Zagadnienia Doradztwa Rolniczego - PDF\nDownload "Zagadnienia Doradztwa Rolniczego"\n2 Zagadnienia Doradztwa Rolniczego KWARTALNIK 2 14 ( 76) CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO STOWARZYSZENIE EKONOMISTÓW ROLNICTWA I AGROBIZNESU\n3 Wydawcy: Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu Poznań, ul. Winogrady 63 tel.: fax: Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu Poznań, ul. Wojska Polskiego 28 tel.: fax: Rada Programowa: Edward Arseniuk, Mirosław Drygas, Maria Fazikova, Elena Horská, Michał Jerzak, Edmund Kaca, Antonina Kalinichenko, Józef Kania, Andrzej Kowalski, Stanisław Krasowicz, Jędrzej Krupiński, Krystyna Krzyżanowska, Marek Mrówczyński, Walenty Poczta Zespół Redakcyjny: Redaktor naczelny: Andrzej P. Wiatrak Sekretarz redakcji i redaktor językowy: Anna Kęszycka Redaktorzy tematyczni: Agronomia: Eugeniusz K. Chyłek, Ryszard Jaworski, Stefan Pruszyński Doradztwo: Wenancjusz Kujawiński, Edward Matuszak, Sławomir Zawisza Ekonomia: Roman Sass, Andrzej P. Wiatrak, Feliks Wysocki Problematyka społeczna: Aleksandra Swulińska-Katulska, Sławomir Zawisza Statystyka: Andrzej P. Wiatrak, Feliks Wysocki Wspólna Polityka Rolna: Eugeniusz K. Chyłek, Andrzej P. Wiatrak, Roman Sass Copyright by Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu & Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu 2014 Projekt graf., skład komputerowy: Sławomir Cybertowicz Druk: Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu Zlecenie nr 13/2014, nakład 800 egz.\n4 ZAGADNIENIA DORADZTWA ROLNICZEGO NR 2/ SPIS TREŚCI ARTYKUŁY KRZYSZTOF ŻOK: Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej na przykładzie Wielkopolski... 5 MONIKA PUCHALSKA: Efektywność ekonomiczna gospodarstw rolnych wyspecjalizowanych w produkcji mleka w 2012 roku KATARZYNA BRODZIŃSKA, ZBIGNIEW BRODZIŃSKI: Identyfikacja potrzeb doradczych producentów i przetwórców biomasy z przeznaczeniem na cele energetyczne IZABELA WIELEWSKA, MICHAŁ MAJCHEREK, EWA GOLISZ: Zasoby wiatru jako podstawowy czynnik wpływający na rozwój energetyki wiatrowej na przykładzie województwa pomorskiego JOANNA KRZYMIŃSKA, KATARZYNA NIJAK: Bioróżnorodność owadów na plantacji wierzby energetycznej JAN BOCZEK, STANISŁAW GAWROŃSKI, STEFAN PRUSZYŃSKI: Biologiczne metody zwalczania chwastów: możliwości i praktyka INFORMACJE EDWARD MATUSZAK: Przygotowanie doradców do pracy w opinii kierowników powiatowych zespołów doradztwa STEFAN PIETRZAK: Śródpolne oczka wodne jako pułapki biogenów MAGDALENA SZULC, EWA MATYJASZCZYK, JOANNA SOBCZAK: Dostępność środków ochrony roślin dla amatorskich upraw sadowniczych NOWOŚCI WYDAWNICZE\n5 4 ZAGADNIENIA DORADZTWA ROLNICZEGO NR 2/2014 TABLE OF CONTENTS ARTICLES KRZYSZTOF ŻOK: Cluster as a possible way of development for agriculture and food industry sector on example of Wielkopolska region... 5 MONIKA PUCHALSKA: Economic efectiveness of specialized dairy farms in KATARZYNA BRODZIŃSKA, ZBIGNIEW BRODZIŃSKI: The identification of the advisory needs of producers and converters of biomass intended for energy purposes IZABELA WIELEWSKA, MICHAŁ MAJCHEREK, EWA GOLISZ: Wind resources as a primary factor affecting the development of wind energy on the example of Pomeranian province JOANNA KRZYMIŃSKA, KATARZYNA NIJAK: Biodiversity of insects on short rotation willow JAN BOCZEK, STANISŁAW GAWROŃSKI, STEFAN PRUSZYŃSKI: Biological methods of weeds control: possibilities and practice INFORMATIONS EDWARD MATUSZAK: The opinion of district advisory team managers about preparation of field advisors to work STEFAN PIETRZAK: Mid-field ponds as nutrient traps MAGDALENA SZULC, EWA MATYJASZCZYK, JOANNA SOBCZAK: Availability of plant protection products for amateur orchards PUBLISHING NEWS\n6 ZAGADNIENIA DORADZTWA ROLNICZEGO NR 2/ ARTYKUŁY KRZYSZTOF ŻOK Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Poznaniu KLASTER JAKO MOŻLIWA DROGA ROZWOJU PODMIOTÓW BRANŻY ROLNO-SPOŻYWCZEJ NA PRZYKŁADZIE WIELKOPOLSKI 1. Wstęp W ostatnich latach coraz częściej słyszymy słowa klaster, klastering, inicjatywa klastrowa, grono przedsiębiorczości. Może być to związane z rosnącym zainteresowaniem nowymi formami współpracy czy rozwojem innowacyjnych rozwiązań. W Polsce o zjawiskach klasteringu mówi się stosunkowo od niedawna, lecz można zaobserwować znaczną dynamikę zainteresowania tą tematyką. Współpraca w formie klastra może być uzupełnieniem funkcjonujących już w branży rolno- -spożywczej grup producentów rolnych oraz stanowić drogę do internacjonalizacji obszaru działania. Celem opracowania jest omówienie działalności klastra, ze szczególnym uwzględnieniem podmiotów działających w branży rolno-spożywczej oraz wskazanie korzyści płynących z przynależności do takiej organizacji. 2. Pojęcie klastra Pojęcie klastra (ang. cluster) jako pierwszy sformułował Michael E. Porter w pracy pt. The Copetitive Advantage of Nations wydanej na początku lat dziewięćdziesiątych. Jego rozważania dotyczyły międzynarodowej konkurencyjności gospodarek narodowych. W swoich badaniach poruszył także temat konkurencyjności sektorów. W ich efekcie ten amerykański ekonomista stworzył koncepcję diamentu konkurencyjności. Według Portera klaster to: Geograficzna koncentracja wzajemnie powiązanych ze sobą przedsiębiorstw, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, przedsiębiorstw działających\n7 6 Krzysztof Żok w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (np. uniwersytetów, jednostek normalizacyjnych i stowarzyszeń branżowych) w poszczególnych dziedzinach, konkurujących między sobą, ale też współpracujących [Pilarska 2013, 19]. Przytoczona definicja klastra nie jest jedyną. W literaturze można spotkać wiele innych, co świadczy o rosnącym zainteresowaniu zjawiskiem klasteringu. Jednym z takich przykładów, może być definicja zamieszczona w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 2 grudnia 2006 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej niezwiązanej z programami operacyjnymi. Określa ona klaster jako przestrzenną i sektorową koncentrację podmiotów działających na rzecz rozwoju gospodarczego lub innowacyjności oraz co najmniej dziesięciu przedsiębiorców, wykonujących działalność gospodarczą na terenie jednego lub kilku sąsiednich województw, konkurujących i współpracujących w tych samych lub pokrewnych branżach oraz powiązanych rozbudowaną siecią relacji o formalnym i nieformalnym charakterze, przy czym co najmniej połowę podmiotów funkcjonujących w ramach klastra stanowią przedsiębiorcy [Rozporządzenie 2006]. Jest to doskonały przykład tworzenia definicji klastrów ze względu na potrzeby różnych działań i programów mających służyć ich wsparciu i rozwoju, poczynając od klasycznej już definicji Portera na przykładzie kalifornijskiego klastra win ( rysunek 1). Rysunek 1 Przykład klastra wg M. Portera (kalifornijski klaster win) Źródło: Opracowanie własne na podstawie Porter M. (1990): Konkurencyjna przewaga narodów.\n8 Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej 7 Pomimo istnienia tak wielu definicji klastra to jego najważniejsze elementy pozostają niezmienne. Zaliczyć do nich można występowanie wewnętrznych relacji i zależności, a także jednoczesne konkurowanie pomiędzy podmiotami należącymi do klastra. Zjawiska te określane są mianem kooperacji [Cygler 2009]. Z języka angielskiego co-opetition, co jest efektem złączenia dwóch określeń ang. co-operation współpraca i competition rywalizacja. Warto podkreślić, że w polskiej literaturze przedmiotu obok terminu klaster równolegle stosuje się termin grono, czy grono przedsiębiorczości [Brodzicki, Kruszewka 2012, 16]. Ponadto w celu sprecyzowania obszaru przedmiotowego używa się określeń takich, jak np.: klaster biznesowy, klaster przemysłowy, klaster technologiczny, klaster spożywczy, czy klaster kluczowy. Istotne jednak jest, aby nie uznawać za tożsame określeń klastra i inicjatywy klastrowej, ponieważ są to dwa różnoznaczne pojęcia. Inicjatywy klastrowe mają służyć ekspansji wskazanego klastra i mogą przybierać mniej lub bardziej sformalizowane formy, np.: stowarzyszenia, czy umowy konsorcjalnej [Brodzicki, Kruszewka 2012, 16]. Jest to podmiot, który podejmuje działania na rzecz klastra. W przypadku posiadania sformalizowanej formy przez inicjatywę klastrową, możemy spotkać się z określeniem organizacji klastrowej (posiada osobowość prawną). Bobrecka-Jamro (red.) zwraca uwagę, iż w klastrach współpraca pomiędzy podmiotami go tworzącymi jest intensywniejsza oraz uwzględnia dłuższą perspektywę czasu. Ponadto opiera się ona na wysokiej specjalizacji. Właśnie te cechy, czyli intensywność współpracy oraz specyficzną formę konkurencji autorka uznaje za wyróżniające klastry na tle innych, zinstytucjonalizowanych form współpracy pomiędzy przedsiębiorcami [Bobrecka-Jamro, 2008, 10]. 3. Funkcjonowanie klastra Przedsiębiorstwa wchodzące w skład klastra konkurują ze sobą, ale jednocześnie współpracują w tych obszarach, gdzie możliwe jest wyzwolenie efektów synergicznych wspólnych działań. Przykładami takiej współpracy mogą być np.: wspólne prace badawczo-rozwojowe, wymiana know-how, przepływ kadr w ramach klastra, koncentracja zasobów, otwartość na innowacje, redukcja ryzyka, czy też wspólne inwestycje. Wzajemna konkurencja nie wyklucza osiągania profitów, może pozytywnie oddziaływać na rywalizujące ze sobą podmioty oraz prowadzić do wzajemnego rozwoju [www.malopolska.pl/przedsiebiorca/imalopolska/strony/klastry.aspx dostęp ]. Kluczowym aspektem funkcjonowania klastrów jest szereg korzyści jakie może osiągnąć podmiot wchodzący w jego skład. Klaster tworzy warunki do dynamicznego rozwoju. Dzięki wymianie doświadczeń pomiędzy należącymi do niego\n9 8 Krzysztof Żok przedsiębiorstwami pozwala podnosić umiejętności i kwalifikacje pracowników. Ponadto intensyfikuje istniejące relacje pomiędzy podmiotami tworzącymi klaster (np. dzięki wdrażaniu wspólnych projektów). Uczestnictwo w klastrze w znaczący sposób wzmacnia i podnosi wiarygodność firmy wobec partnerów biznesowych. Jednak za najważniejszy element można uznać fakt, iż klaster umożliwia zacieśnienie współpracy przedsiębiorstw z instytucjami naukowymi i placówkami B+R (badawczo-rozwojowymi). Współpraca ta pozwala opracowywać i wdrażać innowacyjne rozwiązania i technologie, a także transfer wiedzy z nauki do rzeczywistości gospodarczej. Takie inicjatywy pozwalają podnosić konkurencyjność produktów i usług oraz internacjonalizację uczestników. Uwzględniając formę prawną, jaką może przyjąć klaster, należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż wybór formy prawnej i organizacyjnej klastra w znaczący sposób determinuje sposób jego funkcjonowania. Ponadto rzutuje ona na zakres obowiązków, zasady współpracy i odpowiedzialności poszczególnych jego uczestników. Możliwe formy prawne jakie może przyjąć klaster to: umowa o współpracy umowa nienazwana (wynikająca z zasady swobody zawierania umów określonych w Kodeksie Cywilnym), umowa spółki cywilnej, spółdzielni, spółki prawa handlowego (w szczególności spółki kapitałowe spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna), stowarzyszenie zwykłe albo stowarzyszenie rejestrowe, a także związek pracodawców. Każda z przywołanych form pociąga za sobą pewne przywileje i ograniczenia. Biorąc pod uwagę formę prawną jaką przyjmują nowo powstające klastry, to dominuje działalność w formie stowarzyszeń, zauważa się również tendencję do zakładania klastrów w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Taka tendencja może być efektem tego, iż działalność w formie stowarzyszeń niesie ze sobą pewne ograniczenia wynikające z ustawy o stowarzyszeniach, co może stanowić przeszkodę w sukcesywnym rozwoju danego klastra i jego orientacji rynkowej (klaster może prowadzić działalność gospodarczą, ale wszystkie wypracowane zyski jest zobowiązany przeznaczać na działalność statutową). Popularność działalności klastrów właśnie w postaci stowarzyszeń można tłumaczyć niskimi kosztami założenia oraz faktem, iż członkowie nie ponoszą odpowiedzialności majątkowej za funkcjonowanie stowarzyszenia. Kolejnym istotnym elementem klastra jest jego struktura organizacyjna. Struktura musi być dostosowana do branży, w której ma działać klaster, postawionych celów oraz liczby i wielkości podmiotów go tworzących. To członkowie klastra podejmują decyzję o formie prawnej i strukturze organizacyjnej. Na rysunku 2. ukazano przykładową strukturę organizacyjną klastra. Najistotniejszym elementem struktury jest koordynator. To on z jednej strony powinien wytyczać ramy organizacyjne dla prowadzonych przedsięwzięć oraz wspierać swoimi umiejętnościami ich realizację. Z drugiej strony zadaniem koordynatora klastra jest\n10 Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej 9 podejmowanie działań umożliwiających pogłębianie współpracy pomiędzy firmami i instytucjami go tworzącymi budowanie zaufania, stymulowanie kontaktów itp.). Rysunek 2 Przykładowa struktura organizacyjna klastra Źródło: Opracowanie własne. Koordynator powinien być pomostem pomiędzy przedsiębiorcami, a przedstawicielami administracji publicznej i sfery nauki. Podkreślono, że rozwój klastra wymaga zarówno sprawnego koordynatora, jak i aktywności jego aktorów [http://www.pi.gov.pl/klastry/chapter_95779.asp dostęp ]. Koordynatorowi podlega biuro, do którego zadań należy między innymi obsługa organizacyjna klastra, w tym prowadzenie korespondencji i organizowanie spotkań jej członków, a także przygotowanie dokumentów niezbędnych do prowadzenia działalności klastra. Biuro poza tym jest odpowiedzialne za poszukiwanie źródeł finansowania planowanych do realizacji działań i projektów oraz prowadzi sprawy administracji klastra. Z kolei komitet sterujący tworzy środowisko do podejmowania przedsięwzięć zarówno dotyczących rozwoju klastra, badań rynkowych, jak i realizowanych projektów. Należy podkreślić fakt, iż każdy klaster jest inny i każdy ma swój indywidualny charakter. 