Citroen serwis – warszawa, bydgoszcz, kielce, wrocław, lublin » olx citroen c3\nPosts Tagged ‘olx citroen c3’\nSamochody VW wyposażone są w prądnice prądu stałego o mocy 180 W z samoczynnymi regulatorami. Stosowane są prądnice BOSCH LI/REG 180/2500 FL lub VW 111 903 021 F oraz regulatory BOSCH RS/TAA 180/6/4 lub VW 113 903 801 C. Przełożenie między wałem korbowym a prądnicą wynosi 1 : 1,8. Do sierpnia 1966 r. regulator był umieszczony bezpośrednio na pradnicy. Read the rest of this entry »\nPoziom elektrolitu obniża się w czasie ładowania akumulatora przede wszystkim wskutek chemicznego rozpadu wody, która jest składnikiem elektrolitu. W mniejszym stopniu z powodu parowania. Dlatego też częstotliwość uzupełniania elektrolitu uzależniona jest nie tylko od pory roku, ale również od warunków jazdy. Wskutek długotrwałej jazdy w dzień, bez konieczności korzystania z oświetlenia i innych odbiorników prądu następuje bardzo intensywne ładowanie akumulatora, a więc konieczne jest częstsze dolewanie wody destylowanej. W lecie podczas upałów zaleca się co tydzień sprawdzać poziom elektrolitu. Read the rest of this entry »\nSamochody z instalacją 6 V mają akumulatory o pojemności 66 Ah, natomiast samochody z instalacją 12 V — o pojemności 36 Ah. Akumulator umieszczony jest z prawej strony pod tylnym siedzeniem. Akumulator 6 V ma blaszaną pokrywę zamykaną taśmą stalową z zaciskiem. W samochodach produkowanych do 1963 r. zacisk zamykany był przy podłodze. Read the rest of this entry »\nDo grudnia 1953 r. rozdzielacze zapłonu były wyposażone w odśrodkowe regulatory wyprzedzenia zapłonu. Od stycznia 1954 r. do lipca 1960 r. aparaty zapłonowe miały odśrodkowe i podciśnieniowe regulatory wyprzedzenia zapłonu. Read the rest of this entry »\nŻuraw samochodowy K-32 produkcji radzieckiej na podwoziu samochodu ZIS-150 przy większym obciążeniu może pracować tylko po uprzednim podparciu na czterech wspornikach. Mechanizmy żurawia są sterowane mechanicznie i napędzane silnikiem samochodowym przez przekładnie. Żuraw samochodowy produkcji radzieckiej z silnikiem wysokoprężnym JAZ-204 przy obciążeniu ładunkiem ponad 2 T wymaga w czasie pracy podparcia. Przy ładunkach do 2 T i najwyższym położeniu wysięgnika żuraw może przewozić ładunki. Mechanizmy żurawia mają sterowanie mechaniczna i są napędzane silnikiem samochodowym przez przekładnie. Read the rest of this entry »\nObsługę skrapiarki stanowią 2 osoby, tj kierowca samochodu oraz operator. Wydajność skrapiarek jest bardzo duża i przede wszystkim zależy od odległości pomiędzy stałym zbiornikiem z bitumem i miejscem pracy, oprócz tego wydajność zależy od czasu napełnienia zbiornika i czasu wylewu oraz różnych czynności przygotowawczych. Czas jednego cyklu produkcyjnego skrapiarki w godzinach można określić na podstawie wzoru: t = t1 + t2 gdzie: t1 – czas w godzinach potrzebny na napełnienie zbiornika skrapiarki, teoretycznie 10 – 15 minut, praktycznie około 30 minut, L – odległość przejazdu skrapiarki w km, Vi – szybkość w km/godz przejazdu do miejsca pracy skrapiarki wraz z bitumem, zwykle 20 – 25 km/godzi, V2 – szybkość w km/godz przejazdu opróżnionej skrapiarki do bazy bitumu, zwykle 30 – 40 km/godz, t2 – czas w godzinach potrzebny na opróżnienie zbiornika skrapiarki z bitumu przy podstawowym procesie robót, zależny od wydajności pompy zwykle czas ten wynosi 5 – 10 minut, a przy ręcznych rozpylaczach 3 – 4 godziny ts – czas w godzinach zużywany na czynności na terenie bazy i na miejscu skrapiania, zwykle 10 – 15 minut. Wydajność skrapiarki w litrach na zmianę można określić ze wzoru gdzie: G =8 X 60 X Oh a Ob – objętość użytkowa zbiornika skrapiarki w l, a – współczynnik wykorzystania dnia pracy, zwykle 0,85 do 0,9, t -. czas jednego cyklu roboczego w minutach. Read the rest of this entry »\nOsprzętem żurawia może być hak, chwytak szczękowy. Specjalne żurawie na podwoziach gąsiennicowych zaliczane są da maszyn innego typu, dlatego też nie są w tej pracy opisane. Samochodowe kruszarki kamienia. Samochodowe kruszarki kamienia są ta przewoźne zespoły maszyn da przeróbki surowca skalnego na kruszywa. Komplet zespołu przeróbczego składa się zwykle z dwóch jednostek. Read the rest of this entry »\nObsługa pompy paliwa polega na Okresowym czyszczeniu jej siatkowego filtru. Filtr należy oczyścić po przebiegu pierwszych 1000 km, a następnie co 10 000 km przebiegu. W celu wymiany przepony należy wykręcić wkrętakiem sześć wkrętów znajdujących się na obwodzie pompy. Wówczas można zdjąć górną część pompy. Przepona rzadko ulega uszkodzeniu wskutek zużycia eksploatacyjnego.\nOprócz tego, przy produkowanym obecnie ogumieniu samochodowym należy uwzględnić jeszcze nacisk Pk na powierzchnię dotyku, spowodowany sprężystością materiału opony. Jak wynika z doświadczeń, wielkość tego nacisku nie jest duża i może być przyjmowana średnio 0,5 kGfcm2. Nacisk jednostkowy na płaszczyznę dotyku do nawierzchni będzie więc: P=pw+h Zagadnienie oporu ruchu wskutek poślizgu opony samochodu po nawierzchni […]\nSILA POCIĄGOWA I OPORY RUCHU . 1. RUCH POJAZDÓW KONNYCH Siłą pociągową pojazdów konnych jest koń praktyczna siła pociągowa konia jest równa l/S jego ciężaru. Przez pojęcie siły pociągowej rozumiemy siłę powodującą poruszanie się pojazdu po drodze. Poruszający się po drodze pojazd napotyka opory ruchu, zależne od następujących czynników: 1) średnicy koła pojazdu im większa […]


panstwowe gospodarstwa rolne\nTemat: Do Pana Radnego Janusza Buczka...tam gdzie osiedlają się mieszkańcy z Warszawy, osobiście pofatygowała bym się do tego bezdusznego człowieka i udowodniła bym mu jaki niski jest jego poziom wiedzy i inteligencji! Burmistrza nie chcę obrażać, ale w jego mniemaniu chyba również trzy magiczne literki PGR, które już dawno powinny zniknąć z naszego adresu, wciąż kojarzą się z zacofaniem i sądzę, że powinien odświeżyć swój zasób wiedzy, bo jak powszechnie wiadomo Państwowe Gospodarstwa Rolne zbankrutowały po przejściu na gospodarkę rynkową i od 1991r. są tylko częścią historii, ale nie ma co się rozwodzić na ten temat, bo skoro Pan Burmistrz po pięcioletniej kadencji nie wie gdzie znajduje się sołectwo Krosna (jak wynika z odpowiedzi na moje pytanie), to przed planowaniem budżetu powinien prześledzić mapę gminy którą zarządza, bo na zaproszenie do odwiedzin, które wysłałam zaraz po...Źródło: forum.brwinow.pl/viewtopic.php?t=767Temat: TERRORYZM w WALCE o WOLNOŚĆ...itd\n: rospoczęto kolektywizację wsi, która miała umożliwić wprowadzenie wysokowydajnego rolnicwa przemysłowego z traktorami, kombajnami, cukrowniami, gorzelniami, silosami zbożowym, hodowlami świń i bydła, ptactwa konsumpcyjnego\n: wojska zawodowego, wojskowych, KBW, OB, Milicji, ORMO nie objęto podziałami klasowymi !? Sami swoi.\nPo tym krótkim wstępie można przejść do antonimii tych praktyk w RzePie III i UE:\n: Oddłużono Panstwowe Gospodarstwa Rolne (PGR) poprzez zabranie im ruchomych środków i narzędzi produkcji. Egzekucję tę z radością zrealizowali państwowi komornicy, wskutek czego większość uprawnej ziemi państwowej została zugorowana. Braki produkcji rolnej spowodowane tym wspaniałym posunięciem ekonomicznym zostały zrekompensowane zakupami zbóż w Kanadzie, USA, na Wegrzech przez wszelkiego rodzaju spryciarzy-pośredników. Wtedy...Źródło: mp.nethit.pl/viewtopic.php?t=1526Temat: Być jak Kubica......rolnymi skarbu państwa majątek PPGR przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, która prowadzi proces przekształceń i restrukturyzacji, zwrot ziemi właścicielom, dzierżawy, sprzedaż, procesy upadłości, likwidacji, itp.; niewielka część PPGR przybrała charakter spółek."\nNie dam tu cytatu z jakiejś publikacji książkowej, jedynie cytuję z netu: "Decyzją prof. Balcerowicza w jednym dniu postawiono wszystkie Państwowe Gospodarstwa Rolne w stan upadłości nie bacząc na wyniki finansowe poszczególnych przedsiębiorstw rolnych, zresztą wbrew raportom naukowców. Inne kraje bloku wschodniego zachowały "pegieery". Jak pokazuje doświadczenie, postąpiły słusznie. Tymczasem w Polsce ziemię przejęła Agencja Własności Rolnej, natomiast majątek ruchomy (maszyny, zapasy, zwierzęta) odrębną tajną decyzją przejęli bądź...Źródło: student1.ue.poznan.pl/forum/viewtopic.php?t=1962Temat: Komunizm 45-89 Jak wy go oceniacie?...przygotowania infrastruktury ( w tym maszyn rolniczych), umożliwiającej efektywne gospodarowanie molochami.\nZresztą myśl o efektywności tychże molochów można by rozwinąć dalej mając na względzie analizę porównawczą z gospodarstwami indywidualnymi, które to kopane przez system na różne sposoby, jak choćby poprzez zakaz zakupu niektórych urządzeń rolniczych i tak produkowały więcej i lepiej, aniżeli faworyty systemu – państwowe gospodarstwa rolne. Ot taki „fenomen” tamtych lat, ale tylko z nazwy. Za tym „dziwem” kryły się po prostu zdroworozsądkowe metody uprawy rolników oraz pańskie oko, co to konia tuczy…\nA w odróżnieniu od nich parobkowie…ups…sorry, pracownicy PGR-ów, poza nielicznymi wyjątkami, koncentrowali się przede wszystkim na trzech czynnościach: kradzieży niczyjego, bo państwowego ,...Źródło: antyklerykalowie.pl/forum/viewtopic.php?t=295Temat: RiCo...pracy. "Oferujemy konkurencyjne wynagrodzenie złożone z podstawy, diet i premii, nowoczesny tabor, możliwość pracy dla firmy o ugruntowanej pozycji na rynku, terminowe wypłaty wszystkich składników wynagrodzenia, pracę w zgodzie z normami dotyczącymi czasu pracy kierowców, szkolenie wprowadzające"…\nSami kierowcy mają swoje zdanie na temat tego, co się stało: - Najlepszym przykładem na to, co się dzieje w Polsce są dawne państwowe gospodarstwa rolne. gdzie zaniżano ich wartość, potem bankrutowały i przejmował je tak zwany prywaciarz - twierdzi jeden z nich. - Oczywiście za kilka groszy. Tak samo będzie z RiCÄś. jest to łatwy kąsek dla kogoś, kto ma pieniądze i chce mieć jeszcze więcej. Nowoczesny tabor i bardzo dobrze rozwinięta polityka ekonomiczna firmy jak i infrastruktura ale przede wszystkim renoma sprawiła że ktoś się połasił na nią. Najpierw...Źródło: forum.ptforum.pl/viewtopic.php?t=7390Temat: Nidzica złapana w internecie..."Neutrum" Czesław Janik: Będąc na Mazurach podróżowałem autobusem z Olsztyna do Nidzicy. Trzeba mieć świadomość, że województwo warmińsko-mazurskie, dawne Ostpreusen, dotknięte jest największym bezrobociem w Polsce zafundowanym zamieszkującej tam ludności napływowej, w większości po 1945 r., przez nowe, wspaniałe, bo nasze państwo polskie, między innymi jednym pociągnięciem pióra, likwidującym Państwowe Gospodarstwa Rolne.\nObrazek: autobus jedzie, zatrzymuje się przy kolejnym przystanku, widzę siedzących na ławce pod wiatą trzech szesnasto-, siedemnastolatków, patrzą przed siebie, czyli akurat na stojący przed nimi autobus, ale wszyscy trzej jakby się zmówili, wzrok mają utkwiony w jeden punkt, patrzą przed siebie i jakby nie widzieli autobusu, bo ich wzrok go przeszywa i biegnie w dal. Do dziś nie mogę zapomnieć tej...