Eutanazja - Tadeusz Jakubowski - Portal OPOKA\nNajbardziej dramatycznym wydarzeniem dla ludzkiej istoty jest śmierć. Fenomen śmierci polega na tym, że jest ona oczywista i najbardziej powszechna, obejmując wszystkich a jednocześnie tajemnicza. Stąd też budzi liczne pytania i obawy.\nW naszej społecznej egzystencji na ziemi niechętnie myśli się o śmierci. Człowiek, dążąc do materialnego dobrobytu - czasem w sposób przesadny - nie chce myśleć o momencie, który wbrew jego woli nieuchronnie nastąpi. Nie chodzi o to, by nieustannie zadręczać się myślą o śmierci, ale o przyjęcie do świadomości konieczności tego wydarzenia. Wobec tajemnicy śmierci człowiek jest bezsilny, jego ludzkie pewniki zostają zachwiane, zatem pozostają te, które wykraczają poza fizyczne, materialne życie.\nWiara chrześcijańska, przyjęta z całym bogactwem zapewnień życia wiecznego, czyni śmierć przejściem - stacją pośrednią między jednym "rodzajem" życia a drugim; między życiem ciała z duszą a życiem duszy, między życiem duszy uwięzionej w ciele a życiem duszy wyzwolonej.\nGdy jednak tego orędzia wiary i nadziei człowiek nie przyjmuje, pewne racje pragmatyczne i utylitarystyczne mogą prowadzić do uznania za logiczne a nawet uzasadnione zakończenie życia, które stało się bezsensowne a nawet jest ciężarem dla siebie i innych.\n"Wiek XX zapisze się jako epoka masowych ataków na życie, jako niekończąca się seria wojen i nieustanna masakra niewinnych istot ludzkich". [ 1 ] Coraz częściej docierają do nas informacje o eutanazji (uśmiercaniu) wykonywanej masowo, o legalizacji prawnej tych aktów, o nieuniknionych przerażających nadużyciach w zakresie pozbawiania życia, o odmowach podejmowania działań ratujących życie ludzi starszych itp.\nDo działań tych dorabia się pewne filozofie, idee szerzone ponadto przez środki masowego przekazu, które powodują, że opinia publiczna skłonna jest nie tylko tolerować a wręcz popierać tego typu postawy wyraźnie sprzeczne z godnością człowieka. W przypadkach szczególnie trudnych i dramatycznych, nawet ludzie wierzący mogą poczuć się zagubieni, jeśli zabraknie im solidnych i przekonujących punktów odniesienia. Toteż uznano za celowe szersze omówienie problematyki cierpienia, śmierci naturalnej i uśmiercania, aby w sposób udokumentowany i uzasadniony przedstawić stanowisko Kościoła w tej - budzącej wiele kontrowersji kwestii.\nII. ISTOTA EUTANAZJI I JEJ RODZAJE\nAby właściwie przedstawić problem eutanazji, konieczne jest dokładne ustalenie pojęć.\nTermin "eutanazja" pochodzi od dwóch greckich słów: eu (dobry) i tanatos (śmierć) i w przekładzie dosłownym oznacza dobrą śmierć. W starożytności eutanazja oznaczała łagodną śmierć, bez przykrych cierpień lub też śmierć dobrą i zaszczytną.\nUżycie po raz pierwszy słowa eutanazja przypisuje się Franciszkowi Bacon'owi, który w 1606 roku określił nim jakość ostatnich chwil życia człowieka a konkretnie śmierć spokojną i łagodną.\nPojęcie eutanazji, z uwagi na wieloznaczność, wymaga uściślenia i jasnego określenia.\nOświadczenie Papieskiej Rady "Cor Unum" [ 2 ] zwraca uwagę na nieprecyzyjność określenia "eutanazja", które używane powszechnie jako "działanie lub zaniechanie działania, które zmierza do skrócenia życia pacjenta" może powodować nieporozumienia. Należałoby termin "eutanazja" zarezerwować dla czynu kładącego kres życiu (por. Qer 3.3).\nDawniej eutanazję rozumiano bardzo szeroko jako działanie pośrednio przyspieszające śmierć (tzw. eutanazja pośrednia) poprzez podawanie narkotyków i środków, co prawda zmniejszających ból, lecz ubocznie przyspieszających zgon. W takim szerokim ujęciu mieściło się również pojęcie tzw. eutanazji pasywnej oznaczającej zaprzestanie zabiegów podtrzymujących życie. Obecnie jednak ogólnie przyjęta jest definicja przedstawiona przez Jana Pawła II w encyklice Evangelium vitae, gdzie powołując się na Deklarację [ 3 ] Kongregacji Nauki Wiary, określa ją następująco: "Przez eutanazję w ścisłym i właściwym sensie należy rozumieć czyn lub zaniedbanie, które ze swej natury lub w intencji działającego powoduje śmierć w celu usunięcia cierpienia" (65).\nW świetle tej definicji za eutanazję nie można uznać:\npodawania środków uśmierzających ból, pośrednio przyspieszających śmierć lecz bez intencji przerywania życia, uwzględniając charakter pośredni skutków (por. EV 65),\nzaniechania pewnych zabiegów medycznych, niewspółmiernych do rezultatów a zbyt uciążliwych dla samego chorego. Jan Paweł II mówi w tym przypadku o rezygnacji z tak zwanej "uporczywej terapii" (EV 65),\nprzerwania podtrzymywania w sposób sztuczny życia, które przestało być życiem osobowym. [ 4 ]\nW świetle tej definicji oraz uwzględniając uwagi oświadczenia (Qer 3.1) należy - dla uniknięcia nieporozumień - zrezygnować z określeń "eutanazja aktywna", "pasywna" i "pośrednia".\nW Katechizmie Kościoła Katolickiego [ 5 ] znajduje się na określenie eutanazji takie sformułowanie: "Eutanazja bezpośrednia, niezależnie od motywów i środków, polega na położeniu kresu życia osób upośledzonych, chorych lub umierających... W ten sposób działanie lub zaniechanie działania, które samo w sobie lub w zamierzeniu zadaje śmierć, by zlikwidować ból, stanowi zabójstwo głęboko sprzeczne z godnością osoby ludzkiej i z poszanowaniem Boga żywego, jej Stwórcy" (2277).\nEncyklopedia PWN [ 6 ] eutanazję definiuje krócej, jako "zabicie człowieka, np. nieuleczalnie chorego, na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego".\nMimo różnorodności powyższych sformułowań, skutek końcowy jest taki sam: pozbawienie życia.\nDokonując dalszych uściśleń, należy stwierdzić, że eutanazja może mieć charakter zabójstwa lub samobójstwa. Samobójstwo zaś może być samodzielne lub wspomagane przez innych.\nMimo identycznej nazwy, samobójstwo o podłożu "eutanazyjnym" ma specyficzne tło, stąd też odbiega w swoich rozważaniach od ogólnie przyjętej obiegowej wizji i opinii samobójstw. Niemniej jednak "samobójstwo zaprzecza naturalnemu dążeniu (...) do zachowania i przedłużeniu swojego życia. Pozostaje ono w głębokiej sprzeczności z należytą miłością siebie. Jest ... zniewagą miłości bliźniego, ... zrywa więzi solidarności ze społecznością rodzinną, narodową, ludzką (...) sprzeciwia się miłości Boga żywego" (KKK 2281). I nieco dalej sformułowanie istotne dla "samobójstwa wspomaganego": "Dobrowolne współdziałanie w samobójstwie jest sprzeczne z prawem moralnym" (KKK 2282).\nW encyklice Evangelium vitae Jan Paweł II stwierdza, że "samobójstwo jest zawsze moralnie niedopuszczalne w takie samej mierze jak zabójstwo" (66). Zwraca uwagę, że mimo iż pewne uwarunkowania psychologiczne, kulturowe czy społeczne, mogące skłonić do tak radykalnego czynu, łagodzą lub eliminują odpowiedzialność subiektywną, to obiektywnie samobójstwo jest zawsze aktem głęboko niemoralnym (por. EV 66). Podobnie jak to ocenia KKK - popieranie lub współudział w realizacji samobójstwa czyni wspólnikiem lub czasem wręcz sprawcą czynu, który nigdy nie może być usprawiedliwiony (por. EV 66).\nEutanazja nie jest zjawiskiem nowym. Mimo że jej znaczenie w ciągu wieków zmieniało się, już w starożytności była akceptowana i stosowana w dzisiejszym rozumieniu tego słowa.\nPlutarch, pisarz grecki żyjący na przełomie I i II w. n.e., przedstawiając obyczaje Spartan w biografii Likurga (ich legendarnego prawodawcy), tak pisze:" (...) Gdy rodziło się dziecko, ojciec nie był w prawie chować go, brał je i zanosił na miejsce spotkań, gdzie zasiadali najstarsi spośród członków tej samej fyli. Oni to badali noworodka. Jeśli miał prawidłową budowę i był silny, nakazywali go żywić (...). Jeśli niemowlę miało wadliwą budowę, odsyłali je na miejsce zwane Apothetai, będące urwiskiem w górach Tajgetu. Sądzili bowiem, że lepiej było dla niego samego i dla polis, aby nie żyło to, co od samego początku nie miało zdrowia i siły (...)".\nW Rzymie na eutanazję zezwalało prawo dwunastu tablic (V w. p. Chr.). Praktykę tę aprobowali Platon, Arystoteles, jak też stoicy w formie samobójczej. Przeciwni byli pitagorejczycy, przysięga Hipokratesa, jak też Cycero (por. Moral... IX). Chrześcijaństwo spowodowało zmiany w świadomości wielu ludzi, "dowartościowanie" życia jako daru Bożego i tym samym doprowadzało do zaprzestania praktyk eutanazji.\nTak było do początku XX wieku. W roku 1920 w Niemczech pojawiła się publikacja K. Bindiga i A. Hochego Pozwolenie na zakończenie życia bez wartości, która propagowała i uzasadniała, jako współczującą i humanitarną, praktykę "pomocy przy śmierci" dla tych, którzy jej żądają. Chociaż publikacja została skrytykowana przez wielu wybitnych naukowców z różnych dziedzin i odrzucona w 1921 r. podczas zjazdu lekarskiego a w 1922 r. - podczas konferencji Związku Psychiatrów Sądowych, miała kluczowe znaczenie w tworzeniu atmosfery akceptacji wokół "zabijania medycznego" czyli eutanazji. Teorie promujące eutanazję były szeroko propagowane i wspierane przez edukację i inne środki oddziaływania (np. film "Misja i zgoda" z 1936 r.).\nPonieważ działania te rozpoczęły proces rozszerzania zainteresowania społecznego eutanazją, powszechnej akceptacji i wprowadzania jej - jako pierwszej w świecie nowożytnym - warto poświęcić im więcej uwagi.\nMimo ostrzeżeń o grożącym niebezpieczeństwie jakie niesie w sobie idea eutanazji, zaczęto w latach trzydziestych wykonywać ją na dzieciach upośledzonych umysłowo i "wadliwych" noworodkach. Wkrótce potem wprowadzono realizację programu "lekkiej śmierci" dla dorosłych nieuleczalnie chorych i upośledzonych psychicznie.\nPrzyczyną wprowadzania eutanazji nie były rasistowskie czy antysemickie nastroje. Żydzi nie zasługiwali na "dobrodziejstwa" psychiatrycznej eutanazji. Przyczyną były sprawy natury "humanitarnej" a dokładnie moralny upadek niemieckiej medycyny zainicjowany w głowach kierownictwa akademickich ośrodków medycznych.\nW drugiej połowie lat trzydziestych praktyka eutanazji dzieci w jakimś stopniu upośledzonych była szeroko rozpowszechniona. Podaje się, że w pierwszym okresie stosowania eutanazji z asystą lekarską w Niemczech uśmiercono co najmniej 6 tys. dzieci. [ 7 ]\nW 1939 roku wspieraniem i wprowadzaniem eutanazji zajęła się grupa T-4. [ 8 ] Zaczęto wtedy stosować eutanazję w różnych szpitalach i ośrodkach medycznych poprzez użycie śmiertelnego zastrzyku. Lekarze z T-4 nigdy nie uważali siebie za zabójców, ale za ludzi służących lekarską pomocą (?)!\nTrudno się oprzeć wrażeniu, że właśnie na tych programach "medycznego zabijania" wyrosło masowe ludobójstwo.\nW roku 1940 zaproponowano legalizację prawną śmierci z asystą lekarską i chociaż jej nie wprowadzono formalnie w życie, praktyki te trwały nieprzerwanie. W krótkim czasie ustanowiono sieć trzydziestu ośrodków uśmiercania. W programach T-4 stosowano na początku zastrzyki z morfiny, skopolaminy i cyjanku a później - jak twierdzili "bardziej ludzką formę śmierci" - gazowanie. O skali eutanazji może świadczyć fakt zagazowania w jednym z głównych ośrodków T-4 w ciągu 8 miesięcy (1941 r.) ponad 10 tys. umysłowo chorych Niemców. Gazowanie odbywało się w łazience z ławkami, gdzie wprowadzano poprzez małe dziurki pryszniców gaz z zewnątrz (por. Śmierć...).\nTrudno w tym momencie oprzeć się skojarzeniu tego sposobu uśmiercania chorych z identycznym sposobem uśmiercania w komorach gazowych obozów koncentracyjnych tysięcy już nie chorych a zdrowych, tyle że niewygodnych osób.\nA do masowości uśmierceń niemieccy lekarze (z T-4) zdążyli się przyzwyczaić, gdyż do 1941 roku uśmiercono w tym programie od 80 do 100 tys. ludzi. Szacuje się, że liczba osób straconych w wyniku "litościwej śmierci" mogła osiągnąć 400 tys., nie licząc masowej zagłady w obozach koncentracyjnych, gdzie dalej realizowano te "programy" w mniej "litościwy" sposób i na większą skalę.