4. Klastry i wsparcie ich działalności w Polsce Dlaczego klastry są tak ważne w polskiej rzeczywistości? W Polsce funkcjonuje wiele przedsiębiorstw mikro, małych i średnich, którym trudno jest wyjść w swoich działaniach poza sferę lokalną czy regionalną. Wydaje się, że klastry stanowią jedno z ciekawych rozwiązań, które może zjednoczyć wysiłki grupy\n11 10 Krzysztof Żok przedsiębiorców, wzmocnić je poprzez znalezienie wspólnej platformy porozumienia, wspólnych celów, które wykraczają poza cele konkurencyjne [Gulda 2008, 8]. Polscy przedsiębiorcy nadal postrzegają działalność gospodarczą przede wszystkim jako formę konkurencji w myśl zasady: inny przedsiębiorca to konkurent. Obecnie wszyscy przedsiębiorcy w ramach swobód gwarantowanych przez Unię Euroepejską wolnego przepływu towarów, ludzi i usług funkcjonują w ramach jednolitego rynku europejskiego. Sytuacja taka niesie ze sobą szanse (większy popyt, rynek zbytu), ale i zagrożenia (większa konkurencja). Aby sprostać wymaganiom należy nieustannie się rozwijać i wykorzystać szansę internacjonalizacji i wyjścia poza lokalny czy regionalny rynek. Tutaj idealnie wpisuje się idea współpracy w postaci klastra, która z jednej strony pozwala zachować konkurencję między podmiotami, a z drugiej pozwala osiągać korzyści ze współpracy i dlatego takie inicjatywy należy wspierać [Gulda 2008, 8]. Wsparciem tworzenia klastrów oraz ich działalności zajmują się dwa podmioty. Pierwszym z nich jest Ministerstwo Gospodarki a drugim Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). PARP na bieżąco prowadzi badania środowiska klastrowego w Polsce. Według przeprowadzonego w 2012 roku benchmarkingu klastrów liczba zidentyfikowanych w Polsce klastrów, inicjatyw klastrowych, powiązań kooperacyjnych wynosiła około 250 (w tym 37 faktycznie działające, realizujące projekty, zorganizowane). Na terenie województwa wielkopolskiego jest to odpowiednio około 32 podmiotów (w tym 6 7 faktycznie działających) [Materiały konferencyjne ]. Najwięcej klastrów według wspomnianego Raportu powstało w latach Duży wpływ na to miała możliwość uzyskania wsparcia finansowego w ramach perspektywy budżetowej Unii Europejskiej na lata Główne branże, w których działa najwięcej klastrów, to: informatyka i ICT (teleinformatyka), lotnictwo, ekoenergetyka, budownictwo, branża medyczna, turystyka oraz branża spożywcza. Klastry uczestniczące w badaniu tworzone były głównie w ramach tzw. inicjatyw oddolnych, identyfikowanych w momencie, gdy skupiska oraz związki kooperacyjne przedsiębiorstw powstają samoistnie, a motywem powstania klastra jest aktywność własna firm lub osób fizycznych [Hołub-Iwan 2012, 23]. Najczęściej inicjatorami powołania klastra są podmioty sektora prywatnego, a coraz większą aktywność wykazuje również sektor nauki i B+R (badawczo-rozwojowy) oraz sektor publiczny. Część klastrów powstała w wyniku inicjatywy mieszanej przedsiębiorców i sektora publicznego oraz organizacji non-profit. Z przeprowadzonego przez PARP badania wynika ponadto, iż główną grupę członków klastrów stanowią przedsiębiorcy, wśród których większość to mikro i małe przedsiębiorstwa [Hołub-Iwan 2012, 22 28].\n12 Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej Klastry w branży rolno-spożywczej W odniesieniu do klastrów branży spożywczej w Polsce z danych PARP wynika, iż w sektorze rolno-spożywczym funkcjonuje około 20 podmiotów, wyszczególnionych w tabeli 1. Zlokalizowane są one głównie na terenach z tradycjami rolniczymi co jest ściśle związane z istnieniem bazy surowcowej. Najwięcej tego typu podmiotów PARP identyfikuje na terenie województwa wielkopolskiego (4 klastry i inicjatywy klastrowe) oraz na terenie województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego (3 podmioty). Wielkopolskie klastry z branży spożywczej to Centrum Innowacji i Technologii Konfekcjonowania Produktów Spożywczych Europejskie Porozumienie Kompetencyjne, Leszczyńskie Centrum Biznesu Sp. z o.o., Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki oraz Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski. Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na ostatnie dwa najprężniej działające podmioty. Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki oraz Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski mogą stanowić wzór tego typu organizacji i wartości wypracowanej marki. Tabela 1 Klastry i inicjatywy klastrowe zarejestrowane w branży spożywczej w Polsce L.p. Nazwa Województwo 1. Klaster Mleczarski Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Warmińsko-Mazurskie 2. Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich Warmińsko-Mazurskie 3. Klaster Wołowiny Warmińsko-Mazurskie 4. Podlaski Klaster Spożywczy Podlaskie 5. Podlaski Klaster Piekarniczy Stowarzyszenie Podlaskie 6. Stowarzyszenie Klaster Spożywczy Naturalnie z Podlasia! Podlaskie 7. Lubuski Szlak Wina i Miodu Lubuskie 8. Centrum Innowacji i Technologii Konfekcjonowania Produktów Spożywczych Europejskie Porozumienie Kompetencyjne Wielkopolskie 9. Leszczyńskie Centrum Biznesu Sp. z o.o. Wielkopolskie 10. Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki Wielkopolskie 11. Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski Wielkopolskie 12. Kujawsko-Pomorski Oddział Stowarzyszenia Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi EKOLAND Kujawsko-Pomorskie 13. Łódzki Klaster Warzywno-Owocowy Zjazdowa Łódzkie 14. Łódzko-Mazowiecki Klaster Owocowo Warzywny Łódzkie 15. Pomidor z ziemi sandomierskiej Świętokrzyskie 16. Klaster Dolina Ekologicznej Żywności Lubelskie 17. Klaster cebularz lubelski Lubelskie 18. Klaster Podkarpackie Smaki Podkarpackie 19. Klaster Nutribiomed Dolnośląskie Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji PARP [http://www.pi.gov.pl/ PARP/data/klastry/index.html#nokla=13&nowoj=4dostęp ].\n13 12 Krzysztof Żok Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki powstał z inicjatywy Miasta Leszna oraz Leszczyńskiego Centrum Biznesu pod koniec 2010 roku. Liczy 27 członków z czego 20 stanowią przedsiębiorstwa z branży spożywczej (głównie lokalni producenci żywności), 4 to Instytucje Otoczenia Biznesu, 2 jednostki naukowo- -badawcze i 1 samorząd. Wszystkie te podmioty działają na terenie południowo-zachodniej Wielkopolski. Utworzenie klastra było rezultatem prowadzenia wielomiesięcznych analiz, których wyniki wskazały na konieczność wsparcia branży przetwórstwa rolno spożywczego, jako obszaru o kluczowym znaczeniu dla rozwoju i promocji miasta Leszna oraz regionu leszczyńskiego [www.leszczynskiesmaki.pl dostęp ]. W rozwoju przedsięwzięcia duże znaczenie miało stworzenie sieci współpracy, która dzięki wykorzystaniu atutów regionu, ma pozwolić osiągnąć korzyści dla swoich członków. Wspomniane mocne strony regionu to doskonała baza surowcowa oraz duży potencjał lokalnego rolnictwa i przetwórstwa spożywczego. Misję przyświecającą działalności sprecyzowano jako: Subregion leszczyński współpraca dla najwyższej jakości, tradycji i nowoczesnych technologii w branży spożywczej [www.leszczynskiesmaki.pl dostęp ]. Wśród celów działalności klastra wymienia się ciągłe podnoszenie konkurencyjności należących do nich firm, dbanie o markę Leszczyńskie Smaki, jej kształtowanie, wprowadzanie i wdrażanie produktów o podwyższonej wartości, nawiązanie współpracy międzynarodowej (internacjonalizacja) oraz wzmocnienie struktury klastra. Warto zaznaczyć, iż projekt Utworzenie sieci Leszczyńskie Smaki szansą wzrostu innowacyjności firm sektora spożywczego w południowo- -zachodniej Wielkopolsce uzyskał dofinansowanie w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego, Działanie 1.6 Rozwój sieci i kooperacji. Klaster promuje swoje produkty umieszczając na nich logo (Rysunek 2). Ma to umożliwić łatwe zidentyfikowanie produktów Klastra. Do promocji lokalnych produktów wykorzystywane jest także hasło Wgryź się w region. 5 grudnia 2012 roku klaster otworzył w Lesznie sklep spożywczy, w którym są dostępne wszystkie produkty członków Leszczyńskich Smaków[www.leszczynskiesmaki.pl dostęp , Materiały konferencyjne ]. Rysunek 3 Logotyp Klastra Spożywczego Leszczyńskie Smaki Źródło: [dostęp ].\n14 Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej 13 Kolejnym przykładem klastra działającego w przemyśle spożywczym jest Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski powstały roku w Kaliszu. Jego założycielami było 17 przedsiębiorstw branży rolnospożywczej (producentów żywności oraz maszyn i urządzeń dla przemysłu rolno-spożywczego) z południowej Wielkopolski, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Kalisza. Obecnie organizacja skupia 37 podmiotów 26 firm, 4 Instytucje Otoczenia Biznesu, 6 jednostek naukowo badawczych oraz 1 jednostkę samorządową. Prezesem Zarządu Klastra jest Jan Kolański, właściciel Jutrzenki Colian. Celem działalności stowarzyszenia jest działalność na rzecz podnoszenia konkurencyjności należących do niego firm branży spożywczej, kreowanie i wprowadzanie nowych produktów i usług oraz propagowanie innowacji. Misją klastra jest utworzenie w Południowej Wielkopolsce silnej i stabilnej organizacji potrafiącej sprostać każdemu wymaganiu, jakie stawiane są przed branżą rolno-spożywczą [www.klaster.kalisz. pldostęp , Materiały konferencyjne ]. Podobnie jak leszczyńska inicjatywa, również Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski realizuje projekt finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Priorytetu I. Konkurencyjność Przedsiębiorstw Rozwój Sieci i Kooperacji Działanie 1.6. Tytuł projektu to Wdrażanie nowoczesnych technologii IT oraz ITC służących podnoszeniu jakości sprzedaży, promocji oraz komunikacji w Klastrze Spożywczym Południowej Wielkopolski Stowarzyszenie w Kaliszu. Organizacja otrzymała na ten cel wsparcie w wysokości zł netto, co stanowi 85% całkowitych kosztów projektu. W ramach projektu dokonano zakupów urządzeń teleinformatycznych wykorzystanych do uruchomienia własnej serwerowni oraz zbudowano portal Wirtualnej Giełdy Towarowej. Z Giełdą połączone są systemy informatyczne członków klastra. Ponadto w ramach projektu opracowano także Strategię Promocji Marketingu z Programem Internacjonalizacji Klastra. W jego ramach klaster jest licznie reprezentowany na międzynarodowych targach branżowych, takich jak: Riga Food 2011 (Ryga), AnugaFoodtec 2012 (Kolonia), World Food Moscow 2013 (Moskwa), Białoruś wielobranżowa misja gospodarcza 2013 i wiele innych [Klaster Spożywczy (monografia), Materiały konferencyjne ]. Funkcjonowanie klastrów poza korzyściami osiąganymi przez poszczególnych członków, niesie ze sobą również korzyści dla regionu, w którym działa dany klaster. Przekłada się to na wzrost ich atrakcyjności regiony te są postrzegane przez potencjalnych partnerów biznesowych, nowych inwestorów jako bardziej innowacyjne. Funkcjonowanie klastrów wzbudza tendencję kreowania i wykorzystywania nowych rozwiązań, co znacząco wpływa na pozycję konkurencyjną regionu [Łaźniewska, Gorynia 2012, 103].