DISCOVER folder pol_OK - Instytut Praw Pacjenta i Edukacji - Rodzina I Rodzicielstwo\nDISCOVER folder pol_OK - Instytut Praw Pacjenta i Edukacji\nPoradnik dla wszystkich dotkniętych\nmechanical, photocopying, recording or otherwise without the prior permission of the copyright owners. While every effort is made by the publishers and\neditorial board to see that no inaccurate or misleading data, opinions or statements appear in this handbook, they wish to make it clear that the material\ncontained in the publication represents a summary of the independent experience and opinions of the authors and contributors. As a consequence, the board,\npublishers and any sponsoring company accept no responsibility for the consequences of any such inaccurate or misleading data or statements. Neither do\nthey endorse the content of the publication or the use of any drug or device in a way that lies outside its current licensed application in any territory.\nWydane przez Bristol-Myers Squibb Company and Otsuka Pharmaceuticals Europe Ltd, 2004.\nAdres: 141-149 Staines Road, Hounslow, Middlesex, TW3 3JA, UK\nTelefon: +44 (0) 20 8572 7422\nFax: +44 (0) 20 8754 3784\nStrona tytułowa: www.bms.com\nRedakcja – Elgie R, Amerongen APV, Byrne P, D’Arienzo S, Hickey C, Lambert M, McCrae J, Sappia S. ISBN: 0 -9547952-0-2\nRedakcja polskiego wydania:\ndoc. dr hab. n. med. Joanna Meder\nprof. dr hab. n. med. Małgorzata Rzewuska\nlek. med. Tomasz Tafliński\nZadaniem poradnika jest udzielenie pomocy każdemu, kto zetknął się z problemem schizofrenii\nlub innego zaburzenia psychotycznego. Niezależnie od tego, czy choroba ta spotkała właśnie\nciebie, czy jesteś bliskim osoby chorej – ta książka jest po to by was informować i pomóc.\nWszystkie osoby uczestniczące w przygotowaniu poradnika,\nzetknęły się bezpośrednio z problemem schizofrenii.\nSą to pacjenci, członkowie ich rodzin, a także przyjaciele\ni bliscy. Naszym celem jest przekazanie im prostych\ni praktycznych rad, jak żyć ze schizofrenią. Schizofrenia\njest wciąż chorobą mało znaną i nie rozumianą. Miejsce\nrzetelnej wiedzy wciąż jeszcze zajmują mity i półprawdy,\nco sprawia, że osoby cierpiące na schizofrenię często są\nZwiększa to ich skłonność do izolacji, poczucie osamotnienia oraz lęk przed światem.\nNie wynaleziono jak dotąd takich badań, które jak „prześwietlenie” mózgu czy badanie krwi, pozwalałoby rozpoznać schizofrenię.\nDlatego też lepsze zrozumienie tej choroby, a także metod jej leczenia może pomóc w podejmowaniu świadomych decyzji\ni radzeniu sobie z codziennymi problemami.\nKażdy z rozdziałów tego poradnika daje przykłady sposobów radzenia sobie w życiu ze schizofrenią. Każdego dnia, z dala od\nsensacyjnych artykułów prasowych oraz seriali telewizyjnych, zwykli ludzie zmagają się z chorobą starając się poradzić sobie\nz trudnościami, jakie przynosi kolejny dzień. W epoce intensywnego rozwoju nauki pojawia się coraz więcej nowych metod\nleczenia schizofrenii, coraz więcej wiemy również na temat samej choroby, co sprawia, że mamy prawo z optymizmem\nspoglądać w przyszłość.\nTo pewne, że życie ze schizofrenią jest trudne i skomplikowane, ale dużą ulgę może przynieść wyciągnięta pomocna\ndłoń. Zrozumienie i oparcie w najbliższych może bardzo ułatwić życie choremu.\nRodney ElgiePrezes GAMIAN-Europe (The Global Alliance of Mental Illness Advocacy Networks), Wielka\nDr Alain Patrice Van Amerongenwolontariusz (lekarz psychiatra), Union Nationale des Amis et Familles de Malades Psychiques\nDr Peter Byrnepracownik naukowy, psychiatra, University College w Londynie, Wielka Brytania\nSandra D’Arienzoczłonek Vereinigung Der Angehorigen von Schizophrenie/Psychisch-Kranken (VASK),\nChristina Hickeypielęgniarka kliniczna / środowiskowa, Ośrodek Zdrowia Psychicznego w Carlow Kilkenny,\nSekretarz Irlandzkiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Psychiatrycznych i Środowiskowych\nDr Martin Lambertpsychiatra, pracownik naukowy uniwersytetu hamburskiego, Ośrodka Wczesnego\nWykrywania i Interwencji w Psychozach (PEDIC) oraz Centrum Medycyny Psychospołecznej\nWydziału Psychiatrii Uniwersytetu w Hamburgu (Niemcy)\nJanet McCraewiceprezes Europejskiej Federacji Stowarzyszeń Rodzin Osób z Chorobami Psychicznymi\n(EUFAMI), Wielka Brytania\nSimona Sappiakoordynator Narodowej Koalicji Stowarzyszeń Pacjentów Cierpiących na Choroby Przewlekłe\n(CnAMC), Cittadinanza, Włochy\nDziękujemy firmie Bristol-Myers Squibb Company i Otsuka Pharmaceuticals Europe Ltd. za pomoc w\nprzygotowaniu i udostępnieniu poradnika.\nW opracowaniu poradnika brali udział:\nDr Mark Agiusspecjalista konsultant Bedfordshire and Luton Community NHS Trust, Wielka Brytania\nBegoñe Ariñoczłonek Rady Kierowniczej oraz były przewodniczący, European Federation of Associations of\nFamilies of People with Mental Illness (EUFAMI), Hiszpania\nDr Sanja Martic-Biocinapsychiatra, Szpital Psychiatryczny Vrapce w Zagrzebiu; konsultant Organizacji Opiekunów i\nCzłonków Rodzin Osób z Poważnymi Chorobami Psychicznymi, Zagrzeb, Chorwacja\nVreni Diserensprzewodnicząca Vereinigung der Angehörigen von Schizophrenie/Psychisch-Kranken (VASK),\nDr Marina Economouprzewodnicząca Panheleńskiego Stowarzyszenia Rodzin Osób z Chorobami Psychicznymi,\nElizabeth Galedyrektor naczelny, Mentality, Wielka Brytania\nPreston J Garrisonsekretarz generalny i dyrektor naczelny Światowej Federacji Zdrowia Psychicznego, USA\nProf Wolfgang Geabelprezes niemieckiej organizacji Schizofrenia Network\nTerry Hammonddyrektor programów specjalnych, Rethink, Wielka Brytania\nstarszy doradca, Mental Health Europe, Belgia\ndyrektor naczelny, Penumbra, Szkocja, Wielka Brytania\nProf Köksal Alptekinprezes Stowarzyszenia Solidarności ze Schizofrenią w Izmirze, Turcja\nProf Paolo Lucio Morsellipsychiatra i sekretarz generalny GAMIAN-Europe (The Global Alliance of Mental Illness\nAdvocacy Networks), Francja\nDr Claudia Di Nicolaprezes Associazione Italiana Donne Medico, Włochy\nInger Nilssonprezes Europejskiej Federacji Stowarzyszeń Rodzin Osób z Chorobami Psychicznymi (EUFAMI),\nProf Vladimir RotstienKierownik Wydziału Epidemiologii oraz prezes działu inicjatyw publicznych w dziedzinie\npsychiatrii, Rosyjska Akademia Nauk Medycznych\nMarjorie Wallacedyrektor naczelny, SANE, Wielka Brytania\nMaria Luisa Zardiniprezes Associazione per la Riforma dell’Assistenza Psichiatrica (ARAP) oraz członek zarządu\nFederacji Stowarzyszeń Rodzin Osób z Chorobami Psychicznymi (EUFAMI), Włochy\nI wreszcie specjalne podziękowania należą się Markowi Hunterowi z firmy Health Writer za wsparcie redakcyjne oraz Martinowi\nDaviesowi, pielęgniarzowi psychiatrycznemu oraz ilustratorowi za przygotowanie oprawy graficznej poradnika.\nHistoria Emmy - część 1 Rozdział 3\nPierwszy rzut oka na schizofrenię 8\nCzym jest schizofrenia? Objawy schizofrenii Wczesne sygnały ostrzegawcze Kiedy zwrócić się po pomoc Do kogo zgłosić się po pomoc Oczekiwanie na rozpoznanie Jak długo to potrwa? Historia François 9\nSchizofrenia - spojrzenie z bliska\nFakty i fikcje Dlaczego ja? W jaki sposób schizofrenia wpłynie na moje życie? Jak postępuje choroba? Jakie są szanse na uzyskanie poprawy? Potrzeba leczenia szpitalnego Jak mam rozumieć moje leczenie? Jak samemu dawać sobie radę? Historia Patricka 18\nDiagnoza została ustalona Radzenie sobie z problemem diagnozy Diagnoza - jak nadać jej sens? Nauka metod radzenia sobie z problemami • Jak dawać sobie radę? • Jak walczyć ze stresem? • Jak radzić sobie ze złym nastrojem? • Czas na relaks • Odzyskać kontrolę nad samym sobą • Walka z negatywnymi myślami Alkohol, używki i narkotyki W jaki sposób może pomóc rodzina? Historia Anny i Elzy Rozdział 4\nLeczenie schizofrenii 42\nCzy istnieje lek na tę chorobę? Leki przeciwpsychotyczne Klasyczne leki przeciwpsychotyczne Atypowe leki przeciwpsychotyczne Dostosowywanie leczenia Zmiana leczenia Rodzaje leków Działania niepożądane - czego można oczekiwać? Przyjmowanie leków Pytania, jakie można zadać na temat twoich leków Dzienniczek leczenia Inne metody leczenia • Terapia poznawczo-behawioralna • Psychoterapia • Terapia rodzin • Poradnictwo Wybór terapeuty Pytania, jakie można zadać twojemu terapeucie Historia Marka 42\nPomoc jest w zasięgu ręki 60\nPowrót na właściwą drogę 72\nPrzydatne informacje 89\nSięganie po pomoc Historia Radka 60\nPowolne postępy Zaplanuj swój dzień Prowadź kalendarz Kalendarz Historia Eduardo 72\nSłowniczek Piśmiennictwo Działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych Notatki Źródła informacji i wsparcia\nDobre i złe dni 66\nZawsze dwa kroki do przodu, czasem jeden krok w tył 66\nOdzyskać zaufanie do samego siebie 67\nZnaczenie zdrowia fizycznego 68\nRelacje osobiste 69\nWalka ze stygmatyzacją i dyskryminacją 70\nHistoria Juanity 71\nPomaganie osobie dotkniętej schizofrenią 78\nNie pozwól byś stał się pacjentem W poszukiwaniu informacji Nawrót - rozpoznaj sygnały oraz objawy ostrzegawcze Prowadź dziennik Radzenie sobie w sytuacji kryzysowej Ustalenia „na wszelki wypadek” Historia Helen i Alice Historia Emmy - część 2 78\nMieszkałam wtedy z osobami, których wcześniej nie znałam.\nW pewnym momencie stałam się wobec nich bardzo,\nale to bardzo podejrzliwa. Wydawało mi się, że moje koleżanki\nspiskują przeciwko mnie. Przestałam wychodzić z pokoju.\nObawiałam się, że ludzie poznają moje myśli lub też umieszczą\nswoje myśli w mojej głowie.\nPo raz pierwszy zorientowałam się, że dzieje się coś złego, gdy\nzaczęłam słyszeć stłumione krzyki, na początku ledwo słyszalne.\nPotem pojawiły się głosy. Gdy moje myśli stały się trochę\njaśniejsze, sprawdziłam w podręczniku, co to może znaczyć.\nNapisano tam, że są to objawy psychozy lub nawet schizofrenii,\nco mnie przeraziło.\nMoje koleżanki pukały do drzwi i pytały: „Emma, czy wszystko\nw porządku?”, lecz ja nie zwracałam na to uwagi. Nie zdawały\nsobie widocznie sprawy, że bezczynne siedzenie w pokoju\ni unikanie ludzi to nie jest moje normalne zachowanie. Poszłam\nw końcu do psychiatry w poradni studenckiej, ale nie byłam\nw stanie opisać wszystkich moich dolegliwości. Nie mogłam\ntego zrobić, bo byłam bardzo podejrzliwa również wobec\nlekarza. Jego zdaniem znalazłam się w depresji po rozstaniu\nz chłopakiem. Przepisał mi leki przeciwdepresyjne, które w kilka\ndni później przedawkowałam.\nGdy przyjechałam do domu na wakacje, rodzice tłumaczyli\nsobie moje zmiany nastroju oraz niechęć do wychodzenia\ni utrzymywania pokoju w czystości zmianami hormonalnymi\ntypowymi dla okresu dojrzewania. Moje zachowanie stawało się\njednak coraz bardziej dziwaczne. Śmiałam się sama do siebie\ni rozmawiałam z głosami, wtedy dopiero moi rodzice\nzorientowali się, że dzieje się coś niedobrego.\nTo nie ja sama zaczęłam poszukiwać pomocy, to ktoś z rodziny\npowiedział w pewnym momencie: „Emma, dzieje się z tobą\ncoś złego, musimy zgłosić się do kogoś po pomoc”. Ponieważ\nnie chciałam przyznać, że mam problem ze zdrowiem, oni\nsami musieli pójść do lekarza i nalegać na wizytę domową\nJestem osobą o dość otwartym stosunku do świata, ale\ngdy po raz pierwszy powiedziano mi, że mam schizofrenię,\nmoim przyjaciołom powiedziałam, że muszę podjąć leczenie\nz powodu uzależnienia od narkotyków. Próbowałam sobie\nwmówić, że mam guza mózgu -nie chciałam przyznać, że mam\nproblem natury psychiatrycznej”.\nEmma Harding, Starszy Wykonawca Projektu oraz Koordynator\nProgramu Pracy Chronionej, Szpitala w Springfield w Wielkiej\nHISTORIA EMMY - CZĘŚĆ 1\n„Objawy schizofrenii zaczęły się u mnie, gdy\nstudiowałam psychologię na uniwersytecie.\nCzy kiedykolwiek zdarzyło ci się coś, co tak bardzo zmieniło twoje plany, sny, nadzieje\ni oczekiwania? Czy naprawdę zdarzyło się, że przyszłość rysowała ci się w czarnych kolorach,\nzdawała się bardzo trudna i mroczna?\nTaka jest brutalna rzeczywistość schizofrenii - choroby atakującej na samym początku dorosłego życia. Jeśli ty lub ktoś z twoich bliskich,\nchoruje na schizofrenię, twoje życie może już nigdy nie być takie, jak poprzednio. Nie znaczy to jednak, że już zawsze będzie cię otaczała\npustka i brak sensu.\nTak jak wielu ludzi przed tobą doświadczających tego\nsamego co i ty, zawsze masz szansę na kreowanie\nswojej przyszłości. Pierwszym krokiem\nw odzyskiwaniu kontroli nad życiem jest dążenie\ndo lepszego zrozumienia swojej sytuacji.\nByć może w chwili, kiedy to czytasz, rozpoznano\njuż u ciebie chorobę, a może ciągle jeszcze\npozostajesz w zawieszeniu, gdzieś pomiędzy\nmomentem pojawienia się pierwszych objawów\na uzyskaniem pewności, co się z tobą dzieje.\nPierwszy rzut oka na schizofrenię\nJeśli należysz do tej drugiej grupy, dzięki temu poradnikowi możesz lepiej przygotować się do stawienia czoła przyszłości.\nDobrze gdybyś ty i twoja rodzina dowiedzieli się czegoś więcej na temat choroby oraz metod jej leczenia.\nSchizofrenia to choroba psychiczna, która dotyka jednego człowieka spośród 100 osób na całym świecie.\nChoroba ta może przydarzyć się każdemu z nas. Schizofrenia rozpoczyna się najczęściej w młodości, ale również\nmoże zaatakować w wieku podeszłym i średnim. Dotyka ludzi ze wszystkich warstw społecznych, niezależnie od\nkultury, wyznania czy pochodzenia etnicznego. W równym stopniu chorują na nią kobiety i mężczyźni.\nDysponujemy dowodami na to, że podatność na schizofrenię może występować rodzinnie. Czynniki\nśrodowiskowe mogą pełnić rolę wyzwalaczy, to znaczy, że przyczyniają się do ujawnienia schizofrenii.\nPrawdą jest, że nie znamy do końca jej przyczyn. Wiemy, że schizofrenia to ciężka choroba, która\nw znaczący sposób wpływa nie tylko na życie osób nią dotkniętych, ale również na życie członków\nrodziny, przyjaciół czy innych osób bliskich. Powszechnie uważa się, że choroba ta jest wynikiem\n„rozszczepienia osobowości”, co jednak jest nieporozumieniem.\nTa błędna koncepcja historycznie związana jest jeszcze z czasami starożytnymi, gdyż słowo\n„schizofrenia” pochodzi od dwóch greckich słów oznaczających „rozszczepienie” oraz „umysł”.\nAutorom tego pojęcia chodziło o to, by znaleźć jak najlepszy obraz tego, co stanowi istotę tej choroby\npsychicznej. Myśli, uczucia oraz działania przestają stanowić integralną całość, tracą powiązanie,\nodbierając zachowaniu osoby chorej sens i kierunek. Osoby cierpiące na schizofrenię miewają\ndobre i złe dni, momenty, gdy czują przygnębienie czy nawet kompletny brak nadziei na przyszłość.\nNa szczęście odpowiednio dobrane leki mogą pomóc w ustabilizowaniu samopoczucia, zaś\nuświadomienie sobie znaczenia dobrego porozumienia z ludźmi oraz terapii podtrzymującej może\npomóc osobom chorym na schizofrenię powrócić do pełnego i satysfakcjonującego życia.\nW tej chorobie może występować wiele różnych objawów w najróżniejszych kombinacjach i w różnym\nPomimo tego, że objawy choroby mogą się pojawić niemal w każdym momencie życia, najczęściej po raz pierwszy występują pod\nkoniec okresu dojrzewania lub w pierwszej fazie dorosłego życia.\nU mężczyzn objawy po raz pierwszy pojawiają się zwykle pomiędzy 18 a 22 rokiem życia, u kobiet zaś w wieku dwudziestu kilku lat lub\nbezpośrednio po ukończeniu 30 roku życia. Rozpoznanie pierwszych objawów może być szczególnie trudne, jeśli choroba rozpoczyna\nsię w okresie dojrzewania, to znaczy w wieku kilkunastu lat, ponieważ burzliwe zmiany w zachowaniu są w tej fazie życia powszechne.\nTypowe objawy schizofrenii wpływają na to jak myślisz, czujesz i działasz. Lekarze dzielą je na trzy podstawowe kategorie:\n• objawy „pozytywne” czyli wytwórcze - takie jak widzenie, słyszenie czy odbieranie za pomocą innych zmysłów rzeczy, których\ntak naprawdę nie ma, czy też urojenia, które mogą przybierać wiele różnych form, na przykład urojenia\nprześladowcze, wielkościowe, religijne, czy też odnoszące się do telepatii, kosmitów lub innych zjawisk\n• objawy „negatywne” czyli deficytowe - przykładem może być brak motywacji, utrata zdolności\ndo przeżywania emocji, wycofanie z kontaktów z rodziną czy przyjaciółmi, zaburzenia rytmu\nsnu i czuwania czy zachowania aspołeczne\n• zaburzenia funkcji poznawczych - to na przykład zakłócony proces myślenia,\nczy niezdolność do skończenia rozpoczętego zdania.\nPraktycznie u każdego pacjenta spotykamy różne połączenia i kombinacje objawów\nwytwórczych, deficytowych oraz zaburzeń funkcji poznawczych. Poniżej wymieniono\nobjawy oraz jaki mają wpływ na twoje samopoczucie. O to może zapytać cię twój lekarz.