Źródło: ww.orientacja.pl/viewtopic.php?t=10858Temat: Bezrobocie...jesteśmy daleko, daleko za innymi krajami Europy. Spółdzielnie socjalne wymyślono, aby bezrobotni mogli sami stwarzać sobie miejsca pracy. Otrzymują na ten cel nawet dotację z budżetu państwa. Najpierw trzeba ich jednak przekonać do zakładania własnego biznesu. Połowa mieszkańców blokowiska w Szczedrzykowicach koło Legnicy nie ma pracy. Ludzi są zniechęceni. Ożywiają się tylko na wspomnienie czasów, gdy we wsi działało państwowe gospodarstwa rolne. O spółdzielniach socjalnych nawet nie słyszeli. W ich tworzeniu pośredniczy m.in. Demokratyczna Unia Kobiet. We wrocławskim biurze organizacji powstaje również pierwszy punkt informacyjny dla bezrobotnych. Reporter: Andrzej Lampart tvp3wroclaw http://ww6.tvp.pl/1687,20070303467194.stronaŹródło: forum.investmap.pl/viewtopic.php?t=66Temat: Stowarzyszenie Ekologiczne Przyjaciół Ziemi Nadnoteckiej...administracji rządowej nad funkcjonowaniem wielkoprzemysłowych ferm trzody chlewnej, wtedy, gdy już rzeka gnojowicy zalała znaczną część kraju, zwłaszcza tereny północno-zachodniej Polski. W woj. pomorskim udział zwierząt utrzymywanych w takich obiektach przekracza już 46 proc. Kilkanaście lat temu, w wielu miejscowościach wymienionego województwa można było liczyć na wspaniały odpoczynek w zdrowym klimacie, teraz, gdy byłe państwowe gospodarstwa rolne przekształcono w monstrualne fermy trzody chlewnej nie może być o tym mowy. Kto tam się wybiera, lepiej, żeby zatrzymał się kilometr od bajor gnojowicy, bo nad nimi unoszą się wirusy, bakterie i grzyby; to nie tylko paskudny zapach! Kichanie na przepisy\nJedna z ferm ulokowała się w otulinie Drawieńskiego Parku Narodowego, w sąsiedztwie rzeki Drawy, w obszarze chronionego krajobrazu. Dawne PGR-y poza żywcem...Źródło: forum.pila.pl/viewtopic.php?t=3880Temat: Co myśli Jerzy Kaczmarski o Nowogardzie i jego mieszkańcach...które w tym roku świętować będzie jubileusz 700-lecia do roli miejscowości - byłego kołchozu to uproszczenie. A jednak zderzenie historii tego miasta z popegeerowską współczesnością jest na swój sposób fascynujące. ... ...Jerzy Kaczmarski, wiceburmistrz Nowogardu zgadza się, że Nowogard jest w jakimś stopniu obecnie miastem popegeerowskim. W mieście występują bowiem wszystkie zjawiska typowe dla miejscowości, gdzie dominowały Państwowe Gospodarstwa Rolne i które nagle przestały istnieć. - Mam na myśli patologie, niskie kwalifikacje (dużo osób ma wykształcenie podstawowe) - powiedział Jerzy Kaczmarski. - Osoby te są często bezradne, nie potrafią wykazać się inicjatywą, bo zawsze robiły tylko to, co im polecono. Mają one problem ze znalezieniem zatrudnienia, a jak je znajdą, to wykonują jedynie najprostsze czynności. To ludzie zasilający szarą strefę w...Źródło: forum.nowogard.pl/viewtopic.php?t=817Temat: Polska po 15 latach kontrrewolucji...bardzo mizerne perspektywy.\nW rezultacie zmian w latach 1989-2004 w Polsce załamała się gospodarka oraz dotychczasowe instytucje socjalno-kulturalne. Produkcja przemysłowa spadła do poziomu lat 60-tych a produkcja rolna do poziomu lat 50-tych XX wieku. Zerwaniu uległy więzi kooperacyjne z dawnymi krajami Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, przede wszystkim z Rosją i krajami dawnego Związku Radzieckiego, zlikwidowano państwowe gospodarstwa rolne i większość spółdzielni produkcyjnych, degradacji uległa komunikacja publiczna, przede wszystkim koleje państwowe i autobusowa, wraz z wygaszaniem własnej produkcji przemysłowej i rolnej Polska zalana została na skutek otwarcia granic przez towary obcych koncernów. Powstał olbrzymi rynek sprowadzanych z zagranicy samochodów, odzieży, także dotowanej żywności. Jako skutek niekorzystnych dla...Źródło: fdlbc.nethit.pl/viewtopic.php?t=280Temat: Państwo ma zabytki w d.... -wrażenia po lekturze raportu NIK...dane. Spośród 59 kart ewidencyjnych, jedynie 2 karty aktualizowane były w okresie ostatnich 5 lat. Najwięcej kart ewidencyjnych (42 karty) zawierało dane aktualizowane w okresie od 10 do 30 lat temu, zaś 7 kart nie aktualizowano od ponad 30 lat. Spośród 59 kart ewidencyjnych 38 kart zawierało nieaktualne dane o właścicielu zabytku, zaś 34 karty – nieaktualne dane o posiadaczu zabytku. W kilku przypadkach jako obecny posiadacz zabytku wpisane były państwowe gospodarstwa rolne zaś w jednym przypadku gminny komitet PZPR."\nI tak dalej, i tak dalej.... Bałagan, amatorszczyzna, ściemnianie...\nPo lekturze raportu doszedłem do wniosku,że dla urzędów odpowiedzialnych za ochronę zabytków czas istotnie zatrzymał się na epoce PZPR...\nArturŹródło: poszukiwanieskarbow.com/Forum/viewtopic.php?t=76742Temat: Czy polecacie zostać rolnikiem\nChciałbym sie poradzić i uszłyszeć wasze opinieDobrze mówisz . Ja mam nawet pewna teorie dlaczego polskie rolnictwo jest nieopłacalne :( gdy były PGR ( PAŃSTWOWE gospodarstwa rolne) to panstwo (rząd i wogóle) miało w swoim interesie żeby zarobić ,żeby dobrze sprzedać lub przerobić i sprzedać plody rolne przy czym zyskiwalo dzieki swoim gospodarstwom ,a mali prywatni rolnicy mieli szanse na rozwój bo panstwo nie selekcjonowalo ,że od pgr wyeksportuje a od rolnika nie .Jedynie rozwój prywatnych gosp. ograniczali brakiem maszyn ,środków do produkcji ;) i rolnictwo było opłacalne bo...Źródło: agrofoto.pl/forum/index.php?showtopic=21217Temat: Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1952)...3. Zasadniczym celem planowej polityki gospodarczej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest stały rozwój sił wytwórczych kraju, nieustanne podnoszenie poziomu życiowego mas pracujących, umacnianie siły, obronności i niezależności Ojczyzny. Art 8. Mienie ogólnonarodowe: złoża mineralne, wody, lasy państwowe, kopalnie, drogi, transport kolejowy, wodny i powietrzny, środki łączności, banki, państwowe zakłady przemysłowe, państwowe gospodarstwa rolne i państwowe ośrodki maszynowe, państwowe przedsiębiorstwa handlowe, przedsiębiorstwa i urządzenia komunalne - podlega szczególnej trosce i opiece państwa oraz wszystkich obywateli. Art 9. 1. Polska Rzeczpospolita Ludowa planowo wzmacnia spójnię gospodarczą między miastem i wsią na podstawie braterskiej współpracy robotników i chłopów. 2. W tym celu Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia...Źródło: historiapolski.eu/viewtopic.php?t=134\njeszcze jedno pytanko...NGK czym sie roznia od zwyklych swiec (no txt)\nopisane znaczenie sennika\nposiadam wyłączony roaming a nie moge sie


Drewniana piaskownica dla dzieci w ogrodzie – zrób to sam! » Produkty VIDARON - Skuteczna ochrona drewna\nStrona główna Poradniki Drewniana piaskownica dla dzieci w ogrodzie – zrób to sam!\nPiaskownica to sprawdzony sposób na dobrą zabawę. Maluchy zyskują bezpieczną przestrzeń, w której mogą spędzać czas w cieplejsze dni. Podpowiadamy, jak zrobić drewnianą piaskownicę dla dzieci na bazie materiałów dostępnych w każdym sklepie budowlanym.\nProjekt drewnianej piaskownicy – co musisz przygotować?\nZanim zabierzesz się do pracy, rozrysuj projekt drewnianej piaskownicy i przygotuj listę potrzebnych narzędzi i materiałów. W naszym poradniku przygotowaliśmy listę przedmiotów potrzebnych do wykonania piaskownicy o wymiarach 122 x 122 x 30 cm, wyposażonej w dwa siedziska. Jeśli chcesz, możesz przygotować bardziej skomplikowany projekt i zbudować piaskownicę z zadaszeniem, siedziskiem z oparciami lub pokrywą zabezpieczającą piasek w ciągu nocy.\nMateriały i narzędzia potrzebne do wykonania drewnianej piaskownicy dla dzieci to:\n• 12 desek o wymiarach 2 x 10 x 120 cm,\n• 4 deski o wymiarach 2 x 10 x 122 cm,\n• 8 kątowników montażowych o wymiarach 6 x 6 x 6cm lub cztery listwy narożne o wymiarach 4,5 x 4,5 x 30 cm,\n• agrowłóknina o wymiarach 142 x 142 cm,\n• wkręty do drewna o średnicy 3,5x 3,5 mm,\n• pędzle do malowania drewna,\n• atestowany, oczyszczony piasek,\n• Impregnat Ochronno-Dekoracyjny Ogrodowy VIDARON.\nPrzygotowanie podłoża pod budowę piaskownicy\nJeśli wiesz już, jak duża ma być piaskownica, i skompletowałeś wszystkie materiały, zastanów się, gdzie dokładnie ma znajdować się miejsce zabaw dla dzieci. W przypadku maluchów najlepiej wybrać lokalizację blisko domu, w zasięgu wzroku rodziców. Może to być na przykład trawnik w pobliżu tarasu. Warto także postawić piaskownicę w cieniu, by dzieci mogły się bezpiecznie bawić również w upalne dni. Jeśli nie możesz ustawić jej pod drzewem, pamiętaj o zadaszeniu, na przykład parasolem.\nJak wkopać drewnianą piaskownicę dla dzieci? Przed jej ustawieniem najlepiej usunąć darń. W przypadku naszego projektu potrzebne będzie wykonanie kwadratowej niecki o wymiarach 122 x 122 cm i głębokości ok. 10 cm. Dzięki niej piaskownica będzie stabilniejsza. Nieckę wyłóż przyciętą agrowłókniną. Materiał będzie przepuszczał wodę, zapobiegając zawilgoceniu piasku i przerastaniu piaskownicy chwastami.\nJak zrobić drewnianą piaskownicę krok po kroku?\nPierwszym krokiem budowy drewnianej piaskownicy jest skręcenie 4 desek o wymiarach 2 x 10 x 120 cm w kształt kwadratu. W ten sam sposób postępuj z resztą desek – potrzebne będą 3 takie obręcze. Następnie połącz obręcze za pomocą metalowych kątowników lub listew o wymiarach 4,5 x 4,5 x 30 cm. Po przygotowaniu bazy pora na wykonanie siedzisk wzdłuż dwóch przeciwległych boków piaskownicy. Po obu stronach przykręć po 2 deski o wymiarach 2 x 10 x 122 cm.\nKonstrukcja jest już gotowa. Przetrzyj drewno papierem ściernym, by usunąć zadziory i nierówności, a następnie przystąp do impregnacji drewna. Ostatnim krokiem będzie osadzenie piaskownicy we wcześniej przygotowanej niecce i wypełnienie jej piaskiem. Pamiętaj, by kupić atestowany piasek, który będzie bezpieczny dla dzieci. W piasku budowlanym mogą znajdować się ostre odłamki szkła i nie należy stosować go w piaskownicach.\nCzym pomalować drewnianą piaskownicę dla dzieci?\nPiaskownica ustawiona w ogrodzie będzie narażona na działanie śniegu, deszczu i słońca, dlatego trzeba pamiętać o impregnacji drewna. Do jego zabezpieczenia najpierw wykorzystaj Impregnat do Drewna Gruntujący VIDARON. Produkt wnika w drewno, wzmacnia je, gruntuje i zapewnia ochronę biologiczną.\nPo upływie 24 godzin możesz pomalować drewnianą piaskownicę Impregnatem Ochronno-Dekoracyjnym Ogrodowym VIDARON. Odcienie takie jak R11 Limonkowy albo R12 Lazurowy z pewnością spodobają się Twojemu maluchowi. Dla szukających bardziej klasycznych kolorów polecamy R03 Mahoń lub R01 Dąb Bielony. Impregnat ten zabezpiecza i dekoruje powierzchnię drewna. Piaskownica zyska odporność na wilgoć i opady atmosferyczne. Po nałożeniu impregnatu rozcieraj go pędzlem wzdłuż słojów. Produkt utworzy hydrofobową powłokę i zapobiegnie wnikaniu wody w drewno. Jego zaletą jest szybkie wysychanie – podłoże jest suche w dotyku już po godzinie. Drugą warstwę możesz nanieść już po 2-4 godzinach.


