnia innym swoje poprawki do istniejących programów, czy wypuszcza nowe programy na licencjach oprogramowania o otwartym źródle. Pokażę różne motywacje programistów: począwszy od rozwijania oprogramowania dla własnej korzyści, poprzez zagadnienia dotyczące ekonomii kariery, a na aspektach kulturowo-psychologicznych skończywszy. Na koniec przedstawię także analizę porównawczą oprogramowania o otwartym źródle i oprogramowania komercyjnego pod względem użyteczności dla użytkowników (pokażę że oprogramowanie o otwartym źródle często zawiera mniej błędów, nowo-zgłoszone błędy są poprawiane szybciej, a oprogramowanie to lepiej pasuje do potrzeb niektórych użytkowników) oraz samego procesu powstawania (tworzenia) oprogramowania (przeanalizuję efektywność obu procesów, stopień dostosowania produktu do potrzeb użytkowników i możliwość kontrolowania tworzenia oprogramowania pokażę między innymi, że nie każda forma wspierania oprogramowania o otwartym źródle przyspiesza jego rozwój). W rozdziale 2 przedstawię model powstawania oprogramowania o otwartym źródle na rynku, przeanalizuję proces powstawania wolnego oprogramowania oraz jego konkurencyjności z produktem firmy komercyjnej. Zauważamy ostatnio, że w rozwój oprogramowania o otwartym źródle angażuje się coraz więcej komercyjnych firm, zarówno nowo powstałych, zajmujących\n7 się tylko tym oprogramowaniem, jak i wielkich światowych gigantów. Na przykład firma Red Hat Software 12, powstała w 1995 roku, zajmuje się dostarczaniem firmom rozwiązań softwarowych opartych na Linuksie i oprogarmowaniu o otwartym źródle. Dystrybucja Linuksa Red Hat 13 jest jedną z najbardziej znanych i rozpowszechnionych. Red Hat zajmuje się sprzedażą pudełkowych wersji swojej dystrybucji, można ją jednak ściągnąć za darmo ze strony internetowej, często nawet wcześniej niż dotrze do sklepów. Firma zarabia głównie na wsparciu technicznym, konsultingu, indywidualne usługi informatyczne czy szkolenie techników (wprowadzono kursy na stopnie: Red Hat Certified Engineer i Red Hat Certified Technician) i inne. Red Hat jest notowana na NASDAQ (RHAT) dnia miała wartość $ 3,158,185,200. Red Hat aktywnie inwestuje w rozwój wolnego oprogramowania, chociaż konkurenci mogą korzystać z jej pracy bez żadnych ograniczeń. Z drugiej strony IBM, tradycyjny gigant na rynku, także poświęca ogromne środki na rozwój oprogramowania o otwartym źródle, w tym np. na dostosowanie Linuksa do własnych platform sprzętowych. Firmy te ponoszą koszty na wspieranie projektów OSS, udostępniają publicznie owoce swojej pracy, a nie mają możliwości czerpania z tego żadnych bezpośrednich zysków (z powodu licencji). Sytuacja z przedsiębiorstwami jest o tyle ciekawsza od motywacji programistów, że przedsiębiorstwa są nastawione tylko na zysk (zgodnie z ekonomią klasyczną), nie występują tutaj aspekty kulturowe, psychologiczne, etc. Co więcej, często sie zdarza, że różne przedsiębiorstwa rozwijające to samo oprogramowanie o otwartym źródle są bezpośrednimi konkurentami, co raczej nie zachodziło w przypadku programistów. Analizując model postaram się wyciągnąć kilka wniosków o możliwości wpływu tych firm na sam proces rozwoju oprogramowania o otwartym źródle Dystrybucja jest to jądro Linuksa razem ze zbiorem narzędzi i programów użytkowych. Dystrybucje posiadają własny instalator, czyli program uruchamiający (przegrywający na dysk, tworzący odp. strukturę katalogów, zakładający pliki konfiguracyjne, etc) wszystkie programy na komputerze użytkownika. 7\n9 Rozdział 1 Oprogramowanie o otwartym źródle Na początku istnienia komputerów oprogramowanie powstawało głównie albo w ośrodkach akademickich (jak Berkeley czy MIT), albo w centralnych korporacyjnych laboratoriach badawczych, gdzie naukowcy także mieli dużą autonomię (np. Bell Labs i centrum badawcze firmy Xerox w Palo Alto). Nikt nie starał się zarobić na samym oprogramowaniu, w związku z czym źródła były otwarte, a ludzie wymieniali się nowymi wersjami i ew. swoimi poprawkami. W latach 70-tych korporacje włożyły wiele wysiłku w próbę stworzenia systemu operacyjnego, który mógłby działać na wielu platformach sprzętowych. Najbardziej udane wynalazki tego okresu to język C i system UNIX, stworzone początkowo w laboratoriach AT&T Bell Labs. Oprogramowanie to było jednak przekazywane (za darmo lub za minimalną opłatą) innym instytucjom, które wprowadzały kolejne poprawki i innowacje, czym dzieliły się z pozostałymi użytkownikami. Proces dzielenia się kodem był ułatwiony, gdy w 1979 powstała sieć Usenet, łącząca społeczność programistów uniksowych. Wraz z rozwojem tej sieci, możliwości wymiany technologii przez poszczególne uniwersytety i laboratoria gwałtownie rosły. 1 Jednak w latach 80-tych firma AT&T zaczęła rościć sobie prawa własności intelektualnej do Unixa (opisany powyżej proces był nieformalny i formalne prawa własnościowe nie były ustalone) 2, inne instytucje zaczęły postępować podobnie. Między innymi MIT sprzedała firmie komercyjnej licencję na oprogramowanie wytworzone w laboratoriach. Firma ta natychmiast ograniczyła dostęp do kodu źródłowego tego oprogramowania, przez co osoby niezatrudnione, w tym twórcy oprogramowania (naukowcy z MIT), przestali mieć możliwość korzystania, nauczania i dalszego rozwijania projektów. W odpowiedzi Richard Stallman z MIT Artificial Intelligence 1 Lerner i Tirole, The Simple Economics of Open Source. 2 Ibid. 9\n10 Laboratory założył w 1985 roku organizację Free Software Foundation 3, która za cel postawiła sobie stworzenie i rozprowadzenie szerokiego wachlarza darmowego oprogramowania z ogólnie dostępnym źródłem w pełni funkcjonalnego systemu operacyjnego złożonego tylko z darmowego (wolnego) oprogramowania. Projekt ten nazywa się GNU 4. Bardziej dziś znane aplikacje to kompilator gcc, debugger gdb, edytor Emacs, graficzny interfejs użytkownika GNOME i wiele innych. Stallman był osobiście dotknięty zdarzeniem w MIT, uważał także, że nowa światowa tendencja do produkcji i sprzedaży oprogramowania w postaci kodu wykonywalnego, którego nie można było modyfikować ani uczyć się na jego podstawie, jest moralnie zła. 5 Stworzył ideę i definicję wolnego oprogramowania (ang. Free Software) jest to oprogramowanie, które daje użytkownikowi cztery wolności : (1) Wolność do używania programu do jakiegokolwiek zastosowania, (2) Wolność do analizowania działania programu i dostosowania go do swoich potrzeb, (3) Wolność do rozprowadzania programu, (4) Wolność do poprawiania, modyfikowania i wypuszczania swoich wersji. Stallman podkreśla, że aby oprogramowanie było wolne w jego rozumieniu, kod źródłowy musi być ogólnie dostępny. Jest to niezbędny warunek do spełnienia punktów (2) i (4). Stallman (w ramach działalności Free Software Foundation), żeby zapobiec ewentualnym sporom o prawa autorskie wolnego oprogramowania (projektu GNU), postanowił umiejscowić to oprogramowanie w istniejących standardach prawnych. Została stworzona specjalna licencja GNU GPL (General Public License), która gwarantowała, że objęte nią oprogramowanie pozostanie wolnym oprogramowaniem (w sensie zdefiniowanym powyżej). Stallman stworzył termin Copyleft (pozostawienie do kopiowania), jako przeciwieństwo copyright (prawa autorskie, dokł. prawo do kopiowania). 6 Normalnie każdy autor dobra intelektualnego ma właśnie copyright, co oznacza że tylko on ma prawo do kopiowania i rozprowadzania swojego dzieła, zaś pozostali ludzie są tego prawa pozbawieni. Wolne oprogramowanie objęte jest copyleft, czyli jest pozostawione do kopiowania, każdy ma prawo dowolnie rozprowadzać te programy. Analogicznie jak copyright, dobra pochodne 7 także objęte są copyleft. Tą cechę licencji GPL będziemy nazywać żywotnościa. Żywotność nie jest niezbędną cechą licencji wolnego oprogramowania. 8 Dokładniej analizą różnych żywotnych i nieżywotnych licencji wolnego 3 4 Od GNU s Not Unix. 5 von Hippel i von Krogh, Open Source Software and the Private-Collective Innovation Model Stallman, The Free Software Definition. 7 Dobrem (programem) pochodnym innego dobra (programu) pierwotnego będziemy nazywać coś, co powstało na bazie dobra (programu) pierwotnego jako jego modyfikacja, rozbudowa, lub nawet gdy wykorzystano tylko elementy dobra (programu) pierwotnego. 8 Stallman, Categories of Free and Non-Free Software. 