Choroby wieku/Tom II/całość - Wikiźródła, wolna biblioteka\nChoroby wieku/Tom II/całość\n< Choroby wieku | Tom II\n. Studjum pathologiczne - Tom II/całośćJózef Ignacy Kraszewski - Choroby wieku tom II.djvu/1\nŚw. Paweł do Thessalon. R. V 19.\nTrudno tym, co w pieniądzach ufają\nwnijść do Królestwa Bożego.\nŚw. Marek R. X. 24.\nprzy placu św. Ducha I. 10.\nPamięci niepraktycznych ojców naszych,\nten ubogi krzyżyk na mogile postawił.\nNakładem Pillera i Gubrynowicza & Schmidta.\nW progu starego dworu rotmistrz ich powitał otwartemi rękami, uśmiechnioną twarzą.\n— A! przecież wracacie! zawołał z wymówką — a mnie tu tak bez was nudno było, gdybym codzień nie wyglądał i nie spodziewał się, nie wiem jakbym wyżył. Toż to mi się wiekiem wydały tych kilka tygodni... a takeście mi pomizernieli w tem praktycznem powietrzu!\n— Bo, wiesz stryjaszku, trafiliśmy tam właśnie na wielkie strapienie.\nA! cóż się stało? zachorował kto? umarł broń Boże!\n— Nie, ale ten proces.\n— A! jakiż! ten stary?\n— Ten stary.\n— Odezwał się, co?\n— I grozi...\n— Ale go jeszcze nie przegrali w senacie?\n— Nie, chociaż sama obawa już tak ich dotknęła...\n— Biedne ludziska, serdecznie mi ich żal! ten proces miljonowy najobojętniejszemu z ludzi krwi by napsuł... człowiek przywyka do majętności, zrasta się z tem co posiada... cóż dopiero jemu, im! co taką do grosza przywiązują wagę!\n— Kochany rotmistrzu! zawołał Michał, nie chcę być bogatym, ani przywykać do tego co Bóg rozpożyczył, jeśli ma tak kosztować wiele, gdy się z tem przyjdzie rozstawać.\nCo żyło we dworze ruszyło się z powitaniem ukochanych dzieci, starzy gracjaliści z oficyny, ze dworków, stare pieski ze swoich koszyków, hodowany żóraw, siwe gołębie i dzieciaki robiące w ogrodzie, i przyjaciółki stare, dla których Michał i Anna byli jakby własnemi dziećmi. Wszystko to pospieszyło z poszanowaniem i poufałością razem, z radością szczerą, pełne mając słów serca i usta, każdy wołał, wyprzedzał, a rotmistrz uśmiechał się patrząc z uszczęśliwieniem wewnętrznem.\n— Wszystko można stracić z dopustu Bożego, zawołał, ale serc ludzkich nic wam nie odbierze, pókiście, ich warci, i to skarb lepszy nad kowane grosze. W najcięższem strapieniu znaleźlibyście zawsze z kim je podzielić, boście nie ekonomicznych ale ewangelicznych trzymając się zasad, zamiast reformować ludzi, kochać ich umieli. Miłość jedna taki owoc dać może, miłosierdzie wyrozumowane nigdy — co się rozumem robi, za to kpinami płacą...\nPowróćmy jeszcze na chwilę do Demborów. Niebezpieczeństwo może nie było jeszcze tak wielkie, jak przestrach, który je zolbrzymiał. Dla ludzi, którym nawet na myśl nie przyszło nigdy, by utracić mogli prawnie i uczciwie nabytą własność — groźba zmiany stanu zadała boleść niewypowiedzianą. Nigdy żadne z nich nie przypuściło na chwilę, by zamiast wzrostu przyjść mógł upadek, a na ten cios ani lekarstwa w duszy, ani nawet rezygnacji wydobyć z siebie nie mogli. Dembor osłupiał w pierwszej chwili, zdało mu się to snem jakimś przykrym i zmorą nieprawdopodobną. Wprawdzie obrachowawszy się widział, że w najgorszym razie cośby mu jeszcze zostać musiało, ale stosunkowo do znaczenia teraźniejszego, do potęgi jaką posiadał, ta resztka byłaby nieznaczącym, lichym skrawkiem, którym obdzielić się było trudno.\nTak wszystko w świecie jest warunkowem, co dla jednego stanowi niedościgniony ogrom, dla drugiego jest prawie niczem. Po zaspokojeniu pierwszych istotnych potrzeb, od dostatku do bogactwa nieskończony gościniec, którego nie widać celu. Im więcej się posiada, tem więcej pragnie. Sam człowiek potrzebuje mało, ale w miarę możności tworzy sobie potrzeby sztuczne i cele coraz nowe, by się rozpostarł z żądzą i zawsze miał czego pragnąć.\nJednym z tych celów jest pomnożenie bogactwa w widokach dobra kraju, a tem teraz wojują ci, którzy tchnąc egoizmem, przyznać się do niego nie chcą.\nNie przeczę, że dobry byt materjalny wywiera wpływ przeważny na ukształcenie moralne i wyrobienie się duchowe, ale cywilizacja teraźniejsza zaślepia nas, nie dając rozpoznać granicy, gdzie się kończy rozumna zapobiegliwość i postęp rozsądny, a poczyna szał handlarski, spekulacyjny i zupełne zmaterjalizowanie ludzkości. Stara Europa wyrobiła sobie całkiem fałszywą teorję, której słucha właśnie dla tego, że jest dogodną a fałszywą, że pochlebia wszystkiemu co wiedzie ją do zguby, najgorszym zachceniom, najpodlejszej chciwości. Cywilizacja dzisiejsza całkiem i wyłącznie materjalna, wartość człowieka mierzy jego praktycznością, wartość wynalazku zastosowaniem, i dla tego nie ma w łonie jej ani bohaterów i istotnie wielkich ludzi, ani wielkich prawd zasadniczych. Znajdzie się jakiś Cobden, zrobi się stearyna, wygotuje kauczuk, i wyrośnie Ludwik Napoleon, ale z tych zasad w jakich żyjemy, nie może powstać ani prorok, ani bohater, ani poeta wiekowy, ani Kolumb, coby miał widzenie nowego świata, ani żadna wielka prawda, któraby odrodziła ludzkość. Wszystko maluczkie i praktyczne jak my sami... kraj każdy przekonany, że byle dobry byt i bogactwo, na ich pognoju wyrośnie już samorodnie wszystko, czego więcej być może potrzeba — pilnuje tylko materjalnego postępu, ulepsza pługi, buduje fabryki, zapobiega materjalnej nędzy, a gotuje daleko straszniejszą duchową. W krajach, gdzie już ta cywilizacja stanęła na najwyższym szczeblu rozwinienia, widzimy jej owoce — w pośród kolei, fabryk, wśród nagromadzonych bogactw, ludność zbestwiona i wynędzniała, ogłupiona, bez kawałka chleba często, lub w dostatku a bez czucia i myśli, wystawia najstraszniejszy kontrast bogactwa materjalnego i nędzy moralnej, odrętwiałości i zestarzenia straszliwego. Nigdzie jeszcze równolegle postęp materjalny nie sprowadził za sobą rozwinienia i spotęgowania moralnego — chleb będzie, ale serc nie stanie.\nLudzie sumienniejsi poczęli się postrzegać zapóźno, i wielcy przedsiębiorcy zatroskali się już o szkółki, o książki, o wychowanie dzieci, ale i tu sfałszowane pojęcia poprowadziły drogą niewłaściwą. Wszędzie falanster i zepsuty klasztor bez wiary zastępuje rodzinę, wszędzie najemnik w imieniu społeczeństwa, staje na miejscu ojca, matki, płatna nauka ma starczyć za serdeczną, domową, a stowarzyszenie, które dało wielkie owoce w spekulacji, zastosowywa się i tu, jak do wszystkiego — ale tu już bezskutecznie. Formy są, ducha nie ma. PrzypuściwsyPrzypuściwszy nawet, że pilne staranie zaradzi moralnemu zepsuciu, jakie ten stan rzeczy w Europie wyrodzić musi — świat, który stworzy cywilizacja ta, będzieli światem wedle myśli Bożej, czy wedle idei ludzkiej??\nNie — jest kres, na którym się zatrzymać potrzeba, by ludzkości w stado wyrobników bezmyślne nie przerobić! Jeszcze dziś lud nasz nie zepsuty, bo nie zmaterjalizowany, śpiewający pieśń swoją odwieczną, patrzący z radością w słonko, trochę leniwy, ale umiejący kochać i płakać, lepszy jest od równej mu klasy w krajach, w których cywilizacja nas wyprzedziła.\nAby się o tem przekonać, dosyć jest wziąć nawet tablice statystyczne i najściślej obrachować stosunek ludności i występków, lub co lepiej, przejechać nasze kraje ubogie, potem pójść do najpostępowiej urządzonych, poszukać tam i tu serca, miłosierdzia, uczucia braterstwa, poezji nareszcie... zobaczymy gdzie więcej ich będzie.\nA po owocach poznając, co ostatecznie daje za rezultat zbyt wyłączne zaprzątnienie się zdobywaniem bogactw — należałoby w porę się obejrzeć, dokąd kraj nasz pozorem postępu prowadzimy. Więcej serca a mniej agronomji, na Boga; teorje Bastiata, Liszta, nie zastąpią ewangelji... Chciałbym tylko żeby mnie dobrze zrozumiano; — powiecie: nic więc robić nie potrzeba, nic przedsiębrać, usiąść z założonemi rękami i zamrzeć w nędzy, płacząc nad rzekami Babylonu...? Nie! to druga zła ostateczność, to drugi kraniec, od którego uciekać potrzeba — ale pomiędzy niemi szerokie pole, na którem naszą drogę wyszukaćby należało. Nikt mi nie zaprzeczy, że narody jak indywidua nie wszystkie jednakie mają charaktery, posłannictwa i przeznaczenie; że najfałszywiejby poczynał, ktoby ludzi nie bacząc na ich usposobienia na jedno kopyto chciał przerabiać, a występnym by był, zamierzający toż samo uczynić z narodem. Przecież najpilniej nam naśladować tych, których charakter, losy i posłannictwo całe od naszych są różne. Może w widokach Opatrzności zachód ze swą cywilizacją materjalną jest potrzebnym przykładem, i gra rolę pijanego Iloty... za cóż my szaleć z nim mamy? za cóż ślad w ślad iść za nim? Jest wiele i u nas do uczynienia, ale na pierwszym celu chleba i dobrego bytu kłaść nie potrzeba, bo ten cel pierwszy stanie się wkrótce jedynym.\nMamy już przed oczyma kraje, w których pomimo kilku słów pięknych a szumnych, barwiących każdą czynność — wszystko co się czyni nie z wyższym celem jakim, ale w widokach tylko materjalnych zdobyczy się przedsiębierze... Cóż za tem? oto ostygnienie ducha, oto zamiast Bożej rozmaitości ludów, z których każdy powinien mieć swoją fizjognomię, rolę i cel odrębny, szczepi się kosmopolityzm chłodny i zobojętnienie za najważniejsze dla ludzkości zadania, a krzewi choroba Bursy i spekulacji. W Ameryce więcej dziś obchodzi wszystkich bawełna i cukier, niż rozszerzanie się głupiego Mormonizmu, a ci co dobijają się swobód własnych, nie dopuszczają emancypacji murzynów dla tego, że ich plantacje ucierpiałyby na niej. W Anglji pod pokrywką najważniejszych kwestji spółczesnych, los fabryk i handlu jest najgłówniejszym motorem wojny i pokoju. Nie ma idei wyższej, szlachetniejszej, wznioślejszej, któraby w tych ciasnych mózgach a ciaśniejszych jeszcze sercach handlarzy i spekulantów pomieścić się mogła. Dziś dobroczyńcą ludzkości zowie się maszynista, a wielkim bohaterem ten co most zbudował, po którym przewożą towary i bydło. Nieznacznie tak skutkiem tego zaprzątnienia materjalizmem, zeszliśmy, schodzimy na przekupniów, na handlarzy, a ten co zarobił najwięcej, co się zbogacił najprędzej, komu się ani razu nie ośliznęła noga, zyskuje w dodatku wieńce nieśmiertelności i imię bohatera.\nOstatnim wyrazem wieku staje się praktyczność, co się udało, co praktyczne, to dobre, co jest (po Heglowsku) jest rozumnie i dobrze... Esempre bene. Fakta stają się konieczne, a byle jaka konieczność moralną, siłą świętą, zdobycz prawną. Iść drogą legalną a praktyczną, oto cel jedyny człowieka postępowego.\nTen błąd u innych przegniłych narodów, ani zadziwia ni smuci — jest w nich skutkiem chorobliwego ich stanu przygotowanego wiekami — ale szczepić sobie zarazę dobrowolnie, uporczywie, ochotnie, z zapałem, jak my dzisiaj czynimy — to przynajmniej nierozumna i niepostępowa. Krzyczeliśmy dawniej na naśladownictwo w literaturze — ale czemże ono było w stosunku do tego małpiarstwa na tak potężną skalę! Tamto mogło za sobą pociągnąć tyko zepsucie smaku, to upadek moralny niepodźwigniony, przetworzenie nas na istoty bez charakteru, bez znaczenia. Zyszcze kraj na gospodarstwie i przemyśle, ale my dla tej odrobiny zarobku wyrzeczem się siebie, i za lat sto nikt nas od żydów, od niemców i od całej rzeszy handlarskiej kosmopolitów nie pozna.\nMożnaby myśleć że się za tym właśnie uganiamy celem — i pragniem jeno tego.