NUNA fotelik NORR 0-...\nNUNA fotelik NORR 0-18,5kg-Caviar\nWYBIERZ WARIANT Caviar Granite\nKomfortowa jazda w najbezpieczniejszy możliwy sposób - tyłem do kierunku jazdy. Właśnie to zapewnia fotelik NORR. System regulacji, który rośnie wraz z dzieckiem, mocna technologia stali oraz uznanie w teście PLUS powoduje, że ten fotelik wykracza poza codzienne funkcje fotelika i-Size. Zapewnia on 5 razy bezpieczniejszą jazdę tyłem do kierunku jazdy od urodzenia do 4 lat.\n- Szwedzki Test Plus oraz i-Size zaliczony\n- Technologia wytrzymała jak stal\n- 7-stopniowa regulacja wysokości zagłówka za pomocą jednej ręki\n- W zestawie letnia, siateczkowa osłona siedzenia i zagłówka\n- System wentylacji w siedzisku\n- Wygodne kieszonki na uchwyty od pasów wewnętrznych\n- Spełnia standardy i-Size umożliwiając jazdę tyłem do kierunku jazdy od urodzenia do czterech lat (40-105cm)\n- Ultra sprężyste, najwyższej jakości plastiki i wzmocnienia stalowe tworzą wytrzymałą, bezpieczną skorupę\n- Opatentowana pianka memory tailor tech™ oraz wyjmowane wkładki dla niemowląt podpierające głowę i ciało dziecka zapewniają najwyższy poziom bezpieczeństwa podczas uderzenia\n- Technologia True Lock ™ z 9 stopniami wysunięcia systemu ISOFIX ,ultra mocne zapięcie oraz łatwa w obsłudze instalacja\n- Strefa zgniotu wewnątrz nogi stabilizującej pochłania uderzenie i minimalizuje siłę skierowaną na dziecko\n- Inteligentny system ochrony bocznej SIP wraz z absorbującą energię pianką Eps skutecznie pochłaniają energię podczas uderzenia.\n- Pięciopunktowe pasy z systemem umożliwiającym ich regulację bez potrzeby ich demontażu.\n- 7-stopniowa regulacja pozycji spoczynkowej dla wygodniejszej podróży tyłem do kierunku jazdy\n- Rama antyrotacyjna pomaga zminimalizować przemieszczenie fotela podczas wypadku\n- Zielone wskaźniki umieszczone na nodze stabilizującej i na zaczepach ISOFIX minimalizują błędy w montażu\nMontaż: tyłem do kierunku jazdy dla dzieci : od narodzin do 18,5 kg , 40-105cm\nWymiary: wysokość 85,6-109,7cm x szerokość 45,2 cm x długość z bazą 76cm


Trekking w Patagonii - Argentyna i Chile - zorientowani.pl\nOferta - Trekking w Patagonii - Argentyna i Chile\nDzień 1-2. Przelot do Buenos Aires\nSpotkanie grupy na Międzynarodowym Lotnisku w Warszawie – hala odlotów. Przelot do Buenos Aires. Zwiedzanie miasta, wieczorny spacer po XIX-wiecznej nekropolii Recoleta, na której pochowana jest między innymi Ewa Peron. Nocleg w Buenos Aires.\nDzień 3. Buenos Aires – El Calafate\nZwiedzanie „stolicy tanga”. Spacer po centrum miasta: plac Plaza de Mayo, na którym co czwartek spotkają się matki dzieci, które „zaginęły” podczas tzw. „brudnej wojny” w czasie wojskowej dyktatury w latach siedemdziesiątych, katedra, budynki parlamentu i kongresu. Wieczorny przelot do El Calafate - bazy wypadowej do Parku Narodowego Los Glaciares. Nocleg w El Calafate.\nDzień 4. El Calafate – Lodowiec Perito Moreno – El Chalten\nDzień 5. Park Narodowy Los Glaciares\nDzień 6. Park Narodowy Los Glaciares\nTrekking w Parku Narodowym Los Glaciares – dzień 2: podejście pod słynną iglicę Cerro Torre (ok. 6 godz.), która ze względu na zmienność pogody oraz budowę uznawana jest za jedną z najtrudniejszych technicznie gór świata. Wspaniały widok z moreny na odbijającą się w tafli jeziora smukłą sylwetkę szczytu. Nocleg w El Chalten.\nDzień 7. El Chalten – Puerto Natales\nDzień 8. Park Narodowy Torres del Paine\nDzień 9. Park Narodowy Torres del Paine\nDzień 10. Park Narodowy Torres del Paine\nDzień 11. Park Narodowy Torres del Paine – Punta Arenas\nTrekking w Parku Narodowym Torres del Paine - dzień 4: podejście doliną Ascencio do słynnych wież Torre i powrót (ok. 4 godz.). Przejazd przez bezkresny patagoński step do Punta Arenas.*\nDzień 12. Punta Arenas\nZwiedzanie Punta Arenas, najważniejszego chilijskiego portu zanim wybudowany został Kanał Panamski. Tutaj zbijano fortuny na handlu futrami fok i skórami guanako, a nade wszystko na handlu owcami, które sprowadzono z niedalekich Falklandów. Spacer bulwarami nad Cieśniną Magellana. Zwiedzanie nekropolii, której imponujące mauzolea przypominają o dawnej świetności miasta. Rejs na wyspę Magdalena i obserwacja kolonii pingwinów magellańskich**. Nocleg w Punta Arenas.\nDzień 13. Punta Arenas – Ushuaia\nDzień 14. Ushuaia\nDzień 15. Ushuaia – Park Narodowy Tierra del Fuego\nDzień 16. Ushuaia – Buenos Aires\nPrzelot do Buenos Aires. Ciąg dalszy zwiedzania miasta, wycieczka do portowej dzielnicy La Boca założonej przez włoskich emigrantów. Wieczorny spacer po dzielnicy San Telmo – najstarszej części miasta z dobrze zachowanymi kolonialnymi budynkami, licznymi kafejkami i antykwariatami. W każdą sobotę mieszkańcy Buenos Aires tańczą tango na głównym placu. Dla chętnych udział w tradycyjnej milondze. Nocleg w Buenos Aires.\nDzień 17-18. Buenos Aires - Warszawa\n- wycieczka na obserwację pingwinów na wyspę Magdalena (ok. 90 USD);\n- rejs po Kanale Beagle (całodzienny z wizytą w Estancji Harberton ok. 110 USD lub 3 godzinny ok. 50 USD).\n20.11.2022 - 07.12.2022: 14650 PLN\nbilety lotnicze na trasie Warszawa - Buenos Aires - Warszawa;\nprzeloty wewnętrzne: Buenos Aires - El Calafate oraz Ushuaia - Buenos Aires;\ntransport na miejscu: autobusy, minibusy, taksówki;\nzakwaterowanie w pensjonatach, hotelach i hostalach, poza noclegami podczas 3-dniowego trekkingu;\nbilety wstępów do parków narodowych i zwiedzanych obiektów;\nwidokowy rejs po jeziorze Grey w PN Torres del Paine;\nwyżywienia na miejscu (ok. 350 USD)\nzakwaterowania i wyżywienia podczas trekkingu: 3 noce w namiotach z wyżywieniem (ok. 340 USD) lub w schroniskach z wyżywieniem, w miarę dostępności miejsc (ok. 440 USD)\n** atrakcji opcjonalnych:\nKierunek Patagonia – jedź z nami!\nZapraszamy na wędrówki na końcu świata! Patagonia leżąca na południowym krańcu Ameryki Łacińskiej zachwyci każdego przybysza. Nie ma drugiego takiego miejsca na ziemi - bezkresne krajobrazy są zniewalające, a kontakt z naturą dostępny jest tu na każdym kroku. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że to miejsce iście magiczne. Znajdują się tu liczne fiordy, jeziora i wyspy, a bezpośrednio nad patagońskim stepem wznoszą się Andy – góry wulkaniczne i lodowce, których ostre szczyty przez długi czas były niedostępne dla wspinaczy z całego świata. Patagonia to także niesamowite zwierzęta i ptaki. Zobaczysz tu zarówno pingwiny, gwanako andyjskie, jak i nandu, flamingi i kondory. Podczas wizyty w Patagonii spróbujemy także lokalnej kuchni. Doskonałe jest tam wino, a wołowina uznawana jest za najlepszą na świecie.\nBiuro Zorientowani Travel Club zachęca wszystkich do zgłaszania się na najbliższy wyjazd. Jeżeli zaciekawiła Cię Patagonia wycieczka objazdowa z naszej oferty na pewno spełni Twoje oczekiwania. Organizujemy wycieczki dla miłośników podróżowania po świecie. Zdaj się na nasze wieloletnie doświadczenie i pozwól, by Argentyna i Chile skradły Twoje serce tak, jak to się stało w naszym przypadku. Zapraszamy na wyprawę, która wprawi Cię w zachwyt!\n· Zwiedzanie Buenos Aires - stolicy tanga;\n· Lodowiec Perito Moreno w PN Los Glaciares (UNESCO);\n· Wędrówka pod słynne szczyty: Fitz Roy i Cerro Torre;\n· Widokowy rejs pod czoło lodowca Gray w PN Torres del Paine;\n· 3-dniowy trekking w PN Torres del Paine;\n· Rejs na obserwacje pingwinów magellańskich na wyspie Magdalena;\n· Przeprawa przez Cieśninę Magellana;\n· Ushuaia – miasto na końcu świata;\n· Rejs wśród bezludnych wysepek kanału Beagle;\n· Wędrówka przez las typu lenga w PN Tierra del Fuego;\n· Tradycyjna milonga na placu Dorrego w dzielnicy San Telmo w Buenos Aires.\nprogram wycieczki idealnie dostosowany z dużą liczbą unikatowych atrakcji tak, aby móc jak najlepiej poznać Patagonię


chcę złożyć wniosek odwoławczy\nJeśli otrzymałeś całą kwotę subwencji lub niższą niż ta, o którą wnioskowałeś, możesz odwołać się od decyzji PFR.\nOdwołanie złóż między 1 lutego 2021 r. a 31 marca 2021 r. w tym samym banku, w którym złożyłeś wniosek.\nMożesz złożyć tylko dwa odwołania, każde kolejne PFR odrzuci bez rozpatrzenia.\nOdwołanie może złożyć inna osoba upoważniona niż ta, która złożyła wniosek.\nProces wypłaty kwoty subwencji finansowej na podstawie odwołania przebiega tak samo, jak proces wypłaty subwencji finansowej na podstawie wniosku.\nJeśli otrzymałeś decyzję negatywną, nie możesz się odwołać – musisz złożyć nowy wniosek w tym samym banku, w którym złożyłeś pierwszy wniosek.\nZanim odwołasz się od decyzji PFR:\nwyjaśnij z odpowiednimi instytucjami (np. Zakładem Ubezpieczeń Społecznych lub właściwym urzędem skarbowym) rozbieżności danych w ich rejestrach z tymi, które wpisałeś we wniosku o subwencję,\nupewnij się, że dane zostały uaktualnione w odpowiednich rejestrach.\nJeśli odwołujesz się od decyzji PFR, we wniosku odwoławczym nie będziesz mógł zmienić:\ndanych rejestrowych tj. nazwa, NIP, REGON\nnumeru KRS (jeśli dotyczy)\ntypu wybranego wcześniej przedsiębiorstwa (mikrofirma lub MSP)\nnumeru wskazanego wcześniej rachunku do obsługi subwencji\nStrona główna serwisu "Tarcza Finansowa PFR 2.0"\nWzór pełnomocnictwa do złożenia wniosku o subwencję finansową\nInstrukcja wypełniania i podpisywania pełnomocnictwa do wniosku\nmBank S.A. nie gwarantuje, że informacje zawarte w materiale są kompletne. Szczegółowe informacje znajdziesz na stronie https://pfr.pl/tarcza20


Na co zwracać uwagę wynajmując lokal? | orthGipse\nJeżeli mamy w planie wynajęcie przestrzeni biurowej albo też innego lokalu, powinniśmy pamiętać o paru bardzo ważnych sprawach. Przede wszystkim należy bardzo szczegółowo zapoznać się ze stanem technicznym obiektu, jak również sprawdzić, w jakim stanie są wszystkie pomieszczenia. Oczywiście nie mniejsze znaczenie ma także aspekt finansowy.\nNiebagatelna sprawa to też umowa. Jest to niezwykle istotne dlatego, iż rzetelnie opracowana umowa najmu to najważniejsza kwestia w każdej sytuacji.\nPragniemy przekazać Ci kolejny wpis na zbliżony temat. Mamy nadzieję, że Ci się spodoba. Wejdź w link - w nim czeka na Ciebie interesujące zagadnienie.\nMusimy w niej wyróżnić nie tylko kwestie związane z finansami, lecz również obowiązki wynajmującego i najemcy, aby w późniejszym czasie korzystania z lokalu nie dochodziło do żadnych nieprawidłowości (zobacz aktualne informacje jeśli chodzi o mieszkanie 2 pokojowe).\nUmowa o najem lokalu jest w praktyce jednym z najistotniejszych dokumentów, który musi zostać bardzo fachowo stworzony. Wyznacza ona stosunki formalno-prawne między najemcą a osobą wynajmującą obiekt. Umowa najmu to niezwykle istotny dokument dla obu stron, w związku z tym musi być dość rzetelnie napisana i zawierać wszystkie najważniejsze zasady najmu.\nCiekawisz się owym działem? Przeczytaj więc jeszcze dalej o tym punkcie w kolejnym wpisie, który dla Ciebie przygotowaliśmy. Mamy nadzieję, że Ci się podoba.\nNastępna ważna sprawa w sytuacji zakupu nieruchomości, o której powinniśmy pomyśleć jeszcze przed rozpoczęciem korzystania z pomieszczeń, to ubezpieczenie. Oprócz kwestii typowo formalnych, musimy mieć na uwadze też dodatkowo sprawy, takie jak chociażby przygotowanie w obiekcie warunków, jakie będą sprzyjać komfortowi pracy. W tym przypadku niezwykle istotna jest rzecz jasna lokalizacja lokalu. W dzisiejszych czasach odpowiednia lokalizacja nie oznacza już tylko centrum miasta (sprawdź szczegóły). Musimy jednak wiedzieć o tym, iż jeżeli prowadzona przez nas działalność związana jest np. z obsługą klientów, to musimy znaleźć obiekt znajdujący się w miejscu odpowiednim dla ludzi. Musimy mieć na uwadze to, czy nieopodal znajduje się parking albo też czy jest dogodne połączenie komunikacyjne z innymi częściami miasta.\nNajemca, oferujący lokale do wynajęcia Wrocław, powinien mieć także możliwość swobodnej aranżacji wnętrz. Niezwykle istotną kwestią jest także fakt, iż obiekt jest odpowiednio chroniony. Monitoring albo też objęcie ochroną fachowej agencji jest sporym atutem każdego lokalu. Ostatnim bardzo istotnym elementem, na który koniecznie musimy zwrócić uwagę jest nieograniczony dostęp do internetu czy telefonia IP.


