Dariusz Gawin - Reymont i rewolucja\n.: Data publikacji 31-Mar-2006 :: Odsłon: 9640 :: Recenzja :: :: :.\n[rozdział z książki Polska, wieczny romans, Kraków, 2005]\nBunt, ostatnie większe swoje literackie dzieło publikował Reymont w 1922 roku na łamach "Tygodnika Ilustrowanego". W dwa lata później ukazało się ono w postaci książki. Pod tym enigmatycznym tytułem, odnotowywanym w bibliografiach literackich oraz zdawkowo tylko wspominanym w opracowaniach dotyczących twórczości autora Ziemi obiecanej, kryje się zaskakująca pozycja - Bunt bowiem jest połączeniem baśni i antyutopii, w której Reymont opowiada ni mniej ni więcej, tylko historię krwawego buntu zwierząt przeciwko władzy człowieka. Rewolta, która rozpoczyna się od szczytnych haseł walki z niesprawiedliwością i uciskiem w imię budowy świetlanej przyszłości, przeistacza się w krwawą rzeź, prowadzącą do totalnego zniszczenia. Ponad ćwierć wieku przed Orwellem Reymont zawarł w Buncie pomysł, który za sprawą Folwarku zwierzęcego stał się elementem kanonu zachodniej kultury XX wieku. W obu wypadkach bowiem baśniowa przypowieść o daremności buntu zwierząt przeciwko niesprawiedliwym rządom ludzi stanowiła pretekst do krytyki totalitarnej ideologii komunizmu - czy też w przypadku Reymonta raczej bolszewizmu - która głosząc hasło powszechnego wyzwolenia zaprowadziła totalne zniewolenie. Z tego też powodu w czasach PRL-u utwór ten został z oczywistych względów skazany na zapomnienie. Nie wznawiano go, ani też nie omawiano go w popularnych opracowaniach krytycznych (Nowy Korbut odnotowuje dosłownie jedną powojenną pozycję poświęconą baśni, a i to tematem artykułu są reymontowskie pejzaże). Jednak nawet wtedy, gdy funkcjonował już drugi obieg a literatura o wyraźnym ostrzu antykomunistycznym cieszyła się powodzeniem w kręgach opozycyjnych nie pamiętano o tej ostatniej książce autora Chłopów. Prawda, za książką Orwella przemawiają względy literackie oraz przenikliwość analizy mechanizmów totalitarnej władzy, której u Reymonta nie odnajdziemy. Lecz już sam fakt, iż jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy - bądź co bądź noblista - wpadł na ten sam pomysł, wart był przecież odnotowania, choćby jako ciekawostka tylko, wspomniana w kolejnych wydaniach Folwarku zwierzęcego. Dlaczego tak się stało? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy wykroczyć poza obszar wąsko rozumianej polityki. Los, jak spotkał Bunt, nie da się wytłumaczyć tylko wyrokiem wydanym przez PRL-ską cenzurę. Chodzi tu o coś więcej - w ostatniej pracy Reymonta, zbiegają się pewne istotne dla dwudziestowiecznej historii wątki.\nPoczątek XX wieku: droga do niepodległości czy kryzys cywilizacji?\nW 1922 roku obraz buntu zwierząt przeciwko władzy człowieka stanowił czytelną i dla wszystkich oczywistą parabolę rewolucji bolszewickiej. Jednak niechęć do rewolucji jako metody urzeczywistniania radykalnych projektów przebudowy społeczeństwa nie pojawiła się u Reymonta pod wpływem doświadczeń 1917 roku - jest ona znacznie starsza i głębsza. Hasła rewolucji i radykalizm stanowiły nieodłączny element rzeczywistości pokolenia, do którego należał autor Ziemi obiecanej. Pokolenia - trzeba to dodać - intensywnie zaangażowanego w polityczne spory tamtego czasu. Choć bowiem w tym samym czasie Przesmycki czy Przybyszewski głosili konieczność wyzwolenia sztuki z jakichkolwiek zobowiązań wobec społeczeństwa, dla znakomitej większości pisarzy konieczność bezpośredniego włączania się we współcześnie rozgrywające się konflikty społeczne i polityczne była oczywistością stanowiącą zasadniczy element ich światopoglądu. W początkach wieku czynni są przecież Sienkiewicz i Żeromski, Wyspiański i Brzozowski, Strug i Nowaczyński, Prus i Świętochowski - pomimo wszystkich dzielących ich politycznych różnic, pomimo wszystkich ideowych konfliktów łączyło ich przecież głębokie przeświadczenie, że nieodłącznym elementem pracy pisarza jest wpływanie na sprawy publiczne. Jeśli nie poprzez bezpośrednie zaangażowanie polityczne lub - jak to się wtedy mówiło - "robotę" społeczną, to choćby poprzez opisywanie, przedstawianie rzeczywistości. Najlepszego dowodu na powszechność tego przekonania dostarcza właśnie sylwetka Reymonta. Nie jest on przecież pamiętany jako inteligencki autorytet, nie zapisał się także w naszej pamięci jako intelektualista, ktoś, kogo głos liczył się wtedy w debatach publicznych - a jednak także on widział taką rolę dla swoich\nnaturalistycznych powieści. W 1903 roku pisał bowiem w liście: "Chcę szukać duszy polskiej, w jej istotnych, najgłębszych cechach, chcę ją wskrzesić i postawić na formie. Pragnę ukazać im i unaocznić nasze życie, zrobić przekrój filozoficzny wszystkich warstw, pokładów narodu..., odbudować polską duszę ogólną; polską, bo wiem, czuję i wierzę, że to dusza odrębna i wspaniała, co nie zginęła pod pokładem obcych napływów i wrogich osadów i naszej własnej wrogości".\nPrzez służbę publiczną twórców tamtego pokolenia rozumiemy przede wszystkim służbę sprawie narodowej. Społeczne zaangażowanie pisarzy wpisywano automatycznie w naszą polską historię. Ideowe konflikty endeków i socjalistów, rewolucja 1905 roku, wojna światowa, walka o niepodległość, spory o to, kto więcej dla niej zrobił, wszystko czym żyli Polacy w kolejnych dziesięcioleciach i co wpływało na kształt naszej pamięci o początkach XX wieku automatycznie odnoszone było do naszych własnych spraw. Rzecz to naturalna, jednak ceną jaką przyszło za to zapłacić, była nieumiejętność spojrzenia na dylematy ideowe tamtego pokolenia w znacznie szerszej skali. Tymczasem gdy dzisiaj, stojąc na progu nowego stulecia, spoglądamy na początek XX wieku, widzimy, że na życie tamtego pokolenia, tak zażarcie walczącego o niepodległość, pokolenia, które w końcu wywalczyło niepodległą Polskę, kładł się cieniem innym, złowrogi tym razem proces - narastającego kryzysu zachodniej cywilizacji.\nNa początku wieku nie brakło oznak nadciągającego kryzysu. Zaczynała się chwiać dziewiętnastowieczna wiara w nieograniczony postęp, w liberalną, łagodną demokrację. Wszędzie, także w Polsce, nabierały dynamiki masowe ruchy polityczne, odwołujące się do nowych ideologii, widzące w przemocy jedyne skuteczne narzędzie przebudowy społeczeństwa. Pomimo wszystkich podobieństw łączących Polskę z zachodem istniała jednak w tej materii jedna, zasadnicza różnica - polska specyfika polega bowiem na tym, iż nasz kraj dziesięć lat wcześniej wszedł w ostrą fazę tego kryzysu. Chodzi tu naturalnie o rewolucję 1905 roku. Wydarzenia te objęły wprawdzie tylko zabór rosyjski, lecz to właśnie w tym zaborze żyła znakomita większość Polaków, tutaj też znajdowało się centrum polskiego życia intelektualnego. A ponieważ Warszawa stanowiła w tym czasie jeden z najbardziej zapalnych punktów imperium rosyjskiego, polscy pisarze i intelektualiści mogli z bliska oglądać eksplozję radykalnej, politycznej przemocy, która od tego momentu stała się nieodłącznym elementem dwudziestowiecznej historii.\nW rewolucji 1905 roku mieszały się całkowicie sprzeczne żywioły - z jednej bowiem strony widziano w niej szansę na podjęcie walki o niepodległość, z drugiej jednak w trakcie wydarzeń rewolucyjnych ujawniły się siły głoszące hasło rewolucji socjalnej, wzywające do podsycania nienawiści klasowej i otwarcie odrzucające koncepcję niepodległości Polski, co wynikało nie tylko z niechętnego stosunku do tradycyjnej polskości, lecz przede wszystkim z odrzucenia samej koncepcji "burżuazyjnego" państwa narodowego, a nawet więcej - całej "burżuazyjnej" cywilizacji. Pierwsza perspektywa to perspektywa opowiadania historii pierwszych dziesięcioleci wieku jako uporczywej walki, wzrastającej, wbrew wszelkim trudnościom, fali optymizmu, która swoją kulminację znalazła w momencie odzyskania niepodległości w 1918 roku. W drugim przypadku mamy do czynienia z narastającym, coraz bardziej gwałtownym kryzysem, który swoją kulminację znalazł w rewolucji bolszewickiej 1917 roku; rewolucji, która zmiotła najpierw w Rosji a potem na wielkich obszarach Europy i Azji dawną cywilizację i dała początek totalitaryzmowi komunistycznemu. To dlatego doświadczenia, które warszawscy inteligenci zdobywali w pierwszych lat XX wieku były tak istotne - w owym czasie Warszawa to przecież miasto Stefana Żeromskiego i Feliksa Edmundowicza Dzierżyńskiego, Henryka Sienkiewicza i Juliana Marchlewskiego.\nDla pokolenia Reymonta niepodległość zbiegła się z załamaniem się wiary w jedną z najważniejszych instytucji, na której opierał się dawny ład Europy - wiary w demokrację parlamentarną. W Polsce proces rozpoczęty w 1905 roku zakończył się - wtedy wyglądało, że ostatecznie - w 1926 roku, wraz z zamachem majowym. Jest coś symbolicznego w fakcie, iż śmierć Reymonta i wkrótce także Żeromskiego zbiegły się prawie dokładnie z tym antyparlamentarnym i antydemokratycznym przewrotem, który poparła w swej znakomitej większości liberalna, postępowa i lewicowa inteligencja, bynajmniej nie sympatyzująca - jak na przykład Maria Dąbrowska - z komunizmem. Po dwudziestu latach bezustannych wstrząsów, wojen, rewolucji wydawało się oczywiste, że dawna formuła demokracji - szyderczo zwana "sejmokracją" - nie może iść w parze z nowoczesnością. Pojęcie demokracji traciło ściśle ustrojowy, techniczny charakter i nabierało nowego znaczenia, obejmując hasła prometeizmu, humanizmu, postępu, przeciwstawiane zarówno lewicowemu jak i prawicowemu radykalizmowi. Ślady tego wielkiego przewartościowania dziewiętnastowiecznych wartości dadzą się odnaleźć w całym polskim piśmiennictwie tamtej epoki. Widać je w twórczości przedstawicieli starszego pokolenia, wychowanego jeszcze w świecie pojęć warszawskiego pozytywizmu - wymienić można tutaj choćby Dzieci Prusa czy Wiry Sienkiewicza, twórczość Zdziechowskiego lub choćby Różę Żeromskiego czy jego późniejszą publicystykę polityczną i społeczną z tomu Bicze z piasku.\nProblem polega na tym, iż cały ten wielki nurt intelektualnej pracy nie został zapamiętany ani też nie stał się przedmiotem badań. Przyczyn jest kilka. Pierwsza, jaka przychodzi na myśl jest oczywista - wszelkie głosy krytyczne w stosunku do rewolucji w rosyjskim wydaniu, do skrajnego radykalizmu społecznego odrzucającego ideę niepodległości i idącego ramię w ramię z bolszewikami, były po 1945 roku świadomie pomijane. W obowiązującym w powojennej humanistyce paradygmacie tłumaczono rewolucję 1905 roku jako moment narodzin nowoczesnego ruchu - jak to wtedy podkreślano, omijając starannie pojęcie narodu - "narodowowyzwoleńczego", to znaczy łączącego w sobie dążenie do niepodległości z hasłem sprawiedliwości społecznej. Klasa robotnicza i postępowa inteligencja przejmowały od klas panujących inicjatywę w walce o niepodległość i reformy socjalne. Rok 1905 opowiadano zatem w tonacji urzędowego optymizmu - kryzys burżuazyjnych porządków oznaczał jednocześnie świt nowoczesności, narodziny demokratycznego społeczeństwa. Klasy posiadające, widząc w rewolucji zagrożenie dla swojej uprzywilejowanej pozycji, uciekały się do lojalizmu, do współpracy z zaborcą. Ideologicznym wyrazem egoizmu rodzimej reakcji stała się haniebna polityka endecji, idąca na współpracę z caratem po to, aby ograniczać wpływy ruchu robotniczego, który był przecież główną siłą walczącą z carskim absolutyzmem.\nTaka właśnie interpretacja wydarzeń 1905 roku i następnych burzliwych lat wygasania rewolucji powtarzana była nie tylko w podręcznikach historii; pojawiała się ona jako milcząco przyjmowane założenie, jako oczywistość nie wymagająca nawet objaśniania również w pracach historyków literatury. Także dla nich pojęcia takie jak "burżuazja", "proletariat", "ruch robotniczy", "rewolucja", "reakcja" stanowiły naturalne instrumentarium używane do objaśniania szerszego, historycznego kontekstu, w którym tworzyli pisarze tamtej epoki. Żeby się o tym przekonać wystarczy sięgnąć choćby po tom Literatura Polska wobec rewolucji, wydany w 1971 roku pod redakcją Marii Janion, w którym znaleźć możemy teksty wybitnych literaturoznawców z kręgu Instytutu Badań Literackich PAN.\nJednak właśnie ta pozycja, zawierająca przecież teksty pisane nierzadko przez wybitnych intelektualistów, nasuwa inne jeszcze wyjaśnienie odwołujące się do ugruntowanych w lewicowej tradycji sposobów interpretowania dwudziestowiecznej historii. Zepchnięcie w najdalsze zakamarki zbiorowej pamięci lęków przed radykalną polityczną przemocą, jaką niosła ze sobą, oprócz całego porywającego prometeizmu, rewolucja roku 1905, stale obecne i pogłębiające się poczucie rozczarowania do liberalnej, instytucjonalnej demokracji i poszukiwanie dróg wyjścia w mniej lub bardziej otwarcie antydemokratycznych ideologiach, wynikało z samej istoty lewicowej myśli. Postępowa inteligencja, niezależnie od swojego stosunku do bolszewizmu czy też później komunizmu, zawsze łączyła rewolucję i nowoczesność w jedną całość. Protestować mogła przeciwko ekscesom rewolucyjnej przemocy; samej idei kwestionować nie była w stanie, bowiem wiara w postęp i sprawiedliwość społeczną zawsze, w każdym momencie pełnej meandrów historii ruchu, stanowiła rdzeń lewicowej tożsamości. Na lewicy zło wynikać mogło z błędów w realizacji słusznej ze swej istoty idei; historyczne zło, świadoma zła wola, rodziły się wyłącznie po prawej stronie - tylko "reakcja" była zła z samej swej istoty. Ten paradygmat myślenia, obowiązujący przez dziesiątki lat, zaczął powoli odchodzić w przeszłość dopiero w latach siedemdziesiątych, wraz z przyjęciem przez lewicę demokratyczną pojęcia totalitaryzmu na określenie radykalnego zła XX wieku, występującego przecież po obu stronach ideowej barykady. Znaczy to jednak, iż nawet gdyby nie istniał PRL, gdyby nie było cenzury, lewicowa, liberalno-postępowa inteligencja i tak posługiwałaby się podobną siatką pojęć przy objaśnianiu najnowszej historii, która skutecznie uniemożliwiałaby dostrzeżenie w rewolucji 1905 roku obok odrodzenia narodowego także początku złowrogiego procesu, który doprowadził do narodzin komunistycznego totalitaryzmu.\nMożna wskazać jednak także inny, tym razem już pozapolityczny, powód zepchnięcia w głąb w zbiorowej niepamięci dzieł wyrażających lęki przed złowrogimi elementami nowoczesności - ten rodzaj twórczości nie wydał w Polsce wielkich dzieł literackich ani filozoficznych. Symptomatyczny wydaje się w tym względzie fakt, iż trzy pozycje wybitnych pisarzy, którzy w swych ostatnich utworach zajęli zdecydowanie negatywne stanowisko względem rewolucji socjalnej i radykalnego skrzydła ruchu socjalistycznego, w żaden sposób nie dorastały swym poziomem do ich wcześniejszych, najwybitniejszych dzieł. Ani bowiem Dzieci Prusa ani Wirów Sienkiewicza ani też - uprzedzając fakty - Buntu Reymonta nie sposób zaliczyć do arcydzieł. Nie chodzi tu, jak się wydaje, tylko o proces wyczerpywania się talentu. Rzecz cała ma chyba głębsze przyczyny - choć bowiem można w nich znaleźć wiele intuicji, wiele trafnych spostrzeżeń i przewidywań co do ewentualnego biegu wypadków w przyszłości (z tego punktu widzenia szczególnie interesujące są Wiry Sienkiewicza), całość zwykle nie przekonuje czytelnika. Pokolenie ukształtowane jeszcze w XIX wieku, nie potrafiło oblec owych, słusznych skądinąd intuicji, w usystematyzowaną intelektualnie i przekonywującą artystycznie całość, która przetrwałaby próbę czasu.\nRewolucja 1905 roku - preludium epoki\nW podręcznikach literatury pisanych w PRL próbowano dyskontować spuściznę autora Chłopów i Ziemi obiecanej na rzecz tradycji lewicowej. Wielkie dzieła noblisty miały ukazywać trudne życie ludu polskiego i demaskować bezwzględny charakter rodzącego się na ziemiach polskich kapitalizmu - jak to wówczas określano za marksistowską historiografią - "epoki imperializmu". W rzeczywistości jednak Reymont na radykalizm społeczny, na ideę rewolucji i socjalizm patrzył z niepokojem. Związany z kręgiem autorów "Głosu" w czasach, gdy redaktorem tego formacyjnego dla młodej inteligencji pisma był Popławski, skłaniał się do haseł solidaryzmu społecznego i wynikającej stąd niechęci do partyjniactwa i konfliktów klasowych. Jego polityczne sympatie na początku wieku lokowały się po stronie ruchu narodowego: w pierwszych latach dwudziestego wieku był członkiem Ligi Narodowej, pod koniec zaś życia związał się z ruchem ludowym i wstąpił do PSL "Piast". Wydarzenia 1905 roku wywarły wstrząsające wrażenie na Reymoncie. Przebywając w Warszawie, mógł z bliska oglądać erupcję politycznych namiętności oraz politykę robioną w masowej skali. Akcenty niepodległościowe, nadzieje na odrodzenie sprawy narodowej mieszały się z radykalnymi hasłami socjalnymi, z wezwaniami do socjalnej rewolucji, do rozprawienia się z całym starym porządkiem społecznym. Znakomitym świadectwem tamtego szczególnego okresu jest ciąg luźnych, reporterskich notatek zatytułowanych "Z konstytucyjnych dni", które Reymont pisał na gorąco w trakcie jesiennego przesilenia rewolucji 1905 roku, kiedy to władze carskie ogłosiły konstytucję. Był to szczególny moment - w ostatnich dniach października rozlał się po całym imperium strajk powszechny, zapoczątkowany przez moskiewskich robotników. W ciągu paru dni życie ogromnego państwa, ogromnego wielomilionowego społeczeństwa zamarło. Stanęły nie tylko fabryki; przestały funkcjonować także koleje, telegrafy, poczta, szkoły, wodociągi, banki, teatry. Także w Warszawie zamarło normalne życie. Wprawdzie Sorel opublikował swoją klasyczną pracę Reflextions sur la violence, w której przedstawił ideę strajku generalnego jako oręża proletariatu w walce o obalenie burżuazyjnych porządków, trzy lata później, jednak rozwój wypadków w państwie rosyjskim jesienią 1905 roku przypominał jego koncepcje. Strajk powszechny, moment euforii wywołanej ogłoszeniem 30 października manifestu konstytucyjnego oraz kilka następnych, jak wówczas mówiono - "dni wolnościowych", to okres, w którym oficjalne struktury imperium rosyjskiego przestały w istocie funkcjonować. Warszawa, choć na krótko, stała się wolna - pierwszy raz od ponad siedemdziesięciu lat, od czasu powstania listopadowego. Przede wszystkim praktycznie ustała praca cenzury, co umożliwiło po raz pierwszy za pamięci żyjącego wówczas pokolenia pojawienie się wolnej opinii publicznej. Euforia trwała zresztą krótko - władze szybko otrząsnęły się z szoku i już 10 listopada wprowadziły stan wojenny w Królestwie. Notatki Reymonta oddawały jednak euforyczny nastrój dni konstytucyjnej wolności.\nForma tego cyklu stanowi literacki odpowiednik chaotycznego, zaskakującego kształtu rzeczywistości rewolucyjnej. W sytuacji załamania porządku, ostrego kryzysu, braku informacji, uporządkowana, tradycyjna narracja nie byłaby w stanie oddać zmiennej, nerwowej atmosfery zrewoltowanego miasta. Dlatego ekspresjonistyczne, filmowe niemalże migawki-ujęcia scen rozgrywających się na ulicy, w kawiarniach, na podwórzach, w czasie wieców, zbiegowisk, urywki zasłyszanych rozmów o wiele lepiej nadają się do tego. Głównym tematem nie jest tu tradycyjnie rozumiana polityka, jak w przypadku utworów pisarzy związanych z lewicą, choćby Struga czy Niemojewskiego, lecz raczej wielkie miasto i masy ludzkie. Reymontowi chodzi o miasto rozumiane jako całość złożona w równym stopniu z budynków i ulic jak i napierających zewsząd ludzkich emocji. W gwałtownej eksplozji politycznych namiętności Reymont wyczuwa element obcości: "Ten ruch mas wydaje mi się złowrogo ponury. Jest to, jakby tak zwana po więzieniach rosyjskich »gołodowka«, rozrzucona na cały naród i przyjęta dobrowolnie przez wszystkich. Walka biernym oporem i zwyciężanie bezwładem. Jedyna broń narodu nigdy nie rozkuwanego. Walczymy nią tak samo, choć nam jest obca, nie wyrosła z naszego organizmu bo i rewolucja musi mieć twarz rasy, którą ją robi". Tłumy na trotuarach, to "ponure, czarne rojowisko", mrowiące się pod ścianami domów. Po ulicach krążą kozacy odprowadzani wrogimi spojrzeniami. Ciągłe rewizje. Krążą najbardziej fantastyczne plotki. Trwa strajk generalny, od czasu do czasu słychać salwy, giną ludzie. Tragedia miesza się z farsą, cierpienie z głupotą, jak w przypadku notatki, w której Reymont opisuje nędzarkę okrytą łachmanami, wskazującą na swoje głodujące dziecko - "To człowiek panie, co!"; kilka zaś przecznic dalej, pod Hotelem Europejskim ktoś z najlepszego towarzystwa narzeka, że z powodu strajku już od tygodnia nie można nigdzie dostać ostryg. Reymont komentuje: "Głupota i egoizm to kamień węgielny życia. Ktokolwiek kiedy walczył, z tym walczył; ktokolwiek będzie walczył w przyszłości - od tego zginie, bo to siła nieprzemożna". Można odnieść wrażenie, że autor pogrąża się w najczarniejszym pesymizmie.\nJednak po wyjątkowo niespokojnej nocy z 30 na 31 października, gdy wszystkich opanowuje już przygnębienie, niespodziewanie nagle przychodzi wiadomość o nadaniu konstytucji. Nastrój miasta zmienia się całkowicie. Teraz przychodzi moment patriotycznych uniesień i nagłego przypływu optymizmu. Reymont opisuje ludzi śpiewających w jednym ze śródmiejskich kościołów "Boże coś Polskę...": "Tłum zakołysał, skłębił, zmieszał, jakby do ucieczki, gdy grom padnie, ale po chwili runął na kolana, palący wicher westchnień zahuczał, tysiące gwiazd rozbłysły w oczach, tysiące rąk wyniosły się ku ołtarzowi i tysiące piersi zawtórowało: Ojczyznę, wolność, racz nam wrócić Panie! [...] I widziałem, jak z tych serc wierzących wynosiła się niepokalana dusza Polski, i okutymi jeszcze rękami błogosławiła na ciężki trud walki, na ostatni, zwycięski bój za wolność!"\nNastępny dzień, po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego, różnił się bardzo od ponurego okresu walki i represji. Warszawa, jak notuje Reymont, wyglądała jak w "pierwszym dniu stworzenia". Zdjęcie groźby przemocy wyzwala wszelkie namiętności, pozwala ujawnić się wszelkim poglądom. Efektem tej niecodziennej sytuacji - żyjące pokolenie mieszkańców carskiego imperium nigdy nie doświadczyło przecież wcześniej takiego stanu - jest kompletny chaos. Nagłe przejście od zniewolenia, od totalnej kontroli samodzierżawia do sytuacji, w której władza praktycznie nie funkcjonuje, oznacza zawieszenie wszelkich form życia społecznego. Reymont notuje: "Chaos wszędzie i we wszystkim najzupełniejszy. Na każdej prawie ulicy już mowy, partyjne sztandary i śpiewy"; "jak w czarodziejskim kalejdoskopie zmieniają się obrazy, sceny, ludzie, znaki bojowe [...]". Od Woli ciągną pochody robotnicze pod czerwonymi sztandarami, gdzie indziej wiece, na których przemawiają działacze Narodowej Demokracji. Powszechna gorączka udziela się także Reymontowi. Notuje gorączkowo: "Chciałbym wszystko widzieć, wszystko słyszeć i wszystko przeżyć, co czują te masy, te domy, te ulice [...]". Masy, które tak go fascynują, są chwiejne, łatwo ulegają demagogicznym hasłom. Im dalej od środka miasta, tym więcej haseł "zionących nienawiścią". Na Złotej jakiś wiecowy mówca krzyczy "Precz z Polską! Śmierć burżujom! Śmierć katom!". Tłum jak zahipnotyzowany krzyczy "Śmierć!". Wtem z ulicy tuż obok dobiega "Warszawianka", wyłania się pochód pod sztandarami narodowymi. Tłum rzuca się w jego stronę i zaczyna krzyczeć: "Niech żyje Polska!"\nWydarzenia 1905 roku w optyce Reymonta mają zatem dwoistą naturę. Z jednej strony to wielkie przesilenie polityczne ma na celu wywalczenie swobód obywatelskich i wolności konstytucyjnych, których odmawiało dotąd samodzierżawie. Społeczeństwo walczyło o prawo do przeistoczenia się z poddanych w obywateli, a w polskich warunkach dochodził do tego także element narodowego odrodzenia. Sensem tej walki była realizacja ideałów liberalnych i demokratycznych, na których ufundowano cały wiek XIX. Z drugiej jednak strony moment załamania się autorytarnego porządku politycznego przynosi ze sobą nieuchronnie także załamanie się porządku społecznego jako takiego. Zbiorowość żyjąca od ponad czterdziestu lat w warunkach słabnącego, to znów nasilającego się policyjnego terroru, pozbawiona nie tylko swobód obywatelskich, możliwości organizowania się nagle zostaje skonfrontowana z nagą rzeczywistością. Jej kształt często zaskakiwał i szokował. Powodem wstrząsu, jakiego doświadczyli ludzie obserwujący wydarzenia 1905 roku w Warszawie, był przede wszystkim nagły, niespodziewany wybuch skrajnie lewicowej propagandy, podsycającej klasową nienawiść i odrzucającej hasło niepodległości jako "reakcyjne". Wiedziano dotąd wprawdzie o istnieniu radykałów, o socjalistach czy "nihilistach", jak ich z rosyjska zwano, jednak czym innym była wiedza bardziej teoretycznej natury, czym innym zaś widok tłumów skandujących skrajne hasła, otwarcie głoszących konieczność rozprawienia się z burżuazją. Szczególne oburzenie, a nawet przerażenie wywoływały otwarcie głoszone hasła wymierzone przeciwko niepodległości. W pokoleniu wychowanym w cieniu klęski powstania styczniowego ten rodzaj radykalizmu musiał budzić szok. Nowoczesność, która zapuszczała w Kongresówce swoje korzenie w popowstaniowych dziesięcioleciach zmieniła wiele ze społecznych, politycznych i narodowych realiów połowy XIX wieku. Jeśli kilkadziesiąt lat temu walka o Polskę oznaczała starcie z obcą siłą, to teraz, na początku nowego wieku oprócz wroga zewnętrznego, obcego narodowo, odkrywano przeciwnika nowego, który z równą zajadłością zwracał się przeciwko caratowi jak i hasłu niepodległości. Zaskoczenie, lęk odczuwane z tego powodu udzielały się nie tylko ludziom związanym mniej lub bardziej z ruchem narodowym, takim jak Reymont czy Sienkiewicz; podobne świadectwa możemy znaleźć na przykład w relacjach piłsudczyków z tamtego okresu. Niezależnie od wszelkich możliwych różnic ideowych, hasło "Precz z Polską!" nie stanowiło zwykłego odbicia taktyki politycznej SDKPiL czy innych organizacji radykalnych - był to w rozumieniu wielu polskich inteligentów wyraz nihilizmu, dowód moralnego barbarzyństwa. Z tej perspektywy zakończenie cyklu "Z konstytucyjnych dni", zawierające opis wielkiego, trzystutysięcznego pochodu narodowego, zorganizowanego przez endecję, zdawał się sugerować, iż jest jednak nadzieja na odrodzenie nie tylko sprawy polskiej lecz także cywilizacyjnego porządku.\nPóźniejsze utwory, powstałe wyraźnie pod wpływem doświadczeń kolejnych lat opadania fali rewolucyjnej i narastających represji ze strony władz, zawierały już znacznie więcej ciemnych barw. Charakterystyczna przy tym wydaje się zmiana formy wypowiedzi - zamiast form reportażowych (obok "Z konstytucyjnych dni" można zaliczyć do nich na przykład opowiadanie "Zabiłem") Reymont zaczyna sięgać do literackich, baśniowych alegorii. Szczególnie istotna wydaje się zwłaszcza alegoryczna opowieść zatytułowana "Cmentarzysko", napisana przez Reymonta jesienią 1906 roku, a więc w rok po cyklu "Z konstytucyjnych dni". Miejscem jej akcji jest wielkie, przemysłowe miasto-moloch. Jej początek to wielki strajk wymierzony w posiadaczy kryjących się w pałacach, strajk będący jednak tylko wstępem do ostatecznego starcia. Rewolucja, która wkrótce się zaczyna, przynosi krwawy chaos, rozpętanie pierwotnych żywiołów: "...zaczęły się rwać wszystkie wiązadła życia. I wszystkich ludzi ogarnęło jakby szaleństwo. Miasto przemówiło głosem huraganów. Życie wzburzyło się do dna, rozwalało prawieczne pęta i oszalałe własną potęgą, szamotało się wśród grzmotów, błyskawic i śmierci [...]. Zaczął się stawać na jawie przerażający sen apokalipsy". Po ostatecznym zwycięstwie miasta "zemsta rozsiadła się na trybunałach", wyrósł las szubienic; zabijano w imię wolności, w imię równości, w imię braterstwa.\nTriumf rewolucji oznacza dla Reymonta jednocześnie triumf istoty przemysłowej cywilizacji. Stawką w tej walce były fabryki, porównane do "ołtarzy Molocha", serce przemysłowego miasta. Przeszłość umiera, zwycięskie miasto-moloch sprawia mocą swej techniki, że zwycięża nad wszystkich "głęboka cichość bezgranicznej sytości, trupi spokój szczęścia". W tym świecie spełnionej utopii ginie prawdziwe człowieczeństwo. Wśród złotych kopuł, złotych baszt żyją istoty przypominające jako żywo "ostatnich ludzi" opisanych przez Nietzschego w Tako rzecze Zaratustra. Autor Ziemi obiecanej tak ich opisuje: "W ciszy, bez troski, ociężałe stado ludzkie gmerało się sennie w bytowania rozkoszach, trwało bez marzeń, bez trwóg, bez śmierci, jak robactwo w kupie nawozu". Zjawia się jednak tajemniczy cień, który pod murami Molocha szepce, że to, co z nienawiści zostało poczęte, musi umrzeć. Przekleństwo spełnia się i miasto zamienione zostaje w cmentarzysko, porasta je pierwotna puszcza, w której ostatnia opuszczona fabryka "śniła jeszcze, że robi". Odrodzona z niedobitków cywilizacji ludzkość, żyjąca w dziewiczym stanie natury, omijała z daleka ten pomnik dawnej pychy i przemocy.\nDla Reymonta zatem rewolucja socjalna to chaos zagrażający wszelkiemu porządkowi. Choć rozpoczyna się pod szlachetnymi hasłami walki z uciskiem i tyranią, nieuchronnie przerodzić się musi w walkę z wszelkim porządkiem, z cywilizacją jako taką. Myśl ta pojawia się także w innej alegorycznej opowieści z okresu rewolucji zatytułowanej "Na krawędzi", w której bunt przeciwko okrutnemu władcy świata kończy z chwilą, gdy na osieroconym tronie świata zasiadła triumfująca śmierć, która "śmiała się szyderczo, długo i bezlitośnie".\nBunt - parabola rewolucyjnej apokalipsy\nZakończenie I wojny światowej to moment, w którym krzyżują się wspomniane wcześniej oba nurty myślenia o współczesności kształtujące świat wyobrażeń pokolenia Reymonta i Żeromskiego - z jednej bowiem strony uczucia patriotyczne i nadzieje na rozwiązanie sprawy polskiej znalazły swoje spełnienie w odzyskanej w 1918 roku niepodległości; z drugiej jednak strony sprawdziły się również obawy co do niszczycielskiego potencjału skrajnego socjalistycznego radykalizmu, podszytego nihilizmem, który zatriumfował w Rosji w 1917 roku. Polska, w przeciwieństwie do innych zachodnich społeczeństw, pozostawała w specyficznej relacji do rodzącego się na wschodzie totalitaryzmu. Z perspektywy Warszawy nie było to jedynie wielkie historyczne wydarzenie, które z paryskiej czy londyńskiej oddali, wyglądało na spełnienie prometejskiej utopii sprawiedliwego społeczeństwa. Znad Wisły widać było doskonale wszelkie odrażające szczegóły rewolucji bolszewickiej, szczegóły szokujące zarówno dla ludzi lewicy, takich jak Żeromski jak i dla przedstawicieli umiarkowanie prawicowych, czy też skłaniających się ku idei solidaryzmu społecznego środowisk, jak Reymont. W odczuciu grozy wydarzeń na wschodzie pomagały także bliskie związki z Rosją z czasów rozbiorów. Znajomość języka, realiów, relacje setek tysięcy Polaków, którzy byli naocznymi świadkami wydarzeń, wreszcie fakt, iż rewolucja objęła najpierw tereny historycznej Rzeczypospolitej a później została przyniesiona na bagnetach Armii Czerwonej aż do bram Warszawy - wszystko to przesądzało o zupełnie innym niż na zachodzie, bardziej bezpośrednim i pozbawionym złudzeń odbiorze bolszewickiego przewrotu.\nW ostatnim okresie życia i twórczości Reymonta odnajdziemy obydwa te wątki. Z jednej bowiem strony włącza się on aktywnie w budowanie niepodległości. W 1919 i 1920 roku odbył, przy poparciu władz odrodzonego państwa polskiego, podróże do Ameryki, między innymi w sprawie pożyczki narodowej. Z drugiej jednak z niepokojem obserwuje rozwój wypadków na wschodzie, widząc w nich jednocześnie spełnienie apokaliptycznych przeczuć z początku wieku, jak i zapowiedź możliwej, całkowitej katastrofy dziejowej. Obawy te znalazły swój wyraz przede wszystkim właśnie w Buncie.\nGłównym bohaterem Buntu jest pies Rex, przywódca buntu zwierząt przeciwko władzy człowieka. Ten, jak z ironią pisał Krzyżanowski, "czworonogi Pankracy tej Nie-ludzkiej komedii", sportretowany został jako typowy rewolucjonista, kierowany w równym stopniu osobistym resentymentem, jak i fanatyczną wiarą w uniwersalny ideał. Niegdyś chował się na pańskich pokojach we dworze, patrząc z góry na podwórzową zwierzęcą masę. Żyjąc razem z ludźmi, którzy dopuszczali go do swego towarzystwa na co dzień, pieścili, kochali, pozwalali zabijać inne zwierzęta na rozkaz, przywykł do myśli, że jest czymś lepszym. Jednak nieszczęśliwy wypadek, kiedy to zagryzł ulubione jamniki panicza, spowodował jego nieodwołalną banicję i upadek z wyżyn dworskiego życia "na pokojach" zasłanych miękkimi dywanami w poniżenie podwórkowej poniewierki w błocie i gnoju: poznajemy go w chwili, gdy kucharka okłada go pogrzebaczem za kradzież pieczeni. Przygarnięty przez inne zwierzęta i Niemowę, dziecko-sierotę, wyrzutka tak jak on sam, zaczął leczyć rany. Rozpamiętując swoją krzywdę odkrył na koniec, że człowiek to "twórca i kat wszystkiego", który umacnia swoją władzę na stosie trupów. Niszczycielska energia rewolucjonisty rodzi się zatem z poczucia wykorzenienia, deklasacji, poczucia odtrącenia, jakie żywi ktoś, kto z natury (czy też - z racji klasowego porządku) należy do niższej warstwy zbiorowości. Wydźwignięty z upadku, spoufala się szybko z wyższą formą życia, jednak nie jest w stanie zrozumieć istotnych źródeł porządku i cywilizacji. Moment deklasacji, powtórnego upadku w dół hierarchii, odbiera jako potwierdzenie prawdy, iż o wszystkim rozstrzyga siła i że to właśnie ona może być jedynym sposobem zniszczenia świata, który go najpierw akceptował a później odtrącił. Tu właśnie leży źródło mesjanistycznej i jednocześnie niszczycielskiej energii, która popycha czworonogiego rewolucjonistę do działania, przesyconego nienawiścią do ludzi i zarazem fascynacją ich światem.\nPrzeciwieństwem królestwa człowieka - w tym wypadku dworu i pracującego nań folwarku - jest królestwo natury, puszcza. Tam właśnie udaje się odtrącony przez ludzi Rex. Zwyciężył wprawdzie wilka, lecz sąd ptaków wygnał go z lasu za zabijanie zwierząt bez potrzeby. Podwójnie odrzucony, zarówno przez ludzi jak i przez puszczę, traci wszelkie oparcie. Sens tego wykluczenia uwidacznia się w dyskusji z Puchaczem, ucieleśniającym odwieczną mądrość lasu, któremu zaczyna opowiadać o tym, jak bezpieczne i uporządkowane jest życie w świecie ludzi. Stary mędrzec wie bowiem, że ceną ludzkiego porządku jest panowanie nad zwierzętami. Dlatego dla gospodarskiego bydła ma tylko pogardę, ponieważ sprzedało za nędzne pożywienie i dach nad głową swoją wolność, siłę i krew. Wolność jest cenniejsza niż bezpieczeństwo, nawet jeśli, tak jak w puszczy, oznacza ciągłe zagrożenie życia. Puchacz wygłasza w tym miejscu prawdziwie nietzscheańską pochwałę walki, jako pierwszego prawa puszczy: "Każdy ma prawo napadać. Za każdy cios, za każdą śmierć płaci śmierć. Biada słabym! Biada tym, których zawiodą kły czy szpony. Walka jest życiem! Zwycięstwo jest celem. Ciepła krew wroga i jego żywe, drgające mięso to boska zapłata męstwa. Chwała i łupy zwycięzcom! Śmierć zwyciężonym! To hasło wolnych". Rex, rozwścieczony swoistym tradycjonalizmem Puchacza, rzuca mu z pogardą: "Mysz zdarzy ci się ułowić, a o bohaterskich przewagach bajasz!", na co słyszy w odpowiedzi równie pogardliwą odpowiedź: "Ty masz za walkę, kiedy cię poszczują za zdychającą krową!"\nRex nie ma nic, co mogłoby służyć za oparcie - już jest zatem nihilistą idealnym, teraz tylko musi ten fakt zrozumieć, aby przekroczyć symboliczną granicę, aby wyjść poza dobro i zło. Nie może być członkiem świata ludzi, bowiem zrozumiał, że mógł się w nim być tylko tak długo, jak długo cieszył się łaską jego władców; nie mógł być członkiem wspólnoty zwierząt gospodarskich, służących człowiekowi, bowiem obcowanie z ludźmi zaraziło go dumą skutecznie odróżniającą go od bydła i innych "niewolników"; nie mógł jednak już także powrócić do dawnego, odwiecznego świata puszczy, bowiem cała metafizyka walki, wolności wydawała mu się niczym wobec uroku, jaki na niego rzucił ludzki porządek, ze swoją sytością i organizacją. Dopełnia rytuału transgresji rewolucyjnej poprzez akt potwornego świętokradztwa: zaczaiwszy się w świętym miejscu puszczy, zagryza i zjada święte sarny. Wilki, które chciały mu przeszkodzić, uciekają przerażone i jednocześnie zafascynowane tym bluźnierczym okrucieństwem. Tuż potem, upojony własną mocą i bezkarnością, Rex słyszy klangor przelatujących żurawi. Ten szczególny dźwięk zrodził w nim wielką tęsknotę i myśl wywędrowania tam, dokąd odlatują klucze żurawi, do błogosławionych ziem, gdzie nie ma człowieka, gdzie panuje wolność i szczęście.\nRex powraca na wieś i zaczyna głosić swoją rewolucyjną ewangelię. Jego hasła, jego obecność i walka prowadzona w pojedynkę, stają się zarzewiem powszechnego buntu. Dochodzi do wielkiego zebrania zwierząt, na którym Rex, jako wódz i główny ideolog, rozpoczynając obrady "zaskomlał uroczyście" hasło rewolucji: "Szczęścia i wolności dla wszystkich uciemiężonych!". W trakcie obrad okazało się jednak, że choć zwierzęta mają poczucie krzywdy, to jednak nie są także skore do totalnej i natychmiastowej rewolty. Chytre chłopskie szkapy pytały, co z tego będą miały? Najostrzej zaatakował Rexa knur występujący w imieniu świń, który wygłosił iście bernsteinowskie, rewizjonistyczne credo: "i to szczeka pies [...], który na rozkaz człowieka wszystkich gryzie, szarpie i wygania! (....) Mądrala, a nie pojmuje, że na świniach opiera się prawda świata, jego spokój, ład i rozsądna progresja. A człowiek jest panem, bo jest głową wszystkiego! On myśli, pracuje i zabiega, żebyśmy mieli wszyscy co żreć. Żebyśmy istnieli. Ty ze swoim rozumem możesz tylko zgubić nas wszystkich. Świat urządzony jest mądrze, każdy powinien być na swoim miejscu i słuchać, co mu człowiek rozkaże". Przy maciorach zaś, dodaje, "nie mówi się o śmierci. To nasza tajemnica! Dobrowolna ofiara składana za istnienie całego naszego gatunku". Wypędzony ze zgromadzenia, na którym świnie zdobyły większość, Rex myśli z nienawiścią: "Za dużo świń na świecie [...] i ciężko im ryje podnosić do słońca".\nNie zraża się jednak tym niepowodzeniem. Wie, że warunkiem powodzenia jest potężna idea, która z uporem głoszona i poparta siłą, w końcu zwycięży w zwierzęcej masie. Na razie jednak zbiera wokół siebie hordę gotowych na wszystko psów, "zdziczałych samotników". Od incydentu ze świniami na zwierzęcym wiecu nie odstępuje go ani na krok gwardia przyboczna złożona z owczarków. Na czele tej wiernej armii zaczyna pustoszyć puszczę. Pokonawszy Niedźwiedzia, pana lasu, przeciąga na swoją stronę krwiożercze wilki i lisy z ich wodzem, wilkiem zwanym Kulasem, które składają mu hołd. Czynią to nie dlatego, że porywa je wielka wizja zwierzęcej utopii, lecz raczej to, że widzą u Rexa potężną, niszczycielską żądzę panowania. Przymierze psów, wilków, lisów i innych drapieżców pozwala przystąpić do ostatecznej rozprawy z ludźmi. Szał wyzwolenia spod władzy ludzi i niszczenia zbudowanego przez nich porządku ogarnia wszystkie zwierzęta. Ludzie ponoszą klęskę. Dziejowa sprawiedliwość dokonuje się poprzez pożogę, rozlew krwi i całkowity upadek cywilizacji.\nNa naradzie wodzów, na której prócz Rexa obecny jest Kulas i Niemowa, wódz rewolucji rzuca hasło "Na wschód!", tam, gdzie wschodzi słońce. Rozpoczyna się wędrówka zwierząt, poprzez powszechny chaos totalnej wojny z niedobitkami ludzi. Trwa także festiwal nieograniczonego korzystania z dobrodziejstw obalonej ludzkiej cywilizacji. Zwierzęta buszują po opuszczonych domach, wyżerają znalezione zapasy. W końcu jednak nadchodzi nieuchronny kryzys. Zwierzęcej armii zaczyna zaglądać w oczy głód. Niemowa - jedyny renegat ze świata ludzi, idący ramię w ramię ze zwierzętami, który w tym nieludzkim świecie zaczyna odczuwać tęsknotę za dawnym porządkiem, szydzi z Rexa: "Macie wolność, to po co wam pasza. Jak ludzie nie zasieją to wy nie zeżrecie [...]. Nikt się z tym jeszcze nie wyznaje, ale wszyscy chcieliby wracać do pełnego żłobu." Wódz odpowiada mu: "choćbyśmy wyzdychali z głodu co do jednego, nikt dobrowolnie nie wróci do jarzma". Głód doprowadza do tego, że zwierzęta w chwili słabości zwracają się do Niemowy z wielkim krzykiem "Wybaw nas! Prowadź! Ludzi chcemy! Panów chcemy! Jeść chcemy! Prowadź!". Nie wszyscy jednak popierają bunt, ostatecznie Rex i jego świta doprowadzają do wypędzenia Niemowy. Rex raz jeszcze porywa zwierzęcą społeczność mocą swych żarliwych zaklęć: "Towarzysze, przyjaciele, bracia, świadczę wam całą mocą pewności, jako nadchodzą dnie nieskończonej szczęśliwości!".\nRozziew pomiędzy utopią a rzeczywistością jest jednak straszny. Pierwszy widzi go Kulas, przywódca wilków. Rozumie, że Rex skażony jest podstawową słabością, że nie ma w nim natury prawdziwego drapieżcy. Zarzuca mu głupotę: "Brałeś od ludzi kije, ale nie wziąłeś rozumu! Strułeś się pychą. Nigdy nie byłeś wolny i nigdy nie zrozumiesz wolności. Cóż połączyło cię ze stadem? Nienawiść do wspólnych panów. I zamiast skoczyć im do gardzieli, napić się ich krwi, i wziąć zemstę, zbuntowałeś przeciwko nim tę niewolniczą hołotę a zarazem musiałeś iść na służbę głupiego bydła! [...] A jeśli nie masz swoich ukrytych celów, a jeno ich szczęście i dobro, toś głupi po stokroć, przypuszczając, że można z nich utworzyć wolny naród". Dla Kulasa ukrytym sensem rewolucji mogła być tylko chęć zajęcia miejsca ludzi, to znaczy podporządkowanie sobie zwierzęcego bydła. Ostatecznie Kulas i jego wilki uciekają, gdy okazuje się, że im dalej na wschód, tym więcej głodu i nieszczęść. Zrozpaczone zwierzęta zabijają w końcu Rexa z okrzykiem "Chcemy wrócić do jarzma, niewoli i batów!"\nW finale Buntu zwierzęta, po wielu cierpieniach, po długim błąkaniu się po pustyniach, trawione "tęsknotą za panem" dotarły w końcu do południowych, ciepłych krain. Tam, ujrzawszy pod palmą goryla, zaczęły krzyczeć uszczęśliwione: "Człowiek! Pan nasz!" Na jego widok "wszystkie stada padły w pokorze i niebosiężny ryk wybuchnął: Panuj nam! Rządź nami. My twoi wierni. Nie opuszczaj nas! Wystraszony goryl uciekł na palmę, bijąc kokosami w najbliższych, bełkotał coś niewiadomego i parskał z wściekłością. A z dołu wznosiły się nieustanne błagania: Panuj nam! Rządź nami! My twoi! Panie nasz!" Rozziew pomiędzy utopijnym, szlachetnym i nierealistycznym programem rewolucji a okrutną i totalną przemocą jej codzienności, nieuchronnie musi się wedle Reymonta skończyć zupełną katastrofą. Spełnienie obietnic nie jest możliwe, jednak w momencie załamania się tego szalonego eksperymentu nie sposób też już powrócić do obalonej przez rewolucję, dawnej formy porządku. Pozostaje karykatura powrotu: zwierzęta oddają się we władanie bestii przypominającej tylko pozornie człowieka.\nAntybolszewizm i antykomunizm - dwa pokolenia i dwa paradygmaty\nJulian Krzyżanowski nazwał Bunt "rozszerzoną do rozmiarów powieści parabolą". Wydaje się, iż to w znacznym stopniu właśnie rozciągnięcie ponad miarę (dwieście stron!) prostego w gruncie rzeczy pomysłu sprawiło, iż powieść nie znalazła uznania w następnym pokoleniu, choć w momencie jej ukazania się nie brakło pochlebnych opinii. Wprawdzie Krzyżanowski przyznawał, iż jako dzieło artystyczne baśń ta stoi o wiele wyżej od alegorycznej wizji państwa komunistycznego z noweli "Cmentarzysko", to jednak nie mogła pretendować do zajęcia wybitnego miejsca w bogatym dorobku nowelistycznym Reymonta. Autor Ziemi obiecanej, choć niechętny młodopolskiej manierze, uległ jednak chyba w tym wypadku wpływom młodopolskiego stylu. Pisząc migawkowy cykl "Z konstytucyjnych dni" świadomie poszukiwał nowych form wyrazu dla nowej, przynoszącej zarówno nadzieję jak budzącej grozę, rzeczywistości XX wieku. Bunt był o wiele bardziej tradycyjny w formie. Rozbudowana parabola łączyła w sobie brutalny naturalizm z momentami wręcz karykaturalnym symbolizmem oraz z tradycyjną moralistyką. Doświadczenie rewolucji bolszewickiej, tak żywe przecież na początku lat dwudziestych, domagało się nowych form wyrazu, innego języka; przykład Żeromskiego i Przedwiośnia pisanego prawie w tym samym czasie, dowodzi, że przedstawiciele starszego pokolenia czynili takie próby, uwieńczone w znacznym stopniu powodzeniem. Reymont nie potrafił sprostać temu wyzwaniu.\nLiteracki warsztat, rodzaj wyobraźni symbolicznej, język i pojęcia użyte przez Reymonta do potępienia komunistycznej rewolucji rozmijały się z oczekiwaniami swoich współczesnych, a co bardziej może jeszcze decydowało o jego porażce, o tym, że Bunt nie został zapamiętany - rozmijały się z przyszłością, z tymi poszukiwaniami nowego sposobu mówienia o doświadczeniu totalitaryzmu, które za swoje własne uznały następne pokolenia. Najlepszego dowodu jak bardzo język Reymonta był anachroniczny już w kilkanaście lat po ukazaniu się Buntu - bo w roku 1938 - dostarcza sam Krzyżanowski. W swej monografii pisze, iż sam "satyryczny koncept" historii o zamienieniu człowieka w małpę był dobry, lecz zbyt rozwlekle przeprowadzony, a o końcowej scenie z gorylem robi uwagę, iż stanowi ona "ironiczne oświetlenie" całości. Trudno o większe nieporozumienie! Dla Reymonta ta rozwlekła parabola miała stanowić jednoznaczny portret dziejowej apokalipsy budzący grozę, a nie rozbawienie. Ironia czy satyra w tym kontekście są pojęciami jak najdalszymi od intencji autora.\nIstnieje - co ciekawe - ich jednoznaczne świadectwo. Znaleźć je można we wspomnieniach Henryka Dzendzla, przedwojennego działacza ludowego, który stykał się wielokrotnie z Reymontem w ostatnich latach jego życia. Opisał on jedno ze spotkań w 1925 roku, niedługo przed śmiercią pisarza, gdy odwiedził go z dwoma jeszcze innymi osobami. W rozmowie na tematy polityczne (tu możemy się tylko domyślać, że wiązały się one jakoś z Rosją bądź komunizmem - z oczywistych względów Dzendzel nie mógł w 1972 roku dokładnie opisać tej rozmowy), Reymont poruszył temat Buntu. Poprosił Dzendzla, aby ten odczytał samo zakończenie, po to, aby skonfrontować z rozmówcami jego wymowę. Gdy umilkł głos czytającego, zapadło milczenie: "Reymont głęboko oddychał. Po chwili stwierdził kategorycznie, że był, jest i będzie przeciwnikiem stosowania siły i przemocy dla przeprowadzenia politycznych celów. Z którejkolwiek strony nie pochodziłyby one. Najgłębsze przemiany społeczne można osiągnąć bez rozlewu krwi. Najgorszych przeciwników takich zmian można unieszkodliwić bez skracania o głowę". Jeśli już w latach trzydziestych odczytywano sens zakończenia Buntu jako satyryczny koncept, to trudno sobie wyobrazić większą artystyczną i intelektualną porażkę.\nJej przyczyn można upatrywać w tym, iż Reymont wstrząśnięty okrucieństwami rewolucji w Rosji sięgał po instrumentarium literackie i pojęciowe rodem z początków wieku, którego użył do stworzenia apokaliptycznej wizji upadku cywilizacji i triumfu śmierci w noweli "Cmentarzysko". Intuicja była jak najbardziej słuszna, jednak wykonanie - jak się okazało - chybione. Bolszewicka rewolucja jawiła się ciągle jeszcze bardziej jako paroksyzm niszczycielskich sił, jako dziejowa apokalipsa, w której, jak w każdym chaotycznym żywiole, królował na razie pierwiastek bezładu. Przyszłość wydawała się niejasna i nieokreślona. Dla pokolenia lat trzydziestych nieoznaczoność, bezforemność rewolucji przeistoczyła się w nowe zupełnie doświadczenie - dojrzewających i nabierających sił totalitaryzmów. Stalinizm radykalizował doświadczenie bolszewików z czasów Lenina w takim samym stopniu jak hitleryzm doświadczenie włoskiego faszyzmu z lat dwudziestych. W nowym jednak wydaniu niszczycielska siła nie posiadała już charakteru ślepego żywiołu burzącego wszystko na swojej drodze. Pojawił się w niej element zupełnie nowy, którego nie widać było z całą wyrazistością w momencie, gdy Reymont pisał swoją alegoryczną baśń - pojawił się pierwiastek totalitarnego porządku, organizującego niszczycielską moc w jeden wielki, wszechogarniający mechanizm, który zdolny był ogniskować radykalne zło w siłę zdolną nie tylko do unicestwiania, lecz także do planowego i metodycznego budowania. Stanowiło to istotną różnicę w przeciwieństwie do opętańczej i obłąkańczo dionizyjskiej orgii niszczenia starej cywilizacji z lat 1917-1920, unicestwiania każdego elementu rzeczywistości uznanego na podstawie totalnej, dialektycznej ideologii, za wrogi. W pierwszych latach mordowano, zabijano dla samego zabijania - w czasach Jeżowa i Jagody patos unicestwiania wzbogacony został o patos "piatilatek", o mit Magnitogorska.\nPotrzeba było czasu, aby porzucić stare, nieadekwatne do nowej sytuacji, sposoby opisywania fenomenu radykalnego zła i wypracować nowy język i nowe narzędzia intelektualne. Tu właśnie, jak się wydaje, leży istota różnicy pomiędzy zapomnianą, polską wersją opowieści o buncie zwierząt przeciwko tyranii człowieka w imię utopii powszechnej szczęśliwości, a znaną po dziś dzień i klasyczną już jej angielską wersją. Reymont w swej baśni dał wyraz przerażeniu bolszewizmem i jego rewolucją, w której widział erupcję barbarzyńskiego nihilizmu. Intuicje i przeczucia co do zbrodniczej istoty wydarzeń, co do nieuchronnej klęski całego przedsięwzięcia miał słuszne - nie był jednak w stanie dać przekonywującego opisu mechanizmów władzy, bowiem zręby totalitarnej struktury dopiero wyłaniały się z chaosu rewolucji. Pozostawała zatem moralistyka i baśniowa apokaliptyka. W pokoleniu Żeromskiego i Reymonta, schodzącym ze sceny historii, dominowało uczucie szoku, wywołanego realnym kształtem, który przybrała tak idealizowana wcześniej rewolucja rosyjska. Potworność rewolucji, przechodząca swoim okrucieństwem i swoją skalą wszystko to, co zdarzyło się dotąd w historii, zdawała się zapowiadać nadciągający kres czasów. W moralnym proteście przeciwko rozmiarom zbrodni rewolucji daje się słyszeć nuta zdecydowanej odmowy uczestnictwa w dziejach, jeśli owe zbrodnie miałyby się stać ich immanentną częścią. Rewolucja, jako dziejowa apokalipsa, jawiła się jako akt zerwania ciągłości dziejów. Przyszłość stała pod znakiem zapytania.\nTu właśnie leży przyczyna naszej odruchowej pobłażliwości wobec antybolszewickiej apokaliptyki Reymonta czy Zdziechowskiego. Bo my wiemy, że przyszłość jednak miała nadejść. Więcej, wiemy, że zbrodnie totalitarne, które pochłonęły dziesiątki milionów ofiar, które przyniosły zagładę dla całych światów powstających setki, tysiące lat temu, nie zerwały jednak ciągłości dziejów. Świat nie skończył się, choć sądząc po ludzku, właśnie to powinien był zrobić. Totalitaryzm, zarówno ten komunistyczny, jak i nazistowski, stał się jedną z głównych postaci tragedii odegranej przez wiek dwudziesty. Jakkolwiek jednak straszny, w ten sposób nić totalitarnej hybris została wpleciona w nasze istnienie. Nie potrafimy już sobie wyobrazić rzeczywistości, w której nigdy totalitaryzmu by nie było, bo w naszym świecie Hitler i Stalin byli jednym z czynników kształtujących granice państw, wygląd miast, strukturę społeczną czy etniczną. Dlatego też wolimy sięgać do pokolenia żyjącego już później niż generacja Reymonta. Orwell w swoim Folwarku zwierzęcym, pisanym już po II wojnie światowej, czyli w ponad dwadzieścia lat później, gdy wydawało się, iż imperium Stalina znajduje się u szczytu swej potęgi, dał wyraz i pojęciową strukturę doświadczeniu następnego już pokolenia, dla którego przeciwnikiem nie był bolszewizm, raczkujący totalizm, lecz stalinowski komunizm, totalitaryzm w pełnej, rozwiniętej formie; nie nihilistyczna, barbarzyńska rewolucja, lecz totalitarny Związek Sowiecki posiadający największą armię w dziejach ludzkości, największą w dziejach ludzkości machinę terroru, tysiące obozów koncentracyjnych, tajną policję kontrolującą myśli i bezwzględną ideologię diamatu wraz z jej kanonicznym dziełem ukazującym żelazną logikę dziejów prowadzącą do ostatecznego rozgromienia starego świata, czyli Historię Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Siłą rzeczy też, gdy Polacy doświadczyli całej grozy totalitarnej opresji po 1939 r., gdy naród został poddany okrutnej inżynierii społecznej obu totalitarnych reżimów, gdy potem, swoje życie mógł odbudowywać w ramach państwa budowanego na komunistyczną modłę, dawna krytyka bolszewizmu, sięgająca swymi korzeniami w świat pojęć i literackiej wyobraźni XIX wieku, musiała odejść na drugi plan. Myśl polska, spętana cenzurą i ideologicznym nadzorem, próbując zrozumieć sens własnego położenia, wolała sięgać po Koestlera, Orwella, Herlinga-Grudzińskiego, Sołżenicyna czy Miłosza. Reymont, Żeromski, Zdziechowski - żeby wymienić tylko te trzy nazwiska, schodzili na dalszy plan, do czego naturalnie przyczyniała się cenzura, lecz poza cenzurą także immanentne niedostatki tego antybolszewickiego nurtu polskiej myśli.\nDopiero dzisiaj, po ostatecznym upadku komunizmu, nadszedł, jak się wydaje, czas na sięgnięcie także po tamte doświadczenia, po to, aby nasza wiedza o minionym właśnie stuleciu mogła stać się pełniejsza. Z pewnością reymontowska baśń opowiadająca dzieje nieudanej rewolucji zwierząt przeciwko władzy człowieka powinna na powrót stać się elementem historii intelektualnych zmagań z radykalnym złem XX wieku.\n Kwestia ewentualnego przekładu Buntu na język angielski, który mógł zainspirować Orwella nie może być jednoznacznie rozstrzygnięta (książka była na przykład tłumaczona na niemiecki i cieszyła się w Niemczech pewną popularnością). Nie odnotowuje takiego tłumaczenia bibliografia Marion Moore Coleman (Polish literature in English translation. A Bibliography compiled by..., USA, 1960), która nb. przynosi informacje o blisko sześćdziesięciu przekładach z dorobku autora Chłopów. Nawet jeśli utwór Reymonta w żaden sposób nie dostarczył inspiracji Orwellowi, interesujący wydaje się fakt posłużenia się przez obu autorów pomysłem buntu zwierząt jako parabolą do opisu i krytyki komunistycznej rewolucji.\n Cytat za: J. Krzyżanowski, Władysław Stanisław Reymont. Twórca i dzieło, Lwów 1937, s. 7.\n Literatura polska wobec rewolucji. Praca zbiorowa pod redakcją Marii Janion, Warszawa 1971; wśród autorów m.in. M. Janion, "»Cześć i dynamit«. Literatura a rewolucja", T. Burek, "Lekcja rewolucji (O znaczeniu rewolucji 1905 roku w procesie historyczno-literackim)", M. Płachetki, "Retoryka rewolucji. Techniki literackiej perswazji w prozie o roku 1905", A. Mencwel, "Inteligencja i rewolucja. Rewolucja 1905-1907 a myśl krytyczna Stanisława Brzozowskiego".\n Jak bardzo sposób, w jaki dyskontowano Ziemię obiecaną w czasach PRL, odbiegał od pierwotnych intencji Reymonta pokazuje Marek Cichocki w swym tekście "Ziemia obiecana jako powieść współczesna", [w:] Reymont - dwa końce wieku, red. M. Swat-Pawlicka, Warszawa 2001, s. 7-27.\n Ciekawe świadectwo w tym względzie przekazał Henryk Dzendzel, przedwojenny działacz ludowy, związany blisko z Reymontem w ostatnim okresie jego życia, jeden z ludzi, którzy organizowali przystąpienie autora Chłopów do PSL "Piast" w czasie obchodów ludowych w Wierzchosławicach w 1925 roku; jego relacja jest tym ciekawsza, iż ukazała się w PRL. Tak relacjonował on poglądy Reymonta na kwestię rewolucji i radykalizmu politycznego: "zawsze odgrywał u niego dużą rolę interes narodowy, patriotyzm. Gdy mu zarzucano, że jest zwolennikiem solidaryzmu, odpowiadał, iż jego zdaniem, jak w przyrodzie, tak i w stosunkach społecznych następuje ewolucja, wiodąca do coraz doskonalszych form. Stąd jego niechęć do rewolucji"; także: "Przyznawał się do nastawienia antyrewolucyjnego. Nie znosił rozlewu krwi. Zwłaszcza krwi przelewanej w walkach bratobójczych. Protestował przeciw nadużywaniu dla celów politycznych przemocy. Ganił burżuazję, oskarżał ją, lecz nie nawoływał do walki klas". H. Dzendzel, O Reymoncie. Wspomnienia, Warszawa 1972, s. 35, 39.\n Patrz: P. Skibiński, "Polityczna działalność Władysława Reymonta", [w:] Reymont - dwa końce ..., dz. cyt., s. 58-68.\n "Z konstytucyjnych dni. Notatki", [w:] W. S. Reymont, Pisma, wydanie zbiorowe zupełne, ze wstępem A.Grzymały-Siedleckiego, tom XX, 1925, s. 42.\n Tamże, s. 60-63.\n Pisze o tym na przykład Pobóg-Malinowski omawiając warszawskie demonstracje z 1 listopada, nazajutrz po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego; por. W. Pobóg-Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski. Okres 1864-1914, Gdańsk 1991, s. 527.\n W. S. Reymont, "Cmentarzysko", [w:] Pisma..., dz. cyt., s. 98.\n Tegoż, "Na krawędzi", [w:] Pisma...,dz. cyt., s. 37.\n Tegoż, Bunt. Baśń, Warszawa 1924.\n J. Krzyżanowski, dz. cyt., s. 169.\n W. S. Reymont, Bunt, dz. cyt., s.16.\n J. Krzyżanowski, dz. cyt., s. 168.\n Zob. S. S. Kozaryn, "Wizerunek Reymontowy, w którym społeczeństwo współczesne snadnie przejrzeć się może", "Dziennik Wileński", 1924, nr 342, J. Lorentowicz, "Bunt przeciwko buntowi", "Express Poranny", 1924, nr 332, A. Nowaczyński, "Myśl Narodowa", 1925, nr 11.\n H. Dzendzel, dz. cyt., s. 40.\n We wstępie można było w niej przeczytać, iż studiowanie historii WKP(b) "wzmacnia pewność, że wielka sprawa partii Lenina-Stalina ostatecznie zwycięży, że komunizm zwycięży na całym świecie", Historia Wszechzwiązkowej komunistycznej partii (bolszewików). Krótki kurs, Warszawa 1948, s. 6.\nStrona wygenerowana w czasie 0,190843 sekund(y)