\nJak określa je\nJak odczuwasz to Ty:\nSłyszenie, widzenie, odczuwanie za pomocą\ndotyku, węchu lub smaku rzeczy, których\ntak naprawdę nie ma w pobliżu\n• Najczęściej występujące halucynacje\npolegają na słyszeniu głosów\n• Niektóre osoby, zwłaszcza w początkowym\nokresie choroby, mogą odbierać głosy jako\ncoś przyjemnego, coś, co nie przeraża\n• Inni mogą słyszeć głosy, których treść\njest przykra, przerażająca lub są to głosy\nnakazujące wykonywanie różnych czynności\nPełne przekonanie, że coś, co nie może być\nprawdą, istnieje. Na przykład:\n• wrażenie, że jesteś obserwowany za\n• przekonanie, że jesteś sławną osobą\n• wrażenie, że przez telewizję lub radio\nprzesyłane ci są specjalne przekazy czy\n• pojawienie się dziwacznych lub obsesyjnych\n• uczucie, że inni spiskują przeciwko tobie,\nśledzą cię lub próbują ci zaszkodzić\n• przekonanie, że chodzą za tobą kosmici\n• przekonanie, że Marsjanie zabrali cię na\ninną planetę i przeprowadzali na tobie\nNiektóre z tych objawów mogą sprawić, że będziesz się czuć jak\n„wypompowany” - tracisz zainteresowanie innymi ludźmi\ni sprawami dziejącymi się wokół ciebie.\nOBJAWY NEGATYWNE (DEFICYTOWE)\n„zakręcony”. Problem w tym, że dla osoby cierpiącej na schizofrenię\nobjawy te wydają się całkowicie rzeczywiste, choć tego przekonania\nnie podzielają osoby z otoczenia, rodzina czy przyjaciele.\n• Tracisz zainteresowanie całością swojego\n• Odczuwasz brak energii - może być ci\ntrudno wykonywać nawet najbardziej\npodstawowe czynności, takie jak wstanie\nz łóżka czy sprzątanie\n• Utrata zainteresowania przyjaciółmi,\ntendencja do spędzania czasu w\nsamotności, czemu może towarzyszyć\nbardzo intensywne przeżywanie izolacji od\n• Czytanie książki lub nawet obejrzenie\nw całości programu telewizyjnego może\nwymagać ogromnego wysiłku\n• Zapamiętanie nowych informacji lub uczenie\nsię może wydawać się niewykonalne,\nniezależnie od wielkości materiału\n• Myślenie wydaje się kompletnie pomieszane,\nco sprawia, że czujesz się zdezorientowany\n• Zaczynasz mówić coś, lecz nagle w połowie\nzdania zapominasz, co miałeś powiedzieć\n• Zachowanie sprawności myślenia może\nwydawać się bardzo trudnym zadaniem\ni wymagać ogromnego wysiłku\nObjawy wczesnej fazy schizofrenii mogą być bardzo trudne do rozpoznania. Po pewnym czasie wielu\npacjentów może uświadomić sobie, że ich zachowanie było niezwykłe jeszcze na długo przed postawieniem\nwłaściwej diagnozy. W pierwszej chwili mało kto zdaje sobie sprawę, że dzieje się coś złego. Niekiedy\nwczesne objawy schizofrenii mogą być potraktowane jako skutki procesu dojrzewania, przyjmowania\nnarkotyków lub po prostu lenistwa, arogancji i braku wychowania.\nJeśli twoje zachowanie zaczyna\nmartwić ciebie lub też kogoś z twojej\nrodziny, może pomóc lista sygnałów\nostrzegawczych. Powinna ona ułatwić\npodjęcie decyzji o zwrócenie się po\npomoc. Pamiętaj jednak, że u wielu\nmłodych ludzi w okresie dojrzewania czy\nw pierwszym okresie dorosłego życia\nmogą pojawić się zmiany w zachowaniu\nbardzo zbliżone do opisanych poniżej.\nNiektóre z tych zmian są po prostu\nzwiązane z procesem dorastania.\nMożesz mieć wrażenie, że\nktoś obserwuje cię za pomocą telewizora\nWczesne objawy ostrzegawcze schizofrenii\nzmienność nastrojów, nastroje depresyjne, utrata zdolności do płaczu lub przeciwnie nadmierna skłonność do płaczu,\nwybuchanie śmiechem bez wyraźnej przyczyny lub też utrata zdolności do doznawania pozytywnych odczuć\nsłyszenie głosów, niezwykła wrażliwość na dźwięki lub światło\nZmiany w aktywności:\nnadmierna aktywność lub brak aktywności, nadmierna senność lub niemal całkowita bezsenność\nZmiany w relacjach społecznych:\nunikanie sytuacji społecznych, rezygnowanie z aktywności życiowej, odrzucanie propozycji wyjścia z domu, utrata chęci do\npodtrzymywania znajomości, nieadekwatne lub irracjonalne wypowiedzi w trakcie rozmowy, używanie szczególnych słów lub\nZmiany w relacjach rodzinnych:\nprowokowanie ciągłych kłótni, unikanie kontaktu telefonicznego z rodziną, telefonowanie o niezwykłych porach na przykład\nZmiany w funkcjonowaniu szkolnym lub zawodowym:\nproblemy w koncentracji, spadek poziomu osiągnięć w nauce\nprzyjmowanie dziwnych pozycji ciała, długotrwałe wpatrywanie się, pojawienie się szczególnych przekonań religijnych, sięganie\npo substancje odurzające\nZmiany w wyglądzie:\nzmiana sposobu ubierania się, zakładanie dziwnych strojów, zmniejszenie dbałości o higienę\nPonieważ wiele wczesnych objawów schizofrenii może pojawiać się u osób młodych, może być trudno zdecydować, kiedy należy\nzwrócić się po pomoc. Jeżeli w twoim zachowaniu znajdujesz coś niepokojącego lub martwisz się o bliską ci osobę, najlepiej\nzaufać swoim uczuciom. Jeśli czujesz, że dzieje się coś bardzo złego, lepiej od razu zwrócić się do specjalisty - lepiej za wcześnie\nniż za późno.\nPoniżej proponujemy, jak znaleźć najlepsze wyjście w danej sytuacji.\nDziwny sposób ubierania się\nKontakt ze szkołą lub grupą wsparcia\nJeśli zaczynasz się niepokoić, czy u ciebie, u twojego przyjaciela lub kogoś z rodziny pojawiają się objawy wczesnej schizofrenii,\npowinieneś poszukać pomocy specjalisty. Schizofrenię może rozpoznać wyłącznie lekarz psychiatra. Istnieje bowiem szereg innych\nstanów chorobowych, które mogą przypominać schizofrenię. Lekarz pierwszego kontaktu może podjąć decyzję, czy powinieneś\nzgłosić się do specjalisty.\nOczekiwanie na rozpoznanie\nJednym z najtrudniejszych okresów dla osób z wczesnymi objawami schizofrenii jest oczekiwanie na ustalenie właściwego\nrozpoznania już po wystąpieniu pierwszych objawów choroby. Nie dysponujemy niestety żadną metodą diagnostyczną w rodzaju\n„prześwietlenia” mózgu ani badania krwi, która pozwoliłaby bez trudu rozpoznać schizofrenię. Zadaniem psychiatry jest obserwacja\nzachowania pacjenta przez kilka tygodni oraz zebranie niezbędnych informacji od pacjenta oraz jeśli to możliwe od członków\nnie spowoduje ustąpienia choroby\nW niektórych krajach oczekiwanie na ustalenie\ndiagnozy trwa nie więcej niż sześć tygodni od momentu\nrozpoczęcia poszukiwania pomocy medycznej.\nW innych krajach może to potrwać nawet 18 miesięcy lub\ndłużej. Wielu pacjentów często zmienia lekarzy\nw poszukiwaniu kolejnych opinii, uniemożliwiając w ten\nsposób rozpoznanie schizofrenii. W momencie uzyskania\ndiagnozy ważną rzeczą jest zaakceptowanie tego faktu\ni jak najszybsze zaplanowanie dalszego postępowania.\nJeszcze do niedawna François lubił chodzić do szkoły. Łatwo\nnawiązywał znajomości, a jego osiągnięcia szkolne lokowały\ngo w czołówce klasy. W ciągu ostatniego roku w życiu\nszkolnym i domowym chłopca zaczęło się pojawiać coraz\nPo pierwsze, tak jak wiele koleżanek i kolegów w tym\nwieku, zaczął odczuwać zmiany nastroju. Coraz częściej\nsamotnie spędzał czas w swoim pokoju rzadko odzywając\nsię do swojej siostry, a z rodzicami komunikując się niemal\nwyłącznie półsłówkami. „To wiek dojrzewania” mówiła sobie\njego matka i czekała spokojnie aż to minie. Tymczasem\nFrançois z coraz większym trudem wstawał rano do szkoły,\nspóźniał się coraz częściej, co zostało w końcu zauważone\nTo nie w porządku - myślał, słysząc ich uwagi - to nie moja\nwina, że się spóźniam, a więc dlaczego nauczyciele się mnie\nczepiają? Nigdy mnie nie lubili. Tylko czekają na pretekst,\nby mnie wyrzucić - mawiał do jednego ze swoich kolegów.\nW rzeczywistości zaczął już wtedy uważać, że to nie tylko\nnauczyciele chcą się go pozbyć. Zaobserwował między\ninnymi, że wielu jego kolegów i koleżanek postanowiło\nz jakiegoś powodu go unikać. Przestawali rozmawiać\nze sobą, gdy się zbliżał, szeptali coś za jego plecami\n- tak właśnie interpretował ich zachowanie.\nFrançois nie mógł przy tym pojąć, co takiego zrobił, by na\nto zasłużyć. Było to przerażające i przykre, a co więcej,\nwydawało mu się, że nie ma wokół niego nikogo, do kogo\nmógłby zwrócić się po pomoc. Coraz więcej czasu spędzał\nw osamotnieniu. Coraz częściej opuszczał zajęcia szkolne\ni całymi dniami podróżował metrem po mieście. Metro też\njednak potrafi być przerażające, usiłował więc nie rzucać\nsię nikomu w oczy. Siedział z opuszczoną głową i unikał\nkontaktu wzrokowego z pasażerami wokół niego.\nCiągle jednak czuł, że inni mu się przyglądają i rozmawiają\no nim. François czuł się coraz bardziej osamotniony. Jeśli\nnawet zupełnie obcy ludzie spiskują przeciwko niemu, gdzie\nmożna zwrócić się po pomoc? Pewnego dnia na jednym\nz peronów metra zauważył plakat informujący o numerze\ntelefonu zaufania dla osób samotnych lub znajdujących się\nw kryzysie. Nie mógł sobie wyobrazić, w jaki sposób telefon\nzaufania może sprawić, że ludzie przestaną o nim mówić,\nale być może rozmowa mogłaby mu pomóc po prostu się nie\nbać. Nerwowo wykręcił numer telefonu.\nFrançois ma 16 lat i mieszka z matką, ojcem oraz\nmłodszą siostrą w miasteczku St. Denis położonym\nna północnych przedmieściach Paryża.\nKobieta po drugiej stronie wydawała się miła. Wysłuchała\njego opowieści i nareszcie poczuł, że ktoś mu wierzy. Dała\nmu też dobrą radę - powinien porozmawiać o swojej\nsytuacji z kimś, komu mógłby zaufać. Powinien zgłosić\nsię do lekarza. François długo zastanawiał się nad tym,\nco usłyszał. Być może rozmowa z matką mogłaby poprawić\nmu samopoczucie? Być może lekarz poradziłby coś na ciągłe\nuczucie zmęczenia, nawet jeśli François nie czuł się chory.\nWiększość ludzi słyszała coś na temat schizofrenii, często w kontekście sensacji\nrozpowszechnianej przez media. Niewiele jednak osób wie, co naprawdę kryje się za tą nazwą.\nJest to zrozumiałe, ponieważ niezależnie od dużej częstotliwości występowania, schizofrenia jest źle\nprzedstawiana w środkach masowego przekazu. Może to sprawiać, że wydaje się ona chorobą znacznie\nbardziej przerażającą niż jest w rzeczywistości. Tak naprawdę, schizofrenia to choroba uleczalna i tylko\nw rzadkich przypadkach prowadząca do wystąpienia zachowań agresywnych czy niebezpiecznych.\nDziesięć faktów na temat schizofrenii,\nktóre powinieneś znać.\n1Schizofrenię można leczyć. Jedna osoba\nna cztery cierpiące na schizofrenię może\ncałkowicie wyzdrowieć w ciągu pięciu lat.\nW większości pozostałych przypadków\nnasilenie objawów można zmniejszyć\ni uzyskać poprawę samopoczucia.\n2Osoby ze schizofrenią mogą wiele\nosiągać. Spójrz tylko na laureata\nNagrody Nobla ekonomistę Johna\nNasha, trębacza jazzowego Toma\nHarrella, gitarzystę grupy Fleetwood\nMac Petera Greena.\nSchizofrenia – spojrzenie z bliska\n3Osoby cierpiące na schizofrenię NIE\nmają „rozszczepionej osobowości”.\nW niektórych momentach ich\nzachowania mogą być niezwykłe,\nlecz nie oznacza to nagłej przemiany\nw kogoś innego.\n4Większość ludzi, niezależnie od\nchoroby, zapomina o przyjmowaniu\nprzepisanych leków. Niemniej jednak\nprzerwanie leczenia u chorych na\nschizofrenię grozi nawrotem\n5Zachowania agresywne lub\nniebezpieczne to zjawiska\nWYJĄTKOWO RZADKIE u osób ze\nschizofrenią. W takich przypadkach\nkorzystne efekty dawać może terapia\n7Osoby cierpiące na schizofrenię NIE są\nleniwe. Brak energii to jeden\nz objawów choroby. Można w tym\npomóc przez leczenie i aktywizację\nw oddziałach dziennych, poradniach\nlub po prostu przez umożliwienie\npowrotu do pracy.\n6Schizofrenia NIE jest spowodowana\nprzez złych rodziców. Osoby ze\nschizofrenią miewają dobrych\nrodziców, złych rodziców lub też\ncałkowicie neutralnych rodziców.\nTak jak i inni ludzie.\n8Opiekowanie się osobą cierpiącą\nna schizofrenię może być zajęciem\ntwórczym. Jest zajęciem trudnym, to\nprawda. Czasami wyczerpującym.\nPrawie zawsze frustrującym.\nPomaganie komuś w odbudowie\nswojego życia, niezależnie od roli\nw której się znajdujemy - członka\nrodziny, pracownika służby zdrowia\nczy przyjaciela - może być źródłem\ngłębokiej satysfakcji osobistej.\n9Rzeczy słyszane czy dostrzegane\nprzez osoby cierpiące na schizofrenię\nwydają się tym osobom w pełni\nrealne, niezależnie od tego jak bardzo\nniewiarygodne czy nierealne wydaje\nsię to osobom postronnym.\n10Osoba chora na schizofrenię\nmoże mieć trudności z powrotem\ndo poziomu funkcjonowania\nsprzed nawrotu. Oznacza to,\nże PODSTAWOWĄ rzeczą jest\noraz uczestniczenie w zajęciach\nterapeutycznych, nawet jeśli wydaje\nsię, że objawy choroby są pod pełną\nPytaniem, które większość osób cierpiących na\nschizofrenię zadaje sobie w pewnym momencie\njest: „Co takiego zrobiłem, by na to zasłużyć?”\nOdpowiedź brzmi „absolutnie nic”. Nie ma\ntakiej osoby, na którą można zrzucić winę za\nzachorowanie. Na pewno nie jesteś nią ani ty,\nani nikt inny.\nSchizofrenia jest chorobą dotykającą organ o najbardziej\nzłożonej budowie w naszym ciele - mózg.\nNie do końca rozumiemy, dlaczego funkcjonowanie mózgu\nmoże do tego stopnia się zmienić. Wiemy tylko, że w obrębie\nniektórych części mózgu osób ze schizofrenią dochodzi do\nnadmiernego wydzielania jednego z neuroprzekaźników\nnazywanego dopaminą, którego jednocześnie zaczyna\nbrakować w innych jego częściach.\n- dopamina na ławie oskarżonych\nDopamina odgrywa ważną rolę w tym, byśmy mogli mieć przyjemne odczucia i doznawać zmian nastroju.\nZbyt duża ilość dopaminy może zakłócać sposób, w jaki czujemy i odbieramy wrażenia docierające ze świata\nzewnętrznego. Może to powodować powstanie paranoidalnych uczuć, urojeń czy wreszcie wrażeń, że słyszy się głosy\nnieobecnych osób. Doznania te nazywamy w psychiatrii „objawami pozytywnymi” czyli „wytwórczymi”.\nZbyt mała ilość dopaminy może spowodować\npojawienie się z kolei stanów apatii, dezorientacji,\nuczucia osamotnienia oraz ciągłego\nzmęczenia, co określane jest jako „objawy\nnegatywne” czyli „deficytowe”.\nPrzyczyny pojawienia się zaburzeń\nw równowadze dopaminowej nie są do\nkońca znane. Początek schizofrenii wiąże\nsię prawdopodobnie z oddziaływaniem\npomiędzy różnymi czynnikami.\nDo czynników tych należą:\nChoroba psychiczna w rodzinie - ryzyko zachorowania na schizofrenię jest nieco wyższe od przeciętnej, jeśli choroba\nwystępuje u blisko spokrewnionego członka rodziny. Należy jednak zauważyć, że nawet jeśli oboje rodzice chorują\nna schizofrenię, szansa na posiadanie przez nich zdrowych dzieci wynosi ciągle 60%.\nDorastanie w centrum dużego miasta.\nUżywanie narkotyków takich jak konopie indyjskie (marihuana) czy amfetamina.\nW jaki sposób schizofrenia wpłynie na moje życie?\nZależy to od tego, jak szybko uda ci się uzyskać pomoc. Wiele osób chorych na schizofrenię może prowadzić\npełne i satysfakcjonujące życie. Systematyczne przyjmowanie leków oraz korzystanie ze wsparcia rodziny,\nprzyjaciół oraz pracowników służby zdrowia może sprawić, że w wielu przypadkach udaje się uzyskać\nkontrolę nad objawami choroby oraz satysfakcjonujący i stabilny poziom życia.\nSchizofrenia nie leczona prowadzi do coraz większych zaburzeń. Jeśli objawy mają znaczne nasilenie, wykonywanie nawet\nnajprostszych codziennych czynności może być bardzo trudne. Jeśli do tego dojdzie, będziesz mieć problemy z utrzymywaniem\nhigieny osobistej, właściwym zachowaniem przy spożywaniu posiłków, regularnym myciem zębów i ciała. Być może stwierdzisz,\nże pijesz większe ilości alkoholu, palisz coraz więcej papierosów, czy sięgasz po narkotyki. Może to sprawić znaczne pogorszenie\ntwojej sprawności fizycznej.\nObjawy takie jak słyszenie głosów\nczy dostrzeganie rzeczy, których\nw rzeczywistości nie ma, mogą\npowodować dezorientację, a także\nznacznie utrudniać koncentrację na\nrzeczach dla ciebie ważnych takich jak\nnauka czy praca. Coraz trudniejsze\nmoże być również zdobywanie nowych\numiejętności czy zapamiętywanie\ninformacji. Schizofrenia wpływa również\nna relacje z innymi ludźmi. Możesz\npoczuć, że osoby Ci bliskie przestały cię\nlubić lub spiskują przeciwko tobie.\nZaufanie bliskim osobom z rodziny może\nbyć bardzo trudnym zadaniem. Osoby\nobce mogą wydawać się przerażające lub\ngroźne. Brak energii oraz utrata motywacji\nmoże sprawić, że przestaniesz dostrzegać\njakikolwiek sens w wychodzeniu z łóżka.\nWszystko, czego możesz pragnąć, to\nzostać w domu i odciąć się od całego\nświata. Im mniej będziesz wychodzić,\ntym bardziej staniesz się odizolowany\ni tym trudniej będzie się wyrwać z tego\nbłędnego kręgu. Wszystko to może\nsprawić, że twój nastrój będzie bardzo zły.