Apokalipsa codzienności: prywatne końce świata według dwóch świadectw polskich dokumentalistów.\nZnajdujemy się właśnie w apokaliptycznej perspektywie. (…) Strach jest pedagogiczny, ale tylko do pewnego stopnia. Czy będzie on wystarczający? \nCzym jest apokalipsa codzienności? To pytanie stało się dla mnie bardzo konkretne podczas pandemii wirusa Covid-19, w warunkach domowej kwarantanny, izolacji od „normalnego świata”, który był tuż za progiem, ale jego zwyczajność była już dyskusyjna. Przyswoiłam to zapytanie i wiele mu podobnych, śledząc publiczny dyskurs, w którym podnoszono kwestię apokalipsy, jako czegoś, co dzieje się właśnie „tu i teraz”. W medialnym natłoku informacji mieszano nieustannie fakty na temat ogólnoświatowego wymiaru pandemii wirusa, z jednostkowymi prywatnymi końcami świata, które następują w ciszy szpitalnych sal z respiratorami. Wraz z kolejnymi obostrzeniami, dotyczącymi m.in. odwiedzin w szpitalach czy przebiegu pochówku zmarłego, pojedyncza śmierć jako „prywatna apokalipsa” została maksymalnie zawężona do najbliższej rodziny i znajomych zmarłego. Śmierć bez świadków i odejście bez pożegnania (także w przypadku znanych nazwisk), zaczęły niknąć i blednąć w natłoku pandemicznych newsów, aż wreszcie po prostu spowszedniały.\nCzas pandemii wirusa Covid-19 przywołał na nowo i wzmocnił znaczenie w newsowych aktualnościach pojęcie apokalipsy, które przez wieki kształtowało się w wielu kulturach i cywilizacjach, szczególnie w czasie konfliktów zbrojnych, kryzysów gospodarczych lub naturalnych kataklizmów. W pewnym sensie życie w cieniu pandemii stało się katalizatorem dla trwającego już wcześniej procesu włączania myślenia apokaliptycznego do naszego życia codziennego. Obecnie mówimy o apokalipsie, zarówno w wymiarze globalnym jak i lokalnym, umieszczając to pojęcie w kontekstach takich jak: degradacja środowiska naturalnego, zagrożenia dla demokracji, wojny w różnych regionach świata, eskalacja przemocy i terroryzmu, czy globalny kryzys gospodarczy.\nNajprostsze, potoczne rozumienie słowa apokalipsa wiąże je bezpośrednio z katastrofą totalną, z końcem świata. Stosuje się ten termin wymiennie z pojęciami takimi jak: Armagedon, kryzys, schyłek, kres. Pogłębienie myśli na ten temat, także w kontekście literatury religijnej, będącej szczególnym rodzajem proroctwa, przynosi kolejne pytania: jaki ten koniec świata jest lub będzie?; czy świat będzie unicestwiony zupełnie, czy tylko w takim wymiarze, jakim teraz go znamy? Dywagacje o przebiegu apokalipsy kierują jednych w stronę ustalenia prawdopodobnej daty i symptomów nadchodzącego końca, inni zaś skupiają się przede wszystkim na samym proroctwie, zgodnie ze znaczeniem słowa apokalipsa (z gr. apokalypsis), które oznacza odsłonięcie, objawienie, zdjęcie zasłony. Ukazanie pewnej prawdy – wizji całościowej lub częściowej, na temat końca świata, skłania wielu do podważenia jego ostateczności m.in. poprzez: walkę z nieubłaganym upływem czasu, przesunięcie granic końca oraz wskazanie początku „nowego świata”.\nZe znakomitego chóru współczesnych, artystycznych rozważań na temat apokalipsy, wyłoniłam dwa mocne głosy, które reprezentują różne stopnie refleksji nad końcem świata w wymiarze prywatnym, jednostkowym. Zainteresowały mnie wyjątkowe świadectwa polskich dokumentalistów, których wspólnym mianownikiem jest apokalipsa codzienności:\nNasza klątwa (reż. Tomasz Śliwiński, 2013)\nJoanna (reż. Aneta Kopacz, 2013)\nSą to kameralne obrazy będące na antypodach komercyjnego, hollywoodzkiego kina, w którym apokaliptyczne stories mienią się niesłychaną feerią barw, wzmocnione przez najnowsze efekty specjalne. Warto jednak zaznaczyć, że wspomniane produkcje pomimo skromnych budżetów obroniły się jakością: miały liczne pokazy na krajowych i zagranicznych festiwalach kina dokumentalnego i zostały uhonorowane wieloma nagrodami. W przypadku tych filmów: Joanna (reż. Aneta Kopacz, 2013) i Nasza klątwa (reż. Tomasz Śliwiński, 2013), możemy mówić o sukcesie w wymiarze światowym, gdyż obydwa tytuły znalazły się w na tzw. krótkiej liście pięciu filmów nominowanych do Oscara w kategorii krótkometrażowy film dokumentalny (za rok 2014).\nWybierając materiał badawczy skupiłam się na dziełach, które łączy idea pokazania, w jaki sposób ludzie przeżywają swoją intymną apokalipsę, jak mierzą się z wizją prywatnego końca świata. Jednak każdy z wybranych filmów ma odmienny punkt wyjścia i jest zrealizowany w autorski, indywidualny sposób. Twórców różni nie tylko styl obserwacji dokumentalnej, ale także stopień dystansu względem bohaterów filmu. Zauważyłam także, że powracając po kilku latach do Naszej klątwy i Joanny, moje spojrzenie na losy bohaterów zmieniło się. Aktualna, całościowa ocena tych dokumentów ma już inny charakter m.in. z uwagi na apokaliptyczną perspektywę, narzuconą w publicznym dyskursie podczas pandemii.\nNasza klątwa, czyli apokalipsa codzienności jako punkt startowy\nNasza klątwa (2013), to nominowany do Oscara krótkometrażowy dokument Tomasza Śliwińskiego, początkującego reżysera, który odważył się zwrócić kamerę na siebie samego i swoją rodzinę. Uczynił to z kilku powodów, ale jako prymarny wskazywał chęć przepracowania traumy w związku z chorobą swojego nowonarodzonego syna Leona. W pierwszych minutach filmu pojawia się krótka notatka, która informuje widzów z jakim wyzwaniem mierzą się bohaterowie dokumentu: klątwa Ondyny (Zespół Wrodzonej Ośrodkowej Hipowentylacji, CCHS), to rzadka, nieuleczalna, potencjalnie śmiertelna choroba. Chorzy podczas snu przestają oddychać i wymagają dożywotniego wspomagania czynności oddechowych za pomocą respiratora. Ta krótka wzmianka nie wystarczy jednak, aby zrozumieć w pełni, czym jest ta choroba w praktyce dnia codziennego dla małego dziecka i jego rodziców. Materiał filmowy przynosi nam znacznie szerszą wiedzę o tym, jak wygląda opieka nad maluszkiem podłączonym do respiratora i trzeba przyznać, że jest to wyjątkowo udana kompozycja montażowa.\nObrazy zrealizowane na przestrzeni pierwszych kilkunastu miesięcy życia małego Leosia, są ułożone chronologicznie – zgodnie z rozwojem dziecka i zmianami, jakie zachodzą w życiu bohaterów. Wprawdzie diagnoza jest nieodwracalna i staje się osobistą apokalipsą dla tej rodziny – swoistym punktem startowym, ale sytuacja jest bardzo dynamiczna. Co więcej, wysiłek włożony w wypracowanie i oswojenie pewnego status quo, w każdej chwili może ulec diametralnej zmianie, podczas nawet najmniejszej drzemki malucha. Wymagane jest przede wszystkim szybkie podpięcie sprzętu, zastępującego pracę układu oddechowego osoby chorej na CCHS podczas snu, ale także bezawaryjność i mobilność aparatury medycznej.\nDokument Nasza klątwa powstał nie tylko z materiału obserwacyjnego, ale także z autoterapeutycznych nagrań, które zainicjowane były przez reżysera w celu wytworzenia rytuału „sesji kanapowych”, dzięki którym on i jego żona mogli uzewnętrznić skomplikowane emocje:\nTo była taka forma kozetki u psychoanalityka, moment, w którym możemy spokojnie ze sobą porozmawiać, zanalizować sytuację. Sesje stały się naszym nieodzownym rytuałem: siadaliśmy wieczorem przed kamerą, zwłaszcza w dni, w których działo się coś niedobrego. W ciągu dnia próbowaliśmy prawie w ogóle nie rozmawiać o szpitalu i Leo. Pierwsze słowa padały dopiero przed kamerą. Chcieliśmy w ten sposób zachować prawdziwe, pierwsze emocje.\nWidzowie filmu, nie mając wiedzy na temat życia bohaterów przed apokalipsą, czyli przed rozpoznaniem u ich synka klątwy Ondyny, mogą dziwić się scenom, w których dwoje młodych ludzi, w obliczu osobistego dramatu, omawia swoje lęki i traumy na kanapie, z kieliszkiem wina w ręku i przy włączonej kamerze. Staje się to po części zrozumiałe dopiero w kontekście profesji i aktywności zawodowej Magdy Hueckel i Tomasza Śliwińskiego. Mama małego Leona jest artystką wizualną i fotografką, twórcą scenografii i podróżniczką. Jako autorka projektów fotograficznych, fotoinstalacji i projektów wideo została uhonorowana wieloma nagrodami, a jej prace były prezentowane na licznych wystawach indywidualnych i zbiorowych, w Polsce i za granicą. Natomiast Tomasz Śliwiński był wówczas studentem reżyserii filmowej w Warszawskiej Szkole Filmowej, parał się także scenopisarstwem.\nWażnym kluczem do interpretacji i analizy Naszej klątwy jest informacja, że znaczna część materiału filmowego powstała jako prywatne archiwum i nie była kręcona z myślą o upublicznieniu go. Przed realizacją Naszej klątwy reżyser zmontował krótki, zaledwie sześciominutowy materiał pt. Klątwa, o czasie ciąży i związanych z nią nadziejach i marzeniach, które zostały brutalnie skonfrontowane z informacją o urodzeniu nieuleczalnie chorego dziecka. Próbną pracę młodego studenta reżyserii obejrzał i pozytywnie ocenił Paweł Łoziński. Ten uznany dokumentalista zachęcił też parę do nakręcenia bardziej osobistego filmu, poświęconego chorobie ich syna. Zgodnie z sugestią mentora Śliwiński i Hueckel postanowili kontynuować proces kręcenia dokumentu, zakładając, że będzie to dla nich forma terapii. Z tego etapu pochodzą zdjęcia zrealizowane na Oddziale Intensywnej Terapii Noworodka w Centrum Zdrowia Dziecka oraz materiał w stylu home movies, nakręcony, kiedy mały Leoś, wraz z niezbędną mu do przeżycia aparaturą medyczną, zamieszkał wreszcie w domu z rodzicami. Decyzja o upublicznieniu prywatnych nagrań zapadła około pół roku po zakończeniu zdjęć i dopiero wówczas reżyser zajął się selekcją i montażem materiału.\nProces przechodzenia przez różne fazy oswajania lęku, związanego z nieustannym, śmiertelnym zagrożeniem i motywację do kontynuowania zwierzeń przed kamerą reżyser tłumaczył w ten sposób:\nWymiar autentyczności materiału, jaki ostatecznie znalazł się w filmie Nasza klątwa, potwierdza lektura bloga http://www.leoblog.pl/, prowadzonego od 9 kwietnia 2010 roku przez Magdę Hueckel i Tomasza Śliwińskiego, z intencją zachowania dla dzieci (3 września 2016 roku urodził im się drugi syn – Teo), świadectwa o wydarzeniach z czasu ich dzieciństwa. Można więc nazwać Naszą klątwę szczególnym rodzajem kroniki filmowej, dokumentującej przebieg „apokalipsy dnia codziennego” – życia w cieniu nieuleczalnej choroby. W czasie gorącej dyskusji nad tym filmem, gdy uzyskał on nominację do Oscara, zwracano uwagę na ekshibicjonizm autora i jego żony: w filmie pokazano nie tylko łzy, lęk i poczucie bezradności dorosłych bohaterów, ale także cierpienie fizyczne dziecka i sytuację zagrożenia życia malucha, gdy aparatura podtrzymująca jego oddech włącza alarm w środku nocy.\nCzy ten ekshibicjonizm był potrzebny? Czy niektóre sceny i wyznania przed kamerą nie były zbyt osobiste? Czy reżyser nie posunął się za daleko, serwując widzom długą, surową scenę wymiany rurki tracheotomijnej w warunkach domowych? Dla wielu widzów jest to wyjątkowo trudny fragment – sam reżyser relacjonował, że ludzie nie mogąc udźwignąć ciężaru tej sceny odwracali oczy od ekranu podczas seansu lub opuszczali salę kinową. Obecność w filmie tego niekomfortowego dla widza materiału, legitymizują w pełni sceny „kanapowe”, podczas których bohaterowie rozmawiają o swoich uczuciach i wyzwaniu, jakie postawił przed nimi los. Był to konieczny zabieg, aby zrównoważyć teoretyczne dywagacje – słowne świadectwo emocji i rozterek. Scena trudnych zabiegów pielęgnacyjnych przy chorym dziecku jest bowiem kwintesencją bezradności i bólu rodziców, którzy muszą przełamać swój lęk i codziennie wykonywać szereg nieprzyjemnych czynności medycznych. Dzięki takim surowym scenom rozumiemy niepokój młodych rodziców rozważających na głos: Co będzie, gdy dziecko nauczy się mówić i zapyta, czemu jest chore? Jak wytłumaczyć dziecku, że każdej nocy jest narażone na śmierć? To jest takie dziwne bardzo, żeby ono się nie bało, (…) bo ta choroba jest taka bardzo pełna lęku.