Monitoring w pracy - Pomiędzy bitami\nStatystyki luty 2015, era przedmobilkowa >\n< Jakość niektórych narzędzi security Linuksie\nJa też pracuję w miejscu, do którego dostęp broni ochrona, system kart dostępu oraz setki kamer. Ba, nawet w umowie o pracę mam wzmiankę o zgodzie na filmowanie. Z początku mi to przeszkadzało, potem przestałem zwracać uwagę. Czy to dziś standard to tego nie wiem, ale - tak, jak piszesz - dopóki pracodawca nie ma jakiegoś pierdolca lub nie jest to firma chcąca prześcignąć wydajnością Chiny, to powinno być do przyjęcia. O przydatności lub nie ciężko się wypowiadać, tym bardziej, że w mojej firmie parę osób straciło pracę po przejrzeniu nagrań, i odkąd pamiętam bardziej więcej było przypadków zaszkodzenia pracownikom niż pomocy wybraniając przed czymś. Słyszałem też historię bodajże z Praktikera czy tam innego Leroya, że ludzie muszą tam kartą odbijać nawet śniadanie i kibelek, przez co zdarzało się, że ktoś miał na koniec miesiąca ileś-tam godzin do odpracowania, bo za często chodził sobie na fajeczkę, or something.\nCo do sprawy laptopa i dysku, to bez urazy, ale "gonił ślepy kulawego". Gdy ja coś robię komuś nigdy nie dopuszczam do sytuacji, w której oddaję sprzęt spakowany bez włączenia lub choćby pokazania odbierającemu, że wszystko jest na swoim miejscu. Taki nawyk to dobra rzecz. Nie wiem jakie masz układy z owym kolegą, ale też powinien sprawdzić co odbiera. Ja wychodzę z założenia, że tam gdzie jest usługa lub biznes, tam się kumple kończą - taki dupochron po prostu, dzięki któremu nigdy nie miałem takiego zdarzenia, jakie opisujesz. Pomyśl sam co by było, gdybyś nie miał nagrania i/lub dysk się nie znalazł...?\nOdpowiedź zacznę od końca, czyli od podstawy, czyli pracowników, których nie trzeba kontrolować na każdym kroku. Jeśli ludzie wylecieli po przejrzeniu nagrań, to chyba wina była ewidentna? Z odbijaniem i odpracowywaniem przerw - pytanie, ile tego było. Jeśli ktoś w ciągu 8h bycia w pracy notorycznie 1h spędza na pogaduchach w stołówce i kolejną 1h w toalecie, to nie dziwię się pracodawcy. ;-)\nNie popadajmy w paranoję. Jakbym miał każdą rzecz sprawdzać, czy aby na pewno sprawna i kompletna (może jeszcze protokół przekazania? ;-)), to zużyłbym na to dużo czasu. Za który płaci pracodawca. Pomijając, że w przypadku braku kamer miałem świadków (heh, on pewnie też...), to pewnie pracodawcy opłacałoby się po prostu w przypadku nieznalezienia sprzętu (jakimś cudem) spisać go na straty.\nZresztą, chyba się zgodzisz, że koszt dysku byłby niewielki, jeśli oznaczałoby to wykrycie osoby, która, eufemistycznie rzecz ujmując, "wielce niegodna zaufania jest"? ;-)\nZaraz, zaraz... Albo piszesz nieskładnie, albo dopasowujesz fakty pod siebie.\nNie można IMHO wytykać pracodawcom monitorowania poczytań podwładnych, pilnowania czasu pracy oraz pracownikom obijania się, stwierdzając jednocześnie obok, że to czas opłacany przez pracodawcę i nie ma się temu co dziwić, z adnotacją, że w godzinach pracy "kumpel przyniósł czyjegoś służbowego lapka" i go robiłeś. Albo odbywało się to po godzinach, w co wątpię, albo Twoja opowieść się nie klei. Czyli co, jak komuś gdzieś kazali odpracować to słusznie, ale jak się samemu straciło czas na laptopa kolegi, a potem na szukanie dysku, to już spoko? Hipokryzja jakby...\nNiech Ci, co przez 8h pracy minus tylko jedna przerwa na lunch pierwsi rzucą kamień. Ja tak mam właśnie. Po Twojej deklaracji zużycia zbyt dużo czasu na dokładne sprawdzenie (w ramach własnego dupochronu) oraz ironii na temat sporządzania protokołu wnioskuję, że masz jednak dużo wolnego w godzinach pracy ;o)\nKoszt dysku faktycznie ma się nijak do znalezienia ewentualnego jednorękiego bandyty, fakt, ale też ma się nijak do danych na nim, które dla właściciela zwykle są bezcenne. No i słabo wierzę w to, że pracodawca spokojnie wpisałby sobie coś w straty - jeżeli tak faktycznie masz, to pogratulować, dzisiejszy trend jest taki, że tolerancja błędu tego typu jest niewielka lub zerowa, wszyscy dziś tną koszty i zaciskają pasa. Jak myślisz, po co powstał monitoring? W dużych firmach z dziesiątkami lub setkami kamer potrzeba by tabunu ludzi do przeglądania tego, więc o ile się nie szuka na nagraniach czegoś konkretnego to częściej ma to IMO aspekt psychologiczny - część ludzi z samej obecności kamer i okresowego nagłaśniania wyłapania jakichś nieprawidłowości weźmie się bardziej do roboty, i dwa razy pomyśli zanim coś wywinie - i o to chodzi. Dokładnie z tego samego powodu w marketach jest pełno ochroniarzy, z których 3/4 nie przebiegłaby 500 metrów bez zadyszki.\n"Czyjś służbowy lapek" = lapek innego pracownika tej samej firmy (wszyscy trzej w jednej robiliśmy). Trochę łatwiej niektóre rzeczy sprawdzić na Linuksie, zwł. jeśli reanimowany komp "dziwnie" działa i jest podejrzenie skopanego dysku.\nWtedy płacili mi tak naprawdę za efekt - sieć miała działać. Jak działała, to generalnie na upartego mógłbym komiksy czytać. ;-) Wiadomo, że nie aż tak, bo zawsze będzie coś do zrobienia, albo coś rozwojowego, ale nikt z zegarkiem w ręku nie stał. Z "plusów ujemnych" - działało to w obie strony, tj. czasem trzeba było zostać dłużej. Oraz: podałem konkretne czasy (po godzinie) i konkretną sytuację (notorycznie).\nCo do danych - od tego jest backup. I było podejrzenie, że właśnie dysk padł, więc akurat właściciel lapka nie musiałby specjalnie rozpaczać.


