Leon Wyczółkowski – tytan pracy, wybitny artysta\nCzas aktywności twórczej Leona Wyczółkowskiego wpisuje się w trzy ważne okresy polskiej sztuki. To ponad sześćdziesiąt lat istotnej obecności artysty głównie w malarstwie i grafice, jednocześnie półwiecze nieustannego eksperymentowania, zmagania się z warsztatem. Był postrzegany jako twórca wszechstronny zarówno w sposobach podejmowania tematu jak i doboru technik. Poza olejem stosował pastele, akwarele, temperę, rysunek. Odczuwał niechęć przed artystyczną wypowiedzią w jednej formule i wyrzekał się – jak mawiał – recepciarstwa. „Jego twórczość wprowadziła do polskiej tradycji artystycznej czynnik ciągłości i stabilności. Autor obrazów historycznych, uczestnik symbolistycznego przełomu okazał się zwolennikiem idei ” – tak lapidarnie i trafnie sumuje działalność malarską Jerzy Malinowski.\nWyczółkowski ulegał kolejno wpływom realizmu, impresjonizmu, modernizmu, symbolizmu, postmodernistycznego realizmu, by po latach zająć się prawie wyłącznie grafiką, w uprawianiu której zdobył znaczne umiejętności oraz uznanie, a wręcz – osiągnął wyżyny artyzmu. Berliński krytyk, Alfred Kuhn – z pełną odpowiedzialnością – nazwał go „Rembrandtem litografii”. Szacuje się, że pod ręką Mistrza powstało cztery do sześciu tysięcy dzieł, z grafiką mógł wykonać ich znacznie więcej.\nOdpis z Aktu Urodzenia, 27/1852, MOB WB 1\nUrodzony w Hucie Miastkowskiej w pow. garwolińskim w domu dziadka Jana Falińskiego 11 kwietnia 1852 roku według kalendarza juliańskiego (obowiązującego w zaborze rosyjskim), 24 kwietnia według kalendarza gregoriańskiego, wczesne dzieciństwo spędził na Podlasiu pod strzechą rodzinnego domu ojca w Ostrowie – Mateusza Wyczółkowskiego, wśród surowej przyrody łąk i lasów, rozlewiska rzeki Wieprz, terenów pulsujących życiem ptactwa, ryb, w zasłonach tajemniczych mgieł, zasypiając często w brogach pachnących sianem. Te tajemnicze dla dziecka przeżycia będą niezmienną inspiracją do wykonania wielu dojrzałych dzieł, oddanych z miłością i w kulcie piękna Natury, pochylaniem się nad jej kruchym szczegółem (płatkiem liścia, kory, drobiny szronu) i niezwykłą mocą wielkich sędziwych postur polskich drzew, w szczególności cisów i dębów, dla których miał wręcz mistyczną cześć i czułość.\nChrystus Wawelski, 1915,\nMOB W. 14\nOd 1863 roku uczęszczał do gimnazjum w Siedlcach, okres powstania spędził u dziadków. Po przedwczesnej śmierci ojca i sprzedaży dóbr w Hucie Miastkowskiej Leon w wieku siedemnastu lat wraz z matką, która powtórnie wyszła za mąż, znalazł się w Warszawie. W 1869 roku wstąpił do Klasy Rysunkowej, popularnie zwanej „Szkołą Gersona”. Wyczółkowski początkowo kształcił się pod kierunkiem Aleksandra Kamińskiego i Rafała Hadziewicza, by zostać uczniem właśnie Wojciecha Gersona. Preferowano w Warszawie głównie obrazy historyczne, ale już na trzecim kursie wprowadzono modela i szkice z pejzażu. Wyczółkowski namalował wówczas prace: Zamordowanie św. Wojciecha przez Prusów, Obrona Trembowli, Oświęcimówna, Zygmunt August z Barbarą, Św. Kazimierz i Długosz. Ten ostatni (zaginiony) obraz w 1873 roku został wystawiony w Towarzystwie Zachęty Stuk Pięknych i sprzedany. W tymże roku odnotowuje się nielegalny wyjazd malarza na Wystawę Powszechną do Wiednia, epizod poboru do wojska (uwolnienie od tegoż przez stryja za drobną daninę, spłaconą dochodem ze sprzedaży obrazu Św. Kazimierz i Długosz), pełną przygód i często wspominaną w późniejszych rozmowach z Adamem Kleczkowskim podróż po kraju z Janem Owidzkim, w typie tzw. „studiów letnich” preferowanych właśnie przez Gersona. Następny etap rozwoju i kształtowania warsztatu Wyczółkowskiego przebiegał w Monachium (1875-1876) pod kierunkiem Alexandra Wagnera (w duchu oddziaływania dzieł Delaroche’a i Piloty’ego). Tworzył Wyczółkowski wówczas werystyczne studia kobiecych postaci m.in. Studium Włoszki. Z Monachium droga zawiodła go do Krakowa, do Matejkowskiej majstersztuli (1877-1879), a nawet do jego osobistego mieszkania przy ulicy Floriańskiej i pracowni na rogu ulicy Gołębiej. Bitwa pod Grunwaldem Matejki powstawała na oczach młodzieńca. Pod urokiem Mistrza ponownie powrócił do tworzenia scen historycznych. Namalował Ucieczkę Maryny Mniszchówny w 1877 roku (modela ustawiał jednak na wolnym powietrzu), nieco później replikę tegoż obrazu wykonał w 1881. Powstawały „portrety” architektury królewskiego miasta. Podglądał z pasją Kraków z dachów, z wież i różnorodnych zakamarków. Rysował szczegółowo, „jakby haftował”, „dziergał linią kształt” gotyckich wież krakowskich – reflektuje Maria Twarowska w swojej fundamentalnej pracy o Leonie Wyczółkowskim. W 1898 roku powstał obraz Stańczyk, nawiązujący do Matejkowskiego. Przedstawia on błazna w towarzystwie sprzyjających zaborcom sprzedawczyków. Młody malarz szczególnie zafascynowany był Chrystusem wawelskim. Powtarzał ten motyw w różnym oświetleniu i różnorodnych technikach.\nMOB WB 397\nNiełatwo było Wyczółkowskiemu zaskoczyć publiczność czymś świeżym w sztuce na tle dokonań jemu współczesnych a wybitnych polskich malarzy: braci Gierymskich, Podkowińskiego, Pankiewicza, Witkiewicza, Chełmońskiego, Noakowskiego, Wyspiańskiego, Chmielowskiego, Rodakowskiego, Malczewskiego. Ponadto na kształtowanie się postaw ideowych, patriotycznych, wreszcie religijnych niebagatelny wpływ miały postaci wielkiego formatu z życia literackiego, teatralnego, muzycznego i politycznego. Istotna wydaje się być wielopłaszczyznowa fascynacja Wyczółkowskiego osobowością Adama Chmielowskiego, przyszłego Brata Alberta, poznanego we Lwowie na przełomie lat 1879/1880. Wywarła ona piętno duchowe i twórcze na całe życie artysty. Malarze we Lwowie dzielili wspólną pracownię przy ul. Piekarskiej i prowadzili rozmowy na wiele fundamentalnych tematów. Chmielowski podpowiedział Wyczółkowskiemu jak ma malować Alinę, według Balladyny Słowackiego, nie realistyczne, bardziej jako legendę i mit. Spotkali się potem ponownie i tworzyli w Krakowie. Na łożu śmierci Wyczółkowski modlił się do Brata Alberta polecając jego wstawiennictwu u Boskiej instancji. „Wyczółkowski obserwował odchodzenie Adama Chmielowskiego ze świata sztuki, z grona malarzy, widział jego duchowe zmagania, jego mocowanie się z aniołem. (…) Ale widział też momentami dramatyczne próby wpisania swojego życia w jakiś większy plan, w coś, co wymagało posłuszeństwa woli Bożej” – odnotowuje Jakub A. Malik.\nPortret kobiety z różą, 1885,\nMOB W. 459\nW 1881 roku „Wyczół” wrócił, po studiach akademickich, do Warszawy. Zarobkowo wykonywał sceny „salonowo-buduarowe” i portrety. Z niektórych potem nie był szczególnie zadowolony. Dorobek z tego okresu (1881-1885) jest jednak znaczny, bowiem studia rodzajowe oraz pejzaże tworzył z osobistej inspiracji i przyjemności. Należy też dodać, że artysta bardzo krytycznie podchodził do własnej twórczości, a najchętniej wszystko by niszczył i zaczynał pracę od nowa. Taka pokora znana jest podobno tylko wybranym.\nWpływy pierwszych mistrzów na warsztat młodego malarza „krytyka” postrzega dość schematycznie, ponieważ najczęściej twórczość artystów dzieli się na tzw. szkoły i kierunki obowiązujące w sztuce epoki. W przypadku Wyczółkowskiego zagadnienie to jest bardziej złożone, a nawet finezyjnie złożone. Wyraźny wpływ Gersona pozostawił ślad „w teatralnym typie kształtowania kompozycji, w starannym rysunku, ukazującym nawet miniaturowe szczegóły stroju i w sposobie malowania draperii. Snop światła oświetlał najważniejsze ideowo elementy przedstawienia” zauważył Jerzy Malinowski. Gerson, zapamiętany przez uczniów to wędrowiec z przyborami do artystycznej dokumentacji, pejzażysta. Natomiast od Matejki „Wyczół” przejął dynamiczną budowę modela, ekspresję twarzy i gestu, dramatyczność sytuacji i umiłowanie historii. Szybko jednak uniezależnił się od Matejki, który nie uznawał pleneru.\nKopanie buraków, 1903,\nMOB W. 449\nLeon Wyczółkowski umiłował sobie plener na Ukrainie (pierwszy wyjazd w 1883 r.) – co wielokrotnie podkreślał – jako przełom nie tylko formalny, ale zmieniający całkowicie sposób myślenia i przedstawiania rzeczywistości. W latach 1890-1896, po licznych – artystycznie poznawczych – podróżach, między innymi do Paryża, malował już zauroczony podziwianym tam impresjonizmem. Powstawały obrazy z motywami pracy, a te u impresjonistów występowały przecież rzadko. Domeną impresjonistów był raczej sielski plener, weduty i sceny z miasta charakterystyczne dla życia mieszczaństwa i artystów. Malarz dość zaskakująco wówczas łączył realizm z impresjonizmem. Przypuszczalnych inspiracji, przykładowo w Orce, dostarczyli mu: realiści – Rosa Bonheur i Jean-François Millet, ale też impresjonista – Max Liebermann. Wyczółkowski z dzieciństwa wyniósł skłonność do wnikliwej obserwacji życia na tle przyrody, podglądania człowieka pracującego ze zwierzęciem na polu w pełnej harmonii i ekspresji ruchu. Zatem nic dziwnego, że na Ukrainie upodobał sobie pracę ludu i krajobraz, w którym go postrzegał. Przebywał tam z przerwami w okresie 1883-1894. Nad ulubionymi tematami pracował po wielokroć w różnych technikach, powtarzając je w oleju, pastelach, ołówku oraz później w grafice. Powstało blisko trzydzieści prac ukazujących pracę samych tylko rybaków. Prawdopodobnie w czasie pobytu w Wiedniu w 1873 roku, a może później, w 1908 roku, artysta zachwycił się obrazami Tintoretta, malującego płaszczyznami kolorystycznymi. Przy oświetleniu słonecznym naturalne barwy giną, natomiast powstają barwy niejako nałożone promieniami słońca, tłumaczył po tym olśnieniu. Oko malarza powinno to uchwycić i zmodyfikować. Starał się znaleźć „odpowiedniki” kolorystyczne dla typowych barw. Intensyfikacja koloru na płótnach trwała do około 1913 roku. Szafiry i granaty, odcienie rudości, intensywna biel i wyjątkowo niebieskie partie nieba. Obraz Jaremcze z 1910 roku należał do jego ulubionych, podziwiał go jeszcze po latach w 1931 roku w Krakowie. Ten „bezsłoneczny impresjonizm”, jak to określił Teodor Kosch, zajął miejsce dominanty kolorystycznej z końca wieku. „Niektóre pastele z Jaremcza są w twórczości Wyczółkowskiego na drodze jego poszukiwań kolorystycznych zjawiskiem krańcowym i sprawiają wrażenie jakby dalekiego echa fowizmu. (…) Potem znów przyszło uspokojenie. (…) Talent Wyczółkowskiego jako kolorysty był niezwykły, lecz nie wspierała go w takim stopniu kultura artystyczna jak u Pankiewicza, Stanisławskiego, Boznańskiej”, twierdzi Maria Twarowska. Dlaczego tak sądzi? – Zapewne na podstawie wypowiedzi samego artysty, który ubolewał, że nie ma możliwości obcowania z arcydziełami malarstwa światowego tak, jakby tego pragnął.\nTen szczególny „impresjonistyczny” okres w twórczości Wyczółkowskiego trwał około sześciu lat. Nie był to w sensie ścisłym czysty impresjonizm. Jerzy Malinowski, analizując nową technikę malarza w tym okresie na tle prac jemu współczesnych, stwierdza: „Dyscyplinę kładzenia farby przez impresjonistów zastąpiła (zwłaszcza w Kopaniu buraków) doktrynalna brawura nieskoordynowanych plam i pociągnięć pędzla na pierwszym planie (co może być interpretowane jako wpływ postimpresjonizmu) przy zasadniczo nie zmienionym, realistycznym potraktowaniu tła. Inaczej niż czynili zazwyczaj impresjoniści, ujmujący pejzaż w pełnym świetle słonecznym”.