\nI znowu zbiliśmy się z drogi! — ani wiemy jak do powieści powrócić! Mieliśmy podobno zajrzeć do pustego Demborowa, a raczej poszukać po świecie rozpierzchnionych groźbą burzy członków rodziny — a poszliśmy Bóg wie gdzie i po co, wiedzeni niepokojem o przyszłość, którą nam z najlepszemi chęciami nieopatrzni ludzie gotują. Należałoby zakończyć tę długą chryję błagalnem wołaniem z Pawłem Świętym:\nTymczasem Michał i Anna powróciwszy do Porzecza, rozpoczęli dawne życie pierwszym trybem, ale z nowym zapałem. Widok Demborowa przywiązał ich więcej jeszcze do cichego i miłego ustronia, w którem tak dobrze im było. Dla Michała tylko gospodarstwo Demborowskie było bodźcem do pracy. Nie przyjmując całkowicie zasad wuja, poczuł się jednak do pilnego obowiązku wejrzenia w stan majątkowy i usiłowań polepszenia bytu, jeśli nie sobie, to tym którzy go otaczali... Michał, choć duszą całkiem artysta, nie był z tych ludzi, którzy się do obowiązkowej pracy acz nie miłej, bez wstrętu zaprządz nie umieją — żywioł artystyczny był dlań wszędzie, wieś kochał, a cokolwiek czynił to z przejęciem i zapałem. Zdawało mu się też wbrew wszystkiemu co dziś przyjęto za pewnik, że pierwsze ukształcenie artysty jest na wsi, że samotność podnosi duszę, zapatrywanie się na naturę otwiera ją, żywot prosty i cichy oczyszcza i spotęgowuje człowieka, nie zachciewało mu się za granicę, ani tęsknił za innem pięknem nad to, którego pierwiastki miał w koło siebie. Zdawało mu się że zadaniem artysty nie jest zcudzoziemczenie i skosmopolityzowanie, ale użycie tych żywiołów jakiemi go Bóg otoczył, i wyciągnienie poezji z rodzinnych nasion własnej ziemi i życia.\nPowróciwszy z Demborowa, Michał wejrzał zaraz pilniej w gospodarstwo i interesa Porzecza, które dotąd znał tylko powierzchownie, i oswajając się z niemi dostrzegł, że położenie ich było daleko trudniejsze i gorsze niżeli sobie wyobrażali, a zaradzić mu bez wielkich i stanowczych ofiar nie było podobna... Szereg maleńkich dłużków codzień wyrastał, zaległości różne pokazywały się co chwila, wielka majętność którą wzięli w spadku, była tylko złudzeniem.\nZa życia matki i dzieciństwa sierot spłaciło się nieco ciężarów nagromadzonych nieopatrznością ojcowską, ale pod koniec pani Solska zaniedbała się trochę, nie wszystkie spłaty uiszczano w terminie, co chwila upominał się ktoś o zaciągnione procenta, wystarczyć na wszystko zdawało się niepodobieństwem.\nMichał wyszedł pisać list, i zaledwie się za nim drzwi zamknęły, Anusia wbiegła do stryja z minką wesołą na pozór, ale trochę zafrasowaną, obejrzała się naprzód, popytała o brata i przypadłszy do stryja szepnęła mu:\n— Kochany stryjciu... boję się o Michała, widzę go jakoś od dwóch dni niespokojnym... niechce mi powiedzieć czego. Musi się martwić interesami.\n— Toby był głupi moje serce, rzekł chłodno staruszek, albo jest na nie rada, albo nie ma, w obu razach trzeba zrobić co można, a życia sobie truć nie warto.\n— Ale on ucierpieć może, nie dla siebie... dla mnie rzekła Anna. Po prawdzie powiedziawszy stryjaszku, domyślam się, jestem pewna, że interesa Porzeczańskie trochę są zawikłane i nie tak dobrze stoją jak się jemu zdawało. Gotów się tem gryść.\nRotmistrz spojrzał jej w oczy z rozczuleniem i pocałował ją w głowę.\n— Nie turbuj się dziecko kochane, Michał ma rozum, właśnie przed chwilą poradziłem mu żeby sobie do pomocy wezwał poczciwego Manusiewicza.\n— Ale to właśnie i ja chciałam mu tę myśl poddać.\n— Toście chwała Bogu na jedno trafili... idźcież się rozgadajcie.\n— Nie, odparła Anna, nie chcę się w to wdawać bardzo troskliwie, Michał pomyślić może, że mnie to tak obchodzi, a mnie nie o siebie wcale, ale o niego szło tylko.\nI z tem wybiegła Anna, a Michał wyprawił z listem do starego prawnika.\nW kilku słowach powiemy, kto był pan Manusiewicz, dawny mecenas i adwokat, dziś posiadacz małego w okolicy folwarczku.\nSamo nazwisko jego wskazywało ormiańskie pochodzenie, jakoż w istocie z rodziny od wieków we Lwowie osiadłej pochodził. Nie wiem jakim trafem bardzo młody jeszcze dostał się do Warszawy na dependenta, mozolnie i powoli małego grosza się dobił, wyszedł na chleb własny i nigdy go nie miał wiele. Uczciwszego człowieka trudno było znaleść, ale ta cnota spartańska i bezinteresowność sprawiły, że przy najszczęśliwszych okolicznościach, ogromne robiąc interesa, zawsze z nich z małą bardzo wychodził korzyścią, a czasem ze szkodą własną. Wzywano go na rady, powierzano mu najdraźliwsze sprawy, ufano całkowicie, ale że wymagającym nie był, wartość swojej pracy sam zniżał, przyjmował co mu dawano i wielkie datki odrzucał, jak skoro po nim żądano czego wątpliwego — bić się musiał ciężko, nim jakiej takiej niezależności dochrapał. Wiele spraw najkorzystniejszych odrzucał jak skoro mu się nie bardzo prawemi okazały, wielu sobie ludzi naraził, ale ani długie ubóstwo, ani prześladowania, nie zbiły go z drogi po której szedł z godnością, zmuszając do szacunku nawet nieprzyjaciół swoich.\nNa oko nie była to wcale figura heroiczna. Mały, gruby, czarny, ciężki, i niezgrabny, z twarzy wyglądał na starą włoską karykaturę, z postawy na pragskiego rzeźnika, w towarzystwie chodził jak okradziony, ale przy pracy dopiero i u dzieła poznać go było można lepiej. Niezgrabne rysy rozjaśniały się jakby cudem, oblicze umiało wypięknić, zapalało się oko pod brwią nawisłą, rozprzestrzeniało czoło, otwierały usta, nabierał siły w mowie, energji w ruchach, i przeważnie działał na otaczających, zmuszając ich do podzielenia swego przekonania. Nie ustąpił nikomu w świecie gdy szło o prawdę, nie oszczędzał niczyjej miłości własnej, nie targował się z sumieniem — z drogi nikt go zbić nie potrafił, ani wymódz uległości kosztem przekonań, lub tylko pobłażania złemu. Trzeba go było przyjąć jak był lub całkiem nie zaczepiać.\nZ takiemi usposobieniami, do pięćdziesięciu kilku lat różne przechodząc koleje, zawsze spodziewając się czegoś dorobić większego, ostatecznie Manusiewicz ledwie uciułać potrafił około sześciudziesiąt tysięcy złotych, i za te maleńki kupiwszy folwarczek, usiadł odpoczywać. Ale i tu mu pokoju nie dawano, a usłużny był, uczynny i litościwy przy swej szorstkości powierzchownej jak nikt, a z nawyknienia do pracy, szukał zajęcia i sam się na nią nastręczał. Los szczęśliwy posadził go niedaleko Porzecza i poprzyjaźnił z tym domem, pokochał staruszkę panią Solską, która mu po sąsiedzku nieraz dopomagała do gospodarstwa, z rotmistrzem żyli jak bracia, dzieci, sieroty niemal jak własne uważał, szczególniej Anusię, gotów będąc ostatkiem sił i grosza pracować dla nich i bronić ich.\nOd dwóch dni obrzucony papierami, okrywszy czoło umbrelką zieloną, Manusiewicz siedział zamknięty w osobnym pokoiku, do którego nikogo nie wpuszczał, gdyż miał tę wadę, że sobie roboty nie dawał przerywać, i nachodzących go nie w porę, czasem nawet trochę niegrzecznie odpędzał. Zrana po kawie szedł rarazzaraz do kancelarji, pisał i czytał do obiadu, po obiedzie zdrzemnąwszy się, powracał znów do herbaty tylko i na wieczerzę dopiero schodził do salonu, okulary do futerałów pochowawszy. Ale dotąd nikt na jego twarzy poczciwej, zamyślonej, zwykle smętnej i nachmurzonej poznać nie mógł, co tam się z rozpatrzenia papierów pokazywało. Wzywany do niektórych objaśnień Michał, ani badający go poufale rotmistrz, nic się dowiedzieć nie umieli, Manusiewicz zbywał ich niekiedy zżymając się niecierpliwie.\n — A! poczekajcież! poczekajcie... nie razem Kraków zbudowany, co ja wam powiem, ja sam jeszcze nic nie wiem... Co mam darmo banialuki prawić... dajcie mi czas... ja tak w chwili pochwycić nie mogę wszystkiego, stary jestem maruda...\nNic nie mówiąc i nie dając poznać po sobie co myśli, pracował mecenas tydzień, dopytywał, spisywał, sprowadzał, dochodził, jeździł po folwarkach, posyłał do akt, nareszcie w sobotę wieczorem po wieczerzy gdy się rozchodzili z salonu, kiwnął nieznacznie na rotmistrza i w milczeniu przez dziedziniec poprowadził go z sobą do mieszkania.\nRotmistrz pośpieszył niespokojny trochę.\n— No, rzekł zawsze gorąco kąpany — nie piecz-że mnie już stary na wolnym ogniu — juściż do tej pory wiedzieć musisz.\n— Właśnie mój rotmistrzu, potom cię i wezwał, żeby z tobą rozumnie pogadać.\n— Choćby głupio, abyś raz przecie gębę otworzył...\n— A! jak głupio, to lepiej milczeć, rzekł uśmiechając się smutno ormianin — posłuchajże no stary, dodał ciszej i podchodząc do niego — tu nie ma co w bawełnę obwijać... nie dobrze jest...\n— No, a cóż tam złego!\n— Rozpatrzywszy się, rozliczywszy, rozmyśliwszy, rozrachowawszy wszystkie sperandy, ot dzieciom nie wiele zostaje. Mogąć one kawęczyć i powoli się wypłacać wierzycielom, bo im tam nikt dokuczać nie będzie i kredyt by znalazły, ale na to życie stracą w niewoli, i trudno jeszcze żeby się oczyściły. Majątek duży, ale w trzech częściach cudzy... jak to im powiedzieć? zgryzą się bardzo biedne dzieciaki... jak myślisz?\n— A juściż nie powiem żeby im było miło — odparł rotmistrz, ale Michał i sam czuł że coś koło nich nie najlepiej, kiedy asindzieja wzywał. On i Anna przygotowani są na wszystko! Nie juścić jednak i Porzecza się im wyrzec przyjdzie?\n— Porzecza samego, nie wiem, rzekł Manusiewicz, ale reszty majątku pewnie, jeśli chcą pokoju i swobody.\n— Widzisz waćpan, rzekł Manusiewicz przechadzając się — jeśli chcą spokoju i swobody, mogą się dziś korzystnie wyprzedać, bo majątki dobrze stoją, a ziemia nie lada, kupcy się znajdą na folwarki pojedyńcze... Porzecze mogą sobie oczyścić, a jeśli im Bóg da czego się pracą dorobić, toć ziemi dosyć na świecie, nie przepadnie. Ale jak to im to powiedzieć?\n— A cóż, otwarcie, mają wóz czy przewóz, niech wybierają co lepiej. Ja się o nich nie boję, więcej ma Bóg niż rozdał, choćby zresztą i na własną pracę zejść przyszło, młodym to nie tak straszno. Albo to i bogatsi od nich tego losu nie doświadczali?\n— Ale ty im to sam jakoś powiesz rotmistrzu, odezwał się mecenas smutnie zwieszając głowę, bo to ja jestem gburzysko niezgrabne i delikatnie, a ostrożnie nie potrafię... a prosto z mostu, jakoś mi dziecisków żal...\n— I, wstydź się stary, ściskając go zawołał rotmistrz — czy to już tak wielkie nieszczęście pozbyć się długów, choćby przyszło i trochę poły ponadrzynać? Spokój święty i czyste sumienie, dobrodziejstwo wielkie... dzieci poczciwe i rozumne... Już ja to na siebie biorę, — jutro po mszy świętej pójdziemy do pokoju Anusi, rozmówimy się i zobaczysz jak to pójdzie gładko.\nStarzy pocałowali się raz jeszcze ze łzami w oczach i milcząc zamyśleni rozeszli.\nRotmistrz choć tak nadrabiał fantazją, ale kładąc się spać westchnął głęboko.\n— Ot! żebym był jak ostatni głupiec, rzekł do siebie, nie stracił ojcowizny, jakby to było dobrze teraz im ją oddać! Masz stary za swoje! było grosza szanować... żeby drugim nie być ciężarem!!!\nPomimo starannego ukrywania się Manusiewicza, nie uszło bacznego oka Anny, ani jego zaprzątnienie, ani narada wieczorna z rotmistrzem. Wiedziała ona równie dobrze jak Michał o złych interesach, a może groźniejszemi je sobie wystawiała niż w istocie były, ale jej nie szło o siebie, tylko o ukochanego brata, i o te istoty biedne, których niedostatek żywił się serdeczną, przyjacielską jałmużną, o rotmistrza, o Klembosię, o chmarę starych sług i rezydentów żyjących na łasce Porzecza.\nChciała choćby ofiarą największą zaradzić przyszłości Michała, i zapewnić spłacenie świętych długów serca zostawionych im przez matkę; potrzeba jej było widzieć się koniecznie z Manusiewiczem sam na sam, i przestrzedz go, żeby nie straszył zbytnio Michała. Położyła się spać z modlitwą na ustach, ale usnąć nie mogła, i do dnia, znając obyczaje mecenasa, który zwykł był rano wstawszy pić wodę w ulicy ogrodowej i długo się przechadzać, pośpieszyła żeby go tam pochwycić.\nNa widok nadchodzącej Anny, ormianin który się indagacji obawiał i zrzucił cały ciężar na rotmistrza, o mało ze strachu nie drapnął, ale Anusia tak zdaleka dała mu dzień dobry, że się już wymykać jakoś nie wypadało; pozostał więc, mrucząc sobie coś niezrozumiałego pod nosem.\n— Słówko mecenasie, słówko tylko, zawołała przybiegając do niego cała zadyszana i zarumieniona, pozwolisz...?\n— Ale, i owszem, całując w rękę, rzekł zmięszany starowina — cóż pani każe? co pani każe?\n— Z wielką i nieśmiałą przychodzę prośbą, drogi nasz stary przyjacielu. Ja znam dobrze od dawna interesa Porzeczańskie, Michał o nich nie wie tak dokładnie, on się z niemi dopiero oswajać zaczął, wiem że jesteśmy w bardzo złem położeniu, że możeby wypadło się nam wyprzedawać. Zmiłuj się kochany mecenasie, oszczędzaj Michała, żeby go na razie nazbyt nie przestraszać.