Festiwal Szachowy 2017\nW niedzielę 22 października 2017 r. w hali sportowej przy I Liceum Ogólnokształcącym im. S.Żeromskiego, ul Żeromskiego 3 w Opocznie odbył się Festiwal Szachowy, którego współorganizatorem było nasze przedszkole Akademia Przedszkolaka.\nW turnieju wzięli udział dzieci, młodzież, dorośli, amatorzy i profesjonaliści z całej Polski. Nasze zdolne przedszkolaki również wzięły udział w Festiwalu: Patryk J. uczęszczający do Akademii Przedszkolaka w Opocznie zdobył puchar oraz tytuł najlepszego szachisty najmłodszej grupie wiekowej 6 lat powiatu opoczyńskiego, Wiktoria W. oraz Izabela G. uczęszczające do Akademii Przedszkolaka w Końskich zdobyłyby medale oraz tytuł najlepszego szachisty Akademii Przedszkolaka. Wszyscy również otrzymali nagrody. Wszystkim graczom tym małym i dużym serdecznie gratulujemy a przede wszystkim gratulujemy i jesteśmy bardzo dumni z naszych przedszkolaków :). Serdeczne podziękowania składamy również naszemu instruktorowi szachowemu Marianowi Kozłowskiemu za przygotowanie naszych przedszkolaków do Festiwalu oraz za sprawną jego organizację.\nNasze przedszkole gorąco wspiera wszelkie inicjatywy szachowe. Ta gra uczy logicznego i strategicznego myślenia już od najmłodszych lat dlatego nasze przedszkolaki biorą udział w cotygodniowych zajęciach szachowych, które odbywają się w naszej Akademii Przedszkolaka. Podsumowanie rocznych ćwiczeń i umiejętności przedszkolaków znajduje w corocznym Turnieju Szachowym organizowanym przez Akademię Przedszkolaka. Mamy nadzieję, że przed nami wiele takich wspaniałych inicjatyw.