\nCzasami w takich chwilach pomyślisz\npewnie, że zostałeś uwięziony w totalnie\nbeznadziejnej sytuacji bez żadnych\nperspektyw na przyszłość. Tego rodzaju\nodczucia nie są niczym niezwykłym,\na bardzo ważną rzeczą jest przekonanie,\nże zrobiłeś wszystko co było w twojej\nmocy, by poprawić sobie nastrój oraz\nporozmawiać o swoich uczuciach z kimś,\nkomu ufasz. W Rozdziale 3 piszemy,\nco jeszcze można zrobić, by zwalczyć\nnegatywne przekonania na swój temat.\nPrzebieg schizofrenii może być bardzo różny u różnych osób. Możemy jednak wyróżnić\ntrzy oddzielne fazy choroby:\nFaza zwiastunowa - pojawia się jeszcze przed pojawieniem się właściwych objawów choroby. W tym\nokresie możesz zauważać występowanie stopniowych zmian nastroju i zachowania. Zaczynasz się\nwycofywać z kontaktów społecznych, twoje zachowanie staje się dziwne i niezrozumiałe, czujesz się zmęczony\ni tracisz zainteresowanie czymkolwiek, nawet swoim własnym wyglądem i higieną osobistą. Twój osobisty\nświat ulega coraz wyraźniejszym zmianom. Czujesz się człowiekiem ani specjalnie szczęśliwym, ani szczególnie\nzasmuconym, po prostu obojętnym. Wielu ludzi cierpiących na schizofrenię uczy się rozpoznawać te wczesne\nobjawy jako ostrzeżenie przed zbliżającym się nawrotem choroby. Modyfikacja leczenia w tej wczesnej fazie\nmoże zapobiec niekorzystnemu rozwojowi sytuacji - wystąpieniu nawrotu.\nFaza ostra lub nawrót objawów - to moment, w którym nie można już dłużej nie zauważać objawów\ntwojej choroby. Objawy choroby - urojenia, halucynacje oraz zmienione myślenie - zaczynają\ndominować, co prowadzi cię na skraj kryzysu psychicznego. W tym momencie oddział szpitalny\nmoże być miejscem dla ciebie najbezpieczniejszym. Tu bowiem twój stan zdrowia będzie regularnie\nmonitorowany i otrzymasz skuteczne leczenie.\nFaza stabilizacji objawów - leczenie zaczyna przynosić efekty, pacjenci zaczynają odczuwać, że ich stan\nulega normalizacji, ostre objawy choroby powoli ustępują. Niektóre z objawów (brak energii, wycofanie\nspołeczne i inne) mogą utrzymywać się jeszcze przez pewien czas - w niektórych przypadkach znikają one\ndość szybko, w innych mają tendencję do utrzymywania się przez długi okres. Faza ta może utrzymywać\nsię przez wiele lat z okresowymi zakłóceniami przez nawroty ostrych objawów choroby. Regularne\nprzyjmowanie leków oraz korzystanie z różnych źródeł wsparcia społecznego może zmniejszyć ryzyko\nnawrotów do minimum.\nTwoim obowiązkiem jest uważne spoglądanie w przyszłość.\nOto perspektywy stojące przed osobami cierpiącymi na schizofrenię:\nOkresy dłuższych remisji, to znaczy czasu wolnego od objawów, występują średnio u co drugiego chorego. Fazy te\nmogą być przerywane zdarzającymi się od czasu do czasu nawrotami. Nasilenie i częstość tych nawrotów jest bardzo\nzróżnicowana i w dużej mierze zależy od jakości opieki zdrowotnej oraz wsparcia, z jakiego korzysta pacjent. W ciągu\nroku po pierwszym epizodzie psychotycznym nawrót pojawia się u ponad trzech czwartych pacjentów, którzy odstawili\nw tym czasie zalecane leki. Przyjmowanie leków może zmniejszyć liczbę nawrotów o około 50%.\nCałkowite wyzdrowienie równoznaczne z brakiem konieczności dalszego leczenia po upływie pięciu lat po\npierwszym epizodzie psychotycznym zdarza się u około jednej osoby na cztery. W większości pozostałych\nprzypadków w trakcie leczenia można uzyskać znaczącą redukcję nasilenia objawów oraz poprawę\nsamopoczucia na różnym poziomie.\nCiągłe problemy z objawami choroby dotyczą około 10% pacjentów. Leczenie w tych przypadkach może pomóc\nw redukcji nasilenia niektórych objawów i ułatwić życie. Choroba jednak pozostaje, czasami nawet na całe życie.\nNie można niestety przewidzieć z góry, do której z tych kategorii będziesz się zaliczać. Może to zależeć od wielu różnych czynników\n- nasilenia objawów choroby, indywidualnych uwarunkowań oraz współpracy w realizowaniu zaleceń lekarskich dotyczących\nLeczenie większości osób cierpiących na schizofrenię dokonuje się w pobliżu miejsca zamieszkania.\nW proces ten zaangażowane są zespoły terapeutyczne złożone z lekarzy, pielęgniarek, pracowników\nsocjalnych, terapeutów zajęciowych, psychologów oraz pracowników opieki społecznej. Może się zdarzyć,\nże konieczne będzie, byś znalazł się w oddziale szpitalnym. Rozpoznanie wstępne ustali psychiatra,\nz którym spotkasz się w izbie przyjęć. Przebieg leczenia jest regularnie monitorowany, co ma zapewnić\nskuteczność terapii oraz pomóc w uniknięciu działań niepożądanych leków, które będziesz\notrzymywać. Jeśli nasilenie objawów twojej choroby jest bardzo duże, to właśnie szpital może\nbyć dla ciebie najbezpieczniejszym miejscem na czas nawrotu. Czas hospitalizacji może\nwahać się od kilku dni do kilku tygodni, a w niektórych przypadkach przedłużać się nawet do\nkilku miesięcy. Tak więc w sytuacji nasilenia objawów prawdopodobnie konieczne będzie\npozostanie w oddziale psychiatrycznym.\nNajlepiej byłoby, gdybyś to ty podjął decyzję o pozostaniu w oddziale psychiatrycznym. Jeśli jednak jesteś\nzbyt chory na to, by podjąć taką świadomą decyzję, możesz zostać przyjęty do szpitala bez swojej zgody\nna podstawie zapisów Ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego obowiązującej w Polsce. Nie oznacza to\njednak utraty zdolności do decydowania o sobie w przyszłości. Obowiązkiem lekarza jest wyjaśnienie wszystkich\nprzysługujących ci praw w związku z pobytem w szpitalu psychiatrycznym. Będziesz również miał możliwość\nrozmowy z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, by zbadać, czy decyzja o twojej hospitalizacji została\npodjęta zgodnie z prawem. Jeśli masz problemy ze zrozumieniem wszystkich informacji, poproś o informacje na piśmie.\nJak mam rozumieć moje leczenie?\nLekarz podejmie próbę wyjaśnienia, na czym polegają objawy twojej choroby w taki sposób, by było to\ndla ciebie proste i zrozumiałe. Zetkniesz się jednak z wieloma technicznymi terminami, o których wcześniej\nnie słyszałeś. Słowniczek w Rozdziale 9 pomoże ci w zrozumieniu wielu z nich. Nie obawiaj się pytać lub\nzapisywać swoich uwag. Jeśli wszystko to wydaje ci się zbyt skomplikowane, poproś lekarza o uproszczenie\npodawanych informacji. Zapytaj, czy istnieje jakakolwiek drukowana informacja, którą mógłbyś zabrać ze\nJak samemu dawać sobie radę?\nWiele osób ze schizofrenią stopniowo uczy się rozpoznawać okresy zbliżających się pogorszeń lub kryzysów\npsychicznych. Bliska rodzina może również pomóc w rozpoznawaniu sygnałów ostrzegawczych, takich\njak utrata zainteresowań, zaburzenia rytmu snu i czuwania czy trudności w koncentracji, które mogą\nwystępować na około tydzień przed nawrotem.\nUświadomienie sobie roli zmian nastroju i zachowania może pomóc w radzeniu sobie z chorobą, a także w opanowaniu sytuacji\nkryzysowych. W tego rodzaju sytuacjach możesz potrzebować dodatkowego wsparcia ze strony zespołu terapeutycznego lub\ntwojego psychiatry, który raz jeszcze dokona weryfikacji przyjmowanego przez ciebie leczenia. Dobre zaplanowanie tego,\nco możesz zrobić by uniknąć nawrotu, może sprawić, że poczujesz się pewniej - pomoc będzie skuteczna i szybka.\nCzłonkowie rodziny mogą również zareagować na pojawienie się sygnałów ostrzegawczych. Osoby te powinny jednak zrobić\nwszystko, by uniknąć komentarzy zawierających niepotrzebną dawkę krytycyzmu lub nawet wrogości, zwłaszcza w okresie\nwzmożonej podatności na wystąpienie nawrotu. Dobrze jest pamiętać, że to właśnie my możemy zaoferować pacjentowi\ndodatkową pomoc lub wsparcie w sytuacji kryzysowej (patrz Rozdział 8).\nOczywiście, na początku były czymś niepokojącym, nie mógł\nbowiem zrozumieć, skąd właściwie się one biorą i dlaczego\nzwracają się właśnie do niego. Wielokrotnie wstawał\ni sprawdzał, czy nie zostawił włączonego radia. Czas mijał,\ngłosy stopniowo stawały się czymś dobrze znanym, do czego\nmożna się było przyzwyczaić.\nW rzeczywistości Patrick czuł się bardzo osamotniony od\nczasu przyjazdu na studia do Dublina. Głosy, owszem, mogą\nbyć czymś niepokojącym, lecz przynajmniej stanowią jakieś\ntowarzystwo. Z jakichś przyczyn Patrickowi trudno było znaleźć\nprzyjaciół wśród kolegów z roku. Nigdy dotąd nie miał tego\nTeraz jednak nawet prosta rozmowa wymagała coraz więcej\ni więcej wysiłku, a wystarczała tylko chwila, by już nie wiedział,\nTeraz jednak zaczęły być przykre. Patrick zdążył już przywyknąć\ndo komplementów jakie słyszał pod swoim adresem.\nJak bardzo zasłużył na chwałę. Bóg wybrał go do ocalenia\nludzkości. W jaki sposób właśnie on może zdemaskować\nkomórkę terrorystów infiltrujących pokoje studenckie.\nPrzyszedł jednak czas, że to co słyszał zaczęło być mroczne\ni przerażające. Terroryści zainteresowali się jego osobą.\nWspółpracują z tajną policją. Podglądają go za pomocą kamer\nrozmieszczonych na ulicach.\nPewnej nocy głosy obudziły go z ostrzeżeniem - zbliżają się\nterroryści. Będą tu lada moment. Musiał uciekać. Zaczął wzywać\npomocy. Słyszał krzyki swoich sąsiadów, syreny na ulicach, a po\nchwili walenie do drzwi.\nPo kilku godzinach zjawili się rodzice Patricka. Lekarz, który\ndostał się do pokoju Patricka z pomocą policji, wezwał ich\ni opowiedział o wszystkim. Wyjaśnił, że Patrick doświadczył\n„ostrego epizodu psychotycznego” i wymagał pilnego\nprzewiezienia do szpitala.\nBył okres, w którym Patrick naprawdę cieszył się, że słyszy\nTrudno, Patrick po prostu przestał przychodzić do kafejki, gdzie\ninni studenci gromadzili się w przerwie obiadowej. Nie odczuwał\nteż już głodu. Po zakończeniu zajęć wracał szybko do swojego\npokoju i zakopywał się w lekturze. Gdy przychodziły głosy, siadał\ni wsłuchiwał się w to, co miały do powiedzenia.\nRadzenie sobie z problemem diagnozy\nJeśli u ciebie lub kogoś bliskiego właśnie rozpoznano schizofrenię, naturalne jest uczucie\nsprzeciwu i chęć zaprzeczenia diagnozie. Możesz nie wiedzieć dokładnie, co rzeczywiście\noznacza rozpoznanie schizofrenii. Ty sam i twoja rodzina możecie odczuwać opór przed przyjęciem\ntakiego rozpoznania i być może udacie się do kolejnych lekarzy w celu ponownych konsultacji.\nWszystkie te postawy i reakcje są w takim momencie całkowicie naturalne i w pełni zrozumiałe.\nDiagnoza została ustalona\nGdy opadną pierwsze emocje nadchodzi czas na zaplanowanie\ndalszych działań. Rozpoznanie schizofrenii może być czymś\nszokującym, lecz sam fakt rozpoznania oczyszcza nieco\natmosferę. Teraz już wiesz, co się naprawdę dzieje i łatwiej\njest ci zdecydować o tym, co robić dalej.\nDiagnoza – jak nadać jej sens?\nW tak trudnym momencie niełatwo jest przyjąć wszystkie informacje, jakie będą ci podawane na temat\nchoroby i metod jej leczenia. Jeśli masz wrażenie, że dzieje się to w zbyt szybkim tempie, spróbuj skorzystać\nz poniższych rad, które pomogą ci poukładać różne sprawy.\nNie obawiaj się zadawać pytań, jeśli czegoś nie rozumiesz.\nSpisz sobie na kartce wszystkie pytania, które chcesz zadać.\nWeź ze sobą notes i coś do pisania, by zapisać ważne dla siebie informacje.\nIdź na spotkanie z przyjacielem lub kimś z rodziny. Mogą oni pomóc w zapamiętaniu szczegółów, które tobie umkną.\nPoproś o ulotki informacyjne.\nZapytaj, czy istnieją grupy wsparcia, z których pomocy mógłbyś skorzystać.\nZapytaj, czy istnieją grupy wsparcia dla członków twojej rodziny.\nJak dawać sobie radę\nJeśli rozpoznano u ciebie schizofrenię, bardzo ci się przyda kilka rad, jak dawać sobie radę ze stresem.\nPomogą ci one unikać „wyzwalaczy” objawów schizofrenii, a także ułatwią przygotować się do\newentualnych sytuacji kryzysowych w przyszłości.\nJednym z najczęstszych „wyzwalaczy” objawów schizofrenii jest stres. Schizofrenia sama w sobie jest\nstanem niezwykle stresogennym, a zatem chorując na nią, nie można go uniknąć. Ważne jest jednak\nuświadomienie sobie, że stres nie jest zjawiskiem zarezerwowanym dla osób cierpiących na schizofrenię.\nStres to coś dobrze znanego każdemu z nas. Różnice wynikają stąd, że ludzie różnie dają sobie z nim radę\n- niektórzy lepiej, niektórzy gorzej.\nSą pewne strategie, które mogą być pomocne w redukcji nasilenia stresu lub w poprawie poziomu radzenia sobie\nz jego konsekwencjami.\nZastanów się, co dzieje się z tobą w sytuacjach\npowodujących stres - pomoże ci tabela, którą znajdziesz\nw tym rozdziale. Ułatwi ci ona identyfikację sygnałów\nSporządź listę sytuacji, które sprawiają, że czujesz\nsię zestresowany. Co możesz zrobić, by unikać takich\nsytuacji? Jeśli nie możesz ich uniknąć, czy istnieje\njakikolwiek inny sposób na zmniejszenie stresu?\nJeśli czujesz, że sytuacja staje się coraz trudniejsza\n(przebywanie na zatłoczonej ulicy lub w dużym sklepie),\nspróbuj się z niej stopniowo wycofać. Próba gwałtownej\nucieczki może być jeszcze bardziej stresująca.\nUnikaj alkoholu, narkotyków oraz kofeiny (w herbacie,\nkawie, coli i napojach energetyzujących). Substancje te\nmogą przez chwilę poprawić samopoczucie, lecz po\npewnym czasie nieuchronnie spowodują lęk „z odbicia”.\nNaucz się metod relaksacyjnych – skorzystaj z poniższych\nsugestii lub poproś o radę lekarza, pielęgniarkę lub\nRozmowa z kimś, komu ufasz może pomóc\nPrzykłady technik relaksacyjnych:\n• surfowanie po Internecie\n• pójście do kina czy wspólne oglądanie telewizji z przyjacielem\nSpróbuj znaleźć kogoś, z kim mógłbyś porozmawiać. Nie jesteś sam. Jeśli masz jakiś problem, porozmawiaj o tym z osobą,\nSpróbuj uprościć swoje życie - nie bierz na siebie zbyt wielu obowiązków, postaraj się robić tylko jedną rzecz w tym samym\nZaplanuj swoje obowiązki na kolejny dzień i trzymaj się wyznaczonego schematu.\nJeśli konflikt z kimś jest dla ciebie przyczyną stresu, postaraj się porozmawiać o tym z osobą, która będzie mogła spojrzeć\nna tę sytuację z dystansu. Przyjęcie obiektywnego punktu widzenia może pomóc ci w rozwiązaniu sytuacji konfliktowej.\nCo dzieje się w momencie nadejścia stresu?\nW twojej psychice\nW twoim ciele\nCiągle myślisz o tych samych problemach.\nDrżą ci ręce, oblewa cię zimny pot.\nOdczuwasz obawę, że możesz zacząć się bać\nZasycha ci w ustach i gardle.\nStajesz się coraz bardziej zdezorientowany.\nBoisz się, nawet jeśli nic ci nie zagraża.\nŚwiat wokół ciebie wymyka się spod kontroli.\nCzujesz, że coś strasznego może się zdarzyć w każdej\nWali ci serce.\nCzujesz ucisk w piersiach.\nZaczyna boleć cię głowa i odczuwasz napięcie\nSztywnieją ci mięśnie.\nOdczuwasz mrowienie w palcach.\nTrudno jest ci oddychać.\nKręci ci się w głowie, zwłaszcza, gdy zaczynasz zbyt szybko\nJak radzić sobie ze złym nastrojem?\nPrawie jedna trzecia osób cierpiących na schizofrenię ma problemy ze złym nastrojem lub depresją. Można\nto zrozumieć, biorąc pod uwagę trudności, z jakimi się zmagają. Nie oznacza to jednak, że ten problem\nmożna odłożyć na bok. Jest wiele rzeczy, które mogą ci pomóc w poprawie nastroju i walce z depresją:\nSpróbuj trochę odpocząć - niektóre objawy depresyjne mogą być związane z przemęczeniem.\nDobrze przespana noc może bardzo korzystnie wpłynąć na twoje samopoczucie.\nWyjdź z domu - izolacja i nuda tylko pogorszy twój nastrój.\nWyjście na zewnątrz, chociażby tylko po gazetę, może zmniejszyć te negatywne odczucia.\nOdwiedź przyjaciela lub kogoś z rodziny - kontakt z drugim człowiekiem to znakomity sposób na poprawę nastroju.\nPoćwicz trochę - pomoże ci to w zmniejszeniu napięcia, pozwoli na zredukowanie stresu i poprawę nastroju.\nZrób coś, co lubisz - gdy jesteś w depresji, łatwiej jest ci zapominać o tym, że ciągle są wokół ciebie rzeczy, które sprawiają\nPrzeczytaj książkę, obejrzyj film, przejdź się do parku lub odwiedź przyjaciół. Jeśli cokolwiek może oderwać cię od twoich\nproblemów, może też ci pomóc.\nPoproś lekarza o pomoc - leki przeciwdepresyjne są zwykle łatwe do przyjmowania i skuteczne wobec objawów depresji.\nNaucz się technik relaksacyjnych (spójrz na propozycje zawarte w kolejnym rozdziale) - zapytaj lekarza, pielęgniarkę lub\nterapeutę zajęciowego, jak możesz skorzystać z tego rodzaju technik.\nNaucz się radzić sobie ze stresem - porównaj strategie opisane w kolejnym rozdziale.\nSkorzystaj z telefonu zaufania - jeśli czujesz, że nie masz z kim porozmawiać, taki telefon może być źródłem wsparcia\ni praktycznych porad dotyczących samopoczucia.