10\n11 oprogramowania zajmiemy się w rozdziale 1.1. W latach 90-tych nastąpił dynamiczny rozwój różnych projektów będących wolnym oprogramowaniem. W 1991 roku Linus Torvalds stworzył Linuksa 9, czyli jądro wolnego uniksowego systemu operacyjnego. Razem z narzędziami i aplikacjami GNU powstał darmowy system operacyjny GNU/Linux, bardzo popularny w kręgach akademickich i zdobywający coraz większy udział w rynku serwerowych systemów operacyjnych. Zaczęło powstawać wiele nowych projektów, ich rozwój był ułatwiony dynamicznym rozwojem Internetu - rosła pula potencjalnych programistów, chcących wziąć udział w rozwoju oprogramowania o otwartym źródle. Poza tym drastycznie zmniejszyły sie koszty komunikacji. Zaczęły powstawać inne niż GPL licencje nadal spełniające definicję wolnego oprogramowania 10. Żeby to uporządkować, w 1995 roku Debian 11 stworzył Debian Free Software Guideliness 12 zasady opisujące kiedy dana licencja jest licencją wolnego oprogramowania (dokument ten był zupełnie niezależny od Free Software Foundation, aczkolwiek GPL spełniała te zasady). Pomimo popularności wolnego oprogramowania wśród programistów, było ono rzadko wykorzystywane przez firmy i pozostałych użytkowników komputerów. W 1997 Bruce Perens (szef Debiana) i Eric Raymond (publicysta i programista OSS) doszli do wniosku, że przyczyną tego jest nieszczęsna dwuznaczność terminu free software - ludziom kojarzyło sie ono pejoratywnie z darmowym oprogramowaniem niskiej jakości. Stworzyli oni nowy termin Open Source Software (po polsku oprogramowanie o otwartym źródle) 13. Założono organizację Open Source Initiative 14, która z kolei opublikowała Open Source Definition 15 (definicję oprogramowania o otwartym źródle) niewiele zmieniony dokument Debian Free Software Guideliness. Open Source Definition składa się z 10 punktów: 1. Wolna redystrybucja licencja musi umożliwiać każdemu użytkownikowi programu jego dalszą dystrybucję, w tym pobieranie za to opłaty. 2. Kod Źródłowy licencja musi zezwalać na dystrybucję kodu źródłowego objętego nią 9 Oparł się na szkoleniowym systemie operacyjnym stworzonym przez Andrew Tanenbaum a w MIT na potrzeby prowadzenia zajęć ze studentami. 10 von Hippel i von Krogh, Open Source Software and the Private-Collective Innovation Model Debian jest stowarzyszeniem zajmującym się tworzeniem wolnego systemu operacyjnego opartego na GNU/Linux konkretniej ma własną dystrybucję Debian GNU/Linux. Zobacz: 12 Debian, Debian Free Software Guideliness. 13 von Hippel i von Krogh, Open Source Software and the Private-Collective Innovation Model Perens, Open Source Definition. 11\n12 oprogramowania. Gdy oprogramowanie jest dystrybuowane bez kodu źródłowego, musi być on dostępny za darmo lub za opłatą równą kosztowi reprodukcji. 3. Prace Pochodne licencja musi umożliwiać tworzenie programów pochodnych i dystrybuowanie ich na tych samych zasadach, co licencja pierwotna. 4. Integralność kodu źródłowego autora licencja może ograniczać dystrybucję zmodyfikowanego kodu źródłowego tylko gdy pozwala na dystrybucję łatek Brak dyskryminacji żadnej osoby czy grupy osób. 6. Brak dyskryminacji żadnego pola zastosowania programu (w tym zastosowania w biznesie lub do badań z dziedziny inżynierii genetycznej) 7. Dystrybucja Licencji Licencja na której jest rozprowadzany program musi, bez konieczności dokonania dodatkowych czynności, dotyczyć także wszystkich, którzy ten program posiądą. 8. Licencja nie może być specyficzna dla konkretnego produktu nie może zależeć od tego, czy program jest częścią jakieś większej dystrybucji. 9. Licencja nie może wykluczać innego oprogramowania rozprowadzanego na tym samym nośniku danych. 10. Licencja musi być niezależna od technologii nie może zależeć od sposobu rozprowadzania programu (w sensie technicznym). Definicje Open Source Definition 17 i definicja wolnego oprogramowania opublikowana przez Free Software Foundation 18 różnią się. Obie te instytucje publikują listę licencji, które uznają za wolne/o otwartym źródle 19. Dodatkowo Free Software Foundation podaje także listę 16 Łatka (ang. patch) zawiera różnice pomiędzy pierwotnym kodem a kodem zmodyfikowanym. Korzystając ze specjalnych narzędzi, po nałożeniu łatki na pierwotny kod, otrzymujemy kod zmodyfikowany. Taki sposób dystrybucji programów pozwala odseparować program pierwotny od później dokonanych zmian. Stosuje się go głównie wtedy, gdy autorzy pierwotnego programu nie są w stanie stwierdzić jakiej jakości są poprawki, a nie chcą ryzykować utraty zaufania do jakości własnego oprogramowania. Użytkownik wtedy wie, że nakłada łatkę na własne ryzyko. 17 Perens, Open Source Definition. 18 Stallman, The Free Software Definition. 19 Odpowiednio i license-list.html 12\n13 licencji uznanych za niespełniające kryteriów wolności. Po dokonaniu analizy okazało sie, że organizacje te nie zgadzają się tylko w przypadku jednej licencji: Artistic Licence. Free Software Foundation nie uznało tej licencji jako wolnej, a dla Open Source Initiative jest ona open source. 20 W uzasadnieniu jest napisane, że Nie możemy stwierdzić, że jest licencją wolnego oprogramowania, ponieważ jest zbyt nieprecyzyjna pewne ustępy są zbyt niejasne., i dalej Kłopoty dotyczą sformułowań, nie samego sensu. 21 Tak więc jedyny przypadek sprzecznej klasyfikacji licencji opiera się tylko na nieścisłości sformułowań. Co więcej, Istnieje skorygowana wersja Licencji Twórczej (ochrzczona Licencją Twórczą 2.0 ), która jest licencją wolnego oprogramowania, a nawet jest zgodna z GPL. czyli problematyczna wersja Artistic License została już poprawiona. Podsumowując, obie organizacje są prawie zgodne co do ram opisywanego przeze mnie ruchu. W związku z tym pojęć wolne oprogramowanie i oprogramowanie o otwartym źródle będę używał wymiennie. Organizacje te różnią się natomiast podejściem filozoficznym. Richard Stallman napisał Fundamentalna różnica między tymi dwoma ruchami leży w uznawanych przez nie wartościach, sposobach patrzenia na świat. Dla Open Source kwestia, czy oprogramowanie powinno mieć dostępne otwarte źródła to problem praktyczny, nie etyczny. Jak to ktoś ujął: Open source to metodyka konstruowania, wolne oprogramowanie to ruch społeczny. Dla ruchu Open Source oprogramowanie, które nie jest wolne to rozwiązanie gorsze niż optymalne. Dla ruchu Wolnego Oprogramowania programy, które nie są wolne to problem społeczny, którego rozwiązaniem jest wolne oprogramowanie Licencje Oprogramowanie komputerowe jest dobrem intelektualnym, charakteryzującym się prawie zerowym kosztem krańcowym utworzenia kolejnej kopii. Dobra intelektualne objęte są specyficznymi dla tej kategorii prawami własności. Istnieją trzy podstawowe rodzaje praw własności intelektualnej 23 : Prawa Autorskie (ang. Copyright) Gdy powstaje nowe dobro intelektualne (np. program kom- 20 Niestety Open Source Initiative nie publikuje listy licencji, które nie są open source. W związku z tym jedyne badanie jakie mogłem przeprowadzić, to znalezienie wszystkich licencji uznanych za open source przez Open Source Initiative a jednocześnie odrzuconych przez Free Software Foundation Stallman, Dlaczego termin Free Software jest lepszy niż Open Source. 23 Koek, Free Software Licensing. 13\n14 puterowy), autor automatycznie dostaje prawo własności tego dobra 24, co w uproszczeniu oznacza że ma on wyłączne prawo do kopiowania tego dobra. Prawo to jest automatyczne i uniwersalne (obowiązuje wszędzie). Gdy autor sprzedaje kopię jakiemuś innemu podmiotowi, prawo autorskie nie przechodzi na kupującego tylko prawo do normalnego użytkowania konkretnej kopii. Warto także zauważyć, że prawo autorskie (w szczególności w przypadku programów) odnosi się tylko do konkretnego kodu, a nie pomysłu, funkcjonalności, etc. Mając dany program, można stworzyć niezależnie nowy program o identycznych możliwościach jak ten poprzedni nie będzie on już objęty prawami własności autora pierwszego programu. W przypadku dóbr pochodnych, autor dobra pierwotnego zachowuje prawa autorskie do części napisanej przez siebie, zaś osoba wprowadzająca modyfikacje uzyskuje prawo autorskie do tych modyfikacji. 25 Prawo autorskie wygasa, zwykle po 70 latach. Patenty Patent jest dokumentem wydanym przez odp. urząd państwowy, który daje posiadaczowi wyłączne prawo do wykorzystywania pewnego konkretnego wynalazku (invention) czyli samego pomysłu, idei, a nie konkretnej implementacji. Żeby wynalazek dało sie opatentować, musi być on (1) nowy (nieopublikowany, nie używany publicznie), (2) nie może być oczywisty (tzn. nie może być tak, że specjalista w danej dziedzinie z łatwością stworzyłby dany wynalazek), (3) musi należeć do dziedziny techniki 26 i (4) musi sie nadawać do przemysłowego wykorzystania. Częstym argumentem przeciwko stosowaniu patentów jest fakt, że to organizacja rządowa jest odpowiedzialna za stwierdzenie, czy dany wynalazek spełnia warunki (1) i (2). Ostatnio technika posunęła się na tyle do przodu, że błędne decyzje zdarzają się coraz częściej, szczególnie jeżeli chodzi o patenty na oprogramowanie. Patenty ulegają przedawnieniu po minimum 20 latach. 27 Są prawem terytorialnym i nieautomatycznym. O patent trzeba się ubiegać w biurze patentowym, które może 24 O ile stworzone przez niego dobro nie jest identyczne lub bardzo podobne do już istniejącego (np. algorytmu z podręcznika). 25 Jest to czasem wykorzystywane np. przez wydawców gdy wydają jakieś stare dzieło, w przypadku którego prawa autorskie już wygasły, dodają komentarze/interpretację, które są niezależnie objęte prawem autorskim. Dzięki temu dobra jako całości (książki z komentarzami) nie można kopiować i rozprowadzać. 26 Kwestia czy oprogramowanie jest patentowalne jest różnie rozstrzygalne w różnych krajach. W Stanach Zjednoczonych i Japonii wydaje się patenty na oprogramowanie, w Unii Europejskiej sprawa jest dyskutowana. 27 Taki minimalny czas trwania patentów został przyjęty w TRIPS (Trade Related aspects of Intellectual Property Rights) międzynarodowej umowie dotyczącej ochrony intelektualnej, ratyfikowanej przez większość rozwiniętych gospodarczo państw. 