\n15 14 Krzysztof Żok 6. Przyszłość klastrów Jednym z instrumentów wsparcia innowacyjności w przyszłej perspektywie finansowej na lata jest wzmocnienie i rozwój klastrów. Zakłada się, iż głównym celem przyszłych działań powinno być wzmocnienie innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki w oparciu o intensyfikację współpracy, interakcji i przepływów wiedzy w ramach klastrów oraz wspieranie rozwoju strategicznych specjalizacji gospodarczych. Tak sprecyzowana polityka wsparcia integracji przewiduje dwa kierunki oddziaływania. Pierwszy z nich zakłada szerokie wspieranie istniejących i tworzących się klastrów poprzez dofinansowanie (głównie z poziomu regionalnego) koordynatorów klastrów, w tym prowadzonych przez nich inicjatyw klastrowych. W ten sposób zapewnione zostanie funkcjonowanie instytucji pełniących kluczową rolę dla rozwoju współpracy, interakcji i przepływów wiedzy w ramach skupisk działalności gospodarczej, a tym samym podnoszenia ich konkurencyjności i innowacyjności. Drugi zakłada zintegrowanie istniejącego wsparcia publicznego wokół wybranych klastrów o kluczowym znaczeniu i potencjale dla gospodarki (wspieranie centralne) i poszczególnych klastrów (wsparcie regionalne), wpisujących się w inteligentne specjalizacje [Dzierżanowski 2012, 11]. 7. Podsumowanie i wnioski Z powyższych rozważań wynika, iż w Polsce rośnie zainteresowanie tematyką klasteringu, a w ostatnich latach nastąpił także dynamiczny przyrost liczby klastrów i inicjatyw klastrowych. Jest to głównie efektem możliwości uzyskania dofinansowania na rzecz budowy (i funkcjonowania) takiego podmiotu, oraz nieustannie wzrastająca świadomość przedsiębiorców, pracowników jednostek badawczo-rozwojowych, a także przedstawicieli samorządów. Klaster może stanowić doskonałą formę rozwoju jego członków poprzez współpracę i konkurencję (kooperację). Jest to także pole transferu wiedzy z nauki (jednostki B+R) do praktyki (przedsiębiorców) oraz wprowadzania tak pożądanych innowacji. Wskazane i omówione korzyści wskazują, iż przynależność do klastra może być możliwą drogą rozwoju dla podmiotów z branży rolno-spożywczej. Przykładem mogą być przybliżone w opracowaniu dwa podmioty: Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki oraz Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski. Możliwość uzyskania dofinansowania na założenie nowego klastra bądź rozwój działalności klastrów w ramach Programów Operacyjnych na lata (takich jak: Inteligentny Rozwój, Polska Wschodnia, czy Regionalne Programy Operacyjne) sprawia, że zainteresowanie ideą klasteringu w nowej perspektywie budżetowej będzie systematycznie rosnąć.\n16 Klaster jako możliwa droga rozwoju podmiotów branży rolno-spożywczej 15 LITERATURA: 1. Bobrecka-Jamro D. (red)(2008): Klastry w agrobiznesie: uwarunkowania funkcjonowania i wpływ na rozwój lokalnej przedsiębiorczości, Wydawnictwo Difin, Warszawa. 2. Brodzicki T., Kuczewska J. (2012): Klastry i polityka klastrowa w Polsce. Konkurencyjność przedsiębiorstw, sektorów i regionów, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk. 3. Cygler J. (2009): Kooperacja przedsiębiorstw. Czynniki sektorowe i korporacyjne, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa. 4. Dzierżanowski M. (red) (2012): Kierunki i założenia polityki klastrowej w Polsce do 2020 roku, Rekomendacje Grupy roboczej ds. polityki klastrowej, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa. 5. Gulda K. (2008): Klastry jako szansa dla przedsiębiorczości [w] Wspieranie rozwoju klastrów w Polsce i zagranicą doświadczenia i wyzwania, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk. 6. Hołub-Iwan J. (red) (2012):Benchmarking klastrów w Polsce edycja 2012, Raport z badania, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa. 7. Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski Stowarzyszenie w Kaliszu (Monografia). 8. Łaźniewska E., Gorynia M. (2012): Konkurencyjność regionalna. Koncepcje strategie przykłady, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa. 9. Materiały konferencyjne z konferencji Klaster nowe możliwości rozwoju firm, Kalisz, Pilarska C. (2013): Klastry Doświadczenia Polski i innych krajów Unii Europejskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków. 11. Porter M. (1990): Konkurencyjna przewaga narodów, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa. 12. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 2 grudnia 2006 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej niezwiązanej z programami operacyjnymi (Dz.U ) [dostęp ] [dostęp ]) [dostęp ] [dostęp ].\n17 16 Krzysztof Żok KRZYSZTOF ŻOK KLASTER JAKO MOŻLIWA DROGA ROZWOJU PODMIOTÓW BRANŻY ROLNO-SPOŻYWCZEJ NA PRZYKŁADZIE WIELKOPOLSKI Słowa kluczowe: klastry, klastering, współpraca w branży rolno-spożywczej, województwo wielkopolskie STRESZCZENIE Opracowanie jest próbą omówienia idei klasteringu oraz działalności klastrów. W Polsce, w ostatnich latach nastąpił dynamiczny przyrost ich liczby. Główną rolą klastrów jest rozwój jego członków poprzez współpracę i konkurencję, transfer wiedzy oraz internacjonalizacja uczestników i wdrażanie rozwiązań innowacyjnych. Umacnianie pozycji rynkowej jest możliwe poprzez organizowanie się w silne podmioty o międzynarodowym zasięgu, a osiągnąć to można między innymi poprzez przynależność do klastra. W artykule omówiona została także sytuacja klastrów działających w branży rolno-spożywczej, ze szczególnym uwzględnieniem dwóch wiodących podmiotów z województwa wielkopolskiego. Klaster Spożywczy Leszczyńskie Smaki oraz Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski stanowią przykład jak można rozwijać się, budować silną markę, właśnie dzięki działalności w klastrze. KRZYSZTOF ŻOK CLUSTER AS A POSSIBLE WAY OF DEVELOPMENT FOR AGRICULTURE AND FOOD INDUSTRY SECTOR ON EXAMPLE OF WIELKOPOLSKA REGION Keywords: cluster, clustering, co-operation within the agriculture and food industry sector, Wielkopolska region SUMMARY This elaboration is an attempt to discuss the idea of clustering and cluster activities. There has been a rapid increase of the number of clusters in Poland, in recent years. The main role of clusters is development of their members through co-operation and competition, knowledge transfer, internationalization of participants and implementation of innovative solutions. Strengthening the market position is possible by organizing in form of strong entities with an international reach, which is possible, inter alia, through belonging to the cluster.the article also describes the situation of clusters in the agri-food sector, with particular emphasis on the two leading actors of the Wielkopolska region. Food Cluster LeszczyńskieSmaki ( Leszno Flavors ) and Food Cluster of Southern- Wielkopolska are good examples of how to develop, build strong brand, thanks to the activities within the cluster.\n18 ZAGADNIENIA DORADZTWA ROLNICZEGO NR 2/ MONIKA PUCHALSKA Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy EFEKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA GOSPODARSTW ROLNYCH WYSPECJALIZOWANYCH W PRODUKCJI MLEKA W 2012 ROKU 1. Wstęp Produkcja zwierzęca jest dominującym działem towarowej produkcji rolniczej w Polsce. W 2012 roku jej udział w wartości produkcji towarowej ogółem wyniósł ponad 55% [GUS, 2013, 73]. W produkcji zwierzęcej ważną rolę odgrywa produkcja mleka krowiego. W latach jej znaczenie w strukturze towarowej produkcji zwierzęcej w ujęciu wartościowym malało, lecz nadal pozostało na wysokim poziomie (31 32%). Z podanych wyżej względów za zasadne uznano określenie efektywności ekonomicznej polskich gospodarstw wyspecjalizowanych w chowie bydła mlecznego, będących ważnym elementem polskiego rolnictwa. Z dotychczasowych badań wynika, iż sytuacja ekonomiczna gospodarstw nastawionych na produkcję mleka uwarunkowana jest od skali produkcji. Według Sassa, im większa skala produkcji, tym gospodarstwa osiągają wyższe dochody oraz wyższą produktywność i dochodowość ziemi oraz wyższą opłatę za pracę [Sass 2007, 78]. Ziętara również wskazał, że decydującym czynnikiem rozwoju gospodarstw rolnych jest skala produkcji, a szanse rozwojowe mają gospodarstwa utrzymujące ponad 30 krów mlecznych [Ziętara 2012, 56]. Odwołując się do różnic w sytuacji ekonomicznej gospodarstw w zależności od skali produkcji oraz możliwości wykorzystania wniosków w praktyce diagnozowania i planowania rozwoju chowu bydła mlecznego w Polsce autorka postanowiła określić efektywność ekonomiczną gospodarstw wyspecjalizowanych w chowie bydła mlecznego, w zależności od skali chowu oraz regionu FADN w 2012 roku.\n19 18 Monika Puchalska Literatura przedmiotu podaje kilka definicji efektywności. Efektywność ekonomiczna może być rozumiana jako rezultat działalności gospodarczej, stanowiący wyniki relacji uzyskanych efektów do poniesionych kosztów [Bórawski, Pawlewski 2006, 91]. Według Józwiaka efektywność jest relacją uzyskanych efektów do użytych środków. W rolnictwie miara ta uznawana jest za jeden z najlepszych sposobów oceny funkcjonowania gospodarstwa [Józwiak 1998, 146]. Zastosowany w badaniu system pomiaru efektywności został zaproponowany przez Kulawika i obejmuje dwa wskaźniki opłacalności (produkcji ogółem i sprzedaży) oraz wskaźnik rentowności kapitału własnego [Kulawik 2009, 9]. 2. Materiał i metoda Do badań empirycznych wykorzystano dane z indywidualnych gospodarstw rolnych prowadzących rachunkowość rolną w ramach Polskiego FADN 1 w 2012 roku w podziale na 4 regiony FADN: Pomorze i Mazury, Wielkopolska i Śląsk, Mazowsze i Podlasie oraz Małopolska i Pogórze 2. Przy wyborze obiektów badawczych posłużono się metodą doboru celowego. Dla celów analitycznych wyselekcjonowano próbę gospodarstw rolnych wyspecjalizowanych w chowie bydła mlecznego, stanowiły one 11,1% ogólnej liczby gospodarstw znajdujących się w próbie Polskiego FADN. W polu obserwacji FADN w Polsce w 2012 r. znajdowały się gospodarstwa o wielkości ekonomicznej powyżej euro SO 3 [Goraj, Olewnik 2012, 7]. Według Manteuffla, stopień specjalizacji gospodarstwa określany jest na podstawie udziału gałęzi lub działalności produkcyjnej wiodącej w porównaniu do innych, w strukturze produkcji końcowej (lub towarowej). Specjalizacja gospodarstwa w danej gałęzi występuje wtedy, gdy określona działalność produkcyjna w jednej gałęzi ma odpowiednio wysoki udział (np. 50, 65 lub 75%) w produkcji końcowej gospodarstwa [Manteuffel 1979, 504]. W gospodarstwach wybranych do badania 60% wartości produkcji ogółem stanowiła produkcja mleka i przetworów z mleka krowiego. Dodatkowo w tych gospodarstwach stan średnioroczny wyniósł co najmniej 10 ale nie więcej niż 80 krów mlecznych w stadzie. Zgodnie 1 Polski FADN System Zbierania i Wykorzystywania Danych Rachunkowych z Gospodarstw Rolnych. 2 Region Pomorze i Mazury: lubuskie, zachodniopomorskie, pomorskie, warmińsko mazurskie; region Wielkopolska i Śląsk: wielkopolskie, kujawsko pomorskie, dolnośląskie, opolskie; region Mazowsze i Podlasie: podlaskie, mazowieckie, łódzkie, lubelskie; region Małopolska i Pogórze: świętokrzyskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie. 3 SO (ang. Standard Output) standardowa produkcja; parametr ekonomiczny wyrażający siłę ekonomiczną gospodarstw rolnych; od roku obrachunkowego 2010 stosowany do klasyfikacji gospodarstw rolnych we wspólnotowej typologii gospodarstw rolnych.\n20 Efektywność ekonomiczna gospodarstw rolnych wyspecjalizowanych 19 z obowiązującą zasadą poufności danych FADN nie opublikowano wyników badań dla grup liczących mniej niż 15 gospodarstw. Na podstawie wyników analizy rozkładu dokonano podziału badanych obiektów na 5 grup według skali chowu bydła mlecznego: Grupa 1: 10 15, Grupa 2: 16 20, Grupa 3: 21 30, Grupa 4: 31 50, Grupa 5: krów mlecznych. Do pomiaru i oceny efektywności ekonomicznej gospodarstw rolnych wykorzystano następujące wskaźniki [Czarnota 2011, 104]: Wskaźnik opłacalności produkcji ogółem [%]: przychody ogółem + dopłaty do działalności operacyjnej 100 koszty ogółem Wskaźnik opłacalności sprzedaży [%]: przychody ze sprzedaży 100 zużycie pośrednie Wskaźnik rentowności kapitału własnego [%]: dochód z rodzinnego gospodarstwa rolnego szacunkowy koszt pracy własnej 100 średnia wartość kapitału własnego W celu oszacowania kosztu pracy własnej założono, iż w rolnictwie jedna osoba pełnozatrudniona pracuje godzin rocznie. Wykorzystano również przeciętne roczne wynagrodzenie netto w gospodarce narodowej. W roku 2012 stawka płacy za godzinę pracy wyniosła 13,61 zł. Zatem przeciętne wynagrodzenie osoby pełnozatrudnionej przyjęto na poziomie zł [Floriańczyk i in. 2014, 25]. 3. Charakterystyka badanych gospodarstw Średnia powierzchnia użytków rolnych gospodarstw zajmujących się chowem bydła mlecznego będących w polu obserwacji Polskiego FADN w roku 2012 wyniosła 20,4 ha [Floriańczyk i in. 2013, 45]. W poddanych badaniu gospodarstwach powierzchnia użytków rolnych mieściła się w przedziale od 16,1 (region Mazowsze i Podlasie) do 74,7 ha (Wielkopolska i Śląsk). Powierzchnia UR wzrastała w miarę wzrostu liczby posiadanych krów mlecznych. Badane gospodarstwa użytkowały zarówno grunty własne, jak i dodzierżawione. Udział dzierżawy był zróżnicowany. W gospodarstwach regionu Małopolska i Pogórze wynosił on od 42 (16 20 krów) do 48% w gospodarstwach o stadzie liczącym krów mlecznych. Region ten odznaczał się znacznie wyższym udziałem