\nWyrównaj swój oddech\nPo prostu zwolnij nieco rytm oddychania, co pozwoli na lepsze radzenie sobie z lękiem i zredukuje przykre odczucia związane\nze stresem. Jeśli czujesz się szczególnie zalękniony lub zestresowany, postaraj się nabrać dużo powietrza przez nos, policzyć do\nsiedmiu, zrób powolny wydech i policz do 11. Teraz zacznij oddychać w cyklu sześciosekundowym: wdech przez trzy sekundy,\nwydech przez trzy sekundy. Po upływie każdej minuty wstrzymaj oddech przez 10 sekund.\nStwórz sobie strefę relaksu\nWybierz cichy, ciepły pokój, w którym będziesz czuć się komfortowo i bezpiecznie. Połóż materac lub wygodną matę na podłodze.\nZgaś światło, zapal świecę zapachową, włącz dowolną muzykę lub relaksacyjną (kasety są dostępne w sprzedaży). Muzyka, którą\nwybierasz, powinna być łagodna i delikatna. Unikaj utworów z tekstem, którego treść mogłaby cię rozproszyć. Teraz połóż się\ni rozpocznij ćwiczenia relaksacyjne.\nNaucz się ćwiczeń relaksacyjnych\nNa przykład, gdy już przyjmiesz pozycję leżącą, spróbuj się skoncentrować na stopniowym rozluźnieniu wszystkich mięśni.\nRozpocznij od palców rąk i nóg i powoli zmniejszaj napięcie, przechodząc stopniowo od mięśni ramion i nóg do pozostałych części\nciała, a kończąc na mięśniach karku i głowy.\nTerapeuci zajęciowi będą mogli przekazać ci fachową poradę na temat technik relaksacyjnych. Możesz również zapytać o to\nOdzyskać kontrolę nad samym sobą\nPoniżej znajdziesz szereg wskazówek, które mogą ci pomóc\nw odzyskiwaniu kontroli nad swoim życiem:\nNaprawdę ważną rzeczą jest, byś unikał narkotyków - konopie\ni inne narkotyki mogą nasilić objawy schizofrenii, wyzwolić\nepizod psychotyczny, czy spowodować pojawienie się depresji.\nPij z umiarem - alkohol może sprawić, że poczujesz się przez\nchwilę bardziej zrelaksowany, lecz nieuchronnie spowoduje\npojawienie się napięcia „z odbicia” w ciągu kolejnych godzin\nNadużywanie alkoholu może spowodować pojawienie się\nstanów depresyjnych i jeszcze bardziej skomplikować twoją\nPoproś lekarza o poradę na temat zmiany swojego stylu\nżycia. Rzucenie palenia, zdrowe odżywianie oraz aktywność\nfizyczna mogą wpłynąć na poprawę twojego ogólnego stanu\nzdrowia. To z kolei może pomóc w odzyskaniu dobrej formy\nWalcz z depresją - jeśli czujesz się źle, szukaj pomocy.\nPorozmawiaj ze swoim lekarzem lub terapeutą. Zwróć się\no radę do ekspertów.\nJeśli znalazłeś się w sytuacji kryzysowej,\nbardzo ważną rzeczą\njest wybranie właściwej drogi\ndo odzyskania kontroli nad sobą\nByć może są chwile, w których czujesz, że wszystko wywołuje u ciebie zły nastrój, a życie wydaje się zbyt\nskomplikowane, by dać sobie z nim radę. Myślenie o samobójstwie zdarza się dość często wśród osób\ncierpiących na schizofrenię. Ważne jest, by ciągle pamiętać, że to złe samopoczucie nie będzie\ntrwało wiecznie. Jest wiele rzeczy, które możesz zrobić, by stłumić tego rodzaju myśli.\nS próbuj porozmawiać z osobą, do której masz zaufanie. Wyrażanie uczuć, wyrzucanie ich z siebie, może sprawić, że staną się\none mniej narzucające się, co wpłynie korzystnie na zmianę nastroju. Jeśli myślisz o samobójstwie, nie obawiaj się powiedzieć\no tym komuś. Rozmowa na temat samobójstwa nie sprawi, że stanie się ono bardziej prawdopodobne.\nSpróbuj zmienić swoje bezpośrednie otoczenie. Jeśli z reguły spędzasz czas w swoim pokoju, wyjdź na spacer, odwiedź\nprzyjaciela, kogoś z rodziny lub po prostu przejdź się po mieszkaniu.\nrób listę wszystkich pozytywnych rzeczy na swój temat, listę przyjaciół czy innych osób, na których ci zależy. Użyj tej\nlisty do walki z myślami samobójczymi.\nzgodnij z osobami bliskimi, że będziesz mógł zadzwonić do nich, jeśli kiedykolwiek pojawią się u ciebie myśli\nSkontaktuj się z lekarzem lub szpitalem, jeśli czujesz się owładnięty przez myśli samobójcze.\nAlkohol, używki i narkotyki to nie jest rozwiązanie\nWiele osób ze schizofrenią sięga po alkohol czy narkotyki po to, by uwolnić się od objawów lub poradzić\nsobie z uczuciem lęku, izolacji czy depresji. Stosowanie marihuany, amfetaminy czy innych substancji takich\njak kokaina jest zjawiskiem stosunkowo częstym u młodszych osób cierpiących na schizofrenię.\nPomimo tego, że niektóre osoby twierdzą, że stosowanie narkotyków daje krótkotrwałą ulgę, przywraca normalność\nw zachowaniu, czy też zmniejsza nasilenie objawów, w dłuższej perspektywie może to pogorszyć przebieg schizofrenii. Istnieje\nwiele dowodów na to, że przyjmowanie tego rodzaju substancji zaostrza objawy psychotyczne - myśli paranoidalne,\nhalucynacje i urojenia. Narkotyki mogą również działać jako „wyzwalacze” epizodu psychotycznego nawet u osób, które\nnigdy wcześniej nie chorowały, a które znajdują się w grupie wysokiego ryzyka rozwoju schizofrenii (np. osoby, których\nbliscy krewni chorują na schizofrenię).\nJeśli próbujesz „leczyć” schizofrenię za pomocą środków takich jak konopie, nieuchronnie opóźniasz moment\nrozpoczęcia właściwego leczenia przeciwpsychotycznego. Im dłuższy okres oczekiwania na rozpoczęcie\nleczenia, tym dłużej będzie trwać epizod schizofrenii. Może to zmniejszyć twoje szanse na uzyskanie\npoprawy i odzyskanie kontroli nad swoją psychiką.\nW jaki sposób może pomóc rodzina?\ntrakcie aktywnej fazy schizofrenii osoba chora może być na tyle owładnięta swoimi przeżyciami,\nże nie jest w stanie zająć się nawet najbardziej podstawowymi problemami. Rozmowa na temat niektórych\nobowiązków stojących przed osobą chorą może wpłynąć na pewną redukcję nasilenia stresu w najbliższej\nperspektywie. Należy jednak wystrzegać się brania odpowiedzialności za całe życie takiej osoby. Może to stworzyć\nrelacje zależności i w konsekwencji spowodować jeszcze więcej problemów w późniejszym okresie.\nOsoby ze schizofrenią mogą używać\nsłów, które innym osobom\nwydają się nic nie znaczyć.\nJeśli nie możesz zrozumieć takiej osoby,\nspróbuj innych sposobów dotarcia do niej.\nWspólne robienie różnych rzeczy słuchanie muzyki, malowanie,\noglądanie telewizji lub po prostu\nwspólne spędzanie czasu, pozwala na\nokazanie twojego zainteresowania i zaangażowania\nbez konieczności używania słów.\nobecności osoby ze schizofrenią, nigdy nie rozmawiaj tak, jakby jej nie było w pobliżu.\nOsoby te są zwykle w pełni świadome tego, co się wokół nich dzieje.\najmij się sobą - nie będziesz mógł skutecznie pomagać, jeśli doprowadzisz się do stanu wyczerpania emocjonalnego lub\nfizycznego. Możesz tego uniknąć:\n• Utrzymuj kontakt z osobami tworzącymi twoją własną grupę wsparcia - przyjaciółmi i znajomymi.\n• Unikaj izolacji od otoczenia.\n• Postaraj się rozpoznawać u siebie oznaki stresu.\n• Naucz się identyfikować te sytuacje, które dla twojej rodziny są źródłem największego obciążenia i stresu.\n• Dbaj o swoje aktywności pozarodzinne.\n• Poszukaj profesjonalnego wsparcia.\n• Każdego dnia znajdź chwilę tylko dla siebie.\nądź przygotowany na nawrót choroby lub kryzys - najlepszym sposobem na poradzenie sobie\nz sytuacją kryzysową lub nawet na jej uniknięcie jest to, że będziesz wiedział co robić jeszcze przed\nrzygotuj się na powrót do zdrowia - powinieneś być przygotowany do przeprowadzenia zmian, jeśli stan\nzdrowia osoby ci bliskiej poprawi się. Niektóre osoby powracają do swoich domów, niektóre rozpoczynają życie\nw hostelach, inni wynajmują pokoje lub mieszkania, by prowadzić samodzielne życie. Każda rodzina powinna\npodjąć w tej sytuacji własną, odrębną decyzję. Pracownik socjalny może doradzić, którą z form zamieszkania\nwybrać na okres powrotu do zdrowia.\nBądź przygotowany na to, że członek twojej rodziny może doświadczyć nawrotu lub sytuacji kryzysowej.\nHISTORIA ANNY i ELZY\nAnna zaczęła bardzo martwić się o swoją 22-letnią\ncórkę Elzę, z którą mieszka w Hamburgu.\nElza nigdy nie należała do szczególnie wyróżniających się\nosób, lecz zawsze była dumna ze swojego wyglądu. Do czasu.\nTeraz jej włosy wyglądają tak, jakby nie były myte od tygodni,\nprzestała się malować, a jej ubrania są pogniecione i nieświeże,\njakby nie zdejmowała ich na noc.\nW pierwszej chwili Anna podejrzewała, że Elza miała sprzeczkę\nze swoimi przyjaciółmi. Od pewnego czasu przestała się\nz nimi widywać i zamiast tego przebywała w swoim pokoju,\nprzesypiając całe dnie, a w nocy słuchając muzyki.\nKiedy Anna próbowała nawiązać rozmowę, Elza stawała się\nbardzo nerwowa, i krzyczała na cały głos: „Zamknij się, zamknij\nsię! Dlaczego zawsze wszyscy mówicie mi co mam robić?!\nDlaczego nie możecie zostawić mnie samej?! Nie mogę nawet\nusłyszeć swoich własnych myśli, gdy tak zawracasz mi głowę!”\nJakiś czas później Anna zobaczyła, że jej córka uderza się\npięściami po głowie. Nie było już wątpliwości, coś należało\nzrobić, a więc Anna umówiła wizytę u lekarza rodzinnego.\nW trakcie samej wizyty Elza wydawała się w znacznie lepszej\nformie niż dotychczas. Jej wypowiedzi były racjonalne,\nw pełni kontrolowane, a na pytania lekarza odpowiadała jasno\ni spokojnie. Lekarz przepisał leki przeciwdepresyjne i zalecił\nwizytę kontrolną po upływie sześciu tygodni.\nMinęło sześć tygodni, lecz Elza nie zdecydowała się na przyjęcie\nnawet jednej tabletki. Jej dziwne zachowania utrzymywały się\nnadal, lecz teraz już odmawiała zgody na udanie się do lekarza.\nW końcu Anna sama zdecydowała się udać do lekarza.\nSporządziła listę wszystkich niezwykłych rzeczy, które do tej pory\ndziały się z Elzą, jej dziwnego rytmu snu i czuwania, wybuchów\nagresji, licząc, że pomoże to w wyjaśnieniu całej sytuacji. Lekarz\nzaproponował wizytę domową pod koniec tygodnia.\nPo tym spotkaniu zdecydował o skierowaniu Elzy do psychiatry.\n„Czy myśli pan, że są powody do niepokoju?” zapytała Anna.\nDoktor wyjaśnił, że zachowania Elzy mogą być spowodowane\nróżnymi przyczynami. Mogą one wynikać ze stanu\nsomatycznego, ale również mogą być związane ze zmianami\nw sferze psychicznej.\nLekarz przekazał również Annie kilka broszur informacyjnych\nna temat zaburzeń psychicznych. „Psychiatra postawi właściwą\ndiagnozę.” W ciągu kolejnych sześciu miesięcy Anna i Elza\nwielokrotnie odwiedzały szpital, by spotkać się z psychiatrą\ni innymi członkami zespołu terapeutycznego.\nPo przeprowadzeniu serii szczegółowych wywiadów\nobejmujących wszystkie aspekty życia Elzy, psychiatra postawił\ndiagnozę: „Elza, chcemy cię poinformować, że rozpoznaliśmy\nu ciebie schizofrenię.”\nMuzyka dobiegająca z pokoju Elzy stawała się coraz\ngłośniejsza. Kiedy Anna prosiła o jej ściszenie, Elza zaczynała\nkrzyczeć: „Wyjdź stąd! Pewnie, że muzyka jest głośna, bo muszę\nzagłuszyć całe to twoje gadanie!”.\nCzy istnieje lek na tę chorobę?\nPomimo tego, że znacząca poprawa stanu psychicznego wystąpi u\ntrzech osób na każde cztery z rozpoznaniem schizofrenii, nie dysponujemy\njak na razie lekiem usuwającym przyczyny zachorowania. Jedynym\nsposobem na uzyskanie kontroli nad objawami choroby jest przyjmowanie leków\nprzeciwpsychotycznych oraz poddanie się innym, niefarmakologicznym metodom\nod zakładów dla\ndo metod współczesnych\nSposób leczenia schizofrenii w ciągu ostatnich 100 lat bardzo się zmienił (patrz tabela). Niegdyś\nuważana za nieodgadnioną i tajemniczą, leczona szeregiem dziwnych a czasem również brutalnych\nmetod terapeutycznych, obecnie uważana jest za chorobę uleczalną. Leczenie koncentruje\nsię na osobie pacjenta, nie na samej chorobie i polega najczęściej na podawaniu leków\nnazywanych lekami przeciwpsychotycznymi w powiązaniu z licznymi metodami oddziaływań\nHistoria leczenia schizofrenii\nPrzed erą lekową\n(Od 1911 do lat pięćdziesiątych XX wieku)\nW początkach XX wieku, w sytuacji braku skutecznych metod leczenia schizofrenii, lekarze sięgali po\nwówczas niedopracowane metody leczenia elektrowstrząsami. Powodowało to wystąpienie napadu\ndrgawkowego, a w późniejszej fazie przejściowej redukcji nasilenia objawów psychotycznych.\nW celu uzyskania efektu uspokajającego poprzez wpływ na stan funkcjonalny komórek mózgowych\nstosowano również terapię insulinową.\nWykorzystywano również metody chirurgiczne usuwając te fragmenty mózgu, które uważano\nza zaangażowane w przetwarzanie emocji. Procedura ta, znana jako lobotomia, wpływała\nna zmniejszenie nasilenia zachowań agresywnych, lecz pozostawiała pacjentów biernych i apatycznych.\nPierwsze leki przeciwpsychotyczne –\n(lata pięćdziesiąte – sześćdziesiąte)\nPierwsze leki przeciwpsychotyczne zaczęły być wykorzystywane w praktyce pod koniec lat\npięćdziesiątych. Przez kolejną dekadę powstawały coraz to nowsze leki przeciwpsychotyczne, takie\njak haloperidol czy flufenazyna. Leki te, obecnie określane jako konwencjonalne lub klasyczne,\nstanowiły metodę leczenia z wyboru przez kolejne 30 lat. Konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne\nnadal są stosowane i występują w uznanych strategiach leczenia.\nNiemniej jednak, pomimo ich skuteczności wobec objawów pozytywnych schizofrenii, ich stosowanie\nmoże się wiązać z występowaniem szeregu działań niepożądanych, zaś ich wpływ na nasilenie\nobjawów negatywnych jest ograniczony. Nie mają one również korzystnego wpływu na dysfunkcje\n(lata dziewięćdziesiąte XX wieku)\nW roku 1990 do praktyki klinicznej weszła nowa klasa leków przeciwpsychotycznych nazywanych\nlekami atypowymi lub drugiej generacji. Leki te okazały się skuteczne wobec objawów schizofrenii\nprzy znacząco mniejszym ryzyku wywoływania działań niepożądanych, których wcześniej\ndoświadczali pacjenci. Okazało się też, że leki z nowej klasy są skuteczne wobec objawów\npozytywnych, objawów negatywnych oraz dysfunkcji poznawczych.\nObecnie są dostępne różne leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji. Każdy z nich ma swój\nwłasny profil zalet i wad, co pozwala na dopasowanie leczenia do indywidualnych potrzeb\nZgodnie z oficjalnymi strategiami leczenia schizofrenii zaleca się stosowanie atypowych leków\nprzeciwpsychotycznych jako leków pierwszego rzutu zamiast leków starszych, konwencjonalnych.\nW ciągu ostatnich lat wiele się zmieniło w naszym rozumieniu problemu schizofrenii.\nRównocześnie z lepszym poznaniem przyczyn objawów schizofrenii opracowywane są nowe\nLeki przeciwpsychotyczne są najbardziej skutecznym sposobem uzyskania kontroli nad całym spektrum objawów schizofrenii\n(m.in. halucynacjami, urojeniami czy innego rodzaju zaburzeniami myślenia). Obecnie jest dostępnych wiele różnych leków i być\nmoże w twoim przypadku konieczne będzie wypróbowanie różnych leków w celu wybrania najlepszego leku dla ciebie.\nKlasyczne leki przeciwpsychotyczne\nKonwencjonalne leki przeciwpsychotyczne stosowane są od lat pięćdziesiątych XX wieku. Mechanizm ich działania polega\nna blokowaniu receptorów dopaminowych w mózgu.\n• Skuteczność wobec halucynacji, urojeń i myśli paranoidalnych.\n• Niewielki wpływ na objawy negatywne schizofrenii, takie jak brak motywacji, spłycenie emocjonalne czy wycofanie\nspołeczne. Wywoływanie nieprzyjemnych działań niepożądanych - drżenia, suchości w jamie ustnej oraz znacznego\nuczucia zmęczenia. Ze względu na wymienione działania niepożądane, konwencjonalnych leków przeciwpsychotycznych\nnie traktuje się już w większości krajów jako leków pierwszego rzutu w leczeniu schizofrenii. Niemniej jednak wielu\npacjentów przyjmuje konwencjonalne leki przeciwpsychotyczne i nie doświadcza żadnych przykrych dolegliwości. Dlatego\nteż istotną sprawą jest to, by nie dokonywać niepotrzebnych zmian leczenia, jeśli twoje leczenie polega na przyjmowaniu\nleków konwencjonalnych, które nie powodują złego samopoczucia.\nWiększość leków przeciwpsychotycznych drugiej generacji zostało wprowadzonych do praktyki klinicznej w latach\ndziewięćdziesiątych. Uznaje się, że ich mechanizm działania jest odmienny od klasycznych leków przeciwpsychotycznych.\n• Skuteczność wobec objawów pozytywnych, negatywnych i dysfunkcji poznawczych w\nschizofrenii. W porównaniu z lekami konwencjonalnymi starej generacji rzadkie działania\nniepożądane dotyczące sfery ruchowej.\n• Każdy z atypowych leków przeciwpsychotycznych ma swój\nwłasny profil działań niepożądanych. Przyrost masy ciała\nmoże być problemem w trakcie przyjmowania niektórych\nleków drugiej generacji, niektóre zaś mogą wywoływać\nsedację (czyli nadmierne uspokojenie, stłumienie), a inne z\nkolei przypływ energii.\nWszystkie leki o sprawdzonej skuteczności wobec objawów schizofrenii działają poprzez zmiany\nw szlakach dopaminergicznych w mózgu\nUważa się, że uzyskanie równowagi dopaminowej w mózgu może oznaczać zmniejszenie niektórych objawów choroby.