\nNasza klątwa nie pokazuje tylko spraw przykrych i bolesnych. Zawiera także sceny piękne, optymistyczne, pełne czułości i radości, choć i one są podszyte lękiem. Wzruszający i kojący oczy widza obraz matki, karmiącej piersią swoje dziecko, które z ufnością wtula się w jej ramiona, zostaje zgaszony przez uczucie trwogi. Oto w upragnionej chwili, gdy najedzony maluch błogo zasypia po posiłku, przypominamy sobie, że dla Leosia sen bez podłączonego respiratora jest śmiertelnym zagrożeniem. W takim momencie widzowie mogą choć przez chwilę wczuć się w sytuację bohaterów Naszej klątwy. Podobnie dzieje się w innych scenkach rodzajowych, które zna każdy, kto zajmuje się codziennie małym dzieckiem. Mamy więc uwiecznione zdjęcia z kąpieli w wanience w letni dzień, samodzielne jedzenie jabłka, zabawy rączkami na stole, rozkosznie niezdarne próby uchwycenia listka na drzewie, a także domowe przyjęcie z okazji pierwszych urodzin i dmuchanie świeczki na torcie w otoczeniu bliskiej rodziny. Niestety w przypadku przewlekle chorego dziecka, nic nie dzieje się ot tak, normalnie. Zwykła wycieczka poza miasto pokazuje skomplikowaną logistykę pakowania opatrunków i sprzętu medycznego, którego stan jest przedmiotem nieustannych zmartwień rodziców. Rozmowy o filtrach, bateriach i czujnikach do respiratora i o elementach pozostałego sprzętu, dają widzom pewne wyobrażenie o walce z biurokracją, jaką w polskich realiach muszą stoczyć opiekunowie chorego dziecka.\nKiedy na ekranie rodzicom Leona wyrywają się spontanicznie przekleństwa, na naszych oczach przeżywają chwile zwątpienia i widzimy ich prawdziwe łzy oraz frustrację, a także problemy ze wzajemnym zrozumieniem, ujawnia się uniwersalizm tej historii. Faktem jest, że z klątwą Ondyny zmaga się na całym świecie około 300 osób, a w Polsce jest około 17 takich przypadków, ale znaczenie tego dokumentu jest szersze, aniżeli walka z tą rzadką, nieuleczalną, potencjalnie śmiertelną chorobą. Dokument Nasza klątwa opowiada o życiu w cieniu śmierci – w filozoficznym wymiarze dotyczy to każdego z nas, ale w codziennym biegu spraw, ludzie zazwyczaj zachowują się tak, jakby mieli żyć wiecznie. Autor filmu i jego rodzina znaleźli się w tej wyjątkowej sytuacji, że o śmierci muszą myśleć codziennie, nie mogą wyprzeć jej ze świadomości, tak, jak robi to większość społeczeństwa. Jednocześnie chcą żyć pełnią życia, nie poddając się ograniczeniom, jakie narzuca im choroba dziecka. Ich postawę obrazuje krótka scenka, w której mimochodem porównują swoją sytuację do fikcyjnych opowieści, których bohaterem jest Freddy Krueger, atakujący swoje ofiary we śnie. Znając horrory należące do cyklu Koszmar z ulicy Wiązów wiemy, że skutecznie podjąć walkę z koszmarem można jedynie pokonując własne lęki.\nRównowaga pomiędzy chwilami szczęścia i lęku jest wypracowywana z trudem - dzień po dniu - przez rodziców Leona. Świadectwo tych zmagań znajdujemy w dokumencie, skomponowanym według podobnych proporcji. Klątwa Ondyny, jako zagrożenie śmiercią we śnie, jest niewidzialnym bohaterem filmu: daje o sobie znać symbolicznie przez alarm aparatury medycznej, plątaninę kabli i rurek przy łóżeczku niemowlaka, czy świecący pulsykometr, którym próbuje się bawić maluch. Materialna codzienność, która przebija się, jako głośniejsza, ponad uczuciowe dylematy rodziców (co najlepiej oddają odgłosy respiratora słyszane w tle prawie przez cały film), nie jest jednak dominantą życia bohaterów, ani samego filmu. Są nią miłość i radość z rodzicielstwa, a także dzielenie się własnym doświadczeniem i odkrytą prawdą, że nie można się załamywać niezależnie od okoliczności. Przesłanie filmu jest optymistyczne, ale nie jest to łatwy i tani happy end. Bohaterowie przez pierwsze kilkanaście miesięcy życia swojego synka z trudem wypracowali nową postawę, co krótko podsumował reżyser takimi słowami:\nKażda sytuacja jest do pokonania, nawet jeżeli na pierwszy rzut oka wydaje się nie do przeskoczenia. Z takim nastawieniem można tak naprawdę kochać. Tę miłość trzeba było przepracować. Ta miłość była przykryta u nas toną kabli. I musieliśmy przez nie spojrzeć. I o tym jest film. O tym z czym wydawało się, że sobie na początku nie poradzimy, a jednak jakoś się udało to oswoić. To, co teraz się dzieje z tym filmem, dopisuje do naszej historii ciąg dalszy. Dzięki temu filmowi razem z żoną przede wszystkim zobaczyliśmy, jak my się strasznie zmieniliśmy. Ta historia już nie jest tylko naszą historią, ale ma dużo bardziej uniwersalny wymiar.\nWśród uwag krytycznych względem Naszej klątwy wyróżniały się głosy zarzucające autorowi pójście na łatwiznę, czyli sięgnięcie po temat najprostszy, bo jemu najbliższy: relacje rodzinne, sytuacje domowe bez odniesienia do świata zewnętrznego. W moim odczuciu są to uwagi chybione, chociażby z racji powszechnie znanych wskazówek, udzielanych młodym filmowcom (także adeptom innych sztuk), przez mistrzów i mentorów. Często bowiem radzi się, aby debiutanci zaczęli od tego, co znają najlepiej, „przepuszczając” przez siebie pierwsze dzieła. Można więc schematycznie narzekać, że temat filmu jest oklepany: ot, zdawałoby się kolejne chore dziecko i kolejny młody filmowiec, który za pomocą kamery próbuje uporać się ze swoimi problemami w życiu osobistym. Niemniej te uwagi nie są w stanie umniejszyć uniwersalnego wymiaru, jaki wyróżnia ten film, czego dowodem jest chociażby nominacja do Oscara.\nKonstruktywny charakter tej historii ujawnia się w swoistym post scriptum, które napisało samo życie. Kilka lat po urodzeniu Leona chorego na CCHS, będąc w zaawansowanej ciąży Magda Hueckel dowiedziała się, że ma złośliwego raka piersi. Tuż przed urodzeniem drugiego, całkiem zdrowego syna – Teo, przeszła operację na oddziale chirurgii onkologicznej, a niedługo po porodzie rozpoczęła cykl chemioterapii. Mimo kolejnego rozdziału pt. „apokalipsa jako punkt startowy”, rodzicom Leona udało się w 2016 roku szczęśliwie doprowadzić do zabiegu dekaniulacji i po tracheotomii, z którą według pierwszej diagnozy ich syn miał żyć do końca swych dni, pozostała tylko niewielka blizna. Aktualnie rodzina podróżuje bez ograniczeń po całym świecie, realizuje artystyczne projekty i prowadzi fundację „Zdejmij klątwę” i za jej pośrednictwem aktywnie działa na rzecz badań nad lekiem, który mógłby na zawsze zdjąć z klątwę Ondyny ze wszystkich chorych na CCHS. Nasza klątwa to dokumentalne świadectwo apokalipsy codzienności. Bohaterowie filmu nauczyli się żyć pomimo niej, a nawet wbrew niej – wyzywając niejako los na pojedynek. Tym samym dali przykład innym do radzenia sobie z podobnymi problemami. Znaczny, światowy rozgłos samego filmu sprawił, że o klątwie Ondyny usłyszało wiele osób, co przyczyniło się do przyspieszenia i rozwoju badań nad tym schorzeniem.\nJoanna, czyli jak celebrować apokalipsę codzienności\nJoanna (2013) to film dokumentalny Anety Kopacz o Joannie Sałydze, autorce poczytnego bloga „Chustka”, który był zapisem jej zmagań z chorobą nowotworową przez ostatnie dwa i pół roku życia. Bohaterka filmu była związana z Fundacją Rak'n'Roll, od 2010 roku chorowała na raka i w ramach autoterapii, ale też z intencją pozostawienia swojemu synowi oraz mężowi swoistej kroniki wydarzeń – rodzinnego pamiętnika, opisywała swoją walkę z chorobą. Blog śmiertelnie chorej kobiety stał się niezwykle popularny, ponieważ był nietuzinkowy – w obliczu spraw ostatecznych i nieodwracalnych dawał czytelnikom nadzieję, wzruszał i pokazywał, że można celebrować apokalipsę codzienności. Co więcej, dawał konkretny przepis na to, jak złapać ostatnie chwile szczęścia dla siebie i jak dawać to szczęście oraz miłość najbliższym.\nReżyserka filmu zanim osobiście poznała swoją bohaterkę, miała już za sobą lekturę jej bloga i to właśnie niezwykłe wpisy zainspirowały ją, do tego, by zaproponować Joannie Sałydze realizację filmu dokumentalnego. Autorka filmu przyznawała w wywiadach, że blogerka Chustka, nie była początkowo zainteresowana jej propozycją i konsekwentnie stawiała liczne ograniczenia realizatorom filmu. Dokumentalistka była jednak cierpliwa w swym dążeniu i spędzała z Joanną Sałygą sporo czasu w szpitalnych poczekalniach, odwracając niejako role: to ona zwierzała się swojej bohaterce. Determinacja Anety Kopacz, aby doprowadzić do realizacji filmu, była tak wielka, że złamała pewne zasady pracy dokumentalisty i postanowiła pokazać Joannie fragmenty nakręconego materiału, zdobywając w ten sposób jej zaufanie. Warto zauważyć, że mamy tu do czynienia z bohaterem samoświadomym, nastawionym na utrwalenie refleksji o życiu w cieniu śmiertelnej choroby, podobnie jak było to w przypadku bohaterów Naszej klątwy.\nFilm Anety Kopacz uzyskał nominację do Oscara w kategorii najlepszy krótkometrażowy dokument za rok 2014 i był prezentowany na rozlicznych festiwalach i przeglądach - anonsowany jako opowieść o śmierci i godzeniu się z nią. Jest to jednak tylko część szerszego wymiaru, jaki ma ten materiał filmowy. Wielu widzów i czytelników bloga jest zdania, że Joanna pozostała po stronie życia, oddając mu hołd do ostatnich swoich chwil, gdy przegrała walkę z nowotworem 29 października 2012 roku w wieku 36 lat.\nTytuł filmu wskazuje jednoznacznie na to, że zamysłem reżyserki było przede wszystkim przedstawienie widzom Joanny Sałygi, w najbardziej wierny sposób. Dokumentalny portret jest zgodny z tym, czego o bohaterce dowiadujemy się na podstawie lektury bloga lub książki jej autorstwa: jest niepokorna i często kontrowersyjna, ale także dowcipna, ciepła i otwarta, krucha i piękna. Wartością dodaną filmu jest natomiast możliwość obserwacji Joanny w codziennych zmaganiach z chorobą nowotworową, bez ochronnego filtra błyskotliwej inteligencji, cynizmu i ironii, jaki z powodzeniem nakładała na swoją niewesołą sytuację podczas pisania bloga. Pozwala filmowcom na rejestrację będąc świadoma, że nie ukryje prawdziwych emocji w chwilach słabości i nie będzie miała możliwości kontrować i puentować w dowcipny sposób tego, co przyniesie los. Aneta Kopacz zrezygnowała bowiem zupełnie z poetyki „gadających głów”, nie znajdziemy w filmie nim gotowych wypowiedzi skierowanych wprost do kamery. Joanna to dokument obserwacyjny: materiał w dużej mierze pozyskano pracując kamerą z dużego dystansu, tylko w kilku sytuacjach kamera znajduje się blisko bohaterów. Ten dystans, w sensie pozostawienia bohaterów w bezpiecznej, intymnej przestrzeni, stał się istotnym buforem bezpieczeństwa. Dzięki temu film w niczym nie przypomina tzw. studium przypadku, drobiazgowej wiwisekcji śmiertelnie chorej osoby. Filmowcy z głębokim humanizmem starali się uszanować prywatność bohaterów, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Kapitalną rolę odegrały tutaj zdjęcia Łukasza Żala, które Janusz Wróblewski określił jako delikatne muśnięcia kamery. Zastosowano także nagrania z offu oraz nakładanie dialogów, stosując przy tym zasadę, aby warstwa słowna nie powtarzała tego, co przekazuje widzowi obraz. W tych właśnie scenach niezwykłą rolę odegrała muzyka, skomponowana przez mistrza Jana A.P. Kaczmarka, dopełniająca przesłanie obrazu, tak, by nie ujmować nic z siły emocji widocznych na twarzach bohaterów. Ma to szczególne znaczenie w scenach rozmów Joanny z lekarzami: widzowie domyślają się diagnozy i wyników badań obserwując twarz bohaterki oraz mimikę jej rozmówców. Podobnie dzieje się we fragmentach, których bohaterem jest Jaś, kilkuletni syn Joanny Sałygi. Gdy chłopiec jest rozżalony i płacze w ramionach mamy, albo też bawi się wesoło ze swoją rówieśniczką, otrzymujemy tylko symboliczny, łagodny obraz, bez sensacyjnego podkreślania skrajnych emocji.