Solarium i opalanie - Strona 8 - CU, CD i inne zapalne choroby jelit\nPost autor: Cinimini » 25 lut 2009, 21:16\nxAniax, jest duzo miejsca, ja zawsze tancze ... tyle, ze przycisk 'start' jest za wysoko i ja nie moge dosiegnac, zawsze krzycze do obslugi, aby wlaczyli z zewnatrz . Tylko pamietaj aby raczki najlepiej zalozyc za glowe. Trzymajac w gorze zemdleja, a z kolei jak nie podniesiesz to bedziesz maial jasniejsze plamy. I nie bierz zbyt dlugiego czasu, mi osobiscie troszke slabo sie robi jak tak stoje w ciepelku ... wole leżeć .\nPost autor: Olimpijka » 25 lut 2009, 21:18\nxAniax, kup sobie jakis brazer delikatny, babki Ci doradza i zapytaj na ile minut mozesz isc, bo kazde lampy sa inne i cera inaczej reaguje.\nNatalka pisze: Olimpijka napisał/a:\nnie fajnie jest i luzno\ni na pewno zimno\nNie jest zimno, jest goraco, wiec nawet spryskiwacze sa do ochlodzenia\nPost autor: xAniax » 25 lut 2009, 21:21\nA czy jak bym zle sie poczula tam juz bedac w twj tubie bo mamam chora tarczyce i jest goraca to czasami mdleje w lato kilka razy padlam czy mozna wyjsc dzrwi nie sa zamkniete od tej tuby moge normalnie wyjsc i te lampy same sie wyloncza??\nPost autor: Olimpijka » 25 lut 2009, 21:33\nxAniax, mozesz wyjsc, mozesz tez nacisnac stop i sie lampy wtedy wylaczaja, ale nie martw sie az tak goraco to nie bedzie na stojacym zeby mdlec\nJa tez nie jestem odporna na goraco, ale nigdy nic mi sie nie stalo na zadnym solarium.\nPost autor: tom-as » 25 lut 2009, 22:17\nOlek pisze: Ja się wolę normalnie w lecie opalić, a nie niszczyć sobie skórę solarką.\nbo jesteś facet. to wiele wyjaśnia\naaa... "normalnie" się opalając tez sobie skórkę niszczysz\nPost autor: Olek » 25 lut 2009, 22:24\ntom-as, mam takich kolegów, którzy też są facetami, a do solarium chodzą. Jeden nawet wydał na solarium tyle kasy, że mógłby za to pojechać do Grecji i się lepiej opalic.\ntom-as pisze: aaa... "normalnie" się opalając tez sobie skórkę niszczysz\ntak ale solarium ją niszczy bardziej. Młodzi ludzie po solarium mają skórę jak stare dziadki.\nJakbym miał dziewczynę to niepozwoliłbym jej na pójście do solarium. Jak ktoś chce być czarny to niech się węglem wysmaruje\nJa smarowałem rozstępy drogimi kremami i olejkami i nie pomogło. Ale trudno, naszczęście nie jestem dziewczyną\nPost autor: tom-as » 25 lut 2009, 22:29\nOlek pisze: tom-as, mam takich kolegów, którzy też są facetami, a do solarium chodzą. Jeden nawet wydał na solarium tyle kasy, że mógłby za to pojechać do Grecji i się lepiej opalic.\njesteś na 100% pewny że to są _koledzy_ ? (żart ofkorz)\nOlek pisze: tak ale solarium ją niszczy bardziej. Młodzi ludzie po solarium mają skórę jak stare dziadki.\nportfel też się niszczy\nOlek pisze: Jak ktoś chce być czarny to niech się węglem wysmaruje\nnaturalna metoda. jest\nPost autor: Olimpijka » 25 lut 2009, 22:30\nNikt nie powiedzial, ze chodzac na solarium trzeba byc czarnym. Znam osoby, ktore chodza z raz na tydzien zeby miec kolorek po prostu, znam tez osoby chodzace czesto od lat i nie maja zniszczonej cery, a sa duzo starsze ode mnie\nNie ma reguly, kazdy starzeje sie inaczej.\nPost autor: tom-as » 25 lut 2009, 22:51\nja tam mam sąsiadkę (no powiedzmy... kilka dębów dalej mieszka).. kiedyś namietnei opalała się (naturalnie)... ale to bardzo namiętnie. Teraz wygląda co najmniej 15 lat starzej niż ma faktycznie. skóra tez jakas taka nie-za-fajna smutne, ale prawdziwe.\naha... juz sie nie opala\nPost autor: xAniax » 25 lut 2009, 22:56\nA ja chcem pojsc zeby ladna lekka opalenizne miec a nie jakas popazona.Chem sie opalic bo jestem od chorob blada jak sciana a nie mam zamiaru sie spalic bo jestem blondynka i chcem miec delikatna opalenizne:)\nPost autor: tom-as » 25 lut 2009, 23:02\nxAniax.... jak wrócisz to pokaz fotki ocenimy jak wyszło\nPost autor: xAniax » 25 lut 2009, 23:02\nPandzia dziekuje:) POZDRAWIAM\nPost autor: xAniax » 26 lut 2009, 10:01\nDroga Smerfetko czytajac twoj post postanowilam ze odczekam jeszcze z miesiac az wszystko sie wyplucze z mojego organizmu. Bo nie chce miec plam ktorych potem nie mozna zlikwidowac.\nP.S jak pojde na solarium to nie mam zamiaru sie sparzyc tylko chcem delikatna opalenizne po potem w lato wole sloneczko POZDRAWIAM Smerfetko dziekuje Ci bardzo:)\nPost autor: Misia » 26 lut 2009, 10:10\nPost autor: xAniax » 26 lut 2009, 12:11\nja polecam wlasnie Garnier skóra muśnięta słońcem uzywałam go i jest ok ale za to nie polecam Dove dlatego nawet iz dkladnie go wsmarowywalam to i tak zostawial smugi na ciele.POZDRAWIAM


Fajne Gotowanie Poradniki i diety Pozostałe diety Dieta 2000 kcal - zasady, dania, skuteczność, porady praktyczne\nDieta 2000 kalorii jest jedną z najczęściej stosowanych diet odchudzających u osób stosujących regularną, średnio intensywną aktywność fizyczną. Zdrowa, odpowiednio zbilansowana dieta o takiej kaloryczności pozwala na dostarczenie organizmowi odpowiednich ilości składników odżywczych (białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin oraz składników mineralnych), a zarazem może być stosowana jako dieta odchudzająca. Wszystko uzależnione jest od naszego stylu życia, zapotrzebowania energetycznego oraz stopnia przestrzegania założonego planu żywieniowego.\nDieta 2000 kcal krok po kroku, czyli jej założenia jako popularnej i niezbyt restrykcyjnej diety redukcyjnej\nDieta 2000 kcal – podstawowe zasady\nIle kalorii dziennie powinniśmy spożywać?\nIlość kalorii, których potrzebuje nasz organizm w ciągu dnia, jest uzależniony od wielu czynników. Wśród najważniejszych z nich możemy wymienić między innymi: wiek, płeć, wzrost, masę ciała, stan zdrowia oraz tryb życia. Musimy również pamiętać, że skuteczna dieta odchudzająca przyniesie dobre efekty, jeśli będzie odpowiednio zbilansowana pod względem składników odżywczych, a dzienna lub tygodniowa rozpiska będzie zakładała odpowiedni deficyt kaloryczny. Wymaganą ilość kalorii w przykładowym zdrowym jadłospisie możemy obliczyć, wykorzystując w tym celu popularne w internecie kalkulatory.\nZałożenia redukcyjnego jadłospisu na tydzień\nChoć stosowany plan żywieniowy określa, ile kalorii dziennie powinniśmy spożywać, to w praktyce często stosuje się rozpiskę w wersji tygodniowej. W takim przypadku musimy sprawdzić, czy średnia kalorii odpowiada dziennemu zapotrzebowaniu. Nie oznacza to jednak, że możemy jednego dnia zjeść bardzo dużo kalorii, a następnego mocno pościć. Choć wartość energetyczna będzie się zgadzać, to mogą wystąpić niedobory pokarmowe, które trudno będzie uzupełnić kolejnego dnia. Wartość kalorii nie musi być identyczna w ciągu tygodnia, jednak nie należy dopuszczać do znacznych rozbieżności.\nDieta 2000 kalorii – produkty zalecane\nTak jak w standardowym zdrowym jadłospisie należy włączyć do niego pełnowartościowe oraz niskoprzetworzone produkty spożywcze ze wszystkich grup. Są to między innymi:\nProdukty białkowe, takie jak mleko i jego przetwory, jajka, chude mięso, ryby, nasiona roślin strączkowych.\nZłożone węglowodany pochodzące z wyrobów z pełnego przemiału: pełnoziarniste pieczywo, grube kasze (gryczana, jęczmienna pęczak), naturalny ryż, brązowe makarony, naturalne płatki zbożowe, warzywa.\nZdrowe tłuszcze, ze znaczną przewagą tłuszczów w wersji roślinnej, takich jak oleje roślinne (olej rzepakowy, olej lniany), oliwa z oliwek, awokado, orzechy, pestki, nasiona, siemię lniane. Nie zapominajmy również o cennych kwasach tłuszczowych omega-3, które poza powyższymi produktami, występują również w tłustych rybach morskich.\nŚwieże, sezonowe warzywa i owoce, które stanowią bogate źródło witamin i składników mineralnych, niezbędnych dla zachowania pełni zdrowia.\nOdpowiednia ilość płynów, z przewagą niegazowanej wody mineralnej, owocowych i ziołowych herbat, zup czy warzywno-owocowych koktajli.\nAby zapewnić sobie zalecaną ilość substancji odżywczych, powinniśmy w ciągu tygodnia, włączać do jadłospisu różnorodne produkty z każdej grupy, ponieważ każdy z nich ma nieco inny skład.\nUstalając zdrowe, odchudzające menu, nie należy zapominać o włączeniu do niego konkretnej ilości płynów. Poza niegazowaną wodą mineralną warto spożywać również wodę średniozmineralizowaną, typu Muszynianka, która wzbogaca dietę o cenne składniki mineralne, przykładowo magnez, potas czy wapń. Bilans płynów można uzupełniać zupami, koktajlami, bogatymi w wodę warzywami i owocami, a także ziołowymi oraz owocowymi herbatami.\nZdrowa dieta redukcyjna, niezależnie od jej kaloryczności, powinna zakładać znaczne ograniczenie lub eliminację niektórych produktów, do których można zaliczyć:\nprodukty wysokoprzetworzone, dania typu instant, potrawy fast food,\nnadmiar tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, tłuste mięsa, przetwory mięsne,\ncukier, słodycze, ciastka, ciasteczka, batony,\nsłone przekąski: chipsy, krakersy, paluszki,\nprodukty z oczyszczonej mąki: jasne pieczywo, biały ryż, jasne makarony,\nSprawdź także ten artykuł na temat zasad diety 1500 kcal.\nZdrowa dieta 2000 kcal – przykładowy jadłospis\nProsty plan żywieniowy wspierający odchudzanie\nPrzykładowy jadłospis na tydzień, który w założeniu ma pomagać w zrzuceniu nadmiernych kilogramów, musi zakładać określony deficyt kaloryczny. Pozostałe zasady są proste i nie różnią się od tradycyjnych założeń zdrowego żywienia. Proste, smaczne potrawy nie muszą zawierać trudno dostępnych i drogich składników, a ich przygotowanie nie musi zajmować dużo czasu. Sezonowe, świeże produkty i dania sprawdzą się takim przypadku najlepiej.\nZdrowe przepisy w diecie odchudzającej\nPrzepisy kulinarne, które warto zastosować w prostym menu redukcyjnym, zgadzają się w dużej mierze z ogólnymi zasadami zdrowego odżywiania. Tygodniowy jadłospis powinien być urozmaicony i zawierać produkty z wszystkich grup artykułów spożywczych.\nW wykorzystywanych przepisach nie powinno zabraknąć sezonowych warzyw i owoców, pełnowartościowego białka, zdrowych tłuszczów oraz węglowodanów w wersji złożonej.\nZdrowa rozpiska powinna uwzględniać przede wszystkim dania przyrządzanie metodą gotowania, gotowania na parze, duszenia bez wcześniejszego obsmażania czy pieczenia bez dodatku tłuszczu. Aby pochwalić się dobrymi efektami, powinniśmy unikać potraw smażonych, duszonych z obsmażaniem, pieczonych z dodatkiem tłuszczu.\nDieta 2000 kcal – spodziewane efekty i wpływ na odchudzanie\nDieta 2000 kalorii – opinie i efekty\nDieta zakładająca spożywanie około 2000 kalorii dziennie ma najczęściej dobre opinie, ponieważ pozwala na dobre odżywienie organizmu. Pamiętajmy jednak, że aby przyniosła ona spodziewane, pozytywne efekty powinna być właściwie zbilansowana i zawierać wartościowe produkty spożywcze. Odpowiednia kaloryczność to nie wszystko liczy się także jakość diety.\nKto może stosować dietę 2000 kcal?\nDieta zakładająca spożywanie średnio 2000 kalorii dziennie jest optymalna dla wielu osób, ponieważ pozwala na zaspokojenie potrzeb energetycznych oraz dostarczenie organizmowi wszelkich niezbędnych składników odżywczych. Prosty tygodniowy jadłospis musi być jednak dostosowany do wymagań konkretnej osoby, a jednocześnie opierać się na zdrowych i wartościowych produktach spożywczych.\nDieta 2000 kalorii a dieta matki karmiącej\nW przypadku kobiet karmiących piersią zapotrzebowanie kaloryczne zależy nie tylko od wymienionych powyżej czynników, ale również od częstotliwości karmienia. Przyjmuje się, że dieta matki karmiącej powinna zapewnić mniej więcej 500 kalorii dziennie więcej, jednak jest to sprawa bardzo indywidualna. W przypadku diety matki karmiącej możemy zastosować dietę 2000 kalorii, pod warunkiem, że będzie ona zdrowa, dopasowana pod względem kaloryczności, a także będzie charakteryzowała się odpowiednim zbilansowaniem składników odżywczych.


