Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy – Elizabeth Dunn – chomikuj, ebook, pdf, epub, mobi\nStrona główna » Humanistyka » Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy\nKilka słów o książce pt. “Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy”\nW 2005 roku publikacja została wyróżniona nagrodą Orbis za najlepszą książkę o Polsce oraz nagrodą Eda A. Hewetta za najlepszą książkę o ekonomii politycznej postsocjalizmu.\nElizabeth Dunn napisała przełomową książkę. To najbardziej wnikliwe studium zmian w zawodowym życiu Polaków po upadku komunizmu.\nDavid Ost, fragment wstępu\nGdy miałem dziewiętnaście lat, interesował mnie tylko seks, narkotyki i imprezy. Miałem wszystko – wygląd, szybki samochód, gorącą dziewczynę. Nic w życiu nie było dla mnie ważniejsze. Dopóki nie spotkałem Ellison James…Kiedy spotkałem ją po raz pierwszy, była jak roz...\nFirma transportowa. Wydanie kwiecień-maj 2014 r.\nPięknie opowiedziane i zilustrowane bajki dla dzieci w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej (Księżniczka na ziarnku grochu, Czerwony Kapturek, Śpiąca Królewna, Jaś i Małgosia, Kopciuszek, Królewna Śnieżka)....\n33 lata po premierze „Stankiewicz” wraca do PIW-u, zachwycając nie tylko fabułą, ale też wyrazistą narracją, jakiej nie powstydziliby się klasycy dziewiętnastowiecznej powieści. Dziś czaruje nawet bardziej niż przed laty. Eustachy Rylski bowiem poddał swój tom ponownej redakcji i wprowadził auto...\nBajka o wspólnym życiu zwierząt w opuszczonym domu, w którym kot pełni rolę gospodarza. Pouczająca, a zarazem zabawna opowieść o tym, że nie warto się na kogoś obrażać....\nZarządzanie przedsiębiorstwem. Część II\nPrezentujemy Państwu drugą część monografii naukowej pod tytułem „Zarządzanie przedsiębiorstwem”, która zostało opracowana przez pracowników naukowych. Książka prezentuje wiedzę teoretyczną oraz praktyczną, stanowi prezentację badań oraz diagnoz poświęconej problematyce aspektów zarządzania przedsię...\nPoniżej prezentujemy fragment książki autorstwa Elizabeth Dunn\nElizabeth C. Dunn, Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy\nTytuł oryginału: Privatizing Poland: Baby Food, Big Business, and the Remaking of Labor\nCopyright © 2004 by Cornell University\nThis edition is a translation authorized by the original publisher.\nOriginally published by Cornell University Press.\nCopyright © for the Preface by David Ost, 2008\nCopyright © for the Polish translation by Przemysław Sadura, 2008\nElizabeth Dunn napisała przełomową książkę. To najbardziej wnikliwe studium zmian w zawodowym życiu Polaków po upadku komunizmu. Nie jest to jednak tylko opowieść o Polsce. Swoim antropologicznym rozmachem, wiedzą o aktualnych debatach toczących się w dziedzinie socjologii pracy i tranzytologii oraz bogactwem danych pochodzących bezpośrednio z badań terenowych powinna zdobyć uznanie bardzo różnych grup czytelników. Jak doszło do tego, że społeczeństwo rynkowe zostało uznane za normę? Dlaczego niektóre stanowiska pracy uznano za zasługujące na wyższą płacę, podczas gdy inne, wymagające większego wysiłku i wiążące się z większą odpowiedzialnością, zdegradowano jako niewymagające kwalifikacji? Dlaczego losy postkomunizmu (czyli Europy Wschodniej po 1989 roku) potoczyły się taką właśnie drogą? Czytelnik znajdzie w książce Dunn odpowiedź na wszystkie te pytania.\nKsiążka ta zasługuje na uwagę nie tylko ze względu na erudycję, z jaką została napisana. Jest to prawdopodobnie pierwsza pozycja, która pozwala nam poczuć, czym była transformacja postkomunistyczna w miejscu pracy. Suche kategorie socjologiczne, takie jak „tranzycja”, „powstawanie klas społecznych” i „prywatyzacja”, ożywają w szczegółowych opisach zmian w ludzkim życiu. Jak różna może być praca? Jak sprawiono, aby ludzie myśleli w różny sposób? Jak posłużono się „demokratyzacją” w tworzeniu nowych typów pracowników i menedżerów? Nikt dotąd nie opisał postkomunizmu w taki sposób.\nPodstawą książki jest studium przypadku jednej fabryki. W latach 1995–1997 Elizabeth Dunn spędziła szesnaście miesięcy w rzeszowskich zakładach przetwórstwa spożywczego Alima-Gerber SA. Pracując jako robotnica, pomagała produkować Bobo Frut i Frugo. Poznała robotników zatrudnionych przy taśmie produkcyjnej, jeździła razem z przedstawicielami handlowymi sprzedającymi produkty zakładu, rozmawiała z menedżerami o tym, czym w swoim przekonaniu zajmują się w pracy. Dzięki temu może opowiedzieć, co ludzie myśleli, że robią, a co robili naprawdę. Pokazuje, jak przekształcały się miejsce pracy i sama praca, jak radykalnie zmieniały się wyobrażenia o poszczególnych zajęciach w czasie, gdy gospodarka rynkowa zastępowała socjalizm państwowy.\nCechą wyróżniającą tę książkę na tle innych dyskusji na ten temat – a każdy, kto pracował w obu systemach, mógłby tu dorzucić własną opowieść – jest koncentracja Dunn na sprawczości. Nie jest tak, że miejsca pracy „zmieniły się, dostosowując się” do potrzeb społeczeństwa rynkowego. To konkretni aktorzy ekonomiczni na gruncie określonych ideologicznych założeń decydowali, że coś powinno zostać zmienione w pewien określony sposób. Co więcej, nie wszystkie zmiany mogły być racjonalne tylko dlatego, że podejmowano je z myślą o rynku. Bardzo wiele z nich, zwłaszcza w krótkim okresie, było nieefektywnych i niekorzystnych dla zakładów pracy. Umiejętności wielu pracowników zmarnowano tylko dlatego, że byli zatrudnieni przy produkcji, a więc należeli do grupy zdefiniowanej przez nowy system jako niewykwalifikowana, nieinnowacyjna i niewnosząca niczego nowego.\nWielka wartość książki polega również na obaleniu pojęcia „normalności”. Polscy czytelnicy będą wiedzieli, o co chodzi: przekonanie, że istnieje pewien właściwy sposób postępowania pojawiający się, kiedy władze polityczne zostawią w spokoju społeczeństwo i pozwolą prywatnym decydentom robić to, co przychodzi im „naturalnie”. Wielu obywateli społeczeństw postkomunistycznych, załamujących ręce nad stanem swoich państw, wyrażających niezadowolenie ze zmian, jakie zaszły w ich życiu zawodowym, jest jednocześnie przekonanych, że zmiany były czymś naturalnym, a im samym przyszło żyć w coraz „normalniejszym” świecie. Dunn pokazuje, że świat w obecnym kształcie nie pojawił się tak po prostu. Został stworzony, wykreowany i skonstruowany przez konkretnych aktorów kapitalizmu, którzy poświęcili wiele wysiłku, aby uczynić go właśnie takim. Ich celem było dopasowanie społeczeństwa do modelu ideologicznego. Na początku był model. Nowa elita przyswoiła sobie neoliberalną wizję przyszłości, a następnie próbowała ją narzucić społeczeństwu, określając ją jako „normalność”. Model ten był powszechny na Zachodzie, dlatego trudno było się mu przeciwstawić. Nie było w nim jednak nic „normalnego” ani tym bardziej „naturalnego”.\nPierwsze lata postkomunizmu były okresem, w którym wielu Polaków zdawało się myśleć, że mają niewiele do zaoferowania. Desperacko uczyli się od Zachodu, sądząc, że ten wie lepiej. Pamiętam to osobiście z mojego pobytu w Polsce w tamtym czasie. Spędziłem w niej większość lat 80. i całkiem dobrze mówiłem po polsku. Kiedy jednak wróciłem tam na kilkumiesięczne badania w roku 1990, zobaczyłem, że moja wiedza o Polsce i Polakach była postrzegana raczej jako obciążenie niż zasób. Moi rozmówcy byli rozczarowani, że znam ich kraj tak dobrze. Potrzebowali Amerykanina uczącego ich „normalnego” sposobu życia w Ameryce, nie zaś próbującego dowiedzieć się czegoś ważnego od nich. Znajdziemy to również w relacjach Dunn: pracownicy Alimy-Gerber mieli wątpliwości co do zaprojektowanych dla nich nowych ról zawodowych, ale zaakceptowali je w dużej mierze dlatego, że wprowadzali je nowi amerykańscy właściciele.\nOpisując różne grupy pracowników nabywających nowych funkcji i przypisanych do nich wartości, Dunn pokazuje, jak w praktyce formuje się system klasowy. Nadanie nowych ról sprowadzało się głównie do nauczenia pracowników myślenia o sobie w inny sposób niż dotąd. Robotników wyszkolono, aby nie ufali samym sobie, menedżerów – aby wierzyli w swoje możliwości; pracowników produkcyjnych uczono postrzegać siebie jako posiadających ograniczone kwalifikacje, kadrę kierowniczą – jako bardzo kompetentną. Nie miało znaczenia, kto miał najlepsze pomysły. Wartość pracownika zależała od pełnionej przez niego funkcji, a nie od wnoszonej wartości. Dunn nie twierdzi, że system komunistyczny był merytokratyczny. Pokazuje jedynie, że nowy model również nie miał takiego charakteru. Jego prawomocność i „normalność” wynikały z przekonania, że pozwala ludziom awansować w oparciu o ich rzeczywisty wkład w proces produkcji. Dunn pokazuje, że ludzie zostali wycenieni, jeszcze zanim mieli okazję pokazać, ile są warci. W ten sposób pracownicy różnych grup zawodowych dowiedzieli się, że mają inne możliwości i prawa do udziału w zyskach przedsiębiorstwa. Innymi słowy nauczyli się, że należą do różnych klas społecznych.\nJak mogłem się przekonać przy okazji wydania w języku polskim mojej ostatniej książki, mówienie o klasach społecznych nie jest w dzisiejszej Polsce zbyt popularne. Wystarczy użyć samego terminu, aby zostać uznanym za apologetę starego systemu. Przyczyna tego stanu rzeczy nie jest tajemnicą. Wynika on z niezrozumienia, że kategorie klasowe mogą pomóc w zrozumieniu najważniejszych kwestii dotyczących polityki i społeczeństwa po 1989 roku. Jako kategoria analityczna klasa nigdy nie była skutecznym narzędziem opisu społeczeństw komunistycznych. Analiza klasowa ujawnia swoją moc wyjaśniającą tylko w przypadku społeczeństwa kapitalistycznego. Rzeczywiście, kiedy ludzie w Europie Wschodniej po 1989 roku mówili o stawaniu się „normalnym” społeczeństwem, zwykle mieli na myśli pojawienie się zróżnicowania klasowego: właścicieli zarządzających swoimi firmami, inwestorów pożyczających kapitał, profesjonalistów z klasy średniej i robotników – inaczej niż w starym systemie, nieprzypisujących sobie uprzywilejowanych praw do czegokolwiek. Jak wspomniałem, siłą książki Dunn jest pokazanie, jak konstruowane są klasy społeczne. Wyjaśnia ona, jak likwidowany jest stary system i konstruowany nowy, w którym poszczególne grupy pracowników postrzegają siebie jako posiadających odmienne interesy – to oczywiście nic innego jak powstawanie klas społecznych.\nJednym ze sposobów formowania klas społecznych jest dla Dunn kształtowanie menedżerów. Do jej zaskakujących odkryć należy, że proces ten w większym stopniu wymagał konformizmu kulturowego niż przenikliwości i pomysłowości biznesowej. Osoby aspirujące do bycia menedżerami musiały szybko opanować kod zachodniego biznesu i dostosować się do niego. „Aby zademonstrować swą domniemaną transformację z socjalistycznego kierownika w kapitalistycznego menedżera, zmieniali ubiór, posiadane dobra użytkowe, sposób zarządzania przestrzenią osobistą”. Zjawisko to pięknie ilustruje opis grupy młodych ambitnych biznesmenów, którzy przebywając około północy w jednej z warszawskich restauracji, niemal z namaszczeniem demonstrowali swoje telefony komórkowe. Dystynkcja klasowa powstaje nie dlatego, że jedni ludzie wnoszą więcej wartości do produktu niż inni, lecz dlatego że mogą zachowywać się tak, jakby to czynili. Innymi słowy Dunn wychwytuje performatywny aspekt podziału klasowego. Wydaje się to szczególnie istotne w okresie postkomunistycznym, ponieważ wcześniej robotnicy działali jako grupa uprzywilejowana, a nowe pojęcie „normalności” zakładało, że musi to ulec zmianie.\nJak nowi menedżerowie uprawomocniają swój autorytet? Tworząc nową grupę podwładnych, wskazując tych o niższym statusie. Mamy tu do czynienia z kulturowym kreowaniem nowej klasy robotniczej. Zakodowany zostaje stereotyp robotników jako mniej inteligentnych, mniej elastycznych, bardziej osadzonych w starych nawykach. Tak daleko odeszliśmy od etosu „Solidarności”! Jak mówi Dunn: „Obraz bezmyślnych – lub niezdolnych do myślenia – robotników przenikał proces produkcji”. Program szkoleń wymagał wiele od przyszłych menedżerów i niemal niczego od robotników, a w ten sposób „robił z nich ludzi niezdolnych do zapamiętywania faktów i rozumienia najprostszych pojęć”. Nowa elita tak bardzo chciała uwierzyć, że reprezentuje nowoczesność i postęp, że notorycznie przedstawiała robotników jako starszych od reszty pracowników, nawet jeśli w rzeczywistości byli oni młodsi.