1 Rozdział 1 Podstawy Analizy Technicznej Zawsze lepiej spytać rynek, co się na nim dzieje, niż mówić mu co powinien zrobić Już w początkowym okresie handlu towarami uczestnicy rynku zauważyli, że ceny zachowują się w sposób powtarzalny. W ruchach cen można było zaobserwować trendy i powtarzające się wzorce. Dlatego zaczęto przyglądać się zachodzącym zmianom a także porządkowano je w taki sposób, że stawały się łatwe w analizie i interpretacji. Analiza techniczna to badanie zachowania rynku, poprzez analizę wykresów i szeregów czasowych cen, w celu przewidywania ich przyszłych ruchów. Analitycy techniczni obserwują również wolumen obrotów i dodatkowo dla instrumentów pochodnych liczbę otwartych pozycji. Oczywiście powstaje naturalne pytanie dlaczego technikowi wystarczy śledzić tylko wykres cen i ewentualnie wolumen oraz liczbę otwartych pozycji. Analitycy techniczni twierdzą, że ceny odzwierciedlają całość informacji o rynku, z uwzględnieniem wszystkich czynników, w tym fundamentalnych. Każda cena reprezentuje konsensus zawarty pomiędzy wszystkimi uczestnikami rynku przedstawicielami dużych banków inwestycyjnych, inwestorów indywidualnych, spekulantów, analityków fundamentalnych, analityków technicznych. Poza tym zakładają, że cena odzwierciedla nie tylko czynniki fundamentalne ale także emocje inwestorów. Rynek to wielka masa inwestorów, którzy kupują i sprzedają różne instrumenty finansowe. Zachowanie jednostki jest złożone i trudne do przewidzenia. Tłum rynkowy jest przewidywalny, działa w sposób prymitywny i podlega określonym schematom. Analiza techniczna bada psychologię mas (tłumu, zbiorowości). Technicy inwestują wtedy, gdy rozpoznają schemat, który poprzedzał poprzednie ruchy cen na rynku. Typowy wykres cenowy jest dla inwestora kopalnią wiedzy o nastrojach in-\n2 2 1. Podstawy Analizy Technicznej westorów i ich zachowaniach w różnych okresach koniunktury. Inwestor, używając podstawowych narzędzi analizy technicznej, śledzi ceny aby znaleźć powtarzające się wzory, które posłużą do zdeterminowania trendu i przewidywania gdzie rynek będzie podążał. Analiza techniczna jest po części nauką a po części sztuką. Stosuje wiele metod naukowych, m.in. teorię gier, rachunek prawdopodobieństwa, teorię szeregów czasowych, statystykę. Bardzo popularne są również metody sztucznej inteligencji takie jak: sieci neuronowe i algorytmy genetyczne. Analiza techniczna jest również sztuką. Słupki na wykresach tworzą różne struktury i formacje. Prawidłowe rozpoznanie tych formacji to podstawowe zadanie analityka. Z dotychczasowych rozważań można wyciągnąć następujące wnioski: Analiza techniczna skupia się na tym, co rzeczywiście dzieje się na rynku. Podstawowym narzędziem analityka jest wykres zbudowany na podstawie zebranych danych (ceny, wolumen, liczba otwartych pozycji). Analityka technicznego nie interesują dane makroekonomiczne, koncentruje się on wyłącznie na zachowaniu rynku. Analiza techniczna bierze pod uwagę psychologię rynkowego tłumu. Analiza techniczna, pomimo tego że jest stosowana od wielu lat na rynkach finansowych, nie uzyskała jednak takiej uwagi środowiska akademickiego jak analiza fundamentalna. W wielu środowiskach analiza techniczna była poddana ostrej krytyce. Często nazywana jest vodoo finance Duży wpływ na takie postrzeganie miała książka Malkiela 1. Jednak wiele prac teoretycznych (np. ) pokazało, że pomimo swoistego żargonu i metod, analiza techniczna może być efektywnym narzędziem do wyciągania użytecznych informacji z cen rynkowych. Odrzucając hipotezę błądzenia losowego (Random Walk Hypothesis RWH) można pokazać, że ceny z przeszłości mogą być użyteczne do przewidywania przyszłości. Celem analizy technicznej jest identyfikacja regularności w szeregach czasowych cen instrumentów finansowych poprzez wydzielenie nieliniowych wzorów z zaszumionych danych. W tym celu używa się wygładzających estymatorów (smoothing estimators), które uśredniają szum. Hipoteza rynku efektywnego (Efficient Market Hypothesis EMH) stwierdza, że ceny instrumentów finansowych odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Istnieje wiele form EMH, gdzie najsilniejsza określa, że wszyscy 1 B. Malkiel, A Random Walk down Wall Street, W.W Norton, New York, 1996.\n3 1.1. Założenia AT 3 inwestorzy mają dostęp do tych samych informacji i zachowują się w optymalny (w sensie ekonomicznym) sposób, tzn. że są racjonalni. Według hipotezy rynku efektywnego EMH, strategia kup i trzymaj może być optymalną. Jednak, jest to nieprawda, bo: zachowanie rynku jest niestacjonarne, rynek ma pewien rodzaj inercji, nie wszyscy uczestnicy rynku mają dostęp do takiej samej informacji, inwestorzy nie zawsze są racjonalni. Rynek przechodzi przez różne fazy cykle: hossy (rynek byka) oraz bessy (rynek niedźwiedzia). Obserwujemy również długie okresy kiedy rynek jest w trendzie horyzontalnym. Możemy mówić o różnych stanach rynku. Stąd optymalna strategia inwestycyjna nie może być w tych stanach taka sama. Ponieważ strategia kup i trzymaj uśrednia wynik inwestycji w różnych okresach, stąd nie może być optymalna Założenia AT Analiza techniczna zakłada, że ruchy cenowe wyprzedzają w czasie zjawiska ekonomiczne, a rynek jest mechanizmem dyskontującym przyszłość. Technicy zakładają, że to nie procesy ekonomiczne kształtują ceny instrumentów finansowych, tylko ceny różnych instrumentów wpływają na przyszłe zmiany gospodarcze wyprzedzając je w czasie. Analiza techniczna opiera się na trzech podstawowych założeniach: 1. Rynek dyskontuje wszystko. Analiza techniczna zakłada, że rynek jest najefektywniejszym sposobem wyceny wszystkich czynników: politycznych, społecznych, fundamentalnych i psychologicznych. Bieżąca cena jest odzwierciedleniem wszystkich czynników mogących wpłynąć na rynek takich, jak np. czynniki polityczne czy nastroje rynkowe. Klasyczny analityk techniczny interesuje się tylko ruchem cen, a nie ich przyczynami. Zachowania cen powinny odzwierciedlać zmiany w relacji podaży i popytu. Jeśli popyt przewyższa podaż, ceny powinny rosnąć, i odwrotnie. Analityk techniczny rozumuje odwrotnie: skoro ceny rosną niezależnie od przyczyn stanu tego rzeczy to popyt przewyższa podaż. W tym założeniu zawarta jest też teza o efektywności rynku. EMH mówi, że niemożliwym jest pobicie rynku, ponieważ efektywność rynku powoduje,\n4 4 1. Podstawy Analizy Technicznej Rysunek 1.1. Rynek dyskontuje wszystko że cena instrumentu odzwierciedla wszystkie informacje. Jest to jeden z argumentów w sporze, w którym analiza techniczna głównie krytykowana jest za to, że koncentruje się na śledzeniu ruchów cen. Natomiast kompletnie ignoruje informacje fundamentalne takie jak: sytuacja makroekonomiczna, wycena firmy, zyski, dźwignie finansową, strukturę kapitału, itp. Tymczasem analitycy techniczny odpowiadają na te zarzuty następująco: Po co mamy zajmować się analizą fundamentalną, skoro rynek jest tak doskonałym narzędziem, że w cenie instrumentu uwzględnione są fundamentalne wartości firmy, jak również stan ogólny gospodarki oraz aspekty psychologiczne rynku. 2. Ceny podlegają trendom. Ruchy cen nie są przypadkowe, istnieją wzorce zachowania się rynku. Analityk techniczny dąży do jak najszybszego wykrycia trendu i inwestowaniu zgodnie z jego kierunkiem. Kontynuacja trendu jest bardziej prawdopodobna niż jego odwrócenie. Zatem zasadniczym celem badania wykresów cenowych na rynkach jest rozpoznanie trendu we wczesnym jego stadium i dokonywanie transakcji zgodnie z jego kierunkiem. Dodatkowo zakłada się, że trend wykazuje silniejszą tendencję do kontynuacji niż do zmiany swego dotychczasowego kierunku.\n5 1.1. Założenia AT 5 Rysunek 1.2. Ceny podlegają trendom 3. Historia się powtarza. AT opiera się na badaniu psychologii tłumu. Określone reakcje inwestorów na potencjalne zyski/straty tworzą na wykresach powtarzające się formacje cenowe. Formacje, które rozpoznano i pogrupowano w ciągu ostatnich 100 lat oraz sposób w jaki wiele z nich się powtarza, prowadzą do wniosku, że psychika człowieka zmienia się bardzo powoli. Analiza techniczna wiąże się z badaniami ludzkiej psychiki. Formacje cenowe pojawiające się na wykresach cen są odzwierciedleniem psychologii hossy lub bessy. Psychologia tłumu nie zmienia się w czasie i to jest przesłanką. Na rynku mamy do czynienia z problemem kontrolowania emocji jednostki i całej zbiorowości (tłumu). Zatem tak naprawdę musimy być wyposażeni w narzędzia do badania psychologii uczestników rynku. Warto przypomnieć wielkie szaleństwa, które ogarniały tłumy na przestrzeni ostatnich kilku stuleci: Tulipomania Kompania Mórz Południowych Bańka internetowa\n6 6 1. Podstawy Analizy Technicznej Rysunek 1.3. Historia się powtarza bańka na rynku nieruchomości i papierów wartościowych opartych na mich (Mortgage Backed Securities) Oczywiście na horyzoncie dojrzewają kolejne bańki. Z racji tej, że analizę techniczną uważa się częściowo jako naukę a częściowo jako sztukę, powstaje naturalne pytanie jak się ma AT do innych dziedzin matematyki finansowej Analiza techniczna a hipoteza efektywności rynku Wspomnieliśmy wcześniej o efektywności rynku giełdowego, bez podawania szczegółowej definicji. Rynek efektywny, to rynek, na którym ceny zawsze w pełni odzwierciedlają dostępną informację. Zatem w procesie inwestowania na rynku finansowym informacja odgrywa kluczową rolę. Nowe informacje napływające na rynek powodują zmiany cen akcji. O informacji będziemy zakładali się, że jest bezpłatna i wszyscy inwestorzy mają do niej dostęp, jest generowana przypadkowo i niezależnie,\n7 1.2. Analiza techniczna a hipoteza efektywności rynku 7 na rynku jest wielu racjonalnych inwestorów i pojedynczy inwestor swoimi zleceniami kupna/sprzedaży nie wpływa na poziom cen, czyli nie steruje rynkiem, inwestorzy reagują szybko na napływające informacje. Wydaje się, koniecznym doprecyzowanie zakresu informacji, które wpływają na ceny aktywów finansowych. Informację dzieli się zwykle na trzy grupy: 1. informacja dotycząca cen i wolumenu obrotu aktywów finansowych w przeszłości, 2. wszystkie publiczne informacje, które mogą wywierać wpływ na wycenę aktywów finansowych, 3. wszystkie informacje niepubliczne. W zależności od tego, która grupa informacji jest uwzględniana w cenach, wyróżnia się trzy formy efektywności rynku (Efficient Market Hypothesis) EMH: 1. słabą formę efektywności (Weak Form Efficiency) WFE, jeśli ceny aktywów notowanych na rynku w pełni odzwierciedlają informację dotyczącą cen tych aktywów w przeszłości, 2. średnią formę efektywności rynku (Semi-strong Form Efficiency) SSFE, jeśli ceny aktywów kształtowane są nie tylko przez informację z przeszłości, ale także na podstawie wszelkich publicznych informacji, mogących mieć znaczenie dla ich poziomu, dostępnych uczestnikom rynku, 3. silną formę efektywności rynku (Strong Form Efficiency) SFE, jeśli ceny aktywów finansowych odzwierciedlają wszelką informację, w tym informację niepubliczną. Z tego podziału widzimy, że mamy inkluzję pomiędzy hipotezami: słaba forma zwiera się w średniej, a ta z kolei w silnej formie efektywności rynku. Badania empiryczne dojrzałych rynków, potwierdzają prawdziwość słabej i średniej hipotezy efektywności rynku. Natomiast brak jest dowodów na istnienie silnej formy efektywności rynku. W praktyce istnieją grupy osób, które mają dostęp do informacji, która umożliwia osiągnięcie ponadprzeciętnych zysków. Pierwszą grupę stanowią animatorzy rynku (market makers), mający dostęp do informacji dotyczących niezrealizowanych zleceń z limitem ceny, co umożliwia im zawieranie korzystnych transakcji. Drugą część stanowią osoby (insiders) mające dostęp do informacji istotnych dla spółki, a jeszcze nie udostępnionych do wiadomości publicznej członkowie zarządu, firmy audytorskie i prawnicze obsługujące tą spółkę. Wiele prac empirycznych doprowadziło do wykrycia anomalii (nieprawidłowości) wyceny papierów wartościowych, które są w sprzeczności do EMH.\n8 8 1. Podstawy Analizy Technicznej Anomalie te związane są między innymi z takimi czynnikami, jak: anomalie kalendarzowe (efekt stycznia, efekt poniedziałku, efekt kwartału), efekt kapitalizacji, efekt cena/zysk, cena/wartość księgowa. Ich występowanie podważa prawdziwość hipotezy efektywności rynku kapitałowego w średniej formie. Powstaje zatem pytanie, czy w wyniku tych badań hipoteza efektywności rynku kapitałowego powinna być odrzucona. Na obecnym etapie badań nie jesteśmy w stanie jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Jednak, można pokazać, że anormalne zwroty muszą występować, jeśli koszty pozyskania informacji są niezerowe, czyli służą rekompensacie poniesionych nakładów. Badanie efektywności rynku Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania możemy stwierdzić, że podział efektywności rynku kapitałowego prowadzi do stosowania pewnej metodologii dla odpowiedniej formy. Metody badania efektywności możemy podzielić następująco: 1. ocena efektywności słabej: statystyczne testy efektywności rynku; badanie czy zmiany cen są niezależne, metody oparte na analizie technicznej testujące proste reguły handlu. 2. ocena efektywności średniej: badanie reakcji rynku na napływające zdarzenia takie jak: splity akcji, zmiany księgowe, oferty publiczne, reakcja na ogłoszenia i wiadomości (informacja z innych giełd, dane makroekonomiczne, plotki rynkowe), eksperymenty symulacyjne, śledzące ex post wyniki strategii inwestycyjnych bazujących na informacjach fundamentalnych, przy założeniu, że były one dostępne dla inwestora w danym czasie 3. ocena efektywności silnej: najczęściej stosuje się tu ocenę efektywności portfela funduszu inwestycyjnego czy portfela inwestora podejrzewanego o posiadanie informacji poufnej Analiza techniczna a hipoteza błądzenia losowego Jednym z najwcześniejszych i najbardziej rozwiniętych modeli zachowania cen instrumentów finansowych jest hipoteza błądzenia losowego (Random Walk Hypothesis), która była rozwijana począwszy od prac Bacheliera, Einsteina i Wienera na początku XX stulecia. Hipoteza błądzenia losowego może być uzy-\n9 1.4. Analiza techniczna a analiza fundamentalna 9 skana ze słabej postaci hipotezy rynku efektywnego. Zakłada się, że uczestnicy rynku biorą pod uwagę całą dostępną publicznie informację. Idea ta została rozwinięta na potrzeby rynków finansowych przez Samulesona 2, który pokazał, że zmiany cen instrumentów finansowych są niezależne i odzwierciedlają dostępne informacje. Czyli ceny w pełni odzwierciedlają całą dostępna informację. Zwolennicy teorii błądzenia losowego kwestionują istnienie trendów na rynku. Co w konsekwencji prowadzi do wątpliwości czy jakakolwiek technika prognozowania ruchów cen może być lepsza od prostej strategii kup i trzymaj (buy & hold) portfel rynkowy. Możemy zatem stwierdzić, że teoria Blacka-Scholesa wyceny opcji jest w sprzeczności z założeniami AT Analiza techniczna a analiza fundamentalna Alternatywnym podejściem do przewidywania przyszłych cen aktywów finansowych jest analiza fundamentalna. Fundamentaliści uważają że zasadniczy wpływ na zmiany cen na rynkach mają procesy ekonomiczne, które stanowią klucz do prawidłowej wyceny instrumentów finansowych. Dlatego też przedmiotem ich studiów są te wszystkie czynniki, które mogą mieć wpływ np. na wyniki finansowe firm notowanych na giełdzie, na relacje pomiędzy kursami walutowymi czy na poziom stóp procentowych danej waluty. Analiza techniczna koncentruje się na badaniu zachowania rynku. Przy podejściu fundamentalnym bada się wszystkie czynniki które oddziałują na cenę instrumentu finansowego celem określenia jego wartości wewnętrznej. W obu podejściach do prognozowania zachowań rynku usiłuje się rozwiązać ten sam problem, to znaczy określić najbardziej prawdopodobny kierunek ruchu cen, tyle że dokonuje się go z innej perspektywy. Zwolennik analizy fundamentalnej bada przyczyny zachowań rynku, natomiast zwolennik analizy technicznej same skutki. Technik uważa, że wystarczy poznać owe skutki, a znajomość przyczyn czy uwarunkowań nie jest potrzebna. Analityk fundamentalny zawsze musi wiedzieć dlaczego. Analiza fundamentalna koncentruje się na tym, co powinno wydarzyć się na rynku. Często zdarza się, że uwarunkowania fundamentalne i wykresy cenowe przeczą sobie. Zazwyczaj na początku istotnych ruchów cenowych sytuacja funda- 2 P. Samuelson, Proof that Properly Anticipated Prices Fluctuate Randomly, Industrial Management Review 6,\n10 10 1. Podstawy Analizy Technicznej mentalna nie wyjaśnia, dlaczego rynek zachowuje się w dany sposób. Właśnie w takich krytycznych sytuacjach te dwa podejścia różnią się między sobą najbardziej. Wytłumaczeniem tych rozbieżności jest fakt, że ceny rynkowe wyprzedzają wiedzę fundamentalną. I tu właśnie mamy spełnioną hipotezę rynku efektywnego. Spróbujmy podkreślić jakie są różnice i podobieństwa pomiędzy analizą techniczną a fundamentalną (1.1). Techniczna Fundamentalna Rodzaj danych Cena, wolumen, Dane makroekonomiczne, liczba otwartych pozycji informacje ze spółek Cel Określenie aktualnych Wyznaczenie wartości trendów cenowych wewnętrznej instrumentu Sygnał Kiedy i co kupić/sprzedać Co kupić/sprzedać Horyzont prognozy Każdy termin Długoterminowy Szerokość spojrzenia Kilka rynków jednocześnie Jeden rynek Koncentruje się na Co aktualnie Co powinno dzieje się na rynku wydarzyć się w przyszłości Tabela 1.1. Analiza techniczna a analiza fundamentalna Czynniki brane pod uwagę podczas analizy fundamentalnej obejmują m.in.: poziom podaży i popytu wahania sezonowe pogodę politykę 1.5. Wykresy cenowe Podstawowym narzędziem pracy technika jest wykres cenowy. Przedstawimy podstawowe wykresy cenowe: liniowy, słupkowy i świecowy stosowane przez analityka technicznego Wykres liniowy Zaletą wykresu liniowego jest jego prostota interpretacji i czytelność. Konstrukcja wykresu polega na połączeniu odcinkami cen z poszczególnych okresów\n11 1.5. Wykresy cenowe 11 np. minut, godzin, dni, tygodni itp. Oś pozioma przedstawia horyzont czasowy, zaś oś pionowa ceny. Przeważnie wykresy liniowe sporządzane są w oparciu o ceny zamknięcia, co jednak nie wyklucza możliwości stosowania innych kategorii, jak chociażby ceny otwarcia, zamknięcia, maksymalnej, minimalnej czy ceny średniej z danego dnia. Niektóre szeregi cenowe można przedstawiać tylko na wykresach liniowych, ze względu na brak danych (np. fixing waluty NBP to cena waluty z godz ). Rysunek 1.4. Wykres liniowy, skala liniowa Oś czasu jest zawsze skalowana liniowo. Oczywiście, analizowane są różne interwały czasowe. Natomiast dla osi cen OY wyróżniamy dwie skale: arytmetyczną zwykle stosuje się ją gdy zakres zmian cen nie jest duży. Skala ta jest dobra\n12 12 1. Podstawy Analizy Technicznej dla rynku instrumentów pochodnych i krótkoterminowego inwestowania na rynku logarytmiczną stosuje się ją gdy chcemy utrzymać odpowiednią perspektywę w przypadku gdy ruchy cen obejmują bardzo silne wzrosty/spadki. Taki wykres nazywamy semilogarytmicznym. Na skali arytmetycznej odległość pomiędzy jednostkami cenowymi jest równa, na skali logarytmicznej odległości odpowiadają ich procentowym zmianom. Rysunek 1.5. Wykres liniowy, skala logarytmiczna Wykres słupkowy Wykres słupkowy (Bar Chart) zwany czasem wykresem OHLC, to często spotykany rodzaj wykresu cenowego. Wykres słupkowy przedstawia ruchy cen z danego okresu w postaci serii pionowych słupków. Okres objęty jednym słupkiem może, w zależności od horyzontu czasowego analizy, trwać od 1 minuty do jednego roku. W większości przypadków pojedynczy słupek przedstawia ceny (1.6) otwarcia (Open) O\n13 1.5. Wykresy cenowe 13 maksymalną (High) H minimalną (Low) L zamknięcia (Close) C O H L C H O C L H cena najwyższa O cena otwarcia C cena zamknięcia L cena najniższa Rysunek 1.6. Słupki cenowe Jeśli przyjmiemy, że interwałem jest 1 dzień, to na takim wykresie każdy dzień przedstawiamy jako pionowa kreska, która sięga od dziennego minimum do dziennego maksimum. Cenę otwarcia przedstawiamy jako krótką poziomą kreseczkę po lewej stronie słupka, a cena zamknięcia po prawej. Maksimum i minimum są przedstawione jako góra i dół pionowego słupka. W praktyce inwestycyjnej wykresy krótkoterminowe, przyjmujące dzień za jednostkę czasu, są niezwykle przydatne i użyteczne. Jednak brakuje im perspektywy, którą można uchwycić dopiero przy wykresach długoterminowych (w ujęciu tygodniowym lub miesięcznym). Podobnie jak przypadku wykresu liniowego oś OY może mieć skalę arytmetyczną lub logarytmiczną. Wykres słupkowy zawiera więcej informacji niż wykres liniowy. Przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych analitycy stosują najczęściej wykresy, na których pojedynczy słupek odpowiada jednej sesji, a czasem nawet krótszemu okresowi. Aby uzyskać szerszy obraz rynku, posługują się też wykresami w układzie tygodniowym lub miesięcznym Wykresy świecowe Wykres świecowy (Candelstick Chart) przedstawia te same dane co wykres słupkowy, jednak bardziej podkreśla relację pomiędzy ceną otwarcia i zamknięcia danej sesji. Każda sesja przedstawiona jest za pomocą świecy składającej się z korpusu i cieni (zwanych czasem knotami). Korpus świecy rysowany jest po uwzględnieniu ceny otwarcia i zamknięcia (lub ostatniej), natomiast cienie odpowiadają cenom maksymalnej i minimal-\n14 14 1. Podstawy Analizy Technicznej Rysunek 1.7. Wykres słupkowy, skala liniowa nej, jeśli tylko znajdą się one poza zakresem korpusu. Podobnie jak w przypadku wykresów słupkowych pojedyncza świeca może przedstawiać ceny z okresu dłuższego niż jedna sesja. Każda świeca pozwala na szybkie odczytanie względnego kierunku zmiany ceny instrumentu finansowego w danym okresie jeśli cena zamknięcia lub ostatnia jest wyższa niż cena otwarcia, korpus świecy ma kolor biały jeśli cena zamknięcia lub ostatnia jest niższa niż cena otwarcia, korpus świecy ma kolor czarny. Wykresy świecowe powstały w Japonii już ponad 300 lat temu jednak, co dziwne, były praktycznie nieznane na Zachodzie do ostatniej dekady XX wieku 3. Wielu zwolenników tych wykresów uważa, że formacje tworzone już przez 2-3 świece, mogą dać ważne sygnały, zwłaszcza na rynkach, gdzie dominują inwestycje krótkoterminowe np. rynki instrumentów pochodnych. 3 Stało się tak, za sprawą publikacji książki: S. Nison, Japanese Candlestick Charting Techniques, New York Institute of Finance, Istnieje polskie tłumaczenie\n15 1.6. Wykresy wolumenu 15 Rysunek 1.8. Świece Obecnie cieszą się coraz większą popularnością, ze względu na ilość przekazywanych danych i elastyczność w zastosowaniu. Popularność, mogą również zawdzięczać barwnemu nazewnictwu określonych formacji cenowych, które nadaje specyficznego kolorytu. Przykładowe nazwy formacji to: gwiazda poranna, trzech białych żołnierzy czy porzucone dziecko Wykresy wolumenu Wolumen (volume) reprezentuje całkowitą aktywność inwestorów w pewnym przedziale czasu dla danego instrumentu finansowego. To liczba instrumentów finansowych będących w danej jednostce czasu (dzień, tydzień) w obrocie. Wolumen przedstawiony jest zazwyczaj w postaci histogramu pod wykresem cenowym, w taki sposób, że poziom cen i wolumenu z danego okresu czasu rysowane są bezpośrednio nad sobą. Im wyższy wolumen tym wyższy słupek histogramu go reprezentujący. Wolumen jest użyteczną miarą siły ruchu cen. Wysoki wolumen stanowi\n16 Rysunek 1.9. Wykres świecowy, skala liniowa potwierdzenie kierunku ruchu cen. Niski wolumen wskazuje na brak zainteresowania inwestorów obecnymi cenami i sugeruje zmianę kierunku ruchu cen Liczba otwartych pozycji Liczba otwartych pozycji (Open Interest) LOP to liczba długich bądź krótkich pozycji w danym instrumencie pochodnym. Jest to pojęcie tylko i wyłącznie stosowane na rynku instrumentów pochodnych. Zobaczmy w jaki sposób zmienia się liczba otwartych pozycji na rynku (tab. 1.2). Liczba otwartych pozycji jest miarą zaangażowania i pewności inwestorów. Spadek liczby otwartych pozycji oznacza, że byki lub niedźwiedzie zamykają wcześniej otwarte pozycje, a liczba zamykanych pozycji jest większa od liczby nowych, otwieranych przez innych inwestorów. Wzrost liczby otwartych pozycji oznacza zwiększenie zaangażowania ze strony inwestorów i jest traktowany jako potwierdzenie istniejącego trendu.\n17 1.7. Liczba otwartych pozycji 17 Rysunek Wykres wolumenu Wykres liczby otwartych pozycji jest rysowany zazwyczaj razem z wykresem wolumenu, pod właściwym wykresem cenowym (rys. 1.11).\n18 18 1. Podstawy Analizy Technicznej Długa pozycja Krótka pozycja Liczba otwartych pozycji nowy nabywca nowy wystawca wzrasta nowy nabywca stary nabywca pozostaje bez zmian (nowa długa pozycja) (zamknięcie starej długiej pozycji) stary wystawca nowy wystawca pozostaje bez zmian (zamknięcie starej (nowa krótka pozycja) krótkiej pozycji) stary wystawca stary nabywca maleje Tabela 1.2. Liczba otwartych pozycji Rysunek Wykres świecowy, wolumenu i liczby otwartych pozycji\nZanim zaczniemy prezentację metod i narzędzi wykorzystywanych w analizie\nRozdział 1 Filozofia analizy technicznej Zanim zaczniemy prezentację metod i narzędzi wykorzystywanych w analizie technicznej, musimy najpierw sprecyzować, czym jest analiza techniczna, omówić leżące u\nKompas inwestycyjny. Opis produktu. Wprowadzamy notowania w ruch kołowy. Wskazuje odpowiedni moment do kupna i sprzedaży instrumentów finansowych\nWprowadzamy notowania w ruch kołowy Kompas inwestycyjny Wskazuje odpowiedni moment do kupna i sprzedaży instrumentów finansowych Określa dokładną pozycję cykliczną w trzech horyzontach inwestycyjnych Identyfikuje