\nOstateczny kształt filmu nie oddaje chronologii wydarzeń, co w żadnym stopniu nie umniejsza waloru autentyczności. Sam projekt z założenia był wycinkiem szerszej historii: blog Joanny przeniesiony z innej platformy dla blogerów na stały adres: http://chustka.blogspot.com/, rozpoczyna się oficjalnie od dnia 9 kwietnia 2010, a zdjęcia do filmu rozpoczęto w kwietniu 2012 roku i zakończono je w sierpniu. W sumie zrealizowano 13 dni zdjęciowych, co opisuje reżyserka w jednym z wywiadów:\nJa nawet nie wierzyłam zbytnio, że ten film w ogóle powstanie. Każdy dzień zdjęciowy był ogromną wygraną. Joanna miała prawo powiedzieć "nie" w każdym momencie. Ja się szczerze mówiąc tego spodziewałam. Dlatego każdy kolejny dzień zdjęciowy, to była duża sprawa. Posuwaliśmy się i coraz wyraźniej widziałam, jak ten film powstaje. To, że został zrealizowany, to już samo w sobie było dla mnie ogromnym sukcesem.\nWarto wspomnieć, że chociaż pozyskany materiał pozwalał Anecie Kopacz na montaż pełnometrażowego filmu, pozostała jednak przy krótkim metrażu przynajmniej z dwóch powodów. Pierwszy był finansowy i prozaiczny: dokument powstał w dużej mierze dzięki funduszom zebranym wśród internautów i środki szybko się wyczerpały, drugi dotyczył koncepcji artystycznej: reżyserka nie chciała nadmiernie przedłużać obserwacji, ani też epatować widza pogarszającym się stanem głównej bohaterki, wyznając zasadę, że mniej znaczy czasem lepiej.\nJanusz Wróblewski skonstatował w swojej recenzji, że film Anety Kopacz przypomina list wysłany do kochanego dziecka, w którym udało się zapisać ich intymne rozmowy przypominające koany wypowiadane przez mnichów buddyjskich w drodze do oświecenia. Jest to cenne spostrzeżenie, zwłaszcza, że mamy w dokumencie kilka scen, w których bohaterka odczytuje synkowi fragmenty listu, jaki zamierza mu zostawić na pożegnanie. Obcujemy w gruncie rzeczy z czyimś intymnym testamentem: Joanna przekazuje Jasiowi swoje uwagi o sensie życia, zdradza sposoby na bycie szczęśliwym i pogodzonym z sobą samym, a także z losem. Odczytywanie na głos fragmentów tego szczególnego credo, dotyczącego wiary w siłę miłości i przyjaźni, ma na celu sprawdzenie, w jakim zakresie mały Jaś jest w stanie zrozumieć nieuchronność zbliżającego się końca takiego życia, jakie zna. Jego świat po śmierci matki zmieni się najbardziej, z uwagi na nieuregulowaną sytuację prawną z biologicznym ojcem. Ten wątek jest dla Joanny największym problemem i w gruncie rzeczy, mimo agresywnie postępującej choroby nowotworowej, nie myśli ona o sobie, stawiając na pierwszym planie ukochanego syna oraz męża.\nBohaterka z wyraźną troską skupia się na tym, aby nie przekazać dziecku swoich negatywnych emocji i lęków. Ich wspólne dialogi są pełne spokoju i ciepła, mądrości i empatii. Ta prymarna, najważniejsza relacja na linii matka – dziecko, nie opiera się jednak na słowach, lecz bazuje na drobnych, czułych gestach, wspólnym spędzaniu czasu, celebrowaniu prostych czynności, takich jak przygotowanie i spożywanie posiłków, spacery, zabawa klockami, grzybobranie czy leniuchowanie w promieniach słońca. Delikatne spojrzenia i gesty oraz wyważone słowa są pięknym przykładem sztuki bycia razem. Stad też, w moim odczuciu, bierze się siła i uniwersalny charakter tego dokumentu. Dla wielu widzów, niezależnie od tego, czy znali wcześniej historię Chustki, film Anety Kopacz stał się wizualnym dowodem na to, że można celebrować apokalipsę codzienności. Przyglądając się dokładniej temu, co właściwie udało się uchwycić w tym dokumentalnym świadectwie prywatnego końca świata, można dostrzec, że codzienność Joanny była nieustanną walką, aby zaspokoić nieposkromiony apetyt na życie, pomimo śmiertelnej choroby, która krok po kroku odbierała jej siły witalne. Ów apetyt, a co za tym idzie – także jej oczekiwania względem życia, nie były jednak zbyt wygórowane i ambicjonalne. Przesłanie Joanny zawarte w filmie i na blogu to radość z każdej chwili spędzonej z najbliższymi.\nWarto wspomnieć, że prócz pierwszoplanowej relacji matka – dziecko, obserwujemy także relację żona – mąż, która pozostaje nieco na uboczu, jakby w tle macierzyństwa. Poza filmowym kadrem pozostawiono informacje o niełatwym związku Piotra i Joanny, którzy spotkali się w najtrudniejszym momencie swojego życia. Obydwoje pomimo dramatycznej diagnozy i złych rokowań dla Joanny, postanowili jako para spróbować stworzyć ciepły, stabilny dom dla rosnącego Jasia. Z bloga i z książki pt. Chustka, możemy dowiedzieć się, że przed chorobą nowotworową Joanna była energiczną bizneswoman, skupioną przede wszystkim na pracy i karierze. Internetowe newsy, dopisane niczym didaskalia do tej historii, ujawniają, że Piotr zmagał się ze swoją przeszłością, jako osoba „z wyrokiem”, walcząca o swoją niewinność. Reżyserka filmu nie eksploruje tych wątków w żaden sposób, rejestrując jedynie to, co było w tym konkretnym momencie prawdą tej pary: kochali się, wspierali i troszczyli o siebie wzajemnie w trudnych chwilach. Ucieczka od taniej sensacji i dbałość o to, by dokument nie zamienił się w ckliwy, melodramatyczny wyciskacz łez, to wielki atut reżyserii Anety Kopacz. Pomimo braku doświadczenia w materii filmu dokumentalnego udało jej się pokazać urodę życia w cieniu śmierci, przesuwanie granic prywatnego końca świata za pomocą ciągu małych, sensualnych przyjemności dnia codziennego.\nWyjątkowa wartość dokumentu Joanna wynika nie tylko z udanej kompozycji doskonałej muzyki i pastelowych obrazów w ciepłej tonacji, które idealnie oddają afirmującą postawę życiową bohaterów. Dodatkowym walorem jest przemyślany montaż oraz zachowanie bezpiecznego dystansu, poszanowanie prywatności filmowanych osób. I wreszcie clou dokumentalnej obserwacji: instruktaż dla widzów, jak rozmawiać z dzieckiem, tak, aby czuło się równorzędnym interlokutorem osoby dorosłej. Jak przekazać mu sprawy najważniejsze i najtrudniejsze, dopasowując treść i sposób wypowiedzi do poziomu jego świadomości i rozwoju emocjonalnego.\nPrzywołane na początku artykułu słowa Rene Girarda o życiu w apokaliptycznej perspektywie dotyczą m.in. pedagogicznego aspektu strachu w odniesieniu do społeczeństwa. Autor rozważa, czy opinia publiczna przebudzi się po ogłoszeniu apokalipsy i zawróci z drogi ku końcowi świata, do jakiego zmierza ludzkość swoim destrukcyjnym zachowaniem. W takiej sytuacji znaleźliśmy się jako mieszkańcy globalnej wioski całkiem niedawno, podczas pandemii wirusa Covid-19. Strach przed apokalipsą, potęgowany w przekazach medialnych, miał bardzo różne skutki, których ocena jak sądzę potrwa wiele lat, z uwagi na wciąż istniejące zagrożenie pandemiczne i inne katastrofy lokalne oraz globalne, oceniane jako znaki apokaliptyczne.\nWspominam o tym, ponieważ współczesny odbiór dwóch dzieł na temat apokalipsy codzienności, które wybrałam jako przykłady dokumentalnych świadectw prywatnego końca świata, zmienił się znacznie względem czasu ich powstania. Nasza optyka spojrzenia na tzw. „życie w cieniu śmierci” ewoluowała w przeciągu zaledwie kilku lat. Trudno uniknąć generalizowania, ale warto sobie zadać pytanie: czy te same historie miałyby obecnie taką samą siłę przebicia w zestawieniu z dokumentami zrealizowanymi podczas pandemii? Czy nasz prywatny odbiór tych filmów nie jest zależny od tego, w jakim stopniu my sami zbliżyliśmy się do apokalipsy codzienności?\nKonstatując zmianę swojego stosunku do obrazów dokumentujących prywatny koniec świata, dostrzegłam, że odbieram te historie znacznie mocniej, jako coś bliskie własnemu doświadczeniu życiowemu. Sięgnęłam po dokument Nasza klątwa oraz film Joanna m.in. dlatego, że w publicznym dyskursie przebijał mocny głos psychologów na temat pewnego wzorca zachowań, ludzi którzy zaczęli postrzegać apokalipsę jako coś, co dzieje się tu i teraz. Kierując się odruchem buntu przeciwko ograniczeniom pandemicznym, ale też w poczuciu bezradności i strachu, wielu ludzi zaczęło celebrować i doceniać codzienne, zwykłe życie. Hasło slow-life, modne jeszcze przed pandemią, zaczęło funkcjonować w publicznej przestrzeni na szeroką skalę, sięgając nie tylko wielkomiejskich kręgów, ale także prowincji, na której mieszkam. W kontrze do pośpiechu i życia w pędzie, pojawiła się potrzeba wygospodarowania dla siebie chwil wytchnienia i refleksji nad sobą, nad tym co dzieje się wokół. Idea slow-life przyniosła zalecenia, aby wsłuchać się w siebie, we własne potrzeby, zwolnić i żyć uważniej, dzięki czemu można zyskać szansę na przypomnienie sobie o tym, co naprawdę jest ważne. To wszystko choć pod inna nazwą i być może ujęte w mniej atrakcyjne hasła, znajdziemy u bohaterów Naszej klątwy i w dokumencie Joanna. Dlatego warto wrócić do tych obrazów i przyjrzeć im się na nowo – z perspektywy własnej apokalipsy codzienności.\nR. Girard, Apokalipsa już się rozpoczęła – z René Girardem rozmawia Redakcja czasopisma „Réforme”, tłum. M. Burzyk, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/apokalipsa-juz-sie-rozpoczela/ [dostęp: 20.09.2021].\nZob. B. Żynis, Codziennie koniec świata, „Świat Tekstów. Rocznik Słupski” 2012, nr 10, s. 115-129.\nZob.: https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=1232632; https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=1231658 [dostęp: 22.09.2021].\nW 2015 z inicjatywy Magdy Hueckel, Tomasza Śliwińskiego oraz Anny Palusińskiej – zdeterminowanych rodziców, którzy wierzą, że mogą zdjąć klątwę nie tylko ze swoich dzieci, ale także ze wszystkich cierpiących na CCHS, powstała Polska Fundacja CCHS „Zdejmij klątwę”. Celem Fundacji jest polepszenie standardów opieki medycznej, poprawa jakości życia chorych i ich rodzin w Polsce, zwiększenie świadomości o CCHS oraz budowanie sieci międzynarodowej współpracy między pacjentami, naukowcami i służbą zdrowia. Fundacja wspiera także prowadzone badania naukowe nad wynalezieniem leku na tę chorobę.\nhttp://www.polishdocs.pl/pl/czytelnia/1807/nasza-klatwa-tomasza-sliwinskiego-na-festiwalu-idfa---wywiad-z-autorem-filmu [dostęp: 20.09.2021].\nhttp://www.hueckel.com.pl/bio [dostęp: 20.09.2021].\nhttps://viva.pl/ludzie/newsy/noca-ich-syn-leo-zapomina-o-oddychaniu-dziecko-magdy-i-tomasza-choruje-na-klatwe-ondyny-134114-r1/ [dostęp: 21.09.2021]\nhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Nasza_kl%C4%85twa [dostęp: 20.09.2021].\nO radosnym i bezproblemowym oczekiwaniu na dziecko informują nas pierwsze wpisy na blogu http://www.leoblog.pl/ [dostęp: 20.09.2021].\nWypowiedź spisana ze ścieżki dźwiękowej filmu.\nZob. A. Wiśniewska, Człowiek-parówka rozdaje ulotki, https://krytykapolityczna.pl/kraj/miasto/czlowiek-parowka-rozdaje-ulotki/ [dostęp; 21.09.2021].\nhttps://www.sfp.org.pl/wydarzenia,5,20481,1,1,Intymne-male-kino-nominowane-do-Oscara.html [dostęp; 21.09.2021].\nNurt tzw. dokumentów osobistych, o charakterze autobiograficznym, jest znaczący w dorobku polskich dokumentalistów. Dyskusja na ten temat dotyczyła m.in. głośnych filmów Marcina Koszałki, Marcela i Pawła Łozińskich, czy Mariana Marzyńskiego.\nMłody reżyser w jednym z wywiadów wspomina: (…) podchodziło do nas wiele osób, które miały podobne doświadczenia z chorymi dziećmi, i szczerze dziękowało nam za film, za pokazanie prawdy, którą często się ukrywa. Wielokrotnie słyszeliśmy, że ktoś odnalazł w nim siebie; http://www.polishdocs.pl/pl/wywiady/1807/nasza_klatwa_tomasza_sliwinskiego_na_festiwalu_idfa_-_wywiad_z_autorem_filmu [dostęp: 20.09.2021].\nhttp://chustka.blogspot.com/ [dostęp: 20.09.2021].\nW 2013 roku, już po śmierci Joanny Sałygi blog został wydany w formie książki pt. Chustka. Pozycja ta szybko stała się bestsellerem, uzyskując wysokie noty czytelnicze.\nZob. https://culture.pl/pl/dzielo/joanna-anety-kopacz [dostęp: 22.09.2021].\nWięcej o kulisach powstania filmu w wywiadzie Anety Kopacz z Joanną Poros https://culture.pl/pl/artykul/rezyserka-joanny-to-film-o-sprawach-prostych-najistotniejszych-wywiad [dostęp: 23.09.2021].\nFilm Anety Kopacz stał się jednym z największych przebojów festiwali dokumentalnych. W 2014 roku "Joanna" została uznana za najlepszy dokument krótkometrażowy prestiżowego festiwalu Palm Springs International Shortfest, a wcześniej zdobywał nagrody na festiwalach w Skopje, Warszawie, Barcelonie, Los Angeles, Taszkiencie i Lipsku. Triumfalny pochód przez festiwale zwieńczyła nominacja do Oscara dla najlepszego krótkometrażowego dokumentu; zob. https://culture.pl/pl/dzielo/joanna-anety-kopacz [dostęp: 22.09.2021].