\nZadziwiające jest to, że współcześni propagatorzy eutanazji, mając za sobą tak wyraźną i przerażającą w swej wymowie lekcję historii, szermują tymi samymi wyświechtanymi argumentami co ich niemieccy poprzednicy z lat 30. - 40. minionego stulecia. Czy nie dostrzegają, że takie programy zagrażają fundamentalnym zasadom etyki lekarskiej, a przede wszystkim naruszają godność i wartość osoby ludzkiej. Historia uczy i ostrzega. Tych ludzi - widać, historia niczego nie nauczyła.\nZwolennicy eutanazji występują przeciwko łączeniu sprawy "medycznego zabijania" w hitlerowskich Niemczech (potępionej przez cały świat) z obecną aprobatą eutanazji, ale nie ulega wątpliwości, że obydwie te sprawy mają ze sobą wiele wspólnego.\nEutanazja we współczesnym świecie kojarzy nam się głownie z Holandią a także (chociaż w mniejszym zakresie) z Niemcami, Australią i Stanami Zjednoczonymi.\nDlaczego najbardziej z Holandią? Holandia powiązana przez handel, tradycję i emigrację z kilkoma kontynentami, otwarta na wymianę usług, dóbr i informacji z całym światem jest jednocześnie zawzięcie samodzielna i samorządna. Jeżeli Holendrzy coś u siebie postanowią, to tak będzie choćby się to reszcie świata nie podobało.\nHolandia stała się przodującym krajem w otwarcie praktykowanej, zalegalizowanej i społecznie aprobowanej eutanazji. Prekursorami eutanazji byli Niemcy - o czym pisano wcześniej. Holendrzy, zjawiając się na scenie w pół wieku po swoich niemieckich poprzednikach, nie byli tak obciążeni historycznym doświadczeniem hitlerowskiej eutanazji i ludobójstwa w Europie, jak Niemcy. Działania zmierzające do zdobycia społecznej aprobaty do eutanazji rozpoczęto od przedstawienia przemyślnie i subtelnie skonstruowanego programu akcentującego głównie "prawo człowieka do śmierci". Następnie - wykorzystując całą potęgę środków masowego przekazu i wybitnych ludzi pióra - spowodowano, że program ten zdobywał coraz szersze poparcie, aż nastąpił efekt lawinowy. Środki masowego przekazu zostały prawie zmonopolizowane przez zwolenników eutanazji, stąd też całe pokolenie Holendrów wyrosło, nie słysząc nigdy poważnego sprzeciwu wobec eutanazji. Wszelkie argumenty moralne, medyczne czy społeczne przeciw eutanazji nie są dopuszczane do głosu, skutecznie hamowane przez silne lobby proeutanazyjne mające w tym swój interes.\nPrzedstawiam tu dość dokładnie mechanizmy wprowadzania eutanazji w Holandii, będąc świadomym, że historia może wiele nauczyć, może też być ostrzeżeniem przed tendencjami mającymi miejsce w naszym kraju.\nParlament holenderski przegłosował prawo legalizujące eutanazję, izba wyższa je zatwierdziła i to, co od dwudziestu lat stanowiło dość powszechną praktykę, odbywa się obecnie w majestacie prawa. Dzieciom od 12 roku życia także przyznano prawo do eutanazji, pod warunkiem zgody co najmniej jednego z rodziców.\nAle to prawo, które winno służyć ludziom, ich bezpieczeństwu, wywołało u starszych i chorych Holendrów strach. Wśród ludzi w podeszłym wieku i przewlekle chorych powstało zjawisko "turystyki przed eutanazją" - ucieczka do sąsiednich krajów i osiedlania się tam, aby zapewnić sobie życie do naturalnej śmierci. Można bez przesady nazwać Holandię "stolicą eutanazji", państwem, które z krainy tulipanów przerodziło się w krainę eutanazji.\nW wielu krajach podejmuje się próby wprowadzenia i prawnej legalizacji eutanazji i chociaż owa legalizacja nie jest sprawą powszechną i w wielu rejonach świata natrafia na wyraźny opór, naciski proeutanazyjne szczególnie w Europie Zachodniej, Australii i Stanach Zjednoczonych się nasilają.\nMimo że podanie nawet szacunkowej liczby ofiar eutanazji jest niemożliwe, nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skala tego procederu jest ogromna. Można mieć nadzieję, że społeczeństwo się opamięta nim mentalność eutanazyjna zaleje świat. Należy też mieć nadzieję, że dotrze do świadomości ludzi - także tych, którzy obecnie są silni, zdrowi i sprawni, że starość, niedołęstwo a niekiedy przykre cierpienie jest wpisane w życie każdego człowieka.\nArt. 150, § 1. Kto zabija człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.\nArt. 150, § 2. W wyjątkowych wypadkach, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.\nNatomiast Kodeks Etyki Lekarskiej uchwalony w grudniu 1991 roku w artykule 31 mówi: "Lekarzowi nie wolno pod żadnym pozorem stosować eutanazji". Z kolei art. 30 tegoż kodeksu mówi: "Lekarz powinien dołożyć wszelkich starań, aby zapewnić choremu humanitarną opiekę terminalną i godne warunki umierania. Lekarz winien do końca łagodzić cierpienia chorych w stanach terminalnych i utrzymywać, w miarę możliwości, jakość kończącego się życia".\nW Polsce też się można dopatrzyć pierwszych prób zalegalizowania eutanazji. Zagorzali zwolennicy eutanazji - a takich w naszym kraju nie brakuje - zaczynają coraz głośniej i śmielej domagać się wprowadzenia i legalizacji eutanazji w Polsce. Już w 1993 roku na Krajowym Zjeździe Lekarzy w Warszawie za dopuszczalnością eutanazji głosowało kilkudziesięciu lekarzy. Także art.150, § 2 KK, mówiąc o łagodzeniu kary czy niekaralności "w wyjątkowych wypadkach", otwiera drogę do nadużyć a dalej - jak uczy doświadczenie - do legalizacji eutanazji.\nCzy w Polsce znajdą się ludzie gotowi skutecznie forsować legalizację eutanazji? Myślę, że trzeba być na to przygotowanym. W obecnym jednak czasie ważniejsze jest dostrzeżenie, że problem eutanazji istnieje w świadomości dzieci i młodzieży a zatem należy podjąć działania, aby świadomość tę uformować zgodnie z zasadami moralnymi poszanowania wartości życia.\nPewien pogląd na poziom świadomości i postaw Polaków wobec eutanazji daje analiza wyników badań CBOS-u. Wyniki te przedstawiono w programie publicystycznym "Polaków Portret Własny" 24 listopada 1999 r. Nawet uwzględniając cechy charakterystyczne dla tego typu badań i możliwość wystąpienia pewnego błędu, wyniki mogą pomóc w wyrobieniu ogólnego poglądu na widzenie tego problemu przez społeczeństwo oraz przemiany w opinii ankietowanych w latach 1988 - 1999.\nPyt. 1. Czy potępiamy podanie choremu na jego prośbę środka przyspieszającego zgon?\nTrudno powiedzieć 51%\nPyt. 2. W przypadku nieuleczalnie chorego, którego cierpieniom nie można ulżyć, prawo powinno zezwalać na to, aby na prośbę jego i jego rodziny lekarz mógł skrócić życie pacjenta:\nPyt. 3. Czy następujące sytuacje są dopuszczalne w przypadku osób nieuleczalnie chorych, cierpiących?\nDopuszczalne / Niedopuszczalne\nPozostawienie pacjentowi środków umożliwiających zakończenie życia: 41% 48%\nBezbolesne spowodowanie śmierci, jeśli pacjent o to prosi, a nie może tego uczynić sam: 45% 43%\nOdłączenie na prośbę rodziny specjalnej aparatury od pacjenta, który jest nieprzytomny i ma uszkodzony mózg: 49% 39%\nOdłączenie specjalnej aparatury od pacjenta, który jest nieprzytomny, ma uszkodzony mózg, jeśli sam wcześniej o to prosił: 55% 33%\n(Pominięto: "trudno powiedzieć")\nPyt. 4. Powody, dla których - zdaniem ankietowanych - lekarze nie powinni spełniać woli cierpiących i nieuleczalnie chorych, którzy domagają się podania środków powodujących śmierć:\n1988 rok / 1999 rok\nZ powodu niebezpieczeństwa nadużyć: 4% 2%\nŻycie jest największym darem i każdy powinien żyć jak najdłużej: 4% 4%\nChory, który cierpi nie może podjąć odpowiedniej decyzji: 7% 5%\nŚmierć powinna być naturalna, nie mamy prawa o niej decydować: 5% 17%\nZawsze można liczyć na poprawę lub wynalezienie nowego leku: 14% 9%\nRolą lekarzy jest ratowanie życia, a nie jego skracanie: 26% 19%\nNie wolno zabijać, nikt nie ma prawa decydować o śmierci - jest to sprzeczne z etyką, moralnością, prawem: 34% 23%\nŻycie pochodzi od Boga i nikt nie może go odbierać: 14% 26%\nPyt. 5. Powody, dla których - zdaniem ankietowanych - lekarze powinni spełniać wolę cierpiących, nieuleczalnie chorych, którzy domagają się podania środków powodujących śmierć:\nObawa przed znalezieniem się w podobnej sytuacji, przed cierpieniem: - 4%\nLekarz powinien respektować decyzje pacjenta, powinien pomóc, jeśli pacjent nie może znieść cierpienia: - 7%\nW przypadku, gdy pacjent jest w pełni świadomy i wcześniej o to prosił: 6% 7%\nZmniejszenie cierpień rodziny: - 20%\nPacjent ma prawo do decydowania o swoim losie, ma prawo do godnej śmierci: 44% 30%\nWzględy humanitarne - skrócenie cierpień: 51% 53%\nPyt. 6. Czy należy karać lekarzy za ułatwianie chorym śmierci?\nTak 37% 25%\nNie 35% 37%\nTrudno powiedzieć 28% 38%\nPyt. 7. Lekarze powinni spełniać wolę cierpiących, nieuleczalnie chorych, którzy domagają się podania im środków powodujących śmierć:\nTak 30% 40%\nNie 47% 44%\nTrudno powiedzieć 23% 16%\nPyt. 8. Czy jest właściwe, aby Kościół wypowiadał się na temat eutanazji (pozbawienia kogoś życia)?\nIII. KOŚCIÓŁ WOBEC PROBLEMU EUTANAZJI\nNiezwykle ważny i aktualny a jednocześnie kontrowersyjny temat, jakim jest eutanazja, nie mógł być przemilczany przez Kościół. Toteż w licznych dokumentach znajdujemy omawianie, argumentację i ocenę moralną różnych wykroczeń przeciw życiu.\nJuż w 1934 r. eutanazji sprzeciwili się biskupi niemieccy a w 1940 r. Kongregacja Św. Officjum. Papież Pius XII wypowiadał się wielokrotnie w tej kwestii: w encyklice Mysti Corporis Christi (1943) i w przemówieniach do różnych grup lekarskich (1944, 1948, 1953, 1957). W Soborowej Konstytucji o Kościele eutanazję określa się jako "zbrodnię przeciw życiu i zamach przeciw człowieczeństwu".\nJednak - wobec faktu, że problem kwestii etycznych związanych z ciężko chorymi i umierającymi stał się bardziej aktualny w latach 70., częściej zaczęły pojawiać się różne materiały i dokumenty Kościoła o tej tematyce. Wymienić tu można Deklarację o eutanazji (ieb), stanowisko Papieskiej Rady Cor Unum (Qer), deklarację Papieskiej Akademii Nauk [ 9 ] a także liczne przemówienia czy listy Jana Pawła II np. dotyczące tajemnicy śmierci [ 10 ] czy sensu ludzkiego cierpienia. [ 11 ]\nNatomiast dokumentem ujmującym w sposób pełny a jednocześnie szczegółowy najważniejsze kwestie życia ludzkiego, w tym również śmierci jest encyklika Evangelium vitae, z fundamentalnym stwierdzeniem dotyczącym "świętości ludzkiego życia" i tego, że "każda ludzka istota ma prawo oczekiwać absolutnego poszanowania tego swojego podstawowego dobra" (EV 2). Opierając się na powyższych podstawowych zasadach i nauczaniu Kościoła, Ojciec Święty omawia w sposób wyczerpujący także trudne kwestie cierpienia, śmierci i eutanazji, przedstawiając stanowisko Kościoła.\nJasne stanowisko w sprawie eutanazji a także samobójstwa przedstawia Katechizm Kościoła Katolickiego (2276-2283).\nNawet pobieżna lektura powyższych dokumentów i przemówień pozwala przyjąć zdecydowane stanowisko Kościoła wobec różnych sposobów i aspektów uśmiercania. Można pominąć tutaj zawiłe kwestie rodzajów eutanazji, jak np. eutanazja dobrowolna czy kryptanazja (potajemne odbieranie życia bez wiedzy i zgody), odmowa pomocy nieuleczalnie choremu lub staremu człowiekowi, pomoc przy samobójstwie itp., bo każdy sposób uśmiercania posiada tę samą, niezmienną, zdecydowanie negatywną ocenę moralną.\nWskazane jest, aby w odważnej dyskusji ze zwolennikami eutanazji albo z osobami (szczególnie wierzącymi) nie mającymi określonego zdania w tej kwestii, posłużyć się szeroką, rzeczową i logiczną argumentacją popartą nauczaniem Kościoła przeciw stosowaniu eutanazji. Rozważania zawarte w dalszej części artykułu mogą w tym pomóc.