Instytut Morski w Gdańsku Zakład Hydrotechniki Morskiej Gdańsk, ul. Abrahama 1, tel.(58) , fax.(58) - PDF\nInstytut Morski w Gdańsku Zakład Hydrotechniki Morskiej Gdańsk, ul. Abrahama 1, tel.(58) , fax.(58)\nDownload "Instytut Morski w Gdańsku Zakład Hydrotechniki Morskiej 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 1, tel.(58) 552 19 74, fax.(58) 552 46 13"\n1 W G D A Ń S K U Instytut Morski w Gdańsku Zakład Hydrotechniki Morskiej Gdańsk, ul. Abrahama 1, tel.(58) , fax.(58) Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia usuwania do morza urobku z pogłębiania dna na środowisko morskie wraz ze wskazaniem praktycznych działań mających na celu zmniejszenie ewentualnego niekorzystnego wpływu dla inwestycji pn.: Wykonanie podczyszczenia Basenu Północnego w Porcie Świnoujście wzdłuż Nabrzeży nr 10 i 11 Zleceniodawca: Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa Ul. Hryniewickiego Gdynia GDAŃSK 2015\n2 WYDAWNICTWA WEWNĘTRZNE INSTYTUTU MORSKIEGO Nr 6936 Praca wykonana zgodnie ze zleceniem nr ET-2210/190/15/Swin. z dnia roku Kierownik Zakładu: mgr inż. Helena Boniecka Kierownik pracy: Helena Boniecka Autorzy: Helena Boniecka Wojciech Gawlik Alicja Kaźmierczak Marta Staniszewska maj,\n3 Spis treści 1. Wstęp Podstawa wykonania raportu Podstawy formalno-prawne Opis planowanego przedsięwzięcia Charakterystyka całego przedsięwzięcia Lokalizacja prac czerpalnych i odkładu urobku Technologia prac czerpalnych Warunki użytkowania terenu w fazie budowy i eksploatacji Przewidywane rodzaje i ilości zanieczyszczeń, wynikające z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia Opis elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko Warunki morfologiczno-geologiczne Uwarunkowania hydrodynamiczne i hydrologiczne Elementy biologiczne środowiska morskiego Flora Fauna Zabytki, krajobraz kulturowy Krajobraz Warunki życia ludzi Stan czystości powietrza atmosferycznego Klimat akustyczny Formy ochrony przyrody Stan czystości osadów dennych Podstawa prawna czerpania osadów Zakres i metodyka badań Wyniki badań osadów Analiza wariantów lokalizacji miejsca odkładu urobku Opis przewidywanych skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania realizacji przedsięwzięcia Warianty rozwiązań lokalizacyjnych- wariant najkorzystniejszy dla środowiska Możliwość transgranicznego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko Ocena oddziaływania proponowanego wariantu odkładu urobku na środowisko przyrodnicze na etapie budowy, eksploatacji i likwidacji\n4 7.1. Etap budowy Oddziaływanie na ludzi, zwierzęta, rośliny, wodę i powietrze Oddziaływanie na powierzchnię ziemi, klimat i krajobraz Oddziaływanie na dobra materialne, zabytki i krajobraz kulturowy Ocena wpływu przedsięwzięcia w odniesieniu do zapisów Ramowej Dyrektywy Wodnej w sprawie strategii morskiej Wzajemne oddziaływanie między elementami Etap eksploatacji Etap likwidacji Zagrożenia środowiska skutkami ewentualnych awarii i sytuacjami nadzwyczajnymi Ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura Opis obszarów Natura Ocena oddziaływania prac czerpalnych i odkładanego urobku na obszary Natura Oddziaływanie skumulowane Opis zastosowanych metod prognozowania oraz przewidywanych, znaczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, obejmujący bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i chwilowe oddziaływania na środowisko wynikające z istnienia przedsięwzięcia Opis zastosowanych metod prognozowania i oceny oraz wykorzystane dane Opis przewidywanych oddziaływań na środowisko i biocenozy Emisje Środki łagodzące Kompensacja przyrodnicza Ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania oraz określenie granic takiego obszaru Analiza możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem Przedstawienie propozycji monitoringu oddziaływania przedsięwzięcia na etapie jego budowy i eksploatacji Wskazanie trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy, jakie napotkano opracowując raport Streszczenie w języku niespecjalistycznym informacji zawartych w raporcie Źródła informacji stanowiące podstawę do sporządzenia raportu\n5 Spis ilustracji: Rysunek 2.1 Lokalizacja prac podczyszczeniowych Rysunek 2.2 Lokalizacja pola odkładu urobku EFGH na Zatoce Pomorskiej Rysunek 3.1 Osady powierzchniowe dna w rejonie Zatoki Pomorskiej oraz lokalizacja miejsca odkładu (Atlas geologiczny 1995) Rysunek 3.2 Skład granulometryczny osadu stanowisk SW1 (ECO-EXPERT 2014) Rysunek 3.3 Częstość występowania maksymalnych obserwowanych poziomów morza podczas wezbrań sztormowych w Świnoujściu (Sztobryn M. i in. 2012) Rysunek 3.4 Ilość dni w roku z silnym wiatrem dla poszczególnych kierunków (Kowalski i in. 2009) Rysunek 3.5 Rozkład prądów powierzchniowych w Zatoce Pomorskiej według prognozy na godz. 6 UTC w wybranych dniach maja i czerwca 2014 r. (model ekohydrodynamiczny) 22 Rysunek 3.6 Rozkład prądów powierzchniowych w Zatoce Pomorskiej według prognozy na godz. 6 UTC w wybranych dniach września i października 2014 r. (model ekohydrodynamiczny) Rysunek 3.7 Lokalizacja punktów prognozowania falowania na Zatoce Pomorskiej (Raport końcowy 2008) Rysunek 3.8 Wysokości fal znacznych o czasach trwania nie przekraczających 1 doby w punktach prognostycznych przy wiatrach z kierunku NW (Raport końcowy 2008) Rysunek 3.9 Wysokości fal znacznych o czasach trwania nie przekraczających 1 doby w punktach prognostycznych przy wiatrach z kierunku NE (Raport końcowy 2008) Rysunek 3.10 Punkty poboru prób badawczych na Zatoce Pomorskiej Rysunek 3.11 Struktura dominacji grup zooplanktonu na stanowiskach badawczych (Raport końcowy ZUT 2010) Rysunek 3.12 Udział procentowy przedstawicieli poszczególnych gromad w ogólnej liczebności makrofauny dennej na stanowiskach badawczych w Zatoce Pomorskiej (Raport końcowy 2010) Rysunek 3.13 Makrobentos: udziały procentowe głównych taksonów na stanowiskach badanych w I kwartale 2013 r Rysunek 3.14 Makrobentos: udziały procentowe głównych taksonów na stanowiskach badanych w IV kwartale 2013 r Rysunek 3.15 Udział szprotów, śledzi i pozostałych gatunków ryb w składzie połowów poszczególnych sektorów (Raport końcowy 2010) Rysunek 3.16 Struktura gatunkowa odłowów wiosennych na klapowisku w roku 2013 (Raport 2014) Rysunek 3.17 Struktura gatunkowa odłowów jesiennych na klapowisku w roku 2013 (Raport 2014) Fot. 3.1 Widok z lotu ptaka na obszar przedsięwzięcia ( 44 Rysunek 3.18 Wielkości emisji ze źródeł punktowych z terenu województwa zachodniopomorskiego w latach (Rewaj i in. 2014) Rysunek 3.19 Średnie miesięczne stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu uzyskane z pomiarów wykonanych metodą pasywną w 2011 roku na stanowisku w Świnoujściu, ul. Żeromskiego (na podstawie danych Czupryn i in. 2012) Rysunek 3.20 Rozmieszczenie emitorów zastępczych oraz wielkość emisji B(a)P w portach w Szczecinie i Świnoujściu (Rewaj i in. 2014)\n6 Rysunek 3.21 Rozmieszczenie emitorów zastępczych oraz wielkość emisji PM10 w portach w Szczecinie i Świnoujściu (Rewaj i in. 2014) Rysunek 4.1 Miejsca poboru prób osadów dennych Rysunek 8.1 Lokalizacyjna rejonu prac czerpalnych i odkładu urobku na klapowisku morskim na tle obszarów Natura Fot. 3.1 Widok z lotu ptaka na obszar przedsięwzięcia ( 44 Spis tabel: Tabela 3.1 Ekstremalne i średnie wartości poziomu morza [cm] na stacji Świnoujście w 2012 r. (Bałtyk Południowy ) Tabela 3.2 Projektowe poziomy wody reprezentatywne dla rejonu Mrzeżyno-Świnoujście Tabela 3.3 Liczebność ptaków Tor nr 1. Świnoujście miasto zima, wiosna i jesień 2014 r Tabela 3.4 Liczebność ptaków Tor nr 2. Świnoujście wyjście w morze zima, wiosna i jesień 2014 r Tabela 3.5 Liczba gatunków i osobników oraz najliczniejszy gatunek w kolejnych kontrolach wykonanych w 2013 roku Tabela 3.6 Liczebność, udział procentowy oraz frekwencja wszystkich ptaków stwierdzonych w roku 2013 r. (liczebność także w 2012 r.) Tabela 4.1. Klasyfikacja substancji chemicznych wg rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin Tabela 4.2 Stężenia substancji, które zgodnie z nieobowiązującym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2002, Dz. U. Nr 55, poz. 498, powodują że urobek pochodzący z pogłębiania akwenów morskich jest zanieczyszczony oznaczone w 3 uśrednionych próbkach gruntu pobranych przy nabrzeżu nr 10 i 11 w Basenie Północnym w Porcie Świnoujście, w rejonie planowanych prac podczyszczeniowych Tabela 4.3. Maksymalne stężenia substancji, które powodują, że urobek pochodzący z pogłębiania akwenów morskich nie jest odpadem niebezpiecznym wg rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2004 r. (Dz. U. nr 128 poz pkt.1)- załącznik nr 3 w 3 uśrednionych próbkach gruntu pobranych przy nabrzeżu nr 10 i 11 w Basenie Północnym w Porcie Świnoujście, w rejonie planowanych prac podczyszczeniowych Tabela 8.1. Liczebność głównych gatunków ptaków lęgowych na 3-ch obszarach specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (źródło SDF-y) Tabela 8.2. Liczebność głównych gatunków ptaków zimujących i przelotnych na 3-ch obszarach specjalnej ochrony ptaków Natura 2000(źródło SDF-y) Tabela 9.1 Potencjalne istotne (znaczące) oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko\n7 1. Wstęp 1.1. Podstawa wykonania raportu Niniejszy raport jest niezbędnym elementem wniosku o wydanie zezwolenia na usuwanie do morza urobku pochodzącego z pogłębiania dna w ramach planowanego przedsięwzięcia pod nazwą Wykonanie podczyszczenia Basenu Północnego w Porcie Świnoujście wzdłuż Nabrzeży Nr 10 i 11. Konieczność uzyskania przedmiotowego zezwolenia wynika z Załącznika V Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzonej w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r. (Dz. U. Nr 28/00, poz. 346). Procedura uzyskiwania zezwolenia jest uszczegółowiona w Rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 stycznia 2006 r. w sprawie trybu wydawania zezwoleń na usuwanie do morza urobku z pogłębiania dna oraz na zatapianie w morzu odpadów lub innych substancji (Dz. U. Nr 22, poz.166). Wniosek zgodnie z Rozporządzeniem powinien zawierać następujące dane: ilość klapowanego urobku z pogłębiania dna, zawartość substancji szkodliwych, współrzędne obszaru zatapiania, położenie miejsca odkładu w stosunku do obszarów specjalnego zainteresowania, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia usuwania do morza urobku z pogłębiania dna na środowisko morskie wraz ze wskazaniem praktycznych działań mających na celu zmniejszenie ewentualnego niekorzystnego wpływu, ocenę wpływu prac czerpalnych i klapowania na obszar Natura Właściwym w sprawie wydania zezwolenia, o którym mowa powyżej, jest Dyrektor Urzędu Morskiego, na którego obszarze działania znajduje się miejsce odłożenia urobku z pogłębiania, w tym przypadku Dyrektor Urzędu Morskiego w Szczecinie. Wniosek składany jest przez armatora statku ładowanego na terytorium Polski lub o polskiej przynależności. Urobek z prac czerpalnych prowadzonych w ramach wyżej wymienionego przedsięwzięcia planuje się odłożyć na klapowisku morskim, wyznaczonym w toku realizacji inwestycji Budowa falochronu osłonowego dla portu zewnętrznego w Świnoujściu, zlokalizowanym w strefie przybrzeżnej Zatoki Pomorskiej. Niniejszy raport wykonano zgodnie z zakresem wynikającym z art.66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. nr 199 poz. 1227, tekst jednolity- adres publikacyjny Dz. U nr 0 poz.1235) Podstawy formalno-prawne W odniesieniu do analizowanego przedsięwzięcia zastosowanie znajdują następujące akty prawne: Przepisy unijne: Dyrektywa Rady 91/689/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych (Dz. Urz. WE L 377 z r.; L168 z r.). 7\n8 Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej flory i fauny (Dz. Urz. UE rozdział Środowisko, ochrona konsumentów i zdrowia, Tom 02, str. 102). Zał. II, IV i V. Dyrektywa Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. zmieniająca dyrektywę 85/337/EWG w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre publiczne i prywatne przedsięwzięcia na środowisko (Dz. Urz. WE L 73 z r.; Dz. Urz. WE L156 z r.). Dyrektywa Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (tekst jedn. Dz. Urz. WE 327 z 2000 r., z późniejszymi zm.). Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i rady 2004/35/WE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz. Urz. WE L 143/56 z dnia r.). Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i rady 2006/12/WE z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie odpadów. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin. Konwencje międzynarodowe: Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu mórz przez zatapianie odpadów i innych substancji z dnia 29 grudnia 1972 r. wraz z Protokołem z 1996 r. (Konwencja Londyńska). Konwencja DUMPING 72 przepisy konwencji o zapobieganiu zanieczyszczaniu mórz przez zatapianie odpadów i innych substancji z dnia 29 grudnia 1972 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 11, poz. 46, 47 i z 1997 r. Nr 47 poz. 300); Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego (Konwencja Paryska) ratyfikowana w 1976 r. (Dz. U. z 1976 r. nr 32 poz. 190). Międzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczenia morza przez statki (MARPOL 1978, 1997) (Dz. U. nr 17, poz. 101). Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, sporządzona w Bernie dnia 19 września 1979 r. (Dz. U. z 1996 r. nr 58 poz. 263). Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym. ESPOO (Finlandia) z dnia 25 lutego 1991 r. Oświadczenie Rządowe w sprawie ratyfikacji konwencji przez Rzeczpospolitą Polską z dnia 24 września 1999 r. (Dz. U. z 1999 r. nr 96 poz. 1111). Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzona w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 roku (Dz. U. z 2000 r. nr 28 poz. 346) (Konwencja Helsińska). Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Konwencja 8\n9 z AARHAUS), ratyfikowana ustawa z dnia 21 czerwca 2001 (Dz. U z 2001 r. nr 89 poz. 970). Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Konwencja Bońska), ratyfikowana w 1996 r. (Dz. U. z 2003 r. nr 2, poz. 17). Konwencja Sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (ratyfikacja: Dz. U. z 2008 r. nr 138 poz. 864). Porozumienie o ochronie małych waleni Bałtyku i Morza Północnego, sporządzone w Nowym Jorku dnia 17 marca 1992 r. (Dz. U. z 1999 r., nr 96 poz. 1108). Zalecenia HELCOM: HELCOM Guidelines for the Disposal of Dredged Material at Sea adopted in June 2007 and Form and Reporting on Disposal of Dredged Material at Sea approved by HELCOM Monas 9 in October HELCOM (2010) Hazardous substances in the Baltic Sea, Przepisy polskie, w tym głównie: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. nr 199, poz. 1227, tekst jednolityadres publikacyjny Dz. U nr 0 poz.1235). Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 stycznia 2006 r. w sprawie trybu wydawania zezwoleń na usuwanie do morza urobku z pogłębiania dna oraz na zatapianie w morzu odpadów lub innych substancji (Dz. U. nr 22 poz.166). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2004 r., w sprawie warunków, w których uznaje się, że odpady nie są niebezpieczne (Dz. U. nr 128, poz.1347, zał. nr 3), a ponadto: Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2003 r., nr 153 poz z późniejszymi zmianami). Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., nr 243 poz z późniejszymi zmianami). Ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczeniu morza przez statki (Dz. U. z 2006 r. nr 99, poz. 692 tekst jednolity) Ustawa z dnia 18 kwietnia 2000 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 22 maja 2002 r.). Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. nr 25 poz. 150). Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. nr 239 poz z późniejszymi zmianami). Ustawa z dnia 23 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2012 r poz. 647 z późniejszymi zmianami). 9\n10 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. nr 162 poz. 1568, z późniejszymi zmianami). Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. nr 151 poz ze zmianami.). Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2007 r. nr 75 poz. 493 ze zmianami). Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. nr 228, poz. 1368). Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz.21). Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 czerwca 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 1998 r. nr 101 poz. 645 z późniejszymi zmianami). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów oraz stężeń substancji, które powodują że urobek jest zanieczyszczony (Dz. U. z 2002 r. nr 55, poz uchylony). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2002 r. nr 122 poz z późniejszymi zmianami). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać morskie wody wewnętrzne i wody przybrzeżne będące środowiskiem życia skorupiaków i mięczaków (Dz. U. nr 176 poz. 1454). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r. nr 1, poz. 12) w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie organizacji i sposobu zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na morzu (Dz. U r. nr 239 poz. 2026). Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie trybu i zakresu opracowania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 (Dz. U. nr 61, poz. 549). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. z 2005 r. nr 94 poz. 795). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2006 r. nr 137 poz. 984). Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej z dnia 23 października 2006 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania oraz szczegółowego zakresu kontroli morskich budowli hydrotechnicznych (Dz. U. z 2006 nr 206 poz. 1516). 10\n11 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 marca 2008 r., w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2008 r. nr 47 poz. 281). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2008 r. nr 162 poz. 1008). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 marca 2008 r. w sprawie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza (Dz. U. nr 52, poz. 310). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 grudnia 2008 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. z 2009 r. nr 5, poz. 31). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 16 z 2010 r., poz. 87). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. nr 13 poz. 1397). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie sposobu ustalania wartości wskaźnika hałasu L (DWN) (Dz. U nr 215 poz. 1414). Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2010 r. w sprawie ustalenia granicy portu morskiego w Świnoujściu od strony lądu (Dz. U. 2010r. nr 190, poz. 1275). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. nr 25, poz. 133). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U poz. 1109) (objęte tekstem jednolitym Dz. U. 2014, poz. 112). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U poz. 817). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dn. 6 listopada 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz. U. poz. 1302). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. poz. 1409). Zarządzenie nr 3 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2013 r. Przepisy portowe (Dz. Urz. woj. zachodniopomorskiego z dnia 6 sierpnia 2013 r., poz. 2932). Zarządzenie Nr 1 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 7 stycznia 2014 r. w sprawie zmiany Przepisów portowych. 11\n12 2. Opis planowanego przedsięwzięcia 2.1 Charakterystyka całego przedsięwzięcia W zakres robót przewidzianych w ramach planowanego przedsięwzięcia wchodzi wykonanie podczyszczeniowych robót czerpalnych polegających na usunięciu spłyceń dna Basenu Północnego przy nabrzeżach nr 10 i 11 w zakresie niezbędnym do uzyskania głębokości technicznej, koniecznej dla prawidłowego i bezpiecznego ich użytkowania, a także usunięcie urobku do morza na wskazane miejsce na klapowisku morskim położonym na Zatoce Pomorskiej. Projektowana rzędna dna akwenu przy nabrzeżach nr 10 i 11 wynosi -4,5m. Istniejące głębokości akwenu przeznaczone do prac są zróżnicowane. Przy nabrzeżu nr 10 głębokości wahają się od 3,0m do 3,9m. Przy nabrzeżu nr 11 głębokości wynoszą od 3,1m przy połączeniu z nabrzeżem nr 10 do 5,5 przy narożniku z nabrzeżem nr 12. Istniejące głębokości zostały opisane na podstawie planu sondażowego opracowanego przez Urząd Morski w Szczecinie z 2014r. (Specyfikacja techniczna 2015). Przewidywana ilość urobku do wyczerpania wynosi około 2500m 3, bez uwzględnienia tolerancji bagrowniczej. Basen Północny przy nabrzeżach nr 10 i 11 o łącznej długości około 366 mb wykorzystywany jest przez Morską Służbę Poszukiwania i Ratownictwa-Pomocnicze Centrum Koordynacyjne w Świnoujściu. Jest jedną z jednostek ratowniczych Służby SAR, podległą Morskiemu Ratowniczemu Centrum Koordynacyjnemu w Gdyni. Do ich zadań należy poszukiwanie i ratowanie każdej osoby znajdującej się w niebezpieczeństwie na morzu, oraz zwalczanie zagrożeń i zanieczyszczeń środowiska morskiego (olejowych, chemicznych), wynikających z międzynarodowych Konwencji, których stroną jest Polska. Jednostka w Świnoujściu wyposażona jest m. in. w morski statek ratowniczy typu SAR oraz statek ratowniczy do zwalczania zanieczyszczeń olejowych. 2.2 Lokalizacja prac czerpalnych i odkładu urobku Niniejsze przedsięwzięcie zlokalizowane jest w województwie zachodniopomorskim, gminie Świnoujście, jednostce ewidencyjnej Świnoujście. Teren inwestycyjny położony jest na zachodnim brzegu ujścia rzeki Świny do morza, w Basenie Północnym, przy nabrzeżach nr 10 i 11 (rys. 2.1). Akwen, na którym wykonane będą prace podczyszczeniowe obejmuje działki ewidencyjne nr 123/5 i 147/6 obręb 0007, tj. morskie wody wewnętrzne. Proponowana lokalizacja pola odkładu urobku mieści się w strefie przybrzeżnej Zatoki Pomorskiej, na wschód od ujścia Świny i falochronu centralnego (dawny wschodni), na dnie morza. Północna granica pola odkładu, którego powierzchnia wynosi około 12 km 2 oddalona jest od obszaru inwestycji o około 14 km. Pole odkładu urobku na Zatoce Pomorskiej wyznaczone w ramach budowy portu zewnętrznego w Świnoujściu pozostaje w gestii Urzędu Morskiego w Szczecinie. Klapowisko morskie wyznaczają współrzędne (rys. 2.2): 12\n13 Punkt N E E 54 00, ,909 F 54 03, ,909 G 54 03, ,179 H 54 00, ,179 Rysunek 2.1 Lokalizacja prac podczyszczeniowych 13\n14 Rysunek 2.2 Lokalizacja pola odkładu urobku EFGH na Zatoce Pomorskiej 2.3 Technologia prac czerpalnych Technologia prac czerpalnych będzie dotyczyła: prac podczyszczeniowych, prac związanych z odkładaniem pobranego urobku na miejsce jego klapowania. Technologia prac podczyszczeniowych oraz odkładania urobku zostanie dobrana przez wykonawcę robot, będzie również uzależniona od warunków technicznych wymaganych przez Inwestora, a także obowiązujących, dla tego typu prac, przepisów i zasad. Wymagania dotyczące wykonania robót podano w Specyfikacji Technicznej ST- 00 Wymagania ogólne oraz ST-01 Roboty czerpalne oraz roboty związane z likwidacją przegłębień (Specyfikacja techniczna, 2015). Zgodnie z par Rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej z dnia 23 października 2006 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania oraz szczegółowego zakresu kontroli morskich budowli hydrotechnicznych (Dz. U. z 2006 nr 206 poz. 1516) w odległości mniejszej niż 30 m od konstrukcji budowli morskiej nie należy wykonywać robót pogłębiarką ssącą. 