Obama obiecał Rosji odwet za „ingerencję” w wybory - Sputnik Polska\n04:26 25 Listopad 2020\n13:16 16.12.2016 (zaktualizowano 20:23 16.12.2016) Krótki link\nPrezydent USA Barack Obama oświadczył, że Waszyngton podejmie działania przeciwko Rosji w związku z „ingerencją” w proces wyborów.\n„Myślę, że niewątpliwie powinniśmy podjąć działania, kiedy rząd jakiegokolwiek obcego kraju stara się wpłynąć na obiektywność naszych wyborów i my podejmiemy działania” — powiedział Obama w wywiadzie dla radia NPR.\nWedług niego Stany Zjednoczone odpowiedzą „w tym czasie i w tym miejscu, które wybiorą”.\nCIA kontra Trump - pierwsze niezgody\n„Coś z tego będzie można przekazać opinii publicznej, a coś nie. Pan Putin jest doskonale zorientowany co do moich uczuć na ten temat, ponieważ bezpośrednio rozmawiałem z nim o tym”, — podkreślił Obama.\nW październiku przedstawiciele służb wywiadowczych USA oświadczyli, że za atakami cybernetycznymi na systemy wyborcze kraju stali rosyjscy hakerzy. Później CIA przez media oskarżyła Moskwę o włamanie się do serwerów Partii Demokratycznej, aby pomóc Republikaninowi Donaldowi Trumpowi zostać prezydentem. Jednocześnie FBI nie zgadza się z tymi wnioskami.\nPóźniej Biały Dom przyznał, że w dzień wyborów nie odnotowano żadnej zwiększonej aktywności hakerów. Kongres zażądał od służb specjalnych ujawnienia wyników śledztwa, jednak tego nie zrobiono.\nSam prezydent elekt USA Donald Trump nazwał oświadczenia na temat ingerencji Rosji w wybory prezydenckie w celu jego wsparcia za „śmieszne”.\nWP: Kreml ułatwił Trumpowi zwycięstwo. To wniosek agentów CIA\nWydawca The Nation: USA same się zhańbiły, „ręka Moskwy” nie ma z tym nic wspólnego\nAmerykański dyplomata pogratulował Sputnikowi zwycięstwa Trumpa\nwybory prezydenckie, Donald Trump, Barack Obama, USA, Rosja


Wrocław breaks the Iron Curtain | Nowe Życie\nRok 1989 – atmosfera tamtego czasu dla wielu wciąż bliska i doskonale znana. Zburzenie Muru Berlińskiego było tylko widocznym znakiem dużo ważniejszego wydarzenia, którym był upadek Żelaznej Kurtyny, która przez wiele lat dzieliła jeden kontynent na dwie rzeczywistości. Dziś, po prawie 30 latach od tamtych wydarzeń, wystawa stworzona przez Centrum Historii Zajezdnia przypomina o ważnej roli wrocławian i Wrocławia w łączeniu i przełamywaniu barier w Europie.\nDzięki uprzejmości Pana Europosła Kazimierza Michała Ujazdowskiego, miałam możliwość uczestniczyć w krótkim, acz intensywnym wyjeździe do Strasburga i być świadkiem otwarcia wspomnianej już wyjątkowej wystawy dotyczącej Wrocławia. Dzieli nas od tego pięknego miasta jedyne dwanaście godzin jazdy, a gdy przejdziemy się jego uliczkami, możemy utwierdzić się w przekonaniu, że nie jesteśmy daleko od Wrocławia – Strasburg potrafi do złudzenia przypominać stolicę Dolnego Śląska.\nWieczorem, gdy przyjechaliśmy na miejsce, nadreńskie miasto przywitało nas śniegiem. Wielu uczestników wycieczki – w tym ja – zachęconych urokliwymi, zimowymi widokami, wyruszyło pomiędzy kręte uliczki. Nawet długi spacer nie wystarczył jednak żeby obejść wszystkie place, zobaczyć wszystkie kamieniczki i przejść przez wszystkie mosty.\nPierwszy pełny dzień pobytu na miejscu rozpoczęliśmy słodkim, francuskim śniadaniem i ruszyliśmy całą grupą do miasta. Za dnia okazało się, że Stasburg jest jeszcze piękniejszy niż nocą. Rzeka Ill, rozgałęziająca się w sercu miasta, tworzy klimat znany wrocławianom, mieszkańcom miasta stu mostów. Odchodząc nieco od ścisłego centrum możemy napotkać kolejne widoki bliskie naszym sercom – kamienice bliźniaczo podobne do tych ze śródmieścia we Wrocławiu. Nie powinno nas to jednak zaskakiwać, bo na terenie całej Alzacji mamy do czynienia z mieszanką kultury, języka i architektury Francji i Niemiec, które na przemian panowały nad tymi terenami.\nZwiedzanie trwało cały dzień. Zwiedziliśmy piękną gotycką katedrę Notre Dame i wspięliśmy się schodami na platformę położoną na jej szczycie, skąd mogliśmy objąć wzrokiem znaczną część miasta. W końcu popłynęliśmy statkiem przez rzekę Ill, by przekonać się, że Strasburg jest równie piękny z tej perspektywy. Szczególnie urokliwa okazała się dzielnica Petite France, w której możemy podziwiać mnóstwo zabudowań z XVI i XVII wieku, kojarzących się z bajkami. Dziś chętnie odwiedzana i ujmująca serca turystów, kiedyś była przestrzenią życia i pracy rybaków i garbarzy.\nDrugi dzień naszego pobytu we Francji miał zupełnie inny charakter i to właśnie on był celem naszego przyjazdu do Strasburga. Już z samego rana udaliśmy się do Budynku Parlamentu Europejskiego. Zostaliśmy przywitani przez pracownika zajmującego się wizytami w tym gmachu. Opowiedział nam krótko o pracy w tym miejscu, zasadach działania Parlamentu w Strasburgu i trwającej sesji plenarnej. Później mieliśmy okazję spotkać się z Panem Europosłem Kazimierzem Michałem Ujazdowskim, który przedstawił nam zasady funkcjonowania posłów na tego typu sesjach, podzielił się swoimi nadziejami i refleksjami dotyczącymi wystawy, którą mieliśmy zobaczyć tego dnia i odpowiedział na nasze pytania. Następnie udaliśmy się do sali obrad. Trwało tam spotkanie z premierem Chorwacji, które mogliśmy obserwować z balkonu, mając do dyspozycji tłumaczenie symultaniczne na język polski. Wraz z nami było tam wiele grup, jednak na sali panowała zupełna cisza i oprócz wypowiedzi posłów, nie było słychać nic więcej – to jedna z zasad przebywania tam przez wizytujących – nie wolno w żaden sposób przeszkadzać, czy wyrażać swojego poparcia czy niezgody z tym, co jest wygłaszane.\nPo krótkiej przerwie, pamiątkowym zdjęciu z Panem Europosłem i zjedzeniu drugiego śniadania udaliśmy się do miejsca, gdzie miało nastąpić otwarcie wystawy. Charakterystycznym dla tego miejsca jest kwiecisty dywan, który kontrastuje z chłodnym i nowoczesnym wystrojem całego budynku. Przestrzeń, która została wybrana dla wystawy to skrzyżowanie wielu korytarzy, znajdujące się w pobliżu stołówki, więc z pewnością zobaczyły ją setki parlamentarzystów z całej Europy.\nWystawa “Wrocław breaks the Iron Curtain” miała za zadanie przypomnieć w Parlamencie Europejskim wyjątkową rolę Wrocławia w historycznym dziele przełamywania Żelaznej Kurtyny dzielącej Europę. Pan Kazimierz Michał Ujazdowski podczas otwarcia wystawy w Parlamencie zwrócił uwagę na to, że to właśnie z Wrocławia wypłynął akt pojednania Polski z Niemcami. Kardynał Bolesław Kominek był głównym twórcą listu biskupów polskich do biskupów niemieckich, niewątpliwie stanowiącego ważny impuls do pojednania i zjednoczenia Europy podzielonej i zranionej hekatombą wojny. Wrocławianie żyjący wizją odrodzonej Polski i pojednanej Europy stanowili także wspaniały grunt do utworzenia i rozwijania silnego ruchu oporu. Pan Europoseł zauważył, że Wrocław był jednym z najważniejszych miast w których Solidarność działała przy ogromnym wsparciu lokalnej społeczności. Wystawa pokazuje ten socjologiczny fenomen wspólnego dążenia do celu jakim była wolność i zjednoczenie narodu – nawet za cenę własnego bezpieczeństwa.\nWrocław to miasto niesamowite także z innego powodu. Jak słusznie zauważył pan Marek Grehl, wiceprezydent Wrocławia – wrocławianie, którzy dzisiaj z dumą tworzą nową historię stolicy Dolnego Śląska, nie zapominają o tym co działo się tutaj przed 1945 rokiem. Potrafią wracać pamięcią do poprzednich obywateli tego miasta – do tych, którzy przez wieki to miasto budowali i tworzyli jego dawny kształt. Wielką siłą Wrocławia są przede wszystkim jego mieszkańcy – Ci którzy po Drugiej Wojnie Światowej odbudowywali to miasto. Oglądając zdjęcia powojennych zniszczeń trudno uwierzyć, że udało mu się odzyskać swoją świetność. Dzisiaj Wrocław to miasto o wielkich możliwościach i niesamowitej przyszłości opartej na zrównoważonym rozwoju. Wystawa ma jednak na celu przypominać wszystkim, że wolność i pokój, którymi się cieszymy, są możliwe jedynie dzięki ofierze i pracy wielu ludzi przed nami a także to, że naszym zadaniem jest dbać o te dobra, przyczyniając się do budowania mostów które łączą, zamiast murów, które dzielą.\nWystawa ma także cel edukacyjny. Ma ona pokazać wszystkim, że Wrocław to miejsce niezwykłe ze względu na jego historię i ludzi, którzy tworzą atmosferę pojednania i zjednoczenia. Europa, jaką znamy dzisiaj powstawała nie tylko w metropoliach powszechnie znanych ludziom na całym świecie, ale także w Polsce, a szczególnie we Wrocławiu. Odbudowa, pojednanie i wolność to trzy słowa które opisują Wrocław, ale także całą Europę.


Hipercholesterolemia nie daje szczególnych objawów – co czyni ją jeszcze bardziej niebezpieczną.\nHipercholesterolemia, czyli wysokie stężenie cholesterolu we krwi – jest problemem, który dotyka bardzo wielu osób, może trudno w to uwierzyć, ale za wysoki cholesterol ma ponad połowa dorosłych Polaków!\nNa nieszczęście, wysokiego stężenia cholesterolu przeważnie nie widać i długo nie daje żadnych objawów. A dlaczego nieszczęście? Dlatego, że wysokie stężenie cholesterolu powoduje odkładanie się blaszek miażdżycowych w naczyniach, czyli sprzyja powstawaniu miażdżycy.\nMiażdżyca pewnie kojarzy Wam się z chorobą serca, słusznie, bo tak jest bardzo często, ale blaszki miażdżycowe mogą pojawić się też w tętnicach nóg, tętnicach szyi i odpowiednio powodować trudności z chodzeniem, udary.\nCałą opowieść o wysokim cholesterolu zacznijmy od podziału, jest on dość ważny, bo niestety nie zawsze mamy wpływ na tą chorobę i czasem to geny decydują za nas!\nJak rozpoznać chorobę?\nDieta przy wysokim cholesterolu\nHipercholesterolemia u kobiet\nHipercholesterolemia pierwotna, czyli taka, którą dziedziczymy po swoich przodkach.\nMonogenowa – hipercholesterolemia rodzinna jest chorobą genetyczną, może być tzw. homozygotyczna – choroba rzadka, występuje u 1 osoby na milion i jest związana z naprawdę bardzo wysokimi stężeniami cholesterolu i rozwojem miażdżycy już we wczesnym dzieciństwie. U większości pacjentów objawy choroby wieńcowej występują przed 20. rokiem życia, a przed ukończeniem 30. roku życia część pacjentów niestety umiera. W tej postaci poza wywiadem rodzinnym, badaniami stężenia cholesterolu należy wykonać badania genetyczne.\nDrugą jest postać heterozygotyczna, która jest częstsza, w Polsce dotyczy 1/250 osób, tu stężenia cholesterolu są niższe i miażdżyca też pojawia się później, ale wcześniej niż w populacji osób bez formy dziedzicznej. Rozpoznanie choroby najczęściej opiera się na podstawie objawów (duże stężenie cholesterolu LDL, wczesny rozwój miażdżycy, czasem żółtaki lub rąbek starczy rogówki poniżej 45 roku życia – występujące u chorego i jego bliskich krewnych) a bardziej wyników badań.\nWielogenowa – to postać zdecydowanie najczęstsza. Wysokie stężenie cholesterolu wynika z genów, ale też z nieprawidłowego odżywiania. Choroba wiążę się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby wieńcowej.\nHipercholesterolemia wtórna – wynikającą z innych chorób: występuje w niedoczynności tarczycy, zespole nerczycowym, przewlekłej niewydolności nerek, chorobach wątroby, zespole Cushinga, anoreksji, a także po niektórych lekach: sterydach, progestagenach, tiazydowych lekach moczopędnych, lekach stosowanych w leczeniu HIV.\nCzy cholesterol w organizmie jest czymś złym?\nOczywiście, że nie – lipoproteiny, które zbudowane są z różnych cholesteroli (m.in. LDL-lipoproteina o małej gęstości, HDL-lipoproteina o dużej gęstości, IDL-lipoproteina o pośredniej gęstości, VLDL-lipoproteina o bardzo małej gęstości), fosfolipidów, trójglicerydów, pełnią masę pożytecznych i potrzebnych organizmowi funkcji!\nLipoproteiny transportują we krwi lipidy (tłuszcze) do tkanek, gdzie służą one do produkcji hormonów, kwasów żółciowych i jako źródło energii. Problem pojawia się jak cholesterolu jest więcej niż organizm wykorzystuje na własne potrzeby. Lipoproteiny takie jak na przykład LDL, czyli ten który potocznie nazywamy „złym cholesterolem” mają zdolność zatrzymywania się w ścianach naszych tętnic, a następnie poprzez złożony proces, odkładania się w niej lipidów i tworzenia blaszki miażdżycowej.