Badanie potencjału instytucji realizujących zadania Polityki Społecznej w województwie warmińsko-mazurskim - PDF\nDownload "Badanie potencjału instytucji realizujących zadania Polityki Społecznej w województwie warmińsko-mazurskim"\n1 Badanie potencjału instytucji realizujących zadania Polityki Społecznej w województwie warmińsko-mazurskim Raport końcowy Zespół badawczy Anna Chrościcka Tomasz Płachecki Karolina Dymek Agnieszka Dobrzyńska Warszawa, listopad 2008 Publikacja współfinansowana jest przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego\n2 Spis treści 1 Streszczenie Metodologia badania Cele i zakres badania Pytania badawcze i kryterium ewaluacji Koncepcja badania Techniki i próby badawcze Ograniczenia procesu badawczego Wyniki badania Priorytet VII PO KL wobec potrzeb województwa warmińsko-mazurskiego w zakresie integracji społecznej Potencjał OPS i PCPR w kontekście aplikowania i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL Ocena wsparcia procesu aplikowania ze strony ROPS Realizowanie projektu w partnerstwie Potencjał OPS i PCR w kontekście realizowania projektów w ramach Priorytetu VII PO KL Bariery w realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL Wsparcie i rozwiązania, które zwiększyłyby zdolność OPS i PCPR do skutecznego aplikowania i realizowania projektów Plany OPS i PCPR, związane z aplikowaniem w ramach Priorytetu VII PO KL SWOT dla PCPR i OPS Potencjał ROPS w kontekście wdraŝania Priorytetu VII PO KL SWOT dla ROPS Wnioski i rekomendacje Spis wykresów i tabel\n3 Zastosowane skróty: CATI kwestionariuszowy wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo (ang. Computer Assisted Telephone Interview) GOPS Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej EFS Europejski Fundusz Społeczny IDI - indywidualny wywiad pogłębiony (ang. Individual In-depth Interview) IP PO KL Instytucja Pośrednicząca PO KL IW PO KL Instytucja WdraŜająca PO KL IZ PO KL Instytucja Zarządzająca PO KL MGOPS Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej MOPS Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej OPS Ośrodek Pomocy Społecznej PCPR Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych PSZ Publiczne SłuŜby Zatrudnienia PUP Powiatowy Urząd Pracy ROPS Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej SPO RZL Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich SWOT Metoda identyfikacji wewnętrznych oraz zewnętrznych uwarunkowań wpływających na funkcjonowanie organizacji (ang. Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) UE Unia Europejska ZPORR Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego 3\n4 1 Streszczenie Badanie potencjału Instytucji Polityki Społecznej w województwie warmińskomazurskim zostało wykonane na zamówienie Samorządu Województwa Warmińsko- Mazurskiego, pełniącego funkcję Instytucji Pośredniczącej Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL). Głównym celem badania była ocena potencjału ośrodków pomocy społecznej (OPS) i powiatowych centrów pomocy rodzinie (PCPR) do aplikowania i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL oraz Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Olsztynie (ROPS) do realizacji zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL. W ramach głównego celu badania zdiagnozowano między innymi rozwiązania organizacyjne, sytuację ekonomiczną, zaplecze techniczne oraz potencjał kadrowy OPS i PCPR w kontekście aplikowania i realizacji projektów PO KL. Badaniu poddano takŝe zdolność organizacyjną, finansową, kadrową i ekonomiczną ROPS do wykonywania działań w zakresie wdraŝania Priorytetu VII PO KL. Wynikiem badania jest zestaw rekomendacji dotyczących skutecznego wzmocnienia potencjału tych instytucji. Ewaluacja została zrealizowana w okresie sierpień październik 2008 roku. Badaniem objęto wszystkie ośrodki pomocy społecznej (OPS) oraz powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR) z województwa warmińsko-mazurskiego oraz Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Olsztynie. Ewaluację wykonano przy zastosowaniu komplementarnych technik badawczych, co efektywnie pozwoliło wykorzystać zalety kaŝdej z nich, jednocześnie minimalizując ograniczenia, wynikające z zastosowania tylko jednej z nich. Przeprowadzono analizę danych zastanych obejmującą m.in. dokumenty programowe oraz regionalne opracowania w zakresie polityki społecznej, 19 indywidualnych wywiadów pogłębionych z przedstawicielami ośrodków pomocy społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie, Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Olsztynie oraz Instytucji Pośredniczącej PO KL. W ostatnim etapie badania zrealizowano 134 kwestionariuszowe wywiady telefoniczne z przedstawicielami OPS i PCPR z województwa warmińsko-mazurskiego. Przeprowadzone badanie opierało się na załoŝeniu, Ŝe skuteczność realizowania przez OPS i PCPR projektów w ramach Priorytetu VII PO KL zaleŝy po pierwsze od potencjału, jakim dysponują poszczególne instytucje, a po drugie od ich motywacji do realizowania projektów. Potencjał OPS i PCPR w kontekście aplikowania i realizowania projektów w ramach Priorytetu VII PO KL został określony szeroko: jako wszelkie zasoby istotne z perspektywy ubiegania się o środki w ramach Priorytetu VII PO KL oraz realizowania projektów konkursowych w ramach Programu. Potencjał objął w szczególności: 4\n5 rozwiązania organizacyjne, sytuację ekonomiczną, zaplecze techniczne, potencjał kadrowy, know-how i doświadczenie poszczególnych jednostek pomocy społecznej (por. rozdz. 1.3 Koncepcja badania). Wyniki badania wskazują, Ŝe dotychczasowa aktywność OPS i PCPR w ubieganiu się o fundusze unijne była niewielka. W poprzednim okresie programowania ( ) nieliczne instytucje starały się o środki unijne na realizację projektów (głównie w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich SPO RZL). W obecnym okresie programowania ( ), liczba instytucji aplikujących o środki finansowe w ramach Priorytetu VII Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL) zwiększyła się, jednakŝe tylko w przypadku projektów systemowych - przeszło dziewięć na dziesięć instytucji złoŝyło wnioski na ich realizację. Zdecydowanie niŝszy udział jednostek pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego odnotowano w konkursach PO KL, gdzie tylko nieliczne instytucje (głównie PCPR) zdecydowały się ubiegać o wsparcie w ramach takiej procedury. Spośród OPS, o środki PO KL częściej ubiegały się Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej (MOPS) oraz Miejsko-Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej (MGOPS), nieco rzadziej - Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej (GOPS). Na składanie wniosków o dofinansowanie w ramach obydwu rodzajów projektów (systemowych i konkursowych) częściej decydowały się PCPR niŝ OPS. Mniejszy potencjał OPS niŝ PCPR do realizacji projektów w ramach PO KL wynika przede wszystkim z nadmiernego obciąŝenia tych instytucji w wykonywaniu zadań ustawowych oraz braków kadrowych, utrudniających tym jednostkom angaŝowanie się w więcej niŝ jedno przedsięwzięcie (por. rozdz. 2.2 Potencjał OPS i PCPR w kontekście aplikowania i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII). Opinie na temat wsparcia procesu aplikowania o środki na realizację projektów systemowych PO KL przez ROPS są podzielone. Większość przedstawicieli OPS i PCPR wprawdzie pozytywnie oceniło pracę ROPS, jednak nie brakowało głosów krytycznych. Najwięcej zastrzeŝeń budziła duŝa skrupulatność i szczegółowość ROPS podczas oceny systemowych wniosków o dofinansowanie, co wiązało się z wielokrotnym poprawianiem i modyfikowaniem projektów. Konsekwencję długotrwającej oceny wniosków o dofinansowanie stanowiły opóźnienia w podpisywaniu umów na realizację projektów oraz późniejsze niŝ zaplanowano rozpoczęcie przedsięwzięć. Główne przyczyny przedłuŝającej się oceny to niedostateczna liczba pracowników ROPS oraz ulegające częstym zmianom w okresie naboru i oceny wniosków, wytyczne programowe. Z kolei ROPS zwracał uwagę, Ŝe jakość wniosków systemowych składanych przez OPS i PCPR była niska, dlatego konieczne było prowadzenie konsultacji mających na celu przygotowanie poprawnego pod względem merytorycznym i formalnym projektu. 5\n6 Dostępność niektórych źródeł informacji przekazywanych przez ROPS w zakresie aplikowania i realizowania projektów w ramach PO KL, była ograniczona. Najwięcej trudności OPS i PCPR sprawiło uzyskanie konsultacji udzielanych instytucji oraz szkolenia z zakresu księgowości i rozliczania projektu. Ponadto, jakość tych ostatnich budziła rozczarowanie części uczestników. Dostępność i jakość innych źródeł informacji udostępnianych przez ROPS została oceniona raczej pozytywnie (por. rozdz. 2.3 Ocena wsparcia procesu aplikowania ze strony ROPS). Jednostki pomocy społecznej mają przewaŝnie silne obiekcje przed realizowaniem projektów w ramach PO KL w partnerstwach. Pomimo dostrzegania korzyści płynących ze współpracy z innymi instytucjami podczas realizacji projektów (np. realizacja bardziej kompleksowych projektów, moŝliwość uczenia się od partnera), zawiązywaniu partnerstw nie sprzyja przede wszystkim obawa przed niewywiązaniem się partnera z powierzonych mu zadań oraz przekonanie, Ŝe samodzielne prowadzenie projektu jest łatwiejsze. Instytucje, zdecydowały się realizować projekty w partnerstwach, oceniają tę współpracę pozytywnie, dlatego w rekomendacjach zalecono zintensyfikowanie działań mających na celu upowszechnienie wśród jednostek pomocy społecznej przykładów udanej współpracy z województwa warmińsko-mazurskiego. (por. rozdz. 2.4 Realizowanie projektu w partnerstwie) Badanie wykazało, Ŝe zasadniczą trudność w aplikowaniu oraz realizowaniu projektów w ramach Priorytetu VII PO KL stanowią problemy kadrowe jednostek pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim. Obecnie liczba pracowników zatrudnionych w OPS i PCPR jest niewystarczająca do wykonywania zadań związanych z realizacją projektów systemowych, jak i konkursowych, przy jednoczesnym wykonywaniu zadań własnych instytucji. Zakres ustawowych obowiązków tych instytucji, a zatem zadań wykonywanych w pierwszej kolejności, stale ulega rozszerzeniu, przy stałym niskim zatrudnieniu. Taka sytuacja powoduje, Ŝe jednostki pomocy społecznej ograniczają swoją działalność do udzielania podstawowych form wsparcia, natomiast zadania nieobowiązkowe (takie jak aplikowanie i realizowanie projektów UE) są ograniczane lub nie są w ogóle nie podejmowane. Powody trudnej sytuacji kadrowej OPS i PCPR wynikają głównie z niewielkich zasobów finansowych tych jednostek na zatrudnienie nowych pracowników lub zatrudnienia pracowników o wystarczających kwalifikacjach. Trudności w pozyskaniu pracowników wynikają takŝe z ograniczonej na lokalnym rynku pracy liczby wysoko wykwalifikowanych kandydatów do pracy w OPS i PCPR. Niewystarczające są takŝe obecne kompetencje pracowników, biorąc pod uwagę zakres powierzanych im zadań. Obecnie, większość pracowników nie posiada doświadczenia w realizacji projektów finansowanych ze środków unijnych, co zdecydowanie zmniejsza motywację 6\n7 tych instytucji do angaŝowania się w realizację przedsięwzięć związanych z Priorytetem VII PO KL. Wśród pracowników jednostek pomocy społecznej istnieje duŝe zapotrzebowanie na podnoszenie wiedzy i uzyskiwanie nowych kompetencji, zwłaszcza w zakresie funduszy unijnych. Jednym z rekomendowanych działań jest szkolenie kadr OPS i PCPR w zakresie aplikowania i realizacji projektów unijnych. Zdolność OPS i PCPR do wykonywania zadań w zakresie Priorytetu VII PO KL jest ograniczana takŝe przez trudną sytuację lokalową tych instytucji. OPS i PCPR borykają się z brakiem dostępu do pomieszczeń oraz sprzętu technicznego, który umoŝliwiałby prowadzenie projektów (por. rozdz. Potencjał OPS i PCPR w kontekście realizowania projektów w ramach Priorytetu VII PO KL). Wśród barier, z którymi stykały się instytucje realizujące juŝ projekty w ramach PO KL, najczęściej wymieniano opóźnienia w rozpoczęciu projektów wynikające z późniejszego niŝ oczekiwano terminu podpisania umowy o dofinansowanie, trudności z pozyskaniem beneficjentów ostatecznych do projektu ze względu na brak w rejestrach instytucji osób spełniających kryteria uczestnictwa w projekcie oraz niską motywację potencjalnych beneficjentów ostatecznych do uczestnictwa w takich przedsięwzięciach. TakŜe w przypadku tych instytucji znaczące utrudnienie w realizacji projektów stanowiły ograniczone zasoby kadrowe, niewystarczające do pogodzenia realizacji zadań ustawowych z zaangaŝowaniem w projekty systemowe oraz konkursowe. (por. rozdz. 