Wartość wykupu polis życiowych z Ubezpieczeniowym Funduszem - Katolicyzm\nWartość wykupu polis życiowych z Ubezpieczeniowym Funduszem\nWartość wykupu polis życiowych\nz Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym\nArtykuł podejmuje problem niskich wartości wykupu wcześnie rozwiązywanych umów ubezpieczenia\nna życie z UFK. Kwestia ta, zwłaszcza zerowe wartości wykupu w pierwszych dwóch latach, wywołuje\nnegatywną ocenę regulatora rynku i można się spodziewać interwencji narzucającej ograniczenia na minimalną wartość wykupu w przypadku wczesnego rozwiązania umowy. W artykule uzasadnia się tezę,\nże zerowe stopy wykupu nie są wynikiem umownych kar za wczesne zakończenie ubezpieczenia, lecz\nskutkiem rozliczania niezamortyzowanych kosztów początkowych. Mechanizm rozliczeń jest zgodny\nz zasadami rachunkowości ubezpieczeniowej i standardami aktuarialnymi. Interwencja w sprawie minimalnych stóp wykupu nie zmieni, zasadniczo, wyniku ubezpieczyciela, poprawi natomiast sytuację\nkrótkoterminowych uczestników umowy długoterminowej, kosztem uczestników długoterminowych.\nLogika takiej interwencji jest trudna do obrony.\nZ drugiej strony doświadczenia międzynarodowe wskazują, że połączenie polisy życiowej z programem inwestycyjnym daje produkt trudno porównywalny i ubezpieczyciele wykorzystują nieprzejrzystość\nrynku, obciążając swe produkty wysokimi narzutami na koszty i marżami zysku. Są więc przesłanki\nza wprowadzeniem górnego pułapu kosztów początkowych, by ograniczyć dostępność tej wygodnej\ndla ubezpieczyciela kategorii kosztów. Przede wszystkim jednak, regulator powinien zadbać o wzrost\ntransparentności umów ubezpieczenia z UFK oraz wzmocnienie konkurencji cenowej poprzez lepszą\nporównywalność kosztów usług inwestycyjnych na rynku ubezpieczeniowym i rynkach ﬁnansowych.\nUmowy ubezpieczenia na życie są na ogół związane z wysokimi kosztami początkowymi. W efekcie ubezpieczyciel odnotowuje ujemny przepływ środków w początkowym okresie ubezpieczenia,\nco skłania go do ustalania niskich wartości wykupu polisy przy wczesnym rozwiązaniu umowy\nubezpieczenia. Fakt ten nie budzi większych kontrowersji w przypadku tradycyjnych produktów\nżyciowych, w których formułowany jest explicite długi okres trwania umowy i dlatego wczesne jej\nzakończenie jest jawnym odstąpieniem od umownych zobowiązań. Wiele kontrowersji wywołuje\nnatomiast przypadek nowoczesnych produktów ubezpieczeniowo-oszczędnościowych, gdzie\nokres trwania umowy jest elastyczny i często w ogóle nie jest ustalany. Skargi na niskie wartości\nwczesnego wykupu polisy doprowadziły do wydania przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzeczenia kwestionującego zasadność wysokich opłat likwidacyjnych (sięgających 100 proc.\nwartości zgromadzonego kapitału w pierwszych dwóch latach umowy ubezpieczenia). Orzeczenie\nto uznało jedną z technik rozliczania kosztów ubezpieczyciela za abuzywną klauzulę umowną,\nczyli takie postanowienie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, które w sposób nieuzasadniony\nlub nadmierny narusza interes ubezpieczonego.\nWymieniona kwestia nie dotyczy praktyk o marginalnym znaczeniu dla rynku ubezpieczeń\nna życie. Przeciwnie, przynajmniej z dwóch powodów ma ona istotne znaczenie dla całego rynku.\nPo pierwsze, produkty z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK) są najszybciej rosnącą częścią rynku ubezpieczeń na życie, przynoszącą obecnie około 1/3 przypisu składki brutto\nw całym segmencie ubezpieczeń życiowych. W 2010 roku dały one 8,1 mld zł składki, a w roku\n2011 przekroczyły granicę 10 mld zł.1 W czwartym kwartale 2011 roku aktywnych było 2,5 mln\npolis życiowych z UFK2, a więc, bez wątpienia, mamy tutaj do czynienia z produktem masowym,\nangażującym istotną część zasobów, które Polacy przeznaczają na ubezpieczenia życiowe i systematyczne oszczędzanie. Po drugie, stosowanie 100 proc. opłat likwidacyjnych w pierwszym roku\nubezpieczenia jest na polskim rynku praktyką dominującą, a ponadto bardzo częste są przypadki\n100 proc. stawek likwidacyjnych także w drugim roku trwania umowy. Obserwuje się prawidłowość, że jeśli stawki opłat likwidacyjnych nie sięgają granicy 100 proc. nawet w pierwszym roku\numowy, to towarzyszą im niskie współczynniki alokacji składki w pierwszym, a także drugim roku\numowy, czyli następuje silna redukcja tej część składki, która jest przeznaczana na inwestycje.\nZ kolei tam, gdzie opłaty likwidacyjne wynoszą 100 proc. wartości zgromadzonego kapitału przez\npierwsze dwa lata, współczynniki alokacji składki do UFK są od początku wysokie, a stawki opłat\nlikwidacyjnych w następnych latach szybciej spadają do poziomu 2 proc. lub nawet 0 proc.\nWarto zwrócić uwagę, że obydwa rozwiązania spotkać można w palecie produktów tego samego ubezpieczyciela. Świadczyć to może o tym, że ubezpieczyciel próbuje rozwiązać pewien istotny\nproblem alokacji kosztów i oferuje alternatywne warianty, które jemu przyniosą równoważny efekt\nﬁnansowy, a ubezpieczonemu pozwolą wybrać bardziej dogodną formę umowy. Jeśli więc 100 proc.\nopłaty likwidacyjnej w początkowym okresie umowy są posądzane o abuzywność, to podejrzenie\nnagannych praktyk powinno obejmować także alternatywną metodę niskich współczynników alokacji do UFK w pierwszych latach umowy. Okazuje się jednak, że to drugie rozwiązanie nie wywołuje\nwiększych kontrowersji. Odnotowując ten paradoks, stawiamy tutaj szerszą kwestię zasadności\nniskich wartości wykupu wcześnie rozwiązywanych umów z UFK. Rozważamy pytanie, czy kwestia wartości wykupu polisy wcześnie rezygnującej nie wymaga odrębnego uregulowania, a jeśli\ntak, to jaką formę powinny przyjąć narzucone przez regulatora ograniczenia?\nPunktem wyjścia podjętego w artykule zagadnienia jest analiza ekonomicznej istoty problemu\nniskich współczynników wykupu w początkowym okresie umowy ubezpieczenia, a więc rozważenie, skąd się może brać rozbieżność między zgromadzonym na dany moment kapitałem a wartością wykupu polisy. Wskażemy, że źródłem problemu są wysokie koszty początkowe umowy\nubezpieczenia i stosowane powszechnie reguły alokacji tych kosztów na cały okres obowiązywania umowy często prowadzą do zerowych wartości wykupu po pierwszym roku ubezpieczenia.\nRynek ubezpieczeń IV/2011. Biuletyn kwartalny KNF, Tabl. B62.\nRynek ubezpieczeń IV/2011. Biuletyn kwartalny KNF, Tabl. D1.\nW dalszej części zajmiemy się zidentyﬁkowaniem strony, której interes może być naruszony\nprzez dominującą na rynku praktykę takiego rozliczania kosztów początkowych, która prowadzi\ndo zerowych wartości wykupu w pierwszym roku umowy. Nawet jeśli stosowane reguły są ekonomicznie zasadne, to może wymagają interwencji regulatora rynku, gdyż są niesprawiedliwym\nnaruszeniem równowagi stron? Zwracamy uwagę, że interwencje regulatora (orzeczenia o abuzywności) nie zmieniają układu sił między ubezpieczycielem a ubezpieczonym, lecz jedynie ingerują w układ interesów różnych grup ubezpieczonych. Dominująca na rynku reguła broni tych,\nktórzy przystępując do długoterminowej umowy ubezpieczenia, utrzymują trwanie umowy przez\ndługi okres, kosztem tych, którzy trwanie takiej umowy szybko przerywają. Interwencja regulatora przesuwa punkt równowagi w kierunku tych, którzy szybko doprowadzają do zakończenia\numowy, a zapłacą za to ci, którzy kontynuują umowę przez wiele lat.\nWymienione dwie części prezentują argumenty przemawiające przeciwko bezpośredniej interwencji regulatora rynku w kształtowanie tabel współczynników wykupu. W ostatniej części\nrozważamy argumenty przemawiające za ingerencją pośrednią, przyjmującą formę maksymalnego pułapu kosztów początkowych, które mogą być rozliczane w referencyjnym okresie trwania\numowy, czyli rozwiązanie podobne do tego, które jest stosowane w tradycyjnych ubezpieczeniach\nna życie i dożycie. Analizujemy również możliwość zwiększenia przejrzystości rynku poprzez\nreferencyjne scenariusze symulacji wyników oszczędzania, jednolite dla produktów ubezpieczeniowych z UFK oraz otwartych funduszy inwestycyjnych dostępnych na rynku bankowym. Jeśli\nprodukty inwestycyjne ubezpieczycieli są obciążone nadmiernymi marżami kosztów i zysków,\nto fakt ten powinien być dostrzegalny dla klientów.\nFormułowane w niniejszej opinii wnioski są wnioskami odnoszącymi się do ogólnych zasad\ni reguł, a nie do konkretnych rozwiązań zastosowanych przez konkretne zakłady ubezpieczeń.\nMożna bronić ogólnej zasady dopuszczającej zerowe stopy wykupu w pierwszych dwóch latach\numowy ubezpieczenia, a jednocześnie formułować ocenę, że zastosowane przez ﬁrmę X w produkcie A stopy wykupu są nieadekwatnie niskie, czyli abuzywne. Tego typu opinia nie mieści się\nw prezentowanym tutaj materiale, gdyż wymaga ona ekspertyzy bazującej na szczegółowych\ndanych pochodzących z zakładu X.\nProblem kosztów początkowych\nCechą charakterystyczną ubezpieczeń życiowych są wysokie koszty początkowe ponoszone w związku z zawarciem umowy ubezpieczenia w okresie poprzedzającym umowę oraz w trakcie zawierania\numowy. Przepisy nazywają je kosztami akwizycji i szczegółowo określają rodzaje kosztów zaliczanych do tej grupy (RRU3, § 2.1.19). Wyróżniają koszty bezpośrednie, a wśród nich koszty prowizji\npośredników ubezpieczeniowych (agentów i brokerów), wynagrodzenia własnych pracowników zajmujących się akwizycją, koszty badań lekarskich i indywidualnej oceny ryzyka ubezpieczeniowego,\nkoszty wystawienia polis oraz koszty włączenia umowy do portfela ubezpieczeń i portfela ryzyk\ncedowanych reasekuratorom. Wśród kosztów pośrednich wymienia się koszty reklamy i promocji\nRozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28.12.2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. Dz. U. z 2009 r., Nr 226, poz. 1825. W dalszym tekście oznaczane\noraz koszty ogólne związane z badaniem wniosków i wystawianiem polis. Lista kosztów zaliczanych\ndo tej grupy nie jest zamknięta i wyraźnie widać, że rozciąga się ona poza czyste koszty akwizycji\ni sprzedaży i obejmuje również koszty o charakterze administracyjnym, jeśli mają one w stosunku\ndo danej umowy charakter jednorazowy i przypadają na początkowy okres ubezpieczenia. Można\nroboczo przyjąć, że kosztami akwizycji są wszelkie jednorazowe koszty ponoszone przez ubezpieczyciela w pierwszym roku ubezpieczenia, o ile nie są one związane z wypłatą świadczeń.\nZagadnienie kosztów początkowych i jeszcze szerzej – kosztów administracyjnych ubezpieczyciela – jest rzadko podejmowane przez literaturę ubezpieczeniową. Można wyróżnić trzy wątki\ntematyczne, w których problematyka ta się pojawia. Pierwszym, najczęściej spotykanym jest nurt\naktuarialny, gdzie jest to kwestia techniki przekształcenia kosztów występujących nieregularnie,\nczyli zwłaszcza kosztów początkowych, w ekwiwalentny strumień równomiernie obciążający\nwszystkie podokresy trwania umowy. Od 150 lat, od przełomowej monograﬁi Augusta Zillmera4,\nideą wiodącą jest tzw. zillmeryzacja kosztów, stosowana dzisiaj nie tylko przy alokacji kosztów\npoprzez rezerwę brutto (co było oryginalnym pomysłem twórcy tej metody), ale także poprzez\naktywowanie kosztów. Jest to zagadnienie zaliczane do kanonu technik aktuarialnych i znaleźć\nje można w większości podręczników aktuarialnych5. Mniej technicznie pisane monograﬁe ubezpieczeń życiowych prezentują to zagadnienie w formie opisowej.6\nZe względu na niedostępność lub poufność danych koszty ubezpieczyciela rzadko stają się\nprzedmiotem badań empirycznych. Do nielicznych wyjątków należą porównawcze badania nad\nkonkurencyjnością produktów ubezpieczeniowych z funduszem inwestycyjnym oraz czysto inwestycyjnych produktów dostępnych na rynku ﬁnansowym. Badania amerykańskie z lat osiemdziesiątych przyniosły wynik niezbyt pochlebny dla ubezpieczycieli: konsument zainteresowany\nproduktem łączącym ochronę ubezpieczeniową z programem inwestycyjnym osiągnie większe\nkorzyści, gdy kupi czystą ochronę ubezpieczeniową oraz zainwestuje różnicę w składce na rynku\nﬁnansowym.7 Uogólnianie jednorazowego badania przeprowadzonego dla pojedynczego rynku jest\nraczej ryzykowne, jednak sądzi się na tej podstawie, że ubezpieczyciele mają skłonność do wykorzystywania ograniczonej przejrzystości i porównywalności produktów ubezpieczeniowych\ni obciążają swe produkty wysokimi marżami kosztów i zysków, marżami, na które nie mogą sobie\npozwolić podmioty działające na bardziej przejrzystym rynku ﬁnansowym.