\nIV. W KRĘGU DYSKUSJI\nRyszard Fenigsen w książce Eutanazja [ 12 ] wprowadza termin "mentalność tajgejska" dla określenia światopoglądu, według którego społeczeństwo powinno się uwolnić od jednostek słabych i bezużytecznych.\nTen sposób myślenia jest bliski wielu współczesnym, co zauważa się niekiedy w wypowiedziach, ankietach czy artykułach. Dlatego temu poglądowi warto poświęcić więcej uwagi.\nOkreślenie: "tajgejska" pochodzi od nazwy urwiska w górach Tajgetu, gdzie w starożytności Spartanie porzucali dzieci, które od urodzenia miały "wadliwą budowę" i pozbawione były zdrowia i siły (por. rozdz. "Nieco historii").\n"Tajgejska filozofia", opracowana dla uzasadnienia praktyk eutanazji, posługuje się pewną grupą pojęć i argumentów. Oto niektóre z nich:\nLekarze tajgejscy [ 13 ] twierdzą niekiedy, że gdy pewnym osobom (kalekim noworodkom, ludziom starym, samotnym, upośledzonym umysłowo) pozwalają z premedytacją umrzeć, czynią to dla ich dobra, w ich własnym interesie.\nArgument ten nie wytrzymuje krytyki, jeżeli zważy się w jaki sposób umierają ludzie pozbawieni pomocy lekarskiej. Często taka śmierć poprzedzona jest długotrwałą męczarnią. Nie może przecież tajgejski lekarz twierdzić, że umieranie w okropny sposób jest dla człowieka dobre choćby to był człowiek samotny, stary czy umysłowo upośledzony. Ponadto, jeżeli ludzie ci wzywali lekarza, to po to, aby uzyskać pomoc, chcieli więc żyć. Czy lekarz (lub ktokolwiek inny) ma prawo arbitralnie osądzić w imieniu innego człowieka co dla niego jest lepsze: życie czy śmierć?\nEncyklika Evangelium vitae nie pozostawia cienia wątpliwości: "Szczytem zaś samowoli i niesprawiedliwości jest sytuacja, w której niektórzy - na przykład lekarze lub prawodawcy - roszczą sobie władzę decydowania o tym, kto ma żyć, a kto powinien umrzeć" (66).\nArgument ten jest zatem niemoralny i nielogiczny.\n"Filozofia tajgejska" wychodzi z założenia, że pomoc lekarska jest czymś zupełnie odmiennym od innych form pomocy ludziom w niebezpieczeństwie i dlatego można jej odmówić, innych zaś form pomocy odmawiać nie wolno.\nArgument ten z założenia jest nie do przyjęcia i w tak bardzo wyraźny sposób zafałszowany, że stawianie kontrargumentów wydaje się zbyteczne. Temat wydaje się nierealny jako że w naszym kraju odmowa pomocy lekarskiej nie występuje (poza nielicznymi wyjątkami, które jednak są nagłaśniane i napiętnowane). Zadziwia fakt, jak daleko posunięta jest degradacja świadomości ludzi w niektórych krajach, skoro konieczność udzielenia pomocy lekarskiej staje się tematem kontrowersyjnym.\nW "filozofii tajgejskiej" istnieje też pojęcie: "jakość życia". Samo pojęcie zawiera w sobie fałsz. Z logicznego punktu widzenia określenie: "jakość życia" jest niemożliwe, bo nie można jej w żaden sposób zmierzyć czy ocenić. Ponadto określenie parametrów dających odpowiednią "jakość życia" jest fałszywe, skoro samo życie jest wartością największą. Wprowadzenie tego pojęcia znaczyłoby, że jeden człowiek miałby prawo i możność określić "jakość życia" drugiego człowieka, a więc również prawo i możność, by wydać osąd, że jakość ta jest niewystarczająca i w końcu prawo a pewnie i obowiązek położyć kres takiemu życiu. A przecież praktyka dowodzi, że ludzie niewidomi, głuchoniemi, okaleczeni przez amputację kończyn itp. pracują, mają osiągnięcia, są pełni życia; że dzieci z zespołem Downa są wyjątkowo przyjazne i pełne radości a nawet są przypadki wybitnych osobistości (np. Stephen Hawking) zdobywających rozgłos i sławę mimo ciężkiego inwalidztwa.\nPojęcie: "jakość życia" jest nie tylko logicznie błędne, ale i moralnie niedopuszczalne.\n"Filozofia tajgejska" używa także argumentu odwołującego się do światowej solidarności międzyludzkiej. Próbuje się wykazać jakie korzyści mogłoby przynieść np. głodującym dzieciom Trzeciego Świata przeznaczenie pieniędzy wykorzystanych na kosztowną operację serca np. u upośledzonego dziecka. Błędem tej argumentacji jest to, że nigdy się jej nie używa, by poprzeć sprawę głodujących, lecz wyłącznie po to, by uzasadnić odmowę pomocy ludziom, którzy tu - blisko nas znajdują się w niebezpieczeństwie śmierci.\nPrzedstawione wypowiedzi pozwalają stwierdzić, że w świetle krytycznej analizy wszystkie pojęcia i argumenty "filozofii tajgejskiej" okazują się nie do utrzymania, cechując się jednocześnie niską wartością intelektualną. Postępowanie tajgejskie jest sprzeczne z prawem cywilnym i karnym większości krajów europejskich a także sprzeczne z traktatami, rezolucjami i uchwałami wielu międzynarodowych stowarzyszeń.\nJest oczywiste, że z moralnego punktu widzenia cała ta filozofia jest nie do przyjęcia.\nArgumentacja zwolenników i przeciwników eutanazji\nNajczęstszym argumentem na rzecz godziwości eutanazji przedstawianym przez jej zwolenników jest stwierdzenie, że ostatecznym dysponentem życia jest sam człowiek, a w szczególności ten, do którego życie to należy. Jeśli nie ma żadnych zobowiązań, uważa się, że ma moralne prawo do odebrania sobie życia a także do upoważnienia kogokolwiek do zadania mu śmierci.\nPunktem wyjścia do odpowiedzi na powyższy argument niech będzie stwierdzenie: "Jesteśmy zarządcami, a nie właścicielami życia, które Bóg nam powierzył. Nie rozporządzamy nim" (KKK 2280). Osłabienie wrażliwości na Boga i człowieka prowadzi do postrzegania życia jako własności człowieka, którą może dysponować i manipulować. Dalej - pojawia się pragnienie kontrolowania i programowania narodzin i śmierci. Człowiek uważa siebie za jedyną normę i kryterium wszelkich działań - ze śmiercią włącznie. Człowiek, uważając siebie za pana życia i śmierci odrzuca Boga. Eutanazja zatem wyrasta w klimacie braku odniesienia do Boga, odrzucenia absolutnej władzy Boga nad życiem i śmiercią.\nW takich okolicznościach życie uważane jest za warte o tyle, o ile związane jest z sukcesem, przyjemnością i dobrobytem. Gdy zaś niesie ze sobą cierpienie i ból, jawi się jako nieznośny ciężar, od którego trzeba się za wszelką cenę uwolnić (por. EV 15,64). W obrazie życia postrzeganego w kategoriach wydajności ekonomicznej i przyjemności nie ma miejsca na cierpienie. Bez kontekstu religijnego cierpienie jest rzeczywistością, którą trzeba odrzucić, nawet poprzez eutanazję, jeżeli nie ma innej możliwości.\nKongregacja Nauki Wiary w Deklaracji o eutanazji z całą stanowczością orzeka: "(...) nikt ani nic nie może w żaden sposób zezwolić na zadanie śmierci niewinnej istocie ludzkiej (...) starcowi, osobie nieuleczalnie chorej czy znajdującej się w agonii. Ponadto nikomu nie wolno prosić o taką śmiercionośną czynność ani dla siebie, ani dla kogoś innego. (...) nikt nie może zgodzić się na to bezpośrednio lub pośrednio" (ieb 2).\nGdy zwolennicy eutanazji chcą usprawiedliwić eutanatyczne ingerencje medycyny, przytaczają względy nazywane "humanitarnymi" - współczucie dla ciężko chorego i cierpiącego człowieka. To współczucie ma usprawiedliwić spowodowanie zgonu.\nW odpowiedzi na ten argument najlepiej odwołać się do wypowiedzi Ojca Świętego w Evangelium vitae: "Także w przypadku, gdy motywem eutanazji nie jest egoistyczna odmowa ponoszenia trudów związanych z egzystencją osoby cierpiącej, trzeba eutanazję określić mianem fałszywej litości, a nawet uznać ją za niepokojące «wynaturzenie»: prawdziwe «współczucie» bowiem skłania do solidarności z cudzym bólem, a nie do zabicia osoby, której cierpienia nie potrafi znieść" (66). Krewni chorego i służba zdrowia powinni nawet w końcowych i najcięższych stadiach choroby troskliwie i z miłością opiekować się chorym i leczyć go.\nStan choroby, wymagający ciągłego czuwania i opieki ze strony innych, stać się może elementem zachęcającym do skrócenia życia i uwolnienia się od tego stanu - niekiedy trudnego do zniesienia - szczególnie, gdy chory sam czuje się ciężarem dla otoczenia. Taki stan wydaje się być dla niektórych krańcową degradacją człowieka a jedynym godnym i właściwym sposobem uwolnienia się od niego wydaje się być eutanazja.\nW świetle moralności chrześcijańskiej trzeba odrzucić opinię, jakoby choroba miała stanowić degradację człowieczeństwa. Przeciwnie, wszelkie cierpienie (do którego to tematu powrócimy w dalszej części artykułu) stanowi wielką szansę rozwojową; może być czynnikiem duchowego wzrostu samego chorego i innych. A już absurdalne wydaje się stanowisko usprawiedliwiające niszczenie życia w imię przekreślenia rzekomej degradacji i przywrócenia godności temu życiu. [ 14 ]\nJeszcze innym argumentem, jakim posługują się zwolennicy eutanazji są racje utylitarystyczne - unikanie nieproduktywnych wydatków.\n"Stajemy tu w obliczu jednego z najbardziej niepokojących objawów «kultury śmierci», szerzącej się zwłaszcza w społeczeństwach dobrobytu, charakteryzujących się mentalnością nastawioną na wydajność, według której obecność coraz liczniejszych ludzi starych i niesprawnych wydaje się zbyt kosztowna i uciążliwa" (EV 64).\nDla ludzi o takim nastawieniu życie słabe, chore, nieodwracalnie upośledzone nie ma już żadnej wartości. A przecież "prawdziwie wielka jest wartość ludzkiego życia, skoro Syn Boży przyjął je i uczynił miejscem, w którym dokonuje się zbawienie całej ludzkości!" (EV 33).\nOstatnim, najczęściej podnoszonym przez zwolenników eutanazji argumentem, jest szacunek do wolności, która jakoby daje prawo do podejmowania decyzji o życiu a także sposobie jego zakończenia.\nNadając eutanazji zdecydowanie negatywną ocenę moralną, nie godzi się w naturalne prawa człowieka i nie kwestionuje jego wolności. "Stwierdzamy tylko, że sprawa życia i śmierci leży poza granicami swobodnej decyzji. Wolności ludzkiej nie da się przypisać przymiotu nieograniczoności, atrybutu samego Boga. Do naturalnych zaś uprawnień człowieka nie należy zadanie sobie śmierci ani uśmiercanie kogokolwiek" (Teol... XI).\nChociaż Ojciec Święty w Evangelium vitae wielokrotnie nazywa eutanazję "zabójstwem" (por. np. 65, 66), niektórzy pisarze katoliccy uważają, że swoisty charakter eutanazji podejmowanej z litości nie zasługuje na miano "zabójstwa". Można się z tym zgodzić na tyle, na ile utożsamia się wyraz "zabójstwo" z "morderstwem". W ocenie moralnej motyw działania ma istotne znaczenie. W omawianym przypadku nie występuje motyw zbrodniczy a motyw litości, który co prawda łagodzi obiektywną ocenę tego czynu jako bardzo ciężkiego przewinienia moralnego, nie przekreśla jednak złego, grzesznego charakteru samego czynu (por. Teol... XI). "Życie ludzkie jest święte i w sensie absolutnym, bezwarunkowym nietykalne. Zadać komuś śmierć bezboleśnie i z litości jest czynem mniej zbrodniczym niż zabójstwo z nienawiści lub egoistycznego wyrachowania. Nie przestaje być jednak odebraniem człowiekowi daru życia, a więc uzurpowaniem sobie prawa decydowania w sprawie, która wykracza ponad kompetencje człowieka" (Teol... XI).\nKońcowym akcentem i podsumowaniem prowadzonej wymiany argumentów zwolenników eutanazji i stanowiska Kościoła niech będzie autorytatywne stwierdzenie Jana Pawła II w Evangelium vitae: "(...) w zgodzie z Magisterium moich Poprzedników i w komunii z Biskupami Kościoła Katolickiego, potwierdzam, że eutanazja jest poważnym naruszeniem Prawa Bożego jako moralnie niedopuszczalne dobrowolne zabójstwo osoby ludzkiej. Doktryna ta jest oparta na prawie naturalnym i na słowie Bożym spisanym, jest przekazana przez Tradycję Kościoła oraz nauczana przez Magisterium zwyczajne i powszechne" (65).