Plakat - Układ słoneczny: Uran 40x60 - SW-Decore\nStrona główna / Dodatki / Plakaty Dekoracyjne / Plakat – Układ słoneczny: Uran 40×60\nPlakat – Układ słoneczny: Uran 40×60\nilość Plakat - Układ słoneczny: Uran 40x60\nSKU: b4324cde1fb9 Kategoria: Plakaty Dekoracyjne\nPlakat – Układ słoneczny: Uran\nRozmiar – 40x60cm\nPlakat „Plakat – Układ słoneczny: Uran” jest owocem pracy naszego teamu designerów, którzy dbają o to, aby nasze propozycje były zawsze na czasie. Jest on dostępny w kilku formatach i rodzajach opraw, dzięki czemu bez problemu wybierzesz opcję odpowiadającą Twoim potrzebom.\nWysokiej jakości materiały Plakat „Plakat – Układ słoneczny: Uran” jest drukowany w technologii HD na najwyższej jakości papierze o gramaturze 170 g/m², idealnie odwzorowującym kolory. Zastosowany druk jest odporny na promieniowanie UV, dzięki czemu kolory nie blakną, nawet przy długiej ekspozycji na światło słoneczne. Zarówno sam plakat, jak i rama, są wykonane z bezpiecznych i bezwonnych materiałów, dlatego doskonale nadają się do powieszenia w każdym pomieszczeniu, także w sypialni i pokoju Twojego dziecka.\nPlakat – Układ słoneczny: Merkury 40×60