\nTrzeci nurt badań wiąże się z zagadnieniem korzyści skali w sektorze życiowym i dotyczy pytania, czy konsument może liczyć na niższą marżę narzutów na koszty, gdy kupuje ubezpieczenie\nwystawione przez dużego ubezpieczyciela. Badania brytyjskie z lat dziewięćdziesiątych świadczą\no tym, że efekt skali jest pozytywny, lecz słaby (wzrostowi przypisu składki o 10 punktów procentowych towarzyszy wzrost ogólnych kosztów ubezpieczyciela tylko o 9 punktów).8 Późniejsze\nAugust Zillmer, Beiträge zur Theorie der Prämienreserve, Szczecin 1863.\nNp. Newton Bowers, Hans Gerber, James Hickman, Donald Jones, Cecil Nesbitt, Actuarial Mathematics, Society of Actuaries, Itasca 1986; HansGerber, Life Insurance Mathematics, Springer, Berlin 1995; Mariusz Skałba,\nUbezpieczenia na życie, WNT Warszawa 1999.\nPor. Kenneth Black, Harold Skipper, Life Insurance, Prentice Hall, Englewood Cliffs 1972; Eugeniusz Stroiński,\nUbezpieczenia na życie. Teoria i praktyka, Poltext, Warszawa 2004.\nAntony Cherin, Robert Hutchins, The Rate of Return on Universal Life Insurance. „The Journal of Risk and Insurance”, Vol. 54, No. 4, pp. 691–711, 1987.\nGeraldine Kaye, Economics of Scale in UK Life Insurance Companies: An Empirical Approach, „The Geneva Papers on Risk and Insurance”, Vol. 16, No. 60, pp. 302–314, 1991.\nbadania wykazały, że mimo tendencji do obniżania współczynników kosztów wraz ze wzrostem\nskali działania ubezpieczycieli, w każdej klasie wielkości towarzystw ubezpieczeniowych występuje zadziwiająco duże zróżnicowanie marż narzutów na koszty własne9.\nDotychczasowe badania nad kosztami ubezpieczycieli życiowych, zdecydowanie zbyt fragmentaryczne, by można je uogólniać, mogą jednak skłaniać do poglądu, że kwestia kosztów, zwłaszcza\npoczątkowych kosztów ubezpieczenia, wymaga bardziej starannego uregulowania, gdyż rynek\nnie radzi sobie dobrze z racjonalną kontrolą tych kosztów.\nWyróżnikiem ubezpieczeń życiowych nie jest sam fakt występowania kosztów akwizycji, lecz\nto, że osiągają one wysoki poziom w stosunku do rocznej składki brutto. W długoterminowych umowach z regularną składką okresową przekraczają one z reguły 100 proc. składki rocznej, sięgając\nnierzadko pułapu składki dwuletniej. Koszty o takiej charakterystyce muszą mieć istotny wpływ\nna ekonomikę zakładu ubezpieczeń na życie. Ubezpieczyciel startuje z deﬁcytem i jego zadaniem\njest osiągnięcie rentowności w późniejszym okresie trwania ubezpieczenia. Cel ten osiągnie, jeśli\numowa nie zostanie zamknięta zbyt szybko. Wczesne wyjścia pozostawiają deﬁcyt, którego ciężar\nmusi być przerzucony na inne umowy, te trwające dłużej.\nZasadniczo są trzy metody radzenia sobie z początkowym deﬁcytem umowy ubezpieczenia.\nPierwsza polega na tym, że ubezpieczyciel stara się jak najszybciej deﬁcyt zamknąć. Serię początkowych składek (po potrąceniu bieżących kosztów ryzyka ubezpieczeniowego oraz bieżących kosztów administracyjnych) przeznacza na amortyzację wyjściowego deﬁcytu i dopiero\npo jego zamknięciu zaczyna alokować składki do UFK, budującego kapitał danej polisy. Zaletą tej\nstrategii jest bardzo przejrzysty mechanizm kształtujący wartość wykupu polisy: po pierwszym\nokresie zerowych wartości wykupu, ubezpieczony uzyskuje natychmiast 100 proc. (praktycznie\nbędą one bliskie 100 proc. ze względu na administracyjne koszty przedterminowego zamknięcia umowy) współczynniki wykupu w stosunku do kapitału danej polisy. Można by rzec, że w tej\nmetodzie ubezpieczony uzyskuje cały czas 100 proc. stopy wykupu, tyle tylko, że w pierwszym\nokresie umowy jego kapitał ma wartość zerową. Mimo przejrzystości metoda ta nie jest korzystna\ndla ubezpieczonych, a dokładniej, dla tej grupy ubezpieczonych, którzy będą kontynuować umowę\nna tyle długo, że ubezpieczyciel mógłby zamortyzować początkowy deﬁcyt w taki sposób, by nie\nucierpiała na tym alokacja składki do UFK w pierwszym okresie umowy.\nInteres tej grupy klientów lepiej chronią dwie inne metody, które są najbardziej popularnymi\nsposobami neutralizacji początkowego deﬁcytu. Pierwsza z nich polega na równomiernej amortyzacji deﬁcytu przez długi okres płacenia składek: w każdej składce brutto zawarty jest stały narzut\nna koszty początkowe, obliczony (zgodnie z zasadami sztuki aktuarialnej) tak, by po n latach płatności składek cały deﬁcyt został spłacony. Dzięki tej metodzie w każdej składce występuje wysoki\nwspółczynnik alokacji do funduszu kapitałowego i ubezpieczony od pierwszej składki uczestniczy w zyskach inwestycyjnych. Jednak przez cały referencyjny okres n lat istnieje dysproporcja\nmiędzy kapitałem polisy a jej wartością wykupu: każdy, kto wychodzi z umowy przed upływem\nn lat, zostawia niezamortyzowaną część początkowego deﬁcytu, a zatem ubezpieczyciel musi\nją odliczyć od kapitału polisy, gdyż w przeciwnym przypadku niezamortyzowany deﬁcyt obciążałby tych, którzy kontynuują umowę. W pierwszym okresie trwania umowy daje to zerową stopę\nwykupu (niezamortyzowany deﬁcyt jest większy od zgromadzonego kapitału), a później stopa\nPhilip Hardwick, Measuring Cost Inefﬁciency in the UK Insurance Industry, „Applied Financial Economics”,\nVol. 7, Issue 1, pp. 37–44, 1997.\nwykupu zaczyna rosnąć, lecz pozostaje poniżej 100 proc. przez cały referencyjny okres n lat. Alternatywną metodą rozliczania kosztów początkowych, dającą praktycznie podobne skutki, jest\namortyzowanie tych kosztów nie poprzez stały narzut w składce, lecz poprzez przychody uzyskiwane z aktywów UFK. Przychody te, naliczane w promilach UFK, są niskie w początkowych latach,\nlecz systematycznie rosną w miarę trwania umowy ubezpieczenia. Ubezpieczony ma od początku\nwyższe współczynniki alokacji składki do UFK, lecz dłużej jest narażony na zerowe stopy wykupu\nprzy wczesnym wyjściu z umowy ubezpieczenia.\nUbezpieczyciel dysponuje zatem trzema równoważnymi metodami rozliczenia początkowego\ndeﬁcytu umowy ubezpieczenia: albo amortyzacja deﬁcytu jest skoncentrowana w początkowym\nokresie ubezpieczenia, albo jest równomiernie rozłożona na referencyjny okres umowy, albo jest\nprzeniesiona na późniejszy okres wzrostu aktywów UFK. Im bardziej amortyzacja deﬁcytu jest\nprzesunięta na początkowy okres umowy, tym szybciej ubezpieczony uzyskuje wyższe stopy\nwykupu, choć są one liczone od niższych poziomów UFK. Trudno a priori orzec, która z metod jest\nbardziej korzystna dla ubezpieczonego: tym, którzy wcześnie zakończą umowę ubezpieczenia,\nnajlepiej służy metoda pierwsza, ci, którzy będą długo kontynuować ubezpieczenie, najwięcej\nskorzystają na metodzie trzeciej. Metoda druga, równomiernych narzutów na koszty początkowe,\njest kompromisowym pogodzeniem interesów obydwu grup.\nPonieważ metoda stałych narzutów na koszty początkowe jest dominującą, niemal podręcznikową metodą rozliczania wysokich kosztów początkowych umowy ubezpieczenia na życie, warto prześledzić mechanizm zmiennych stóp wykupu na przykładzie tradycyjnego ubezpieczenia\nna życie i dożycie z silnym komponentem inwestycyjnym. Poniżej rozpatrujemy 25-letnie ubezpieczenie na życie i dożycie dla 40-letniego mężczyzny ze świadczeniem śmiertelnym 10 tys. zł\ni wypłatą za dożycie do wieku 65 lat w wysokości 100 tys. złotych. Ten tradycyjny typ umowy\nróżni się od ubezpieczenia z UFK tym, że ubezpieczyciel gwarantuje stopę zwrotu w programie\ninwestycyjno-oszczędnościowym (przyjęto tutaj 4 proc. roczne), a zatem progresja kapitału polisy jest z góry określona i nie zależy od rynkowej wartości jednostek UFK. Dla sposobu rozliczania\nkosztów początkowych jest to różnica nieistotna, za to ułatwia śledzenie relacji między kapitałem\npolisy a gotówkową wartością wykupu. Przyjęto, że koszty początkowe wyniosły 3500 zł, co spełnia wymagania określone przepisami10. Przy kilku dalszych umiarkowanych narzutach na koszty11 ubezpieczony będzie płacił przez 25 lat umowy składkę miesięczną w wysokości 200 zł, a jej\nstruktura jest następująca:\n10. Maksymalny poziom kosztów początkowych wynosi 3,5 proc. sumy kapitału (RRU, § 49.3), czyli w tym przypadku 3,5 proc. sumy ubezpieczenia. Należy jednak pamiętać, że nie jest to limit ponoszonych kosztów akwizycji\ni innych kosztów początkowych, lecz limit korzystnego ich rozliczania. Ograniczenie to ma znaczenie wtedy,\ngdy ubezpieczyciel chce zastosować korzystną dla niego metodę tworzenia kapitału polisy: tzw. zillmeryzację rezerw, gdzie wysokość rezerw jest zmniejszona o kwotę niezamortyzowanych kosztów początkowych\nlub metodę aktywacji kosztów, gdzie rezerwa jest tworzona w pełnej wysokości, jednak niezamortyzowane\nkoszty są traktowane jak instrument ﬁnansowy, który może być pokryciem dla utworzonej rezerwy. Oznacza\nto, że jeśli ubezpieczyciel przekracza limit 3,5 proc., nie może w pełni skorzystać z dobrodziejstwa obydwu\nmetod i w części nadwyżkowej kosztów ponosi wyższy ciężar ﬁnansowy tworzenia rezerw. Przepisy nic nie\nmówią o tym, by limit 3,5 proc. sumy ubezpieczenia miał być ograniczeniem dla redukcji wartości wykupu\nprzy przedterminowym zamykaniu umowy.\n11. Przyjęto, że koszty administracyjne wynoszą 12 zł miesięcznie na polisę, koszty inkasa składki i inne koszty\ntowarzyszące alokacji składki wynoszą 3 proc. składki brutto, a marża zysku ubezpieczyciela 2 proc. składki\nbrutto. Ze względu na tradycyjny typ umowy bardzo silnie zredukowano koszty zarządzania aktywami.\nskładka za ryzyko śmierci:\nogółem narzuty na koszty:\nw tym: narzuty na koszty początkowe:\nZatem ubezpieczyciel przeznacza 10 proc. każdej składki na amortyzację deﬁcytu otwarcia\numowy ubezpieczenia. Deﬁcyt ten zostanie zamknięty przy wpłacie ostatniej składki. Jeśli umowa zostanie zakończona przed umówionym terminem, to wartości wykupu będą następujące:\nRezerwa ubezpieczeń Niezamortyzowany\nŹródło: obliczenia własne na podstawie polskich tablic trwania życia z 2003 r.\nPrzedstawiony przykład świadczy, że w długoterminowej umowie ubezpieczenia na życie\nbardzo często w pierwszym, a nawet i w drugim roku ubezpieczenia, występują zerowe wartości\nwykupu, mimo że dominująca część składek jest od początku alokowana do funduszu inwestycyjnego. Także w późniejszych latach wartości wykupu mogą znacząco odbiegać od wartości\nzgromadzonego kapitału. Przyczyną tego stanu rzeczy nie są „koszty likwidacji”, rozumiane jako\nnakłady na uruchomienie procedur zamykających daną umowę, rachunki inwestycyjne itp., lecz\nkonieczność natychmiastowego zamknięcia deﬁcytu na rachunku kosztów początkowych, deﬁcytu, który zgodnie z planem technicznym umowy miał być amortyzowany przez długi okres.