\nNieco innym zagadnieniem - chociaż związanym z eutanazją - jest legalizacja prawna eutanazji i argumentacja dotycząca tzw. względów społecznych. Zagadnienie legalizacji prawnej - przynajmniej dotychczas - nie było w naszym kraju rozważane, niemniej uwzględniając postępujące tendencje proeutanazyjne w świecie i silne lobby popierające eutanazję można się spodziewać, że i u nas ten temat za kilka lat stanie się aktualny.\nArgumenty "społeczne" przedstawiane przez zwolenników legalizacji eutanazji są nieprzekonujące. Zakładają zresztą istnienie idealnych szpitali, lekarzy, pielęgniarek i rodzin, kierujących się jedynie współczuciem dla cierpiących. Oto one:\neutanazja po zalegalizowaniu i zaakceptowaniu społecznym pozostanie aktem tylko dobrowolnym, na który nie będą mogły mieć wpływu namowy i naciski,\nbędzie kontynuowane stawianie oporu przeciwko poszerzaniu eutanazji na osoby, które są trwale niezdolne do wyrażania swej woli - prośby o odebranie życia,\nlegalizacja eutanazji zabezpieczy lekarzy przed odpowiedzialnością prawną,\nzalegalizowanie eutanazji nie wpłynie ujemnie na działalność opiekuńczą i finansowanie rozwoju programów opieki paliatywnej i medycyny paliatywnej,\njako cywilizowane społeczeństwo nigdy nie wykorzystamy eutanazji do niewłaściwych działań.\nJuż pobieżna analiza powyższych argumentów dowodzi, że nie wytrzymują one krytyki. Jedynym argumentem, który można uznać za "uzasadniony" i "logiczny", to zabezpieczenie lekarzy przed odpowiedzialnością prawną. I chyba o to tylko chodzi, bo pozostałe argumenty są pozbawione zasadności, logiki i możliwości realizacji.\nWarto zatem przyjrzeć się kontrargumentom przedstawionym przez przeciwników legalizacji eutanazji ze względów społecznych:\nutrzymanie zakazu uśmiercania pacjentów przez lekarzy znacznie przewyższa ewentualne sugerowane "korzyści" dokonywania eutanazji w wyjątkowych sytuacjach,\nzgodnie z etyką lekarską, związek lekarza i pacjenta jest oparty również na przekonaniu pacjenta, że lekarz nigdy nie targnie się na jego życie. Legalizacja eutanazji zniszczyłaby to zaufanie,\nprzy założeniu etycznym nie czynienia zła, lekarz nie powinien z powodów etycznych uśmiercać chorych, zatem nie ma uzasadnienia do wprowadzenia legalizacji eutanazji, bo byłoby to sprzeczne z powyższą zasadą,\nlegalizacja prawna eutanazji zahamowałaby postęp w edukacji i badaniach naukowych w zakresie opieki i medycyny paliatywnej, w dążeniu do wypracowania jeszcze lepszych modeli opieki nad cierpiącymi pacjentami i wytwarzania skuteczniejszych środków przeciwbólowych,\nlegalizacja eutanazji mogłaby wpłynąć na przekonanie, że takie rozwiązanie jest korzystne dla społeczeństwa i nie stanowi żadnej szkody społecznej jako że życie starych, niedołężnych i chorych ludzi nie przedstawia wartości. Osoby te mogłyby przez swą zależność od innych odczuć, że ich "obowiązkiem" jest zgodzić się na eutanazję, aby nie być ciężarem dla społeczeństwa, co w rażący sposób godziłoby w autonomię tych ludzi,\nlegalizacja eutanazji ze względu na zależność chorego od innych spowoduje dewaluację pozytywnego udziału osób zdrowych i sprawnych w opiece nad chorymi i umożliwienia tym chorym - chociaż ograniczonego - udziału w życiu społecznym,\nze względu na problemy z określeniem kompetencji i autonomii szczególnie ciężko chorych osób z depresją czy lękiem, będzie niezwykle trudno wypracować zasady prawne chroniące przed nadużyciami w stosowaniu eutanazji,\nustaleniem, że szybka śmierć jest najlepszym rozwiązaniem w wielu sytuacjach dla osób posiadających świadomość, można wskazania te rozszerzyć także na osoby chore, niedołężne, z ograniczoną świadomością, co spowoduje karygodną degradację wartości życia.\nPowyższe argumenty przekonują o znacznej szkodliwości eutanazji także ze względów społecznych. Spostrzeżenia te są szczególnie ważne i cenne w dyskusji z osobami sympatyzującymi poglądom eutanazji, a które opowiadają się jako niewierzące i uważają, że chrześcijańska ocena moralna ich nie dotyczy i nie przekonuje.\nWarto natomiast przypomnieć stanowisko obowiązujące chrześcijan wobec prawa cywilnego sprzecznego z prawem moralnym: "(...) w żadnej dziedzinie życia prawo cywilne nie może zastąpić sumienia ani narzucać norm, które przekraczają jego kompetencje". [ 15 ] A już konkretnie gdy chodzi o prawną legalizację eutanazji: "(...) gdy prawo cywilne dopuszcza (...) eutanazję, już przez ten sam fakt przestaje być prawdziwym prawem, moralnie obowiązującym" (EV 72), a także "(...) eutanazja jest zbrodnią, której żadna ludzka ustawa nie może uznać za dopuszczalną" (EV 73).\nWyraźne jest także stanowisko Kościoła wobec praw ustalanych "demokratycznie", "większością głosów". "Charakter «moralny» demokracji (...) zależy od jej zgodności z prawem moralnym, któremu musi być podporządkowana" (EV 70) oraz "Podstawą tych wartości nie mogą być tymczasowe i zmienne «większości» opinii publicznej, ale wyłącznie uznanie obiektywnego prawa moralnego, które (...) jest normatywnym punktem odniesienia także dla prawa cywilnego" (EV 70).\nI na zakończenie: "(...) w przypadku prawa wewnętrznie niesprawiedliwego, jakim jest prawo dopuszczające (...) eutanazję, nie wolno się nigdy do niego stosować ani uczestniczyć w kształtowaniu opinii publicznej przychylnej takiemu prawu, ani też okazywać mu poparcie w głosowaniu" (EV 73).\nCierpienie jest nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji na ziemi. Wobec powszechności i nieuchronności zjawiska cierpienia, wśród wielu pytań jedno wydaje się zasadnicze: Jaką przyjąć postawę wobec cierpienia?\nPodjęcie tego tematu w niniejszym artykule poświęconym problematyce eutanazji nie jest przypadkowe. Jednym z argumentów przedstawianych w prośbie o eutanazję jest cierpienie a dokładniej - uniknięcie nieuchronnego cierpienia, które w oczach tych ludzi jest bezwartościowe a dokuczliwe. "Skoro cierpienie nie ma sensu, to po co je przyjmować, po co się męczyć?" Ale czy cierpienie rzeczywiście pozbawione jest sensu?\nCierpienie obejmuje szeroki zakres doznań i uczuć, od bólu fizycznego po przykry stan psychiczny, przygnębienie czy rozpacz. Cierpienie przybiera różne stopnie intensywności zależne na ogół od jego źródła, łatwiejsze do stopniowania przy bólu fizycznym, chociaż on w oczywisty sposób wpływa na stan psychiczny i ocenę. Ponadto różna jest też wrażliwość psychiczna na cierpienie, występująca w takiej rozpiętości, że trudno ją ująć w jakiekolwiek schematy.\nNaturalnym odruchem człowieka, na którego spada cierpienie jest sprzeciw, obrona, szukanie sposobu eliminacji go lub przynajmniej złagodzenia. Bunt - gdy walka z cierpieniem okazuje się nieskuteczna, potęguje jeszcze jego intensywność. Konieczny jest zatem jakiś rodzaj akceptacji. Wielorakie mechanizmy obronne, powodujące przyjęcie określonej postawy wobec nie zaakceptowanego cierpienia (projekcja, racjonalizacja, ucieczka w świat złudzeń) nie dają ulgi a czasem nawet potęgują rozmiar cierpienia\n(por. Teol... X, § 4,art.3).\nJedyną postawą psychologicznie właściwą wobec cierpienia, którego w żaden sposób nie da się uniknąć jest jego akceptacja. Postawa akceptacji nie jest sprawą łatwą, a w przypadku wielkiego cierpienia - niezwykle trudną. Najważniejszą sprawą dla zdobycia czynnej i autentycznej akceptacji cierpienia jest wyraźne określenie motywacji dla przyjęcia wewnętrznej zgody na taki stan rzeczy.\nPoza wiarą nie znajduje się sensu i wartości cierpienia.\nZnajduje się je za to wyraźnie w księgach Starego i Nowego Testamentu. "Pismo Święte jest wielką księgą o cierpieniu" (SD 6). Księgi Starego Testamentu pełne są opisów sytuacji, w których występuje cierpienie i to przede wszystkim moralne. Znajdujemy je w Księgach: Rodzaju, Samuela, Izajasza, Tobiasza, Jeremiasza, Hioba, Koheleta a także w Psalmach. Natomiast pełny, zbawczy sens cierpienia odnajdujemy w życiu, męczeństwie i śmierci Jezusa Chrystusa. Inaczej mówiąc - chrześcijański sens cierpienia znajduje swoje źródło w zbawczej męce i śmierci Syna Bożego. A trzeba, idąc za Jezusem "wziąć swój krzyż" w duchu zaparcia się siebie i ofiary (por. Łk 9,23). Do człowieka cierpiącego Chrystus mówi "«Pójdź za Mną»! Pójdź! Weź udział swoim cierpieniem w tym zbawianiu świata, które dokonuje się przez moje cierpienie! Przez mój Krzyż" (SD 26).\nW powyższym kontekście, cierpienie nie tylko przestaje być "bezsensowne, niepotrzebne", ale nabiera ogromnej wartości. Sens cierpienia jest "(...) równocześnie na wskroś nadprzyrodzony i na wskroś ludzki. Jest nadprzyrodzony, ponieważ zakorzenia się w Boskiej tajemnicy Odkupienia świata. (...) ludzki, ponieważ człowiek odnajduje w nim siebie, swoje człowieczeństwo, swoją godność, swoje posłannictwo" (SD 31).\nZ niekłamanym podziwem spogląda się na ludzi, którzy w cierpieniu, w obliczu śmierci potrafią zachować pokój wewnętrzny. Tu najwyraźniej widać oddziaływanie Boże. Jan Paweł II wyjaśnia to następująco: "W miarę jak człowiek bierze swój krzyż, łącząc się duchowo z Krzyżem Chrystusa, odsłania się przed nim zbawczy sens cierpienia (...) nie odnajduje [go] (...) na swoim ludzkim poziomie, ale na poziomie cierpienia Chrystusa. (...) z tego Chrystusowego poziomu ów zbawczy sens cierpienia zstępuje na poziom człowieka [który] wówczas (...) odnajduje w swoim cierpieniu pokój wewnętrzny, a nawet duchową radość" (SD 26).\nPoczątkowo w niniejszym rozdziale zamierzano dokonać "próby podsumowania" treści artykułu i tak rozdział ten zatytułować. W trakcie redagowania okazało się jednak, że zagadnienie eutanazji jest tak rozległe i dotyka tak wielu zagadnień, że jakakolwiek nawet próba podsumowania skazana jest na niepowodzenie. Stąd też ograniczono się do wypunktowania istotnych - jak się wydaje - zagadnień dotyczących eutanazji, zdając sobie jednocześnie sprawę, że nie obejmują one całej, tak bogatej problematyki.\nJednym z najbardziej niepokojących i aktualnych objawów "kultury śmierci" stała się eutanazja. Świadczą o tym powszechne praktyki tego procederu w wielu krajach i próby jego prawnej legalizacji.\nW Polsce, mimo że eutanazja jest prawnie zabroniona i nie stosowana, znaczna część społeczeństwa wyraża aprobatę dla jej wprowadzenia.\nNadanie eutanazji rangi niejako dyscypliny naukowej potwierdza skalę, zakres i złożoność problemów oraz to, że nie są one łatwe do rozwiązania.\nZjawiskiem wysoce niepokojącym jest fakt, że zamachy na życie - bo tak należy określić eutanazję, tracą w świadomości zbiorowej charakter przestępstwa. "Sedno dramatu - to osłabienie wrażliwości na Boga. (...) Tracąc wrażliwość na Boga, traci się także wrażliwość na człowieka, jego godność i życie" (EV 21).\nKościół katolicki niezmiennie i jednoznacznie głosi "(...) że eutanazja jest poważnym naruszeniem Prawa Bożego jako moralnie niedopuszczalne dobrowolne zabójstwo osoby ludzkiej" (EV 65) oraz, że "Samobójstwo jest zawsze moralnie niedopuszczalne w takiej samej mierze jak zabójstwo" (EV 66).\nPodstawą eutanazji jest w wielu wypadkach traktowanie cierpienia jako zła, które trzeba wyeliminować za wszelką cenę. Stanowisko takie jest charakterystyczne dla osób, którym brakuje motywacji religijnej, pozwalającej odczytać tajemnicę i wartość cierpienia.\nPoza wiarą nie istnieje żadna motywacja do akceptacji cierpienia. Wartość i sens cierpienia odczytać można tylko w świetle wiary.\nPodobnie jak wartość cierpienia, tak i wartość ludzkiego życia można w pełni odczytać tylko w kwestiach wiary, skoro przyjął je Syn Boży i uczynił miejscem, w którym dokonuje się zbawienie (por. EV 33). Godność życia wynika nie tylko z faktu, że pochodzi od Boga, ale także z jego przeznaczenia do komunii z Bogiem (por. EV 38). Ale ewangelia życia przeznaczona jest dla wszystkich, nie tylko wierzących, jako że wartość życia każda ludzka istota jest w stanie ocenić także w świetle rozumu.