2.6 Bariery w realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL). Wsparcie, które w najefektywniejszy sposób podniosłoby potencjał jednostek pomocy społecznej do aplikowania i realizacji projektów PO KL, byłyby środki finansowe przeznaczone na zatrudnienie nowych pracowników, poprawę sytuacji lokalowej, zakup pojazdów. Oczekiwanym rozwiązaniem motywującym pracowników OPS i PCPR do angaŝowania się w przedsięwzięcia finansowane ze środków Unii Europejskiej (UE) byłoby zwiększenie wynagrodzeń dla pracowników zajmujących się obsługą projektów. Obecna wysokość dodatków, które w ramach projektu moŝe otrzymać pracownik, nie zawsze jest satysfakcjonująca. OPS i PCPR potrzebują takŝe kompleksowego wzmocnienia w zakresie kompetencji i kwalifikacji związanych nie tylko z wykonywaniem działań dotyczących Priorytetu VII PO KL, ale i w zakresie wykonywania zadań przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej. Wyniki badania wskazują, Ŝe zapotrzebowanie OPS i PCPR na doradztwo merytoryczne i szkolenia jest bardzo wysokie. (por. rozdz. 2.7 Wsparcie i rozwiązania, które zwiększyłyby zdolność OPS i PCPR do skutecznego aplikowania i realizowania projektów). 7\n8 Jak wykazało badanie, obecny potencjał ROPS do realizowania zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL jest niski. Stwierdzono, Ŝe instytucja ta boryka się z kłopotami kadrowymi, które mają negatywny wpływ na wykonywanie działań w zakresie wdraŝania PO KL. Niski stan zatrudnienia okazał się jedną z zasadniczych przyczyn opóźnień w ocenie złoŝonych wniosków, co w konsekwencji wpłynęło na późniejsze niŝ zaplanowano podpisanie umów o dofinansowanie oraz wykazane w badaniu OPS i PCPR i trudności w realizacji projektów. Obecnie kadra ROPS nie jest takŝe wystarczająco przygotowana do realizacji wszystkich zadań pod względem merytorycznym. Niewielka kadra ROPS powoduje konieczność angaŝowania do oceny wniosków o dofinansowanie innych pracowników tej instytucji, którzy nie posiadają wystarczającego doświadczenia we wdraŝaniu Programów unijnych. PoniewaŜ nabycie przez pracowników z innych działów umiejętności i doświadczenia koniecznych do prawidłowej oceny wniosków wymaga dłuŝszego czasu, takie rozwiązanie nie powoduje natychmiastowego efektu w postaci znacznego przyśpieszenia procesu oceny wniosków, a ponadto zwiększa ryzyko popełnienia błędu. DuŜym problemem są takŝe niewysokie wynagrodzenia dla kadry ROPS, co nie sprzyja budowaniu stabilnego zespołu pracowników. Warunki pracy ROPS zostały zdiagnozowane jako trudne. Instytucji brakuje przede wszystkim pomieszczeń oraz odpowiedniego sprzętu, który byłby przydatny w trakcie prowadzenia działań konsultacyjnych i doradczych dla jednostek pomocy społecznej w terenie. W celu wzmocnienia zdolności ROPS do realizacji działań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL zaproponowano zwiększenie liczby pracowników tej jednostki (por. rozdz Potencjał ROPS w kontekście wdraŝania Priorytetu VII PO KL). 8\n9 2 Metodologia badania 2.1 Cele i zakres badania Głównym celem badania była ocena potencjału ośrodków pomocy społecznej (OPS) i powiatowych centrów pomocy rodzinie (PCPR) z województwa warmińsko-mazurskiego do aplikowania i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL) oraz Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (ROPS) w Olsztynie do realizacji zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL. Celowi głównemu został przyporządkowane następujące cele szczegółowe: zdiagnozowanie rozwiązań organizacyjnych, sytuacji ekonomicznej, zaplecza technicznego oraz potencjału kadrowego OPS i PCPR w kontekście ubiegania się o środki i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL w tym zidentyfikowanie ewentualnych barier utrudniających skuteczne aplikowanie o środki, wynikających z deficytów tych instytucji ocena procedur i warunków aplikowania o wsparcie w ramach Priorytetu VII PO KL oraz działań informacyjnych dotyczących Priorytetu VII PO KL pod kątem przystępności dla OPS i PCPR w tym zidentyfikowanie ewentualnych barier utrudniających skuteczne aplikowanie o środki, występujących na poziomie wdraŝania Programu zdiagnozowanie rozwiązań organizacyjnych, sytuacji ekonomicznej, zaplecza technicznego oraz potencjału kadrowego ROPS w Olsztynie, w kontekście realizacji zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL rozpoznanie zamiarów OPS i PCPR co do aplikowania o środki w projektach konkursowych w ramach Priorytetu VII PO KL ustalenie, jakie doświadczenia mają OPS i PCPR w zawiązywaniu partnerstw z innymi podmiotami oraz jakie jest ich nastawienie wobec perspektywy zgłaszania i realizowania projektów partnerskich, w tym zgłaszania i realizowania projektów z udziałem PUP stworzenie optymalnych rozwiązań instytucjonalnych dla OPS, PCPR i ROPS wskazanie skutecznych sposobów wzmocnienia potencjału OPS, PCPR i ROPS. 9\n10 Ostatecznym efektem ewaluacji było opracowanie rekomendacji i wytycznych mających na celu wzmocnienie zdolności OPS i PCPR do aplikowania i realizowania projektów w ramach PO KL oraz potencjału ROPS w kontekście wykonywania przez tę instytucję zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL. 2.2 Pytania badawcze i kryterium ewaluacji Ewaluacja została przeprowadzona w oparciu o kryterium skuteczności. Kluczowe zagadnienia, których dotyczyło badanie, zostały sformułowane w formie dwóch generalnych pytań: Czy rozwiązania organizacyjne, finansowe, techniczne oraz kadrowe stosowane przez OPS i PCPR w województwie warmińsko-mazurskim pozwalają na skuteczne aplikowanie i realizację projektów w ramach Priorytetu VII PO KL? Czy rozwiązania organizacyjne, finansowe, techniczne oraz kadrowe stosowane przez ROPS w Olsztynie pozwalają na skuteczne aplikowanie i realizację projektów w ramach Priorytetu VII PO KL? Kierunek badania wyznaczały następujące szczegółowe pytania badawcze: 1) Jakie czynniki (wewnętrzne i zewnętrzne) wpływają na wielkość potencjału OPS, PCPR i ROPS? 2) Jak kształtuje się potencjał ludzki OPS, PCPR i ROPS? 3) Jak wygląda sytuacja ekonomiczna OPS, PCPR i ROPS? 4) Czy rozwiązania organizacyjne OPS, PCPR i ROPS pozwalają na skuteczne aplikowanie o środki oraz skuteczne realizowanie projektów w ramach Priorytetu VII POKL? 5) Jakie doświadczenie posiadają OPS, PCPR i ROPS w pozyskiwaniu środków finansowych ze źródeł zewnętrznych? 6) Jaki jest stan zaplecza technicznego (lokalowego, sprzętowego, itp.) OPS, PCPR i ROPS? 7) Jak wygląda współpraca w/w podmiotów z innymi instytucjami (partnerami społecznymi, itp.)? 8) Jakie rozwiązania instytucjonalne (organizacyjne, finansowe, techniczne) zapewnią optymalne wykorzystanie moŝliwości płynących z realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL przez OPS, PCPR i ROPS? 10\n11 9) Jakie są sposoby na wzmocnienie potencjału OPS, PCPR i ROPS? 10) Jakie bariery w aplikowaniu, realizacji projektów oraz wdraŝaniu priorytetu VII POKL napotykają OPS, PCPR i ROPS? 2.3 Koncepcja badania Adekwatne określenie obszaru badawczego i sformułowanie czytelnych załoŝeń stanowiło wstępny warunek powodzenia badania, którego efektem jest diagnoza stanu faktycznego oraz rekomendacje pozwalające na zwiększenie skuteczności i trafności działań stanowiących przedmiot ewaluacji, zawarte w niniejszym Raporcie. Obszar badawczy prezentujemy w formie ram pojęciowych. Zgodnie z definicją przyjmowaną przez metodologów badań społecznych Rama pojęciowa tłumaczy, graficznie lub w formie narracji, podstawowe sprawy, które zostaną zbadane główne czynniki, pojęcia / konstrukty czy zmienne oraz zakładane relacje między nimi 1. W formie graficznej ramy pojęciowe Badania potencjału instytucji realizujących zadania Polityki Społecznej w województwie warmińsko-mazurskim przedstawia Schemat 1. Pola uwzględnione w schemacie odpowiadają poszczególnym zagadnieniom, wyróŝnionym w obrębie obszaru badawczego. Strzałki oznaczają zakładane zaleŝności. W górnej części schematu zamieszczono adnotacje dotyczące poziomu analizy. W dalszej części rozdziału przedstawiono objaśnienie Schematu, stanowiące opis proponowanych ram pojęciowych. 1 Miles M.B., Huberman A.M.: Analiza danych jakościowych, Trans Humana, Białystok 2000, s\n12 Schemat 1: Obszar badawczy Poziom analizy: kontekst społeczny i ramy PO KL Poziom analizy: potencjalny projektodawca Potencjał OPS oraz PCPR: rozwiązania organizacyjne sytuacja ekonomiczna zaplecze techniczne potencjał kadrowy know how / doświadczenie potrzebny do: Zadania OPS oraz PCPR Poziom analizy: instytucje odpowiedzialne za wdraŝanie Priorytetu VII PO KL w województwie warmińsko-mazurskim Wsparcie udzielane OPS oraz PCPR: dotychczas potencjalny zakres Potrzeby województwa warmińsko-mazurskiego w zakresie integracji społecznej Dziedziny Priorytetu VII PO KL kluczowe z z perspektywy potrzeb województwa warmińskomazurskiego w zakresie integracji społecznej Skuteczność realizowania przez OPS i PCPR projektów z zakresu Priorytetu VII PO KL, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzin kluczowych z perspektywy potrzeb województwa warmińsko-mazurskiego w zakresie integracji społecznej ubiegania się o środki realizowania projektów w ramach Priorytetu VII PO KL, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzin kluczowych z perspektywy potrzeb województwa warmińskomazurskiego w zakresie integracji społecznej Utrudnienia / ułatwienia związane z ewentualnym realizowaniem projektu w ramach Priorytetu VII PO KL samodzielnie / w partnerstwie Potencjał ROPS: rozwiązania organizacyjne sytuacja ekonomiczna zaplecze techniczne potencjał kadrowy know how / doświadczenie potrzebny do realizacji zadań wynikających z wdraŝania Priorytetu VII PO KL Zakres działań na rzecz integracji społecznej przewidzianych w ramach Priorytetu VII PO KL Motywacja OPS oraz PCPR do ubiegania się o środki z Priorytetu VII PO KL w ramach projektów konkursowych: samodzielnie z OPS / PCPR w partnerstwie z PUP Procedury i warunki aplikowania przez OPS oraz PCPR o środki z Priorytetu VII PO KL oraz działania informacyjne: obecne zakres ewentualnych modyfikacji Źródło: Opracowanie własne\n13 Objaśnienie schematu prezentującego ramy pojęciowe badania Przyjęto załoŝenie, Ŝe punktem wyjścia do sformułowania przydatnej diagnozy potencjału instytucji realizujących zadania z zakresu polityki społecznej w województwie warmińskomazurskim powinno być ustalenie, w jakim zakresie działania przewidziane w ramach Priorytetu VII PO KL odpowiadają najbardziej istotnym potrzebom województwa warmińsko-mazurskiego dotyczącym integracji społecznej. Ten aspekt badania ilustrują dwa zachodzące na siebie owalne pola, umieszone z lewej strony schematu. Środkowa część schematu odpowiada analizom dotyczącym poziomu potencjalnego projektodawcy. Zgodnie ze wskazaniem Zamawiającego, badanie ewaluacyjne było prowadzone w oparciu o kryterium skuteczności. Z tego względu kluczowym zagadnieniem, wpisanym w pole obwiedzione przerywaną linią, jest skuteczność realizowania przez OPS i PCPR projektów z zakresu Priorytetu VII PO KL. Na skuteczność realizowania przez OPS i PCPR projektów z zakresu Priorytetu VII PO KL wpływa z jednej strony potencjał, jakim dysponują poszczególne instytucje, z drugiej zaś ich motywacja do realizowania projektów. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe potencjał OPS i PCPR został zdefiniowany szeroko: obejmuje wszelkie zasoby istotne z perspektywy: po pierwsze ubiegania się o środki w ramach Priorytetu VII PO KL, a po drugie realizowania projektów konkursowych w ramach tego Programu. Tak rozumiany potencjał obejmuje w szczególności: rozwiązania organizacyjne, sytuację ekonomiczną, zaplecze techniczne, potencjał kadrowy oraz know how i doświadczenie poszczególnych instytucji. Na to, czy potencjał, którym dysponują poszczególne instytucje pomocy społecznej, jest wystarczający, wpływają zadania, którymi PCPR i OPS są obarczone w ramach swoich podstawowych obowiązków. Zadania te wynikają z kolei z potrzeb w zakresie integracji społecznej, występujących na terenie działania poszczególnych instytucji. Natomiast potencjał, którym dysponują poszczególne instytucje, wpływa na ich przewidywania dotyczące ułatwień oraz utrudnień wynikających z decyzji o tym, czy ewentualny projekt realizowałyby samodzielnie, czy w partnerstwie (na przykład: brak określonych zasobów moŝe skłaniać do poszukiwania partnera, który mógłby je uzupełnić; dobre doświadczenia ze współpracy mogą stanowić zachętę do jej ponowienia). Zarówno potencjał, którym dysponują poszczególne instytucje, jak i to, jak oceniają perspektywę realizowania projektu partnerskiego, przekłada się na ich motywację do realizowania projektu konkursowego, indywidualnie lub wspólnie z inną instytucją. Uwzględniając diagnozę obszaru integracji społecznej w Polsce, zamieszczoną w PO KL, zgodnie z którą ryzyko wykluczenia i sfera ubóstwa dotyczy przede wszystkim rodzin, których członkowie wywodzą się z grup znajdujących się w szczególnej sytuacji na rynku pracy\n14 i borykają z problemem bezrobocia 2, a takŝe ze względu na potencjalne problemy, jakie moŝe sprawiać efektywne podzielenie zadań związanych z udzielaniem pomocy osobom bezrobotnym pomiędzy instytucje polityki społecznej a PSZ, szczególnie waŝne jest rozpoznanie stosunku OPS i PCPR do perspektywy realizowania projektów we współpracy z PUP. Prawa część schematu reprezentuje zakres analiz odpowiadających poziomowi instytucji odpowiedzialnych za wdraŝanie Priorytetu VII PO KL w województwie warmińsko-mazurskim. Wprowadzenie tego poziomu analizy było szczególnie waŝne ze względu na potrzebę sformułowania rekomendacji, które będą wdraŝane przez instytucje odpowiedzialne za wdraŝanie Priorytetu VII PO KL w województwie warmińsko-mazurskim. Koncepcja projektu badawczego opierała się bowiem na załoŝeniu, Ŝe na obecny potencjał OPS i PCPR wpływa między innymi wsparcie udzielane tym instytucjom. Zakładamy, Ŝe moŝliwości efektywnego wspierania OPS i PCPR przez ROPS zaleŝą od potencjału ostatniej z wymienionych instytucji, obejmującego rozwiązania organizacyjne, sytuację ekonomiczną, zaplecze techniczne, potencjał kadrowy oraz know how i doświadczenie. Motywacja PCPR i OPS do zgłaszania i realizowania projektów konkursowych, a takŝe do zgłaszania projektów partnerskich (z udziałem innej instytucji polityki społecznej lub PUP) zaleŝy nie tylko od czynników wewnętrznych, lecz równieŝ od procedury i warunków aplikowania przez OPS oraz PCPR o środki z Priorytetu VII PO KL oraz od skierowanych do potencjalnych projektodawców działań informacyjnych dotyczących Priorytetu VII PO KL. Zagadnienia dotyczące wsparcia skierowanego do OPS i PCPR, a takŝe procedur i warunków aplikowania przez OPS oraz PCPR o środki z Priorytetu VII PO KL rozpatrywano z uwzględnieniem dwóch aspektów: stanu obecnego oraz zakresu moŝliwych modyfikacji. Włączenie w obszar badania równieŝ drugiego z wyróŝnionych aspektów pozwoliło na sformułowanie rekomendacji, które będą mogły zostać wdroŝone przez ich Adresatów. 2 Program Operacyjny Kapitał Ludzki, str\n15 2.4 Techniki i próby badawcze Triangulacja metodologiczna W ramach projektu badawczego zastosowano zróŝnicowane metody badawcze, pozwalające efektywnie wykorzystać zalety kaŝdej z nich, a jednocześnie przezwycięŝyć charakterystyczne dla poszczególnych metod ograniczenia. W celu uzyskania danych pozwalających na udzielnie rzetelnych odpowiedzi na pytania badawcze ewaluację przeprowadzono przy zastosowaniu następujących technik badawczych: analizy danych zastanych indywidualnych wywiadów pogłębionych (19 IDI) kwestionariuszowych wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo z przedstawicielami kierownictwa i/lub pracownikami socjalnymi poszczególnych OPS i PCPR (134 wywiady CATI) Analiza danych zastanych Cele pierwszego etapu badania - analizy danych zastanych objęły w szczególności: zidentyfikowanie formalnych uwarunkowań realizowania przez instytucje polityki społecznej projektów w ramach Priorytetu VII PO KL zapoznanie się z wynikami analiz dotyczących potrzeb województwa warmińskomazurskiego w zakresie integracji społecznej uzyskanie generalnych informacji na temat dotychczasowej aktywności OPS i PCPR w realizowaniu projektów odpowiadających zakresowi Priorytetu VII PO KL. Wyniki analizy danych zastanych zostały bezpośrednio uwzględnione w Raporcie końcowym, a zarazem posłuŝyły do doprecyzowania kryteriów doboru OPS i PCPR do badania jakościowego oraz przygotowania trafnych narzędzi badawczych (scenariusza indywidualnych wywiadów pogłębionych IDI oraz kwestionariusza do badania CATI) Badanie jakościowe Zastosowanie w badaniu indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI) przyczyniło się do zdobycia szczegółowej wiedzy w zakresie analizowanych zagadnień. W tym etapie badania, pogłębiona i rozszerzona została wiedza uzyskana podczas analizy danych zastanych.\n16 Indywidualne wywiady pogłębione przeprowadzono na podstawie przygotowanych wcześniej scenariuszy 3. W ramach etapu jakościowego badania przeprowadzono w sumie 19 indywidualnych wywiadów pogłębionych, z: 1. przedstawicielem Instytucji Pośredniczącej Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (IP PO KL - 1 wywiad) 2. przedstawicielami kierownictwa ROPS i / lub pracownikami ROPS (3 wywiady) 3. przedstawicielami kierownictwa oraz pracownikami socjalnymi poszczególnych OPS i PCPR (15 wywiadów) w tej grupie respondentów wyróŝniono następujące kategorie: a) OPS oraz PCPR, które w poprzednim okresie programowania ( ) przeprowadziły projekty konkursowe odpowiadające zakresowi Priorytetu VII PO KL (to jest projekty w ramach Priorytetu 1 SPO RZL), z rozróŝnieniem na instytucje, które realizowały projekty samodzielne oraz instytucje, które realizowały projekty partnerskie 4 niezaleŝnie od tego, czy aplikowały w ramach PO KL b) OPS oraz PCPR nie posiadające tego typu doświadczeń, które złoŝyły wnioski na realizację projektów konkursowych w ramach Priorytetu VII PO KL ta kategoria badanych instytucji została zróŝnicowana ze względu na: złoŝenie w ramach PO KL wniosku na realizację projektu przewidzianego do realizacji wyłącznie przez projektodawcę lub projektu partnerskiego uzyskanie lub nieuzyskanie dofinansowania na realizację projektu konkursowego c) OPS oraz PCPR, które dotychczas nie złoŝyły wniosków na realizację projektów konkursowych w ramach Priorytetu VII PO KL, ale aplikowały o środki na realizację projektu systemowego d) OPS oraz PCPR, które w ogóle nie aplikowały w ramach priorytetu VII PO KL (to jest nie złoŝyły ani projektu konkursowego, ani systemowego) 3 Treść scenariuszy indywidualnych wywiadów pogłębionych została skonsultowana z Zamawiającym. 4 Powodem wyodrębnienia tej grupy było załoŝenie, Ŝe jej przedstawiciele opierając się na doświadczeniach związanych ze zrealizowanie projektu w poprzednim okresie programowania będą najbardziej kompetentnymi informatorami w zakresie trudności występujących na poszczególnych etapach projektów. Miało to szczególne znaczenie biorąc pod uwagę fakt, Ŝe w momencie realizacji badania zasób doświadczeń instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego wynikających z realizowania projektów w ramach Priorytetu VII PO KL był jeszcze niewielki. 16\n17 Dodatkowym kryterium zróŝnicowania próby w jakościowym badaniu instytucji realizujących zadania z zakresu polityki społecznej był typ instytucji (OPS lub PCPR), a w przypadku OPS równieŝ obszar jego działania (gmina miejska lub wiejska) 5. Dobór próby badawczej do badania jakościowego przedstawia szczegółowo poniŝsza tabela. Tabela 1 Dobór próby do badania jakościowego Typ respondenta Typ instytucji Liczba IDI Ogółem liczba zrealizowanych wywiadów 19 Instytucja, która w ramach SPO RZL realizowała projekt w partnerstwie MOPS 2 Instytucja, która w ramach SPO RZL realizowała projekt bez partnera MOPS 1 Instytucja, która w ramach SPO RZL realizowała projekt bez partnera GOPS 1 Instytucja, która w ramach PO KL realizuje projekt w partnerstwie PCPR 2 Instytucja, która w ramach PO KL realizuje projekt bez partnera PCPR 1 Instytucja, która w ramach PO KL realizuje projekt bez partnera MOPS 1 Instytucja, która w ramach PO KL nieskutecznie aplikowała o środki na realizację projektu w partnerstwie Instytucja, która w ramach PO KL aplikowała o środki tylko na realizację projektu systemowego Instytucja, która w ramach PO KL aplikowała o środki tylko na realizację projektu systemowego Instytucja, która w ramach PO KL aplikowała o środki tylko na realizację projektu systemowego PCPR 1 PCPR 2 MOPS 2 GOPS 1 Instytucja, która nie aplikowała ani w ramach SPO RZL, ani PO KL GOPS 1 Ogółem wywiady w OPS i PCPR 15 Przedstawiciel Instytucji Pośredniczącej PO KL 1 Przedstawiciel ROPS 3 Ogółem liczba wywiadów z kadrą zarządzającą PO KL 4 5 ZałoŜono, Ŝe typ gminy i związana z nim specyfika problemów społecznych moŝe w istotny sposób wpływać na działalność OPS. W szczególności, wiejski lub miejski charakter gminy moŝe przekładać się na stopę bezrobocia, a tym samym na większą liczbę odbiorców świadczeń instytucji pomocy społecznej. NaleŜy pamiętać, Ŝe brak pracy nie jest jedynym kryterium uprawniającym do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, jednakŝe zauwaŝa się związek między stopą bezrobocia a liczbą osób korzystających z pomocy społecznej, por. Z typem gminy związany jest równieŝ potencjał instytucji realizującej na jej terenie zadania z zakresu polityki społecznej. 17\n18 Uwaga na temat zamieszczonych w Raporcie cytatów z wypowiedzi Respondentów Przedstawione w raporcie cytaty z wypowiedzi respondentów zachowują formę charakterystyczną dla języka mówionego, poniewaŝ zostały zaczerpnięte z wiernych transkrypcji przeprowadzonych rozmów. W przypadku indywidualnego wywiadu pogłębionego (IDI) analizowany materiał stanowią wypowiedzi respondentów w rzeczywistym brzmieniu, dlatego cytaty nie są redagowane w sposób właściwy na przykład dla wywiadu prasowego. Wypowiedzi respondentów nie prezentują oficjalnego stanowiska instytucji, których są pracownikami, ani stanowiska Zamawiającego Badanie ilościowe Cele ostatniego etapu badania, realizowanego techniką kwestionariuszowych wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo (CATI), obejmowały przede wszystkim: uzyskanie informacji na temat potencjału wszystkich OPS i PCPR z województwa warmińsko-mazurskiego w zakresie, w jakim moŝe wpływać na ich zdolność do aplikowania w ramach Priorytetu VII PO KL oraz w dalszej perspektywie realizowania projektów w ramach tego Programu zidentyfikowanie ewentualnych trudności występujących w procesie ubiegania się przez OPS i PCPR o środki w ramach PO KL, wynikających z procedur lub przebiegu wdraŝania Priorytetu VII tego Programu poznanie nastawienia OPS i PCPR wobec perspektywy ubiegania się o środki w ramach Priorytetu VII PO KL (samodzielnie lub w partnerstwie) oraz ewentualnych motywów nieaplikowania. Zakładano przeprowadzenie badania pełnego, to jest obejmującego wszystkie OPS i PCPR działające w województwie warmińsko-mazurskim. Zamierzenie to zostało zrealizowane nieomal w pełni: ostatecznie przeprowadzono 134 wywiady z dyrektorami / kierownikami / osobami koordynującymi działania związane z pozyskiwaniem środków unijnych z OPS, PCPR 6. 6 Określając liczbę kwestionariuszowych wywiadów telefonicznych CATI, które naleŝy przeprowadzić w województwie warmińsko-mazurskim, korzystano z danych zawartych w dokumencie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Warmińsko-Mazurskiego: Bilans potrzeb w zakresie pomocy społecznej województwa warmińsko-mazurskiego na rok 2008, Olsztyn, styczeń W stosunku do załoŝeń prezentowanych w Raporcie metodologicznym, niewielkiej zmianie uległa ostateczna liczba wywiadów telefonicznych przeprowadzonych w OPS i PCPR. Określając w Raporcie metodologicznym wielkość populacji instytucji pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim, błędnie wyliczono liczbę PCPR, zaliczając do tej kategorii takŝe dwa Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej (MOPS) z województwa warmińsko-mazurskiego, realizujące jednocześnie zadania gminy oraz powiatu. W ten sposób, dwie jednostki znalazły się zarówno w wykazie OPS, jak i w wykazie PCPR. W celu ustalenia, do której grupy instytucji naleŝy zaliczyć te specyficzne jednostki pomocy społecznej (OPS czy PCPR), przeprowadzono konsultacje z pracownikami tych jednostek. W trakcie rozmów telefonicznych ustalono, Ŝe po pierwsze zadania przypisane MOPS oraz PCPR, wykonywane są w obrębie tych instytucji przez te same zespoły pracowników, a tym samym nie istnieje odrębna struktura organizacyjna umoŝliwiająca przeprowadzenie wywiadu w tej samej instytucji z osobami odpowiedzialnym z jednej strony za działania MOPS, z drugiej zaś za działania PCPR. Po drugie, pracownicy tych 18\n19 MoŜna zakładać, Ŝe na wysoką responsywność pozytywny wpływ wywarło poprzedzenie ankietowania przekazaniem przyszłym respondentom zachęcającego do udziału w sondaŝu listu zapowiedniego, podpisanego przez Zamawiającego. W okresie przeznaczonym na realizację badania, nie udało się przeprowadzić wywiadu z przedstawicielem tylko jednej instytucji pomocy społecznej. Uwaga na temat zaokrągleń: Na niektórych wykresach