\nWobec takiego bogactwa różnych leków\nprzeznaczonych do leczenia schizofrenii,\ntwój lekarz prowadzący powinien znaleźć lek\nWybór ten zależeć będzie od\nróżnych czynników - skuteczności leku\nwobec objawów choroby,\nwystępowania trudnych do zaakceptowania\ndziałań niepożądanych oraz twojego ogólnego\nsamopoczucia w trakcie leczenia. Bardzo istotne\njest to, abyś mógł przekazać swojemu lekarzowi\njak najwięcej swoich oczekiwań wobec leku.\nJeśli masz jakiś określony objaw, który jest dla ciebie\nszczególnie przykry lub pojawiają się u ciebie\ndziałania niepożądane, które chciałbyś wyeliminować,\npowiedz o tym lekarzowi. Na podstawie tych danych\nlekarz dopasuje leczenie do twoich potrzeb.\nNie ma leku ‘uniwersalnego’\nZmiana leczenia może być kłopotliwa. Nowy lek może wymagać przyjmowania o innych porach dnia,\nmogą się pojawiać inne działania niepożądane, inna może być też skuteczność leku wobec objawów\nchoroby. Dlatego też bardzo ważne jest to, abyś poprosił o informacje na temat nowego leku jeszcze przed\njego przyjęciem. Powinieneś również upewnić się, że członkowie twojej rodziny wiedzą o czekających cię\nzmianach i wszyscy wiedzą z kim mają się skontaktować w razie potrzeby.\nJak nazywają to lekarze\nTabletki szybko rozpuszczalne\ntabletki, które same rozpuszczają się w jamie ustnej\nZASTRZYK DOMIĘŚNIOWY – INIEKCJA DOMIĘŚNIOWA\nZastrzyk o krótkim czasie działania\nZastrzyk o długim czasie działania (depot)\nEfekt terapeutyczny utrzymuje się przez 12-24 godziny. Postać stosowana w leczeniu ostrej fazy\nEfekt terapeutyczny utrzymuje się przez 2-4 tygodnie\nDziałania niepożądane – czego można oczekiwać?\nTak szerokie możliwości wyboru, jakimi obecnie dysponujemy w sferze leczenia\nprzeciwpsychotycznego sprawiają, że nie musimy już przyjmować, że leczenie\nschizofrenii wiąże się z przykrymi działaniami niepożądanymi. Jeśli cierpisz z powodu\ndziałań niepożądanych, których nie jesteś w stanie zaakceptować, powinieneś\nnatychmiast powiedzieć o tym lekarzowi lub pielęgniarce psychiatrycznej. Wiele\ndziałań niepożądanych można zmniejszyć lub nawet całkowicie wyeliminować\ndokonując prostych zmian dawkowania lub całkowitej zmiany leku. Na inne\ndziałania niepożądane można wpłynąć poprzez dołączenie dodatkowych leków\nkorygujących lub zmianę diety czy stylu życia. Powinieneś również poinformować\nswojego lekarza o wszystkich działaniach niepożądanych, które pojawiały się w trakcie\npoprzednio przyjmowanych przez ciebie leków. Informacje te mogą wpłynąć na rodzaj leku\nprzeciwpsychotycznego wybranego dla ciebie.\nLeczenie przeciwpsychotyczne nie służy tylko i wyłącznie doraźnej poprawie\nsamopoczucia, ale też ma za zadanie utrzymać cię w dobrej formie. Oznacza to,\nże powinieneś kontynuować przyjmowanie leków nawet wtedy, gdy zaczynasz czuć\nsię coraz lepiej. Jedną z najczęstszych przyczyn występowania nawrotu objawów po\nokresie skutecznego leczenia jest przerwanie\nnieprzyjmowania leków przeciwpsychotycznych\nregularnie przyjmuj leki,\nnawet jeśli czujesz się już lepiej\nPacjent nie uświadamia sobie lub nie akceptuje swojej choroby\n- duże znaczenie ma tu wpływ rodziny i przyjaciół, którzy mogą pomagać w regularnym przyjmowaniu\nleku zgodnie z zaleceniami lekarskimi.\nJeśli przyczyną są trudne do zaakceptowania działania niepożądane -spróbuj porozmawiać\nz lekarzem lub pielęgniarką psychiatryczną. Prawdopodobnie będzie można zmodyfikować\ndawki lub zmienić lek na lepiej tolerowany.\nJeśli schemat przyjmowania leków jest zbyt skomplikowany - porozmawiaj o tym z lekarzem.\nMożna spróbować uprościć schemat przyjmowania leków lub też zastanowić się nad zmianą\nna lek łatwiejszy w dawkowaniu. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić przejście na tak\nzwane iniekcje depot. Są to zastrzyki domięśniowe o przedłużonym czasie działania podawane raz\nna dwa - trzy tygodnie, co zwalnia od konieczności pamiętania o codziennym przyjmowaniu tabletek.\nPytania, jakie można zadać na temat twoich leków\nW trakcie rozmowy z lekarzem czy pielęgniarką\nna temat leków dobrze jest zadać pytania,\nW jaki sposób ten lek może mi pomóc?\nNa które z moich objawów zadziała ten lek?\nJakie jest ryzyko związane z przyjmowaniem tego leku?\nZ kim mam się skontaktować, jeśli będzie mi się wydawać, że pojawiły się działania niepożądane?\nJakie są korzyści związane z przyjmowaniem leku?\nJak długo może potrwać oczekiwanie na korzystne działanie leku?\nCzy mogę się od niego uzależnić?\no swoim leku?\nByć może będziesz musiał wypróbować kilka różnych leków przeciwpsychotycznych zanim znajdziesz lek\nnajbardziej dla ciebie odpowiedni. Pomożesz swojemu lekarzowi w podjęciu decyzji dotyczącej leczenia, jeśli\nnapiszesz, co ci odpowiada, a co nie odpowiada w leku, który aktualnie przyjmujesz.\nOdpowiada mi / zalety\nNie odpowiada mi / wady\nW połączeniu z leczeniem przeciwpsychotycznym stosowane są również inne metody\nterapeutyczne. Celem stosowania tych metod jest zmniejszenie nasilenia objawów schizofrenii,\nzapobieganie nawrotom, a także utrzymanie regularności przyjmowania leków oraz pomoc\nw odbudowie twojego życia.\nTwój lekarz prowadzący może pomóc ci w dokonaniu wyboru pomiędzy różnymi formami leczenia dostępnymi w twoim\nMetody te określa się często jako\n„oddziaływania psychospołeczne” i są to:\nJest to krótkoterminowa forma terapii psychologicznej,\nktórej celem jest pomoc w rozwiązywaniu wielu\nproblemów związanych ze zdrowiem psychicznym.\nUważa się, że w leczeniu schizofrenii metoda ta\njest najbardziej użyteczna w zmniejszaniu nasilenia\nprzekonań urojeniowych oraz w walce z depresją.\nOstatecznym celem terapii poznawczo-behawioralnej jest zmiana niezdrowych schematów, które mogły się ukształtować w twoim\nmyśleniu czy zachowaniu. Zmiana ta może pomóc ci w poprawie samopoczucia.\nWiększość osób zajmujących się terapią poznawczo-behawioralną to psycholodzy, choć zdarza się również, że techniki\nte wykorzystywane są przez lekarzy, pielęgniarki, innych terapeutów czy pracowników socjalnych. Terapia poznawczobehawioralna ma z reguły charakter bardzo uporządkowany. Ty sam, jak i twój terapeuta ustalacie na początku cele,\nktóre chcecie osiągnąć i planujecie określone zadania do wykonania pomiędzy sesjami terapeutycznymi.\nZadaniem psychoterapeuty jest pomoc w zrozumieniu najtrudniejszych i bolesnych doświadczeń oraz problemów emocjonalnych.\nMoże to dotyczyć zarówno przeżywanego przez ciebie lęku czy depresji, jak i określonych traumatycznych przeżyć z przeszłości.\nChoć istnieje wiele różnych form psychoterapii, cel oddziaływań jest zwykle taki sam - pomoc w osiągnięciu większej\nsamodzielności oraz zdolności do dokonywania racjonalnych, świadomych decyzji dotyczących twojego życia. Terapeuta pomoże\nci w rozwiązywaniu bieżących problemów, a także nauczy cię technik pomocnych w radzeniu sobie z trudnościami, jakie mogą\npojawić się w przyszłości.\nNie można wyleczyć schizofrenii za pomocą psychoterapii, ale psychoterapia może pomóc w radzeniu sobie\nz różnymi problemami:\n• napady panicznego lęku\n• problemy w relacjach międzyludzkich\n• problemy psychologiczne w sferze życia seksualnego\nTerapia może również pomóc w stawieniu czoła rozpoznaniu schizofrenii, a także w niektórych aspektach związanych\nz przyjmowaniem leków.\nW psychoterapii mogą brać udział osoby dorosłe, dzieci, pary, małżeństwa, rodziny oraz grupy.\nWyniki badań wskazują na to, że interwencje rodzinne mogą\nopóźnić lub nawet zapobiec nawrotowi u osób z rozpoznaniem\nschizofrenii, które pozostają w znaczących relacjach z członkami\nTerapia rodzinna powinna obejmować możliwie jak najwięcej\nczłonków rodziny. Celem terapii jest zmniejszenie stresu oraz\nskrajnych emocji w rodzinie, które potencjalnie mogą wpłynąć\nna nasilenie objawów schizofrenii.\nLeczenie polega na edukacji członków rodziny na temat\nschizofrenii, zaoferowaniu wsparcia w radzeniu sobie\nz określonymi zachowaniami oraz udzielaniu porad na temat\ntechnik rozwiązywania problemów oraz radzenia sobie\nTerapię prowadzić można z udziałem pojedynczych rodzin,\nbądź też w grupach wielorodzinnych. W spotkaniach mogą\nuczestniczyć również sami pacjenci w zależności od aktualnej\nWykwalifikowani doradcy rodzinni czy pomoc\npsychoterapeutyczna mogą pomóc w rozmowie na temat\ntwoich przemyśleń czy uczuć nie narażając cię na ocenę\ni krytykę. Może to ułatwić ci nawiązanie dialogu dotyczącego\ntwoich kłopotów i ustaleniu sposobów ich rozwiązywania.\nIstnieją dwa podstawowe podejścia do\n• Egzystencjalne, w którym zachęca się\ndo znalezienia sensu oraz wartości\nżycia, a także uczy się, w jaki sposób\npozostawać w zgodzie z wyznawanymi\nideałami, priorytetami oraz wartościami.\n• Nastawienie na twoją osobę jako na tę,\nktóra najlepiej wie, co się\nz tobą dzieje. Podejście to pomaga\nw stworzeniu warunków pozwalających na\npełne wykorzystanie twoich możliwości i ich\nJest tak dużo możliwości terapeutycznych, że trudno jest\nzdecydować, która z nich będzie najlepsza. Wiele osób woli\npodejmować tego rodzaju decyzje wybierając raczej\nterapeutę niż rodzaj terapii przez niego oferowany.\nNa przykład, może ci być łatwiej zaakceptować osobę\npochodzącą z twojego środowiska lub należącą do\nkultury, w której wyrosłeś. Być może wybierzesz\nkobietę - terapeutkę lub mężczyznę terapeutę.\nWyniki badań wskazują, że rzeczywiście od rodzaju\nterapii ważniejsze jest porozumienie z terapeutą. Jeśli\nty i twój terapeuta potraficie współpracować ze sobą,\nzaufać sobie nawzajem, okazywać sobie szacunek,\nto uzyskanie lepszych wyników leczenia jest bardziej\nLekarz prowadzący polecając określoną formę terapii\npowinien również wziąć pod uwagę twoje nastawienie\nwobec terapeuty. Mogą ci się też przydać rady od członków\nstowarzyszeń pacjentów i ich rodzin oraz innych organizacji\nPytania, jakie można zadać twojemu terapeucie\nJakiego rodzaju terapię oferuje Pani/Pan? Co można osiągnąć uczestnicząc w tego rodzaju terapii?\nJaka jest długość sesji terapeutycznej?\nJaka jest przewidywana dla mnie liczba sesji terapeutycznych?\nIle czasu upłynie zanim będę mógł poczuć pierwsze efekty terapii?\nCzy istnieje możliwość kontaktu z terapeutą pomiędzy sesjami, jeśli zajdzie taka potrzeba?\nJakiego rodzaju kwalifikacje posiada Pani/Pan? Ile lat praktyki ma Pani/Pan za sobą?\nCzy jest Pani/Pan członkiem profesjonalnej organizacji skupiającej podobnych specjalistów?\nCzy ma Pani/Pan doświadczenie w pracy z osobami cierpiącymi na schizofrenię?\nW ciągu tego okresu konieczne okazały się jednak kilkakrotne\nPoczątkowo miał bowiem przepisany konwencjonalny lek\nprzeciwpsychotyczny, który musiał przyjmować dwa razy\ndziennie. Lek ten wydawał się skuteczny wobec objawów\nchoroby, lecz powodował jednocześnie pewne działania\nniepożądane. Poziom energii Marka spadł alarmująco\n- wytrzymanie całego dnia w szkole bez zasypiania było\nniesamowicie trudne. Marek stwierdził również, że nie ma\nkontroli nad drżeniem rąk, co bardzo utrudniało pisanie kredą\nna tablicy. Najbardziej jednak stresujące były nagłe skurcze\nmięśni ust i języka. W pewnym momencie Marek znalazł się\nw bardzo trudnej sytuacji, gdy zorientował się, że uczniowie\nprzedrzeźniają go i jego niewyraźną mowę. Podjął nawet\ndecyzję o odstawieniu leków. Stał się drażliwy, poirytowany,\nnie mógł się skupić, pojawiły się też problemy z pamięcią.\nNa szczęście dziewczynie Marka udało się rozpoznać te\nzachowania jako wczesne sygnały ostrzegawcze przed\nnawrotem i namówić go na powtórną wizytę u psychiatry\nw celu zmiany leczenia. Psychiatra podjął decyzję o zmianie\nleku przyjmowanego przez Marka na jeden z atypowych leków\nprzeciwpsychotycznych nowej generacji.\nOd tego momentu stan Marka zaczął się powoli poprawiać.\nUstąpiły oznaki zagrażającego nawrotu, jak również przykre\ndziałania niepożądane związane z poprzednio przyjmowanym\nSzczęśliwie znikło gdzieś bez śladu drżenie rąk i problemy\nw mówieniu, co ośmieliło Marka w trakcie wystąpień przed\nklasą i dodało energii do pracy. W ciągu kilku kolejnych miesięcy\nMarkowi przybyło jednak coś jeszcze - kolejne kilogramy\nna wadze. Najwyraźniej zaczął tyć.\nZ tego powodu Marek rozpoczął ćwiczenia odchudzające\ni przeszedł na dietę niskotłuszczową. Tempo przyrostu\nwagi uległo spowolnieniu, lecz Marek dalej tył. Ostatecznie\nMarek zdecydował się na wizytę u lekarza rodzinnego, który\npoinformował go, że przyrost wagi jest jednym z działań\nniepożądanych związanych z przyjmowaniem atypowego leku\nMarek choruje na schizofrenię od siedmiu lat. Leczenie\nokazało się bardzo skuteczne wobec objawów choroby,\nna tyle, że Marek mógł kontynuować pracę w charakterze\nnauczyciela w jednej ze szkół w Stavanger (Norwegia).\nDlatego Marek ponownie zgłosił się do swojego lekarza\npsychiatry w celu zastanowienia się, co dalej zrobić\nz leczeniem. Tym razem otrzymał receptę na inny atypowy\nlek przeciwpsychotyczny. W ciągu kolejnych kilku miesięcy\nwaga Marka zaczęła spadać. Co więcej, udało mu się również\nutrzymać niskotłuszczową dietę i regularnie uprawiać ćwiczenia\nfizyczne. Powtarzał nawet, że nigdy wcześniej nie był w tak\ndobrej formie fizycznej jak obecnie.\nNikt nie zamierza udawać, że życie ze schizofrenią jest łatwe i bezproblemowe. Jednak walka\nz tą chorobą nie musi odbywać się w samotności. Istnieje rozbudowana sieć wsparcia, złożona\nnie tylko z profesjonalistów zaangażowanych w rozwiązywanie twoich problemów, ale również\nz wolontariuszy oraz osób, którym po prostu bardzo zależy na tobie i które ciebie kochają. Możesz\nskorzystać z różnych form wsparcia, by twoja droga ku wyzdrowieniu była łatwiejsza i mniej kręta.\nIstnieją grupy wsparcia\nzłożone z osób, które chcą ci pomóc\nLekarz rodzinny jest zwykle\nsłużby zdrowia, z którym\nbędziesz mieć kontakt.\nZapewne nie będzie to\nale będzie on w stanie\nwykluczyć inne przyczyny\nzaburzeń psychicznych i po\nwstępnym badaniu skieruje\ncię do właściwego specjalisty.\nLekarz rodzinny będzie\nmógł również zaoferować ci\npomoc w rozwiązaniu innych\nproblemów zdrowotnych, jakie\nmogą się pojawić.\nPsychiatra to specjalista\nw dziedzinie zdrowia\npsychicznego. Jego zadaniem\njest ustalenie właściwego\nrozpoznania oraz wybór\nleczenia. Jeśli będziesz mieć\njakiekolwiek pytania lub\nwątpliwości na temat swojego\nzdrowia, sposobu leczenia\nczy działań niepożądanych\nzwiązanych z lekiem,\npowinieneś skontaktować się\nwłaśnie z lekarzem psychiatrą.\njest osobą, którą będziesz\nspotykać przy okazji swojego\nw oddziale psychiatrycznym.\nBędzie ona odpowiedzialna\nza to, byś otrzymał zalecany\nprzez lekarza lek, będzie\nobserwować, jak reagujesz\nna leki, a także odnotowywać\ndziałania niepożądane, które\nmogą się pojawić w trakcie\nPracownik socjalny będzie\npomagać ci w powrocie do\naktywnego życia. Może to\npolegać na ułatwieniu ci\nkontaktu z organizacjami\nzajmującymi się pomocą\nw takich przypadkach lub\npomocy w zaspokajaniu\nkorzystaniem z usług\nTerapeuta zajęciowy może\npomóc ci w powrocie do\npracy zawodowej w starym\nmiejscu pracy lub, jeśli nie\njest to możliwe, w poszukaniu\nTerapeuta zajęciowy pomoże\nci w ustaleniu najważniejszych\numiejętności, które być może\njuż posiadasz oraz zdobyciu\ntych, które będą ci potrzebne.\nzwiązane z kupowanym\nw aptece lekiem. Jeśli zatem\nniepokoisz się o działania\nniepożądane, bądź też\notrzymałeś właściwy lek,\nfarmaceuta może zmniejszyć\ntwój niepokój udzielając ci\ni zrozumiałej. Jeśli masz\nzalecane również inne leki,\nfarmaceuta może powiedzieć\nci, czy leki te można\nprzyjmować razem z lekami\nPsycholog jest specjalistą\nw zakresie ludzkich\nzachowań i doświadczeń.\nPsycholog w dziedzinie\nwystępuje zwykle w roli\nśrodowiskowego lub doradcy\nbądź psychoterapeuty, jeśli\nposiada ku temu odpowiednie\nzajmujące się problematyką\nzdrowia psychicznego, a także\ngrupy wsparcia to bezcenne\nźródła informacji oraz\npomocy. W organizacjach tych\npracują często osoby, które\nmiały podobne doświadczenia\nżyciowe, a zatem mogą ci\nskutecznie pomóc w trudnej\npodróży ku wyzdrowieniu.\nJeśli nie chcesz rozmawiać\nz kimś w cztery oczy, telefon\nzaufania to dobry sposób na\nuzyskanie porady, informacji\nKluby sportowe / grupy\nTylko dlatego, że masz\nrozpoznanie schizofrenii, nie\nmieć innych zainteresowań.\nTak naprawdę, zachowanie\naktywności oraz utrzymanie\nkontaktów z innymi osobami,\nktóre podzielają twoje\nw zachowaniu dobrego\nnastroju i zaangażowania\nw normalne życie.