W traktacie dogmatycznym o Chrystusie dokumenty Ko�cio�a, kt�ry jest obdarzony w zakresie wiary i obyczaj�w nieomylno�ci�, posiadaj� pierwszorz�dn� donios�o��. S� one dowodem �ywej tradycji i odpowiedzi� dawan� �wiatu na pytanie: kim jest Chrystus? Uroczyste orzeczenia Ko�cio�a og�oszone w najwy�szej i nieomylnej formie stanowi� cz�� dokument�w, poza tym istniej� wskaz�wki doktrynalne Ko�cio�a i jego powszechna wiara, kt�ra w pewnych okre�lonych warunkach �wiadczy o istnieniu prawdy objawionej przez Boga. Tradycja katolicka nie jest czym� mechanicznym, ani dowolnym, czy kszta�towanym tylko przez zewn�trzne okoliczno�ci, kieruje ni� bowiem Chrystus, b�d�cy g�ow� mistycznego organizmu.\nO B�STWIE CHRYSTUSA PANA\nT w i e r d z e n i e: Chrystus Pan jest Synem Bo�ym wsp�istotnym z Bogiem Ojcem.\nWiara w B�stwo Jezusa Chrystusa wyra�a my�l, �e ten sam cz�owiek, kt�ry narodzi� si� w Betlejem z Maryi Dziewicy i ma wszystkie w�a�ciwo�ci ludzkie, �e ten sam, kt�ry naucza� po ludzku o Bo�ym Kr�lestwie, jest "um�czon pod Ponckim Pi�atem, umar� i pogrzebion:, �e ten w�a�nie cz�owiek, zwany Jezusem Chrystusem, ma opr�cz cz�owiecze�stwa przymioty Boskie.\nNie mo�e by� nazwany chrze�cijaninem, kto przeczy B�stwu Jezusa Chrystusa, gdy� ten w�a�nie dogmat jest centralnym w naszej religii i on decyduje o wielko�ci chrze�cija�stwa, kt�re jest wiar� w Chrystusa jako Boga i jest kultem Boga-cz�owieka.\nKiedy m�wimy w twierdzeniu, �e Jezus Chrystus jest Jednorodzonym Synem Bo�ym, nie chcemy w tej chwili precyzowa� tego poj�cia lecz tylko zaznaczy�, �e jest On Synem nie w sensie adopcji (przybrania) lecz posiadania tej samej natury Bo�ej co i Ojciec. Je�li da si� wykaza�, �e Chrystus Pan posiada chocia�by jeden przymiot Bo�y, to przy za�o�eniach monoteistycznych nale�y wnioskowa� o Jego B�stwie i wsp�istotno�ci z Bogiem Ojcem. W twierdzeniu nie m�wimy o stosunkach dwu natur, Boskiej i ludzkiej w Chrystusie, ani te� wyja�niamy, co jest wi�zi� cz�owiecze�stwa i w B�stwa w Chrystusie Panu.\nTeologiczne uzasadnienie B�stwa Jezusa Chrystusa da�by si� przeprowadzi� w podw�jny spos�b: nale�y uzna� w oparciu o apologetyk�, �e Chrystus jest prawdziwym pos�a�cem Bo�ym i �e za�o�y� instytucj� nieomylnego Ko�cio�a; ten za� podaje do wierzenia nauk� o Jego B�stwie. Dogmat B�stwa Jezusa zawiera si� wyra�nie w Pi�mie �w. (i Tradycji), a nie jest naturalnym produktem uczu� religijnych. Przede wszystkim zwracamy uwag� na �wiadectwo Chrystusa o samym sobie, zawarte w Ewangeliach synoptycznych; s� one wcze�niejsze od Ewangelii �w. Jana i maj� wiele cech wsp�lnych ze sob�. Musimy zacz�� od tego, co Chrystus m�wi o sobie: "kt� jest ten cz�owiek, kt�rego zowi� Jezusem? Na to pytanie nikt nie mo�e da� stanowczej kategorycznej odpowiedzi, pr�cz Niego samego. Kt� bowiem zdo�a zbada� najwewn�trzniejsze jego relacje �yciowe, najg��bsze korzenie jego istnienia, albo kto kiedy przenikn�� jego tajemnice? Nikt, pr�cz niego samego... Ostateczne definitywne zrozumienie przez nas osobowo�ci Pana Jezusa mo�e nast�pi� jedynie w drodze mi�o�ciwego uchylenia przez niego zas�ony kryj�cej jego tajemnice.\nNajdziwniejszym faktem psychologicznym jest to, �e Chrystus mimo dawanego �wiadectwa o swoim B�stwie jest pokorny i cichy, podleg�y uczuciom smutku i rado�ci; odrzuca zaszczyty ziemskie, a jednak przypisuje sobie takie przymioty, kt�re wed�ug przekonania Izraelit�w m�g� mie� tylko Jahwe - Stw�rca �wiata. Kto uzna, �e Chrystus jest Pos�a�cem Bo�ym, ten przyjmie Jego nauk�, kto za� j� odrzuci, nie rozwi��e nigdy "problematu" Boga-cz�owieka i zacznie wik�a� si� w chaosie rozlicznych teorii. B � � d n e o p i n i e.\na)\tEwangelie notuj� rozmaite ustosunkowanie si� do Chrystusa Pana Jego s�uchacz�w: znajdujemy tam pogard� Heroda, sceptycyzm Pi�ata, niewiar� wielu faryzeusz�w i saduceusz�w (po��czon� niekiedy z nienawi�ci�), w�tpliwo�ci uczni�w, albo te� wyznanie wiary Piotra "Ty� jest Chrystus Syn Boga �ywego" i Tomasza Aposto�a "Pan m�j i B�g m�j". Taki stosunek powtarza si� w historii chrze�cija�stwa; ju� �w. Pawe� w Li�cie do Kolosan walczy najprawdopodobniej z tym od�amem gnostycyzmu, kt�ry chcia�by Chrystusa postawi� w r�wnym rz�dzie z eonami (Kol I, II) tj. duchowymi emancjami Bo�ej istoty.\nb)\tSekty �yduj�ce, jak np. ebionici w I wieku, zbyt w�sko t�umacz�c monoteizm Starego Testamentu, odmawia�y Chrystusowi godno�ci boskiej.\nc)\tWszystkie sekty gnostyckie z II i III wieku, opar�szy si� na za�o�eniach panteizmu emanacyjnego, uznawa�y najwy�ej, �e w Chrystusie Panu przebywa jaki� doskona�y eon, pochodz�cy z Bo�ej Pe�ni. Chrystus wi�c nie jest Bogiem, lecz jest boski .\nd)\tPawe� z Samosaty (III w.) naucza�, �e Chrystus jest Synem Bo�ym przybranym.\ne)\tArianie (IV w.) nie uznaj�c wsp�istotno�ci S�owa z Ojcem konsekwentnie ucz�, �e Chrystus Pan nie jest Bogiem.\nf)\tMahometanie uwa�aj� Chrystusa Pana za jednego z wielkich prorok�w, lecz nie za Boga.\ng)\tDawniejsze b��dy aria�skie z IV wieku zosta�y powt�rzone w wieku XVI przez tzw. unitarian�w i socynian�w (arianie polscy). Faust Socyn - W�och (1536-1604) za�o�y� w Polsce sekt� nie uznaj�c� ani Tr�jcy �wi�tej ani B�stwa Chrystusa. G��wnym o�rodkiem ruchu aria�skiego by� Rak�w ze s�awnym swoim gimnazjum i drukarni�. Wprawdzie nauki arian nie by�y skrystalizowane i mo�na by tu dopatrywa� si� dyteizmu, albo nawet tryteizmu, jednak og�lnie odmawiano Chrystusowi Panu wsp�istotno�ci z Bogiem Ojcem. W czasach nowo�ytnych na stosunek do B�stwa Chrystusowego wp�ywaj� pogl�dy filozoficzne. O ile kto� przyjmuje taki system my�lowy, w kt�rym nie ma miejsca na �wiat nadprzyrodzony, to konsekwentnie odrzuci wszystkie prawdy wiary, a do takich nale�y i dogmat B�stwa Chrystusa Pana.\nI.\t�wiadectwo Chrystusa o sobie w Ewangeliach synoptycznych.\nA)\tTeksty og�lne. Zbieranie z Ewangelii synoptycznych wielu tekst�w, kt�re ��cznie maj� �wiadczy� o B�stwie Chrystusa Pana ma ten cel, by dowie��, �e ta nauka jest nierozerwalnie zwi�zana z ca�o�ci� Ewangelii; og�lna ich tre�� wykazuje, �e Zbawiciel nie da si� zamkn�� w granicach ludzkiej natury, czy w og�le istot stworzonych, lecz przerasta wszystko, co jest poza Bogiem rozumianym w monoteistycznym sensie. Trzeba by zupe�nie zniszczy� lub ca�kowicie przerobi� Ewangelie synoptyczne, gdyby�my chcieli spreparowa� sztuczn� posta� Chrystusa, jako wy��cznie cz�owieka. Wprawdzie ten lub �w tekst oddzielnie wzi�ty mo�e nie mie� pe�nej si�y dowodowej, lecz wszystkie rozpatrywane w syntezie daj� nam w spos�b popularny ide� Chrystusa jako Boga.\na)\tChrystus jest wi�kszy ponad proroka Jonasza i kr�la Salomona: "Czynili pokut� na wo�anie Jonasza: A to tu wi�cej ni� Jonasz... a oto tu wi�cej ni� Salomon" (Mt 12, 41-42), jest wi�kszy ponad Jana Chrzciciela i prorok�w: "Ale Jan powstrzymywa� Go m�wi�c: Ja winienem by� ochrzczony przez Ciebie, a ty idziesz do mnie"; w przypowie�ci o przeniewierczych dzier�awcach - prorocy s� s�ugami, a Chrystus jest synem (Mt 3, 18; 21, 28). Chrystus jest czym� wi�kszym nad anio��w: "Po�le Syn cz�owieczy anio��w swoich" (Mt 16, 41). Jest czym� godniejszym od �wi�tyni: "A powiadam wam, i� jest tu kto� wi�kszy ni� �wi�tynia" (Mt 12, 6), a przede wszystkim nazywa si� Chrystus Panem szabatu: "Panem jest bowiem Syn cz�owieczy tak�e i szabatu" (Mt 12, 8; Mk 2, 28; �k 6, 5). Czy� to nie jest dziwne - �e Chrystus uwa�a siebie za wy�szego od wszystkich stworze� i za w�adc� szabatu, b�d�cego przecie� "szabatem Jahwe"?\nb)\tChrystus cz�sto dzia�a cuda w imieniu w�asnym i swej mocy udziela Aposto�om. We�my dla przyk�adu rozdz. 8 Ewangelii �w. Mateusza: Chrystus uzdrawiaj�c tr�dowatego m�wi: Chc�, b�d� oczyszczon" (8, 7), "Id�, a jako� uwierzy�, niech ci si� stanie. I uzdrowiony jest s�uga onej godziny" (8, 13). Chor� �wiekr� Piotra Chrystus cudownie leczy: "I dotkn�� si� jej r�ki i opu�ci�a j� gor�czka" (8, 15). Og�lnie jest mowa o Chrystusie, �e "s�owem wyrzuca� duchy i uzdrawia� wszystkich �le si� maj�cych" (8, 19). W czasie burzy na morzu "rozkaza� wiatrom i morzu i sta�a si� cisza wielka" (8, 26) .\nCuda Chrystusa odnosz� si�, jak widzimy, i do ludzi chorych i do przyrody martwej. S� tak�e w�r�d nich wskrzeszenia umar�ych: np. przy zmar�ej c�rce Jaira Chrystus wypowiada s�owa "Talitha kumi", co znaczy: "dzieweczko, tobie m�wi� wsta�" (Mk 5, 41). Moc czynienia cud�w jest przedstawiona jako w�asna moc Chrystusa: "A ca�a rzesza pragn�a si� Go dotkn��, albowiem wychodzi�a ze� moc i uzdrawia�a wszystkich" (�k 6, 19). W�adza czynienia cud�w jest tak w�asna dla Chrystusa, �e mo�e udziela� jej Aposto�om bezwarunkowo i od siebie: "I wezwawszy dwunastu uczni�w swoich, da� im moc nad duchami nieczystymi, aby ich wyp�dzali i uzdrawiali wszelk� chorob� i wszelk� niemoc" (Mt 10; Mk 6, 7; �k 9, 11) i Ewangelia m�wi, �e Aposto�owie b�d� dzia�a� cuda w imieniu Jezusa zgodnie z tym, co m�wi Ewangelia �w. Marka: "W imi� moje b�d� czarty wyrzuca�... na chorych r�ce b�d� k�a��, a wyzdrowiej�" (Mk 16, 17) .\nChrystus, jak wida� z powy�szego, jest w�adc� ludzkiego �ycia i praw przyrody, a wiara, jakiej domaga si� jest tylko warunkiem  i z natury rzeczy nie ma jej w przyrodzie martwej ani w ludziach zmar�ych. Mo�na by tu postawi� zarzut, �e Chrystus raz powiedziawszy, �e jest boskim Pos�a�cem, nie wspomina ju� nast�pnie o swym pos�annictwie przy wykonywaniu cud�w (nie swoj� lecz Bo�� moc�). Tak� hipotez� popiera�by tekst: "A je�li ja moc� Bo�� wyrzucam czarty..." (Mt 12, 28), tak samo do uzdrowionego op�tanego m�wi Chrystus: "Id�, a oznajmij im, jak wielkie rzeczy Pan ci uczyni�". W�tpliwo�� jednak powy�sza by�aby rozs�dna, gdyby po pierwsze B�stwo Chrystusa by�o uzasadnione jedynie cudami przeze� dokonanymi, a po drugie, gdyby Aposto�owie czynili cuda nie w imi� Jezusa, a tylko w imi� Boga Jahwe.\nZacytowane teksty nie s� sprzeczne z tym, �e Chrystus rzeczywi�cie posiada Bosk� w�adz� wsp�istotn� z Ojcem, a r�wnocze�nie wykonuje cuda moc� udzielon� przez Boga jego ludzkiej naturze.\nc)\tW�adza Chrystusa Pana odnosi si� do wszystkich duch�w i dobrych i z�ych, bo Chrystus posy�a anio��w swoich i gromadzi wybranych (Mk 13, 24), a tak�e wyp�dza szatan�w z op�tanych i odno�n� w�adz� daje Aposto�om .\nd)\tKr�lestwo niebieskie, kt�re jest tematem przypowie�ci Chrystusa o siejbie, o k�kolu, o ziarnie gorczycznym, o niewodzie (Mt 13), jest nazwane Kr�lestwem Bo�ym (Mt 21, 31 - "Celnicy i nierz�dnice uprzedzaj� was do Kr�lestwa Bo�ego"), lecz tak�e jest Kr�lestwem w�asnym Syna: "Po�le Syn cz�owieczy anio��w swoich i zbior� z kr�lestwa Jego wszystkie zgorszenia" (Mt 13, 41; 21, 43). Pami�taj�c o tym, �e wed�ug wierze� Izraela, Kr�lestwo Niebieskie jest to Kr�lestwo Jahwe - mamy w powy�szych cytatach dosy� jasn� aluzj� do godno�ci Boskiej Jezusa Chrystusa.\ne)\tChrystus jest s�dzi� rodzaju ludzkiego: "Albowiem Syn cz�owieczy przyjdzie w chwale Ojca swego z anio�ami swymi i wtedy odda ka�demu wed�ug uczynk�w jego" (Mt 16, 27). Prawowierny Izraelita z czas�w Chrystusa s�d nad ludzko�ci� przypisywa� Jahwe - Chrystus, m�wi�c o sobie jako s�dzi, �wiadczy o swej Boskiej godno�ci.\nf)\tChrystus stawia si� na r�wnej linii z Prawodawc� Starego Zakonu, tj. samym Jahwe: "Powiedziano by�o starym: "Nie zabijaj... a Ja wam powiadam..." (Mt 5, 21), "Powiedziane jest starym: "Nie b�dziesz cudzo�o�y�, a Ja wam powiadam... (Mt 5 28), "Powiedziane starym; "Nie b�dziesz krzywoprzysi�ga�, ja za� powiadam wam..." (M. T 5, 33), "S�yszeli�cie, �e powiedziano: B�dziesz mi�owa� bli�niego swego... a Ja wam powiadam: Mi�ujcie nieprzyjacio�y wasze" (Mt 5, zauwa�my, �e Chrystus m�wi z takim samym autorytetem, jak Jahwe daj�cy przykazania i nie tylko wyja�nia prawo, jak zakonni doktorowie, lecz je uzupe�nia i wk�ada we� now� tre��.\ng)\tChrystus Pan odpuszcza grzechy i to swoj� moc� a wed�ug przekonania �yd�w, do kt�rych Chrystus m�wi�, tylko B�g mo�e grzechy odpuszcza�: "Ufaj synu - m�wi Chrystus do paralityka - odpuszczaj� ci si� grzechy twoje. A oto niekt�rzy z uczonych w Pi�mie my�leli sobie: "On blu�ni" (Mt 9, 2) - Chrystus nie t�umaczy, �e w imi� Boga grzechy odpuszcza, lecz po prostu moc� swoj� chorego uzdrawia. Jeszcze ciekawszy szczeg� notuje Ewangelia �w. �ukasza. Kiedy Chrystus Pan odpuszcza grzechy jawnogrzesznicy i m�wi: "odpuszczaj� ci si� grzechy" to przedtem wyg�asza przypowie�� o dw�ch d�u�nikach, kt�rzy otrzymali darowanie d�ugu od wierzyciela. Zgodnie z tre�ci� przypowie�ci, Chrystus wyst�puje jako wierzyciel wobec jawnogrzesznicy i Jemu ona okazuje swoj� wdzi�czno��, grzech wi�c jawnogrzesznicy jest obraz� Chrystusa, a to wskazuje, �e On uwa�a siebie za najwy�sz� norm� moralno�ci czyli za Boga (�k 7, 36-50).