\nW ten sposób załoga komunistycznego przedsiębiorstwa została podzielona na dwie części: „z jednej strony stały osoby kojarzone z produkcją, zacofaniem, brakiem krytycznego czy analitycznego myślenia, kolektywizmem i nieumiejętnością tworzenia innowacji, z drugiej zaś – nieprzeciętnie ruchliwi, aktywni, nowocześni menedżerowie czy przedstawiciele handlowi, którzy dzięki swej samoświadomości wciąż uczyli się czegoś nowego”. Rzadko można napotkać lepszy opis tworzenia klas społecznych.\nRównolegle do zmian w procesie pracy Dunn opisuje ich lokalną interpretację, co daje znakomity wgląd w ówczesną polską politykę. Rozważa na przykład rolę dyskursu korupcji w procesie prywatyzacji. To oczywiście ten sam dyskurs, który wyniósł do władzy braci Kaczyńskich. Jednym z pierwszych przypadków, na których opierały się twierdzenia o skorumpowaniu procesu prywatyzacji, była sprzedaż Alimy Gerberowi w 1992 roku. Dunn nie próbuje odpowiadać na pytanie, czy rzeczywiście doszło do korupcji – czy cena wyznaczona przez ministra Lewandowskiego za sprzedaż Alimy była uczciwa. Zamiast tego analizuje ideologię rozliczalności i audytu, pokazując, w jaki sposób generowała ona zarzuty korupcji. Z tego punktu widzenia – przynajmniej dopóki myślimy o zbiorowych odczuciach – jest bez znaczenia, czy korupcja naprawdę miała miejsce. Ważne, że cena stała się jedynym dopuszczalnym sposobem oceny uczciwości transakcji. To dlatego bezosobowa ideologia rozliczalności uciszyła spór.\nW ramach oficjalnego dyskursu pracownicy mieli tylko dwie możliwości: mogli zaakceptować sprzedaż, ponieważ dokonała się ona na podstawie „normalnych” procedur księgowych, albo ją odrzucić. Jednak jak mogli ją zanegować, jeśli uwierzytelniały ją „normalne” zasady? Tylko oskarżeniami o korupcję. Nie oznacza to, że ludzie rzeczywiście wierzyli, że wystąpiła korupcja w sensie technicznym. Jednak kiedy logika rynku zyskała sobie wyłączną akceptację, „korupcja” stała się jedynym sloganem zdolnym wyrazić sprzeciw, ponieważ wskazuje, że rynek nie zadziałał w danym przypadku tak, jak powinien. W tym sensie retoryka korupcji stanowi jedyną dostępną członkom nieelity formę artykulacji frustracji wynikającej z realiów nowego systemu klasowego. Dunn ujmuje to w następujący sposób: „Dyskurs korupcji to przykład strategii ludzi uprzedmiotowianych przez audyt, próbujących przekierować zmiany zagrażające ich pozycji. […] Protestując przeciwko korupcji, pracownicy Alimy domagali się więc – jak kiedyś „Solidarność” – rozliczalności w jej znaczeniu moralnym, a nie ściśle technicznym, wymaganym przez zachodnich audytorów”. Jak wiemy, to właśnie do tego pragnienia „moralnej rozliczalności” odwołali się Kaczyńscy w swojej udanej próbie przemiany polskiej polityki – tak udanej, że językiem tym zaczęła się posługiwać również Platforma Obywatelska. Innymi słowy, studium jednej fabryki przeprowadzone przez Dunn dostarcza najlepszego wyjaśnienia późniejszego sukcesu demagogicznej polityki polskiej prawicy.\n„Dlaczego takich książek nie piszą Polacy?” Oczekuję, że książka Elizabeth Dunn, tak jak moja Klęska „Solidarności”, spowoduje w Polsce taką bolesną refleksję. Czy naprawdę trzeba przybywających z daleka obcokrajowców, aby pokazać Polakom, co się naprawdę dzieje w ich fabrykach, wśród polskich robotników? Widzę dwie przyczyny tego zjawiska. Obie mają związek z etosem inteligenckim.\nPo pierwsze w Polsce utrwalił się etos inteligenta jako kogoś należącego do wyjątkowej grupy społecznej, realizującej misję narodową. Takiej osobie po prostu nie wypada jechać do prowincjonalnego miasta i pracować ramię w ramię z „miejscowymi”. Doskonale pamiętam reakcje intelektualistów z lewa i z prawa na moje projekty badań w Mielcu. Wszyscy zastanawiali się, co zamierzam tam robić. Mieli własne, bardzo wygodne wyjaśnienia tego, co się dzieje w kraju, a więc i miastach takich jak Mielec, i nigdy nawet przez myśli im nie przeszło pojechać tam i sprawdzić, czy mają one jakikolwiek sens. Podejście to stało się dla mnie jasne, gdy czytałem recenzję mojej książki napisaną przez Rafała Ziemkiewicza (III Rzeczpospolita w ujęciu klasowym, „Rzeczpospolita” 23–24 czerwca 2007). Po oznajmieniu, że „szczególną wartością” mojej książki „jest zwrócenie uwagi na nastroje prowincji” na podstawie własnych badań w terenie, stwierdził, bazując jedynie na własnym przekonaniu, że moja interpretacja jest jednak całkowicie błędna i że upatruję przyczyny upadku „Solidarności” w „czym innym niż to, co było nią naprawdę”. Ziemkiewicz wie, co się stało „naprawdę”, po prostu dlatego, że „wie”! Spodziewam się, że Elizabeth Dunn spotka się z podobną krytyką tych, którzy wiedzą, jak „naprawdę” interpretować zmiany realiów klasowych w Polsce, nie zadając sobie trudu, aby je zbadać.\nZiemkiewicz jest oczywiście publicystą, a nie socjologiem. Jednak nawet socjolodzy, którzy są bardziej przygotowani do badania lokalnych realiów, mają tendencję do polegania w większym stopniu na sondażach niż badaniach terenowych.\nProblemem jest prawdopodobnie to, że polscy intelektualiści wciąż cieszą się zbyt wysokim prestiżem społecznym, aby pozwolić sobie na tego rodzaju pracę. Amerykańskiemu socjologowi, któremu nie przysługuje żaden wyjątkowy status i który nie jest głosem narodu, może być łatwiej rozglądać się i wnikać w życie innych. Jedyną znaną mi polską książką opartą na długotrwałych badaniach antropologicznych wśród nieelity są Gry więzienne Marka Kamińskiego (Oficyna Naukowa, 2006). Jednak nawet Kamiński został zmuszony do życia wśród więźniów w wyniku aresztowania za działalność polityczną w latach 80. Nie czynił tego z własnego wyboru.\nMała liczba tego typu książek wynika też ze współczesnej mody intelektualnej. Jakiekolwiek badanie transformacji zakładów przemysłowych prowadzone w Polsce musi nieuchronnie wkroczyć na teren ekonomii, a polska myśl ekonomiczna znajduje się dzisiaj w szponach analizy neoklasycznej i jest sceptyczna nawet wobec instytucjonalizmu. Niedawno zwrócił na to uwagę Jacek Kochanowicz, zauważając, że chociaż instytucjonalizm „wydaje się trafnie opisywać wyzwania, przed którymi stoją społeczeństwa wychodzące z socjalizmu państwowego”, wskazując, jak utrwalone porozumienia i zakorzenione zwyczaje blokują lub umożliwiają zmianę gospodarczą, to i tak przytłaczająca większość polskich analiz ekonomicznych postkomunizmu wykorzystuje „podejście neoklasyczne sensu stricto” (Ekonomiści polscy i nowy instytucjonalizm, [w:] Jacek Kochanowicz, Sławomir Mandes, Mirosława Marody (red.), Kulturowe aspekty transformacji ekonomicznej, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2007, s. 232–233). Kochanowicz – w moim przekonaniu bardzo słusznie – zauważa, że dzieje się tak „zarówno z naukowych, jak i w pewnym stopniu z ideologicznych przyczyn”. Zawsze było dla mnie czymś uderzającym, jak bardzo polska ekonomia i do pewnego stopnia polska socjologia koncentrują się na marksizmie. Oczywiście nie stając się nim, ale bardzo starając się być jego przeciwieństwem, co oznacza przyjmowanie najbardziej prorynkowych podejść zachodniego mainstreamu. Rzeczywiście, neoinstytucjonalizm pojawił się na Zachodzie jako alternatywa neoklasycyzmu, a przez krótką chwilę – z racji skupienia się na tym, co aktorzy ekonomiczni faktycznie robią, w przeciwieństwie do tego, co sądzą, że robią, na tym, jak zachowują się w miejscu pracy, a nie tylko na niewidzialnym rynku – mógł sprawiać wrażenie niebezpiecznie bliskiego marksizmowi. Wielu zachodnich doktorantów zainteresowanych marksizmem, ale odrzucających niektóre z jego kluczowych założeń lub po prostu obawiających się, w trosce o karierę, otwarcie się do niego przyznawać, zwróciło się w kierunku instytucjonalizmu.\nDziś niechęć wobec instytucjonalizmu na Zachodzie to kwestia przeszłości, a zdobywający Nagrody Nobla ekonomiści, tacy jak Douglass North czy Joseph Stiglitz, pokazują, że należy on do głównego nurtu. Jednak wydaje się, że w Polsce piętnowanie instytucjonalizmu za podobieństwo do marksizmu wciąż jest aktualne, co w sytuacji, gdy wielu wciąż próbuje uczynić polską akademię „normalną” – wielofunkcyjne słowo, które sprowadza się do naśladowania Zachodu – powoduje, że unika się tego ujęcia. Nawet Gry więzienne Kamińskiego korzystają z teorii gier i racjonalnego wyboru, podejść socjologicznych najbardziej związanych z ekonomią neoklasyczną. Nie dziwi więc, że w polskich analizach reform systemowych lat 90. „niezbyt […] interesowano się tym, jak poszczególni aktorzy zachować się mogą pod wpływem takich lub innych zmian bodźców” (Ibidem, s. 244). I właśnie o tym pisze Dunn, wskazując, jak „aktorzy” w miejscu pracy zmieniają swoje myślenie i zachowanie. Moda teoretyczna jest więc kolejnym powodem nieporuszania tego tematu w Polsce.\nWyjaśnienie, dlaczego Polacy nie zajmują się wspomnianą tematyką, nie oznacza, że tak musi pozostać. Wręcz przeciwnie, wydaje się, że nadszedł odpowiedni moment na zmianę podejścia w polskich naukach społecznych. Jeśli zauważy się, a jestem pewien, że tak będzie, iż Dunn napisała książkę dającą niezwykły wgląd w społeczną, ekonomiczną, a nawet polityczną transformację w ostatnich dekadach, wówczas inni badacze mogą, a nawet powinni pójść jej tropem. Kluczem do stworzenia wielkiej teorii zmiany społecznej jest solidne zrozumienie tego, co dzieje się na poziomie lokalnym. Inaczej mówiąc, potrzebujemy więcej etnografii. Dzięki pojawieniu się nowych pokoleń socjologów, którzy nigdy nie doświadczyli starego systemu, nie musi to być takie trudne. Zadanie to wymaga, aby kolejne generacje przyjęły bardziej krytyczne stanowisko wobec tradycji inteligencji, którą jak dotąd bezdyskusyjnie otaczano szacunkiem. Jednak wraz z opisanym w tej książce pojawieniem się biznesmena jako konkurencyjnego źródła autorytetu może to się stać łatwiejsze, niż można się było spodziewać.\nCzytelnik ma w rękach niezwykłą pracę amerykańskiej socjolożki Elizabeth Dunn. Miejmy nadzieję, że następna książka na ten temat będzie polskim dziełem.\nGerber Products Company jest jednym z największych, a zdaniem wielu największym graczem na rynku sprzedawanych w słoikach odżywek dla niemowląt. Koncern, którego korzenie sięgają założonej przez Dana Gerbera w 1901 roku Fremont Canning Company, od lat dominuje na rynku amerykańskim: jego roczna sprzedaż wynosi ponad czterysta słoików na każde niemowlę. Centrala firmy znajduje się w liczącym cztery tysiące mieszkańców miasteczku Fremont (w stanie Michigan), oddalonym od najbliższego lotniska w Grand Rapids o godzinę jazdy samochodem.\nNa początku lat 90. malejący przyrost naturalny oraz duże nasycenie rynku wewnętrznego zmusiły Gerbera do poszukiwania nowych rynków zbytu poza Stanami Zjednoczonymi. W 1992 roku, niedługo po upadku muru berlińskiego i załamaniu socjalizmu państwowego w Europie Wschodniej, Gerber zakupił rzeszowskie Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego „Alima”, tworząc w ten sposób nową firmę – Alima-Gerber SA. Kierownictwo Gerbera wyobrażało sobie, że rozwój Alimy będzie przebiegać po tej samej trajektorii, którą podążała należąca do Dana Gerbera Fremont Canning Company (początkowo mała firma, obecnie międzynarodowy gigant), a w efekcie ożywi również firmę matkę.\nGodzinna jazda samochodem z lotniska w Grand Rapids do Fremont pozwala zrozumieć, dlaczego Alima tak bardzo przypominała kierownictwu Gerbera ich własną firmę. Oba przedsiębiorstwa leżą w podobnej okolicy. Dookoła Fremont rozsiane są liczne wsie i małe miasteczka, a na rolniczy krajobraz składają się łagodne wzgórza, pola uprawne oraz połacie brązowych krzewów poprzetykane wiecznie zielonymi drzewami. Po obu stronach drogi z Grand Rapids do Fremont stoją wiejskie domy pokryte wyblakłą, łuszczącą się farbą, silosy zbożowe i niewielkie sady. Nazwy dróg krzyżujących się z dwupasmówką, jak Fruit Ridge Road lub Peach Ridge Road, nawiązują do sadownictwa stanowiącego podstawę regionalnego rolnictwa. Umieszczone wzdłuż drogi drogowskazy i billboardy nadają okolicy małomiasteczkowy klimat i świadczą o typowo prowincjonalnej religijności: Rose of Sharon Market and Garden Center: Say yes to Jesus oraz T.J.’s Cafe: Happy birthday Travis to tylko niektóre spośród nich. W połowie listopada na drodze można spotkać pickupy wiozące upolowane jelenie.