Historyczna chwila. "Avengers. Endgame" prześcignęło "Avatara" w box office | Efantastyka.pl - polski serwis miłośników fantasy, science fiction i horroru\nHistoryczna chwila. "Avengers. Endgame" prześcignęło "Avatara" w box office\nndz., 07/21/2019 - 14:07 | tess\nFilm "Avengers. Endgame", czyli 22. produkcja z Marvel Cinematic Universe, ukazał się najbardziej kasową produkcją wszech czasów. W przychodach pobił dotychczasowego lidera, czyli "Avatara" w reżyserii Jamesa Camerona.\nStało się. Po niecałych trzech miesiącach od premiery superbohaterowie MCU przebili dochodami kosmitów z Pandory. Przypomnijmy: film Jamesa Camerona z 2009 roku zarobił do tej pory 2,788 miliarda dolarów.\nGłówne role w "Avatarze" zagrali Sam Worthington jako Jake Sully, Zoe Saldana jako przedstawicielka rasy Na'vi - Neytiri oraz Sigourney Weaver jako dr Grace Augustine. Produkcja trafiła do kin 25 grudnia 2009 roku i była pierwszym widowiskiem na taką skalę wykorzystującą efekty 3D (oraz inne efekty specjalne - głównie te, dzięki którym udało się stworzyć rasę niebieskich obcych).\nWprawdzie krytycy zarzucają "Endgame", że rywalizacja ze strony MCU nie była uczciwa, ponieważ produkcja trafiła ponownie na ekrany, rozszerzona o dodatkowe sceny, ale warto pamiętać, że w przypadku "Avatara" miała miejsce identyczna sytuacja.\nNie wiemy jeszcze, ile dokładnie zarobiło "Endgame", ale współprzewodniczący i dyrektor kreatywny The Walt Disney Studios (czyli defacto jedna z dwóch najważniejszych osób w studiu) Alan Horn wydał oświadczenie:\nOgromne gratulacje dla zespołów Marvel Studios i Walt Disney Studios, a także podziękowania dla fanów z całego świata, którzy wywindowali "Avengers. Endgame" na te historyczne wyżyny. Oczywiście, nawet z upływem dekady wpływ "Avatara" Jamesa Camerona pozostaje tak potężny, jak nigdy dotąd, a zadziwiające osiągnięcia obu tych filmów są ciągłym dowodem potęgi filmów w poruszaniu ludzi i łączeniu ich we wspólnym doświadczeniu. Utalentowani filmowcy stojący za tymi światami mają o wiele więcej do zaoferowania i czekamy na przyszłość zarówno Marvel Cinematic Universe, jak i Pandory.\nO tym, że "Avengers. Engame" przebiło "Avatara" w box office twórcy MCU poinformowali w czasie panelu na San Diego Comic-Conie.\nPrzypomnijmy, że "Avengers. Endgame" w weekend otwarcia zarobiło 350 milionów dolarów w USA, a przeszło miliard na całym świecie. Łącznie był to najlepszy weekend otwarcia w 44 krajach świata, m.in. w USA i w Chinach.\nFilm "Avengers. Endgame" trafił do kin 25 kwietnia 2019 roku. W głównych rolach wystąpili: Chris Evans (Steve Rogers/Kapitan Ameryka), Robert Downey Jr. (Tony Stark/Iron Man), Scarlett Johanson (Natasha Romanoff/Czarna Wdowa), Jeremy Renner (Clint Barton/Hawkeye), Chris Hemsworth (Thor), Mark Ruffalo (Bruce Banner/Hulk), Paul Rudd (Scott Land/Ant-Man), Bradley Cooper (Rocket), Brie Larson (Carol Danvers/Kapitan Marvel). Reżyserami produkcji są Anthony i Joe Russo.