\nPrzy stałym wysokim stężeniu cholesterolu we krwi proces ten postępuje, w ścianie zatrzymują się kolejne cząsteczki i taka blaszka latami rośnie i rośnie zatykając naczynie. Czasem taka blaszka pęka, wówczas powstaje na niej skrzep krwi który całkowicie zamyka naczynie i jeśli sytuacja ma miejsce w naczyniach naszego serca (a tam blaszki uwielbiają się tworzyć) to mamy zawał serca. Nie wiem czy kiedyś widzieliście taką blaszkę miażdżycową w naczyniu? Blaszka jest tak twarda ze przypomina kość!\nNie ma jakiś szczególnych objawów wysokiego cholesterolu. U niektórych osób, z postacią rodzinną można zauważyć tzw. żółtaki umiejscawiające się na ścięgnach Achillesa i na palcach rąk (obecnie rzadko spotykane). Można też zaobserwować kępki żółte na powiekach, (chociaż one też nie zawsze związane są z wysokim cholesterolem), lub tzw. rąbek starczy rogówki. Objawy te wynikają z nadmiernego gromadzenia się cholesterolu w tkankach.\nPozostałe objawy to raczej powikłania wysokiego stężenia cholesterolu wynikające np. z miażdżycy, czyli bóle nóg spowodowane trudniejszym przepływem krwi przez blaszki miażdżycowe w naczyniach, bóle w klatce piersiowej wynikające z „zatkanych” naczyń wieńcowych serca itp.\nŻeby rozpoznać hipercholesterolemię trzeba wykonać badanie krwi. Takie badanie powinny wykonać osoby niezależnie od wieku z:\nobjawami choroby wieńcowej,\nz miażdżycą w tętnicach wieńcowych w sercu,\nw tętnicach szyjnych,\nchorzy na cukrzycę (też cukrzycę ciężarnych),\nprzewlekłą chorobę nerek,\nprzewlekłe autoimmunologiczne choroby zapalne (RZS, toczeń, łuszczyca).\nTakże osoby, które wiedzą, że w ich rodzinach jest problem wysokiego cholesterolu, lub których członkowie rodzin w młodym wieku przebyli zawał serca lub udar mózgu.\nBadanie cholesterolu obowiązkowo powinni wykonać mężczyźni po 40. roku życia i kobiety po 50. roku życia lub po menopauzie.\nNormy cholesterolu zmieniały się na przestrzeni lat, dlaczego? Dlatego, że obecnie walczymy z epidemią otyłości, siedzącym trybem życia, śmieciowym nic nie wartym jedzeniem. Wszystkie te czynniki i jeszcze wiele wiele innych sprawiają, że cholesterol przyrasta szybciej, przybywa chorych z miażdżycą naczyń i jej powikłaniami.\nA to nakazuje intensyfikować leczenie i obniżać pożądane stężenia cholesterolu aby jak najlepiej chronić ludzi przed negatywnym skutkiem hipercholesterolemii.\nW laboratorium możemy oznaczyć:\nCholesterol całkowity – cholesterol całkowity jest niezbędny do obliczenia ryzyka za pomocą skali SCORE (ryzyka sercowo-naczyniowego o którym przeczytacie za chwile), pożądane stężenie to poniżej 190mg/dl.\nCholesterol HDL – zwany też „dobrym cholesterolem” jego stężenie powinno być powyżej 45mg/dl. A co, jeśli jest go za dużo? Najprawdopodobniej stężenie HDL powyżej 90mg/dl (2,3mmol/l) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym!!! Ale do 90mg/dl jest pożądane i wiąże się z mniejszym ryzykiem zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe. Udowodniono również, że niskie stężenie HDL nawet przy niskim stężeniu LDL wiąże się z większą śmiertelnością pacjentów, u których rozpoznano chorobę wieńcową.\nTrójglicerydy – są podstawowym składnikiem tkanki tłuszczowe i źródłem energii. Jednak zbyt wysokie stężenie trójglicerydów zwiększa ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, a bardzo wysokie stężenie trójglicerydów może spowodować zapalenie trzustki. Pożądane stężenie trójgliceryd we krwi to <150mg/dl.\nApolipoproteina B – oznaczenie apoB może być wykorzystane alternatywnie do stężenia LDL w szacowaniu ryzyka sercowo-naczyniowego. Parametr ten jest szczególnie istotny w osób z wysokim stężeniem trójglicerydów, cukrzycą, otyłością, zespołem metabolicznym lub małym stężeniem LDL. ApoB może być oznaczone zamiast nie-HDL. Cel terapeutyczny to <100mg/dl w umiarkowanym ryzyku a <85mg/dl w bardzo dużym ryzyku.\nNie-HDL – wyraża stężenie wszystkich lipoprotein zawierających tzw. apoB, czyli. VLDL, LDL, IDL, LDL i chylomikronów. Czyli parametr ten patrzy jakby szerzej na cholesterol niż samo oznaczenie LDL. Oznaczenie tego parametru jest szczególnie ważne u osób z wysokim stężeniem trójglicerydów, cukrzycą, otyłością lub małym stężeniem LDL. Cel terapeutyczny jaki chcemy osiągnąć to stężenie <130mg/dl w umiarkowanym ryzyku, a <85mg/dl w grupie bardzo dużego ryzyka wyliczonego w SCORE.\nCholesterol LDL – docelowe stężenia cholesterolu są różne i zaraz wyjaśnię Wam, dlaczego tak się dzieje. Norma cholesterolu LDL, czyli tego którego pacjenci nazywają „złym” zależy od tzw. ryzyka sercowo naczyniowego. Najczęściej pacjenci jak dostają wynik z laboratorium myślą, że mają dobry LDL, po przy wyniku nie ma żadnej strzałki (a przy wszystkich innych wynikach zawsze są strzałki w górę lub w dół jak coś jest „nie tak”). W cholesterolu LDL wynik jest opisowy, a to do jakiego ryzyka sercowo naczyniowego należycie najlepiej objaśni Wam lekarz na podstawie karty ryzyka Pol-SCORE dla polskiej populacji. Polska należy do krajów, w których stosujemy kartę dużego ryzyka, ponieważ niestety umieralność z powodu chorób sercowo-naczyniowych w naszym kraju jest nadal znaczna. W podobnej sytuacji jest też Litwa, Łotwa, Estonia, Czechy, Słowacja, ale też Turcja, Węgry, Albania. Ryzyko sercowo-naczyniowe zależy od wieku, płci, ciśnienia tętniczego krwi skurczowego, stężenia cholesterolu całkowitego (w karcie SCORE II wg. wytycznych prewencji chorób sercowo-naczyniowych z 2021roku stosuje się cholesterol nie-HDL) i tego czy jesteśmy palaczami czy nie. Najsilniej na ryzyko wpływa chyba wiek, bo im dłużej żyjemy tym czas w jakim byliśmy narażeni na przykład na złą dietę, na brak sportu, stres jest dłuższy. Jeśli macie chwilę czasu, w pogadance „Hipercholesterolemia” zapisanej na profilu @mamaginekolog.news na Instagramie możecie zobaczyć, jak wygląda taka karta ryzyka.\nStężenie cholesterolu LDL i wynik w skali ryzyka Pol-SCORE decyduje o dalszym postępowaniu. Osobom z niskim ryzykiem sercowo-naczyniowym, a nawet podwyższonym stężeniem cholesterolu najpierw proponuje się zmianę stylu życia, czyli sport, utratę masy ciała i dietę.\nA na przykład osoby z nieco podwyższonym cholesterolem a wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym od pierwszej wizyty mogą otrzymać już leki. Do osób, które mają bardzo duże ryzyko sercowo-naczyniowe należą osoby po zawale, udarze, z wykrytą miażdżycą w naczyniach szyjnych, z cukrzycą powikłaną neuropatią, retinopatią, mikroalbuminurią (czyli chorobą nerwów objawiającą się zaburzeniami czucia, cukrzycową chorobą oczu, czy chorobą nerek). Tak naprawdę im większe ryzyko tym intensywniejsze powinno być dalsze postępowanie.\nCele leczenia to stężenie LDL wynoszące odpowiednio:\nbardzo duże ryzyko sercowo naczyniowe obniżenie o 50% od wartości wyjściowej i docelowo <55mg/dl (1,4mmol/l),\nduże ryzyko obniżenie o 50% od wartości wyjściowej i docelowo <70mg/dl (<1,8),\nw umiarkowanym ryzyku <100mg/dl (<2,6) q\nw małym ryzyku <115mg/dl (<3,0).\nDodatkowo, jeśli chory na przykład wcześniej miał zawał, a w ciągu 2 lat po nim wystąpiło jakieś kolejne zdarzenie ze strony układu sercowo-naczyniowego- kolejny zawał, udar itp. to docelowy cholesterol LDL wynosi <40mg/dl (<1,0).\nStężenie LDL w laboratorium najczęściej nie jest oznaczane bezpośrednio z krwi, ale jest wyliczane z tak zwanego wzoru Freidewalda na podstawie stężeń cholesterolu całkowitego, HDL i trójglicerydów. Wzoru tego nie można zastosować u osób z bardzo wysokim (>400mg/dl) stężeniem trójglicerydów-wówczas LDL należy oznaczyć bezpośrednio z krwi.\nMyślę, że to dobry moment, by wspomnieć o profilaktyce. Zaproponowano stałe cele, które mają pomagać w zapobieganiu chorobom sercowo naczyniowym.\nunikanie tytoniu w jakiejkolwiek postaci,\nzdrowa zbilansowana dieta z ograniczeniem tłuszczów nasyconych (to właśnie one podnoszą LDL), z uwzględnieniem spożycia produktów z pełnego ziarna, warzyw, owoców i ryb.\nDieta naprawdę ma ogromny wpływ na nasze zdrowie. Wpływa nie tylko na masę ciała, ale właśnie na stężenie lipidów we krwi, na ciśnienie tętnicze, na stężenie glukozy. Więc samą dietą możemy zapobiegać lub spowalniać rozwój nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, miażdżycy i jeszcze wielu innych.\nRedukcję cholesterolu możemy wspomagać ograniczeniem spożywanych kalorii w tym ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych (czerwone mięso, tłuszcz mleczny), ale też oleju palmowego czy oleju kokosowego. Ograniczenie a najlepiej całkowite wyeliminowanie tłuszczów trans, które zawarte są między innymi w gotowych produktach cukierniczych.\nDietę trzeba wzbogacić o wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3 i omega 6. Najlepsze „kardiologicznie” są założenia diety śródziemnomorskiej i diety DASH (częściej wykorzystywana w leczeniu nadciśnienia tętniczego) więc warto o tych dietach więcej poczytać! W badaniach epidemiologicznych udowodniono, że stosowanie diety śródziemnomorskiej wiąże się ze zmniejszoną zapadalnością na choroby serca.\nI jeszcze odwieczny spór, co z jajkami?\nJaja stanowią bardzo wartościowy składnik pożywienia. Nie należy z nimi przesadzać, ale jedno jajko dziennie, lub 3 jajka raz w tygodniu na niedzielne śniadanie nikomu krzywdy nie zrobią!\naktywność fizyczna – 3,5-7 godzin umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo, lub 30-60 minut dziennie. Szczególnie polecane są ćwiczenia aerobowe (czyli np. szybkie chodzenie, bieganie, jazda na rowerze, na rolkach, pływanie) ponieważ wpływają one na zwiększenie stężenia cholesterolu HDL we krwi.\nmasa ciała z BMI wyliczonym między 20 a 25 kg/m2 i obwodem pasa poniżej 94cm u mężczyzn i poniżej 80cm u kobiet. Redukcja masy ciała w nieznacznym stopniu wpływa na spadek cholesterolu całkowitego i LDL, ale w znaczący sposób przyczynia się do zmniejszenia stężenia trójglicerydów i zwiększenia insulinowrażliwości tkanek. Osoby z wysokim stężeniem trójglicerydów powinny przede wszystkim wyeliminować alkohol oraz nadmiar węglowodanów z diety, ponieważ właśnie te produkty znacząco podnoszą stężenie trójglicerydów we krwi. Redukcja masy ciała sprzyja też wzrostowi dobrego cholesterolu, czyli HDL.\nŻywność funkcjonalna i suplementy diety\nCzy możemy czymś się wspomagać co jeszcze nie jest lekiem lub „chemią” jak czasem mówią pacjenci? Możemy, zarówno suplementy diety jak i żywność funkcjonalna mają swoje miejsce w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego.\nNa etapie zmiany stylu życia można stosować fitosterole roślinne są one zawarte w „margarynach na cholesterol” oraz w olejach roślinnych, owocach, zbożach, strączkach. Spożywanie 2g fitosteroli dziennie pozwala obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego i LDL o 7-10%. Fitosterole można stosować u pacjentów z umiarkowanym i małym ryzykiem wg. SCORE, którzy jeszcze nie kwalifikują się do włączenia leków.\nMogą stosować je też dodatkowo, wspomagająco do leczenia farmakologicznego osoby z dużym ryzykiem, osoby nietolerujące statyn oraz dorośli i dzieci (po 6 roku życia) z hipercholesterolemią rodzinną. Działanie fitosteroli roślinnych polega na konkurowaniu z cholesterolem w procesie wchłaniania w jelitach.\nKolejna substancją naturalną zatwierdzoną do wspomagania diety w hipercholesterolemii jest monakolina z wyciągu czerwonego ryżu. Monakolina która od stuleci była stosowana w Chinach jako barwnik i wzmacniacz smaku jest tak naprawdę statyną roślinną więc osoby nietolerujące statyn mogą też nie tolerować monakoliny. Niemniej jednak jest skuteczna, ponieważ w badaniach obserwowano zmniejszenie stężenia cholesterolu o 20%. Można rozważyć jej stosowanie w grupie osób, które mają podwyższone stężenie cholesterolu, i umiarkowane ryzyko, ale nie kwalifikują się jeszcze do leczenia statyną.\nDo nutraceutyków poza monakoliną należą również: wyciąg z korzenia berberysu, czyli bereberyna, bergamotka zawierająca wyciągi z pomarańczy, polikonazole z wosku z trzciny cukrowej lub kiełków pszenicy. Jednak wiele z tych substancji wymaga dalszych badań potwierdzających skuteczność.\nNajważniejsze byście zrozumieli, że nutraceutyki nie zastąpią statyn, one mogą być stosowane w zasadzie profilaktycznie u osób, które mają zmienić styl życia, ale nie kwalifikują się jeszcze do leczenia farmakologicznego.