\nDroga z Warszawy do Rzeszowa jest bardzo podobna. Listopadowej pogodzie towarzyszy tak samo szare niebo i rześkie powietrze. Brązowe chaszcze i pola uprawne, wsie pojawiające się jedna po drugiej, wszystko jak w Michigan. Małe przydrożne bary i niewielkie chałupy pokryte łuszczącą się farbą przywodzą na myśl okolice Fremont. Rozsiane po wiejskich drogach kapliczki, będące wyrazem silnej ludowej religijności, przypominają biblijne nawiązania z szyldów. Tym, co różni Rzeszów od jego amerykańskiego odpowiednika, jest znacznie mniejsza liczba przydrożnych stacji benzynowych i barów McDonald’s, pojawiające się czasem furmanki oraz większa liczba fabryk i mieszkańców (250 tys.). Mimo to podróż do Rzeszowa przypomina wyprawę do Fremont. Obie ukształtowane przez pracę na roli i otoczone sadami owocowymi społeczności składają się z rozkochanych w otwartej przestrzeni drobnych rolników.\nPodobne są również same fabryki. Pochodzący z pobliskich miejscowości pracownicy zajmują się przetwarzaniem owoców i warzyw skupowanych od okolicznych producentów. Nawet wykorzystywane surowce – podstawowe składniki soków i odżywek dla dzieci – są identyczne: jabłka i marchew. Gerber, podobnie jak peerelowska Alima, był – a do pewnego stopnia nadal jest – przedsiębiorstwem lokalnym, mocno związanym z otaczającą go społecznością rolników. W Fremont i Rzeszowie całe pokolenia okolicznych rodzin dostarczały niezbędnych do produkcji owoców i warzyw oraz siły roboczej. Oba przedsiębiorstwa były do siebie tak łudząco podobne, że kiedy w zakładach Alimy opracowywano Vademecum – kompendium wiedzy o rzeszowskich produktach i sposobach ich wytwarzania – zilustrowano tekst zdjęciami zrobionymi w Michigan. Niewielu pracowników Alimy-Gerber zauważyło różnicę.\nJeśli uwzględni się podobieństwo obu firm oraz ich otoczenia, przestaje dziwić, że menedżerowie Gerbera uwierzyli, że mogą w polskich warunkach powtórzyć fenomenalny rozwój swojej firmy. Założyli, że Polska jest przypadkiem wstrzymanego rozwoju i że zarówno przedsiębiorstwo, jak i cały kraj znajdują się na początku tego samego szlaku, jakim przebiegał rozwój Gerbera na początku XX wieku. Dosłownie w ten sposób wyraził to prezes koncernu Al Piergallini: „Ten kraj pod wieloma względami przypomina mi USA w latach 20. XX wieku” (Perlez, 1993). Idąc dalej tym tokiem rozumowania, kierownictwo Gerbera doszło do wniosku, że polscy rolnicy, robotnicy oraz konsumenci również muszą być podobni do tych, których znali z Fremont. Głębokie przeświadczenie menedżerów Gerbera o podobieństwie ludzi i miejsc (z zastrzeżeniem, że Polska jest jakieś dziewięćdziesiąt lat w tyle) pozwoliło im wierzyć w szanse Alimy na osiągnięcie podobnego jak w Ameryce sukcesu gospodarczego.\nBył to więc przeniesiony na poziom mikro dokładnie ten sam zbiór założeń, które rządziły procesami prywatyzacji i transformacji gospodarczej w Polsce w skali ogólnonarodowej. Projektodawcy postsocjalistycznych reform gospodarczych wierzyli, że Polacy byli tacy sami jak mieszkańcy kapitalistycznych krajów zachodnich. Jeśli tyko usunąć komunistyczne ograniczenia, naturalna skłonność do kapitalistycznej racjonalności ekonomicznej, maksymalizacji zysku, przedsiębiorczości, etyki pracy i konsumpcji spowodują, że gospodarka kapitalistyczna rozwinie się w sposób spontaniczny. Według takich neoliberalnych reformatorów jak Leszek Balcerowicz – pierwszy postkomunistyczny minister finansów i autor „terapii szokowej” – prywatyzacja pozwoli tym naturalnym ludzkim skłonnościom przełożyć się na zachowania ekonomiczne. Twórcy reform gospodarczych w zgodzie z najlepszą tradycją liberalną założyli, że z agregacji naturalnych zachowań jednostek powstanie gospodarka rynkowa. Jak wyraził to Balcerowicz:\n(…) prywatno-rynkowa gospodarka jest naturalnym stanem nowożytnego społeczeństwa. Ilekroć brak jest w kraju przedsiębiorstw prywatnych, tylekroć wynika to z państwowych restrykcji, a nie z braku potencjalnych przedsiębiorców: usunięcie takich zakazów zawsze prowadzi do rozwoju prywatnej przedsiębiorczości. (Balcerowicz 1995, 133)\nBalcerowicz i inni neoliberalni reformatorzy z obozu postsolidarnościowego wierzyli, że kiedy zostaną stworzone podstawy kapitalizmu, takie jak własność prywatna, polska gospodarka na powrót zajmie swoje miejsce na szlaku rozwoju kapitalistycznego. Uważali, że jest to ta sama ścieżka, którą podążały zachodnie gospodarki rynkowe, a którą kraje Europy Środkowej porzuciły w 1945 roku (zaś Rosja znacznie wcześniej). Zgodnie z tą ideologią Europa Wschodnia mogła być chwilowo zapóźniona, ale wraz z prywatyzacją powróci na drogę wiodącą do kapitalizmu odpowiadającego idealnie modelowi funkcjonującemu na Zachodzie. Jak pisał węgierski ekonomista János Kornai:\n„Pierwszą drogę” kapitalistycznego rozwoju na rzecz „drugiej drogi” prowadzącej do budowy systemu socjalistycznego najpierw porzucili mieszkańcy imperium carskiego, a następnie innych krajów, które znalazły się pod rządami partii komunistycznych. Kilka dekad później stawało się coraz bardziej jasne, że socjalizm w swojej klasycznej postaci jest ślepą uliczką…\nZakończenie niepodzielnych rządów partii komunistycznej usuwa największą przeszkodę i sprawia, że społeczeństwo może wrócić do swojej pierwszej drogi, drogi rozwoju kapitalistycznego. (Kornai 1995, VII–IX)\nJednak Polska to nie Stany Zjednoczone, a Rzeszów to nie Fremont. Bloki mieszkalne, kominy miejscowej fabryki silników lotniczych oraz ogromny betonowy pomnik „bohaterów”, którzy pomogli Rosjanom w zdobyciu miasta w czasie II wojny światowej, przypominają, że mieszkańcy Rzeszowa doświadczyli ponad czterdziestu lat socjalizmu. Sady i wiejskie drogi mogą wyglądać tak samo, jednak miasta te były częściami systemów opartych na odmiennych relacjach społecznych, nadających tym sadom i drogom całkowicie różne znaczenia. Mieszkańcy Rzeszowa i Fremont mogli tak samo sadzić marchew, produkować przetwory dla dzieci, chodzić do kościoła i na ryby, ale nie doświadczali świata w ten sam sposób. To odkrycie zaskoczyło menedżerów Gerbera. Kilka lat później dyrektor działu zasobów ludzkich w Alimie-Gerber powiedział:\nAmerykanie po zakupie [Alimy] zajęli się zarządzaniem nią pełni najlepszych chęci, ale mając niepełną wiedzę o polskich realiach, zwyczajach, postawach robotników. Nic dziwnego, że [menedżerom Gerbera] trudno było zrozumieć, dlaczego nie wszystkie ich polecenia były wykonywane niezwłocznie. (cyt. za Gestern 1996)\nKiedy Gerber odkrył, że pracownicy Alimy oraz miejscowi rolnicy nie są tacy sami jak mieszkańcy Fremont, firma podjęła wysiłek stworzenia z ludzi, z którymi miała do czynienia w Polsce, takich, do jakich była przyzwyczajona. Ponieważ Gerber widział w Alimie samego siebie z lat 20., zastosował wobec niej te same techniki zarządzania, dzięki którym przez minione dekady przekształcił się w „nową, globalną i bardziej elastyczną” korporację. Stosując wobec swoich pracowników zachodnie techniki zarządzania w postaci audytu, marketingu niszowego i standaryzacji, reorganizując stosunki między rolnikami i firmą oraz zmieniając przyjęte przez nich metody uprawy, prowadząc kampanie reklamowe skierowane do polskich matek w celu zmiany sposobu karmienia dzieci, Gerber aktywnie dążył do stworzenia takiego systemu relacji między firmą a jej dostawcami i konsumentami, jaki panował w Stanach Zjednoczonych w latach 90. W tym sensie ukryte założenie Gerbera w Polsce (podobnie jak większości amerykańskich przedsiębiorstw w Europie Wschodniej) polegało na tym, że aby wytworzyć produkty określonego typu, firma najpierw musi stworzyć ludzi określonych kategorii: pracowników produkcyjnych, kierowników, handlowców i konsumentów takich jak w USA.\nCzemu jednak poświęcać uwagę strategiom zarządzania niedużą i niezbyt ważną fabryką na polskiej prowincji? Co doświadczenia Alimy mogą nam powiedzieć o sprawach bardziej ogólnych? Po pierwsze przykład Alimy-Gerber rzuca światło na znacznie poważniejszą kwestię transformacji społeczeństw socjalizmu państwowego. W jaki sposób społeczeństwo może w tak krótkim czasie przeprowadzić tak głęboką zmianę ekonomiczną? Płynąca z doświadczeń Alimy odpowiedź na to pytanie – skoncentrowana wokół prywatyzacji firmy i transformacji zatrudnionych w niej pracowników – pozwala zrozumieć część procesów składających się na prywatyzację i transformację gospodarczą w Polsce.\nWkrótce po wielkich zmianach 1990 roku nawet dla zwolenników radykalnej liberalizacji ekonomicznej stało się jasne, że prywatyzacja była koniecznym, ale niewystarczającym warunkiem restrukturyzacji gospodarczej (McDonald 1993: Koźmiński 1992; Johnson i Loveman 1995, 32). Domagano się przeprowadzenia „zmiany kulturowej” (Fogel i Etcheverry 1994, 4; Tadikamalla 1994, 216). Niektórzy argumentowali, że „mentalność socjalistyczna jest po prostu niezgodna z duchem kapitalizmu” (Sztompka 1992, 19–20; zob. też Koźmiński 1993 pol. 1998). Większość wysiłków skoncentrowano na restrukturyzowaniu sprywatyzowanych lub państwowych przedsiębiorstw przez reedukację menedżerów, jednak pracownicy wszystkich szczebli i konsumenci także stali się przedmiotem mniej lub bardziej subtelnych form reedukacji. Wydawało się, że gospodarka kapitalistyczna w zachodnim stylu oraz uczestnictwo w coraz gwałtowniejszych globalnych przepływach dóbr i kapitału wymagają stworzenia nowego typu osób i podmiotowości. W podręcznikach zarządzania i w kolorowych pismach, w szkołach biznesu i w halach fabrycznych na różne sposoby propagowano zwyczaje, gusta i wartości ponowoczesnego, elastycznego kapitalizmu (Dunn 1996; por. Harvey 1989).\nW ten sposób wysiłki Alimy-Gerber zmierzające do reedukacji i rekonstrukcji menedżerów, pracowników i konsumentów ilustrują jeden z fundamentalnych aspektów odchodzenia od socjalizmu. Pokazują, że powodzenie w tworzeniu gospodarki rynkowej wymaga zmiany samych podstaw tego, co to znaczy być osobą. Przypadek Alimy-Gerber akcentuje znaczenie miejsc pracy w transformacji gospodarki. Firmy nie tylko zmieniają sposoby produkcji i inwestowania, ale i wpajają wiedzę o nowych kategoriach ludzi i sposobach postępowania, przeformułowują wyobrażenia o tym, co można robić w zależności od wieku, klasy i płci, zmieniają sposoby, w jakie jednostki regulują swoje zachowania ekonomiczne.\nDokładniejsza analiza przypadku Alimy pokazuje również, że transformacja społeczeństw socjalizmu państwowego to nie tylko przekształcanie partii politycznych, budowa demokratycznych instytucji, zmiana systemu własności. Niezależnie od skali trudności poszczególnych zadań tranzycja to przede wszystkim fundamentalna zmiana natury władzy w Europie Wschodniej. Obserwacja nowych form zarządzania i wpajania nowych form osobowości (personhood) wskazuje, że w Polsce po 1989 roku ogromnym zmianom podlegała rządomyślność (governmentality). W książce tej twierdzę, że jeśli zdefiniujemy technologie rządzenia jako zestawy przedmiotów, praktyk, technik, dyspozycji i podmiotów, to okaże się, że formy rządomyślności w krajach Układu Warszawskiego i zachodnich demokracjach rynkowych w okresie od 1945 do 1989 roku były radykalnie odmienne. Niezależnie od tego, jak bardzo architekci wczesnego socjalizmu pragnęli uczynić go częścią tego samego projektu modernizacyjnego co kapitalistyczne potęgi w rodzaju Stanów Zjednoczonych, nowoczesność socjalizmu państwowego nigdy nie funkcjonowała tak jak nowoczesność USA i Europy Zachodniej.\nPostsocjalistyczna transformacja jest świadomą próbą upodobnienia systemów rządomyślności w byłym bloku radzieckim i w kapitalistycznym pierwszym świecie. Zmierza ona do pokierowania Europy Wschodniej z powrotem na drogę do kapitalizmu przez upodobnienie mechanizmów nią sterujących do wzorów przyjętych w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Polska transformacja nie jest więc tylko przejściem do „idealnego” kapitalizmu, ale częścią znacznie szerszego procesu globalizacji, związanego z przyjęciem identycznych systemów rządomyślności i regulacji stosowanych w krajach takich jak Niemcy, USA lub Japonia. W Polsce, podobnie jak w tych państwach, politycy i menedżerowie próbują przeskoczyć do bardziej elastycznej, postfordowskiej lub neoliberalnej formy kapitalizmu. Nie jest więc niespodzianką, że wiele sposobów i technik transformacji mentalności i gospodarki w Polsce opiera się na technikach rozwiniętych w Japonii, Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych.\nZmiany dyscypliny pracy zastosowane w Polsce były zarazem elementami kluczowej technologii przekształcania gospodarki krajów Pierwszego Świata. Techniki takie jak marketing niszowy, rachunkowość, audyt oraz kontrola jakości były stosowane w firmach w całej Europie Zachodniej i USA, również w korporacji Gerber. Wszystkie one służą przekształcaniu ludzi w elastycznych, zręcznych, samoregulujących się robotników, którzy pomagają swoim firmom reagować na coraz gwałtowniej zmieniające się warunki rynkowe. Choć popularni autorzy teorii biznesu wychwalają je jako „zarządzanie wyzwolenia” (Peters 1992), techniki te mają także wyraźnie dyscyplinarne, nierzadko dyskryminacyjne oblicze. Zmuszając niektórych pracowników do coraz cięższej pracy w celu sprostania oczekiwaniom firmy dotyczącym większej elastyczności, wykluczają całkowicie z pracy tych, których uważają za nieelastycznych i niezdolnych do samoregulacji (Martin 1994). Doktryna elastyczności – oraz oczekiwanie, że pracownicy i firmy staną się samoregulującymi się podmiotami – oznajmia nadejście nowej formy władzy w postsocjalistycznej Europie Wschodniej.\nWielu amerykańskich i zachodnioeuropejskich pracowników nie potrafi krytykować nowego „elastycznego zarządzania” i „elastycznej ekonomii”, mimo że uderzają one w pewność ich zatrudnienia w przypadku recesji. Podstawowe zasady określające, co znaczy być osobą – indywidualistyczną, zarządzającą sobą, odpowiedzialną, „rozliczalną” – powodują, że zwalniani lub dyscyplinowani pracownicy o wszystko obwiniają siebie, a nie swoje firmy lub gospodarkę narodową (Newman 1999). Polscy pracownicy mają jednak mocniejsze podstawy pozwalające na krytykę zmian w zarządzaniu i podmiotowości, ponieważ zachodząca tu przemiana rządomyślności nie była całkowita. Polacy żyli ponad czterdzieści lat w socjalizmie, który zupełnie inaczej organizował produkcję i osobowość. Akceptując wiele zmian przyniesionych przez globalny kapitalizm – a nawet skwapliwie przyklaskując niektórym z nich – dzięki historycznemu doświadczeniu socjalizmu i systemu kulturowego, który powstał i utrzymywał się w minionych dekadach, potrafią kontestować, modyfikować i reinterpretować wiele inicjatyw międzynarodowych korporacji. Oczywiście ich rozumienie siebie jako osób nie pozostało nienaruszone w zetknięciu z dramatycznymi przemianami w światowym kapitalizmie. Jednakże ich przeszłość, religijność, znaczenie przypisywane przez nich rolom płciowym i relacjom rodzinnym, rozumienie więzi społecznych itp. powodują, że ich identyfikacja z systemem kapitalistycznym różni się od tej, z którą mamy do czynienia w USA.\nJak Polacy reagują na próby zrobienia z nich nowych, „elastycznych” pracowników późnego kapitalizmu? Jak polscy robotnicy, menedżerowie, konsumenci kontestują i przepracowują nowe, sprowadzone z Zachodu kategorie osób, i w jaki sposób kontestacja ta może okazać się pomocna w formułowaniu krytyki współczesnego kapitalizmu? Czy podejmowane przez nich próby blokowania, modyfikowania i omijania nowych technologii zarządzania zmieniają system relacji wyłaniający się w Polsce w odrębną formę gospodarki kapitalistycznej? Czy opór i przetargi stosowane przez załogi przedsiębiorstw zmieniły dyscyplinarną władzę elastycznej akumulacji w coś nowego i nierozpoznawalnego, tak jak wcześniej rozbroiły i osłabiły autorytarną władzę socjalizmu?\nW książce tej analizuję sposób, w jaki polscy robotnicy wykorzystują doświadczenie socjalizmu i działalność „Solidarności” oraz ideologie związane z katolicyzmem, rolą rodziny i płci w redefiniowaniu siebie, a także w renegocjowaniu procesów produkcyjnych i stosunków społecznych w zakładzie pracy. Dzięki wykorzystaniu wspomnianych wartości, solidarnościowemu ideałowi stosunków między pracownikiem i przedsiębiorstwem oraz zbudowanym w czasach gospodarki niedoboru sieciom znajomości pracownicy dążą do stworzenia innych podmiotowości i formy podporządkowania, z którą mogą żyć. Toczone przez nich walki dostarczają zarazem nowych narzędzi do analizy dystrybucji władzy wewnątrz „elastycznych” firm nowej globalnej gospodarki i wykluczania z niej pewnych kategorii ludzi. To one wyznaczają ramy zmian tak w politycznej, jak i w moralnej ekonomii1 pracy. Wyzwania, którym stawili czoła robotnicy, pozwalają krytycznie spojrzeć zarówno na zmiany w funkcjonowaniu globalnego kapitalizmu, jak i wężej zdefiniowanej tranzycji w Europie Wschodniej.\nAlima w perspektywie globalnej, czyli dlaczego Rzeszów i Fremont to nie to samo\nW artykule Gridded lives: why Kazakhstan and Montana are nearly the same place Kate Brown spogląda na ulice Karagandy i Billings. Jej zdaniem „o ile nie ulegnie się pustosłowiu wyprodukowanemu w czasie zimnej wojny, łatwo dostrzec, że Związek Radziecki i Stany Zjednoczone miały ze sobą wiele wspólnego” (2001, 23). Brown stawia śmiałą tezę, że oba państwa, ustanowione niegdyś jako biegunowe przeciwieństwa, w rzeczywistości są bardzo podobne. Próbuje pokazać, że władza wytwarzana w obu krajach miała postać foucaultowskiej dyscypliny, a przestrzenie kapitalizmu i socjalizmu stanowiły tylko artefakty wspólnej nowoczesności. Analizując metody, za pomocą których menedżerowie dużych przedsiębiorstw w obu krajach dążyli do „ujarzmienia i podporządkowania siły roboczej”, ma nadzieję pokazać, jak wytworzyli „odpowiadające sobie wzory podporządkowania” (2001, 23).\nCzy rzeczywiście praca była zorganizowana w identyczny sposób w kapitalistycznych i socjalistycznych przedsiębiorstwach od wczesnych lat 20., kiedy ZSRR rozpoczął tworzenie socjalistycznego społeczeństwa przemysłowego, aż po rok 1989? Czy fabryki i skolektywizowane gospodarstwa rolne socjalizmu państwowego wytworzyły te same rodzaje podmiotowości, które w Ameryce powstały pod wpływem zakładów przemysłowych i korporacyjnych farm? Czy naprawdę tak niewiele różniło pracujących w Billings i Karagandzie lub Fremont i Rzeszowie? Znaczenie tego problemu wykracza daleko poza teoretyczną debatę, czy kapitalizm i socjalizm były jedynie wariacjami na ten sam temat (choć spór ten stale pojawia się w literaturze przedmiotu – zob. Braverman 1974, Van Atta 1986, Burawoy i Lukács 1992). Problem ten dotyka samego rdzenia postsocjalistycznego projektu transformacji. Polscy neoliberalni reformatorzy i menedżerowie prywatyzowanych przedsiębiorstw zakładali, tak jak Brown, że fabryki socjalistyczne i kapitalistyczne organizowały pracę podobnie. Jeśli nie mieli racji, nakreślony przez nich plan drogi do kapitalizmu był od samego początku błędny.\nPomysł, że wschodnioeuropejski socjalizm i amerykański kapitalizm opierają się na tych samych sposobach organizacji pracy w przemyśle, bierze się z osobliwej zbieżności historycznej. Jest ironią losu, że ZSRR, który od początku próbował zbudować społeczeństwo będące antytezą kapitalizmu, tworząc pierwsze modele radzieckiego systemu produkcji, inspirował się wynalazkami Henry’ego Forda, jednego z pionierów amerykańskiego kapitalizmu. Planiści utrzymywali, że utopijne ideały efektywności, racjonalności i industrializacji mogą pchnąć do przodu zacofaną Rosję. Zebrano więc je razem i ubrano w modnie brzmiące słowa, takie jak amerikanizacija. W ten sposób fordizacija stała się metaforą gwałtownej industrializacji, wysokiego tempa wzrostu i produktywności, które charakteryzowały radziecki wzór nowoczesności (Stites 1989, 149). Wspomnienia Forda zatytułowane Moje życie i dzieło miały w ZSRR w latach 20. osiem wydań, a rosyjscy chłopi nazywali jego imieniem swoje traktory i dzieci (Stites 1989, 148).\nJednak kult Henry’ego Forda, który narodził się w Rosji w latach 20., wykroczył poza sferę metaforyczną i imaginacyjną. Ford nie tylko ukształtował radziecką wyobraźnię, ale i w zasadniczy sposób wpłynął na organizację przemysłu w socjalizmie państwowym. W latach 1920–1926 rząd radziecki sprowadził ponad dwadzieścia tysięcy traktorów i samochodów Forda (Stites 1989, 148). Zafascynowani technologią Lenin i Stalin stali się wielkimi admiratorami Fordowskiej fabryki River Rouge w Michigan, która w tamtym okresie była największym przedsiębiorstwem przemysłowym na świecie. W celu powielenia taśmy montażowej, uważanej przez niego za źródło kapitalistycznej potęgi gospodarczej, Stalin zaprosił Henry’ego Forda, aby ten osobiście zaprojektował Fabrykę Samochodów im. Gorkiego. Wynajął również amerykańskich inżynierów i robotników, aby nauczyli radzieckich pracowników właściwego administrowania produkcją (Dyakanov 2002).\nOpisywane przez Brown (2001, 38) olbrzymie, zintegrowane pionowo przedsiębiorstwa wraz z siatkami miast i ogromnymi zmechanizowanymi gospodarstwami rolnymi stanowiły rdzeń fordowskiej wizji nowoczesności. W latach 50. integracja pionowa była już powszechnie stosowana w USA – w tym również w należącej do Gerbera fabryce we Fremont. Po zakończenia II wojny światowej zaczęły ją stosować u siebie nowe państwa socjalistyczne w Europie Wschodniej. Socjalistyczni planiści mieli nadzieję, że dzięki wykorzystaniu integracji pionowej i ekonomii skali uda im się pobudzić rozwój. Na początku lat 60. polscy eksperci zaczęli wdrażać plan racjonalizacji systemu produkcji żywności, którego częścią była zgodna z fordowskim wzorem reorganizacja Alimy. Wprawdzie powstała jeszcze przed wojną fabryka zajmowała się dotąd wytwarzaniem słodyczy i konfitur, jednak w latach 60. planiści nakazali przedsiębiorstwu wyspecjalizować się w produkcji znormalizowanego asortymentu odżywek dla dzieci. Przetwórstwo owocowo-warzywne z uwagi na konieczność bliskiego kontaktu z dostawcami wymaga dużej decentralizacji terytorialnej, co odróżnia je od fordowskiego wzoru – skupionych w jednym miejscu zakładów River Rouge. Mimo to Alima stała się częścią Zjednoczenia Przemysłu Owocowo-Warzywnego (ZPOW) kierowanego bezpośrednio przez Ministerstwo Przemysłu Rolnego i Spożywczego, tak jakby była jednym ogromnym zintegrowanym pionowo przedsiębiorstwem. Dzięki temu modelowi i zastosowaniu importowanej z Zachodu technologii opartej na produkcji taśmowej socjalistyczna Alima przypominała fordowski wzór w tym samym stopniu co kapitalistyczny Gerber.\nDuże przedsiębiorstwa zorganizowane według fordowskiego modelu produkcji taśmowej – niezależnie od tego, czy socjalistyczne, czy kapitalistyczne – wymagają specyficznej dyscypliny pracy. Amerykańskie fabryki, jak River Rouge Forda, Fremont Canning Company Gerbera czy inne powstające w latach 20., wykorzystywały dyscyplinę pracy zwaną „zarządzaniem naukowym”. Zakłady produkcyjne organizowano zgodnie z wytycznymi eksperta zajmującego się wydajnością pracy, Fredericka Winslowa Taylora2. Fordowskie przedsiębiorstwa korzystały z jego metody, oddzielając pracę fizyczną od umysłowej, odbierając kontrolę nad procesem produkcji wykwalifikowanym rzemieślnikom i przekazując ją menedżerom. Ci zaś stosowali zasady inżynierii zarządzania w celu zwiększenia wydajności pracy robotników. Już taśma produkcyjna Forda rozbiła proces produkcji na proste, powtarzalne czynności, które wykonywał każdy z robotników, jednak taylorowscy inżynierowie dążyli do jeszcze dalej posuniętego podziału zadań. Stali nad robotnikami ze stoperami, mierząc czas każdego najdrobniejszego ruchu, a następnie starali się ułożyć czynności tak, aby zwiększyć dzienną produkcję. System taylorowski zmieniał ludzi w części maszyn, przy których pracowali, w bierne elementy rytmicznie i efektywnie powtarzające jedną czynność. Aby skłonić robotników do stałego zwiększania wydajności i podporządkowania się dyktatowi inżynierów przemysłowych, fordowskie fabryki często płaciły w trybie akordowym. System ten spowodował radykalne uniezależnienie pracy w przemyśle od kwalifikacji robotników, dając początek jej wyjątkowo otępiającej i wyczerpującej formie (Taylor 1947; Aglietta 1987, 113–16; Hirsch 1984, 15–16; Aitken 1960, 13–48; Brenner i Glick 1991, 76).