Maj 2007 - Strona 5 z 6 - Quentin.pl\nJeśli jest coś, na myśl o czym trafia mnie szlag, to z pewnością jest to cenzura. Nic mi tak na nerwy nie działa jak pocięty na kawałki film według zaleceń jakiegoś mądrali. Człowiek nigdy nie wie czy ogląda cały film czy jego 3/4. A jak się jeszcze lubi krwawe filmy to już w ogóle żałość – nawet wersje z „uncut” ...\nWielka Brytania, początek lat 80. Grupa najlepszych uczniów z zupełnie standardowego liceum ze standardowego miasteczka, o którym świat zapomniał, zaczyna przygotowania do egzaminów na Oxford i Cambridge. W dostaniu się na te studia ma pomóc im nowy nauczyciel, który dopiero co ukończył studia na jednej z tych renomowanych uczelni. No i znowu. Znowu przyszło mi stanąć na przekór tych wszystkich ...\nMały przewodnik po słynnych scenach filmowych (125)\nByła już Kathy Bates z młotkiem, więc czas na Edwarda Nortona z krawężnikiem. Panie i Panowie, „American History X”:\nLost 3×20 SPOILER!\nHehe, wklejałem już, ale wkleję jeszcze raz, bo nareszcie po emisji 3×19 poniższy filmik doczekał się zainteresowania. Wrzucony jeszcze na początku trzeciego sezonu średnio ludzi interesował. man, i havent watched lost in a while, they really changed the show a lot. * lol this isn’t an actual clip from the show. it’s only on episode 8 of season 3 so ...\n„Rok 2012” (9)\nW poprzednich odcinkach. Do brzasku pozostawało jeszcze sporo czasu, gdy helikopter wystartował z okolic Rembertowa i obrał kierunek południowo wschodni. Wysokość na której lecieli powodowała że tylko wzrokowo można było ich wykryć, a i to było utrudnione z powodu panującej ciemności. – Pamiętajcie żołnierze! Cel ma zostać dostarczony nietknięty. Wchodzimy, eliminujemy wrogów, ratujemy kupry Francuzom i znikamy. Jakieś kurka pytania!?!– ...\n„Rok 2012” (10)\nW poprzednich odcinkach. – …brutalna napaść na Bartosza Jankowiaka, napastnika polskiej reprezentacji. Trener i koledzy Bartosza z drużyny są wstrząśnięci tą bezsensowną śmiercią. Policja odmawia mediom jakichkolwiek informacji, czekamy na specjalną konferencję Naczelnika, która ma rozpocząć się za dwadzieścia minut, a którą będziemy…– Wyłącz to! – Powiedział do swojego asystenta, młodego chłopaka świeżo po seminarium duchownym, kapelan reprezentacji Polski i ...\nMały przewodnik po słynnych scenach filmowych (124)\nBoże, jak ona go kocha… Panie i Panowie, „Misery”:\nW poprzednich odcinkach. Leo Beenhakker czuł się obecnie Polakiem. Chłonął polską kulturę i język przez ostatnie cztery lata, polski profil był mu więc w tej chwili najbliższy. Za miesiąc może przybrać osobowość Maorysa, tego nigdy nie sposób przewidzieć, ale teraz był rodakiem Chopina i kropka. Taktyka „kombinować” była mu zatem szczególnie bliska. A kombinować musiał w najbliższych dniach bardzo. Mogło ...\nDawno nic krwawego nie było. Błąd. Panie i Panowie, „Holocaust 2000”:\n„Rok 2012” (7)\nW poprzednich odcinkach. Zabrzęczał dzwonek telefonu. Nie zdziwiło go to, choć fluorescencyjne wskazówki wiszącego na ścianie zegara wskazywały kilka minut po trzeciej nad ranem. Podniósł do góry ciemne okulary, których nie zdejmował nawet w nocy i potarł nasadę nosa. Był zmęczony, ale nauczył się kochać to uczucie. Nie miał innego wyjścia. Jego obowiązkiem było bycie czujnym. Do tego był stworzony. ...


Blog Anonimowego Grzybiarza: Creed: Narodziny legendy - analiza dramaturgiczna\nWystarczy wspomnieć tegoroczne Kamienne pięści (reż. Jonathan Jakubowicz) czy Do utraty sił (2015, reż. Antoine Faqua). Oba wymienione tytuły, tak jak i seria o Rockym, nie grzeszą oryginalnością, ale trudno odmówić im sporej dawki sentymentalizmu i ujmującej prostotą pochwały dobrych wartości. Na pierwszy rzut oka również Creed: Narodziny legendy idzie dobrze utartymi ścieżkami, kilkukrotnie jednak odwraca schematy i igra z konwencją bokserskiego widowiska.\nProlog rozgrywający się w 1988 roku przedstawia nam głównego bohatera – Adonisa Creeda, nastolatka bez rodziny osadzonego w zakładzie poprawczym. Przebywającego w izolatce za bójkę z kolegą chłopca odwiedza wdowa po jego ojcu i postanawia przygarnąć go pod swoje opiekuńcze skrzydła. Ich relacja jest skomplikowana – kobieta była żoną Apollo Creeda, zaś chłopak jest jego nieślubnym synem, owocem przelotnej znajomości, który nigdy nie poznał ojca (ten umarł jeszcze przed narodzinami chłopca). Szukanie własnej tożsamości, chęć potwierdzenia swojej wartości i próba zyskania figury zastępczego ojca zdeterminują dalsze działania bohatera.\nO ile dla bohatera Sylvestra Stallone'a w oryginalnej serii ring był sposobem na wydobycie się z biedy, dla Adonisa, granego przez Michaela B. Jordana, jest ucieczką od normalnego życia. Gdy po prezentacji planszy z tytułem akcja przenosi się do 2015 roku, młodzieniec pod krawatem właśnie otrzymał awans, jednak dusi się w pracy za biurkiem, jego myśli zaprzątają nielegalne walki, w których bierze udział w Meksyku. Następuje zawiązanie akcji: bohater postanawia się zwolnić i pójść w ślady ojca, legendarnego pięściarza. Przybrana matka nie pochwala tej decyzji, a okoliczni trenerzy odmawiają mu pomocy – jest chłopakiem z dobrego domu, oni zaś trenują tych, dla których boks to jedyna ucieczka od patologii, przestępczego życia i biedy. Ze słonecznej Kalifornii wyrusza więc do Filadelfii, gdzie odnajduje legendarnego rywala swego ojca i prosi go o pomoc. Rocky Balboa na emeryturze prowadzi włoską restaurację i nie chce wracać do boksu. Co ciekawe bohater Sylvestra Stallone'a właściwie nie zostaje przedstawiony – z urywek rozmów i strzępów informacji dowiadujemy się, że to dawny mistrz, którego wszyscy znają i darzą szacunkiem. Adonis zaczyna trenować w miejscowej siłowni, jednocześnie nawiązując kontakt z sąsiadką, piosenkarką cierpiącą na wadę słuchu. W tym momencie kończy się ekspozycja – poznaliśmy głównego bohatera i jego towarzyszy (mistrza i ukochaną), wiemy też jaki cel mu przyświeca i że jest skory do poświęceń. Łatwo się nie poddaje, jest porywczy, wierzy w marzenia. Sława ojca ciąży mu na barkach i chce samodzielnie zbudować swą legendę.\nOba wątki - sportowy i miłosny - będą rozwijać się równolegle niczym w klasycznym hollywoodzkim widowisku. Jest to widoczne już przy pierwszym zwrocie fabularnym, kończącym pierwszy akt: gdy Rocky decyduje się pomóc Adonisowi, również Bianka pozwala zaprosić się na randkę. Na zmianę oglądamy kolejne treningi z dawnym mistrzem i spotkania z piosenkarką. Wygrana pierwszej profesjonalnej walki - fenomenalnie przedstawionej w jednym, trwającym cztery i pół minuty ujęciu - wiąże się też z pójściem o krok dalej w platonicznej dotychczas relacji z dziewczyną. Gdy na horyzoncie pojawia się możliwość walki z obecnym mistrzem świata, kolejne treningi będą miały jeden cel – zdobycie pasa w finałowej walce. By jednak móc stanąć w ringu naprzeciw mistrza świata, Adonis będzie musiał zdecydować, czy jest synem swojego ojca. Walka odbędzie się tylko w wypadku, gdy chłopak wejdzie na ring pod nazwiskiem Creed. Nikogo nie interesuje sam bohater, to nazwisko jego ojca jest medialne i przyniesie pieniądze organizatorom spotkania. Prawda jest bolesna, jednak bohater wychodzi jej naprzeciw chowając do kieszeni urażoną dumę małego, opuszczonego chłopca, która towarzyszyła mu przez całe życie.\nTuż za połową filmu sytuuje się pełen dramatyzmu midpoint – wychodzi na jaw, że Rocky jest śmiertelnie chory i odmawia chemoterapii. Nie widzi sensu w ratowaniu własnego życia, jest stary i zdążył już stracić wszystko, co kiedykolwiek zdobył i było dla niego cenne, z synem i żoną na czele. W gorzkich słowach neguje ojcowsko-synowską relację, jaka łączy go z młodym Creedem, sprowadzając ją do pozbawionego emocji poziomu trener-uczeń. W tym samym czasie również stosunki Adonisa z Bianką ulegają pogorszeniu. Po kłótni z Rockym rozdrażniony chłopak wdaje się w bójkę na oczach ukochanej i trafia do aresztu. Dziewczyna nie daje się przeprosić, nie chce słuchać tłumaczeń.\nGdy wydaje się, że wszystko stracone, że świetnie zapowiadająca się kariera Adonisa legła w gruzach, następuje drugi zwrot fabularny – obaj mężczyźni postanawiają podjąć walkę, wiedząc, że wzajemnie się potrzebują. Rocky poddaje się leczeniu w szpitalu, zaś młody pięściarz wraca do treningów. Słynny montaż treningowy pokazuje na zmianę Adonisa i jego rywala, mistrza świata Ricky'ego Conlana. Analogicznie jak to miało miejsce w Rockym 4 (1985, reż. Sylvester Stallone), gdzie Włoski Ogier mierzył się z Rosjaninem Ivanem Drago, a ich treningi były montowane równolegle, tak i tutaj ćwiczenia Conlana opierają się na pracy z zaawansowanymi technologicznie sprzętami, zaś Adonis korzysta z otoczenia i polega na trenerskim doświadczeniu Rocky'ego, a nie wykresach i statystykach obliczanych przez maszyny.\nTuż przed finałową walką dochodzi do pojednania bohatera z dwoma kochanymi przezeń kobietami. Bianka pojawia się w hotelu, by wesprzeć go osobiście, zaś matka przysyła mu charakterystyczne pasiaste spodenki w kolorach amerykańskiej flagi, w jakich na ringu występował przed laty Apollo Creed. Założenie ich ma wręcz symboliczne znaczenie, tym bardziej, że na pasie mają one wyszyte dwa nazwiska – Creed i Johnson (nazwisko matki, którego przez większość życia używał bohater), co pokazuje, że bycie synem swojego ojca nie oznacza rezygnacji z własnego charakteru.\nMoment kulminacyjny następuje, gdy Adonis Creed i Ricky Conlan stają naprzeciw siebie w ringu. W tym kierunku zmierzała cala fabuła, a podróż głównego bohatera doprowadziła go właśnie do tego miejsca, gdzie przejdzie ostateczną próbę. Wszystkie treningi, walki i wyrzeczenia, jakim na przestrzeni fabuły stawił czoła młody Creed, były środkami prowadzącymi do starcia z mistrzem świata, które ostatecznie udowodni jego wartość lub na zawsze pogrzebie marzenia o wyjściu z cienia ojca.\nFinałowa walka, sama w sobie posiada strukturę narracyjną i odznacza się spektakularnym zwrotem akcji. Szanse obu zawodników, mimo początkowej niepewności mniej doświadczonego z nich, są wyrównane: obaj pięściarze na zmianę zdobywają przewagę i ją tracą. W pewnym momencie Creed pada na matę i traci wzrok w lewym oku (podobnie jak Rocky wiele lat wcześniej podczas starcia z Apollem). Nie poddaje się jednak i wykorzystuje swoją szansę – w ostatniej rundzie, tuż przed finałowym gongiem, celnym ciosem posyła rywala na deski. Gdy już wydaje się, że to koniec walki, broniący mistrzowskiego pasa mężczyzna podnosi się, a gong kończy starcie, ratując Conlana przed przegraną poprzez knockout. Pretendent do mistrzowskiego pasa przegrywa na punkty, jednak wyrównana walka, słowa uznania od przeciwnika, pojednanie z Rockym, Bianką i matką, a także – może przede wszystkim – duchowe pogodzenie się ojcem i jego czynami sprawiają, że to on jest zwycięzcą. Zakończenie jest lustrzanym odbiciem finału pierwszego Rocky'ego – tam tytułowy bohater też przegrał walkę, ale zwyciężył moralnie i zdobył miłość.\nWyciszony finał pokazuje słynne schody, na które w 1976 roku wbiegał Stallone w rytmie Gonna Fly Now Billa Contiego. Teraz, niemal 40 lat później, schorowany Rocky wspina się po nich z pomocą Adonisa. Dotarciu na szczyt towarzyszy dialog, w którym bohaterowie spoglądają z góry na miasto i swe dotychczasowe życie, podsumowując je słowami: „Not bad at all”.\nCreed: Narodziny legendy Ryana Cooglera cechuje trzyaktowa struktura narracyjna typowa dla hollywoodzkich widowisk. Bohater jest aktywny, zaś wydarzenia służące fabule prezentowane są na ekranie w porządku chronologicznym. Wskazanie midpointu i climaxu nie stanowi problemu dla uważnego widza. Warto też zwrócić uwagę na fokalizację – historię poznajemy wraz z tytułowym bohaterem, z którym łatwo się utożsamić, tylko chwilami narracja staje się obiektywna i skupia się na tym, czego bohater nie widzi (np. gdy podczas ostatniej walki kamera pokazuje kibicującą mu z domu matkę). W scenach treningowych lub podczas starć na ringu następuje z kolei okularyzacja, a kamera zawieszona jest nad ramieniem bohatera lub za jego plecami – najlepiej jest to widoczne podczas biegu przez miasto pod koniec filmu, w scenie będącej parafrazą fragmentów Rocky'ego 2 (1979, reż. Sylvester Stallone).\nCreed: Narodziny legendy z jednej strony może być postrzegany jako autonomiczne widowisko, z drugiej jako siódma część przygód Rocky'ego, który schodzi na dalszy plan i ustępuje miejsca nowemu bohaterowi. Dzięki temu film sprawia wrażenie bogatszego fabularnie – potrafi wywołać uczucie nostalgii i nie traci czasu na zbyt długie przedstawienie postaci, z którymi czujemy emocjonalną więź od samego początku. Reżyser i scenarzysta panują nad historią. Choć podążają utartymi na przestrzeni dekad ścieżkami filmu bokserskiego potrafią wycisnąć z fabuły emocje i sprawić, byśmy z zapartym tchem kibicowali bohaterom.\nAutor: Jan Sławiński o 01:27