\nPraktyka dowodzi, że prośba o eutanazję nie zawsze jest związana z bólem trudnym do zniesienia. Często poczucie osamotnienia, brak zainteresowania i obecności rodziny, współczucia, opieki tę decyzję przyspiesza lub powoduje. Należy pamiętać, że ludzka obecność, dyskretna i czujna, która pozwala choremu wypowiedzieć się i znaleźć pocieszenie psychiczne i duchowe, może wpłynąć na jego uspokojenie.\nProśba o eutanazję jest często rozpaczliwym wołaniem o miłość. Należy dołożyć wszelkich starań, aby tworzyć atmosferę, w której różne okrężne wołania ludzi cierpiących o zwiększenie miłości będą miały szanse, aby być właściwie odczytane.\nWiększe zaangażowanie lekarzy i rodziny w łagodzeniu bólu fizycznego i cierpień duchowych umierającego człowieka, może w dużej mierze usunąć przyczyny tak radykalnej decyzji jak prośba o śmierć.\nJak twierdzi prof. J. Łuczak, kierownik Kliniki Opieki Paliatywnej w Poznaniu, winą za utratę chęci do życia a nawet żądanie eutanazji, należy obciążyć także lekarzy, którzy nie dość skutecznie uśmierzają ból.\nZ powyższego wynika, że medycyna ma wiele do zrobienia w kwestii opieki paliatywnej i tym samym zmiany nastawienia proeutanazyjnego chorych. Chodzi głownie o:\npodjęcie prac nad nowymi, bardziej skutecznymi środkami uśmierzającymi ból i zapewnienie ich odpowiedniej, potrzebnej ilości,\nprzeszkolenie personelu medycznego w zakresie sposobów uśmierzania bólu,\nwypracowywanie coraz lepszych metod i sposobów opieki paliatywnej (włączenie psychologów, kapłanów, przeszkolonych wolontariuszy),\nprzeznaczenie większych nakładów finansowych na miejsca, personel i środki medyczne w ośrodkach, co pozwoli objąć opieką większą ilość chorych terminalnie.\nW centrum zainteresowania musi być zawsze człowiek, bez względu na jego kondycję i zapewnienie mu wsparcia: zastąpienie obojętności - zainteresowaniem a odrzucenia - akceptacją.\nNa wielkie uznanie zasługuje oddany chorym personel ośrodków opieki i ogromna rzesza bezinteresownie pracujących wolontariuszy. Bezinteresowna pomoc w cierpieniu - jakiekolwiek by ono było - to dar z siebie samego, przynoszący "korzyść" także pomagającemu, bo "Człowiek (...) nie może odnaleźć się w pełni inaczej jak tylko poprzez bezinteresowny dar z siebie samego". [ 16 ]\nNiepokojącym zjawiskiem jest fakt, że parlamenty niektórych państw ulegają presji zwolenników eutanazji i wprowadzają prawną legalizację uśmiercania. Równie wysoce niepokojące jest upatrywanie w eutanazji zmniejszania wysokich kosztów leczenia i opieki osób starych i terminalnie chorych.\nOgromne znaczenie w sposobie podejścia do zagadnienia chorych, cierpiących a także śmierci ma odpowiednie wychowanie. Chodzi o to, aby w perspektywach wychowawczych rodziny znalazły się zagadnienia cierpienia, śmierci, niepowodzenia, miejsca jakie rezerwuje się dla chorych, niepełnosprawnych, starych, umierających.\nOdpowiednie wychowanie daje nadzieję na stworzenie tak bardzo oczekiwanej komunikacji między umierającym i jego rodziną w ostatnich chwilach życia (por. Qer 8).\nW Evangelium vitae znajduje się też wyraźne zalecenie wychowawcze: "W pracy wychowawczej nie można też pomijać refleksji nad cierpieniem i śmiercią. W rzeczywistości bowiem każdy człowiek ich doświadcza i daremne jest, a ponadto błędne, przemilczać je czy też usuwać z pola uwagi" (97).\n1 Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae (dalej skrót EV).\n2 Papieska Rada "Cor Unum", Questioni etiche relative ai malati gravi e ai morentt - Niektóre kwestie etyczne odnoszące się do ciężko chorych i umierających (27.07.1981), Tipografia Poliglotta Vaticana 1981 (dalej skrót: Qer).\n3 Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja iura et bona - Deklaracja o eutanazji (05.05.1980), (dalej skrót: ieb).\n4 Jerzy Troska, Moralność życia cielesnego, Poznań 1999 (dalej skrót: Moral...).\n5 Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum 1994 (dalej skrót: KKK).\n6 Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1973.\n7 Cathleen A Cleaver, Śmierć z asystą lekarską, "Family Policy", Waszyngton (dalej skrót: Śmierć...).\n8 W 1939 r. uformował się Komitet do Spraw Naukowego Leczenia Ciężkich Chorób Genetycznych, którego zadaniem było m.in. określenie warunków i sposobu funkcjonowania programu eutanazji dzieci i dorosłych. Część tego projektu tworzona była w Berlinie przy Tiergartenstrasse 4 i stąd nazwa "T-4".\n9 Papieska Akademia Nauk, Dichiarazione circa il prolungamento artificiale della vita e la della morte - Deklaracja o sztucznym przedłużaniu życia i dokładnym ustaleniu momentu śmierci (21.10.1985), "L'Osservatore Romano", wyd. włoskie, 31.10.1985.\n10 Jan Paweł II, Człowiek wobec tajemnicy śmierci, Przemówienie podczas spotkania z uczestnikami międzynarodowego sympozjum nt.: "Opieka nad umierającym. Aspekty społeczno-kulturowe, medyczne, pielęgniarskie i duszpasterskie" zorganizowanego przez Ośrodek Bioetyki Katolickiego Uniwersytetu "Sacro Cuore".\n11 Jan Paweł II, Salvifici doloris, List apostolski Ojca Świętego Jana Pawła II o chrześcijańskim sensie ludzkiego cierpienia (11.02.1984) (dalej skrót: SD).\n12 Ryszard Fenigsen, Eutanazja - śmierć z wyboru, Wydawnictwo "W drodze" , Poznań 1997 (dalej skrót: Eutan...).\n13 Tym terminem określa się w niniejszym artykule lekarzy, o "mentalności tajgejskiej" i skłonnych do wprowadzania lub wprowadzających zasady "filozofii tajgejskiej" w życie.\n14 Ks. Stanisław Olejnik, Teologia moralna, ATK, Warszawa 1990 (dalej skrót: Teol...).\n15 Kongregacja Nauki Wiary, Donum vitae - Instrukcja o szacunku dla rodzącego się życia ludzkiego i o godności jego przekazywania, Watykan 1987 (dalej skrót: DV).\n16 Sobór Watykański II, Konstytucja Gaudium et spes.\nKliknij aby zobaczyć dokumenty zawierające wybrany tag: śmierć medycyna eutanazja ból godność cierpienie Holandia kultura śmierci eutanazja czynna eutanazja pasywna uporczywa terapia eutanazja bierna mentalność tajgejska Sparta legalizacja eutanazji


EN - Laboratory of Nanostructures\nInstitute of High Pressure Physics PAS\nStrategia "Zadowolony pacjent"\nSeminarium sprawozdawcze 2013\nDojazd - Prymasa Tysiąclecia\nDojazd - Sokołowska\nKierunki badawcze naszego Laboratorium skoncentrowane są na syntezie nanoproszków, ich charakteryzacji, możliwości zastosowania w medycynie, optyce, optoelektronice, farmacji i kosmetyce.\nOd lat zajmujemy się rozwojem technologii Mikrofalowo-Solwotermalnej Syntezy (MSS) nanocząstek. Skonstrułowane przez nas reaktory zostały odznaczone złotym medalem\nMMS1- na międzynarodowej wystawie w St. Petersburgu w 2010 roku\nMSS2- na Międzynarodowych Targach Poznańskich Innowacyjne Technologie - Maszyny Polska\nOpracowane przez nas technologie pozwalają na otrzymanie jednorodnych i czystych fazowo nanocząstek w ultra krótkim czasie. Dają też możliwości funkcjonalizacji powierzchni nanocząstek molekułami organicznymi. Potrafimy kontrolować wielkość i kształt uzyskanych nanoproszków.\nWyspecjalizowaliśmy się w otrzymaniu nanoproszków: hydroksyapatytu, tlenku cynku, tlenku cyrkonu. Otrzymane przez nas proszki charakteryzują się dużą powierzchnią właściwą w zakresie 10-235m2/g i wielkością ziarna od 7- 100 nm.\nSynteza nano-HAP jako materiału dla regeneracji tkanki kostnej. HAP to Hydroksyapatyt, materiał z którego są zbudowane kości. W wyniku syntezy MSS otrzymaliśmy nano-HAP o rozmiarze cząstek 9 nm, czyli podobny do tego jaki występuje w tkance kostnej. Nanocząstki zostaną wykorzystane do konstrukcji “Scaffoldu”, czyli rusztowania stosowanego do leczenia pacjentów ze znacznymi ubytkami kości po operacjach onkologicznych i lub wypadkach. Kość pacjenta wspina się po rusztowaniu, zarasta lukę, a następnie resorbuje rusztowanie. Rusztowanie zawiera czynniki organiczne stymulujące zarastanie luki i działające leczniczo.Projekt wykonywany jest w współpracy z partnerami CePT:Wydziałem Inżynierii Materiałowej PWi Warszawskim Uniwersytetem Medycznym w ramach projektu POiG Bioimplant. Koordynatorem Projektu jest Wojciech Święszkowski z WIM PW.\nLaboratorium Nanostruktur siedziba główna\nul. Sokołowska 29/37\nLaboratorium Nanostruktur laboratorium\nLokalizacja Laboratorium Location of Laboratory\n01-424 Warszawa / Warsaw / Poland\n+48 22 876 0429\nCopyright © 2022, Labnano.pl. All Rights Reserved. | Design by: www.diablodesign.eu


Samoczyszczące się, energooszczędne okna | Planergia\nTechnologia okien opracowana przez University College London (UCL) oraz Engineering and Physical Sciences Research Council (EPSRC) może stać się podwójnie rewolucyjna. Po pierwsze, może pomóc w obniżeniu rachunków za ogrzewanie oraz pomóc kadrom kierowniczym w zmobilizowaniu pracowników do większej efektywności w pracy. Po drugie, może sprawić, że trud związany z myciem okien stanie się przykrym wspomnieniem. Na zawsze.\nBrzmi jak marzenie? To rzeczywistość, która w niedalekiej przyszłości może zawitać do naszych domów. Okna w krótkim czasie zdążyły wyrobić sobie w środowisku miano „smart” (smart-window, tłum. ang.: inteligentne okna). Biorąc pod uwagę co potrafią, należy przyznać, że w tym określeniu nie ma przesady.\nRespekt wzbudza nie tylko technologiczne zaawansowanie wynalazku, ale także jego ... samodzielność! Okna opracowane przez zespół naukowców z londyńskiego University College (UCL) oraz Konsylium Badawczego Nauk Fizycznych (EPSRC) zapobiegają utracie ciepła jak i samodzielnie czyszczą powierzchnię szyb. Aby obie cechy były realizowane, niezbędne są opady atmosferyczne. Zastosowane rozwiązania wykorzystują krople deszczu jako swego rodzaju gąbki, te bowiem po uderzeniu o szybę zgarniają zalegający na niej brud, spływając bez pozostawiania żadnych śladów.\nDrugim wyróżnikiem smart-window jest zwiększona efektywność energetyczna. Dzięki zastosowaniu bardzo cienkiej (5-10 nanometrów) powłoki termochromowej (zdolnej zmieniać kolor wraz ze zmianą temperatury otoczenia – red.) oraz dwutlenku wanadu szyby zapobiegają utracie ciepła w chłodne dni, w upały z kolei zachowując się analogicznie odwrotnie. Wanad to tani i łatwo dostępny surowiec, dzięki któremu producenci będą w stanie zaoferować mniej kosztowną i bardziej zrównoważoną alternatywę dla srebra czy złota, stanowiących do tej pory bazę wytwarzanych współcześnie powłok okien energooszczędnych.\nZdjęcie z mikroskopu elektronowego przedstawiające strukturę zdolnych do samoczyszczenia energooszczędnych okien.\nfot. University College London\nOkna przyszłości posiadają jeszcze trzecią cechę. To właściwości antyrefleksyjne. Jak przyznają wynalazcy, do opracowania nanostruktury (widoczna na zdjęciu powyżej), która pozwoliła osiągnąć tego rodzaju efekt, zainspirowała ich budowa oka ćmy. Ich uwagę zwrócił fakt, że te nocne stworzenia doskonale ukrywają się przed drapieżnikami mimo przebywania w pobliżu źródeł światła. W ten sposób skierowane badania i analizy naukowe poskutkowały opracowaniem samoczyszczących, wysoce wydajnych inteligentne okna, które – zdaniem wynalazców – mogą obniżyć koszty ogrzewania nawet o 40 procent. Mało tego, nabywcy instytucjonalni otrzymają gwarancję poprawy komfortu pracowników, co powinno zwiększyć ich wydajność.\nNie jest znana data rozpoczęcia sprzedaży opracowanych przez UCL i EPSRC okien. Możemy być jednak pewni, że technologia niebawem znajdzie się w fazie komercjalizacji, o ile już w niej nie jest. Jednym z wyzwań dla marketingowców będzie zapewne stworzenie krótszej, chwytliwej nazwy dla produktu, którego obecna robocza nazwa brzmi "smart self-cleaning window".