Dzięki FordPass klienci Forda będą objęci najlepszym w branży dostępem do ładowania pojazdów elektrycznych\nOkreslenie grubosci izolacji termicznej jest przedmiotem wszystkich metod wymiarowania termicznego przedstawionych\nOkreślenie grubości izolacji termicznej jest przedmiotem wszystkich metod wymiarowania termicznego przedstawionych w rozdz. 3. Po spełnieniu pierwszych trzech wymagań mających charakter założeniowy, a dodatkowo wynikających z praktyki i tradycji inżynierskiej, ustalenie grubości izolacji termicznej należy do czynności finalnych w projektowaniu mikroklimatu w pomieszczeniach inwentarskich. 1.5.2. Stosowane obecnie przegrody zewnętrzne 1.5.2.1. Materiały termoizolacyjne Na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat czyniono w kraju próby stosowania różnych materiałów termoizolacyjnych w przegrodach zewnętrznyc...\nTragedia nawiedziła Australię w ostatnich tygodniach. Ogromne, niepowstrzymane, niekontrolowane pożary zniszczyły 750 domów (z ponad 210 osobami zabitych) w stanie Wiktoria, zabierając życie wielu ludziom na drodze. Ale wraz z tragicznymi sytuacjami pojawiają się nowe możliwości, aby pomóc potrzebującym. Australijska firma, Architekci 1: zaprojektowali domową kapsułę do ponownego wzrostu. Jest to stała i efektywna kosztowo jednostka mieszkalna, która może pomóc w odbudowie pożaru zdewastowanych miejskich statków Wiktorii. Wytrzymała prefabrykowana konstrukcja betonowa została zaprojektowan...\nOdkształcenia warstewki gruntu\nRozpatrując odkształcenia warstewki gruntu, leżącej bezpośrednio pod fundamentem, w czasie rozpełzania lub spełzania, łatwo zauważymy, że fundamentem w fazie brzegowej między odkształceniami jej elementu położonego blisko środka i elementu znajdującego się w sąsiedztwie krawędzi fundamentu zachodzi zasadnicza różnica. Rozróżnia się dwa przypadki rozkładu naprężeń stycznych w płaszczyźnie podstawy fundamentu: 1) wartość naprężenia stycznego T nie jest w żadnym miejscu bezpośrednio pod fundamentem większa od wytrzymałości gruntu na ścinanie; 2) pod krawędziami fundamentu naprężenie styczne jest...\nPołączone doustne środki antykoncepcyjne u kobiet z toczniem rumieniowatym układowym ad 6\nZmiany asortymentu i jakości w naszych materiałach termoizolacyjnych niewątpliwie nastąpią w najbliższych latach. W chwili obecnej w skuteczny sposób trzeba jednak zabezpieczać termicznie obiekty inwentarskie produkowanymi aktualnie w kraju tworzywami. 1.5.2.2. Przegrody izolowane termicznie Na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat następowała ewolucja w ocieplaniu obiektów inwentarskich. Należy przypomnieć, że przed tym okresem duże budynki dla zwierząt hodowlanych nie miały stałej izolacji. Ich walory funkcjonalne i budowlane wywodziły się jeszcze z tradycji dworskiej, zgodnie, z którą, ściany wyko...\nNajnowsze zdjęcia w galerii Dzięki FordPass klienci Forda będą objęci najlepszym w branży dostępem do ładowania pojazdów elektrycznych :\nfarby na drewno\njak zrobić wianek\npilarka tarczowa ryobi\noświetlenie sufitowe castorama\nzlew franke granit\nzjawiska paranormalne forum\nDzięki FordPass klienci Forda będą objęci najlepszym w branży dostępem do ładowania pojazdów elektrycznych 751#nagrody za punkty mapei , #tkanina jutowa castorama , #balustrady ze stali nierdzewnej cena , #zlewozmywak kuchenny obi , #dell iso windows 7 , #jak ustawić regulator temperatury salus , #obi pilarki spalinowe , #tapeta nowoczesna , #olx hulajnoga elektryczna , #castorama dulux ,\nCopyright © 2012 - All Rights Reserved - Dzięki FordPass klienci Forda będą objęci najlepszym w branży dostępem do ładowania pojazdów elektrycznych


Haft i Sztuka Użytkowa: marca 2012\nSpotkanie integracyjne 29-03-2012\nDziś odbyło się spotkanie integracyjne obu grup. Odwiedził nas instruktor p.Wojtek, który uczył nas w Szklarskiej Porębie. P. Wojtek przywiózł nam nasze wypalone prace - na zdjęciach przedstawiony jest nasz mały dorobek. Byłyśmy zadowolone z wyników naszych wysiłków. Oprócz prac na stole pojawiły się również inne wyniki naszych wysiłków- kulinarne przysmaki. P.Wojtek uhonorował nas za to różami, był to bardzo miły gest. W trakcie spotkania dotarł do nas zaproszony na to spotkanie p.Dyrektor Ośrodka Kultury i cieszy nas bardzo,że i jemu podobały się nasze prace.\nAutor: Dorota Chmielewska o 3/29/2012 Brak komentarzy:\nZapowiedź - 29.03. godz 16!!!\nW dniu 29.03.2012 organizujemy przedświąteczne spotkanie integracyjne dwóch grup. Tym razem wcześniej niż zwykle, bo o godz 16.00 . W tym dniu mamy niecodzienne atrakcje :). Odwiedzi nas na tym spotkaniu instruktor rzeźbiarstwa Wojtek, z którym zaprzyjaźniłyśmy się w Szklarskiej Porębie, i który przekazywał nam tajniki lepienia w glinie. Przywiezie nam pozostałą część prac. Jesteśmy szalenie ciekawe jak wyszły po wypaleniu.\nZaproszony na spotkanie został również Dyrektor Ośrodka Kultury.\nSpotkanie stworzy możliwość integracji grup -środowej i czwartkowej. W miłym, już w świątecznym nastroju, zasmakowania specjałów i wymiamy przepisów kulinarnych.\nAutor: Dorota Chmielewska o 3/27/2012 Brak komentarzy:\nEmilka , której brak nam bardzo na zajęciach , nieustająco trenuje qulling. Zauroczyły mnie jej jajka.\nAutor: Dorota Chmielewska o 3/22/2012 Brak komentarzy:\nKrak 2-składnikowy na płytkach\nChciałyśmy wypróbować krak 2-skł.\nPo remoncie u Dorotki i Kazi pozostały płtki ceramiczne.Jak je wykorzystać?Okazuje się że w bardzo prosty sposób.Serwetki ,papier ryżowy,krak 2-skl. i decoupage.Same byłyśmy ciekawe jak to wyjdzie. Jedna drugiej zaglądałyśmy przez ramie nie mogąc się doczekać, gdy "dojrzewał" efekt końcowy. No i co?-wyszło wspaniale.\nCo teraz z tymi ozdobionymi kafelkami zrobić?-każda z nas już we własnym zakresie coś wykombinuje.\nNad wykorzystaniem płytek pomyślimy...- pewne pomysły już mamy, sprawdzimy jak wyjdzie to w realizacji.:)\nAutor: Dorota Chmielewska o 3/15/2012 1 komentarz:


Przed wakacjami — co warto wiedzieć? - UKE\nTu jesteś: Strona główna > Aktualności > Bieżące informacje > Komunikaty > Przed wakacjami — co warto wiedzieć?\nPrzed wakacjami — co warto wiedzieć?\nJeżeli wybierasz się w zagraniczną podróż i chcesz pozostać w kontakcie z bliskimi - sprawdź czy masz włączoną usługę roamingu w telefonie.\nRoaming to mechanizm w sieciach komórkowych umożliwiający korzystanie z usług obcych sieci i jej punktów dostępowych, gdy abonent znajduje się poza zasięgiem sieci operatora lub dostawcy internetu, z którym podpisał umowę.\nDzięki aktywowaniu usługi roamingu będziesz mógł korzystać z telefonu za granicą. Jak to zrobić? To bardzo proste. Skontaktuj się ze swoim operatorem (telefonicznie lub osobiście w Punkcie Obsługi Klienta) i zapytaj czy na Twoim numerze jest aktywna usługa roamingu. Jeżeli nie, a chcesz korzystać z telefonu za granicą, podczas rozmowy z konsultantem złóż dyspozycję włączenia (aktywacji) usługi roamingu. Samo włączenie usługi jest bezpłatne, ale już korzystanie z telefonu za granicą wiąże się oczywiście z opłatami.\nCeny opłat w roamingu, transport, nocleg, wizy, waluty, ubezpieczenie - to tylko część spraw, od których zależy powodzenie naszych wakacyjnych planów. O czym warto pamiętać przygotowując się do urlopu, jakie mamy prawa i gdzie uzyskać pomoc w razie trudności, przypomina dzisiaj kilkanaście instytucji biorących udział we wspólnej akcji.\nPamiętaj, aby przed wyjazdem zapisać numery telefonów w pamięci swojego aparatu wraz z międzynarodowym numerem kierunkowym np. kierunek do Polski +48, kierunek do Niemiec + 49, lub przed wykręceniem danego numeru, wstaw numer kierunkowy kraju, do którego dzwonisz np. dzwoniąc do abonenta niemieckiego operatora wybierasz numer: +49 7xx-xxx-xxx. Nie zapomnij zabrać ze sobą ładowarki do telefonu. Jeżeli wybierasz się do kraju, w którym jest inne napięcie np. w USA napięcie w gniazdach zasilających wynosi 110 V, a w Polsce wynosi 230 V, warto zaopatrzyć się w takim przypadku w ładowarkę z „przejściówką", która umożliwi Ci podłączenie do gniazda.\nUrząd Komunikacji Elektronicznej przypomina o zasadach naliczania opłat za korzystanie z telefonów za granicą.\nOpłaty za rozmowy (połączenia), sms-y za granicą w Unii Europejskiej - eurotaryfa.\nOd 1 lipca 2012 r. maksymalne opłaty za rozmowy wykonywane i odbierane, w tym za sms-y wysyłane na terenie krajów Unii Europejskiej, w ramach EUROTARYFY, kształtują się następująco:\npołączenia wychodzące (za min połączenia) - 1,48 PLN z VAT,\npołączenia przychodzące (za min połączenia) - 0,41 PLN z VAT,\nSMS wysłany - 0,46 PLN z VAT.\nOpłata za transmisję danych za granicą w Unii Europejskiej - eurotaryfa, wynosi:\ntransmisja danych (MB) - 3,57 PLN z VAT\nJeżeli korzystasz ze smartfona, tableta lub z Internetu w telefonie - pamiętaj, że korzystanie z sieci Internet za granicą jest droższe niż w kraju. Za granicą nie działają również pakiety na Internet, z których standardowo korzystasz w kraju. Jeżeli zamierzasz korzystać z Internetu w trakcie pobytu za granicą - pamiętaj, że operatorzy, umożliwiają zakup dodatkowych pakietów roamingowych na Internet, które uchronią Cię przed wysokimi kosztami rachunku.\nWyjeżdżając za granicę upewnijmy się, że wykupiliśmy usługę, dzięki której zapłacimy mniej za połączenia z Internetem i że została ona aktywowana przez naszego operatora. Możemy też wyłączyć w urządzeniu opcję połączenia z usługami przesyłu danych podczas roamingu.\nInformacja o wysokości opłat za transmisję danych jest szczególnie ważna dla użytkowników korzystających w telefonie z dostępu do Internetu, użytkowników tabletów czy smartfonów, które do prawidłowego działania wymagają często pobierania poprzez sieć Internet aktualizacji np. oprogramowania, co w połączeniu z opłatami w roamingu, może spowodować wysoki rachunek za korzystanie z usług dostępu do internetu na wymarzonym urlopie.