Miejska Biblioteka Publiczna we Włodawie - Wesołe sześciolatki ze Szkoły Podstawowej nr 2 we Włodawie\nWesołe sześciolatki ze Szkoły Podstawowej nr 2 we Włodawie\nponiedziałek, 20 maja 2013 19:37\tJoanna Orzeszko\nPoniedziałkowe poranki w bibliotece od kilku tygodni są bardzo wesołe, a to za sprawą najmłodszych czytelników księgozbioru MBP we Włodawie. Tym razem odwiedzili nas uczniowie kl. 0 „a” z Oddziału Przedszkolnego przy SP nr 2 we Włodawie. Sześciolatki przyszły do nas 20 maja, pod opieką wychowawczyni, pani Jolanty Ostapiuk.\nZwiedzanie rozpoczęliśmy od Działu Regionalnego, w którym dzieci zapoznały się z prasą regionalną, którą prenumerujemy, a także z materiałami dotyczącymi ich szkoły, zgromadzonymi w kartotece regionalnej.\nNastępnie przeszliśmy do Czytelni Internetowej, gdzie uczniowie, niektórzy po raz pierwszy mieli okazję skorzystać z komputerów z ekranami dotykowymi, czy też przetestować funkcjonowanie mysz i klawiatur bezprzewodowych.\nKolejną agendę, w której zatrzymaliśmy się na dłużej był Oddział dla Dzieci. Sześciolatki czuły się tutaj bardzo swobodnie i korzystały ze wszystkich dobrodziejstw oferowanych przez tę szczególną, dziecięcą strefę biblioteczną. Były więc tańce i śpiewy, gra na keyboardzie, która sprawiła dzieciom dużo radości. Okazało się, że oprócz talentów muzycznych, wszystkie dzieci z tej klasy mają talent plastyczny. Bowiem bardzo ładnie rysują, czego dowodem są kolorowe obrazki pozostawione w Oddziale na pamiątkę tej wizyty.Nasi mali goście bardzo chętnie sięgali po książki i prasę dostępną w bibliotece. Z uwagą też wysłuchali kilku opowiadań z książki Grzegorza Kasdepke „Bon czy ton”, w zabawny sposób opisujących zasady dobrego zachowania się. Dzieci ochoczo zwiedziły pozostałe agendy biblioteki, przeznaczone dla czytelników dorosłych. Zgodnym chórem uznały, że najpiękniejszy jest Oddział dla Dzieci, i że tutaj będą wracały.\nSerdecznie dziękujemy Wam za odwiedziny i upominek w postaci własnoręcznie wykonanego obrazka, który wspaniale prezentuje się na bibliotecznym regale.\nZapraszamy Was w nasze progi jak najczęściej. Natomiast pamiątkowe zdjęcia z tej wizyty można obejrzeć w naszej galerii.\nJesteś tutaj: Oddział dla Dzieci Wesołe sześciolatki ze Szkoły Podstawowej nr 2 we Włodawie


W Burkina Faso odbyły się pierwsze polskie badania archeologiczne | Nauka w Polsce\nW Burkina Faso odbyły się pierwsze polskie badania archeologiczne\nJedne z najstarszych świadectw osadnictwa znanych do tej pory w regionie oraz nowe informacje na temat społeczności Kurumbów - to największe sukcesy tegorocznych, pierwszych polskich badań archeologicznych na terenie Burkina Faso w zachodniej Afryce.\n"Burkina Faso to nadal biała plama na archeologicznej mapie Afryki - do tej pory przeprowadzono tutaj tylko wyrywkowe wykopaliska. Rozpoczęte przez nas badania mogą rzucić nowe światło na dzieje tego kraju od początku obecności człowieka w tym miejscu" - mówi w rozmowie z PAP Krzysztof Rak z Instytutu Archeologii UJ w Krakowie, jeden z inicjatorów projektu naukowego realizowanego w północnej części tego kraju.\nPolscy naukowcy od lat badają społeczności Burkina Faso - to właśnie dyrektor Muzeum Miejskiego w Żorach, dr Lucjan Buchalik, zaprosił archeologów, by przyłączyli się do prowadzonych przez siebie prac. Oprócz Krzysztofa Raka był wśród nich również Bogusław Franczyk z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.\nW czasie pierwszego sezonu (w październiku i listopadzie) archeolodzy wytypowali miejsca do przeprowadzenia wykopalisk. Skupili się na departamencie Pobé-Mengao w północnej części Burkina Faso. "Obszar ten zamieszkują Kurumbowie - społeczność, która przybyła tam kilkaset lat temu, być może z obszaru obecnego Mali lub Nigru. Nie jest jednak jasne, czy było to w XIII czy może w XVI w. - wśród etnologów trwają o to spory. Liczymy, że badania archeologiczne pomogą w rozwiązaniu i tej zagadki" - opowiada Rak.\nJak wyjaśnia, społeczność Kurumbów liczy ok. 300 tys. osób. Naukowcy zwracają uwagę na bardzo rozbudowaną mitologię tego ludu. Według niej ich przodkowie przylecieli do północnej części Burkina Faso w "żelaznym domu". Po przybyciu na miejsce podporządkowali lokalną ludność nazywaną Berba i stworzyli własne królestwo. W XVIII w. - co wiemy z przekazów etnologicznych - Kurumbowie zostali zdominowani przez lud Mossi, ale mimo to do tej pory zachowali dawny system wodzowski z królem na czele. Choć naukowcy znają listę wszystkich władców królestwa Kurumbów - Lurum, to nie jest jasne, ile lat każdy z nich rządził.\nJuż pierwszy sezon prac przyniósł interesujące wyniki. Archeolodzy przeprowadzili badania powierzchniowe - polegające na poszukiwaniu zalegających na powierzchni m.in. fragmentów naczyń ceramicznych. Natknęli się między innymi na narzędzia krzemienne i odpadki powstałe w wyniku ich obróbki. W ocenie archeologów pochodzą one sprzed ok. 50-15 tys. lat. "To jedne z najstarszych znanych na terenie tego kraju świadectw obecności człowieka" - uważa Rak.\nUwagę archeologów zwróciła również dawna, opuszczona osada Damfelenga Dangomde w formie tellu - czyli wzgórza sztucznie powstałego wskutek nawarstwiania się pozostałości po działalności człowieka, w tym walących się ścian, śmietnisk itp. Do tej pory wiedziano jedynie, że miejsce to było zamieszkane do końca XIX w., następnie Kurumbowie przenieśli się do współczesnej stolicy - Pobé-Mengao.\nW czasie badań powierzchniowych naukowcy odkryli zabytki świadczące o tym, że tell był zamieszkiwany już od przełomu er, a więc na długo przed przybyciem Kurumbów - opowiada Rak.\nPolskich archeologów zaskoczyło również odkrycie nekropolii kurhanowej w sąsiedztwie tellu. Do tej pory miejsce znane było w lokalnych przekazach jako porzucona... wieś.\n"Okazało się, że była to błędna identyfikacja. Zbadane przez nas kurhany, czyli kopce kamienno-ziemne, pochodzą sprzed ok. 1300 lat" - relacjonuje krakowski archeolog. Do dziś w terenie widocznych jest kilkadziesiąt takich budowli. Największa z nich ma niemal 2 m wysokości.\nNaukowcy liczą, że będą mogli przeprowadzić wykopaliska w obrębie nekropolii królewskiej, która znajduje się obok legendarnego "żelaznego domu". "Teren ten jest niedostępny dla turystów i objęty lokalnym tabu. Dlatego możliwość przeprowadzenia badań byłaby wielkim wyzwaniem" - mówi Rak.\nTegoroczne badania odbyły się we współpracy z dyrektorem Musée du Korum-Wondè, Adama Sawadogo.


Trzy nowe przypadki zakażenia koronawirusem w regionie. W Polsce choruje 4201 osób, cztery kolejne zmarły : Radio Olsztyn\nMinisterstwo Zdrowia podało w poniedziałek rano, że liczba osób zarażonych w Polsce koronawirusem wzrosła do 4201 po tym, jak potwierdzono 99 kolejnych przypadków zakażenia. Wśród nich są trzy osoby z województwa warmińsko-mazurskiego.\nNajnowsze przypadki dotyczą młodego mężczyzny oraz kobiety i mężczyzny w średnim wieku. Wszyscy pochodzą z powiatu iławskiego. Są to przypadki transmisji lokalnej. Wszystkie te osoby są w stanie dobrym, przebywają na razie w domu\n– informuje Krzysztof Guzek, rzecznik prasowy wojewody warmińsko-mazurskiego.\nZmarły cztery kolejne osoby. Są to: 40-letnia kobieta hospitalizowana w Krotoszynie, 87-letni mężczyzna hospitalizowany w Tychach, 61-letni mężczyzna hospitalizowany we Wrocławiu i 75-letni mężczyzna hospitalizowany w Łańcucie.\nJak podało ministerstwo, od czasu potwierdzenia pierwszego przypadku w Polsce (4 marca) śmierć poniosło w wyniku COVID-19 łącznie 98 pacjentów.\nRównocześnie resort podał, że potwierdzone przypadki dotyczą\nPotwierdzono 16 nowych przypadków zakażenia koronawirusem w Polsce Mamy szesnaście nowych przypadków zakażenia koronawirusem. W Polsce odnotowano […]\nWięcej w śmierć, test, ofiara, chory, ministerstwo zdrowia, uwaga, pilne, koronawirus, SARS\nPrywatne laboratorium działające przy szpitalu pulmonologicznym w Olsztynie jest gotowe do prowadzenia prywatnych testów na obecność koronawirusa. Nie oznacza to jednak, że w tej chwili każdy...


Wielka Orkiestra Świątecznej pomocy - wszystko bez cenzury i tabu!\nSam Jurek Owsiak wielokrotnie wypowiadał opinie zgodne z liberalną agendą, a na organizowany przez siebie Woodstock lub Pol’ and Rock Festiwal zapraszał polityków i celebrytów wspierających takie postrzeganie świata. Nie jest on więc bezstronny i w tym względzie zasługuje na krytykę. Ponieważ wszelkie prounijne, demokratyczno-liberalne, neoliberalne czy lewicowe poglądy ze wszech miar na krytykę, i to krytykę bardzo mocną, zasługują. W końcu to oni rządzą na świecie od pamiętnego 1968 roku i to oni doprowadzili świat, przyrodę i ludzi do opłakanego stanu.\nPoniżej jeden z takich wpisów. Trudno się z nim nie zgodzić, prawda? Czytaj dalej „KTO STOI ZA WOŚP I JURKIEM OWSIAKIEM!? 100 KIJÓW W MROWISKO”\n33 547 854 Wyświetleń stron od 15.04.2011