\nŁukasz Żal zdjęcia do Joanny nakręcił przed zdjęciami do Idy Pawlikowskiego, za które otrzymał nominację do Oscara.\nJ. Wróblewski, Gdy już będziesz umiał. Recenzja filmu: „Joanna”, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/film/1604999,1,recenzja-filmu-joanna-rez-aneta-kopacz.read [dostęp: 22.09.2021].\nPod tą samą datą został opublikowany pierwszy wpis na blogu Magdy Hueckel i Tomasza Śliwińskiego: http://www.leoblog.pl/ [dostęp: 22.09.2021].\nZob. https://new-filmowo.webnode.com/products/joanna-jak-byc-rodzicem-przed-smiercia/ [dostęp: 23.09.2021].\nArtykuł jest omówieniem dwóch polskich filmów dokumentalnych: Nasza klątwa (reż. Tomasz Śliwiński, 2013) i Joanna (reż. Aneta Kopacz, 2013), jako świadectw prywatnych końców świata. Kategoria apokalipsy codzienności jest przedstawiona w kontekście heroicznej postawy bohaterów w obliczu nieuleczalnych, śmiertelnych chorób. Autorka wskazuje na wspólną ideę dokumentalistów: chęć pokazania, w jaki sposób ludzie przeżywają swoją intymną apokalipsę, jak mierzą się z wizją prywatnego końca świata. Analiza dwóch polskich dokumentów nominowanych do Oscara zawiera odniesienia do metod dokumentu obserwacyjnego i autobiograficznych filmów dokumentalnych, będących formą autoterapii.\nThe apocalypse of everyday life: private ends of the world according to two testimonies of Polish documentary filmmakers\nThe article discusses two Polish documentaries: Our Curse (directed by Tomasz Śliwiński, 2013) and Joanna (directed by Aneta Kopacz, 2013), as testimonies to private ends of the world. The category of the apocalypse of everyday life is presented in the context of the heroic attitude of the film's characters in the face of incurable, fatal diseases. The author points to a common idea of documentalists: the desire to show how people experience their intimate apocalypse, how they face the vision of the private end of the world. The analysis of two Polish documentaries nominated for an Oscar includes references to the methods of the observational document and autobiographical documentaries, which are a form of self-therapy.\nSłowa kluczowe: apokalipsa, apokalipsa codzienności, koniec świata, polski film dokumentalny, dokumentalne świadectwa, dokument autobiograficzny, dokument obserwacyjny, polskie nominacje do Oscarów\nMałgorzata Ewa Smoleń – ur. w 1981 roku, absolwentka filmoznawstwa i kulturoznawstwa międzynarodowego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się polskim filmem dokumentalnym,a także światowym dokumentem „zaangażowanym”. Stypendystka Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w roku 2012. Publikowała m.in. w „Przeglądzie Kulturoznawczym”, „Ekranach” i „Images” oraz w tomach zbiorowych poświęconych tematyce kina niefikcjonalnego.\nW 2015 roku obroniła pracę doktorską: Studia Filmowe „Kronika” i „Wir” na tle polskiego filmu dokumentalnego po 1989 roku, na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ uzyskując z wyróżnieniem tytuł doktora nauk humanistycznych w naukach o sztuce. Otrzymała także wyróżnienie w Konkursie im. Inki Brodzkiej-Wald na najlepszą pracę doktorską dotyczącą współczesności z dziedziny humanistyki (2016).\nObecnie prowadzi badania nad polskim filmem dokumentalnym online (strategie nadawczo-odbiorcze i potencjał edukacyjny) oraz „światem nie obejrzanym”, szczególnie w odniesieniu do dokumentów z lat 90. ubiegłego wieku. Pasjonatka literatury faktu i górskich wycieczek.


Renowacja drewnianego tarasu – jak zrobić to dobrze? – ABCwnetrza.pl\n12 listopada 2019 Dom\nRenowacja drewnianego tarasu – jak zrobić to dobrze?\nRegularne dbanie o taras sprawia, że ten długo pozostanie w doskonałej kondycji. Niemniej jednak profesjonalnej renowacji drewna nie da się uniknąć. Jak zrobić to tak, by odzyskać pierwotny wygląd drewnianego tarasu?\nNawet zadaszony taras drewniany jest wrażliwy na warunki atmosferyczne. Zmiany temperatur, wilgotność, a także pył, brud i drobne uszkodzenia mechaniczne skutkują przerwaniem warstwy ochronnej, jaką stanowi olej. Stąd nawet regularnie czyszczony taras czasem potrzebuje specjalistycznej renowacji.\nKiedy taras nadaje się do renowacji?\nPoszarzałe deski pokryte patyną, zalegająca w ryflach warstwa brudu i kurzu oraz utrata powierzchni olejowej to znaki, które kwalifikują taras do mechanicznej renowacji. Nie warto zaczynać od samodzielnego szlifowania desek czy używania silnych chemicznych środków, bo drewno tego “nie lubi”. Użycie samej myjki ciśnieniowej też nie jest w tym wypadku rozwiązaniem wystarczającym, bo myjka nie dotrze w miejsca, gdzie zgromadziły się złogi brudu. Maszynowa renowacja tarasu wykonana przez specjalistów to najlepsze rozwiązanie, by skutecznie oczyścić i chronić taras na kolejne lata.\nMaszynowa renowacja tarasu krok po kroku\nNiezależnie od tego, czy taras wykonany jest z desek ryflowanych, czy gładkich oraz czy drewno jest egzotyczne, czy europejskie – renowacja mechaniczna zawsze przebiega etapowo. Zaczyna się od czyszczenia maszynowego w miejscach, gdzie jest to możliwe oraz od ręcznego usuwania zabrudzeń w miejscach trudniej dostępnych. Następnie specjaliści nakładają środek odszarzający, który po wniknięciu w strukturę desek zmywa się myjką ciśnieniową. Ostatnim elementem procesu jest konserwacja, która następuje po całkowitym wyschnięciu tarasu. Po takiej renowacji taras wróci do wyglądu z pierwszego dnia po jego montażu. Oczywiście nie oznacza to, że nie będzie trzeba o niego dbać. Im więcej poświęca się mu czasu sezonowo, tym łatwiej utrzymać jego urodę.\nZalety maszynowej renowacji tarasu\nW profesjonalnych, działających na terenie całego kraju firmach zajmujących się budowaniem i renowacją tarasów jak Idea Garden, maszynowa renowacja odbywa się z uwzględnieniem konkretnych warunków, jakie napotka na swojej drodze specjalistyczna ekipa. Niekiedy będzie trzeba jakąś część tarasu rozebrać, innym razem użyć fachowego środka do usuwania patyny z drewna. Wszystkie prace są jednak wykonywane przez specjalistów, doskonale zorientowanych w cechach drewna i sposobach jego ochrony. Najważniejszą zaletą nowoczesnych technik mechanicznej renowacji tarasu jest fakt, że w trakcie procesu zintegrowany odkurzacz od razu usuwa pyły powstające w trakcie szlifowania desek. A takiego efektu ręcznie nie da się osiągnąć.\nPrevious 10 listopada 2019 Kuchnia\nNext 17 listopada 2019 Dom


Polski Związek Motorowy Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group - PDF\nDownload "Polski Związek Motorowy Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group"\n1 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA MIENIA OD OGNIA I INNYCH ZDARZEŃ LOSOWYCH 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Na podstawie niniejszych ogólnych warunków ubezpieczenia mienia od ognia i innych zdarzeń losowych ( OWU ), Polski Związek Motorowy Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group zwane dalej PZM TU, zawiera umowy ubezpieczenia ( umowa ) z osobami fizycznymi, osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi nie będącymi osobami prawnymij, zwanymi dalej Ubezpieczającymi. 2. Umowa ubezpieczenia może zostać zawarta na cudzy rachunek. 2. DEFINICJE W rozumieniu niniejszych ogólnych warunków ubezpieczenia, uważa się za (definicje w porządku alfabetycznym): 1) AKTY TERRORU - wszelkie działania z użyciem siły, przemocy lub groźby użycia przemocy przez osobę lub grupę osób działających samodzielnie lub na rzecz bądź z ramienia jakiejkolwiek organizacji bądź rządu w celach politycznych, ekonomicznych, religijnych, ideologicznych lub podobnych włączając zamiar wywarcia wpływu na rząd bądź zastraszenia społeczeństwa; 2) BUDOWLE - obiekty budowlane trwale związane z gruntem, nie będące budynkami, takie jak: instalacje przemysłowe, wiaty, rurociągi, wieże, kominy, ogrodzenia, parkany, garaże, itp.; 3) BUDYNKI - obiekty budowlane jedno lub wielokondygnacyjne trwale związane z gruntem, wydzielone z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadające fundamenty i dach wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi; 4) DESZCZ NAWALNY - opad deszczu potwierdzony przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMiGW), o współczynniku natężenia co najmniej 4 według stosowanej przez IMiGW skali; w przypadku braku stacji pomiarowej w miejscu szkody, należy brać pod uwagę stan faktyczny i rozmiar szkód w miejscu ich powstania, świadczące wyraźnie o działaniu deszczu nawalnego; 5) DYM - produkt niepełnego spalania ciał stałych, cieczy i gazów, który nagle, niezgodnie z przeznaczeniem wydostał się ze znajdujących się w miejscu ubezpieczenia urządzeń paleniskowych, elektrycznych, grzewczych itp.; definicja obejmuje także szkody spowodowane przez dym powstały wskutek działania ognia; 6) FALA UDERZENIOWA - fala ciśnieniowa wytworzona przez ponaddźwiękowy huk samolotu; 7) FRANSZYZA REDUKCYJNA - ustalona w umowie ubezpieczenia kwota, pomniejszająca łączne odszkodowanie za jedną i wszystkie szkody w ubezpieczonym mieniu wynikłe z jednego zdarzenia; w stosunku do mienia pracowniczego oraz ryzyk dodatkowych uwzględnionych w klauzulach stosuje się oddzielne franszyzy redukcyjne; 8) GRAD - opad atmosferyczny składający się z bryłek lodu; 9) HURAGAN - działanie wiatru o prędkości nie mniejszej niż 17,5 m/s, potwierdzone przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMiGW); w przypadku braku stacji pomiarowej w miejscu szkody, należy brać pod uwagę stan faktyczny i rozmiar szkód w miejscu ich powstania, świadczące wyraźnie o działaniu huraganu; 10) KATASTROFA BUDOWLANA - nie zamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopu (nie jest katastrofą budowlaną: uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany; uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami; awaria instalacji); 11) LAWINA - gwałtowne zsuwanie lub staczanie się mas śniegu, lodu lub kamieni ze stoków górskich; 12) MASZYNY, URZĄDZENIA I WYPOSAŻENIE - wszelkie, wykorzystywane przez Ubezpieczonego do prowadzonej przez niego działalności mienie ruchome, stanowiące środki trwałe lub niskocenne składniki majątku, a nie zaliczające się do pozostałych kategorii mienia; 13) MIENIE OSÓB TRZECICH - mienie znajdujące się w posiadaniu Ubezpieczającego w celu wykonania usługi lub sprzedaży; 14) MIENIE PRACOWNICZE - mienie osobistego użytku pracowników Ubezpieczającego lub niezbędne do wykonywania czynności zawodowych, które zwyczajowo lub na żądanie pracodawcy znajduje się w miejscu pracy, z wyłączeniem wartości pieniężnych i biżuterii; 15) NAKŁADY INWESTYCYJNE - wydatki poniesione na remonty bieżące, kapitalne i adaptacyjne oraz na wykończenie wnętrz budynków lub pomieszczeń nie stanowiących własności Ubezpieczającego; 16) OSUNIECIE SIĘ ZIEMI - nie spowodowane działalnością ludzką usuwanie się ziemi na stokach; 17) POLISA - dokument wystawiony przez PZM TU, który potwierdza zawarcie umowy ubezpieczenia; 18) POŻAR - ogień, który powstał bez przeznaczonego do tego celu paleniska lub przedostał się poza palenisko i rozprzestrzenił się o własnej sile; 19) POWÓDŹ - zalanie terenu w wyniku podniesienia się wody w korytach wód płynących lub stojących wskutek: a) opadów atmosferycznych; b) spływu wód po zboczach; c) topnienia kry lodowej; d) tworzenia się zatorów lodowych; e) piętrzenia się wód spowodowanego oddziaływaniem silnego wiatru; 20) PRZEWRÓCENIE SIĘ DRZEW LUB ZAWALENIE BUDOWLI - utrata, zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego mienia wskutek przewrócenia się drzew lub zawalenia budowli nie będących obiektami tymczasowymi lub przeznaczonymi do rozbiórki, spowodowanego oddziaływaniem na nie zdarzeń objętych ochroną ubezpieczeniową w ramach OWU; 21) SZKODA - strata materialna wynikająca z utraty, uszkodzenia lub zniszczenia ubezpieczonego mienia, która powstała: a) wskutek zajścia zdarzenia objętego umową ubezpieczenia; b) w czasie akcji gaśniczej lub