14\n15 przyznać patent lub go odrzucić. Patenty obowiązują tylko na terytorium państwa, które je wydało. 28 Znaki handlowe Znak handlowy to znak umożliwiający rozpoznanie towarów lub dóbr danej organizacji. Znakiem handlowym jest np. Open Source i OSI Certified, należą one do Open Source Initiative 29. Znaki handlowe nie wiążą się bezpośrednio z prawami własności intelektualnej programów komputerowych, więc nie będziemy się nimi więcej zajmować. Tajemnica firmowa Jest to nieformalny sposób ochrony własności intelektualnej, bardzo istotny jednak w odniesieniu do oprogramowania komputerowego. Ponieważ programy komputerowe sprzedaje się w postaci kodu binarnego, na bazie którego bardzo trudno jest (czyli kosztownie) odkryć rzeczywiste mechanizmy działania programu ukryte pod interfejsem użytkownika, firma nie musi obawiać się ujawnienia tajemnicy służbowej dystrybuując program. Jest to jedyna forma ochrony wynalazków używana w małych i średnich przedsiębiorstwach, ponieważ firm tych nie stać na aplikowanie o patenty. Właściciele dóbr intelektualnych mogą dać(sprzedać) innym prawo do korzystania ze swojej kopii. To zezwolenie będziemy nazywać licencja. Licencja może ograniczać użytkownika dobra intelektualnego i zabraniać mu dokonywania niektórych czynności (jak kopiowanie, rozpowszechnianie, modyfikację). Autorzy wolnego oprogramowania wykorzystują istniejące mechanizmy ochrony praw autorskich do zapewnienia wolności swojemu oprogramowaniu. Posiadając prawa autorskie, rozdają program na pożądanej przez siebie licencji. 30 Przeglad licencji oprogramowania o otwartym źródle The General Public License (GPL) kiedyś GNU Public License jest to pierwsza licencja wolnego oprogramowania, stworzona przez Free Software Foundation, nazywana także copyleft. Najważniejsze cechy to: użycie oprogramowania jest nieograniczone. 28 Ostatnio wprowadzono pojecie patentu europejskiego, który będzie obowiązywał w całej Unii Europejskiej. 29 Zobacz 30 Ibid. 15\n16 kopiowanie i rozpowszechnianie jest możliwe pod kilkoma warunkami, w szczególności kopia programu objętego GPL jest również objęta GPL. Pobieranie opłaty za kopię jest explicite dopuszczone. modyfikacja jest dozwolona pod warunkiem, że jeżeli zmodyfikowany program będzie rozpowszechniany, modyfikacje będą objęte taką samą licencją jak oryginał (tą cechę nazywamy żywotnościa licencji). Żywotność oznacza, że licencja gwarantuje nie tylko wolność objętego nią oprogramowania, ale także zapewnia, że wszystkie programy pochodne, modyfikacje i udoskonalenia także będą wolnym oprogramowaniem. The Library GPL (obecnie Lesser GPL) gdy biblioteki były objęte GPL, napotkano problem: czy program zlinkowany 31 z biblioteką zawiera kod objęty GPL? W ujęciu prawnym prawdopodobnie (nie było to jeszcze testowane w sądzie) taki program jest uznawany za program pochodny, co nie zawsze było intencją autorów bibliotek. Powstała nowa licencja LGPL różniąca się od GPL tylko zapisem, że programy zlinkowane 32 z biblioteką nie muszą być wolnym oprogramowaniem (natomiast nowa biblioteka oparta na naszej musi być na LGPL). Konieczne jest natomiast udostępnienie pliku obiektowego(czyli skompilowanego, ale nie zlinkowanego z biblioteką), żeby użytkownik mógł samodzielnie zlinkować ten plik z inną (nowszą) wersją biblioteki. typu MIT/X poprzednio omówione licencje były żywotne, czyli wymagały by programy pochodne także były wolnym oprogramowaniem, objętym taką samą licencją. Dla wielu twórców taki zapis jest jednak niewygodny. Licencje typu MIT/X pozwalają na dowolne licencjonowanie programów pochodnych, wprowadzają jednak ograniczenia: wszystkie istniejące informacje o prawach autorskich i warunkach licencji muszą pozostać niezmienione. nazwiska autorów nie mogą być wykorzystywane do promocji programów pochodnych. 31 W uproszczeniu korzystający z biblioteki 32 Licencja zawiera bardzo konkretną definicję bycia zlinkowanym : (fragment 5 plik obiektowy jest plikiem już skompilowanym, ale jeszcze nie zlinkowanym z biblioteką) (... ) Jeżeli taki plik obiektowy korzysta tylko z parametrów liczbowych, schematów struktur danych oraz małych (maksymalnie 10 linii kodu) makr i funkcji wstawianych (ang. inline functions), to użycie takiego pliku obiektowego jest nieograniczone, niezależnie czy formalnie jest to program pochodny. Pełen tekst licencji: 16\n17 Na licencjach tego typu istnieje obecnie bardzo dużo oprogramowania, najważniejszym przykładem jest X Window System graficzny interfejs użytkownika używany w większości systemów uniksowych (w tym w Linuksie). Licencje takie niosą ze sobą jednak niebezpieczeństwo, że w pewnym momencie poprawki i rozszerzenia kodu przestaną być wolnym oprogramowaniem. Taka sytuacja miała miejsce z X Window System w kwietniu 1998 roku Open Group (organizacja zajmująca się wtedy systemem) ogłosiła, że implementacja następnej wersji nie będzie już wolnym oprogramowaniem. W tym momencie ludzie zajmujący się dostosowaniem tego systemu do wolnych systemów operacyjnych (Linux i FreeBSD) zadeklarowali, że nie będą oni korzystać z komercyjnej wersji proponowanej przez Open Group, tylko będą niezależnie rozwijać oprogramowanie (wszystkie wersje sprzed kwietnia pozostawały nadal wolnym oprogramowaniem). We wrześniu Open Group ogłosiła, że nową wersję wyda na tych samych zasadach co dotychczas. licencje typu BSD (Berkeley Software Distribution) Uniwersytet Kalifornijski Berkeley był jednym z dwóch ośrodków badawczych, w których powstawał system operacyjny UNIX (drugim były Bell Laboratories z AT&T). Rodzaj licencji, na której uniwersytet wypuszczał swoje oprogramowanie nazywamy licencjami typu BSD. Ponieważ prace te były sponsorowane przez rząd Stanów Zjednoczonych, kod jest licencjonowany bardzo liberalnie. Warunki licencji są podobne do MIT/X z dodanym zastrzeżeniem, że wszystkie reklamy muszą zawierać podziękowanie dla twórców. Zapis ten powoduje, że licencje BSD nie są kompatybilne z GPL 33 to znaczy nie można połączyć oprogramowania na licencji BSD z oprogramowaniem na GPL i wypuścić całości na GPL (licencje typu MIT/X nie mają tej własności, gdyż nie zawierają zapisu sprzecznego z GPL). Przykładami programów na licencji typu BSD są sendmail, Apache czy freebsd. Podwójne licencjonowanie Zdarza się także, że oprogramowanie jest dostępne na dwóch różnych licencjach klient wybiera tą która mu bardziej pasuje. Najbardziej znane przykłady to: Język skryptowy Perl daje użytkownikowi wybór pomiędzy GPL em, a Artistic License (nie jest żywotna modyfikacje mogą nie być oprogramowaniem o otwartym źródle ale wymaga by modyfikacje były rozprowadzane pod inną nazwą). 33 W nowej wersji licencji BSD zrezygnowano tego kłopotliwego zapisu i jest już ona kompatybilna z GPL program utworzony z fragmentów kodu na GPL i BSD będzie ostatecznie na GPL. 17\n18 Autor programu Ghostscript wypuszcza nową wersję programu na licencji AFPL (Aladdin Free Public License). Pozwala ona tylko na redystrybucję niekomercyjną w przeciwnym przypadku trzeba zapłacić. Jednak po pojawieniu się nowej wersji, poprzednie przechodzą automatycznie na GPL. Podejście typu opublikuj albo płać oprogramowanie jest dostępne na jakiejś żywotnej licencji oprogramowania o otwartym źródle (np. GPL) lub na licencji komercyjnej, umożliwiającej sprzedaż oprogramowania pochodnego na dowolnej licencji(np. system zarządzania bazą danych MySQL). Podwójne licencjonowanie niesie jednak ze sobą pewne problemy. Jeżeli zostanie nadesłana poprawka do wersji licencjonowanej na GPL, to czy może być ona uwzględniona w wersji komercyjnej? Trzeba by przekonać autora poprawki, by wypuścił ją na innej licencji. Dlaczego jednak miałby to robić? Komercyjne licencje ostatnio obserwujemy rosnące zaangażowanie wielkich korporacji w rozwój wolnego oprogramowania. Gdy firmy takie wypuszczają swoje oprogramowanie jako oprogramowanie o otwartym źródle, często tworzą nową licencję, która lepiej pasuje do ich potrzeb. Licencje te zawierają często kontrowersyjne zapisy i toczy się burzliwa dyskusja czy pozostają one nadal licencjami oprogramowania o otwartym źródle. Przedstawię dwa najbardziej znane przykłady: The Netscape Public License (NPL) licencja ta jest żywotna tylko w niektórych przypadkach modyfikacje znajdujące się w oddzielnych plikach mogą być rozprowadzane na innej licencji, a modyfikacje istniejących plików nie. Poza tym, Netscape zostawia sobie prawo do wykorzystywania modyfikacji w jakikolwiek sposób powyższe ograniczenia go nie obowiązują (jako jedyny podmiot ma prawo wypuścić komercyjną wersję). Na tej licencji została wypuszczona przeglądarka internetowa Netscape (lecz nie cały kod, gdyż do części Netscape nie miał praw autorskich). Dziś projekt ten nazywa się Mozilla (http://www.mozilla.org), zaś licencjonowanie stało się bardzo skomplikowane, szczegóły można znaleźć na Większość licencji jest jednak podobna do NPL. The Apple Public Source License (APSL) Licencja ta obejmuje produkty Apple wypuszczone jako oprogramowanie o otwartym źródle. Licencja ta jest żywotna, 18\n19 nakłada na użytkownika kilka specyficznych ograniczeń: Każda modyfikacja albo nawet użycie zmodyfikowanej wersji oprogramowania objętego APSL musi być zgłoszone