\nZauważmy, że w rozpatrywanym przypadku ubezpieczycielowi nie uda się wyzerować salda umowy zamykanej w ciągu pierwszych 20 miesięcy umowy. Ci, którzy rezygnują po pierwszym roku,\nzostawiają ubezpieczyciela z nierozliczoną stratą 1511 zł. Stratą tą ubezpieczyciel będzie musiał\nobciążyć tych ubezpieczonych, którzy nie przyczynili się do jej powstania: w tym przypadku ubezpieczyciel prawdopodobnie obniży do zera stopę wykupu po drugim roku i nieco obniży współczynniki wykupu w następnych latach. Skala tej redukcji zależy od częstości zamykania umów\nw pierwszych dwóch latach. Im częściej się to zdarza, tym dłużej trwa okres z zerową wartością\nwykupu oraz tym niższe są stopy wykupu w następnych latach.\nPowstaje pytanie, w jakim stopniu ubezpieczenia na życie z UFK spełniają warunki omawianego\ntutaj mechanizmu rozliczania kosztów początkowych umowy. Od umowy tradycyjnej różnią się nie\ntylko brakiem gwarancji co do nominalnej wartości kapitału w momencie docelowym umowy, lecz\nprzede wszystkim bardziej otwartą formułą okresu trwania ubezpieczenia i dużą elastycznością\nw kształtowaniu wysokości składek. Dodajmy od razu, że wymienione trzy cechy zadecydowały\no sukcesie rynkowym ubezpieczeń z UFK. Stwierdziliśmy wcześniej, że brak gwarancji inwestycyjnych (deﬁniowanie zobowiązań ubezpieczyciela w jednostkach funduszu inwestycyjnego)\nnie ma istotnego znaczenia dla omawianego tutaj problemu. Pewną komplikacją jest elastyczny\ntermin umowy i znaczna swoboda kształtowania wysokości składek. W jaki sposób można w tych\nwarunkach rozkładać rozliczenie kosztów początkowych na dłuższy okres?\nProstym rozwiązaniem jest pełne rozliczenie kosztów początkowych w pierwszym okresie\numowy przy zerowych lub bardzo niskich stopach alokacji składki do UFK. Analizując ofertę rynkową, stwierdzamy, że jest ono rzadko stosowane w postaci czystej i nieco częściej w postaci\nmieszanej, gdy tylko część kosztów jest rozliczana tą metodą, a pozostała część jest równo rozkładana na dłuższy odcinek czasu. Odzwierciedla to zapewne niechęć klientów do zakupu programu\ninwestycyjnego, który daje bardzo niskie stopy alokacji w początkowym okresie. Równomierna\namortyzacja kosztów początkowych prezentuje się bardziej atrakcyjnie, tym bardziej że większość\nklientów przystępuje do programu z zamiarem długoterminowego uczestnictwa i nie przypisuje\nistotnego znaczenia niskim stopom wykupu w początkowym okresie. Być może ubezpieczyciele\nempirycznie przetestowali hipotezę, że niskie stopy alokacji składki silniej odstraszają klientów\nniż niskie stopy przedwczesnego wykupu i dlatego większość ofert rynkowych wykorzystuje\ntę metodę amortyzacji początkowego deﬁcytu.\nBrak konieczności deﬁniowania terminu zakończenia umowy oraz zmienna wysokość składek – dwa główne atrybuty ubezpieczenia z UFK – mogą być istotną komplikacją dla metody\nrównomiernego podziału kosztów początkowych na dłuższy okres umowy. Ubezpieczyciele\nrozwiązują ten problem na wiele sposobów. Jeśli chodzi o termin umowy, niektórzy wprowadzają explicite docelowy horyzont umowy, choć zwykle jest on tak odległy (dożycie wieku 65 lub\nnawet 85 lat), że nie pełni efektywnej roli przy rozliczaniu kosztów. Podstawowa metoda polega\nna „konstruowaniu” referencyjnego okresu trwania umowy. Termin ten niemal nigdy nie jest podawany explicite, można go natomiast odczytać z ograniczeń nakładanych na swobodę zmiany\nwysokości składek: w terminie, zwanym tutaj umownie referencyjnym, ubezpieczyciele znacząco\nograniczają możliwość zmniejszania składek oraz zawieszania na pewien czas płatności składek.\nZwykle jest to okres 10 lat, niektórzy skracają ten termin do 5 lat, oczywiście kosztem niższych\nwspółczynników wykupu. Metoda nakładania restrykcji na wysokość składki jest wyraﬁnowana.\nWszyscy ubezpieczyciele wyróżniają składkę podstawową i dodatkową. Ograniczenia dotyczą wyłącznie składki podstawowej: to ona ma być nośnikiem marż amortyzujących koszty początkowe,\nzatem jej regularność i wysokość musi być w okresie referencyjnym chroniona. Konsekwentnie,\nubezpieczyciele wyróżniają podstawowy i dodatkowy rachunek UFK i zredukowane stopy wykupu\nodnoszą wyłącznie (jeśli wypełnione zostały minima dotyczące składek podstawowych) do rachunku podstawowego. Zdarza się również, że zredukowane stopy wykupu odnoszą się jedynie\ndo pewnej ustalonej kwoty kapitału na rachunku podstawowym (np. pierwszych 5 tys. zł) i nadwyżka kapitału powyżej tej kwoty nie podlega redukcji nawet przy wczesnym wykupie.\nUbezpieczyciele zostawiają zatem ubezpieczonym wiele możliwości zmniejszenia ciężaru kosztów początkowych.Najczęściej można to osiągnąć poprzez wykorzystywanie górnych pułapów\ndla składek dodatkowych. Niektórzy ubezpieczyciele oprócz składek dodatkowych wprowadzają\nkilka klas wysokości składek podstawowych i im wyższa jest deklarowana składka, tym niższa\nredukcja stopy wykupu. Ubezpieczony, przystępując do umowy, powinien mieć świadomość złożonej ekonomiki nabywanego produktu. Jeśli wchodzi z minimalną składką podstawową, może\ntracić szanse na rozwodnienie kosztów początkowych i ryzykuje, że przyszłe wahania płynności\nﬁnansowej stawiać go będą w niekorzystnej sytuacji przedwczesnego wykupu. Przy takich konstrukcjach produktowych osoba deklarująca składki podstawowe na poziomie górnych pułapów\ni wnosząca, odpowiednio do swoich bieżących możliwości, składki dodatkowe, nie tylko zmniejsza\nciężar kosztów początkowych, lecz zyskuje znaczny margines swobody, umożliwiający przetrwanie czasów trudnych bez konieczności wykupu polisy na niekorzystnych warunkach.\nPodsumowując tę część, stwierdzamy, że system opłat likwidacyjnych nie jest systemem kar\nza wczesne wychodzenie z umowy, kar, dla których jedynym uzasadnieniem jest to, że zostały one\nzapisane w OWU. Mamy tutaj do czynienia ze złożonym systemem rozliczania kosztów długoterminowej umowy ubezpieczenia. Stwierdzamy, że ubezpieczyciele stosują kilka równoważnych metod\nrozliczania kosztów, dając możliwość wyboru preferowanej wersji systemu. Każdy system jest starannie adresowany do indywidualnych klientów i daje im możliwość zmniejszenia jego dotkliwości.\nNasuwają się również trzy spostrzeżenia. Bardzo niefortunny jest termin „opłaty likwidacyjne”.\nSugeruje on, że są ponoszone wydatki na doprowadzenie do zamknięcia umowy i trudno zrozumieć,\ndlaczego procedury zamykania umowy po pierwszym roku są bardziej kosztowne niż po dziesiątym roku. Istotę rzeczy lepiej chyba oddaje termin „stopa wykupu” (lub współczynnik wykupu),\nluźniej związany z procedurą administrowania umową. Po drugie, byłoby zręczniej, gdyby OWU\nbardziej bezpośrednio wprowadzały ideę referencyjnego okresu trwania umowy, który, choć nie\njest umownym zobowiązaniem, jest istotnym momentem dla oceny opłacalności programu inwestycyjno-oszczędnościowego.12 Wreszcie, byłoby korzystne, gdyby ubezpieczyciel prezentował\nw OWU, choćby w zarysie, ekonomikę wyboru indywidualnych parametrów ubezpieczenia z UFK\n(wysokość składek podstawowych, rolę składek dodatkowych itp.) i wyraźnie wskazywał konsekwencje związane z przystąpieniem do umowy na minimalnych warunkach.\nKwestie te są, zapewne, wyjaśniane przez agentów i brokerów, jednak wprowadzenie ich do OWU\nstanie się koniecznością po wprowadzeniu ubezpieczeniowej wersji dyrektywy MIFID.\nCzy zasada redukcji stóp wykupu jest sprawiedliwa?\nNawet jeśli uznamy, że redukcja stóp wykupu w pierwszych latach umowy ubezpieczenia jest ekonomicznie zasadna, to może pozostawać wątpliwość, czy jest to sprawiedliwe. W pierwszym rzędzie\npytanie to może się odnosić do zysków ubezpieczyciela: jeśli wczesna rezygnacja pozbawia ubezpieczonego całego kapitału zgromadzonego w UFK, to czy godzi się, by ubezpieczyciel realizował\nod takiej umowy swą kalkulacyjną marżę zysku? Czy nie powinien, skoro ubezpieczony traci cały\nwpłacony kapitał inwestycyjny, poświęcić przynajmniej części wcześniej przewidywanego zysku?\nWarto mieć świadomość, że żaden przedsiębiorca nie ﬁnansuje z własnego zysku wydatków,\nktórych wysokość jest przewidywalna. Kalkulując w cenie produktu swą marżę zysku, uwzględnia\nróżnicę między przewidywanymi przychodami a przewidywanymi kosztami. Negatywny wpływ\nna zysk mają tyko te wydatki i straty, które są nieprzewidywane lub których wysokość przekracza przewidywaną wielkość. Jeśli ubezpieczyciel przewiduje, że część zawartych umów zakończy się wczesnym wyjściem, to wynikającą z tego tytułu stratę wkalkuluje jako składnik składki\nubezpieczeniowej, obok swej marży zysku. Jeśli ilość wczesnych rezygnacji odznacza się dużą\nwahliwością, to wkalkuluje średni koszt rezygnacji i w niektórych latach będzie miał zysk wyższy\n12. Czasami ubezpieczyciele, nie wprowadzając nazwy „referencyjny okres trwania umowy”, stosują pośrednią\nmetodę wskazywania zalecanego terminu ubezpieczenia poprzez doliczanie premii do składek podstawowych\nod pewnego (np. 11) roku umowy. Jest to wyraźna wskazówka, że ta część składki, która przez 10 lat była\nnarzutem na koszty początkowe, jest po pełnym zamortyzowaniu kosztów początkowych alokowana do UFK.\nod kalkulacyjnej marży zysku, a w innych latach niższy. Wyróżnienie pewnej kategorii kosztów\ni obciążenie nią zysków jest nieskuteczne, gdyż prowadzi do podniesienia kalkulacyjnej marży\nzysku i w rezultacie jedynym efektem jest efekt ﬁskalny: koszt ﬁnansowany z zysku kosztuje\nwięcej o podatek CIT. Tego typu interwencja pogarsza sytuację średniego konsumenta, który musi\nzapłacić wyższą cenę za nabywane dobro lub usługę.\nMożna oczywiście dyskutować, czy kalkulacyjne marże zysku nie są zbyt wysokie, co zwykle\noznacza, że są świadectwem renty monopolistycznej lub zmowy rynkowej czołowych uczestników\nrynku. Warto jednak mieć na uwadze, że w przypadku ubezpieczycieli określenie godziwy zysk\nma nieco inny kontekst niż w innych sektorach gospodarki. Truizmem jest stwierdzenie, że zysk\njest celem każdego przedsiębiorcy. Trzeba jednak mieć świadomość, że w przypadku ubezpieczyciela osiąganie zysku jest „obowiązkiem ustawowym”. Przedsiębiorcy z innych branż mają dużą\nswobodę w wyborze korzystnej dla nich formy ﬁnansowania swej działalności. Mogą korzystać\nz kapitału akcyjnego i wtedy muszą osiągać zysk, lecz mogą również korzystać z kredytu i wtedy\nnie muszą mieć zysku, gdyż wliczają oprocentowanie kredytu w ciężar kosztów. Ubezpieczyciel\nnie ma takiej możliwości, gdyż ustawa zobowiązuje go do utrzymywania wolnego od zobowiązań\nkapitału własnego w wysokości marginesu wypłacalności13. Ubezpieczyciel, by spełniać ustawowe\nnormy bezpieczeństwa, musi osiągać zysk umożliwiający mu utrzymanie marginesu wypłacalności!\nObowiązujący obecnie system regulacji ubezpieczeń, zwany systemem „Wypłacalność I”, nie\ndaje jasnych przesłanek do oceny poziomu godziwego zysku ubezpieczyciela. Nowe ramy regulacyjne „Wypłacalności II”, które prawdopodobnie zaczną obowiązywać już w roku 2013, dają bardziej\nklarowną odpowiedź w tej kwestii: wprowadzają explicite sześcioprocentową stopę wynagrodzenia\njednostki kapitału zapewniającego osiągnięcie pożądanego pułapu bezpieczeństwa. By właściwie\nzrozumieć przywołaną tutaj normę, trzeba pamiętać, że kapitał, o którym mowa, nie jest zaangażowany w bieżącą działalność operacyjną ubezpieczyciela, lecz jest rezerwą trzymaną na wypadek\nnieprzewidywanego wzrostu zobowiązań ubezpieczyciela. Zatem kapitał ten jest lokowany w instrumentach ﬁnansowych o wysokiej wiarygodności i dużej płynności. Można przyjąć, że są to obligacje lub bony skarbowe o rocznej rentowności na poziomie 4 proc. Oznacza to, że jednostka\nkapitału przyniesie 10 proc. rentowności rocznie, czyli owe 6 proc. jest tylko dodatkową premią\nza ryzyko utraty kapitału przy niekorzystnej kumulacji wypłat. Ponieważ na 100 zł rocznej składki\nwymagane jest w przybliżeniu 5 zł kapitału własnego, otrzymujemy zatem dwuprocentową rentowność składki, jako przybliżone oszacowanie dolnego progu godziwego zysku ubezpieczyciela.