\nh)\tZ �atwo�ci� mo�na spostrzec, �e Chrystus jest wyj�tkow� postaci� w�r�d prawodawc�w i za�o�ycieli religii, gdy� mimo swej cicho�ci, pokory i ucieczki od doczesnej w�adzy czyni ze swej postaci o�rodek �ycia religijnego i moralnego, bo nie tylko wzywa Aposto��w jako g�osicieli swej nauki lecz nak�ada obowi�zek , aby wszyscy "wyznawali" Jego osob�: "Ka�dego tedy, kt�ry mi� wyzna przed lud�mi, wyznam i Ja przed Ojcem moim" (Mt 10, 32). Wszyscy maj� jednego Ojca w niebie, ale jednocze�nie wszyscy maj� jednego nauczyciela Chrystusa: "Jeden jest bowiem Ojciec wasz, kt�ry jest w niebiesiech... ani si� nie nazywajcie nauczycielami, jeden jest bowiem nauczyciel wasz Chrystus" (Mt 23, 9). Ludzie znajduj� swe duchowe szcz�cie skoro id� za Chrystusem, a On ustanawia najwy�sze prawa ludzkiego �ycia i to si� nazywaj� Jego prawa: "We�mijcie jarzmo moje na siebie i uczcie si� ode Mnie, �em jest cichy i pokornego serca, a znajdziecie odpoczynek dla dusz waszych. Albowiem jarzmo moje s�odkie, a brzemi� moje lekkie" (Mt 11, 29-30).\nChrystus Pan jest warto�ci� wi�ksz� ni� wszystkie doczesne: rodzice, rodze�stwo, dom i rola: "A ka�dy, kt�ry by opu�ci� dom, albo braci, albo siostry, albo ojca, albo matk�, albo �on�, albo syn�w, albo rol� dla imienia mego, stokro� wi�cej otrzyma i �ywot wieczny osi�gnie" (Mt 19, 29 - a samo p�j�cie za Chrystusem jest religijno-moraln� doskona�o�ci� (Mt 19, 21). Na�ladowanie Chrystusa jest warunkiem otrzymania �ycia wiecznego: "Kto nie bierze krzy�a swego i nie na�laduje Mnie, nie jest Mnie godzien... Kto by straci� dusz� swoj� dla Mnie, znajdzie j�" (Mt 10, 38), "A kto by straci� �ycie swe dla Mnie, znajdzie je" (Mt 16, 25). Ci wszyscy, kt�rzy stoj� przy Chrystusie, a b�d� Go wyznawa� i cierpie� dla Niego: otrzymaj� �ycie wieczne: "B�ogos�awieni jeste�cie, gdy wam z�orzeczy� b�d� i prze�ladowa� was b�d� i ze wzgl�du na Mnie wiele z�ego m�wi� b�d�... radujcie si� i weselcie, albowiem zap�ata wasza obfita jest w niebiesiech: tak bowiem prze�ladowano prorok�w" (Mt 5, 11) . Kto okazuje dobro� bli�niemu, okazuje przez to dobro� Chrystusowi i to stanie si� kryterium przy S�dzie Ostatecznym: "Co�cie uczynili jednemu z tych braci najmniejszych, mnie�cie uczynili" (Mt 25, 40nn.). Z powy�szych tekst�w �atwo wyprowadzi� wniosek, �e nawet najdoskonalsze stworzenie nie mog�oby dysponowa� �yciem wiecznym jak Chrystus i �adna istota stoj�ca ni�ej od Boga nie mog�aby tego wymaga�, co Chrystus, tj. kierowa� ka�de dobro sobie (... co�cie uczynili... mnie�cie uczynili), a wi�c Chrystus jest w�adc� wiecznego �ycia i najwy�szym Prawodawc� ludzkich dusz, a wi�c jest Bogiem.\ni)\tChrystus nazywa Boga "Ojcem" (Mt 24, 36; 26, 39; 28, 19; �k 9, 26; 23, 34 i inne). B�g nazwany przez Chrystusa: Ojciec m�j (jak np. Mt 11, 27; Mk 8, 38; Mt 20, 33; 25, 34; �k 2, 49 i inne); Chrystus nazywa te� Boga: Ojciec m�j niebieski (Mt 15, 13; 18, 35 i inne), albo Ojciec m�j, kt�ry jest w niebie (Np. Mt 12, 50; 18, 10); siebie natomiast zwie synem (np. Mt 11, 37), przez innych jest cz�sto nazywany Synem Bo�ym (np. Mt 4, 6; 14, 33; Mk 1, 1; 3, 11; �k 1, 32. 35).\nJest rzecz� charakterystyczn�, �e Chrystus nigdy nie stawia si� na r�wni z innymi w stosunku do Ojca Niebieskiego, sam bowiem m�wi: Ojciec m�j, a gdy si� zwraca do wiernych: Ojciec wasz, tak jakby unika� wym�wienia wsp�lnie z innymi: Ojciec nasz.\nNazwa Syn Bo�y, albo syn Najwy�szego stosowa�a si� do ca�ego Izraela, a tak�e do poszczeg�lnych dobrych ludzi, np. "Mi�ujcie nieprzyjacio�y wasze... aby�cie byli synami Ojca waszego" (Mt 5, 15). W Starym Testamencie s�dziowie s� nazwani synami Najwy�szego , a tak�e kr�l teokratyczny ma ten przydomek. Nazwa ta jest brana w kilku znaczeniach:\n1� W znaczeniu religijnego urz�du (kr�l w Izraelu i s�dziowie).\n2� W znaczeniu prawnego wybrania (ca�y Izrael synem Bo�ym) .\n3� W sensie przybrania za syn�w przez �ask� u�wi�caj�c� .\n4� W sensie mesja�skim.\n5� W znaczeniu ontologicznym, tj. r�wno�ci czy nawet to�samo�ci natury syn z Bogiem.\nKt�re z tych znacze� Chrystus przyj��? Ju� samo rozr�nienie przeze� stosowane: Ojciec m�j i Ojciec wasz - �wiadczy o jakim� szczeg�lniejszym synostwie. Jak� natur� ma to synostwo dowiadujemy si� natomiast z innych tekst�w, m�wi�cych o przymiotach Bo�ych Chrystusa Pana.\nB)\tTeksty specjalne z synoptyk�w �wiadcz�ce o B�stwie Chrystusa:\na)\t"Wys�awiam ci� Ojcze, Panie nieba i ziemi, i�e� te rzeczy zakry� przed m�drymi i przewiduj�cymi, a objawi�e� je maluczkim. Tak, Ojcze, bo tak si� spodoba�o Tobie. Wszystko dane mi jest od Ojca mego. I nikt nie zna Syna jeno Ojciec, ani Ojca nikt nie zna jeno Syn i komu by Syn zechcia� objawi�. P�jd�cie do Mnie wszyscy, kt�rzy pracujecie i uginacie si� pod ci�arem, a ja was pokrzepi�" Mt 11, 25-28).\nS�owa "wszystko dane mi jest Ojca mego" mo�na by wyja�ni� w kilku znaczeniach: 1. Wszystko, co mam jako Syn, mam od Ojca. 2. Posiadam w�adz� nauczania od Ojca. 3. Wszystko dobro, kt�re ma Ojciec, posiadam i ja, czyli od Ojca otrzymuj� uczestnictwo w Bo�ej naturze.\nNajbli�szy kontekst wskazuje na ten tekst trzeci. W t�umaczeniu tekstu zwracamy uwag� na to, �e:\n1.\tSyn dysponuje prawdami o Bogu i uwa�a siebie za Tw�rc� nowej Bo�ej ekonomii. Kt� mo�e decydowa� poza Bogiem o tym, �e nale�y objawia� nauk� o wewn�trznym Jego �yciu? Gdyby istota stworzona mog�a w ten spos�b wyjawia� tajemnice Stw�rcy, to by�aby ona ode� wy�sza i by Nim kierowa�a, co wydaje si� absurdalne. Chrystus za� w tek�cie wyst�puje jako osoba, kt�ra ze swej natury zna wewn�trzne Bo�e �ycie. - Chrystus tedy uwa�a si� za przyczyn� g��wn� rz�d�w Bo�ych nad �wiatem, a wi�c w swym przekonaniu jest Bogiem.\n2.\tWiedza Syna jest taka jak wiedza Ojca. Pomi�dzy Ojcem i Synem jako przedmiotem i podmiotem poznania istnieje doskona�y paralelizm poznawczy i mo�na powiedzie�, �e tak jak Ojciec zna Syna, jak Syn zna Ojca. Je�eli wi�c wiedza Ojca jest wiedz� Bo��, to wiedza Syna o Ojcu jest te� wiedz� Bo��, czyli Syn jest Bogiem.\n3.\tW tek�cie istnieje przeciwstawienie mi�dzy �wiatem os�b Bo�ych, kt�re bez Objawienia i z natury swej znaj� prawd� o sobie, a �wiatem istot, kt�re dowiaduj� si� o tym z Objawienia - Chrystus znajduje si� na tej samej transcentendalnej p�aszczy�nie, co i Ojciec, a wi�c jest Bogiem.\n4.\tW Ewangelii �w. �ukasza jeszcze w wi�kszym stopniu jest podkre�lone, �e Ojciec zna natur� Syna, a Ten posiada znajomo�� natury Ojca. "I nikt nie wie kim jest Syn, jeno Ojciec i kim jest Ojciec, jeno Syn" (�k 10, 22). Tym za� Synem jest Chrystus, kt�ry m�wi, �e wszystko mi jest dane od Ojca mego.\n5.\tNajbli�szy kontekst "P�jd�cie do Mnie wszyscy... Ja was pokrzepi�. We�mijcie jarzmo moje... znajdziecie odpocznienie" - wskazuje, �e Chrystus jest w�adc� �ycia i celem dusz ludzkich.\nAnaliza powy�szego tekstu wskazuje, �e s�owa "wszystko mi jest mi dane od Ojca mego" nale�y rozumie� w znaczeniu posiadanie tej samej Bo�ej natury. Ca�y powy�szy urywek o Boskiej wiedzy Chrystusa jest podobny do nauki �w. Jana o B�stwie Chrystusa i zyska� nazw� caput Johanneum, (rozdzia� Janowy).\nPrzeciwko tekstowi mo�na by wysnu� trudno��, �e wiedza Syna jest ograniczona, poniewa� ma On znajomo�� Boga Ojca, a nie posiada znajomo�ci natury Bo�ej. Odpowied� idzie w tym kierunku, by wykaza�, �e poj�cie Boga jako Ojca by�o ju� znane w Starym Testamencie, a i uczniowie Chrystusa ju� przed obecnym wyznaniem wiedzieli, �e B�g jest Ojcem; w danym tek�cie chodzi o pe�n� znajomo�� Bo�ej natury, co podkre�li� �ukasz. b)\tTekst Mateusza 16, 16. W okolicach Cezarei Filipowej Chrystus pyta za kogo ludzie uwa�aj� Syna Cz�owieczego, a po us�yszeniu r�nych odpowiedzi, rzuca nowe pytanie ju� do uczni�w: "A wy za kogo Mnie uwa�acie?" (16, 15). "Odpowiadaj�c Szymon Piotr rzek�: Ty� jest Chrystus Syn Boga �ywego" (16, 16). Po tym wyznaniu Piotr s�yszy pochwa��: "B�ogos�awiony Szymonie bar Jona, bo cia�o i krew nie objawi�y tobie jeno m�j Ojciec, kt�ry jest w niebiesiech". Chrystus stwierdza, �e nie cia�o i krew da�y to przekonanie Piotrowi, jeno Ojciec, tzn., �e to objawienie otrzyma� od Boga.\nW jakim sensie aprobowa� Chrystus wyznanie Piotra: czy w og�lnym, czy te� w znaczeniu ontologicznym, tj. jedno�ci natury z Bogiem. Ma�o prawdopodobne jest tu t�umaczenie wyznania w sensie mesja�skim, gdy� nazwa "Syn Bo�y" nie by�a tak og�lnie stosowana i nie musi by� tak u�ywana, a Aposto�owie ju� przedtem poszli za Chrystusem jako Mesjaszem (por. Mt 11, 1-7; �k 3, 15). Przyj�cie Chrystusa za przybranego Syna Bo�ego nie by�oby czym� nadzwyczajnym nie trzeba by�o a� Bo�ego Objawienia, aby si� o tym dowiedzie�, ka�dy bowiem dobry Izraelita by� adoptowanym synem Bo�ym. W sensie teokratycznym doczesnym Chrystus Kr�lem by� nie chce, pozostaje wi�c sens ontologiczny, m�wi�cy o Synu Bo�ym, kt�ry posiada przymioty Bo�e. Takie wyja�nienie jest wsparte przez kontekst, poniewa� Chrystus zak�ada Ko�ci� sw�j (nie ma w tek�cie Ko�ci� Jahwe) i daje obietnic�, kt�r� tylko B�g mo�e dawa� (zapewnienie trwa�o�ci Ko�cio�a) .\nc)\tTekst Mateusza 21, 33 i nn. (Mk 12, 1 nn.; �k 20, 9 nn.). Przypowie�� o przewrotnych dzier�awcach winnicy jest wyja�nieniem Opatrzno�ci Bo�ej w stosunku do narodu izraelskiego, a jednocze�nie wskazuje, �e syn w�a�ciciela winnicy, kt�ra w przeno�ni oznacza ca�y nar�d izraelski jest prawym jej w�a�cicielem. Wed�ug s��w proroka Izajasza B�g jest w�a�cicielem winnicy Izraela: "Bo winnic� Pana zast�p�w jest dom izraelski" (Iz 5, 7). "Co jest wi�c, com wi�cej mia� uczyni� winnicy mojej, a nie uczyni�em jej" (Iz 5, 4). Gospodarz posy�a swe s�ugi raz i drugi, aby odbierali owoce z winnicy (dobre uczynki), a rolnicy, pojmawszy s�ugi jego, jednego obili, drugiego zamordowali, a innego ukamienowali, i w ko�cu gospodarz posy�a syna swego, rolnicy za� m�wi� "ten jest dziedzicem, p�jd�my, zabijmy go, a zaw�adniemy jego dziedzictwem" (Mt 21, 38). Po zab�jstwie syna gospodarz wynajmuje winnic� innym rolnikom.\nPrzypowie�� najwyra�niej stwierdza, �e syn (za kt�rego uwa�a si� Chrystus) jest wy�szy ponad prorok�w, tj. s�ug wys�anych, bo jest w�a�cicielem winnicy jak sam Jahwe. Syn rz�dzi jak sam gospodarz, poniewa� m�wi autorytatywnie: "Przeto powiadam wam, �e odj�te b�dzie od was kr�lestwo Bo�e" (Mt 21, 43).\nd)\tTekst Mateusza 22, 41-46 (o Chrystusie jako Panu Dawida. Kontekst m�wi o dialogu Chrystusa z faryzeuszami i saduceuszami. Ci ostatni przytaczaj� argumenty rozumowe, �e zmartwychwstanie jest niemo�liwe, bo jedna niewiasta, kt�ra po�lubi�a siedmiu m��w tu na ziemi, mia�aby ich te� po przysz�ym zmartwychwstaniu.\nChrystus Pan odpowiada autorytatywnie, �e nie znaj� Pisma: "C� b��dzicie nie znaj�c Pism ani mocy Bo�ej. W zmartwychwstaniu bowiem ani si� �eni� nie b�d�, ani za m�� wychodzi�, ale b�d� jako anio�owie Bo�y w niebie" (Mt 22, 29). Przychodz� nast�pnie do Chrystusa Pana faryzeusze i jeden z nich pyta: "Mistrzu, kt�re jest najwa�niejsze przykazanie w Prawie?" (Mt 22, 36). Pan Jezus odpowiada, �e pierwsze i najwi�ksze przykazanie to mi�o�� Boga, a drugie jemu podobne to mi�o�� bli�niego. Chrystus Pan nast�pnie, korzystaj�c z okazji chce s�uchaczy pouczy� o Boskich przymiotach Mesjasza: "Co s�dzicie o Chrystusie? Czyim jest synem? M�wi� Mu: Dawida. Rzek� im: Jako� tedy Dawid nazywa Go Panem, jak�e tedy jest synem Jego? I nikt nie m�g� Mu odpowiedzie� s�owa, ani te� nie�mia� Go od onego dnia wi�cej pyta�".\nPsalm 109 (hebrajski 110) - cytowany prawdopodobnie przez Pana Jezusa w tek�cie hebrajskim, brzmi: Neum JHWH Ladoni szeb limini , co Septuaginta przet�umaczy�a: \nI same s�owa i tre�� przez nie wyra�ona i zastosowanie dokonane przez Chrystusa dowodzi, �e Mesjasz ma przymioty ponadludzkie i ponad anielskie, to jest godno�� tak� jak� sam Jahwe. Tekst hebrajski, by nie powtarza� dwa razy JHWH, m�wi Ladoni (Panu memu), ale to drugie s�owo r�wnie� jest w Starym Testamencie u�ywane na oznaczenie Boga i dlatego t�umacze greccy pisz�: . Siedzenie po prawicy Bo�ej oznacza udzia� w godno�ci i w�adzy Stw�rcy; �aden z anio��w ani ludzi wed�ug Pisma �w. nie otrzymuje takiego przymiotu. Pan Jezus, cytuj�c �w tekst stawia niezwykle trudne pytanie, na kt�re ju� nie znajduje odpowiedzi. Skoro na podstawie innych o�wiadcze� Chrystusa, �e jest On prawdom�wnym Mesjaszem, to wniosek s�uszny, �e przypisuje On sobie zgodnie z rzeczywisto�ci� uczestnictwo w Mocy Bo�ej nienale�ne �adnemu stworzeniu.\ne)\tTekst Mt 26, 63-66; Mk 14, 61-64; �k 22, 70-71. �wiadectwo Jezusa przed Sanhedrynem. Nie rozstrzygamy tu kwestii historyczno-prawnej mianowicie legalno�ci �ydowskiego s�du nad Chrystusem. Mateusz i Marek informuj� o posiedzeniu nocnym, �ukasz za� o posiedzeniu rannym. Mo�liw� wi�c jest rzecz�, �e posiedzenie ranne mia�o ulegalizowa� nieformalny nocny s�d nad Chrystusem. Egzegeci i historycy dopatruj� si� jeszcze innych brak�w formalnych w przeprowadzeniu s�du. S� to jednak rzeczy uboczne i zdaje si�, �e nie os�abiaj� si�y �wiadectwa Chrystusowego o Jego Boskim pochodzeniu.\nChrystus Pan przyprowadzony jest do Ogrodu Oliwnego przez Sanhedryn, kt�re szuka �wiadectwa, aby Go zg�adzi�. Przyprowadzono najpierw dw�ch �wiadk�w, kt�rzy stwierdzaj�, �e Chrystus chcia� zburzy� �wi�tyni� jerozolimsk�: "Poprzysi�gam ci� przez Boga �ywego, aby� nam powiedzia� czy ty jeste� Chrystusem, Synem Bo�ym?" (Mt 26, 63). W Ewangelii Marka tej przysi�gi nie ma, a tylko od razu pytanie: "Czy� ty jest Chrystus, Syn Boga b�ogos�awionego?". W Ewangelii �ukasza znajduje si� jeszcze wyra�niejsze sformu�owanie pytania: "Je�li ty jeste� Chrystusem, powiedz nam?" Dopiero po odpowiedzi zjawia si� nowe pytanie: "Ty� wi�c jest Syn Bo�y?" (�k 22, 66-69).