\nByć może należą ci się\nświadczenia, które pomogą ci\nw samodzielnym utrzymaniu\nlub zamieszkaniu. Dzięki\nporadzie ekspertów dowiesz\nsię, do jakich świadczeń masz\nprawo i jak się o nie ubiegać.\nW Polsce mogą to być Miejskie\nStowarzyszenia Osób Chorych\nPsychicznie czy PCK.\nmoże dać ci dostęp do\nogromnego zasobu informacji\nna temat schizofrenii oraz\nzwiązanych z nią spraw.\nPoczta elektroniczna oraz\nczaty i fora dyskusyjne\nrównież mogą umożliwić ci\nstały kontakt z osobami, które\nmają podobne do twoich\no pomoc swojego terapeutę\ni zapytaj w jaki sposób\nRodzina, znajomi i przyjaciele\nz przechodzeniem przez\nuraz psychologiczny jakim\njest choroba psychiczna\nsprawiają, że łatwo jest stracić\nz pola widzenia osoby, które\nciebie kochają i zależy im\nna tobie. W konsekwencji\nwiele osób zmagających\nsię ze schizofrenią, czyni to\nw osamotnieniu i izolacji.\nTo właśnie sprawia, że\nwsparcia oferowanego przez\nrodzinę i przyjaciół nie da\nsię zastąpić niczym innym.\nRodzina i przyjaciele mogą\ndać ci zarówno wsparcie\nemocjonalne, jak również\npraktyczne porady, jak radzić\nsobie z chorobą.\nOjciec Radka, pan Józef, cierpi na schizofrenię. W przeszłości\nbyło to dla Radka bardzo trudne przeżycie. Zdarzało się często,\nże musiał sam dbać o swoje potrzeby, chodzić do piekarni\npo bułki i sam sobie gotować. Niekiedy Radek był świadkiem\nnawrotów psychozy u swojego taty, co było jednocześnie\nprzerażające i trudne do zniesienia. Częściej zdarzało się\njednak, że godzinami próbował przekonać ojca, by w końcu\nwyszedł z łóżka.\nTen okres życia nie należał do najłatwiejszych. Okazał się zbyt\ntrudny dla mamy Radka, która wraz z jego siostrą wyprowadziła\nsię, gdy sprawy zaczęły iść coraz gorzej. Od tego czasu,\nto znaczy od roku, Radek musiał sam dawać sobie radę.\nOstatnio jednak życie stało się nieco łatwiejsze. Jego tata zaczął\nregularnie uczęszczać do oddziału dziennego, gdzie był pod\nstałą opieką zespołu lekarzy, pielęgniarek psychiatrycznych,\npracowników socjalnych oraz terapeutów zajęciowych.\nOznaczało to, że Radek może iść do szkoły bez lęku o to,\nco będzie działo się z jego ojcem.\nOznaczało to również, że jego tata nareszcie będzie regularnie\nprzyjmował leki. Teraz pan Józef czuje się zdecydowanie lepiej\ni może już włączać się do codziennych prac domowych.\nCo tydzień pielęgniarka środowiskowa odwiedza pana Józefa\nw jego domu, by przekonać się jak daje sobie radę, a także czy\nRadek nie potrzebuje dodatkowego wsparcia.\nCo jakiś czas przychodzi również pracownik socjalny, niekiedy\nsam Radek przychodzi do oddziału w odwiedziny do swojego\ntaty. Ostatnim razem brał nawet udział w psychodramie,\nw której przyjął rolę pacjenta, a pan Józef -lekarza. Później,\nomawiając całą scenę, rozmawiali o tym, w jaki sposób pacjent\nma rozmawiać o chorobie ze swoją rodziną i przyjaciółmi.\nDla Radka miłe było to, że mógł powrócić znów do zabaw\nz tatą. Pobudziło to jednak też do myślenia.\nNigdy dotąd nie dotarło do niego przecież, z jak bardzo\ntrudnymi sprawami musiał sobie dawać radę jego ojciec. Pan\nJózef uczestniczył również w treningu umiejętności społecznych\ni interpersonalnych zorganizowanym przez psychiatrę\npracującego w oddziale.\nRadek zdaje sobie sprawę, że nie jest jedynym 15-latkiem\nw Pradze, który wychowywany jest tylko przez jednego\nrodzica. W jego rodzinie jest tak, że czasami trudno jest\npowiedzieć, kto występuje w roli rodzica - on sam,\nczy jego ojciec.\nPomogło mu to odnaleźć zagubione gdzieś w trakcie choroby\numiejętności nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi. Radek\nma nadzieję, że zachęci to tatę do częstszego wychodzenia\nz domu. Dawniej chodzili przecież razem na mecze. Nieźle\nbyłoby zobaczyć znowu jakiś mecz.\nZawsze dwa kroki do przodu,\nczasem jeden krok w tył\nDroga od schizofrenii do zdrowia jest bardzo trudna. Wydaje ci się, że już dochodzisz do celu,\na tymczasem znów widzisz przed sobą tylko odległy horyzont. Zdarza się, że w bezwzględny sposób\nodbiera to ducha do dalszej walki, uczy jednocześnie, że droga ta bywa również pełna rozczarowań.\nCzęsto trudno jest radzić sobie z problemami, które wciąż pojawiają się przed tobą. Może to budzić zdenerwowanie, utrudniać\nmyślenie, odbierać spokój. Jednym z dostępnych sposobów radzenia sobie jest prowadzenie dzienniczka, w którym możesz\nspróbować regularnie opisywać wszystkie trudności, z którymi się zetkniesz. Po pewnym czasie, gdy czujesz się już silniejszy\ni bardziej sprawny w myśleniu, możesz powrócić do swoich zapisków i spróbować na nowo stawić czoła problemom. Dobrze\njest mieć ze sobą dzienniczek w trakcie wizyt u lekarza czy terapeuty. Możecie spróbować razem przemyśleć problemy\ni spróbować znaleźć jakieś rozwiązanie.\nOdzyskać zaufanie do samego siebie\nW okresie stopniowego powrotu do zdrowia mogą zdarzać się okresy gorszego\nsamopoczucia i utraty zaufania do siebie samego. Możesz jak nigdy dotąd czuć\nsię onieśmielony w kontaktach z ludźmi i niechętnie je nawiązywać. Nie zawsze\nbędzie to łatwe, lecz budowanie nowych relacji społecznych jest ważnym\nkrokiem ku poprawie swojego stanu zdrowia.\nOto trzy rzeczy, które mogą ci w tym pomóc:\n• Sporządź listę działań, które lubisz podejmować z innymi ludźmi. Spróbuj stopniowo\nwprowadzać te aktywności do swojego życia.\n• Sporządź listę cech, które w sobie lubisz i które inni ludzie lubią w tobie,\nna przykład poczucie humoru, gotowość do pomocy innym, zdolności artystyczne\nlub znajomość komputera.\n• Powoli lecz systematycznie staraj się spędzać czas wśród osób, którym na tobie\nzależy i które mogą ci pomóc w odzyskiwaniu zaufania do siebie samego.\nutrzymuj kontakt z osobami, które mogą ci pomóc\nw odzyskiwaniu pewności siebie\nZnaczenie zdrowia fizycznego\nŻycie z chorobą psychiczną taką jak schizofrenia oznacza, że czasem łatwo jest zapomnieć o tym, jak ważne jest\nutrzymanie dobrej formy fizycznej. Trzymanie się niezdrowych nawyków może sprawić, że twoja forma fizyczna\ni ogólne samopoczucie nie będą najlepsze. To z kolei może wpłynąć negatywnie na stan zdrowia psychicznego,\nco może cię wciągnąć w spiralę wzajemnych oddziaływań złego samopoczucia fizycznego i psychicznego.\nTwój lekarz prowadzący doradzi ci, w jaki sposób nauczyć się zdrowszego trybu życia. Spróbuj wprowadzić w życie\nie odkładaj wizyty u lekarza, jeśli nie czujesz się najlepiej.\nSpróbuj ograniczyć lub nawet rzucić palenie papierosów.\nJeśli masz nadwagę, spróbuj się odchudzać, powoli, lecz systematycznie zrzucając kolejne kilogramy.\nBądź bardziej aktywny fizycznie. Jeśli nie lubisz ćwiczyć, spróbuj zastanowić się dlaczego. Jeśli dzieje się to dlatego, że nie\nczujesz się dobrze ćwicząc samemu, zapisz się na jakieś zajęcia.\nJeśli czujesz się pewnie w kontaktach z innymi, spróbuj również zrobić coś samemu - idź na spacer, pobiegaj trochę lub\npopływaj, gdy na basenie jest nieco luźniej.\nUnikaj jedzenia ciastek, chrupek, chipsów oraz słodyczy.\nPostaraj się, by w twojej diecie co tydzień znajdowały się co najmniej dwie porcje ryb, a wśród nich jedna porcja ryby bogatej\nw tłuszcze (makrele, sardynki lub śledzie).\nOgranicz spożycie masła, margaryny oraz innych tłuszczów, wybieraj ich niskotłuszczowe odpowiedniki.\nJedz dużo świeżych warzyw i owoców. Zamiast gotowania w wodzie, gotuj warzywa na parze.\nPij mleko chude lub półtłuste.\nMakarony, ryż oraz ziemniaki powinny zajmować mniej więcej jedną trzecią miejsca na twoim talerzu.\nUnikaj dodawania soli do swoich posiłków.\nPij duże ilości płynów - dąż do tego aby to było od ośmiu do dziesięciu szklanek wody, soku owocowego lub półtłustego mleka dziennie.\nWiększość ludzi miewa czasami problemy z relacjami międzyludzkimi nawet w okresie najlepszego\nsamopoczucia. Jeśli natomiast musisz żyć z chorobą psychiczną, nawiązanie kontaktu z kimkolwiek\nmoże czasem wydawać się zupełnie niemożliwe. Nie ma prostych rozwiązań problemów w relacjach\nmiędzyludzkich. Niemniej jednak, jest kilka praktycznych rad, z których możesz skorzystać, by problemy te\nbyły nieco mniejsze.\nS taraj się zachować dystans i nie przejmować się zbytnio - rozpoznanie schizofrenii może sprawić, że będziesz nadmiernie\nuwrażliwiony na to, co inni ludzie mówią lub robią. Nie trać czasu na przejmowanie się, że ktoś przestał się z tobą kontaktować\nani też na zastanawianie się, dlaczego nie oddzwania.\nozmawiaj ze swoim partnerem - jeśli masz kogoś bliskiego, to najprawdopodobniej osoba ta martwi się o to, w jaki sposób\ntwoja choroba wpłynie na wasz związek. Leki, które przyjmujesz, mogą z kolei mieć negatywny wpływ na przykład na wasze\npożycie intymne. Spróbuj porozmawiać na temat swoich obaw ze swoim partnerem, a w razie potrzeby skonsultuj się ze swoim\nlekarzem, jeśli zauważysz, że w twoim związku pojawił się związany z chorobą problem dotyczący was obojga.\nS taw czoła konfliktowi - jeśli właśnie pokłóciłeś się z kimś, nie czekaj, aż problem dojrzeje. Zaraz po tym, jak udało ci się trochę\nochłonąć, spróbuj spojrzeć na sprawy z innego punktu widzenia. Jeśli nie uda się wam wspólnie rozwiązać problemu, rozważ\nwspólną rozmowę z osobą trzecią w roli mediatora.\nInformuj rodzinę o tym, co się z tobą dzieje - nawet jeśli mieszkasz już oddzielnie, twoją rodzinę z pewnością interesuje, jak\ndajesz sobie radę. Staraj się informować bliskie ci osoby o postępach leczenia, a także o planach na przyszłość.\nawiązuj nowe znajomości - spędzaj czas ze swoimi sąsiadami lub nawet sprzedawcami ze sklepów, które regularnie\nodwiedzasz - może to być dobra okazja do pogawędzenia na różne tematy bez specjalnego napięcia.\nrzygotuj się do rozmów z innymi - trudno jest prowadzić rozmowę, jeśli nie bardzo wiadomo, co dalej powiedzieć. Spróbuj\nprzygotować sobie gotowe odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, na przykład „Co porabiasz?”\nWalka ze stygmatyzacją i dyskryminacją\nJednym z poważnych wyzwań w okresie powrotu do zdrowia\njest radzenie sobie z reakcjami innych ludzi.\nW społeczeństwie istnieje ogromna ignorancja dotycząca\nchorób psychicznych, a w szczególności schizofrenii.\nHołdowanie mitom na temat chorób psychicznych może\nprowadzić do powstania przekonania, że osoby cierpiące na\nschizofrenię są niebezpieczne dla otoczenia, dzikie\ni nieprzewidywalne. Może to wpędzać pacjentów, a często\nrównież i członków ich rodzin, w błędne koło wyobcowania\ni dyskryminacji. Stygmatyzacja może być główną przyczyną\nizolacji, niemożności znalezienia pracy, nadużywania\nalkoholu lub sięgania po narkotyki, bezdomności\noraz nadmiernego uzależnienia od instytucji leczniczych.\nWszystko to zmniejsza szansę na uwolnienie się od choroby.\nCzasami możesz czuć,\nże pomiędzy tobą\nludźmi wyrasta ściana\nStygmatyzujące przekonania znajdują się w umysłach innych ludzi i dlatego może być bardzo trudno je zwalczyć. Jest jednak\nkilka rzeczy, które możesz zrobić:\n• Dowiedz się jak najwięcej na temat schizofrenii, tak abyś mógł korygować fałszywe przekonania odwołując się do faktów.\n• Spróbuj edukować osoby wokół siebie na temat schizofrenii.\n• Jeśli spotykasz się z ignoranckim punktem widzenia w programie telewizyjnym lub gazecie, który cię obraża, napisz\nsprostowanie lub wyślij skargę.\n• Walcz z dyskryminacją. Złóż skargę kierownikowi, jeśli spotykasz się z dyskryminacją jako klient czy użytkownik.\nJuanita nie może sobie jednak poradzić z uczuciem,\nże powróciła do świata, który teraz wydaje się jej jeszcze\nbardziej wrogi niż do tej pory.\nMa powody, by tak myśleć. Choroba była bardzo trudnym\ni przerażającym doświadczeniem nie tylko dla niej, ale również\ndla osób z jej najbliższego otoczenia. Juanita zdaje sobie\nsprawę, że zraniła i dotknęła wielu bliskich przyjaciół. Nie wini\nich teraz za to, że nie chcą się z nią kontaktować.\nJuanita może również odczuwać żal z powodu swoich\nznajomych z supermarketu, w którym pracuje. Niektórzy\nz nich nie chcą teraz nawet z nią pracować. Mawiają, że jest\nnienormalna i niebezpieczna dla otoczenia. Juanita próbowała\nwyjaśniać, że teraz już jej choroba znajduje się pod pełną\nkontrolą i nawet wtedy gdy była chora, nigdy nie skrzywdziła\nnikogo oprócz siebie. Ale inni tak naprawdę nie chcą jej\nwierzyć. Czytali w gazetach. Kojarzą schizofrenię z szalonymi\nnożownikami i ryzykiem nagłych, nieracjonalnych ataków\nJuanita nie może liczyć na zbyt wiele ze strony swojej rodziny.\nNigdy nie była blisko ze swoimi rodzicami, a po jej wyjeździe do\nMadrytu przed dziesięcioma laty rzadko kiedy rozmawiali. Jej\nchoroba tylko zwiększyła dystans pomiędzy nimi.\nJest jednak mały promyk nadziei. Starzy przyjaciele Juanity\nmogą już nie chcieć się z nią widywać, ale teraz zaczęła znów\npoznawać nowych ludzi, z którymi można zaczynać wszystko od\nKilka tygodni temu Juanita zadzwoniła do jednej z hiszpańskich\norganizacji zajmujących się pomocą dla osób z problemami\npsychicznymi. Potrafili doradzić jej, jak dawać sobie radę\nz wrogością w miejscu pracy. Zaproponowali, by poprosiła\nswojego terapeutę, by spotkał się z kolegami i koleżankami\nz pracy, żeby wspólnie omówić lęki i obawy. Być może to\npomogłoby upewnić się, że dalsza wspólna praca niczym im nie\nPomogli również Juanicie w nawiązaniu kontaktu z grupą osób,\nktóre miały podobne doświadczenia. Spotkanie z nimi było\nzaskakujące. Pochodzili oni z różnych środowisk, a na dodatek\nJuanita czuła się na początku zawstydzona i zdenerwowana.\nSzybko jednak zaczęli rozmawiać, śmiać się i wymieniać\nJuanita zorientowała się właśnie, że jej życie już nigdy nie\nbędzie takie jak wcześniej. Teraz jej choroba znalazła\nsię pod pełną kontrolą. Regularnie przyjmuje leki,\na od ostatnich objawów schizofrenii upłynęło już wiele\nPo raz pierwszy od miesięcy Juanita poczuła, że dobrze się\nGdy już zacząłeś powoli uwalniać się od objawów schizofrenii, bez wątpienia będziesz chciał\nrównież powrotu do swojego poprzedniego stylu życia tak szybko, jak będzie to tylko możliwe.\nNależy pamiętać, by się zanadto nie spieszyć. Droga do wyzdrowienia jest długa i najlepiej\nprzemierzać ją krótkimi krokami, a nie dużymi susami. Na początku musisz się upewnić, że robisz\npostępy w tempie, które jest dla ciebie odpowiednie. Ważne są związki z osobami bliskimi wokół\nciebie, które zachęcą cię do powrotu do dotychczasowego życia. Zaakceptuj ich obecność,\nale nie pozwól na to, by ktokolwiek\npopychał cię do robienia czegoś,\ndo czego jeszcze nie jesteś\npomogą ci znaleźć\ndrogę powrotną ku\nJeśli masz lepsze dni, masz pewnie wiele rzeczy do zrobienia, nawet bez specjalnego myślenia o tym. Jeśli\njednak wychodzisz powoli z objawów schizofrenii, łatwo jest pozwolić na to, by cały dzień przeciekł ci przez\npalce. Czasami może pomóc dokładne zaplanowanie sobie dnia. Na przykład:\n• obudzić się i wstać z łóżka\n• wrócić do domu, przygotować obiad, zjeść go\n• zjeść śniadanie\n• spotkać się z pielęgniarką środowiskową\n• wejść pod prysznic i umyć zęby\n• napisać list do przyjaciela\n• wyjść po zakupy - kupić jedzenie, gazetę, wypożyczyć kasetę\nwideo, kupić kartkę urodzinową dla mamy\n• sprzątnąć łazienkę\n• zrelaksować się, przeczytać gazetę\n• pojechać rowerem do ośrodka dziennego pobytu\n• przygotować i zjeść kolację\n• obejrzeć film na wideo\n• zrelaksować się, posłuchać muzyki\n• umyć zęby, położyć się do łóżka\nTeraz ty sam zaplanuj swój dzień:\nŁatwo jest zapomnieć o terminach spotkań,\nważnych wydarzeniach, a także dniach urodzin\nprzyjaciół czy kogoś z rodziny. Prowadzenie kalendarza\nmoże dać ci pewność, że będziesz zawsze pamiętać\no ważnych terminach.\nJeśli próbujesz przyjmować każde zaproszenie, które\notrzymujesz (nawet jeśli nie bardzo chcesz z niego skorzystać\nw danym momencie), zawsze będziesz mieć jakiś ważny\ntermin, o którym powinieneś pamiętać.\nZ dnia na dzień – mój kalendarz\nW miarę dokonywanych przez ciebie postępów w leczeniu, prowadzenie kalendarza może być bardzo\npomocne dla twojego lekarza lub terapeuty. Dzięki kalendarzowi będzie można ocenić, jak dajesz sobie\nradę, nad czym pracujesz i jakie jeszcze problemy stoją przed tobą. Dlatego też dobrym pomysłem będzie\ncodzienne zapisywanie tego, co udało ci się zrobić. Na przykład:\nCo dziś było ważnego\nUdało się wcześniej\nwstać z łóżka i wziąć\nNie słyszałem żadnych\nNie wychodziłem z\nNieźle, lecz trochę\nPrzytyłem o 0,5 kg!!