przedstawione odsetki nie sumują się do 100% ze względu na zaokrąglenia Analiza SWOT Analiza SWOT jest metodą identyfikacji wewnętrznych oraz zewnętrznych uwarunkowań wpływających na funkcjonowanie organizacji. Analizie poddawane są czynniki wywierające pozytywny lub negatywny wpływ na instytucję i jej działalność. Ze skrzyŝowania obu wymiarów (czynniki wewnętrzne / zewnętrzne oraz czynniki pozytywne / negatywne) powstają cztery kategorie analizy SWOT: silne (Strenghts) i słabe (Weaknesses) strony instytucji oraz szanse (Opportunities) i zagroŝenia (Threats) występujące w jej otoczeniu. Wyniki analizy SWOT prowadzą do uzyskania wszechstronnej diagnozy zewnętrznych i wewnętrznych czynników determinujących bieŝącą kondycję badanej instytucji oraz jej potencjał rozwojowy. Zastosowanie analizy SWOT do określenia potencjału instytucji polityki społecznej w województwie warmińsko-mazurskim, przyczyniło się do całościowej oceny moŝliwości OPS i PCPR w zakresie ubiegania się o środki finansowe oraz realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL. Natomiast analiza SWOT dla ROPS odnosi się do potencjału tej instytucji w zakresie działań związanych z wdraŝaniem Priorytetu VII PO KL. Wyniki analizy SWOT zostały wykorzystane przy formułowaniu wniosków i rekomendacji w zakresie wzmocnienia zdolności instytucji polityki społecznej w województwie warmińsko-mazurskim. Lista czynników, które mogą zostać zakwalifikowane jako silne i słabe strony instytucji polityki społecznej działających w województwie warmińsko-mazurskim lub jako występujące w otoczeniu tych instytucji szanse i zagroŝenia, została sporządzona przy wykorzystaniu pełnego wachlarza zastosowanych w ramach ewaluacji metod badawczych: analizy danych zastanych, wyników badania jakościowego oraz badania ilościowego z przedstawicielami instytucji polityki społecznej w województwie warmińsko-mazurskim. Wyniki analizy SWOT stanowią syntetyczne podsumowanie rezultatów badania. instytucji określają status swojej instytucji jako MOPS, a nie PCPR. Po konsultacjach z Zamawiającym, zdecydowano się przypisać te jednostki do grupy MOPS. Zatem całkowita populacja OPS i PCPR w województwie warmińsko-mazurskim, objęta badaniem ilościowym, liczyła 135 jednostek, o dwie mniej niŝ określono to w Raporcie metodologicznym. 7 Na przykład w sytuacji, gdyby kaŝdą z trzech odpowiedzi wskazała jedna trzecia (33,3%) respondentów, po zaokrągleniu suma odsetek przedstawionych na wykresie będzie wynosiła 99% (33%+33%+33%). W sytuacji, gdyby dwie odpowiedzi wskazało po 33,6%, a trzecią 32,8%, suma będzie wynosiła 101% (34%+34%+33%). 19\n20 2.5 Ograniczenia procesu badawczego W trakcie realizacji badania Wykonawca napotkał następujące trudności ograniczające moŝliwość przeprowadzenia ewaluacji zgodnie z zapisami zawartymi w ofercie badawczej oraz Raporcie metodologicznym. 1) Wykonawcy nie udało się dotrzeć do wniosków o dofinansowanie oraz sprawozdań z realizacji projektów przeprowadzonych przez jednostki pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL). Do projektodawców wystosowane zostały pisma z prośbą o przekazanie takich dokumentów, jednakŝe dane udało się uzyskać tylko od jednej instytucji. Wykonawca nie otrzymał takŝe wniosków o dofinansowanie złoŝonych w ramach PO KL, o które zwrócił się do ROPS. Procedura przekazania Wykonawcy wniosków o dofinansowanie wymagałaby uzyskania zgody na udostępnienie takich dokumentów od kaŝdej instytucji składającej wniosek, co nadmiernie wydłuŝyłoby czas oczekiwania na dane oraz uniemoŝliwiłoby dotrzymanie terminu realizacji badania. Dlatego ostatecznie Wykonawca nie zdecydował się uruchamiać procedury pozyskiwania wniosków o dofinansowanie. Wobec braku moŝliwości zapoznania się z dokumentacją projektów, informacje na ich temat zebrano podczas indywidualnych wywiadów pogłębionych z przedstawicielami OPS i PCPR, którzy odpowiadali za przygotowywanie i koordynację projektów. Zmiana sposobu uzyskania informacji nie wpłynęła zasadniczo na ich wartość i nie obniŝyła wartości wyników badania. 2) Nie udało się zrealizować jednego kwestionariuszowego wywiadu telefonicznego CATI w badaniu ilościowym. Ankieterzy podjęli kilkanaście prób kontaktu z Respondentem, w róŝnych terminach. Ze względu na ograniczony czas jakim dysponował Respondent, wywiady początkowo były wielokrotnie przekładane na inne terminy, a ostatecznie zakończyły się definitywną odmową Respondenta udziału w badaniu. Nie zdecydowano się na próbę zastąpienie niedostępnego Respondenta innym pracownikiem instytucji, którą reprezentował, po uzyskaniu informacji, Ŝe inni pracownicy nie posiadają wystarczającej wiedzy o sytuacji danej jednostki, aby wziąć udział w badaniu. Biorąc pod uwagę skalę przeprowadzonego badania, niezrealizowanie jednego wywiadu nie ma większego wpływu na wartość uzyskanych wyników. 20\n21 3 Wyniki badania 3.1 Priorytet VII PO KL wobec potrzeb województwa warmińskomazurskiego w zakresie integracji społecznej Województwo warmińsko-mazurskie cechuje się niŝszym niŝ pozostałe regiony poziomem Ŝycia ludności. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w I półroczu 2008 roku, wynosiło 2665,42 zł i było niŝsze od średniej krajowej o 302,43 zł, to jest o 10,1% 8. Jak wynika z diagnozy zawartej w Strategii polityki społecznej województwa warmińskomazurskiego do 2015 roku 9, niski poziom Ŝycia ludności spowodowany jest przede wszystkim wysoką stopą bezrobocia (najwyŝszą w kraju) oraz duŝą liczbą osób pobierających świadczenia z pomocy społecznej. Warmińsko-mazurski rynek pracy jest jednym z najmniej dynamicznie rozwijających się w kraju, a województwo jednym z najmniej uprzemysłowionych regionów w Polsce. DuŜym problemem rynku pracy jest niski poziom wykształcenia społeczeństwa 10. Pomimo, Ŝe od momentu powstania Strategii minęło blisko 7 lat 11, struktura problemów społecznych w województwie warmińsko-mazurskim nie uległa zmianie. Z zapisów zawartych w Planie działania na lata w ramach Priorytetu VII PO KL wynika, Ŝe nadal podstawowym problemem regionu pozostaje wysoka stopa bezrobocia (23,7%), znaczna liczba osób długotrwale bezrobotnych wśród ogółu osób nie posiadających pracy (50,8%) oraz ich niskie kwalifikacje zawodowe i brak umiejętności poruszania się na rynku pracy. Równocześnie, osoby pozostające bez stałego zatrudnienia często są takŝe podstawowymi odbiorcami świadczeń z pomocy społecznej 12. Województwo warmińsko-mazurskie charakteryzuje się duŝym udziałem obszarów wiejskich, doświadczających powaŝnych problemów w zakresie dostępu do infrastruktury, moŝliwości zdobycia i podnoszenia kwalifikacji zawodowych czy korzystania z usług społecznych. 8 Porównaj: GUS: Zatrudnienie i wynagrodzenia w gospodarce narodowej w I półroczu 2008 roku: 08.pdf. 9 Porównaj: S Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego do 2015 roku, s TamŜe, s Strategia polityki społecznej województwa warmińsko-mazurskiego do 2015 roku powstała w 2001 roku. 12 Porównaj: Plan działania na lata w ramach Priorytetu VII PO KL, s\n22 Obszary wiejskie cechuje niŝszy poziom rozwoju społeczno-gospodarczego niŝ ośrodki miejskie 13. Jak relacjonuje przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (ROPS), na słabszy rozwój obszarów wiejskich, a w konsekwencji takŝe całego województwa, wpłynęło kilka powiązanych ze sobą czynników: upadek na początku lat 90. Państwowych Gospodarstw Rolnych, niskie kwalifikacje zawodowe mieszkańców oraz jednocześnie ich niska aktywność w zakresie rozwiązywania napotykanych problemów. Na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat gwałtownie wzrosła liczba osób korzystających z pomocy społecznej 14. Obecnie, pomimo zauwaŝalnego spadku stopy bezrobocia w województwie warmińsko-mazurskim, łączonego przez uczestników badania jakościowego przede wszystkim ze zmianą sytuacji gospodarczej w regionie oraz nasileniem migracji mieszkańców regionu w poszukiwaniu pracy, liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej utrzymuje się na stałym, wysokim poziomie 15. W opinii przedstawicieli instytucji pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim, aktualna sytuacja społeczna wymaga podjęcia działań mających na celu przede wszystkim podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz zwiększanie zdolności do zatrudnienia najmniej aktywnych mieszkańców oraz zwiększenie aktywności i mobilności społecznej celem zmniejszenia zróŝnicowania pomiędzy obszarami wiejskimi i miejskimi województwa 16. Jak wynika z diagnozy sformułowanej przez Instytucję Zarządzającą PO KL (IZ PO KL), wśród podstawowych działań realizowanych w województwie w zakresie polityki społecznej powinny znaleźć się Wsparcie osób zagroŝonych wykluczeniem społecznym oraz Tworzenie warunków na rzecz podnoszenia zdolności do zatrudnienia osób bezrobotnych, m.in. poprzez wspieranie dalszego doskonalenia zawodowego, zmiany kwalifikacji zawodowych w formie szkoleń, kursów, praktyk, staŝy skierowanych w szczególności do osób długotrwale bezrobotnych 17. Naprzeciw takim wyzwaniom wychodzi Priorytet VII PO KL, w ramach którego podejmowane są działania zmierzające do ułatwienia dostępu do rynku pracy osobom zagroŝonym wykluczeniem społecznym. Wobec tych osób, w Priorytecie VII PO KL przewidziano zastosowanie instrumentów aktywnej integracji, których celem będzie przywrócenie moŝliwości ich zatrudnienia, a w przypadku mieszkańców obszarów wiejskich zwiększenie ich mobilności społecznej Porównaj: Plan działania na lata w ramach Priorytetu VII PO KL, s IDI z przedstawicielem ROPS. 15 IDI z przedstawicielem ROPS. 16 Porównaj: Plan działania na lata w ramach Priorytetu VII PO KL, s Porównaj: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego :Analiza porównawcza województw w kontekście realizacji celów PO KL ,, s Porównaj: Priorytet VII. Promocja integracji społecznej, w: Szczegółowy Opis Priorytetów PO KL, str\n23 Zestawienie katalogu problemów społecznych, z którymi zmaga się województwo warmińsko mazurskie, z działaniami przewidzianymi do realizacji w ramach Priorytetu VII PO KL, prowadzi do wniosku, Ŝe Program niesie szansę istotnej poprawy sytuacji województwa pod względem wzmocnienia spójności społecznej. Po pierwsze, Program daje szansę na wzmocnienie instytucji polityki społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego, a po drugie rozszerza moŝliwości prowadzenia działań na rzecz integracji społecznej, w szczególności w zakresie aktywizacji społecznej i zawodowej grup zagroŝonych marginalizacją społeczną. Konkluzję, zgodnie z którą Priorytet VII PO KL jest cennym instrumentem rozwiązywania problemów w zakresie polityki społecznej w województwie warmińsko-mazurskim, potwierdził przedstawiciel Instytucji Pośredniczącej PO KL (IP PO KL): To bardzo waŝne, Ŝe taki priorytet w ogóle jest w Programie bo dotychczas go nie było. Jednak strategia Unii Europejskiej zmieniła się w tym kierunku, bo dotychczas tego priorytetu my nie mieliśmy tak naprawdę. To [był] nieco zapomniany obszar przez fundusze strukturalne i politykę spójności. UwaŜam, Ŝe [jest] bardzo waŝny dla nas właśnie w kontekście naszego województwa, zmian demograficznych i zmian na rynku pracy. 19 Warunkiem wykorzystania moŝliwości, jakie stwarza Priorytet VII PO KL, jest: zainteresowanie ośrodków pomocy społecznej (OPS) oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie (PCPR) realizowaniem projektów w ramach PO KL oraz zdolność tych instytucji do skutecznego aplikowania o środki i realizowania projektów. Zagadnieniom tym zostały poświęcone dalsze rozdziały Raportu. 3.2 Potencjał OPS i PCPR w kontekście aplikowania i realizacji projektów w ramach Priorytetu VII PO KL Aktywność w ubieganiu się o środki z funduszy unijnych Doświadczenie instytucji OPS i PCPR w ubieganiu się o środki z funduszy unijnych naleŝy rozpatrywać w kontekście okresu programowania, w którym jednostki starały się takie środki pozyskać. W latach (tj. poprzednim okresie programowania), niewiele instytucji aplikowało o fundusze unijne - co dziesiąta (13%) jednostka w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) oraz 3% w ramach SAPARD. W obecnym okresie Programowania (tj ), aktywność jednostek znacznie wzrosła. O środki PO KL ubiegało się dotychczas dziewięć na dziesięć (90%) OPS i PCPR. śadnych doświadczeń związanych z aplikowaniem o środki unijne w dalszym ciągu nie posiada co dziesiąta instytucja (10%). Aktywność OPS i PCPR w aplikowały o środki w ramach Priorytetu VII PO KL jest zbliŝona. 