ratowniczej, wyburzenia lub odgruzowania, prowadzonych w odniesieniu do ubezpieczonego mienia, w związku z wystąpieniem zdarzenia objętego zakresem ubezpieczenia; 22) ŚRODKI OBROTOWE - materiały, wytworzone lub przetworzone produkty gotowe lub znajdujące się w toku produkcji, półprodukty, towary i materiały nabyte w celu sprzedaży, przyjęte do przerobu lub obróbki; 23) TRZĘSIENIE ZIEMI - wstrząs skorupy ziemskiej wywołany przemieszczeniami mas skalnych w głębi ziemi, wybuchami wulkanów, zapadaniem się stropów podziemnych jaskiń krasowych; 24) UBEZPIECZENIE NA PIERWSZE RYZYKO - system ubezpieczenia, w którym suma ubezpieczenia ustalana jest według wysokości prawdopodobnej maksymalnej straty, jaka może powstać wskutek jednego zdarzenia objętego zakresem ubezpieczenia; 25) UBEZPIECZENIE NA SUMY STAŁE - system ubezpieczenia, w którym suma ubezpieczenia powinna odpowiadać całkowitej wartości mienia podlegającego ubezpieczeniu; 26) UBEZPIECZENIE NA SUMY ZMIENNE - system ubezpieczenia, Polski Związek Motorowy Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group KRS 73432, Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy, XII Wydział Gospodarczy KRS, Al. Jerozolimskie 162A, Warszawa NIP , Kapitał zakładowy: ,00 zł - opłacony w całości Infolinia: , 022 / /7\n2 w którym składka ostateczna za ubezpieczenie obliczana jest na podstawie okresowych (np. miesięcznych) stanów środków obrotowych podlegających ubezpieczeniu (na początku okresu ubezpieczenia wpłaca się jedynie składkę zaliczkową); 27) UDERZENIE PIORUNA - bezpośrednie odprowadzenie ładunku elektrycznego z atmosfery do ziemi przez ubezpieczone mienie; 28) UDERZENIE POJAZDU - uszkodzenie bądź zniszczenie ubezpieczonego mienia spowodowane bezpośrednim uderzeniem pojazdu mechanicznego nie należącego do lub nie eksploatowanego przez Ubezpieczającego lub Ubezpieczonego ani osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, z wyłączeniem szkód w pojazdach, ich ładunku oraz ulicach i drogach; 29) UPADEK STATKU POWIETRZNEGO - katastrofa bądź przymusowe lądowanie samolotu silnikowego, bezsilnikowego lub innego obiektu latającego, a także upadek jego części lub przewożonego ładunku, z wyłączeniem zrzutu paliwa; 30) WARTOŚCI PIENIĘŻNE - krajowe i zagraniczne znaki pieniężne, czeki, weksle, akcje, obligacje i inne dokumenty zastępujące w obrocie gotówkę, nie obrobione złoto, srebro, platyna i pozostałe metale z grupy platynowców oraz nie oprawione kamienie szlachetne i perły; 31) WARTOŚĆ KSIĘGOWA BRUTTO - wartość mienia wynikająca z ewidencji księgowej, która zgodnie z ustawą o rachunkowości odpowiada wartości początkowej mienia, z uwzględnieniem przeszacowań; 32) WARTOŚĆ ODTWORZENIOWA (NOWA) - wartość odpowiadająca kosztom odtworzenia mienia do stanu nowego, lecz nie ulepszonego, tj.: a) w przypadku budynków i budowli - wartość odpowiadająca kosztom remontu lub odbudowy w tym samym miejscu, z uwzględnieniem dotychczasowych wymiarów, materiałów, technologii, konstrukcji i standardu wykończenia; b) w przypadku maszyn, urządzeń i wyposażenia - wartość odpowiadająca kosztom naprawy, zakupu lub wytworzenia nowego przedmiotu tego samego rodzaju, typu oraz o tych samych bądź zbliżonych parametrach, z uwzględnieniem kosztów transportu i montażu; 33) WARTOŚĆ RZECZYWISTA - wartość odtworzeniowa (nowa) pomniejszona o stopień zużycia technicznego; 34) WYBUCH - zespół zjawisk towarzyszących szybkiemu przejściu z jednego stanu równowagi w drugi z jednoczesnym wyzwoleniem znacznej ilości energii; za wybuch uważa się także implozję polegającą na gwałtownym uszkodzeniu zbiornika lub aparatu próżniowego ciśnieniem zewnętrznym; 35) ZALANIE - szkoda powstała wskutek: a) nie zamierzonego i nie kontrolowanego wydostania się wody, pary wodnej lub płynów z przewodów i urządzeń wodociągowych, kanalizacyjnych, grzewczych lub technologicznych; b) cofnięcia się wody lub ścieków z sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej; c) wydostania się wody lub innej substancji z uruchamianej automatycznie instalacji gaśniczej, z wyłączeniem przypadków będących następstwem pożaru, prób, naprawy, przebudowy, modernizacji instalacji lub budynku; d) nieumyślnego pozostawienia otwartych kranów lub innych zaworów w urządzeniach sieci określonych w ppkt. a; 36) ZALEGANIE ŚNIEGU LUB LODU - bezpośrednie działanie ciężaru nagromadzonego śniegu lub lodu na elementy konstrukcji dachów bądź elementy nośne ubezpieczonych budynków lub budowli, powodujące uszkodzenie lub zniszczenie ubezpieczonego mienia; 37) ZAPADANIE SIĘ ZIEMI - obniżenie poziomu terenu z powodu zawalenia się naturalnych, pustych przestrzeni w głębi ziemi. 3. PRZEDMIOT UBEZPIECZENIA Przedmiotem ubezpieczenia mogą być określone w umowie: 1) mienie stanowiące własność lub znajdujące się na podstawie tytułu prawnego w posiadaniu Ubezpieczonego, w tym: a) budynki i budowle; b) maszyny, urządzenia, wyposażenie; c) środki obrotowe; d) mienie osób trzecich; e) nakłady inwestycyjne; f) wartości pieniężne; 2) mienie pracownicze. 4. ZAKRES UBEZPIECZENIA 1. Mienie jest objęte ochroną ubezpieczeniową na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w miejscu określonym w umowie. 2. Ubezpieczenie obejmuje szkody będące bezpośrednim następstwem zdarzenia przewidzianego w umowie. 3. ZAKRES PODSTAWOWY (FLEXA) obejmuje szkody powstałe wskutek niżej wymienionych zdarzeń: 1) pożaru; 2) uderzenia pioruna; 3) wybuchu; 4) upadku statku powietrznego. 4. Na wniosek Ubezpieczającego mienie może zostać ubezpieczone w ZAKRESIE ROZSZERZONYM O RYZYKA DODATKOWE (EC), obejmującym szkody wymienione w ust. 3 oraz szkody powstałe wskutek niżej wymienionych zdarzeń: 1) deszczu nawalnego; 2) dymu; 3) fali uderzeniowej; 4) gradu; 5) huraganu; 6) lawiny; 7) osunięcia się ziemi; 8) powodzi; 9) przewrócenia się drzew lub zawalenia budowli; 10) trzęsienia ziemi; 11) uderzenia pojazdu; 12) zalania; 13) zalegania śniegu lub lodu; 14) zapadania się ziemi. 5. Ponadto zakres ochrony ubezpieczeniowej obejmuje szkody powstałe z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, o ile nie zostały one spowodowane przez Ubezpieczającego, Ubezpieczonego (w przypadku umowy na cudzy rachunek) bądź ich reprezentantów, za których uważa się: 1) w przypadku przedsiębiorstw państwowych - dyrektora, jego zastępców, zarządcę lub pełnomocników uprawnionych do składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu Ubezpieczającego bądź Ubezpieczonego; 2) w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych - członków zarządu, prokurentów lub pełnomocników uprawnionych analogicznie jak w pkt. 1; 3) w przypadku spółek jawnych, partnerskich, komandytowych lub komandytowo-akcyjnych - wspólników, prokurentów lub pełnomocników uprawnionych analogicznie jak w pkt. 1; 2/7\n3 4) w przypadku spółek cywilnych - wspólników oraz umocowane przez nich osoby trzecie; 5) w przypadku osób fizycznych - pełnomocników. 6. Ubezpieczone mienie objęte jest również ochroną od szkód powstałych wskutek: 1) akcji gaśniczej lub ratowniczej; 2) wyburzenia lub odgruzowania; prowadzonych w związku z wystąpieniem zdarzeń objętych zakresem ubezpieczenia określonym w umowie. 7. PZM TU pokrywa faktycznie poniesione, uzasadnione i udokumentowane koszty: 1) ratowania przedmiotu ubezpieczenia oraz zapobieżenia szkodzie lub zmniejszenia jej rozmiarów, jeżeli zastosowane środki były celowe, chociażby okazały się bezskuteczne - w granicach sumy ubezpieczenia; 2) usunięcia pozostałości po szkodzie - do 5% ustalonej wysokości szkody. 5. WYŁĄCZENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI 1. PZM TU wolne jest od odpowiedzialności, jeżeli Ubezpieczający albo osoba, z którą Ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, wyrządziła szkodę umyślnie. Jeżeli szkoda powstała wskutek rażącego niedbalstwa Ubezpieczającego, PZM TU wolne jest od odpowiedzialności, chyba że zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względom słuszności. 2. W razie zawarcia umowy na cudzy rachunek zasady określone w ust. 1 stosuje się odpowiednio do Ubezpieczonego. 3. Ponadto zakres ochrony ubezpieczeniowej nie obejmuje szkód: 1) powstałych wskutek wszelkich następstw wojny, inwazji, wrogich działań obcego państwa, działania o charakterze wojennym (niezależnie od tego, czy wojna została wypowiedziana, czy nie), wojny domowej, rebelii, rewolucji, powstania, rozruchów, strajku, lokautu, aktów sabotażu, zamieszek wewnętrznych, wojskowego lub cywilnego zamachu stanu, zorganizowanych działań lub działań w złym zamiarze osób działających w imieniu lub w powiązaniu z organizacjami politycznymi, spisku, konfiskaty, rekwizycji, zajęcia, zniszczenia lub uszkodzenia z nakazu organów sprawujących władzę; 2) powstałych w związku z aktami terroru; 3) powstałych wskutek wszelkich następstw reakcji jądrowej, promieniowania jądrowego, skażenia promieniotwórczego, działania pola elektromagnetycznego, skażenia lub zanieczyszczenia środowiska odpadami przemysłowymi; 4) spowodowanych katastrofą budowlaną, zawaleniem się budynku lub budowli, błędami konstrukcyjnymi lub projektowymi oraz nieprawidłowym montażem lub wadami materiałowymi; 5) górniczych, w rozumieniu prawa górniczego oraz powstałych w związku z prowadzonymi robotami ziemnymi; 6) spowodowanych działaniem wody w budowlach i urządzeniach wodnych, z wyjątkiem szkód spowodowanych występującą w obrębie koryta rzeki bądź zbiornika falą powodziową o takiej wielkości i sile działania, jaka nie została przewidziana przy projektowaniu budowli lub urządzenia wodnego jako zbyt rzadko występująca; 7) powstałych wskutek deszczu nawalnego, gradu, śniegu, jeśli do powstania szkody przyczynił się zły stan techniczny dachu, rynien, brak zabezpieczeń lub niedostateczne zabezpieczenia (w tym nie zamknięcie) otworów okiennych i drzwiowych oraz innych otworów technicznych w budynku, za których zabezpieczenie, zamknięcie, utrzymanie lub konserwację ponosi odpowiedzialność Ubezpieczający; 8) powstałych wskutek powodzi, opadów atmosferycznych oraz zalania, w mieniu (środkach obrotowych, mieniu osób trzecich) składowanym w pomieszczeniach znajdujących się poniżej poziomu gruntu, na wysokości mniejszej niż 14 cm od poziomu podłogi (nie dotyczy szkód powstałych wskutek działania cieczy bezpośrednio z góry na to mienie); 9) powstałych wskutek powolnego zawilgocenia pomieszczeń z powodu nieszczelności urządzeń wodno-kanalizacyjnych, instalacji grzewczych, technologicznych, przenikania wód gruntowych, przemarzania ścian, grzyba ściennego; 10) w ubezpieczonym mieniu, jeśli zostało ono poddane działaniu ognia lub ciepła w celu obróbki; 11) spowodowanych wybuchem: a) w silnikach spalinowych, wskutek wybuchów w ich komorach spalania, spowodowanych występującym w nich ciśnieniem gazu; b) w urządzeniach elektrycznych, wskutek działania prądu elektrycznego (np. spowodowane przez prąd przetężeniowy, przepięcie, defekty urządzeń pomiarowych, regulujących i zabezpieczających, wady izolacji powodujące np.: zwarcie, zwarcie międzyzwojowe, zwarcie z kadłubem, zwarcie doziemne); c) wywołanym przez Ubezpieczającego w celach produkcyjnych lub eksploatacyjnych; d) lampy kineskopowej w czasie produkcji lub montażu; 12) spowodowanych huraganem w namiotach wszelkiego rodzaju, w kioskach bez fundamentów, w stałych i przenośnych straganach; 13) spowodowanych pośrednim działaniem uderzenia pioruna. 4. Ochroną ubezpieczeniową nie są również objęte szkody: 1) w budynkach i budowlach w trakcie budowy, przebudowy, remontu lub modernizacji; 2) w budynkach, budowlach, urządzeniach i instalacjach o charakterze tymczasowym, przeznaczonych do rozbiórki lub wyłączonych z eksploatacji przez okres dłuższy niż 30 dni; 3) w aktach, dokumentach, programach komputerowych i danych na nośnikach wszelkiego rodzaju (chyba, że stanowią środki obrotowe), prototypach, wzorach, eksponatach, antykach i dziełach sztuki; 4) w pojazdach mechanicznych podlegających obowiązkom związanym z dopuszczeniem do ruchu na drogach publicznych, chyba że stanowią środki obrotowe lub mienie osób trzecich; 5) w kartach płatniczych i kredytowych; 6) w drzewach, krzewach, roślinach na pniu, uprawach (w tym także w szklarniach, namiotach foliowych, inspektach) oraz inwentarzu żywym; 7) w przedmiotach składowanych niezgodnie z wymogami producenta lub dostawcy albo z wymogami określonymi w odpowiednich normach. 