ławki glamour - Sklep DKwadrat\n350,00 zł - 1 400,00 zł (8)\nŁawka to element wyposażenia wnętrza, który praktycznie od zawsze gościł w domach czy placówkach publicznych. Od niedawna mebel ten zaczął zdobywać również uznanie tych najbardziej wyrafinowanych klientów, którzy upodobali sobie ławkę w stylu glamour. Pełni ona często funkcję dekoracyjną, chociaż zastosowanie tych mebli jest dużo szersze. Można ustawić je w przedpokoju, sypialni czy nawet jadalni lub salonie. W ofercie sklepu DKwadrat znajdziesz ławeczki glamour, które pozwolą dodać Twojemu wnętrzu luksusowej elegancji. Z chęcią pomożemy Ci stworzyć piękne wnętrze do kwadratu!\nŁawki glamour w ofercie DKwadrat!\nAsortyment sklepu DKwadrat wyróżnia się bogatą ofertą ławek w stylu glamour. Cechami rozpoznawczymi naszych mebli jest niebanalny elegancki design i najwyższa jakość, gwarantująca użytkowanie na lata. W ofercie posiadamy model, którego stelaż zbudowany jest z metalu malowanego proszkowo na kolor czarny, a siedzisko wykonane jest z welwetowej tkaniny. Ławka ta wyróżnia się połączeniem prostej konstrukcji z eleganckim obiciem. Oferujemy także ławki glamour o drewnianej podstawie. Te stylowe siedziska czarują klientów swoimi ozdobnymi podłokietnikami i delikatnie wygiętymi nóżkami. Tkanina wykorzystana do obicia daje ciekawy, delikatnie mieniący się efekt, co dodatkowo podkręca klimat pokoju. Jest ona odporna na zmechacenia i łatwa w czyszczeniu. Wszystkie ławki glamour w naszej ofercie świetnie komponują się z pozłacaną lampą stojącą czy lustrem.\nWystrój glamour przywodzi na myśl wnętrza z ery baroku. Pikowane siedziska, pozłacane lampy czy żyrandole, przepych i elegancja to słowa, za pomocą których można opisać ten styl. Cieszy się on obecnie dużą popularnością i wcale nie musi być aż tak kosztowny, jak wydaje się na pierwszy rzut oka. Jeżeli Twoim marzeniem jest posiadanie wnętrza w tym stylu, to świetnym pomysłem, który pozwoli Ci wydobyć jego ekstrawagancki klimat, są ławki w stylu glamour. Mogą one posłużyć jako element dekoracyjny i sprawdzą się idealnie w połączeniu ze szklanymi stolikami czy srebrnymi lustrami. Mieniące tkaniny wykorzystane do obicia siedzisk podkreślają luksusowy wymiar ławek glamour. Nasze produkty to niebanalny design w stylu glamour, który jednocześnie unika przesady. Dzięki temu stworzysz wnętrze w dobrym smaku i zachwycisz wszystkich gości!\nŁawka w stylu glamour – niebanalny design, jakość i wysoka funkcjonalność\nŁawka w stylu glamour to mebel nie tylko elegancki, lecz także jakościowy i wielofunkcyjny. Jest to produkt, który posłużyć Ci może jako siedzisko do zakładania i zdejmowania butów w przedpokoju albo jako finezyjna ławka do stołu w jadalni. Jeśli posiadasz mieszkanie o mniejszym metrażu, możesz także wykorzystać przestrzeń pod ławką i ustawić tam np. dekoracyjne pudełka z ubraniami w środku. W takiej sytuacji będą się świetnie prezentować z wieszakiem na ubrania w przedpokoju. Ich luksus to nie tylko wygląd, ale także jakość produktów wykorzystanych do ich stworzenia, połączona z precyzją wykonania. Meble te tworzone są z materiałów odpornych na przetarcia i zmechacenia, których dodatkowa pielęgnacja zapewnia użytkowanie na długie lata. Ich konstrukcja jest efektem precyzyjnego projektu specjalistów od designu. Wyjątkowość ławki glamour polega na tym, że jest wysoce funkcjonalna i jednocześnie potrafi uwieść swoim czarem niejednego klienta.\nMożliwość wykorzystania ławki w stylu glamour\nŁawka glamour to mebel, który świetnie sprawdzi się praktycznie w każdym pomieszczeniu w Twoim domu. Jeśli posiadasz więcej przestrzeni w pokoju, to możesz postawić ją np. w centralnym punkcie w sypialni. W przypadku, gdy nie dysponujesz tak dużym metrażem, ławka w stylu glamour świetnie sprawdzi się w zakończeniu łóżka jako jego przedłużenie. Nada ona nie tylko eleganckiego sznytu, lecz także posłuży jako element wyposażenia wnętrza, na którym można kłaść ubrania czy narzutę od łóżka. Podobnie można ją wkomponować w wystrój przedpokoju. Jest to pierwsze pomieszczenie po wejściu do domu, więc widok ławki w stylu glamour bez wątpienia zrobi dobre pierwsze wrażenie. Ponadto ułatwi ona zakładanie butów i umożliwi odłożenie ciężkich zakupów. Mebel ten świetnie sprawdzi się też w korytarzach i poczekalniach w placówkach publicznych. Łączy on wygodę z luksusem, co umili klientom i gościom czas spędzony w oczekiwaniu na wizytę do lekarza czy innego specjalisty.\nPomysły na aranżacje wnętrza!\nŁawka glamour to mebel, który zaspokoi potrzeby nawet najbardziej wyrafinowanych klientów. Pasuje do przedpokoju, sypialni, salonu czy nawet jadalni. Każdemu wnętrzu nada luksusowego charakteru, pełniąc jednocześnie funkcję siedziska i elementu dekoracyjnego. Klimat wnętrza tworzą przede wszystkim dodatki, dlatego oprócz ławki w stylu glamour warto dodać inne akcesoria. Biały dywan w połączeniu z dużym lustrem i szklanym stolikiem z pewnością doda Twojemu wnętrzu ekstrawaganckiego sznytu. Zastanawiasz się, jak wkomponować ławkę glamour w swoje mieszkanie? Nie wiesz, jakie dodatki dobrać, żeby stworzyć luksusową całość? Zajrzyj na nasz fanpage na Facebooku i profil na Instagramie. Znajdziesz tam mnóstwo wnętrzarskich inspiracji! W razie pytań zapraszamy też do kontaktu.


Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne , Geodezja, kartografia - usługi - Wyszukiwarka firm BiznesFinder.pl\n00-635 Warszawa , Polna 15 (woj. mazowieckie)\nFirma Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne znajduje się pod adresem: Polna 15, Warszawa, mazowieckie. Pn.-Pt.: 07:00-17:00; Sb.: 08:00-14:00 to godziny, w których działamy. Numer Identyfikacji Podatkowej naszej działalności to: 5210410729. Można się z nami skontaktować pod numerem telefonu 22 825 24 03. geo-zuk@geozuk.pl to adres e-mailowy firmy.\nOd 1993 roku zapewniamy ofertę najwyżej jakości. Numer REGON nadany firmie przez Główny Urząd Statystyczny to: 010178523. Działamy w branży Geodezja, kartografia - usługi. Symbol PKD naszego biznesu to: 71.12.Z. W firmie pracuje 6-10 pracowników. Współrzędne, które pozwalają na szybką lokalizację, to: 52.2183074951172N, 21.0142307281494E.\nJaka jest nazwa firmy Nazwa to: Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne\nJaki jest adres firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne Adres to: 00-635 Warszawa , Polna 15 (woj. mazowieckie)\nJakie są godziny otwarcia firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne Godziny otwarcia to: Pn.-Pt.: 07:00-17:00; Sb.: 08:00-14:00\nJaki jest kontakt telefoniczny do firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne Kontakt telefoniczny to: 22 825 24 03\nJaki jest e-mail do firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne E-mail to: geo-zuk@geozuk.pl\nJaki jest NIP firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne NIP to: 5210410729\nJaki jest numer REGON firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne Numer REGON to: 010178523\nJakie są współrzędne geograficzne firmy Geo-Żuk. Usługi geodezyjne, projektowanie, doradztwo techniczne Współrzędne geograficzne to: 52.2183074951172°N 21.0142307281494°E


Internet Backup to nieprzerwany dostęp do sieci dla Twojej firmy\nRozwiązania gwarantujące nieprzerwany dostęp do Internetu dla Twojej firmy\nCo to jest Internet backup?\nInternet Backup to usługa dodatkowa gwarantująca nieprzerwany dostęp do sieci w Twoim biurze. Nie musisz obawiać się, zdarzeń losowych, gdy na przykład sąsiad podczas remontu przewierci kabel i pozbawi Cię dostępu do internetu.\nDla kogo przeznaczony jest Internet Backup?\nUsługa przydatna jest dla każdego, kto posiada firmę, biuro, kawiarnię lub inny lokal usługowy i zależy mu na stałym i nieprzerwanym dostępie do internetu niezależnie od pory dnia.\nJak działa Internet Backup\nWybierając usługę Internet Backup otrzymujesz zestaw składający się z modemu kablowego Hitron oraz modemu USB z kartą SIM. W sytuacji utraty sygnału w kablu koncentrycznym, modem automatycznie przełączy dostęp do Internetu na sieć mobilną. Po przywróceniu sygnału na łączu podstawowym, modem kablowy automatycznie przełącza się z powrotem na łącze główne. Usługa nie wspiera stałego adresu IP.\nRegulamin świadczenia usługi Internet Backup


Kanał Augustowski to za mało. Podlasie stawia w turystyce na wielokulturowość - Komunikacja Społeczna\nKanał Augustowski to za mało. Podlasie stawia w turystyce na wielokulturowość\nPA • 18 października 2018 - 13:40\nPotencjał turystyczny Polski Wschodniej jest zróżnicowany w zależności od regionu i możliwości, jakie stworzyła natura lub wypracowali ludzie - mówi Bogdan Dyjuk, członek zarządu województwa podlaskiego.\nWedług niego województwo podlaskie jest specyficzne na tle innych województw pasa wschodniego szczególnie w jednym obszarze, który może być inspiracją do rozwoju turystyki.\n- Mam na myśli wielokulturowość, która u nas w regionie jest wielowiekowa. To nie tylko kwestia przemieszczeń sprzed kilkudziesięciu lat, ale kilka wieków wspólnej historii ludności polskiej, białoruskiej, litewskiej, tatarskiej czy żydowskiej - przekonuje wicemarszałek województwa podlaskiego w trakcie Wschodniego Kongresu Gospodarczego w Białymstoku.\nWedług niego ta wielokulturowość tworzy podwalinę do pokazywania tego w kraju i zagranicą. - Tylko na tej bazie trzeba budować dobre produkty turystyczne - zaznacza.\nW jego ocenie położenie województwa podlaskiego oznacza także, że to dobre miejsce do propagowania turystyki na Wschód. - To firmy z naszego regionu powinny być liderami jeśli chodzi o organizację wyjazdów np. na grodzieńszczyznę, to stąd jest blisko także do Wilna czy Druskiennik - wymienia.\nBogdan Dyjuk przekonuje jednocześnie, że istotne jest, aby nie przekroczyć zdroworozsądkowej granicy jeśli chodzi o liczbę turystów odwiedzających Podlasie.


Junior GKM-u znów zszokował. Progres widoczny gołym okiem - WP SportoweFakty\nNa takiego Kamila Wieczorka MRGARDEN GKM czekał przez wiele tygodni. W ostatnim czasie junior grudziądzkiej drużyny pozytywnie zaskakuje. - Jest wiele czynników, dzięki którym jeżdżę lepiej - mówi.\nDawid Borek 22 Sierpnia 2018, 17:00\nPodstawowy młodzieżowiec MRGARDEN GKM-u Grudziądz ma za sobą dwa udane mecze w PGE Ekstralidze. Najpierw Kamil Wieczorek niespodziewanie wygrał wyścig młodzieżowy w Lesznie, zostawiając za swoimi plecami m.in. Bartosza Smektałę, z kolei w minioną niedzielę zdobył pięć punktów w konfrontacji z Falubazem Zielona Góra. Progres jest widoczny gołym okiem. - Nie ma tylko dwóch rzeczy, które nagle się poprawiły, że wszystko zaczęło dużo lepiej funkcjonować. Czynników jest wiele - przyznaje Wieczorek w rozmowie ze speedwayekstraliga.pl.\nCo ważne, młodzieżowiec MRGARDEN GKM-u w spotkaniu z Falubazem wygrywał nie tylko z rówieśnikami. W 8. wyścigu grudziądzcy kibice przecierali oczy ze zdziwienia, gdy Wieczorek na dystansie mijał Jacoba Thorssella. - Po pierwszych dwóch okrążeniach wiedziałem, że motor dobrze wyjeżdża z krawężnika, dlatego cały czas konsekwentnie jechałem tą ścieżką. Widziałem, że Jacob podróżował środkiem toru i udało mi się wjechać pod niego - wspomina.\nW meczu z Falubazem, do pięciu punktów wywalczonych przez Wieczorka, cztery "oczka" dołożył Dawid Wawrzyniak. Wsparcie młodzieżowców pozwoliło MRGARDEN GKM-owi nie tylko pokonać zielonogórzan, ale też wyszarpać bonus w dwumeczu. - Bardzo się cieszymy. Mecz ułożył się dla nas bardzo dobrze. Praktycznie wszystko nam wychodziło. Nasz tor był dla nas dużym atutem. Byliśmy bardzo dobrze spasowani i wiedzieliśmy jakie obierać ścieżki - mówi Wieczorek.\nCzy dyspozycja Wieczorka w ostatnim czasie to dla ciebie zaskoczenie?\nintro 23-08 11:41 0 0\nKościecha robi robotę\nDziadu 23-08 00:05 0 0\nSzuflada brawo!!!!! Masz potencjał, liczę na dalszy progres! PozdROWienia!!!\nJem śnieg 22-08 19:02 0 0\nWawrzyniak tak naprawdę nie jest gruby tylko ubiera kilka kevlarów bo przeciąg jest i zimno mu jak jedzie na motorze\nŻużel MRGARDEN GKM Grudziądz Polska PGE Ekstraliga Kamil Wieczorek Grudziądz


Kremy męskie - zadbaj o siebie - Twój świat mody!\nFilmowy bohater goli się w taki sposób jak robiono to kiedyś, czyli brzytwą. Jednak to nie chęć upodobniania się do gwiazd Hollywood sprawia, że klasyczny sposób golenia jest ciągle wybitnie popularny wśród mężczyzn.\nPrzedmioty takie jak mydło do golenia Truefitt & Hill sprawiają, że wielu mężczyznom przechodzą przyjemne dreszcze .\nPewnie miałbyś ochotę przejrzeć komentarz z serwisu? Jeśli tak, to świetnie. Może i Ty poczujesz chęć, by zdradzić swoją opinią.\nBłysk ostrza przy twarzy powoduje, iż ich zmysły wchodzą na wyższe obroty. Dokładność sięga szczytu, szczególnie we wstępnej fazie, kiedy to najłatwiej o zacięcie. Piękno życia to umiejętność zamienienia prostych oraz rutynowych praktyk w przyjemny rytuał. Niech golenie zostanie czymś więcej aniżeli jedynie mechanicznie powtarzanym ruchem ręki.\nGdzie szukać właściwych kosmetyków?Na rynku znajdziemy mnóstwo akcesoriów stworzonych do efektywnego golenia. Na pierwszy rzut oka pojawia się przed nami duża ilość propozycji czy rodzajów, chociażby zwykłej brzytwy, co może robić wrażenie. W życiu powinno się czerpać z niego tyle, ile jesteśmy w stanie. Tak samo sytuacja wygląda z goleniem, tą zwykłą i rutynową dla wielu czynnością. Żeby uzyskać 100% satysfakcji powinno się zainwestować w wygodne i sprawdzone wyroby, takie jak Men-u . W swojej ofercie zawarli nie tylko sprzęt do golenia, lecz też żele pod prysznic, perfumy jak i kosmetyki do stylizacji, będąc zestawieniem sprawdzonych jak i bezpiecznych dla skóry kosmetyków. Rewelacyjnym uzupełnieniem strony www wspomnianej firmy są podpowiedzi, bardzo ważne dla początkujących, w jaki sposób powinniśmy golić się za pomocą brzytwy.\nAby utrzymać pracę mózgu na właściwym poziomie warto co pewien czas próbować zrobić coś nowego. Jedni skoczą na bungee, inni zaczynają nurkować, Ty z kolei zacznij od innego, aczkolwiek jednocześnie bardzo przyjemnego – wypróbuj kremy męskie . Zrób to, o czym potajemnie marzy wielu mężczyzn, ale nie każdy będzie w stanie się na to zdecydować – zadbaj o siebie!