14\n15 Zatem prace czerpalne mogą być wykonywane przez pogłębiarki wieloczerpakowe, chwytakowe i łyżkowe, w zależności od ich lokalizacji w odniesieniu do nabrzeży. Działanie pogłębiarki wieloczerpakowej polega na zastosowaniu łańcucha czerpakowego, który odspaja i podnosi grunt i wyrzuca (przeładowuje) do ładowni specjalnych pomocniczych jednostek pływających zwanych szalandami. Jednostki te służą do transportu urobionego gruntu od pogłębiarki do miejsca odkładu. W miejscach gdzie ilości urobku do wyczerpania są znikome, nie przekraczające 10m 3 na każdy metr bieżący akwenu oraz w bezpośrednim sąsiedztwie nabrzeży prace czerpalne powinny być wykonywane koparką chwytakową lub łyżkową. Następnie pobrany urobek przy pomocy szaland lub barek, spełniających odpowiednie wymagania techniczne, transportowany jest na miejsce jego odkładu określone w zezwoleniu na wykonywanie robót czerpalnych. Wykonawca zobowiązany jest do zapewnienia ilości środków transportu umożliwiających ciągłość wykonywania robót pogłębiarskich oraz jest zobowiązany na własny koszt do usuwania na bieżąco, bez wezwania, wszelkich zanieczyszczeń powstałych podczas prac czerpalnych oraz odkładu urobku na klapowisku. Kontrola jakości wykonania robót czerpalnych polega na sprawdzeniu, na podstawie sondażu powykonawczego i badania czystości dna, zgodności ich wykonania ze Specyfikacją Techniczną i poleceniami Inspektora Nadzoru. Specyfikacja techniczna ST-01 dopuszcza pionowe odchylenie głębokości akwenu o ±0,10m. Technologia wykonania planowanych prac zostanie dostosowana do technicznych możliwości realizacyjnych tego typu robot, w taki sposób, aby: maksymalnie ograniczyć jej potencjalnie negatywny wpływ na środowisko, tj. o o w okresie IV V prace czerpalne i odkład urobku w morzu nie mogą być prowadzone z uwagi na okres tarła ryb, urobek będzie klapowany na obszarze 1 z 12 kwater, z których każda ma powierzchnię ok. 1 km 2, w obrębie istniejącego pola odkładu. W przypadku odkładu urobku w okresie tarła jesiennego (IX-XI) i bezpośrednio po tarle urobek powinien zostać odłożony w kwaterze najbardziej oddalonej od linii brzegowej. Planowane przez Urząd Morski w Szczecinie wykonanie sondażu klapowiska w połowie br. pozwoli na doprecyzowanie miejsca odkładu urobku na klapowisku, jak najmniej utrudniać żeglugę na akwenie z uwagi na użytkowanie Basenu Północnego również przez żeglarzy, zapewnić bezpieczeństwo prowadzenia robot zgodnie z wszelkimi obowiązującymi wymogami i zasadami. Sprawy w zakresie bezpieczeństwa ruchu statków, korzystania z usług portowych mających znaczenie dla bezpieczeństwa morskiego, ochrony środowiska i utrzymania porządku na obszarze morskich portów, leżących w obszarze właściwości terytorialnej Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie regulują Przepisy portowe (Dz. U. woj. zachodniopom. z dnia 6 sierpnia 2013 r., poz ze zmianami), 15\n16 ze względu na możliwe uciążliwości (hałas) prac nie należy prowadzić w porze nocnej (od godz. 22:00 do 6:00), chyba, że wykonawca robot będzie w stanie potwierdzić, że stosowany przez niego sprzęt nie powoduje nadmiernych uciążliwości. Dodatkowo śledzenie prognoz pogody w całym okresie realizacji przedsięwzięcia przez Wykonawcę robót pozwoli na maksymalne wykorzystanie stanu pogody pozwalającej na wykonanie przedmiotu zamówienia. Prędkość wiatru, stan morza, powyżej, którego zakazuje się prowadzenia prac pogłębiarskich ustali Wykonawca w zależności od możliwości posiadanego sprzętu pływającego, mając na względzie przede wszystkim bezpieczeństwo pracowników. Kierownicy jednostek pływających podejmują decyzję o wyjściu w morze z portu na podstawie warunków określonych w dokumentach bezpieczeństwa statku i warunków pogodowych. Przed wykonaniem robot czerpalnych zaleca się również sprawdzenie dna pod kątem występowania niewypałów, niewybuchów itp. W trakcie realizacji robót należy zachować szczególną precyzję i ostrożność w rejonach, w których planowane roboty zbliżają się do budowli hydrotechnicznych. Ponadto jednostki transportujące urobek będą zabezpieczane przed spływem wody i zawiesin w trakcie żeglugi. Na obszarze klapowiska przy minimalnym ruchu szaland/pogłębiarek urobek zostanie zrzucony w obrębie wyznaczonych granic. Odkładanie urobku prowadzone będzie z wiatrem w liniach prostych (bez zygzakowania) powolnym ruchem. Urobek będzie przemieszczany osiągając dno i układając się na nim zgodnie z kierunkiem ruchu jednostki. W trakcie osiadania składniki urobku zawiesiny i osady drobnoklastyczne podlegać będą segregacji i rozprzestrzeniać się zgodnie z prądami wodnymi w poszczególnych warstwach wody rejonu. W warstwie powierzchniowej zasięg i kierunek przemieszczania zawiesin zależeć będzie od kierunku falowania i działania prądów wiatrowych. Przy przewadze wiatrów zachodnich i zrzucie urobku na granicy zachodniej klapowiska nie oczekuje się aby wody o podwyższonej zawartości zawiesin w warstwie eufotycznej przekroczyły granicę wschodnią klapowiska. Ilość i wydajność sprzętu powinny gwarantować przeprowadzenie robót zgodnie z zasadami określonymi w ST oraz umożliwić dotrzymanie terminu zakończenia realizacji przedsięwzięcia zgodnie z umową o realizację przedsięwzięcia inwestycyjnego zawartą pomiędzy Inwestorem (Zamawiającym) a Wykonawcą. Pogłębiarki wykonujące prace czerpalne będą wyposażone w systemy pozycjonowania DGPS. Wszystkie jednostki pływające zobowiązane do posiadania urządzenia AIS powinny utrzymywać to urządzenie w ciągłym działaniu. Poprawność wykonania robót czerpalnych zostanie sprawdzona na podstawie sondaży dna, wykonanych przy użyciu motorówek pomiarowych wyposażonych w echosondy wielowiązkowe skonfigurowane z systemem pozycjonowania. Wszystkie używane przyrządy pomiarowe, a także jakość wykonywanych prac sondażowych musi spełniać wymagania stawiane przez IHO oraz IMO, a także Biuro Hydrografii Marynarki Wojennej oraz przez Urzędy Morskie. Wszystkie roboty prowadzone będą zgodnie z ogólnie obowiązującymi warunkami wykonania i odbioru oraz przepisami BHP. Wykonawca robót jest odpowiedzialny za jakość ich wykonania oraz za zgodność ze Specyfikacjami Technicznymi i obowiązującymi normami. Ponadto Wykonawca jest 16\n17 zobowiązany wykonywać roboty zgodnie z poleceniami Inspektora Nadzoru (Specyfikacja techniczna 2015). 2.4 Warunki użytkowania terenu w fazie budowy i eksploatacji Obszar planowanej inwestycji obejmuje wyłącznie obszary wodne nie ingerując w sąsiadującą linię brzegową i istniejące zagospodarowanie terenu. Planowane prace podczyszczeniowe wykonane zostaną w taki sposób, aby nie wpłynąć na stateczność budowli hydrotechnicznych (nabrzeży) zlokalizowanych w sąsiedztwie planowanych robót. Planowane przedsięwzięcie, dotyczące prac podczyszczeniowych nie zmieni w wyniku ich wykonania dotychczasowego sposobu użytkowania obszaru wodnego jakim jest funkcja akwenu portu w Świnoujściu. Poprawi natomiast bezpieczeństwo żeglugi i możliwość pełnego wykorzystania nabrzeży do postoju statków ratowniczych SAR. Jednostki te są przeznaczone do prowadzenia działań związanych z poszukiwaniem i ratowaniem życia ludzkiego na Morzu Bałtyckim, w polskiej strefie odpowiedzialności. Statki te operują w każdych warunkach hydrologiczno-meteorologicznych, Ich zadaniem jest zarówno udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy medycznej, jak i prowadzenie długotrwałych działań poszukiwawczych. Harmonogram prac oraz technologia ich wykonania zostanie dostosowana do technicznych możliwości realizacyjnych tego typu robót, tak aby nie utrudniać żeglugi na akwenie, zapewnić bezpieczeństwo prowadzenia robót oraz umożliwić jego wykorzystanie przez innych użytkowników. W fazie eksploatacji prace czerpalne związane będą z bieżącym utrzymaniem akwenu nie różniąc się od tych wykonywanych obecnie. 2.5 Przewidywane rodzaje i ilości zanieczyszczeń, wynikające z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza Jedynym źródłem zanieczyszczenia będą silniki diesla sprzętu pływającego zasilane olejem napędowym, emitujące spaliny do atmosfery. Podczas pracy silników emitowane są spaliny w ilości proporcjonalnej do zużytego paliwa. Średnie zużycie paliwa przez układ napędowy ocenia się na poziomie: dla pogłębiarki wieloczerpakowej około 1,3 t/dobę dla chwytakowej od 750 kg/dobę do 1,0 t/dobę. Czas pracy pogłębiarek oraz wielkości emisji zanieczyszczeń uzależniona będzie od sprzętu zaangażowanego przez wykonawcę tych robót. Emitowanymi zanieczyszczeniami w fazie realizacji przedsięwzięcia będą: dwutlenek węgla CO 2, tlenek węgla CO, tlenki azotu NO x, dwutlenek siarki SO 2, węglowodory, cząstki stałe (sadza). Emisja zanieczyszczeń do powietrza będzie miała charakter niezorganizowany, o zasięgu ograniczonym do rejonu przedsięwzięcia (dotyczy zarówno miejsca czerpania jak i miejsca odkładu). Z uwagi na niewielką ilość urobku przewidzianego do wyczerpania (ok m 3 ) emisja spalin z przemieszczającego się sprzętu pływającego będzie stosunkowo mała i nie wpłynie na stan powietrza. Ponadto, ze względu na bardzo dobre przewietrzanie tego rejonu prac, będące konsekwencją korzystnego układu kierunku wiatrów, nie będzie zastoju zanieczyszczonego powietrza o każdej porze roku. 17\n18 Emitowanie hałasu do środowiska Warunki akustyczne na danym terenie to suma dźwięków pochodzących z różnych źródeł, określana w decybelach db(a) stanowiących uśrednienie poziomu dźwięku w pewnym okresie czasu. W planowanych robotach czerpalnych źródłami hałasu będą: praca głównych silników jednostek od około do db (A), zespoły pompowe około db (A), zespoły pompowe rozładunkowe około db (A). Większość czynności odbywać się będzie na przestrzeni otwartej więc ekranowanie hałasu będzie znikome. Z uwagi na lokalizację przedsięwzięcia w granicach administracyjnych portu, nie przewiduje się wystąpienia dodatkowych uciążliwości hałasowych niż dotychczas. Hałas emitowany przez pracujące pogłębiarki jest porównywalny (a nawet mniejszy) z hałasem emitowanym przez silniki przepływających statków, a więc podczas prowadzenia prac na obszarze objętym inwestycją nie dojdzie do znacznego pogorszenia klimatu akustycznego. Ponadto, uciążliwości generowane przez pracujący sprzęt będą krótkookresowe i przejściowe. Odpady i ścieki Nie przewiduje się odprowadzania innych odpadów i ścieków do środowiska morskiego z jednostek pływających (pogłębiarki, holownik, motorówka). Pogłębiarki zużywają materiały eksploatacyjne niezbędne do ich prawidłowego funkcjonowania lecz nie wprowadzają żadnych odpadów do środowiska. Jednak na pogłębiarce może przebywać od kilku do kilkunastu osób w zależności od jej wielkości, które są źródłem odpadów bytowych i ścieków. Jednostki wykonujące prace muszą zdawać materiały zaolejone, odpady ropopochodne oraz ścieki, śmieci i odpady bytowe do portowych urządzeń odbiorczych w porcie. Odbiór odpadów z jednostek pływających musi odbywać się zgodnie Planem gospodarowania odpadami i pozostałościami ładunkowymi ze statków w Porcie Morskim w Świnoujściu (http://www. port.szczecin.pl/files/port/pdf/pgo_św.pdf). Usunięcie do morza urobku, uzyskanego przy pogłębianiu Basenu Północnego może nastąpić jedynie po uzyskaniu zezwolenia zgodnie z obowiązującymi przepisami, w ramach procedury przemieszczania osadów w obrębie wód powierzchniowych w celu związanym z gospodarowaniem wodami lub drogami wodnymi, która nie podlega przepisom ustawy o odpadach. 3. Opis elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko 3.1. Warunki morfologiczno-geologiczne Geologia i geomorfologia rejonu Od otwartego morza Zalew Szczeciński oddzielają dwie mierzejowo-morenowe wyspy: Wolin i Uznam. Brama Świny jest najniższą częścią obu wysp i zarazem główną drogą wymiany wód Zalewu z morzem. W rejonie ujścia cieśniny Dziwny rozpoczyna się mielizna, 18\n19 ciągnąca się w kierunku przylądka Świętej Kępy w odległości 5 6 Mm od brzegu (Majewski 1974). Przekopanie sztucznego Kanału Piastowskiego sprawiło, że około 60% całkowitej wymiany wód między Zalewem Szczecińskim a wodą morską odbywa się przez Bramę Świny. Reszta wymiany odbywa się przez cieśniny Piany (20%) i Dziwny (20%) (Majewski, 1974). Hydrograficznie, obszar ten należy do bezpośredniej zlewni przymorskiej, w obrębie której znajdują się również zlewnie Zalewu Szczecińskiego, rzeki Świny. Wyspy Wolin i Uznam oblewane są od północy morskimi wodami Zatoki Pomorskiej, od południa Zalewem Szczecińskim. Oba te zbiorniki odgrywają decydującą rolę dla stosunków hydrograficznych nisko położonych części wyspy. Łączą się one ze sobą dwoma drogami wodnymi w obrębie terytorium Polski: Świną i Dźwiną oraz jedną na terytorium Niemiec Pianą. Stany tych wód powierzchniowych charakteryzują się krótkookresową zmiennością uwarunkowaną pływami Bałtyku, zależnych od wlewów oceanicznych, oraz sił i kierunków wiatrów. Obserwuje się również zmiany sezonowe, o amplitudzie przekraczającej 1.5 metra. Mierzeje budujące Bramę Świny powstały z materiału osadowego, pochodzącego z erodowanych klifów, które doprowadziły do częściowego odcięcia Zalewu Szczecińskiego od dzisiejszej Zatoki Pomorskiej (Kurzawa, 1999; Borówka, 2005; Marks, 2012). Na tym obszarze pokrywę dna stanowią głównie piaski drobnoziarniste oraz miejscami piaski średnio- i gruboziarniste ze żwirem (rys. 3.1). Ich miąższość jest zróżnicowana. W pobliżu Świnoujścia wynosi ona od 5 do 10 m, natomiast na północ od Dziwnowa często nie przekracza 1 m. Warstwa piasków pokrywa glinę morenową, piaski fluwioglacjalne a także zastoiskowe osady ilasto-mułkowe oraz wczesnoholoceńskie osady rzeczne i limnicznobagienne. Rysunek 3.1 Osady powierzchniowe dna w rejonie Zatoki Pomorskiej oraz lokalizacja miejsca odkładu (Atlas geologiczny 1995) W sąsiedztwie planowanych prac czerpalnych zlokalizowane jest jedno stanowisko badawcze SW1, na którym w 2014 r. pobierano próby osadów i bentosu w ramach inwentaryzacji przyrodniczej dla potrzeb sporządzenia prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Programu Wieloletniego pn. Utrzymanie morskich dróg wodnych w rejonie ujścia Odry w latach (ECO-EXPERT Sebastian Guentzel i Łukasz Ławicki Sp. j., red., 2014). 