Apple. Podobnie jak Netscape, firmy Apple żywotność nie obowiązuje jeżeli chodzi o wszelkie modyfikacje. Apple zostawia sobie prawo do unieważnienia licencji gdy ktoś zaskarży firmę o złamanie patentu czy prawa autorskiego. Dla użytkownika oznacz to, że licencja może być w każdym momencie unieważniona, gdyż nie ma zapisu, że to oskarżenie ma być sensowne. W nowszej wersji osłabiono ten zapis: licencja będzie zawieszona na czas procesu. Przez ten zapis pierwsza wersja licencji w ogóle nie była uznawana jako licencja oprogramowania o otwartym źródle. Cechy różnych licencji Z poprzedniego podrozdziału wynika, że choć oprogramowanie o otwartym źródle wydaje się jednym, spójnym fenomenem, tak naprawdę każdy projekt może mieć inną licencję, dalej pozostając oprogramowaniem o otwartym źródle. Przeanalizujmy (na podstawie Lerner i Tirole, The Scope of Open Source Licensing) czym kierują się liderzy projektów wybierając jakąś konkretną licencję, jaki wpływ ma dana licencja na powodzenie projektu oraz jak determinuje możliwości wykorzystania projektu przez firmy komercyjne. W momencie wyboru licencji, licencjodawca musi uwzględnić czynniki jak współpraca z innym oprogramowaniem (nie każde licencje są ze sobą komplementarne), motywacja innych programistów, żeby przyłączyli się do projektu, możliwości rozwidlenia projektu, możliwa współpraca z komercyjnymi dystrybutorami, etc. Zauważmy także, że często motywacje licencjodawcy będą się różniły od motywacji licencjobiorców, szczególnie gdy licencjodawcą jest nastawione na zysk przedsiębiorstwo komercyjne. Można wyróżnić następujące czynniki: 1. Interakcje z innym oprogramowaniem charakterystyczną cechą oprogramowania o otwartym źródle jest to, że bardzo często w jednym projekcie korzysta sie z innych projektów czy łączy się kilka programów razem. Co więcej, jak przeanalizujemy w kolejnym rozdziale, niektóre rodzaje oprogramowania (np. programy rozrywkowe czy branżowe) mają bardzo małą szansę wyjść na licencji oprogramowania o otwartym źródle. Dlatego potencjalna możliwość współpracy z oprogramowaniem komercyjnym także ma znaczenie. 19\n20 Łączenie z innym oprogramowaniem ma istotne znaczenie gdy autor oprogramowania chce ustalić jakiś obowiązujący standard (jak na przykład w przypadku projektów ukierunkowanych na komunikację sieciową). Możemy przewidywać, że takie projekty będą na mniej restrykcyjnych licencjach (nieżywotnych), mimo zagrożenia rozwidleniem lub przejęciem projektu. Co ciekawe, wybór licencji może spowodować powstanie efektów sieciowych (ang. network externalities) 34 wśród liderów oprogramowania o otwartym źródle. Wybór nowej licencji dla programu w pewnym polu zastosowania może być zdeterminowany chęcią współpracy z istniejącymi już projektami. Brak dowolności w tym względzie wynika z niekompatybilności licencji. Jeżeli istniejące oprogramowanie jest np. na pierwotnej licencji BSD 35, to wypuszczenie nowego projektu na GPL spowoduje, że zupełnie nie będzie możliwe połączenie obu programów. Z kolei jeżeli istnieje jakiś duży projekt na liberalnej licencji (np. X Window Server), a my wypuścimy oprogramowanie na GPL, to liderzy dużego i uznanego projektu nie będą raczej skorzy do zmiany licencji na GPL, żeby połączyć się z naszym oprogramowaniem, etc. 2. Komercjalizacja projektów zwolennicy żywotnych licencji argumentują, że gdy oprogramowanie jest na liberalnej licencji, jest ono narażone na komercyjne przejęcia. Firma może dopisać trochę własnego, zamkniętego kodu, dodać do oprogramowania o otwartym źródle i wypuścić wszystko jako własne oprogramowanie z zamkniętym źródłem (podobnie jak w 1998 roku próbowano zrobić z X Window Server). Takie oprogramowanie może w końcu zdominować rynek. Samo to jeszcze nie koniecznie musi być gorsze dla społeczeństwa niż istnienie tylko wersji OSS. W kolejnym jednak kroku firma komercyjna może zacząć wykorzystywać swoją pozycję monopolisty, a stara, jeszcze wolna wersja oprogramowania, może być już zupełnie niekompatybilna z nowymi standardami. W każdym wariancie wszyscy (głównie programiści rozwijający to oprogramowanie) stracą możliwości wynikające z wolności oprogramowania i otwartości kodu, jak dostosowanie oprogramowania do swoich potrzeb czy szacunek kolegów wynikający z pracy nad programem. Taka ewentualność może w ogóle odstraszyć potencjalnych programistów zanim jeszcze po- 34 Mówimy, że występują efekty sieciowe, gdy konsument używający pewnego produktu uzyskuje większą użyteczność, gdy inni konsumenci korzystają z tego samego dobra. Dobrym przykładem jest oprogramowanie komunikacyjne konsument ma z niego użyteczność, gdy ma się z kim komunikować za jego pośrednictwem. 35 Istnieje wiele innych licencji niekompatybilnych z GPL, patrz: 20\n21 dejmą pracę nad tym projektem. 3. Patenty na oprogramowanie łatwo sobie wyobrazić sytuację, gdy zostanie udowodnione, że oprogramowanie o otwartym źródle narusza jakiś patent na oprogramowanie mogłoby to co najmniej odstraszyć programistów i użytkowników. Najbardziej widoczne jest to w przypadku Apple, gdzie w licencji zapisano, że firma może zawiesić ważność licencji w czasie postępowania. W GPL także w jawny sposób (patrz 7) jest napisane, że korzystanie z programu w ramach licencji (czyli np. użytkowanie czy rozpowszechnianie) jest dozwolone tylko gdy nie narusza to innych przepisów prawa, np. patentowego. 4. Bodźce do produkcji komplementarnego oprogramowania standardowym argumentem na korzyść liberalnych licencji jest umożliwienie firmom komercyjnym tworzenie aplikacji, które współpracują (wykorzystują) istniejący kod. Wydaje się, że szczególnie w przypadku dojrzałych projektów, gdy początkowa energia programistów jest już na wyczerpaniu, zaangażowanie komercyjnych firm w tworzenie kodu może być kluczowym bodźcem dla dalszego rozwoju. 5. Znajomość licencji przez środowisko programistów jeżeli korzystamy ze znanej licencji, potencjalni programiści nie muszą inwestować dodatkowego czasu, żeby zaznajomić sie z warunkami nowej licencji. 6. Rozwidlanie poza powstawaniem konkurencyjnych wersji komercyjnych i koniecznością zmiany nazwy projektu w przypadku niektórych licencji, nie wiadomo na razie jak wybór licencji może wpływać na prawdopodobieństwo rozwidlenia projektu. Lerner i Tirole przeprowadzają analizę empiryczną licencjonowania projektów OSS. Dane pochodzą z SourceForge (http://sourceforge.net/), największego internetowego serwisu oferującego utrzymywanie projektów (ang. hosting czyli udostępnienie strony projektu, przestrzeni na dysku na kod źródłowy i wykonywalny, systemu zgłaszania błędów i poprawek, etc.). Badania zostały przeprowadzone w maju 2002 i wtedy SourceForge zawierał ok. 39 tys. projektów. Oczywiście nie wszystkie programy OSS korzystają z SourceForge, jednak serwis ten ma znaczną przewagę liczebną nad konkurencją w 2002 drugim pod względem wielkości takim portalem był Savannah i zawierał tylko 790 projektów. Przy czym nawet gdy jakiś projekt fizycznie znajduje się gdzieś indziej, często na SourceForge u także ma swoją stronę, zawierającą podstawowe dane i odnośnik do właściwej lokalizacji. 21\n22 Dane pokazują asymetryczny rozkład licencji: 72% projektów jest na licencji GPL, 10% na LGPL, a tylko 7% na BSD. Wynika to pewnie z faktu, że GPL i LGPL są najbardziej znane wśród programistów i gwarantują, że praca programistów nie zostanie skradziona przez przedsiębiorstwa. Gdy już powstało dużo programów na tych licencjach, kolejne powstawały także z powodów kompatybilności z już istniejącymi 36. Najwięcej jest młodych projektów (poniżej 2 lat) widać wyraźnie że popularność oprogramowania o otwartym źródle najbardziej dynamicznie rosła w ciągu ostatnich kilku lat. W danych można zaobserwować kilka wyraźnych i statystycznie istotnych zależności: Projekt w stadium planowania (dopiero rozpoczynany) ma o 12% większe przewidywane prawdopodobieństwo że będzie miał restrykcyjną licencję niż projekt dojrzały. Może to oznaczać, że kiedyś GPL nie miała aż takich efektów sieciowych, albo że starsze projekty chcą zwiększyć swoje szanse na przetrwanie. 37 Projekty zorientowane na użytkowników końcowych mają o 23% częściej restrykcyjne licencje niż projekty zorientowane na programistów. 38 Projekty działające na komercyjnych systemach operacyjnych (Ms Windows) rzadziej mają restrykcyjne licencje. 39 Może to wynikać z faktu, że Linux i podstawowe narzędzia i biblioteki są na GPL, co tworzy efekty sieciowe. Projekty atrakcyjne dla konsumentów (np. gry) mają licencje bardziej restrykcyjne. 40 Tutaj groźba przejęcia przez firmę komercyjną wydaje się dominującym czynnikiem. Autorzy pracy wyodrębnili z próbki 51 projektów, które były wypuszczone jako oprogramowanie o otwartym źródle przez firmy komercyjne. Okazało się, że licencje restrykcyjne dominują w tej grupie (chociaż zależność ta nie jest istotna statystycznie). Widocznie chęć pozyskania programistów i ich obawa, czy projekt nie będzie z powrotem sprywatyzowany przez firmę, były warunkami kluczowymi. 