\n— Ale nie ma bo nic tak bardzo złego, — rzekł Manusiewicz wykręcając się.\n— Tem bardziej, przerwała Anna, że ja dla siebie niczego nie potrzebuję i zrzekam się wszystkiego dla Michała. Mama to dobrze wiedziała, bom jej powtarzała często, że za mąż iść nie chcę i nigdy nie pójdę. Nie mam do tego stanu żadnego powołania, dodała z uśmiechem — aż nadto kocham swobodę i niezależność moją, i taka już jestem kapryśna, że niktby pewnie ze mną wyżyć nie potrafił... Michał więc weźmie sobie wszystko... co się tam zostanie, a ja tylko kątek u niego wymawiam.\nZ Demborowa wszystko się rozbiegło gnane strachem panicznym, i pierwszy może raz od czasu jak je objął pan Jan, gospodarstwo pozostawione było na łasce oficjalistów, z których każden wcześnie tylko przemyślał, co na przypadek wielkiej rejterady unieść by mógł z sobą bezkarnie... Zimni ludzie nie przywiązywali nikogo do siebie, i nie starając się o pozyskanie serc, nie mieli ich też wcale, usposobili tylko bardzo praktyczne sługi, które naturalnie przejęte będąc potrzebą dobrego bytu, myślały naprzód o zapewnieniu go sobie. Nie można im tego było mieć za złe, gdyż pan Dembor nieustannie powtarzał ludziom, których miał przy sobie, że ani ich rozumu ani przywiązania nie potrzebuje, wymagając tylko ślepego posłuszeństwa rozkazom i jak najdokładniejszego ich spełniania.\nW martwem milczeniu wyglądał każdy znaku tylko któryby dalszem postępowaniem pokierował i po cichu na wypadek przysposabiał węzełki do drogi. Głucha wieść o niebezpieczeństwie grożącem Demborom, rozchodziła się po okolicy i przejmowała zdumieniem wszystkich, rozsądniejsi nie chcieli nawet wierzyć, aby tak praktyczny człowiek miał upaść tak niespodzianie, inni już to sobie tłumaczyć usiłowali zbytkiem ryzykowności i powiadali że zawsze ruinę jego prorokowali, nie wierząc w wielkiego przedsiębiorcę. Ciekawi byli wszyscy co się też z nim stanie, ale nikt jakoś go nie żałował.\nZ niepokojem w duszy dobił się do stolicy pan Jan Dembor zabrawszy z sobą co tylko dało się chwycić pieniędzy, aby zachwianą sprawę poprzeć całą siłą.\nTu dopiero dowiedział się, że ona z rąk ubogich i niestrasznych przeciwników, nie mających ani grosza, ani stosunków i położenia społecznego, przeszła w ręce bardzo zręcznego i przebiegłego spekulanta, pana Felicjana Plamy. Nowy ten jej nabywca miał za sobą wieloletnie doświadczenia, zimną krew i zręczność w chodzeniu koło zawiklanych wyroków i rozporządzał kapitałem znacznym jak mówiono, — znano go jako jednego z najszczęśliwszych facjendarzy i procesowiczów. Długi czas wprzód mieszkał w stolicy jako plenipotent wielkiego pana, którego z długów i zagmatwanych interesów oczyszczając przez lat kilkanaście, zebrał sobie kilkakroć stotysięczny kapitał, nie uchowawszy pryncypała od ruiny. Mówiono że go po cichu kilka razy sprzedał, ale tego mu nikt nie dowiódł.\nTo pewna, że na licytacji nabył w końcu część majątku po upadłym swym pupilu, przefrymarczył ją, a potrzebną już mając wprawę do prowadzenia interesów, na swoją rękę obrabiać je zaczął, czyhając na wlewki zrozpaczonych i zaniedbanych procesów, których nabycie za dobry materjał służyć mogło do spekulacji. Nie podejmował się już, chyba spraw bardzo wielkich, a inne zaraz rozpatrzywszy po prostu kupował zaliczając na nie część jakąś i przejmując na siebie. On to od drugich spadkobierców tego odwiecznego ale nie przedawnionego prawami procesu, za małą sumkę jakąś nabył pretensji ich do Demborowa, i tak dobrze począł z niemi chodzić po cichu, że pierwszy już wyrok otrzymał całkiem na swoją stronę.\nFelicjan Plama był ze wszech miar charakterystyczną postacią; — wyszedł niewiedzieć zkąd i wygrzebał się niewiedzieć jak, ale tego na nim znać nie było i dobrze się dopiero wpatrzywszy, podszewka gbura stawała widoczną. Przywykły do życia w stolicy, do bywania w najpierwszych towarzystwach, elegant, kosmopolita, mówił wprawnie kilku językami, żył na skalę pańską, lubił hulać, nie żałował sobie niczego i w towarzystwie z daleka wziąć go było można na chwilę za wielkiego pana, tak zręcznie czasem go udawał.\nMałych interesów nie podejmował się wcale, zdesperowane dźwigał szczęśliwie, ale darł za nie niemiłosiernie, potrzebując jak mówił żyć, i nie kryjąc się z przywyknieniem do zbytku. Niezmiernie grzeczny, bo mu się zdawało że to da pozór wysokiej cywilizacji, strojny, wyperfumowany, wesół, uśmiechnięty, namiętny gracz i gawędziarz niezmordowany, choć w rozmowie dowcipu nie miał — na pozór niczem się nigdy nie zajmował, jeździł, bawił się, umizgał, sprawiał hulanki i należał do wszystkich jakie gdzie dawano, hojnie sypał gdy nań patrzano, obiecywał łatwo, pociągał ku sobie przystępnością i łatwością w początku. Ale pod tym lekkim salonowym człowiekiem, tak występującym świetnie i zajętym tylko zabawą i rozrywkami, kobietami, kartami, końmi, był duszą chciwy, nielitościwy, nieubłagany, zimny, śmiejący się ze wszystkiego uczucia, a najpierwej z nieszczęścia którego był sprawcą — człowiek bez serca i sumienia, nie występujący publicznie, wstydzący się może siebie, jednak niezwyciężony i cynicznie egoista.\nW cztery oczy nie miał najmniejszego wstydu i nie oglądał się na nic, całem zadaniem dlań było nie skompromitować się i zawsze w legalnych utrzymywać granicach, zasłużył też na imie wielce praktycznego człowieka, jakie mu powszechnie dawano i był niesłychanie praktycznym. Wiedział jak do kogo przystąpić, czem kogo sobie zjednać, z kim grać i przegrywać, kogo na balik poprosić, komu zakład proponować, czyją miłość własną i jak pogłaskać, a po cichu śmiał się ze sprężyn których tak szczęśliwie używał.\nWszystko u niego robiło się jakoś po cichu, tajemnie, skrycie, nieodgadnionemi sposoby, on sam od rana począwszy niczem się prawie nie zajmował, przyjmował gości, śniadał, chodził na obiady, pił, grał po całych nocach, dawał wieczerze, należał do wszystkich składkowych hulanek młodzieży, choć lata nie bardzo były po temu, bo dobrze się podeptał, a jednak umiał wśród tych szałów tam szepnąć słówko, tu kogoś pchnąć w potrzebne miejsce, nakreślić kilka słów ołówkiem i wcisnąć oczekującemu skinienia faktorowi, nie opuszczając się nawet, kiedy na oko był pijany i najbardziej rozochocony.\nByli tacy co nieodmawiając mu nazwiska człowieka praktycznego, zwali go jeszcze inteligencją potężną, może za to że nic nie umiejąc o wszystkiem potroszę a zręcznie prawić potrafił, w istocie, sprytu i łatwego pojęcia odmówić mu nie było można. Obejmował interesa niezmiernie szybko, nie spowiadał się nikomu z planu który do prowadzenia ich obierał, milczał jak mur, a swoje robił po cichu, nie zrażając się niczem. A że w wyborze środków nie był wybredny i wszystkie mu równie były dobre byle do celu wiodły, najczęściej postawił na swojem. — W towarzystwach w których się kręcił, lubiono go bardzo — pił zawsze chętnie i do upadłego, poił ochotnie, dom trzymał otwarty, przegrywał nie marszcząc się, słowem umiał żyć z ludźmi, a że dla ich ułomności nie tylko był pobłażającym, ale nawet zawsze ich jako narzędzie do swoich interesów używał i pochlebiał im, musiał się podobać tym, którym tak trafnie umiał dogadzać.\nNa oko trudno w nim było poznać prawnika spekulanta, czy jak dawniej u nas zwano facjendarza, gdyż zręcznie dosyć udawał człowieka lepszego towarzystwa, zajętego tylko rozrywką i zabiciem czasu. Zawsze wyświeżony i najnowszą ubrany modą, z twarzy jeszcze pokaźny choć dobrze już nie pierwszej młodości, manjerę miał niezmiernie do zbytku może wyszukaną. Plama wciskał się między arystokrację natarczywie, nie zważając czasem jak go potraktowano i widocznie miał do niej pretensje. Jeździł karyklem lub karetką, trzymał konie wierzchowe, należał do kursów, narzucał się do zakładów, grał jak najdrożej i występował gdy było potrzeba, po pańsku, wcale grosza nie żałując.\nMnóstwo jednak mając przyjaciół wieczornych, obiadowych i balikowych, nikomu się do siebie tak zbliżyć nie dawał, by o nim i jego istotnem położeniu mógł coś powiedzieć dokładniej; poza obrębem życia jakie wiódł, o którem wszyscy wiedzieli, otaczała go jak najgłębsza tajemnica. Co miał, co myślał, dokąd szedł, jak, z tego się nie spowiadał nigdy, a do pokątnych swych robót brudnych takich używał figur, które się ryły jak krety potem gdzieś pod ziemię i nigdy nie wychodziły na wierzch.\nDembor dowiedziawszy się że interesa jego w tak niebezpieczne dostały się ręce, przestraszony niepomału następstwami, drugiego czy trzeciego dnia po przybyciu postanowił oko w oko spotkać się z nieprzyjacielem, rozmówić z nim stanowczo, i gdyby można zaproponować mu układy. Chciał choćby ofiarą znaczną pozbyć się niepokoju i raz tę sprawę ubić... Ale już trochę znając Plamę z odgłosu, nie życzył sobie iść przeciwko niemu i sam go szukać, aby mu nie dać poznać że z obawy skłonny jest do układów i uznaje kruche swe położenie — myślał go spotkać gdzieś w trzecim domu, i nieznacznie jakoś zaczepić, sądząc że spekulant rad będzie małym kosztem coś zarobić i układów nie odrzuci. Ukartowano to łatwo, gdyż Plama bywał wszędzie po lepszych towarzystwach, kręcąc się codziennie, gdzie się tylko bawiono. Zaprosił ich obu hrabia G... na kawalerską wieczerzę z preferansem.\nPrzeciwnicy z daleka się zaraz oczyma zmierzyli i w pierwszej chwili Demborowi się jakoś zdało że łatwo Plamę pożyje, tak go roztargnionym, tak lekkim, przystępnym i wygadującym się znalazł, a zajętym więcej daleko kartami i baletniczkami, niż sprawą i prawem. Nie poznał się że to była tylko sukienka umyślnie kładziona dla ludzi.\nPo kilku obrotach, poznajomieni z sobą przez gospodarza, panowie nasi spotkali się wreszcie w ustronnym kątku. Plama wystąpił z szumnym komplimentem i ubolewaniem, że los postawił go w konieczności narażenia się tak znakomitemu człowiekowi, tak powszechnego szacunku godnemu obywatelowi jakim był pan Dembor, Dembor odpowiedział na to pomalutku, po cichu i bardzo zimno, jakąś wyszarzaną grzecznością. Od słowa do słowa, ostrożnie poczęli się badać, ale choć Plama paplał niby na pozór co mu ślina do gęby przyniosła, nic w istocie z niego dobyć nie było można. Zagadnięty o istotę rzeczy, zbywał ogólnikami ciemnemi, konceptami, udawał że mu się wytłumaczyć trudno. Dembor nie mógł pochwycić tego tak lekkiego człowieka. Dowiedział się tylko że Plama bardzo już znaczną sumę miał na tę sprawę wyłożyć, że ustępstwo jej grubo zapłacił, że go niby nadużyto, a do układów musiał być trudnym. Zresztą zaofiarował się panu Demborowi z grzecznością i nadskakiwaniem jako zawsze gotów na wszystko, coby im obu pokój i zgodę pożądaną przynieść mogło.\nPrzez kogoś trzeciego zaproponowano nazajutrz z cicha, przestraszonemu Demborowi, ni mniej ni więcej tylko ustępstwo całego majątku o który chodziło, a w zamian zrzeczenie się pretensji wszelkich do kalkulacji z długo pobieranych dochodów, lub tak coś, jak półtora miljona...\nDembor który sądził, że to jakiemi stu tysiącami zbędzie, przerażony, gadać już nawet nie chciał, ruszył do prawników, do mecenasów, ale wszędzie znalazł ślady przejścia pana Plamy, który go uprzedzić potrafił i najlepszych obrońców dla siebie umówił. Sprawa stała jak najgorzej, tego utaić przed sobą było niepodobna. — Dembor też najpraktyczniejszy z ludzi w gospodarstwie i zarządzie majętności, do procesu wcale nie był stworzony i nadto miał prawości w charakterze, by się domyślał jakich tu środków użyć wypadało, zbyt prostą szedł drogą, gdy przeciwnik uciekał manowcami.\nKiedy wymacawszy lepiej położenie, chciał powtórnie spróbować czyliby Plama nie dał się skusić gotowizną, spekulant już pewien swego, grzecznie od wszelkich układów się wywinął i nie dał nawet mówić z sobą. Sprawa szła jak najgroźniej dla Demborów, on tracił głowę, opłacał mecenasów, jeździł, trudził się, prosił, pisał, skarżył bezskutecznie, co krok to się ślizgał. Sam wreszcie postrzegł że prawność wszelka była ze strony przeciwnej, a przegrana jego niechybna i konieczna.