\nChrystus Pan przed trybuna�em �ydowskim najwyra�niej robi aluzj� do wizji Daniela proroka m�wi�c: "Wszak�e powiadam wam odt�d ujrzycie Syna Cz�owieczego siedz�cego na prawicy mocy Bo�ej i siedz�cego w ob�okach niebieskich" (MT 26, 64). Tekst jest w innym miejscu u Mateusza, a w innym u �ukasza. U Mateusza - po wyznaniu B�stwa, a u �ukasza - po pytaniu: "Czy� ty jest Chrystus?". Chrystus Pan odpowiada prosto i jasno:\nMateusz - "Ty� powiedzia�" (w gr. ) (Mt 26, 64).\nMarek - "Jam jest" (gr. ) (Mk 14, 62).\n�ukasz - na drugie pytanie : "Ty� wi�c jest Syn Bo�y? Sami m�wicie, �em ja jest (w gr. )\nSynostwo Bo�e, do kt�rego Chrystus si� przyznaje mo�e by� brane w znaczeniu moralno-prawnej adopcji i w znaczeniu ontologicznym. Si�a argumentu opiera si� na fakcie, �e Chrystus sam przyznaje sobie ow� godno�� nie w znaczeniu moralno-prawnej adopcji lecz z natury, tj. w znaczeniu bytowym i swe �wiadectwo piecz�tuje �mierci�. Trybuna� �ydowski rozumie synostwo Bo�e Chrystusa w znaczeniu dos�ownym i ontologicznym, gdy� �wiadczy o tym odpowied� arcykap�ana: "Zblu�ni�, na c� wi�cej potrzebujemy �wiadk�w? Oto�cie teraz s�yszeli blu�nierstwo. C� tedy my�licie? Oni za� odpowiadaj� rzekli: Winien jest �mierci" (Mt 26, 65). Wed�ug Marka: "S�yszeli�cie blu�nierstwo. C� tedy s�dzicie" A oni wszyscy wydali wyrok skazuj�cy, �e winien jest �mierci" (Mk 14, 64). �ukasz: "Na c� jeszcze potrzeba nam �wiadectwa? Wszak s�yszeli�my sami z ust jego" (�k 22, 71).\nChrystus Pan jako Syn Bo�y adoptowany nie m�g� by� skazany za blu�nierstwo, bo ka�dy Izraelita m�g� o sobie powiedzie�, �e jest synem Bo�ym w znaczeniu moralnym; a wi�c za synostwo Bo�e w znaczeniu moralnym nikogo by �ydzi nie skazali na �mier�, bo tym synostwem si� chlubili. Czy Chrystus Pan za przypisywanie sobie godno�ci Mesjasza m�g� by� ukarany jako blu�nierca? Nie ma tekstu a Starym i Nowym Testamencie, by karano �mierci� jakiego� cz�owieka z motywu blu�nierstwa, za to jedynie, �e s�usznie czy nie s�usznie uwa�a� siebie za pos�a�ca Bo�ego. Motywy s�du by�y w�wczas inne. Ksi�ga kap�a�ska blu�nierc� nazywa tego, kto nie uznaje w�adzy Boga: "A gdy zblu�ni� imi� Pa�skie i z�orzeczy� mu, przywiedziono go do Moj�esza". Moj�esz skazuje blu�nierc� na �mier�: "Kto by wi�c blu�ni� imi� Pa�skie, �mierci� niech zginie" (Kp� 24, 11). Wed�ug Pwt fa�szywy prorok ma by� ukarany �mierci�, gdy� odwodzi od Boga: "On za� prorok albo k�amliwy marzyciel zostanie zabity, bo m�wi�, aby was odci�gn�� od Boga waszego" (13, 5). I dlatego wed�ug litery Prawa Starego Testamentu �ydzi odzywaj� si� do Chrystusa nauczaj�cego o swym B�stwie: "Nie kamieniujemy ciebie za dobry uczynek, ale za blu�nierstwo, za to, �e ty b�d�c cz�owiekiem czynisz siebie Bogiem" (J 10, 33). Sanhedryn dobrze rozumia�, �e Chrystus Pan przypisywa� sobie przymioty Bo�e, za� wina s�dzi�w polega�a na tym, �e nie uwierzyli znakom i nie chcieli widzie� Chrystusa Pana jako Boga trzymaj�c si� kurczowo litery Prawa g�osz�cego: "Kto by blu�ni� imi� Pa�skie, �mierci� niech zginie". Chrystus Pan, gdyby nie mia� przymiot�w Bo�ych, by� obowi�zany to powiedzie�, poniewa� w przeciwnym wypadku wprowadzi�by w b��d w rzeczy tak niezwykle wa�nej i to w chwili tak niezwykle uroczystej. Je�li tego nie uczyni�, to jedynie z tej racji, �e by� przekonany o swym B�stwie.\nCzasem przeciw Bosko�ci Chrystusa stawia si� m.in. takie zarzuty:\n1. M�odzieniec ewangeliczny odzywa si� do Chrystusa: "Nauczycielu dobry, co mam czyni�, abym osi�gn�� �ywot wieczny? Jezus za� rzek� Mu: "Czemu Mnie zowiesz dobrym, �aden nie jest dobry jeno B�g" - st�d wniosek, �e Chrystus jakby m�wi� o sobie, i� nie jest Bogiem (Mk 10, 17; �k 18, 18; Mt 19, 17.\na)\tNigdzie nie ma s�owa w Ewangeliach, by Chrystus zaznacza�, i� nie jest Bogiem, natomiast jest wiele o�wiadcze� Chrystusa o swych Boskich przymiotach, a regu�y egzegezy wymagaj�, by niejasne teksty t�umaczy� za pomoc� ja�niejszego (przy za�o�eniu podobnej lub identycznej tre�ci). Jak przeto t�umaczy� powy�sze zdanie? Chrystus Pan analogicznie do pytania "Dlaczego Dawid nazywa Mesjasza Panem?" i tu chce podsun�� my�l nast�puj�c�, je�li Mnie nazywasz dobrym, to chyba uznajesz we Mnie co� Boskiego. Temu t�umaczeniu odpowiada kontekst, gdy� Chrystus w�asnym autorytetem rozstrzyga, co jest najdoskonalsze i dodaje jeszcze co� nowego: "Id�, sprzedaj wszystko, co masz a rozdaj ubogim, a b�dziesz mia� skarb w niebie, a wr�� i p�jd� za Mn�" (w. 21).\nb)\tMo�liwe jest inne t�umaczenie: Nie jestem w ludzkiej naturze absolutnie dobry - z tego wynika�oby, i� Chrystus jako cz�owiek nie chce sobie przypisywa� dobroci absolutnej, niesko�czonej, bo tak� absolutn� i bezwzgl�dn� dobroci� jest tylko "jeden B�g".\n2.\tChrystus nie mo�e dysponowa� Bo�ym Kr�lestwem, a wi�c nie jest Bogiem. "Wtedy przyst�pi�a do Niego matka syn�w Zebedeuszowych z synami swoimi sk�adaj�c Mu pok�on i o co� Go prosz�c, a On rzek� jej: Czego chcesz? Rzek�a Mu: Powiedz, aby ci dwaj synowie moi zasiedli w kr�lestwie twoim, jeden po prawicy twojej, a drugi po lewicy. A Jezus odpowiadaj�c rzek�: Nie wiecie o co prosicie. Czy mo�ecie pi� kielich, kt�ry Ja pi� b�d�? M�wi� Mu: Mo�emy. Rzek� im: Kielich wprawdzie pi� b�dziecie, ale, aby zasi��� po prawicy mojej albo po lewicy nie jest moj� rzecz�, da� wam, lecz tylko tym, kt�rym jest to zgotowane od Ojca mego".\nPrzy czytaniu tekstu nasuwa si� zarzut, �e Chrystus Pan nie ma w�adzy dawa� �ycia wiecznego, a wi�c nie jest Bogiem.\na)\tGdyby�my tekst chcieli t�umaczy� w tym sensie, �e Chrystus nie ma w�adzy nad �yciem wiecznym, staniemy w ca�kowitej sprzeczno�ci z tre�ci� Ewangelii, kt�ra tyle razy m�wi o Chrystusie jako s�dzi przychodz�cym na ko�cu wiek�w na S�d Ostateczny.\nb)\tChrystus chcia� powiedzie�, �e nie nale�y do jego misji na ziemi, aby rozdawa� takie lub inne miejsca w niebie, s� to bowiem zamiary odwieczne Opatrzno�ci Bo�ej. Por�wnajmy cytowane zdanie z tekstem, kiedy Chrystus dysponuje �yciem wiecznym np. w s�owach do �otra na krzy�u: "Dzi� ze Mn� b�dziesz w raju" (�k 23, 43).\n3.\tChrystus nie ma Bo�ej wiedzy: A owym dniu i onej godzinie nikt nie wie, nawet anio�owie niebiescy jeno sam Ojciec" (Mt 24, 36).\nJak�e wi�c Chrystus Pan mia�by by� Bogiem, gdy nie wiedzia� o dniu S�du Ostatecznego.\nT�umaczenie, i� Syn Bo�y w ludzkiej naturze nie zna� dnia s�du jest odpowiedzi� dostateczn�, trudno�� jednak zostaje przy innym twierdzeniu, poniewa� teologia katolicka uczy, �e i w ludzkiej naturze Chrystusa znajdowa�a si� wiedza odno�nie dnia s�du. Wydaje si�, �e Chrystus nie chcia� ods�oni� ciekawym Aposto�om tajemnicy S�du Ostatecznego i jedynie wyrazi�by t� my�l: "dla was nie wiem godziny i dnia s�du, nie powinni�cie si� bowiem o tym dowiadywa�", lub: "nie nale�y do zakresu mego pos�annictwa, aby was o tym u�wiadomi�!".\nChrystus w synoptycznych Ewangeliach ze zrozumia�ych wzgl�d�w nie m�wi: Jam B�g Stw�rca, bo by m�g�by wprowadzi� w b��d Izraelit�w co do ilo�ci os�b w Bogu; �yd monoteista s�dzi�by, �e Chrystus nie jest drug� osob� Tr�jcy �wi�tej. Zbawiciel w s�owach r�wnoznacznych m�wi o sobie jako Bogu, gdy przypisuje sobie prawa, przywileje, godno��, synostwo Bo�e w ten spos�b, �e mo�e je tylko posiada� jako B�g Stw�rca, Najwy�szy Prawodawca i W�adca ludzkich sumie�. Zreszt� Pan Jezus powoli i stopniowo przygotowywa� swych wyznawc�w do przyj�cia wiary w Jego B�stwo.\nWIARA KO�CIO�A PIERWOTNEGO W B�STWO CHRYSTUSA\nWiara pierwotnego Ko�cio�a w B�stwo Chrystusa Pana nie kszta�towa�a si� powoli w �wiadomo�ci chrze�cijan, poniewa� Dzieje Apostolskie, Listy �w. Paw�a oraz dokumenty Ojc�w Apostolskich za�wiadczaj� nie o stadiach rozwojowych, ale o samym fakcie tej wiary; wyst�puje ona r�wnocze�nie jako przekonanie pierwotnej gminy o B�stwie i cz�owiecze�stwie Chrystusa, a to poci�ga za sob� jego kult jako Boga-Cz�owieka. Przymioty, kt�re B�g posiada w Starym Testamencie oraz kult Mu oddawany w pierwotnym Ko�ciele przenosi ca�kowicie na Chrystusa Pana, kt�ry staje si� centrum nowej chrze�cija�skiej religii.\nA)\tChrystus Pan ma w�adz� Bo��.\na)\tJak B�g w Starym Testamencie, tak Chrystus Pan w Nowym wyst�puje jako s�dzia. O Nim m�wi Piotr: "�e On jest ustanowionym przez Boga s�dzi� �ywych i umar�ych" (Dz 10, 42).\nb)\tPrzez imi� Jego jest odpuszczenie grzech�w: "Ci wszyscy, kt�rzy we� wierz�, dost�puj� odpuszczenia grzech�w przez imi� Jego" (Dz 10, 43).\nc)\tPrzez Niego jest zbawienie: "I w �adnym innym nie ma zbawienia, albowiem nie masz imienia pod niebem danego ludziom, w kt�rym mieliby�my by� zbawieni" (Dz 4, 12).\nd)\tOn jest, o kt�rym m�wi Piotr �ydom: "Zabili�cie tedy Dawc� �ycia, kt�re B�g wskrzesi� zmartwych, czego my �wiadkami jeste�my" (Dz 3, 15).\ne)\tChrystus jest Panem wszystkiego: "Synom izraelskim pos�a� B�g s�owo, zwiastuj�c im pok�j przez Jezusa Chrystusa, kt�ry jest Panem wszystkiego" (Dz 10, 36).\nf)\tKo�ci� Chrystusa jest Ko�cio�em Bo�ym: "Aby�cie kierowali Ko�cio�em Bo�ym, w�asn� Jego krwi� nabytym" (Dz 20, 28).\ng)\tDzia�a cuda samo wezwanie Jego imienia przez Piotra m�wi�cego: "W imi� Jezusa Chrystusa Nazare�skiego: Wsta� a chod�... i zerwawszy si�, powsta� i chodzi�... chwal�c Boga" (Dz 20, 28).\nB)\tDzieje Apostolskie pami�taj� r�wnie� o ludzkiej naturze Chrystusa Pana: a) M�wi� o Nim: "tego to Jezusa B�g wskrzesi�, czego my wszyscy jeste�my �wiadkami" (Dz 2, 32); b) "Jezusa Nazare�skiego, m�a kt�rego B�g utwierdzi� w�r�d was przez cuda, znaki i dziwy, jakie B�g czyni� przez Niego, jako i sami widzicie..." (Dz 2, 22).\nOwa zale�no�� Chrystusa od Boga istnieje tylko w Jego ludzkiej naturze. Zaznaczy� nale�y, �e w Dziejach Apostolskich wyra�enia gratia Dei (�aska Bo�a) jest wyra�eniem r�wnoznaczym z gratia Christii (�aska Chrystusa).\nC)\tChrystusowi Panu oddaje si� kult Bo�y. Przyk�ad �w. Szczepana stwierdza nam, �e znana ju� by�a modlitwa do Chrystusa jako Pana i Boga: "Panie Jezu, przyjmij ducha mego. Panie nie policz im tego grzechu" (Dz 7, 59n), a odpuszcza� grzechy m�g� wed�ug Izraelit�w tylko B�g. W pierwszych wiekach chrze�cijanie s� okre�lani jako wzywaj�cy imienia Chrystusa. Mowa o tym jest w Dziejach Apostolskich i w Listach �w. Paw�a, kt�ry jeszcze jako prze�ladowca, jedzie do Damaszku gn�bi� "wzywaj�cych imienia Chrystusa". Chrze�cijanin Ananiasz m�wi� o Szawle: "Panie s�ysza�em..., �e ma on w�adz� od najwy�szych kap�an�w, aby wi�zi� wszystkich, kt�rzy wzywaj� imienia Twego" (Dz 9, 14). Chrystus Pan jest od pocz�tku centrum kultu religijnego; chrze�cijanie u�ywaj� hymn�w liturgicznych na cze�� Chrystusa Pana: "Zbud� si�, kt�ry �pisz i powsta� z martwych, a o�wieci ci� Chrystus" (Ef 5, 14) (te s�owa ju� mog� uchodzi� za jak�� zwrotk� pierwszego hymnu na cze�� Chrystusa Pana).\nO wzywaniu imienia Pa�skiego i odnoszeniu go do Chrystusa m�wi tekst: "A ka�dy, kto wzywa imienia Pa�skiego, zbawion b�dzie" (Rz 10, 13; Jl 3, 5), gdzie autor cytuj�c tekst ze Starego Testamentu, kt�ry dotyczy� Boga, w Nowym przypisuje go Chrystusowi, ukazuj�c w ten spos�b r�wno�� os�b Bo�ych, a wi�c; wzywanie imienia Chrystusa jest drog� do zbawienia (Dz 2, 21). W imi� Chrystusa Pana udzielano chrztu �wi�tego, wzywanie wi�c tego imienia Chrystusa jest r�wnoznaczne z wzywaniem imienia Bo�ego.\nWidzimy, �e kult Chrystusa Pana jest zro�ni�ty ca�kowicie z pierwsz� gmin� chrze�cija�sk�, hipoteza �e ten kult jest wytworem �wiadomo�ci religijnej jest niezgodna z charakterem �ycia religijnego pierwotnej gminy.\n�WIADECTWO �W. PAW�A O B�STWIE CHRYSTUSA PANA\nW celach apologetycznych jest rzecz� wskazan� m�wi� o �w. Pawle nie jako o pisarzu natchnionym, ale jako �wiadku tradycji apostolskiej; jego listy, przynajmniej niekt�re, s� uwa�ane przez krytyk� liberaln� za wcze�niejsze nawet od Ewangelii �w. Marka. Nale�y pami�ta�, �e Aposto� bierze ide� B�stwa Chrystusa za przyk�ad dla cel�w dydaktycznych, czyli �e odno�na wiara jest wed�ug �w. Paw�a ju� faktem powszechnym; wiadomo dalej, �e por�wnuje on sw� nauk� z tym, co g�osz� Aposto�owie w innych gminach chrze�cija�skich, wi�c jego przekonanie nie jest czym� wyj�tkowym. A)\tArgument og�lny z list�w �w. Paw�a.\na)\tAposto� przypisuje Chrystusowi godno��, przymioty i dzie�a, kt�re mog� by� w�a�ciwe tylko Bogu ("Albowiem ka�dy, kto wzywa imienia Pa�skiego, zbawion b�dzie" Rz 10, 13). W doksologiach �w. Paw�a Chrystus stawiany jest na r�wni z Bogiem, np. "Zaklinam ci� przed Bogiem i przed Jezusem Chrystusem, kt�ry b�dzie s�dzi� �ywych i umar�ych przez przyj�cie Jego ji kr�lestwa Jego" (2 Tm 4, 1). Uwielbienie Chrystusa jest takie samo jak uwielbienie Boga: ""�aska Pana naszego Jezusa Chrystusa i mi�o�� Bo�a i uczestnictwo Ducha �wi�tego niech b�dzie z wami wszystkimi. Amen" (2 Kor 13, 13) wymienione s� tu trzy Osoby Bo�e i im przypisane s� wszystkie dzie�a Bo�e.\nb)\t�w. Pawe� modli si� do Chrystusa tak jak do Boga, b�d�c przekonany, �e otrzymuje �ask� zar�wno od Boga Ojca i Jezusa Chrystusa .