\nLeon Wyczółkowski, Kurhan, 1894,\nMOB. W. 518\nAutorki katalogu krakowskiego z 2003 roku, Krystyna Kulig-Janarek i Wacława Milewska twierdzą, nie bez racji, iż Wyczółkowski, „sprzeniewierzał się impresjonizmowi, nie uznając w wielu przypadkach bezpośrednich studiów za wersje ostateczne dzieła. Impresjonizm Wyczółkowskiego był też opisowy, dbał o realizm w przedstawianiu ludzi i przyrody, nie przestrzegał konsekwentnie zasad chromatyzmu, uznawał barwy lokalne i rzadko stosował dywizjonizm”. Siła barw i kontrastów, dynamiczny sposób malowania i wzbogacona faktura, decydują o walorach tych prac na płótnie. „Wyczółkowski wyszedł z realizmu, a studiując światło i kolor realistą być przestał. Doświadczenia impresjonistów i jego własne studia w plenerze wzbogaciły tylko warsztat realisty, jak później studia nad grafiką japońską nauczyły realistę oszczędności wyrazu, dochodzącej nieraz do imponującej syntetyczności ujęć” – dodajmy za Marianem Turwidem, poetą i malarzem bydgoskim. Jak widzimy zdania krytyków co do proweniencji impresjonistycznej tego okresu twórczości są nieco rozbieżne. W każdym razie eksperymenty „słoneczne” w oleju (Krowy na pastwisku, 1887; Sterty o zachodzie słońca, 1892; Kurhan na Ukrainie, 1894; Rybacy brodzący w wodzie, 1891; Kopanie buraków, 1892; Orka na Ukrainie, 1892; Siewca, 1896) Mistrz zakończył obrazem Rybak (1896). Tematykę ukraińską naturalnie kontynuował, lecz nie w oleju, a w pastelach i grafice, przykładowo – Rybak z siecią, 1908. Natomiast impresjonistyczne wpływy widoczne są jeszcze w litografii Kopanie buraków z roku 1911, znajdującej się w bydgoskich zbiorach. Biografowie odnotowują, że od około 1890 roku malarz zainteresował się ponadto symbolizmem, zakorzenionym w historii Polski. W warszawskiej „Zachęcie” pokazał Druida skamieniałego z 1892-1894 roku, rodem z Lilli Wenedy Słowackiego. Zerwane struny lutni zapewne symbolizują utraconą przez naród niepodległość. Dzieło to poprzedzało serię przedstawień kamiennych nagrobków polskich władców – Kazimierza Wielkiego i królowej Jadwigi – namalowaną w latach 1896-1898, podpisaną Sarkofagi. Za Kopanie buraków otrzymał prestiżową nagrodę im. Probusa Barczewskiego Polskiej Akademii Umiejętności w 1893 roku. Cztery lata później został jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich Sztuka, należał również do Vereinigung Bildender Kűnstler Österreichs-Wiener Secession. Te przynależności zaowocowały licznymi wystawami zbiorowymi wymienionych ugrupowań i wzrostem popularności. W 1898 r. Mistrz objął na krótko kierownictwo artystyczne czasopisma „Życie”, zakończone rozczarowaniem i stratami finansowymi.\nW latach 1895-1911 Leon Wyczółkowski pełnił funkcję profesora malarstwa w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, przemianowanej w 1900 roku na Akademię, w której ponadto był rektorem w latach 1909-1910. Mieszkał w Krakowie do 1929 roku. W pracowni krakowskiej Mistrza przy ulicy Starowiślnej królowało pianino, na którym grywali Artur Rubinstein, Feliks Jasieński – pseudonim Manggha – i inni, najczęściej spontanicznie, pod wpływem szczególnej atmosfery miejsca. Sam Wyczółkowski opowiadał, że widzi muzykę kolorami, a kolory poprzez muzykę, przekładał postrzeganie to nie tylko na kolor, ale i na formę. Jako wykładowca był niezwykle życzliwy, koleżeński dla uczniów. Pomagał materialnie, a wręcz dawał się naciągać na niespłacalne pożyczki. Profesura jednak go męczyła. Atmosfera na uczelni – również. Miał kłopoty z powodu wprowadzenia na kurs nagich modelek. Ciężko przeżywał wymówki oraz pojedynki z Piotrowskim i Mehofferem, które nie leżały w jego naturze. Jaśniejsze strony ówczesnego życia odzwierciedlają karykatury, zachowane w kawiarni „Jama Michalikowa” oraz w Muzeum Narodowym w Krakowie: Wyczół z Mangghą lecą do Japonii, Wyczółkowski w Japonii, Karykatura Feliksa Jasieńskiego i Leona Wyczółkowskiego, Pojedynek Józefa Mehoffera z Leonem Wyczółkowskim, autorstwa Kazimierza Sichulskiego. Zachowały się entuzjastyczne wspomnienia jego uczniów, choćby Mariana Ruzamskiego, który twierdził, że Mistrz „opuściwszy katedrę nie rozstawał się z uczniami...” Z Krakowa wyruszał na górskie plenery. Malował Tatry, tamtejszych ludzi; powstawały cykle, kilkadziesiąt dzieł w przeciągu kilu miesięcy. Najczęściej natychmiast były zakupione i malarz potem miał problemy w przypadku organizowania wystaw, nawet zbiorowych, nie mówiąc o indywidualnych.\nWielki sukces odniósł na Wystawie Powszechnej w Paryżu w 1900 roku. Otrzymał wówczas Wielki Srebrny Medal za Portret. W tymże roku był gościem słynnego wesela Lucjana Rydla, a w roku następnym oglądał Wesele Wyspiańskiego w teatrze krakowskim.\nLeon Wyczółkowski, Zakopane,\nMOB W. 260\nW 1904 roku w Zakopanem wykonał kilkadziesiąt pasteli górskich, 60-70 obrazów. Otrzymał po raz wtóry nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności za Autoportret. W 1905 malarz wybrał się z Feliksem Jasieńskim na dłuższe tournée po Hiszpanii, malując tam głównie akwarele. Ponadto odbył podróż do Włoch w 1907 roku, odwiedzając Florencję i Rzym. W Krakowie w 1908 roku powstała pierwsza Szkoła Sztuk Pięknych dla Kobiet założona przez Marię Niedzielską, Wyczółkowski został tam wykładowcą. Na kursy uczęszczała znana już Wyczółkowskiemu wcześniej panna Tyszkiewiczówna, toteż malarz odwiedzał majątek Tyszkiewiczów w Połądze w latach 1907-1908. Po tej podróży pozostały cenne obrazy olejne, pastele i grafika – pomieszczona w Tece Litewskiej. W tym czasie dużo malował, również architekturę Krakowa, portrety, kwiaty. W 1909 roku wybrał się do Gdańska, a potem do Zakopanego, zaś w 1910 na Huculszczyznę i do Bukowiny. Tam powstało ok. 60 prac, których owocem była Teka Huculska.\nLeon Wyczółkowski, Sosna,\nTeka Litewska, 1909,\nMOB W. 523\nPo 1900 roku dominantą tematyczną stają się pejzaże, w przewadze z motywami górskimi. Pan Leon znikał na pewien czas z pracowni, by udać się częściej niż zwykle na głuche turnie, nad Czarny Staw, w tatrzański – po ukraińskim – plener. Coraz częściej też posługiwał się pastelami. Ostateczny wybór pastelu wynikał nie tylko z jego temperamentu, ale i alergii malarza na medium olejne. Pracował po kilkanaście godzin dziennie. Nie chciał nawet spożywać posiłków, by nie uronić nic ze zmieniającego się oświetlenia, panującej aury, wreszcie nie zwracał zupełnie uwagi na niewygody. Cykl z Tatr zapowiadał ewolucję malarstwa w kierunku ekspresjonistycznej abstrakcji od strony warsztatowej, natomiast Legendy Tatrzańskie z 1904 są kontynuacją historycznej i poromantycznej świadomości artysty – podobnie jak: Chrystus wawelski, 1896; Kaplica w kopalni soli w Wieliczce, 1896; Sarkofag św. Stanisława w Katedrze Wawelskiej, 1907; Wawel od strony Zwierzyńca – zima, 1910; Widok Wawelu z Kaplicą Zygmuntowską w zimie, 1914.\nWisła, MOB W. 421\nW 1907 roku malarz w pastelach oddał cenne zabytki skarbca wawelskiego w serii kartonów: Skarbiec wawelski. Dla artysty w owym czasie ważny był Wawel ze względu na dawną i obecną historię, ponadto niedalekie, monumentalne, urokliwe góry, udokumentowane w: Mnich nad Morskim Okiem, 1904; Widok na Morskie Oko z Czarnego Stawu, 1905 i in. „Górskie” prace w ciągu lat podlegały formalnym zmianom, jednakże nie znajdziemy adekwatnych prac innych twórców. Stanowią na ich tle wyjątkową grupę. „Artyście udało się za pomocą niewielkich wycinków pejzażu stworzyć odniesienia do całej natury, a także jej transcendentnego wymiaru”, że przytoczę raz jeszcze wypowiedź autorek krakowskiego katalogu. Wspomniane odniesienie do transcendencji pojawi się z dużą siłą wyrazu w późnym okresie twórczości w grafice, w przedstawieniach nieba. Fascynację artysty z kolei bezkresem morza, tajemniczością morskiego horyzontu, rozległością pól i pięknem drzew potwierdzają obrazy i akwarele z okresu pobytu w Połądze, na Helu i w Gdańsku. Dzieła wykonane różnymi technikami, w tym „japonizujące”, pomimo niewielkich formatów dają odbiorcy poczucie bezkresnego żywiołu. Lubił i siebie Wyczółkowski portretować na tle Bałtyku, ale też Wisły, którą uwieczniał w różnych miejscach jej biegu. Charakterystyczne dla niego były wkomponowywane w plener takie akcenty patriotyczne, jak sztandar z godłem (Wisła – pejzaż i powiewający sztandar), czy symbolicznie podkreślane znaczenie bohaterów narodowych (Pogrzeb J. Słowackiego na statku , 1927). Należy tu dodać, iż Wyczółkowski wydatnie przyczynił się do uroczystości pogrzebowych wieszcza, był w komitecie, zaprojektował dekorację w Barbakanie.\nLeon Wyczółkowski, Autoportret, 1897,\nMOB W. 451\nCenne są licznie zachowane autoportrety, pochodzące z różnych okresów twórczości. Z najbardziej znanych należy wymienić: pastel na papierze z 1897, barwną fluorofortę z 1904 roku według wcześniejszego pastelowego autoportretu w czerwonym płaszczu na tle stepu Ukrainy, akwarelę na papierze z 1912, tusz na kartonie z 1927, Autoportret nad morzem z 1925 roku, Autoportret na tle Wisły z 1931 z innej niż zwykle strony. Zatem istnieją różne wersje autoportretów znad brzegów Wisły i na tle Bałtyku. Uważny obserwator zauważy, iż artyście zależało na pozostawieniu po sobie wizerunków raczej „niewdzięczących się” do publiczności. Te z lat dwudziestych XX wieku emanują powagą i skupieniem. Żywe niegdyś barwy na płótnach podlegają wyciszeniu, zastępują je kolory achromatyczne – czerń i biel – w których artysta pozostawił ostatni autoportret.\nSportretował ku wdzięczności potomnych wiele osobistości wybitnych m.in.: Portret Jana Kasprowicza, 1898 (olej); Portret Stefana Żeromskiego z synem, 1904 (pastel); Karol Estreicher w loży na „Weselu” Wyspiańskiego, 1905 (pastel); Portret Józefa Chełmońskiego z 1900 i 1910 (pastele); Portret Erazma Barącza, 1906 (pastel) i 1911 (tempera, gwasz). Malował Juliusza Kossaka dwa dni przed jego śmiercią, „dokumentował” sławne kobiety: Natalię Siennicką-Duninową, Idalię Pawlikowską, Zofię Cybulską – każdą damę w stroju zharmonizowanym z jej duchowością. Prace powstawały szybko, wyróżniały się doskonałym uchwyceniem cech portretowanego. Malarz wprowadzał niekiedy, dla podkreślenia indywidualności postaci, atrybuty zawodu bądź przedmiot zamiłowania przedstawionej postaci, jak np. w portretach: prof. Ludwika Rydygiera z 1897 (z asystentami), rektora Konstantego Laszczki z 1901-1902 (z rzeźbą), prof. Karola Olszewskiego z 1905 (w pracowni chemicznej) czy Feliksa Jasieńskiego z 1911 roku (w stroju Japońskim). Wśród portretowanych znajdziemy nie tylko sławnych i wielkich, również wiejskie dziewczyny, chłopów, górali – koniecznie w strojach ludowych, utrzymane w obowiązującym stylu młodopolskim. Wyczółkowski uważał za swój patriotyczny obowiązek dokumentację polskości. Postrzega się ten leitmotiv w różnorodnych przedstawieniach: krajobrazach, architekturze, tematach religijnych. Niezwykłą popularnością cieszyły się ponadto studia kwiatowe. Powstawały najczęściej na zamówienie.\nNigdy nie studiował rzeźby, nad czym ubolewał, podjął jednak kilka prób i w tej materii. W 1893 roku, na podstawie modelu glinianego jego autorstwa, wykonano dwa odlewy z brązu – popiersie Natałka. Pracując nad cyklem Sarkofagi w 1895 przygotował dwie wypukłorzeźby: Królowej Jadwigi i Kazimierza Wielkiego, a wraz z Konstantym Laszczką, który od 1899 roku prowadził w Krakowie pracownię rzeźby, w 1900 roku opracował tablicę, jako dar profesorów dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, wmurowaną na jubileusz w Collegium Maius. Przyjaźń z Laszczką zaowocowała wieloma wzajemnymi portretami, choćby wspomnieć Autoportret z Konstantym Laszczką z ok. 1901, odzwierciedlający ich wesołe usposobienie. W 1904 roku powstała rzeźba przedstawiająca husarza – Rycerz na koniu – gips, odlew polichromowany, zaproponowana jako projekt pomnika poświęconego Matejce. Z braku środków projekt ten upadł.\nLeon Wyczółkowski, Morskie Oko, 1911, MOB W. 519\nW 1911 roku Wyczółkowski przebywał ponownie na Ukrainie, gdzie powstały liczne wersje Kopania buraków w różnych technikach, kolejne pejzaże z Jaremcza, szkice do tek graficznych, w Zakopanem zaś Morskiego Oka i Czarnego Stawu. Ten rok – mimo ciężkiej choroby i przejścia na emeryturę – przyniósł plon także w postaci wielu portretów znanych kolekcjonerów sztuki, tek graficznych Wawel I i II oraz Autoportretów.\nLato 1912 Wyczółkowski spędził nad morzem, odzyskując siły, bowiem w 1913 wyjechał na dłużej do Anglii, Szkocji i Irlandii, przez Holandię, zwiedzając tam wszystkie znaczące muzea, a w rok później galerie Londynu, Hagi, Amsterdamu, Rotterdamu. Ogromne wrażenie wywarły na nim z kolei tam płótna Jana Vermeera van Delft oraz Williama Turnera. Wracał zamyślony… Planował nowe warsztatowe zmiany. Po powrocie udał się do Zakopanego.\nW sierpniu 1914 roku wybuch wojny zastał go w regionie mińskim, stamtąd przedostał się do Warszawy, pozostając w stolicy do jesieni 1915. Artysta wspominał o swojej depresji przeżywanej w związku z zagrożeniem dla ojczyzny.