36 Można powiedzieć, że na rynku ustaliła się równowaga z dominującą pozycją licencji GPL. Istnienie jednej dominującej licencji wynika z efektów sieciowych (network effects) gdy wszyscy (racjonalnie) wierzą że jedna z licencji stanie się dominująca, wypuszczają swoje programy na tej właśnie licencji, żeby zagwarantować sobie korzyści sieciowe łączenie z innymi programami, wykorzystywanie kawałków kodu, łatwe przyciągnięcie programistów znających licencję, itd. 37 Lerner i Tirole, The Scope of Open Source Licensing s Ibid. 39 Ibid. s Ibid. 22\n23 1.2. Tworzenie oprogramowania o otwartym źródle Oprogramowanie o otwartym źródle powstaje w sposób inny niż oprogramowanie komercyjne. Programiści nie są związani kontraktem i nie muszą pisać kodu. Nie mają przełożonych w klasycznym rozumieniu tego słowa, którzy koordynowaliby ich pracę, przydzielali do konkretnych zadań, pilnowali zachowania jakości pracy i wyznaczonych terminów. Co więcej, programiści nie dostają wynagrodzenia pieniężnego za swój udział w projekcie więc kwestia ich motywacji do podjęcia pracy nie jest oczywista. W tym rozdziale chciałbym się zastanowić nad procesem powstawania oprogramowania o otwartym źródle, sposobem koordynacji i kontroli pracy programistów, oraz bodźców kierujących ich do podjęcia wysiłku rozwoju wolnego oprogramowania. Następnie przeanalizuję jakość powstałego w ten sposób oprogramowania 41 i możliwością kontroli bądź wpłynięcia na wolne oprogramowanie przez firmy komercyjne. Proces tworzenia wolnego oprogramowania istotnie różni się od tradycyjnej inżynierii oprogramowania używanej w przedsiębiorstwach. Eric Raymond 42 w Raymond, The Cathedral and the Bazaar porównuje styl pracy w firmach informatycznych do budowania katedry, a powstawanie oprogramowania o otwartym źródle do wymiany na chaotycznym i hałaśliwym bazarze. 43 Żeby zbudować katedrę, trzeba na początku przemyśleć i zaprojektować jej wygląd, a następnie po kolei wykonywać plan, w spokoju i izolacji. Katedra nie może być oddana do użytku (testowania) zanim nie będzie w pełni skończona. Bazar, z drugiej strony, rządzi się zupełnie innymi prawami. Tam każdy programista może mieć własną wizję i termin ukończenia swoich kawałków kodu, każdy może w dowolnym momencie przyjść na bazar, popracować nad projektem, a następnie go opuścić. Nowe wersje oprogramowania sklecone z kawałków nadesłanych przez programistów wypuszczane są bardzo często (nawet codziennie) i bardzo szybko (gdy oprogramowanie osiągnie jakąkolwiek użyteczność, w przeciwieństwie do doskonałości katedry). W taki właśnie bazarowy sposób powstał między innymi Linux, coraz bardziej popularny system operacyjny o otwartym kodzie. Postaram się wyjaśnić, jak z tego (pozornego) chaosu może powstać oprogramowanie o tak dużej złożoności jak nowoczesny system operacyjny, i o takiej jakości, że ludzie i firmy decydują się go używać. 41 Jakość rozumiem jako (1) liczba błędów wykrywanych w programach i czas ich poprawienia (2) dopasowanie możliwości programu do potrzeb użytkowników - przeanalizuję jakie grupy użytkowników są odbiorcami oprogramowania o otwartym źródle 42 Lider projektu Fetchmail, publicysta ruchu oprogramowania o otwartym źródle, prezes Open Source Initiative. 43 ibid. s\n24 Autorzy (szczególnie Eric Raymond w Raymond, The Cathedral and the Bazaar) podkreślają konieczność samodzielnego napisania przez programistę początkowej wersji programu. Raymond pisze: Każdy dobry program ma swój początek w połechtaniu osobistych ambicji programisty 44.Podkreśla, że w bazarowym stylu można rozwijać tylko już istniejący program, który musi rzeczywiście działać i wykonywać jakąś sensowną pracę, chociaż może zawierać jeszcze błędy, niedociągnięcia i braki pewnych (oczywistych) funkcjonalności. Żeby namówić potencjalnych twórców do stworzenia bazaru, muszą oni widzieć, że oprogramowanie (1) działa (2) może być rozwinięte do czegoś naprawdę wartościowego. 45 O programach nie rozwijanych jeszcze w stylu bazarowym będę mówił, że są w fazie wstępnej. Lerner i Tirole podkreślają, że poza warunkami, że projekt ma być działający i do zrobienia, pierwotny twórca musi zostawić także jakieś ciekawe i nietrywialne problemy do rozwiązania potencjalnym programistom. Linus Torvalds, gdy napisał pierwszą wersję Linuksa, stworzył specjalną stronę internetową, gdzie zachęcał innych programistów do dalszego rozwoju tego programu. W swoich pierwszych publikacjach, mających wzbudzić zainteresowanie Linuksem, podkreślał ilość kreatywnego programowania, jaka jest jeszcze potrzebna by program uzyskał pełną funkcjonalność. 46 Dopiero po utworzeniu produktu przyciągającego innych programistów projekt wchodzi w fazę dojrzała, rozwijającą się już w stylu bazarowym. Co więcej, wypuszczenie ewidentnie działającego i funkcjonalnego oprogramowania niekoniecznie musi zapoczątkować jego rozwój w stylu bazarowym. Przykład przeglądarki Netscape Navigator 47 pokazuje, że programiści nie podejmą się pracy nad programem źle zaprojektowanym, z niechlujnym kodem czy źle zdefiniowanymi celami. 48 Zauważmy, że przez całą fazę wstępną programista (grupa programistów) pracuje sam, czyli posiada pełna prawa autorskie do swojego dzieła. Czemu decydują się oni do wypuszczenia 44 Oryginalnie: Every good work of software starts by scratching a developer s personal itch. 45 Raymond, The Cathedral and the Bazaar s Lerner i Tirole, The Simple Economics of Open Source s. 26, W 1998 firma Netscape wypuściła kod swojej przeglądarki internetowej na licencji oprogramowania o otwartym źródle. Program ten przegrywał wtedy z konkurencyjnym produktem Microsoft Internet Explorer. Ponieważ jednak na początku Navigator (1) nie do końca był funkcjonalny, gdyż Netscape nie mógł opublikować części kodu do którego nie miał wszystkich praw (2) kod był charakterystyczny dla firm, składał się z wielkich fragmentów współzależnych ze sobą, praktycznie niemożliwe było poprawienie małej części. Dopiero po dopisaniu brakujących fragmentów i podzieleniu kodu na mniejsze, funkcjonalne kawałki (wysoka modularność programów jest bardzo charakterystyczna dla oprogramowania o otwartym źródle) projekt zaczął dynamicznie zyskiwać twórców i użytkowników. Dziś nazywa sie Mozilla, 48 Raymond, The Cathedral and the Bazaar s\n25 oprogramowania jako oprogramowanie o otwartym źródle, zamiast je sprzedać i czerpać z tego zyski? Przedyskutujemy ten problem w dalszej części pracy. Po analizie licencji wydawałoby się, że projekty OSS charakteryzują się równouprawnieniem wszystkich twórców i użytkowników, dużą liczbą rozwidleń (gdyż każdy, gdy nie zgadza się z pozostałymi, ma prawo stworzyć własną wersję, ew. zobligowany jest do zmiany nazwy czy wypuszczenia swojej wersji na tych samych warunkach co oryginał w zależności od licencji) i ogólnym chaosem. Okazuje się jednak, że w społeczności hakerów (twórców wolnego oprogramowania) istnieją bardzo silne, niepisane normy. W szczególności każdy projekt posiada Lidera, który jest nieformalnym, ale w rzeczywistości bardzo poważanym, przywódcą projektu. Eric Raymond wprowadza nawet termin własności projektów OSS 49. Pokazuje analogię do anglo-amerykańskiego prawa własności ziemi w przypadku słabej władzy centralnej (Johna Locke a). Ziemię można było nabyć na 3 sposoby: zagospodarować leżący odłogiem teren (na granicy cywilizacji), poprzez transfer tego prawa od poprzedniego właściciela bądź przez zajęcie i zagospodarowanie porzuconego obszaru. Podobnie jest z projektami programistycznymi zawsze można znaleźć osobę (lub grupę osób), która zajmuje się projektem, ma uprawnienia do modyfikacji strony i oficjalnego kodu źródłowego, etc. Taka osoba jest właścicielem projektu i najczęściej jego liderem. Rozwidlanie projektu uznawane jest przez społeczność za niemoralne, sprzeczne z zasadami norm kulturowych, gdyż jest to swoista kradzież praw własności do projektu. Ma to także uzasadnienie racjonalne po rozwidleniu grupa programistów związana z tym oprogramowaniem dzieli się na dwa obozy. Przez to następuje spadek tempa rozwoju każdej z tych wersji, a co za tym idzie spadek użyteczności społeczności z nowych funkcjonalności. Praktyka wskazuje, że w długim okresie szansę na przeżycie ma tylko jeden projekt. Obowiązkiem właściciela/lidera jest dbanie o uwzględnienie opinii, poprawek, pomysłów, etc. wszystkich zainteresowanych. Gdy nie wywiązuje się on z tego, projekt uznaje się za porzucony i możliwe jest przejęcie jego praw własności przez innego programistę. Społeczność hakerów mocno preferuje jednak transfer praw od poprzedniego właściciela, który zdając sobie sprawę, że sam nie ma już czasu/chęci to zajmowania się projektem, ogłasza, że przekazuje swoje funkcje konkretnemu następcy. Zupełnie opuszczone projekty zdarzają się stosunkowo rzadko. Zanim całkowicie się przejmie prawa własności takiego projektu, wypada ogłaszać taki zamiar na listach dyskusyjnych związanych z projektem i czekać na ew. sprzeciw Raymond, Homeseading the Noosphere. 50 Ibid. s