\nJeśli są wskazania do leczenia hipercholesterolemii to należy ją leczyć a nie na siłę chwytać się kolejnych substancji naturalnych, które niestety nie obniżą nam cholesterolu do bezpiecznego stężenia. Owszem trochę go obniżą, ale nie na tyle, by wyhamować proces tworzenia blaszki miażdżycowej.\nRównież u osób, które mają już jakąś przeszłość kardiologiczną lub naczyniową (lekarze nazywają to profilaktyką wtórna) są wskazania do leczenia statynami, bo na podstawie badań wiemy że jest blaszką miażdżycową, i ona po zawale nagle w magiczny sposób nie znika. Dlatego w profilaktyce wtórnej trzeba koniecznie stosować leczenie by zapobiegać dalszemu przerastaniu blaszki. Owszem można wspomóc takie leczenie naturalnymi substancjami, ale na pewno nie może to być jedyne leczenie.\nNiestety są osoby, które z różnych względów odmawiają przyjmowania statyn (o czym opowiem Wam przy satynach), lub rzadziej osoby, które statyn nie tolerują, więc szczególnie dla tych pierwszych nutraceutyki często pozostają jedynym leczeniem.\nMoje zdanie jest takie, że lepiej obniżyć cholesterol o te 10-20% niż nie obniżać go w ogóle. Inna sprawa, że spora część osób, które powinny stosować leki obniżające cholesterol a przez swoje obawy przed tym leczeniem tego nie robi niestety po jakimś czasie ląduje na „R” kardiologicznej z zawałem.\nKwasy tłuszczowe z grupy omega-3\nSpożywanie ryb minimum 2 razy w tygodniu i pokarmów roślinnych bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe np. orzechów włoskich, pestki dyni, awokado, szpinak, jarmuż, brukselka, strączki – owszem wiąże się z obniżeniem ryzyka sercowo-naczyniowego, ale nie ma praktycznie wpływu na przemiany tłuszczów w organizmie.\nDlatego dostępne są preparaty z kwasami omega 3, zalecane przede wszystkim dla pacjentów z hipertrójglicerydemią. Są bezpieczne i nie wykazują istotnych interakcji. U osób, które przewlekle stosują przeciwzakrzepowo aspirynę lub Klopidogrel mogą zwiększać skłonność do krwawień.\nNiestety, jeśli dieta i zmiana stylu życia okazały się nieskuteczne trzeba włączyć leczenie farmakologiczne.\nTo leki pierwszego wyboru, zmniejszają tworzenie cholesterolu w wątrobie. Najsilniej działają na obniżenie cholesterolu LDL, przy czym siła działania zależy od dawki. Ponadto obniżają do 20% trójglicerydy i zwiększają do 10% stężenie HDL. Statyny to jedne z lepiej przebadanych leków, ilość prac naukowych dotycząca statyn jest naprawdę duża.\nW wielu główny wniosek – statyny obniżają liczbę zgonów z powodu chorób sercowo naczyniowych- zawałów i udarów. Przeciwwskazane są w czynnych chorobach wątroby, gdzie aktywność aminotransferaz, czyli enzymów wątrobowych ALT/AST w surowicy przekracza 3 x górna granicę normy oraz w ciąży, i w trakcie karmienie piersią. Leki obniżające stężenie cholesterolu nie powinny być również stosowane w okresie starań o ciążę.\nDziałań niepożądanych jest kilka i dotyczą naprawdę małej grupy osób.\nzwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy – rzeczywiście w badaniach potwierdzono że szczególnie pacjenci leczeni wysokimi dawkami statyny mają zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń tolerancji glukozy i cukrzycy. Ryzyko jest też większe u osób w podeszłym wieku, otyłych lub z insulinoopornością. Jednak na podstawie wielu obserwacji udowodniono że mimo to pozytywny wpływ statyn na ryzyko zgonu znacznie przewyższa ryzyko wystąpienia cukrzycy.\nwzrost aktywności enzymów wątrobowych ALT lub AST – dotyczy 0,5–2% leczonych, zależy od dawki leku, i zwykle wraca do wartości wyjściowej po zmniejszeniu dawki. Jednak, gdy do wyników dochodzą też objawy i cechy świadczące o uszkodzeniu wątroby wtedy statynę trzeba odstawić.\nból mięśni – bóle mięśni występują częściej, bo nawet u 10–15% przyjmujących statynę, jeśli znacząco nie wzrasta stężenie kinazy keratynowej, czyli CK, zazwyczaj nie odstawia się statyny\nmiopatia – objawia się bolesnością, osłabieniem mięśni oraz dużym wzrostem aktywności kinazy kreatynowej >10 × górna granica normy, dotyczy <0,2% przyjmujących statynę, wynikiem miopatii może być zapalenie mięśni a następnie rabdomioliza czyli najpoważniejsze powikłanie oznaczające ostry rozpad mięśni z niewydolnością nerek. Czasem by uniknąć dolegliwości mięśniowych (głównie bólu) a jednoczesnej obniżać stężenie LDL u niektórych pacjentów można stosować alternatywne dawkowanie na przykład co drugi dzień lub 2x w tygodniu.\nStatyny różnią się między sobą. Na ich działania niepożądane może mieć wpływ też metabolizowanie, czyli mówiąc prościej rozkładanie w wątrobie. Leki metabolizowane są przez tzw. cytochromy. Wiele statyn metabolizowanych jest przez cytochrom CYP450. Wiele innych leków również jest metabolizowanych przez ten cytochrom, przez co mogą wchodzić w interakcje ze statynami i nasilać bóle mięśniowe.\nPrzez CYP450 nie jest metabolizowana prawastatyna, rozuwastatyna i pitawastatyna, czyli to są statyny, które wchodzą w mniejszą liczbę interakcji lekowych.\nDlaczego piszę o powikłaniach? Po pierwsze dlatego byście zrozumieli, że one są naprawdę rzadkie. Osobiście nigdy nie widziałam rabdomiolizy, a dosłownie kilku pacjentom odstawiłam statynę z uwagi na narastanie CK. A z moich kardiologicznych pacjentów praktycznie każdy przyjmuje statynę, często w bardzo wysokich dawkach, bo np. po zawale pacjent otrzymuje 80mg atorwastatyny, gdzie taka normalna dawka „na mieście” to 20mg.\nDodatkowo mam wrażenie, że ze statynami jest podobnie jak ze szczepionkami u dzieci. Pełno jest straszących nimi osób, opowiadających przedziwne historie, dlatego też tak wiele jest mitów związanych z tym leczeniem. Zrobiono nawet badanie, w którym potwierdzono, że część dolegliwości bierze się ze złego nastawiania do statyn. W badaniu pacjenci, którzy wiedzieli, że biorą statynę częściej odczuwali bóle mięśniowe, a gdy nie wiedzieli że biorą statynę nie zgłaszali żadnych dolegliwości. Jeżeli lekarz decyduje się na przepisanie Wam statyny to nie dlatego że chce Wam zrobić krzywdę, przeciwnie chce uchronić Was przed negatywnym skutkiem jakim jest tworzenie blaszki miażdżycowej.\nKolejną najczęstszą obawą pacjentów związana ze statynami to czy będą musieli je przyjmować do końca życia? Hipercholesterolemia w najczęstszej wielogenowej postaci spowodowana jest genami (na które absolutnie nie mamy wpływu) i złymi nawykami żywieniowymi. I niestety nawet żyjąc o „liściu sałaty” nadal możemy mieć za wysoki cholesterol. Oczywiście po wprowadzeniu diety profil lipidowy poprawia się, często też pozwala na opóźnienie włączenia leczenia.\nTylko rzeczywistość jest brutalna i większości z nas nie udaje się przez długi czas utrzymać restrykcyjnej ubogo cholesterolowej diety. Dlatego, jeśli lekarz decyduje się na włączenie statyny, bo widzi że dieta nie przynosi efektów to najczęściej taki lek trzeba przyjmować do końca życia. W postaciach wtórych, czyli już po zawale, po udarze lek tak samo trzeba będzie brać do końca życia.\nPacjenci niechętnie godzą się na to „do końca życia” i czasem robi sobie „próby na przerwanie”. Mają idealny cholesterol na leku, stwierdzają że już są zdrowi, odstawiają lek na przykład na 6 miesięcy. I co się okazuje po 6 miesiącach? Okazuje się, że wartości cholesterolu wróciły do stanu sprzed leczenia, lub nawet są wyższe.\nTo kolejny lek, obecny dość od niedawna na rynku, stosowany głównie w skojarzeniu ze statyną, ale też sam u pacjentów nietolerujących statyn. Ezetymib hamuje wchłanianie cholesterolu w jelicie, przez co zmniejsza ilość cholesterolu, która dotrze do wątroby a następnie do krwi.\nEzetymib stosowany samodzielnie bez statyny zmniejsza stężenie LDL o 15-20%, ale już dodatnie ezetymibu do statyny u pacjentów, którzy nie osiągnęli celu terapeutycznego na samej statynie powoduje spadek o dodatkowe 21-27%. Ezetymib można łączyć też z innymi lekami obniżającymi cholesterol na przykład z lekami wiążącymi kwasy żółciowe czy inhibitorami PCSK9. Ezetymib nie ma też żadnych poważnych działań niepożądanych i jest dobrze tolerowany przez pacjentów.\nLeki wiążące kwasy żółciowe\nKwasy żółciowe są syntetyzowane w wątrobie z cholesterolu następnie uwalnianie do jelit, po czym ponownie powracają do wątroby. Leki wiążące kwasy żółciowe, czyli cholestyramina (niedostępna w Polsce) i kolesewelam, jak sama ich nazwa mówi wiążą kwasy żółciowe uniemożliwiając im ponowne wchłonięcie do wątroby.\nPozbawiona kwasów żółciowych wątroba syntetyzuje ich więcej z zapasów cholesterolu co ostatecznie w wyniku różnych procesów skutkuje zmniejszeniem stężenia krążącego LDL o około 18-25%. Ostrożnie należy stosować je u pacjentów z wysokim stężeniem trójglicerydów, ponieważ udowodniono, że leki te wykazują działanie zwiększające ich stężenie.\nLeki wiążące kwasy żółciowe stosuje się, gdy statyny są przeciwwskazane lub nietolerowanie, oraz razem ze statynami, gdy te skutecznie nie obniżają cholesterolu. Działania niepożądane są z przewodu pokarmowego- wzdęcia, zaparcia, nudności. Leki te działając miejscowo w przewodzie pokarmowym wchodzą w interakcje z innymi lekami, dlatego należy je przyjmować 4 godziny przed lekami lub godzinę po nich.\nTo najnowocześniejsze, niedawno wprowadzone leki obniżające cholesterol. Należą do nich przeciwciała monoklonalne ewolokumab i alirokumab. Stosowane są w ciężkiej hipercholesterolemii, głównie rodzinnej, razem ze statyną, a także u chorych u których cholesterol nie obniżył się mimo leczenia statyną i ezetymibem.\nLeki te są bardzo skuteczne, według badań obniżają stężenie cholesterolu LDL o 60%! Lek ten podawany jest co 2 tygodnie lub raz w miesiącu we wstrzyknięcia podskórnych. Jest dość drogi, dlatego zaleca się go określonym grupom pacjentów. Lek, ponieważ podawany jest w zastrzyku nie wchodzi w interakcje z lekami podawanymi doustnie. Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych należą swędzenie w miejscu wstrzyknięcia oraz objawy grypopodobne. Ponieważ leki te są nowe nadal trwają jeszcze różne badania naukowe określające skuteczność i tolerancję leczenia.\nTo najnowocześniejszy lek siRNA, czyli krótkie interferujące RNA. Jest to unikalna cząsteczka powodująca wyciszenie ekspresji genów. Z ciekawostek: za odkrycie zjawiska interferencji RNA amerykańscy naukowcy Andrew Z.Fire i Craig C. Mello otrzymali w 2006 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii.\nWskazania do stosowania Inklisiranu to hipercholesterolemia w tym hipercholesterolemia rodzinna i dyslipidemią mieszana. Lek podawany jest w zastrzykach co 6 miesięcy i zapewniający trwałe i skuteczne obniżenie „złego” cholesterolu LDL o 50%. Lek jest dostępny w Polsce, ale niestety jest póki co nierefundowany, jedna dawka kosztuje około 3200 euro.\nTo leki stosowane przede wszystkim w celu obniżenia stężenia trójglicerydów. Mogą być stosowane same lub łącznie ze satyną. Stężenie trójglicerydów zmniejszają nawet do 50%, obniżają również cholesterol LDL do 20% i wykazują wpływ zwiększający stężenie cholesterolu HDL. Są lekami dobrze tolerowanymi, do głównych działań niepożądanych należą zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wysypki skórne.\nLeczenie hipercholesterolemii u kobiet nie różni się jakoś znacząco, jak u mężczyzn. Kiedyś domniemywano, że być może terapia u kobiet powinna przebiegać inaczej. Wynikało to z niepełnych danych, ponieważ w badaniach naukowych mężczyźni stanowili większość a kobiety niecałe 30%.\nObecnie wiemy, że kobiety odnoszą takie same korzyści z terapii statynami jak mężczyźni. Oczywiście leków obniżających cholesterol nie należy stosować u kobiet planujących ciążę, podczas ciąży oraz w okresie karmienia piersią.\nJedynie u pacjentek z ciężką postacią hipercholesterolemii rodzinnej można rozważyć stosowanie leków wiążących kwasy żółciowe, ponieważ nie są one wchłaniane z przewodu pokarmowego wiec nie maja możliwości oddziaływać na dziecko.\nJak monitorować leczenie hipercholesterolemii?\npo rozpoczęciu leczenia, kontrolny lipidogram należy oznaczyć po 4-12 tygodniach (najlepiej po około 8 tygodniach),\ntak samo po zmianie dawki leku należy kontrolnie oznaczyć stężenie lipidów po 4-12 tyg. (optymalnie po 8 tygodniach),\nprzed leczeniem należy oznaczyć aktywność enzymów wątrobowych (ALT), a następnie skontrolować badania po 8-12 tygodniach leczenia, lub po zwiększeniu dawki leku,\nprzed leczeniem należy skontrolować aktywność kinazy keratynowej CK,\nnależy rozważyć rutynowe kontrolne hemoglobiny glikowanej i glukozy, u osób które mogą być zagrożone rozwojem cukrzycy w trakcie terapii statyną np. osoby otyłe, w podeszłym wieku, z zespołem metabolicznym, insulinoopornością.\nMam nadzieje, że po przeczytaniu tego artykułu Wasze nastawienie do choroby, której nie widać, a jest tylko w badaniach, nieco się zmieniło. Hipercholesterolemia niestety jest przez pacjentów bagatelizowana i niezbyt chętnie leczona. Dopiero jak pojawią się jej powikłania, zaczyna się intensywne poszukiwanie skutecznego leczenia.\nOczywiście, jak w wielu chorobach tu też bardzo ważna jest profilaktyka – dieta, redukcja masy ciała, aktywność fizyczna korzystnie wpłyną na stężenie cholesterolu w organizmie i opóźnią rozwój miażdżycy naczyń.\n2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk: The Task Force for the management of dyslipidaemias of the European Society of Cardiology (ESC) and European Atherosclerosis Society (EAS);\nWytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021;\n2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC);\nInterna Szczeklika 2019.\nBradykardia – co to jest, przyczyny, objawy i leczenie