\npigułki – zrobię to jutro\nCzekam na wizytę\nMichała. Nie przyszedł\nZnowu nie za\nOglądanie meczu w\nJako wzięty prawnik w renomowanej kancelarii w Rzymie\nregularnie pracował po 14 godzin dziennie, a większość\nwieczorów spędzał na kolacjach ze swoimi klientami.\nWeekendy upływały na spotkaniach z przyjaciółmi\ni zaproszeniach na kolacje, które organizował wspólnie\nz żoną. Eduardo był człowiekiem ambitnym i ciężko\npracującym. W towarzystwie innych czuł się dobrze - był\nceniony za błyskotliwy umysł i poczucie humoru.\nWszystko to jednak uległo gwałtownej zmianie, gdy pojawił się\npierwszy epizod psychotyczny.\nUpłynęło sześć długich miesięcy na wizytach lekarskich,\nbadaniach psychiatrycznych, spotkaniach z pielęgniarką\nśrodowiskową, a także regularnym przyjmowaniu leków, zanim\nznów był w stanie spotykać się z ludźmi. Gdyby nie pomoc\nżony, Eduardo nie byłby pewien, czy w ogóle mógłby z tego\nwyjść. Teraz czuje się zdecydowanie lepiej. Przyjmowane przez\nniego leki najwyraźniej działają, a Eduardo czuje się zdolny\ndo ponownego stawienia czoła światu. Niemniej jednak zdaje\nsobie sprawę z tego, że trzeba będzie zdecydowanie zwolnić\ndotychczasowe tempo życia.\nPrzed kilkoma tygodniami Eduardo wybrał się wraz z żoną\ni kilkoma przyjaciółmi do teatru. Przedstawienie podobało mu\nsię, lecz najtrudniejsze okazało się przetrwanie wspólnego\nspotkania w barze po spektaklu. Eduardo odczuwał lęk i czuł,\nże nie panuje nad sobą.\nOd tego czasu zaczął podchodzić do planowanych działań\nz większą ostrożnością. Gdy jego żona zaproponowała, by\nwybrali się do jednego z miejsc, które kiedyś odwiedzali,\nw młodości, Eduardo na wszelki wypadek wziął ze sobą numer\ntelefonu pomocy doraźnej. Na szczęście nic się nie wydarzyło\ni spędzili bardzo miły wieczór tylko we dwoje wspominając\ndawne szczęśliwe chwile.\nW ostatnim okresie Eduardo poczuł, że może już powrócić do\nspotkań z rodziną oraz z przyjaciółmi. Teraz przebywanie w grupie\ntrzech czy czterech osób nie sprawia mu trudności, a gdy się\nzrelaksował, czuł, że zaczyna odbudowywać swoje dawne relacje\nspołeczne. Raz nawet czy dwa udało mu się zażartować.\nEduardo zdaje sobie sprawę, że kolejnym krokiem będą\nsamodzielne spotkania z ludźmi, już bez wspierającej obecności\nżony. To trochę przerażające, ale Eduardo czuje, że już niedługo\nbędzie mógł sprostać i temu wyzwaniu.\nGdy Eduardo spoglądał wstecz, trudno było mu uwierzyć,\nże kiedykolwiek mógł żyć w takim tempie.\nNie pozwól, byś stał się „pacjentem”\nRozpoznanie schizofrenii może być traumatycznym doświadczeniem nie tylko dla samego\nchorego, ale również dla całej jego rodziny.\nGdy u kogoś z twojej rodziny rozpoznano schizofrenię,\nmożesz poczuć, że zostajesz nagle wrzucony\nw nieznany i dziwny świat. Możesz poczuć,\nże teraz zaczynasz pełnić rolę „bufora”\npomiędzy dobrym a złym okresem w życiu.\nGdy sprawy idą dobrze, osoba dotknięta\nchorobą może samodzielnie dawać sobie\nradę. W sytuacji kryzysowej czeka ją\nprawdopodobnie przyjęcie do szpitala. Twoje\nwsparcie staje się potrzebne wtedy, gdy sprawy\nnie idą już dobrze same z siebie, ale też nie jest aż tak\nźle, by korzystać z pomocy instytucjonalnej.\nPomaganie osobie dotkniętej schizofrenią\nMożesz być rozdarty pomiędzy różnymi uczuciami - od niepokoju o bliskie ci osoby, niepewności o to, co przyniesie przyszłość,\naż do złości, że nagle pojawiło się przed tobą tyle wyzwań. Jeśli nie zachowasz ostrożności, te sprzeczne emocje mogą rozerwać\nod środka twoją rodzinę.\nSchizofrenia powoduje efekt domina\n- sprawia, że problemy z nią związane\ndotykają coraz więcej i więcej osób\nJest wiele rzeczy, które możesz zrobić, by temu zapobiec – możesz zarówno pomóc osobie, którą kochasz, jak i pomóc\nrodzinie stawiać czoła problemom. Oto przykłady:\n• Zdobądź jak najwięcej wiedzy na temat schizofrenii.\n• Dowiedz się, jaka jest dostępność usług opiekuńczo-leczniczych w twojej okolicy i czy istnieją tam grupy wsparcia.\n• Przyłącz się do sieci stowarzyszeń opiekunów/rodzin, by dzielić się doświadczeniami oraz oferować wzajemne wsparcie.\n• Zapytaj swojego lekarza, czy dysponuje jakimkolwiek poradnikiem przeznaczonym dla opiekunów oraz członków rodziny.\n• Naucz się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze nawrotu schizofrenii i postaraj się pamiętać, z kim powinieneś się skontaktować,\njeśli zaczniesz podejrzewać, że bliska ci osoba może mieć nawrót choroby.\n• Poznaj metody radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych.\n• Upewnij się, że w podejmowaniu decyzji na temat opieki uwzględniasz również zdanie osoby ci bliskiej.\n• Jeśli ktoś z twoich przyjaciół lub członków rodziny nie zdaje sobie sprawy, że jest chory, udaj się samodzielnie do lekarza\ni porozmawiaj o swoich wątpliwościach.\n• Nie ukrywaj się, bo od tego nie znikną twoje problemy.\n• Rozmawiaj z innymi osobami, które znalazły się w podobnej sytuacji.\n• Postaraj się zachęcić bliską osobę do regularnego przyjmowania leków. Jeśli masz z tym problem, spróbuj poznać przyczyny\nniechęci do przyjmowania leków i postaraj się porozmawiać o sposobach ich rozwiązania.\n• Postaraj się pomóc przyjaciołom oraz innym członkom rodziny w zrozumieniu choroby i bądź z nimi w kontakcie.\n• Nie zaniedbuj swojej rodziny. Często bracia czy siostry osoby chorej na schizofrenię czują, że nie poświęca im się tyle samo\nuwagi, co poprzednio. Może to wywołać żal i zazdrość.\n• Nawiąż kontakt z grupą wsparcia. Dzielenie się doświadczeniami z osobami w podobnej sytuacji może być bardzo pomocne.\n• Nie bądź męczennikiem! Ty również zasługujesz na to, by mieć swoje własne życie. Upewnij się, że wystarcza ci czasu,\nktóry chcesz przeznaczyć na robienie rzeczy, które chcesz robić. Jeśli czujesz się osaczony trudnościami, zapytaj członków\nzespołu terapeutycznego, czy możesz skorzystać z jakiejś formy wsparcia.\nOpiekowanie się osobą cierpiącą na schizofrenię może być bardzo\ntrudnym zadaniem, zwłaszcza jeśli nie wiesz, co może się zdarzyć. Niestety,\nczłonkowie rodzin pacjentów często muszą walczyć o dostęp do informacji\nna temat właściwych form opieki nad osobą chorą. Możesz spotkać się nawet\nz odmową udzielenia tego rodzaju informacji, ponieważ osoba cierpiąca na\nschizofrenię nie wierzy, że może być chora lub też zwraca się przeciwko rodzinie\ni celowo utrzymuje ją w niewiedzy.\nProfesjonalni pracownicy opieki zdrowotnej\nmają obowiązek respektować prawo\ndo zachowania w tajemnicy danych\nna temat stanu zdrowia pacjentów\nznajdujących się pod ich opieką. W\nzwiązku z tym niekiedy niczego nie\nbędziesz mógł się dowiedzieć na\ntemat leczenia danej osoby, jeśli jest\nona zdecydowana by utrzymać swój\nstan zdrowia w tajemnicy. Może to\ndoprowadzić do wielu trudnych sytuacji,\nna przykład osoba ci bliska może nagle\npojawić się przed twoimi drzwiami z kartą wypisową ze szpitala, a ty nawet nie wiedziałeś, że tam się znalazła.\nZ tego właśnie względu powinieneś podjąć próbę wyjaśnienia osobie ci bliskiej, a także jej głównym\nterapeutom, że decyzje podejmowane przez personel medyczny są równie ważne dla niej – pacjenta,\njak i dla ciebie jako członka rodziny.\nNawrót – rozpoznaj sygnały oraz objawy ostrzegawcze\nNawrót objawów schizofrenii jest wyjątkowo przykrym epizodem dla każdego człowieka. Najlepszą metodą\nprzeciwdziałania nawrotom jest dbanie o to, by osoba chora regularnie przyjmowała zalecane leki. Trzeba\nbyć wrażliwym na codzienne zmiany zachowania bliskiej ci osoby , aby być przygotowanym na możliwy\nnawrót. Nauka rozpoznawania określonych oznak i objawów zbliżającego się nawrotu może dać czas na\nprzygotowanie i podjęcie dodatkowych działań zapobiegawczych. Sygnały te mogą przypominać objawy,\nktóre poprzedzały pierwszy epizod choroby.\nKażdy człowiek jest inny, lecz udało się sporządzić listę najczęściej występujących sygnałów ostrzegawczych:\nZmiany nastroju, nastrój depresyjny, nasilony lęk, płaczliwość, wybuchy śmiechu bez wyraźnych przyczyn.\nSłyszenie głosów, niezwykła wrażliwość na dźwięki lub światło.\nNagły wzrost aktywności bądź też jej utrata, zbyt długi sen lub prawie całkowita bezsenność.\nUnikanie sytuacji społecznych, porzucanie aktywności, odmowa wychodzenia z domu, zaniedbywanie relacji z przyjaciółmi.\nWypowiadanie dziwacznych lub niedostosowanych stwierdzeń, używanie szczególnych słów lub wypowiedzi pozbawione sensu.\nPrzyjmowanie dziwacznych pozycji ciała, długie wpatrywanie się.\nNoszenie dziwnych strojów, utrata dbałości o higienę osobistą.\nWażne jest to, by pamiętać, że najlepszym sposobem uniknięcia nawrotu jest regularne przyjmowanie leków zgodnie\nz zaleceniami. Jeśli osoba chora odmawia leczenia, spróbuj poznać przyczyny tego rodzaju postawy. Jeśli powodem jest\nsubiektywne przekonanie o braku skuteczności leczenia lub występowanie działań niepożądanych, możesz zapytać lekarza\no możliwość zmiany leczenia.\nJeśli podejmujesz opiekę nad kimś cierpiącym na schizofrenię, bardzo pomocne może być prowadzenie\ndziennika. Może to pomóc w ustaleniu wzorców zachowań, które mogą świadczyć o powodzeniu\nzastosowanego leczenia lub też braku jego skuteczności. Może to również pomóc\nw przewidywaniu nawrotu choroby.\nJeśli ktoś, kto jest ci bliski, już ma za sobą epizod psychotyczny, dobrym pomysłem będzie zaplanowanie\npostępowania, jeśli stan ten się powtórzy. W poniższej tabeli zawarto kilka użytecznych wskazówek:\nUnikaj gróźb i stawiania ultimatum.\nPamiętaj, że zawsze możesz odejść.\nStaraj się nie krzyczeć.\nNie próbuj oszukiwać.\nUnikaj kłótni z innymi członkami rodziny o to, co robić w danym momencie.\nNie stój, jeśli osoba chora siedzi.\nUnikaj zbyt długiego kontaktu wzrokowego lub dotykania takiej osoby.\nSpełniaj oczekiwania, które wydają się rozsądne.\nNie blokuj wyjścia ani też nie zamykaj na klucz drzwi wejściowych.\nMów normalnym tonem.\nPrzygotuj listę numerów telefonicznych:\n• lekarza rodzinnego\n• kluczowego dla pacjenta terapeuty\n• izby przyjęć szpitala psychiatrycznego\nSprawdź, do którego szpitala udać się w razie potrzeby.\nSprawdź, gdzie możesz zadzwonić po pomoc niezależnie od pory dnia czy nocy.\nZorganizuj ewentualną opiekę nad dziećmi (jeśli jest to konieczne).\nUstalenia „na wszelki wypadek”\nJednym ze sposobów na upewnienie bliskiej ci osoby, że ją szanujesz, jest zaoferowanie pomocy\nw przygotowaniu się „na wszelki wypadek”. Chodzi tu o ustalenie, co masz zrobić, jeśli nawrót choroby\nuniemożliwi podejmowanie samodzielnych decyzji.\nUstalenie nazwiska i sposobu kontaktu z członkiem rodziny lub przyjacielem, który został upoważniony do sprawowania roli\nprzedstawiciela prawnego osoby chorej.\nkreślenie zakresu, w jakim przedstawiciel ten może podejmować decyzje, np.:\n• Leczenie farmakologiczne.\n• Inne metody leczenia.\n• Sprawy finansowe.\n• Sprawy związane z zakwaterowaniem.\nSpisanie listy leków, których stosowania pacjent chciałby uniknąć.\nJedna kopia ustaleń „na wszelki wypadek” powinna znajdować się wraz z dokumentacją medyczną pacjenta, kolejna powinna\nznajdować się w miejscu zamieszkania pacjenta, a jeszcze jedną powinien posiadać ktoś z członków rodziny pacjenta. Możesz\nrównież zasugerować osobie ci bliskiej noszenie jednej z kopii w portfelu na wypadek sytuacji nagłej.\nHelen wiedziała, że nie powinna tak myśleć. Alice nie można\nwinić za to, że jest chora na schizofrenię. Helen poczuła się\nwinna, że wypomina w ten sposób pretensje o uwagę, jaką\nz powodu choroby otrzymywała jej siostra.\nPrzed chorobą Alice wszystko było o wiele prostsze. Wtedy to\nHelen codziennie po pracy chodziła na basen, w weekendy\nspotykała się z przyjaciółmi, a często po prostu rzucała wszystko\ni urywała się na kilka dni. Najlepsze były jednak chwile, gdy\nspotykały się z Alice i wspólnie jechały na zakupy na londyńską\nPo zachorowaniu Alice nie chciała już jeździć na zakupy.\nTak naprawdę nie miała ochoty na robienie czegokolwiek.\n„Jesteś teraz taka nudna i dziwna” wypominała jej Helen.\n„Nic dziwnego, że nie masz żadnych przyjaciół.\nHelen czuje się winna również z powodu wypowiadanych wtedy\nsłów. Teraz zresztą wie znacznie więcej na temat schizofrenii niż\nto było na początku. Rozumie, że Alice naprawdę się stara i wie,\nże potrzebuje całego tego wsparcia, które jest jej okazywane.\nTak więc Helen próbuje nie podchodzić do siostry zbyt\nkrytycznie. Nauczyła się już wypowiadać wyważone, ciepłe\nsłowa wsparcia, wówczas gdy udawało jej się radzić sobie\nz prostymi codziennymi obowiązkami, takimi jak poranny\nprysznic i ubranie się. Teraz Alice wydaje się zwracać już\nwiększą uwagę na swój wygląd zewnętrzny.\nHelen pomaga również Alice w kontaktach z lekarzami\ni pielęgniarkami. Towarzyszy jej w trakcie wizyt lekarskich\ni upewnia się, że podane zostały wszystkie istotne informacje\n(takie jak na przykład dane o historii rodziny). Robi notatki\no zaleceniach dotyczących przyjmowania leków oraz na jakie\ndziałania niepożądane należy zwracać uwagę. Jest już pewna,\nże potrafi rozpoznać oznaki zbliżającego się nawrotu i wie,\nco ma wtedy robić.\nPowoli Alice staje się coraz bardziej niezależna, a Helen jest\ndumna, że ma swój znaczny udział w jej powrocie do zdrowia.\nDo jej głowy ciągle powracają słowa wypowiedziane przez\npielęgniarkę środowiskową w czasie ostatniej wizyty. „Zadbaj\no siebie – też musisz coś mieć z życia” powiedziała.\nHISTORIA HELEN I ALICE\nBył czas, gdy Helen wolała, by to ona była osobą chorą.\nMoże wtedy mogłaby wreszcie spokojnie poleżeć i cały\ndzień oglądać telewizję. Może wtedy nie musiałaby\nwreszcie biec prosto z pracy do domu, by zająć się opieką\nnad swoją siostrą - Alice. Może wreszcie wtedy ich rodzice\nzwróciliby w końcu na nią uwagę.\nTo chyba dobra rada. Dziś wieczorem Alice sama przygotuje\nsobie kolację, a Helen po pracy pójdzie na basen z przyjaciółmi.\nHISTORIA EMMY - CZĘŚĆ 2\n„Momentem zwrotnym było dla mnie znalezienie\nwłaściwego leku. Było to bardzo ważne, ponieważ\notworzyło możliwość realizacji wielu różnych działań\nterapeutycznych, które teraz znalazły się w moim zasięgu.\nJeśli nie trafiłabym na właściwy lek, nie czułabym się\nna tyle dobrze, by brać udział w zajęciach grupowych,\naktywnościach, z jakich można skorzystać w oddziale\ndziennym oraz terapii. Nie byłabym w stanie zauważyć\nopieki i wsparcia, jakie oferowała mi moja rodzina.\nPomogło też wiele innych rzeczy, a wśród nich grupa\nwspierających przyjaciół, rodzina, bezpieczne dla mnie miejsce,\nw którym mieszkam, posiadanie odpowiednich środków\nfinansowych na utrzymanie i kontakt z naprawdę dobrym\npsychiatrą. To ważne – być leczonym przez kogoś, komu się ufa.\nNa studiach wzięłam sobie roczny urlop zdrowotny i szczęśliwie\nudało mi się powtórnie przystąpić do egzaminów, których\nwcześniej nie zaliczyłam. Był to pewnie jeden z najbardziej\nznaczących punktów zwrotnych w moim życiu, gdy wzięłam\ndo ręki arkusz egzaminacyjny i uświadomiłam sobie,\nże właśnie powróciłam na studia uniwersyteckie. To było\ndla mnie naprawdę wielkie osiągnięcie.\nW czasie mojej choroby straciłam wielu przyjaciół, lecz też udało\nmi się odkryć, kto jest moim prawdziwym przyjacielem.\nMiałam trudności z nawiązywaniem relacji z ludźmi i bardzo\ntrudne było dla mnie również znalezienie pracy. Musiałam\npodjąć walkę z piętnem choroby i zjawiskiem stygmatyzacji\nze strony nieufnych pracodawców. Zjawisko to szczególnie\ndotyczyło tych wszystkich, którzy mieli problemy ze zdrowiem\npsychicznym, a zwłaszcza ze schizofrenią, ponieważ ta choroba\nma wyjątkowo złą opinię.\nObecnie pracuję na stanowisku starszego wykonawcy projektu\nw programie Pracy Chronionej prowadzonym\nw Springfield Hospital, gdzie też ostatnio zaoferowano mi\nposadę koordynatora całego zespołu. W naszej organizacji\nmoim zadaniem jest wspieranie osób z problemami\npsychicznymi: pomagam im znaleźć pierwszą pracę,\na następnie staram się, by ją utrzymali aż do momentu\nstabilizacji. Oferuję im wsparcie i fachowe porady na temat\npracy i kariery zawodowej, którą wybrali. Udało mi się również\nukończyć studia magisterskie w zakresie psychologii pracy.\nUważam, że schizofrenia jako zjawisko jest źle postrzegana\ni nie rozumiana przez większość społeczeństwa. Mam jednak\nnadzieję, że jest szansa na otrzymywanie właściwych informacji\nza pośrednictwem mediów, szkół oraz w trakcie całego procesu\nedukacji, co doprowadzi wreszcie do zmian na lepsze.”