Sprawa honoru - recenzja książki - recenzja książki\nSprawa honoru – recenzja książki\nRok wydania – 2004\nAutor – Lynne Olson i Stanley Cloud\nWydawnictwo – AMF\nLiczba stron – 488\nTematyka – historia dywizjonu 303 im. Tadeusza Kościuszki ze szczególnym uwzględnieniem pięciu pilotów.\n„Wzbić się w powietrze”*\nWiele ostatnio mówi się o II wojnie światowej. Powodem jest zapewne 60 już rocznica jej zakończenia, jaką obchodziliśmy w maju tego roku.* Szczególnym tematem rozmów jest udział Polaków w starciach z lat 1939-45 oraz polityka, jaką wielkie mocarstwa prowadziły wobec naszego kraju. Kontrowersje, jakie wzbudzają wspomniane dyskusje, są idealnym tematem na książkę. Kwestią wymagającą ogromnej wiedzy historycznej jest udział Polskich Skrzydeł w bitwie o Wielką Brytanię. Choć wielu autorów próbowało już swych sił w starciu z tym okresem w dziejach polskiej wojskowości, niewielu udało się przyciągnąć czytelników. Swego czasu furorę zrobił „Dywizjon 303” Arkady Fiedlera.* Nie można jednak napisać, że była to książka idealna – przede wszystkim nie miała ona na celu opowiedzenia historii dyonu 303, lecz raczej przelania uczuć, na gorąco z pola walki na kartki papieru. Po 60 latach od tamtych pamiętnych dni trudu spisania historii polskiego dywizjonu podjęła się para amerykańskich pisarzy. Lynne Olson i Stanley Cloud, bo o nich mowa, prywatnie są małżeństwem, w pracy dobrymi partnerami. Dlaczego akurat Polskie Skrzydła? Zapytana przeze mnie Lynne Olson stwierdziła, iż natchnieniem była rozmowa z córką polskiego pilota, która opowiedziała Amerykanom „niesamowite historie o ojcu i jego kolegach”.* Amerykanie interesujący się polską historią? Lynne Olson i Stanley Cloud sprawili, że lotnicy 303 dywizjonu im. Tadeusza Kościuszki polecieli w jeszcze jeden lot, tym razem walczyć o dobre imię wolnej i niepodległej Polski. Krasnodębski, Ferić, Łokuciewski, Urbanowicz, Zumbach* – oni wszyscy po raz ostatni wzbili się w powietrze, choć nie słyszeli już złowrogiego świstu broni maszynowej Messerschmittów.\n„Nigdy o nich nie mówcie”\nSłowa, które są mottem jednego z rozdziałów książki pary Olson-Cloud, wypowiedział niegdyś sir Owen O’Malley. Dotyczyły one Polaków, jednak, jak widać, po kilkudziesięciu latach ktoś zdecydował się na opowiedzenie o nas. W ramach rewanżu wypada nieco szerzej napisać o autorach „Sprawy Honoru” i samej książce. Pozycja ta ukazała się w języku angielskim pod tytułem „A Question of Honor” latem 2003 roku. Rok później została wydana w Polsce. Tłumaczenia podjęli się Małgorzata i Andrzej Grabowscy. Oryginalne wydanie szybko stało się popularne, szczególnie w kręgach polonijnych. Promowana nazwiskami znanych już w Stanach Zjednoczonych autorów i umiejętnie reklamowana, osiągnęła świetne wyniki w sprzedaży. Pasjonujący temat bitwy o Wielką Brytanię przyciągał czytelników spragnionych mocnych, wojennych wrażeń. Lynne Olson i Stanley Cloud są również autorami „The Murrow Boys” – biografii korespondentów pracujących podczas II wojny. Polskie wydanie poprzedzone zostało przedmową Normana Daviesa, brytyjskiego historyka, który w swym dorobku ma wiele publikacji*, które poruszają zagadnienie polskiej historii. Wypowiedź tak uznanego na świecie autora podkreśla tylko wagę dzieła, jakim niewątpliwie jest „Sprawa Honoru”. Autorzy również poprzedzili tekst komentarzem, dedykując swą pracę „Narodowi polskiemu”.\nO czym opowiada „Sprawa Honoru”? To nie tylko Dywizjon 303 i jego piloci, lecz również skrócone kalendarium historii Polski – od XV wieku aż po czasy nam współczesne, terror systemu komunistycznego. Wszystko opowiedziano dokładnie, skupiając się na najważniejszych wydarzeniach. Jednak ktoś, kto szuka w „Sprawie Honoru” pomocy naukowych z zakresu chociażby zaborów, nie znajdzie ich tam – książka opowiada przede wszystkim o II wojnie światowej, posiłkując się jedynie wcześniejszą historią narodu polskiego.* Nie zapomniano zatem o Tadeuszu Kościuszce, dramacie rozbiorów, wreszcie o odzyskaniu niepodległości. Autorzy z pasją opowiadają tragiczne wydarzenia, odsłaniając czytelnikowi burzliwość i niesprawiedliwość losów Polaków, którzy „jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec”* ginęli na frontach Europy i całego świata, umierając za Ojczyznę. Książkę, mimo iż jest to pozycja z dziedziny historii, czyta się, jak dobry kryminał. Wartka akcja, częste opisywanie wydarzeń mocno kontrowersyjnych lub niemoralnych, niezwykła przygoda na niebie Wielkiej Brytanii i na koniec to, co najważniejsze – pasjonujące i emocjonujące walki powietrzne. To wszystko tworzy niezwykłą pozycję, która wzrusza, czasem śmieszy, a jeszcze częściej oburza. Autorzy, mimo swojego pochodzenia, nie boją się oskarżeń kierowanych pod adresem Amerykanów i Brytyjczyków, którzy zapowiadali walkę o honor – swój i alianckich sojuszników. Przyrzeczenia nie dotrzymali…*\nTytuł, jaki wybrali Lynne Olson i Stanley Cloud, nie jest przypadkowy. Na moje pytanie o pochodzenie „A Question of Honor” otrzymałem odpowiedź, która jest niczym innym, jak cytatem słów Winstona Churchilla umieszczonych na jednej z początkowych kart książki – „Jeden jest przewodnik, który pomaga narodowi dotrzymywać słowa i wypełniać zobowiązania wobec sprzymierzeńców. Tym przewodnikiem jest honor”.* Nie możemy również zapominać o przesłaniu „Sprawy Honoru”. Polacy, Brytyjczycy, narody całego świata sprzymierzone w celu zatrzymania III Rzeszy walczyły o „jedną tylko rzecz, w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor.”*\n„Jak wiele im zawdzięczamy”\nJest coś, za co gorąco powinniśmy dziękować autorom „Sprawy Honoru”. Nie tylko za przypomnienie historii polskich myśliwców walczących pod znakiem biało-czerwonej szachownicy, nie tylko za ogrom pracy włożony w opisanie życia lotników z 303 dywizjonu przed, w czasie jej trwania i po wojnie. Przede wszystkim musimy być wdzięczni za przywrócenie honoru nam, Polakom. Honoru, który straciliśmy po II wojnie światowej, gdy widmo okupacji po raz drugi zawisło nad Polską, a terror niemiecki zastąpił terror radziecki równie okrutny, co poprzednika. Pan Jacek Kuztner, polski dziennikarz i jak sam siebie określił „średnio zaangażowany konsultant” przy pracach nad „Sprawą Honoru” w rozmowie telefonicznej stwierdził, iż para Olson-Cloud zrobiła Polakom niesamowitą reklamę na świecie. Rzeczywiście, dzięki dwójce amerykańskich pisarzy, świat dowiedział się o tym, jak było naprawdę. Pewne stereotypy upadły, choć niektórych przekonań nie da się niestety pozbyć. Niemniej jednak w prezencie otrzymaliśmy „nową historię”, którą przedstawiono Zachodowi. Do tej pory w temacie II wojny światowej opinie o Polakach były skrajnie różne, najczęściej jednak krzywdzące naszych dzielnych rodaków. Teraz powoli się to zmienia, choć nadal wielu uparcie nie chce powiedzieć „dziękujemy”. Przed rozpoczęciem bitwy o Wielką Brytanię gospodarze polskich myśliwców obiecywali wolny polski kraj, mówili o walce ramię w ramię za wolność, niepodległość i równość. Dopóki Polacy mogli zmienić położenie Brytyjczyków swoim zaangażowaniem w walkę, dopóty słyszeliśmy złudne zapowiedzi polityków alianckich. Lynne Olson i Stanley Cloud nie boją się o tym powiedzieć, burząc mit wyidealizowanych sojuszników. Zachód ma okazję usłyszeć, jak było naprawdę. A przecież polska krew przelewana była od Narwiku po Tobruk, od Lenino po Falaise. Wreszcie docieramy do Powstania Warszawskiego i reakcji aliantów podczas jego trwania. Niestety, w tym miejscu najlepiej widoczna jest największa wada „Sprawy Honoru”. Lynne Olson i Stanley Cloud nie są historykami, ich dzieło nie jest zatem pozbawione błędów. Książka jest raczej zbiorem wspomnień niż historycznych faktów, co może wzbudzać dyskusje. Przy opisie wspomnianego Powstania Warszawskiego nasi sojusznicy zostali przedstawieni w sposób, który nasuwa jedno określenie – jako bezduszni ludzie, myślący wyłącznie o własnych interesach. Oczywiście, po części jest w tym sporo racji, jednak przypadek zrywu w Warszawie przerysowano. Oskarżenia pod adresem Churchilla i Roosevelta nie są do końca uzasadnione; prawidłowe natomiast są słowa pod adresem Związku Sowieckiego, który w sierpniu i wrześniu 1944 roku zawiódł nie tylko Polaków, ale i zachodnich sojuszników.* Dodatkowym mankamentem jest z pewnością opieranie się na wspomnieniach pilotów i ogólnie pojętej literaturze wspomnieniowej. Cytując (w polskim przekładzie) Lynne Olson: „Najważniejszym dokumentem był pamiętnik Mirosława Fericia, jednego z pilotów, o których opowiada książka.”* Niestety ani Lynne Olson, ani Stanley Cloud nie znają języka polskiego, opierali się zatem na tłumaczeniach i wyborach dokumentów osób postronnych, co często może wypaczać sens niektórych sformułowań. Stąd możliwe przeinaczenia. Taka literatura charakteryzuje się również wysokim poziomem subiektywizmu. Mimo wymienionych wad czytelnik nie straci, czytając „Sprawę Honoru”, co więcej, jego wiedza poszerzy się o nieznane dotąd fakty i wydarzenia.