\nLegionowo, Leon Wyczółkowski\nw otoczeniu czterech oficerów, 1916,\nMOB Wb. 309\nZ Warszawy powrócił do Krakowa i udał się w góry. W marcu 1916 roku został malarzem wojennym Legionów Polskich, przydzielony do Komendy Głównej w obozie zimowym na Wołyniu, gdzie przebywał do czerwca tegoż roku. W efekcie powstała teka Wspomnienia z Legionowa.\n29 listopada w kościele św. Floriana wziął ślub ze swoją dotychczasową gospodynią, Franciszką Panek. Zaś w grudniu uczestniczył w pogrzebie przyjaciela i duchowego mistrza, Adama Chmielowskiego. Znów podróże po kraju: Zakopane, Kazimierz nad Wisłą, Lublin, Białowieża. Coraz częściej wystawiane były jego dzieła w kraju i zagranicą, niektóre z osobistym udziałem.\nChryzantemy w wazonie, 1908,\nMOB W. 695\nPo dostąpieniu własnego kolorystycznego „szczytu” wyciszył kolor. Fascynował go coraz bardziej rysunek. Wyrazistość gatunku podziwiał „Wyczół” u Giambatistty Piranesiego. Z inspiracji Feliksa Jasieńskiego pojawiła się kolejna fascynacja – sztuką japońską z jej subtelnością form i barw. Nowa estetyka znalazła początkowo wyraz w zamiłowaniu do japońskich i chińskich szczegółów, kimon, parawanów, makat i porcelany. Obrazy Japonka, 1897 i Martwa natura z wazą, 1905 urzekają delikatnymi i świetlistymi tonami. Motywy roślinne pojawiły się w studiach roślin, takich jak: Kaczeńce, 1903; Krzak jesienią, 1904. Obok kompozycji oszczędnych w wyrazie, np. Maki, 1904, artysta rysował pastelami nasycone kolorem bukiety w wazonach na tle tkanin: Chryzantemy w wazonie, 1908; Floksy w wazonie, 1908 i deseni kotar: Białe róże, 1909; Storczyki, 1908; Storczyki, 1910, a po 1910 roku akwarele: Martwa natura z samowarem, 1911; Martwa natura z pomarańczami, 1912. Już w 1878, w czasie pierwszej wizyty w Paryżu, „Wyczół” podziwiał sztukę japońską z okazji Wystawy Powszechnej. Znalazło się tam kilka ekspozycji z Dalekiego Wschodu, m.in. drzeworytu japońskiego. Kolejnej Wystawy Powszechnej w 1889 roku, z równie ciekawymi obiektami Japończyków nie pominął. Stał się zagorzałym kolekcjonerem. Posiadał w swoich prywatnych zbiorach drzeworyty japońskie, ceramikę i tkaniny. Przekazał te skarby w 1922 roku Muzeum Wielkopolskiemu. W darze znalazły się: kilimy anatolskie i kaukaskie, stare aksamity włoskie, jedwabne tkaniny japońskie, szale perskie, bagdadzkie, francuskie, makaty i kilimy polskie, stara ceramika azjatycka i europejska, wazony i misy perskie, chińskie, unikatowe szkła kryształowe, zabytkowe meble, modlitewniki, liczne obrazy, ponadto grafika takich mistrzów, jak Hiroshige i Hokusai z trzydziestoma sześcioma widokami Fudżi. Sił w zakresie oddania owych fascynujących wschodnich ulotności i zwiewności próbował początkowo w pastelach. Następne próby „japonizujace” pojawiły się z powodzeniem w grafice. W niektórych pracach można zaobserwować związki z secesją (Kamelie z Chińczykiem) oraz postimpresjonizmem (Kopanie buraków). Istotne wpływy, inspiracje i impulsy płynące z licznych podróży malarza, zaowocowały niezwykłymi pracami. Z pewnością należą do nich widoki z Hiszpanii, Ukrainy czy Huculszczyzny.\nMalował olejno coraz mniej, jednak do 1912 roku co najmniej jeden, dwa obrazy rocznie, a potem nastąpiła długa przerwa w pracach olejnych. „Wyczół” wrócił jednak do oleju, aby uwiecznić postać Brata Alberta, przyjaciela, którego poznał – jak wiemy – w 1879/1880 roku we Lwowie. Artysta namalował dwa olejne portrety Brata Alberta, w 1932 i 1933 roku, tego drugiego nie dokończył.\nOd początku wieku XX artysta zainteresował się grafiką, a następnie poświęcił prawie wyłącznie tej technice. Początkowo oleolitografii i akwatincie oraz fluoroforcie, w których zajmował się tematami podejmowanymi wcześniej w oleju i pastelach. Z techniką fluoroforty zaznajamiał Wyczółkowskiego od strony technicznej, jako z polskim wynalazkiem, w swojej pracowni Tadeusz Estreicher. Następne na warsztacie pojawiły się techniki metalowe ryte i trawione oraz algrafia. Mistrz odnalazł się ostatecznie w technice litografii. Mawiał po tych doświadczeniach do przyjaciół: „…moje rzeczy graficzne zostaną. Więcej przywiązuję do tego wagi, niż do wszystkich moich obrazów”. Do 1922 roku teki graficzne zawierały głównie autolitografie, zestawione niekiedy z fluorofortami i autoalgrafiami. Artysta zmieniał sposób operowania kredą, dopełniał tuszem, podmalowywał akwarelą, najczęściej sam przygotowywał kamień litograficzny i próbne odbitki, sam dobierał fakturę i odcień papieru, barwił. Wykonywał maksymalnie trzydzieści odbitek, po czym niszczył kamień.\nW 1902 roku powstała praca graficzna – autoportret akwatintowy z podpisem „Feliksowi Jasieńskiemu L. Wyczół pierwsza praca graficzna d 19/5 902” Najwyraźniej sam Wyczółkowski był niezadowolony z wcześniejszych prób, bowiem pierwszymi datowanymi jednak grafikami są oleolitografie barwne z 1901. W 1903 Wyczółkowski przekazał kilka litografii barwnych do Teki Stowarzyszenia Grafików Polskich, wydanej w Krakowie staraniem Jasieńskiego – 4 plansze. Następnie powstała tzw. Teka mieszana, 1904 – 7 plansz, samodzielna, choć nie monotematyczna; fluoroforty i litografie jedno- i wielobarwne oraz kolejne teki tematyczne samodzielne:1906 – Teka Tatry – 8 akwatint – Kraków 1906; 1907 – Teka Litewska, 25 autolitografii i autoalgrafii, Kraków; 1908 Teka Gdańsk, 20 autolitografii, Kraków; 1910 – Teka Huculska, 29 litografii, Kraków; 1911/1912 – Teki Wawel I, Wawel II, 18 litografii, Kraków; 1912 – Teka Ukraińska, 19 litografii i 1autoalgrafia, Kraków; 1915 – Teka Stara Warszawa, 7 plansz, Kraków; 1915 – Album Kraków, 12 litografii, Warszawa; 1916-1920 – Teka Wspomnienia z Legionowa. 1916, 19 autolitografii, Kraków; 1918/1919 – Teka Lublin, 20 (17) autolitografii, Kraków; 1922 – Teka Wrażenia z Białowieży, 10 litografii, Kraków; 1923-1924 – Teka Gościeradz, 5 litografii, Kraków; 1926-1927 – Teka Mariacka – Teka jubileuszowa kościoła P-ny Marji w Krakowie, 10 autolitografii jednobarwnych i wielobarwnych z okładką, Kraków; 1931 – Teka Wrażenie z Pomorza, 8 litografii, Poznań, jak również pojedyncze plansze graficzne, z których warto wymienić różnorodne w tematyce i technice wykonania, a liczące się (wybór subiektywny): Chrystus wawelski, Madonna w tęczach, Brama do kaplicy Zygmuntowskiej, Wnętrze katedry na Wawelu, Ratusz w Kazimierzu nad Wisłą, Szymon Tatar, portrety graficzne Feliksa Jasieńskiego, Erazma Barącza, Alfreda Cortota, Tadeusza Żuka-Skarszewskiego, Kazimierz nad Wisłą, Kopiec Kościuszki, Martwa natura z karafką i kwiatami, dwie plansze Anemonów, Prymule, Dąb pośród młodych drzew, Dąb w zadymce, Sędzielina, Dęby w słońcu, (plansza z trzema dębami została uhonorowana złotym medalem w Paryżu), przedstawienia dębów rogalińskich, cisów w Wierzchlesie, drzew i kwiatów z gościeradzkiego parku w szacie wiosennej, letniej, zimowej, Dąb w Nowym Jasieńcu.\nLeon Wyczółkowski, Anemony, 1925,\nMOB W. 676\nWymienione powyżej luźne plansze graficzne nie wyczerpują, jak wiadomo, pełnej listy dokonań w tym zakresie. Do niektórych prac zachowały się soczyste komentarze autora, zanotowane we wspomnieniach, które warto poznać kontemplując określone dzieła, przykładowo: „Anemony w krysztale, cięte, żeby kryształ wydobyć . Anemony, kunsztyk… Dużo zdobyłem pod względem technicznym. Pędzlem raz tylko. W grafice mocowałem się z różnymi technikami, ciekawe rysunki. Delikatność i siła. Czasem gra przypadek ważną rolę. Na papierze japońskim bardzo silne rzeczy. Jakże nie być grafikiem, jeśli się ma takie wyniki”.\nTwórczość graficzna Wyczółkowskiego różni się zasadniczo od wybitnych na tym polu dokonań jemu współczesnych. Artysta to uplastyczniał, to spłaszczał formę, różnicował światło i materiały, deformował, prószył cienie. „Barwny” pozostał przede wszystkim pierwszy okres twórczości graficznej, drugi rozpoczął się około 1912 roku, kiedy Mistrz zmienił koloryt na odcienie brązu i szarości, a barwiony papier odgrywał w pracach osobną rolę. Początek trzeciego okresu datowany jest na lata 1921-1925, kolor prawie zaniknął, pojawiły się gamy tonów, półtonów, achromatyzm; w technice odzwierciedlają się wszelkie dotychczasowe doświadczenia i dodatkowo wprowadzane faktury. Bardzo cenił sobie współpracę od 1924 roku z Władysławem Werdekerem, drukarzem i litografem, któremu zawdzięczał znaczną pomoc przy odbijaniu plansz litograficznych. Werdeker traktował pracownię „Wyczóła” jako świątynię. W swoich wspomnieniach zanotował: „Myliłby się, kto by sądził, że angażując mnie potrzebował Mistrz jakiejś specjalnej pomocy fachowej ode mnie, nie. To był genialny Mistrz sztuki graficznej i artysta drukarz w jednej osobie i niejeden doświadczony i dobry fachowiec pozazdrościłby mu wykonywania Jego własnoręcznych odbitek. Wiek i długoletnie zmaganie się z kamieniem litograficznym musiały w wysokim stopniu wyczerpać Jego siły fizyczne i dlatego wyłącznie zapragnął pomocy”.\nAkt nadania tytułu honorowego członka Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1921, MOB Wb. 189_5\nRok 1921 jest czasem jubileuszu pięćdziesięciolecia pracy twórczej. Z tej okazji Wyczółkowski został uhonorowany Orderem Odrodzenia Polski IV klasy i członkiem Kapituły Orderu, honorowym członkiem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, zorganizowano artyście prestiżowe wystawy krajowe. W 1922 Wyczółkowski przekazał, jak już wspomniano, swoją bogatą kolekcję obrazów i sztuki wschodniej Muzeum Wielkopolskiemu, a za otrzymane apanaże nabył dworek w Gościeradzu pod Bydgoszczą. Bywał tam odtąd w letnie miesiące. Jednak lato 1923 roku spędził częściowo nad morzem w Dębkach, a kolejne w Rogalinie, Sandomierzu, Tarnobrzegu i okolicach. W 1925 otrzymał dyplom honorowy Zachęty za Portret Polski oraz Medal Honorowy i Medal Złoty w Paryżu za Anemony i Młode dęby. Znaczne honory spłynęły na niego w 1928 i w 1929 roku: kolejna nagroda im. Probusa Barczewskiego za rysunki z Sandomierza oraz Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, a na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu – Wielki Złoty Medal. Opuścił Kraków z początkiem listopada 1929 roku na rzecz Poznania, „bo stąd bliżej do Gościeradza”.\nLeon Wyczółkowski, Wisła pod Gniewem,\nWrażenia z Pomorza, 1930,\nMOB W. 220\nStolica uhonorowała Mistrza nagrodą artystyczną miasta Warszawy, uroczystość odbyła się w Ratuszu 3 maja 1930 roku. Wakacje Wyczółkowski spędził niezwykle pracowicie, odbył wędrówkę od Warszawy do Sandomierza nad Wisłą, następnie penetrował z Kazimierzem Szulisławskim samochodem Pomorze. Wracał do Gościeradza i ponownie wyruszał stamtąd, a to do Koronowa, a to w okoliczny plener.\nArchitektura, osobny wielki temat Wyczółkowskiego. Interesujące motywy: Gdańska, Krakowa, Warszawy, a także innych miast w tekach – Lublin i Wrażenia z Pomorza (ze szlaku Wisły); przedstawienia monumentalnych drzew na pograniczu czerni i bieli. Znakomite Sędzieliny, Szrony, Okiście i Oszadzie na pojedynczych planszach, to ciągle jeszcze architektura, ale i indywidualny portret drzewa z własną duszą. Dochodzi do tego plan niemierzalny, postrzegany jako wymiar transcendentny, przykładowo Niebo gwieździste. Magia osobistego doświadczania świata „Wyczóła” przetrwała w sposób szczególny w przedstawieniach bezkresnych pól, górskich szczytów i – paradoksalnie – w zamkniętej przestrzeni lasu, unaoczniła się w portretach ludzkich twarzy i postaci doświetlonych wszechogarniającym życie słońcem. W końcowej fazie twórczości zachwyt dla Natury artysta wyrażał niezwykle lapidarnie. Ta redukcja w pracach oddziałuje niezwykłą mocą przekazu.\nUskarżał się przyjaciołom, że żądają od niego po czternaście egzemplarzy każdej litografii do bibliotek, gdy on sam wykonywał nader często tylko po kilka. Wiele tek znalazło się w Krakowie, w kierowanym przez Jasieńskiego oddziale jego imienia i z jego zbiorami, ale znakomite dzieła graficzne, zwłaszcza z ostatniego okresu twórczości, znajdują się w Bydgoszczy.\nJuż w Krakowie, a potem w Gościeradzu podziwiano pracownię „Wyczóła”, a w niej ruchomą sztalugę na szynach, nazywaną „tramwajem”. Kiedy miał obie ręce zajęte, wydawał komendy służącemu Władkowi i Frani, późniejszej żonie: „odjazd”, „stop” lub podawał numery potrzebnych farb i pasteli. Malował bardzo szybko, alla prima, przy sztaludze sprawiał wrażenie „chirurga w czasie operacji”.