19 IDI z przedstawicielem IP PO KL. 23\n24 Wykres 1 Dotychczasowe doświadczenie OPS / PCPR w ubieganiu się o fundusze z Programów Unii Europejskiej Pytanie 6: OPS [N=116] PCPR [N=18] Ogółem [N=134] PO KL SPO RZL SAPARD z innego programu nie ubiegał się % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego Instytucje, które aplikowały o środki w ramach Priorytetu VII PO KL, zdecydowanie częściej wybierały projekty systemowe, niŝ konkursowe. Dwie trzecie instytucji składało wnioski wyłącznie w projekcie systemowym (69%) 20. Co piąta instytucja ubiegała się o środki zarówno w ramach projektów systemowych, jak i konkursowych (20%). Na składanie zarówno projektów systemowych, jak i konkursowych, częściej decydowały się PCPR (44%), niŝ OPS (16%). Zaledwie 1% instytucji składał wniosek o fundusze wyłącznie w ramach projektu konkursowego. 20 Według informacji przekazanych przez ROPS, tylko osiem instytucji spośród sto trzydziestu pięciu nie przygotowało projektów systemowych PO KL, co oznacza, Ŝe odsetek aktywności OPS i PCPR wynosi 94%. Odsetek aktywności OPS i PCPR w zakresie składania projektów systemowych PO KL jest wyŝszy niŝ odsetek wskazań świadczącym o uzyskaniu dofinansowania projektu systemowego, uzyskany w trakcie badania sondaŝowego. Wynika to z faktu, Ŝe część OPS i PCPR wycofało wnioski, a w trakcie badania sondaŝowego przedstawiciele tych instytucji uznali, Ŝe nie brali udziału w procedurze systemowej. Do dnia złoŝenia wstępnej wersji Raportu końcowego, tj. 27 października 2008 roku, potwierdzono informację o 18 jednostkach pomocy społecznej, które zrezygnowały z realizacji projektu systemowego. Według informacji uzyskanych podczas IDI z pracownikami OPS przypuszczalną przyczyną wycofywania wniosków była obawa części projektodawców, Ŝe czas pomiędzy podpisaniem umowy a terminem, do którego projekt musi zostać zakończony, będzie zbyt krótki na zrealizowanie projektu. 24\n25 Wykres 2 Wybrany przez instytucję rodzaj projektu w ramach ubiegania się o fundusze z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Pytanie 7: nie aplikowali projekt systemowy projekt systemowy i konkursowy projekt konkursowy OPS [N=116] PCPR [N=18] Ogółem [N=134] % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego O środki na realizację projektu systemowego w ramach Priorytetu VII PO KL aplikowało blisko dziewięć na dziesięć (89%) instytucji. Najczęściej o wsparcie ubiegały się Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej (MOPS) oraz Miejsko Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej (MGOPS) po 96%. NiŜszą aktywność w aplikowaniu o fundusze PO KL przejawiały Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej (GOPS), spośród których przeszło cztery piąte (84%) złoŝyło wnioski o dofinansowanie. Aktywność PCPR odpowiadała aktywności całej populacji (89%). Wykres 3 Rodzaj instytucji a aplikowanie o projekty systemowe nie aplikowali aplikowali MOPS [N=24] 4 96 GOPS [N=67] MGOPS [N=25] 4 96 PCPR [N=18] Ogółem [N=134] % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego 25\n26 Co piąta (21%) jednostka pomocy społecznej aplikowała o środki konkursowe w ramach PO KL. Najczęściej projekty konkursowe składały PCPR (44%), MOPS (29%) oraz GOPS (16%). Stosunkowo najmniej aktywne w aplikowaniu były MGOPS (8%). Wykres 4 Rodzaj instytucji a aplikowanie o projekty konkursowe nie aplikowali aplikowali MOPS [N=24] GOPS [N=67] MGOPS [N=25] 92 8 PCPR [N=18] Ogółem [N=134] % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego Bariery w ubieganiu się o środki w ramach PO KL Jak wynika z badania sondaŝowego, w przybliŝeniu co dziesiąty spośród OPS i PCPR (11%) nie aplikował w ramach Priorytetu VII PO KL o środki na realizację projektu systemowego. Najczęstszą przyczyną były ograniczone zasoby kadrowe, niewystarczające do przygotowania wniosku taki powód wskazały dwie trzecie reprezentantów instytucji, które nie aplikowały (67%) - lub do realizacji projektu ten powód wskazało trzy piąte (60%) pytanych. Na kolejnych miejscach wskazano obawę, Ŝe nie będzie chętnych do udziału w projekcie lub Ŝe uczestnicy nie ukończą udziału w projekcie z sukcesem - takie przyczyny wskazało po 47% przedstawicieli instytucji, które nie aplikowały. Nieznacznie rzadziej jako powód nieubiegania się o środki na realizację projektu konkursowego wskazywano nadmiernie skomplikowane procedury dotyczące projektów (40%). 26\n27 Wykres 5 Przyczyny nie ubiegania się o fundusze z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektu systemowego 21 OPS [N=13] PCPR [N=2] Ogółem [N=15] niewystarczające zasoby kadrowe do przygotowania wniosku niewystarczające zasoby kadrowe do zrealizowania projektu nie udałoby się zrekrutować załoŝonej liczby uczestników obawa, Ŝe uczestnicy nie ukończą projektu z sukcesem nadmiernie skomplikowane procedury dotyczące projektów prowadzenie księgowości i rozliczanie projektu sprawiałoby trudność nie byłoby to potrzebne klientom instytucji brak wymaganego wkładu własnego zbyt mało informacji potrzebnych do podjęcia decyzji o aplikacji nieprecyzyjnie określone wymagania wobec projektów inne powody % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego O fundusze na realizację projektu konkursowego nie ubiegało się w przybliŝeniu cztery piąte (79%) instytucji. Podobnie jak w przypadku projektów systemowych, najczęstsze przyczyny nieaplikowania stanowiły: brak zasobów kadrowych potrzebnych do przygotowania wniosku taki powód wskazali przedstawiciele trzech czwartych (75%) podmiotów, które nie wzięły udziału w konkursie oraz niedysponowanie zespołem wystarczającym do realizacji projektu powód wskazany przez blisko dwie trzecie (64%) respondentów. 21 Pytanie było zadawane tylko Respondentom z instytucji, które nie ubiegały się o środki z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektów systemowych. 27\n28 Po około jednej trzeciej respondentów reprezentujących podmioty, które nie przystąpiły do konkursu, jako przyczynę nieaplikowania wskazało skomplikowane procedury (33%), przewidywane trudności w prowadzeniu księgowości i rozliczaniu projektu (32%) oraz obawę przed brakiem dostatecznej liczby osób zainteresowanych uczestniczeniem w projekcie (29%). Wykres 6 Przyczyny nie ubiegania się o fundusze z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektu konkursowego 22 OPS [N=96] PCPR [N=10] Ogółem [N=106] niewystarczające zasoby kadrowe do przygotowania wniosku niewystarczające zasoby kadrowe do zrealizowania projektu nadmiernie skomplikowane procedury dotyczące projektów prowadzenie księgowości i rozliczanie projektu sprawiałoby trudność nie udałoby się zrekrutować załoŝonej liczby uczestników nieprecyzyjne określone wymagania wobec projektów zbyt mało informacji potrzebnych do podjęcia decyzji o aplikacji nie udałoby się uzyskać dofinansowania ze względu na zbyt duŝą konkurencję brak doświadczenia w realizacji podobnych projektów nie byłoby to potrzebne klientom instytucji instytucja skupiła na realizacji projektu systemowego brak czasu brak wymaganego wkładu własnego inny powód % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego 22 Pytanie było zadawane tylko Respondentom z instytucji, które nie ubiegały się o środki z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektów konkursowych. Odpowiedzi: brak wymaganego wkładu własnego, brak czasu, brak doświadczenia w realizacji podobnych projektów, instytucja skupiała się na realizacji projektu systemowego nie były odczytywane ale zostały wskazane spontanicznie przez respondentów. 28\n29 Przedstawione wyniki wskazują, Ŝe najpowaŝniejszą barierę w pozyskiwaniu funduszy w ramach Priorytetu VII PO KL przez OPS i PCPR z województwa warmińsko-mazurskiego stanowi brak wystarczających zasobów kadrowych. Niektórzy Przedstawiciele OPS i PCPR uczestniczący w badaniu jakościowym wyraŝali opinię, Ŝe wobec nadmiernego obciąŝenia obowiązkami wynikającymi z zadań ustawowych 23, podjęcie się przez instytucję, w której pracują, realizacji projektu w ramach PO KL groziłoby wręcz paraliŝem jej działalności. Sytuacja jest trudna zwłaszcza w przypadku mniejszych jednostek, zatrudniających niewielką liczbę pracowników. W instytucjach, które zatrudniają większą liczbę pracowników (powyŝej 5), istnieje większa moŝliwość dokonania reorganizacji pracy w sposób umoŝliwiający pogodzenie wykonywania zadań ustawowych z realizowaniem projektów. W mniejszych jednostkach, nie zawsze istnieje takŝe moŝliwość zatrudnienia dodatkowego pracownika do realizacji projektu, pomimo, Ŝe zasady PO KL dopuszczają takie rozwiązanie. Jak wynika z relacji respondentki, której instytucja nie ubiegała się o środki finansowe ani w ramach projektu systemowego, ani w ramach projektu konkursowego, na lokalnym rynku pracy trudno pozyskać pracownika z odpowiednim do wykonania takiego zadania wykształceniem i doświadczeniem 24. Ponadto, gdyby nawet udało się zatrudnić dodatkowego pracownika do projektu, jego obecność nie rozwiązałby trudnej sytuacji kadrowej, poniewaŝ w początkowym okresie, taka osoba musiałaby być wdraŝana do pracy przez pozostałych pracowników, co utrudniałoby codzienną pracę. Sytuacja, w której nowy pracownik przed przystąpieniem do realizacji projektu nie poznałby sytuacji jednostki, w której został zatrudniony oraz problemów, z jakimi stykają się jej klienci, byłaby niemoŝliwa do zaakceptowania, natomiast przygotowanie nowej osoby wymaga czasu i zaangaŝowania dotychczasowych pracowników: W ośrodku jest jeden pracownik socjalny i kierownik, dwie osoby, z tego względu najbardziej nie zrobimy [projektu systemowego]. Nie zdąŝymy, nie damy rady. KoleŜanka z [innego ośrodka] nie weszła przypuszczam z tych samych powodów. Mieliśmy zamiar wejść w ten Program, ale ja się orientowałam wcześniej, jeździłam do Urzędu Pracy, jest kłopot z zatrudnieniem pracownika, który by spełniał te wszystkie wymogi, odpowiednio wykształconego w kierunku socjalnym. I kogo ja zatrudnię? Jeździłam, pytałam. W tej chwili teŝ pytam. Bo bałam się, Ŝe nie zrobimy same tego, bez ludzi przygotowanych. Nawet gdyby tych pracowników tylko do samego Programu zatrudnić, trzeba byłoby ich wprowadzić w środowisko, ja muszę go dowieźć do tej wsi. Mój pracownik socjalny [musiałby] pokazać te rodziny, wprowadzić nowego pracownika [w ich sytuację]. Nie jest tak, Ŝe on [nowy pracownik] pójdzie i będzie wiedział gdzie zrobić kontrakt socjalny. Mój [obecny] pracownik musiałby z nim jechać. To nie są takie proste sprawy Porównaj: Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku, Dz.U.2004 Nr 69 poz Szerzej o trudnościach kadrowych OPS i PCPR w rozdz. 3.5 Zasoby. 25 IDI z przedstawicielem GOPS. 29\n30 Jakkolwiek kluczowym zasobem determinującym zdolność instytucji pomocy społecznej do ubiegania się o środki, a następnie realizowania projektów, okazały się kadry, naleŝy zwrócić uwagę równieŝ na zaplecze techniczne i lokalowe 26. W przypadku instytucji nie dysponujących wystarczającą przestrzenią do realizacji bieŝących zadań związanych z obsługą klientów, moŝliwość zatrudnienia dodatkowego pracownika do wykonywania zadań wynikających z realizacji projektów nie przyniesie oczekiwanych korzyści w sytuacji, gdy jednostka nie będzie w stanie zapewnić takiej osobie odpowiednich warunków do pracy: [Nie mamy] pomieszczeń. Bo jak teraz zatrudnię dwóch pracowników, gdzie ja ich posadzę? Jak oni będą pracować? Tu razem? W jednym pokoju wszyscy? W tym pomieszczeniu, w którym z panem siedzę moŝna by biurko wstawić, ale nie da rady. To jest kłopot, przede wszystkim brak pomieszczeń. 27 Obawy instytucji, która nie zdecydowała się ani na złoŝenie wniosku o finansowanie projektu systemowego, ani konkursowego, budzi takŝe nie do końca rozpoznana tematyka funduszy unijnych. Jednostka nie posiada doświadczenia w realizacji przedsięwzięć analogicznych do tych przewidzianych w PO KL, pozytywnych doświadczeń w pozyskiwaniu środków unijnych nie mają takŝe władze gminy, na terenie której funkcjonuje ośrodek. Brak dobrych wzorów w najbliŝszym otoczeniu nie sprzyja podjęciu ryzyka w aplikowaniu o fundusze unijne: U nas w gminie nikt nie ma [doświadczenia w pozyskiwaniu środków z UE]. To nie tylko tu nasz ośrodek, w ogóle gmina. Ubiegała się, ale do tej pory nigdy nie dostała. Pan wójt obiecał, Ŝe zatrudni kogoś, kto zajmie się pozyskiwaniem środków unijnych i wtedy na pewno byłoby łatwiej, bo ktoś by się na tym znał, podpowiedziałby coś, pomógł zrobić. Ale jak do tej pory, to na razie takiego pracownika nie ma, który by był biegły, lepiej znał się na tych sprawach niŝ kaŝdy inny pracownik [gminy]. 