Analiza skupień szeregów czasowych - Digital Repository of Scientific Institutes\nTitle: Analiza skupień szeregów czasowych\nRaport Badawczy = Research Report ; RB/22/2010\nW pracy zaproponowano nowy rodzaj reprezentacji oryginalnych szeregów czasowych o znacznie zmniejszonej wymiarowości, przy zachowaniu zasadniczych cech tych szeregów. Szeregi opisane zostają za pomocą zbioru cech istotnych, reprezentujących zagregowane obwiednie górne lub obwiednie dolne oryginalnych szeregów czasowych, utworzonych przy zastosowaniu pamięci asocjacyjnej, realizowanej przez sieć neuronową. Zaproponowano nową metodę do grupowania szeregów czasowych w klasy (skupienia).\noai:rcin.org.pl:109234 ; oai:rcin.org.pl:109234\nAnaliza skupień Szeregi czasowe\nRB-2010-22 : Krawczak Maciej, Szkatuła Grażyna Maria : Analiza skupień szeregów czasowych Jan 27, 2020


Krem z pieczarek jest to przepis stworzony przez użytkownika Kasia Marciniak. Ten przepis na Thermomix® znajdziesz w kategorii Zupy na www.przepisownia.pl, społeczności Thermomix®.\nWariant Krem z pieczarek (bez mąki)\n1 Krem z pieczarek\npublished: 03/29/16 zmieniono dnia: 03/29/16\nKrem z pieczarek Przepis jest nieprzetestowany\n600 gramów wody\n1 kostki rosołowe drobiowe\n2 płaskich łyżek vegety\n250 gramów śmietany 30% kremowej\n1 szczypty pieprzu\n2 czubatych łyżek mąki pszennej 550\n1 opakowania serek kremowy\n25 gramów oleju\n1 pęczków pietruszki natki\nŁatwe Szybkie Obiad Pierwsze danie Zupa Gotowanie na co dzień Polska\nDo "Zablokowany" włóż cebulę "Soft" 5 - 3 sekundy\nDodaj olej duś 3 minuty "Soft"\nDodaj pieczarki, rozdrobnić "Soft" 7 - 15 sekund\nWlej wodę, dodaj kostkę rosołową i vegete, gotuj "Soft" 2 - 15 minut - 100 stopni\nDodaj mąkę, śmietanę, serek - zmiksuj "Soft" 7 do 9 - 30 sekund\nGotuj "Soft" 1,5 - 5 minut - 100 stopni\nPrzypraw do smaku i gotowe. Smacznego\nMożna posypać natką pietruszki\nZupa - krem z kalafiora\nChili con carne [Kukbuk]\nTortilla FIT z kurczakiem\nPyszna kremowa zupka😋nie dodałam mąki i...\nZgłoszony przez ellise na maja 3, 2020 at 08:44.\nPyszna kremowa zupka😋nie dodałam mąki i wydaje mi się że nie ma takiej potrzeby\nStrasznie dużo śmietany. Wiem można zamienić...\nZgłoszony przez R. K na listopada 17, 2018 at 19:29.\nStrasznie dużo śmietany. Wiem można zamienić na jogurt ewentualnie mleko , ale w tych przepisach na zupy na thermomix jest dużo albo smietany albo serek topiony. Nie wiem czy to takie zdrowe.\nBardzo dobra zupka. Polecam\nZgłoszony przez Marzena Langa na lutego 26, 2018 at 12:10.\nZgłoszony przez GabrielaS na kwietnia 19, 2017 at 22:21.\nPyszna Nie użyłam wszystkich składników...\nZgłoszony przez katlac na lutego 3, 2017 at 19:46.\nPyszna Nie użyłam wszystkich składników (bez mąki, śmietany i serka) a i tak wyszło super Na pewno jeszcze nie raz zagości w moim menu\nZgłoszony przez Magda.Lena na stycznia 7, 2017 at 01:40.\nZgłoszony przez dana160 na listopada 27, 2016 at 13:23.\nUwielbiam zupki pieczarkowe\nZgłoszony przez ewelka076 na kwietnia 3, 2016 at 21:43.


Żółwin - Lublin odległość, trasa, ile km, mapa\nŻółwin - Lublin odległość\nTrasa Żółwin - Lublin ma odległość w linii prostej km. Wyznaczanie trasy Żółwin - Lublin którą można przejechać samochodem lub autobusem ( pociąg jeździ często zupełnie inaczej) przedstawia na mapie samochodowej odległość km a czas przejazdu to . Może się on jednak wydłużyć w przypadku wystąpienia utrudnień na drogach takich jak remonty czy korki. Podróżując pociągiem PKP czy autobusem PKS lub BUS należy wcześniej sprawdzić aktualne rozkłady jazdy i ceny biletów.\nŻółwin - Niepołomice\nŻółwin - Varšava\nŻółwin - Sulęcin\nŻółwin - Szczecin\nZólwin - Sierpc\nŻółwin - Lublin\nŻółwin - Ciechanów\nŻółwin - Ząbki\nŻółwino - Koszalin\nZólwin - Ozarów Mazowiecki\nŻółwin - Rawa Mazowiecka\nŻółwin - Garwolin\nŻółwin - Zegrze\nŻółwin - Olsztynek\nZólwin - Biała\nZólwin - Czacz


Strona główna >\tSport > Piłka nożna. Asysta Grosickiego, Djousse w wyjściowym składzie\nData publikacji: 2016-03-19 08:19\nOstatnia aktualizacja: 2016-03-19 08:19\nWywietleń: 1048 123975\nTrwa znakomita passa wychowanka Pogoni Szczecin, Kamila Grosickiego. Reprezentacyjny skrzydłowy zagrał w piątkowym hitowym meczu francuskiej Ligue 1 z Olimpique w Marsylii i był to jego ostatni występ przed zgrupowaniem kadry narodowej.\nDrużyna 28 – letniego piłkarza Rennes rozbiła faworyzowany zespół na jego boisku aż 5:2. Dzięki tej wygranej zespół Rennes awansował na 3 miejsce w tabeli. Szans na mistrzostwo nie ma, bo Paris St. Germain ma ogromną przewagę, ale do drugiego w tabeli Monaco traci tylko cztery punkty.\nPrzypomnijmy, że dwie drużyny francuskie automatycznie kwalifikują się do fazy grupowej Ligi Mistrzów, a trzecia gra w eliminacjach. Przed Grosickim zatem zarysowała się perspektywa gry w elitarnych rozgrywkach, w których jeszcze nie brał udziału.\nMecz z Olimpique Marsylia był dla wychowanka Pogoni trzecim z rzędu, w którym wystąpił w podstawowym składzie. To pierwsza taka sytuacja w obecnym sezonie.\nReprezentant Polski zakończył mecz z jedną asystą. Było to przy drugim golu na 2:0, kiedy umiejętnie dośrodkował z rzutu wolnego. Polski piłkarz przebywał na boisku przez godzinę. Został zmieniony przy stanie 4:2.\nGrosicki w obecnym sezonie rozegrał w Ligue 1 28 spotkań, zdobył 8 goli i zaliczył 3 asysty. Mówimy tu o grze w czołowej drużynie szóstej pod względem rankingu lidze Europy (za Hiszpanią, Anglią, Niemcami, Włochami i Portugalią). Tydzień temu wychowanek Pogoni Szczecin podpisał z Rennes nowy kontrakt obowiązujący do 2020 roku.\nW piątej najsilniejszej lidze Europy – portugalskiej gra inny były piłkarz Pogoni Donald Djousse. 26 – letni Kameruńczyk w piątkowy wieczór zagrał po raz pierwszy w swoim nowym klubie Maritimo w wyjściowym składzie.\nDjousse przebywał na boisku do 65 min, a jego zespół przegrał wyjazdowe spotkanie z Rio Ave 0:1 (0:1). Kameruńczyk zszedł z boiska przy stanie 0:1.\nMaritimo w 18 – zespołowej lidze plasuje się na 12 miejscu, a piątkowy rywal jest szósty. Przypomnijmy, że piąty zespół ligi portugalskiej kwalifikuje się do rozgrywek Ligi Europejskiej. ©℗ (par)


Moda jest Kobietą: Sukienka w kwiaty\nAutor: An O o 20:12\nSo Alice 4 czerwca 2017 20:49\nCudownie wyglądasz w tej sukience Anetko! Ma piękny nadruk i ultra dziewczęcy fason. Cieszę się, że ta moda na falbany zawitała na dobre :-)\nAneta O 6 czerwca 2017 18:02\nDziękuję :) JA również się cieszę, że falbany zagościły w modzie na dobre, są mega kobiece :)\nLumpola 4 czerwca 2017 21:04\nAch te sukienki w kwiaty, niech nam królują po wszystkie czasy! :) Twoja jest śliczna, Ty w niej taka kobieca i romantyczna, no i cudne dodatki :) Buziaki :)\nAneta O 6 czerwca 2017 18:03\nAch, niech nam królują :)))\nBAMBI BOHO by Sylwia Badora 5 czerwca 2017 07:19\nŚwietnie wygladasz w takim zestawie\nFashionelja 5 czerwca 2017 10:30\nPołączenie pasków i kwiatów na sukience jest piękne, wyglądasz tak delikatnie i niewinnie - super!\nAneta O 6 czerwca 2017 18:04\nMi też bardzo spodobało się to połączenie pasków i kwiatów :) Pozdrawiam :)\nSonia Dziech 5 czerwca 2017 20:44\nPięknie Ci w tej sukience. Fajnie, że wróciła moda na falbany.\nVen's Wife Style 5 czerwca 2017 21:03\nAnetko,pieknie:) Idealna stylizacja na wiosenne i letnie dni :) ma w sobie tyle wdzieku i uroku,ze nie mozna oderwac wzroku :)) widzisz nawet zrymowalam a to znaczy ,ze jestem pod ogromnym wrazeniem :)) rewelacyjne dodatki :) Buziaki\nAneta O 6 czerwca 2017 18:05\nReniu pięknie dziękuję za te miłe słowa. Bardzo cenię Twoje zdanie :)))\nEveline Bison 5 czerwca 2017 21:19\nPrzepiękna jest ta sukienka :) Bardzo kobieca!\nAneta O 6 czerwca 2017 18:06\nNippi 6 czerwca 2017 06:40\nBardzo ładna sukienka, ślicznie jest Ci w tej sukience :)\nFit Ashionn 6 czerwca 2017 19:07\nSukienka jest super i bardzo strojna, dlatego bardzo dobrze, ze w dodatkach postawiłaś na minimalizm! :) Jestem na TAK dla tej stylizacji! <3\nAneta O 8 czerwca 2017 18:15\nkaryn.pl 6 czerwca 2017 19:29\nAneta O 8 czerwca 2017 18:16\nRuda Paskuda 6 czerwca 2017 20:14\nPrzepięknie wyglądasz w tej sukience :)!!!\nAneta O 8 czerwca 2017 18:17\nEwa R 6 czerwca 2017 20:29\nA wiesz, że ja nie mam sukienki w kwiaty? Bluzki, spódnice, to tak, ale sukienki brak. Twoja bardzo mi się podoba, pięknie wyglądasz. Muszę się rozejrzeć za podobną sukienką:) I kolorki moje:)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:19\nObecnie sukienek w sklepach jest całe mnóstwo, ale znaleźć taką, która nam się spodoba to duży sukces. Życzę powodzenia w poszukiwaniach :)))\nAnna 6 czerwca 2017 20:30\nBardzo romantyczna, kobieca propozycja. No i taki błekitno-biały look idealnie pasuje do lata...\nAneta O 8 czerwca 2017 18:20\nNa lato taka sukienka jest idealna to prawda. Kolorki też bardzo mi się podobają :) Pozdrawiam :)\nKrólowa Karo 6 czerwca 2017 20:58\nŚliczna sukienka, piękne kolory... takie moje.\nI moje :) Pozdrawiam :)\nMagdalena Ścierska Minimalissmo 6 czerwca 2017 21:09\nŚwietna sukienka, kwiaty na tle pasków są rewelacyjne. Szalenie podoba mi się taki wzór. Pozdrawiam!\nAneta O 8 czerwca 2017 18:21\nAneta O 6 czerwca 2017 21:13\nTen print również bardzo mi się podoba :) Pozdrawiam :)\nPaulina Bąk 6 czerwca 2017 21:27\nLubię takie wzory na lato :D\n30plus blog 7 czerwca 2017 10:35\nUwielbiam kwieciste motywy :) Świetna sukienka i cudnie w niej wyglądasz ;)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:22\nMi też bardzo podobają się kwieciste motywy :) Pozdrawiam :)\nstylowa40 7 czerwca 2017 17:46\nBardzo kobieca, a zarazem elegancka sukienka na lato.\nAneta O 8 czerwca 2017 18:23\nmoda - eny 7 czerwca 2017 18:17\nBardzo lubię różne motywy kwiatów :) Stylizacja idealna na wyjazd :)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:24\nMasz rację, na wyjeździe sukienka świetnie się sprawdzi :)\nNika P 7 czerwca 2017 18:31\nbardzo ładny, wakacyjny look ;) pięknie Ci w takim zestawieniu ;)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:25\nnoeliademkowicz 7 czerwca 2017 22:45\nFajna stylizacja , osobiście gustuję w krótszych sukienkach aczkolwiek Tobie ta pasuję :)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:27\nDzięki :) w sklepach jest tak duży wybór sukienek, że każda z nas na pewno znajdzie coś fajnego dla siebie :)\nSivka S i 8 czerwca 2017 10:26\nSłodziak ta sukienka! Wygląda tak trochę retro. Szukam takich klimatów w moich sh, bo mnie ciągnie, ale nie mogę trafić ;)\nAneta O 8 czerwca 2017 18:28\nMasz rację, że sukienka jest trochę retro. Powodzenia w szukanie, mi też trochę czasu to zajęło :)\nMilena F. 9 czerwca 2017 15:46\nSłodka jest ta mini torebka :D\nAneta O 27 czerwca 2017 21:10\nGabi 10 czerwca 2017 15:24\nMargot 15 czerwca 2017 09:40\nOj Kochana - CUDOWNIE !!! Sukienka lekka, zwiewna, delikatna - idealna na letnie dni. Dodatki super - stworzyłaś przepiękny strój. Miłego dnia - buziaczki - Margot :))))\nTo bardzo miłe :) Dziękuję :))\nDyed Blonde 16 czerwca 2017 11:00\nAneta O 27 czerwca 2017 21:11\nbarbara bastamb 17 czerwca 2017 17:28\nKwiaty na lato idealne, tak jak sukienki.\nAneta O 27 czerwca 2017 21:12\nLatem uwielbiam motywy kwiatowe, szczególnie na sukienkach :))) Dziękuję i pozdrawiam :)\nLilly Marlenne 2 lipca 2017 14:57\nJaka piękna! Taka trochę w stylu retro!