\nPierwszy raz może w życiu, Dembor zachwiał się, uczuł przybity i upokorzony, a że taił w sobie co się z nim działo, w końcu gryząc się tak, z umartwienia zachorował śmiertelnie i w chwili gdy proces się miał rozwiązać w najwyższej instancji, położył z tyfoidalną gorączką, zostawując na plenipotentów zdesperowaną obronę.\nPlama naturalnie i z tej szansy potrafił praktycznie korzystać. Dawał wieczór po wieczorze, śniadania, baliki, poił, karmił, przeciągał ludzi ku sobie i przyśpieszał jak mógł wyrok ostateczny. Choroba Dembora była mu bardzo na rękę, i choć pełnomocnik zastępował go jak najgorliwiej, wszakże tyle co on sam zrobić nie mógł. Dembor jeszcze był nie wyszedł z niebezpieczeństwa, gdy dekret pozbawiający go majątku i powołujący do zdania rachunków z długoletniej administracji, zapadł niespodziewanie... była to.... ruina.\nTen cios jakkolwiek przewidzianym być mógł, piorunem uderzył w niedowiarków, których długie powodzenie czyniło bezpiecznymi.\nU łoża chorego krzątali się tylko doktorowie i słudzy, sama pani zjechała była z córką na wieś, Tymlo podróżował do drugiej stolicy, dokąd myślano że się sprawa przeniesie. Wieść o przegraniu na głowę procesu, posłana sztafetą do Demborowa przez plenipotenta, wpadła tam niosąc z sobą nasienie długich i nieprzemożonych boleści. Samej pani doradzono zaraz, dopominać się naprzód swojego posagu i deportatów, aby cokolwiek uratować z tego kataklizmu. — Zaraz więc w pierwszej chwili spiesznie kroki ku temu poczynione zostały, aby ocalić choć szczątki, gdyż niezła suma znajdowała się na hypotece. Tymlo zawróciwszy z podróży, którą powoli odbywał, nadjechał do Demborowa do matki, krótko zabawił i pospieszył do ojca, w myśli że coś jeszcze potrafi na odwrócenie klęski poradzić, ale w kraju którego nie znał stosunków, nie wiedział form prawnych, którego ludzie i obyczaje byli mu obcymi, nic nie umiał, tylko się niecierpliwić. Jak matka, jak Emilja, tak on wszystką winę zrzucali na nieopatrzność ojcowską i nie kryli się wcale z żalem jaki do niego mieli. Szczęściem Dembor leżał nieprzytomny prawie, i przystąpić doń z wyrzutami nie było podobna. Tymlo więc najął sobie mieszkanie w hotelu, z krwią zimną na dawną stopę życie urządził i czekając co będzie dalej, nie przypuszczał żeby ruina mogła i śmiała dotknąć tak dystyngowanego człowieka i tak znakomitą rodzinę, był pewien że cały świat zerwie się ich ratować.\nTymczasem przegrany proces groził zupełnem wydziedziczeniem i ruiną jak najkompletniejszą... Plama pewien swego, na główkę od szpilki ustąpić nie myślał; a z tej nielitości w kółku swem arystokratycznem tłumaczył się bardzo zręcznie, wystawując za przedstawiciela dawnej podupadłej rodziny możnej, którą dorobkowicze ucisnąć i uciemiężyć chcieli. Występował jako mściciel i obrońca arystokracji!!\nGdy Dembor podniósł się nareszcie z łoża boleści, po chorobie którą cudem temperament jego zwyciężył — nie zastał ani żony, ani córki przy sobie, bo muza usunęła się tymczasowo do krewnych rozpocząwszy sprawę o sumy posagowe, a syn na nic mu nie przydatny, z brytańską flegmą powtarzał co chwila nieubłagane wyrzuty, że sam był przyczyną ich upadku, i sobie go był powinien przypisywać. — Zamiast pociechy wszędzie go spotykały wymówki tylko i bolesne upokorzenie, nikt nie przyszedł wesprzeć go radą i ulżyć mu ciężaru, owszem dodawali go jeszcze wszyscy.\nKażde z rodziny myślało tylko o sobie i szukało środków zapewnienia bytu oddzielnego, niezależnego, zapominając o ojcu, nieszczęście nie pobudziło ich ani do modlitwy, ani do upokorzenia się woli Bożej, nie wyrobiło w nich rezygnacji — rozprzęgło ludzi praktycznych związanych interesem nie sercami, zerwało familijny stosunek, i uczyniło ich obcymi sobie. W ruinie każdy szukał szczątków dla siebie, a zapominał o drugich, i ratunek nie mógł być skuteczny, bo do niego sił nie skupili. Cóż dopiero stan ducha tych ludzi, których żywot oparty był na mieniu i materjalnych czysto posadach? Na rozpacz nie było dla nich lekarstwa, bo przywykli rachować zimno, i co się działo uznawać koniecznem, dla siebie też nic znaleźć nie umieli, czem by się boleść ułagodziła. Strata ich tem była większą, że nic nie cenili nad dostatek, który im wydarto, skarby które zostawały, żadnej dla nich nie miały wartości, i pocieszyć nie mogły po majątkowej ruinie. Przywiązanie się do grosza, zaprzątnienie pozyskaniem dobrego bytu, przywiodły ich w ostatku do rozpaczy chłodnej w chwili próby. Nie umieli cierpieć, nie potrafili się modlić.\nW Porzeczu na odgłos o tem nieszczęściu Demborów, Michał i Anna zaboleli serdecznie i chwili nie tracąc, postanowili się zaofiarować z posługą, z ratunkiem, z podziałem tego co mieli. Michał zebrał co mógł grosza, uprosił Manusiewicza, wziął pocztę i poleciał do Warszawy dniem i nocą. Niechcąc wpadać niespodzianie do chorego, i nie wiedząc czy mu już powiedziano o przegranej, starał się naprzód dowiedzieć o Tymoleona, i do niego pospieszył z wyrazami serdecznego współczucia.\nZdziwił się Solski zastawszy go w zupełnie oddzielnem mieszkaniu, urządzonem z komfortem najwykwintniejszym, spokojniuteńko siedzącego nad angielską jakąś broszurą.\nRozczulenie Michała gotowego rzucić się w objęcia brata, spotkało twarz jego chłodną i uśmiech ironiczny, bo Tymlo zawsze jeszcze nie przypuszczał, żeby złe tak bardzo wielkiem być mogło, jak rozpowiadano, a o prawdzie przekonać się nie umiał, nie rozumiejąc ani praw krajowych, ani formy sądowej. Na widok Michała tak nieprzyzwoicie wzruszonego i nie umiejącego pokryć uczucia, Tymlo ruszył lekko ramionami, zaledwie raczył wyciągnąć rękę kuzynkowi, i zimno mu kiwnął głową...\n— Cóż ojciec? czy już wie o wszystkiem?... można go widzieć?... jak to przyjął? zapytał Michał żywo a gorąco.\nNa tyle razem rzuconych pytań, anglik cofnął się z politowaniem prawie nad nieprzyzwoitością znalezienia się tak blizkiego krewnego, rzekł powoli i zcicha:\n— Ojciec!... przyznam ci się, że go dni parę już nie widziałem... nie było czasu... Ale ma się lepiej... lepiej... Wie o wszystkiem... nie było potrzeby taić, po większej części jego w tem wina... jednakże nie jest to podobno tak źle jak sobie wyobrażacie! Ludzie skłonni są do przesady we wszystkiem... w interesach potrzeba być zimnym jak cyfry o które chodzi... Sądzę że to tylko strachy być muszą, a rzeczy ułożyć się dadzą... Nie trzeba tego brać tak bardzo tragicznie.\n— Dzięki Bogu! przerwał Michał, uspakajasz mnie, bom słyszał że proces na głowę przegrany.\n— Tak mówią, ale ja tam nie wiem zresztą, odparł Tymlo... być i to może... ojciec powinien poradzić... c’est son affaire.\n— Ale on chory, mnie się zdaje że tobie by się tem zająć należało, a ja ci do porady doskonałego i doświadczonego przywiozłem prawnika...\n— O! zbytek troskliwości, dajże mi z tem pokój, ja się do niczego mieszać nie chcę — ojciec sam sobie da radę, dla mnie to greczyzna!!\nI ruszył ramionami Tymlo, podając Michałowi cygaro, które wprzód bacznie opatrzył!\nTej zimnej krwi wychowańca Wielkiej Brytanji, Solski zrozumieć nie mógł, i wkrótce wyrwawszy się od niego, pospieszył do starego Dembora, którego zaledwie mógł poznać, tak go zmieniła straszliwie choroba!\nPoczynał chodzić zaledwie, wyżółkły, wyłysiały, kaszlący, zestarzały nagle, wyglądał jak szyderskie widmo przeszłości; Michałowi na widok starego łzy się zakręciły w oczach.\nZnać było po rozpaczonym Demborze, że go nie oszczędzano już wcale, jakoż Tymlo ledwie powstającemu z łóżka, nieprzygotowanemu do tego ciosu, zaraz powiedział o ostatecznym wyroku, i to w sposób tylko w jaki dzisiejsze dzieci rodzicom nieszczęście zwiastować mogą, cierpko, szydersko, boleśnie. Dembor stanął przybity i słowa nie rzekł, uśmiech tylko okropny sine mu i drżące przebiegł usta... Nie było ratunku, odwaga, ochota do życia i pracy opuściły go, zobojętniał na wszystko, dał z siebie szydzić niemal synowi, i cierpiąc straszliwie, umiał jednak znosić nieszczęście z milczącą godnością. Z nawyknienia jeszcze usiłował być panem siebie, nawet w upadku z którego się już dźwignąć nie mógł sam, nie odzywając do nikogo po ratunek, i zasklepiając ze swą rozpaczą. Niekiedy tylko szyderskie zimne słowo, urągające własnemu nieszczęściu, wyrwało się z tych ust zamurowanych i zbolałego serca.\nGdy Michał począł go pocieszać i chciał mu przedstawiać, że gorliwie się wziąwszy wspólnemi siłami, możnaby jeszcze skończyć układami i choć cokolwiek ocalić, potrząsł tylko głową i rzekł sarkastycznie:\n— Tak, toby było wyborne dla kogo innego, ja dla tej fraszki, trochę mniejszej lub większej nie myślę się schylać... Zawsze to ruina, nie mamy się co łudzić, dla nas, to ruina! Demborów nam zabiorą... zostanie nam tam, a raczej pani Demborowej jakaś mizerna resztka... niech sobie jej bronią... jam już do niczego nie zdatny. Co mi tam! wszystko jedno byle życia dokołatać... głupstwo!\nZobojętniały, nie miał w sobie dosyć energji jaką tylko głęboka i niezachwiana dać może wiara, by się dźwignąć i pojąć, że z najostateczniejszej zguby pracą i Bożą opieką jeszcze ratować się można.\nNadaremnie Michał, chcąc w nim nowe obudzić życie, ofiarował mu się z chętną pomocą, nie było sposobu wlać weń nadziei, zniecierpliwiony w ostatku naleganiem, wuj odparł siostrzeńcowi trochę przez gorliwość naprzykrzonemu:\n— Moi kochani, myślcie lepiej o sobie, macie tam dosyć do roboty w Porzeczu, a dajcie mi pokój, bo ja niczyjej nigdy rady i pomocy nie potrzebowałem i nie potrzebuję.\n— Rotmistrz wasz kochanek, marnotrawca, bałamut, Manusiewicz któregoście tu darmo przywieźli, stary osioł który nigdy dla siebie nawet z okoliczności skorzystać nie umiał... Wasze interesa gorsze są daleko od moich... co wam do nas...? cożeście mądrego poradzili sobie?\n— My, hochanykochany wuju, rzekł na to spokojnie Michał — poradziliśmy po swojemu, sprzedajemy wszystko, zostawując prawie czyste Porzecze...\nDembor rozśmiał się sucho i kaszląco.\n — A! rozumnie! wszakże to łatwiuteńko w lat dziesięć wyrobić było można... byle trochę rozumu i dobrej woli, a mniej nerwowych czułostek. To wam pewnie rotmistrz z Manusiewiczem poradzili.\nMichał zamilkł, Dembor zamyślił się trochę.\n— Gdybym był jeszcze zdatny do czego po tej chorobie, rzekł, wziąłbym was w kuratelę na lat kilkanaście i wam i sobie zrobiłbym jeszcze fortunę... Ten anglik Tymlo łatwoby mógł tego dokazać gdyby chciał, ale dla niego wszystko za małe... musi chyba od razu zostać ministrem rolnictwa i przemysłu... jeśli i to jeszcze nie wyda mu się zbyt drobnem... Doskonały interes, gdybyście nam dali Porzecze... ale na co to o tem mówić próżno? Manusiewicz poradził przedaż dla świętej spokojności... nie prawdaż? siedźcież spokojnie i nam dajcie pokój.\nNie wiem u kogo spotkali się powtórnie nowy dziedzic Demborowa i Emilja, kilka wyrazistych rzuconych na nią wejrzeń, nadskakująca grzeczność nieznajomego, zwróciły jej baczność na tego człowieka, a nazwisko jego wcale ją nie przeraziło. Matka zajęta literaturą nie uważała nawet że się tam Plama znajdował, i zdziwiła mocno, gdy jej w kilka dni wspólny przyjaciel przyszedł zaproponować wprowadzenie do jej domu nienawistnego człowieka. Na pierwszą o tem wiadomość oburzyła się i powstała z ogniem w oku, ale po chwili namysłu ochłodła i musiała się trochę zastanowić nad tem co jej zrobić wypadało. Interes o sumę posagową nie był jeszcze skończony, któż wie? trochą grzeczności można by go na lepszej postawić stopie, obrazą osobistą pogorszyć.\nEmilja będąca świadkiem namysłu matki wtrąciła swą radę, żeby przyjąć pana Plamę.\n— Wszędzie go przyjmują, dodała — okazalibyśmy że nas ta strata zbytecznie obchodzi, gdybyśmy go odpychali wówczas może, kiedy nam chce być użytecznym. Ojciec chybił, że się do niego nie zbliżył, gdy mu to proponowano. Zresztą cóż on winien? Nabył proces i wygrał go...