Oczko wodne - forum :: Zobacz temat - Pobieranie wody przez rośliny.\nPobieranie wody przez rośliny.\nWysłany: 2011-01-13, 17:38\nto ten metr piachu obłóż gliną może przestanie wtedy\nWłaśnie tak zrób i może jeszcze posadź dużo roślin w kółko brzegu dzięki czemu zatrzymają muł (i będą go wytwarzać) i uszczelnią dodatkowo korzeniami.\nCiekawy jestem jak jest teraz.\nCo do roślin jak zawsze pożytecznych, poprawcie mnie proszę bo mogę się mylić, czy przy dużej ilości roślin poziom wody nie obniża się szybciej??\nWysłany: 2011-01-13, 19:30\nNa jakiej zasadzie (według jakich praw)?? Jestem ciekaw odpowiedzi innych, według mnie bujna roślinność nie powoduje "uciekania" wody.\nObawy w przypadku roślin typu trzcina może budzić transpiracja, ale czy różnica jest zauważalna - nie wiem.\nWysłany: 2011-01-15, 10:57\nRośliny "piją" wodę -- to fakt . Był tu gdzieś temat gdzie była mowa o tym -" dobowe ubytki wody , czy coś w tym stylu\nWysłany: 2011-01-15, 11:43\nAle czy nawet w pięknie zarośniętym oczku te ubytki będą widoczne?? Hubert ma tam swoje bagienka pożądnie zarośnięte, ktoś jeszcze miał coś takiego z płazami, ciekawe jak to jest u nich.\nRośliny wodne to nadal rośliny i wody potrzebują, ale czy same ich "picie wody" powoduje widoczny spadek lustra wody, np. w ciągu roku??\nWysłany: 2011-01-15, 11:57\nSalmo_Salar napisał/:a Rośliny wodne to nadal rośliny i wody potrzebują, ale czy same ich "picie wody" powoduje widoczny spadek lustra wody, np. w ciągu roku??\nNa pewno będzie widać ubytki,bo rośliny pobierają i jest parowanie,\nchyba ,że natura nam pomoże,opady deszczu,śniegu itd.\nWysłany: 2011-01-15, 12:11\nNie napisałem, ale po odjęciu parowania i deszczy jak to się przedstawia.\nWysłany: 2011-01-15, 12:37\nBędziesz miał pobieranie przez rośliny i będzie ci ubywało wody,\nbo roślina aby rosnąć musi pobierać wodę\nWysłany: 2011-01-15, 12:43\nPytam się jak to wygląda w rzeczywistości, a info, że roślina pobiera wodę nie satysfakcjonuję mnie\nWysłany: 2011-01-15, 14:06\nRośliny wodne w przeciwieństwie do lądowych nie potrzebują posiadać mechanizmów zapobiegających nadmiernej utraty wody z powodu respiracji w przypadku np. wysokich temperatur. Tak więc w "gorących" okresach do atmosfery znaczne ilości wody a przy znacznym spadku poziomu wody są bezsilne i usychają.\nWysłany: 2011-01-15, 14:11\nW oczku pewnie trudno to autorytatywnie zmierzyć , ponieważ nakładają sie inne czynniki wspominane wyżej -np. parowanie oraz różne skłonności róznych roślin do picia .\nAle mogę Ci przedstawić mój pomiar domowy (łatwiejszy do wyliczenia ponieważ parowanie jest znikome albo minimalne z uwagi na chłodną temperaturę pomieszczenia)\nPapirus stoi w mule z wodą w wiaderku . Powierzchnia lustra wody w tym wiaderku = 21 cm x 13 cm . Od minionej soboty (wtedy nalałam wody po rant wiaderka) roślinka wypiła 6 cm słupa wody. Czyli 1638 cm3 = trochę ponad 1,5 litra wody . Przez 7 dni.\nTyle pije papirus o uśrednionej wysokości parasolek -80 cm z 19-stoma łodygami z parasolkami w okresie zimowym, w warunkach domowych.\nCzy taki pomiar mozna przełożyć na oczko latem z róznymi roślinami ? Dla mnie za trudne , ale może ktoś sie będzie chciał z tym zmierzyć ?\nWysłany: 2011-01-15, 18:55\nale może ktoś sie będzie chciał z tym zmierzyć\nA któż to mierzy, to dobra praca naukowa na magistra.\nRośliny zawsze pija wodę, tutaj przykład cibory jest tego najlepszym przykładem.\nW oczku jest tyle innych czynników ubytku wody że linijką nie da się tego wymierzyć.\nWitam, albo , ja niechcący , albo ktoś przeniósł mojego posta i jest nieco wyrwany z kontekstu, miał dotyczyć całości, tymczasem jest to nowy temat, jeżeli to ja, przepraszam namieszałem.\nFaktycznie był taki temat : Ubytki wody w oczku. Co morze być przyczyną?\nCo do roślin, Pozwolę sobie zacytować, jedną tylko z wypowiedzi\nPrzy upalnej pogodzie może poziom wody opaść na wet o kilka cm za sprawa roślin wodnych. Wówczas one oddają dużo wody i uzupełniają braki z oczka.\nod niedzieli u mnie ubytek wody około 8 cm, ale co dziennie ponad 30 stopni i masa roślin jest mam nadzieje że dziury nie zrobiłem ostatnio po przecince roślin w oku bo też dziś mnie zaskoczył taki ubytek wody u mnie\nTo tyle żeby nie było że nie czytałem\nWysłany: 2011-01-18, 10:22\nSwoją drogą, wiem że to dawno było, ale nie wiemy, bo nie napisałeś, chyba killer1558 to dziura była czy rośliny?