6. SUMA UBEZPIECZENIA 1. Suma ubezpieczenia wskazana w polisie stanowi górną granicę odpowiedzialności PZM TU za szkodę. 2. Suma ubezpieczenia jest ustalana przez Ubezpieczającego według wartości ubezpieczonego mienia bez uwzględnienia podatku od towarów i usług (VAT), chyba że umówiono się inaczej. 3. Sumę ubezpieczenia ustala się według następujących wartości: 1) dla budynków i budowli, maszyn, urządzeń i wyposażenia - według wartości odtworzeniowej, księgowej brutto lub wartości rzeczywistej; 2) dla środków obrotowych - według najwyższej wartości mienia przewidywanej w okresie ubezpieczenia, odpowiadającej cenie zakupu lub kosztom wytworzenia; 3) dla mienia osób trzecich - według wartości rzeczywistej, bez uwzględnienia prowizji lub marży; 4) dla nakładów inwestycyjnych - według wartości odpowiadającej 3/7\n4 wydatkom na remonty kapitalne i adaptacyjne oraz na wykończenie wnętrz; 5) dla metali i kamieni szlachetnych, półszlachetnych i pereł - według wartości odpowiadającej cenie ich zakupu lub kosztom wytworzenia; 6) dla papierów wartościowych - według notowań z dnia ustalenia sumy ubezpieczenia, publikowanych przez Giełdę Papierów Wartościowych lub przez inne organizacje zajmujące się zawodowo ustalaniem cen takich papierów, bez uwzględnienia prowizji; 7) dla pozostałych wartości pieniężnych - według wartości nominalnej; dla zagranicznych znaków pieniężnych jest to równowartość w złotych według średniego kursu NBP z dnia ustalenia sumy ubezpieczenia; 8) dla mienia pracowniczego - według wartości rzeczywistej. 7. SYSTEMY UBEZPIECZENIA 1. W zależności od rodzaju ubezpieczanego mienia, umowa może być zawarta w następujących systemach ubezpieczeń: 1) budynki i budowle, maszyny, urządzenia i wyposażenie, mienie osób trzecich oraz nakłady inwestycyjne - w systemie ubezpieczenia na sumy stałe; 2) środki obrotowe - w systemie ubezpieczenia na sumy stałe lub w systemie ubezpieczenia na sumy zmienne; 3) wartości pieniężne oraz mienie pracownicze - w systemie ubezpieczenia na pierwsze ryzyko. 2. Środki obrotowe, których wartość w okresie ubezpieczenia ulega zmianom, mogą zostać ubezpieczone w systemie ubezpieczenia na sumy zmienne, jeśli średnia wartość tego mienia ustalona na podstawie danych wynikających z ewidencji z ostatniego dnia każdego miesiąca w okresie 12 miesięcy roku poprzedzającego zawarcie umowy jest nie niższa niż złotych. 8. SKŁADKA UBEZPIECZENIOWA 1. Wysokość składki za ubezpieczenie ustalana jest na podstawie taryfy stawek obowiązującej w dniu zawarcia umowy lub w szczególnych wypadkach na podstawie indywidualnej oceny ryzyka, z uwzględnieniem rodzaju prowadzonej działalności oraz mienia podlegającego ubezpieczeniu, długości okresu ubezpieczenia, zakresu ubezpieczenia, wysokości zastosowanej franszyzy redukcyjnej oraz sumy ubezpieczenia, rodzaju zastosowanych zabezpieczeń, dotychczasowego przebiegu ubezpieczenia oraz formy płatności składki. 2. Składka opłacana jest jednorazowo jednocześnie z zawarciem umowy, chyba że w polisie określono inny sposób i termin opłacenia składki. 3. Na wniosek Ubezpieczającego płatność składki może zostać rozłożona na raty. Terminy płatności i wysokość rat określone są w polisie. 4. Jeżeli zapłata dokonywana jest w formie przelewu bankowego lub przekazu pocztowego, składkę uznaje się za zapłaconą z chwilą wpływu na rachunek PZM TU. 9. ZAWARCIE UMOWY UBEZPIECZENIA 1. Umowa zawierana jest na podstawie wniosku o ubezpieczenie, stanowiącego jej integralną część. 2. PZM TU może zwrócić się do Ubezpieczającego o dodatkowe informacje, uzależniając zawarcie umowy od ich dostarczenia oraz treści. 3. Umowę zawiera się na 365 dni ( okres roczny ), o ile nie umówiono się inaczej. 4. Zawarcie umowy PZM TU potwierdza polisą. 10. POCZĄTEK I KONIEC ODPOWIEDZIALNOŚCI 1. Odpowiedzialność PZM TU rozpoczyna się od dnia następującego po zawarciu umowy, nie wcześniej jednak niż od dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty, o ile strony nie umówiły się inaczej. 2. W przypadku nie dokonania wpłaty składki lub jej pierwszej raty w oznaczonym terminie, PZM TU może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym i żądać zapłaty składki za okres, przez który ponosił odpowiedzialność. W braku wypowiedzenia umowy wygasa ona z końcem okresu, za który przypadała nie zapłacona składka. 3. Jeżeli Ubezpieczający nie zapłacił w terminie wymagalnej kolejnej raty składki, PZM TU wezwie Ubezpieczającego na piśmie do jej zapłaty, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem ustania odpowiedzialności z umowy ubezpieczenia. Jeżeli pomimo otrzymanego wezwania do zapłaty wymagalnej raty składki Ubezpieczający nie dokona jej zapłaty, odpowiedzialność PZM TU ustaje, a umowa ulega rozwiązaniu z końcem okresu, za który przypadała zapłacona rata składki. 4. Ochrona ubezpieczeniowa w zakresie szkód spowodowanych powodzią powstaje po upływie 14 dni od dnia zawarcia umowy (karencja). Karencji nie stosuje się w przypadku nieprzerwanej kontynuacji ubezpieczenia. 5. Odpowiedzialność PZM TU kończy się z chwilą: 1) zakończenia okresu ubezpieczenia; 2) końca okresu, za który przypadała zapłacona rata składki, o którym mowa w ust. 3; 3) odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania; 4) wypłaty odszkodowania lub odszkodowań w łącznej wysokości równej sumie ubezpieczenia, z zastrzeżeniem 14 ust W przypadku zbycia przedmiotu ubezpieczenia na inną osobę, prawa z umowy przypadające zbywcy przedmiotu ubezpieczenia przechodzą na nabywcę pod warunkiem, że nabywca uzyska pisemną zgodę PZM TU na przejęcie tych praw. W przypadku wyrażenia zgody PZM TU na przejęcie praw z umowy, na nabywcę przechodzą także obowiązki z umowy obciążające zbywcę. Nabywca zobowiązany jest powiadomić PZM TU o nabyciu przedmiotu ubezpieczenia w terminie 3 dni od daty zdarzenia powodującego zbycie przedmiotu ubezpieczenia. 7. Jeżeli nabywca nie zawiadomił PZM TU o fakcie nabycia przedmiotu ubezpieczenia w terminie określonym w ust. 6, umowę w stosunku do tego przedmiotu uważa się za wygasłą z chwilą jego przejścia na nabywcę. 11. ODSTĄPIENIE OD UMOWY I ROZWIĄZANIE UMOWY 1. Jeżeli umowa jest zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy Ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy, w terminie 30 dni, a w przypadku gdy Ubezpieczający jest przedsiębiorcą, w terminie 7 dni, od dnia jej zawarcia. 2. Odstąpienie od umowy nie zwalnia Ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres, w którym PZM TU ponosiło odpowiedzialność. 3. Umowa może być rozwiązana w drodze wypowiedzenia: 1) przez każdą ze stron w ciągu miesiąca od daty wypłaty odszkodowania lub daty doręczenia Ubezpieczającemu bądź Ubezpieczonemu odmowy wypłaty odszkodowania, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia; 2) przez PZM TU ze skutkiem natychmiastowym: a) w razie stwierdzenia rażących zaniedbań w zabezpieczeniu przedmiotu ubezpieczenia; b) w razie stwierdzenia, że Ubezpieczający lub jego przedstawiciel 4/7\n5 zataił przed PZM TU informacje, o które PZM TU zapytywał przed zawarciem umowy; c) w razie stwierdzenia, że Ubezpieczony zataił przed PZM TU informacje, o które PZM TU zapytywał przed zawarciem umowy, chyba że Ubezpieczony nie wiedział o zawarciu umowy. 4. W przypadku odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania przez którąkolwiek ze stron, składka za niewykorzystany okres ubezpieczenia podlega zwrotowi. 5. Wysokość należnej do zwrotu składki ustala się w kwocie wyliczonej proporcjonalnie do długości niewykorzystanego okresu ubezpieczenia, przy czym każdy rozpoczęty dzień ubezpieczenia traktuje się jako pełny. 6. Składka za niewykorzystany okres ubezpieczenia nie podlega zwrotowi, jeżeli: 1) PZM TU wypłaciło, przed datą rozwiązania umowy, odszkodowanie lub odszkodowania w wysokości równej sumie ubezpieczenia; 2) PZM TU jest zobowiązane do wypłaty, z tytułu wypadku zaszłego przed datą rozwiązania umowy, odszkodowania w wysokości równej sumie ubezpieczenia lub wypłata odszkodowania spowoduje wyczerpanie (konsumpcję) sumy ubezpieczenia; 3) PZM TU jest zobowiązane do wypłaty, z tytułu wypadku zaszłego przed datą rozwiązania umowy, odszkodowania w wysokości odpowiadającej pełnej wartości przedmiotu ubezpieczenia. 12. OBOWIĄZKI UBEZPIECZAJĄCEGO 1. Ubezpieczający zobowiązany jest podać do wiadomości PZM TU zgodne z prawdą i jego najlepszą wiedzą wszystkie znane sobie okoliczności dotyczące przedmiotu ubezpieczenia, o które PZM TU zapytywał w formularzu lub innych pismach przed zawarciem umowy. Jeżeli Ubezpieczający zawiera umowę przez przedstawiciela, obowiązek ten ciąży również na przedstawicielu i obejmuje ponadto okoliczności jemu znane. 2. W czasie trwania umowy Ubezpieczający zobowiązany jest do pisemnego zawiadamiania PZM TU o wszelkich zmianach okoliczności wymienionych w ust. 1, po otrzymaniu o nich wiadomości. 3. PZM TU nie ponosi odpowiedzialności za skutki okoliczności, które z naruszeniem ustępów poprzedzających nie zostały podane do jego wiadomości. Jeżeli do naruszenia ustępów poprzedzających doszło z winy umyślnej, w razie wątpliwości przyjmuje się, że wypadek przewidziany umową i jego następstwa są skutkiem okoliczności, o których mowa w zdaniu poprzedzającym. 4. Jeżeli umowę zawarto na cudzy rachunek obowiązki określone w ust. 1 3 spoczywają także na Ubezpieczonym, chyba że nie wiedział o zawarciu umowy na jego rachunek. 5. Ponadto w czasie trwania umowy Ubezpieczający, a także Ubezpieczony jeśli wiedział, że umowę zawarto na jego rachunek, zobowiązany jest do: 1) przestrzegania wszelkich przepisów dotyczących przedmiotu ubezpieczenia, a w szczególności przepisów prawa budowlanego, ochrony przeciwpożarowej, przepisów Państwowej Inspekcji Pracy, przepisów o budowie i eksploatacji urządzeń technicznych oraz zaleceń producenta w zakresie montażu, warunków eksploatacji i sposobu użytkowania maszyn i urządzeń objętych umową, jak również wykonywania dozoru technicznego nad ubezpieczonym mieniem; 2) przestrzegania uzgodnionych z PZM TU zaleceń dodatkowych oraz terminów ich realizacji, które były warunkiem zawarcia lub kontynuacji umowy - w szczególności usunięcia zagrożeń będących przyczyną powstałej w okresie wcześniejszym szkody; 3) zapewnienia prawidłowego utrzymania, konserwacji i eksploatacji przedmiotu ubezpieczenia; 4) prowadzenia ewidencji ubezpieczonego mienia zgodnie z aktualnymi przepisami, w sposób umożliwiający w razie powstania szkody na bezsporne odtworzenie wartości mienia; dowody ewidencji dotyczące ubezpieczonego mienia powinny być zabezpieczone w skuteczny sposób przed zniszczeniem, zaginięciem lub kradzieżą; 5) umożliwienia dostępu do przedmiotu ubezpieczenia osobie upoważnionej przez PZM TU w celu dokonania oceny ryzyka. 6. W przypadku zajścia wypadku objętego umową Ubezpieczający, a także Ubezpieczony jeśli wiedział, że umowę zawarto na jego rachunek, zobowiązany jest do: 1) użycia dostępnych mu środków w celu ratowania przedmiotu ubezpieczenia oraz zapobieżenia szkodzie lub zmniejszenia jej rozmiarów; 2) niezwłocznego powiadomienia Policji o wypadku, o ile zaistniały okoliczności wymagające podjęcia czynności dochodzeniowych; 3) niezwłocznego powiadomienia o wypadku PZM TU, nie później jednak niż w ciągu 3 dni roboczych od daty wypadku lub uzyskania o nim informacji; 4) niedokonywania, ani niedopuszczenia do dokonania żadnych zmian w przedmiocie ubezpieczenia przed przeprowadzeniem oględzin przez osobę upoważnioną przez PZM TU, chyba że: a) zmiana jest niezbędna w celu zabezpieczenia przedmiotu ubezpieczenia po szkodzie albo zmniejszenia jej rozmiaru; b) oględziny nie zostały dokonane w ciągu 5 dni roboczych od daty powiadomienia o wypadku; 5) umożliwienia dostępu do przedmiotu ubezpieczenia osobie upoważnionej przez PZM TU w celu przeprowadzenia likwidacji szkody; 6) przedłożenia PZM TU rachunku poniesionych strat oraz umożliwienia PZM TU dokonania wszelkich ustaleń dotyczących przyczyny i rozmiaru szkody, jak również udostępnienia dokumentacji księgowej i innych dowodów, niezbędnych do ustalenia okoliczności powstania szkody, zasadności i wysokości roszczenia oraz udzielenia w tym celu wszelkiej pomocy i wyjaśnień. 