\nc)\t�w. Pawe� stwierdza nast�pnie, �e jest Aposto�em przez Jezusa Chrystusa i Boga Ojca , a nie przez ludzi.\nd)\tChrze�cijanie, aby osi�gn�� zbawienie maj�, wed�ug �w. Paw�a, wierzy� w Chrystusa Pana, zachowywa� Jego przykazania, kocha� Go i wiernie Mu s�u�y�, a wi�c jest na r�wni z Jahwe Starego Testamentu o�rodkiem religijnego kultu. To wszystko dowodzi, �e wed�ug �w. Paw�a w Chrystusie Panu znajduje si� co� wi�cej ni� w najdoskonalszym nawet stworzeniu.\nB)\tArgumenty szczeg�owe:\na)\tArgument z Listu do Kolosan 1, 15- 20: "On jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia, albowiem w Nim wszystkie rzeczy zosta�y stworzone na niebie i na ziemi, widzialne i niewidzialne, czy trony, czy pa�stwa, czy ksi�stwa, czy w�adze. Wszystko przez Niego i w Nim stworzone zosta�o a On jest przed wszystkim i wszystko w Nim trwa. On te� jest g�ow� cia�a Ko�cio�a, pocz�tkiem i pierworodnym umar�ych, aby sam we wszystkim zachowa� pierwsze�stwo. Bo spodoba�o si� (Bogu), aby przebywa�a w Nim wszelka pe�no�� oraz, aby prze ze� wszystko, co jest na ziemi, czy co jest w niebiesiech z Nim si� pojedna�o, po nastaniu pokoju przez krew krzy�a Jego".\nChc�c lepiej zrozumie� tre�� Listu, nale�y pozna� t�o historyczne i cel. Prawdopodobnie gmina w Kolossach by�a przesi�kni�ta ideami hellenistycznymi, a g��wnie pogl�dem o trascendencji Boga, kt�ry zbli�a� si� do �wiata (wg pogl�d�w neoplato�skich i gnostyckich) za pomoc� eon�w (istot duchowych po�rednicz�cych). Chrze�cijanie zast�pili eony anio�ami i st�d wytworzy� si� kult anio��w podobny do poga�skiego. Aposto� przeciwstawia tym pogl�dom dogmat o kulcie Chrystusa Pana i chce wskaza�, wbrew ideom hellenistycznym, �e ten sam, kt�ry jest Stw�rc� �wiata, przyj�� ludzkie cia�o. �yd ortodoks spodziewa� si� Chrystusa- Wodza i nie m�g� zrozumie�, aby Ten, kt�ry stworzy� wszystko, wylewa� krew, cierpia�, by� zel�ony i oplwany. �ydzi natomiast helleni�ci przyj�li ide� trascendencji Boga, kt�ry nie komunikowa� si� ze �wiatem, gdy� bezpo�rednia ��czno�� Boga z materi� by�a dla nich nie do pomy�lenia. �w. Pawe� przeciwstawiaj�c si� nie chrze�cija�skim ideom o Bogu i eonach, pragnie da� zarys nauki o Chrystusie, kt�ry godny jest szczeg�lniejszej czci, poniewa� od Niego zale�y wszystko, co jest stworzone.\nChrystus Pan jest nazwany w li�cie Synem umi�owania, jest On te� Odkupicielem, bo "w Nim mamy odkupienie przez krew Jego, odpuszczenie grzech�w" (w. 14). Zdanie to wskazuje, �e jest mowa o Chrystusie historycznym, kt�ry przela� krew swoj�. Ten�e sam Chrystus jest "obrazem Boga niewidzialnego" (w. 15) . Obraz mo�e oznacza� to, �e B�g objawi� si� widzialnie w Chrystusie Panu lub �e Zbawiciel jest podobny do Boga lub te�, �e ca�kowicie wyra�a Bo�� natur�; trzecie znaczenie by�oby identyczne z tre�ci� zdania z listu do Hebrajczyk�w: "Ten za�, b�d�c jasno�ci� chwa�y i odbiciem istoty Jego" (kontekst wskazuje na trzecie znaczenie Hbr 1, 3).\nb)\tChrystus jest nazwany pierworodnym wszelkiego stworzenia .) Mo�liwe s� tu nast�puj�ce znaczenia: 1� pierwszy w szeregu stworze�, 2� najgodniejszy w og�le, 3� najgodniejszy ze wszystkich stworze�, 4� jednorodzony Syn Bo�y. W Starym Testamencie nazwa "pierworodny" wskazywa�a na godno�� a nie na pierwsze�stwo w zrodzeniu: ca�y Izrael jest nazwany synem pierworodnym: "To m�wi Pan: Syn m�j pierworodny Izrael..." (Wj 4, 22). B�g kr�lowi izraelskiemu daje obietnic� pierworodztwa: "I uczyni go pierworodnym wy�szym nad kr�le ziemskie" (Ps 89, 28). Zgodnie z kontekstem s�owo "pierworodny" wskazuje na niezwyk�� godno�� Chrystusa g�ruj�cego ponad wszystkimi stworzeniami.\nc) "W Nim wszystkie rzeczy zosta�y stworzone i na niebie i na ziemi (...) Wszystko przez Niego i w Nim". Zdanie przypisuje historycznemu Chrystusowi w�adz� stwarzania ca�o�ci bytu; - ten sens jest wzmocniony jeszcze przez wymienienie poszczeg�lnych stworze�. Chrystus jest wi�c Stw�rc�, a nie jakim� najdoskonalszym eonem czy anio�em - analogiczne wyra�enia s� przez Pismo �w. stosowane na oznaczenie w og�le mocy Bo�ej, jak np.: Albowiem z Niego, przez Niego i w Nim jest wszystko - w gr. (Rz 11, 36) .\nd)\tChrystus jest celem stworze�. W tek�cie greckim znajduje si� wyra�enie �ci�lejsze ni� w �aci�skim: Omnia per ipsum et in ipso (w Nim) creata zunt - w gr. , ku Niemu, a to oznacza skierowanie wszystkich stworze� ku Chrystusowi Panu.\ne)\tChrystus Pan wed�ug Listu do Kolosan jest przyczyn� podtrzymuj�c� �wiat w istnieniu: "... I wszystko w Nim trwa" (). Identyczn� my�l, ale ju� m�wi�c o og�lnie o Bogu wyrazi Pawe� w Dziejach Apostolskich: "Albowiem w Nim �yjemy, ruszamy si� i jeste�my" (Dz 17, 28).\nf)\tWiersz 18 przypomina i ludzk� natur� Chrystusa: "On te� jest g�ow� cia�a Ko�cio�a, pocz�tkiem i pierworodnym z umar�ych".\ng)\t"Pe�no��" (), o kt�rej m�wi w. 19, oznacza, �e Chrystus Pan nie pochodzi z pleromy jak (wed�ug idei gnostyckich), z kt�rykolwiek z eon�w, lecz w Nim samym jest pe�no�� B�stwa .\nZ kr�tkiej egzegezy Kol 1, 15 wynika, �e Chrystus jest tu opisany jako przyczyna sprawcza, celowa i zachowawcza �wiata; znajduje si� dlatego ponad wszystkimi i przed wszystkimi stworzeniami, a na r�wnej linii z Bogiem. Nie os�abia wniosku to, �e Chrystus jest nazwany ""Pierworodnym wszystkiego stworzenia", a wi�c jakby pierwszym w szeregu stworze�, jak jest pierwszym w szeregu zmartwychwsta�ych. Nale�y zauwa�y�, �e taki sens by�by sprzeczny z nauk� o Chrystusie jako przyczynie celowej i zachowawczej �wiata i z tym, �e wszystkie stworzenia s� od Niego ni�ej stawiane. Tekst m�wi og�lnie, �e Chrystus jest przed wszystkimi bytami - z tych wzgl�d�w zdania: "pierworodny wszystkiego stworzenia" nie mo�na wyja�nia� w sensie: pierwszy w szeregu stworze�, lecz jako "godniejszy" od stworze�. Chrystus jest pierworodnym z umar�ych w ludzkiej naturze, a wi�c mo�e by� uwa�any za pierwszego w szeregu zmartwychwsta�ych, ale i tu nie wyklucza si� znaczenia wskazuj�cego na godno��: (primogenitus = najgodniejszy ze wszystkich zmar�ych i stoj�cy ponad nimi). Nie zmienia si� wi�c sens u�yty poprzednio: pierworodny wszystkiego stworzenia, tj. przerastaj�cy wszystko swoj� godno�ci�. W pierwszym wypadku mam: pierworodny wszystkiego stworzenia (), w drugim za�: pierworodny ze zmar�ych ().\n2.\tTekst Listu do Filipian 2, 5-11. "To bowiem rozumiejcie, co i w Chrystusie Jezusie, kt�ry maj�c natur� Bo�� nie poczytywa� swej r�wno�ci z Bogiem za przyw�aszczenie, ale wyniszczy� samego siebie przyj�wszy natur� s�ugi, stawszy si� podobnym do ludzi i dla swego sposobu �ycia uznany by� za cz�owieka. Uni�y� samego siebie, stawszy si� pos�usznym a� do �mierci, a by�a to �mier� krzy�owa. Dlatego i B�g wywy�szy� Go i nada� Mu imi�, przewy�szaj�ce wszelkie imi�, aby na imi� Jezusa zgina�o si� wszelkie kolano mieszka�c�w niebios, ziemi i podziemia i �eby wszelki j�zyk wyznawa�, �e Jezus Chrystus jest Panem w chwale Boga Ojca".\n�w. Pawe� przytacza dogmat wcielenia jako przyk�ad pokory, (a gdyby Filipianie nie wierzyli, �e Chrystus Pan jest Bogiem, �w przyk�ad nie mia�by �adnego znaczenia), z tego wzgl�du ro�nie warto�� argumentu, gdy� prawda o B�stwie Chrystusa musia�a by� powszechnie ju� znana w�r�d chrze�cijan.\nIstniej� drobne r�nice mi�dzy oryginalnym tekstem greckim a t�umaczeniem �aci�skim. W tek�cie greckim czytamy: , w tek�cie �aci�skim jest czas przesz�y: Qui cum im forma Dei esset - i st�d m�g�by powsta� zarzut, �e Chrystus Pan po przyj�ciu "natury s�ugi" przesta� by� Bogiem. Zarzut jednak upada, gdy we�miemy pod uwag� tekst oryginalny, w kt�rym mamy s�owo - existens. Chrystus Pan przyj�wszy tedy natur� s�ugi nie przestaje istnie� jako B�g. W tek�cie: "nie poczyta� sobie za �upiestwo, �e by� r�wnym Bogu () mo�na rozumie�: nie poczyta� sobie za �upie�c�, lub za �upiestwo. By� w naturze Bo�ej jest dla Chrystusa Pana czym� w�asnym. Wi�kszo�� ojc�w greckich nast�puj�co wyja�nia tekst: S�owo Bo�e, b�d�c w naturze Boga, nie poczyta�o swej r�wno�ci z Nim za jak�� zdobycz, albo �upiestwo, chciwie zatrzymywane w boja�ni przed odebraniem, lecz wyniszczy�o samego siebie przyjmuj�c posta� s�ugi.\nWulgata s�owa: t�umaczy: ...esse se aequalem (by� r�wnym Bogu). W tek�cie greckim mamy liczb� mnog� () w sensie przys��wkowym. Chrystus Pan istnieje wi�c na r�wnej stopie z Bogiem () = aequaliter Deo . Forman servi accipiens - przyj�wszy natur� s�ugi - forma - mo�e oznacza�: a) figur� czyli podobie�stwo, b) gatunek lub rodzaj, c) poj�cie, d) natur� lub jej cz��, e) zewn�trzn� chwa�� Boga.\nW tek�cie (forma) oznacza natur� Bo��, m�wi� nam bowiem o tym dalsze s�owa: (przyj�wszy natur� s�ugi), kt�re wskazuj� na pe�n� ludzk� natur�, a wi�c i poprzednio: = natura Bo�a .\n- nies�usznie rzecz sobie przyw�aszczy� lub j� nies�usznie zatrzyma�. Chrystus Pan nie uwa�a� sobie za "przyw�aszczenie", �e istnia� tak jak B�g istnieje.\n - (wyniszczenie). Nie mo�e ono polega� na utracie formy Bo�ej. Wynika to: a) z idei natury Bo�ej, b) z kontekstu. Wyniszczenie mo�na oznacza� albo utracenie poprzedniej formy, albo zakrycie na zewn�trz owej formy.. Przyk�ad tego mamy w 1 Kor 1, 17 -"...ut non evacuetur crux Christi. W tym np. wypadku oznacza zatrzymanie poprzedniej warto�ci lecz w zakryciu, gdy� krzy� Chrystusa bezwzgl�dnie w dalszym ci�gu zatrzymuje swoj� moc. �w. Pawe� opisuje w cytowanym urywku trzy stany Chrystusa Pana: 1� stan chwa�y (opisany w w.6), 2� wyniszczenie, 3� uwielbienie (...a�eby na imi� Jezusa zgina�o si� wszelkie kolano mieszka�c�w niebios, ziemi i podziemia..." - oznacza to ca�y �wiat poza Bogiem). W w.11 �w. Pawe� m�wi, �e Chrystus Pan odbiera tak� sam� chwa�� jak B�g Ojciec (..., �e Jezus Chrystus jest Panem w chwale Boga Ojca"). Argument na B�stwo Chrystusa opiera si� przede wszystkim na s�owach charakteryzuj�cych stan chwa�y Chrystusa istniej�cego: a) w naturze Bo�ej, b) na r�wnej stopie z Bogiem, c) posiadaj�cego z nale�no�ci natur� Bo�� (nie poczytywa� swej r�wno�ci z Bogiem za przyw�aszczenie) .\n3.\tArgument z Listu do Rzymian 9, 5. Rozdzia� IX tego� listu po�wi�ca �w. Pawe� swemu stosunkowi do �yd�w; ubolewa nad nimi i sam raczej pragnie by� odrzuconym, aby tylko ich pozyska� dla Chrystusa. W wyliczaniu przywilej�w, kt�rymi B�g obdarzy� Izraelit�w wyst�puje gradacja; do najwi�kszych nale�y to, �e Chrystus pochodzi co do cia�a z ich narodu:\n"Albowiem ja sam pragn��em by� odrzuconym daleko od Chrystusa za braci moich, bliskich mi wed�ug cia�a. S� oni synami Izraela i ich jest przybrane synostwo i chwa�a, przymierze... ich s� przodkami ci, z kt�rych jest Chrystus wed�ug cia�a, kt�ry jest ponad wszystkim B�g b�ogos�awiony na wieki. Amen" (Rz 9, 5).\nWulgata: et ex quibus Christus secundum carnem qui est super omnia Deus benedictus in saecula amen.\nTekst grecki: Niekt�rzy z egzeget�w (Erazm, Reuss), korzystaj�c z tego, �e autor nie stawia� znak�w przestankowych, chc�c postawi� kropk� po - wed�ug cia�a i wtedy czytaliby�my nast�puj�co: "z kt�rych Chrystus wed�ug cia�a. Kt�ry jest ponad wszystko Bogiem b�ogos�awionym na wieki. Amen", albo po (ponad wszystko) i wtedy czytaliby�my: "z kt�rych Chrystus wed�ug cia�a, kt�ry jest ponad wszystko. B�g b�ogos�awiony na wieki". Gdyby�my postawili takie znaki przestankowe, to pozosta�a doksologia nie odnosi�aby si� do Chrystusa Pana, lecz do Ojca, jednak nie mo�na postawi� kropki po poniewa�:\n1� w wierszu by�aby tylko my�l, �e Chrystus Pan pochodzi wed�ug cia�a z narodu �ydowskiego, je�li za� autor wskazuje na specjalny przywilej �yd�w, to musi by� co� wi�cej w Chrystusie Panu ni� ludzka natura, gdy� to samo przez si� nie by�oby wi�kszym przywilejem od poprzednio wymienionych.\n2� nigdzie w Pi�mie �w. nie ma takiej doksologii: "... kt�ry jest nad wszystkim B�g b�ogos�awiony na wieki". Doksologia tego typu nie by�a w u�yciu, a wi�c nie cisn�a si� pod pi�ro, trudno przypu�ci�, by odnosi�a si� do Boga Ojca, a nie do Chrystusa Pana.\n3� uwielbienie Boga za niewdzi�czno�� by�oby wed�ug praw psychologicznych nieodpowiednie, a wi�c i z tego wzgl�du doksologia ku Bogu Ojcu by�aby tu nie na miejscu.\n4� pochodzenie Chrystusa Pana co do cia�a z narodu �ydowskiego wskazywa�oby na jak�� drug� Jego natur�.\nNie mo�na postawi� kropki po , bo:\n1� nie u�ywa si� w Pi�mie �w. podmiotu na okre�lenie Boga () bez rodzajnika "ho", a gdyby by�a po kropka, to by by�o (bl�dnie), a nie (w�a�ciwie).\n2� Zdanie ��czy si� �ci�le z nast�pnym: 3� Ju� samo pierwsze zdanie przyznawa�oby B�stwo Chrystusowi.\n4� Doksologia nie odpowiada�aby tre�ci i by�aby psychologicznie niemo�liwa.\n5� Ojcowie Ko�cio�a cytowali ten tekst na potwierdzenie B�stwa Chrystusa, cho� mieli trudno�ci wysuwane przez sabelian�w, �e w Bogu jest jedna osoba w trzech objawieniach.\nArgument na B�stwo Chrystusa z Listu do Rzymian (9, 5) odpowiada ca�ej nauce �w. Paw�a, np. w tym samym li�cie mamy jeszcze inne teksty wskazuj�ce na boskie przymioty Chrystusa, jest przecie� nazwany "filius proprius - "syn w�asny" (8, 32), jest obrazem, do kt�rego maj� si� inni dopiero upodobni� (8, 29). Jest On tak�e �r�d�em �aski na r�wni z Bogiem Ojcem: "�aska wam i pok�j od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa" (Rz 1, 7).