\nPani Demborowa zawsze wielce egzaltowana, nie byłaby przyjęła uwag Emilji, gdyby nie ta nieszczęsna suma posagowa, gdyby nie remanenta, gdyby nie tysiące drobnostek, które jeszcze u niego utargować było można. Poetka i filozofka zbyt długo patrzała przy tak dobrym jak mąż nauczycielu praktyki życia, by na materjalne jego warunki całkiem obojętną być miała.\n— Ale moja mamo, odparła Emilja z uśmiechem, ja wiem co robię... Co się tycze majątku, trudno dla mnie o bogatszego człowieka... prawda że niemiły i stary, ale cóż to znaczy?\nTo — cóż to znaczy? wymówione było z takim akcentem wyższości, z takiem chłodnem szyderstwem, że matka wzdrygnęła się z podziwienia usłyszawszy je, i nie wierzyła prawie uszom swoim.\n— A! do czegożeśmy przyszli, zawołała z goryczą — my! my! córka moja żoną jakiegoś Plamy!\n— Juściż nie szlachcic podobno, odezwała się Emilja obojętnie, ale żyją z nim wszyscy, bywa wszędzie... Nie najlepszej używa sławy, ale to się da poprawić, bogatym tyle się przebacza!\nI uśmiechnęła się do zwierciadła.\n— Jakto! więc ty o tem serjo myślisz i przypuszczasz? dodała matka coraz bardziej zdumiona.\n— Zupełnie serjo — zawołała Emilja, jestem pewna że mnie na klęczkach prosić będzie o rękę moją... a ja naówczas... zobaczę.\n— Ale ja na to nie pozwolę nigdy! zakrzyknęła pani Demborowa.\n— Mama namyśli się, popłacze i zgodzi na co ja zechcę, rzekła Emilja, zresztą zobaczymy, jeszcze mi się nie oświadczył, a ja go trochę pomęczyć muszę... gdyby się co lepszego trafiło... a! je ne demande pas mieux!\nPierwszy to raz w rozmowie tej bliżej poznała córkę pani Demborowa, domyślała się w niej chłodu, nie przypuszczała rachuby dochodzącej do bezwstydu prawie. Jakkolwiek sama zimna i odegrywająca tylko komedję uczucia, pani Demborowa miała go jeszcze tyle, że to usposobienie córki przejęło ją strachem i zgrozą. Dwie łzy szczere, macierzyńskie, boleśne potoczyły się z pięknych jej oczów, i pierwszy raz boleść prawdziwa, głęboka ucisnęła jej serce.\nTymlo, który rzadko matkę odwidzałodwiedzał i prawie nigdy na jej piątkowych wieczorach nie bywał, znalazł się teraz bardzo w porę, w chwili prawie, gdy po skończonej rozmowie odeszła Emilja, a Demborowa została sama. Anglik nie dojrzał z razu łez matki, ale w jej głosie i sposobie przyjęcia postrzegł stan niezwykły. Nie wypadało mu dopytywać o powody strapienia, których ona taić nie chciała, a potrzebując rady i wsparcia pospieszyła zwierzyć się synowi.\n— Wiesz Tymlo, znajdujesz mnie nieprzytomną prawie... musisz to uważać, cała jestem wzruszona.\n— W istocie? cóż to nowego?\n— Wyobraź sobie... Plama u nas bywać zaczął.\nTymlo zmarszczył się.\n— Kto! ten Plama? on! u was! ale jakże się to stać mogło?\n— Przyznaję się, moją winą z początku. Zażądał tego, nie śmiałam odmawiać, sądząc że mi to pomoże do uratowania mojej sumki. Nigdym się nie spodziewała, żeby to za sobą takie skutki pociągnąć miało.\n— Zdaje się że uzuchwalił się do tego stopnia, iż pomyślał o Emilji.\n— On! o Emilji! ha! la bonne farce! zawołał Tymlo śmiejąc się.\n— A co gorzej, ona zdaje się nic nie mieć przeciw temu.\n— Emilja! zapytał serjo Tymlo... cóż? oszalała! W istocie to zuchwalstwo niedarowane... Chcecie żebym go u drzwi waszych kijem obić kazał?\n— Na Boga! żadnych gwałtowności — przerwała matka, zostaw mi to... Ale prawdziwie nie pojmuję Emilji; masz słuszność, to szaleństwo! to obłąkanie!\n— Wydrzeć nam majątek i potem zaszczycić nas swoim aljansem, drugie gorsze jeszcze od pierwszego, rzekł Tymlo, ale ja mu to z głowy wybiję. To warjat!\n — Gorzej mnie martwi Emilja.\n— To dziecko.\n— Nie wiesz jak zimna i uparta!\nTymlo zamilkł chwilę.\n— Niepodobieństwo! rzekł zastanowiwszy się — Emilja zrobić tego nie może, a ja nie pozwolę...\nŻe jednak nadchodziła godzina zaproszonego śniadania gdzieś za miastem, Tymlo spojrzawszy na zegarek nie dopytując więcej, podał matce rękę i wyszedł.\nEmilja, która z sąsiednegosąsiedniego pokoju słuchała rozmowy brata i matki, siedząc w fotelu z książką w ręku, wstała powolnie i znowu weszła do salonu.\n— Zdaje mi się, rzekła, że Tymlo nie w swoją się rzecz wdaje, co jemu do tego za kogo ja pójdę? Każde z nas ma prawo uczynić co mu się podoba. Mama rozstała się z ojcem, Tymlo go porzucił także, jesteśmy wszyscy wolni. Dla czegoż ja jedna od kogoś zależyć muszę?\n— Emilko! boleśnie zawołała matka, rozważ proszę cię co mówisz.\n— Myślałam i zastanawiałam się długo. Ja jak ojciec nie rozumiem życia w ubóstwie, pracować nie umiem i nie chcę, muszę szukać egzystencji do jakiej przywykłam... zbytku, dostatków i tego wszystkiego, bez czego jak bez powietrza bym uschła.\n— A serce? serce? spytała Demborowa.\n— Wie mamamama, odparła ze śmiechem Emilja, że doprawdy jedna rzecz tylko której na świecie nie pojmuję, to tego przywiązania śmiesznego, które się nazywa miłością. Mnie nigdy to serce nie zabiło do nikogo... zapewne więcej mi się podoba ktoś ładny i młody, ale to sensu nie ma kochać się w kimś, moja mamo... Ja wolę królować i być panią. Zresztą wszyscy młodzi przystojni i roztropni mężczyźni jednakowo mi się wydają... Lubię się podobać, bawi mnie gdy się kochają i oczyma przewracają jak na mękach, ale we mnie to nie obudza innego uczucia prócz śmiechu.\nTak szczere wyznanie, tak dziwaczna spowiedź zamknęła usta matce, której się zdało że we śnie ciężkim marzy o czemś nieprawdopodobnem.\n— Dziecko moje! co ty mówisz?\n— Z mojemi talentami, młodością, zakopać się w kącie, nie módz wyjść na świat dla którego jestem stworzona, dodała Emilja, to najstraszniejsza męczarnia. Ja potrzebuję — bądź co bądź, bogactwa i świetności!\n— Choćby z panem Plamą?\n— Plama! cóż tam? odezwała się Emilja obojętnie, z nim czy z innym, nie wiem czy mi się co lepszego trafi... nie chcę czekać. Niech się mama oswoi z tą myślą... bo jeśli mi się oświadczy, położę tylko warunki i pójdę za niego.\n— Ja na to nie dozwolę nigdy!\n— Tak się mamie zdaje... Zresztą nie trzeba się tem gryść zawczasu... bo jeszcze nie ma czego. Dziś piątek, dodała szyderczo dziewczyna, mama przygotować miała pierwszy akt swego dramatu do czytania... lepiej się tem zająć niż mną, co sobie dam radę.\nZimno i bardzo zimno przyjmowała odtąd pani Demborowa Felicjana Plamę, ale Emilja potrafiła mu to nagrodzić, wcale się nie kryjąc z życzliwością dla niego i zawracając mu głowę całkowicie. Spekulant niezręcznie nawet wyrwał się był z półsłówkami znaczącemi, a panna ani im się dziwiąc, ani ich odpychając, dała mu do zrozumienia żeby się starał dla ułatwienia sobie drogi, pozyskać matkę i brata. To zadanie dla starego intryganta przywykłego do korzystania z słabości ludzkich i na tej grze opierającego wszystkie swe rachuby, choć ciężkie, wydało się igraszką. Sam rozkaz panny stanowił główną wygranę, bo był niejako uwarunkowaniem, przyzwoleniem i obietnicą. Sam przez się nigdy Plama nic nie poczynał, używał on zawsze rąk cudzych, wymowy i talentów, i tu więc naprzód pobiegł po ludziach, otaczając zewsząd panią Demborowę chwalcami swojemi. Dał obiadek na którym literatów popoił aż do nudności, śniadanie jakieś na przypieczętowanie roboty, pobrał prenumerat i biletów pełne kieszenie, otworzył swoje archiwum dla badaczów przeszłości, i zjednał sobie słabych a biednych którzy go poznali po raz pierwszy i to z najlepszej strony. Pani Demborowa rozminąć się nie mogła z admiratorami Plamy, i musiała słuchać tylko donoszących jej, z jaką czcią, podziwem, jest dla niej człowiek którego smutna konieczność uwikłała w proces nieodżałowany!\nWiedząc z jaką kolosalną próżnością miał do czynienia, intrygant postarał się ażeby z litografowanego portretu zrobiono biust muzy i medaljon z jej popiersiem, spoił profesora który mu podyktował czterowiersz do podpisu, i tę ofiarę sam złożył u stóp wahającej się już kobiety. Na śniadanku w angielskiej restauracji zredagowano mu artykuł do gazety, donoszący o tej nowej artystycznej pracy, wydanej kosztem znakomitego amatora literatury i czciciela zasług Beaty, pana Felicjana Plamy. Przejęta grzecznością jego, muza zamilkła, a Emilja uśmiechnęła się po cichu, widząc że mąż jej przyszły tak trafnie sobie począć umie.\nUjęcie Tymla przyszło daleko ciężej, naprzód, że dumny anglik nie łatwo sobie co wmówić dawał, powtóre, jaśniej daleko rzeczy widział od matki i miał w charakterze aż nadto szlachetnej i nieszlachetnej pychy. Ale tu sam nie występując na scenę, Plama przez swych zwolenników w arystokratycznem kółku rehabilitować się zaczął i tańcował koło przyszłego szwagra. Tymlo od niejakiego czasu spotykał go po wszystkich domach w których bywał, nieustannie słyszał mówiących o nim, wreszcie na maleńkich kursach o dziesięć mil od stolicy urządzonych, spotkał się z nim oko w oko.\nNie było sposobu uniknąć go, Plama miał tu trzy konie folbluty, a interes koniarski zobojętnił w Tymlu nienawiść ku intrygantowi.\nNowy dziedzic Demborowa tak ostawił anglika, że od rana do wieczora brzmiały mu w uszach jego pochwały, Tymlo milczał, wreszcie á bout portant spytano go czemu by tak był obojętnym dla tak miłego człowieka i znakomitego sportmana... nie przypuszczając aby dobrze wychowany człowiek miał dla mizernej kwestji majątkowej tak długą chować w sercu nienawiść. Dembor nic jeszcze nie odpowiedział, ale to uprzykrzone zachwalanie pana Plamy znacznie w istocie wstręt ku niemu umniejszyło i zdanie ogółu arystokratycznego wpłynęło nań potężnie.\nPlama w czasie tych kursów tylą grzecznościami obsypał Tymla, tak był przyzwoitym, tak doskonałemi obdzielał cygarami, tak wyborne na placu turfu dał śniadanko, że wreszcie uznać go było potrzeba choćby szelmą, ale wcale dystyngowanym członkiem towarzystwa.\n— Mniejsza tam o to co za jeden, rzekł anglik, ale gentleman... nie ma kwestji.\nTak związawszy matkę i brata, nadskakując Emilji, nie śmiejąc jednak nic przedsięwziąć z ojcem, któryby go pewnie kolanem za drzwi wyprawił, pan Felicjan formalnie się oświadczył córce w obecności matki; a Emilja nie czekając zgodzenia się jej, przyjęła pretendenta, podając mu tylko pewne warunki.\nWieść natychmiast gruchnęła po mieście o ożenieniu Plamy, i naturalnie złośliwi porobili z niej kalamburów bez liku. Nieszczęśliwa pani Demborowa, która nieśmiała się już sprzeciwiać córce i miała nadzieję, że świat będzie pobłażającym dla niej, ulękła się szydersko objawiającej opinji. Chciała zerwać wszystko, zaklinała córkę, ale Emilja oświadczyła, że wyjdzie za Plamę bądź co bądź; i zajęta dyktowaniem mu przyborów do ożenienia, urządzaniem nowego domu, ekwipażów, liberji, mało nawet zważała na prośby i błagania matki. Tymlo wyprawiony za granicę z księciem X. jakby naumyślnie, nie dowiedział się aż po weselu o szwagrze i obojętnie to przyjął.\nWbrew przestrogom pani Demborowej i żartom całego świata, które Emilja znosiła z uśmiechem, ślub odbył się w naznaczonym dniu u Ś-go Krzyża z największą wystawnością i przepychem. Panna młoda wyglądała jak posąg Canovy, i tak była piękną, że heroizmu Plamy lub podłości jego trzeba było, aby w tym wieku ośmielić się podać jej rękę do ołtarza. Trzeba też przyznać, że i on niezgorzej tego dnia wyglądał, a choć do Apollina i Antinousa nie miał nawet pretensji, na starego satyra kwalifikował się doskonale.\nPaństwo młodzi siadłszy u drzwi kościelnych do powozu wraz z matką, którą jeszcze dnia tego otaczano troskliwą pieczą i starano się mieć dla samej przyzwoitości, pojechali wprost do nowego mieszkania na Krakowskiem Przedmieściu, rzęsiście już na ich przyjęcie oświeconego. Tu bal wspaniały rozpoczął erę nową w życiu Emilji, która zaraz poszła obejrzyć swoje pokoje, ujęła rząd domu, i wesoło rzuciła się w objęcia świata, wśród tysiąca oklasków dworu który ją otoczył. O niczem nie mówiono tylko o jej nieporównanej piękności i przepychu z jakim się nowy dom ten tyle obiecujący otworzył. Pani Emilja zapowiedziała, że przyjmować będzie co tygodnia we czwartki, a co miesiąc dawać bale, czemu Plama zrazu nie widział potrzeby się sprzeciwiać.