28 Co więcej, nawet gdyby instytucja zdecydowała się na złoŝenie projektu i gdyby udało się jej uzyskać dofinansowanie, trudna sytuacja kadrowa instytucji oraz brak doświadczenia mogłyby spowodować, Ŝe przedsięwzięcie nie zakończy się powodzeniem. Czynnikiem zwiększającym takie ryzyko jest równieŝ fakt, Ŝe działania byłyby kierowane do tzw. trudnych grup docelowych: Ja się boję, Ŝe ja wejdę w to wszystko i później nie zrealizuję tego. JeŜeli ja zawrę kontrakty [socjalne], a ci ludzie później odejdą, nie będą chcieli [ich realizować]. To jest zobowiązujące dla nas i dla tej strony. A jak ktoś przyjdzie mi i się wycofa, dwóch, trzech, czterech? A jak większość? I co ja później zrobię? Jak ja się rozliczę z tego projektu? Boję się trochę tego. 29 Grupa OPS i PCPR, które nie złoŝyły dotychczas ani projektu konkursowego, ani systemowego, jest stosunkowo niewielka, natomiast powszechna jest sytuacja, w której instytucja decyduje się na realizację tylko jednego typu projektu. W takiej sytuacji zazwyczaj w pierwszej kolejności realizowany jest projekt systemowy, postrzegany przez niektóre jednostki, a takŝe przez lokalne władze, jako priorytetowy. 26 Trudności lokalowe OPS i PCPR przedstawiono szerzej w Rozdziale 3.5 Zasoby. 27 IDI z przedstawicielem GOPS. 28 IDI z przedstawicielem GOPS. 29 IDI z przedstawicielem GOPS. 30\n31 W przypadku instytucji, które nie posiadają wcześniejszych doświadczeń w zakresie ubiegania się o środki finansowe UE, sporządzenie wniosku konkursowego wydaje się trudniejsze, niŝ opracowanie wniosku systemowego. Wnioski systemowe moŝna poprawiać i udoskonalać wielokrotnie, zatem popełnienie błędu na etapie pisania wniosku o dofinansowanie nie eliminuje jednostki z udziału w podziale środków, a jedynie opóźnia moment realizacji projektu. Projekty konkursowe wymagają dokładniejszego i staranniejszego przygotowania, poniewaŝ znaczenie ma przede wszystkim jakość składanego wniosku o dofinansowanie, a ewentualny błąd moŝe skutkować nieuzyskaniem środków. Ponadto procedura konkursowa jest trudniejsza z tego względu, Ŝe wymaga od projektodawcy większej samodzielności na etapie przygotowywania wniosku nie otrzymuje wsparcia, na jakie moŝe liczyć ze strony ROPS składając projekt systemowy: Dla mnie ten [projekt systemowy] był łatwiejszy, nie wiem czemu, moŝe dlatego, Ŝe teŝ i współpraca [z ROPS] była dla mnie bardzo przydatna i bardzo pomocna. Dlatego to było dla mnie łatwiejsze. Tutaj [w przypadku projektu konkursowego] dostałam pismo, [jest] strona internetowa, tam naprawdę duŝo informacji nie ma, ewentualnie gdzieś jakieś portale są, wnioski, sama sucha teoria i nic więcej. Nie było właśnie przepływu informacji takiego jak tutaj [na etapie przygotowywania projektu systemowego], zmiany są - jest pismo, informują wcześniej, a tam nie niestety nie, to jest jednak konkurs, najlepszy wniosek wygrywa. 30 Realizacja pierwszego (w historii danej instytucji) projektu systemowego jest na tyle angaŝujące, Ŝe ewentualne przygotowanie i złoŝenie projektu konkursowego jest odraczane. Czynnikiem utrudniającym podjęcie się jednoczesnej realizacji projektu systemowego i konkursowego była takŝe długotrwałość oceny projektów systemowych przez ROPS oraz prac nad ich ostateczną wersją. Późniejsze, niŝ przewidziano w harmonogramie, rozpoczęcie realizacji projektu systemowego, spowodowało między innymi nieprzystąpienie do konkursu przez instytucję, która wprawdzie miała przygotowane dwa projekty konkursowe, ale obawiała się, Ŝe ewentualne rozpoczęcie realizacji któregokolwiek z nich groziłoby niezdąŝeniem z realizacją projektu systemowego lub trudnościami w wywiązywaniu się z zadań ustawowych: Mieliśmy przygotowane [projekty konkursowe]. [Nie złoŝyliśmy ich] ze względu na to, Ŝe systemowy projekt był długo sprawdzany i były róŝnego rodzaju do niego uwagi, musieliśmy go poprawić. Po prostu mierzyliśmy siły na zamiary, biorąc pod uwagę sprawowanie opieki nad podopiecznymi, których mamy, i realizację projektu systemowego. TakŜe mamy przygotowane [projekty konkursowe], ale nie składaliśmy, tylko i wyłącznie z tego powodu, Ŝe sprawdzanie, prace nad sprawdzaniem projektu systemowego bardzo długo się przeciągały, bo myśmy ten projekt złoŝyli na początku kwietnia. A umowę podpisaliśmy dopiero [na początku] sierpnia. TakŜe tutaj rozsądnie [postąpiliśmy], bo teŝ mamy wiele innych zadań IDI z przedstawicielem MOPS. 31 IDI z przedstawicielem PCPR. 31\n32 3.2.3 Skuteczność ubiegania się o środki w ramach PO KL OPS i PCPR mają juŝ pewne doświadczenie w skutecznym ubieganiu się o fundusze UE, przy czym doświadczenia te pochodzą przede wszystkim z obecnego okresu programowania ( ). Najwięcej instytucji, aŝ 80% spośród tych, które aplikowały o środki w ramach przynajmniej jednego z programów unijnych, otrzymało fundusze na realizację projektów systemowych w ramach Priorytetu VII PO KL. Wśród instytucji, które ubiegały się o dofinansowanie z funduszy UE, znacznie mniejszy odsetek uzyskał dofinansowanie w projektach konkursowych. W okresie programowania o środki unijne w ramach SPO RZL aplikowało tylko 4% spośród jednostek pomocy społecznej działających w województwie warmińsko-mazurskim. śadnego dofinansowania nie otrzymało 17% ubiegających się o nie instytucji. Z odmową przyznania dofinansowania częściej spotykały się OPS (19%) niŝ PCPR (6%). Wykres 7 Dotychczasowe doświadczenie OPS / PCPR w realizacji projektów w ramach funduszy z Programów Unii Europejskiej 32 OPS [N=105] PCPR [N=17] Ogółem [N=122] projekt systemowy Priorytetu VII PO KL SPO RZL projekt konkursowy Priorytetu VII PO KL z innego programu nie uzyskał dofinansowania % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego 32 Pytanie było zadawane tylko Respondentom z instytucji, które ubiegały się o fundusze z odpowiedniego Programu Unii Europejskiej. 32\n33 W ramach pierwszego konkursu zamkniętego w ramach Priorytetu VII PO KL 33, wnioski o dofinansowanie złoŝyło dwanaście OPS i PCPR, z czego tylko cztery uzyskały dofinansowanie. Wśród wniosków, które uzyskały dofinansowanie, trzy projekty będą realizowane przez PCPR, a tylko jeden przez OPS. Szczegóły przedstawia poniŝsza tabela. Tabela 2 Skuteczność OPS i PCPR w konkursie PO KL Instytucja Liczba wniosków złoŝonych ogółem Pozytywna ocena formalna Uzyskane dofinansowanie PCPR OPS Ogółem Źródło: opracowanie własne ABR OPINIA na podstawie danych przekazanych przez ROPS Wyniki pierwszego konkursu w ramach Priorytetu VII PO KL wskazują, Ŝe jednostki pomocy społecznej, które ubiegały się o dofinansowanie, były nieco bardziej skuteczne, niŝ pozostali projektodawcy. Dofinansowanie uzyskała co trzecia (33%) spośród jednostek pomocy (OPS lub PCPR), które złoŝyły projekty, natomiast analogiczny odsetek wśród pozostałych instytucji wynosi 21% (porównaj: Tabela 3). Tabela 3 Skuteczność aplikowania OPS i PCPR w konkursie PO KL Skuteczność aplikowania OPS i PCPR Skuteczność aplikowania pozostałych instytucji 33% (4 z 12) 21% (14 z 68) Źródło: opracowanie własne ABR OPINIA na podstawie danych przekazanych przez ROPS 33 Wnioski o dofinansowanie w ramach Poddziałania Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagroŝonych wykluczeniem społecznym oraz w ramach Działania 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji, moŝna było składać od 18 lutego do 31 marca 2008 roku. Wyniki konkursów zamkniętych, dotyczących Działania Wsparcie ekonomii społecznej, Podziałania Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagroŝonych wykluczeniem społecznym oraz Działania 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji, w ramach których wnioski o dofinansowanie moŝna było składać od 24 lipca do 5 września 2008 roku, w dniu złoŝenia wstępnej wersji raportu końcowego, tj. 27 października 2008 roku, nie były jeszcze rozstrzygnięte. 33\n34 W przypadku projektów systemowych dokonanie analizy skuteczności aplikowania jest niemoŝliwe ze względu na specyficzny charakter przygotowywania tego typu projektów. Wnioski o dofinansowanie projektów systemowych mogą być poprawiane i modyfikowane, jeśli zachodzi potrzeba uzgodnienia załoŝeń projektu z kryteriami oceny projektów. Zatem ocena projektów systemowych ma bardziej jakościowy charakter, niŝ ocena projektów konkursowych, w których niespełnianie poszczególnych kryteriów oceny skutkuje wyłączeniem wniosku z procedury konkursowej 34. Jak jednak wynika z wypowiedzi przedstawicieli ROPS, porównanie pod względem merytorycznym wniosków konkursowych i systemowych, złoŝonych przez OPS i PCPR z województwa warmińsko-mazurskiego, wypada na niekorzyść tych drugich Ocena wsparcia procesu aplikowania ze strony ROPS Źródła informacji oraz ich ocena Korzystanie z informacji udzielanych przez ROPS Pracownicy instytucji OPS i PCPR najczęściej korzystali z informacji dotyczących procesu aplikowania, umieszczonych na stronach internetowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego (87%). Prawie równie często uczestniczyli w organizowanych przez ROPS konferencjach i spotkaniach informacyjnych (84%), szkoleniach na temat zarządzania (77%) i rozliczania projektu (81%). Rzadziej, choć nadal stosunkowo często, korzystali z konsultacji (57%). 34 Porównaj: Opis systemu wyboru projektów w ramach PO KL, w: Szczegółowy Opis Priorytetów PO KL, s Porównaj: Rozdział Udział w pracach nad projektem systemowym. 34\n35 Wykres 8 Źródła informacji pracowników instytucji OPS / PCPR nt. przygotowania i realizowania projektów w ramach PO KL (dotyczy informacji przekazywanych przez ROPS) 36 OPS [N=116] PCPR [N=18] Ogółem [N=134] strona Urzędu Marszałkowskiego konferencje, spotkania informacyjne szkolenia dotyczące prowadzenia księgowości i rozliczania projektu szkolenia dotyczące zarządzania projektem konsultacje udzielane instytucji strony MPIPS, MRR i strony funduszy UE strony internetowe dla pracowników socjalnych informacje przesyłane pocztą tradycyjną prasa, czasopisma konsultacje z innymi instytucjami dokumenty programowe informacje przesyłane pocztą elektroniczną inne źródła informacji nie wiem % odpowiedzi Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego 36 Odpowiedzi: strony MPIPS, MRR i strona funduszy UE, strony internetowe dla pracowników socjalnych, dokumenty Programowe, informacje przesyłane pocztą elektroniczną, prasa, czasopisma, konsultacje z innymi instytucjami nie były odczytywane ale zostały wskazane spontanicznie przez respondentów. 35\n36 Dostępność informacji udzielanych przez ROPS Jednym z celów badania było ustalenie, na ile informacje na temat Priorytetu VII PO KL upowszechniane poprzez poszczególne formy przekazu i media są dostępne dla ich uŝytkowników. Dostępność informacji najwyŝej oceniają respondenci korzystający ze strony internetowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego 46% uŝytkowników tej strony uznało zamieszczane na niej informacje za bardzo dostępne, a dalszych 42% - za raczej dostępne (w sumie 88%). Łączny odsetek odpowiedzi bardzo dostępne oraz raczej dostępne okazał się zbliŝony w przypadku uczestników konferencji i spotkań informacyjnych (86%), natomiast nieco niŝszy wśród uczestników szkoleń dotyczących zarządzania projektem (76%), przy czym szkolenia wyraźnie rzadziej uznawane były za bardzo dostępne. Biorąc pod uwagę, Ŝe pytanie o dostępność informacji rozpowszechnianych przy wykorzystaniu określonej formy przekazu zadawano wyłącznie przedstawicielom instytucji, które z niej skorzystały, za niesatysfakcjonującą naleŝy uznać dostępność szkoleń dotyczących prowadzenia księgowości i rozliczania projektu oraz konsultacji. Po około jednej trzeciej respondentów reprezentujących instytucje, których pracownicy korzystali z takich szkoleń lub konsultacji, uznało je za raczej trudno lub bardzo trudno dostępne w przypadku szkoleń łączny odsetek takich odpowiedzi wyniósł 32%, natomiast w przypadku konsultacji 34% (przy czym przedstawiciel przeszło co dziesiątej 11% - spośród instytucji, które korzystały z konsultacji, uznał je za bardzo trudno dostępne. Wykres 9 Ocena dostępności źródeł informacji nt. przygotowania i realizowania projektów w ramach PO KL wyniki ogółem 37 Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego 37 Pytanie było zadawane tylko Respondentom z instytucji, w których pracownicy korzystali z danych źródeł informacji. Pominięto odpowiedz dotyczące źródeł, z których korzystało mniej niŝ 20 respondentów. 