\nUrząd przypomina, że operatorzy zobowiązani są do udzielania abonentowi informacji o fakcie korzystania w danej chwili z usługi transmisji danych w roamingu oraz o koszcie takiej usługi. Dodatkowo operatorzy zobowiązani są oferować użytkownikom limity cenowe dla transmisji danych, tzw. „cut-off limits".\nKlientów, którzy nie ustalą swojego własnego limitu, chroni automatycznie wprowadzony miesięczny limit opłat wynoszący 50 euro bez VAT, po przekroczeniu którego operatorzy odetną im dostęp do Internetu. Klient, jeśli będzie chciał, może zwrócić się do operatora o ustalenie innego limitu.\nNowa przepisy roamingowe obowiązujące od 1 lipca 2012 r. rozszerzają również obowiązki informacyjne operatorów względem abonentów. Do tej pory operatorzy musieli informować abonentów o cenach usług, gdy przebywali oni na terytorium innego państwa członkowskiego UE. Teraz obowiązek ten został rozszerzony i dotyczy również państw spoza UE. W związku z tym, konsument wyjeżdżający gdziekolwiek za granicę, będzie powiadamiany przez swojego operatora o cenie poszczególnych usług.\nEurataryfa działa wyłącznie w ramach Unii Europejskiej. Jeżeli wybierasz się na urlop do któregoś z krajów z poza Unii Europejskiej - zapoznaj się uważnie z cennikiem opłat za połączenia międzynarodowe i w roamingu, w szczególności ze stawkami, jakie będą obowiązywać Cię w kraju, w którym będziesz przebywać i wybierz najkorzystniejszą dla siebie taryfę. Szczegółowe informacje w tym zakresie uzyskasz kontaktując się ze swoim operatorem.\nPamiętajmy również o tym, iż w przypadku podróży samolotem, telefony komórkowe powinny być wyłączone, o czym zapewne przypomni personel pokładowy statku powietrznego przed startem.\nJuż po raz trzeci razem. W tym roku ponad 30 instytucji i organizacji - wspólnie informuje PRZED WAKACJAMI - CO WARTO WIEDZIEĆ? Zapraszamy ich na strony internetowe, znajdziecie tam specjalne poradniki i informacje przed wakacjamiak bezpiecznie korzystać z bankomatu i co zrobić aby zabezpieczyć mieszkania przed złodziejami? Ile mamy czasu na reklamację nieudanego wyjazdu? Jak wybrać odpowiednie ubezpieczenie turystyczne? Jak chronić dane osobowe? Ile wynoszą opłaty za połączenia, sms-y w UE? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań już 29 czerwca. W piątek po raz trzeci rusza wspólna akcja biur prasowych różnych instytucji, które przypomną wspólnie podstawowe informacje przydatne podczas wypoczynku.\nCzego nie wiedzą turyści? - wyniki najnowszych badań oraz porady prawne dotyczące umów - www.uokik.gov.pl\nO towarach spoza Unii Europejskiej zwolnionych z cła oraz o obowiązku podatkowym osób pracujących w czasie wakacji za granicą - www.mofnet.gov.pl\nAutor informacji: (Renata Piwowarska) / (2012-06-29)\nUdostępnienie informacji: (Anna Lewandowska) / (2012-06-29 15:54)\nOstatnia zmiana: (Anna Lewandowska) / (2012-06-29 15:54)


Miejsca, w których będziesz żył swoim najlepszym życiem, zgodnie z Twoim znakiem / Girl Talk | Wskazówki i przydatne informacje na temat związków i małżeństwa.\nGłówna » Girl Talk » Miejsca, w których będziesz żył swoim najlepszym życiem, zgodnie z Twoim znakiem\nTo ma sens, że zarobisz najwięcej gotówki w miejscu, które cię uszczęśliwia, i to jest zgodne z tym, kim jesteś jako osoba; bez względu na to, jak jesteś utalentowany, wykwalifikowany lub zdeterminowany, jest mało prawdopodobne, abyś dobrze radził sobie z karierą, mieszkając w mieście, które jest dla ciebie złe. A jeśli nie możesz dobrze pracować, prawdopodobnie nie zobaczysz za dużo gotówki! Jeśli zdarzy ci się odnieść sukces w pracy w mieście, które ci nie odpowiada, prawdopodobieństwo, że utrzymasz sukces w perspektywie długoterminowej, nie jest zbyt wysokie, biorąc pod uwagę, że będziesz w środowisku, które sprawia, że chcesz hukać twoja głowa przy ścianie. A wszystkie pieniądze na świecie nie są tego warte, jeśli nie możesz wstać z łóżka rano! Więc jeśli szukasz świeżego startu, pozwól gwiazdom poprowadzić Cię do jednego miasta, w którym najprawdopodobniej prosperujesz i znajdziesz szczęście. Spójrz na najlepsze miasto, w którym możesz uzyskać najbardziej zielony kolor, na podstawie swojego znaku.\n15 Umiejętności Barana zabłysną w Sydney, Australia\nBaran zdecydowanie potrzebuje miejsca, które zapewnia wyzwania i przygody. Musisz być nieustannie stymulowany i potrzebujesz szansy, by pochwalić się swoimi umiejętnościami i atrybutami, które obejmują przywództwo, odwagę, inteligencję i podłą etykę pracy. Australijskie miasto Sydney jest idealnym miejscem na pokonanie wyzwań, udoskonalenie siebie i znalezienie sukcesu, dopóki twoje ryczące serce Barana nie jest zadowolone! Sydney jest jednym z najbardziej (jeśli nie najbardziej) wiodących ośrodków biznesu i kreatywności w Australii, więc bez względu na to, jakiego rodzaju jesteś osobą, jest tam wystarczająco dużo okazji, aby znaleźć pracę, która zaspokoi wszystkie twoje potrzeby. Uważamy, że Australia jest ogólnie idealna dla Barana, po pierwsze dlatego, że nie wszystkie inne znaki mają odwagę wymagać przeniesienia się na drugą stronę świata (mówimy o 24-godzinnej podróży samolotem z niektórych miast na półkuli północnej !). Ze swym chropowatym krajobrazem, gigantycznymi falami surfingowymi i tajemniczymi ikonami, takimi jak Uluru czekającymi na odkrycie, nie ma wątpliwości, że Ram znajdzie więcej niż wystarczająco Down Under, by łaskotać jej fantazję.\n14 Taurus będzie dramatycznie wolny w powrocie do Toronto w Kanadzie\nJako Byk, naprawdę musisz żyć gdzieś, co jest całkowicie wolne od dramatu. Nie robisz konfliktu ani niepotrzebnego dramatu i rozwijasz się, gdy wszystko idzie płynnie. Twoje idealne miasto jest oczywiście takie, które jest przyjazne dla użytkownika i bardzo wyluzowane, a panie Taurus to Toronto w Kanadzie. W 2017 roku Toronto zostało uznane za jedno z 20 najłatwiejszych miejsc do życia, co prawdopodobnie ma związek z bezstresowym systemem transportu publicznego. Toronto pełne jest tętniących życiem restauracji i miejsc, które pobudzą twój umysł, takich jak galerie sztuki i muzea. Jesteś dość towarzyskim motylem, więc zawsze będziesz szczęśliwy w miejscu, które oferuje ci wiele okazji, aby wyjść i poznać ludzi. W Toronto jest około 200 000 studentów, a ludność składa się z ludzi z ponad 200 krajów na całym świecie, więc jest wielu nowych przyjaciół. Jeśli chodzi o karierę zawodową, w centrum miasta działa wiele firm i wiele szans na zaangażowanie się w najlepsze firmy w kraju!\n13 Bliźnięta znajdą nieograniczone możliwości w Tokio, Japonia\nBliźnięta w dużej mierze wymagają szybkiego, tętniącego życiem miasta, które może zaoferować im nieskończone możliwości nowych doświadczeń. Jeśli jesteś bliźniakiem, nie szukaj dalej niż pełne akcji Tokio w Japonii. Jedną z przyczyn, dla których Gemini pasuje Tokio bardziej niż jakiekolwiek inne miasto, jest to, że Gemini zawsze uwielbia komunikować się - to dla ciebie konieczność. Będą nowe języki do nauki w Tokio i zupełnie nowy sposób komunikowania się, od którego będziesz uzależniony, gdy tylko tam dotrzesz! Sama kultura japońska jest spokojna i pełna czci, ale miasto Tokio jest tętniące życiem, które naprawdę działa dla Ciebie. Spotkasz ludzi z różnych środowisk, ponieważ ludzie biznesu z całego świata przybywają do miasta każdego roku, aby skorzystać z możliwości, jakie na nich czekają. Nigdy nie będzie spokojnego momentu, jeśli nie chcesz tam być, i jest tak wiele fantastycznych elementów kultury, które możesz poznać. Nigdy się tu nie znudzisz, a twoja inteligencja i kreatywny talent będą pielęgnowane.\n12 Satysfakcja gwarantowana na raka w Dallas, Teksas, Stany Zjednoczone\nBycie nowotworem, jedną z najważniejszych rzeczy dla ciebie jest równowaga między pracą a rodziną. Jesteś naturalnym opiekunem i wychowawcą, więc zdecydowanie nie znajdziesz szczęścia w miejscu, które pozwala ci prosperować w pracy, ale zmusza do całkowitego zaniedbania rodziny. Dallas w Teksasie jest jednym z najlepszych miast dla rodzin, w których mieszkają, i dlatego będzie cię bardzo zadowolić. W pozostałej części Stanów Zjednoczonych znany jest szereg szkół, zarówno publicznych, jak i prywatnych, oraz wybór doświadczeń poza klasą, które pokochają twoje dzieci (lub przyszłe dzieci!). Centrum Audubon w Trinity River jest jednym z najbardziej popularnych i daje możliwość biwakowania, uprawiania sportów wodnych (które pokochasz jako rak!), Zabawnych zajęć takich jak strzelanie z łuku, a także zrobienia fenomenalnych fotografii natury wokół ciebie. Najważniejsze jest to, czy twoja rodzina jest szczęśliwa, będziesz szczęśliwy i będziesz w nastroju, w którym możesz być najlepszą wersją siebie i poważnie zaimponować w pracy.\n11 Leo jest supergwiazdą jak ludzie w Nowym Jorku, Nowy Jork, Stany Zjednoczone\nJeśli jest jeden znak, który należy do Wielkiego Jabłka, to Leo. Co możemy powiedzieć o tobie, Leo? Jesteś supergwiazdą! Jesteś typem osoby, która przyciąga możliwości, o których niewielu mogłoby nawet marzyć, i prawie zawsze zatacza właściwe osoby na podstawie twojego uroku i naturalnego uroku. Z tobą, to sprawa pójścia prosto na wielki czas, ponieważ faktycznie masz to, czego potrzeba, aby to osiągnąć: jesteś odważny, pracowity, naturalnie charyzmatyczny i pełen wigoru. Tysiące ludzi przyjeżdża do Nowego Jorku co roku, mając nadzieję, że uda im się to, niezależnie od tego, czy przyglądają się wielkim firmom z listy Fortune 500 z siedzibą na Manhattanie, czy biurom łowców talentów, których widzą rozrzucone po betonowej dżungli. Niezależnie od tego, do czego dążysz, masz duże szanse na dotarcie na miejsce, jeśli się na to zdecydujesz, więc postaw się w centrum całej akcji i okazji! Nie tylko będziesz bliżej realizacji swoich marzeń w Nowym Jorku, ale będziesz także otoczony przez rzeczy, które powodują bicie twojego serca: imprezy, sławne i głośne kontakty oraz emocje wybuchające z każdego rogu ulicy.