\nStary Dworek w Gościeradzu,\nfotografia, MOB Wb. 871\nDecyzja dotycząca wyjazdu do Poznania w 1929 roku zaskoczyła wszystkich. Jak się okazało malarz postanowił skutecznie odsunąć się od zgiełku życia miejskiego i odpoczywać, ale też intensywnie pracować w dworku w Gościeradzu, co zaowocowało unikatową dalszą twórczością w grafice. Kiedy uzyskał dworek w Gościeradzu miał siedemdziesiąt lat. Na początku bywał tam kilka miesięcy latem. W 1924 roku zamknął tekę Gościeradz składającą się z 5 litografii, w których królują świerki; pnie i ich ośnieżone zwieńczenia, a w1931 r. tekę Wrażenie z Pomorza, 8 litografii.\nArtur Marja Swinarski taką oto dedykację na niej zamieścił wierszem:\nTwórca zdobywa kraje – nie żołnierz w bitewnych znojach!\nLitwę zdobył Mickiewicz słowami\nTyś to uczynił, że z Gryfem łączy się Biały Orzeł:\nZdobyłeś dla Polski Pomorze.”\nUniwersytet w Poznaniu ofiarował Ignacemu Janowi Paderewskiemu Tekę Pomorską, za którą Wyczółkowski otrzymał osobiste podziękowania od mistrza fortepianu. Odpowiedź Paderewskiemu zachowała się, wśród wielu innych listów, w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie: „(...) Bardzo jestem wzruszony słowami Czcigodnego Pana, ponieważ to uznanie dla mnie pochodzi od jednego z największych Polaków, który tak gorąco kocha Ojczyznę i cały swój wielki artyzm jej poświęca. Akwarela z Poznania i , ostatnia moja praca graficzna, będą przypominały Drogiemu Panu Poznań i polskie Pomorze, dla których przywrócenia do Polski tyle Czcigodny Pan zdziałałeś. Będzie to dopełnienie do mojego Rybaka i rysunków w albumie Małżonki Drogiego Pana.\nWyrazy wysokiego poważania i serdeczności, szczerze oddany L. W.” [1 X 1931]\nWyczółkowski w wieku 79 lat otrzymał dyplom członka czeskiej Akademii Nauk i Sztuk Pięknych oraz został komandorem francuskiej Legii Honorowej. W osiemdziesiątym roku życia zorganizowano Mistrzowi wystawy jubileuszowe: w Poznaniu, w Warszawie i Krakowie, ponownie w Poznaniu. Otrzymał wówczas Złoty Krzyż Zasługi, został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.\nPrzygotowując się do warszawskiej ekspozycji artysta przeżywał rozterki, jego prace – rozproszone – trudno było zebrać. Nie lubił wystaw, co wielokrotnie podkreślał. Na wystawie w Instytucie Propagandy Sztuki udało się pokazać dzieła malarskie ze zbiorów prywatnych, trzy obrazy ze Skarbca wawelskiego, a także grafikę ze zbiorów prywatnych; eksponowane bez układu chronologicznego. Z okazji urządzenia mu wystawy jubileuszowej w Krakowie, wypowiedział się z żalem: „Jestem grafikiem, tymczasem pomijają moją grafikę… Będę wyglądał jak pies bez ogona. Grafikę chcą wystawiać później, jak się domyślam, można by dać wybór: typy, pejzaże, architektura – 30-40 rzeczy graficznych. Przykrość mi zrobili, że grafikę pominęli”. W 1932 roku sześć dzieł „Wyczółka” pojechało ponadto na Biennale do Wenecji, której komisarzem był Mieczysław Treter. Odnotowano sukces.\nOd około 1932 roku Wyczółkowski spędzał na wsi większość czasu. W domu nie było drzwi, pokoje zostały oddzielone kotarami, wszędzie stały obrazy, a na sztalugach głównie kaczeńce, które kochał. To była przedostatnia stacja jego życiowej drogi.\nW Poznaniu i na Pomorzu powstały ostatnie znaczące teki graficzne. Z Gościeradza malarz wyjeżdżał na leśne oraz widokowe plenery. Kazimierz Szulisławski określił nowy etap twórczości swojego druha jako „łowy na światło i cienie”. Szulisławski sprawował funkcję nadleśniczego w Różanej koło Koronowa oraz w Świcie pod Tucholą, stąd był nieodłącznym towarzyszem licznych wypraw do Świętego Gaju. „Wyczół” ze szczególną czcią odnosił się do cisów, do tajemniczości uwieczniających je legend, do historii. Twierdził, że na korach tych wiekowych drzew brakuje jedynie podpisu Bolesława Chrobrego. Projektował stworzenie na cisowym uroczysku prasłowiańskiej świątyni.\nRok 1934 przyniósł Wyczółkowskiemu następne nagrody i odznaczenia. Został laureatem nagrody plastycznej Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Przyznaną nagrodą nie cieszył się. Zapytany, dlaczego? – odpowiadał, że ta nagroda należała się Pankiewiczowi, choć najbliższy był mu Chełmoński, jako malarz najbardziej polski. Odznaczono go również Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, dyplomem honorowym TZSP. W tymże roku padła propozycja, aby Wyczółkowski objął katedrę grafiki w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Wyzwanie podjął na propozycję ówczesnego rektora – Tadeusza Pruszkowskiego, dumny, że może być jeszcze pomocny młodym, aż do wyczerpania sił.\nLeon Wyczółkowski, Sosny w gaju cisowym, 1935, MOB W. 144\nMimo sędziwego wieku i zmęczenia gotowy był zawsze do eksperymentowania, pracował intensywnie. Jeszcze w 1935 roku stworzył Sosny w gaju cisowym, a w 1936 nieukończone Kwiaty w dwuotworowym wazonie. Tak więc bydgoskie Muzeum szczyci się posiadaniem w zbiorach pierwszej i ostatniej pracy Artysty.\nW 1935 roku przyznano mu Złoty Wawrzyn Akademicki za zasługi dla sztuki polskiej, latem uległ udarowi słonecznemu. Przebywał w szpitalu w Poznaniu, skąd udał się, by wyzdrowieć, do ukochanego Gościeradza. Niewiele już pracował, przeziębił się, był osłabiony. Rok później, a krótko przed śmiercią, otrzymał dyplom honorowy – jako patron – na wystawie nowej grupy plastyków „Czerń i Biel”.\nW święta Bożego Narodzenia 1936 roku Leon Wyczółkowski przebywał w Warszawie, chory na zapalenie płuc. Szulisławski natychmiast zostawił w domu rodzinę i odwiedził przyjaciela przy łożu śmierci, gdy ten wybierał się na „Wielkie Łowy”. Mistrz kazał sobie jeszcze przynosić prace uczniów do korekty, a Szulisławskiemu jechać do Gościeradza, bo on też niebawem tam przybędzie.\nTytan pracy odszedł, po ciężkiej chorobie, 27 grudnia 1936 roku w Warszawie. Ciało pochowano na cmentarzu parafialnym we Wtelnie zgodnie z jego wolą, 30 grudnia, przy trasie, którą pokonywał często między Bydgoszczą a Gościeradzem, spiesząc do magicznej pracowni z oknem na ogród, jak w jego ulotnej Wiośnie, w którym królowała grusza Małgorzatka, przypominająca Mistrzowi duszę zagubioną wśród gwieździstego nieba.\n„Sztuka to najwyższa religia. Mistyka. Pochodnia, która w noc gwiaździstą wznosi się do góry. Myśl ludzka, dusza ludzka wznosi się do Boga”. Maksymę tę wypowiedział w późnej starości, być może wówczas, gdy tworzył pracę temperą Niebo gwieździste (1930).\n„Patrząc na niego uświadamiałem sobie, że gdy w liryce, gdy zwłaszcza w muzyce pojawiają się często cudowne dzieci, to w plastyce, zdarzają się cudowni starcy. Tacy jak Leonardo, jak Rembrandt, jak Tycjan, jak Hokusai jak Leon Wyczółkowski…”. Tym zwierzeniem Mariana Turwida pozostawmy przestrzeń do refleksji nad niezwykłym, pracowitym życiem i wybitną, wielokierunkową twórczością Patrona Muzeum w Bydgoszczy.


PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASACH IV-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH - PDF Free Download\nDownload "PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASACH IV-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH"\n1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASACH IV-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH I Ustalenia wstępne: 1. Na początku roku szkolnego nauczyciel podaje uczniom informacje, czego i jak mają się uczyć zgodnie z wymaganiami przewidzianymi przedmiotowym programem nauczania w danej klasie, w którym określone są wymagania na poszczególne oceny. 2. Stosujemy sześciostopniową skalę ocen i ustalenia wynikające z WSO. 3. Za krótkie wypowiedzi ucznia lub jego aktywność, zamiast oceny używamy pomocniczo znaków + i - oraz zamienianie ich na oceny zgodnie z regułą: 1) ocena bardzo dobra i 2) ocena niedostateczna. 5. Stosujemy dwa poziomy wymagań: podstawowy z uwzględnianiem uczniów z dysfunkcjami i ponadpodstawowy. 6. Na początku każdego roku szkolnego nauczyciel dokonuje diagnozy wstępnej przeprowadzając test sprawdzający poziom wiedzy i umiejętności uczniów klasy IV. 7. Rodzicom zapewnia się wgląd do prac dziecka w czasie konsultacji, zebrań z wychowawcą oraz na prośbę rodzica w dodatkowym terminie. 8. Uczeń ma możliwość poprawy oceny dopuszczającej i dostatecznej w terminie ustalonym z nauczycielem i według określonego sposobu. 9. Uczeń ma obowiązek poprawić ocenę niedostateczną w terminie ustalonym z nauczycielem i według określonego sposobu. Jeżeli uczeń nie poprawi trzech ocen niedostatecznych, nauczyciel ma prawo w obecności rodzica przeprowadzić test sprawdzający z danego zakresu materiału lub wystawić ocenę niedostateczną na I semestr lub koniec roku szkolnego. 10. Prace klasowe, dyktanda i sprawdziany zapowiadane są z tygodniowym wyprzedzeniem. 11. Wszystkie prace klasowe i dyktanda uczeń musi poprawić, czyli dokonać analizy i korekty popełnionych błędów. 12. Raz w semestrze nauczyciel ocenia sposób prowadzenia zeszytu przedmiotowego zgodnie z podanymi wcześniej kryteriami: 1) Grubość i rodzaj zeszytu ustalona jest przez nauczyciela uczącego, nie może jednak przekraczać 60 kartek. 2) Powinien być podpisany na pierwszej stronie imieniem, nazwiskiem, klasą i nazwą przedmiotu. 3) Zeszyt ucznia powinien być czysty: niepoplamiony, bez zagiętych kartek.\n2 4) Uczeń nie umieszcza informacji nie związanych z przedmiotem, którego zeszyt dotyczy. 5) Uczeń zapisuje notatki czytelnie. 6) W zeszycie nie powinno być braków wynikających z nieobecności. Uczeń ma obowiązek uzupełnić brakujące lekcje i zadania domowe do trzech dni po przyjściu do szkoły. 11. Kryteria ocen: 1) ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada wiedzę znacznie wykraczającą poza materiał nauczania przewidziany dla danej klasy, osiąga sukcesy w konkursach zajmując I-III miejsca na szczeblu wojewódzkim (regionalnym) lub krajowym. 2) ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, który: opanował pełny zakres wiedzy i umiejętności określony programem nauczania przedmiotu w danej klasie, oraz sprawnie posługuje się zdobytymi wiadomościami. 3) ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: nie opanował w pełni wiadomości określonych programem nauczania w danej klasie, ale opanował je na poziomie przekraczającym minimalne wymagania programowe, oraz poprawnie stosuje wiadomości, rozwiązuje samodzielnie typowe zadania teoretyczne lub praktyczne. 4) ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który: opanował wiadomości i umiejętności określone programem nauczania w danej klasie na poziomie nie przekraczającym minimalnych wymagań, oraz rozwiązuje typowe zadania teoretyczne lub praktyczne o średnim stopniu trudności. 5) ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: ma braki w opanowaniu programu, ale braki te nie przekreślają możliwości uzyskania przez ucznia podstawowej wiedzy z danego przedmiotu w ciągu dalszej nauki, oraz rozwiązuje zadania teoretyczne i praktyczne typowe, o niewielkim stopniu trudności. 6) ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: nie opanował wiadomości i umiejętności określonych programem przedmiotu nauczania w danej klasie, a braki w wiadomościach uniemożliwiają dalsze zdobywanie wiedzy z tego przedmiotu, oraz nie jest w stanie rozwiązać zadań o niewielkim (elementarnym) stopniu trudności. II Na lekcjach języka polskiego kontroli i ocenie podlega: - technika czytania i rozumienie tekstu w roku, - wypowiedzi pisemne 2-3 w roku - odpowiedzi ustne co najmniej 1 w roku, - recytacja 2 w roku, - estetyka i systematyczność prowadzenia zeszytu przedmiotowego 2 w roku,\n3 - prace klasowe 4 w roku, - testy sprawdzające co najmniej 4 w roku, - aktywność i zaangażowanie ucznia 1 w miesiącu, - prace domowe: - wypracowania 1 w miesiącu, - ćwiczenia 1 w miesiącu, - kartkówki co 2 tygodnie, - inne prace dodatkowe, np. udział w konkursach przedmiotowych na bieżąco. III Kryteria oceny wypowiedzi ustnej, pisemnej, recytacji, poprawności ortograficznej. A. Wypowiedzi ustne: 1. Uczeń wypowiada się zgodnie z tematem. 2. Zachowuje odpowiednią kompozycję (wstęp, rozwinięcie, zakończenie, łączy tekst w logiczną całość, unika powtarzania tych samych myśli). 