36\n37 Przedstawiciele OPS i PCPR dostrzegają róŝnorodne inicjatywy ROPS w zakresie doradztwa dla instytucji aplikujących i realizujących projekty w ramach Priorytetu VII PO KL, jednakŝe nie zawsze jednostkom pomocy społecznej udaje się z skorzystać z konsultacji lub szkoleń w takim stopniu, jakiego by oczekiwały. W okresie przygotowywania projektów systemowych badani napotykali trudności w korzystaniu z konsultacji udzielanych przez ROPS. Niedogodność ta spowodowana była z jednej strony duŝą liczbą projektodawców z regionu uczestniczących w procesie negocjacji z ROPS, z drugiej zaś niewielką liczbą pracowników tej instytucji, skierowanych do obsługi OPS i PCPR. Respondenci często musieli poszukiwać potrzebnych informacji samodzielnie, najczęściej poprzez strony internetowe, fora informacyjne dla pracowników instytucji pomocy społecznej lub bezpośrednie kontakty z innymi instytucjami przygotowującymi się do realizacji projektów w ramach PO KL. Niekiedy, bardziej zdeterminowani przedstawiciele jednostek, mając trudności z uzyskaniem informacji bezpośrednio w ROPS, organizowali w swoim regionie spotkanie informacyjne, na które zapraszano przedstawicieli ROPS. Przedstawiciele instytucji pomocy społecznej uczestniczący w badaniu jakościowym postulowali znaczne zwiększenie dostępności informacji udzielanych przez ROPS w zakresie przygotowywania i realizowania projektów. Zwracali przy tym uwagę, Ŝe trudności, jakie ma ROPS w pogodzeniu działań informacyjnych i doradczych z pozostałymi zadaniami wynikającymi z wdraŝania Priorytetu VII PO KL powodują chaos komunikacyjny wśród instytucji ubiegających się o środki lub realizujących projekty: Doradztwo powinno być zwiększone i to nawet do trzystu procent, w stosunku do tego, co jest. To rozwiąŝe sytuację ROPS. [Obecnie] ROPS jest zablokowany terminami ze względu na to, Ŝe nie jest w stanie tak szybko obsłuŝyć tak duŝej ilości wniosków. Jednocześnie obsłuŝyć, informować na bieŝąco o tym, co się dzieje, śledzić zmiany i wprowadzać te zmiany. Tu się tworzy ten korek. My z kolei Ŝeby dowiedzieć się czy o powaŝną rzecz na temat pisania [wniosku], czy naprawdę o jakiś drobny szczegół, musimy zabiegać po parę dni. To jest cud, to jest szczęście jak my się dodzwonimy natychmiast, bo takich sytuacji w zasadzie nie ma, na to się czeka. Szukamy wtedy pomiędzy sobą informacji, ale te informacje teŝ przekazujemy niedokładnie, bo kaŝdy teŝ był na innym etapie albo pisania albo realizowania [projektu] i czasami ma informację, która jest juŝ po prostu nieaktualna. śebyśmy mogli być skuteczni my musimy w zasadzie albo kliknąć, albo wykonać telefon, bo informacja i szybkość [jej uzyskania] jest najwaŝniejszą rzeczą. I my poprosimy o tę informację i stały dostęp [do informacji], czyli, Ŝe dzwonimy i zawsze jest ta odpowiedź i tutaj musi być ona zwiększona, Ŝeby odblokować wszystkie ośrodki [pomocy społecznej] IDI z Przedstawicielem MOPS. 37\n38 Przydatność informacji udzielanych przez ROPS Respondenci reprezentujący instytucje, których pracownicy korzystali z poszczególnych form udzielania przez ROPS informacji na temat Priorytetu VII PO KL, w zdecydowanej większości uznali uzyskane informacje za przydatne. Najlepiej oceniona została strona internetowa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego: łączny odsetek wskazań odpowiedzi raczej przydatne i zupełnie przydatne wyniósł w jej przypadku 88%. Na dalszych miejscach znalazły się kolejno: konsultacje (86%), konferencje i spotkania informacyjne (79%), szkolenia z zarządzania projektem (78%) oraz szkolenia z zakresu księgowości i rozliczania projektu (73%). Wykres 10 Ocena przydatności informacji nt. przygotowania i realizowania projektów w ramach PO KL wyniki ogółem 39 Źródło: telefoniczne badanie ankietowe instytucji pomocy społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego Wyniki badania jakościowego wskazują, Ŝe na ocenę przydatności wsparcia oferowanego przez ROPS w procesie aplikowania i realizacji projektów w ramach PO KL, wpływa to, czy dana jednostka pomocy społecznej posiada wcześniejsze doświadczenia z zakresie ubiegania się o środki finansowe ze źródeł zewnętrznych, w tym unijnych. Przedstawiciele instytucje aplikujących i realizujących projekty po raz pierwszy, oceniają jakość wsparcia przekazywanego przez ROPS bardzo wysoko. Zarówno szkolenia, jak i doradztwo uznawane są za bardzo przydatne podczas opracowywania projektów w ramach PO KL, a następnie w trakcie ich realizacji, poniewaŝ pozwalają na dogłębne poznanie Programu oraz zasad prowadzenia projektów. 39 Pytanie było zadawane tylko Respondentom z instytucji, w których pracownicy korzystali z danych źródeł informacji. Na wykresie pominięto kategorie, które były oceniane przez mniej niŝ 10 respondentów. 38


zostac bezdomnym? • Forum Psychologiczne - Depresja - Nerwica\nTeraz jest 17 gru 2017, 09:43\n141 • Strona 9 z 11 • 1 ... 6, 7, 8, 9, 10, 11\nprzez Powietrzny Kowal 24 sty 2017, 01:16\nnieboszczyk napisał(a): wobec tego zarezerwuj bilet do keflaviku,dopłać do bagażu rejestrowanego,wez ze sobą starą kołdre,letni namiot,dwie najtańsze karimaty i wykup tyle ISK ile starczy tylko na autobus ewentualnie na pierwszy dzień noclegu na polu namiotowym.nie bierz jedzenia bo nie można.nie bierz ISK na jedzenie bo to samobójstwo finansowe.jak przylecisz,rozbijesz swój lichy namiocik i polozysz sie pod kołderką gdzie popadnie i przyjdzie tamtejsza policja to im objaśnij że nie stac sie na nocleg masz tyle i tyla ISK i nawet nie jesz bo niemasz na jedzenie a swojego nie wolno wwozic lub niema miejsca w bagazu.może jakiś islandur sie zlituje i pozwoli ci rozbic namiot na swoim ogródku,skorzystać z kibla albo prysznica.jeżeli rzeczywiście takie coś sie stanie ty jeszcze bardziej sie bedziesz bał sie ludzi ponieważ bedziesz zdezorientowany.\nA czy zamiast Keflaviku mogło by być Giżycko?....\nprzez Powietrzny Kowal 28 sty 2017, 02:17\nRozumiem, że nie może być................... (durny Nieboszczyk.... hahahhahahhaahahha)\nprzez nieboszczyk 01 lut 2017, 14:04\nPowietrzny Kowal napisał(a): Rozumiem, że nie może być................... (durny Nieboszczyk.... hahahhahahhaahahha)\nnie może być bo mam serdecznie dosyć naszego zakłamanego państewka które mnie kiedyś zamorduje poprzez odcięcie dostępu do opieki medycznej i brak możliwości stałej emigracji poprzez swoje poważne inwalidztwo.w czasie wojny większośc ale nie wszyscy bez wyjątków szli jak barany na zarżnięcie i spalenie.bywali nieliczni bogacze którzy uciekli z polski i mieli w dupie co tam sie dzieje i działo do dziś żyjąc długo i szczśliwie w USA.za 900zł można się jedynie wyhuśtać.tak samo dzieie się obecnie w chinach,indonezji i działo się w rosji za lenina.mordują i mordowali masowo samych pauperów.\nprzez canon29 04 lut 2017, 18:58\nWitam, czy jest ktoś kto poważnie myśli o zostaniu bezdomnym czy ucieczce, pojechaniu przed siebie daleko, zostawienia wszystkiego. Mi te myśli Chodzą po głowie ciągle i pewnie kiedyś sie to spełni. Jest ktoś kto również odważy sie na coś takiego? W dwójkę raźniej.\n04 lut 2017, 18:49\nprzez Natla_Miness 04 lut 2017, 21:48\nNieboszczyk, masz swoją kartę w Hearthstone. ?ADSAW@\nprzez wiejskifilozof 09 lut 2017, 10:16\nW Uwadze,cudowny reportaż o bezdomnych Polakach w Berlinie.\nprzez neon 10 lut 2017, 10:24\nNatla_Miness, wypisz wymaluj nieboszczyk\nprzez nieboszczyk 13 lut 2017, 11:24\nhttp://fakty.interia.pl/pomorskie/news- ... Id,2351441\nprzez nieboszczyk 13 lut 2017, 13:12\nhttp://trojmiasto.onet.pl/starogard-gda ... go/wpjqlcr\nprzez nieboszczyk 14 lut 2017, 10:47\nhttp://fakty.interia.pl/pomorskie/news- ... urce=rek_3\nprzez Liber8 14 lut 2017, 11:25\nnieboszczyk napisał(a): http://fakty.interia.pl/pomorskie/news-pomorskie-znecali-sie-nad-bezdomnym-uslyszeli-zarzuty,nId,2351982?parametr=polecamy&iwa_source=rek_3\nStrzelanie do bezdomnego, posiadanie dragów, broni pneumatycznej i papierosów bez akcyzy - słuszna decyzja śledczych o areszcie dla zwyrodnialców, zobaczymy jak się to potoczy dalej.\nSzczęście w nieszczęściu jest takie, że chodziło o bezdomnego, bo gdyby trafiło na kotka, albo pieska, to wtedy mieliby bardziej prze*ebane. Na początek eskalacja nienawiści w internecie, dotkliwa kara finansowa, takie prawa internetu, internauci nieraz oferują nagrody za pomoc w ujęciu, a na drugi dzień skatowane zwierzaki, szukają domu na każdym pier*olonym portalu i zawsze znajdują. Nie mówię, że to źle, przeciwnie - to super, popieram, tylko, że skatowany bezdomny nie może liczyć na takie luksusy, wróci pewnie na ulicę i tyle.\nprzez nieboszczyk 14 lut 2017, 13:26\nsęk w tym że nasze prawo,coś co powstaje w wyniku pracy policjanta,prokuratora i sędziego polega na zwierzęcych instynktach dążących do dziobania słabych ogniw i strzelaniu z czołgu do chorego wróbla.jak widać w świetle prawa miejski survivalowiec żyjący poza motłochem,podobnie jak detent to "śmieć"-zabijesz muche-nie pójdziesz siedzieć.\nprzez neon 15 lut 2017, 01:13\nto nic odkrywczego, nieboszczyk mistrzu cienia, daj nam jakaś mocniejszą pożwykę z ludzkiego nieszczęścia, zamiast tych banałów i pustych linków. ty już sie chyba tak zapetliłeś w tym szambie, że pozytywnym myśleniem to już sie chyba nawet pewnie brzydzisz.\nprzez nieboszczyk 15 lut 2017, 13:11\nneon napisał(a): ty już sie chyba tak zapetliłeś w tym szambie, że pozytywnym myśleniem to już sie chyba nawet pewnie brzydzisz.\nLeży sobie na oddziale dwóch kolesi z przetrąconymi kręgosłupami. Żadnemu z nich „nie staje”, nie czują patykowatych już nóg, „leją” do cewników, a ból promieniujący z odleżyn nie pozwala o niczym innym myśleć. Coraz bardziej pogrążają się w rozpaczy. Z biegiem takich samych, zdefiniowanych tylko i wyłącznie cierpieniem oraz beznadzieją bliźniaczych dni zaczynają się pojawiać i krystalizować u obu myśli samobójcze.\nW tym samym czasie lekarze u obydwóch pacjentów przeprowadzają ostateczną, kolejną już operację. U kolesia nazwijmy go A się udała, u kolesia B niestety nie – niczego nowego do stanu nie wniosła i dodatkowo utwierdziła lekarzy że kolejne zabiegi nie mają już sensu.\nKoleś A zaczyna czuć nogi, pojawia się nadzieja, pojawia się błysk w oku. Po jakimś czasie wyciągają cewnik i fiut zaczyna przychodzić do siebie. Koleś wie, że czeka go bolesna i długotrwała rehabilitacja. Ale to nic. Pozytywne myślenie jakie się pojawiło daje POWER i coś co wydawało się niemożliwe staje się możliwym. Zaciska zęby i pomimo - ludzkich przecież - wątpliwości korzysta ze swojego pozytywnego myślenia i wizualizacji swoich łóżkowych wyczynów , które w prostej linii będą efektem powrotu do zdrowia. Mało tego. Koleś A dzięki szkole życia, dzięki wybrnięciu ze „srogich terminów” , dzięki motywacji i sile pozytywnego myślenia funkcjonuje lepiej niż osoby podobnymi doświadczeniami nie dotknięte. Zna prawdziwą wartośc zdrowia i dba o nie ze wszystkich sił, bardziej niż reszta.\nKoleś B pogrąża się coraz bardziej. Nie potrafi cieszyć się szczęściem kolesia A. Ma podwójnie przejebane. Raz że jest sparaliżowany, dwa, że los uśmiechnął się do kogo innego wyciągając go z bagna. I tak, bolesne porównywanie się ze zdrowymi szczęśliwcami dodatkowo obarczone zostaje porównywaniem się do Kolesia A, który miał szczęście wybrnąc z takich samych opresji.\nZaczyna mu zazdrościć. Tak zwyczajnie. Nie jest materiałem na świętego.\nRozpędzony Koleś A uprawiając codzienny jogging ze swoją dupą po parku nie potrafi sobie już przypomnieć jak to było kiedy każdego dnia myślał tylko o śmierci. Kiedy wieloletnia beznadzieja skutecznie wykastrowała ze wszelkich ludzkich uczuć implantując w ich miejsce złość , nienawiść, poczucie bezsensu i marzenie o śmierci jako wybawieniu z matni. Malo tego- zaczyna być przekonany że obecny stan to przede wszystkim jego zasługa. Przecież myślał pozytywnie, wziął się w garść, „ nie dał się” i nie narzekał tylko ostro wziąl się za bolesną i długotrwałą rehabilitację. Przecież stał się „kowalem własnego losu”. Nie było łatwo. Ale zagryzł zęby i podołał. Pozytywne myślenie i stałe wizualizacje szczęścia przyniosły efekty !!! Da się normalnie żyć? Da, trzeba tylko chcieć. Bardzo chcieć tak jak kolesiowi A.\nZ coraz większym niesmakiem patrzy na dawnego kolegę z sali szpitalnej. Tylko leży i jęczy. Narzeka i się dołuje. Nie ma w nim iskry życia, jest negatywnie nastawiony, nie chce wziąć się w garśc. Z takim nastawieniem nic z tego nie będzie. Jego depresja zaczyna być irytująca. Jak można tylko cały czas narzekać?. Popatrz –JA MOGŁEM STANĄC NA NOGI. Musisz myśleć pozytywnie-za kilka lat może i ciebie wyleczą. Tymczasem musisz myśleć pozytywnie tak jak ja teraz. Wszystko będzie dobrze. Trzeba mieć nadzieję. Po czym idzie o własnych nogach do nowego samochodu na który dzięki powrotowi do zdrowia szybko zarobił ( nadrobił zaległości) i jedzie zerżnąć kolejną dupeczkę ( dzięki czemu stopień pozytywnego myślenia znacząco szybuje w górę) podczas gdy koleś B , któremu nie chce się wziąć w garść i zacząć pozytywnie myśleć odwraca głowę w kierunku ściany i płacze z bezsilności….