\nEmma Harding, Starszy Wykonawca Projektu oraz\nKoordynator Programu Pracy Chronionej Szpitala\nw Springfield w Wielkiej Brytanii\nOdczuwanie niepokoju ruchowego - przymusu\nchodzenia, poruszania nogami, niemożność\nsiedzenia w miejscu wraz z towarzyszącym\nlękiem i pobudzeniem.\nNiezdolność do logicznego formułowania\nmyśli w trakcie mówienia. Alogia jest jednym\nz objawów „negatywnych” schizofrenii.\nNiezdolność do odczuwania przyjemnych\nuczuć - to, co wcześniej sprawiało\nprzyjemność, wydaje się teraz obojętne.\nNowa klasa leków służących do leczenia\nobjawów schizofrenii. Większość atypowych\nleków przeciwpsychotycznych weszła do\nstosowania w latach dziewięćdziesiątych XX\nwieku. Leki te cechują się mniejszą liczbą\ndziałań niepożądanych w porównaniu do\nleków konwencjonalnych. Obecnie traktuje\nsię je jako leki pierwszego rzutu w leczeniu\nNiezdolność do rozpoczęcia lub\nukończenia różnych czynności, często\nnawet najprostszych. Jeden z objawów\nBrak emocji. Głos takiej osoby może wydawać\nsię monotonny, brak jest też zmian wyrazu\nObjawy somatyczne, które spowodowane\nsą stresem lub działaniem innych, nie\nsomatycznych czynników psychicznych.\nDawka leku, która przyjmowana w\nregularnych odstępach pozwala na\nutrzymanie kontroli nad objawami choroby.\nJeden z neuroprzekaźników w mózgu.\nDopamina odgrywa szczególną rolę\nw odbieraniu przyjemnych odczuć oraz\nprzeżywaniu emocji. Uważa się, że\nwystępowanie wielu objawów schizofrenii\nmoże być związane ze wzrostem poziomu\ndopaminy w niektórych częściach mózgu,\na jego spadkiem w innych częściach.\nWiększość leków przeciwpsychotycznych\ndziała poprzez blokowanie działania\ndopaminy w mózgu lub też poprzez\nstabilizowanie jej poziomu w mózgu.\nFunkcje mózgu odnoszące się do zdolności\nmyślenia, zapamiętywania oraz przetwarzania\nNauka zajmująca się mechanizmami\ndziedziczenia, a szczególnie sposobu, w jaki\nokreślone cechy przenoszone są z rodziców\nna ich dzieci. Badania genetyczne odgrywają\ndużą rolę w poznawaniu mechanizmu rozwoju\nschizofrenii. W chwili obecnej prowadzone są\nprace nad wyjaśnieniem związków pomiędzy\ngenetyką a schizofrenią.\nGrupa osób spotykających się wspólnie\nw celu znalezienia sposobów poprawy swojej\nsytuacji przez dyskusję o problemach oraz\npodejmowanie różnych aktywności.\nW przeciwieństwie do psychoterapii grupowej\ngrupy te nie są zwykle prowadzone przez\nJest to zastrzyk domięśniowy podawany raz\nna dwa do czterech tygodni, dzięki czemu nie\njest konieczne codzienne przyjmowanie leków.\nKatatonia lub zachowanie katatoniczne\nSkrajny brak reakcji na otoczenie. Postawa\ntakiej osoby usztywnia się, może ona\nwyglądać jakby była sparaliżowana lub\nKonwencjonalne leki przeciwpsychotyczne\nPierwsze leki przeciwpsychotyczne wprowadzone\ndo praktyki klinicznej w latach pięćdziesiątych.\nPomimo ich niezaprzeczalnej skuteczności wobec\nobjawów pozytywnych, konwencjonalne leki\nprzeciwpsychotyczne mogą powodować również\nprzykre zaburzenia ruchowe, takie jak drżenia\nczy wzrost napięcia mięśniowego. Mogą również\nwywoływać szereg działań niepożądanych i mają\ntylko niewielki wpływ terapeutyczny na objawy\nnegatywne schizofrenii. Nie mają one również\nkorzystnego wpływu na zaburzenia poznawcze\nzwiązane z chorobą.\nOgólne określenie obejmujące leki stosowane\ndo leczenia schizofrenii. Dzieli się je zwykle na\nleki „konwencjonalne” oraz „atypowe”, czyli na\nleki nowej generacji.\nLeki o przedłużonym czasie działania (depot)\nLeki te podawane są w postaci iniekcji\ndomięśniowej, która bardzo powoli uwalnia się\ndo otaczających tkanek. Leków w tej postaci\nużywa się zwykle w przypadku osób mających\nproblemy z przyjmowaniem leków zgodnie z\nzaleceniami lub odrzucających leczenie. Iniekcje\nmogą być podawane raz na 2-4 tygodni,\nzwykle w ambulatorium szpitalnym lub w\ngabinecie zabiegowym w poradni.\nLeki w postaci iniekcji o krótkim działaniu\nLeki przeciwpsychotyczne w tej postaci\nstosowane są w stanach nagłych, takich\njak ostry epizod psychotyczny, kiedy istnieje\npotrzeba szybkiego uzyskania kontroli nad\nobjawami. Efekt terapeutyczny leku utrzymuje\nsię zwykle przez 12 - 24 godzin.\nCałość procesów fizycznych i chemicznych\nzachodzących w tkankach, które pozwalają\nczynnikom odżywczym przechodzić do krwi\npo zakończeniu procesu trawienia w jelitach.\nChoroby związane z zaburzeniami procesów\nmetabolicznych często dotykają osoby\ncierpiące na schizofrenię - jest to między\ninnymi cukrzyca oraz hipercholesterolemia.\nNazwa generyczna to w medycynie\nokreślenie cząsteczki chemicznej tworzącej\ndany lek. Nazwa ta wskazuje na chemiczną\nprzynależność leku do danej grupy. Wszystkie\nleki wymienione w tym poradniku określane\nsą za pomocą nazw generycznych. Producenci\nleków wprowadzając je na rynek nadają im\nnazwę określaną jako nazwa handlowa.\nNazwa handlowa prawie zawsze różni się od\nStary termin określający „leki\nprzeciwpsychotyczne”, nadal jednak\npozostający w użyciu (patrz „Leki\nGrupa objawów schizofrenii, na którą\nskładają się objawy takie jak brak motywacji\ndo działania, zaburzenia koncentracji oraz\nwycofanie z relacji z przyjaciółmi i rodziną.\nObjawy te uważane są czasem za trudniejsze\nw leczeniu w porównaniu do objawów\npozytywnych, a często odpowiedzialne są\nza osamotnienie i izolację odczuwane przez\nosoby cierpiące na schizofrenię. Uważa się, że\nniektóre objawy negatywne mogą powstawać\nw efekcie zbyt niskiego stężenia dopaminy\nw niektórych częściach mózgu.\nZaburzenia ruchowe, takie jak\nniekontrolowane drżenia, skurcze\nmięśni, niepokój ruchowy oraz skurcze\nmięśni twarzy i języka. Pojawienie się\nobjawów pozapiramidowych związane\njest z niepożądanym działaniem leków\nprzeciwpsychotycznych starszej generacji\nGrupa objawów schizofrenii, na które składają\nsię: halucynacje (widzenie, słyszenie lub\nodbieranie za pomocą innych zmysłów rzeczy,\nktórych w rzeczywistości nie ma w pobliżu),\nurojenia (przekonania, które nie mogą być\nprawdziwe) oraz myślenie paranoiczne\n(skrajna podejrzliwość). Objawy te mogą\nniezwykle zaburzać funkcjonowanie osoby\nchorej, lecz ustępują pod wpływem leków\nBardzo rzadkie zaburzenie, w którym w\njednej osobie znajdują się dwie lub więcej\noddzielnych osobowości, często w różnym\nwieku i różnych płci. Zaburzenie to jest\noddzielną jednostką chorobową i nie wiąże\nsię ze schizofrenią, choć często jest błędnie\nuważana za chorobę bardzo podobną.\nTermin ten odnosi się do epizodu psychotycznego\nw momencie jego największego nasilenia oraz\nmaksymalnego nasilenia objawów.\nOsoba, która kontynuuje leczenie\nw warunkach ambulatoryjnych (w poradni).\nStan zdrowia takiej osoby nie wymaga\nleczenia w warunkach szpitalnych.\nPielęgniarka specjalnie przeszkolona\nw zakresie ochrony zdrowia psychicznego\noraz posiadająca doświadczenie w pracy\nz pacjentami z zaburzeniami psychicznymi.\nDoradzanie, w jaki sposób szukać pracy i jak\nOsoba specjalizująca się w udzielaniu pomocy\npacjentom w zakresie różnych aspektów\nprzystosowania społecznego. W leczeniu\nschizofrenii może to polegać na udzielaniu\nporad pacjentom i ich rodzinom, w jaki sposób\nradzić sobie z różnymi problemami społecznymi\ni emocjonalnymi wynikającymi z choroby.\nLekarz posiadający specjalizację w psychiatrii.\nPsychiatrzy posiadają ogólne wykształcenie\nmedyczne, a oprócz tego są specjalnie\nprzeszkoleni w zakresie chorób psychicznych.\nZadaniem psychiatrów jest między innymi\nprowadzenie leczenia chorych na schizofrenię.\nDziedzina medycyny zajmująca się\nzapobieganiem oraz leczeniem chorób\ni zaburzeń psychicznych.\nMetoda terapeutyczna oparta na rozmowie,\nktórej twórcą był dr Sigmund Freud. Psychoanaliza\npolega na analizie snów, marzeń, doświadczeń z\ndzieciństwa itp. w celu przezwyciężenia obecnych\nproblemów. Metoda ta opiera się na przekonaniu,\nże problemy danej osoby spowodowane są\ngłównie nieuświadamianymi popędami oraz\nnegatywnymi doświadczeniami z dzieciństwa.\nOsoba wykształcona w dziedzinie psychologii.\nPsychologowie zaangażowani w opiekę\nnad pacjentem nazywani się psychologami\nklinicznymi. Mogą wykorzystywać metody\npsychoterapeutyczne, lecz nie mogą\nprzepisywać leków. Por. „Psychiatra”.\nNauka zajmująca się badaniami nad\nprocesami psychicznymi oraz zachowaniem\nMetoda leczenia stosowana w przypadku\npojawienia się problemów psychologicznych\nlub emocjonalnych. Polega na rozmowie\npomiędzy pacjentem a terapeutą. Terapia\npodtrzymująca oraz terapia rodzinna to różne\nOgólna nazwa stanów psychicznych,\nw których występują objawy psychopatologiczne.\nZaburzeniu ulega wiele funkcji - zdolność\ndo myślenia, reagowania emocjonalnego,\nzapamiętywania, porozumiewania się,\ninterpretowania rzeczywistości oraz zachowania\nw sposób adekwatny do wymogów otoczenia.\nWpływa również na zdolność radzenia sobie\nz podstawowymi potrzebami życiowymi.\nSpecjalne miejsce na zakończeniu nerwowym\nzdolne do reagowania na bodziec chemiczny\nlub fizyczny z wnętrza ciała lub z otoczenia.\nWiadomo, że niektóre leki zwiększają\nwrażliwość jednego lub więcej typów\nreceptorów. Inne leki mogą blokować lub też\nstymulować określone receptory.\nProgramy rehabilitacyjne stworzono, by pomóc\nosobom chorym w powrocie do poziomu\nfunkcjonowania sprzed ciężkiej choroby, po\nurazie, osobom uzależnionym lub skazanym\nna karę więzienia. Celem rehabilitacji jest\nnauka umiejętności, które pozwolą danej\nosobie na niezależne życie.\nUstąpienie objawów choroby. Częściowe lub\ncałkowite ustąpienie objawów „pozytywnych”\ni „negatywnych” schizofrenii w okresie\nPatrz „Osobowość mnoga”\nChoroba psychiczna dotykająca jedną osobę\nna 100 na całym świecie. Charakteryzuje\nsię obecnością objawów „pozytywnych”\n(wytwórczych), takich jak urojenia\ni halucynacje, objawów „negatywnych”\n(deficytowych) - braku motywacji, wycofania\nz relacji z przyjaciółmi i rodziną, a także\ndysfunkcji poznawczych, które utrudniają\nmyślenie. Schizofrenię leczy się za pomocą\nleków przeciwpsychotycznych oraz\nwspomagających metod terapeutycznych.\nSchizofrenia traktowana jest jako przewlekła,\njeśli objawy utrzymują się przez długi okres.\nW kontekście chorób psychicznych,\nstygmatyzacja odnosi się do negatywnych\npostaw społecznych wobec osób z chorobami\npsychicznymi, często wyrażające się w złym\ntraktowaniu takich osób.\nJedna z metod terapeutycznych, w trakcie\nktórej kształtuje się różne umiejętności,\na także uczy sposobu wyrażania uczuć za\npośrednictwem szeregu twórczych aktywności:\nrękodzieła (ceramika, malowanie, tkactwo),\nodgrywania ról, muzykoterapii lub czytania\npoezji. Terapię zajęciową wykorzystuje\nsię również w kształtowaniu praktycznych\numiejętności, które można wykorzystać\nemocjonalna akceptacja choroby często\nbardzo pomaga w radzeniu sobie\nz powstałą sytuacją oraz pozwala na\nzmniejszenie obciążenia objawami.\nWspółpraca w przyjmowaniu leków\nPrzyjmowanie leków zgodnie z zaleconym\nprzez lekarza schematem. Współpracę tę\nokreśla się również angielskim słowem\nUtrwalone przekonanie, które nie ma\noparcia w rzeczywistości i nie zmienia się\npod wpływem racjonalnej argumentacji lub\ndowodów zaprzeczających. Osoby mające\nurojenia często są przekonane, że są kimś\nznanym i sławnym, są prześladowane lub\nmają niezwykłe zdolności. Urojenia wiążą się\nczęsto z Bogiem lub sferą wierzeń religijnych.\nRodzaj programów związanych\nz zatrudnieniem lub nauką nowych\numiejętności zawodowych, które z założenia\nmają przypominać rzeczywiste warunki\nspotykane na rynku pracy. Często zdarza\nsię, że pracownicy lokalnych zakładów pracy\nsą szkoleni i kierowani do udziału w takich\nprogramach. Możliwości zatrudnienia są\nróżne i zależą od lokalnych ustaleń i umów\nz pracodawcami, lecz często ograniczają\nsię do pracy w fabryce lub pracy biurowej.\nPomimo tego, że głównym celem programów\njest nauka podstawowych umiejętności\nzawodowych, osoby zatrudniane otrzymują\nczęsto normalne wynagrodzenie za swoją\nSłowo to odnosi się do poziomu\nuświadomienia sobie obecności oraz\nznaczenia objawów, a także ich roli w\nkonstytuowaniu choroby. Choć wgląd\nnie może sam w sobie „leczyć” choroby,\n„Afekt” to medyczne określenie na sposób\nwyrażania emocji. Zblednięcie afektu\nwystępuje wtedy, gdy maleje zdolność do\nwyrażania emocji. Jest to jeden z objawów\n„negatywnych” (deficytowych) schizofrenii.\nChecklist for People with Mental Health Problems. Royal\nCollege of Psychiatrists. 2004. http://www.rcpsych.ac.uk,\nE xpert Consensus Treatment Guidelines for Schizofrenia: A\nGuide for Patients and Families. The National Alliance for the\nMentally Ill. 1999.\nuidance on the Use of Newer (Atypical) Antipsychotic Drugs\nfor the Treatment of Schizofrenia. Technology Appraisal No. 43.\nNational Institute for Clinical Excellence. 2002.\nInformation Guide on Schizofrenia. Schizofrenia Ireland.\national electronic Library for Mental Health.\nnly the Best. Medicine for the Treatment of Psychosis.\nRethink. 2002. http://www.rethink.org\nS chizofrenia: A Handbook For Families. Health Canada\nin Co-operation with the Schizofrenia Society of Canada.\nirchwood M, Spencer E, et al. Schizofrenia: Early Warning\nSigns Advances in Psychiatric Treatment, 2000, vol. 6, pp.\nS chizofrenia: Help for Partners and Families.\nhttp://www.camh.net/about addiction mental health/\nS chizofrenia Help is at Hand. Royal College of Psychiatrists.\nT arget Schizofrenia. The Association of the British\nPharmaceutical Industry. May 2003.\nThe Sane Guide to Fighting Stigma. Sane Australia.\nThe Sane Guide to Schizofrenia. Sane Australia.\nT reating and Managing Schizofrenia (Core Interventions):\nUnderstanding NICE guidance – Information for People with\nSchizofrenia, Their Advocates and Carers, and the Public.\nndrews G, Creamer M, et al. The Treatment of Anxiety\nDisorders: Clinician Guides and Patient Manuals. 2nd\nEdition. Cambridge University Press. 2003.\nUnderstanding Schizofrenia. Mind. http://www.mind.org.uk\nDziałania niepożądane leków przeciwpsychotycznych*\nIch określenie medyczne\nObjawy pozapiramidowe: drżenie\nObjawy pozapiramidowe: zwiększone napięcie mięśni\nNiekontrolowane skurcze mięśni, ruchy, nad którymi nie panujesz\nObjawy pozapiramidowe: dyskinezy\nWewnętrzny niepokój z towarzyszącym uczuciem lęku\nObjawy pozapiramidowe: akatyzja\nBrak działania sedatywnego, normalny poziom aktywności\nNadmierne pragnienie, osłabienie\nPodejrzenie cukrzycy lub nieprawidłowej tolerancji glukozy\nSkurcze mięśni języka, twarzy i żuchwy\nSuchość w ustach, zaparcia, niewyraźne widzenie, problemy w\nSenność, uczucie stłumienia\nMlekotok, zaburzenia regularności miesiączki, zaburzenia erekcji,\n* Częstość występowania może się różnić w zależności od danego leku\nŹródła informacji i wsparcia\nWykluczeniu Społecznemu Osób z Zaburzeniami\ntel. (52) 585 40 39\nfaks (52) 585 37 66\nStowarzyszenie na Rzecz Ochrony Zdrowia\nPsychicznego „Nowe Braterstwo”\nul. Józefa 1, 31-056 Kraków\ntel. (12) 802 90 74\nfaks (12) 430 68 31\nStowarzyszenie Osób i Rodzin na Rzecz Zdrowia\nPsychicznego „Zrozumieć i Pomóc”\ntel. (61) 830 68 88 www.zrozumiecipomoc.pl\nStowarzyszenie „Persona” na Rzecz Promocji\ni Ochrony Zdrowia Psychicznego\nul. Karola Miarki 7/1, 47-400 Racibórz\ntel. (32) 414 96 90\nfaks (32) 414 96 92\nSuwalskie Stowarzyszenie Rodzin i Przyjaciół\nosób Chorych Psychicznie „Nadzieja”\ntel. (87) 565 62 38\nfaks (87) 567 21 03\nStowarzyszenie na Rzecz Psychoterapii\ni Profilaktyki Zaburzeń Psychicznych „Arbor”\nul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa tel. (22) 642 66 11 w. 433, 451 Polskie Towarzystwo Psychiatryczne\nul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa www.psychiatria.org.pl\nSchizofrenia - społeczność sieciowa\nSchizofrenia - poradnik dla rodzin\nPodstawowe fakty na temat schizofrenii\nLeczenie farmakologiczne w schizofrenii\nWyniki ostatnio przeprowadzonych badań\nOsobiste doświadczenia związane ze schizofrenią\nŚwiatowe stowarzyszenie osób cierpiących na schizofrenię i inne zaburzenia psychotyczne\nPoradnik dla rodzin i opiekunów\nW trakcie leczenia, a w nielicznych przypadkach nawet i bez leczenia, ta ostra faza choroby ulega wyciszeniu, pozostawiając chorego w stanie umożliwiającym funkcjonowanie (w stanie remisji) lub w s...\nschizofrenia rola opiekunów w kreowaniu współpracy