3. Zwraca uwagę na poprawność językową (stosuje bogate słownictwo, włącza w wypowiedź związki frazeologiczne, przysłowia, porównania, cytaty, dba o odpowiedni akcent, używa wyrazów poprawnych gramatycznie). 4. Stosuje odpowiednie tempo mówienia (mówi płynnie, unika pauz i przerywników). Oceny za wypowiedź ustną: bardzo dobry pkt. 1-4 dobry pkt. 1-3 dostateczny pkt. 1,3 dopuszczający pkt. 1 B. Recytacja: 1. Uczeń recytuje zgodnie z tekstem. 2. Płynnie (bez namyśleń, poprawek, przerywania). 3. Przestrzega znaków przestankowych. 4. Dopasowuje tempo recytacji i modulację głosu do treści oraz nastroju wiersza. 5. Gestykuluje. 6. Wykorzystuje mimikę. 7. Dojrzale interpretuje utwór. *uczeń z trudnością w czytaniu uczy się fragmentu utworu. Oceny za recytację: celujący pkt. 1-7 bardzo dobry pkt. 1-6 dobry pkt. 1-4 dostateczny pkt. 1,2 dopuszczający pkt. 1 C. I Wypowiedzi pisemne: 1. Treść (uczeń zrozumiał temat, rozwija go, dobiera odpowiednio materiał, ma ciekawe pomysły, wnioskuje).\n4 2. Język (poprawnie buduje zdania, dobrze wyznacza granice zdań, trafnie dobiera wyrazy). 3. Kompozycja (posługuje się określoną formą wypowiedzi pisemnej, spaja tekst, stosuje akapity). 4. Ortografia i interpunkcja (stosuje poprawnie zasady ortograficzne i interpunkcyjne). 5. Zapis i estetyka (pisze czytelnie, oddziela wyrazy, nie ma dużo skreśleń w swojej pracy). C. II Wypowiedzi pisemne mogą być oceniane według kryterium punktowego opracowanego dla danej formy wypowiedzi pisemnej. OCENY TEMAT KOMPOZYCJA JĘZYK I STYL ORTOGRAFIA I INTERPUNKCJA celujący (14 pkt.) bardzo dobry (12-13 pkt.) dobry (10-11 pkt.) Wyraźnie i konsekwentnie zrealizowany temat, twórczo, oryginalnie rozwinięty. Zrozumienie tematu, wystarczające jego omówienie. Przemyślany dobór materiału i jego odpowiednia interpretacja. Wnioski własne, logiczna argumentacja, wskazywanie wartości. Zrozumienie tematu, wystarczające jego zrozumienie, właściwy dobór materiału i jego wykorzystanie. Pomysłowy, funkcjonalny, konsekwentny układ treści, przejrzysty zapis. Konsekwentne stosowanie określonej formy wypowiedzi, przejrzysty i logiczny układ treści. Konsekwentne stosowanie określonej formy wypowiedzi, schematyczna kompozycja. Sporadyczne zakłócenia spójności tekstu. Stosowanie akapitów, estetyczne pismo, sporadyczne skreślenia. Język wyrażający myśli, emocje autora. Pojedyncze uchybienia, komunikatywność tekstu, indywidualizacja stylu. Bogaty zasób słownictwa. Nieliczne odstępstwa od normy, komunikatywność tekstu. Słownictwo urozmaicone. Sporadyczne błędy interpunkcyjne. Usterki ortograficzne, nieliczne błędy interpunkcyjne. Sporadyczne błędy, lecz bez rażących.\n5 dostateczny (8-9 pkt.) dopuszczający (6-7 pkt.) Zrozumienie tematu, jego niepełne rozwinięcie. Na ogół właściwy dobór materiału i próby wykorzystania go w pracy. Formułowanie wniosków, uproszczona argumentacja. Niepełne zrozumienie tematu, jego częściowe omówienie. Nie zawsze trafny dobór materiału i nieumiejętne jego wykorzystanie. Próby formułowania wniosków Poprawne posługiwanie się określoną formą wypowiedzi, dopuszczalne uchybienia i zachwiania proporcji w układzie treści. Zakłócenia spójności nie utrudniające jednak zrozumienia tekstu. Dopuszczalny brak akapitów, czytelne pismo, nieliczne skreślenia i poprawki. Brak konsekwencji w posługiwaniu się określoną formą, chaos w układzie treści i liczne zakłócenia spójności tekstu. Brak akapitów, mało czytelne pismo, liczne skreślenia i poprawki. Częste odstępstwa od mowy językowej nie zakłócające jednak komunikacji. Ubogi zasób słów, słownictwo potoczne. Wyraźne odstępstwa od normy językowej pozwalające jednak zrozumieć treść. Ubogi zasób słów z przewagą języka potocznego. Nieliczne błędy zasadnicze i drugorzędne. Liczne błędy zasadnicze i drugorzędne. KRYTERIA PUNKTOWEGO OCENIANIA WYPOWIEDZI PISEMNEJ (np. opowiadania, charakterystyki, opisu itp.) KRYTERIA OCENIANIA Temat (nauczyciel może dodać 1 pkt. za oryginalne przedstawienie tematu, sposób argumentacji, bogate słownictwo) Kompozycja 0-3 trójdzielna kompozycja z zachowaniem właściwych proporcji 0-1 spójność tekstu (istnieją językowe nawiązania pomiędzy poszczególnymi 0-1 częściami pracy) logiczne uporządkowanie (nie pojawiają się nieuzasadnione powtórzenia) 0-1 Język i styl (dopuszczalne 3 błędy, niezależnie od kategorii) 0-3 PUNKTACJA 0-3 (+1) poprawne (pod względem znaczeniowym) słownictwo, również w związkach frazeologicznych 3 bł. 3 poprawna odmiana wyrazów oraz łączenie wyrazów w zdania i zdań pojedynczych w zdania złożone (nie pojawia się powtarzanie tych 4 bł. 2 samych struktur zdaniowych) trafnie dobrane środki językowe (nie pojawiają się wulgaryzmy, 5 bł. 1 nieuzasadnione kolokwializmy, wielosłowie, wieloznaczność, nieuzasadnione powtarzanie wyrazów obcych i wyrażeń typu: 6 bł. 0 praktycznie rzecz biorąc, dajmy na to, powiedzmy)\n6 Zapis 0-4 Interpunkcja (dopuszczalne 3 błędy) 0-1 Ortografia bł bł bł bł. I więcej - 0 Oceny: celujący 14 pkt. bardzo dobry pkt. dobry pkt. dostateczny 8 9 pkt. dopuszczający 6 7 pkt. niedostateczny 0 5 pkt. KRYTERIA OCENIANIA PISMA UŻYTKOWEGO (np. zaproszenia, ogłoszenia) KRYTERIA OCENIANIA PUNKTACJA Temat (elementy niezbędne dla danego 0 2 pisma użytkowego) Kompozycja (wypowiedź jest spójna) 0 1 Język i styl 0 2 bł. 1 3 bł. i więcej 0 Ortografia, interpunkcja (dopuszczalny błąd ortograficzny i 2 błędy interpunkcyjne) Zapis, estetyka wykonania 0 1 Razem Oceny: bardzo dobry 6 pkt. dobry 5 pkt. dostateczny 4 pkt. dopuszczający 3 pkt. niedostateczny 0 2 pkt. 0 6 D. Ortografia dyktanda: Oceny za dyktando: ortografia, interpunkcja, estetyka pisma bez zarzutu bardzo dobry 1 2 błędy, estetyka bez zarzutu dobry 3 4 błędy dostateczny 5 6 błędów dopuszczający 7 i więcej błędów niedostateczny 3 błędy interpunkcyjne to 1 błąd ortograficzny drugorzędny\n7 E. Klasyfikacja i sposoby oznaczania błędów RODZAJ BŁĘDU 1. Błędy merytoryczne a) rzeczowe, b) logiczne. 2. Błędy gramatyczne a) fleksyjne, b) składniowe. SPOSÓB OZNACZENIA rzecz. 3. Błędy wyrazowe jęz. a) leksykalne, b) frazeologiczne. 4. Błędy stylistyczne styl. 5. Błędy pisowni a) ortograficzne, b) interpunkcyjne, c) graficzne. ort. int. graf. IV Kryteria oceniania pracy uczniów z dysfunkcjami: 1. Kryteria dotyczą uczniów posiadających opinię z poradni psychologiczno-pedagogicznej, w której potwierdzono określone deficyty i charakter zaburzeń. 2. W przypadku uczniów dyslektycznych nie ocenia się głośnego czytania tych uczniów przy całej klasie, umiejętność tę sprawdza się po uprzednim przygotowaniu tekstu przez ucznia. 3. Uczeń z dysleksją czyta fragmenty lektury szkolnej wskazane przez nauczyciela. 4. Ze względu na wolne tempo czytania lub pisania wydłuża się czas pracy ucznia. 5. Preferuje się wypowiedzi ustne ucznia z dysgrafią. 6. Przy sprawdzaniu wiadomości ogranicza się treści do krótkich partii materiału. 7. W ocenie prac pisemnych uczniów z dysgrafią uwzględnia się wartości merytoryczne i sposób ich przekazania (kompozycja, poprawność językowa, styl). 8. Poprawność ortograficzna nie decyduje o ocenie pracy, jednak uczeń zobowiązany jest do ćwiczeń ortograficznych obejmujących zakres materiału. 9. Formy sprawdzania i oceniania postępów w zakresie ortografii mają charakter: dyktand z komentarzem, okienkiem ortograficznym, pisaniem z pamięci i innymi ćwiczeniami ortograficznymi. Zakres sprawdzianu ortograficznego obejmuje jeden rodzaj trudności ortograficznej. Z dyktanda uczeń otrzymuje tylko ocenę pozytywną, ocen negatywnych nie wpisuje się do dziennika.\n8 10. W przypadku ucznia z dysgrafią akceptowane jest pismo drukowane. W zeszytach przedmiotowych nie ocenia się estetyki pisma. 11. Ocena półroczna i roczna będzie uzależniona od postępów w nauce, zaangażowania ucznia i systematyczności w pracy. 12. Powyższe kryteria są integralną częścią PSO z języka polskiego. PSO z języka polskiego zostało uaktualnione przez nauczycieli języka polskiego zgodnie ze Statutem Szkoły Podstawowej nr 1 w Polkowicach i obowiązuje od dnia r.\n9 ZAŁĄCZNIK NR 1 ZASADY POPRAWY BŁĘDÓW W PRACACH PISEMNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH 1. Wszystkie prace klasowe, dyktanda i sprawdzone przez nauczyciela zadania domowe uczeń ma obowiązek poprawić, czyli dokonać korekty popełnionych błędów. 2. Uczeń dokonuje poprawy pracy klasowej i dyktanda w miejscu pod oceną nauczyciela podczas zajęć języka polskiego. Korzysta ze słownika ortograficznego i słownika wyrazów bliskoznacznych. 3. Pisemne zadania domowe uczeń poprawia w zeszycie przedmiotowym w miejscu pod wystawioną przez nauczyciela oceną. 4. Poprawiając błędy ortograficzne uczeń przepisuje wyraz w dwóch liniach i układa z tym wyrazem zdanie (uczeń z dysleksją przepisuje wyraz w jednej linii) lub poprawia błędy według własnego pomysłu, np. układa krzyżówkę, kalambury, tworzy rysunek. 5. Poprawa błędów interpunkcyjnych i językowych w pracy klasowej i zadaniu domowym przeprowadzana jest wspólnie. Nauczyciel podaje zdania, w których wystąpiły typowe, powtarzające się błędy i uczniowie dokonują poprawy. 6. Błędy ortograficzne popełnione przy przepisywaniu z tablicy uczeń poprawia w tym samym miejscu na marginesie zeszytu. 7. Poprawa błędów może zostać oceniona przez nauczyciela według obowiązujących kryteriów. Zasady poprawy błędów z języka polskiego są zgodne z WSO oraz PSO i obowiązują od dnia r.\n10 ZAŁĄCZNIK NR 2 KRYTERIA OCENIANIA ZESZYTU PRZEDMIOTOWEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH L.P. KRYTERIUM PUNKTACJA 1. Systematyczne prowadzenie zeszytu Czytelność zapisu Przestrzeganie ustalonych zasad dotyczących porządku zapisu 0-1 lekcji. 4. Estetyka okładki Grubość zeszytu pkt bardzo dobry 4 pkt dobry 3 pkt dostateczny 2 pkt dopuszczający 0-1 pkt niedostateczny Kryteria oceniania zeszytu przedmiotowego z języka polskiego są zgodne z WSO oraz PSO i obowiązują od dnia r.\n11 ZAŁĄCZNIK NR 3 KRYTERIA OCENIANIA PRAC PISEMNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W KL. 6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W POLKOWICACH Za dłuższą formę wypowiedzi pisemnej (np. opowiadanie, list prywatny, sprawozdanie, opis) uczeń otrzymuje dwie oceny. Pierwszą za realizację tematu i kompozycję, a drugą za poprawność ortograficzną i interpunkcyjną. I Realizacja tematu i kompozycja. L.P. KRYTERIUM PUNKTACJA 1. Praca w całości jest na temat. 0-1 pkt 2. Wypowiedź jest spójną, zamkniętą całością [zawiera: - wprowadzenie, - opis przebiegu wydarzeń, - zakończenie.] 0-1 pkt 3. Kompozycja trójdzielna [wstęp, rozwinięcie, zakończenie]. 0-1 pkt 4. Uwzględnienie akapitów. 0-1 pkt 5. Poprawność językowa [dopuszczalne 3 błędy]. do 3 bł. 3 pkt 6. Estetyka zapisu. [czystość, czytelność zapisu] 4 bł. 2 pkt 5 bł. 1 pkt powyżej 5 bł. 0 pkt 0-1 pkt 7-8 pkt bardzo dobry 6 pkt dobry 4-5 pkt dostateczny 2 3 pkt dopuszczający 0-1 pkt niedostateczny\n12 II Poprawność ortograficzna i interpunkcyjna. L.P. KRYTERIUM PUNKTACJA 1. Poprawność ortograficzna* [dopuszczalne 2 błędy] *Kryterium dla ucznia z dysleksją: Wypowiedź jest komunikatywna, pomimo błędów w zapisie. Uczeń zaczyna zdania wielką literą i kończy kropką. 2. Poprawność interpunkcyjna* [dopuszczalne 3 błędy] *Kryterium dla ucznia z dysleksją: Wypowiedź jest komunikatywna, pomimo błędów w zapisie. Uczeń zaczyna zdania wielką literą i kończy kropką. do 2 bł. 3 pkt 3 bł. 2 pkt 4 bł. 1 pkt 5 bł. i więcej 0 pkt do 3 bł. 3 pkt 4 bł. 2 pkt 5 bł. 1 pkt 6 bł. i więcej 0 pkt 5-6 pkt bardzo dobry 4 pkt dobry 3 pkt dostateczny 2 pkt dopuszczający 0-1 pkt niedostateczny Kryteria oceniania krótszych form wypowiedzi pisemnych (np. zaproszenie, ogłoszenie, zawiadomienie, życzenia okolicznościowe, pozdrowienia na kartce pocztowej, instrukcja): - praca bezbłędna pod względem ortograficznym, interpunkcyjnym i językowym bardzo dobry - 1 błąd ortograficzny, interpunkcyjny lub językowy dobry - 2 błędy ortograficzne, interpunkcyjne lub językowe dostateczny - 3 błędy ortograficzne, interpunkcyjne lub językowe - dopuszczający - 4 i więcej błędów ortograficznych, interpunkcyjnych lub językowych - niedostateczny Kryteria oceniania prac pisemnych z języka polskiego są zgodne z WSO oraz PSO i obowiązują od dnia r.