\nTrzeba wyciągnąć wnioski z przedstawionego wyżej rozumowania. Ubezpieczyciel, by się\nutrzymać na rynku i spełniać standardy Wypłacalności, musi osiągać co najmniej dwuprocentową\nrentowność składek14. Jeśli będzie osiągał tylko 1,5 proc. rentowności, to zostanie wyeliminowany\nz rynku przez regulatora. Oczywiście nie z powodu niskiej rentowności, lecz z powodu niezdolności do utrzymania adekwatnego poziomu własnych kapitałów. Musimy mieć świadomość, że jeśli\n13. Teoretycznie ¼ marginesu wypłacalności może być pokryta tzw. pożyczkami zależnymi, jednak liczne ograniczenia, którym podlega spłata takich pożyczek, sprawiają, że są one kosztowną alternatywą zastąpienia\n14. Oczywiście odnosi się to do średniej rocznej rentowności w długim okresie, a nie do pojedynczych lat. Podana\nocena minimalnej rentowności ma charakter przybliżony i zasadniczo odnosi się do ubezpieczeń majątkowo-osobowych, gdzie relacja między składką przypisaną a wymaganym kapitałem własnym jest łatwiejsza\ndo uchwycenia. Nie zmienia to jednak istoty rzeczy, w ubezpieczeniach życiowych ubezpieczyciel także musi\nosiągać minimalną rentowność, by spełniać wymagania regulacyjne rynku.\npewnym rynkom narzucamy wysokie standardy bezpieczeństwa, to za ten komfort musimy zapłacić wyższymi marżami zysku.\nPytając zatem, czy ubezpieczyciel mógłby zrezygnować ze swej marży zysku w sytuacji,\ngdy ubezpieczony traci z powodu wczesnego wyjścia cały lub niemal cały kapitał inwestycyjny,\nmożemy udzielić odpowiedzi pozytywnej, dodając od razu warunek, że tę stratę przerzuci natychmiast na innych ubezpieczonych, w tym przypadku tych, którzy dłużej utrzymują ważność\numowy. W praktyce oznaczałoby to, że ubezpieczyciel celując w dwuprocentowy poziom rentowności ustanawia trzyprocentowy narzut rentowności w składce i jednocześnie podwyższa stopy\nwykupu w pierwszych dwóch latach. Ponosi straty w wyniku umów wcześnie zamykanych, lecz\nodrabia je dzięki składkom osób dłużej oszczędzających i w rezultacie osiąga swą docelową stopę rentowności 2 proc.\nDochodzimy do fundamentalnego wniosku. Jeśli regulator ingeruje w stopy wykupu, narzucając arbitralne pułapy wykupu łamiące logikę rachunku ekonomicznego, to jego interwencja nie\nzmienia, zasadniczo, sytuacji ubezpieczyciela, natomiast poprawia znacząco sytuację jednej grupy\nubezpieczonych kosztem innej grupy ubezpieczonych. Występując rzekomo w obronie interesu\nwszystkich ubezpieczonych przed nieuzasadnionymi zyskami ubezpieczyciela, staje się w istocie\nrzecznikiem interesów krótkoterminowych uczestników długoterminowej umowy ubezpieczenia\ni występuje przeciwko interesom długoterminowych uczestników długoterminowej umowy ubezpieczenia. Czyniąc to, powinien przedstawić jasne i przekonujące uzasadnienie swej interwencji.\nNie wydaje się, by istniało przekonujące uzasadnienie. Preferowanie wczesnych wyjść, a dyskryminowanie uczestnictwa długoterminowego jest sprzeczne z logiką umowy długoterminowej,\nktóra mimo daleko idącej elastyczności kładzie duży nacisk na regularność składek w horyzoncie\nznacznie przekraczającym pierwszy lub drugi rok ubezpieczenia. Specyﬁką umowy długoterminowej jest zwykle nieproporcjonalny podział korzyści na pojedyncze odcinki czasu. Jeśli założeniem umowy długoterminowej jest osiągnięcie przez uczestnika po dziesięciu latach rentowności\nna poziomie 10 proc. rocznie, to z reguły nie jest ona wypracowywana w sposób proporcjonalny,\ntak by każdy rok i każdy miesiąc wnosił współmierny wkład do ﬁnalnej korzyści. Próba narzucenia\nwspółmierności na każdy odcinek czasu jest ﬁkcją ekonomiczną. Łatwo można zrozumieć te zasadę\nna przykładzie odwracającym proces oszczędzania. Jeśli ktoś spłaca 20-letni kredyt ze stałą ratą\nspłaty i po 5 latach regularnego płacenia rat postanowi spłacić resztę długu jednorazowo, to stwierdzi, że ma do spłacenia znacznie więcej niż 75 proc. długu: w zależności od oprocentowania może\nto być 85 czy nawet 90 proc. wyjściowego kredytu. Pierwsze pięć lat w najmniejszym stopniu redukuje wyjściowe zadłużenie, każda następna pięciolatka przyspiesza ten proces.\nNie sposób znaleźć inną społecznie ważną charakterystykę, która kryłaby się za podziałem\n„wcześnie wychodzący” – „późno wychodzący” i uzasadniała interwencję na rzecz tych pierwszych. Nie ma żadnych dowodów, że jest to podział na biednych i bogatych. Z pewnością część\nprzypadków wczesnego zakończenia umowy jest skutkiem ograniczenia bieżącej płynności,\nlecz sytuacji tej może towarzyszyć wysoki poziom zasobów konsumpcyjnych i wysoki standard\nżycia. W skrajnym przypadku wczesne zerwanie umowy może świadczyć nie o kłopotach ﬁnansowych, lecz o zmianie preferencji: ktoś chce się uwolnić od przymusu oszczędzania na odległą\nprzyszłość, by w to miejsce wprowadzić spłaty kredytu, dzięki któremu wzrośnie bieżąca stopa\nżyciowa. Z drugiej strony ci, którzy są długoterminowymi płatnikami składek, niekoniecznie muszą się wyróżniać wysoką zamożnością, przeciwnie, wielu z nich może utrzymywać regularność\nskładek za cenę wielu bieżących wyrzeczeń.\nNajprostsza jest hipoteza, że tym co wyróżnia długoterminowych uczestników umowy ubezpieczenia z UFK, jest większa rozwaga i ostrożność przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych\noraz większa przezorność w odniesieniu do przyszłości. Dopóki hipoteza ta nie zostanie przekonywująco odrzucona, państwo powinno powstrzymywać się od interwencji działającej na niekorzyść\ntej grupy. Co nie przeszkadza, by regulator dbał o transparentność umów długoterminowych tak,\nby przezorny i ostrożny inwestor mógł podejmować racjonalne decyzje.\nWysokość kosztów początkowych\nStwierdziliśmy, że są solidne argumenty przemawiające przeciwko arbitralnemu określaniu stóp\nwykupu w pierwszych latach umowy ubezpieczenia, więc możemy teraz rozpatrzyć argumenty\nprzemawiające za interwencją pośrednią, polegającą na limitowaniu maksymalnego poziomu\nkosztów początkowych (kosztów akwizycji i innych kosztów ponoszonych lub naliczanych przy\nzawieraniu umowy ubezpieczenia). Oczywiście, nie chodzi tutaj o limitowanie kosztów ponoszonych\nprzez ubezpieczyciela, lecz o ustanowienie pułapu dla rozliczania kosztów w sposób wpływający\nna stopy wykupu polisy. Zaletą tej metody regulacji jest to, że pozostawia ona ubezpieczycielom\npełną swobodę wyboru racjonalnej metody amortyzacji początkowego deﬁcytu, stwarzając silne\nbodźce do nieprzekraczania pewnego poziomu kosztów początkowych. Powstaje w związku z tym\npytanie, czy poziom kosztów początkowych może być przesadnie wysoki.\nIntuicyjnie zakładamy, że w interesie każdego przedsiębiorcy leży minimalizacja kosztów\ni dlatego nakładanie arbitralnych ograniczeń na koszty nie ma wielkiego sensu. Jednak w pewnych okolicznościach reguła ta nie musi się sprawdzać. W interesującej nas kwestii warto wyróżnić dwie sytuacje.\nPierwsza zachodzi wtedy, gdy pewna kategoria kosztów staje się wygodnym medium do wyrażania wszelkich kosztów operacyjnych. Inaczej mówiąc, ubezpieczyciel minimalizuje swe łączne\nkoszty, lecz jednocześnie jest zainteresowany tym, by jak największą ich porcję wyrazić w formie kosztów początkowych. Teoretycznie każdy koszt administracyjny, ponoszony w ciągu całego okresu trwania umowy, można wyrazić w postaci ﬁnansowego ekwiwalentu przypadającego\nna moment zawarcia umowy.\nWarto się zastanowić, czy jest coś niepokojącego w takiej strategii alokacji kosztów na moment\nwystawienia polisy, zwłaszcza jeśli alokacja ta jest aktuarialnie ekwiwalentna. Z punktu widzenia\ndługookresowych uczestników efekt jest neutralny: jest im wszystko jedno, czy opłacają w swej\nskładce amortyzację początkowego deﬁcytu kosztów administracyjnych, czy bieżące koszty\nadministracyjne. Jeśli wyjdą z umowy po pełnej amortyzacji deﬁcytu, kwota wykupu nie ulegnie\nzmianie. Omawiana strategia pogarsza jednak wynik wszystkich tych, którzy zakończą umowę\nprzed pełną amortyzacją sztucznie wygenerowanego deﬁcytu: wartość wykupu ich polis zostanie\nzmniejszona o kalkulacyjny ekwiwalent przyszłych kosztów, które w rzeczywistości nie zostaną\nponiesione. Ubezpieczyciel realizuje wtedy dodatkową marżę zysku od polis młodych lub, jeśli\nuwzględni ten efekt w swej polityce marż zysku, rozkłada nierównomiernie swą średnią marżę\nzysku na poszczególne kohorty polis. W tym ostatnim przypadku długoterminowi uczestnicy\nmogą mieć udział w podziale korzyści osiągniętych dzięki zastosowanej polityce alokacji kosztów.\nW obydwu przypadkach mamy do czynienia z dyskryminacją uczestników wcześnie kończących\numowę ubezpieczenia i jest to wystarczający powód, by takiej praktyce przeciwdziałać.\nOmawiana tutaj sytuacja zasadniczo się różni od analizowanego wcześniej problemu niskich\nlub nawet zerowych stóp wykupu w początkowym okresie umowy. Choć skutki są identyczne –\nnegatywny wpływ na wartość wykupu w początkowym okresie – to zasadniczo odmienne jest\nźródło problemu. Wcześniej rozważaliśmy obiektywny fakt kumulacji kosztów w momencie wystawienia polisy i dlatego podporządkowanie reguł wykupu logice rachunku ekonomicznego było\nracjonalne i dawało najmniej dysfunkcjonalne efekty. Tutaj mamy przypadek sztucznego kreowania deﬁcytu początkowego i z tego powodu każda metoda jego spłaty staje się arbitralną polityką\ndyskryminowania jednych i faworyzowania innych grup ubezpieczonych.\nJest to problem, który w teorii ubezpieczeń został dawno zidentyﬁkowany i regulacje ubezpieczeniowe zwykle próbują znaleźć sposób na ograniczenie ubezpieczycielowi możliwości prowadzenia\narbitralnej polityki dyskryminowania jednych grup ubezpieczonych i ewentualnego faworyzowania\ninnych grup. Ponieważ trudno jest kontrolować rzeczową strukturę kosztów, nakłada się górny\nlimit na koszty, które mogą być rozliczane tak jak koszty początkowe zwane kosztami akwizycji.15\nReglamentacja kosztów początkowych przynieść może pozytywne skutki także w innej sytuacji, w której regulacja rynkowa może być zawodna. Jest to przypadek prowizji akwizycyjnych\ndla pośredników ubezpieczeniowych. Ubezpieczyciele są, oczywiście, wrażliwi na wzrost kosztów akwizycji i znają ich negatywny wpływ na własne wyniki ﬁnansowe. Jednak świadomość,\nże koszt akwizycji jest rozkładany na wiele lat umowy, obniża dotkliwość tej kategorii kosztów.\nSytuację tę potraﬁą zręcznie wykorzystywać pośrednicy ubezpieczeniowi, dyktujący ubezpieczycielom coraz wyższe stawki prowizji. Powstaje sytuacja dobrze znana w teorii gier, zwana dylematem więźnia, biorąca się stąd, że ubezpieczyciele nie mają skutecznej metody koordynacji\ndziałań wobec pośredników. Uczestnicy rynku akceptują wysokie koszty akwizycji, gdyż mają\nświadomość, że ten kto zachowa się powściągliwie, straci najwięcej. W tej sytuacji zewnętrzny\npułap staje się dla rynku czytelnym sygnałem, na jakiej wysokości znajduje się suﬁt. Choć nie\nustanawia on bezwzględnej bariery, staje się naturalnym punktem odniesienia dla koordynacji\nW odniesieniu do tradycyjnych produktów ubezpieczenia na życie, dobrze, jak się wydaje,\ndziała reguła 3,5 proc. sumy ubezpieczenia jako górnego ograniczenia dla korzystnego rozliczania\nkosztów początkowych. Stwarza ona rozsądną przestrzeń dla aktywnego marketingu i akwizycji.