\n4.\tArgument z Listu do Hebrajczyk�w. W pierwszym i drugim rozdziale tego listu, nale�y zwr�ci� uwag� na nast�puj�ce my�li:\n1� Teksty Starego Testamentu, jakie s� stosowane do Boga, autor odnosi je do Chrystusa Pana.\n2� Autor m�wi o Chrystusie historycznym (r. 1 i 2, 9).\n3� Stosunek Chrystusa Pana do anio��w jako w�adcy do swych stworze�.\n4� Przymioty Chrystusa Pana opisane s� na podstawie ksi�gi M�dro�ci r.7.\nad 1� �w. Pawe� przytacza teksty Starego Testamentu odnosz�ce si� do Boga i stosuje je do Chrystusa Pana, co �wiadczy, �e uwa�a Chrystusa za Boga, a wi�c Chrystus jest Stw�rc� �wiata: "Ty niegdy� za�o�y�e� ziemi� i niebo jest dzie�em r�k twoich" (Ps 102 26) - "Ty�, Panie, na pocz�tku osadzi� ziemi�, dzie�em te� r�k Twoich s� niebiosa" (Hbr 1, 10). �w. Pawe� przeciwstawia Chrystusa �wiatu: "One pogin�, Ty za� trwa� b�dziesz, a wszystkie jako szata zestarzej�... ale Ty ten�e sam jeste� i lata Twoje nie ustan�" (Hbr 1, 11-12; por. Ps 102, 27-28 - dotycz� Boga Ojca). S�owa te z Ps 102 stosuje na pewno do Chrystusa.\nAd 2� �w. Pawe� m�wi o Chrystusie Panu historycznym, kt�ry jest pos�any na zbawienie �wiata, przez kt�rego mamy odkupienie (Chrystus jest mniejszy od anio��w, ale w naturze ludzkiej, Rz 2, 9).\nAd 3� Stosunek Chrystusa do anio��w. Nigdy nie powiedziane by�o: "Synem moim jeste�, jam ciebie dzi� zrodzi�" Hbr 1, 5). Anio�owie maj� uwielbia� Chrystusa. Wszyscy anio�owie s� tylko wys�a�cami Bo�ymi. B�g nimi kieruje tak jak wichrami: "Z anio��w swoich czyni on wichry, a ze swoich s��w ognia p�omienne" (Hbr 1, 7). "Do Syna za�: Stolica Twoja Bo�e na wieki wiek�w ber�o prawo�ci, ber�o panowania Twego" (Hbr 1, 8). Do anio��w nigdy nie jest powiedziane: "Si�d� po prawicy mojej..." udzia� we wszechmocy Bo�ej). Do Niego te� odnosi si� w.9: "Umi�owa�e� sprawiedliwo��, a nienawidzisz nieprawo�ci, dlatego nama�ci� Ci� Bo�e B�g tw�j olejkiem wesela nad uczestnik�w twoich" - m�wi�cy o ludzkiej naturze, o ludzkim pos�annictwie Chrystusa.\nAd 4� Przymioty Chrystusa wed�ug Listu do Hebrajczyk�w: "Jego to ustanowi� dziedzicem wszystkich rzeczy i przez Niego stworzy� wszech�wiat" (Hbr 1, 2). Chrystus jest odblaskiem chwa�y Bo�ej i wyra�eniem istoty Bo�ej. Tu autor opiera si� na tek�cie Ksi�gi M�dro�ci (7, 25): ... tchnieniem jest bowiem mocy Bo�ej i czystym wyp�ywem jedno�ci Boga wszechmog�cego". Czy w tek�cie Ksi�gi M�dro�ci jest wyra�ony charakter osobowy m�dro�ci Bo�ej - nie jest to pewne. Na pewno za� jest ona przymiotem Bo�ym, a Syn jest wed�ug autora dok�adnym odbiciem istoty Bo�ej (tekst grecki - - odbicie). S�owa te z du�ym prawdopodobie�stwem m�wi� o Boskiej naturze Syna. Tekst wzmocniony jest przez nast�pny; "A podtrzymuj�c wszystko s�owem swej pot�gi, dokona� oczyszczenia z grzech�w i zasiad� na prawicy majestatu na wysoko�ci" - a wi�c bierze udzia� w chwale i majestacie Bo�ym.\nTo wszystko m�wi �w. Pawe� o Chrystusie historycznym, przez kt�rego mamy odkupienie i kt�ry mniejszy jest od anio��w w naturze ludzkiej.\nW cytowanych tekstach zawiera si� r�wnie� i dogmat Wcielenia, poniewa� jest mowa o dw�ch naturach, Boskiej i ludzkiej i o jednej osobie S�owa . Przy ko�cu Listu do Hebrajczyk�w jest doksologia odnosz�ca si� do Chrystusa Pana z ca�� pewno�ci� stwierdzaj�ca Jego B�stwo: "B�g... niech was uzdolni... by�cie pe�nili wol� Jego. Niech sprawi w was to, co mog�oby u Niego znale�� upodobanie przez Jezusa Chrystusa, kt�remu chwa�a na wieki wiek�w" (Hbr 13, 20-21).\nC)\tTrudno�ci tekstowe przeciwko dowodowi na B�stwo Chrystusa Pana z list�w �w. Paw�a.\n1.\t1 Kor 8, 5-7. Na pocz�tku r. 8 �w. Pawe� por�wnuje ofiary sk�adane przez pogan wielu bo�kom z ofiarami ku czci jednego Boga. Trudno�� zawiera si� w ww. 5i 6: "Chocia� bowiem s� tak zwani bogowie czy to w niebie czy na ziemi ( a bog�w tych wielu i pan�w wielu) dla nas wszak�e istnieje tylko jeden B�g Ojciec, od kt�rego pochodzi wszystko i dla kt�rego wszyscy jeste�my. I jeden Pan Jezus Chrystus, przez kt�rego sta�o si� wszystko i my przez Niego".\nZ tego jakoby mia�o wynika�, �e Aposto� jest albo politeist�, albo nie uznaje B�stwa Chrystusa Pana, gdy� m�wi, �e unus et unus Dominus - jeden B�g i jeden Pan (Dominus nie jest Bogiem), a wi�c przeciwstawia tego, kt�ry jest tylko "Panem" temu, kt�ry jest Bogiem. Przeciwstawienie nie na tym polega, �e poganie maj� oddzielnie pan�w, lecz na tym, �e u pogan jest wielu bog�w, a w chrze�cija�stwie tylko jeden prawdziwy B�g. Zauwa�my, �e w tek�cie Chrystus Pan jest tak samo jak i B�g przyczyn� sprawcz� wszystkiego: "... jeden Pan Jezus Chrystus, przez kt�rego wszystko i my przez Niego". Nie ma wi�c tutaj przeciwstawienia , kt�ry nie mia�by Boskich przymiot�w, lecz jest wyra�ony pewien stosunek Ojca do Syna. Je�li te same wyra�enia �w. Pawe� stosuje do Ojca i Syna, to �wiadczy, �e i "Kyrios" jest Bogiem. "Kyrios" nie oznacza tedy natury ni�szej od "Theos", poniewa� jak jest "Theos" Pater - tak samo Bogiem jest i "Kyrios" tym bardziej, �e w owym czasie �ydzi helleni�ci stosowali t� nazw� do Jahwe. Nale�y pami�ta�, �e s�owa: "przez kt�rego wszystko" spotykamy w Li�cie do Rzymian, Kolosan i w Prologu �w. Jana, gdzie u�ywane s� na oznaczenie Boga-Syna r�wnego co do natury Bogu Ojcu. Tekst dowodzi jedynie, �e w Bogu opr�cz pierwszej istnieje i druga osoba.\n2.\tRz 1, 3-4. "Ten za�, b�d�c wed�ug cia�a potomkiem Dawida, przeznaczony by�, aby wed�ug ducha po�wi�cenia przez powstanie z martwych okaza� si� Synem Bo�ym w mocy, Jezusem Chrystusem Panem naszym". A wi�c jakoby Chrystus Pan dopiero przez zmartwychwstanie sta� si� Synem Bo�ym.\nChrystus Pan by� okazany i objawiony jako Syn Bo�y, a nie mia� nim dopiero sta� si�. Kontekst raczej wskazuje na przymioty Bo�e Chrystusa: "�aska wam i pok�j od Boga Ojca naszego i od Chrystusa Pana) - a wi�c nie po zmartwychwstaniu sta� si� Synem Bo�ym, gdy� nawet w�wczas nie by�by r�wny Bogu i nie m�g�by da� �aski takiej, jak� sam B�g daje.\nDOW�D NA B�STWO CHRYSTUSA Z EWANGELII �W. JANA\nA)\tWed�ug czwartej Ewangelii Chrystus Pan jest Synem Bo�ym w szczeg�lniejszym znaczeniu: bo stanowi ognisko kultu religijnego, przez Niego mamy �ycie nadprzyrodzone, jest On wy�szy ponad wszystkich ludzi i anio��w, zawsze trwa, moc� w�asn� czyni cuda, jest "drog�, prawd� i �yciem", ma najwy�szy autorytet w nauczaniu, a mi�o�� Jego jest drog� do zbawienia.\nChc�c zrozumie� Prolog i ca�� Ewangeli� �w. Jana nale�y zwr�ci� uwag� na cel, w jakim zosta�a napisana. Ewangelia �w. Jana by�a prawdopodobnie skierowana przeciwko Ceryntowi, przedstawicielowi b��d�w gnostyckich o pokroju hellenistycznym i racjonalistycznym. Opr�cz tego celu ma �w. Jan jeszcze inne, a wi�c lepsze przedstawienie dzia�alno�ci Chrystusa Pana w Judei i uwypuklenie jego Boskiego charakteru, co si� zaznacza w ca�o�ci Ewangelii. Praktyczny cel autor ma, aby ludzie wierzyli, �e Chrystus Pan jest Synem Bo�ym.\nCerynt uznawa� najwy�sz� jedno�� Bo��, jako ukryt� Pe�ni�, z kt�rej powstaj� eony ("ion - id�cy, wychodz�cy). �wiat wed�ug Cerynta nie zosta� stworzony przez Boga najwy�szego, ale przez moc dalek� od Boga, tj. przez Demiurga, najni�szego z eon�w, kt�ry nawet nie ma doskona�ej wiedzy o Bogu..\nJezus narodzony z Maryi i J�zefa, jest synem eona Demiurga, stw�rcy �wiata. W czasie chrztu zst�puje na Jezusa eon Chrystus. Eon ten, poniewa� jest wy�szy od Demiurga, przynosi ludziom wiedz� o Bogu. Przed m�k�, opuszcza on Jezusa tak, �e cierpi tylko Jezus. R�nym od eona Chrystusa jest eon - Logos, wy�szy od Chrystusa; od Logosa wy�szy jest eon zwany: - Jednorodzonym. Cerynt uk�ada tedy hierarchi� byt�w nast�puj�co: 1. B�g ukryty, 2. Jednorodzony, 3. Logos, 4. Christus, 5. Demiurg - stw�rca �wiata, 6. Jezuscz�owiek, kt�ry eonem nie jest.\n�w. Jan mocno zaznacza, �e ten sam, kt�ry jest cz�owiekiem, jest Jednorodzonym (Synem) Ojca i Logosem, a ten sam Logos jest Bogiem i Chrystusem Panem, bowiem "S�owo cia�em si� sta�o i widzieli�my chwa�� Jego, pe�nego �aski i prawdy, chwa�� jako jednorodzonego od Ojca" (J 1, 14).\nSam wyraz Logos u�yty za oznaczenie Syna Bo�ego jest charakterystyczny dla kultury hellenistycznej. Pierwszy raz pojawia si� u Heraklita, wed�ug kt�rego boski ogie�, b�d�cy istot� wszechrzeczy, jest si�� i rozumem, kieruj�cym wszech�wiatem i stanowi wewn�trzny pierwiastek jego rozwoju.\nWed�ug stoik�w (I, II, III wiek), kt�rych g��wnym przedstawicielem i za�o�ycielem by� Zenon z Kytion (342-270), Logos przenika wszystko i jest istot� ca�ego wszech�wiata. W materii nieo�ywionej wyst�puje jako - d�wi�k, w ro�linach jako w zwierz�tach , w cz�owieku jako czynnik wewn�trzny oraz jako s�owo my�li wypowiedzianej ) Stoicy spopularyzowali wyraz logos i dzi�ki nim wszed� on do kultury hellenistycznej, tak, �e przeci�tny nawet inteligent rozumia�, co znaczy ta idea. W�r�d �yd�w w diasporze powsta�a tendencja, aby przystosowa� Stary Testament do �wczesnej kultury. Owocem takiej pr�by s� przede wszystkim dzie�a Filona, �yda aleksandryjskiego, kt�ry:\n1� T�umaczy niekt�re urywki Starego Testamentu alegorycznie,\n2� Podkre�la coraz bardziej trascendencj� Bo�� w my�l za�o�e� neoplato�skich,\n3� Wprowadza byty po�rednie mi�dzy Bogiem a �wiatem. Najwy�szym boskim bytem jest wed�ug Filona - b�d�cy ni�szym nieco - S�owo. Z tego S�owa powstaj� moce: tw�rcza, prawodawcza, dobroczynna, idee �wiata i wreszcie sam �wiat.\nPoj�cie Logosu u Filona wprowadzone zosta�o dla racji kosmologicznych: B�g trascendentny chce stworzy� �wiat i dlatego pos�uguje si� Logosem, kt�ry nie mo�e si� ukaza� we wszech�wiecie, bo splami�by si� materi�. Idea wi�c "S�owa, kt�re cia�em si� sta�o" jest wed�ug neoplatonizmu niemo�liwa. Logos, kt�ry jest stw�rc� zachowawc� i celem �wiata, a r�wnocze�nie cz�owiekiem, umiera za ludzko�� - to idea czysto chrze�cija�ska. �w. Jan Ewangelista u�ywa s�owa logos z nast�puj�cych powod�w:\n1.\tBy przeciwstawi� si� b��dnym poj�ciom o Logosie, jakoby ni�szym co do natury od Ojca.\n2.\tBy przez wyraz "Logos" najlepiej przedstawi� duchowe pochodzenie Syna.\na)\tLogos jako my�l jest odbiciem istoty Bo�ej, istnieje wi�c �cis�a ��czno�� mi�dzy Ojcem i Synem i identyczno�� natur, a na to wskazuje stosunkowo najlepiej termin b)\tWyraz mo�e wyra�a� r�nic� mi�dzy my�l�cym i My�l� a zarazem ich �cis�� ��czno��.\nc)\tS�owo "Logos" oznaczaj�ce najdoskonalsze odbicie duchowej natury Boga, mo�e dobrze te� wyrazi� prawdziwe zrodzenie (folozofia scholastyczna opisuje zrodzenie jako: powstanie �yj�cego na podobie�stwo natury). Termin "Logos" m�wi nam dalej, �e t� sam� natur� ma Ojciec i Syn i nast�pnie, �e Logos i Ojciec s� we wzajemnym �yciowym zwi�zku.\nMimo wszystko jednak jak ka�de poj�cie ludzkie nie wyra�a w spos�b pe�ny dogmatu, ale zbli�a nas w ka�dym razie do lepszego poznania Boga Ojca i Boga Syna. Argument na B�stwo Chrystusa Pana pojawia si� w swej wyrazisto�ci, skoro uwzgl�dni si� ca�o�� tre�ci Prologu.\nZdanie: Na pocz�tku by�o s�owo posiada dwa g��wne t�umaczenia: 1� S�owo jest w wieczno�ci i 2� kiedy �wiat si� stawa� - ju� by�o S�owo.\nNa podstawie poj�� kultury hellenistycznej Logos mo�e by� uwa�any jako rozum, �ycie duchowe lub te� jako obraz i odbicie umys�owe jakiejkolwiek istoty my�l�cej. Wed�ug koncepcji za� �ci�le chrze�cija�skiej Logos jest wyra�eniem wiekuistej Bo�ej natury i ma charakter osobowy i r�wny jest Bogu Ojcu co do natury.\n"U Boga" - - jest tu wyra�ony stosunek blisko�ci, a nawet identyczno�ci Boga i S�owa (co do natury). T� my�l wzmacnia w. 18: "Syn jednorodzony, kt�ry jest na �onie Ojca" (in sinu Patris). Potwierdza to r�wnie� rozdzia� 14, 9-10, gdzie jest wyra�nie przedstawiona jedno�� S�owa i Boga: "Filipie, kto widzi Mnie, widzi i Ojca. Nie wierzycie, �e Ja jestem w Ojcu a Ojciec we Mnie? S�owa, kt�re do was m�wi�, nie od samego siebie m�wi�..." Syn posiada przeto t� sam� moc, wiedz� i dzia�anie, co i Ojciec. Z powy�szych wierszy wynika r�nica osobowa pomi�dzy Bogiem i Synem (S�owem), je�li bowiem S�owo jest Synem, to w stosunku do Ojca jest r�ne co do osoby, a jednocze�nie jest jednym dzia�aniem, jedn� moc�, jedn� wiedz� i natur�: - i Bogiem by�o S�owo. Podmiotem zdania jest , poniewa� w tek�cie greckim wyst�puje z rodzajnikiem (ho), kt�ry zawsze stoi przy podmiocie. Przeciwnie jest bez rodzajnika a wi�c nie mo�e by� podmiotem lecz orzeczeniem . W�a�nie brak rodzajnika pokazuje nam tu odr�bno�� osobow�, tzn., �e S�owo jest kim� innym od Ojca, ale zarazem jest samym Bogiem. Wiersz 2 powtarza my�l wyra�on� w wierszu pierwszym. Wiersz 3 m�wi o stosunku S�owa do �wiata. "Wszystko si� przez nie (S�owo) sta�o, a bez niego nic si� nie sta�o". "Wszystko si� przez nie sta�o" za wyj�tkiem S�owa, gdy� ono jest Bogiem, Stw�rc� i nie jest uczynione. "Przez nie" (per ipsum) oznacza moc tw�rcz� Boga.