DROGA TROLI - NORWEGIA - VAN LIFE VLOG #5000:20:10\nTo już 50 odcinek vloga! WOW! I to w takim miejscu! Dzisiaj zobaczycie kolejną część podróży po Norwegii. Zaczynamy w miejscowości Oppdal skąd pojedziemy na punkt widokowy na górę Snohetta (Viewpoint Snøhetta, Hjerkinnhusvegen 33, 2661 Hjerkinn), gdzie wybudowano cudowną architektonicznie budowlę otwartą cały rok, dla wszystkich za darmo. Można się tam schronić przez wiatrem, deszczem, zimnem i niepogodą. Można rozpalić w kominku i spędzić romantycznie wieczór :)\nPo kilku cudownych dniach w Oppdal pojechaliśmy do miejscowości Trondheim znanej ze skoków narciarskich gdzie zwyciężał Adam Małysz i Kamil Stoch. Trondheim jest bardzo ładnym miastem, kolorowym, zadbanym i bardzo urokliwym. Minusem jest niestety spora ilość bramek, które pobierają opłatę za przejazd przez drogi, mosty i tunele, przez co musieliśmy sporo zapłacić za tę wizytę.\nNo i wreszcie Droga Troli zwana również Język Trola lub Trollstigen. Wybudowana w 1936 droga na zboczu skały wznosi się na wysokość 852 m.n.p.m. Jest to dosyć stromy podjazd z ogromną ilością zakrętów. Było to piękne doświadczenie, ale bardzo stresujące. Na szczęście zjazd z drugiej strony fiordu był spokojny i udało nam się bez przeszkód zjechać. Na pewno przydały się doświadczenia z hamowania w górach z odcinka #18 - SPALONE HAMULCE. Dzięki temu wiemy już jak zachować się jadąc wielkim autem w góry :)\nJeśli podobał Ci się ten odcinek zostaw po sobie ślad w postaci komentarza lub łapki w górę. Dziękujemy!\nMuzyka pochodzi z banku muzyki dla twórców filmowych i może być trudno ją znaleźć on-line.\nDron DJI SPARK kupiliśmy na drony.net\n18:43 Następne wideo:


Od obróbki surowca i produkcję, poprzez selekcję dostawców i dystrybucję, aż po działalność eksportową i budowlaną. O drewnie wiemy wszystko. Innowacyjne rozwiązania handlowe i ciągły rozwój technologiczny sprawiają, iż marki wchodzące w skład Grupy Drewnleś realnie wpływają na rozwój wyjątkowo dynamicznego rynku branży drzewnej.\ntel. 12 27 47 198\nFirma „matka” i rdzeń Grupy Drewnleś.\nDziała nieprzerwanie od 1990 roku, prężnie zwiększając swoje możliwości produkcyjne.\nZaopatruje w półprodukty i elementy wykończeniowe wiodących producentów architektury drewnianej, sklepy branży drzewnej i składy budowlane.\nDo najważniejszych produktów w ofercie firmy należą: boazerie, deski ławkowe, listwy wykończeniowe, drewno strugane i drewno klejone.\nSzerokie możliwości produkcyjne pozwalają na realizację cyklicznych zamówień dedykowanych, według zindywidualizowanej specyfikacji i wymogów klienta\nSieć Handlowa zrzeszająca sklepy z szerokim asortymentem produktów wykonanych z drewna.\nDla klientów indywidualnych: Od desek struganych i podłogowych, przez meble i zabawki, aż po deski kuchenne – czyli największa i najbardziej kompleksowa oferta polskich produktów i wyrobów z drewna.\nDla przedsiębiorców: Innowacyjna koncepcja handlowa (popularny e-sklep z możliwością odbioru zamówień w sklepach stacjonarnych i punktach odbioru) i starannie prowadzone działania marketingowe – jako gwarancja rozwoju biznesu.\ntel. +48 530 530 506\nMarka AleDrewno powstała w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie firm handlowych na produkty drzewne.\nJest to oferta biznesowa skierowana jest w szczególności do przedsiębiorstw handlowych z branży wykończeniowej i budowlanej (sklepy i markety).\nElementem wyróżniającym AleDrewno są regały handlowe, które zostały zaprojektowane z myślą o wygodzie zarówno klienta jak i sprzedawcy. Dopasowana ekspozycja zwiększa przejrzystość oferty, podkreślając jej kompleksowość.\ntel. +48 786 289 289\nHurtownia polskich wyrobów z drewna z ofertą skierowaną do kontrahentów zagranicznych.\nSzeroki asortyment i wysoka jakość produktów, które cieszą się niesłabnącą popularnością wśród klientów na całym świecie.\nWielojęzyczna witryna, odpowiednie kampanie promujące naszą markę na poszczególnych rynkach docelowych, a także doświadczenie w działaniach eksportowych otwierają nowe możliwości przed naszymi dostawcami.\n+48 791 459 621


Bartne – oblicza Beskidu niskiego – To je nasza bajka\n— Tata! Musisz napisać, że widziałem: pięć żab, trzy jaszczurki, jednego padalca. Koniki polne były takie niezwykłe, a niektóre zwykłe. I jeszcze jakiś ptak, jak sprawdzimy, to napiszesz jaki. Tata i napisz, że widziałem dwa małe kotki.\n— To ja ci pokazałam! Ja widziałam więcej.\n… kierując się niebieskimi kreskami na drzewach, które były skrótem do kresek czerwonych …\nKiedy obok drewnianej bacówki wchodziliśmy w las, kierując się niebieskimi kreskami na drzewach, które były skrótem do kresek czerwonych, mieliśmy plan – zdobyć szczyt. Plan nie był dokładny, nie precyzował celu, nie nazywał go, jednak cel był jasny: szczyt. Najpierw pojawiły się jeżyny czarne, na krzaczkach w wielu miejscach.\nHamowały tempo marszu, pojawiały się w tych dłoniach mniejszych i większych, by smaku dodać wycieczce i sprawiały, że sam marsz stawał się ciekawy, poznawczy i atrakcyjny. Błądziliśmy po stokach Mareszki. Błąkaliśmy się ścieżynkami i drogami leśnymi. Mijaliśmy strumyki, drzewa porośnięte hubą.\nPojawiały się grzyby, a trzeba wam wiedzieć, że te potrafią pokrzyżować wszystkie plany. Maślak, koźlak, zajączek dołączyły do naszego grzybowego zbioru. Dwie panie z koszami pełnymi, odpoczynku zażywały, by po chwili znów ciężkie grzybowe tobołki targać. Czerwone kreski wyprowadziły nas z lasu. Łąkami w dół schodziliśmy, by napotkać fundamenty starych domów. By napotkać dacze nowopowstałe tych, których stać było na zagospodarowanie sobie odludnego zakątka. By napotkać dom drewniany z płotem obalonym. Zarośnięty był zielem wysokości chłopa, cały wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Kiedy w nim tętniło życie? Jakiego dnia i kto tam ostatnią potrawę upichcił? Tego już się nie dowiem.\n— Mają państwo lekarstwa, coś przeciw bólowego? — zastąpiła nam drogę. Nie była stara. Zaniedbana i jakby bezradna. Odziana w przydomowe ubrania, niechlujnie wygodne. — Bo wiecie państwo, bardzo mnie boli. Bark mnie boli. Kiedyś był złamany i odkąd wyleczyli, to boli. A skąd państwo? Może u was jakiś dobry lekarz? Muszę poszukać. U nas, tutaj niedobrze zrobili i boli, muszę gdzieś dalej pojechać. Nie macie nic przeciwbólowego. Nic nie szkodzi. Od dawna już boli, pewnie by nie pomogło. Naprawdę nic nie szkodzi. A państwo u pani Kasi mieszkacie? Nie. Aż z Bartnego idziecie.\nUsiadła przed chyżą, domem wapnem bielonym, na schodku. Patrzyła w słońce, to na nas przechodzących. Przed domem studnia i podwórko małe, niegrodzone płotem od drogi. Drewo przy domu porąbane i do grzania, i do palenia pod kuchnią służy. Obok mniejszy budynek, podobnie bielony. Jakiś ul, chociaż ul może już gdzie indziej stał i inny krajobraz tworzył. Kot szary, mały ocierał się jej o nogę, gdy tak siedziała.\nSłońce piekło. Na drodze spotkaliśmy żabę zupełnie inną niż w lesie. Nie wiedząc kiedy, w dolinie Zawojki się znaleźliśmy. Nie na żadnym szczycie, jak było pierwotnym zamiarem. Czy to był już Wołowiec? Miejsce, gdzie kiedyś moje pisemne wypociny odbiły się od wydawnictwa Czarne? Dzisiaj nie weszliśmy na szczyt, a cel został osiągnięty.\nNie wiem, skąd się wziął w tym miejscu i tak szczerze nie bardzo mnie to interesuje. Na imię ma Andrzej, tak przypuszczam, bo chociaż wymieniliśmy kilka słów, to nie można nazwać tego znajomością. Z dziewiętnaście lat temu na taki sposób istnienia się zdecydował, tak gdzieś podsłuchałem, więc nie ręczę, że to fakt rzetelny. Czytałem gdzieś, jak pisał o sobie, że jest półdebilem, nie mam najmniejszego zamiaru nikogo obrażać, uważam, że to wygodne określenie siebie, które pozwala na większą swobodę wypowiedzi, jak i większą porcję twórczego myślenia.\nTego dnia kręcił się przy bacówce, przy swoim domu, swoim gospodarstwie. Miał plan, miał myśl, którą właśnie materializował. W płacie styropianu drążył otwory z pasją i determinacją. Nóż o plastikowej czarnej rączce i wąskim nierdzewnym ostrzu zagłębiał się w materiale i wykruszał białe kuleczki, a te opadały na ściółkę, bo wszystko wśród drzew się działo. Otworów miała być określona ilość – nie mniej, nie więcej – tylko tyle, co potrzeba. Otwory jednakowe nie były, ale taki był właśnie zamysł artysty. Później w otworach wyrosły kozaki, borowiki dorodne, stały gęsto w styropianowym podłożu. Andrzej się kręcił i co chwila dokładał nowe elementy do swojego obrazu. Był mech, były liście z pobliskich drzew opadłe nie tego roku, co stały się ściółką.\n— Nie wytrzymam, jak się nie zapytam — Siela skierowała swe słowa do twórcy — Co to będzie?\n— Zdjęcie — odparł Andrzej i dalej tworzył swój obraz natury.\n— Mama, ja też chcę takie zdjęcie. — Zuzia ma wielką chęć posiadania.\n— To zdjęcie jest pana, musiałby się zgodzić.\nZuza spojrzała na Andrzeja swoim błagalnym wzrokiem, on jednak tego nie wiedział. Tworzył bez słowa. Co stworzył, odkryłem później, czytając jego opowieść.\nBacówka Bartne jest na krańcach wioski, jest enklawą turystów wśród łemkowskiego świata. To świat w świecie, oddzielony od świata zielenią drzew i magią istnienia. Drewno ściemniało już przez lata, nabrało powagi i zaciemniło wnętrza. Jest tu woda ciepła czasami, jak w piecu pod kuchnią napalone, a pali się przez dzień cały, by można było pierogi czy kiełbasę bacy przygotować.\nWrzątek jest od zaraz, na resztę trzeba poczekać, ale nie złość się, kiedy zdarzy się zupełnie odwrotnie. W bacówce tej miejsca są do spania i chociaż nie jest ich wiele, to sporo gości się pomieści. Zmieszczą się ci, co biegają głównym szlakiem beskidzkim. Rodziny z dziećmi miejsce tu znajdą, co tym bardziej jest dla nich atrakcyjne, bo samochodem pod samo schronienie można się dostać. Zdobywcy odznak PTTK tu odpoczną i kolejną pieczątkę do książeczki wbiją. Miejsce to jest gościnne, chociaż brak tu tego, co jest zbędne, czyli telewizji, Internetu, zasięgu sieci komórkowych. Chociaż wody, tej ciepłej, też często braknie, to zimnej znajdziesz tu pod dostatkiem. Pianie koguta cię tu nie obudzi, co innego trel ptasi, szum wiatru tańczącego w drzewach – to potrafi z łóżka wyrwać lub też potrzeba podróży, ta to dopiero budzić potrafi. Jeszcze wiele o tym miejscu pisać można tylko po co, skoro sami możecie tego doświadczyć, Beskid Niski odwiedzając.\nMiał on brodę gęstą i ciemną. W sukienną odzież, taką do pracy, był ubrany. Początkowo myślałem, że alkoholem jest zaprawiony, bo po drodze trochę na boki go nosiło. Jak bardzo się myliłem. Na krótkim postronku krowę prowadził, taką całkiem biało-brązową. Szła za nim nie do końca posłusznie, przez co czasem musiał ją mocniej pociągnąć. Pewnie nie zapadliby mi w pamięć, ten z brodą i ta krowa, gdyby nie to, że środkiem drogi podążali, jedynej asfaltowej nitki, która właśnie na tym odcinku stromo pod górę się wznosiła. By dopełnić obrazu, powiem, że za nimi samochód się wtaczał bordowy, ledwie na pierwszym biegu zmuszony jechać. Krowa z właścicielem nie ustąpiły drogi. Próbowaliście kiedyś toczyć się za zadem krowim? Kim był kierowca, nie wiem. Nie był turystą, bo cierpliwości w nim zbyt wiele. Może to sąsiad brodacza, z którym się nie lubił. Może to adorator brodatego córki, którego ten za dobrą partię nie uważał. Może też być, że pomagał zwierzę z pola prowadzić, a zwierzę nie krową, lecz bykiem być mogło. Jak to się szybko pewne rzeczy zacierają w pamięci.