Jak wymienić sprężyny zawieszenia? / Artykuły - Artykuły i porady motoryzacyjne - Sklep iParts.pl\nSprężyna zawieszenia KILEN 11054\nSprężyna zawieszenia KILEN 57103\nSprężyna zawieszenia LESJÖFORS 4292609\nLubicie majsterkować, macie doświadczenie warsztatowe i znacie swój samochód jak własną kieszeń? Wystarczy dojście do kanału i możecie dokonać wymiany sprężyn zawieszenia samodzielnie. W zakup ściągaczy nie warto inwestować, jeżeli nie zajmujecie się naprawami samochodów. Lepszym wyjściem będzie pożyczenie tego urządzenia od znajomego. Dlaczego? Cena narzędzia często przekracza bowiem koszt usługi wymiany sprężyn w warsztacie. Jeżeli nie macie dojścia do ściągaczy, lepszym rozwiązaniem będzie zatem zlecenie wymiany mechanikowi.\nNiezależnie od rodzaju zawieszenia wymiana sprężyn wygląda identycznie i wymaga uniesienia samochodu i zdemontowania koła. Następnie należy rozpiąć zawieszenie, zwykle poprzez odkręcenie dolnego mocowania kolumny MacPhersona do zwrotnicy. W tym momencie potrzebne będą Wam ściągacze, by móc swobodnie wymontować sprężyny. Sprężyny zawieszenia wymieniamy w celu przywrócenia właściwej wysokości samochodu względem nawierzchni drogi i utrzymania kontaktu kół z podłożem. Wymiana znacznie poprawia jakość prowadzenia samochodu i bez wątpienia jest dobrą inwestycją w przyszłość – pozwala zadbać o pozostałe elementy układu zawieszenia, które w wyniku wymiany wydłużą swoją żywotność. O czym należy pamiętać podczas wymiany sprężyn zawieszenia? Podstawowa zasada, to fakt, że sprężyny wymieniamy zawsze dwie na tej samej osi. Ponadto specjaliści zalecają, by przy okazji wymiany sprężyn sprawdzić stan amortyzatorów, a także górnych mocowań, odbojów i łożysk skrętnych kolumny. Podczas wymiany sprężyn i tak będziecie musieli je zdemontować, a natychmiastowe usunięcie ewentualnych uszkodzeń oszczędzi Wam kolejnych problemów z zawieszeniem.


Starania o trzeciego/czwartego malucha - Starając się - ogólne - strona 449 - Forum OvuFriend\nWysłany: 22 stycznia 2018, 18:01\nSzczęśliwa ooo to moze jednak coś być trzymam kciuki !\nDaven, Szczęśliwa_Mama lubią tę wiadomość\nWysłany: 22 stycznia 2018, 18:59\nHilary - wszystkiego najlepszego z okazji rocznicy która mieliście\nMy w tym roku 15 lat po ślubie a 21 lat razem\nSzcześliwaMama - trzymam kciuki by temp rosła\nJa dziś po kontroli u lekarza wszystko ok czekamy na finisz ale cierpliwie\nWiadomość wyedytowana przez autora: 22 stycznia 2018, 19:05\nHilary, Daven, PodwojnaMamaWdwupaku, Szczęśliwa_Mama lubią tę wiadomość\nHilary - wszystkiego najlepszego z okazji rocznicy która mieliście :) My w tym roku 15 lat po ślubie a 21 lat razem SzcześliwaMama - trzymam kciuki by temp rosła :) Ja dziś po kontroli u lekarza wszystko ok czekamy na finisz ale cierpliwie :)\nKarola to podobny mamy staz\n16.7 po ślubie a 14.II stuknie 20lat razem. Kiedy to zleciało..\nHilary wszystkiego dobrego doa Was.\nKarola to podobny mamy staz 16.7 po ślubie a 14.II stuknie 20lat razem. Kiedy to zleciało.. Super ze wizyta udana Hilary wszystkiego dobrego doa Was.\nWysłany: 22 stycznia 2018, 19:58\nEni - o tak kiedy to zleciało szok\nEni - o tak kiedy to zleciało szok :)\nMaluszek zdrowy. 8,63 cm.\nKrwiaka nie było już widać.\nMogę powoli wracać do życia. Jestem szczęśliwa.\nPs. Prawdopodobnie dziewucha, ale mam jesXE się nie przyzwyczajać do tej myśli.\nDaven, Hilary, Enii, karolinams, PodwojnaMamaWdwupaku lubią tę wiadomość\nJestem już po wizycie. Maluszek zdrowy. 8,63 cm. Fikał. :-) Krwiaka nie było już widać. Mogę powoli wracać do życia. Jestem szczęśliwa. Ps. Prawdopodobnie dziewucha, ale mam jesXE się nie przyzwyczajać do tej myśli.\nHilary, Daven, Enii, karolinams, PodwojnaMamaWdwupaku, żabka04, anecz_kaa, Szczęśliwa_Mama, Rybaaaa lubią tę wiadomość\nWysłany: 22 stycznia 2018, 21:50\nBasik ogromne gratulacje!!!!\nPochwal się jak będziesz mogła synkiem\nBasik ogromne gratulacje!!!! Dużo zdrówka dla was. Ale się cieszę :-) Pochwal się jak będziesz mogła synkiem :-)\nBasik, super! Niech się zdrowo chowa! A i Ty szybko wracaj do siebie i do nas!\nWysłany: 23 stycznia 2018, 06:12\nMuminka - gratuluje i super ze krwiak się wchłonął , teraz tylko się cieszyć ze wszystko oki\nMuminka - gratuluje i super ze krwiak się wchłonął , teraz tylko się cieszyć ze wszystko oki :) Basik ❤❤❤❤\nWysłany: 23 stycznia 2018, 07:04\nBasiu a to Cie wzieli z zaskoczenia super!!!!!!!!! Gratuluje kochana i ciesze sie ze masz juz Jasia ma swieci :* pochwal sie malutkim i w wolnej chwili napisz jak znioslas ta cc :*\nMuminka swietne wiesci teraz bedziesz mogla cieszyc sie ciaza ja rowniez poczatek ciazy przelezalam bo krwawilam, wiec wiem jaka to ulga jak w koncu mozna sie z lozka ruszyc\nKarolcia no to teraz czekamy na Twoja niunie\nHilary wszystkiego dobrego :* oppwiadaj jak sobie dajesz rade z trojeczka czy odwazylas sie juz sama na spacer z nimi wyjsc?\nSzczesliwa jak dzisiaj tempka?\nWidze kobietki ze wiekszosc z nas z duzym stazem my 16 lat razem a 14 po slubie\nBasiu a to Cie wzieli z zaskoczenia ;) super!!!!!!!!! Gratuluje kochana i ciesze sie ze masz juz Jasia ma swieci :* pochwal sie malutkim i w wolnej chwili napisz jak znioslas ta cc :* Muminka swietne wiesci :) teraz bedziesz mogla cieszyc sie ciaza :) ja rowniez poczatek ciazy przelezalam bo krwawilam, wiec wiem jaka to ulga jak w koncu mozna sie z lozka ruszyc :) Karolcia no to teraz czekamy na Twoja niunie :) Hilary wszystkiego dobrego :* oppwiadaj jak sobie dajesz rade z trojeczka ;) czy odwazylas sie juz sama na spacer z nimi wyjsc? Szczesliwa jak dzisiaj tempka? Widze kobietki ze wiekszosc z nas z duzym stazem ;) my 16 lat razem a 14 po slubie :) Milego dzionka :)\nWysłany: 23 stycznia 2018, 09:33\nNawet nie wiecie jaka jestem dziś szczęśliwa. Pierwszy raz od ponad miesiąca byłam na spacerze. Cieszę się że wracam do żywych. Oczywiście będę uważać na siebie lecz chce wychodzić i żyć i dać moim dzieciom tyle ile mogę.\nZa wszystkie teraz leżące trzymam kciuki i modlę się każdego dnia\nNawet nie wiecie jaka jestem dziś szczęśliwa. Pierwszy raz od ponad miesiąca byłam na spacerze. Cieszę się że wracam do żywych. Oczywiście będę uważać na siebie lecz chce wychodzić i żyć i dać moim dzieciom tyle ile mogę. Za wszystkie teraz leżące trzymam kciuki i modlę się każdego dnia\nWysłany: 23 stycznia 2018, 09:44\nBasiu ogromne gratulacje!!!\nja wizytuje juz w pt\nBasiu ogromne gratulacje!!! ja wizytuje juz w pt :)\nMuminka oj tak jak czlowiek moze w koncu isc na spacer po dlugim czasie to wszystko docenia i wszystko go cieszy. Tez tak mialam\nAneczka a ja w Czwartek na 8 wizyta\nMuminka oj tak jak czlowiek moze w koncu isc na spacer po dlugim czasie to wszystko docenia i wszystko go cieszy. Tez tak mialam :) Aneczka a ja w Czwartek na 8 wizyta :)\nTo prawda. Ja ogólnie zawsze się cieszę z spacerów. Lubię aktywnie spędzać dzień. Nie jestem typem osoby co z własnej woli siedzi w domu\n[QUOTE=PodwojnaMamaWdwupaku]Muminka oj tak jak czlowiek moze w koncu isc na spacer po dlugim czasie to wszystko docenia i wszystko go cieszy. Tez tak mialam :) Aneczka a ja w Czwartek na 8 wizyta :)[/QUOTE] To prawda. Ja ogólnie zawsze się cieszę z spacerów. Lubię aktywnie spędzać dzień. Nie jestem typem osoby co z własnej woli siedzi w domu\nWysłany: 23 stycznia 2018, 13:22\nBasik ogromne gratulacje!!!!! Karolina to Ty następna w kolejce a później Podwójna to chyba my\nBasik ogromne gratulacje!!!!! :-) Karolina to Ty następna w kolejce :-) a później Podwójna to chyba my :-)\nWysłany: 23 stycznia 2018, 14:45\nPrzybywa nam dzieciaczków. Super\nPowiem Ci, że temperatura znowu trochę niższa dzisiaj... ale znowu mało spałam, bo 3 wychodzą synkowi... eh padnięta jestem.\nOgólnie od rana jakoś mi dziwnie... lekkie mdłości mam... ale może to ja już fiksuję... w każdym razie @ brak. Dzisiaj 31 dzień cyklu\nCo tam u Ciebie? Gdzie zniknęłaś?\nKochana jak znajdziesz chwilkę, to proszę uzupełnij nasze nowe dzieciaczki na pierwszej stronie\nWiadomość wyedytowana przez autora: 23 stycznia 2018, 14:47\n[b]Basik83[/b] Wow. Gratulacje!!! Przybywa nam dzieciaczków. Super :) [b]PodwojnaMamaWdwupaku[/b] Powiem Ci, że temperatura znowu trochę niższa dzisiaj... ale znowu mało spałam, bo 3 wychodzą synkowi... eh padnięta jestem. Ogólnie od rana jakoś mi dziwnie... lekkie mdłości mam... ale może to ja już fiksuję... w każdym razie @ brak. Dzisiaj 31 dzień cyklu :D [b]żabka04[/b] Co tam u Ciebie? Gdzie zniknęłaś? ;) [b]Hilary[/b] Kochana jak znajdziesz chwilkę, to proszę uzupełnij nasze nowe dzieciaczki na pierwszej stronie :D\nWysłany: 23 stycznia 2018, 15:37\nMuminka to widze ze tylka nie posadzisz na miejscu jak i ja ha ha ciagle cos musze robic tylko ze ja uwielbiam i byc poza domem i w domu ciagle cos robic\nSimon no nastepna tura to my jeszcze inne dziewczyny byly ale cos sie nie odzywaja dlugi czas co u nich.\nSzczesliwa to moze jakis test ponowisz co ja kciukow nie puszczam do konca!\nBasiu jak bedziesz mogla to odezwij sie co u Was. Jak sie czujecie :* mysle o Was.\nDzisiaj czuje wiosne. Swieci piekne slonce i 13 stopni mamy i juz sobie wyobrazilam jak bedziemy z malutka wiosna spacerowac.\nMuminka to widze ze tylka nie posadzisz na miejscu jak i ja ha ha ciagle cos musze robic ;) tylko ze ja uwielbiam i byc poza domem i w domu ciagle cos robic ;) Simon no nastepna tura to my :) jeszcze inne dziewczyny byly ale cos sie nie odzywaja dlugi czas co u nich. Szczesliwa to moze jakis test ponowisz co ;) ja kciukow nie puszczam do konca! Basiu jak bedziesz mogla to odezwij sie co u Was. Jak sie czujecie :* mysle o Was. Dzisiaj czuje wiosne. Swieci piekne slonce i 13 stopni mamy :) i juz sobie wyobrazilam jak bedziemy z malutka wiosna spacerowac.\nJa w domu normalnie to wstaje o 5:30. Do 7:30 dzieci są po śniadaniu, odkurzone i umyte podłogi , łóżka zrobione.... Pies i idziemy do szkoły a z młodszą na dwie , trzy godziny spaceru. Potem tylko kończę obiad i znowu po syna. Potem zajęcia dodatkowe itd kocham być w ruchu\n[QUOTE=PodwojnaMamaWdwupaku]Muminka to widze ze tylka nie posadzisz na miejscu jak i ja ha ha ciagle cos musze robic ;) tylko ze ja uwielbiam i byc poza domem i w domu ciagle cos robic ;) Simon no nastepna tura to my :) jeszcze inne dziewczyny byly ale cos sie nie odzywaja dlugi czas co u nich. Szczesliwa to moze jakis test ponowisz co ;) ja kciukow nie puszczam do konca! Basiu jak bedziesz mogla to odezwij sie co u Was. Jak sie czujecie :* mysle o Was. Dzisiaj czuje wiosne. Swieci piekne slonce i 13 stopni mamy :) i juz sobie wyobrazilam jak bedziemy z malutka wiosna spacerowac.[/QUOTE] Ja w domu normalnie to wstaje o 5:30. Do 7:30 dzieci są po śniadaniu, odkurzone i umyte podłogi , łóżka zrobione.... Pies i idziemy do szkoły a z młodszą na dwie , trzy godziny spaceru. Potem tylko kończę obiad i znowu po syna. Potem zajęcia dodatkowe itd kocham być w ruchu\nWysłany: 23 stycznia 2018, 19:01\nSimon - teraz czekamy na Pari ale ona się słabo udziela ostatnio a potem faktycznie moja kolej i wtedy wylecicie dziewczynki .\nPodwojnaMama oj tak ja już cEkam z utęsknieniem\nWiadomość wyedytowana przez autora: 23 stycznia 2018, 19:24\nSimon - teraz czekamy na Pari ale ona się słabo udziela ostatnio a potem faktycznie moja kolej i wtedy wylecicie dziewczynki . PodwojnaMama oj tak ja już cEkam z utęsknieniem :)