7. PZM TU uprawnione jest do zmniejszenia odpowiednio wysokości odszkodowania, jeżeli Ubezpieczający lub Ubezpieczony (jeśli wiedział o zawarciu umowy na jego rachunek) umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa nie zawiadomił PZM TU o zajściu wypadku w terminie określonym w ust. 6 pkt. 3, o ile naruszenie tego obowiązku przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło PZM TU ustalenie okoliczności i skutków wypadku. 8. PZM TU wolne jest od odpowiedzialności, jeżeli Ubezpieczający lub Ubezpieczony (jeśli wiedział o zawarciu umowy na jego rachunek) umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, pomimo ciążącego na nim obowiązku nie zastosował środków określonych w ust. 6 pkt. 1, a szkoda powstała wskutek niewykonania powyższego obowiązku. 13. USTALENIE WYSOKOŚCI ODSZKODOWANIA 1. W zależności od wartości przyjętych do ubezpieczenia, wysokość odszkodowania określa się w granicach sum ubezpieczenia w następujący sposób: 1) dla budynków i budowli - według kosztów odbudowy w tym samym miejscu lub remontu z uwzględnieniem dotychczasowych wymiarów, materiałów, technologii i konstrukcji: a) w przypadku ubezpieczenia według wartości odtworzeniowej (nowej) - dla przedmiotu ubezpieczenia, którego stopień zużycia technicznego nie przekracza 50% - bez potrącenia faktycznego zużycia technicznego, w przeciwnym wypadku - do wartości rzeczywistej; 5/7\n6 b) w przypadku ubezpieczenia według wartości księgowej brutto - bez potrącenia umorzenia, przy czym całkowita wartość odszkodowania nie może przekroczyć wartości księgowej brutto przedmiotu ubezpieczenia na dzień wystąpienia szkody; c) w przypadku ubezpieczenia według wartości rzeczywistej - po potrąceniu faktycznego zużycia technicznego; 2) dla maszyn, urządzeń i wyposażenia - według ceny zakupu, naprawy bądź kosztów wytworzenia rzeczy tego samego rodzaju, typu lub mocy, powiększonej o koszty transportu i montażu, z uwzględnieniem zasad wymienionych w pkt. 1); 3) dla środków obrotowych - według ceny ich zakupu lub kosztów wytworzenia, na dzień powstania szkody; 4) dla mienia osób trzecich - według ceny zakupu lub kosztów naprawy na podstawie cen z dnia powstania szkody, zwiększonych o poniesione i udokumentowane koszty nakładów usługowych, bez uwzględnienia prowizji lub marży; 5) dla nakładów inwestycyjnych - według kosztów odbudowy zniszczonego lub naprawy uszkodzonego przedmiotu ubezpieczenia, nie więcej niż jego wartość rzeczywista; 6) dla metali i kamieni szlachetnych, półszlachetnych i pereł - według ceny ich zakupu lub kosztów związanych z obróbką; 7) dla papierów wartościowych - według notowań z dnia powstania szkody opublikowanych przez Giełdę Papierów Wartościowych lub przez inne organizacje zajmujące się zawodowo ustalaniem cen takich papierów, bez uwzględnienia prowizji; 8) dla pozostałych wartości pieniężnych - według wartości nominalnej; dla zagranicznych znaków pieniężnych jest to równowartość w złotych według średniego kursu NBP z dnia powstania szkody; 9) dla mienia pracowniczego - według wartości rzeczywistej. 2. Jeżeli suma ubezpieczenia dla danej grupy mienia wymienionej w umowie jest niższa o ponad 20% od jej wartości w dniu szkody (niedoubezpieczenie), wysokość odszkodowania ulega zmniejszeniu w takiej proporcji, w jakiej suma ubezpieczenia tego mienia pozostaje do jego wartości w dniu szkody (zasada proporcji). Niniejsza zasada odnosi się do każdej ubezpieczonej lokalizacji. 3. Zasady proporcji nie stosuje się, gdy mienie zostało ubezpieczone w systemie ubezpieczenia na sumy zmienne lub na pierwsze ryzyko. 4. O ile nie umówiono się inaczej, suma pieniężna wypłacona przez PZM TU z tytułu ubezpieczenia nie może być wyższa od poniesionej szkody. 5. Wszelkie dokumenty dotyczące zaistniałej szkody przedłożone przez Ubezpieczającego lub Ubezpieczonego podlegają weryfikacji przez PZM TU. 6. Przy ustalaniu wysokości odszkodowania nie uwzględnia się: 1) wartości naukowej, kolekcjonerskiej lub zabytkowej przedmiotu ubezpieczenia; 2) kosztów związanych z wszelkimi zmianami lub ulepszeniami dokonanymi w przedmiocie ubezpieczenia po zawarciu umowy; 3) kosztów wynikających z braku części zamiennych lub materiałów potrzebnych do przywrócenia stanu istniejącego przed szkodą; 4) kosztów poniesionych na odkażenie pozostałości po szkodzie, usunięcie zanieczyszczeń środowiska oraz rekultywację gruntów; 5) podatku od towarów i usług (VAT), o ile strony nie umówiły się inaczej. 7. W celu ustalenia przyczyny powstania oraz prawidłowej wysokości szkody, każda ze stron może na własny koszt powołać rzeczoznawcę. W przypadku rozbieżności w opiniach rzeczoznawców strony mogą powołać rzeczoznawcę - arbitra, który na podstawie przeprowadzonych przez obie strony ekspertyz oraz własnej oceny stanu faktycznego wyda opinię. Koszty związane z wydaniem opinii przez rzeczoznawcę - arbitra ponoszą po połowie obie strony. 8. Wysokość odszkodowania pomniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub naprawy. 9. Wysokość odszkodowania pomniejsza się o procent udzielonej zniżki za zastosowanie dodatkowych zabezpieczeń, jeżeli z powodu niewłaściwej ich eksploatacji, nie zadziałały one w momencie zajścia zdarzenia, które spowodowało szkodę. 10. W przypadku ustalenia płatności składki za ubezpieczenie w ratach, PZM TU może potrącić z wypłacanego odszkodowania kwotę niezapłaconej, wymagalnej raty składki. 11. Kwota należnego odszkodowania podlega zmniejszeniu o kwotę franszyzy redukcyjnej ustalonej w umowie. 14. WYPŁATA ODSZKODOWANIA 1. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajściu zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową PZM TU wszczyna właściwe postępowanie dotyczące ustalenia stanu faktycznego zdarzenia, zasadności zgłoszonych roszczeń i wysokości odszkodowania oraz w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego zawiadomienia, powiadamia Ubezpieczającego i Ubezpieczonego o tym fakcie, jeżeli nie są oni osobami występującymi z tym zawiadomieniem. 2. Ponadto w tym terminie PZM TU, pisemnie lub w inny uzgodniony sposób, informuje Ubezpieczającego, Ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy, jakie dokumenty są potrzebne do ustalenia odpowiedzialności PZM TU lub wysokości odszkodowania, jeżeli jest to niezbędne do dalszego prowadzenia postępowania. 3. PZM TU ma obowiązek udostępnić osobom, o których mowa w ust. 2, informacje i dokumenty gromadzone w celu ustalenia odpowiedzialności PZM TU lub wysokości odszkodowania. 4. Osoby te mogą żądać pisemnego potwierdzenia przez PZM TU udostępnionych informacji, a także sporządzenia na swój koszt kserokopii dokumentów i potwierdzenia ich zgodności z oryginałem przez PZM TU. 5. PZM TU wypłaca odszkodowanie na podstawie uznania roszczenia uprawnionego z umowy w wyniku dokonania własnych ustaleń, zawartej z nim ugody lub prawomocnego orzeczenia sądu. 6. PZM TU obowiązane jest wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. 7. Jeżeli wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności PZM TU albo wysokości odszkodowania nie jest możliwe, odszkodowanie wypłacane jest w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporna część odszkodowania zostanie wypłacona w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. 8. W razie braku podstaw do wypłaty odszkodowania w całości lub w części, PZM TU poinformuje o tym pisemnie Ubezpieczającego lub Ubezpieczonego w terminach określonych w ust. 6 bądź 7, podając okoliczności faktyczne i podstawę prawną odmowy wypłaty odszkodowania w całości lub w części oraz pouczenie o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. 9. Jeżeli ten sam przedmiot ubezpieczenia w tym samym czasie jest ubezpieczony od tego samego ryzyka w dwóch lub więcej ubezpieczycieli na sumy, które łącznie przewyższają jego wartość ubezpieczeniową, Ubezpieczający nie może żądać świadczenia przenoszącego wysokość szkody. Między ubezpieczycielami każdy z nich odpowiada w takim 6/7\n7 stosunku, w jakim przyjęta przez niego suma ubezpieczenia pozostaje do łącznych sum wynikających z podwójnego lub wielokrotnego ubezpieczenia. 10. Po wypłacie odszkodowania suma ubezpieczenia ulega obniżeniu o wypłaconą kwotę, przy czym wypłata odszkodowań o łącznej wartości równej sumie ubezpieczenia powoduje rozwiązanie umowy ubezpieczenia. 11. Ubezpieczający za zgodą PZM TU oraz po opłaceniu dodatkowej składki może podwyższyć sumę ubezpieczenia do poprzedniej wysokości. 15. ROSZCZENIA REGRESOWE 1. Z dniem zapłaty odszkodowania przez PZM TU, roszczenia Ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzą z mocy prawa na PZM TU do wysokości wypłaconego odszkodowania. Jeżeli wypłacone odszkodowanie pokrywa tylko część szkody, Ubezpieczającemu przysługuje co do pozostałej części pierwszeństwo zaspokojenia roszczeń przed PZM TU. 2. Nie przechodzą na PZM TU roszczenia Ubezpieczającego przeciwko osobom, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, chyba że sprawca wyrządził szkodę umyślnie. 3. Zasady wynikające z ustępów poprzedzających stosuje się odpowiednio w razie zawarcia umowy na cudzy rachunek. 4. Jeżeli Ubezpieczający lub Ubezpieczony skutecznie zrzekł się roszczenia odszkodowawczego w stosunku do sprawcy szkody w całości lub w części, PZM TU może odmówić wypłaty odszkodowania w całości lub w części. Natomiast jeżeli fakt ten ujawniony zostanie już po wypłaceniu odszkodowania, PZM TU może żądać zwrotu całości lub części odszkodowania. 5. Ubezpieczający i Ubezpieczony zobowiązani są do udzielenia PZM TU wszelkich informacji, dostarczenia dokumentów oraz umożliwienia prowadzenia czynności niezbędnych do skutecznego dochodzenia roszczeń regresowych. 16. POSTANOWIENIA KOŃCOWE 1. Wszelkie zawiadomienia i oświadczenia składane przez strony w związku z umową powinny być dokonywane na piśmie za pokwitowaniem przyjęcia lub wysłane listem poleconym. Strony zobowiązują się informować wzajemnie o zmianach ich siedziby (adresu). 2. Jeżeli strona zmieniła siedzibę (adres) i nie powiadomiła o tym drugiej strony przyjmuje się, że obowiązek zawiadomienia lub oświadczenia został wypełniony przez wysłanie pisma pod ostatni znany stronie adres. W takim wypadku strony uznają, że pismo wywiera skutki prawne po upływie 14 dni od daty jego wysłania, choćby nie dotarło do adresata. 3. Pisemne zawiadomienie o szkodzie Ubezpieczający lub Ubezpieczony może złożyć w każdej jednostce terenowej PZM TU. 4. W przypadku jakichkolwiek skarg lub zażaleń zgłaszanych przez Ubezpieczającego, Ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy, można je zgłosić do Rzecznika Ubezpieczonych lub za pośrednictwem właściwej jednostki terenowej PZM TU do właściwej jednostki organizacyjnej centrali PZM TU, którą wskazuje jednostka terenowa, celem ich rozpatrzenia. 5. Właściwa jednostka organizacyjna centrali PZM TU jest zobowiązana w ciągu 30 dni od chwili otrzymania skargi lub zażalenia zająć stanowisko w sprawie. 6. Powództwo o roszczenia wynikające z umów zawartych na podstawie OWU można wytoczyć albo według przepisów o właściwości ogólnej albo przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby Ubezpieczającego, Ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy. 7. PZM TU zastrzega sobie prawo do żądania zwrotu faktycznie poniesionych kosztów związanych z dochodzeniem należności wynikających z umowy ubezpieczenia. 8. W sprawach nie uregulowanych w OWU mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz innych stosownych aktów prawnych. 9. OWU zostały zatwierdzone przez Zarząd Polskiego Związku Motorowego Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group uchwałą nr 83/2007z dnia 6 listopada 2007 roku i mają zastosowanie do umów ubezpieczenia zawieranych od dnia 7 listopada 2007 roku. Klaus Eberhart Prezes Zarządu Artur Borowiński Wiceprezes Zarządu 7/7