\nBartne jest na krańcach Polski, gdzie czas jeszcze tak nie pędzi, gdzie ludzie mają swoją własną mowę, a cyrylicy używają do zapisywania słów. Tutaj Rusini gospodarzą, czy też – jak ich kiedyś Bojkowie nazwali – Łemkowie.\nBartne ponoć swą nazwę wzięło od bartnictwa (to jedna z hipotez), które tu powszechne było, a i dzisiaj w niejednym gospodarstwie ule tutaj spotkasz, a jak zdobędziesz się na śmiałość i do chałupy zapukasz, to i miodem zakupionym tutaj chłodnym wieczorem herbatę na słodko doprawisz. Nie strasz się ceną wysoką, od nas 50 zł chciano za litr, bo miód tu z polnych kwiatów i spadzi, a ten ze względu na swą unikalność i w innych regionach podobnie kosztować będzie.\nChata mnie urzekła. W książkach i skansenach chyżą nazwana. Przy drodze stała nieoddzielona od asfaltu żadnym płotem. Była długa, drewniana o dachu dwuspadowym, na tyle wysokim i stromym, by śnieg się go nie trzymał, a strych w ten sposób tworzony pełnił funkcję stodoły. Dom na dwie części podzielony. W jednej gospodarz zza firanki nas obserwował, równie uważnie jak my dom jego. W drugiej, znacznie mniejszej, zwierzęta schronienie miały. W tej części drzwi nie było, a z zewnątrz jedynie łeb krowi, zdobiony rogami, w ciemnym wnętrzu udało się dostrzec. Z tej też ciemności łańcuch na światło dzienne się wydostał, na którego końcu pies czarny majątku pilnował. Kiedy było mu zimno czy też zbyt gorąco zawsze schronienie w tej małej oborze mógł znaleźć. Łańcuch był mięsisty, na ciężki wyglądał, a pies taki nie za duży i całkiem spokojny, ani przez chwilę na nas szczekaniem czy warczeniem się nie uniósł. Nie przeszkadzały mu też kury, które w obejściu się kręciły. Na zewnętrznej ścianie, obok drzwi niedaleko, kany metalowe wisiały, czekając pory dojenia, gdy mlekiem się wypełnią. Obrazek sielski prosił się o zatrzymanie w kadrze, na płótnie czy też w poemacie. Wróciłem tu w pewne niedzielne popołudnie, jednak czar prysł, życie się schowało, jedynie chata jak stała, tak stała. Sąsiednie domostwa podobnie bez życia były, bo w tę akurat godzinę wszyscy do świątyni wybyli i liturgii w świętym języku (cerkiewnosłowiańskim) wysłuchiwali. Nie ważne, że słowa niezrozumiałe, bo nie o zrozumienie, a o wiarę się rozchodzi.\nPrzyznam się, że choćby z powodu samej wiary czułem się trochę jak w nie swoim kraju, pomimo że na mapach to Polska ciągle. O ile w kościele potrafię się odnaleźć, to w cerkwi to już różnie bywa. Dodatkowo język mocno wschodnim elementem barwiony, nie piszę o łemkowskim, w którym do mnie nie mówiono. To wszystko sprawia, że będąc tutaj, odkryliśmy może nie tyle kraj, ile krainę nam nieznaną. Ponoć grekokatolicy mówią o sobie, że są prawosławni w wierze, a katolikami z miłości. Można uznać, że miłość do katolicyzmu Rusinom tutejszym odeszła i teraz tylko na prawosławnych obrzędach się koncentrują i prawosławie całym sercem wyznają. Widać to doskonale po dwóch cerkwiach. Co ciekawe, obydwie budowle są pod wezwaniem tych samych świętych. Jedna prawosławna, którą mieszkańcy pobożnie nawiedzają, druga grekokatolicka jest dzisiaj obiektem duchowo martwym, a przez przypadek naszym celem poznawczym się stała. Budowla jak wszystko, co mijaliśmy, przy cienkiej nitce asfaltu się znajdowała, tego samego, co pod bacówką Bartne w lesie się kończy.\nWhoops! Coś poszło nie tak. Odśwież stronę i spróbuj jeszcze raz\nCerkwia pod wezwaniem Kosmy i Damiana\nCała drewniana, jodłowa rzec można, bo właśnie z drewna jodłowego wykonana i jodłowym gontem z zewnątrz okryta, podobnie jak płot świątynię okalający. Na nadprożu liczby 1… 8… 4… 2 to nic innego jak rok budowania. Trzy kopuły wieńczą zadaszenie, takie ruskie, cebulowe krzyżem zwieńczone, krzyżem specyficznym, bo o ośmiu końcach.\n— Na mnie państwo czekają? — Nie wiem skąd i kiedy się pojawiła. Włosy miała okryte chustą, bo kobiety w swej skromności w świątyni, nawet tej będącej dzisiaj muzeum, włosy zakryte noszą.\n— Jak pani tak mówi, to pewnie tak jest.\n— Jaka tam pani.\n— Taka sama jak my państwo.\nWprowadziła nas do drewnianego budynku. Podała dziewczynom chusty.\n— Należy nagość schować w świątyni. — Jakoś w tym stylu brzmiały jej słowa, może nieco bardziej wschodnim (ruskim) szykiem słów i akcentem znaczone. Tak tłumacząc, pomagała okryć nagość nóg Sieli i córki mojej przed obliczem pańskim.\nI GAFA: Niewiasty włosów nie okryły, tak skupiły się na nogach.\nII GAFA: — Czy tam u góry są organy? — pytam, spostrzegłszy balkon nad nami.\n— W cerkwi nie ma organów. W żadnej nie ma — powiedziała. — U nas pieśni chóralne.\nIII GAFA: Teraz już wiem, że pop to nie jest ładne określenie kapłana, a wręcz obraźliwe. Wtedy jeszcze nie wiedziałem i o popa zapytałem.\n— Czy ładnie tak nazywać księdza klechą? — zapytała i niemal natychmiast sama odpowiedziała:\n— Tak nie przystoi nazywać. Proboszczu, mówimy, albo otiec, batiuszka. Nigdy nie nazywamy popem.\nRumieńcem wstydu się okryłem, a ona zamilkła. Tak staliśmy na przejściu z babińca w głąb świątyni. Przed nami ikonostas. Ściana zdobiona ikonami świętych i proroków, za którą niczym namiastka nieba znajduje się prezbiterium. Tam kapłan odprawia boską liturgię, tam znajduje się darochranitielnica (tabernakulum).\nOna stała nam na drodze i nie zapraszała głębiej, nie tłumaczyła, co widzimy, nie opowiadała historii. Stała w swojej chuście w spódnicy do kostek. Nie dostojnie, ale ludowo i schludnie, tak jak przystoi w niedzielę na mszy wyglądać.\n— To księga, z której się modlicie?\n— Tak, w staroruskim pisana.\nKsięga była otwarta, cyrylicą pisana. Próbowałem znaczki w słowa składać, jednak nic zrozumiałego z nich nie potrafiłem stworzyć. Księga na jednej z ław leżała, tej zaraz przy wejściu do nawy, otwarta tak, by pismo pokazać, ale treści nie zdradzić. Leżała na samym brzegu tej ławki, jakby ktoś zostawił ją na chwilę i zaraz miał do lektury powrócić. A ona stała niczym strażnik wiary, pilnując, byśmy niewidzialnej linii nie przekraczali. Tak, aby kobieta czy innowierca za ikonostas nie zaglądali. Trzymała nas w babińcu, może krokiem do nawy pozwoliła nam wstąpić, gdzie wedle obyczaju kobiety i ci innych wyznań mają swoje miejsce.\nCerkiew PW św Kosmy i Cyryla\nPytałem o Rusinów, Bojków, którzy sąsiadami byli, a dzisiaj ich nie ma. Trochę o krowach mówiliśmy i że dobre mleko. O tym, że pól się tu nie uprawia, jedynie łąki i krowy brązowo-białe hoduje. Pytałem o pierogi łemkowskie, takie z kaszą, mięsem i grzybami, których smak z porannego posiłku spamiętałem. Ona mówiła niewiele, tyle tylko, że są po okolicach wioski dziś zupełnie puste, wysiedlone zaraz po wojennych czasach. Mówiła o tych, co powracali z wygnania, by Rusinami się poczuć i na powrót swoją krainę zamieszkać. Wspomniała o języku nie polskim, a ich własnym rusińskim, który wśród nich jest ciągle żywy. Było trochę o dzieciach, sąsiadach opowiadających o cerkwi i pobycie w Gdańsku\nNie płaciliśmy za jej czas i oglądanie zabytku. Poprosiła tylko o wpis w księdze. Zostawiliśmy swój ślad w tej łemkowskiej wiosce, a pobyt tutaj zostawił trwały ślad w naszej pamięci. Z perspektywy czasu coraz więcej pytań się rodzi, które niewątpliwie skłonią nas do powrotu w te strony.\nNie sposób o krzyżach nie wspomnieć, na które na każdym niemal kroku w tej okolicy się natkniesz, krzyżach z kamienia wykonanych. Nie dziwi, że z kamienia, bo w okolicy budulca tego dla kamieniarza nie brakuje. Ponoć właśnie kamieniarze pierwsi tę osadę tworzyli, osiedlając się tu ze względu na obfitość kamienia, skał i jego różnorodność w tych okolicach.\nKrzyże napotkane były dla nas egzotyczne, dzisiaj już znamy ich symbolikę, przez co stały się bardziej swojskie. Mają one osiem końców i trzy poprzeczki. Pierwsza, najkrótsza u góry się znajduję tak jak kiedyś tabliczka z wypisaną winą skazanego: Jezus Nazarejczyk Król Żydowski, na rozkaz Piłata przybita. Druga, najdłuższa, to ta, na której ręce pańskie były rozpostarte i do drzewa gwoźdźmi przytwierdzone. Na trzeciej nogi przybite były, nie jak u chrześcijan w obrządku rzymsko-katolickim jednym gwoździem, lecz każda z osobna. Ta ostatnia jest skośna specjalnie. Prawym końcem skierowana w niebo, miejsce, gdzie trafił skazany nawrócony na krzyżu. Lewym wskazuje, gdzie trafił ten, co w grzechu pozostał.\n… na każdym niemal kroku w tej okolicy się natkniesz, krzyżach z kamienia wykonanych.\nBeskid stał się nam tajemnicą do odkrywania. Ciągle nie jest tłoczny, ale senny i enigmatyczny, więc przyciągnie nas zapewne z powrotem i może wtedy uda nam się zbliżyć do ludzi tam żyjących i swoje tradycje pielęgnujących. Może napijemy się wódki, pierogi ugnieciemy. Kto wie. Wszystko może się przecież wydarzyć.\nBeskid Niski, Góry, Polska\nbacówka, Bartne, Beskid, cerkiew, chyża, Łemkwyna


osprzęt żeglarski - Katalog shotproduction\nNasza firma rozpoczęła swoją działalność w 2001 roku. W tym czasie udało nam się nabyć duże doświadczenie w branży a oprócz tego zaufanie zawodników. W naszej ofercie znajdują się rzetelnie wyselekcjonowane artykuły wykonane z najwyższej jakości materiałów. Klientom proponujemy artykuły znanych a oprócz tego cenionych producentów, takich jak: Zhik, Ovington, North Sails, Zaoli, Topper, Nautivela, Olimpic Sails, Selden a oprócz tego Doskonale Spars. W ofercie posiadamy: łódki Topper, jachty Optimist, żaglówki 420, 470, skiff 49er a oprócz tego 29er i również profesjonalne ubrania żeglarskie: pianki, padsy, kombinezony lycrowe a oprócz tego buty z umieszczonym na ich grzbiecie specjalnym gripem. W razie pytań, zawsze jesteśmy gotowi poradzić a oprócz tego wspomóc w wyborze odpowiedniego produktu. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony internetowej w celu zapoznania się z pełną propozycją firmy.\nSłowa kluczowe: 29 er, zhik\nSklep online systemykominowe.net oferuje wysokiej klasy systemy kominowe: plastikowe, izolowane, kwasoodporne, żaroodporne, przewodów giętkich a oprócz tego powietrzno spalinowe. Bogata oferta towarów sprawi, że każdy u nas zakupi u nas wyroby, których potrzebuje. Dbamy o stan magazynowe, w...\nFirma Agnat świadczy wyspecjalizowane usługi e-commerce. Naszą propozycję kierujemy zarówno do firm, jak i również klientów indywidualnych. Proponujemy Ci hostingi i również domeny, projektowanie stron internetowych i również sklepów internetowych, usługi SEO, e-marketing oraz mnóstwo...