eduteka Studia ITALIA I JEJ NAJDAWNIEJSZA LUDNOŚĆ - Etruskowie\nPółwysep Apeniński, którego stolicą polityczną i kulturalną miał z biegiem czasu stać się Rzym, zajmuje centralną pozycję w basenie Morza Śródziemnego. Oblany od zachodu Morzem Tyrreńskim, a od wschodu Morzem Adriatyckim, na południu oddzielony jest wąską Cieśniną Messeńską od Sycylii, której góry stanowią naturalne przedłużenie Apenin. Alpy opasujące potężnym łukiem północną część półwyspu mimo swej wysokości nie stanowiły przeszkód dla ludności środkowej Europy, która już w czasach odległych niejednokrotnie wlewała się przełęczami alpejskimi na nizinę lombardzką w niezwykle żyzną dolinę Padu. Pasmo Apenin, których łuk opiera się na zachodzie o Alpy Morskie (Alpes Maritimae), a przeginając się w kierunku południowo-wschodnim, styka się mniej więcej koło Ariminum (dzisiejsze Rimini) z wybrzeżem Morza Adriatyckiego, odgranicza wyraźnie tę północną część półwyspu od Italii środkowej i południowej. W odróżnieniu od Italii środkowej i południowej część pomocna półwyspu ma klimat bardziej zbliżony do klimatu środkowoeuropejskiego. Ciekawe jest, że ta najżyźniejsza część półwyspu dopiero później objęta została nazwą Italii, która to nazwa dotyczyła początkowo południowego krańca Kalabrii, zamieszkanego przez ludność zwaną przez Greków Italami. Ponieważ w wieku V w dolinie Padu osiedlili się Gallowie, wypędziwszy stamtąd Etrusków, kraj ten otrzymał w Rzymie nazwę Gallii Przedalpejskiej (Gallia Cisalpina), dzielącej się na Cyspadańską (Gallia Cispadana) i Transpadańską (Gallia Transpadana). Właściwa Italia zaczyna się dopiero po drugiej stronie Apenin. W historii kultury najważniejszą rolę odegrała zachodnia część środkowej Italii, w pewnej mierze dzięki rzeźbie terenu. Rozłożyły się tam trzy równiny: etruska, gdzie dziś leży Florencja, latyńska, której stolicąjest Rzym, i kampańska z Kapuą i Neapolem. Również i wybrzeże ukształtowane jest tu lepiej, a naturalne porty leżą przy ujściu Tybru, gdzie bardzo wcześnie powstała przystań Ostia, oraz w Zatoce Neapolitańskiej, gdzie powstały portowe miasta Neapol i Puteoli. Tutaj wreszcie, w środkowej Italii, płynie Tyber, jedyna poza Padem spławna rzeka na półwyspie. Centralne położenie równiny latyńskiej, rozciągającej się nad Tybrem a otoczonej od północnego wschodu górami sabińskimi, od wschodu albańskimi, a od południa wolskimi, niewątpliwie ułatwiło do pewnego stopnia szczepowi latyńskiemu odegranie doniosłej roli dziejowej w historii półwyspu. Wschodnia część półwyspu, w przeciwieństwie do zachodniej przeważnie górzysta i pozbawiona równin, nie miała osiągnąć większego znaczenia. Leży tu pełna uroczych dolin i ogrodów Umbria z Assisium (Asyżem) i Ankoną, dalej na południe ciągną się dzikie góry sabelskie, ojczyzna Marsów, Pelignów, Marrucynów i Westynów, a w końcu wyżyna samnicka. W przeciwieństwie do zachodniej części nie ma tu przystani ani portów. W południowej Italii jest odwrotnie. Pasmo Apenin przesuwa się znów ku zachodowi, gdzie leży górzysta Lukania i Bruttium zamieszkane przez górskie szczepy spokrewnione z Samnitami. Wschodnia część, obejmująca płaską i pozbawioną wody Apulię oraz Kalabrię, dzięki wielkiej Zatoce Tarenckiej zwabiła dość wcześnie osadników z zamorskiej Grecji i dzięki licznym greckim koloniom: Tarentowi, Region, Krotonowi, Turioj, Metapon-towi, Posejdonii, Elei i innym, przeżyła między wiekiem VIII a V okres świetnego rozwoju, który zyskał jej nazwę Wielkiej Grecji.\nZ wysp leżących w bezpośrednim sąsiedztwie Italii wielką rolę w historii kultury odegrać miała Sycylia. Obok Greków, którzy opanowali wschodnie i południowe wybrzeże wyspy, zjawili się też Fenicjanie zakładając między innymi Panormos (dzisiejsze Palermo) i Lilybaeum (dzisiejsza Marsala). W przeciwieństwie do Sycylii nie odegrała w dziejach kultury poważniejszej roli ani urodzajna, lecz niezdrowa Sardynia, ani dzika i górzysta Korsyka.\nWarunki klimatyczne półwyspu italskiego niewiele zmieniły się od czasów starożytnych. Klimat północnej Italii zbliżony jest — jak wspomniano — do środkowoeuropejskiego, klimat południowej i środkowej Italii jest śródziemnomorski. Również i krajobraz uległ niewielkim zmianom od tych odległych czasów, chociaż tak charakterystyczne obecnie dla niego drzewa, jak pomarańcze, cytryny, agawy czy eukaliptusy nie znane były w starożytności w Italii, a palmę daktylową i jabłko granatu wprowadzili dopiero Kartagińczycy. W porównaniu z Grecją posiada Italia bardziej urodzajną glebę, urodzajna jest zwłaszcza dolina nadpadańska, a w środkowej Italii — sławna z wina cekubskiego i falemeńskiego Kampania. Podobnie jednak jak w Grecji, wymagała ta ziemia wielkiego starania ze strony człowieka. Wiele bagnistych terenów trzeba było osuszać, wiele sztucznie nawadniać. Mistrzami pod tym względem byli Etruskowie, których osiągnięcia jeszcze do dziś dnia możemy podziwiać. Natomiast w porównaniu z Grecją uboga była Italia w metale, które od najdawniejszych czasów musiała importować. Jedynie w Etrurii wydobywano miedź i cynę, a na Elbie żelazo. W obróbce tych metali zasłynęli również dość szybko Etruskowie.\nNajdawniejsza ludność Italii\nWykopaliska archeologiczne stwierdzają istnienie człowieka w Italii zarówno w epoce paleolitu, kiedy żył w jaskiniach i trudnił się myślistwem, jak i w okresie neolitu i chalkolitu, który w Italii zaczyna się mniej więcej od połowy trzeciego tysiąclecia. Epokę brązu reprezentuje przede wszystkim tzw. kultura terraniare (terra mare — po włosku 'czarna, tłusta ziemia'), związana z pojawieniem się na terenie północnej Italii około r. 1800 nowych przybyszów, którzy budowali swe domy na wodzie na palach lub też przy brzegu. Osady otoczone były rowem i wałem, z pobliską okolicą łączyły je mosty. Jest rzeczą niewykluczoną, choć niezupełnie pewną, że twórcami tej kultury byli posługujący się językiem indoeuropejskim Italikowie, którzy później zróżnicowali się na Latynów, Umbrów i Samnitów. Około roku 1000 zaczyna się w Sardynii epoka żelaza. W tym samym czasie pojawia się na północnych terenach Italii nowa fala przybyszów, przynosząc ze sobą nową kulturę, nazwaną Villanova od miejscowości położonej koło Bolonii, tam bowiem znaleziono najbardziej reprezentatywne jej zabytki. Ponieważ kultura Villanova wykazuje pewne podobieństwa do kultury halsztackiej znad Dunaju, słusznie można przypuszczać, że właśnie stamtąd przyszli nowi przybysze; być może, była to ostatnia fala Italików. Zarówno przedstawiciele kultury Villanova, jak i przedstawiciele wcześniejszej od niej o 800 lat kultury terramare w przeciwieństwie do ludności poprzednich okresów nie grzebali zmarłych, lecz palili zwłoki, a prochy przechowywali w urnach.\nPóźniejsza ludność Italii\nW późniejszym okresie dziejów większość ludności Italii stanowią mówiący językiem indoeuropejskim Italicy. Dzielą się oni na szereg plemion, które według pokrewieństw dialektycznych rozpadają się na dwie zasadnicze grupy: latyńsko-falijską i oskoumbryjską. W okresie wczesnodziejowym zamieszkują Latynowie jedynie teren starożytnego Lacjum (tzw. Latiutn antiquum), którego granicę stanowił Tyber, rzeka Anio, Apeniny i góry wolskie oraz Morze Tyrreńskie od ujścia Tybru do przylądka Kirke. Później język tej grupy rozszerzył się w miarę podbojów rzymskich na całą Italię, a w końcu na cały świat antyczny. W grupie tej odrębne stanowisko zajmował w okresie wczesnodziejo-wym dialekt miasta Falerii. Grupie latyńsko-falijskiej przeciwstawia się grupa osko-umbryjska, czyli samnicko-umbryjska. Umbrowie mieszkali w okolicach górnego Tybru, koło Assisium. Samnici podzieleni na szereg plemion mieszkali w Samnium, w Kampanii północnej, Apulii, Lirkanii i Bruttium. Prócz tych zasadniczych dwóch grup istniały jeszcze inne plemiona italskie, jak np. mieszkający na południe od Lacjum Wolskowie, których dialekt spokrewniony jest z dialektem umbryjskim, oraz plemiona sabelskie. Na lewym brzegu Aternus (późn. Pescarus) osiedli Westynowie, a na prawym Marsowie, Pelignowie i Marrucynowie mówiący dialektem zbliżonym do oskijskiego. Wszystkie te plemiona o prymitywnej kulturze żyły w okresie wczesnodziejowym we wspólnocie pierwotnej. Podobne stosunki panowały również wśród wielu innych, nieitalskich, plemion nieznanego pochodzenia, jak np. wśród żyjących w północno-zachodniej części półwyspu Ligurów, którzy stanowili prawdopodobnie pierwotną ludność Italii przed przybyciem Italików. To samo było u Wenetów, ludu prawdopodobnie pochodzenia illyryjskiego, który nadał nazwę Wenecji, oraz u Taurynów, od których wziął nazwę Turyn. Na Sycylii pierwotną ludność reprezentowały plemiona Sykanów i Sykulów, zepchnięte przez kolonizatorów fenickich i greckich ku środkowi wyspy i żyjące również we wspólnocie pierwotnej. Wyższy ustrój, oparty już na niewolnictwie, mieli Etruskowie i Grecy, którzy później zjawili się na terenie Italii, oraz Fenicjanie, którzy kolonizowali zachodnie wybrzeże Sycylii. Nic też dziwnego, że pierwszy wczesnodziejowy okres w północnej i środkowej Italii stoi pod znakiem przewagi etruskiej oraz walk toczonych przez Etrusków (przy boku sprzymierzonych z nimi Kartagińczyków) z Grekami o panowanie nad morzem. W okresie tym, obejmującym wieki VIII-VI, plemiona italskie — nie wyłączając Lacjum i Rzymu — nie odgrywały poważniejszej roli.\nZarówno pochodzenie Etrusków, jak i ich tajemniczy język „niepodobny do żadnego", jak słusznie zauważył już Dionizjos z Halikarnasu, stanowią do dziś dnia nierozwiązaną zagadkę, mimo że istnieje około 9000 zabytków w tym języku, spisanych alfabetem greckim. Nie tutaj miejsce wdawać się w szczegółową dyskusję nad tym bardzo zawiłym problemem. Wystarczy zaznaczyć, że pogląd głoszony głównie przez niektórych uczonych włoskich, jakoby Etruskowie byli w Italii autochtonami, wydaje się pozbawiony poważniejszych podstaw. Nie tylko świadectwo Herodota o lidyjskim pochodzeniu Etrusków, ale również podobieństwa zachodzące w nazwach geograficznych w Etrurii i na terenie Małej Azji zdają się potwierdzać małoazjatyckie pochodzenie Etrusków. Tajemniczy i niezrozumiały napis znaleziony na Lemnos jest zredagowany w języku etruskim lub zbliżonym do niego. Etruskowie przybyli do Italii znad wybrzeży małoazjatyckich Morza Egejskiego. Najprawdopodobniej stało się to około r. 1000 p.n.e., jak świadczy alfabet najstarszego napisu etruskiego w Marsiliana, wywodzący się z najstarszego alfabetu greckiego, a więc powstały przed zróżnicowaniem się tego alfabetu na szereg typów. Świadczą o tym również wykopaliska archeologiczne, na których podstawie można stwierdzić, że Etruskowie przybyli po okresie Villanova, gdyż warstwy wykazujące cechy tej kultury znajdujemy pod zabytkami etruskimi. Przybywszy morzem i podbiwszy tubylczą ludność, prawdopodobnie umbryjską, opanowali Etruskowie najpierw obszar między Morzem Tyrreńskim a dolnym Tybrem z miastami Tarkwinii, Caere i Veii, następnie posuwali się ku północy, zajmując kraj, który od nich otrzymał nazwę Etrurii. Opanowali też morze, które również od nich nosi po dziś dzień nazwę Tyrreńskiego, czyli etruskiego, a w okresie świetności sięgnęli na północy do Alp, na południu do Zatoki Neapolitańskiej.\nEtruskowie w porównaniu z poprzedzającą ich kulturą Villanova, a także w porównaniu z plemionami italskimi znajdują się na wysokim stopniu rozwoju. Ich osiedla nie przypominają osad typu rodowego, lecz greckie miasta-państwa. Otoczone zębatymi murami z kamienia i rowem ochronnym, zabudowane były w sposób planowy: dwie ulice, z których jedna biegła z północy na południe (cardo), a druga ze wschodu na zachód (decumanus), przecinając się pod kątem prostym, dzieliły miststo na cztery dzielnice. Ulice miały wybrukowane jezdnie i po dwa brukowane chodniki. Urządzenia kanalizacyjne odkryte w Volaterra świadczą o staraniu, którym otaczano miasto i jego mieszkańców.\nNiewątpliwie na czele poszczególnych miast stali początkowo królowie; z czasem podobnie jak w Grecji, wraz z rozpadem ustroju rodowego władza królów plemiennych uległa osłabieniu, a rządy przeszły do arystokracji, tzw. lucumones. Funkcje „króla" przyjął wybierany co rok naczelny urzędnik zwany zilath i drugi, odpowiadający prawdopodobnie edylowi rzymskiemu, marniu. Wszystkie insygnia i symbole ich władzy, a więc pęki rózg z wetkniętymi w nie toporami (fasces), krzesło kurulne, jak również urząd 12 liktorów, którzy kroczyli przed naczelnikiem państwa, znajdujemy później w Rzymie. Według wyraźnego świadectwa Liwiusza, wszystko to zostało przyjęte od Etrusków. Przy sposobności warto dodać, że również z Etrurii zapożyczono emblematy patrycjuszowskie: puszeczkę złotą noszoną na szyi (bulla aurea) oraz togę bramowaną purpurowo (toga praetexta). Stamtąd również przyjęto zwyczaj święcenia triumfu, Etruskowie widzieli w zwycięskim wodzu wcielenie najwyższego swego bóstwa Tinia; jako Tinia w złotym diademie, z berłem hebanowym w dłoni, przybrany w tunikę purpurową haftowaną w palmy (łunica pahnata) wjeżdżał zwycięski wódz do świątyni na złotym rydwanie.