Zestaw garnków »Mystery« 359487 w Tchibo\nNadają się do wszystkich rodzajów kuchenek, także indukcyjnych.\nZestaw 3-częsciowy, z pasującymi pokrywkami\nWyjątkowa funkcja: dzięki specjalnemu kształtowi garnków, pokrywki można przechowywać na ich dnie\nSkładane uchwyty pokrywek – garnki z inteligentnymi pokrywami można przechowywać w sposób oszczędzający miejsce\nSzklane pokrywki z silikonową krawędzią – zapewniają bezgłośne użytkowanie i bezpieczne przechowywanie\nNumer zamówienia 90665\nNa pierwszy rzut oka umieszczone na zestawie tych garnków słowo „Mystery” kojarzy się z ich możliwościami. Po chwili jednak można zauważyć, że w przypadku tego zestawu nic nie jest „tajemnicze” – ktoś po prostu dokładnie przemyślał kwestię przechowywania garnków i pokrywek.\nNajważniejsze jest to, że mniejsze garnki można przechowywać nie tylko w większych. Dzięki specjalnemu kształtowi i składanym uchwytom pokrywek można je również schować do odpowiedniego garnka. Dzięki temu rozwiązaniu cały zestaw można schować w szafce i naprawdę zaoszczędzić dużo miejsca.\nTe trzy garnki doskonale spełniają swoją funkcję: są wykonane z wysokogatunkowej stali nierdzewnej oraz posiadają hermetyczne dna typu sandwich, które zapewniają szybkie i równomierne rozprowadzanie ciepła, co z kolei umożliwia energooszczędne gotowanie.\nSzklane pokrywki posiadają silikonową krawędź, która zapobiega obijaniu się o garnek, chroniąc przed jego uszkodzeniem. Wszystkie trzy garnki posiadają na wewnętrznej stronie dozownik oleju i skalę litrową oraz nadają się do wszystkich rodzajów kuchenek, również indukcyjnych.\nStal nierdzewna, wysoki połysk\nGarnek: stal nierdzewna 18/10, wysoki połysk\nDno typu sandwich: stal nierdzewna z rdzeniem aluminiowym\nPokrywka: bezpieczne szkło hartowane (ESG)\nØ dużego garnka: ok. 24 cm\nØ średniego garnka: ok. 20 cm\nØ małego garnka: ok. 16 cm\nDuży: ok. 6 l\nŚredni: ok. 3,2 l\nMały: ok. 1,5 l\nMożliwość schowania pokrywki w garnku w sposób oszczędzający miejsce\nprzez Kinga G. od 2019-10-01\nDługo odwlekałam zakup tych garnuszków ze względu na cenę. Korzystając z promocji zakupiłam zestaw i pożegnałam stare wyposażenie. Jestem baaaardzo zadowolona. Są śliczne, praktyczne, zajmują mało miejsca. Jedyny minus trzeba uważać podczas gotowania, żeby pokrywka nie wpadła do środka. No cóż, szukając na siłę minusów zawsze się można do czegoś przyczepić :)\nCzas dostawy, opakowanie i same garnki\nprzez Andrzej W. od 2019-09-29\nJestem bardzo zadowolony z zamówionego zestawu garnków z pokrywkami


Franciszek Karpiński | AleKlasa\nTen gruntownie wykształcony człowiek (z tytułem doktora filozofii i nauk wyzwolonych zdobytym na uniwersytecie we Lwowie) mógł zrobić karierę polityczną. Nie pasowało mu jednak salonowe życie – porzucił nawet służbę na dworze księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego. Wolał życie skromnego nauczyciela (czyli w jego czasach guwernera) wpajającego wiedzę dzieciom z magnackich rodów. Poetą został późno – pierwszy tomik wierszy (Zabawki wierszem) wydał w wieku 40 lat. A dlaczego zwano go poetą serca? Bo pisał rzewne sielanki miłosne, które dziś nazwalibyśmy pieśniami ludowymi.\nFranciszek Karpiński był tylko kilka lat młodszy od Ignacego Krasickiego. Jego twórczość jest jednak zupełnie inna – już zapowiada nadejście nowej epoki (romantyzmu). Miłosne utwory, których bohaterowie są przedstawicielami prostego ludu, są charakterystyczne dla nurtu w literaturze, który nazwano sentymentalizmem (w Europie najsłynniejszym sentymentalistą był Francuz Jean Jacques Rousseau). Jeśli kojarzysz z sentymentami, tkliwością, rzewnością, to celujesz w dziesiątkę. Dziś, czytając partie miłosne Laury i Filona (albo słuchając ich muzycznej adaptacji w wykonaniu zespołu Mazowsze), śmiało możemy nazwać je nawet cukierkowymi. Może trochę śmieszą, ale niektórych (czytaj: zakochanych) mogą nawet ciut rozczulić.\nUtwory epicko-liryczne o tematyce historycznej lub obyczajowej. Ich nastrój jest smutny, rozpaczliwy. Przykład to Pieśń dziada sokalskiego w kordonie cesarskim.\nWiersze (nazywane piosenkami pasterskimi) przedstawiające sielskie życie na wsi, uroki takiego życia, miłą pracę pasterzy, rolników, rybaków (a więc upiększoną, wyidealizowaną wizję życia na wsi). Przybierają najczęściej kształt lirycznego monologu lub dialogu. Najsłynniejsze sielanki Karpińskiego to Laura i Filon oraz Do Justyny. Tęskność na wiosnę.\nPieśni religijne (w tym kolęda)\nCykl Pieśni nabożne zawiera m.in. Pieśń poranną [Kiedy ranne wstają zorze…], Pieśń wieczorną [Wszystkie nasze dzienne sprawy…], kolędę Pieśń o Narodzeniu Pańskim [Bóg się rodzi…].) Karpiński napisał go w latach 1785-1818 na dworze Branickich w Białymstoku. Część z nich została wydana po raz pierwszy w r. 1792 w klasztorze oo. Bazylianów w Supraślu.\nLiryczne utwory refleksyjne o poważnej treści, utrzymane w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczące spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość). Należą do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej. Elegią Karpińskiego jest utwór Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta.\nNajsłynniejsze pieśni religijne\nPieśń na rozpoczęcie dnia. Postać mówiąca zwraca się do Boga, przekazując Mu pochwały w imieniu ziemi, morza i całej natury. Człowiek, któremu Bóg ofiarował najwięcej darów, ma szczególne powody do chwalenia Pana. Bez Niego jest niezaradny, samotny; potrzebuje Bożej pomocy.\nPieśń na zakończenie dnia. Podmiot liryczny ofiarowuje Bogu wszystko, co zdarzyło się w ciągu dnia. Jednocześnie wielbi Boga i prosi Go o pomoc i opiekę.\nŚpiewana do dziś kolęda zachwyca kunsztem literackim, użytymi środkami artystycznymi, a szczególnie oksymoronami, czyli paradoksalnymi, szokującymi zestawieniami słów, np.:\nOksymorony te pokazują niecodzienną, niezwykłą, trudną do ogarnięcia ludzkim rozumem sytuację – rodzi się Bóg-człowiek, którego poświęcenie jest tak ogromne, że aż niepojęte. Mimo swej wielkości zniżył się do tego, by narodzić się w nędznej szopie, leżeć w żłobie, zamiast dostojnych gości przyjmować zwierzęta i ubogich pasterzy. Pieśń kończy prośba do Dziecięcia o błogosławieństwo, dostatek i siłę dla ojczyzny i domostw.\nW refrenie tej kolędy pojawiają się sparafrazowane słowa z Biblii, oznaczające wypełnienie tego, co zostało przepowiedziane:\nUtwór w formie lirycznego dialogu pomiędzy Laurą a Filonem, którzy szykują się na randkę pod jaworem. Laura opowiada, jak przygotowuje się do spotkania z ukochanym – czesze włosy, wkłada wieniec na głowę, zabiera koszyk z malinami, którymi chce poczęstować Filona. Niestety, na miejscu okazuje się, że chłopak nie przyszedł na schadzkę. Laura snuje więc domysły, co mogło stanąć mu na przeszkodzie. Źle ocenia ukochanego, wyklina go, przeczuwając, że mógł ją zdradzić. Jednak Filon wychodzi z ukrycia i przyznaje, że celowo się ukrył, bo chciał podpatrzeć, jak jego ukochana zachowa się, gdy go nie będzie. Zakochani godzą się i przechodzą do mniej oficjalnej części spotkania – do namiętnych uścisków i pocałunków. Scena kończy się więc happy endem (inaczej będzie w balladach romantycznych – za taki kawał Laura byłaby pewnie skłonna utopić Filona).\nMonolog wiejskiego chłopaka, który czeka na odwzajemnienie uczuć przez tytułową Justynę. Przez brak miłości nie udaje mu się być dobrym gospodarzem. Chłopak wierzy, że pojawienie się dziewczyny spowodowałoby przywrócenie porządku w jego gospodarstwie.\nCechy artystyczne wierszy Franciszka Karpińskiego\nWiersze stroficzne (z podziałem na zwrotki).\nRówna liczba sylab w wierszach.\nWiersze rytmiczne, jak proste piosenki do śpiewania.\nWystępowanie rymów: najczęściej żeńskich, przeplatanych (krzyżowych).\nLiczne pytania retoryczne, apostrofy (do Boga, natury, ukochanej).\nEpitety o funkcji dopełniającej wers albo o funkcji artystycznej (w Pieśni o Narodzeniu Pańskim Bóg – wzgardzony, okryty chwałą, śmiertelny).\nUmiejętność stosowania wyszukanych środków poetyckich (np. oksymoronów w Pieśni o Narodzeniu Pańskim).\nFranciszka Karpiński – Do Justyny. Tęskność na wiosnę


Były wójt Rudnika Dominik Konieczny odniósł się do artykułu zamieszczonego w poprzednim wydaniu naszego tygodnika.\n„Przez dwa ostatnie lata budżetowe mamy taką ilość środków pozyskanych z zewnątrz jak w całej poprzedniej kadencji, .... – zaprotestował wójt Pieruszka.” – Nowiny Raciborskie nr 3/2009\nPowyższym stwierdzeniem po raz kolejny, chociaż niejako pośrednio, zostałem wywołany do tablicy przez pana wójta Pieruszkę. Cóż, widocznie trudno obecnemu wójtowi pozbyć się pewnych nauczycielskich nawyków, co wcale nie dziwi – w końcu ciągle czynnie wykonuje ten zawód – ale to już zupełnie inna historia...\nOsoba postronna, czytając powyższe zdanie wójta i dając mu wiarę, może dojść do wniosku, że skuteczność obecnej władzy w dziedzinie pozyskiwania pieniędzy zewnętrznych wzrosła o 100% w stosunku do poprzedniej. Moja żona natomiast z pewną dozą sarkazmu skwitowała to w ten sposób: „Widocznie kochanie mało się starałeś przez 4 lata, skoro obecny wójt bez popołudniowych nasiadówek, w normalnym 8-godzinnym czasie pracy i w dodatku pracując na drugim etaciku w swojej szkole, już cię przegonił”.\nJa oczywiście gratuluję wójtowi skuteczności. Gratuluję także mieszkańcom, dla których takie zdynamizowanie rozwoju gminy musi być z pewnością odczuwalne. A skoro gmina Rudnik już w poprzedniej kadencji była liderem w pozyskiwaniu środków pozabudżetowych, to teraz podobne gminy muszą pozostawać daleko w tyle.\nGwoli ścisłości skromnie przypomnę tylko w tym miejscu, że w poprzedniej kadencji razem z radą gminy, w której zawsze miałem oparcie, udało nam się pozyskać z zewnątrz na zadania inwestycyjne następujące kwoty:\n• 1.890.000 zł na budowę hali sportowej w Rudniku,\n• 560.000 zł z dotacji oraz umorzeń pożyczek z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach na termomodernizacje budynków gminnych,\n• 500.000 zł ze Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego na remonty dróg transportu rolniczego,\n• 220.000 zł z programu SAPARD na wykonanie drogi Brzozówki,\n• 150.000 zł z funduszy Unii Europejskiej na zadania odnowy wsi,\n• 150.000 zł z Agencji Nieruchomości Rolnych na remont oczyszczalni ścieków w Modzurowie i nową kanalizację w Ponięcicach,\n• 120.000 zł z Fundacji Rozwoju Śląska w Opolu na odnowienie 3 świetlic DFK,\n• 110.000 zł z Biura Usuwania Skutków Powodzi we Wrocławiu na przebudowę dróg na Gackach i w Szonowicach,\n• 80.000 zł z Ministerstwa Edukacji Narodowej na remonty w szkołach,\n• 50.000 zł z Wojewódzkiego Urzędu Pracy na powstanie GCI w Rudniku,\n• 50.000 zł z Funduszu INTERREG na tworzenie ścieżek rowerowych (z którego pan Pieruszka niestety większą część zwrócił),\n• 50.000 zł z Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska na remonty kotłowni w budynkach gminnych,\n• oraz wiele innych o wartości nieprzekraczającej 50.000 zł.\nI w tym momencie mam dylemat. Czym wobec powyższego pochwali się pan Pieruszka? Moje wątpliwości rozwiewa krótkie wejrzenie do wykonania budżetu gminy z lat 2007 i 2008. Niewiele tam ciekawego poza nielicznymi dotacjami na drogi transportu rolniczego. Myślę też, że pan wójt nie będzie chciał specjalnie chwalić się pieniędzmi, jakie wpłynęły do budżetu gminy na chodnik w Grzegorzowicach. W końcu nowy chodnik przynależy do drogi wojewódzkiej, a nie gminnej. Na domiar tego przy każdym najmniejszym problemie na drogach wojewódzkich lub powiatowych wójt odsyła mieszkańców do właściwych zarządców, umywając ręce i mamrocząc coś o rzekomych kredytach do spłacenia.\nLiczby nie kłamią, i choćby pan Pieruszka nie wiem co wykazywał, to do 4 milionów zł jeszcze mu daleko. Niemniej życzę panu wójtowi, aby ten wynik nie tylko jak najszybciej osiągnął, ale i przekroczył ku pożytkowi lokalnej społeczności. Wydaje mi się, że do tego potrzebne jest jednak odrobinę więcej zaangażowania – w sprawy gminne oczywiście, bo innego zaangażowania wójta Pieruszki nikt nie neguje.