\nW zwi�zku z w. 3 mo�e istnie� pewna trudno�� spekulatywna: bez niego nic si� nie sta�o, co si� sta�o". Mo�na by s�dzi�, �e Ewangelista m�wi o stworzeniu rzeczy, kt�re mog�y si� sta�, a nie wyklucza jakiej� odwiecznej materii. W�tpliwo�� nie jest uzasadniona. W ca�ym bowiem Pi�mie �w. w Ewangelii szczeg�lnie mamy podkre�lon� t� prawd�, �e stosunek Boga do materii jest stosunkiem Stw�rcy do stworzenia. Potwierdzeniem tej my�li jest jeszcze i to, �e na pocz�tku w. 3 jest powiedziane: "Wszystko si� przez nie sta�o".\nS�owo Bo�e, kt�re posiada tw�rcz� moc Bo�� i nie jest zaliczone do rz�du stworze� "sta�o si� cia�em" i zamieszka�o mi�dzy nami; nie zmieni�o ono swego osobowego charakteru, staj�c si� cz�owiekiem, gdy� Prolog tego, kt�ry sta� si� cz�owiekiem stosuje nazw�: Jednorodzony Syn Bo�y. Nie sprawia tu specjalnej trudno�ci zdanie wypowiedziane przez Jana Chrzciciela: "Po mnie przyjdzie m��, kt�ry sta� si� przede mn�" (1, 30), gdy� wyra�enia m�wi, �e Chrystus sta� si� wy�szy, godniejszy od Jana Chrzciciela, kt�ry czuje si� ode� zale�ny. Z prologu wynika tedy, �e Ten, kt�ry cia�em si� sta�, jest Jednorodzonym Synem Bo�ym, maj�cym tw�rcz� moc Bo�� przez kt�r� radykalnie r�ni si� od wszystkiego, co stworzone i niedoskona�e.\nB)\tArgument ze �w. Jana 5, 16-27. Po uzdrowieniu w szabat paralityka "prze�ladowali �ydzi Jezusa, �e w szabat to uczyni�. Ale Jezus im powiedzia�: Ojciec m�j dzia�a a� do tej chwili i Ja dzia�am. Dlatego tym wi�cej przemy�liwali �ydzi, jak Go zabi�, �e nie tylko naruszy� szabat, ale i Boga nazywa� swoim Ojcem, czyni�c si� r�wnym Bogu. Odpowiedzia� tedy Jezus i rzek� im: Zaprawd�, zaprawd� powiadam wam: Syn nie mo�e nic uczyni� od siebie, jeno to, co widzi, �e i Ojciec czyni. Albowiem cokolwiek On czyni, to tak�e i Syn czyni... Jako bowiem Ojciec wskrzesza umar�ych i o�ywia, tak i Syn, komu zechce, �ycie daje. Bo Ojciec nikogo nie s�dzi, lecz wszystek s�d zda� na Syna, aby wszyscy czcili Syna jako czcz� Ojca. Kto nie czci Syna, nie czci te� Ojca, kt�ry Go pos�a�... Jako bowiem Ojciec ma �ywot sam w sobie, tak da� i Synowi, aby mia� �ywot w sobie samym. I da� Mu w�adz� czyni� s�d, bo Synem Cz�owieczym jest".\nChrystus Pan wyra�nie w powy�szym tek�cie stwierdza, �e jest Panem i szabatu i posiada dzia�anie Bo�e jak B�g Ojciec .\nSens �wiadectwa Chrystusowego jest dosy� jasny i to dobrze s�uchacze rozumiej�, dlatego chc� Go zabi�, bo narusza szabat i Boga nazywa Ojcem swoim, czyni�c si� Mu r�wnym. Pan Jezus nie przeczy takiemu rozumieniu Jego godno�ci i ponadto w dalszym ci�gu stwierdza swoj� jedno�� z Ojcem polegaj�cej na pe�nej wsp�lnocie dzia�ania: "Syn nie mo�e nic uczyni� od siebie, jeno to, co widzi, �e Ojciec czyni" (w. 19). W�adztwo Ojca nad �mierci� i �yciem jest r�wnie� w�adz� Syna: "Jako bowiem Ojciec wskrzesza umar�ych i o�ywia, tak i Syn, komu zechce, �ycie daje" (w.21). Syn posiada najwy�sz� w�adz� s�dzenia (w. 22) i ma wsp�udzia� w czci Bo�ej, bo wszyscy maj� obowi�zek oddawa� cze�� Synowi tak "Jako czcz� Ojca" (w. 23).\nKulminacyjnym chyba punktem �wiadectwa Chrystusowego jest uroczyste stwierdzenie pochodzenia od Ojca i to w taki spos�b, �e Syn posiada �ycie samoistne: Jako bowiem Ojciec ma �ywot sam w sobie, tak da� i Synowi, aby mia� �ywot w sobie samym" (). (Teologia nazywa samoistno�� Bo�ego �ycia w Ojcu i Synu relacjami zachodz�cymi w jednej Bo�ej naturze, nie zmienia jednak tre�ci Ewangelicznych s��w). Chrystus Pan posiada tedy �wiadomo�� samoistnego Bo�ego �ycia, maj�c tak� sam� Wszechmoc i W�adztwo nad �yciem, co i Ojciec; dlatego wszyscy powinni czci� Syna na r�wni z Ojcem.\nC)\tDow�d z tekstu r. 10, 9-42. Ca�y rozdzia� dziesi�ty ma za tre�� stosunek Chrystusa Pana do ludzi, kt�rym przynosi duchowe zbawienie. Chrystus jest dobrym pasterzem, kt�ry �ycie swoje daje za owce swoje (w. 11). Jest bram� dla owiec i �r�d�em �ycia: "Je�li, kto przeze Mnie wejdzie, b�dzie zbawiony" (w. 9). Chrystus Pan przyszed� na �wiat, "�eby mia�y �ycie i obficie je mia�y" (w. 10).\nMowa Chrystusa wywo�uje poruszenie w�r�d �yd�w, kt�rzy pytaj�: "Je�li ty jeste� Chrystusem, powiedz nam jawnie..." (w. 24) - s�ysz� odpowied�: "M�wi� wam, a nie wierzycie" (w. 25).\n�wiadectwo Chrystusa staj� si� coraz wyra�niejsze, bo m�wi: "To, co da� mi Ojciec m�j, wi�ksze jest ni� wszystko i nikt nie mo�e wydrze� z r�k Ojca mego. Ja i Ojciec jedno jeste�my". Ta jedno�� mo�e by� wyja�niona podw�jnie: 1� O zjednoczeniu z Bogiem przez �ask� - by�aby to jedno�� tylko moralna, 2� O jedno�ci w znaczeniu bytowym - to znaczy posiadaniu tej samej natury, co B�g Ojciec. �ydzi zrozumieli s�owa Chrystusa o jedno�ci z Bogiem w sensie bytowym i dlatego chc� Go ukamienowa� za blu�nierstwo: "Chwycili tedy kamienie, aby Go ukamienowa�" (w. 31). Chrystus Pan chce wzmocni� swoje �wiadectwo i stawia dydaktyczne pytanie: "Wiele dobrych uczynk�w okaza�em wam od Ojca mego, dla kt�rego z tych uczynk�w kamieniujecie Mnie?" �ydzi na to odpowiedzieli: "Nie kamienujemy Ciebie za dobry uczynek, ale za blu�nierstwo, za to, �e Ty b�d�c cz�owiekiem, czynisz siebie Bogiem" (w. 33). Chrystus Pan odpowiada i na pierwszy rzut oka wydaje si�, �e os�abia si�� swego �wiadectwa i nie chce m�wi� o swym synostwie Bo�ym w sensie ontologicznym: "Czy� w prawie waszym nie napisano: Jam rzek�: bogami jeste�cie" (Ps 82, 6). Rzeczywi�cie w Starym Testamencie s�dzi�w nazywano bogami, dlatego, �e w imieniu Boga s�dzili ludzi. Chrystus Pan odpiera zarzut m�wi�c: "je�li nazwa� bogami tych, dla kt�rych przeznaczone by�o s�owo Bo�e", to dla czego "powiadacie, �e blu�ni, bo powiedzia�em, �e jestem Synem Bo�ym" (w. 35-36). Czy� wi�c Chrystus Pan nie rozumie swego Bo�ego synostwa w znaczeniu moralnej adopcji? Takie jednak wyja�nienie nie jest zgodne z kontekstem bli�szym i dalszym; kontekst bli�szy podaje, �e Chrystus w dalszym ci�gu powo�uje si� na swe uczynki (cuda) i domaga si� wiary, co nie by�oby potrzebne, gdyby Chrystus by� synem Bo�ym jak ka�dy Izraelita. Synostwo Chrystusa nie ma te� charakteru mesja�skiego, poniewa� Chrystus uroczy�cie ��da wiary w sw� jedno�� z Bogiem: "Aby�cie poznali i uwierzyli, �e Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu" (w. 38). Wsp�lnota natury wyra�ona tu w spos�b popularny znajduje potwierdzenie w dalszym kontek�cie: "Filipie, kto widzi Mnie, widzi Ojca... nie wierzycie, �e Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie" (14, 9. 10). Jedno�� tedy Syna i Ojca nie mo�e by� rozumiana ani w znaczeniu jedno�ci moralnej, ani te� jako godno�� wys�annika Bo�ego i Mesjasza, pozostaje wi�c tylko stwierdzenie, �e s�owa: "Ja i Ojciec jedno jeste�my" nale�y zgodnie z ca�o�ci� Ewangelii �w. Jana, gdy� od pierwszego rozdzia�u, gdzie jest mowa o S�owie, kt�re jest Bogiem, poprzez ca�� Ewangeli�, Chrystus wyst�puje jako W�adca �ycia i �mierci, istniej�cy przed lud�mi i �wiatem - "Chrystus drog�, prawd� i �yciem", Chrystus dawca �aski i cel ostateczny, a wi�c Chrystus B�g .\nTeksty konfirmatywne z Nowego Testamentu. Opr�cz wy�ej przytoczonych tekst�w, mamy wiele innych w Pi�mie �w. Nowego Testamentu, kt�re ucz� o B�stwie Chrystusa Pana, chocia� w spos�b mniej wyrazisty; oto najwa�niejsze z nich:\n1.\tZ Listu �w. Jakuba: Stosunek do Boga Ojca jest taki sam jak i do Chrystusa Pana: "Jakub s�uga Boga i Pana naszego Jezusa Chrystusa" (1, 1).\n2.\tZ Listu �w. Piotra: "Lecz Pana Chrystusa �wi��cie w sercach waszych... przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, kt�ry jest na prawicy Bo�ej" (1 P 3, 21)\n3.\tZ Apokalipsy �w. Jana: Mowa tu jest o kulcie Boga i Chrystusa Pana na r�wnej linii: "Wsp�s�ug� jestem i braci twoich, maj�cych �wiadectwo Jezusowe. Bogu cze�� oddawaj, albowiem duch proroctwa jest �wiadectwem Jezusowym (sam B�g powinien by� czczony)" (19, 10), a obok tego czytamy: "Siedz�cemu na tronie i Barankowi b�ogos�awie�stwo i cze��, chwa�a i pot�ga na wieki wiek�w" (5, 13). "B�ogos�awiony i �wi�ty jest ten, kt�ry ma udzia� w pierwszym zmartwychwstaniu. Druga �mier� nie ma ju� w�adzy nad nimi, ale b�d� kap�anami Boga i Chrystusa i b�d� panowa� z Nim tysi�c lat" (20, 6) - kap�ani Bo�y s� kap�anami i Chrystusa Pana, kt�ry jest Panem i Kr�lem ziemi.\n"Jam jest Pierwszy i Ostatni i �ywy" (1, 17).\n"To m�wi Amen, �wiadek wierny i prawdziwy b�d�cy pocz�tkiem stworzenia Bo�ego..." (3, 14).\n"Ja badam sumienia i serca i daj� ka�demu z was wed�ug uczynk�w jego" (2, 23) - Chrystus Pan zna �ycie wewn�trzne tak, jak tylko B�g zna� mo�e. (por. Jer 17, 10). Modlitwy jakie s� zanoszone do Chrystusa Pana, s� takie same, jak do Boga samego.\nTeksty konfirmatywne ze Starego Testamentu. W niekt�rych tekstach Starego Testamentu zawarte s� my�li, wskazuj�ce na niezwyk�� godno�� Mesjasza. S� one przygotowaniem do wiary w Jego B�stwo i najlepiej w tym sensie mog� by� t�umaczone.\nOto najcz�ciej cytowane zdania wskazuj�ce z du�ym prawdopodobie�stwem na przymioty Boskie Chrystusa, ale ju� w �wietle Nowego Testamentu.\n1.\tZ Psalm�w:\na)\tPs 2, 7 "Dominus dixit ad me Filius meus es tu ego hodie genui te" (gr. )\nS�owa genui te (gr. ) zrodzi�em Ci� mog� si� odnosi�: 1� do kr�la w Izraelu; 2� do zmartwychwstania Chrystusa ("I my zwiastujemy wam t� obietnic� dan� ojcom naszym, �e j� wype�ni� B�g dla dzieci naszych, wskrzeszaj�c Jezusa, jak to napisane jest w Psalmie: Synem moim jeste�, jak ciebie dzi� zrodzi�" Dz 13, 32). 3� do wiekuistego rodzenia Chrystusa, na co wskazuje list do Hebrajczyk�w: "Bo kt�remu� to z anio��w powiedzia� kiedy B�g: Synem moim jeste�, jam ciebie dzi� zrodzi�" (Hbr 1, 5). 4� do najwy�szej godno�ci kap�a�skiej Chrystusa: Albowiem ka�dy kap�an tote� i Chrystus nie sam siebie wywy�szy�, aby sta� si� najwy�szym kap�anem, ale (wywy�szy� Go) ten, kt�ry do niego powiedzia�: Ty� synem moim, jam dzi� zrodzi� ciebie" (Hbr 5, 5).\nb)\tPs 110, 1 [109 LXX] Dominus Domino meo sede a dextris meis (...) tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te.\nPsalm ten ma wyra�ny charakter mesja�ski i cytowany jest przez samego Chrystusa w celu wykazania, �e Mesjasz ma jakie� przymioty ponadludzkie, gdy� mimo, �e pochodzi od Dawida jest Jego Panem . Tre�� samego Psalmu podsuwa my�l, �e Mesjasz jest obdarzony niezwyk�� w�adz� od swego urodzenia, ale opr�cz tego bierze On udzia� w mocy Bo�ej (sede a dextris meis) i jest zrodzony jeszcze przed jutrzenk�. Kiedy ju� znamy teksty Nowego Testamentu o B�stwie Chrystusa Pana, wtedy ju� jasnym si� stanie, dlaczego Mesjasz jest dlaczego jest wszechmog�cy i zrodzony przed wiekami.\n2.\tZ Daniela proroka: "Patrzy�em wtedy w widzeniu nocnym, a oto z ob�okami niebieskimi jakby Syn Cz�owieczy przychodzi� i a� do Starowiecznego przyszed� i stawili go przed oblicze Jego. I da� mu w�adz� i cze�� i kr�lestwo, a wszystkie narody, pokolenia i j�zyki s�u�y� mu b�d�. W�adza jego jest wieczna, kt�re nie b�dzie od niego odj�ta a kr�lestwo jego nigdy nie przeminie (7,13).\nTeks ma znaczenie mesja�skie, a nazwa Syn Cz�owieczy jest u�ywana przez Chrystusa, poza tym na s�dzie przed Sanhedrynem Pan Jezus czyni bardzo wyra�n� aluzj� do przytoczonego tekstu, gdy wyznaje swoje Bo�e synostwo i gdy to synostwo jest rozumiane w znaczeniu posiadania przymiot�w Bo�ych (Mt 26, 63).\n3.\tZ Izajasza proroka: "Albowiem Maluczki narodzi� si� nam i syn nam jest dany. I sta�o si� panowanie na ramieniu jego i nazw� imi� jego: Prawdziwy, Radny, B�g Mocny , Ojciec przysz�ego wieku, Ksi��e pokoju" (9, 6).\nPrzymioty, kt�re Izajasz wymienia odnosz� si� do przysz�ego Mesjasza i zdaj� si� wskazywa�, �e Ksi��e pokoju posiada Bo�� w�adz�.\n4.\tZ Micheasza proroka: "A ty Betlejem Efrata maluczkie jest mi�dzy tysi�cami judzkimi, z ciebie mi wynijdzie, kt�ry mi b�dzie Panem w Izraelu, a wyj�cie jego od pocz�tku ode dni wieczno�ci" (5, 2).\nTekst Micheasza, wskazuj�c na urodzenie si� Mesjasza w Betlejem, podkre�la prawdopodobnie w Jego postaci czynnik ponadludzki.\n5.\tZ Malachiasza proroka: "A zarazem przyjdzie do ko�cio�a swego Panuj�cy, kt�rego wy szukacie i Anio� Przymierza, kt�rego wy chcecie" (3, 1).\nMesjasz u Malachiasza jest po�rednikiem (Anio� Przymierza) jednocze�nie wyst�puje jako przychodz�cy do ko�cio�a swego (w hebr. El hekala), co mo�e by� wyja�niane o �wi�tyni i o ca�ym narodzie �ydowskim. A wiemy, �e w�adc� �wi�tyni i ludu �ydowskiego jest sam Jahwe.\nZ tekst�w prorockich, jak widzimy, nie da si� udowodni� z pewno�ci� B�stwa Mesjasza, stanowi� one jednak dobre przygotowanie do objawienia prawdy o S�owie, "kt�re sta�o si� cia�em".\nOdpowiedzi na trudno�ci brane z tekst�w Pisma �w. zbyt w�sko rozumianych\n1.\tChrystus Pan zachowuje si� jak cz�owiek i sam siebie nazywa Synem Cz�owieczym, kt�ry ma ludziom s�u�y�: "Tak jako Syn cz�owieczy nie przyszed�, aby mu s�u�ono, ale aby s�u�y�" (Mt 20, 28) - t� nazw� Chrystus Pan cz�sto stosuje do siebie, a szczeg�lnie j� wypowiada w uroczystej chwili przed Sanhedrynem: "Odt�d ujrzycie Syna cz�owieczego siedz�cego na prawicy mocy Bo�ej" (Mt 26, 64). Je�li wi�c Chrystus jest cz�owiekiem, to nie mo�e by� Bogiem.\nWniosek taki by�by s�uszny, gdyby�my nic wi�cej nie wiedzieli o Chrystusie i gdyby On nie o�wiadcza� cz�sto, �e ma prawa, przymioty i w�adz� r�wn� z Jahwe; je�li natomiast stwierdza swe cz�owiecze�stwo i B�stwo, a poza tym �wiadectwo swoje umacnia cudami, to wiara w Niego jako Boga cz�owieka jest rozumna.