\nReguła ta zawodzi, jak się wydaje, w stosunku do ubezpieczeń z UFK, gdyż suma ubezpieczenia\nma w tego typu umowie drugorzędne znaczenie i punktem odniesienia staje się tzw. suma kapitału, określona przez wartość przyszłych składek (RRU, § 2.1.24), co przy trudnym do określenia\nokresie płatności składek staje się wielkością mało precyzyjną. W tej sytuacji bardziej skuteczna i jednoznaczna mogłaby być amerykańska reguła ograniczania kosztów akwizycji, wyrażona\nkrotnością rocznej składki (np. składki podstawowej pierwszego roku).\nPrzedwczesne byłyby sugestie dotyczące konkretnej wartości ograniczenia na koszty początkowe, gdyż kwestia ta wymaga dyskusji w środowisku ubezpieczycieli i pośredników ubezpieczeniowych. Autor opinii ma jednak wrażenie, że byłoby wskazane zaostrzenie dotychczasowych\n15. Rachunkowość ubezpieczeniowa umożliwia korzystny sposób rozliczenia kosztów początkowych (zillmeryzacja rezerw lub aktywowanie kosztów akwizycji), co prowadzi do ograniczenia skutków silnie ujemnego\nprzepływu środków pieniężnych w pierwszym roku umowy. Dzięki szczególnemu traktowaniu kosztów początkowych ubezpieczyciel może poprawić wynik ﬁnansowy danego roku lub obniżyć kapitał własny na pokrycie marginesu wypłacalności.\nograniczeń na koszty początkowe, gdyż obecny ich poziom, głównie z powodu kosztów akwizycji,\njest zdecydowanie za wysoki.\nOlbrzymie znaczenie kosztów początkowych bierze się stąd, że to z ich powodu biorą się niskie\nstopy wykupu w pierwszych latach umowy ubezpieczenia. Nie należy jednak tracić z pola widzenia także innych kategorii kosztów i narzutów, gdyż one także mogą osiągać nadmierny poziom na rynkach,\ngdzie konkurencja cenowa jest silnie ograniczona przez niską porównywalność produktów. Ograniczenie takie szczególnie często zagraża rynkom ubezpieczeniowym. Produkty ubezpieczeniowe mają\nbardzo złożoną strukturę, a ich standaryzacja jest bardzo niska. Wystarczy przejrzeć ofertę rynkową\nw zakresie ubezpieczeń życiowych z UFK, by z jednej strony wynotować znaczną liczbę produktów,\na z drugiej strony brak w konkurencyjnych ofertach produktów identycznych, umożliwiających łatwe\nporównanie nakładów ze spodziewanymi efektami. Konsument może wybrać produkt, który najlepiej\nspełnia jego oczekiwania w zakresie ochrony ubezpieczeniowej i warunków inwestowania, lecz ocena kosztu uzyskania wybranych funkcjonalności produktu wykracza zwykle poza jego możliwości.\nNie jest zadaniem regulatora rynku wymuszanie na ubezpieczycielach standaryzacji produktów, gdyż grozi to zablokowaniem innowacyjności usług ubezpieczycieli. Możliwa jest jednak\nstandaryzacja informacji o produktach, ułatwiająca porównywanie określonych kategorii kosztów\ni efektów. Można zaprojektować referencyjny scenariusz symulacyjny, osadzić w nim osobę inwestującą regularnie pewną kwotę i ukazać efekty w kilku charakterystycznych punktach czasowych. Rachunek taki nie jest prognozą wyników inwestycyjnych, jednak pozwala wyeliminować\nróżnorodność czynników leżących poza kontrolą ubezpieczyciela (jak np. rentowność inwestycji,\nprzebieg koniunktury) i pozwala sprowadzić do wspólnej miary nakłady, których wymaga ubezpieczyciel od ubezpieczonych.\nUsprawnienie porównywalności kosztowej może mieć szczególnie ważne znaczenie, jeśli\nuwzględnimy fakt, że wiele produktów z grupy UFK leży bardzo blisko produktów oszczędnościowo-inwestycyjnych oferowanych w sektorze bankowym. W wielu przypadkach świadczenie\nśmiertelne w produktach UFK ma umiarkowaną wysokość i w istocie umowa ubezpieczenia jest\nbliska programowi regularnego zakupu jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego w biurze maklerskim. Status umowy ubezpieczenia daje, obok ochrony ubezpieczeniowej w przypadku\nśmierci, także pewne korzyści podatkowe, jednak koszt ich uzyskania powinien być współmierny\ndo efektów. Obydwu rynkom bardzo dobrze by zrobiło wzmocnienie konkurencji kosztowej. Jest zatem pożądane, by metodologia referencyjnych rachunków nakładów i efektów objęła inwestycyjne\nprogramy systematycznego oszczędzania oferowane również poza rynkiem ubezpieczeniowym.\nUsprawnienie porównywalności kosztowej poprzez referencyjne scenariusze nakładów i efektów\njest postulatem adresowanym do regulatora rynku. Ten typ interwencji może być, jak się wydaje,\nbardziej produktywny niż bezpośrednia ingerencja w stopy wykupu polis ubezpieczeniowych.\nW artykule analizowany jest problem zerowych stóp wykupu w początkowym okresie umowy\nubezpieczenia z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym.\nŹródłem problemu zerowych wartości wykupu są wysokie koszty początkowe umowy ubezpieczenia. Fakt ten jest dobrze znany w teorii ubezpieczeń, a systemy regulacji rynku ubezpieczeń\noferują akceptowalne metody radzenia sobie z tym problemem.\nZerowe stopy wykupu nie są wynikiem umownych kar nakładanych na osoby zamykające umowę ubezpieczenia we wczesnej jej fazie, lecz skutkiem rozliczania niezamortyzowanych kosztów\npoczątkowych. Mechanizm rozliczeń jest zgodny z zasadami rachunkowości ubezpieczeniowej\ni standardami aktuarialnymi.\nUbezpieczyciele stosują kilka równoważnych metod rozliczania kosztów, dając możliwość wyboru preferowanej formy rozliczeń. W ramach każdego systemu ubezpieczyciele zostawiają ubezpieczonym wiele możliwości zmniejszenia ciężaru kosztów początkowych poprzez zwiększanie\nskładek podstawowych oraz dodatkowych wpłat w formie składek dodatkowych.\nNarzucenie minimalnych stóp wykupu w początkowym okresie ubezpieczenia prowadzi do złamania logiki rachunku ekonomicznego w długoterminowej umowie ubezpieczenia, zgodnie z którą\nwychodzący wcześnie powinni – jeśli jest to możliwe – pokryć niezamortyzowane koszty umowy\ni nie powinni – jeśli to jest możliwe – przerzucać tych kosztów na tych, którzy umowę kontynuują.\nInterwencja w sprawie minimalnych stóp wykupu w początkowym okresie ubezpieczenia nie\nzmienia, zasadniczo, sytuacji ubezpieczyciela, natomiast poprawia znacząco sytuację krótkoterminowych uczestników długoterminowej umowy ubezpieczenia kosztem interesu długoterminowych uczestników długoterminowej umowy ubezpieczenia.\nNie ma mocnych przesłanek, że podział na krótko i długoterminowych uczestników umowy\nubezpieczenia daje się sprowadzić do podziału na biednych i zamożnych. Bardziej prawdopodobna\njest hipoteza, że tym co wyróżnia długoterminowych uczestników umowy ubezpieczenia z UFK\njest większa rozwaga i ostrożność przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych oraz większa przezorność wobec przyszłości.\nW świetle powyższych argumentów nie ma uzasadnienia decyzja o uznaniu zerowej stopy wykupu za postanowienie o charakterze abuzywnym. Co więcej, jest to decyzja kontrproduktywna,\nktóra przynieść może dysfunkcjonalne skutki.\nSą natomiast przesłanki za wprowadzeniem górnego pułapu do mechanizmu rozliczania kosztów\npoczątkowych i powiązaniem tego ograniczenia z wielkością rocznej składki podstawowej. Instrument taki nie rozwiąże problemu zerowej stopy wykupu w początkowym okresie umowy, jednak\nsprawi, że ta kategoria kosztów stanie się, po przekroczeniu górnego limitu, bardziej kosztowna.\nPozytywne efekty przynieść może wzrost transparentności umów ubezpieczenia z UFK.\nUbezpieczyciel powinien w sposób jawny podawać w OWU zalecany minimalny okres trwania umowy, powinien przybliżać, choćby w zarysie, ekonomikę indywidualnych parametrów ubezpieczenia\ni powinien wyraźnie wskazywać konsekwencje przystąpienia do umowy na minimalnych warunkach.\nInnym kierunkiem zwiększenia przejrzystości rynku powinno być wzmocnienie konkurencji\ncenowej poprzez lepszą porównywalność nakładów i efektów produktów inwestycyjno-oszczędnościowych oferowanych na rynku ubezpieczeniowym i na rynkach pokrewnych.\nBlack Kenneth, Skipper Harold, Life Insurance, Prentice Hall, Englewood Cliffs 1972.\nBowers Newton, Gerber Hans, Hickman James, Jones Donald, Nesbitt Cecil, Actuarial Mathematics,\nSociety of Actuaries, Itasca 1986.\nCherin Antony, Hutchins Robert, The Rate of Return on Universal Life Insurance, „The Journal of Risk\nand Insurance”, Vol. 54, No. 4, pp. 691–711, 1987.\nGerber Hans, Life Insurance Mathematics, Springer, Berlin 1995.\nHardwick Philip, Measuring Cost Inefﬁciency in the UK Insurance Industry, „Applied Financial Economics”, Vol. 7, Issue 1, pp. 37–44, 1997.\nKaye Geraldine, Economics of Scale in UK Life Insurance Companies: An Empirical Approach, „The\nGeneva Papers on Risk and Insurance”, Vol. 16, No. 60, pp. 302–314, 1991.\nRozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28.12.2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, Dz. U. z 2009 r., nr 226, poz. 1825.\nSkałba Mariusz, Ubezpieczenia na życie, WNT Warszawa 1999.\nStroiński Eugeniusz, Ubezpieczenia na życie. Teoria i praktyka, Poltext, Warszawa 2004.\nZillmer August, Beiträge zur Theorie der Prämienreserve, Szczecin 1863.\nUnit-linked life policy surrender value\nThe article discusses the issue of low surrender values of unit-linked life policies which are terminated prematurely. This issue, in particular the zero surrender value in the ﬁrst two years, is\nnegatively perceived by the market regulator, and an intervention can be expected which will\nimpose limitations on the minimum surrender value in the case of policy’s early termination. The\narticle advances the thesis that zero surrender rates do not result from contractual penalties for\nearly termination of the insurance, but are a consequence of settling initial costs which have not\nbeen depreciated. The settlement mechanism complies with the rules of insurance accounting\nand actuarial standards. The intervention connected with minimum surrender rates will not substantially change the insurer’s result, but will improve the situation of short-term participants\nof the long-term contract at the long-term participants’ expense. It is difﬁcult to defend the logic\nof such an intervention.\nOn the other hand, international experience shows that combination of a life policy with an\ninvestment programme gives a product which cannot be compared easily with others, so insurers take advantage of the market’s lack of transparency and charge their products with high cost\nmark-ups and proﬁt margins. There are, therefore, arguments for the introduction of the upper ceiling for initial costs, to limit availability of this cost category, which is so convenient for the insurer.\nFirst of all, however, the regulator should ensure better transparency of unit-linked insurance contracts and strengthen price competition by means of better comparability of costs of investment\nservices on the insurance market and ﬁnancial markets.\nPROF. DR HAB. MARIAN WIŚNIEWSKI – jest profesorem i kierownikiem Katedry Statystyki i Ekonometrii na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.\nII przetarg nieograniczonym na Leasing operacyjny z opcją wykupu\nmiesięczna wycena funduszy\nWniosek o Wykup całkoWity z umoWy ubezpieczenia na życie\nOgólne zasady dokonywania wypłat