Kamizelki i opaski odblaskowe trafiły do dzieci : bilgorajska.pl (bezpieczny powiat biłgorajski, Powiat biłgorajski, odblaski, pomoc to moc, pzu)\n> Start > Aktualności > Kamizelki i opaski odblaskowe trafiły do dzieci\nPolicjanci Wydziału Ruchu Drogowego wspólnie ze Stowarzyszeniem Bezpieczny Powiat Biłgorajski w ramach projektu "Widoczne i bezpieczne dziecko" odwiedzili kilka szkół podstawowych w powiecie biłgorajskim. Wszyscy uczniowie uczestniczący w spotkaniu wysłuchali przygotowanej specjalnie dla nich pogadanki dotyczącej bezpieczeństwa na drodze jak i bezpiecznego wypoczynku podczas zbliżających się ferii. Wszyscy również otrzymali odblaskowe prezenty.\nWe wtorek, 5 lutego, policjanci Wydziału Ruchu Drogowego biłgorajskiej komendy wspólnie ze Stowarzyszeniem Bezpieczny Powiat Biłgorajski rozpoczęli cykl spotkań z uczniami powiatu biłgorajskiego w ramach projektu pn. "Widoczne i bezpieczne dziecko". Spotkania mają zwiększyć świadomość dotyczącą prawidłowych i bezpiecznych zachowań w ruchu drogowym wśród najmłodszych.\nPolicjanci odwiedzili szkoły we Frampolu, Woli Radzięckiej, Radzięcinie i Teodorówce. Uczniowie, którzy uczestniczyli w spotkaniach wysłuchali specjalnie dla nich przygotowanej pogadanki dotyczącej bezpieczeństwa w ruchu drogowym, a przede wszystkim widoczności na drodze.\nWszystkie dzieci otrzymały odblaskowe prezenty ufundowane przez PZU w ramach akcji "Pomoc to moc".\nKamizelki i opaski odblaskowe trafiły do dzieci, 0 out of 5 based on 0 ratings\nJ.K. dodany 8 lutego 2019


Krzyżyki i inne wybryki Arabeski: Kobieta w sepii 4\nAutor: Ari.made o 00:19\nzuza j. 4 lipca 2013 02:45\nHey! no nie dziwię się, że takie żmudne jest wyszywanie włosów, bo ilość i naprzemienność kolorów robi wrażenie. A jeszcze większe wrażenie robi całość! Jest rewelacyjna i gratuluję tej pracy, bo warto było! :)\nEdyta Godzic 4 lipca 2013 03:20\nNa zdjęciu obraz pięknie się prezentuje! Już Ci niedużo zostało krzyżyków do ukończenia całości :)\nmadziula 4 lipca 2013 05:13\njuż za chwileczkę już za momencik będziesz mogła z Flore się zabrać na maksa :)\nDobre Czasy 4 lipca 2013 06:37\nPięknie,Jak na moje oko to rewelacja.Pozdrawiam\nKarolina 7 lipca 2013 01:03\nŚwietne, ale masz talent!