\nNietrudno jest podsumować wartość książki i jej wydania poza granicami naszego kraju. Tytułowa „sprawa honoru” to nie tylko setki dokumentów i książek, które były bibliografią dla tak obszernej pozycji, nie tylko dziesiątki wywiadów i rozmów z uczestnikami tamtych wydarzeń i ich potomkami, to przede wszystkim wzruszająca opowieść o zdradzie, jakiej dopuściły się państwa alianckie wobec swego wschodniego sojusznika. Nowe fakty, dokumenty, nowe relacje – dzięki temu udało się choć w części odtworzyć dramat polskich pilotów, którzy przewędrowali pół Europy, aby po klęsce wrześniowej znowu wzbić się w powietrze. Pobyt za kulisami wielkiej wojny uświadamia cierpienie i ból młodych Polaków, latających na Hurricane’ach i Spitfire’ach. Niewątpliwym plusem jest też to, iż całą historię opowiedziano błyskotliwie i ciekawie, z ogromnym rozmachem. Świetnie zaprezentowano losy pięciu głównych bohaterów, których barwne życie streszczono od lat dzieciństwa aż po śmierć. Wszystko to powoduje, że „Sprawę Honoru” czyta się jednym tchem, ciągle do niej wracając. Obok książki nie można przejść obojętnym i każdy, nawet całkowicie nieinteresujący się historią, znajdzie w niej coś dla siebie. Niedawno wydawnictwo A.M.F notowało zyski ze sprzedaży dwóch kolejnych pozycji – „Gorzkiej chwały” i „Długu honorowego”, jednak trudno jest uważać, iż odniosą one podobny do poprzedniczki sukces. Czyżby tematyka historii Polski w XX wieku była strzałem w dziesiątkę? Być może, czas pokaże. Na razie jednak zostaje nam zachwycanie się przygodami „Ich pięciu”, których ostatni lot zakończył się szczęśliwie i niezwykle udanie.\n„Dlaczego pan płacze, młody człowieku?” – spytała.”\n„Ta wojna się jeszcze nie skończyła”.\n„Chłopcze, nie martw się, wszystko będzie dobrze.”\nMłodzieniec nie potrafił jednak zachować spokoju. Zaledwie kilka lat temu walczył na niebie Wielkiej Brytanii, aby ta kobieta mogła spokojnie spać. Z pokładu swego samolotu widział śmierć i zniszczenie. Dla niego, jak i wielu polskich kolegów, również walczących w lotnictwie, wojna była do tej pory najważniejszą sprawą – sprawą honoru…*\n* Tytuły poszczególnych akapitów wykorzystują nazwy rozdziałów „Sprawy Honoru”.\n* 7 maja 1945 roku zakończono wojnę w Europie, 2 września tego samego roku zawieszenie broni nastąpiło na Pacyfiku.\n* Arkady Fiedler napisał swoją książkę jeszcze podczas trwania bitwy o Wielką Brytanię. Pozycja ukazała się w ogromnym nakładzie, a jej sprzedaż prowadzono również na terenie okupowanego kraju.\n* W oryginale – „She told us some wonderful stories about her father and the other pilots…”\n* Jak określili to autorzy – „Ich pięciu”.\n* Wystarczy przypomnieć chociażby monumentalne dzieło „Powstanie ’44” czy dwutomowe „Boże Igrzysko”.\n* Dużo miejsca poświęcono również Merianowi Cooperowi, Amerykaninowi, który walczył za wolność naszego kraju w czasie wojny polsko-bolszewickiej.\n* Cytat z wiersza „Testament mój” Juliusza Słowackiego.\n* Konferencje w Teheranie, Jałcie i Poczdamie ustaliły przyszłość naszego kraju; mocarstwa alianckie nie pozwoliły Polakom zadecydować o swym losie, zostawiając kraj znad Wisły na pastwę Stalina.\n* W oryginale: „There is one helpful guide, namely, for a nation to keep its word and to act in accordance with its treaty obligations to allies. This guide is called honour.”\n* Są to słowa ministra spraw zagranicznych Józefa Becka, który przemawiał tak 5 maja 1939 roku w Sejmie.\n* Przede wszystkim chodzi tu o zakaz udostępnienia sowieckich lotnisk dla alianckich samolotów wiozących zaopatrzenia dla walczącej Warszawy.\n* W oryginale: „The most important document we consulted was the diary kept by Miroslaw Feric, one of the pilots we write about in the book”.\n* Fragment oznaczony kursywą pochodzi z książki „Sprawa Honoru”, dalsza część jest alternatywnym zakończeniem dialogu wymyślonym przez autora.


Lipiec 2019 - Dance and Move\nObydwoje z mężem jesteśmy od kilku lat na emeryturze. Bardzo lubimy uprzyjemniać sobie czas, ponieważ jesteśmy świadomi, że nie będziemy żyć wiecznie. Staramy się być bardzo aktywni, ażeby nadal utrzymywać się w formie. Dlatego też naszą ulubioną formą rozrywki i spędzania czasu są podróże. Naszą ulubioną destynacją jest polskie morze, toteż bardzo często organizujemy sobie…\nOgromna różnorodność mebli sprawia, że czasem trudno jest się zdecydować na zestaw, który najlepiej sprawdzi się w naszym mieszkaniu. Dużą popularnością cieszą się meble drewniane, ponieważ są nie tylko trwałe, ale również rewelacyjnie wyglądają. Ich estetyka sprawia, że pomieszczenie staje się bardziej ciepłe oraz przytulne. Stół fornirowany w pomieszczeniu art deco Jeżeli chodzi o meble…\nNowoczesny sprzęt budowlany cieszy się ogromną popularnością co świadczy o dobrej kondycji branży budowlanej. Jest to też oznaka podnoszenia jakości świadczonych usług oraz zwiększenia ich zakresu. Rosnące zainteresowanie nowoczesnymi rusztowaniami jest poparciem tej tezy. Rusztowania jezdne różnych typów prawdziwy hit ze względu na bezpieczeństwo i uniwersalność. Doskonałe rusztowania Akala Faraone Obserwując na stronach internetowych rynek…\nWiele osób kawę kojarzy z pierwszym lepszym produktem, który znajdziemy w sklepie spożywczym. Wybierając w taki sposób kawę nie ma nic dziwnego w tym, że spore grono osób twierdzi, iż za kawą nie przepada, ponieważ nie odpowiada im smak powstałego wskutek zaparzenia naparu. Często wystarczy jednak, że osoby te posmakują dobrej jakości kawy, by zmienić…\nKażdy, kto myśli na poważnie o graniu w gry online dobrze wie, jak istotny jest odpowiedni sprzęt, jeśli chcemy pomyśleć o przejściu na zawodowstwo. Bardzo istotne jest by nasze połączenie z Internetem było doskonałe, a klawiatura była sprawdzona i polecana przez fachowców. Zwłaszcza jeśli gramy w gry typu moba, możemy potrzebować bardzo sprawnej klawiatury. Każdy…\nRozgrywki nie powinno się szukać tylko i wyłącznie w telewizji czy internecie, bo przecież jest całe mnóstwo ciekawych form spędzania wolnego czasu, które są znacznie lepsze od patrzenia się w ekran. Można na przykład odwiedzić agroturystykę i jest to szczególnie dobry pomysł dla wszystkich tych ludzi, którzy na co dzień mieszkają w dużych miastach i…\nKiedy przydadzą nam się plomby gwarancyjne?\nNiemal każdy przedsiębiorca, który chce, żeby jego firma funkcjonowała jak najlepiej i bez poważnych strat, musi korzystać z profesjonalnych metod zabezpieczeń przed działaniami nieuczciwych klientów. Dlatego między innymi warto zatrudniać prawników do sporządzania dokładnych umów. Co jeszcze możemy zrobić, żeby móc spokojnie wykonywać swoją pracę? Plomby gwarancyjne zabezpieczą interes przedsiębiorcy Obecnie bardzo duży ruch…


samochodzie może dochodzić do kilkudziesięciu stopni. Otwarte okno podczas jazdy często nie zdaje e\nUpały potrafią być uciążliwe. Szczególnie wiedzą to kierowcy samochodów osobowych. W okresach letnich temperatura w zamkniętym samochodzie może dochodzić do kilkudziesięciu stopni. Otwarte okno podczas jazdy często nie zdaje e\nO kulinarnych tradycjachGabinet dentystyczny ZabrzeCzy są nowe przepisy jak leczyć zęby?What do You know about plumbing?The craft of plumbingBiorezonans - medycyna niekonwencjonalnaKlima czy nie klima- oto jest pytaniePrace dekarskie lub blacharskie na dachu? Sprawdź czy z podnośnikiem nie będzie łatwiejStylowe odzienie - bluzki i bluzy. Krótki wpisStosowanie suplementów w sporciePolskie prawo bywa skomplikowanePrzewożenie osób- taxiBakterie i wirusy - jak się ich pozbyć?Nie zawsze trzeba kupować meble, można je wynająć!Marketing drukowanyKulinarnie - o kuchni tradycyjnejArtykuł o prawnikach i prawieKartki wielkanocne- Polska tradycjaO nagrzewnicach - kilka ważnych informacjiDobroczynny wpływ saunyDentysta znający się na fachuJak znaleźć dobrego prawnik?Plumbing - what You should knowO czystościZniewalające zapachy olejków orientalnychKrótko o maszynach budowlanychTradycyjna w kuchniOgólnie o usługach sprzątaniaKilka faktów na temat chłodnictwaO mieszkaniach od dewelopera


Na wstępie chciałam was gorąco przeprosić za moja nieobecność gdyż od kilku dni jestem chora i nie ma kompletnie czasu ani ochoty na nic a co dopiero siedzenie i pisanie.... z racji tego ze dziś lepiej się czuje postanowiłam napisać i trochę wyjaśnić oraz dodać posta z rzeczami nabytymi ostatnio. Obecnie leżę i obserwuję bawiącego się obok synka,niestety sami jesteśmy w domku i lekko nam się nudzi ale cóż jeszcze czekają nas takie 3 dni nudne.... jakoś damy radę przetrwać. Ohhh dość tego narzekania :)\nCzytając ostatnio trochę o modzie nie wiem czy zauważyłyście trendy na 2011/12 (zima) wchodzą znowu kurtki puchowe oraz kolorowe płaszcze.\nCo do pikowanych kurtek mam podzielne zdania mało jest modeli które trafiają w moje gusta, a co do płaszczyków uwielbiam płaszcze zwłaszcza jak są pomarszczone z tyłu. :)\nTo na tyle, zabieram się do napisania następnego :)\nAutor: Patrycja o 14:42:00\nEtykiety: kurtki puchowe


OSTROŻEŃ WARZYWNY , CIRSIUM OLERACEUM - Zielnik-Karpacki.pl\nAtlas roślin > Rośliny zielne o kwiatach żółtych, zielonych i brązowych > OSTROŻEŃ WARZYWNY\nNazwa słowacka: pichliač zelinový.\nOpis: Bylina wysokości do 150 cm, z grubym, walcowatym kłączem, o łodydze pojedynczej, wzniesionej, grubej, bruzdowanej, pustej w środku, słabo owłosionej, rozgałęzionej tylko w górnej części. Liście skrętoległe, miękkie, pierzastosieczne, niepodzielone, lancetowate, kolczasto ząbkowane; liście podkwiatostanowe bladozielone, szerokojajowate. Kwiaty żółtobiałe, rurkowe, zebrane w jajowate koszyczki, które wyrastają po kilka na szczycie łodygi.\nWystępowanie: Azja i Europa, z wyjątkiem rejonu Morza Śródziemnego. W Polsce na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Rośnie do regla dolnego, na wilgotnych łąkach, w zaroślach, nad brzegami rowów i potoków, na żyznych glebach.