19\n20 Dominującą frakcję zarówno w próbkach z letnio-jesiennych jak i wiosennych stanowiła frakcja piasku drobnoziarnistego (58,84 % - wiosna, 73,95 % - lato-jesień). Natomiast największą domieszkę stanowił piasek bardzo drobnoziarnisty (15,74 % - wiosna i 17,46 % - lato-jesień) a także, w przypadku sezonu wiosennego, piasek średnioziarnisty (21,82 %). W osadzie występowała także frakcja piasku grubo- i bardzo gruboziarnistego z udziałem odpowiednio: 0,28-0,68 % i 0,06 % oraz frakcja mułu bardzo gruboziarnistego 2,23-2,92 % (rys. 3.2). Rysunek 3.2 Skład granulometryczny osadu stanowisk SW1 (ECO-EXPERT 2014) 3.2. Uwarunkowania hydrodynamiczne i hydrologiczne Stany wody Zmiany poziomu morza w drugiej połowie XX wieku są znaczące. Średni poziom morza w Świnoujściu wzrósł do końca wieku o około 8 cm (Jakusik i in.,2012). Najintensywniejsze roczne przyrosty średniego poziomu morza obserwowane były w dziesięcioleciu (Boniecka i in.1998). W roku 2012 w zachodniej części wybrzeża zarejestrowano najniższy minimalny poziom morza, na stacji Świnoujście wyniósł on 421 cm (luty) co jednak jest wartością wyższą niż w poprzednich wieloleciach. Maksymalny poziom morza na tej stacji osiągnął wartość 632 cm (styczeń). Należy podkreślić, że zarówno maksima jak i minima w 2012 r. wystąpiły w sezonie sztormowym, tj. od stycznia do marca oraz od września do grudnia (tab. 3.1) (Bałtyk Południowy ). Tabela 3.1 Ekstremalne i średnie wartości poziomu morza [cm] na stacji Świnoujście w 2012 r. (Bałtyk Południowy ) Poziom morza Miesiące I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Rok minimalny średni maksymalny Jak widać z powyższej tabeli ekstremalne poziomy morza zachodzą w okresie sztormowym. Za wezbranie sztormowe przyjmuje się wszystkie sytuacje hydrologiczne, podczas których poziom morza osiągnął lub przekroczył na stacjach 570 cm. W Świnoujściu maksymalny poziom wyniósł 669 cm w listopadzie 1995 r. (rys. 3.3). W obu okresach przedstawionych na wykresie maksymalne poziomy morza podczas wezbrań sztormowych występowały 20\n21 częstość [%] Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia usuwania do morza urobku z pogłębiania dna na środowisko morskie w przedziale 580 cm. Zauważalny jest też znaczący wzrost częstości występowania wezbrań sztormowych w drugim okresie (Sztobryn i in. 2012) Maksymalne poziomy [cm] Rysunek 3.3 Częstość występowania maksymalnych obserwowanych poziomów morza podczas wezbrań sztormowych w Świnoujściu (Sztobryn M. i in. 2012) Na podstawie prac Wróblewskiego (1992), Wiśniewskiego i Wolskiego (2009) oraz uwzględniając prognozowany wzrost poziomu morza, dla potrzeb oceny skuteczności systemów ochrony brzegu morskiego zrealizowanych w okresie obowiązywania wieloletniego Programu ochrony brzegów morskich wyznaczono projektowe poziomy wody. Dla odmorskich brzegów otwartego morza na odcinku od Mrzeżyna do Świnoujścia jako reprezentatywne poziomy wody o określonym prawdopodobieństwie przyjęto - poziomy wody wyznaczone z danych pochodzących ze stacji mareograficznej w Świnoujściu (tab. 3.2). Tabela 3.2 Projektowe poziomy wody reprezentatywne dla rejonu Mrzeżyno-Świnoujście Okres powtarzalności [lata] Projektowy poziom wody [cm] W ostatnich dekadach zaobserwowano wydłużenie okresu występowania wezbrań sztormowych. Pierwsze wezbrania mogą pojawić się już w sierpniu, a sezon kończy się dopiero w kwietniu. Prawdopodobieństwo wystąpienia wezbrań od maja do lipca jest znikome. Wiatr U polskich wybrzeży Bałtyku dominują wiatry z sektora W i SW. Częstość występowania tych wiatrów wynosi 35-50%. Okres od października do marca określany jest mianem sztormowym ze względu na występowanie w tym czasie najwyższych prędkości wiatru (Łomniewski i in. 1975). W Świnoujściu średnia roczna prędkość wiatru wynosi 3,9 m/s. Największą prędkością średnią charakteryzują się wiatry w kwietniu (4,2 m/s), jednak w pozostałych miesiącach nie różnią się zbytnio (najmniejsze w sierpniu 3,5 m/s). Występowanie wiatrów silnych (o prędkościach większych od 10 m/s) związane jest głównie z przechodzeniem silnych układów niżowych nad Bałtykiem. Powstają wówczas wiatry o dużych prędkościach, głównie 21\n22 z kierunków północnych i północno-zachodnich, powodując spiętrzenie wody i w rezultacie cofki. Wiatry silne w Świnoujściu obserwuje się przez 10 dni w roku średnim, zaś wiatry bardzo silne (o prędkości ponad 16 m/s) przez 0,45 dnia. Maksymalny wiatr zaobserwowany w Świnoujściu wynosił 22 m/s z kierunku zachodniego (Kowalski i in. 2009). Rysunek 3.4 Ilość dni w roku z silnym wiatrem dla poszczególnych kierunków (Kowalski i in. 2009) Prądy W Zatoce Pomorskiej na wschód od ujścia Świny występuje potok osadów w kierunku zachodnim mający swój początek w Zatoce Koszalińskiej. Sezonowość zmian prędkości prądów zachodzi też w ich pionowym rozkładzie. Na wiosnę i latem zakres zmienności prędkości w Zatoce Pomorskiej wynosi ok. 10 cm/s praktycznie na wszystkich głębokościach (średnie wartości wynoszą od 5 cm/s), podczas gdy w okresie jesienno- zimowym znacznie wzrastają prędkości prądu w warstwie pośredniej. Na głębokościach 5 m (średnia wartość ok. 11 cm/s) i 7 m obserwujemy dużo większe prędkości nią na pozostałych, często przekraczające 30 cm/s. Jak widać na rys. 3.5 i 3.6 na przełomie maja i czerwca lub września i października kierunek prądu powierzchniowego faktycznie ulega znacznym zmianom. W okresie letnio-wiosennym z reguły panują nieco mniejsze prędkości co wiąże się z większą stabilnością pola wiatrowego, jednego z głównych czynników wpływających na rozkład prądów. Rysunek 3.5 Rozkład prądów powierzchniowych w Zatoce Pomorskiej według prognozy na godz. 6 UTC w wybranych dniach maja i czerwca 2014 r. (model ekohydrodynamiczny) 22\n23 Rysunek 3.6 Rozkład prądów powierzchniowych w Zatoce Pomorskiej według prognozy na godz. 6 UTC w wybranych dniach września i października 2014 r. (model ekohydrodynamiczny) Ze względu na sezonową zmienność warunków anemobarycznych, mających wpływ na kierunki przepływu prądów, wydziela się różne ich układy zależności od pory roku. W I kwartale roku dominują prądy w kierunku zachodnim stanowiąc ponad 50% przypadków. W II kwartale dominują wyłącznie prądy zachodnie, w III kwartale - prądy wschodnie, natomiast w IV kwartale dominują prawie wyłącznie prądy północno-zachodnie i północnowschodnie. Sezonowość zaznacza się także w pionowym rozkładzie prędkości prądów. Wiosną i latem zakres zmienności prędkości wynosi ok. 10 cm/s praktycznie na wszystkich głębokościach (średnie wartości wynoszą od 5 cm/s). Z kolei jesienią i zimą wzrastają prędkość prądu w warstwie pośredniej. Na głębokości 5-7 m obserwuje się dużo większe prędkości, często przekraczające 30 cm/s (Krzymiński, 1999). Warto wspomnieć jednak, że prądy wzdłużbrzegowe ciągnące się przez Zatokę Pomorską są osłabione w pobliżu ujścia Świny. Falowanie Również dla falowania wiatr jest czynnikiem dominującym. Największe fale na polskim wybrzeżu można zaobserwować w okresie jesienno zimowym, co jest związane z większą częstotliwością występowania długo trwających sztormów. W ciągu roku jednak przeważają fale małe. Średnio, przy ustabilizowanym, niezbyt mocnym wietrze, fala bałtycka osiąga długość 25 m i wysokość około 1m. Przy ustabilizowanym wietrze dwukrotnie silniejszym fala jest średnio 2,6 krotnie dłuższa oraz aż 3 krotnie wyższa (Gęstwicki 2001). Analizując otrzymane z rekonstrukcji falowania na Bałtyku w okresie 44 lat zbiory falowe punktów prognostycznych położonych w obrębie Zatoki Pomorskiej w rejonie Świnoujścia i możliwie blisko brzegu wykonano badanie na podstawie modelu WAM4. W sumie kryteria te spełniały trzy punkty przedstawione na rys. 3.7 Punkty 1 i 2 były usytuowane na północny wschód od ujścia Świny, przy czym pierwszy z nich znajdował się w przybliżeniu w odległości około 10 km, a drugi około 5 km od brzegu. Dla każdego z tych punktów fale wiatrowe były generowane przez wiatry wiejące z kierunków odmorskich, tj.: NNE, NE, NW, NNW N. 23\n24 tor podejściowy punkt ,702'N 14 19,734'E punkt ,360'N 14 11,870'E Świnoujście punkt 'N 14 20,340'E Międzyzdroje Dziwnów Rysunek 3.7 Lokalizacja punktów prognozowania falowania na Zatoce Pomorskiej (Raport końcowy 2008) W celu wyznaczenia czasów trwania określonych wysokości falowania dla poszczególnych odmorskich kierunków wiatrów przyjęto przedziały wysokości fali co 0,2 m i dla każdego z nich obliczono średnią wysokość fali znacznej oraz czas jej trwania w średnim roku statystycznym. Wybrane wyniki zaprezentowano na rys wysokość fali znacznej H s [m] punkt 1 punkt 2 punkt czas występowania [godz.] Rysunek 3.8 Wysokości fal znacznych o czasach trwania nie przekraczających 1 doby w punktach prognostycznych przy wiatrach z kierunku NW (Raport końcowy 2008) wysokość fali znacznej H s [m] punkt 1 punkt 2 punkt czas występowania [godz.] Rysunek 3.9 Wysokości fal znacznych o czasach trwania nie przekraczających 1 doby w punktach prognostycznych przy wiatrach z kierunku NE (Raport końcowy 2008) Dla kierunków wiatrów z NNE, NE, NNW i N punkty prognostyczne nie były przesłonięte lądem. Dlatego też rozkłady wysokości fal znacznych w funkcji czasów ich trwania były w tych punktach podobne, szczególnie w punkcie 2 i 3. Różnice w tych rozkładach pomiędzy punktem 1, a dwoma pozostałymi wynikały głównie z odmiennych głębokości. W punkcie 1 głębokość wynosiła około 12 m, a w pozostałych około 10 m. Dla kierunków NE i NNE, dla których rozciągłości działania wiatru były największe, wysokości fal znacznych osiągały najwyższe wartości. Zaś dla kierunku NW widać wyraźny wpływ lądu na otrzymane rozkłady wysokości fal w poszczególnych punktach. Punkt 1 praktycznie nie był w ogóle przesłonięty, natomiast punkt 3 znajdował się całkowicie w cieniu brzegu. W rezultacie maksymalne wysokości fali występujące w punkcie 3 były zdecydowanie mniejsze od ich odpowiedników w pozostałych punktach. 24\n25 Transport rumowiska W obszarze Zatoki Pomorskiej istnieją zróżnicowane warunki dla ruchu rumowiska, w znacznej mierze zależne od głębokości. Morze Bałtyckie jest morzem mikropływowym, dlatego procesy bezprzypływowe (prądy i wiry tworzone przez wiatry, fale oraz poziome gradienty ciśnienia atmosferycznego) w decydującej mierze wpływają na ruch i rozprzestrzenianie się materiałów dennych, zwłaszcza na obszarach płycizn. Interakcja procesów hydrodynamicznych i litodynamicznych jest wyjątkowo silna w rejonach przybrzeżnych. W obszarach głębszych transport osadów kształtują głównie warunki topografii dna, wielkość dostarczanego materiału, abrazja brzegowa, produkcja planktonu i szeroko zakresowa hydrografia. Zwykle osady mają tendencje do zbierania się w obrębie głębszych basenów (Kałas i in., 2010). Do redepozycji piasków drobnoziarnistych może dochodzić jedynie w czasie znaczących wezbrań sztormowych. Frakcje piaszczyste o średnicach 0,063 0,25 mm migrują po powierzchni dna w formie pól i wstęg piaszczystych i po wielokrotnej redepozycji wydostają się poza strefę oddziaływania fal sztormowych, gdzie na głębokości m odbywa się ich depozycja (Kramarska i in., 2006). Materiał grubszy >0,25 mm transportowany tylko przy dużych prędkościach, skierowany jest dobrzegowo. W Zatoce Pomorskiej znajduje się strefa konwergencji potoków rumowiska, przemieszczającego się od wschodu oraz z zachodu, do rejonu ujścia Piany. Oprócz zbiegania się w tym rejonie dwóch głównych wzdłużbrzegowych strumieni rumowiska oraz ich dużego lokalnego zróżnicowania (jakościowego i ilościowego) obserwuje się zjawisko wynoszenia dużej ilości osadów (Q 105 m 3 /rok) ujściem rzeki Odry. Pomimo, że wypadkowy potok rumowiska ukierunkowany jest ze wschodu na zachód (obszar od Kołobrzegu do Świnoujścia), to lokalnie istnieć mogą jego silne zaburzenia powodujące różnoskalowe komórkowe cyrkulacje związane z lokalnymi zmianami kierunków, co zostało zaobserwowane przez Furmańczyka i Musielaka (Diesing i in., 1998) w postaci przestrzennie nieregularnych, odbrzegowych prądów i odpływów osadów. Klimat falowy w połączeniu ze zróżnicowaną morfologią strefy brzegowej oraz zatokowym charakterem brzegu generuje niższe, złożone przybrzeżne systemy prądowe. W Zatoce Pomorskiej generującym dodatkowy i wpływającym na ogólny bilans strumieni osadów jest ujście