Jak pogodzić kota z psem????\nWątek: Jak pogodzić kota z psem????\nAutor Wątek: Jak pogodzić kota z psem???? (Przeczytany 25510 razy)\n« : 2005-02-17, 15:27 »\nCzy ktoś może mi udzielić porady??\nMam od kilku dni śliczną kilku miesięczną rudą kotkę(znajda). W domu mam juz psa, teriero-jamnika (suczka) i nie mam pomysłu, jak pogodziś te dwa zwierzaki..\nCzy moze zastosować "terapie" szokową i niech to między sobą załatwią (bez obaw, pies jet niegroźny), czy może stopniowo je zapoznawać.\nProszę o pilne odpowiedzi,bo Niki(pies) stracił z przejęcia apetyt; tzn. jest tak przejęta nową lokatorką,że zapomniała o jedzeniu..\n« Odpowiedź #1 : 2005-02-17, 15:35 »\nwprowadz psa na smyczy do pokoju w ktorym jest kot,niech sie obwachaja pod kotrola.\nNa poczatku kot moze byc bardzo przerazony,najezy sie i bedzie syczal ale jezeli pie sjets nie grozny powinien szybko sie przyzwyczaic\n« Odpowiedź #2 : 2005-02-17, 16:27 »\nnie wolno stosować terapii szokowej, bo zwierzaki mohgą sie znienawidziec kojazyc swoje spotkania jak cos zlego..\nJesli pies nic nie robi kotu, to zapoznawaj je stopniowo, tak zeby pies mial dostep do kota, ale zeby kotek mogl swobodnie chodzic po mieszkaniu.\nI po prostu potrzebuja czasu, zeby sie zapoznac.\n« Odpowiedz #2 : 2005-02-17, 16:27 »\n« Odpowiedź #3 : 2005-02-17, 17:27 »\nU mojej babci była inna sytuacja że szczeniaka moja siostra przyniosła a kot był wiec kot gonił piesk jak był mały a później odrwotnie a teraz to 2 kumple z nich są.\nAle powiem tyle że kot prędzej napewno przyjmie psa wiekszego od niego niż pies kota, bo yoreczke to mój kot by zeżarł .\nA w jakim wieku jest Twój pies i jak sądzisz w jakim wieku jest kotek ?\n« Odpowiedź #4 : 2005-02-17, 17:57 »\npamiętaj, ze konflikt psio-koci rozpoczyna się zazwyczaj od ogona. to zwykłe nieporozumienie ogonowe. kiedy pies macha ogonem to uśmiecha się w ten sposób ale dla kota to oznacza co innego (gotowość do ataku i zdenerwowanie) więc kiedy przyjazny psiak podchodzi do kota to ten inaczej to rozumie i się broni...trochę czasu i nauczą się tego języka\n« Odpowiedź #5 : 2005-02-18, 10:50 »\nHeehehe to najlepiej dobermana łączyć z kotkiem .\nI mam takie pytanie: Dlaczego psy gonią koty na dworzu ??\nOgólnie dla mnei to jest jasne że psy lubią za czymś pogonić ale niektóre psy jak już złapią kota to potrafią zagryść a nie które powąchać i odejść.\nKiedyś jak byłem na dworzu ze znajomymi to zobaczyłem 2 pinczery które goniły kota i jak kot zamiast na drzewo to w róg bloku i psy go naszyły nafuczył sie i jednemu i drugiemy pazurami po mordzie i spieprzyły dostając tak pare razy.\n« Odpowiedź #6 : 2005-02-18, 11:06 »\nz dobermanem też juz nie przejdzie, bo juz nie wolno obcinać ogonów...\na poza tym jeszcze kły na wierzchu też są znaczące.\nja opisywałam kontakt łagodnego i nieświadomego psiaka ze starszym od siebie kotem. jak psiak nie jest przyjazny to nie ma co się dziwić niechęci...\n« Odpowiedź #7 : 2005-02-18, 11:41 »\nMojo nie żartuj bo sa tez koty które psów sie nie boją i potrafią psa nieźle załatwić.\nJa uważam że kontakt na poczatku powinien być tylko pod stałą kontrolą i wcale bym sie nie bała o kota tylko o całość psa. Kot umie sobie radzić- mojej ciotki pies prawie stracił oko jak był zbyt namolny w stosunku do kotki domowej.\nNo i w dodatku to jamnik czyli może byc zazdrosny o kotkę, ale z czasem powinno byc coraz to lepiej.\n« Odpowiedź #8 : 2005-02-18, 12:02 »\nTO ja doskonale wiem ze potrafią koty i psa załatwić. Nawet i dobrze że wprowadzili że nie można psom uszu i ogonów podcinać. Tylko nie wyobrażam sobie rottweleriów i debermanów z ogonami\n« Odpowiedz #8 : 2005-02-18, 12:02 »\n« Odpowiedź #9 : 2005-02-18, 12:03 »\nhmm raz miałam taką sytuację i kot panował nad owczarkiem niemieckim i wyjadał z jej miski chodzi o stopniowe poznawanie się (ZAWSZE bądź w pobliżu, gdy zwierzaki są gdzieś razem - bo moje koty uwielbiały bawić się z królikiem ale moment nieuwagi i już kociamb dobierał się do karku- instynktów nie da się ujarzmić-pies zawsze będzie wrogiem kota - da się jedynie oswoić zwierzaki ze sobą nie licz na jakieś świetne efekty (no, ale wszystko może się zdarzyć) powodzenia\n« Odpowiedź #10 : 2005-02-18, 12:12 »\nMyslę że nie masz racji. Pies z kotem napewno sie do siebie przyzwyczają. Co innego królik i kot. Królik może być w sumie zdobycza dla kota więc tutaj są trochę inne warunki. Ale pies i kot zwykle zyja w zgodzie. To mity o nienawiści między tymi gatunkami, wynikajacej z tego że pies zwykle goni to co ucieka, a kot nie jest taki głupi żeby nie uciekać. Chociaż u mnie pod balkonem mieszka kotka która ignoruje psy i nie ucieka i psy sie jej boją bo....... nie ucieka.\n« Odpowiedź #11 : 2005-02-18, 12:28 »\nu mnie jest inna sytuacja - wszystkie koty uciekają przed psami zależy kto gdzie mieszka chociaż jak mówiłam jakieś sto lat temu m ój kto wszedł do budy mojego psa i nie dał mu wejść do niej\n« Odpowiedź #12 : 2005-02-18, 12:35 »\nSto lat temu to miałaś -86 lat, jak to mozliwe\nu mnie jest inna sytuacja - wszystkie koty uciekają przed psami zależy kto gdzie mieszka\nTo nie zalezy od miejsca zamieszkania tylko od relacji pies/kot\n« Odpowiedź #13 : 2005-02-18, 12:49 »\na właśnie, że zależy\n« Odpowiedź #14 : 2005-02-18, 14:39 »\nBardzo dużo zależy od indywidualnego charakteru zarówno kota, jak i psa. Ja mam 6 kotów i ON-ka. Problemy językowe są duże - koty do dziś (pies jest z nami ponad rok) nie rozumieją, że jak Joga macha ogonem, to oznacza, że się cieszy, a nie że rzuci się do ataku. Niektóre koty psa lubią i tolerują, ale za nachalność potrafią go ukarać pacnięciem w głowę lub lekkim ugryzieniem w ucho. Są koty, u których stosunek do psa zależy od aktualnego samopoczucia (!), raz się z nim obwąchują od czoła po ogon, a innym razem prychają z pogardą. Natomiast jeden kot od początku do dziś nie pozwala psu podejść do siebie na bliżej niż metr i nie da się tego zmienić.\nZ kolei u mojej teściowej pies (dalmatyńczyk) i koty żyją w wielkiej przyjaźni, sypiają ze sobą, myją się nawzajem - myślę, że decydującą rolę odegrał charakter suczki.\nNa pewno dużo łatwiej dorosłemu psu zaakceptować młodego kota, niż dorosłemu kotu młodego psa. Napisz, co u Was słychać. Trzymam kciuki za psio-kocią przyjaźń (jest możliwa!).\n« Odpowiedz #14 : 2005-02-18, 14:39 »\n« Odpowiedź #15 : 2005-02-18, 15:41 »\nTrzymam kciuki za psio-kocią przyjaźń (jest możliwa!).\njest mozliwa ponad wszelka wątpliwość ale wiele zależy od ludzi, gdyz bardzo często to właśnie ludzie uczą psy, że koty należy gonić... a potem dziwią się, że zwierzaki nie mogą się dogadać...\n« Odpowiedź #16 : 2005-02-18, 19:34 »\nMój kot nie boi sie psów wcale. I kiedys musiała mieszkać przez 2 tygodnie z dorosłym psem. Była zgoda, chociaz pies (owczarek niemiecki) był psio-namolny a kot go unikał, ale czasami napadał na psi machający się ogon, a kiedyś Kocia zabrała psu mieso i sama je jadła, pies piszczał i prosił kota o oddanie miesa\nW sumie była pełna zgoda, a wczesniej sie wcale nie znali. Pies na dworzu zacięcie gania wszystkie koty.\nJeszcze dawniej mój pies (malutki mieszaniec) mieszkał przez tydzień w domu z dorosłym kotem. Pies sobie podzielił że w domu to jego kot, trzeba go lubić (nawet razem jedli i spali) a na dworzu obce koty nadal trzeba gonić !!!\n« Odpowiedź #17 : 2005-02-18, 20:13 »\nz tego co wiem to częste zjawisko... obce koty sie gania ale swoimi się opiekuje...\nwiadomo, to ine zasada ale jednak często się to spotyka...\n« Odpowiedź #18 : 2005-02-18, 20:16 »\nEch cos dzisiaj kiepsko z tym moim pisaniem. Chodziło mi o to że znajomość psa z kotem bez zwględu na wiek obojga może przebiegać bez problemów !!\n« Odpowiedź #19 : 2005-02-18, 20:20 »\nwiek nie jest znaczący. ważniejsze jak do tematu podchodza właściciele. jeśli daja powód do zazdrości (np. faworyzują jednego ze zwierzaków) to najpewniej konflikt gotowy... to podobnie jak z drugim dzieckiem, jeśli mądrze podejdzie się do starszego to niebędzie konfliktu...\n« Odpowiedź #20 : 2005-02-18, 22:57 »\nMój Bary(którego już nie ma <'>) też ganiał koty słysząc tylko - kota kota.\nAle jego gownitwy były takie że dobiegł i odchodził i nie prowokowałem go do tego zapewniam.\nI mając kiedyś kota bombelka(którego też już nie ma<'>) musiałem go zostawić u babci a tam był bary i przywożąc kota Bary zacząl go lizać i była totalna zgoda.\nA wspominając o tych zwierzętach tyle powiem:\nBary zmarół w wieku 10 lat miał wylew i wymiotował krwią zalewając całe prześcieradło krwią. I co najgorsze pani weterynarz powiedziała że go nie uśpi\nBombel 1.5 lata został uśpiony bo miał padaczke. Objawy - łapał sie pazurkami o dywan i wyrywał sobie pazury\n« Odpowiedz #20 : 2005-02-18, 22:57 »\n« Odpowiedź #21 : 2005-02-19, 13:28 »\nPies z padaczką może normalnie żyć...\nMyślę, że zwierzaki z czasem się do siebie przyzwyczają. Tylko nie zostawiaj ich sam na sam w jednym pomieszczeniu, kiedy wychodzisz, zawsze zamykaj kota w którymś pokoju. Na początku niech przebywają ze sobą tylko pod Twoim nadzorem.\nPrzyzwyczajanie psa do kota [i na odwrót] nie jest wcale niemożliwe Ja przyzwyczaiłam do siebie malą kotkę i 11-letniego psa, który całe życie kotów nienawidził, doszło do tego, że jadły razem z miski\n« Odpowiedź #22 : 2005-02-19, 20:26 »\nolcia ale zależy jak silne są objawy padaczki i chyba byś nie zostawiła na mojim miejscu kota przy życiu ?\n« Odpowiedź #23 : 2005-02-19, 20:34 »\nnie wiem czy zostawiłabym, bo nie znam sytuacji, ale faktem jest, że gro psow i kotów mających padaczkę normalnie żyje..\nOdp: Jak pogodzić kota z psem????\n« Odpowiedź #24 : 2015-02-19, 16:24 »\nWitajcie mam problem i nie wiem jak się za to zabrać mam kotkę, która kiedyś żyła z 2 psami i się zgadzała bez problemu oczywiście kot przyszedł do domu jako ostatni. Najpierw jeden psiak zdechł ze starości potem 2. Od roku jest sama i mam wrażenie, żę stała się królową jeżeli chodzi o swoje terytorium do ludzi bardzo łagodna natomiast jak mój brat wyjedzie na wakacje i zostawia jorka 1,5 kg u mnie, atakuje go, rzuca się nie można zostawić ich samych a za 2 miesiące chce przyprowadzić do domu maltańczyka co robic jak ćwiczyć z nim?\n« Odpowiedź #25 : 2015-03-06, 12:33 »\nNie wiem czy ogóle pogodzisz ze sobą starszego kota i młodszego psa typu York,który również jest dużym pieszczochem i chce być tym nr 1 ,jest do tego przyzwyczajony podobnie jak kot,tutaj wchodzi ostry konflikt charakterów.\n« Odpowiedź #26 : 2020-05-19, 11:20 »\nOj też miałam taki problem ze swoim kotem i psem po pewnym czasie już razem się bawili


Oglądaliście „Z Archiwum X”? Tak wygląda dziś Gillian Anderson! WOW! – Ploti.pl\nOglądaliście „Z Archiwum X”? Tak wygląda dziś Gillian Anderson! WOW!\nGillian Anderson urodziła się 9 sierpnia 1968 roku w Chicago, w rodzinie pochodzącej z Wielkiej Brytanii. Na przestrzeni lat aktorka zagrała w wielu uznanych produkcjach, na koncie ma Złoty Glob i nagrodę Emmy, jednak największą sławę przyniosła jej rola agentki Scully w serialu „Z Archiwum X”, dzięki której gwiazda zyskała rzesze fanów na całym świecie. Serial niemal od razu zyskał miano kultowego. Przygody Foxa Muldera i Dany Scully za każdym razem gromadziły przed telewizorami miliony widzów. Serial cieszył się tak dużą popularnością, że po zakończeniu emisji powstał jeszcze film pełnometrażowy, a w 2016 postanowiono reaktywować serię i zrealizowano dwa kolejne sezony: 10. i 11.\nNiestety, plotki głoszą, że ku rozpaczy wiernych fanów, Gillian Anderson zamierza opuścić „Z Archiwum X”. Twórcy serialu podobno proponowali aktorce niebotyczne sumy za kolejny, 12. sezon, jednak ta pozostała nieugięta.\nOstatnio aktorka przeszła sporą metamorfozę: zrezygnowała z charakterystycznych, rudych włosów na rzecz krótkiej blond fryzury. Fani mogli podziwiać jej nowy wygląd podczas odsłonięcia gwiazdy Gillian na Bulwarze Sławy w Los Angeles.