\n10 Leo Is The Right Candidat For Dubrownik, Chorwacja\nIstnieje milion powodów, dla których każdy powinien udać się do Dubrownika przynajmniej raz w życiu, ale może być trudno w nim zamieszkać. Cóż, byłoby ciężko dla wszystkich oprócz Leo! Dubrownik zawsze był wspaniałym miastem, a ostatnio, dzięki Gra o tron filmowanie tam, więc jest kilka możliwości dla odpowiednich kandydatów. W Dubrowniku możesz dostać niesamowitą pracę jako przewodnik, gdzie w zasadzie zabierasz ludzi i wyjaśniasz historię miasta, jednocześnie chłonąc promienie słońca. Możesz także znaleźć pracę jako aktor lub dodatek, ponieważ w dzisiejszych czasach kręci się tam wiele projektów. To prawda, że do zdobycia tych zawodów jest wiele konkurencji, ale jesteś Leo: konkurencja to twoje drugie imię.\n9 Virgo kocha jak zorganizowana Wenecja, Włochy jest\nNie ma wątpliwości, że Panna musi żyć gdzieś, gdzie jej inteligencja będzie pielęgnowana. Typowa Panna interesuje się historią, więc prawdopodobnie mogłabyś znaleźć naprawdę fajną pracę, robiąc to, co kochasz, w miejscu wypełnionym po brzegi rzeczami: włoską Wenecją. W tym wodnistym miejscu znajdują się niekończące się muzea, księgarnie, sklepy z antykami, sklepy z biżuterią i wszystko inne, co sprawi, że Panna będzie piszczała z zachwytu (mówiąc w przenośni - jesteśmy świadomi, że Panna nie piszczy). Prawdopodobnie nie znajdziesz szczęścia spędzającego cały czas w hotspotach turystycznych, takich jak Piazza San Marco, ale jest cała strona Wenecji, której turyści nie widzą. Wskakuj na gondolę, kiedy chcesz, ale także odkrywaj wąskie uliczki w dzielnicach położonych dalej od najpopularniejszych dzielnic, gdzie znajdziesz przykłady włoskiej kultury, które pasują do Twojej zdyscyplinowanej i ciekawej strony. Styl życia na północy Włoch jest znacznie mniej wyluzowany niż na południu i jest znacznie bardziej zorganizowany i reglamentowany. Wiemy, że to cię podnieca!\n8 The Virgo Finds Comfort In Dublin, Ireland\nMiasto Dublin może nie jest tak wielkie, jak niektóre inne miasta Europy, ale byłoby to idealne miejsce dla Panny, by prosperować. Na początek nie ma zbyt wielu ludzi, więc nie będziesz czuł się zbyt zestresowany spacerując po mieście. Lubisz swoją przestrzeń i lubisz, aby była czysta, a do tego, im mniej ludzi, tym lepiej! Dublin oferuje również fascynującą historię, która jest jednym z twoich zainteresowań. Jeśli chciałbyś dostać pracę w historycznej dziedzinie, Dublin byłby dobrym miejscem, aby to zrobić! Jest także niezwykle wielokulturowy, więc znajomość więcej niż jednego języka byłaby premią. Szczególnie gaelicki jest wysoko ceniony we współczesnym Dublinie, a ci, którzy mogą go mówić, mogą zyskać szczególne względy na rynku pracy. Języki zawsze przychodziły ci łatwo, więc powinieneś być w stanie podnieść się tutaj!\n7 Libra Feels Balanced W Lucernie, Szwajcaria\nJest kilka rzeczy, które sprawią, że będziesz szczęśliwy jako Waga. Na początek potrzebujesz miejsca, które jest dyplomatyczne i odzwierciedla twój zrównoważony charakter. Nie możesz prosperować w miejscu, które jest zbyt ekstremalne w jakikolwiek sposób i dobrze sobie radzi w mieście, które jest otwarte, sprawiedliwe i łatwe do życia. Szwajcaria! Musisz mieszkać w kraju, w którym spotkasz wielu różnych ludzi o różnych przekonaniach, gdzie wszystkie opinie są szanowane i brane pod uwagę, a to Szwajcaria. W szczególności miasto Lucerna jest najlepszym wyborem, ponieważ przemawia do drugiej strony Twojej osobowości Libra - strony, która uwielbia odrobinę romansu i emocji! Jesteś nastawiony praktycznie i potrafisz myśleć obiektywnie, ale także kochasz być zmiatany. Z tego powodu urocze, średniowieczne miasto Lucerna jest miejscem, w którym trzeba się znaleźć. Obudź się z widokiem na Alpy, wzniosłe jezioro, mosty, które mają 700 lat i brukowane ulice.\n6 Skorpion lubi nowoczesny sposób życia w Londynie, Anglia\nKolejnym znakiem, który wymaga miasta, w którym znajdują się wszystkie wierzenia i opinie, jest Scorpio. Podczas gdy Libra musi być w zrównoważonym środowisku, ponieważ oni sami są zrównoważeni, Scorpio potrzebuje tego samego rodzaju okazji, ponieważ często mają silne rzeczy do powiedzenia. Jeśli jesteś Skorpionem, na pewno chcesz mieszkać w nowoczesnym miejscu, gdzie nie ma ścisłego wymogu myślenia w określony sposób i wierzenia w określone rzeczy. Musisz wyrazić swoją opinię, zdjąć sprawy ze swojej piersi i żyć tak, jak ci się podoba, ponieważ spójrzmy prawdzie w oczy: nie jesteś dobry w utrzymywaniu wszystkiego w butelkach! Londyn jest idealnym miastem, w którym można prosperować, znaleźć szczęście i odnieść sukces, ponieważ jest on wypełniony tak szerokim zakresem ludzi, że z pewnością znajdziesz miejsce do dopasowania. Wasze różnice będą celebrowane, a nie uciszane, co jest dla was bardzo ważne. Jesteś także zaciekle inteligentny i istnieje wiele przerw biznesowych dla inteligentnych ludzi w Londynie.\n5 Strzelec poczuje się swobodnie w Amsterdamie, Holandia\nPowinniśmy wyjaśnić, że jeśli jesteś Strzelcem, prawdopodobnie nie będziesz mieszkać w tym samym mieście przez resztę życia. Są miasta, które bardziej ci odpowiadają niż inne, a Amsterdam w szczególności da ci szczęście i sukces, ale w pewnym momencie w końcu się poruszysz. Po prostu kochasz podróżować za dużo, aby nie! W międzyczasie zdecydowanie powinieneś spróbować Amsterdamu. To miasto jest pełne ekscytujących rzeczy do zrobienia i zobaczenia, które oswoją twoją niekończącą się ciekawość i przyniosą ci wszystko, czego pragniesz - działanie, nowe relacje i szansę zrobienia i być czymś trochę innym. Kultura w Amsterdamie jest również dość wyluzowana i można znaleźć wiele rzeczy na ulicach, które są zakazane gdzie indziej! Naprawdę nie lubisz być kontrolowany, więc miasto, które jest darmowe na tak wiele sposobów, pozostawi Ci dużo więcej treści i będzie gotowe wykorzystać możliwości i kontynuować karierę, która jest odpowiednia dla Ciebie. Będąc tak blisko innych europejskich miast, Amsterdam jest również doskonałym miejscem do oparcia się podczas podróży.\n4 Koziorożec będzie otoczony sukcesem w Monte Carlo, Monako\nKoziorożce są zwykle ciche i zastrzeżone, i nie lubią się popisywać i rozchlapywać gotówki i sukcesu. Jednak Monte Carlo to miasto, które sprawi, że będą zadowoleni, ponieważ choć nie są otwarci na to, jak bardzo są zdeterminowani i odnoszą sukcesy, czują to w środku! Monte Carlo to miasto, które wydaje się zarezerwowane dla elity świata i jest niemal placem zabaw dla milionerów, miliarderów i rodzin królewskich w Europie (i reszty planety!) Jeśli jesteś Koziorożcem, jesteś bardziej może odnieść sukces i zdobyć wysokie liczby niż jakikolwiek inny znak, po prostu dlatego, że jesteś wytrwały i zdeterminowany, aby zdobyć to, co chcesz. Jesteś pracoholikiem, gdy masz na uwadze cel i dosłownie nie pozwolisz, by cokolwiek lub ktokolwiek powstrzymał cię od osiągnięcia celu. W Monte Carlo natkniesz się na innych ludzi, którzy myślą w ten sam sposób i zrobili z tego ogromne fortuny, więc będzie to świetne miejsce do nawiązania kontaktów i jeszcze więcej dla siebie! Masz ochotę na bogate życie, nawet jeśli się do tego nie przyznasz, więc idź na francuską Riwierę.\n3 Aquarius znajdzie dopasowanie w Durbanie, RPA\nJako Wodnik, jest kilka rzeczy, które zawsze cieszą Cię radością i powinny być obfite w każdym mieście, w którym zdecydujesz się zamieszkać! Pierwsza to miłość. Jesteś humanitarny w sercu i spełnia w tobie coś, co może zmienić życie innych. Z tego powodu miasto Durban w Republice Południowej Afryki jest dla Ciebie idealnym rozwiązaniem. W samym Durbanie znajdują się wieżowce, wiele imponujących zabytków i kilka dziewiczych plaż, ale znajduje się blisko innych miejsc, w których można naprawdę pomóc w różnych sprawach. Innym powodem, dla którego będziesz się rozwijać w Durbanie, jest to, że uwielbiasz widzieć i robić rzeczy, które nie były przesadzone i są trochę wyjątkowe. Duran jest domem dla trzech milionów ludzi i oferuje wiele niesamowitych atrakcji turystycznych, ale nie jest to miejsce, które można nazwać banałem. Wielu ludzi na Zachodzie nawet nie wie, że istnieje! Uwielbiasz takie miejsca, które według ciebie są nieskalane przez masową turystykę i westernizację. Jest tu również wiele kultur, w których można szczotkować ramiona, co z pewnością pokochasz.\n2 ryby mogą być kreatywne w Honolulu na Hawajach\nHawaje mogą brzmieć jak miejsce, które jest miejscem wakacyjnym wypełnionym kurortami i niczym innym. Wprawdzie miasto Honolulu jest niesamowitym miejscem wypadowym, w szczególności znajduje się komercyjne centrum biznesowe, a także wszystkie charakterystyczne obiekty i hotele. Łatwy styl życia, który znajdziesz w Honolulu, jest idealny dla ciebie, jeśli jesteś Rybą, ponieważ potrzebujesz przestrzeni, aby być twórczym ja. Nigdy nie będziesz typem, który lubiłby zakładać garnitur, zmierzając do powtarzalnego 9-5, i popychać swoje marzenia i cele na bok; znajdziesz sukces na inne sposoby. Masz talent do ożywienia swoich wizji, więc potrzebujesz miasta, które pozwoli ci spędzić czas marząc i tworząc. Jako Ryby, jest również ważne, abyś trzymał się blisko oceanu. Woda cię uspokaja, a ta zjawiskowa turkusowa sceneria może być rzeczą wakacyjną dla innych, ale jest to coś, czego pragniesz na głębszym poziomie. Funkcjonujesz najlepiej, gdy jesteś w takim środowisku, więc dlaczego do cholery nie!\n1 Ryby potrzebują wody Podobnie jak San Juan, Puerto Rico\nInne miasto, w którym Ryby poczują się jak w domu, to San Juan w Puerto Rico. Są ku temu dwa powody. Po pierwsze, wszystko, co tropikalne z dostępem do wody, zrobi cuda dla twojego dobrego samopoczucia, a nadmorskie właściwości są obfite w San Juan, choć mają swoją cenę. Nie potrzebujesz jednego z tych, aby zbliżyć się do fal, więc życie w pobliżu plaży w San Juan byłoby w porządku dla Ryb! Tutaj także pompuje się scena artystyczna, co jest drugim powodem, dla którego artysta zodiaku powinien to rozważyć. Architektura jest inspirująca i powinna sprawić, że twoje kreatywne soki płyną, a ilość sieci i możliwości, z jakimi spotkasz się w mieście, powinna być wystarczającą zachętą, by tam dotrzeć. Nie jest dużo lepiej dla Ryb!