\nOdwróćmy oczy od tego smutnego obrazu, niestety barw tak powszednich i spłowiałych, że rychlejby mu prozaiczność jego niż przesadę zarzucić można. Jestże inaczej u nas, wśród tych których wychowuje świat po swojemu, od dzieciństwa przyzwyczajając nadewszystko do zbytku i wpajając im cześć dla cielca złotego? Możeli być inaczej w społeczeństwie dla którego wiara jest formą tylko szanowaną konwencjonalnie, nie mającą władzy żadnej nad obyczajami i wpływu na życie? Duch wygasać musi i serce ziębnąć pod wpływem tego materjalizmu, którym nas zachód zaraża, który szczepim sami jak zbawczy środek, przeciw starym chorobom naszym nie bacząc, że on z sobą daleko od nich niebezpieczniejsze przynosi.\n Wszystko też u nas stygnie, codzień iskierka jakaś wygasa, i z popiołów przeszłości myślimy tykotylko jak wygotować potaże... Dobry byt będziemy mieli niestety, ale cóż po tem... nie zaspokoi on i nie da szczęścia nikomu, zrobi nas rozsądnymi, prozaicznymi ludźmi, ale obedrze z wszystkich piętn starych i świętych które codzień z oblicza naszego znikają... Jesteśmy jak chory, któremu unikając zapalenia, lekarz krew puścić kazał, a balwierz nieostrożny do kropli wytoczył... wkrótce zabraknie jej do życia, i trupem się stanie bezsilnym.\nO! bo od nierządności starej do chorobliwej przemyślności i handlarstwa niemców, anglików i francuzów, szeroka przestrzeń, na której środku wcześnieby się nam zatrzymać wypadło, chcemy li być sobą... Uczmy się oszczędzać i patrzyć jutra, ulepszać i ład szczepić, ale nie pomiatajmy uczuciem, poezją, nie przerabiajmy kraju na kantor i fabrykę, bo wkrótce nam w nim na kościół i krzyż miejsca nie stanie. Nie chodzi ludom dla ich szczęścia o bogactwo, o dostatek, ale o wszczepienie żywo nauki Chrystusa, o miłość, o podniesienie duchem, i umocnienie w wierze i braterstwie.\nSpójrzcie i jeszcze raz spójrzcie na szczęśliwe kraje, które już się cieszą owocem przemysłu i handlu. Znijdźcie w głąb ich społeczności, a ujrzycie, że tam ani katolicyzmu, ani protestantyzmu już nawet nie ma, ale jest chryzolatrja tylko, która wszelką pożera wiarę i gasi uczucie; że tam nie ma rodziny, ani węzłów świętych jedności jeszcze u nas skupiających społeczności, że wszystko zastępuje rachuba i duch uciekł z tego zimnego stowarzyszenia interesu i egoizmów. Uczmy się smutnem doświadczeniem cudzych boleści, co i nas czeka jeżeli pójdziemy tą drogą materjalizmu, wygodną, pozornie piękną i łatwą, za chorągwią mniemanego postępu... nie bądźmy ślepi, i nie sądźmy że potrafimy uniknąć skutków, ubiegając się za przyczyną.\nW naszym kraju za dawnych poczciwszych czasów, na których ślepotę utyskiwać przywykliśmy, nigdy nie było tyle ruin co dziś, gdyśmy się stali przemyślni i zapobiegliwi, szlachcic nie tracił i nie wyprzedawał się do ogromnych będąc powołany ofiar położeniem swojem, owszem zbierał i bogacił się, a rzadko widzieć było zubożałe rodziny, i braterstwo nigdy im chleba pragnąć i mrzeć głodem nie dopuściło.... Ale też wówczas nie w pierwszym celu była majętność i dobre mienie, starano się wprzód o cnotę i ducha wielkiego, poświęcano ochotnie, poświęcano nie praktycznie, dzielono z braćmi i Bóg sypał ze spichrzów swoichswoich. Czem nasz dzisiejszy lichy dostatek, przy tylu środkach do zdobycia go, obok tamtych bogactw o które się nikt nie starał?\nW krótkiem życiu naszem już smutną widzieliśmy i widzimy różnicę starych czasów od dzisiejszej chwili, duch wygasł, serca ostygły, a szał zbogacenia ogarnął wszystkich. W największych klęskach i najgorętszych nadziejach jarmark wełniany, ceny zboża, wynalezienie żniwiarki odwracają umysły wszystkich i pociągają serca... Nie ma nic jeno kupcy a rataje! można wykrzyknąć z większą słusznością niż Kochanowski za swoich wołał czasów: Ludziom praktycznym dank i sława! oni przewodniczą, oni przodkują, oni wyrokują, a kto się ośliznął i upadł choćby męczennikiem, ten winien i głupi. Taki sąd powszechny, takie zamarznięcie obrzydliwe, jakim jest symptomem, sądźcie sami. Mamyż się cieszyć żeśmy lepiej uprawili rolę, gdy serca nasze takim stoją odłogiem, że na nich wkrótce żadne już poczciwe nie wejdzie ziarno? Mamyż się radować postępowi, który nam życie wydziera i przeistacza na małpy zachodu, zabijając żywotną przyszłość naszą, zasklepiając źródła z których wytrysnąć coś mogło? Mamyż podziwiać industrjalistów i gospodarzy, kupców i spółki, które na gruzach kościołów wznoszą cukrowarnie i fabryki machin? Jak chcecie, — ja z wami nie będę, może przez ślepotę i upor, może dla grzechu opieszałości, ale poprawny nasz świat wcale mi nie pachnie.\nGdy w Warszawie pani Demborowa dorabia się wieńców sławy i pracuje dla ogółu, pewna że sobie nieśmiertelność wypisze i wygada; Tymlo nic nie robiąc z dnia na dzień odkłada wzięcie się do pracy, zawsze za małem i za lichem sądząc co mu się nastręcza; Emilja za mąż wychodzi... i zostaje panią Plamową; — na wsi, w małym domku kolonji zwanej Zagaje, Jan Dembor gaśnie powoli w milczeniu i ubóstwie donaszając resztki życia.\nNic smutniejszego wystawić sobie nie można, nad położenie tego człowieka, któremu w nieszczęściu nikt nie pozostał, nic nie pocieszało, nawet ochota do jakiegokolwiek zajęcia opuściła zupełnie. Całe dnie siadywał na ławce przed domkiem lub na krześle w pokoju bez książki, bez myśli, bez roboty, unikając ludzi w jakiemś zdrętwieniu i osłupieniu, które przeszło w stan normalny.\nPokazanie się człowieka, przybycie gościa wypędzało go z domku i wyganiało w bliski lasek, w którym na pniu siadłszy, skubał palcami trawę, uśmiechając się sam do siebie... Stan jego blizkim był obłąkania, a choć na pozór przytomność go nie opuściła, sprężyny woli popękane, pojęcie świata fałszywe i dziwaczne, czyniły go do niczego niezdatnym i podobnym szalonemu. Całe dnie bawił się przypomnieniami przeszłości, którą targał szyderstwy, życie i świat okrywając nieubłaganym sarkazmem. — Upadły nie umiał czy nie chciał niczem się dźwignąć z ruiny, w duszy nie mając ku temu zasobów.\nBrakło mu wiary i uczucia, a nigdy niedostatek tych żywiołów tak silnie się nie dał poznać jak dzisiaj; opuszczony od wszystkich, do Boga się nie zwrócił, ludźmi pogardził, sam do siebie nawet czuł wstręt i obrzydzenie. Od żony i dzieci rzadko go dochodziły wiadomości, listów nawet pani po większej części nie rozpieczętowywał, rzadko roztargnionem okiem przebiegł pismo Emilji, więcej się trochę zajmując doniesieniami Tymla, których jednostajna zwrotka, że jeszcze nic godnego siebie nie znalazł dotąd, już go niecierpliwiła. Na listy te nie odpisywał nigdy... gazet i książek nie tykał, choć mu je przysyłano.\nJakimś trafem przecie prośba Emilji o błogosławieństwo, czysto tylko dla formy mu przesłana i doniesienie o zamążpójściu jej za pana Plamę, wywiodły go na chwilę z odrętwienia. Pochwycił się za włosy, krzyknął, chciał biedz nie pomiarkowawszy że na czas już do przeszkodzenia małżeństwu nie stanie, i gdyby przyszły zięć był mu się wtedy pokazał, pewnieby żywcem nie uszedł rąk jego.\nSilna ta boleść, nad którą większa dotknąć go nie mogła, zadając mu chwilowe obłąkanie prawie, wstrząsnęła nim zbawiennie i wywiodła z tej apatji w której konał powolnie. Gniewem i oburzeniem przyszedł do życia, a pomiarkowawszy że nieszczęście tak niespodziane było już nieodwołalnem, z szyderstwa przeszedł w smutek cichy i łagodny. — Zachciało mu się nareszcie podzielić z kimś boleścią, ulżyć sobie ciężaru i choćby popłakać nad upokorzeniem swojem. Dumny zawsze, a zobojętniały i niedbający o nic, dowiedział się dopiero zażądawszy pojechać do Porzecza, że koni nie miał wcale, a te któremi mógł rozporządzić, użyte były do niezbędnego około roli zajęcia, — piechotą więc puścił się do Solskich. Ten upadek, ta nędza zmuszająca go jak ostatniego żebraka o kiju iść mil kilka, wyrobiły w nim silniej jeszcze uczucie dumy i pogardy. Ale już w nich był zaród lepszego i świętszego uczucia, i jakby pragnienie nowego na świat poglądu. To co z jego stanowiska dawniejszego wydawało mu się ostatecznym ciosem, miało dlań jakiś wdzięk rzewny... Krzepkie ciało w tym ruchu dźwignęło się i orzeźwiony prawie stanął w ganku Porzeczańskim, gdzie rotmistrz na widok jego krzyknął z podziwienia\n— Wszelki duch Pana Boga chwali! zawołał, a toż co się stało? pan pieszo?\n— A cóż się stać miało, odparł Dembor zimno, rzecz najprostsza w świecie, nie mam koni, chodzę piechoto.\nJednakże rozśmiał się ze starej sochy i brony, które mu się po jego wytwornych narzędziach agronomicznych strasznie zacofanemi wydały, z młóckarni drewnianej i nowych budynków pobudowanych zupełnie planem i formą odwieczną naszą domową.\nSpotkali się w polu z Michałem, który zsiadł z konia i powoli towarzyszył wujowi. Z razu nic nie mówili do siebie.\n— Sam gospodarujesz? rzekł w końcu Dembor.\n— Na jednym folwarku łatwo mi wystarczyć...\n— Jakto, jedno Porzecze wam zostało?\n— I bardzo nam go dosyć.\n— Ale to lichota bez tamtych wiosek, panie Michale... maleństwo... szkoda pracy.\n— A! wuju, my kochamy nasze Porzecze, a to co się kocha nigdy się nie wydaje lichotą. — Z razu rozstać się z większym majątkiem było nam trochę przykro, ale gdyśmy popłacili długi, uczuli się swobodni, ograniczyli potrzeby i do świętej prostoty życia zwrócili, doskonale nam dziś w tym nowym stanie, nad który innego nie życzym już sobie. Tak nam tu dobrze wśród tej błogosławionej ciszy, z ludźmi którzy nas kochają, do których my przywiązani jesteśmy serdecznie... nic nam nie braknie... mamy nawet na trochę zbytku.\n— A! a! rozśmiał się Dembor, i wieleż to daje dochodu po opłaceniu podatków i ludzi?\n— W roku przeszłym mieliśmy około dziesięciu tysięcy złotych, i parę na nieprzewidziane potrzeby udało się zmienić na listy zastawne.\nStary uśmiechnął się szydersko ruszając ramionami.\n— Jesteście więc szczęśliwi? rzekł stając.\n— Jak najszczęśliwsi, kochany wuju.\n— A nie śni ci się nic większego? dostatek, znaczenie, sława? wszakże podobno zbierało ci się na artystę?...\n— Ale ja w duchu nim jestem, zawołał gorąco Michał, i mam czem pragnienie duszy mojej nasycić. Alboż świat nasz nie piękny? nie malowniczy? alboż nie mogę w chwili wolnej odtworzyć tej pieśni jaka gra w duszy mojej na widok cudnej ziemi naszej? Alboż nie mam tu książek, rozmowy z ludem naszym w którym tyle jest jeszcze pierwotnej poezji i niepokalanego, rzeźwego uczucia? W świat za sławą nie popędzę, bo sława bardzo mi się wydaje lichą... mój zapał wznosi mnie wyżej nad czcze ludzi admiracje... Dostatku nie pragnę, bo bym go użyć więcej nie potrafił, chyba jako fideikomisu powierzonego przez Boga, a to ciężar straszny. Spełniam do czego mnie powołuje położenie moje, cicho, posłusznie, z wdzięcznością w sercu i... nie pragnę, zaprawdę nie pragnę więcej.\nRaz wreszcie zrana Michał wracający z pola zobaczył go idącego do kapliczki, która cały dzień zwykle bywała otwarta, i ten symptom niezmiernie go uradował... Kilka gdzingodzin pozostał w niej starzec.\nNa jednej z ławek znalazł książkę nabożną, otworzył ją machinalnie, począł czytać z roztargnieniem i przywiązał się do uspokajających myśli które w niej spotkał... Nazajutrz powrócił znowu do kaplicy i książki, coraz dłużej w niej przebywając... nigdzie tak mu błogo i dobrze, tak jakoś spokojnie jak tam nie było. Bóg się nad nim ulitował i dotknął skamieniałego serca, wytrysnęły łzy z opoki, a błogi pokój roztoczył się nad zbolałą duszą...\nI nic już o nich więcej. — Spojrzcie na wasz świat a dowiecie się reszty, cienie tych postaci otaczają was do koła, spytajcie ich o zakończenie; — ja tylko do was jeszcze, co krzewicie tak gorliwie przemysł i ubiegacie się o materjalny postęp kraju naszego, co przedewszystkiem wołacie o dobry byt i zbogacenie, zawołam w ostatku, niegodnemi usty powtarzając słowa św. Pawła:\nDucha nie gaście!.... (Ś. Paweł do Thessalon. R. V. 19).\nTę stronę ostatnio edytowano 15 sie 2016, 00:30.