ALL FOR KIDS - Strefa producenta - OliviaKids.pl\nProduktów w ofecie: 61\nZielony t-shirt z MIKOŁAJEM\nCzadowy komplet ADVENTURE\nOrginalna bluza czarna z grafikami\nAll For Kids – producent modnych ubrań dla dzieci\nW naszym sklepie internetowym znajdziesz zarówno chłopięce, jak i dziewczęce ubrania na najróżniejsze okazje. Zadbaj o to, by garderoba Twojej pociechy zawierała wszystkie niezbędne, podstawowe elementy, takie jak:\ngładkie, uniwersalne spodnie,\nwygodne T-shirty z nadrukami,\nciepłe, dzianinowe bluzy z długim rękawem,\nkurtki jeansowe lub bomberki,\neleganckie sukienki dla dziewczynek,\nstrój galowy na szkolne apele bądź różne uroczystości,\nletnie zestawy z przepuszczającej powietrze bawełny.\nSprawdź, jakie ubrania w swojej ofercie ma znany producent – All For Kids\nPrzyjęcie urodzinowe, święta, wesele, chrzciny – na różnego rodzaju imprezy okolicznościowe warto zadbać o odpowiednią do okazji, elegancką stylizację małej księżniczki. W ofercie All For Kids – producenta ubrań dostępnych w naszym sklepie online – znajdziesz na przykład wygodne dziewczęce tuniki oraz sukienki. Polecamy na przykład te z cekinowym zdobieniem lub efektownymi falbankami. Sprawdź, co jeszcze dla Ciebie przygotowaliśmy!\nKomfortowe ubrania dla chłopców od All For Kids – producenta, który rozumie potrzeby najmłodszych\nChłopięca odzież powinna nie tylko świetnie się prezentować, ale także być wygodna oraz odporna na uszkodzenia mechaniczne, które nierzadko wynikają z ogromnej energii i temperamentu młodego człowieka. W sklepie OliviaKids.pl znajdziesz między innymi propozycje na wszystkie pory roku – komfortowe bluzy dla chłopców marki All For Kids. Szeroki wybór materiałów, wzorów oraz kolorów to gwarancja, że na pewno znajdziesz odpowiednie ubrania dla swojego małego urwisa. Poznaj pełną ofertę producenta, którego bluzy i inne elementy garderoby znajdziesz w naszym sklepie!\nBluzy i spodnie dla chłopców od All For Kids – modnie, a przy tym wygodnie\nW sklepie OliviaKids.pl znajdziesz spodnie dla chłopców na różne okazje. Polecamy zarówno modele do szkoły – na przykład szare jeansy ze ściągaczami w kostkach – jak i te eleganckie, na przykład na rodzinną uroczystość. Przekonaj się, że producent All For Kids doskonale rozumie potrzeby oraz oczekiwania młodych użytkowników. Zapraszamy na wygodne, internetowe zakupy z dostawą do domu, dzięki którym uzupełnisz garderobę swojej pociechy!\nBluzki / T-shirt (4)\nBluzy dla chłopców (12)


przeciw wypychaniu – Wprost\nNajwiększym zagrożeniem dla społeczeństw jest rozdęte państwo, które wywołuje kryzysy fiskalne, inflację i wysokie bezrobocie\nPospolity argument przeciwko próbom ograniczania zakresu działania państwa głosi, że powstanie wówczas próżnia w zaspokajaniu ludzkich potrzeb. Jest to pokłosie popularnego poglądu, że jeśli państwo czegoś nie zrobi, to nikt tego nie zrobi. Jego wyznawcy nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, że sprowadzają do zera potencjał dobrowolnej międzyludzkiej współpracy, która obejmuje zarówno transakcje rynkowe (czyli obliczone na zysk), jak i współdziałanie na zasadzie wzajemnej pomocy. Ten, kto w państwie widzi jedyną czy główną instancję rozwiązującą ludzkie problemy, nie może jednocześnie głosić idei społeczeństwa obywatelskiego, które obejmuje sieć dobrowolnych organizacji niepaństwowych. Społecznik etatysta byłby jak wegetarianin, który codziennie jada kotlety schabowe.\nEtatyzm w mieszkaniu\nProblem nie polega na tym, że ograniczenie rozdętego państwa stworzy pustkę, lecz na tym, iż ekspansja etatyzmu wypiera dobrowolną, rynkową lub nierynkową współpracę. W socjalizmie wszystkie problemy - braki mieszkań, butów, mleka, bułek - adresowano do państwa, bo państwo wzięło na siebie ich rozwiązywanie. Nie wynikało to jednak z tego, że sektor prywatny zawodził, lecz z tego, że został brutalnie wyparty. Dziś już chyba uznaliśmy, że butów, bułek i mleka nie musi dostarczać państwo, ale stare schematy pokutują jeszcze w dziedzinie mieszkalnictwa, oświaty, usług lekarskich i opieki socjalnej. I w tym wypadku problem nie polega na tym, że prywatna działalność i dobrowolna współpraca nieuchronnie zawodzą, lecz na tym, że rozdęte państwo je wypiera.\nNie ma np. żadnego ekonomicznego prawa, które by mówiło, że mieszkania nie mogą być towarem. Sektor prywatny może w sposób rynkowy zaspokajać potrzeby mieszkaniowe. Wystarczy jednak zaniżenie - na mocy państwowych przepisów - czynszów i/lub nadmierna ochrona najemców, aby prywatne inwestowanie w mieszkalnictwo stało się nieopłacalne. Wtedy prywatny kapitał skieruje się na przykład ku produkcji herbatników czy lemoniady albo poszuka zyskownych lokat za granicą. W budownictwie mieszkaniowym powstanie zaś próżnia, którą będzie usiłowało wypełniać "uspołecznione" budownictwo. Przerabialiśmy to w PRL. Owa próżnia nie zaistniała z powodu ułomności rynku, lecz wskutek interwencji państwa. To państwo poprzez jedną interwencję (zaniżanie czynszów) stworzyło popyt na następną własną interwencję (budownictwo socjalne). Tak powstaje spirala interwencjonizmu.\nBon na konkurencję\nPopatrzmy na usługi oświatowe. Uważamy zwykle za oczywistość, że oświata musi być "bezpłatna", czyli finansowana z podatków. Dodam, że nie wzywam tutaj do komercjalizacji podstawowej edukacji. Chciałbym jednak, abyśmy przyjrzeli się obiegowemu poglądowi, że bez "bezpłatnej" oświaty istniałaby próżnia (analfabetyzm), gdyż rodzice nie posyłaliby dzieci do szkół. Jakie założenie o stosunku rodziców do dzieci leży u podstaw tego poglądu? A jak ten pogląd ma się do doświadczeń historycznych? Warto w tym miejscu przytoczyć wyniki badań Edwina G. Westa, który pokazał, że w Anglii, Walii i Stanach Zjednoczonych przed wprowadzeniem bezpłatnej i przymusowej edukacji publicznej istniała gęsta sieć niepaństwowych szkół podstawowych, finansowanych z czesnego, wpłacanego przez rodziny robotnicze oraz organizacje kościelne. W 1833 r. w Anglii wydawano w ten sposób na kształcenie dzieci około procentu dochodu narodowego, a w 1920 r. - już po wprowadzeniu bezpłatnego kształcenia w szkołach publicznych - 0,7 proc. Finansowane z podatków (czyli bezpłatne dla rodziców) szkoły publiczne przechwyciły pieniądze kierowane wcześniej do szkół niepublicznych, co doprowadziło do upadku tych drugich. I w tym wypadku ekspansja państwa nie wypełniła luki, lecz wyparła wcześniej powstałą działalność niepaństwową.\nEdwin G. West podkreśla, że do połowy XIX w. ekonomiści - poza Marksem - byli zwolennikami dostarczania oświaty poprzez rynek, gdyż uważali opłacanie czesnego za instrument, dzięki któremu rodzice mogą utrzymywać konkurencję między nauczycielami i szkołami. To dążenie zostało storpedowane przez związki zawodowe nauczycieli. Ich sukces polegał na pozbawieniu rodziców wpływu na wielkość sum trafiających do poszczególnych szkół, czyli na wyeliminowaniu konkurencji między nimi. Jeśli jednak uważamy konkurencję za niezbędną siłę motywującą do innowacji i porządnej pracy producentów butów, koszul, cegieł, lekarstw, samochodów, usług turystycznych itp., dlaczego miałaby być ona niepotrzebna w odniesieniu do producentów usług oświatowych?\nProponowanym współcześnie narzędziem wskrzeszenia konkurencji w tej dziedzinie jest bon oświatowy, czyli prosta zasada, że szkoły uzyskują tym więcej publicznych pieniędzy, im więcej przyciągną uczniów.\nWypieranie działalności niepaństwowej przez pozbawienie jej dochodów grozi także prywatnym mediom, które są silnie uzależnione od przychodów z reklamy. Wystarczy, że państwowa telewizja, finansowana z podatków (abonament), zaniży stawki za emisję reklam i dzięki temu przechwyci zamówienia. W tej sytuacji podatnicy, chcąc nie chcąc, będą wspierać finansowo ekspansję państwa na obszary, gdzie niezależność od państwa jest kluczowa dla ochrony demokracji.\nObiegowa mądrość głosi, że państwowe zabezpieczenia socjalne są konieczne, bo bez nich ludzie byliby bezbronni wobec nieprzewidywalnych (choroba, bezrobocie, wypadek) lub przewidywalnych (starość) zdarzeń, które redukują ich dochody. Analiza doświadczeń biednych krajów Trzeciego Świata pokazuje jednak, że największym zagrożeniem dla tamtejszych społeczeństw jest rozdęte, skorumpowane i łupieżcze państwo, wywołujące kryzysy fiskalne, inflację czy wysokie bezrobocie. Ograniczenie owego państwa, czyli wyeliminowanie jego ekscesów, jest elementarnym i niezbędnym "zabezpieczeniem socjalnym". Taka reforma przyspieszyłaby wzrost indywidualnych dochodów oraz oszczędności i w ten sposób zwiększyłaby zdolność ludzi do stawiania czoła zagrożeniom. Ponadto badania w krajach Trzeciego Świata pokazują, że działa tam zadziwiająco dużo nieformalnych mechanizmów wzajemnej pomocy (wymiana darów, dofinansowywanie rodzin przez emigrantów itp.). Warto też podkreślić duży potencjał nowoczesnych niepaństwowych rozwiązań instytucjonalnych, które wspierają oszczędzanie oraz zapewniają ubezpieczenia i mikrokredyty dla biednych.\nProblem polega na tym, że ekspansja państwowych zabezpieczeń socjalnych podważa tradycyjne i nowoczesne rozwiązania niepaństwowe. I w tym wypadku państwo nie wypełnia próżni, lecz wypiera indywidualną działalność i dobrowolną współpracę. Wskazuje na to jeden z ostatnich raportów Banku Światowego, w którym czytamy: "Konkurencja ze strony rządu w dziedzinie transferów socjalnych może wypierać prywatne rozwiązania instytucjonalne, które częściej trafiają do biednych niż biurokratyczna pomoc publiczna".


"Gazeta Polska" wygrała w sądzie z TVN! | Niezależna\nMEDIA / WIADOMOŚĆ / 25.09.2012, godz. 20:03\n- Sąd żadną miarą nie dopatrzył się takich stwierdzeń w artykule - uzasadniała sędzia Agnieszka Wachowicz-Mazur, która wskazywała, że w tekście gazety znajdują się poglądy, do których autorzy mieli prawo. Podkreśliła znaczenie wolności słowa w demokratycznym państwie i możliwości ograniczania jej jedynie w uzasadnionych wypadkach. - Dziennikarze nie złamali prawa prasowego - stwierdziła sędzia Wachowicz-Mazur.


W środę (24 września) na miejskim stadionie w Szczebrzeszynie, po raz siódmy, zorganizowane zostały Biegi Terenowe im. Bronisława Pietruszyńskiego – szczebrzeskiego nauczyciela wychowania fizycznego i twórcy tak zwanych „zielonych sal gimnastycznych”.\nW tegorocznym bieganiu wzięła udział rekordowa liczba uczestników ze szkół podstawowych w Bodaczowie, Gorajcu (gm. Radecznica), Sułowie, Szczebrzeszynie, Michalowie (gm. Sułów), Radecznicy i Kolonii Tworyczów (gm. Sułów) oraz z gimnazjów w Szczebrzeszynie, Bodaczowie, Gorajcu, Michalowie i Radecznicy. Biegali także uczniowie ze szkół ponadgimnazjalnych z Zespołu Szkół Nr 2 im. dr Klukowskiego w Szczebrzeszynie i zawodnicy w kategorii „open”.\n« Sułów : Gminna biblioteka otrzyma imię poetki\nSmutna piosenka na jesienną pluchę »


Ośrodek Akademicki Rejs: trafiłeś właściwie!: Dom akademicki REJS - męski akademik w Szczecinie\nDom akademicki REJS - męski akademik w Szczecinie\nZapraszamy do rekrutacji. Zamieszkaj w Ośrodku REJS.\nOśrodek Akademicki „Rejs” w Szczecinie to jednoosobowe pokoje z łazienką, całodniowe wyżywienie oraz pranie. Każdy student ma do dyspozycji czytelnię, salę komputerową i wiele innych miejsc (np. sala sportowa).\nKoszt: 1190 zł miesięcznie\nProgram stypendialny – informacje: 511 894 518\nDojazd z Dworca: tramwaj 5 i 7 - obok Tesco przy Mickiewicza.\nOPINIE MIESZKAŃCÓW I PRZYJACIÓŁ REJSU\nAutor: Ośrodek Akademicki Rejs o 12:25