rzeki. Po stronie wschodniej ujścia Świny wypadkowy roczny transport rumowiska waha się od około 13 tys. m 3 /rok w kierunku wschodnim do około 3 tys. m 3 /rok w kierunku zachodnim. Przyjęto, że dla osadów strefy brzegowej Zatoki Pomorskiej masowy transport rumowiska dennego wystąpi, jeżeli orbitalne prędkości przydenne wody przekroczą prędkość 0,40 m/s. Zjawisko to może wystąpić w średnim roku statystycznym łącznie przez około 6,4 doby (Raport końcowy, 2008). Zlodzenie Zlodzenie i występowanie lodu na drodze wodnej Szczecin Świnoujście zmienia się z roku na rok i zależy w znacznej mierze od panujących warunków pogodowych. Wyniki obserwacji wykazują, że w surowych i krytycznych warunkach pierwszy lód pojawia się nie wcześniej niż 15 listopada, a znika około 15 kwietnia. Zwykle grubość lodu 15 cm nie powinna stanowić problemu, którego nie można pokonać. W zależności od grubości lodu 25\n26 i występowania lodu na powierzchni, należy brać pod uwagę wzrost czasu wymaganego do przejścia torem wodnym Świnoujście Szczecin (Kowalski 2009). Obserwacje zlodzenia obejmowały całą polską strefę przybrzeżną wraz z zalewami i ujściowymi odcinkami rzek. Na wodach otwartego Wybrzeża lód pojawił się w drugiej połowie grudnia, a ustąpił w połowie marca (Bałtyk Południowy 2011). Z kolei sezon 2011/2012 należał do łagodnych i krótkich. W ciągu tego sezonu wystąpił tylko jeden, około dwudziestodniowy okres, w którym temperatury powietrza spadły poniżej zera i to znacznie. Spowodowało to intensywny rozwój zjawisk lodowych w strefie przybrzeżnej (tab. 3.3) (Bałtyk Południowy 2012). Tabela 3.3 Warunki zlodzenia w pobliżu Świnoujścia w sezonach zimowych 2010/2011 i 2011/2012 oraz na przestrzeni wielolecia (Bałtyk Południowy 2011 i 2012, Wpływ klimatu na środowisko T1) Sezon 2010/ / Liczba dni z lodem Maksymalna grubość pokrywy Data wystąpienia pierwszego lodu XII I Średnia Maksymalna Minimalna Najwcześniejsza data pierwszego lodu Najpóźniejsza data pierwszego lodu Liczba sezonów bez zlodzenia 16, XII 28.III 7 (35%) 3.3. Elementy biologiczne środowiska morskiego W opisie elementów biologicznych, w szczególności, wykorzystano dane zawarte w inwentaryzacji przyrodniczej wykonanej dla potrzeb sporządzenia prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Programu wieloletniego pn. Utrzymanie morskich dróg wodnych w rejonie ujścia Odry w latach (EKO-EXPERT S. Guentzel i Ł. Ławicki red., 2014), dane z monitoringu przyrodniczego prowadzonego w ramach realizacji inwestycji Budowa falochronu osłonowego dla portu zewnętrznego w Świnoujściu (Raport z monitoringu, 2010, 2012, 2013, 2014), przekazane przez Urząd Morski w Szczecinie oraz dane z inwentaryzacji przyrodniczej wykonanej w ramach "Projektu planów ochrony 5 ostoi Natura 2000 wyznaczonych na obszarach morskich w województwie zachodniopomorskim" (Ławicki Ł., Guentzel S., Wysocki D. kier., 2012). Lokalizacje punktów kontrolnych, gdzie przeprowadzane były badania zaprezentowano na rys\n27 3.3.1 Flora Rysunek 3.10 Punkty poboru prób badawczych na Zatoce Pomorskiej Obszar Basenu Północnego w sąsiedztwie nabrzeży pozbawiony jest gatunków roślin. Wynika to z warunków fizycznych i geomorfologicznych badanego obszaru (głębokość, ograniczona dostępność światła, silne falowanie, słaba przezroczystość wody) powiązanych z antropopresją (okresowe prace podczyszczeniowe oraz stałe użytkowanie akwenu przez jednostki pływające, eutrofizacja). Na klapowisku morskim, nie występuje zakorzeniona roślinność podwodna. Znaczna głębokość dna (około 13 m) oraz duże oddalenie od brzegu i związane z tym warunki fizyczno-geologiczne nie sprzyjają rozwojowi makrofitów na tym obszarze. Ponadto dno omawianego rejonu znajduje się pod wpływem odłożonego tam urobku pochodzącego z prac czerpalnych wykonanych w ramach budowy portu zewnętrznego. Fitoplankton W składzie fitoplanktonu ze stanowisk pobranych w rejonie Zatoki Pomorskiej, uwidacznia się znacząco udział taksonów charakterystycznych dla wód słodkich i słonawych. Z tego względu, można mówić o silnym oddziaływaniu wypływu wód z Zalewu Szczecińskiego przez Kanał Świny na fitoplankton w tym obszarze badań. Podobne dane podają Renk i in. (1999) oraz Gromisz i in. (1999). Analogicznie kształtował się skład taksonomiczny fitoplanktonu (pod względem występowania ww. taksonów) tej części Zatoki Pomorskiej, w trakcie prowadzenia badań monitoringowych zarówno przed jak i w trakcie realizacji inwestycji: Budowa falochronu osłonowego dla portu zewnętrznego w Świnoujściu / Budowa nabrzeża w porcie zewnętrznym w Świnoujściu. W sąsiedztwie planowanych prac czerpalnych zlokalizowana była jedna stacja badawcza SW1. W pewnym oddaleniu, na torze wodnym prowadzącym do portu w Świnoujściu zlokalizowane były jeszcze dwie stacje SW2 i SW3 (EKO-EXPERT S. Guentzel i Ł. Ławicki red., 2014). Fitoplankton badanej stacji SW1, pobrany w sezonie wiosenno-letnim 2014 r., podobnie jak dla stacji SW2 i SW3, zdominowany był przez okrzemki, sinice oraz zielenice w zależności od rozpatrywanego stanowiska oraz warstwy toni wody. Porównanie tych stacji pod 27\n28 względem bogactwa taksonomicznego, wyrażanego w ilości oznaczonych taksonów w poszczególnej próbie, pokazuje, że fitoplankton stanowisk charakteryzował się średnim stopniem zróżnicowania pod względem liczby występujących taksonów zidentyfikowano od 25 do 29 taksonów w próbach pobranych w sezonie wiosenno-letnim oraz od 23 do 35 taksonów w próbach z sezonu jesiennego, z czego na stanowisko SW1 przypadało odpowiednio 25 i 30 taksonów fitoplanktonu. Interesujący jest fakt zróżnicowania bogactwa taksonomicznego w grupie okrzemek na poszczególnych stanowiskach. Rozpiętość ilości taksonów okrzemek na poszczególnych stanowiskach wahała się od tylko 3 na stanowisku SW2 do 10 na SW1. W grupie zielenic i sinic to zróżnicowanie nie było aż tak wyraźne. Z trzech analizowanych stacji grupa okrzemek maksymalny udział procentowy, sięgający 30,68% osiągnęła w warstwie powierzchniowej na stanowisku SW1. Najczęściej, w tej grupie fitoplanktonu występowały gatunki z rodzajów Aulacoseira oraz Diatoma. Grupa zielenic najwyższe wartości udziału procentowego w strukturze dominacji zespołu fitoplanktonu osiągnęła w warstwie przydennej na stanowisku SW1 63,54%, tj. w sąsiedztwie planowanych prac. W grupie zielenic najliczniej reprezentowane były gatunki z rodzajów Binuclearia, Chlorella, Scenedesmus, Pediastrum. W trakcie analizy taksonomicznej prób fitoplanktonu, w grupie sinic nie zidentyfikowano gatunków z rodzaju Nodularia, (Nodularia spumigena), gatunku odpowiedzialnego za występowanie silnych, letnich, toksycznych zakwitów sinicowych w Morzu Bałtyckim. W próbach ze stacji zlokalizowanych w sąsiedztwie ujścia Świny, czyli w wodzie o wyższym stopniu zasolenia, grupą fitoplanktonu wyraźnie zaznaczającą swój udział w strukturze dominacji, były eugleniny. Udział grupy euglenin w strukturze dominacji charakteryzował się najwyższym udziałem procentowym na stacji SW2 w warstwie przypowierzchniowej (14,78%) oraz na stacji SW1 w warstwie przydennej (11,42%). Fitoplankton badanych stacji, pobrany w sezonie jesiennym 2014 r., również zdominowany był przez sinice, okrzemki lub zielenice w zależności od rozpatrywanego stanowiska oraz warstwy toni wody. Eugleniny występowały w niewielkiej liczebności na stacji SW1 jedynie w warstwie przypowierzchniowej i na stacji SW3 w obu badanych warstwach. Liczebność fitoplanktonu na poszczególnych stacjach w sezonie wiosenno-letnim zmieniała się od 5,86x10 6 kom./dm 3 na stacji SW1 do 45,90x10 6 kom/dm 3 na stacji SW2 w warstwie powierzchniowej i od 3,73x10 6 kom./dm 3 na stacji SW1 do 7,81x10 6 kom./dm 3 na stacji SW2 w warstwie przydennej. W sezonie jesienno-zimowym liczebność wahała się od 3,08x10 6 kom./dm 3 na stacji SW3 w warstwie przydennej do 15,77x10 6 kom/dm 3 na stacji SW1 w warstwie powierzchniowej. Ogólnie biorąc, zagęszczenia fitoplanktonu jak i struktura dominacji i struktura taksonomiczna fitoplanktonu stwierdzone na podstawie wykonanych badań, w obu analizowanych sezonach badawczych mieściły się w zakresie wcześniej obserwowanych w tym rejonie, podczas prowadzenia badań monitoringowych w strefie przybrzeżnej Zatoki Pomorskiej (lata 2011, 2012, 2013). W ramach monitoringu przedinwestycyjnego w rejonie klapowiska na Zatoce Pomorskiej próby fitoplanktonu pobierano z 3 stanowisk ZP6, ZP7 i ZP8 dwukrotnie, w terminach i r. Z łącznie oznaczonych 227 taksonów glonów, 58 przypada na stanowiska w rejonie odkładu urobku, wśród których dominują głównie 28\n29 okrzemki i zielenice kokkalne z rzędu Chlorococcales. Pozostałe grupy systematyczne reprezentowane są przez nielicznych przedstawicieli. Największą biomasę w wodach analizowanych obszarów akwenu Morza Bałtyckiego tworzyły okrzemki, a wśród nich Diatoma tenuis, która była gatunkiem dominującym we wszystkich pobranych próbach. W badanych próbkach nie zanotowano euglenin. Materiał badawczy z kwietnia był mniej różnorodny gatunkowo i zdominowany przez okrzemki, próby z maja natomiast były bogatsze w gatunki zielenic kokkalnych jednak ilościowo ciągle zdominowane przez okrzemki. Ta zmiana spowodowana była wzrostem temperatury wody (Raport końcowy, ZUT 2010). Wyniki analizy jakościowej i ilościowej fitoplanktonu uzyskane w ramach inwentaryzacji przyrodniczej na stacjach badawczych nie odbiegają znacząco od uzyskanych w pracach badawczych prowadzonych w tym obszarze w latach wcześniejszych lub od tych uzyskanych przez innych autorów. Występujące różnice wpisują się w naturalną zmienność tego zespołu ekologicznego, który w wodach przybrzeżnych Bałtyku oraz w wodach Zalewu Szczecińskiego i Kamieńskiego charakteryzuje się bardzo silną, wyrażaną jakościowo i ilościowo, zmiennością sezonową i przestrzenną w zależności od warunków hydrometeorologicznych panujących w danym czasie. Jednocześnie, nie można także stwierdzić, że zespoły fitoplanktonu znajdujące się w próbach wody pobranej z torów wodnych wykazują istotne cechy zaburzenia, wynikające z np. z dotychczasowej eksploatacji (EKO- EXPERT.., 2014) Fauna Zooplankton W ramach inwentaryzacji przyrodniczej wykonanej na drogach wodnych w rejonie ujścia Odry (EKO-EXPERT S. Guentzel i Ł. Ławicki red., 2014) na odcinku toru wodnego Szczecin Świnoujście oznaczono występowanie: wrotków Rotatoria z dominacją przedstawicieli z rodzaju Keratella i Brachionus oraz wioślarek Cladocera z przewagą Daphnia cucullata, Bosmina coregoni, Chydoridae. Na odcinku toru podejściowego północnego do Świnoujścia oznaczono występowanie: wrotków Rotatoria z dominacją przedstawicieli z rodzaju Keratella, widłonogów Copepoda, larw małży Bivalvia oraz pierwotniaków Tintinnidia. W wodach morskich średnie zagęszczenie zooplanktonu wynosiło 129 osobn dm -3, z maksymalnym sięgającym 266 osobn dm -3. Zooplankton podlega bardzo silnej zmienności sezonowej. W wyniku badań inwentaryzacyjnych nie stwierdzono obecności inwazyjnej wioślarki Cercopages pengoi, którą odnotowano w Zatoce Pomorskiej w wyniku monitoringu inwestycyjnego i poinwestycyjnego w roku 2011 i 2013 (Anonymous ). Wyniki analizy jakościowej i ilościowej zooplanktonu z ww. opracowania nie odbiegają znacząco od tych uzyskanych przez innych autorów. Występujące różnice wpisują się w naturalną zmienność tego zespołu ekologicznego. Nie można stwierdzić, że zgrupowania zooplanktonu znajdujące się w wodach torów wodnych wykazują obecnie istotne cechy zaburzenia, wynikające z np. z dotychczasowej eksploatacji torów. W rejonie klapowiska, w ramach przedinwestycyjnego monitoringu przyrodniczego inwestycji Budowa falochronu osłonowego dla portu zewnętrznego w Świnoujściu materiał planktonowy do oznaczeń ilościowych i jakościowych został pobrany dnia r. na 3 stanowiskach ZP 6, ZP 7 i ZP 8. Zooplankton reprezentowany był przez następujące grupy taksonomiczne: Rotatoria, Cladocera, Copepoda, Ostracoda. 29\n30 Całkowite zageszczenie organizmów planktonowych mieściło się w granicach os. m -3. Różnorodność gatunkowa na stanowiskach w rejonie klapowiska była mało zróżnicowana, od 12 taksonów na stanowisku ZP 7 12 do 14 na stanowisku ZP 6. Na stanowisku kontrolnym (SK) stwierdzono obecność 23 taksonów. Grupą dominującą były Copepoda, których udział procentowy (wraz ze stadiami larwalnymi i młodocianymi) wyniósł 77%. W zooplanktonie badanych stanowisk w rejonie klapowiska dominowały Copepoda (65,9-98,2%), a najczęściej występującymi taksonami były: Acartia bifilosa, Acartia tonsa, Centropages hamatus i Cyclops sp. (rys. 3.11). Rysunek 3.11 Struktura dominacji grup zooplanktonu na stanowiskach badawczych (Raport końcowy ZUT 2010) Duży udział w liczebności omawianej grupy miały również stadia młodociane copepodit. Największe bogactwo gatunkowe widłonogów stwierdzono na stanowisku kontrolnym SK (13 taksonów) a najmniejsze na stanowisku ZP 7 (8 taksonów). Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły Cladocera (1 29%) w obrębie, której gatunkami dominującymi były: Bosmina coregoni maritima i Podon leucarti. Największą różnorodnością gatunkową wioślarek charakteryzowało się stanowisko kontrolne SK 7 taksonów, a najmniejszą stanowiska ZP 6 i ZP 7 2 taksony. Najuboższe pod względem taksonomicznym (1 takson) i ilościowym (0,4%) były Rotatoria. Jedyny przedstawiciel wrotków w omawianym rejonie to Keratella cochlearis. Zaobserwowano zróżnicowanie horyzontalne struktury ilościowej i jakościowej zooplanktonu tj. spadek zagęszczenia wrotków od stanowiska kontrolnego SK do stanowiska ZP 4 (w rejonie falochronu zewnętrznego) oraz ich brak na stanowiskach ZP 6 i ZP 8. Stwierdzono też, że na stanowiskach: ZP 6, ZP 7, ZP 8 średni procentowy udział widłonogów był znacznie wyższy niż na pozostałych stanowiskach. Zmienność przestrzenna zooplanktonu na stanowiskach badawczych wynika ze zmiennego przestrzennie nasilenia oddziaływania wód rzecznych (przede wszystkim Świny) wnoszonych do Zatoki Pomorskiej (Raport końcowy ZUT 2010). Badania zooplanktonu Zatoki Pomorskiej prowadzone w latach przez Machulę (2004) również wykazały, że grupą charakteryzującą się największym zróżnicowaniem gatunkowym były słonolubne widłonogi (Copepoda) i to one dominowały w ciągu całego okresu badawczego. Drugą grupą, która wyraźnie zaznaczyła swoją obecność 30\n31 były wioślarki morskie: Bosmina coregoni maritima, Evadne nordmani i rodzaj Podon sp. oraz wioślarki słodkowodne (Daphnia culullata, D. longispina, Diaphanosoma brachyurum, Chydorus sp.). Natomiast wrotki stanowiły w badanym okresie grupę adominantów. Uzyskane w kwietniu 2010 r. wyniki badań mogą stanowić dane wyjściowe dla dalszych analiz prowadzonych w innych sezonach limnologicznych. W trakcie monitoringu klapowiska w latach nie prowadzono badań fito i zooplanktonu. Parametrami służącymi jako wyznaczniki stanu środowiska osadowego i jego biocenoz, w trakcie realizacji zrzutów urobku, były zespoły fauny dennej (meii makrobentos) oraz parametry sedymentologiczne w obszarze podlegającym zaburzeniom oraz poza tym obszarem. Bentos W sąsiedztwie planowanych prac czerpalnych, na stacji śródlądowej SW1 położonej na odcinku toru wodnego Szczecin Świnoujście, gdzie prowadzone są prace podczyszczeniowe w ramach bieżącego utrzymania toru oznaczono larwy Chironomidae (Ochotkowate rodzina muchówek), których średnie procentowe zagęszczenie oraz biomasa miały skrajnie niskie wartości w stosunku do wartości określonych w innych miejscach torów wodnych rzadziej pogłębianych bądź wcale (315 osobników/m 2 ; 1,5 g/m 2 ) (EKO-EXPERT S. Guentzel i Ł. Ławicki red., 2014). Analiza średniej biomasy taksonów bentosu dla stacji morskich wykazała umiarkowane różnice. Na wszystkich stacjach Mya arenaria, Mystylus edulis i Cerastoderma glaucum miały najwyższą biomasę. Masłowski (2010) w ogólnych danych dla Zatoki Pomorskiej z lat , podaje, że liczebność M. neglecta dochodziła do 550, Hydrobia 2120, Mytilus edulis 1225, M. arenaria 561 osobn./m 2. Podawany przez niego skład bezpośrednio z Ujścia Świny znacznie odbiegał od danych dla Zatoki Pomorskiej, M. neglecta dochodziła do 1900, Hydrobia 1670, M. edulis nie występował, M. arenaria 1550, M. baltica 1050, C. volutator 3050 osobn./m 2. Podawane przez różnych autorów udziały poszczególnych taksonów w zagęszczeniu bentosu znacznie się od siebie różnią. Skład uzależniony jest od miejsca poboru. Próby pobrane w podobnych miejscach również wykazują duże zróżnicowanie, co świadczy o mozaikowatości rozsiedlenia bentosu. Masłowski (2010) w Zatoce Pomorskiej w pobliżu ujścia Świny stwierdził, że biomasa makrofauny wahała się od 183 do 1070 g/m 2, z dominacją M. arenaria (41-78 %), M. baltica (9-28 %), Hediste diversicolor (7 %). Natomiast średnie uzyskane przez tego autora to g/m 2 dla Zatoki Pomorskiej i g/m 2 dla Ujścia Świny. Wyniki analizy jakościowej i ilościowej bentosu z opracowania EKO-EXPERT (2014) nie odbiegają znacząco od tych uzyskanych przez innych autorów. Wszystkie omawiane tu opracowania wskazują na zdecydowaną dominację Mya arenaria w biomasie. Występujące różnice wpisują się w naturalną zmienność tego zespołu ekologicznego. Nie można stwierdzić, że zgrupowania bentosu znajdujące się na dnie torów wodnych wykazują obecnie istotne cechy zaburzenia, wynikające z np. z dotychczasowej eksploatacji torów. W części monitoringu przedinwestycyjnego wykonanym przez zespół Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego wiosną 2010 r. (kwiecień, maj) próby osadów do analizy organizmów dennych pobrane zostały z trzech stanowisk (ZP6, ZP7 i ZP8) zlokalizowanych w rejonie wyznaczonego pola odkładu urobku (klapowania) 31\n32 z pogłębiania akwenu portu zewnętrznego. Stanowisko kontrolne (SK), stanowiska referencyjne (ZP2 i ZP3) oraz dodatkowo stanowiska w odległości 300 m od linii brzegowej na transektach biegnących prostopadle do brzegu począwszy od stanowisk SK i ZP3 obejmowały akwen przyszłego portu zewnętrznego i jego sąsiedztwo. W rejonie wyznaczonego klapowiska badania wykazały występowanie 12 taksonów makrobentosu o dość wysokim zagęszczeniu, które wahało się od 4450 osobn./m 2 na stanowisku ZP6 do 6605 osobn./m 2 na stanowisku ZP8. Na przedpolu ujścia Świny (stanowisko ZP2) zagęszczenie makrobentosu było bliskie 9000 osobn/m 2. Na stanowisku ZP3-150 oddalonym od linii brzegowej o 150m liczebność makrofauny niewiele przekraczała 200 osobn./m 2. Analiza badanej makrofauny wykazała zróżnicowane znaczenie głównych grup systematycznych: Polychaeta (głównie M. neglecta) i Malacostraca (głównie C. volutator) dominowały przy ujściu Świny (stanowiska ZP2, ZP3), Gastropoda (Hydrobia spp.) i Bivalvia (M. edulis) na klapowisku. Największe średnie zagęszczenie Gastropoda i Bivalvia zaobserwowano na stanowisku ZP8, które wyniosło odpowiednio 1400 os/m 2 i blisko 4000 os/m 2. Tam też makrobentos reprezentowany był przez 6 wyższych (ponadgatunkowych) jednostek taksonomicznych z ogólnej liczby 8 składających się na makrofaunę denną stanowisk badawczych w Zatoce Pomorskiej (rys. 3.12). Rysunek 3.12 Udział procentowy przedstawicieli poszczególnych gromad w ogólnej liczebności makrofauny dennej na stanowiskach badawczych w Zatoce Pomorskiej (Raport końcowy 2010) Na całym obszarze objętym badaniami w ramach monitorowania inwestycji Budowa falochronu osłonowego dla portu zewnętrznego w Świnoujściu badana makrofauna wykazała obecność przedstawicieli zespołu infauny (Macoma balthica Mya arenaria). Z kolei na stanowiskach dalej położonych od brzegu, w tym na planowanym klapowisku występowały także niewielkie agregacje Mytilus edulis z towarzyszącymi mu gatunkami epifauny - tak osiadłej (Balanus improvisus, Electra crustulenta, młodociane osobniki M. 32\nRaport o oddziaływaniu na środowisko morskie przedsięwzięcia pod nazwą\nInstytut Morski w Gdańsku W G D A Ń S K U Zakład Hydrotechniki Morskiej 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 1, tel. (058) 552 00 93-95, fax. (058) 552 46 13 Raport o oddziaływaniu na środowisko morskie przedsięwzięcia


Warsztat na sprzedaż Częstochowa, Kawodrza,430 000 zł | WGN\nWarsztat na sprzedaż Częstochowa, Kawodrza\nKomercyjne sprzedaż, śląskie, Częstochowa , Kawodrza\nCzęstochowa, Kawodrza, warsztat samochodowy na sprzedaż.\nDo sprzedaży obiekt usługowo-handlowy (warsztat samochodowy), zlokalizowany w Częstochowie w dzielnicy Kawodrza.\nNieruchomość obejmuje: budynek o powierzchni zabudowy 160 m2 oraz działkę o pow. 900 m2.\nNa powierzchnię budynku warsztatu składają się:\n- hala warsztatowa o powierzchni około 160 mkw, z 4 bramami wjazdowymi, z 4 stanowiskami, podnośnik hydrauliczny oraz kanał,\n- pomieszczenie robocze, w skład którego wchodzi warsztat ze stołami, maszynami oraz magazynek.\n- pomieszczenia socjalno biurowe z osobnym wejściem tj. biuro, pomieszczenie socjalne dla pracowników, łazienka z wc, kotłownia.\nHala ogrzewana jest węglem, istnieje możliwość podłączenia ogrzewania piecem gazowym.\nDziałka ogrodzona z bramą wjazdową oraz dużym parkingiem wyłożonym trelinką. Działka zadbana, zielona.\nCena nie obejmuje wyposażenia warsztatu.\nŚrednie ceny w tej lokalizacji: 2 873,61 zł/m²\nLokalizacja: Częstochowa Kawodrza\nCena /m² 478\nJestem zainteresowany/a ogłoszeniem: warsztat, Częstochowa, 900m². Proszę o kontakt.\nCzęstochowa Wyczerpy, Rząsawy\nCzęstochowa Zawodzie- Dąbie


Wanna vs prysznic - sprawdź zalety i wady\nZ całą pewnością remontując łazienkę zastanawialiście się Państwo jakie rozwiązanie będzie lepsze - wanna czy prysznic? Podpowiadamy - otóż oba pomysły mają wiele zalet. Jednak, aby zdecydować, co będzie dla Państwa idealną opcją trzeba wziąć pod uwagę wiele czynników takich jak: metraż pomieszczenia kąpielowego czy nasze indywidualne potrzeby i upodobania.\nMy preferujemy oba rozwiązania – do małych łazienek z pewnością wybralibyśmy sam prysznic, jednakże do większych pomieszczeń, gdzie metraż na to powala proponujemy zarówno wannę jak i prysznic.\nWizualizacja łazienki - Wizualizacje Wnętrz Sztejkowski\n– projekt zawiera zarówno prysznic bez brodzika\nwalk – in wraz z odpływem liniowym Szkło Czarne\noraz wannę wolnostojącą – według nas pomysł idealny.\nJeżeli wybiorą Państwo natrysk to tylko w wersji z tzw. kabiną walk – in bez brodzika z odpływem liniowym. To niewątpliwie szybka i oszczędna kąpiel. Biorąc prysznic zużywamy stosunkowo mniej wody niż korzystając z wanny. Jest on także bardziej higieniczny – woda na bieżąco spływa z naszego ciała, a nieczystości nie osadzają się na nim ponownie, co niestety jest możliwe podczas zażywania kąpieli w wannie. Prysznic, co jest bardzo istotne zajmuje także bardzo mało miejsca i to czyni go wyborem idealnym do małych łazienek, gdzie każdy centymetr powierzchni jest na wagę złota. Jest idealny dla osób starszych, którym korzystanie z wanny sprawia wiele problemów i jest niekomfortowe. Więcej na temat zalet tego rozwiązania przeczytacie tutaj.\nWanna natomiast jest dla osób kochających długie relaksacyjne, regeneracyjne, a nawet czasami lecznicze kąpiele. Większość kobiet wręcz preferuje takie odprężające 'wylegiwanie się' w gorącej wodzie z ulubioną lekturą w dłoni. Niestety jest to bardzo niezdrowe ponieważ zbyt długie przebywanie w gorącej wodzie może powodować wysuszanie się skóry, różnego rodzaju podrażnienia, a także w dużej mierze przyśpieszyć proces starzenia się naskórka. Dodatkowo przy tego typu relaksie zużywamy znacznie więcej wody ponieważ podczas kąpieli nawet kilkukrotnie jej dolewamy. Niewątpliwym plusem wyboru wanny do łazienki jest możliwość mycia w niej małych dzieci, które wręcz uwielbiają zabawy w wodzie oraz w razie konieczności możliwość zrobienia prania.\nBardzo popularne w ostatnich czasach stało się instalowanie wanny z hydromasażem wodnym - szczególnie dla osób wyczerpanych po całym dniu pracy jest to bardzo fajna perspektywa wypoczynku i relaksu. Niestety mało osób wie, że ten system dyszowy, montowany w wannach wymaga dość częstego czyszczenia, gdyż zbierają się w nim nieczystości i bakterie, które przy kolejnej kąpieli i uruchomieniu urządzenia wpływają do czystej wody powodując niejednokrotnie u osoby kąpiącej się choroby grzybowe.\nRodzaje wanien i ich wielkości\nModele wanien plasują się od typowych, prostokątnych o różnych długościach, montowanych pod ścianą czy np. we wnękach po wanny narożne. Modele narożne możemy podzielić według kształtu na:\nsymetryczne z dwoma bokami o równej długości – duże gabarytowo, bardzo wygodne do większych pomieszczeń.\nasymetryczne – z bokami o różnej długości, narożne – strona prawa lub lewa do wyboru. Jest to wygodniejsza opcja niż wanna prostokątna – sprawdzi się w mniejszych pomieszczeniach.\nowalne – duże, przeznaczone głównie do pokojów kąpielowych, wygodne, montowane pod ścianą, w rogu lub wolnostojące.\nSklepy w tym przypadku prześcigają się w przeróżnych modelach tego rozwiązania takich jak: kabiny walk – in, wolnostojące czy przyścienne - montowane przy ścianie. Ciekawy artykuł na ten temat znajdziecie tutaj.