Prawdziwe artystki rzemiosła domowego - Trójka - polskieradio.pl\nPrawdziwe artystki rzemiosła domowego\nOstatnia aktualizacja: 10.03.2012 08:00\nPanie wykonują najróżniejsze zawody, są wśród nich m.in.: lakiernik, administrator sieci komputerowych, pedagog specjalny, specjalistka ds. marketingu politycznego. Po pracy spotykają się na zajęciach Koła Gospodyń Miejskich.\nArtystki Rzemiosła Domowego\n- Do miana gospodyni miejskiej kwalifikuje się każda pani, która cokolwiek w domu robi- gotuje, piecze czy sprząta - mówi jedna z członkiń koła.\nKoło Gospodyń Miejskich powstało z potrzeby serca. Panie wcale nie cierpią na nadmiar czasu, jak niektórzy sądzą, i choć jest wśród nich kilka emerytek, większość jest aktywna zawodowo. Kobiety nawzajem się inspirują, nawiązała się między nimi niezwykła nić porozumienia.\n- Od razu wszystkie panie zaczęły ze sobą bardzo swobodnie rozmawiać - tak jakbyśmy spotkały się nie po raz pierwszy, a dwudziesty czy czterdziesty pewnym momencie zaczęłyśmy nawet rozmawiać o sposobach wychowania dzieci, podśmiewywać się z relacji małżeńskich. To była świetna zabawa, a przy tym jeszcze dziergałyśmy. Nie było żadnych zachowań sztampowych, wszystko było na zupełnym luzie, jakbyśmy się znały od lat - wspominają.\nGospodynie spotykają się w każdy czwartek o godz. 18 w siedzibie białostockiego Teatru Narwal. Wszystkie zajęcia są bezpłatne, a jedyne, co trzeba ze sobą zabrać, to dobry humor oraz druty bądź szydełka. Spotkania to także okazja do wymiany międzypokoleniowych doświadczeń. A wszystko po to, aby tradycja przetrwała, a w przyszłości zyskać miano "Artystek Rzemiosła Domowego".\nZapraszamy do wysłuchania reportażu Joanny Sikory (PR Białystok).\nZobacz więcej na temat: Białystok dzieci gotowanie piecza wychowanie


wienie się na wizytę. Jest to koniecznie, ponieważ mało które gabinety prywatne przyjmują pacjentów z tak zwanej poczekalni, pomijając kwestie nagłych wypadków. Również przed pójściem do prywatnego gabinetu stomatologicznego konie\nDodane: 19-04-2020 00:34\nJeśli potrzebujemy skorzystać z profesjonalnej pomocy specjalisty od danej dziedziny medycznej, pierwszym, co musimy zrobić, to umówienie się na wizytę. Jest to koniecznie, ponieważ mało które gabinety prywatne przyjmują pacjentów z tak zwanej poczekalni, pomijając kwestie nagłych wypadków. Również przed pójściem do prywatnego gabinetu stomatologicznego konieczne jest umówienie\nSztukateria na elewacjęŚcieżki i dróżki w ogrodzieUrządzamy kuchnię - o garnkach i patelniachKrótko o prawieArticle about oils for carChłodzenie imprez plenerowychZadbaj, aby twój dom był ciepłyCzego nie wiesz o kwestiach mechanicznychKwestia diety, suplementacji i treninguCzy są zmiany jak znaleźć dobrego dentyste w Zabrzu?Czy w 2020 można zainwestować w fotowoltaikę?Your car is broken? Take our adviceTym razem ekologicznie - o POSDobry dentysta ZabrzeTaxi and shuttle services in foreign countryStomatologia to rozległy tematO klimatyzacjiDlaczego warto chodzić do dentysty?Na pewno nie wiesz jak robić tanie pozycjonowanie. Wystarczy, że przeczytasz ten wpisJak wybrać i dobrać zaproszenia i kartki okolicznościoweStart with engine!Nowoczesne podejście do zabaw podwórkowychAtrakcje w Hiszpanii - plaże, zabytki, widokiDomowa elektrownia słonecznaŚmiali Się Gdy Powiedziałem, że Chcę Zaparzyć Włoską Kawę. Ale Gdy Zobaczyli Jak ...Kilka słów o druku i poligrafiiOgólnie o poligrafii i cenachCzy ktoś potrzebuje taksówekMetodyka w treningu a odżywianieTo Nie Twoja Wina, że Nie Wiesz Jak zobaczyć taniec w Krakowie (chyba, że Popełniasz Te 10 Największych Błędów)


Teraz jest 2021-01-22, 01:55\nStrona główna forum » Kadry » Urlopy pracownicze\nTytuł: Urlop na żądanie\nNapisane: 2011-02-11, 22:23\nDołączył(a): 2011-02-05, 16:48\nCzytałam ostatnio na forum infopracy, że tylko niewielki procent pracowników wykorzystuje przysługujący urlop na żądanie. Byłam zaskoczona, bo w mojej firmie jest to często wybierana opcja, bo ciężko dostać urlop wypoczynkowy. Najczęściej nie wtedy kiedy się chce, ale kiedy chce szefostwo. A jak to jest u was w firmach?\nTytuł: Re: Urlop na żądanie\nNapisane: 2011-10-12, 11:16\nDołączył(a): 2011-09-13, 10:42\nW zależności w jakich terminach, przed świętami oczywiście urlop na żądanie jest bardzo popularny, ale jak ustali się dużo wcześniej z szefostwem datę urlopu letniego to nie ma problemu dużego, wiadomo, że nie z każdym tygodniem się zgadza, ale zazwyczaj jest do uzgodnienia.\nZgadzam się z wami co do tych urlopów na żądanie, czasem nie ma się innej możliwości na uzyskanie dnia wolnego.\nNapisane: 2013-04-24, 12:48\nW poprzedniej pracy urlop na żądanie był normą, ale wynikało to z rodzaju zatrudnienia, czyli 24/7.\nNapisane: 2013-07-02, 10:20\nDołączył(a): 2013-04-18, 16:13\nUrlop na żądanie jest uprawnieniem wynikającym z umowy o pracę, dlatego można go wybrać w dowolnym terminie, wypoczynkowy to kwestia wcześniejszego zawiadomienia pracodawcy i dopasowania terminów z pozostałymi pracownikami, żeby każdy był zadowolony. Tak przynajmniej jest u mnie w firmie\nNapisane: 2013-07-09, 14:30\nDołączył(a): 2013-05-31, 12:04\nJa mam umowę zlecenie i nie mam niestety urlopu płatnego. Bezpłatny moge wziąc jesli się dogadam z szefem.\nNapisane: 2014-12-08, 13:46\nDołączył(a): 2014-04-28, 13:35\nCo nie co możecie znaleźć w tym artykule który na pewno Was zaciekawi http://babyonline.pl/wzor-wniosek-o-dod ... ,r1p1.html A jeśli nie Was to może ktoś bliski :)\nNapisane: 2015-02-19, 12:02\nDołączył(a): 2015-02-19, 10:11\nJa tylko raz wzięłam urlop na żądanie a pracuję na umowę o pracę 4,5 roku.\nNapisane: 2016-03-14, 11:45\nW mojej firmie bardzo dużo osób bierze urlop na żądanie, nie ma co się oszczędzać i tak jest to pobierane z Twojego urlopu wypoczynkowego.


Jakie objawy mogą być dla pacjenta wskazaniem o cukrzycy?\nStrona głównaStrona główna > Blog > Jak rozpoznać cukrzycę?\nJakie są normy stężenia cukru we krwi?\nO cukrzycy mówi się wówczas, gdy w badaniu stężenia cukru we krwi na czczo wykryje się odchylenia od przyjętych norm. Według norm wynik prawidłowy to stężenie wysokości 70-99 mg/dl, czyli 3,9-5,5 mmol/l. Wartość w granicach 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) jest uznawana za wartość przekraczającą normę i stan przedcukrzycowy, natomiast wartości powyżej 126 mg/dl (7,0 mmol/l) w dwóch pomiarach są wystarczające do zdiagnozowania u pacjenta cukrzycy.\nNa czym polega diagnostyka i leczenie cukrzycy?\nNajważniejszym badaniem, które jest wykonywane w diagnostyce cukrzycy jest pomiar poziomu cukru we krwi. Jest to główne badanie, które jest zlecane po wykryciu niepokojących wyników w podstawowym badaniu krwi. Po stwierdzeniu cukrzycy konieczne jest szybkie poddanie się leczeniu oraz zmiana nawyków żywieniowych i prowadzonego trybu życia.\nPo stwierdzeniu u pacjenta stanu przedcukrzycowego często dobre rezultaty daje zmiana diety oraz zwiększenie poziomu aktywności fizycznej. Z kolei w przypadku już zaawansowanej cukrzycy niezbędne będzie też rozpoczęcie leczenia farmakologicznego.\nDużym problem w przypadku cukrzycy jest to, że choroba ta u wielu pacjentów jest diagnozowana dopiero na zaawansowanym etapie. Niestety mało pacjentów regularnie wykonuje zalecane badania profilaktyczne. Wskazaniem do ich szybkiego przeprowadzenia powinno być pojawienie się u nich pierwszych niepokojących objawów, które, choć są mało specyficzne i mogą być związane też z innymi chorobami, powinny być dla pacjentów wyraźnym sygnałem i skłonić ich najpierw do umówienia się na wizytę do lekarza rodzinnego, a później do przeprowadzenia zalecanych przez niego badań profilaktycznych.\nPierwszymi objawami cukrzycy najczęściej są suchość w ustach i wzmożone pragnienie oraz chroniczne zmęczenie i senność. U pacjentów z cukrzycą może dochodzić także np. do wahań masy ciała. Charakter tych zmian zależy od typu cukrzycy. W trakcie cukrzycy typu 1 charakterystycznym objawem jest spadek masy ciała. Z kolei w cukrzycy insulinoniezależnej częściej dochodzi do nagłego wzrostu apetytu lub po prostu do pobudzenia organizmu do odkładania tkanki tłuszczowej pomimo braku zmian w sposobie odżywiania. W trakcie cukrzycy u wielu osób dochodzi również do zmian w działaniu układu odpornościowego, które objawiają się częstymi infekcjami i różnego typu problemami skórnymi.\nDalszy rozwój niezdiagnozowanej w odpowiednim momencie cukrzycy sprawia, że odczuwane objawy stają się znacznie poważniejsze. Choroba zaczyna bowiem atakować tkanki i narządy wewnętrzne.


Tak się składa, że staram sie pisać o tym o czym mam pojęcie a na tym forum historię ode mnie zna lepiej większośc uczestników więc w tematach na które mało mam do powiedzenia ograniczam sie do pilnego czytania. Bez urazy ale to co interesuje Szanownego Pana Vapnataka nie biorę pod uwagę.\nUogólniłem i zapewne masz rację pisząc Wikingowie. Ważne w tym zdaniu było co innego ( dalej nie czytaj gdyż to Ciebie nie interesuje) przodkowie ludności będącej nosicielami genu R1a1a w Islandii zanim wyruszyli na tą wyprawę bardzo długo mieszkali na płw. Skandynawskim i na terenach obcnej Danii zdążyli dawno stracić swój język i zmieszać się z innymi plemionami ( a przedstawiciele starszej linii skandynawskiej dotarli tam zanim założono Rzym). Sam możesz mi pomóc jak ich nazwać ale ze słowianami nic wspólnego nie mieli poza genetycznym pochodzeniem.\nW przeciwieństwie do Twoich postów mój był jak najbardziej na temat a Ty postarałeś sie aby wykazać swą wyższość. Gratuluje udało się ale nie po to został ten temat założony. Autor założył go wysuwając hipotezę, że mieszkańcy Islandi w dużej części mogą być potomkami słowian i w tej materii nie powiedziałeś nic mądrego.\nTen post był edytowany przez Lilla Weneda: 5/02/2013, 13:37\nQUOTE(Lilla Weneda @ 5/02/2013, 14:36)\nTak się składa, ze się skład, że ja także staram się pisać na tematy, o których mam pojęcie, Szanowny Panie Villa Weneda.\nWidzisz, Twoja teoria genetyczna nie zgadza się w zupełności. Otóż właśnie język islandzki, który nie jest tak odległy staroislandzkiem, narodził się z niejakiego norse, którym posługiwali się norwescy osadnicy, którzy tłumnie przybywali na Islandię żeby się osiedlić. Nota bene, z norse w prostej linii pochodzi współczesny norweski. Ze względów izolacyjnych wynikających z położenia geograficznego, ale też w pewnym sensie kulturowego, ponieważ Islandczycy od niemalże samego początku chcieli się odseparować od jarzma norweskiego, język islandzki nieznacznie zmienił się.\nAleż jakże jest mi przykro z tego powodu!\nA co do moich wypowiedzi na tema temat, proponuję lekturę postów nr 23, 25 i 27.\nNaprawdę nie wiem co się nie zgadza kiedy wszystko się zgadza ? Ci Norwescy osadnicy mieli sporo genu R1a1a z młodszej i starszej lini skandynawskiej a przecież słowianami nie byli.\nCzytałem te Twoje posty i nijak sie mają do rzeczywistości. Owszem na pewno byli tam słowianie chocby w roli niewolników ale to nie ich potomkowie mieszkają w Islandii. Dlaczego ? Ponieważ R1a1a lini skandynawskich i północno zachodniej występuje w minimalnej ilości na obecnych terenach Polski czy innych słowiańskich krajów. Gdyby byli potomkami niewolników ich R1a1a byłoby inne - czyli teoria tłumacząca występowanie dużej ilości hg R1a1a od niewolników czy też innych słowian nie ma racji bytu. Może czytaj moje posty skoro z nimi polemizujesz gdyż o tym wspominałem.\nprzodkowie ludności będącej nosicielami genu R1a1a w Islandii zanim wyruszyli na tą wyprawę bardzo długo mieszkali na płw. Skandynawskim i na terenach obcnej Danii zdążyli dawno stracić swój język i zmieszać się z innymi plemionami\nOni to tam raczej ten język z którego rozwinęły się późniejsze germańskie przywlekli..\nPo części tak. Na pewno mieli swój udział w tworzeniu języków germańskich i tak najłatwiej wytłumaczyć naleciałości satemowe. Byli jednak w mniejszości - w duzym przybliżeniu 40% genetycznego wkładu to potomkowie ludności przedindoeuropejskiej 40% to "kentumowcy" a tylko 20% to róznego rodzaju linie R1a1a. Ale nie jestem specjalistą od języków i bardzo zaciekawiła mnie informacja o tym języku Norwegów. Norwegowie mają wiecej Hg R1a1a niż Szewdzi gdyż ci nasi dalecy przodkowie przybyli tam wcześniej niż napierające na północ plemiona celtyckiego pochodzenia. Na dodatek Szwedzi maja więcej "słowiańskiego" R1a1a co ładnie tłumaczy te słowiańskie znaleziska archeologiczne a Norweski R1a1a to głownie starsza i młodsza skandynawska dlatego znowóż patrząc na mapke genów wychodzi, że Norwegowie maja więcej "słowiańskich" genów niż Szwedzi gdy tymczasem jest odwrotnie. Byłbym wdzieczny jakby mnie ktos oświecił w sprawie róznic i pokrewieństw w tych językach.\nNa pewno mieli swój udział w tworzeniu języków germańskich i tak najłatwiej wytłumaczyć naleciałości satemowe.\nNiet. Nie idzie o żadne mityczne naleciałości satemowe (co to zresztą jest?). To ichnie stare R1a to prawdopodobnie relikt tych wczesnych Indoeuropejczyków, którzy tam odległego przodka języków germańskich przywlekli - jakiś praindoeuropejski dialekt, który rozwinął się w typowo kentumowy sposób.\nByli jednak w mniejszości - w duzym przybliżeniu 40% genetycznego wkładu to potomkowie ludności przedindoeuropejskiej 40% to "kentumowcy" a tylko 20% to róznego rodzaju linie R1a1a.\nPodejrzewam, że chodzi o plączący się po necie dość głupawy model utożsamiający R1a z satem a R1b z kentum. To jest bzdura. Oba R1 są tak na prawdę starsze od Indoeuropejczyków, którzy oryginalnie to co najwyżej sporo R1a mogli mieć. R1b to ewidentnie jakiś spadek po przedindoeuropejskim neolicie, wędrował najróżniejszymi szlakami (w tym do ludu Hausa - to też kentumowi IE?), i do IE w większych ilościach przeniknął dopiero w zachodniej Europie wraz z asymilacją tubylców.\nOwszem mamy w europie reliktowe R1a, R1a1 oraz R1a1a ale te hg wystepuja bardzo rzadko.