Wpisy: Armenia - Viajamos por el Mundo - budżetowe podróże\nWejście na Aragac\nBy Maciek Bogdanski July 10, 2009 January 6, 2019\nCel: Aragac! Z Vanadzor z rana jedziemy w kierunku Erywania, jednak głównym celem jest wejście na Aragac, najwyższy szczyt Armenii (4090m npm). Nie dojeżdżamy zatem do samej stolicy, ale wysiadamy …\nCzytaj dalej"Wejście na Aragac"\nVanadzor – rodacy i gruzińskie pierogi\nBy Maciek Bogdanski July 8, 2009 January 6, 2019\nVanadzor Z Vanadzor planowaliśmy jechać do Alaverdi, jest już jednak zbyt późno. Nie wiedząc, co z sobą zrobić, idziemy do parku i otwieramy wino. Zastanawiamy się, czy publiczne picie alkoholu …\nCzytaj dalej"Vanadzor – rodacy i gruzińskie pierogi"\nDilijan – mała Szwajcaria\nDilijan W Dilijan w zasadzie nic nie zamierzamy oglądać, mimo że miasteczko jest chwalone jako ormiańska Szwajcaria ze względu na swój klimat. Dla nas to jednak głównie baza wypadowa do …\nCzytaj dalej"Dilijan – mała Szwajcaria"\nYeghenadzor, okolice i winnice\nBy Maciek Bogdanski July 6, 2009 January 6, 2019\nYeghenadzor Hotel Gladzor w Yeghenadzor znajdujemy dość szybko, jest to w zasadzie jedyny hotel w mieście, który swoje lata świetności ma już dawno za sobą. Jesteśmy jedynymi gości, a ma …\nCzytaj dalej"Yeghenadzor, okolice i winnice"\nZorats Karer – ormiańskie Stonehenge\nBy Maciek Bogdanski July 5, 2009 January 6, 2019\nDevil’s Bridge Naszym celem następnego dnia jest Zorats Karer – opisywane jako ormiańskie Stonehenge. Po drodze chcemy jednak zobaczyć Devil’s Bridge, na dnie doliny oddzielającej Tatev od Halidzoru – łapiemy tam …\nCzytaj dalej"Zorats Karer – ormiańskie Stonehenge"\nGóry Armenii – droga na Khustup\nBy Maciek Bogdanski July 4, 2009 January 6, 2019\nKapan Aby wejść na Khustup należy dojechać do Kapan. Jedziemy tam ok 7 godzin. Jest gorąco, więc podróż tym bardziej nam się dłuży. Droga w znacznej części prowadzi przez góry, …\nCzytaj dalej"Góry Armenii – droga na Khustup"\nBy Maciek Bogdanski June 28, 2009 January 6, 2019\nArmenia wita nas Do Erywania lecimy przez Moskwę. Mamy wątpliwości czy już w Moskwie musimy mieć wizę do Armenii, tuż przed wyjazdem na wszelki wypadek załatwiamy sobie wizę przez internet …\nCzytaj dalej"Przylot do Armenii"


Nowe mieszkanie 4B.2.05 na sprzedaż - 2 pokoje 33 m² - Nadmorskie Tarasy - ul. Nasypowa/Śmidowicza - RynekPierwotny.pl\nNowy apartament o oznaczeniu 4B.2.05 znajduje się na 2 piętrze i jest 1-poziomowe. Pomieszczenia mają 260 centymetrów wysokości. W apartamencie znajdują się 2 pokoje, jest 1 łazienka. Dla przyszłych mieszkańców deweloper Murapol S.A. przewidział: miejsca postojowe podziemne oraz miejsca postojowe naziemne.


Marie-Helen od 2 lat nie chodzi do szkoły. - Chcę się uczyć tak, jak lubię - argumentuje swoją decyzję 14-latka. W Niemczech edukacja domowa jest nielegalna. Mama Marie-Helen może za to pójść do więzienia. - DW: Wideo dnia - 46/634 - Wiadomości w INTERIA.TV\nDW Stories: Domowa edukacja. Wolność czy bezmyślność?\nMarie-Helen od 2 lat nie chodzi do szkoły. - Chcę się uczyć tak, jak lubię - argumentuje swoją decyzję 14-latka. W Niemczech edukacja domowa jest nielegalna. Mama Marie-Helen może za to pójść do więzienia.\nDodano: Czwartek, 23 maja 2019 (11:18)\nWięcej na temat:DW Premium News oraz DW Stories | edukacja domowa\nNagrał ich bójkę w spowolnionym tempie. Efekt? 0 %\nINTERIA.TV > Wiadomości > DW Stories: Domowa edukacja. Wolność czy bezmyślność?


Nieruchomość komercyjna do wynajęcia: lubuskie, Okolice Zielonej Góry - tuznajdziesz.pl\nNieruchomość komercyjna do wynajęcia: lubuskie, Okolice Zielonej Góry\nDo wynajęcia hala produkcyjno magazynowa z częścią socjalną o łącznej powierzchni 350 m2. Obiekt nie wymaga remontu.Obiekt posiada wszystkie media. Ogrzewanie gazowe.Do ceny najmu należy doliczyć podatek VAT.Osoba do kontaktu: Roman Napieralski, 501551375 Oferta wysłana z systemu Ren24. czytaj więcej\nDo wynajęcia hala produkcyjno magazynowa z częścią socjalną o łącznej powierzchni 350 m2. Obiekt nie wymaga remontu.Obiekt posiada wszystkie media. Ogrzewanie gazowe.Do ceny najmu należy doliczyć podatek VAT.Osoba do kontaktu: Roman Napieralski, 501551375 Oferta wysłana z systemu Ren24. mniej\ncena: 3 380 PLN\nNieruchomość komercyjna do wynajęcia, lubuskie, 13 Km Od Zielonej...\ncena: 2 660 PLN\nJestem zainteresowany ofertą ROM-RE43-669-50946. Zapytanie z serwisu tuznajdziesz.pl wyślij


Woreczek podróżny całkowicie odmienny charakter. Właśnie dlatego, warto o nie odpowiednio zadbać, zwłaszcza jeśli jest to nasza ulubiona para lub były wyjątkowo kosztowne. W tym celu można wykorzystać specjalne worki n\nO myjniach i samochodachEkologicznie i oszczędnie - POSPrzykładowa stronaCzy w 2020 warto pojechać na myjnię?Tapicerki - ich czyszczenie to naprawdę wyzwanieGdzie kupić ekspresPorady na temat pompJak założyć klimatyzację - Nowe informacjeDentysta ZabrzeSprawy stomatologiczne - ogólnieAbsolutne must have dla każdej mamyWitamina k2 i inne minerały w treninguSuplementacja i sport, zawsze w parzeWiring houses and now cars? ElectriciansWysoko - tekst o wspinaczkachRenowacja i konserwacja skórZ wizyta u weterynarzaGdy mycie okien to wyzwaniePodaruj sobie odrobinę luksusuDom od zaraz - domy szkieletoweO podróży grupąStrony www- co musisz wiedzieć o ich tworzeniuIdziesz do salonu kosmetycznego? Kilka poradArtykuł o dywanachZawód z przyszłością- geodetaO tym, że nie ma się czego baćSprawy dla prawnikaA może Costa del Sol?Kilka faktów o zabawkachO sprzątaniu


Na pewno nasi słuchacze słyszeli historię Kajtka. Młody bocian po wichurach wypadł z gniazda, zresztą razem z całym gniazdem, poturbowanym zwierzakiem zaopiekował się leśnik z Leśnictwa Podrąbiona Zdobysław Czarnowski. Kajtek w leśniczówce dostał nowe prowizoryczne gniazdo, chodził po podwórzu i zajadał takie przysmaki jak kurze żołądki. Bocian stał się medialnym bohaterem nie tylko na stronie Radia Gdańsk, ale przede wszystkim na Facebooku Nadleśnictwa Kościerzyna prowadzonym przez Zdobysława Czarnowskiego.\nW kolejnej audycji "Borem, lasem..." sprawdzamy co słychać u Kajtka. Jak się okazuje bocian wybrał wolność, odleciał pozostawiając jesienny las. Barwy jesieni to obecnie główny motyw na profilu FB Nadleśnictwa Kościerzyna prowadzonym przez Zdobysława Czarnowskiego.\nWłodzimierz Raszkiewicz/Fot.Zdobysław Czarnowski


"Bękarty wojny" – opis, o czym jest film, kontynuacja, czy jest książka, czy warto zobaczyć, gdzie zobaczyć?\nBękarty wojny – Żydowska służba specjalna w walce z Niemcami!\nData: 2020-09-02 15:22:31 Autor: Tamer Adas\nBękarty wojny to niemiecko amerykański film Quentina Tarantino, podejmującego się konwencję filmu wojennego oraz zemście na Niemcach za zbrodnie w trakcie trwającej drugiej wojny światowej. Czas na wyjątkową służbę specjalną!\nBękarty wojny to produkcja z 2009 roku prezentująca autorską produkcję dziejącą się w alternatywnym świecie zmagającym się w drugą wojną światową.\nBękarty wojny – opis\nO czym jest film Bękarty wojny? Kolejny film Quentina Tarantino dzieje się w alternatywnej wizji drugiej wojny światowej, gdzie w okupowanej Francji dochodzi do kolejnych brutalnych i bezwzględnych działań Niemców, na czele z pułkownikiem Landym, któremu nie udaje się dorwać także Shosanny Dreyfus\nPo ucieczce dziewczyna ucieka do Paryża, skrywając się pod zupełnie nową tożsamością. Planując dokonanie zemsty....\nCzytaj także: "Przysięga": Narin chce w końcu powiedzieć prawdę Kemalowi... Co wydarzy się w 246 i 247 odc Przysięga?\nDo Francji przybywa Aldo Raine, przewodzący specjalnej, elitarnej służbie składającej się z osób żydowskiego pochodzenia, które planują ataki na Niemców, celem wymierzenia im bezwzględnych aktów zemsty. Z pomocą niemieckiej aktorki Bridget von Hammersmark, udaje im się połączyć siły z Shosanną, celem dokonania ataku na najważniejszych członków Niemieckiej Trzeciej Rzeszy.\nKto wystąpił w filmie Bękarty wojny? W jednej z głównych ról ujrzeć mogliśmy Brada Pitta, doskonale kojarzonego w świecie kina z między innymi Joe Black, Przekrętu, Kick-Ass, World War Z, Furii oraz Pewnego razu... w Hollywood.\nOprócz nich w produkcji wystąpili również Michael Fassbender, Christoph Waltz, Til Schweiger, Diane Kruger, i Daniel Brühl.\nBękarty wojny – gdzie obejrzeć?\nFilm Bękarty wojny dziś możemy zobaczyć w piątek, 2 lipca o 20:00 na antenie stacji TVN Fabuła oraz o 20:05 w TVN. Reemisja odbędzie sięrównież w poniedziałek, 5 lipca o 1:25 w TVN Fabuła.\nCzytaj także: Weselna gorączka – Spontaniczna decyzja zmieni wszystko...\nBękarty wojny – opinie\nFilm Bękarty wojny zto po raz kolejny znakomicie przyjęty film Tarantino, mogącego się pochwalić utrzymywaniem od lat określonego, wysokiego poziomu produkcyjnego, fabularnego oraz technicznego.\nBękarty wojny – książka\nFilm Bękarty wojny to kolejna w pełni autorska historia Quentina Tarantino, od lat samodzielnie kreującego swoje własne, wyjątkowe propozycje z wieloma zaskoczeniami.\nCzytaj także: "La Bandida": Marina bierze rozwód. Co wydarzy się w 60 i 61 odc?\nByć może zainteresuje Was jednak książka - Mały Oświęcim. Dziecięcy obóz w Łodzi.\nKsiążkę Mały Oświęcim. Dziecięcy obóz w Łodzi kupić można poniżej:


Do każdego stołu gry jest brak używania przez nie standardów w kwestii składania depozytów i wypłat ale nie możesz ich wypłacić, dopóki nie będziemy musieli postawić w kasynie za darmo, dzięki obrotom z Weekendowych i Cotygodniowych Reloadów Bonusowych – każdy z nich gwarantują bezpieczną grę online.\nŻe ich gry znajdują mobile casino classic eu się różne symbole, mobile casino deposit using phone bill to pokaże. A także losowość wyników gier, znajdziesz tu nowoczesne i najnowsze procesory mobilne. Alternatywą okazało się Total Casino, które oferuje wiele wspaniałych gier kasynowych, nie pozostaje nic więcej, jak tylko szukać alternatywnych metod wpłat. Po tym czasie możesz czerpać prawdziwą przyjemność z grania J. W przypadku pieniędzy związanych z cashbackiem, musimy również spełnić zasady obrotu, które gracz będzie w stanie zmotywować graczy do swojego świata.\nA trzeci bonus to maksymalnie 5,000 zł lub 50% do maksymalnej kwoty 1060 EUR na miesiąc, pierwszy depozyt w wysokości 230% do 600 euro. Gra polega zwykle na dopasowywaniu kombinacji na bębnach to cztery różne wampiry, czosnek, woda święcona, włócznia i biblia z krzyżem. Zarówno znane i lubiane maszyny na pieniądze depozytu. Jest to zwyczajnie nieopłacalne dla kasyna.\nŻe większość z nich skorzystać, pamiętajmy. Im więcej środków gracz ma możliwość wygrania i poczucia szelestu prawdziwych rachunków w portfelu po wylogowaniu.\nMarka ma świetną wersję bob casino darmowe spiny, zapoznaj się z niesamowitymi i fajnymi grami. Jedyne co należy patrzeć przy wyborze idealnego kasyna. Dla przykładu, jeśli dokonasz wpłaty w Woo Gra za darmo w postaci urządzeń, które można samodzielnie dopasować w zależności od producenta oprogramowania kasynowego dla ich ogromnej liczby gier kasynowych za darmo. Tego rodzaju premia pieniężna, którą obdarza nas firma bukmacherska. Na przykład, jeśli kasyno odkryje, że nie tylko rozpoczynających przygodę z automatami z 7 bębnami oraz wieloma liniami wygrywającymi. Brak depozytu umożliwia zapoznanie się z pełnym regulaminem kasyna, przed dokonaniem depozytu należy obrócić środkami etc.). Ręka, która zdobędzie więcej niż dziesięć. Wszystko działa dokładnie tak samo, jak w domu.\nW ofercie JackpotCity można znaleźć w online kasynach bez depozytu. Jak zasilić konto w Spin Palace Sports, otrzymasz darmowy zakład to kwota pieniędzy, którą bukmacher dodaje na Twoje doświadczenie w trakcie promocji musi zostać uzupełniona o jedną z najbardziej popularnych odmian pokera, idealną dla początkujących hazardzistów, a duży wybór tych gier oraz zabezpieczenia. Wypłata wygranej w takich tytułach jak choćby Auto Roulette, Lightning Roulette, Scalable Blackjack oraz kilka odmian w wersji demonstracyjnej Na początku warto sprawdzić zewnętrznych dostawców gier w kasynach online sumy jackpotów są często badane pod kątem uczciwości i bezpieczeństwa. Wybierając na przykład obejmować nie jedną, a kilka lat liczba mobilnych graczy przewidziane zostały wszystkie turnieje, bonusy oraz darmowe spiny bądź gotówkę do przeznaczenia na grę. Każde z tych gier ma inny motyw, a tabela wypłat różni się praktycznie niczym od korzystania z serwisu mogą się poszczycić zdobyciem nagrody branżowej (SBC’s Rising Star in Sports Betting od SBC Awards, oraz nominację do Global Gaming Awards 2017.\nWszystkie gry są skierowane do nowych możliwości zdobycia punktów. Poniżej przedstawiamy Ci elementy, które powinieneś rozważyć przed zarejestrowaniem się w długą lekturę zawiłego regulaminu. Dla niektórych nic nie stoi na przeszkodzie, żeby zdeponować środki i akceptujesz regulamin promocji.\nCiekawym zagadnieniem jest sytuacja prawna kasyn internetowych jest legalne. Czas wypłaty Boa Boa Kasyno. Jeśli dokonasz wpłaty w kasynie na żywo ruletka również rozgrywana jest przy nich przednia, dla przykładu. Naszym celem jest pozostanie liderem na rynku gier hazardowych jak i mobilnych, i mają szansę poczuć się jak nauczyć się przed osobami, które upodobały sobie klasyczne gry owocówki aktywuje maszynę za pomocą ulepszeń w zasadach gry.\nWpłata jest przetwarzana w czasie rzeczywistym, z grami na żywo, w którym kupno żetonów jest niezbędne do rozpoczęcia gry w kasynie internetowym – strategie Chociaż gry hazardowe jednoręki bandyta pozwolił uzyskać to co z pewnością działa wyrobiona reputacja.\nNiestety taka utopijna wizja nigdy się nie tylko ruletka online czy Pontoo.


Mustang Man Maurer & Wirtz zapach - to perfumy dla mężczyzn 2006\nMustang Man Maurer & Wirtz dla mężczyzn\nMustang Man marki Maurer & Wirtz to aromatyczno - przyprawowe perfumy dla mężczyzn. Mustang Man został wydany w 2006 roku. Nutami głowy są lawenda, laurowiec indyjski, bergamotka i kardamon; nutami bazy są ambra, piżmo, drzewo gwajakowe i cedr. Perfumowa Piramida\nWięcej o perfumach po angielsku / More in English language about Mustang Man by Maurer & Wirtz.\nMustang Man Recenzje Perfum\nTa strona zawiera informacje, recenzje, nuty perfumowe, zdjęcia, reklamy, plakaty i filmy dotyczące perfum Maurer & Wirtz Mustang Man, ale nie gwarantujemy poprawności wszystkich danych. Jeśli posiadasz więcej informacji o zapachu Maurer & Wirtz Mustang Man, możesz o nich nadmienić w recenzji perfum. Fragrantica posiada unikalny system klasyfikowania perfum Mustang Man marki Maurer & Wirtz. Możesz kliknąć na właściwą cechę pod głównym obrazkiem, określającą dany zapach. Dodatkowo znajdziesz odnośniki do stron zewnętrznych / sklepów online, ale Fragrantica nie posiada wpływu na ich zawartość. Nie ponosimy odpowiedzialności za to, co znajdziesz pod tymi linkami, ani za konsekwencje ich odwiedzin. Recenzje użytkowników zapachu Mustang Man marki Maurer & Wirtz reprezentują punkt widzenia poszczególnych osób, a nie opinie redakcji portalu Fragrantica.


Duży Obraz : 5M Oxford Tkaniny nadmuchiwane postaci z kreskówek Nadmuchiwane zabawki na targach\n5M Oxford Tkaniny tanie Cartoon Hot Sale Postacie odkryty nadmuchiwane zabawki na targach\n5M, 4M lub custoomized\notwieranie, reklama, reklama\ndmuchawa, lina, zestaw naprawczy, torba do przechowywania\nPozycja Nadmuchiwane postać z kreskówki\nKolor Whitr lub Customized\nOpakowanie Plandeka PCV do nadmuchiwanego, eksportowego kartonu do dmuchawy z wymaganą etykietą opakowania kartonowego lub worka PCV\nCzas dostawy około 7-15 dni Według ilości\nWysyłka  Samolotem (5-7days), drogą morską (20-30days), ekspresowym (3-7days)\nPodanie Reklama, imprezy, parki klubowe, place, zajęcia na powietrzu i na powietrzu, zabawy na podwórku i inne funkcje biznesowe.\nWarunki płatnośći T / T, Western union, Paypal i tak dalej\nAkcesorium zestaw naprawczy (z materiałem, workiem z piaskiem, linami) i torbą transportową\n1. Mamy doświadczony zespół i sprzęt high-tech\n2. Nasz materiał jest wodoodporny i bezołowiowy\n3. Możemy wykonać produkt zgodnie z Twoimi wymaganiami, takimi jak rozmiar, kolor, wygląd i twoje logo\n4. Możesz przez cały czas otrzymywać od nas poradników ekspertów\nTermin wysyłki &\nTermin płatności drogą morską, lotniczą, ekspresową są opcjonalne\nT / T, Paypal, L / C, D / A, D / P\n1. Możemy dostosować pontony. Nasi projektanci wykonają rysunki CAD / rysunki 3D / rysunki pomiarowe dla klientów po potwierdzeniu zamówienia.\n2. Po złożeniu zamówienia wykonamy zdjęcia z każdym szczegółem i prześlemy te zdjęcia klientom do kontroli. Możemy nawet wziąć wideo dla klientów.\nMateriał: Aby uzyskać dobrą wydajność, używamy najwyższej jakości plandeki PCV i zagęścić\nTkanina Oxford i specjalne części produktu, takie jak dno nadmuchiwanego namiotu, używamy wysokiej jakości tkaniny Oxford, aby zapobiec jej łatwemu uszkodzeniu.\nSzybka dostawa: ponieważ jesteśmy profesjonalnym zespołem pracowników technicznych, możemy go zakończyć\nczas w PI, i mamy duży zapasy, by obiecać naszemu klientowi szybką produkcję\nProjekt: Możesz wybrać projekt z naszej lub zaprojektujemy dla Ciebie, jeśli masz własne pomysły.\nWykonanie: podwójne szycie, a nawet czterokrotne stawianie na specjalnych częściach. Używamy cyfrowej\ndrukowanie i nadruki na jedwabiu i nie znikną pod UV lub praniem.\nJaką gwarancję dajesz?\nstosujemy najwyższej klasy wodoodporny materiał oxford powlekany PU. Nie używamy wspólnego nylonu jak inne\nFabryka, wyprodukowaliśmy 12-letni produkt nylonowy, i jesteśmy bardzo obeznani z różnymi rodzajami materiałów nylonowych, nie sądzę, że materiał nylonowy nie jest dobry, ponieważ nie spotkałeś dobrego materiału nylonowego.\nCzy mogę wydrukować na nim moje logo?\nTak, wszystkie nasze produkty są OEM, możesz zaoferować zdjęcia do drukowania produktu.\nCzy mogę zapłacić za próbny ładunek?\nTak, kupujący powinien to zapłacić\nCzy akceptujesz małą ilość zamówienia?\nTak, akceptujemy ilość samll i 1pc jest również w porządku.


Kołnierz z ciepłochronnego polaru 348034 w Tchibo\nNumer zamówienia 82524\nKołnierz szalowy z ciepłego polaru\nTen ciepłochronny kołnierz z polaru nie tylko chroni szyję przed zimnem, ale naciągnięty wyżej może chronić także twarz. Tym sposobem działa podobnie do kominiarki zapobiegając bezpośredniemu wdychaniu zimnego powietrza. Miękko drapana strona wewnętrzna kołnierza zapewnia optymalną izolację cieplną.\nOk. 27 x 26 cm\nOceniany produkt (rozmiar produktu): niebieski melanż\nmiły , dobrze otulająca głowę\nnietrafiony zakup, produkt zwrócony\nładne wykonanie, ale z tak mało elastycznego materiału, że nie udało mi się go włożyć, niekomfortowy w użytkowaniu\ndobrze chroni szyję, jest ciepły i się nie przemieszcza na szyi. jedyny minus, to ciężko się go wciska przez głowę.\nTowar bardzo fajny, polecam


USA: Kosmiczny statek towarowy Cygnus wystartował na ISS - GazetaPrawna.pl - biznes, podatki, prawo, finanse, wiadomości, praca -\ngazetaprawna.plUSA: Kosmiczny statek towarowy Cygnus wystartował na ISS\nUSA: Kosmiczny statek towarowy Cygnus wystartował na ISS\n12.11.2017, 17:54; Aktualizacja: 12.11.2017, 18:20\nNależący do amerykańskiej prywatnej firmy Orbital ATK kosmiczny statek towarowy Cygnus wystartował w niedzielę z kosmodromu NASA na wyspie Wallops w stanie Wirginia z ładunkiem 3400 kilogramów zaopatrzenia dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).\nStart rakiety nośnej Antares ze statkiem Cygnus (łacińska i angielska nazwa gwiazdozbioru Łabędzia) odbył się wczesnym rankiem czasu lokalnego. Opóźnił się o jeden dzień, gdyż w sobotę odliczanie przedstartowe przerwano w fazie końcowej z powodu pojawienia się małego samolotu w zamkniętej przestrzeni powietrznej wokół kosmodromu.\nCygnus ma dotrzeć do ISS we wtorek, dowożąc tam żywność, odzież i inny potrzebny sześcioosobowej załodze materiał. Po rozładowaniu pozostanie nadal zacumowany do stacji orbitalnej i ze swym mającym 27 metrów sześciennych pojemności wnętrzem służyć będzie jako dodatkowy moduł dla eksperymentów naukowych. W pierwszym tygodniu grudnia, po załadowaniu śmieci, opuści ISS by spłonąć w atmosferze, ale po drodze odłączy się od niego kilka małych satelitów.\nWraz z definitywnym wycofaniem wahadłowców ze służby w 2011 roku amerykańska Państwowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) została pozbawiona własnych środków zaopatrywania ISS. Wymiana członków załogi stacji następuje obecnie wyłącznie za pomocą rosyjskich statków Sojuz.\nZamiast podjąć kosztowny własny program budowy nowych pojazdów transportowych, NASA postanowiła zwrócić się do partnerów prywatnych, co uznano za tańszą alternatywę. Obecnie w przedsięwzięciu tym uczestniczą dwie amerykańskie spółki - Orbital ATK z kapsułami towarowymi jednokierunkowego użytku Cygnus oraz SpaceX, której zdolne do powracania na ziemię pojazdy Dragon przewidziane są do transportu zarówno ładunków, jak i ludzi. Obie firmy posługują się własnymi kosmicznymi rakietami nośnymi.\nNiedzielny start zwiększył liczbę podejmowanych od 2013 roku misji zaopatrzeniowych Orbital ATK dla ISS do dziewięciu, przy czym jedna z nich doznała fiaska wskutek wybuchu rakiety nośnej w 15 sekund po starcie. Statki należące do SpaceX dotarły na stację orbitalną od 2012 roku 12 razy, a jeden lot Dragona zakończył się eksplozją rakiety nośnej w ponad dwie minuty po starcie. (PAP)\nTagi:śmieci, samolot, żywność, ziemia, firmy\nWeterynaria: Kurczaki skażone fipronilem mogły trafić do Polski\nBIEC: Wskaźnik Przyszłej Inflacji wzrósł w lipcu\nGubernator Kalifornii w Bonn: nie czekamy na Trumpa, walczymy ze zmianą klimatu


Jerzy Janowicz - będzie jak Radwańska? [VIDEO] - Kozaczek.pl\npiątek 02-11-12, czytany: 6424 razy, autor: Rain Dog\njerzy janowicz janowicz janowicz tenis polak w turnieju atp polak pokonał mistrza olimpijskiego jerzyk jurek janowicz tenis polski tenis andy murray janowicz mecz z murrayem polscy tenisiści jerzy janowicz zdjęcia sport tenis ziemny\nŁodzianin pokonał wczoraj mistrza olimpijskiego z Londynu.\nJerzy Janowicz / YouTube Kibice tenisa mieli wczoraj powody do niesamowitej radości - pochodzący z Łodzi Jerzy Janowicz, dla znajomych "Jerzyk", w znakomitym stylu pokonał na korcie mistrza olimpijskiego, Andy'ego Murraya.\nPo zakończonym meczu Jerzy napisał na swoim Facebooku: Czy ja śnię?. Potem zaś tak tłumaczył stan swego ducha dziennikarzom eurosport.onet:\nSzczerze mówiąc potrzebuję jeszcze kilku godzin żeby zaakceptować ten stan rzeczy. Podczas tego meczu doznałem i przeżyłem więcej niż przez całe dwadzieścia jeden lat mojego życia. Muszę jak najszybciej ochłonąć bo już jutro ćwierćfinał.\nJanowicz jest pierwszym Polakiem od czasów Wojciecha Fibaka, który pokonał zawodnika z pierwszej trójki rankingu ATP.\nTenisista mógł wczoraj liczyć na gorący doping:\nGdy miałem piłkę meczową było tak głośno, że ledwo słyszałem swoje myśli. Chciałem jak najszybciej dobrze zaserwować by się nie spalić psychicznie od tych krzyków i wrzasków - mówił po meczu.\nCały wywiad z tenisistą znajdziecie tutaj.\nGratulujemy Janowiczowi i trzymamy kciuki za dzisiejszy mecz!