\nBez tradycyjnego brodzika z podłogą z płytek gdzie zamontowany jest opływ liniowy to naszym zdaniem prysznic idealny. Możemy go zamontować praktycznie wszędzie - jest bardzo ekonomiczny ma otwartą kabinę, a ścianki z tafli szkła. W łatwy sposób możemy je formować i przycinać dlatego kabina walk – in polecana jest np. do łazienek na poddaszu, gdzie występują skosy jako najbardziej ekonomiczne rozwiązanie.\nKabiny wolnostopjące z brodzikiem nie przylegają do żadnej ze ścian łazienki, wielkogabarytowe, polecane tylko do dużych łazienek i pokojów kąpielowych, gdyż zajmują wiele miejsca. Wymagają odpowiedniej instalacji wodnej, często występują z systemem hydromasażu i radiem, co dla kochających tego typu relaks podczas kąpieli jest niewątpliwym plusem.\nTo rodzaj kabiny oczywiście z brodzikiem, gdzie jedna ze ścianek prysznica styka się ze ścianą nośną łazienki, na której zamontowana jest bateria prysznicowa.\nWanna czy prysznic - zużywanie wody\nCo jest bardziej oszczędne? To pytanie zadaje sobie każdy kto staje przed wyborem między tymi dwoma rozwiązaniami. Prysznic to oczywiście bardziej ekonomiczny wybór. Pod natryskiem zużywamy ok 15 litrów wody na minutę i spędzamy w nim do 6 minut dziennie. Natomiast do napełnienia wanny potrzebujemy około 150 litrów wody lub więcej, gdyż bardzo często jej dolewamy.\nOdpływy liniowe w kabinach walk – in\nBardzo ważna kwestią jeżeli zdecydują się Państwo na kabinę prysznicową walk – in bez brodzika jest dobór do niej idealnego i sprawdzonego odpływu liniowego. Polecamy tutaj nasze, polskie modele Vogi z 25 letnią gwarancją. Produkujemy praktycznie każdy rodzaj odpływu od klasycznych montowanych w podłodze poprzez modele ścienne, super wąskie Ultra Slim oraz na wymiar do 6 m długości. Więcej o rodzajach odpływów liniowych pisaliśmy tutaj – zapraszamy do przeczytania tych ważnych informacji.\nAlternatywa i kompromis – wysokie brodziki\nAlternatywą dla obu rozwiązań mogą być tzw. prysznice z wysokim brodzikiem ok 30 centymetrowym. Gdzie kąpiel nie jest tak komfortowa jak w wannie (ze względu na mniejsze gabaryty), ale na pewno przyjemniejsza dla małych dzieci. Natomiast będzie to zdecydowana przeszkoda dla osób starszych, którzy będą mieli problemy przy wchodzeniu i wychodzeniu z brodzika.\nWanna czy prysznic - czas podjąć decyzję\nGdybyśmy mieli decydować za Państwa w tej kwestii zdecydowanie wybralibyśmy obydwa rozwiązania zarówno wannę jak i prysznic. Takie połączenie jest według nas idealne – jeżeli tylko mają Państwo wystarczająco dużą łazienkę te dwie opcję sprawdzą się idealnie. Zaspokoją zarówno potrzeby kobiet kochających długie, bąbelkowi kąpiele w wannie oraz mężczyzn gustujących w szybkim, oszczędnym, 5 minutowym natrysku pod prysznicem. W przypadku małych pomieszczeń zdecydowanie jesteśmy za prysznicem walk – in bez brodzika – to nowoczesne rozwiązanie, zmiana na lepsze w dziedzinie projektowana łazienek.\nWizualizacja łazienki – BLU Salony Łazienek – projekt zawiera zarówno\nprysznic bez brodzika walk – in wraz z odpływem liniowym DUO pod płytkę\noraz wannę wolnostojącą – dodatki to złota armatura oraz grzejnik.


6,9 (1081 ocen\ti\t75 opinii) Zobacz oceny\nMarcin | 2012-11-18\nGłowacki jak zawsze zachwyca pełnym inteligentnej ironii stylem.\nZa pośrednictwem własnej biografii opowiada o absurdach rzeczywistości. Zwłaszcza świata który zna najlepiej: artystów, pisarzy, producentów, aktorów itp. "Wszytko, co piszę, dzieje się w świecie realnym. Jest tak realne, że brzmi nierealnie". Ważnym elementem jego życia jest rzeczywistość emigracyjna, daleka od bajki, jaką wielu chciałoby w niej widzieć. Zwłaszcza dziś, w okresie nowej fali emigracji zarobkowej, twórczość Głowackiego jest szczególnie aktualna i warta przemyślenia.\nGłowacki ma dystans do siebie. Ironizuje na każdy temat, także na swój i swojego pisarstwa. Nie popada też w nieszczerą skromność, gdyż takie kokietowanie potrafi czytelnika bardziej irytować, niż przedstawianie swoich sukcesów. Aczkolwiek polska zawiść, kolejny temat poruszany przez Autora, woli jednak sprowadzanie ludzi do parteru.\nNa kartach książki, pojawia się cała gama twórców ówczesnej kultury, będących o wiele bardziej osadzonymi w rzeczywistości niż współcześni pseudoartyści. Wszystko to w oparach wódki i dymu w legendarnym SPATIFie. Przez pryzmat opowieści o tamtych ludziach i świecie, Głowacki przywołuje własną historię. Możemy dzięki temu dowiedzieć się wiele o tym, jak rodziły się jego pomysły, kto lub co miało na nie wpływ, a przez to lepiej zrozumieć wiele aspektów twórczości Głowackiego.


Spójny rozwój - trwała zmiana - Punktu Informacji Europejskiej Europe Direct - Rybnik\n„Spójny rozwój – trwała zmiana. Jak UE wpłynęła na nasze życie?” - debata o Unii Europejskiej\nPodczas debaty konsultanci Punktu Informacji Europejskiej Europe Direct – Rybnik odpowiadają na najczęstsze pytania, jakie otrzymują od młodych obywateli zjednoczonej Europy. Na początek poruszony został w niej temat zakładania własnej działalności gospodarczej ze wsparciem z funduszy europejskich. Konsultanci krok po kroku omawiają co należy zrobić, aby takie wsparcie otrzymać, jak wygląda proces ubiegania się o pieniądze i na co można je przeznaczyć, a co zostało z tej możliwości wykluczone. W ramach rozmowy pojawia się także wiele cennych wskazówek, zwracających uwagę na kwestie, które warto przemyśleć przed przystąpieniem do zakładania własnej firmy. Następnie konsultanci odnieśli się do drugiej ważnej dla młodych osób kwestii, czyli do projektów wolontariatu europejskiego, które umożliwiają zainteresowanym osobom zdobycie pierwszego doświadczenia, a także stanowić mogą dobry krok w stronę decyzji, co dalej robić w życiu, jaką drogę zawodową wybrać. W tym zakresie pracownicy ED – Rybnik wytłumaczyli, na czym polega wolontariat europejski oraz wskazali, gdzie szukać sprawdzonych informacji na jego temat. Podjęto także ważne kwestie – dotyczące między innymi bezpieczeństwa, finansowania, wyżywienia czy zamieszkania w trakcie trwania wolontariatu. Kolejna część debaty dotyczyła Europejskiego Korpusu Solidarności, a przede wszystkim jego lokalnych, niewielkich projektów, które umożliwiają rozwiązywanie problemów społeczności lokalnej. Konsultanci ponownie wskazali gdzie szukać dalszych informacji oraz krok po kroku umówili proces ubiegania się o wsparcie w ramach EKS. Wymienione także przykładowe projekty, które już uzyskały wsparcie.\nDebata jest nie tylko sporą dawką wiedzy merytorycznej, ale także okazją do zastanowienia się, co my wszyscy otrzymaliśmy dzięki członkostwu Polski w UE i jak najpełniej wykorzystać możliwości oferowane przez zjednoczoną Europę. Z tego powodu w jej kolejnej części konsultanci, przy użyciu opracowanej przez ED – Rybnik prezentacji, zwrócili uwagę na największe korzyści, jakie UE przyniosła Polsce. W tej części debaty odniesiono się także do innego realizowanego w ramach projektu działania, tj. do konkursu fotograficznego, którego uczestnicy za pomocą swoich autorskich zdjęć, pokazywali regionalne i lokalne projekty dofinansowane ze środków UE. Najciekawsze projekty zrealizowane na terenie działania PIEED – Rybnik zostały wymienione podczas debaty. Młodzi ludzie zostali także zachęceni do zwracania uwagi na takie projekty, bowiem nie zawsze są one dostrzegane przez przeciętnych obywateli.\nRozmowa konsultantów podsumowana została ich osobistą refleksją. Wskazaniem tych korzyści, które dla nich, jako indywidualnych osób, są w UE najważniejsze. A następnie zaproszeniem młodych ludzi do ich własnej debaty. Zaproponowano jej formę i tematy, które można podczas niej poruszyć: wpływ UE na nasze województwo, wpływ UE na nasze życie oraz jak wspólnie dbać o UE.


Pracownik biurowy w policji - gospodarkaPodkarpacka.pl\nStrona główna » Opinie » Pracownik biurowy w policji\nPracownik biurowy w policji\nOpublikowano: 2021-09-13 09:30:52, przez: admin, w kategorii: Opinie\n39-200 Dębica Ul. Chłodnicza 20\nOgłoszenie nr 84242 / 13.09.2021\nDo spraw: obsługi kancelaryjno-biurowej w Wydziale Ruchu Drogowego\nDębica, ul. Chłodnicza 20\nProwadzi ewidencję kolizji i wypadków drogowych.\nProwadzi ewidencję kierujących naruszających przepisy ruchu drogowego.\nWprowadza dane do odpowiednich baz komputerowych.\nSporządza informacje dotyczące wypadków i kolizji drogowych dla towarzystw ubezpieczeniowych.\nUdziela informacji na temat ilości punktów karnych.\nPrzygotowuje zaświadczenia z kolizji drogowych.\nSporządza zaświadczenia i informacje o punktach karnych.\npoddanie się procedurze sprawdzającej zgodnie z ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych i uzyskanie pośwladczenia bezpieczeństwa lub posiadanie poświadczenia bezpieczeństwa dopuszczającego do informacji niejawnych z klauzulą "POUFNE"\nJednozmianowy, ośmiogodzinny system pracy. Praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, w naturalnym i sztucznym oświadczeniu. Budynek nieprzystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych poruszających się na wózku inwalidzkim: brak odpowiednio dostosowanych toalet na piętrach, brak podjazdów.\nKomenda Powiatowa Policji w Dębicy nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń publikowanych w komercyjnych portalach internetowych oraz źródłach informacji o podobnym charakterze.\nDo udziału w rekrutacji zachęcamy także osoby niepełnosprawne.\nWeryfikacja ofert pod względem formalnym.\nAplikuj do 23 września 2021\nW formie papierowej i w zamkniętej kopercie z dopiskiem: "ogłoszenie nr 84242"\n1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Komendant Powiatowy Policji w Dębicy z siedzibą przy ul. Chłodniczej 20, 39-200 Dębica;\n5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych, w wyjątkowych, uzasadnionych sytuacjach mogą być podmioty uprawnione na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz podmioty działające na zlecenie Komendy Powiatowej Policji w Dębicy w zakresie realizacji procesu rekrutacji;\n9. W przypadku jakichkolwiek pytań lub wątpliwości w zakresie przetwarzania Pani/Pana danych osobowych w procesie rekrutacji oraz korzystania z praw związanych z przetwarzaniem danych osobowych, może się Pani/Pan kontaktować z Inspektorem Ochrony Danych w Komendzie Powiatowej Policji w Dębicy:\na) listownie na adres Komendy Powiatowej Policji w Dębicy;\nb) e-mailowo na adres: iod.debica@rz.policja.gov.pl\nWięcej o: praca w Dębicy, oferty pracy urzędy, praca w policji


włoskie jedzenie Kraków | abc szafranowy\nWłosi wiedzą, w jaki sposób jeść. Być może w następstwie tego, że wykorzystane przez nich składniki są rześkie, aromatyczne oraz dobre dla każdego. Szablonowa kuchnia włoska śpieszy śródziemnomorskim wzorem pożywienia – koncentruje się na prostych, oczywistych, składnikach, co czyni ją jedną z najzdrowszych kuchni na globie. Badania podkreślają, że korzyści płynące ze wzoru diety śródziemnomorskiej mogą obejmować reformę utraty wagi, poprawniejszą kontrolę poziomu cukru we krwi i obniżenie ryzyka depresji. Włoskie jedzenie jest też rozkoszne i oznacza wypełnianie spiżarni potrawami, które nie jedynie smakują niesamowicie, jakkolwiek też są całe napakowane atrybutami pobudzającymi zdrowie.\nJest to praktycznie niebezużyteczne uporządkowanie każdej włoskiej potrawy. Każde 2 łyżeczki oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia, jakie spożywa się podczas realizowania diety w stylu śródziemnomorskim, ryzyko wystąpienia choroby sercowo-naczyniowej zmniejsza się o 10 procent. Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia jest bogata w mononienasycone kwasy tłuszczowe, jak również witaminę E i inne zdrowe związki, które pomniejszają stan zapalny.\nRześkie pomidory są wspaniałe, jakkolwiek te z puszki mogą spowodować, że posiłek będzie przygotowany migiem – co jest bardzo ważne. Pomidory pomagają chronić nas przed niektórymi nowotworami, schorzeniami serca oraz osteoporozą oraz mogą działać jako silne przeciwzapalne związki.\nCzosnek ma na własnym koncie długą przeszłość zagospodarowania z racji posiadanych atrybutów leczniczych. Po pierwsze, obejmuje związek o nazwie allicyna, jaki przyczynia się do odprężenia naczyń krwionośnych (to naturalnie dzięki czemu krew ma prawo płynąć bez ograniczeń), powoduje powstawanie naczyń krwionośnych i hamuje kurczeniu się płytek krwi. Związki czosnku niosą ze sobą jeszcze więcej korzyści: są w stanie wstrzymać wzrost komórek nowotworowych w celu ochrony przed rakiem oraz ograniczyć poziom glukozy we krwi w celu słabnięcia ryzyka cukrzycy.