\n2.\tChrystus Pan nigdy siebie nie nazywa Bogiem ani nie wymaga takiej czci, jak� Izraelici oddawali swemu Jahwe, a to wskazuje, �e nie ma wsp�lnej z Nim natury.\nJest rzecz� zrozumia��, �e Pan Jezus, g�osz�c swe nauki w �rodowisku palesty�skim, gdzie powszechnie by�a przyjmowana wiara w Jednego Boga, nie m�g� o sobie m�wi�: Jam jest Pan B�g tw�j, albo: Jam jest Jahwe i nie m�g� tak samo zasi��� w �wi�tyni jerozolimskiej i ��da� ofiar od Izraelit�w. Taka metoda post�powania przeszkodzi�aby objawieniu dogmatu Tr�jcy �wi�tej, tj. trzech Os�b w Bogu. Chrystus ��daj�c czci w formie religijnej przyj�tej u �yd�w uczy�by, �e jest t� sam� osob�, co B�g Ojciec, co by�oby b��dem. Ponadto taki spos�b post�powania by�by pozbawiony znajomo�ci ludzkiej natury, kt�ra musi by� powoli przygotowana na przyj�cie prawdy, a zw�aszcza prawdy niezwyk�ej i nadprzyrodzonej. W rzeczywisto�ci Chrystus Pan domaga si� dla siebie czci wi�kszej ni� j� oddaje wszystkim rozumnym stworzeniom, nawet najbli�szym jak rodzice; uwa�a siebie za prawodawc� na r�wni z Jahwe i m�wi o sobie jako o �r�dle duchowego �ycia, odpuszcza grzechy moc� w�asn� i nazywa siebie Synem Bo�ym i to w znaczeniu posiadania tych samych przymiot�w co B�g Ojciec. Chrystus Pan w Ewangeliach nigdy nie m�wi: Ja nie jestem Bogiem, albo: Nie oddawajcie mi czci boskiej, natomiast aprobuje wyznanie Piotra: "Ty� jest Chrystus Syn Boga �ywego... b�ogos�awiony Szymonie bar Jana, bo cia�o i krew nie objawi�y tobie..." (Mt 16, 16), przyjmuje wyznanie Tomasza: "Pan m�j i B�g m�j... uwierzy�e� dlatego �e�, Mnie ujrza�" (J 20, 28).\n3.\tWiele tekst�w Pisma �w., kt�re �wiadcz�, �e Chrystus Pan si� modli (np. �k 5, 16 - "A On uchodzi� na ustronie i modli� si�"), �e jest wys�uchiwany przez Ojca (np. J 11, 41 - "Ojcze, dzi�kuj�, Tobie, �e� Mnie wys�ucha�"), a przecie� B�g nie mo�e si� modli� do siebie, ani siebie wys�uchiwa�.\nB�stwo Chrystusa nie usun�o �adnej z w�a�ciwo�ci Jego ludzkiej natury, a cech� naturaln� cz�owieka jest mo�no�� nawi�zania ��czno�ci z Bogiem przez modlitw�.\n4.\tPismo �w. wyra�a si� o Chrystusie Panu, �e jest posy�any, np.: "Gdy nasta�a pe�no�� czasu, zes�a� B�g Syna swego" (Gal 4, 4), albo: "Aby poznali Ciebie... i kt�rego� pos�a� Jezusa Chrystusa" (J 17, 3) - takie za� pos�annictwo �wiadczy o zale�no�ci i nie da si� pogodzi� z Boskimi przymiotami.\nPos�annictwo u Chrystusa Pana mo�e by� rozumiane w znaczeniu podw�jnym: a) jako wiekuiste pochodzenie Syna od Ojca z��czone w czasie z faktem Odkupienia, b) jako samo dzie�o Wcielenia. I w jednym i drugim przypadku istnieje zale�no�� ludzkiej natury Chrystusa. Poza tym nale�y pami�ta�, �e wiekuiste pochodzenie Syna nie uszczupla r�wno�ci natury z Ojcem, o czym �wiadcz� teksty Ewangelii m�wi�cej, �e Chrystus ma te same przymioty co B�g Ojciec, a wi�c "zale�no��" pochodzenia jest zale�no�ci� nie pomniejszaj�c� przymiot�w Pochodz�cego.\n5.\tEwangelia m�wi bardzo jasno, �e Chrystus jest mniejszy od Ojca: "Gdyby�cie Mnie mi�owali, zaiste radowaliby�cie si�, �e id� do Ojca, bo Ojciec wi�kszy jest ni�li Ja" (J 14, 28).\nKontekst m�wi bardzo jasno, �e Chrystus Pan zapowiada m�k� swoj�, a wi�c m�wi on o swojej ludzkiej naturze, w kt�rej jest ni�szy od Boga Ojca. Dopuszczalne jest ponadto i takie wyja�nienie, �e Syn Bo�y, otrzymuj�c w wieczno�ci Bosk� natur�, jest z tej w�a�nie racji mniejszy od Ojca, kt�ry posiada Bosk� natur� jako Udzielaj�cy, a nie jako Otrzymuj�cy.\n6.\tChrystus modli si� do Ojca o swoje ws�awienie: "Ojcze nadesz�a godzina moja, ws�aw Syna Twego" (J 17, 1), a nast�pnie m�wi, i� �ycie wieczne polega na poznaniu samego Boga prawdziwego, kt�rym On nie jest, bo tekst m�wi dalej: "i kt�rego� pos�a� Jezusa Chrystusa, a to jest �ycie wieczne, aby poznali Ciebie, jedynego Boga prawdziwego i tego, kt�rego� pos�a� Jezusa Chrystusa" (J 17, 3):\nS�owa Chrystusa: Aby poznali Ciebie jedynego Boga prawdziwego" () dopuszczaj� wyja�nienie podw�jne, je�li mamy na uwadze sam tekst.\na)\tT�umaczenie w znaczeniu stwierdzaj�cym, tj. �e B�g Ojciec jest Bogiem prawdziwym w przeciwstawieniu do bog�w fa�szywych.\nb)\tW znaczeniu wykluczaj�cym, tj. �e B�g Ojciec jest wy��cznie Bogiem prawdziwym, a Jezus Chrystus Bogiem nie jest.\nCzy sens wykluczaj�cy Jezusa Chrystusa od B�stwa Ojca jest dopuszczalny, gdy uwzgl�dni si� kontekst i sam tekst?\nJe�liby Syn nie mia� przymiot�w Bo�ych, to nale�a�oby powiedzie�, �e zdanie z Prologu: "A Bogiem by�o S�owo" oznacza�oby, �e S�owo jest Bogiem fa�szywym. Wszystkie nast�pne teksty z r. 5 i 10 Ewangelii �w. Jana, m�wi�ce, �e Ojciec i Syn maj� wsp�ln� wiedz�, wszechmoc i cze��, �e od Ojca i Syna zale�y wiekuiste �ycie ludzi, by�oby pozbawione sensu, a ponadto �w. Jan przeczy�by sam sobie, �e Jezusa Chrystusa nazywa w swoim 3 Li�cie: On jest prawdziwym Bogiem i �yciem wiecznym (5, 20). Wynika�oby z tego, �e mamy dw�ch Bog�w prawdziwych!? Wyja�nienie tekstu w znaczeniu afirmuj�cym B�stwo Ojca bez wykluczenia B�stwa Jezusa i Ducha �wi�tego posiada sw� analogi� w Pi�mie �w. Nowego Testamentu. Przy zako�czeniu listu do Rzymian czytamy: "Jedynemu, kt�ry m�dry jest, Bogu niech b�dzie przez Jezusa Chrystusa cze�� i chwa�a na wieki wiek�w. Amen". W powy�szym zdaniu t�umaczonym w sensie wykluczaj�cym, Chrystus Pan nie mia�by m�dro�ci, a przecie� pisze o Nim �w. Pawe� w Li�cie do Koryntian: "... my g�osimy Chrystusa ukrzy�owanego, b�d�cego zgorszeniem dla �yd�w a g�upstwem dla pogan. Dla tych jednak, kt�rzy s� wezwani, tak dla �yd�w jak i Grek�w, Chrystusa - moc Bo�� i m�dro�� Bo��" (1 Kor 1, 23-24). "Ale z Niego wy jeste�cie w Chrystusie Jezusie, kt�ry sta� si� nam m�dro�ci� od Boga, sprawiedliwo�ci�, u�wi�ceniem i odkupieniem" (1 Kor 1, 30).\n7.\tW Li�cie pierwszym do Koryntian, �w. Pawe� pisz�c o zwyci�stwie dobra po ko�cowym zmartwychwstaniu cia�, zaznacza, �e i sam Syn b�dzie poddany Ojcu: "I gdy ju� wszystko poddane Mu b�dzie, wtedy i Syn podlega� b�dzie Temu, kt�ry pot�g� sw� roztoczy� nad wszystkim, aby B�g by� wszystkim we wszystkim" (1 Kor 15, 28). Wydaje si� na podstawie powy�szego tekstu, �e Syn nie jest Bogiem, poniewa� jedynie B�g Ojciec jest niezale�nym w�adc� wszystkich rzeczy ("aby B�g by� wszystkim we wszystkim").\nW rozdziale 15 Pawe� Aposto� uzasadnia na przyk�adzie Chrystusa mo�liwo�� i fakt zmartwychwstania wszystkich zmar�ych: w Chrystusie bowiem wszyscy o�ywieni b�d�. A ka�dy w swym rz�dzie i porz�dku: przede wszystkim Chrystus, potem ci, kt�rzy s� w Chrystusowi i uwierzyli w przyj�cie Jego (1 Kor 15, 22-23). Z tego wynika, �e jest tu mowa o ludzkiej naturze Chrystusa i w tej w�a�nie naturze Syn jest poddany Ojcu. List do Koryntian nazywa Chrystusa Panem i Jego na r�wni z Ojcem uwa�a tak�e za �r�d�o �aski, np. ju� w pierwszym rozdziale �w. Pawe� pisze: "�aska wam i pok�j od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa" (w. 3), a przy ko�cu Listu: "�aska Pana naszego Jezusa Chrystusa niech b�dzie z wami" (1 Kor 16, 23).\nPo om�wieniu tekst�w Pisma �w. dotycz�cych Chrystusa nasuwa si� og�lny wniosek, �e wszystkie ksi�gi Nowego Testamentu s� objawieniem wielkiej i centralnej dla ca�ego chrze�cija�stwa prawdy: Jezus Chrystus jest Synem Bo�ym Jednorodzonym, wsp�istotnym z Bogiem Ojcem.\n��czy si� dana prawda organicznie z ca�o�ci� Pisma �w. Nowego Testamentu i nie ma istotnych r�nic mi�dzy synoptykami a Janem, mi�dzy �w. Paw�em a innymi Aposto�ami, mi�dzy nauk� Chrystusa a wiar� pierwotnego Ko�cio�a. Jedno wielkie objawienie o Chrystusie Bogu-Cz�owieku, podawane w r�ny spos�b, raz popularnie drugi spekulatywnie, a podawane tak bardzo cz�sto, aby�my przez wiar� �ywot mieli w imi� Jego (J 20, 31).\nWarto�ci religijno �yciowe prawdy o B�stwie Chrystusa Pana\n1.\tPrawda o B�stwie Chrystusa nadaje chrystocentryczny charakter chrze�cija�stwu i prowadzi do wniosku, �e jest ono religi� maj�c� za przedmiot konkretnego cz�owieka, a r�wnocze�nie Boga, kt�ry si� jednoczy w spos�b wyj�tkowy z jedn� konkretn� natur�. Religie monoteistyczne maj� Boga jako przedmiot kultu i najwa�niejszy cel, a nim w�a�nie jest Chrystus B�g, a zarazem cz�owiek. Ca�e chrze�cija�stwo jest wiar� w Chrystusa, wiar� w Jego s�owo i kultem religijnym otaczaj�cym Jego posta�. To jest szczeg�lniejsza gatunkowa cecha chrze�cija�stwa; ani mahometanizm, ani buddyzm nie otacza najwy�sz� czci� konkretnej ludzkiej postaci. Mahomet jest tylko prorokiem Allaha, Budda uczy o drodze wyzwolenia a Chrystus uczy o swym B�stwie i jest tak czczony przez miliony wyznawc�w.\n2.\tIdea B�stwa Chrystusa w nowym �wietle stawia postulat zjednoczenia z Bogiem, jako �r�d�em dobra. Ka�da wprawdzie religia powinna m�wi� nam o zjednoczeniu z Bogiem, lecz chrze�cija�stwo ponadto ukazuje nam konkretne idealny i najwi�kszy wz�r takiego zjednoczenia: Syn Bo�y wsp�istotny Ojcu sta� si� cz�owiekiem, aby�my my bogami si� stali. Jest to r�wnocze�nie bliska i daleka droga ku Bogu: bliska, gdy� przez cz�owieka, daleka, poniewa� idziemy ku niesko�czono�ci B�stwa z��czonego z Cz�owiekiem w Chrystusie.\n3.\tW �wietle wiary w Chrystusa Boga-Cz�owieka nabiera nowej wyrazisto�ci prawda o wyzwoleniu z grzechu; wierzymy, �e to B�g w ludzkiej naturze cierpia� za grzechy, aby wolne istoty zbawi�, �e to B�g ukaza� si� w ludzkiej naturze przyj�tej do osoby Syna Bo�ego. Wszystkie ludzkie czyny Chrystusa, a wi�c Jego mi�o�� okazana w cierpieniu, nabior� niezwyk�ej warto�ci dzi�ki B�stwu z��czonemu osobowo z cz�owiecze�stwem.\n4.\tPrawda o B�stwie Chrystusa Pana jest �r�d�em wielu paradoks�w chrze�cija�stwa i Ko�cio�a, kt�ry jest dalszym ci�giem Chrystusa (Ko�ci� to ca�y Chrystus). a)\tChrze�cija�stwo jest religi� bardzo ludzk�, jest bowiem przeznaczone dla wszystkich ludzi, uwzgl�dnia ca�ego i �ywego cz�owieka, jest dalej religi� wyrozumia�o�ci i przebaczenia, a jednocze�nie wzywa do wysi�k�w ponadludzkich w kierunku zjednoczenia z Bogiem na wz�r Chrystusa Boga-Cz�owieka.\nb)\tChrze�cija�stwo g�osi prawdy ludzkie zwyczajne, a jednocze�nie jest religi�, ukazuj�c� cz�owiekowi na ka�dym kroku g��bokie tajemnice. Dogmat B�stwa Chrystusowego jest �r�d�em wszystkich tajemnic w chrze�cija�stwie, a jednocze�nie daje nam co� bardzo bliskiego dla naszej my�li i wyobra�ni... bo cz�owieka.\n5.\tDzi�ki temu, �e Chrystus jest Bogiem, chrze�cija�stwo jest now� religi�. Dogmat B�stwa Chrystusowego sprawia to, �e chrze�cija�stwo nie mo�e by� uwa�ane za nauk� jednego z prorok�w Starego Testamentu, czy te� rozrost jednej z �ydowskich sekt, mniej lub wi�cej oryginalnej. Chrze�cija�stwo jest czym� zupe�nie nowym, gdy� Stary Testament by� tylko figur� i pedagogiem ku Nowemu ; w Starym Testamencie wszelki kult odnosi� si� do Jahwe - w Nowym za� do Chrystusa Boga-Cz�owieka.\n6.\tChrze�cija�ska pedagogika, teologia ascetyczna i mistyczna uwa�aj� B�stwo Chrystusa za najwa�niejsze za�o�enie swoich twierdze�, poniewa� wszystkie swoje zasady i wskazania podaj� w tym w�a�nie celu, aby w duszach ludzkich nast�pi�o ukszta�towanie Chrystusa zgodnie z tekstem Listu do Galat�w: "Dop�ki nie odtworzy si� w was obraz Chrystusa" (Gal 14, 19). Wiemy jednak, �e celem naszym nie jest formacja duchowa na wz�r jedynie ludzki, jeste�my bowiem Bo�ym obrazem, a ka�de wychowanie chrze�cija�skie poj�te jako na�ladowanie i prze�ywanie Chrystusa nie mia�oby celu, je�li On by�by tylko drog�, a nie by�by �yciem. Kszta�tuj�c w sobie Chrystusa, upodabniamy si� jednak nie tylko do Jego ludzkiej natury, ale r�wnie� do natury Bo�ej i to jest w�a�nie sens chrze�cija�skiego wychowania i naszej duchowo�ci. Dogmat B�stwa Chrystusowego, jak widzimy, ��czy si� z teori� i praktyk� chrze�cija�skiego �ycia. Ma si� dokonywa� przez chrze�cija�stwo i Ko�ci� humanizacja �wiata, r�wnocze�nie ludzie maj� si� stawa� dzie�mi Bo�ymi.\n7.\tDogmat B�stwa Chrystusowego wi��e si� z ca�o�ci� liturgii katolickiej.\nWszystkie obrz�dy i symbole liturgiczne wi��� si� do wspomnie� o widzialnym Chrystusie i do czynno�ci uwidaczniaj�cych Jego dzia�alno�� w Ko�ciele przez msz� �w. i sakramenty. S�o�cem katolickiej liturgii, przyci�gaj�cym wszystkie �wi�ta, obrz�dy i praktyki, jest Chrystus B�g-Cz�owiek i B�g-Odkupiciel. Wspominaj�c Chrystusa-Cz�owieka, tj. Boga widzialnego w ludzkim ciele, idziemy ku mi�o�ci rzeczy niewidzialnych, jak to pi�knie wyra�a prefacja na Bo�e Narodzenie: "Albowiem przez tajemnic� Wcielonego S�owa nowe �wiat�o Twej jasno�ci zab�ys�o oczom naszej my�li, aby�my poznaj�c widzialnie Boga, zostali porwani do mi�o�ci rzeczy niewidzialnych". Ca�a liturgia prowadzi nas do Chrystusa widzialnego, a przeze� i w Nim do zjednoczenia z Bogiem . �wi�to Objawienia Pa�skiego (Epiphania Domini) ma za g��wn�, przewodni� my�l, �e B�g objawia si� w Chrystusie, aby�my kiedy� mogli doj�� do ogl�dania pi�kno�ci Jego majestatu w niebie. Katolicka liturgia bez wiary w B�stwo Chrystusa musia�aby ulec zmianie i nie by�aby tak, jak jest chrystocentryczna. Czcimy Boga w Chrystusie i przez Chrystusa i to jest g��wna my�l naszej liturgii.