Simone i Tamara w bazie. Jost Kobusch i ekipa Urubki już działają | wspinanie.pl\nPunkt osiągnięty przez Josta (fot. altitude.news)\nJost Kobusch na razie walczy o osiągnięcie przełęczy Lho la (6026 m). Jak wskazują odczyty trackera GPS już dwukrotnie dotarł na wysokość ok. 5500 metrów, aklimatyzując się i zapewne transportując sprzęt. Niemiec planuje zdobyć Mount Everest samotnie i bez korzystania z tlenu z butli. Wspina się drogą wiodącą Kuluarem Hornbeina, która biegnie właśnie przez przełęcz Lho la.\nDenis Urubko w bazie i z orzełkiem na piersi (fot. FB Denis Urubko)\nNa Broad Peaku działają Denis Urubko, Don Bowie oraz Lotta Hintsa. Ekipa zmaga się z problemami zdrowotnymi. Najpierw na antybiotykach był Don, teraz z chorobą walczy Lotta. Zespół ma pierwsze wyjścia z bazy. Denis doszedł do 5100 m i zostawił depozyt. Dzisiaj Denis i Don zamierzają osiągnąć wysokość obozu 1.\nEkipa Moro w bazie pod Gasherbrumami (fot. FB Simone Moro)\nWyprawa Simone Moro i Tamary Lunger dotarła wczoraj do bazy pod Gasherbrumem. Choć wspinaczkę na górze będą zaczynać później niż inni, to należy pamiętać, że mają nadzieję na bycie już zaaklimatyzowanymi. Oboje uczestniczyli przez kilka tygodni w programie badawczym, który miał im ją zapewnić, patrz news.\nDenis UrubkoDon BowieGasherbrum IJost KobuschLotta HintsaMount EverestSimone MoroTamara LungerZima 2019/2020 w górach najwyższych


Kwiaty Dźwięku - Przekierowane pomysły/propozycje - NosTale Polska\nJun 25th 2018, 12:49pm\nCzy podoba Ci się propozycja? 10\nTak (8) 80%\nNie (2) 20%\nNie mam zdania (0) 0%\n1. Nazwa (tytuł) pomysłu/propozycji (czego się tyczy?): Kwiaty Dźwięku\n2. Dokładny opis pomysłu/propozycji: Expiąc często mamy problem z dropnięciem owych kwiatów, lecz jak już dropną to nawet w kilku sztukach, proponuję dodać możliwość stackowania się ich wzmocnienia. Mam na myśli coś takiego: wypada nam kwiat którego aktywujemy zabiciem 5-ciu potworów do adekwatnego poziomu naszej postaci, aktywuje się nam np. Błogosławieństwo Kwiatu Dźwięku na 10 minut po czym wypada kolejny kwiat którego aktywujemy również i zamiast odnawiać/zmieniać aktualnego buffa, stackuje się nam bądź wymienia w zależności od tego jakiego buffa dostaniemy. Jeżeli aktywuje się nam inne wzmocnienie niż aktualne, poprzednie zostanie po prostu wymienione na drugie.\n+ = ( 20 minut )\n+ = ( 2 minuty )\n( 20 minut ) + ( 1 minuta ) = ( 1 minuta )\n( 3 minuty ) + ( 10 minut ) = ( 10 minut )\nMożliwość stackowania się zostałaby ograniczona tak jak ma to miejsce np. z olejami z lodowych kwiatów\n= Maksymalna ilość stackowania się to 6 kwiatów (60 minut)\n= Maksymalna ilość stackowania się to 10 kwiatów (10 minut)\n@Edit Ja: Ponowne podlinkowanie obrazków\nThe post was edited 1 time, last by NuMeReK ( Nov 27th 2018, 10:18pm ).\nJeden z lepszych pomysłów POPIERAM W 100%.\nJestem za, ale kwiatki 100% do 5min maxymalnie zmniejszyc. Reszta jest git.\nWątpie aby ktoś dorwał się nawet do tych 5 minut wiec dla szczęśliwców myślę że 10 może zostać\nJesli w takiej formie to widzisz, to git. Nic dodac, nic ujac. Osobiscie jestem za, jak wspomnialem wyzej.\nPomysł jak najbardziej na tak. Będzie to ogromne ułatwienie podczas bicia mobków\nAug 3rd 2018, 3:50pm\nJa ogólnie byłbym za jakimś wyborem czy chce otrzymać 10 min czy 1 min buff'a.\nTo nie miałoby absolutnie żadnego sensu ponieważ każdy brałby na 10\nA ja bym to zostawil tak jak jest. Dlaczego? Ile godzin trwa wbicie 50 aw? ( nie mowie nawet o 99 lvlu bo ta gra stracila sens i jedyne co sie liczy to szacunek ludzi ul...to eq na aw lvl) 100 godzin? Czy to jest takie trudne ze az trzeba sobie stackowac kolejne pare % expa? Masz fart masz kwiatka nie masz farta nie masz kwiatka proste\nTu nie chodzi o te biedne parę procent expa jeślibyś nie zauważył\nA o co? o kilka % do obrazen? Co malo bufow masz w mlu ze trzeba ci kwiatka stakowac na godzine?\nAug 7th 2018, 10:10pm\nDlatego moim zdaniem takie osoby jak ty nie powinny się wypowiadać w takich tematach jeśli nie masz zielonego pojęcia po co został stworzony, więc ładnie Cię proszę, nie wypowiadaj się tutaj więcej, dziękuję\nAug 7th 2018, 10:36pm\nGram w to 9 lat i nie mam pojecia o grze szczegolnie o czyms takim jak kwiatek dzwieku. Czy serio ta gra jest dla ciebie tak niesamowicie trudna ze potrzeba ci laczenia sie ze soba kwiatkow dzwieku oraz mozliwosci wybierania sobie czy sie chce minute czy 10? Ulatwianie gry na sile\nAug 7th 2018, 10:42pm\nPrzeczytaj mój ostatni komentarz i zastosuj się do niego bo chyba prócz braku pojęcia tematyki posta nie potrafisz również czytać ze zrozumieniem. Nie pisałem nigdzie o możliwości wyboru. A jak już jesteśmy przy ułatwianiu sobie gry to weź mnie nie rozśmieszaj serio, ta gra pod tym względem jest już od paru lat zniszczona przez cięższe aspekty więc daruj sobie nic nieznaczących komentarzy ok?\nAug 8th 2018, 10:48am\nPrzeciez w kwiatku chodzi o stalego bona, te 5% to o kant d*py rozbic, da jakiegos kopa, ale nie wielkiego. Grasz tyle, a omijasz najwazniejsze funkcje wspomagaczy.\nTo co to za bon skoro jest staly xd To sa zwiekszone obrazenia skoro maja 100% prawdopodobienstwo. Ty za to numer nie czytasz postow reszty. Nie odpisuje tylko tobie a w zasadzie na kazda propozycje w tym temacie a i taka propozycja wyboru kwiatka byla. Jedyne co probujesz to wykluczyc mnie z dyskusji wmawiajac ze nie znam sie na grze. W zasadzie o czym tu dyskutowac gosciu? Wymysliles cos wyraziles opinie ja stwierdzilem ze to zbedne a co z tym zrobia to ani ty ani ja nie wiemy.\nAug 8th 2018, 5:36pm\nCzy serio ta gra jest dla ciebie tak niesamowicie trudna ze potrzeba ci laczenia sie ze soba kwiatkow dzwieku oraz mozliwosci wybierania sobie czy sie chce minute czy 10?\nJa tutaj widzę że to "dla ciebie" było skierowane do mnie a nie dla wszystkich więc skoro masz zamiar ciągnąć coś takiego, i powtórzę chyba po raz trzeci abys nauczył się czytać ze zrozumieniem bo jest wyraźnie napisane "[...]prócz braku pojęcia tematyki posta nie potrafisz również czytać ze zrozumieniem." Jak widzisz "POJĘCIA TEMATYKI POSTA"\nJak się nauczysz czytać to wróć, podyskutujemy wtedy\nKwiaty dźwięku (zadania na pustyni i wulkanie (akt 5))\nRurka\t- May 8th 2018, 4:27pm


Rodzina Komadowskich z Bełżca: Obrazki z rodzinnego albumu - Kronika Tygodnia\nRodzina Komadowskich z Bełżca: Obrazki z rodzinnego albumu\nZbrodnia w Zatylu koło Bełżca popełniona przez nacjonalistów ukraińskich na pasażerach pociągu odbiła się szerokim echem po regionie. Okrutną śmierć poniosło ponad 40 osób. Mord cudem przeżyła Maria Komadowska z Bełżca.\nTo był czwartek, 16 czerwca 1944 roku. Wojna zbliżała się ku końcowi. Ludzie umęczeni wojną obserwowali obładowane niemieckie transporty wojskowe jadące na Zachód. Tu wojna toczyła się nie tylko z Niemcami. Wrogami byli także Ukraińcy.\nTego dnia, od rana na stacji kolejowej w Bełżcu tłoczyła się gromada podróżnych czekających na odjazd pociągu do Lwowa. Kilka minut po godzinie 7 pociąg złożony z wagonu i lokomotywy ruszył w kierunku Rawy Ruskiej.\nPo przejechaniu kilku kilometrów, w lesie koło wsi Zatyle maszynista Zachariasz Procyk z Żurawiec zatrzymał parowóz. Do wagonu wtargnęli Ukraińcy przebrani w niemieckie mundury. Po sprawdzeniu kenkart, podróżnym narodowości polskiej kazano wysiąść z pociągu. Mężczyzn zabili od razu. Kobiety i dzieci zebrali w innym miejscu. Kazali im położyć się twarzą do ziemi. I zaczęli mordować także ich.\nPo zakończeniu akcji pozbierali pozostawione przez zabitych bagaże i odeszli w głąb lasu, w kierunku Zatyla. Pociąg odjechał.\nŚwiadkiem mordu był Józef Mamczur, kolejarz. Kiedy pociąg dojechał do Rawy Ruskiej, natychmiast poszedł do zawiadowcy i telefonicznie powiadomił naczelnika stacji w Bełżcu o tym, co się stało. Do Zatyla, idąc torami udała się grupa kolejarzy. O mordzie powiadomili też niemieckich żandarmów.\nWidok, jaki zobaczyli w lasku, był porażający. Ciała mężczyzn znajdowały się w jednym miejscu. Kobiet i dzieci w innym, na uboczu między drzewami. Wieść o mordzie szybko rozeszła się po okolicy. Do Bełżca i Zatyla zaczęli przybywać mieszkańcy okolicznych miejscowości w poszukiwaniu ciał bliskich oraz znajomych. Według różnych szacunków w Zatylu zamordowano od 41 do 42 osób. Siedemnaście ofiar pochowano na cmentarzu w Tomaszowie Lubelskim. Innych w Bełżcu. Pogrzeby przerodziły się w manifestacje patriotyczne.\nCZYTAJ TAKŻE: SAHRYŃ TO NIE WOŁYŃ. TRUDNA HISTORIA POLSKI I UKRAINY


Strona:Eliza Orzeszkowa-Nad Niemnem (1938) tom III.djvu/260 - Wikiźródła, wolna biblioteka\nStrona:Eliza Orzeszkowa-Nad Niemnem (1938) tom III.djvu/260\nstara panna, gospodyni domu Korczyckich, wielka, straszna, czarna, kaszląca, krzycząca, wiecznie rozjątrzona, zacna, nieszczęsna.\nstara panna, rodzaj chorej na miłosną wariację.\nCórki Korczyckich, syn Korczyckich, goście, główni: marszałkowa Darewiczowa z dwoma córkami, p. Klementyna, towarzyszki i przyjaciółki Kirłowej; Teofil Rość, zrujnowany, ale jeszcze bogaty panicz, zabłąkany doktor-pisarz.\nAdam — bohater, Michasia — siostra jego, Władysław — pustelnik, poeta, opowiadacz, stróż pamiątek.\nEdycja niniejsza przynosi tekst Nad Niemnem opracowany na podstawie autografu, świetnie zachowanego, będącego obecnie własnością Muzeum w Grodnie. Posiadanie rękopisu autorki pozwoliło odtworzyć autentyczny tekst powieści „poprawianej“ — utartym zwyczajem — przez korektora Tygodnika Ilustrowanego. W danym wypadku funkcję tę pełnił sam Korotyński, o czym z niezadowoleniem wspomina Orzeszkowa w listach do Méyeta. Kilka skreśleń w tekście trzeciego tomu zostało spowodowanych dość zabawnym faktem. Oto jakaś bogata pani Starzyńska zwróciła się do autorki z pretensją, że jej nazwisko figuruje w powieści. Orzeszkowa tedy poprosiła Korotyńskiego, by przynajmniej w wydaniu książkowym zastąpił nazwisko to innym. Poprawka jednak była już spóźniona, Korotyński więc sprawę tę załatwił inaczej: „Naprawić nazwiska żadną miarą nie można — odpowiada pisarce z Warszawy 10 grudnia 1887 r. — dzieło bowiem drukowało się jednocześnie i w Tygodniku, i w osobnej odbitce. Dziwnie by wyglądało, gdyby się nazwisko zmieniło dopiero w końcu trzeciego tomu. Jednakże przepraszając Szanowną Panią za samowolę, usunąłem kilka jaskrawszych przymiotników przy nazwiskach Starzyńskich, aby nie razić choćby niesprawiedliwej drażliwości.“ Oczywiście, te i inne „wkłady“ obce w powieści Orzeszkowej zostały usunięte, jedno z arcydzieł literatury polskiej odzyskało — w najdrobniejszych nawet szczegółach — swój kształt autentyczny.\n↑ Wypada tu złożyć gorące podziękowania p. dyr. Józefowi Jodkowskiemu za jak najdalej idące ułatwienia w wykorzystaniu do wydawnictwa tego rękopisu.