Do obozu kierowano więźniów na podstawie dekretu PKWN odnoszącego się do volksdeutschów oraz innych aktów prawnych, na podstawie którego od lutego 1945 roku wysyłano do obozu Niemców, Polaków (w tym członków Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych), Ślązaków, Żydów, Ukraińców, Austriaków, Rumunów i innych obywateli polskich, pochodzących z terenu Górnego Śląska, oskarżanych m.in. o podpisanie volkslisty lub o „niechęć do komunistycznej władzy”. Osoby kierowane do obozu zatrzymywane były przez funkcjonariuszy urzędów bezpieczeństwa, milicji oraz NKWD. Początkowo w obozie przebywali też jeńcy wojenni, pozostający w dyspozycji władz sowieckich. W połowie kwietnia 1945 roku do obozu trafiło 58 członków organizacji nazistowskich, w tym 39 członków Hitlerjugend z Chorzowa. W czerwcu i lipcu 1945 roku do obozu skierowano 80 osób podejrzanych o przynależność do NSDAP, SA oraz SS zatrzymanych przez milicję w Prudniku i Głubczycach.\nTę stronę ostatnio edytowano 19 lut 2021, 13:25.


średnia: 5.65 z 115\nOpinie o "Inteligentne oszczędzanie"\nKrzysztof Banasik Agent ubezpieczeniowy.\nSławomir Skrobisz analityk\nKarolina Fastyn Jestem pracownikiem naukowym, zajmuję się językoznawstwem.\nMałgorzata Buras Jestem mężatką, mam dorosłe dzieci i więcej wolnego czasu - to dobry moment na realizowanie marzeń i rozwijanie zinteresowań.\nPatrycja uczennica liceum\nKrzysiek Informatyk, administrator sieci, fotograf z zamiłowania.\nChingiz Bunyat-zada Student szukajacy sukcesu\nChingiz Bunyatzada Czino-student\nDaniel K. Jestem studentem i specjalistą w prywatnej firmie.\nWSTĘPBYCIE SKNERĄ MOŻE BYĆ FASCYNUJĄCE!RADOŚĆ Z NIEPOSIADANIAPO PIERWSZE — POSPRZĄTAJLICZY SIĘ KAŻDY GROSZZESTAWIENIE WYDATKÓWPLANOWANIE WYDATKÓWKAIZEN OSZCZĘDZANIANAWET NIE WIESZ, CZEGO CI BRAKUJE...POZOSTAĆ W DOBREJ FORMIEPUBY, RESTAURACJE, IMPREZYNAPIJ SIĘ PIWA, ALE NIE KUPUJ BROWARUŻYWNOŚĆ I NAPOJEWODA I ENERGIA ELEKTRYCZNAKARTY ZNIŻKOWE I ZBIERANIE PUNKTÓWKONTO OSOBISTEKREDYTYDNI BUDDYJSKIETE OKROPNE (I DROGIE) PAPIEROSY...UWAGA NA PROMOCJEKOSMETYKI, CZYLI CZEGO NAPRAWDĘ POTRZEBUJE TWOJA SKÓRANIE RÓB Z LOGO BOŻKAKILKA DODATKOWYCH TRIKÓW DLA SKNERZAKOŃCZENIE


kartka ślubna - Blog Przyda Się - Scrapbooking\n09/08/2018 * by Gosia\nSerdecznie Was witam w ten upalny czas! Dziś chciałam pokazać Wam kartkę z okazji ślubu,którą wykonałam z papierów marki Mintay Papers z kolekcji 7th Heawen. Papiery z tej kolekcji mają fantastyczne motywy,nadające się na różną okazję i do różnych projektów….\n24/01/2018 * by Gosia\nWitam Was bardzo serdecznie. Dziś pora na moją kolejną inspirację tym razem poszłam w ślubne klimaty. Ostatnio na sklepowych pólkach Przyda Się pojawiły się fantastyczne bloczki Mintay be Karola Witczak– miedzy innymi „Birdsong „ i „Springtime” , które mnie oczarowały…\n01/09/2017 * by Mosia\nDziś komplet ślubny, bo przecież sezon na śluby jeszcze trwa. Jest bardzo pastelowo, delikatnie, kwiatowo. Czyli idealnie na ślub. Klasycznie. Rządzą tu jasne odcienie różu, beż i biel. Pudełko: jest bardzo proste. Sami wiecie, że zazwyczaj moje pudełka tak właśnie…\nUbrałam je w maski!\n24/05/2017 * by Dżoaśka\nAhoj! Jak ktoś przybywa do Was wieczorową porą, to wiadomo, że to ja – Dżoaśka 😉 Mam do Was pytanie – do tych, co mieli lub mają przyjemność bycia częścią DT. Czy też macie tak, że na dzień swojej inspiracji…\nNa ślub w odważnych kolorach? Czemu nie!\n26/04/2017 * by Dżoaśka\nAhoj Załogo! Czy Wy też przy tworzeniu prac ślubnych zazwyczaj sięgacie raczej po pastelowe papiery i dodatki? Ja tak, zdecydowanie tak, ale tym razem postanowiłam postawić na barwy mocno rzucające się w oczy. Dałam się ponieść fali ogólnointernetowej miłości do…\nNiezwykły prezent na niezwykłą rocznicę\n20/10/2016 * by Ikemo\nWitam, zapraszam dziś na niecodzienne wydarzenie! 35 rocznicę ślubu!!! Piękna prawda? Z tej okazji goście postanowili sprawić niezwykły prezent w postaci eleganckiego kalendarza wraz z kartką gratulacyjną. Postanowiłam skorzystać z dobrodziejstw natury i poszłam w kierunku nieocenionych desek oraz piękna…\n21/09/2016 * by Ikemo\nWitam, w prawdzie jakby okres wakacyjny już minął, ale to nie oznacza, że ślubny też 😉 do tego w pięknym miejscu bo na morzu! Przeżycie podwójnie niezapomniane! Z tej przepięknej okazji miałam przyjemność wykonać kartkę gratulacyjną z uroczym zdjęciem pary…\nkomplet ślubny wrześniowy\n16/09/2016 * by Mosia\nKomplet, czyli kartka i pudełko. Jak zawsze. Ale tym razem to już naprawdę ostatni komplet ślubny. Nie mam już więcej w planach….chociaż w sumie sami dobrze wiecie, że jak się planuje to zawsze wychodzi inaczej. Anyway, jak już wspomniałam, chciałabym…\nRóż na ślubnej kartce\n02/09/2016 * by Mosia\nRóż, wszystko różowe. No, prawie wszystko. Ale zdecydowanie dzisiaj róż u mnie rządzi. I tematyka ślubna. Wszak sezon jeszcze trwa. Choć muszę przyznać, że poszalałam z tym kolorem. A to wszystko przez te Lemoncraftowe papierki, „Everyday Spring”. Są szałowe, no i ……różowe….\nKolekcja Everyday Spring Lemoncraft\n31/08/2016 * by Ikemo\nWitam, dziś będzie ślubnie 🙂 ale troszkę w innych kolorach. Przyznam się, że nie od razu kolekcja Everyday Spring Lemoncraft trafiła do mnie. Jej wyjątkowo mocna kolorystyka z początku mnie onieśmielała. Do tego papiery w kolorach zieleni, które mam wykorzystać…\n19/08/2016 * by Justt\nHej! Ostatnio pokazywałam Wam kurs na zrobienie białej kartki i dziś kolejna w bieli 😀 tym razem jednak ślubna. Bardzo lubię biel, więc nic dziwnego, że kiedy stawiam tylko na jeden kolor, najczęściej pada właśnie na biały. Ślub to chyba…\n18/08/2016 * by Ikemo\nWitam, w prawdzie od jakiegoś czasu panuje wyjątkowa moda na styl prost, bez zbędnych dodatków, ja bez tych dodatków nie mogę się obejść. Dziś starałam się wyjątkowo połączyć prostotę (która w moim mniemaniu idzie w parze z minimalizmem 😉 )…


Chirurgiczna masakara: Po niby prostym zabiegu ona nie może zamknąć oczu! (Nawet podczas snu) - Papilot.pl\nbłędy chirurgów plastycznych\nMarilyn Leisz, mieszkanka New Jersey poddała się niedawno operacji plastycznej, która miała na celu skorygowanie niewielkich grudek, które pojawiły się na jej powiekach. Z pozoru prosty i mało skompliowany zabieg, nie zakończył się jednak sukcesem.\nKobieta w wyniku błędów popełnionych przez chirurga plastycznego nie może teraz ruszać powiekami ani do końca zamknąć oczu nawet wtedy, gdy śpi! Z powodu tej strasznej dolegliwości Marilyn powoli traci wzrok.\nZrozpaczonej kobiecie pozostała teraz jedynie walka o odpowiednie odszkodowanie. Złożyła ona niedawno pozew do sądu, w którym oskarża chirurga plastycznego o poważne zaniedbania i żąda od niego wysokiego zadośćuczynienia swojej krzywdy.\nLekarz, broniąc się przed ostrymi zarzutami, twierdzi, że przed operacją była ona poinformowana o możliwych powikłaniach i skutkach ubocznych zabiegu. Każda ingerencja w organizm zawsze niesie bowiem za soba pewne ryzyko niepowodzenia...\nApetyczny szczypiorek i rzodkiewki, mięsiste pomidory, świeża sałata, chociaż kuszą wiosną ze wszystkich straganów, to jednak wcale nie są takie dobre dla naszego zdrowia.\nre: Chirurgiczna masakara: Po niby prostym zabiegu ona nie może zamknąć oczu! (Nawet podczas snu)\nJakieś krople nawilżające może by pomogły...\nhe moze niektore laski po przeczytaniu sie zastanowia nad operacjami plastycznymi wg mnie to glupota\nteż mam takie grudki małe, dziekuje za zabieh wobec tego :D\njak ona spi?\nsen to stan umysłu, nie oczu -,-\ntrzeba się było cieszyć naturą nawet z tymi grudkami, a nie na operacje latać\nprzynajmniej nie ma grudek :)\nno i? mamy jej wspolczuc czy co ? chciala to ma!!!\nTen artykuł ma Cię uświadomić o tym, że takie operacje nie zawsze się udają. Poza tym takie klawisze jak "alt" istnieją, warto ich używać, bo dzięki nim piszemy po Polsku.\naaa uspokoj sie z ta pisownia , bo sie zachowujecie jak male dziewczynki ktore nie maja juz na co zwrocic uwage\nTaka mądra jesteś wielki ortograf, że nie wiesz, że przymiotnik polsku, polski się pisze z małej litery?\nPo polsku się pisze z małej litery, bo jest to przymiotnik wielki ortografie ;]


polski ład Archives - Prawo mieszkaniowe - Blog\nMały domek – od strony prawnej bez czekania na Polski Ład\nJedną z zapowiedzi zmian prawnych składających się na tzw. Polski Ład czy Nowy Ład jest umożliwienie budowania domów mieszkalnych do 70 m2 bez zbędnych formalności. Nie ma jeszcze żadnych konkretnych projektów w tym przedmiocie, więc postanowiłem opisać jak jest teraz.\nWpis opublikowany przez adw. Jan Jakub Jańczak w dniu 27/05/2021 , ostatnio aktualizowany w dniu 18/10/2021 , tematy: 35 m2, 70 m2, analiza przepisów, dom letniskowy, ekologia, mały domek, mieszkalnictwo, minidomek, minimalizm, nowelizacja prawa budowlanego, nowy ład, obszar oddziaływania, polski ład, prawo budowlane.