\nEtruria nie tworzyła nigdy jednolitego państwa, każde miasto stanowiło odrębny organizm państwowy o ustroju arystokratycznym. Łącząc się w ligę, dość luźno jednak były ze sobą związane i często prowadziły samodzielną politykę. W skład ligi wchodziło dwanaście miast: Arretium, Caere, Clusium, Cortona, Peruzja, Rusellae, Tarkwinii, Veii (a po zburzeniu tego ostatniego Populonia), Vetulonia, Volaterra, Vulci i Volsinii. Ich przedstawiciele schodzili się w Tarkwinii w świątyni Woltumny, aby dokonać wyboru władz związkowych. Jednakże brak silnej organizacji i walki wewnętrzne w tych miastach osłabiły z biegiem czasu Etrurię, która nie tylko nie zdołała utrzymać przewodnictwa zdobytego w środkowej i północnej Italii w wieku VII i VI, lecz uległa Rzymowi.\nZ powstaniem miast łączy się ściśle rozwój rzemiosła i handlu. Bogate złoża żelaza na sąsiedniej Elbie, a także złoża miedzi, srebra i cyny stały się podstawą produkcji metalurgicznej, a zwłaszcza wyrobu broni, którego centrum było w Arretium. W tej dziedzinie doszli Etruskowie do mistrzostwa. W Volaterra wielkie warsztaty obrabiały miejscowy alabaster, w Perusji obrabiano żółtawy, twardy.wapień, piaskowiec w Clusium, tuf w Volsinii. Z brązu wytwarzano trójnogi, piecyki, statuetki wyobrażające ludzi lub zwierzęta, pięknie zdobione puszki (cista), zwierciadła i lampy. Przedmioty te miały wielką wartość artystyczną.\nW ceramice w wieku VII i VI zasługuje na uwagę produkcja rodzimych kruż, które z czasem zaczęto zdobić płaskorzeźbami; były to tzw. vasi di bucchero. Warstwa zamożnych lukumonów posługiwała się również wazami czamofigurowymi i czerwonofigurowymi importowanymi z Grecji, których znaczne ilości znaleziono w grobowcach wielmożów etruskich. Z końcem wieku V także warsztaty etruskie zaczęły produkować w oparciu o wzory greckie wazy tego typu, nie dorównywały one jednak pod względem artystycznym wyrobom greckim.\nHandel z krajami zamorskimi, a więc z Małą Azją Grecją (zwłaszcza z Koryntem, później zaś z Atenami), Kartaginą, Sycylią, Korsyką i miastami greckimi w południowej Italii był niezwykle żywy. Przywożono przede wszystkim wyroby luksusowe z kości słoniowej, wonne olejki, ceramikę grecką, a eksportowano głównie broń i wino. Początkowo posługiwano się monetą grecką, a dopiero około r. 500 zaczęto bić własną monetę z głową lwa. Mimo uprawiania rzemiosła i handlu głównym zajęciem ludności pozostawały wciąż rolnictwo, uprawa zboża, lnu, konopi, oliwki i winnej latorośli. W związku z gospodarką rolną pozostają słynne na całą Etrurię młyny z Volsinii, o bazaltowych kamieniach.\nEtruskowie byli pod względem artystycznym wybitnie uzdolnieni. Sztuka ich, chociaż można w niej wykazać zarówno pierwiastki małoazjatyckie, jak również — począwszy od wieku V — greckie, ma wyraźnie odrębny charakter.\nZnamionuje ją dążenie do realizmu widoczne w malowidłach, które zdobią grobowce możnowładców etruskich. Malowidła te przedstawiają zajęcia gospodarskie w kuchni lub w spiżarni pełnej mięsa. Również w portrecie widoczna jest od najdawniejszych czasów tendencja do odtwarzania rzeczywistości. Tę samą dążność wykazują w wieku VIII metalowe i terakotowe maski zmarłych oraz urny w kształcie ludzkich postaci, a jeszcze więcej — późniejsze statuy nagrobne z terakoty. W przeciwieństwie do twórców patetycznego portretu wczesnohellenistycznego, artysta etruski nie dąży do uchwycenia szczegółów, lecz do podkreślenia najbardziej istotnych i typowych rysów postaci. Jeżeli portret rzymski osiągnął nieznane przedtem wyżyny artystyczne, zawdzięcza to dziedzictwu przejętemu po Etruskach. Również i w dziedzinie architektury wiele zawdzięczają Rzymianie Etruskom np. konstrukcję Panteonu, która jest kontynuacją tradycji kopulastych budowli etruskich. Tak zwana fałszywa kopuła, polegająca na stopniowym wysuwaniu ku wnętrzu poszczególnych rzędów ciosów lub cegieł, istniała już w kulturze minojskiej i mykeńskiej, chociażby w tzw. skarbcu Atreusa. Dla historii architektury jednak ważny jest fakt, że obok tego typu konstrukcji wprowadzili Etruskowie do budowy sklepień ciosy klinowe, przejęte z budownictwa starożytnego Wschodu, stając się w ten sposób twórcami właściwej kopuły.\nWiele oryginalnych pomysłów wnieśli Etruskowie do architektury sakralnej w związku z wymaganiami kultowymi. Mimo że ich świątynie wzorowane były na planach greckich, miały rzadsze rozstawienie kolumn i dach bardziej stromy. Były też przeważnie trzynawowe, co odpowiadało etruskiej koncepcji trójcy bogów. Również kolumna toskańska, choć przypomina starszą formę kolumny doryckiej, ma swoje odrębne, rodzime cechy.\nW ścisłym związku z architekturą religijną rozwijała się plastyka dekoracyjna; fryzy i gzymsy pokrywane były płaskorzeźbami, a przyczółki rzeźbą figuralną z terakoty. Wielkich rzeźb w kamieniu stworzono bardzo mało w związku z brakiem bogatszych złóż marmurowych. Jako ornament świątyni służyła nie tylko rzeźba terakotowa, niezależnie od niej istniały pomniki tworzone w glinie lub brązie. Z terakoty wykonywano sławne sarkofagi i urny etruskie, a także posągi (np. posąg Apollina z Veii). Z dzieł wykonanych w brązie zasługuje na uwagę przede wszystkim statua mówcy, tzw. Larringatore, słynny posąg Chimery i być może wilczyca kapitolińska.\nNa związek kultury etruskiej ze Wschodem wskazują przede wszystkim monumentalne grobowce arystokracji etruskiej, wznoszone kosztem masowego wyzysku siły roboczej, która odegrała tak dominującą rolę w gigantycznych budowlach starożytnego Wschodu na terenie Egiptu czy Babilonii. Po okresie grobów tolosowych, składających się z komory i korytarza, pokrytych wielkim kurhanem, dla których pierwowzorem były groby tolosowe mykeńskie, zjawia się typ grobu komorowego wielkich rozmiarów, obejmującego szereg komnat, pokrytego przeważnie kurhanem w kształcie stożka oraz otoczonego murem. Stanowi on pierwowzór znajdującego się w Rzymie Mauzoleum Augusta oraz Mauzoleum Hadriana. Wiele tych grobowców, zwłaszcza w Vulci i Tarkwinii, posiada niezwykle dekoracyjne malowidła na ścianach komór, świadczące o wybitnych zdolnościach malarskich Etrusków. W malarstwie tym można, wyróżnić dwa okresy: archaiczny, między VI a IV wiekiem, i tzw. swobodny, pozostający pod wpływem malarstwa greckiego. Malowidła okresu archaicznego przedstawiają przede wszystkim sceny z beztroskiego życia codziennego nielicznej warstwy rządzącej. Są to fragmenty polowań, uczt i igrzysk. Dopiero w wieku IV tematyka zmienia się, malarstwo staje się ponure w treści i pełne grozy. Pojawiają się fantastyczne potwory, sceny eschatologiczne z obrazami mąk i tortur przypominające żywo greckie wyobrażenia o Hadesie, oddane z niebywałą ekspresją. Obok rodzimych motywów etruskich nie brak również motywów greckich. Spotykamy się więc z Achillesem, z Hadesem i Persefoną, Odyseuszem i Cyklopem.\nO religii etruskiej niewiele wiadomo, mimo że zarówno malowidła nagrobkowe, jak i inne zabytki przynoszą wiele danych dotyczących rozmaitych bóstw i demonów. Czczono trójcę najwyższych bóstw niebiańskich, którą stanowili: Tinia — rzymski Jowisz, Uni — rzymska Juno i Menrwa — rzymska Minerwa, wprowadzona przez Etrusków za czasów panowania Tarkwiniuszów do Rzymu, gdzie poświęcono jej świątynię na Kapitelu. Istniała także trójca bóstw podziemnych: Mantus — rzymski Liber-Bacchus, Mania — rzymska Libera-Prozer-pina oraz trzecia bogini, której nazwy nie znamy, odpowiadająca rzymskiej Cererze. Prócz tego istniało „kolegium przyboczne" najwyższego boga, złożone z dwunastu bóstw (dei consentes albo compliceś), do których należał Sethlans — rzymski Vulcanus, Maris — rzymski Mars, oraz Satre — rzymski Saturn. Prócz nich istniały jeszcze jakieś tajemnicze bóstwa superiores i imoluti, których radził się Tinia, kiedy po raz trzeci miał rzucić piorun; w przeciwieństwie do dwóch poprzednich piorunów o charakterze ostrzegawczym, trzeci miał być piorunem niszczącym (fulmen peremptorium). Etruria, „matka i rodzicielka zabobonów", wytworzyła również bardzo skomplikowany system wzróżbiarski, który miał umożliwić człowiekowi poznanie woli bogów i uniknięcie nieszczęścia. Przepisy te, później przejęte przez Rzym, określano tam jako disciplina Etrusca ('umiejętność etruska'). Wróżono z wnętrzności zwierząt ofiarnych, przede wszystkim z wątroby, albowiem według wierzeń etruskich przyniesionych ze Wschodu każdej części nieba odpowiadała pewna część wątroby, dlatego też do wróżb potrzebne były modele wątroby podzielone na czterdzieści przegród odpowiadających czterdziestu sferom nieba. Nic dziwnego, że model znaleziony w Piacenza (rys. 136) jest podobny do modeli znalezionych w Bogazkoy oraz w Mezopotamii. Osobne księgi dotyczyły wróżenia z piorunów (librifulgurales). W księgach rytuałów znajdowały się przepisy dotyczące zakładania miast. Ponieważ istniały groźne demony, które czyhały wszędzie na człowieka, należało znać sposób na ich przebłaganie. Prócz złych demonów istniały również dobre bóstwa opiekuńcze, ifunones, pomocne przy porodach. Dobre były również demony rodzinne, które w Rzymie znane są jako Lary i Penaty. Jak widać z malowideł, Etruskowie wierzyli w życie pozagrobowe i w pośmiertną karę za grzechy. Wypada dodać, że od wieku IV widać u Etrusków niewątpliwy wpływ mistyki orficko-pitagorejskiej i nauki o wędrówce dusz; wskazują na to malowidła z grobowca w Corneto, tak zwanego Tomba del Cardinale, przedstawiające walkę dobrego demona ze złym o duszę dziecka, przechodzenie dusz przez wrota wiodące do świata podziemnego i kary nakładane na dusze lub ich oczyszczenie.\nFenicjanie i Grecy\nMniej więcej w okresie pojawienia się Etrusków w Italii, pojawiają się na zachodnim wybrzeżu Sycylii Fenicjanie, którzy zakładają trzy placówki handlowe, Motye, Panormos i Soloejs, i obejmują pośrednictwo handlowe między ludami italskimi a Wschodem. W wieku VIII znaleźli Fenicjanie groźnych konkurentów w Grekach, którzy zaludnili szeregiem kolonii południowe i wschodnie wybrzeże Sycylii oraz dużą połać południowej Italii. Najbardziej na północ wysunięte kolonie greckie w Italii to Kyme, Neapol i Puteoli oraz Massalia u ujścia Rodanu. Miasta greckie odegrały wielką rolę w okresie wczesnodziejo-wym w kształtowaniu się kultury etruskiej i italskiej. Grecy przynieśli ze sobą lepsze metody gospodarki rolnej, alfabet i ustrój polityczny miasta-państwa. Wyższe formy życia nie pozostały bez wpływu nie tylko na Etrusków, lecz także na ludy italskie. Alfabet grecki przyjęli nie tylko Etruskowie, lecz za ich pośrednictwem także Umbrowie, Oskowie i Latynowie. Typ greckiego miasta-państwa stał się również pierwowzorem dla ludów italskich w momencie, kiedy nastąpił u nich rozkład pierwotnej wspólnoty plemiennej, a wraz z nim obiektywne warunki do przejęcia wpływów etruskich i greckich. Chętnie też zaczęto przyjmować bóstwa greckie i identyfikować je z dawnymi bóstwami italskimi. Latyński Vejovis uzbrojony w kołczan ze strzałami wydał się podobny do Apollina, w latyńskiej Wenus ujrzano podobieństwo do Afrodyty. Dość wcześnie zapewne zaczęły rozszerzać się mity greckie, a zwłaszcza opowieść o Eneaszu i Trojanach, którzy mieli założyć Lawinium, o Katilusie, założycielu Tiburu, oraz wiele innych.\nPodboje etruskie i rywalizacja grecko-etruska\nMniej więcej od połowy wieku VII zaczyna się ekspansja etruska w kierunku południowym. W wieku VI panują Etruskowie w Lacjum i w Kampanii, sięgając do rzeki Sylarus, granicy greckiej kolonii Posejdonii. Jest rzeczą oczywistą, choć historiografia rzymska to przemilcza, że w tym czasie pod panowaniem Etrusków znajdował się również Rzym, co znalazło echo w opowieści o panowaniu w Rzymie etruskich królów Tarkwiniuszów. Okres największych podbojów etruskich, przypadających na wiek VI, jest również okresem walki Etrusków z konkurentem greckim. Żeby pokonać i wyprzeć Greków z Morza Tyrreńskiego, sprzymierzyli się Etruskowie z fenicką Kartaginą, która mniej więcej na przełomie wieku VII i VI zjednoczyła w państwo związkowe liczne luźno dotychczas ze sobą związane kolonie fenickie. Połączonym siłom etrusko-kartagińskim udało się wprawdzie w bitwie morskiej stoczonej w r. 535 koło miasta Alalia na Korsyce pokonać Greków i zmusić ich do opuszczenia Alalii i udania się do Elei, jednakże podjęte w jedenaście lat po tej bitwie próby opanowania przez Etrusków Kyme zakończyły się zupełnym niepowodzeniem. Na koniec wieku VI przypada wycofanie się Etrusków z Kampanii i Lacjum. Aristodemos, demokratyczny władca Kyme, który obronił miasto przed atakiem Etrusków, zadał im podobno na terenie Lacjum pod Arycją w r. 504 decydującą klęskę. Jeśli zważyć, że historycy rzymscy ustalali wypędzenie króla Tarkwiniusza Pysznego z Rzymu na rok 509, zbieżność tych dat wyda się nieprzypadkowa. Koniec wieku VI to koniec supremacji etruskiej w Italii środkowej i wystąpienie Rzymu jako nowego czynnika politycznego.