Trzęsienie ziemi w motoryzacji. Kto wcześniej nie kupił samochodu,… - Grupa Medialna Narew\nTrzęsienie ziemi w motoryzacji. Kto wcześniej nie…\n26.10.2021, 11:51 (aktualizacja 27.10.2021, 06:41)\nFabryki aut wstrzymują produkcję. Nowe samochody mocno podrożeją, a rynek używanych przeżywa boom, jakiego dawno nie było. Kto zwlekał z wymianą auta, teraz może się gorzko rozczarować.\nProblemy branży motoryzacyjnej zaczęły się już kilka tygodni temu. Przez pandemię zachwiany został łańcuch dostaw części elektronicznych z Azji do Europy. Chodzi głównie o półprzewodniki i chipy. Jak mówią eksperci, kłopoty występowały już wcześniej, ale obecnie bardzo przybrały na sile. Kilka dni temu Skoda podjęła decyzję o wstrzymaniu produkcji samochodów, w swoich czeskich fabrykach, do końca roku. Do salonów nie zostały wysłane już niemal ukończone auta. Utrudnienia, przez brak części, zgłaszają także Toyota i Volkswagen a takie koncerny jak General Motors, Ford czy BMW poinformowały o ograniczeniu produkcji.\nRok 2022 w motoryzacji nie zapowiada się optymistycznie i odczują to klienci. Eksperci rynku już dostrzegają poważne zmiany i wskazują, że nie ma – tradycyjnych o tej porze roku – wyprzedaży roczników, bonusów, obniżek cen. Chętni na nowe auta, bez mrugnięcia okiem, kupują to co stoi w salonach. Osoby, które teraz rozglądają się za pojazdem, muszą liczyć się z długim czasem oczekiwania. Michał Knitter, wiceprezes Carsmile, w rozmowie z „Rzeczpospolitą” ostrzega, że złożone w grudniu zamówienie, może zostać zrealizowane nawet pod koniec 2022 roku.\nI to nie jest jedyna zła wiadomość, bo auta mają podrożeć. Spodziewany jest wzrost cen sięgający 15-20 procent. Ma to nastąpić w ciągu najbliższego roku. Zmiany na rynku zresztą już widać, i jak tłumaczą eksperci, do niedawna koncerny przedstawiały nowe cenniki co kilka miesięcy. Teraz robią wraz z nową dostawą aut do salonów. Powodem podwyżek są coraz ostrzejsze normy emisji spalin i tym samym lepsze wyposażenie pojazdów. Nie bez znaczenia jest inflacja w Polsce, a także wspomniane wstrzymanie pracy fabryk. Koncerny kosztuje nawet 400 mln euro miesięcznie.\nJeżeli ktoś zdecyduje się na samochód używany, to też może mieć kłopot z kupnem. W tym roku, Polacy po złagodzeniu ograniczeń covidowskich i przygotowując się na ewentualne kolejne, masowo ruszyli do komisów. Obawiając się np. ograniczeń w komunikacji publicznej i kłopotów z dotarciem do pracy zaczęli wydawać pieniądze na auta. „Większe zainteresowanie obserwujemy od kwietnia” - przyznaje w rozmowie z News4Media Marek Pszoniak z jednego z komisów z okolic Radomia. Dodaje, że klienci wybierali samochody droższe niż dotychczas. „Bardziej zadbane, młodsze, aby nie musieć inwestować w naprawy. Obecnie z dostaniem takich pojazdów jest trudniej i są droższe. Rynek zachodni jest już bardzo głęboko spenetrowany i na sprowadzenie auta w odpowiednim stanie można czekać kilka tygodni” - wyjawia.\nJak podaje „Rzeczpospolita”, wzrost cen sprawił, że w komisach i internecie liczba aut na sprzedaż zmalała o 43 tys. rok do roku. O ile w sierpniu tego roku za używany samochód w Polsce trzeba było zapłacić 20 tys. zł, o tyle we wrześniu było to prawie 2 tys. zł więcej. Ceny mają jeszcze wzrosnąć o około 15 procent.\nŚwiąteczne szaleństwo w sieci. W internecie szukamy nie tylko prezentów Wczoraj Internetowy gigant przedstawił dane dotyczące aktywności Polaków w sieci w okresie bożonarodzeniowym. Interesują nas nie tylko zakupy, bo poszukujemy także innych porad i informacji.\nNie radzą sobie z długami. Sytuacja polskich przedsiębiorstw w obliczu COVID-19 Wczoraj Pandemia odcisnęła swoje piętno nie tylko na zdrowiu i życiu Polaków, ale również na kondycji finansowej wielu przedsiębiorstw. Niektóre ze skutkami lockdownu będą walczyć jeszcze…\nInflacja w kraju: 70 proc. Polaków uważa, że rząd nie zdaje egzaminu Wczoraj „Cenowy rollercoaster” sprawia, że podwyżki cen coraz bardziej widoczne są w naszych koszykach zakupowych i domowych rachunkach. Polacy ocenili działania podejmowane przez rząd i prezesa…\nCzy grozi nam blackout? Polska ma problem z prądem Wczoraj Mamy poważne trudności z realizacją krajowego zapotrzebowania na energię elektryczną. Musieliśmy poprosić sąsiednie kraje, a Szwedzi uruchomili elektrownię na olej opałowy, żeby pomóc…\nCoraz więcej emerytów pracuje [VIDEO] Wczoraj W ostatnich 6. latach zwiększyła się liczba pracujących emerytów aż o 35%. Wśród zarobkujących seniorów przeważają kobiety, a jedynie 35% zatrudnionych podlega tylko ubezpieczeniu…\nUpamiętnienie ofiar zagłady w Lesie Rząśnik - [VIDEO] i [FOTO]\nZabrania się przenoszenia zmarłych i kości ich z miejsca, w którym spoczywają - tak mówi Talmud Jerozolimski. Takie miejsce znajduje się między innymi w Lesie Rząśnik w pobliżu Szumowa, mowa o masowych grobach obywateli Polski pochodzenia żydowskiego między innymi z Szumowa oraz okolicznych miejscowości, którzy zostali brutalnie zamordowani w sierpniu 1941 roku. Fundacja Zapomniane wspiera lokalne społeczności w godzeniu się z przeszłością i radzeniu sobie z trudnym dziedzictwem II Wojny Światowej. Upływający czas działa na niekorzyść, odchodzą ostatni świadkowie zagłady, których świadectwo ma kluczowe znaczenie dla powodzenia prowadzonych przez Fundację poszukiwań.\nKazimierz Żebrowski ps. „Bąk”, „Dziadek” oczami historyków Leszka Żebrowskiego i Michała Wołłejko [VIDEO]\nW sobotę - 4 grudnia odbyła się prelekcja historyków Leszka Żebrowskiego i Michała Wołłejko. Opowiedzieli Oni o życiu i działalności ostatniego komendanta Okręgu Białystok Narodowego Zjednoczenia Wojskowego porucznika Kazimierza Żebrowskiego ps. „Bąk”, „Dziadek”, który zginął wraz z synem Jerzym ps. „Konar” 3 grudnia 1949 r. w okolicach Śniadowa (powiat Łomża). Zapraszamy do obejrzenia prelekcji.\nLeszek Żebrowski i Michał Wołłejko w Łomży\nW sobotę - 4 grudnia odbędzie się prelekcja historyków Leszka Żebrowskiego i Michała Wołłejko. Opowiedzą o życiu i działalności ostatniego komendanta Okręgu Białystok Narodowego Zjednoczenia Wojskowego porucznika Kazimierza Żebrowskiego ps. „Bąk”, „Dziadek”, który zginął wraz z synem Jerzym ps. „Konar” 3 grudnia 1949 r. w okolicach Śniadowa (powiat Łomża). 4 grudnia - Hala Kultury na Starym Rynku w Łomży o godz 16.00.\n„Szczęśliwy naród, który ma poetę” [VIDEO i FOTO]\nPoeta grozy i ekstatycznego hymnu. Intelektualista, eseista, pisarz, świadek największych totalitaryzmów i więzień czasu w którym przyszło mu żyć. 40 lat temu odwiedził Łomżę. Pamięć o tych wydarzeniach przywołali uczestnicy sesji literackiej: „Szczęśliwy naród, który ma poetę”. O Czesławie Miłoszu, nobliście, emigrancie, katastrofiście i obywatelu Wilna - „Miasta bez pamięci” mówili dr Krzysztof Sychowicz, Barbara Kulka, Anna Kaplińska- Struss, Barbara Niewiadomska, Małgorzata Czyżewska oraz Renata Gorczyńska.\nStrażacki hołd dla Eweliny i Jana - [VIDEO]\nStrażacy w całym kraju oraz policjanci oddali dziś, 2 grudnia hołd druhnie Ewlinie i druhowi Janowi, którzy zginęli tragicznie w wypadku samochodu ratowniczo-gasniczego OSP Czernikowo. Do zdarzenia doszło podczas ich wyjazdu do akcji.


„Trupia farma. Nowe Śledztwa” - Bill Bass, Jon Jefferson | BookParadise\nStrona główna / / „Trupia farma. Nowe Śledztwa” - Bill Bass, Jon Jefferson\n„Trupia farma. Nowe Śledztwa” - Bill Bass, Jon Jefferson\nMagda Pchła czerwca 04, 2018\n„Trupia farma. Nowe Śledztwa” to druga część powieści „Trupia farma. Sekrety legendarnego laboratorium sądowego, gdzie zmarli opowiadają swoje historie”. Stanowi ona zbiór kilkunastu opowiadań o śledztwach, w których uczestniczył współautor książki w charakterze antropologa sądowego. Jeśli nie czytałaś/łeś wcześniejszego tomu to nie musisz się przejmować - „Trupia farma. Nowe Śledztwo” można czytać niezależnie.\nGłównym bohaterem i za razem narratorem jest William „Bill” M. Bass. Bill Bass jest znanym naukowcem i ekspertem, specjalizującym się w osteologi i badaniach nad rozkładem ciał. Naukowiec jest również założycielem tytułowej „Trupiej farmy” czyli ośrodka badawczego stworzonego do śledzenia procesu rozkładu ciała w różnych warunkach. Miejsce to wygląda jak ogrodzony, zielony teren wypełniony stanowiskami badawczymi, na które składają się przyrządy służące do pomiaru oraz ludzkie szczątki. O tym projekcie mogłaś/mogłeś przeczytać w kryminałach (np. Simona Becketta), ale raczej nie jest to miejsce powszechnie znane.\nSama „Farma” nie jest jednak głównym tematem książki, ale sprawy prowadzone przez policję, ujęte z perspektywy pracy antropologa sądowego. Nie jest to podkręcona historia, fundująca palpitację serca. Odpowiedź na pytanie czy i kto zabił w zasadzie otrzymujemy jak na tacy, a fabuła opiera się na przedstawienia w jaki sposób Bill Bass pomógł w śledztwie.\nPrzyznam, że odrobinę się rozczarowałam. Mimo, że w powieści są informacje bardzo interesujące, które dla mnie stanowiły nowość, to jednak oczekiwałam czegoś więcej. Wydaje mi się, że jest ich po prostu za mało. Możliwe, iż nastawiłam się na to, że to będzie taki podręcznik do antropologi dla laika i stąd mój niedosyt. Osoba zaznajomiona z medycyną sądową raczej z niej nie dowie się niczego nowego, choć może z chęcią przeczyta coś „luźniejszego”, a za razem branżowego. Jednakże czytelnicy szukający czegoś „dość naukowego”, a jednocześnie stanowiącego zapis prawdziwych historii będą zadowoleni.\nKażdy rozdział książki jest poświęcony jednemu ze śledztw. Uprzedzam, iż wstęp oraz pierwszy rozdział czyta się dość opornie. Generalnie można je pominąć, a reszta idzie znacznie lepiej. Uprzedzam jednak, że mnie i tak czytanie tej książki szło relatywnie wolno. Może za dużo w niej treści związanych z np. logistyką transportu na miejsce zdarzenia, które są nieistotne? Po lekturze danego rozdziału warto zerknąć na zdjęcia umieszczone w środku publikacji – można na nich zobaczyć rekonstrukcje twarzy lub kości ofiar oraz miejsca, o których piszą autorzy. Nadmieniam, iż nie są one drastyczne, choć same opisy przyczyn śmierci takie bywają.\nSzczególne wrażenie wywarł na mnie rozdział poświęcony Kathy Nishiyamy. Okoliczności jej zgonu były bardzo dramatyczne, lecz ta historia zapadła mi w pamięć z uwagi na to, że to co się jej przydarzyło było efektem głupiego zaniedbania jednego z funkcjonariuszy policji. Zwykłe lenistwo, niedopełnienie podstawowych obowiązków oraz niefrasobliwa naiwność doprowadziły do tragedii, której można było uniknąć. Myślę, że czytelnik, który będzie mierzyć się z „Trupią farmą” powinien mieć cały czas świadomość, że to co przeczyta zdarzyło się w rzeczywistości i nie ma tu taryfy ulgowej, która pozwoli mu pomyśleć: „jak dobrze, że to fikcja”. Pewne opisy znalezionych zwłok są na tyle plastyczne, a okoliczności śmierci tak smutne, że nie da się tego „odzobaczyć”.\n„Trupia farma. Nowe śledztwa” to książka, która spodoba się osobie zainteresowanej medycyną sądową, choć podkreślam, że dla mnie mimo wszystko zawierała ona zbyt mało detali z tej dziedziny. A komu się raczej nie spodoba? Myślę, że czytelnikowi poszukującemu dynamicznej akcji lub takiemu, który na samo słowo „zwłoki” reagują przesadnym obrzydzeniem.\nWiewiórka w okularach 4 czerwca 2018 22:27\nPierwsza część czeka u mnie na półce wstydu, ale bardzo mnie ciekawi jej zawartość. :)\nZ miłości do książki 7 czerwca 2018 22:05\nCzytałam poprzednią książkę o tej farmie i bardzo mi się podobała mimo, że nie czytam tego typu powieści. Sięgnę też i po tą aby się przekonać co dalej zaserwował nam doktor Bass :)