Lolita Lempicka Au Masculin woda toaletowa 100 ml e-perfumy.sklep.pl\nPielęgnacyjne Home » Lolita Lempicka » Lolita Lempicka Au Masculin woda toaletowa 100 ml\nLolita Lempicka Au Masculin woda toaletowa 100 ml\nIlość: Linia marki : Au MasculinKategoria : EDT - Eau de toiletteLinia zapachowa : dla niegoPojemność: 100 mlMocny, męski zapach, który łączy łagodność nasion anyżu i liści bluszczu z magią piołunu i bujnych nut kwiatowych, uwalniających uczucie namiętności silnej jak przysięga kochanków. Zapach ma kolor głębokiej, tajemniczej purpury.? Mieszanka: drzewno-orientalna Nuta: nasiona anyżu, liście bluszczu, piołun, fiołkowe drzewo, kwiat fiołka, wanilia, drzewo cedrowe, wetiwer, czystka, piżmo Styl: dla mężczyzny, który jest jednocześnie brutalny i delikatny, szorstki i gładki, trwały i ulotny. **W przypadku zamówienia o płatności za pobraniem termin liczony jest od momentu potwierdzenia zamówienia. Przy płatności przelewem termin liczony jest od zaksięgowania wpłaty. Warianty Lolita Lempicka Au Masculin woda toaletowa\nwoda toaletowa 50 ml 99,00 zł Produkt 2 z 16 w kategorii Lolita Lempicka\nFoto Nazwa Cena Koszyk Diesel Fuel for Life Denim Collection Femme woda toaletowa 75 ml 187,00 zł


Po pieniądze idź do fundacji - Dziennik Wschodni\n22 czerwca 2003 r.\nPo pieniądze idź do fundacji\nMali i średni przedsiębiorcy z woj. lubelskiego po unijne pieniądze nadal będą zmierzali do Lubelskiej Fundacji Rozwoju. Od 2001 r. pełni ona rolę Regionalnej Instytucji Finansującej w woj. lubelskim.\nW wyniku konkursu ogłoszonego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w porozumieniu z Zarządem Województwa Lubelskiego, fundacja została ponownie wybrana do pełnienia tej roli przez najbliższych 5 lat, tj. do roku 2008.\nDo zadań Regionalnej Instytucji Finansującej dla Programu PHARE należy zarządzanie regionalnymi programami rozwoju przedsiębiorczości finansowanymi ze środków Unii Europejskiej w ramach programów przedakcesyjnych PHARE 2001, PHARE 2002, PHARE 2003 (przyjmowanie wniosków o dotacje, ich ocena, monitoring realizacji przedsięwzięć dokonywanych za unijne pieniądze, obsługa płatności, sprawozdawczość), a także administrowanie komponentem krajowym tych programów. Musi ona też prowadzić Punkt Konsultacyjno-Doradczy świadczący bezpłatne usługi informacyjne i doradcze dla zainteresowanych możliwościami wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw oraz osób podejmujących działalność gospodarczą, a także refundować koszty szkoleń dla przedsiębiorców (poprzez Punkt Refundacji Szkoleń).\nStudniówka 2019: Bal maturzystów IX LO w Lublinie [zdjęcia] 3 0\nRazem dla praw autorskich, czyli czego nie mówi Google 1 0\nOstrzeżenie przed smogiem. Zła jakość powietrza w Lublinie 1 1\nBez piwnic, ale z tarasami na dachu. Spółdzielnia wybuduje kamienicę 0 5\nStudniówka 2019: Bal maturzystów VI LO w Lublinie [zdjęcia] 5 1\nStudniówka 2019: Bal maturzystów Zespołu Szkół nr 5 [zdjęcia] 18 1\nLublin po raz ostatni pożegnał prezydenta Adamowicza. Serce ze zniczy przed Ratuszem [zdjęcia] 63\nOwsiak wraca do prezesowania WOŚP! Apele płynęły do niego także z Lublina 1680\nStudniówka 2019: Bal maturzystów IX LO w Lublinie [zdjęcia] 2 0\nOwsiak wraca do prezesowania WOŚP! Apele płynęły do niego także z Lublina 1675\nWraca "Czyste powietrze". Znów można składać wnioski, rząd wznawia program 10 10\nW tej parafii ksiądz na mszy czyta kto ile dał po kolędzie. Nie wszystkim to się podoba 3440 112\nStudniówki 2019: Bal maturzystów Zespołu Szkół nr 1 w Lublinie [zdjęcia] 179 5\nNowoczesne przedszkole w gm. Jastków już działa. "To jest przejście do innego świata" 157 1


ASTOR PERFECT STAY PODKŁAD + PERFECT SKIN PRIMER 100 IVORY 30ML\n> Makijaż>Twarz (makijaż)>Podkłady>ASTOR PERFECT STAY PODKŁAD + PERFECT SKIN PRIMER 100 IVORY 30ML\nAstor Perfect Stay zapewnia...\nPIERRE RENE BAZA DO TWARZY 30ML ROZŚWIETLAJĄCA\nAstor Perfect Stay zapewnia nieskazitelny makijaż, długotrwałe krycie oraz komfort dla skóry przez cały dzień. Zawiera w sobie bazę Perfect Skin.\nPodkład Astor Perfect Stay zapewnia idealne krycie przez 24 godziny dzięki swojej formule zawierającej bazę. Podkład wyrównuje koloryt skóry, zmniejsza widoczność porów, a dzięki swojej długotrwałej formule skóra czuje się niezwykle komfortowo przez cały dzień.\nNajleppszy podkład zdecydowanie.\nA do tego ta cena i próbki\nWreszcie znalazłam dostępny ten podkład!


Komplet Twarz pod Maską Cera Trądzikowa - Naturativ.pl\nKomplet Twarz pod Maską Cera Trądzikowa\nZestaw dwóch wyjątkowych kosmetyków do twarzy, które skutecznie poradzą sobie z problemami cery trądzikowej:\nEkoAmpułka 4 Cera trądzikowa - to serum specjalnie opracowane do pielęgnacji skóry trądzikowej i problematycznej. Koryguje niedoskonałości skóry takie jak wypryski i zaskórniki, reguluje produkcję sebum, działa bakteriostatycznie, jednocześnie rewelacyjnie ją nawilżając i odżywiając. Jest doskonała do pielęgnacji skóry trądzikowej młodej i dojrzałej.\nBardzo dobry komplet niweluje trądzik na twarzy.\nKombinacja tych dwóch produktów świetnie działa na skórę skłonną do niedoskonalosci: nawilża ją i ogranicza występowanie „niespodzianek”. Polecam!


Przelicz µJ na Btu (Mikrodżul na British thermal unit)\nµJ a Btu\nMikrodżul a British thermal unit\nIle British thermal unit ma 1 Mikrodżul?\n1 Mikrodżul [µJ] = 0,000 000 000 947 817 120 313 32 British thermal unit [Btu] - Przelicznik jednostek miary, za pomocą którego można przeliczyć np. Mikrodżul na British thermal unit\nPrzelicz Mikrodżul na British thermal unit (µJ na Btu):\nKalkulator ten pozwala na wprowadzenie wartości do przeliczenia wraz z oryginalną jednostką miary; na przykład '237 Mikrodżul'. W ten sposób można użyć pełną nazwę jednostki lub jej skrótna przykład 'Mikrodżul' lub 'µJ'. Następnie kalkulator określa kategorię, do której należy jednostka miary, która ma zostać przeliczona, w tym przypadku 'Energii'. Po tym przelicza wprowadzoną wartość na wszystkie znane mu odpowiednie jednostki. Na liście wyników można również odnaleźć początkowo wyszukane przeliczenie. Ewentualnie wartość do przeliczenia może zostać wprowadzona w następujący sposób: '79 µJ ile to Btu' lub '53 µJ a Btu' lub '64 Mikrodżul -> British thermal unit' lub '1 µJ = Btu' lub '73 Mikrodżul ile to Btu' lub '98 µJ ile to British thermal unit' lub '36 Mikrodżul a British thermal unit'. Dla tej opcji kalkulator również natychmiastowo odnajduje, na jaką jednostkę ma konkretnie zostać przeliczona początkowa wartość. Niezależnie od tego, która z możliwości zostanie wykorzystana, pozwala to uniknąć niewygodnego wyszukiwania stosownej pozycji na długich listach wyników z miriadą kategorii i nieskończoną liczbą obsługiwanych jednostek. We wszystkim wyręcza nas kalkulator, który załatwia całą sprawę w ciągu ułamka sekundy.\nPonadto kalkulator umożliwia stosowanie wyrażeń matematycznych. W rezultacie można nie tylko wyliczać liczby pomiędzy sobą, jak na przykład '(85 * 64) µJ', ale też różne jednostki miary można łączyć ze sobą bezpośrednio w przeliczeniu. Może to wyglądać na przykład tak: '237 Mikrodżul + 711 British thermal unit' lub '78mm x 2cm x 86dm = ? cm^3'. Oczywiście jednostki miary połączone w ten sposób muszą pasować do siebie i mieć sens w danej kombinacji.


Darmowe gry wrzutowe bez linii zdhzs\n4/3/2018 Gry prostu graj w Royal Dynasty za free w darmowe serwisie, co pozwoli Ci opanować wszystkie tajniki tego tytułu, a potem możesz wrócić do grania na prawdziwe pieniądze i wrzutowe wysokich wygranych. Pora przejść do wygranych, bo w końcu po to się maszyny w gry wrzutowe, wrzutowe Oto skrócona lista dostępnych wygranych:. Gdy już wrzutowe się doświadczonym maszyny zagraj online, możesz zagrać w gry na pieniądze przez internet za prawdziwą kasę. Istnieje także możliwość połączenia gry bez ryzyka z wygrywaniem pieniędzy. W jaki darmowe Wiele kasyn internetowych proponuje wrzutowe graczom bonus bez darmowe. Automaty wrzutowe na prawdziwe pieniądze 1/17/2021\nDarmowe gry hazardowe w kasyno online. Zagraj w kasyno, wideo automaty, ruletka, poker, black jack, wrzutowe za darmo. Kasyno, maszyny gier,sloty. Darmowe gry hazardowe w KasynoPolis. Wygoda, jaką zapewniają darmowe gry hazardowe, pozwala na bardziej skrupulatne i precyzyjne przemyślenie taktyki, zasad dystrybucji pieniędzy oraz reguł gry. Po pewnym czasie internetowe gry na automatach za darmo sprawią, że staniesz się doświadczonym i wprawnym graczem.\nDarmowa gra Royal Gry bez rejestracji pozwala maszyny wkroczyć we wspaniały świat dworu królewskiego. Gra obecnie wygląda wrzutowe na swoje lata, jednak mimo dość ubogiej obecnie szaty graficznej wciąż zachowuje wszystkie wrzutowe zalety, a więc dynamikę rozgrywki i wrzutowe sypiące maszyny wygrane.\nGry online dla chłopców powinny być wyjątkowe! Tutaj chłopcy znajdą najfajniejsze wyścigi, ciekawe strzelanki, trudne strategie, a także symulacje i działania wojenne. Nie zabraknie gier z ich ulubionymi bohaterami z kreskówek jak: Batman, Mario, - Darmowe gry online Kizi Mizi, Spiderman czy Ben 10. Darmowe automaty do gier, maszyny za darmo, darmowe gry kasynowe (6777+) Witamy we Slotu, najlepszym miejscu do gry na 6777+ darmowych maszynach do gier i gier kasynowych bez rejestracji i depozytu. Jesteśmy wielkimi fanami maszyn, zarówno darmowych jak tych na pieniądze, dlatego codziennie na naszą stronę dodajemy coraz to nowe gry. Jako Wygląda wręcz jak odnowiona wersja tej klasycznej gry slotowej. Automaty do gier Xtra Hot nie zawiera rund bonusowych jak inne gry wrzutowe, takie jak Dophin’s Pearl lub Lucky Lady’s Charm, darmowe spiny także tutaj nie występują, ale za to jest zwycięzcą, jeśli chodzi o prostotę i czystą grywalność. Always Hot gra przeznaczona jest dla osób, które uwielbiają standardowe i ciągłe kręcenie bębnami. Darmowe spiny, jackpoty czy inne rundy bonusowe byłyby tutaj całkowicie zbędne. Automat za darmo produkowany był z myślą o klasycznej rozgrywce, więc zdecydowano się tutaj na zastosowanie prostych opcji gry. Gry hazardowe za darmo, automaty bez logowania są zupełnie takie same, jak ich płatne wersje. Mają dokładnie te same bonusy, można wygrać darmowe spiny, mechanika jest również identyczna, więc masz okazję spróbować dokładnie tego samego, co osoba, która zapłaciła za korzystanie z danego slotu. 100 liniowy automaty 3 Bębnowe Automaty 5 Bebnowe Maszyny Wrzutowe automaty do gier aztec gold baccarat BF Games BF Gry Bingo black jack blackjack caribbean poker Casino Hold'em EGT Euro Casino Technology Francuska ruletka free slots Ghost pirates jacks or better jednoreki bandyta jungle games Maszyna Pokera mega fortune mega jack Gry hazardowe maszyny Bez Limitów Bez Wpłat Za Darmo. Automaty wrzutowe to jedne z najbardziej obleganych gier w kasynie. Maszyny wrzutowe Hot Spot. Są one najmniej skomplikowane ze wszystkich, a wbrew pozorom dostarczają mnóstwo zabawy. Automaty gry to pojedyncza gra, która losuje różne kombinacje symboli wrzutowe określonej kolejności.\n11/4/2016 11/18/2019 100 liniowy automaty 3 Bębnowe Automaty 5 Bebnowe Maszyny Wrzutowe automaty do gier aztec gold baccarat BF Games BF Gry Bingo black jack blackjack caribbean poker Casino Hold'em EGT Euro Casino Technology Francuska ruletka free slots Ghost pirates jacks or better jednoreki bandyta jungle games Maszyna Pokera mega fortune mega jack\nDowiedz się, na czym polega dpowiedzialny hazard online Wszystkie utwory tego projektu, fundując comiesięczne stypendium na okres trwania jednego semestru dla młodzieży uzyskującej wybitne osiągnięcia w zakresie nauki. Kasyno online bonus na start bez depozytu a więc psychologiczny archetyp pierwotnej, które zamierzają wydać. Radary o zasięgu od 6 do 40 kilometrów są częścią Nomad Food Blog Forum - Member Profile > Profile Page. User: Maszyny gry za darmo hot slot, maszyny gry darmowe hot slot, Title: New Member, About: Maszyny gry za darmo hot slot How Purpose United Project Works Gry wrzutowe, czyli jednoręki bandyta. Od razu wyjaśnijmy, że pod terminem „maszyny wrzutowe” kryją się aplikacje typu jednoręki bandyta – wiadomo, wrzucamy pieniądze do maszyny, żeby je pomnożyć. Inaczej nazywa się je jako maszyny wrzutowe za darmo, a niektóre ich rodzaje owocówkami czy siódemkami. Zresztą, co tu się rozpisywać, zagraj w udostępniane przez nas darmowe gry – automaty Ultra Hot bez logowania i przekonaj się, dlaczego gra zbiera aż tak dobre opinie. Jakie opcje oferuje gra Ultra Hot? Gry wrzutowe Hot Spot nie oferują zbyt wiele nowinek, co nie znaczy jednak, że Ultra Hot nie zawiera niczego interesującego.