Jesienne wariacje z kaszą. PRZEPISY! - FIT nie FAT\n2015-11-19 13:20:17 (ost. akt: 2015-11-19 14:23:10)\nJak przekonuje ekspert kampanii „Lubię kaszę”, Katarzyna Foszner, odpowiednio zbilansowany jadłospis wzmaga prawidłowe funkcjonowanie naszego organizmu. Na pytanie o to, jak podawać kaszę w ciekawy i zaskakujący sposób,\na przy okazji zadbać, by dania były jeszcze zdrowsze, odpowie znany szef kuchni – Andrzej Polan, dzieląc się swoimi przepisami na jesień.\n– Jesień niekoniecznie musi kojarzyć nam się z ciężkimi daniami i rozgrzewającymi zupami. Proponuję, aby doprawić swój jadłospis szczyptą koloru i fantazji. Chilli con carne\nw połączeniu z kaszą jęczmienną to doskonała propozycja na codzienny obiad, jak również kolację w gronie najbliższych – mówi Andrzej Polan.\nMięso mielone wołowe\t1000 g\nFasola czerwona\t300 g\nCieciorka\t300 g\nPapryka chilli\t3 szt.\nCukinia\t1 szt.\nSeler naciowy\t1 szt.\nMarchewka\t2 szt.\nCebula\t2 szt.\nPomidory polskie\t1 kg\nKasza jęczmienna\t3 szkl\nJajka\t4 szt.\nPietruszka\t1 szt.\nSeler mały\t1 szt.\nPieczarki\t150 g\nMąka\t1 szkl\nWoda\t1 szkl\nJajka\t4-5 szt.\nMasło\t100 g\nNa patelni rozgrzewamy miód, aż zacznie nam się lekko karmelizować, wrzucamy żurawinę i chwilę karmelizujemy. Potem odstawiamy do wystygnięcia.\nMleko\t500 ml\nKasza manna\tok 200 g\nCzekolada biała\t6 tabliczek\nŚmietana 36%\t500 ml\nCytryna\t1 szt.\nMleko zagotowujemy, wsypujemy kaszę mannę do uzyskania konsystencji gęstej śmietany. Czekoladę rozpuszczamy i dodajemy do kaszy, wciskamy sok z jednej cytryny, dokładnie mieszamy i studzimy. Śmietanę ubijamy na sztywno, do masy z kaszy i czekolady dodajemy partiami ubitą śmietanę. Mieszamy i studzimy. Gotowe, usmażone ciastka przekrawamy na pół, przekładamy kremem z kaszy manny i czekolady, posypujemy skarmelizowaną wcześniej żurawiną i przykrywamy górną częścią. Całość posypujemy cukrem pudrem.\nOlej rozgrzewamy do dość wysokiej temperatury , na rozgrzany olej wrzucamy kaszę , czekamy aż ziarenka zaczną nam pękać i wyławiamy na papierowy ręcznik, aby pozbyć się nadmiaru tłuszczu. Na patelni przygotowujemy karmel z cukru, o lekko złotym kolorze . Wrzucamy masło, wlewamy śmietanę i wszystko dokładnie mieszamy, podgrzewając, aż do całkowitego połączenia się składników. Gotowy sos karmelowy wlewamy do miski, w której mamy popcorn z kaszy i energicznie mieszamy tak, aby kasza obkleiła się sosem. Miód podgrzewamy i wrzucamy na niego obrane i pokrojone w cząstki gruszki, lekko karmelizujemy, wykładamy na talerz i całość posypujemy popcornem.\nKasza pęczak\t200 g\nFasola czarna\t80 g\nCieciorka biała\t80 g\nWszystkie warzywa strączkowe oprócz soczewicy zalewamy zimną wodą i odstawiamy do namoczenia. Następnie odsączamy, zalewamy świeżą wodą i gotujemy z dodatkiem soli do miękkości. Kaszę pęczak również gotujemy do momentu, aż będzie miękka. Na patelnię wlewamy odrobinę oleju, podgrzewamy i wrzucamy suchą soczewicę, chwilę smażymy, a następnie podlewamy bulionem warzywnym. Gdy soczewica jest już prawie miękka wrzucamy dynię pokrojoną w drobną kostkę. Możemy podlać jeszcze delikatnie bulionem, aby dynia zmiękła. Na końcu, na patelnię wsypujemy ugotowane wcześniej kolorowe fasolki i wszystko razem chwilę smażymy, przyprawiamy do smaku solą , pieprzem i świeżymi ziołami.\nUdka z kurczaka dokładnie nacieramy przyprawami, dodajemy świeże zioła, cytrynę pokrojoną w cząstki i odstawiamy do zamarynowania. Zamarynowane mięso wkładamy do rozpuszczonego i podgrzanego masła klarowanego i gotujemy do miękkości. Proces gotowania musi zachodzić powoli, nie dopuszczamy do nadmiernego rozgrzania masła .\nCebula z dymką\t1 pęczek\nKasza gryczana nieprażona\t200g\nSer tarty bursztyn\t200 g\nKoncentrat pomidorowy\t4 łyżki\nDrobno siekamy cebulę i przesmażamy na oleju rzepakowym, dodajemy surową kaszę. Chwilę smażymy i podlewamy bulionem warzywnym. Kaszę gotujemy do uzyskania dość gęstej konsystencji. Do ugotowanej, przestudzonej kaszy dodajemy żółtka, tarty ser, łyżkę koncentratu pomidorowego, pokrojoną drobno cebulkę dymkę, koperek i natkę. Na koniec, dodajemy jeszcze sól, pieprz czarny i wszystko wyrabiamy na jednolitą masę. Przygotowujemy małe krokiety okrągłe, obtaczamy w białku i bułce tartej. Smażymy na oleju na złoty kolor.\nTagi: dieta kasza


Michał Wiśniewski z butelką wina na plaży. Wrócił do picia? WIDEO\nMichał Wiśniewski z butelką wina w dłoni baluje na plaży! Wrócił do nałogu?! [WIDEO]\nStrona główna » Newsy » Michał Wiśniewski z butelką wina w dłoni baluje na plaży! Wrócił do nałogu?! [WIDEO]\nMichał Wiśniewski znowu pije\nMichał Wiśniewski wrócił do nałogu? Gwiazdor, który nieustannie tryska radością i dobrym humorem, nie sprawia wrażenia przejętego plotkami na swój temat, które w ostatnim czasie zalewają portale plotkarskie. W świetle medialnego rozwodu z Dominiką Tajner-Wiśniewską, piosenkarz cieszy się życiem, nagrywa nowe piosenki, a na planie teledysku paraduje z butelką drogiego wina.\nMichał Wiśniewski uwielbia skandale, a cała jego dotychczasowa kariera to pasmo burzliwych wzlotów i upadków. Gwiazdor obecnie na oczach internautów rozprawia się ze swoją czwartą małżonką, z którą postanowił się rozstać w świetle medialnych reflektorów. Tajemnice życia małżeńskiego lidera Ich Troje i Dominiki Tajner-Wiśniewskiej są aktualnie rozbierane na czynniki pierwsze. Dzięki skrupulatnym relacjom w serwisach społecznościowych, fani artysty dokładnie wiedzą na jakim etapie jest jego małżeństwo z przepięknej urody córką Apoloniusza Tajnera.\nOprócz rozgrywek małżeńskich Michał ma także czas na spotkania ze swoim kochanymi dziećmi, nie odmawia sobie także realizowania swoich pasji lotniczych. Gwiazdor oczywiście nie zaprzestał spektakularnej działalności artystycznej, fani jego fenomenalnej grupy Ich Troje doczekali się kolejnego muzycznego dziecka swojego idola. Wiśniewski wyruszył w wielką trasę koncertową z nowym projektem o nazwie Ich Troje Akustycznie. Koncerty zostały zwieńczone płytą, na której można posłuchać wykonań największych hitów na żywo.\nObecnie Michał pracuje nad swoim nowym teledyskiem do utworu o tajemniczym tytule Z nikim nie jest tak. Zdjęcia do klipu są nagrywane na pięknej plaży w Jastarni. Podekscytowany tym faktem gwiazdor natychmiast pochwalił się ciekawym nagraniem z planu. Na jego Instagramie widzimy fascynujące wideo: Michał Wiśniewski na plaży w ciemnych okularach, trzyma w dłoni butelkę pysznego wina:\n#znikimniejesttak #passionblue, #niebieskiewino, #malawinnica #kolorowewina\nA post shared by Michał Wiśniewski (@m_wisniewski1972) on Apr 23, 2019 at 4:34am PDT\nFilm z Jastarni wywołał spore poruszenie na profilu Wiśniewskiego. Internauci wyrazili swoje wyraziste opinie skierowane pod adresem swojego ekscentrycznego idola:\nMichał człowieku ogarnij się! Kiedyś Cię lubiłam, ale teraz jesteś śmieszny\nNo to zdrowie… dziś piję… A od jutra już nie\nTakiego Cię kochamy Michał\nCzekam na teledysk niecierpliwie\nCzekacie na nowy klip Michała Wiśniewskiego? Zapowiada się kolejne głośne dzieło na miarę szeroko komentowanego klipu do Czerń i biel, w którym artysta wyprawił własny pogrzeb.