\nStara jest również linia z mutacją M 417 i L 664 ale choć "widać" ją na słupkach procentowych to jednak udział jej jest nieznaczny.\nOkoło 5200 temu juz po odłączeniu sie linii z mutacja Z 93 czyli Ariów protoplastów różnych narodów irańskich linia ojcowska R1a1a podzieliła się na 3 duże rody.\nM 458.Czyli centralna europejska. W tej linii mamy grupę z mutacją L 260 czyli zachodniosłowiańską zwana również polska gdyż większość jej przedstawicieli mieszka w Polsce.\nZ 280 z mnogościa linii potomnych. To przedstawiciele tej linii byli najbardziej ekspansywni i to głównie oni poszli na południe europy.\nZ 284 z której to linii wydzieliły sie młodsza i starsza skandynawska.\nI tu masz odpowiedź skąd te głupawe skojarzenia z grupą satem. Skoro Ariowie mówili językiem satemowych a nastepnie dwie pozostałe linie mółwiły językiem satemowym to dlaczego ni z gruchy ni z pietruchy linia skandynawska miałaby nagle zmienić grupe językową. Założenie, że jesli nie nastepuja nadzwyczajne okoliczności to dzieci mówia językiem rodziców nie wydaje się chyba zbyt naciagane.\nSkąd wiemy która linia jest potomna a która pierwotna. Proste. Mutacja R jest bardzo rzadka mutacja typu SNP. Reszta to tak zwane zetki wystepujące często. Z uwagi, że geny są na chromosomie Y są przekazywane w całości z ojca na syna łatwo możemy śledzić nastepne mutacje.\nCzyli jeśli mamy mutacje SNP R i widzimy zetki 1 i 2 to nie ma innej mozliwości jak to, że kiedyś istaniała linia R a R1 i R2 sa potomne. Znajdujemy ludzi z Hg R1 czyli jeśli mamy R1a i R1b to nie ma innej mozliwości, że są to linie potomne. Oczywiście zetek jest mnóstwo ( tak ustala sęe ojcostwo) ale szukamy tylko tych kluczowych.\nCzyli reliktowy pierwotny R1a to linie R1a oraz R1a1 oraz R1a1a.\nDalej mamy linie północno zachodnią czyli R1a1a M 417,L 664\nLinia słowian zachodnich to R1a1a M 417,Z 283,M 458,L 260\nLinia północno europejska to R1a1a M 417,Z 283,Z 280,L 365\nLinia młodsza skandynawska to R1a1a M 417,Z 283,Z 284,L 448\nA linia starsza skandynawska ma to samo co młodsza tylko zamiast L 448 na końcu jest Z 287. Czasami zamiast zapisu tych Z, M czy L dodaje sie kolejne literki i cyferki po R1a1a.\nJak widzisz te skandynawskie linie są stosunkowo młode.\nTen post był edytowany przez Lilla Weneda: 5/02/2013, 20:48\nPrimo: cały podział kentum-satem jest tak na prawdę płytki jak kałuża. W praktyce sprowadza się do tego, że jedni zachowali rozróżnienie twardych i miękkich tylnojęzykowych (k, g, gh) a drudzy nie. Coś jak polskie gwary mazurzące i niemazurzące. To tylko jedna z wielu izoglos dzielących wczesną indoeuropejszczyznę, dość rzucająca się w oczy, ale w sumie o niewielkim znaczeniu, i niezbyt skorelowana z innymi. W praktyce to więcej podobieństw mają takie germańskie z bałtosłowiańskimi niż celtyckimi, a grecki z sanskrytem niż łaciną. Tu pojawia się pytanie, czy do tego stanu kentum czy satem, różne języki nie dochodziły niezależnie? Coś takiego zaszło ewidentnie w anatolijskich, bo chyba nikt nie twierdzi, że luwicki jest bliżej spokrewniony z litewskim niż hetyckim, a hetycki z walijskim niż luwickim.\nSecundo - jakie tak na prawdę mamy dowody, że w momencie wydzielania się tych lini skandynawskich, a właściwie ich wspólnego przodka jakiekolwiek kentum-satem w ogóle jeszcze istniało?\nTertio - wcale nie jest oczywiste, czy tylko te linie skandynawskie z rodziny Z 283 trafiły do ludów posługujących się językami kentumowymi. Na Bałkanach, gdzie różne Z 280 można domniemywać, dawne języki są słabo znane ale ich satemowość nie jest szczególnie oczywista. Ilirowie byli raczej kentum (messapijski ewidentnie jest), choć mamy z tego obszaru satemową toponimię, Trakowie raczej satem, Dakowie diabli wiedzą - znamy formy satemowe, ale takie np. imię Decebal to ewidentne kentum.\nPytanie też po jakiemu gadali pierwotnie nosiciele L 260, bo wygląda to na zasymilowane dopiero na terenie Polski.\nTu ciekawy jest wspólny przodek. Swoją drogą to aby R1a z Eulau nie było z nimi spokrewnione?\nIlirowie to chyba dużo kłopotów ze słowianami mieli to i mógł im sie język zmienić ale nie bedę sie przy tym upierał. Skoro językoznawcy dzielą języki IE na kentum i satem a badanie genetyczne pokazuja na ogół to samo ( tylko dokładniej) co badanie pochodzenia języków to chyba jest w tym jakaś koncepcja ale nie będę się spierał, za mało wiem na ten temat.\nQUOTE(kmat @ 5/02/2013, 21:49)\nPytanie też po jakiemu gadali pierwotnie nosiciele L 260, bo wygląda to na zasymilowane dopiero na terenie Polski.J\nTo samo pytanie narzuciło mnie się gdy patrzyłem na rozmieszczenie różnych linii R1a1a. Druga linia, której zbadanie może sporo wyjaśnić o historii ziem polskich to linia północno europejska. Przyznaję, że gdy zobaczyłem rozmieszczenie tych linii oraz miejsce i czas mutacji to zdębiałem. Okazało się, że to wydawało mnie się w miarę proste w rzeczywistości jest o wiele bardziej skomplikowane niż przypuszczałem.\nTen post był edytowany przez Lilla Weneda: 5/02/2013, 22:10\nSkoro językoznawcy dzielą języki IE na kentum i satem\nDzielili raczej, a i to nie wszyscy. Raczej jednak dominują wariacje na temat podziału na północne, południowe i zachodnie, a w tych na centralne i peryferyjne.\na badanie genetyczne pokazuja na ogół to samo ( tylko dokładniej)\nTo samo pytanie narzuciło mnie się gdy patrzyłem na rozmieszczenie różnych linii R1a1a.\nNiektóre Z 280 dają jakby podobny obrazek.\nOkazało się, że to wydawało mnie się w miarę proste w rzeczywistości jest o wiele bardziej skomplikowane niż przypuszczałem.\nNorma Przede wszystkim cała dziedzina dopiero raczkuje i mnóstwo rzeczy jest niepewnych. Do tego różne dziwne efekty może dawać dryft genetyczny, który na chromosomy Y działa silniej niż na inne. I mamy potem takie cuda jak to I dynarskie, którego jest pełno między Polską, Ukrainą i Macedonią, a które powstało raptem gdzieś w pierwszych wiekach n.e. I bądź tu mądry co to jest, jak ekspandowało i na czyich plecach.\nJęzykoznastwo coś tam pokazuje. Pamiętam, że byłem bardzo zdziwiony gdy dowiedziałem się, że idnoeuropejskie jezyki są w większej wspólnej grupie razem z chińskim czy japońskim a śledzenie mutacji SNP dało ten sam obraz. Ale na pewno na forum było cos na temat podziału języków i prosiłbym o namiary jak wygląda ten podział o którym piszesz.\nWłasnie linia północno europejska jest podlinią Z 280 i pewnie ją miałeś na myśli pisząc niektóre Z 280.\nMasz rację pisząc, że ta dziedzina raczkuje i na pewno pewne niektóre zostaną skorygowane ale to tylko trochę zmieni obraz migracji. Dryft występuje tylko w małych populacjach. Ponadto zjawisko dryftu pozwala wychwycić momenty krytyczne. To dzięki niemu wiemy, że interesująca nas linia L 260 lekko nie miała co idealnie wpasowywuje się w wiedzę o historii ziem polskich.\nO wiele większe problemy sprawiają dwie rzeczy. Po pierwsze aby próba był reprezentatywna należy zebrac dużą ilość materiału. Dodatkowo aby coś więcej o linii powiedzieć nie wystarczy wiedzieć, że to np Z 280,L 365 lecz trzeba zlokalizować i zbadać młodsze zetki.\nByła kiedyś dyskusja allo czy auto o ludności ziem polskich, która została zamknięta. Tam były dane o pochodzeniu symbolizowane strzałkami ( na pewno kojarzysz o która chodzi). I Słowacja dostała tam jakiś kosmiczny wektor w okolice sycyli. To znaczy, że po prostu zbadano kilkanaście osób i pechowo trafiły się o innym genomie niż przeciętny na Słowacji.\nDrugi problem to taki,że aby interpretować te dane należy być historykiem. W tej samej dyskusji omawiano kwestie "strzałek" czyli kto skąd pochodzi. I wychodziło, że ludność Ukrainy i Rosji pochodzi z Polski a w zasadzie z przedwojennych kresów. Ktoś zwrócił uwagę na fakt, że po wcieleniu Ukrainy do Korony potencjał demograficzny Ukrainy był niewielki. I to spostrzeżenie to strzał w dziesiątkę. Strzałki pokazujące pochodzenie w czasie istnienia państwa polskiego przesunęły się na zachód w stosunku do strzałek z jakimibyśmy mieli do czynienia gdyby te badania zrobic np w X wieku. Migracje rozmywają obraz jaki widzimy analizując dzisiejsze rozmieszczenie różnych Hg. Biorąc poprawkę na zaciemnienie obrazu mieszaniem sie ludności na terenach Polski dzieje rodów Z 280,L 365 oraz M 458 L 260 wyglądaja na jeszcze bardziej interesujące niz to na pierwszy rzut oka wygląda.No ale jak wspomniałem to już nie genetycy powinni wyciągać wnioski.\nJęzykoznastwo coś tam pokazuje. Pamiętam, że byłem bardzo zdziwiony gdy dowiedziałem się, że idnoeuropejskie jezyki są w większej wspólnej grupie razem z chińskim czy japońskim\nZ japońskim (nadrodzina euroazjatycka). Chiński to nadrodzina dene-kaukaska, więcej ma wspólnego z baskijskim niż polskim czy japońskim. Inna rzecz, że te pokrewieństwa powyżej rodzin są dosyć niepewne i spekulatywne.\nTo to co określano też jako klad G? Owszem, obraz jest podobny jak L 260. Ale klad zachodniokarpacki jeśli dobrze pamiętam był podobnie rozmieszczony.\nDrugi problem to taki,że aby interpretować te dane należy być historykiem. W tej samej dyskusji omawiano kwestie "strzałek" czyli kto skąd pochodzi. I wychodziło, że ludność Ukrainy i Rosji pochodzi z Polski a w zasadzie z przedwojennych kresów. Ktoś zwrócił uwagę na fakt, że po wcieleniu Ukrainy do Korony potencjał demograficzny Ukrainy był niewielki. I to spostrzeżenie to strzał w dziesiątkę. Strzałki pokazujące pochodzenie w czasie istnienia państwa polskiego przesunęły się na zachód w stosunku do strzałek z jakimibyśmy mieli do czynienia gdyby te badania zrobic np w X wieku.\nTo może być bardziej złożone. W historii tych migracji z Polski na Ukrainę trochę więcej było - choćby przesunięcia z terenów kultury wielbarskiej, które dały czerniachowską (migracja Gotów i może kogoś jeszcze, np. Rugiów nad Morze Czarne), ale też udział kultury pomorskiej w powstaniu zarubinieckiej czy łużyckiej w wysockiej (przemieszczenia ludności są raczej prawdopodobne w tych przypadkach). Jest też jedna kwestia - Ukraina po pojawieniu się Tatarów została dość mocno wyludniona, co mogło dać taki efekt szyjki butelki, po którym miejscowa populacja została "odmłodzona".\nPytanie też czy nakładanie się w Polsce różnych linii słowiańskich i tubylczych nie stworzyło przez wzrost różnorodności pewnego efektu "archaiczności" populacji.\nA własnie, ostatnimi czasy japoński i koreański coraz chętniej klasyfikuje się jako języki ałtajskie.\nKoreański częściej, japoński rzadziej. Inna rzecz to kontrowersje czy w ogóle same ałtajskie są realną rodziną.\nQUOTE(kmat @ 6/02/2013, 12:23)\nA odnośnie linii o których rozmawialiśmy to napisałeś kiedyś coś w stylu, że Twoim zdaniem wygląda to tak jakby cuś przyszło zza Buga a potem poszło dalej na południe. Też mam podobne odczucia z ta tylko różnicą, że to cuś jak poszło dalej (część cuś pozostała) na południe to miejscowi nie dołączyli (lub w niewielkim stopniu) do wędrówki. Czyli chwile trwało zanim przybysze zmieszali się z tymi "miejscowymi" którzy wypełniali pustke osadniczą.Widać, że np w Wielkopolsce linie które możemy kojarzyć z liniami Z 280 przybyłymi zza Buga są reprezentowane o wiele mniej licznie niż np w Małopolsce. Kiedy uwzględnimy, że przez te tysiąc lat z niezłym hakiem ludność się mieszała to może sie okazać, że ludność tej pustki powstrzymała w dużym stopniu migrację ze wschodu. Czytałem, że w Wielkopolsce mamy wiele nazw miejscowości kojarzonych z Serbami. Zawsze mnie sie wydawało, że po prostu te plemiona się rozeszły i poszli sobie gdzie indziej (Bałkany czy może tereny byłego NRD).To wygląda jednak nie na rozejście ale na "spotkanie po latach" i pewnie częśc poszła sobie dalej a część pozostała i sie rozpłynęła w miejscowej ludności. Dodatkowo asymetryczność trzech grup języków słowiańskich wpasowywuje się w ten scenariusz - południowe maja wspólne cechy z zachodnimi i wschodnimi a wschodnie i zachodnie jakby bardziej oddalone ( choc może się tu mylę).\nAle i tak najbardziej zdumiewające w rozmieszczeniu różnych Hg na terenie Polski nie jest to, że siedzą tam sobie spokojnie (a raczej niespokojnie) od czasów rzymskich linie uważane za typowo słowiańskie ale to, że nie ma tam pewnych Hg które być powinny (przy uwzgdlęnieniu tego co o historii tych ziem czytałem)\nTen post był edytowany przez Lilla Weneda: 6/02/2013, 15:13


> WĘGLOWODANY-CARBO>ACTIVLAB HOT 1000G\nACTIVLAB HOT 1000G- idealnie dopracowany skład, co zapewnia bardzo szybką regeneracją po treningu. W trakcie wysiłku fizycznego człowiek traci elektrolity, wodę. Jednak sama woda nie wystarczy, by uzupełnić ubytki. Izotoniki są niezbędne po intensywnych treningach, nie tylko po to, by odzyskać energię, ale przede wszystkim by uzupełnić powstałe braki. ACTIVLAB HOT ma w składzie witaminy, minerały, węglowodany. Wszystko to sprawia, że po dużym wysiłku fizycznym szybciej wraca energia, odczuwalne jest mniejsze zmęczenie, organizm szybciej się regeneruje. Idealnie dopracowana formuła ACTIVLAB HOT wpływa na wzrost wytrzymałości, wydolności fizycznej. Do tego producent zadbał o dobrą rozpuszczalność i orzeźwiający smak.\nHOT Sport Drink to koncentrat napoju izotonicznego w proszku uzupełniający w organiźmie wodę, elektrolity, węglowodany, L-karnitynę i witaminy, szczególnie polecany do spożycia podczas intensywnych i długotrwałych wysiłków fizycznych. HOT jest jednym z najlepiej opracowanych koncentratów napoju izotonicznego dla sportowców i osób aktywnych fizycznie, dlatego znacznie szybciej niż inne napoje wyrównuje ubytki płynów ustrojowych.HOT Sport Drink poprzez swój szczególny dobór składników przyczynia się znacznie do poprawy zdolności wysiłkowych i umysłowych. HOT pomaga utrzymać prawidłowy poziom nawodnienia zwiększając tym samym wydajność fizyczną. Dodana L-karnityna wpływa pozytywnie na liczbę spalanych kalorii podczas wysiłku fizycznego (spalisz ich podwójną ilość).