Pólosie | Samochody i magazyny\nW półosi zużywa się: wielowypust, stożek do osadzenia piasty koła, rowek na klin oraz miejsce osadzenia lożyska tocznego. Niekiedy półosie ulegają uszkodzeniu wsku tek skręcenia, zerwania wielowypustu lub pęknięcia w wyniku zmęczenia materiału. Zużycie układu kierowniczego. W układzie kierowniczym zużyciu ulegają następujące elementy : przekładnia kierownicy, łożyska, sworznie kuliste i ich miseczki, ramiona kierownicze, wąsy zwrotnic, sworznie zwrotnic i ich tulejki, Czopy zwrotnie, piasty i łożyska kół. Najszybciej w ukladzie kierowniczym zużywają się sworznie kuliste i ich miseczki. Zużycie przekładni kierowniczej, sworzni kulistych i ich miseczek zwiększa luz obrotowy kola kierownicy, utrudnia prowadzenie samochodu i zmniejsza bezpieczeństwo jazdy. Zużycie sworzni zwrotnic i ich tulei, czopów zwrotnic, łożysk kół oraz sworzni kulistych poprzecznego drążka kierowniczego zmienia ustawienie kół kierowanych, co sprzyja ich drganiu i wzmożonemu zużyciu ogumienia. Zużywanie się eksploatacyjne części stwarza konieczność ich wymiany na nowe lub naprawy, jeżeli jest ona celowa. Ze względów gospodarczych oraz z uwagi na niezawodność ruchu samochodów wytwórnie korzystają z rozmaitych środków zapewniających zwiększoną trwałość części. Z jednej strony dąży się przy tym, aby w granicach opłacalności odporność na zużycie poszczególnych elementów była możliwie duża, a z drugiej, aby elementy wchodzące w skład jednego złożenia lub zespołu osiągały mniej więcej jednocześnie stopnie maksymalnego zużycia dopuszczalnego. Środki umożliwiające zwiększanie odporności na zużycie podzielić można ogólnie na trzy zasadnicze grupy: — środki konstrukcyjne; projektowanie współpracujących części w sposób eliminujący czynniki zwiększające zużycie, — dobór odpowiednich materiałów zapewniających wymaganą trwałość części, — środki technologiczne czyli stosowanie specjalnych metod obróbki cieplno-chemicznej oraz nakładanie powłok ochronnych, zwiększających odporność na zużycie powierzchni roboczych. Zabiegi zwiększające trwałość części polegają na wywoływaniu przemian strukturalnych w powierzchniowych warstwach materiału lub na powlekaniu powierzchni roboczych warstwami odpornymi na zużycie. Przeważnie dąży się do podwyższenia trwałości powierzchni roboczych, zmniejszenia współczynników tarcia oraz do zwiększenia odporności na korozje. [podobne: lelek porsche, cyjanowanie, otomoto kościerzyna ]\nsalon bmw x5 mazowieckie mechanik wesoła autoautousa.com/rejestracja-auta-z-usa-w-polsce/\nu�źywane bmw x3 bmw cennik


Wynajem samochodów w Vredenburg, Republika Południowej Afryki - Rental24H.com\nWynajem samochodów in Vredenburg , Republika Południowej Afryki\nVredenburg , Republika Południowej Afryki\nSamochody dostępne w Vredenburg\nPoniżej znajdziesz najlepsze oferty wynajmu samochodów. Aby wybrać najkorzystniejszą ofertę, sprawdź samochody w Vredenburg , Republika Południowej Afryki.\nNajlepszy wybór samochodów w Vredenburg\nKorzystając z formularza wyszukiwania, zobaczysz listę samochodów możliwych do wypożyczenia w Vredenburg , Republika Południowej Afryki w wybranym przez siebie okresie. Podczas wybierania samochodu zwróć uwagę na liczbę pasażerów, pojemność bagażnika i rodzaj skrzyni biegów. Upewnij się, że wybrany pojazd odpowiada Twoim potrzebom.\nMiejsca wynajmu samochodów w pobliżu Vredenburg\nPoniżej możesz zobaczyć listę lokalizacji wynajmu samochodów w pobliżu Vredenburg , Republika Południowej Afryki. Dla Twojej wygody wszystkie punkty są posortowane według trzech typów: wynajem samochodów w centrum miasta, na lotnisku i dworcu kolejowym. Zauważ, że ceny i liczba samochodów w danym miejscu mogą się różnić w zależności od lokalizacji biura. Na przykład wynajęcie samochodu w porcie lotniczym jest często droższe niż w centrum, ale ilość dostępnych tam samochodów do wynajęcia jest największa, więc najpierw, przed wynajmem samochodu, sprawdź wszystkie oferty w Vredenburg , Republika Południowej Afryki i porównaj ich ceny.\nSaldanha 12.15 km / 7.55 m\nLangebaan 16.22 km / 10.08 m\nMapa lokalizacji w pobliżu Vredenburg , Republika Południowej Afryki\nCeny wynajmu samochodów w Vredenburg\nNa tej witrynie internetowej wyświetlane są najbardziej zaufane agencje wynajmu samochodów w pobliżu Vredenburg , Republika Południowej Afryki. Poniżej możesz podejrzeć ceny wynajmu samochodów.\nod $14.94 od $14.63 od $16.70 od $29.81 od $32.95 od $29.43 od $33.20\nWybierz grupę, aby zobaczyć szczegółowe informacje, w tym cennik i lokalizację odbioru w pobliżu Vredenburg , Republika Południowej Afryki.\nChcesz wynająć samochód, ale masz mniej niż 25 lat? Nasza strona oferuje opcję "młody kierowca", dzięki czemu kierowcy poniżej 25 roku życia, dokonując niewielkiej dodatkowej opłaty, mogą wynająć samochód w Vredenburg , Republika Południowej Afryki. Kwota dopłaty zależy od wybranej agencji wynajmu samochodów.\nDzięki Rental24h znajdziesz najlepszy samochód z opcją "młody kierowca" w Vredenburg , Republika Południowej Afryki. Chcemy, aby wynajęcie samochodu było przystępne dla wszystkich!


Ze sklepów zniknie „sos cygański”. Jego nazwę uznano za rasistowską – brulion24.pl\nZe sklepów zniknie „sos cygański”. Jego nazwę uznano za rasistowską\nObraz AURELIE LUYLIER, You're Welcome! z Pixabay\nNa fali światowej dyskusji nt. rasizmu, niemiecka firma Knorr postanowiła zmienić nazwę jednego ze swoich produktów. „Sos cygański” znika z półek. Zastąpi go „sos paprykowy po węgiersku” – podaje „Bild am Sonntag”.\n„Termin »sos cygański« może być interpretowany negatywnie, postanowiliśmy nadać naszemu sosowi Knorr nową nazwę” – zaznaczyła Unilever, spółka-matka firmy produkującej „sos cygański”. Decyzje popiera Centralna Rada Niemieckich Sinti i Romów, która już w 2013 roku domagała się zmian w tej sprawie. Społeczność romska groziła wówczas bojkotem producentów.\nW czerwcu podobną decyzję zapowiedziała także firma Uncle Ben’s. Słynny producent wyrobów spożywczych ogłosił, że zmienia logo.\nWedług zapowiedzi z opakowań produktów ma zniknąć wizerunek czarnoskórego mężczyzny. Podobnie jak w przypadku „sosu cygańskiego” była to reakcja na dyskusję nt. rasizmu, która rozbrzmiała w wielu państwach po zabójstwie George’a Floyda w USA i serii protestów pod szyldem „Black Lives Matter”.


Porachowano nietoperze - plus.gp24.pl\nW Parku Krajobrazowym Dolina Słupi trwa sezon na liczenie zwierzyny. Przyrodnicy policzyli nietoperze. Najwięcej jest gacków brunatnych i nocków Natterera.\nRachowanie nietoperzy zawsze odbywa się w lutym. - To wynika z metodyki. Nietoperze są wówczas w stanie hibernacji i znając miejsca ich zimowego pobytu, można je policzyć - wyjaśnia mówi Józef Wysiński z Parku Krajobrazowego Dolina Słupi, specjalista od nietoperzy.\nW liczeniu tych ssaków pracownikom parku pomagali członkowie koła chiropterologów przy Uniwersytecie Gdańskim. Nietoperze liczy się, sprawdzając miejsca ich tradycyjnego zimowania. Na tej podstawie można określić stan całej populacji zamieszkującej dany teren.\nTegoroczna kontrola objęła ponad 30 miejsc na terenie parku i otuliny. Są to piwnice pod budynkami, ziemianki, stare studnie, a także tunel w nasypie kolejowym i stara hydrofornia. W trakcie kontroli doliczono się 133 osobników, wśród których byli przedstawiciele pięciu gatunków nietoperzy: nocka Natterera, nocka rudego, gacka brunatnego, mroczka późnego i mopka. Najliczniej reprezentowane były gacki brunatne i nocki Natterera, ale przyrodnicy cieszą się przede wszystkim z obecności mopków.\nTo gatunek nietoperzy zagrożony wyginięciem, gdyż jest coraz mniej dębów ze szczelinami i odstającą korą, które są naturalnymi kryjówkami dla mopków. Dlatego przyrodnicy rozwieszają w lasach budki typu szczelinowego. W nich to mopki mogą sobie znaleźć kryjówkę lęgową. Kontrole liczebności nietoperzy są prowadzone od 15 lat. Pracownicy Parku Krajobrazowego Dolina Słupi pomagają nietoperzom w adaptacji miejsc zimowania. Kilka lata temu wdrożyli „Projekt czynnej ochrony nietoperzy”, w którym uczestniczą również naukowcy z Uniwersytetu Gdańskiego oraz członkowie Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody „Salamandra”.\nLiczenie tych ssaków poprzedzane są działaniami pozwalającymi na zwiększenie ukryć nietoperzy (doklejanie cegieł dziurawek), zabezpieczania obiektów przed przemarzaniem (nowe drzwi, okiennice) oraz podniesieniem wilgotności w obiekcie przez wstawienie kuwet z piaskiem i wodą.\nPrzyrodnicy przypominają, że nietoperze są objęte w Polsce ścisłą ochroną. Jednocześnie apelują, aby nie zakłócać spokoju hibernującym nietoperzom. Chodzi nie tylko o ich niedotykanie (niepokojony osobnik może też ugryźć). Sygnałem do przebudzenia może być nagły wzrost lub spadek temperatury otoczenia, hałas, dotyk, światło czy podmuch powietrza. Tymczasem każde przebudzenie powoduje u nietoperza stres i olbrzymi wydatek energetyczny zmniejszający szanse na przetrwanie okresu zimowego.


Jest go mniej, czyli więcej – Karnowski rośnie w Andorze - PolskiKosz.pl\nJest go mniej, czyli więcej – Karnowski rośnie w Andorze\n9 / 11 / 2017 16:38\n17 punktów w lidze z Joventutem, 17 punktów w Eurocup z Darussafaką. Przemysław Karnowski zaliczył swój najlepszy tydzień w seniorskiej koszykówce.\nZadowolony z pewnością nie jest, bo jego MoraBanc Andora przegrał oba spotkania – 101:103 po dogrywce w Badalonie oraz 77:85 w Stambule. Zespół Przemysława Karnowskiego w ACB ma bilans 2-5 i zajmuje 16., trzecie od końca miejsce w tabeli, a w Eurocup ma 1-4 i jest piąty, przedostatni w grupie A.\nWyniki są słabe, ale ze swojej postawy – a raczej z postępów – Karnowski może być zadowolony. W ACB gra nierówno, mecze bardzo dobre przeplata z takimi, w których jest niewidoczny, ale w Eurocup z każdym tygodniem prezentuje się coraz lepiej.\nDobrze jest szczególnie, jeśli chodzi o skuteczność – średnie 9,1 punktu w ACB oraz 10,8 w Eurocup poparte są 60 proc. odsetkiem trafień z gry. Jeśli Karnowski poprawi wolne (na razie fatalne 18/38 we wszystkich meczach), pod koszami będzie jeszcze groźniejszy.\nPrzydałaby się też większa waleczność o zbiórki, bo średnio 2,9 w 12 spotkaniach to dla tak wielkiego gracza wynik mizerny. Karnowski nadrabia jednak sprytem i inteligencją – w kilku spotkaniach rywale mieli z nim naprawdę spore problemy w obronie.\nŚrodkowy reprezentacji w rozmowie z MVP Magazyn przyznał, że trochę czasu zajęło mu dostosowanie się do szybkiej koszykówki w Hiszpanii, do treningów, na których jest dużo biegania. – Każdy się tu stara podkręcać tempo i zdobywać szybkie, łatwe punkty. Myślę, że to jest to, co charakteryzuje grę hiszpańską – mówił Karnowski.\nNajważniejsze, że kontuzje z poprzednich lat i miesięcy nie dają już o sobie znać. – Pleców nie odczuwam już w ogóle, kciuk też jest już zagojony – uspokaja środkowy MoraBanku. I przyznaje, że zmienił dietę, schudł 6-7 kg, do tego szybkiego basketu się przystosowuje.\nCzyli można powiedzieć, że Karnowskiego jest trochę mniej, ale efekty jego gry są coraz lepsze.