\nPOCHODZENIE W BOGU\na)\tPrzyst�puj�c do rozwa�ania prawdy o pochodzeniach w Bogu, zwi�zanych bezpo�rednio z wewn�trznym Jego �yciem, musimy wznie�� si� umys�em ponad czas i przestrze�, kt�re nie odnosz� si� do Boga. Chocia� cz�owiek �yje w tych dwu wielko�ciach. To jednak powinien od nich abstrahowa� i u�wiadomi� sobie r�nic�, jaka dzieli czas od wieczno�ci, a przestrze� od nieograniczonej Bo�ej, nale�y bowiem zawsze z wielk� ostro�no�ci� stosowa� nasze ludzkie poj�cia do Bo�ej rzeczywisto�ci.\nb)\tOg�lnie mo�na by okre�li� pochodzenie jako "powstanie jednego bytu z drugiego". Chc�c to okre�lenie odnie�� do pochodzenia os�b Bo�ych, musimy ze� wykluczy� wszelkie nast�pstwo czasowe; w �wiecie przyrodzonym ka�de pochodzenie i powstawanie w og�le bytu, ma najpierw stadium czystej mo�liwo�ci, nast�pnie stadium samego realizowania si�, jego zako�czenie i wreszcie stadium wzgl�dnie niezmiennego trwania. Natomiast nic podobnego nie mo�emy powiedzie� o Bogu; wieczno�� i niezmienno�� Jego natury ca�kowicie wsp�lnej wszystkim trzem Osobom, wyklucza absolutnie jakiekolwiek ich nast�pstwo w czasie, czy te� zmian�. Dlatego te� nie mo�na si� wyrazi�, �e druga lub trzecia Osoba "pochodzi�a" czy "b�dzie pochodzi�", ale m�wimy, "pochodzi". Nawet i czas tera�niejszy nie ujmuje zupe�nie poprawnie pochodzenia w odniesieniu do Boga, gdy� zawiera element stawania si�, a wi�c zmiany zwi�zanej z czasem. Chc�c przeto podkre�li� cech� niezmienno�ci i ponadczasowego trwania w pochodzeniu Os�b Bo�ych, nale�a�oby m�wi�, i� "s� pochodz�ce", albo jeszcze lepiej "istniej� jako pochodz�ce". Osoby Boskie istniej� odwiecznie i niezmiennie jako pochodz�ce: druga od pierwszej, trzecia za� od pierwszej i drugiej, absolutnie bez pocz�tku, zmiany i zakresu.\nc)\tNale�y wykluczy� z idei pochodzenia Os�b w Bogu wszelk� tak�e zale�no�� od materii i przestrzeni; gdy zwr�cimy uwag� na stosunek byt�w zwi�zanych pochodzeniem w �wiecie stworzonym, to widzimy, �e byt pochodz�cy zawiera tylko cz�� substancji tego, od kt�rego pochodzi i znajduje si� wzgl�dem niego na zewn�trz; tak jest np. w ka�dym pochodzeniu materialnym. Kiedy uwzgl�dnimy nawet dziedzin� ducha (my�l i pragnienie) to cho� znajdziemy tam bli�sz� analogi�, nie b�dzie ona odpowiednikiem wzajemnego stosunku do siebie Os�b Bo�ych, poszczeg�lne bowiem pragnienia i my�li nie wyczerpuj� ca�ej tre�ci woli i umys�u, oraz znajduj� si� wzgl�dem swych w�adz w pewnym znaczeniu na zewn�trz, gdy� nie s� z nimi identyczne.\nW Bogu Osoby pochodz�ce posiadaj� ca�kowicie t� sam�, pe�n� natur�, co Osoby, od kt�rych pochodz�: Syn Bo�y posiada ca�� natur� Ojca, a Duch �wi�ty ca�� natur� Ojcu i Synowi wsp�ln�.\nd)\tPochodzenie Os�b w Bogu nie jest przechodnie lecz immanentne; istnieje w to�samo�ci natury przy r�nicy Os�b, a jest konieczne i najdoskonalsze.\ne)\tTeologowie odr�niaj� pochodzenie dzia�ania i rzeczy powsta�ej (processio operationis et per modum operati); w drugim wypadku nie powstaje dzia�anie z odno�nej w�adzy, lecz istnieje pochodzenie rzeczy zdzia�anej. W Bogu nie mo�e istnie� pochodzenie dzia�ania, gdy� jest on ustawiczn� aktualno�ci�, natomiast mo�e istnie� w wiekuisto�ci pochodz�cy i daj�cy pochodzenie. Rzecz zrozumia�a, �e istnieje daleka bardzo analogia mi�dzy "pochodz�cymi" w�r�d byt�w stworzonych, a pochodz�cymi Osobami w Bogu i dlatego korzystamy z wyra�enia: pochodzenia na spos�b i podobie�stwo rzeczy zdzia�anej (per modum operati).\n�w. Tomasz s�dzi, �e Ariusz zb��dzi�, poniewa� nie przyj�� w Bogu pochodze� immanentnych lecz tylko przechodnie i dlatego wed�ug niego zar�wno Syn Bo�y jak i Dych �wi�ty byli stworzeniami.\nPochodzenie Os�b w Bogu w znaczeniu jakby biernym mo�na okre�li� jako: "powstanie jednej Osoby Bo�ej od drugiej (Syn Bo�y) wzgl�dnie od dwu innych (Duch �wi�ty) przez ca�kowite uczestnictwo w tej samej numerycznie naturze Bo�ej". W znaczeniu za� czynnym jest to: wiekuiste pochodzenie wsobne, przez kt�re �ycie Bo�e jest udzielane osobie, kt�ra pochodzi od innej.\nWidzimy wi�c, �e pochodzenie, w znaczeniu og�lnym przyj�tym, obrazuje w spos�b bardzo nik�y pochodzenie Os�b Bo�ych, konieczna przeto jest ostro�no�� w przenoszeniu cech z jednego na drugie. W Bogu s� tylko dwa pochodzenia duchowe: jedno s�owa Bo�ego (Syna), a drugie: Ducha �wi�tego.\nT w i e r d z e n i e 1: B�g Ojciec posiada natur� Bo��, jako od nikogo nie pochodz�cy \n1.\tK w a l i f i k a c j a t e o l o g i c z n a. De fide definita na podstawie symbol�w wiary. Twierdzenie przyjmowane przez wszystkich chrze�cijan; przesadnie jednak by�o podkre�lone przez tych, kt�rzy dogmat Tr�jcy �wi�tej pojmowali b��dnie - subordynacjonistycznie lub modalistycznie. 2.\tD o w � d. Pismo �w. Na wielu miejscach nazywa Boga Ojca tym, od kt�rego pochodz� Syn i Duch �wi�ty i przedstawia Go jako ca�kowicie niezale�nego w istnieniu i dzia�aniu wewn�trznym (por. J 15, 26; J 16, 15; Rz 1, 1-3; Gal 1, 1, 16; 1 Kor 1, 9; Ef 3, 14).\nTak samo uczy tradycja od czas�w Apostolskich. Sob�r florencki w dekrecie dla Jakobit�w ujmuje ca�� nauk� w nast�puj�cych s�owach: Ojciec czym jest, albo ma, to nie ma od innego, lecz z siebie (Denz. 704).\nT w i e r d z e n i e 2: Syn w Tr�jcy �wi�tej pochodzi w wieczno�ci od Ojca.\n1.\tW y j a � n i e n i e. Nazw� "Syn" bierzemy z Pisma �w., ni�ej b�d� podane dalsze analizy. Syn jest drug� Osob� nie w znaczeniu jednostki matematycznej, ale w sensie metafizycznym, jako byt niepodzielny w sobie, a r�ny od innych, ale i to poj�cie stosujemy w specjalnym tylko znaczeniu, bowiem w �wiecie przyrodzonym jedno�� metafizyczna r�ni si� od innej natur�, w Bogu za� r�nic� mi�dzy osobami s� relacje: rodzenie Syna w stosunku do Ojca oraz tchnienia (spirationis) Ducha �wi�tego w stosunku do Ojca i Syna. W Tr�jcy �wi�tej... ta sama natura Boska posiadana jest w tym samym stopniu i znaczeniu przez trzy r�ne Osoby Boskie. W wieczno�ci... a wi�c z wykluczeniem wszelkiej r�nicy czasowej, kt�ra zawsze ma miejsce przy pochodzeniu byt�w stworzonych.\n2.\tK w a l i f i k a c j a t e o l o g i c z n a. Dogmat uroczy�cie okre�lony na soborze nicejskim.\n3.\tD o w � d: A)\tPismo �wi�te w r�ny spos�b zaznacza, �e istnieje pewna relacja drugiej Osoby od pierwszej. Mianowicie - druga Osoba - S�owo - nazywana jest: Synem, do kt�rego B�g m�wi: "Ten jest Syn m�j mi�y..." (Mt 3, 17); "Wszystko dane mi jest od Ojca mego. I nikt nie zna Syna, jeno Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, jeno Syn i komu by Syn zechcia� objawi�" (Mt 11, 27); "Prawdziwie jeste� Synem Bo�ym" (Mt 14, 33); Odpowiadaj�c Szymon Piotr rzek�: Ty� Chrystus, Syn Boga �ywego" (Mt 16, 16); "Ten jest Syn mi�y, w kt�rym dobrze upodoba�em sobie: Jego s�uchajcie" (Mt 17, 7); "Ufa� w Bogu, niech�e go teraz, je�li chce, wybawi; powiedzia� przecie�, �e jest Synem Bo�ym" (Mt 27, 43); "(...) Zaiste ten by� Synem Bo�ym" (Mt 27, 54).\n"A duchy nieczyste, gdy Go widzia�y, pada�y przed Nim i wo�a�y m�wi�c: Ty� jest Synem Bo�ym. I nakazywa� im surowo, aby Go nie wyjawia�y" (Mk 3, 11-12); por. Mt 9, 6; J 1, 18; Mt 8, 49; J 10, 36; J 11, 4; Kol 1, 15; Hbr 1, 5; 5, 5; 5, 8.\nWszystkie te wyra�enia wskazuj� na pewien �cis�y stosunek zachodz�cy mi�dzy pierwsz� a drug� Osob� Tr�jcy �wi�tej.\nB)\tStosunek drugiej Osoby do pierwszej jest pochodzeniem Syna od Ojca.\nWynika to wprost i jasno z tych�e samych wyra�e�. W Nowym Testamencie jest ponad 100 nazw Filus Dei (Syn Bo�y) wzgl�dnie r�wnoznacznych, odnosz�cych si� do Chrystusa, kt�re m�wi� nie tylko o Nim, jako S�owie wcielonym, ale cz�sto wprost okre�laj� drug� Osob� Tr�jcy �wi�tej jak np.: "Boga nikt nigdy nie widzia�, Ten Jednorodzony B�g, kt�ry jest w �onie Ojca, [o Nim] pouczy�" (J 1, 18); "Wszystko dane jest od Ojca mego. I nikt nie zna Syna, jeno Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, jeno Syn i komu by Syn zechcia� objawi�" (Mt 11, 27); por. J 3, 16-17); 1 J 2, 23.\nC)\tPochodzenie Syna jest posiadaniem tej samej natury Bo�ej, jak� ma Ojciec.\nT w i e r d z e n i e 3: Syn Bo�y pochodzi od Ojca przez prawdziwe rodzenie.\n1.\tW y j a � n i e n i e. Poj�cie rodzenia: jest to pochodzenie istoty �yj�cej przez akt rozrodczy na podobie�stwo natury.\nOkre�lenie powy�sze odnosi si� w�a�ciwie do rodzenia materialnego, jakie istnieje u ro�lin, zwierz�t i ludzi. Obejmuje wi�c ono wszelkie tak bardzo zr�niczkowane rodzaje rozmna�ania od najprostszego podzia�u kom�rek i p�czkowania lub ��czenie r�nych kom�rek produkowanych przez ten sam organizm, a� do ��czenia kom�rek dwu r�nych p�ci� organizm�w.\nPoj�cie to odnosi si� tak�e do rodzenia w Bogu, przez kt�re pochodzi Syn od Ojca, gdy� wszystkie cechy jego istotne realizuj� si� w tym Bo�ym rodzeniu; realizuj� si� one w spos�b niewymownie doskona�y, przeto odnosimy je do Boga analogicznie podkre�laj�c podobie�stwa i r�nice:\na)\tZwykle m�wi�c o rodzeniu mamy na my�li rodzenie materialne, wszystko jednak, co si� z tym wi��e, nale�y odrzuci� w odniesieniu do Boga, w kt�rym nie ma nic z materii.\nb)\tPrzy rodzeniu materialnym byt zrodzony ma zawsze istnienie indywidualne, odr�bne, zachowuj�c wsp�lnot� natury z organizmem macierzystym w znaczeniu gatunkowym. W Bogu natomiast osoba zrodzona posiada ca�� natur� osoby rodz�cej ze wszystkimi w�a�ciwo�ciami tej�e natury.\nc)\tW porz�dku naturalnym osobnik zrodzony przejmuje przez dziedziczenie pewne cechy indywidualnej natury swego rodziciela, a po�rednio tak�e wszystkich swych przodk�w; w Bogu dzieje si� to w spos�b najpe�niejszy, gdy� Syn posiada najzupe�niej ca�� odwieczn� natur� Ojca.\nd)\tW �wiecie przyrodzonym rodzenie jest dobrowolne u cz�owieka, a wzgl�dnie konieczne u zwierz�t, bo normowane naturalnym pop�dem; w Bogu rodzenie Syna przez Ojca jest bezwzgl�dnie konieczne, jako stanowi�ce istot� wewn�trznego �ycia Bo�ego.\ne)\tRodzenie materialne odbywa si� przez udzielenie cz�stki swej substancji osobnika rodz�cego zrodzonemu;\nW Bogu Ojciec oddaje ca�� sw� substancj� Synowi i r�ni si� od Niego tylko relacj� Ojcostwa.\nf)\tPrzy rodzeniu w �wiecie stworzonym ilo�� osobnik�w zrodzonych jest r�na, zale�nie od woli, przypadku czy zdolno�ci rozrodczej organizmu, w Bogu za� z konieczno�ci istniej� tylko trzy Osoby, kt�re wyczerpuj� niesko�czon� pe�ni� Bo�ego bytu.\nPodobnie jak poj�cie rodzenia, tak te� poj�cia Ojcostwa i Synostwa, zaczerpni�te z Pisma �w. bierzemy w odniesieniu do Boga r�wnie� w znaczeniu analogicznym, zwracaj�c uwag� na nast�puj�ce r�nice i podobie�stwa:\na.\tW �wiecie przyrodzonym ludzkim m�wimy o ojcostwie i macierzy�stwie, w Bogu tylko o ojcostwie.\nb.\tZale�no�� syna od ojca w rodzeniu materialnym jest zale�no�ci� przyczynow�, fizjologiczn�, psychologiczn�, i po�rednio duchow�. W Bogu natomiast nie mo�na m�wi� o zale�no�ci przyczynowej mi�dzy osobami Tr�jcy �wi�tej w tym znaczeniu, �e osoba zrodzona jest p�niejsza w czasie od rodz�cej. B�g Ojciec jest wprawdzie "przyczyn�" zrodzenia Syna, ale w takim samym sensie, jak istnieje sam z siebie; nie ma jednak mi�dzy osob� Ojca i Syna zale�no�ci w znaczeniu przyrodzonym, jak mi�dzy przyczyn� i skutkiem w �wiecie stworzonym. Zale�no�� mi�dzy nimi istniej�ca jest zale�no�ci� odwiecznego, wsp�istotnego pochodzenia Syna od Ojca.\nc.\tW �wiecie ludzkim syn jest obrazem cech fizycznych i psychicznych swych rodzic�w, kt�re zosta�y mu przekazane przez zawarte w mikroskopijnych kom�rkach rozrodczych cia�ka chromatyczne, b�d�ce no�nikami gen�w. Poniewa� jednak ten sam osobnik dziedziczy cechy dw�ch organizm�w macierzystych, przeto r�niczkuj� si� one w nim i daj� now� indywidualn� natur� fizyczno-psychiczn�, kt�ra jest tylko cz�ciowym obrazem natur macierzystych, zbli�aj�c si� bardziej do ojca lub matki. Syn Bo�y jest natomiast najdoskonalszym odbiciem Swego Boskiego Ojca, gdy� posiada najpe�niej ca�� Jego natur�, r�ni�c si� od Niego jedynie relacj� Synostwa, kt�ra Go w niczym nie umniejsza wobec Ojca.\n2.\tK w a l i f i k a c j a t e o l o g i c z n a . Dogmat uroczy�cie okre�lony na soborach u�ywaj�cych s�owa o Synu Bo�ym: "zrodzony".\n3.\tD o w � d z P i s m a �w. Pochodzenie drugiej osoby Tr�jcy �wi�tej od pierwszej przez rodzenie zawiera si� implicite, w tak cz�sto u�ywanych tekstach Pisma �w. Nazywaj�cych S�owo - Synem Bo�ym, Synem umi�owanym (Mt 17, 5), jednorodzonym (J 1, 18), pierworodnym (Kol 1, 15).\nWprost za� m�wi o rodzeniu Syna mesjaniczny Psalm 2, 7 cytowany w pierwszym rozdziale listu do Hebrajczyk�w (Hbr 1, 1-3). Syn Bo�y, o kt�rym jest tu mowa, jest "dziedzicem wszechrzeczy" na r�wni z Ojcem. Jest On dalej "odblaskiem chwa�y i wyra�eniem istoty (substantiae) (Ojca), a wi�c ma natur� wsp�ln� i jest wsp�istotny z Ojcem.\n4.\tR a c j a t e o l o g i c z n a. Syn pochodzi od Ojca jako odr�bna immanentna my�l, pochodzi wi�c z istoty �ywej, jest z ni� zjednoczony; istnieje tu nie tylko podobie�stwo, lecz co� wi�cej, a mianowicie to�samo�� natury; realizuj� si� tedy w pochodzeniu duchowym Syna Bo�ego wszystkie cechy zawarte w idei rodzenia, a wi�c mo�na j� stosowa� w orzekaniu o drugiej osobie.\n5.\tD o w � d z e � w i a d e c t w a t r a d y c j i. We wszystkich symbolach jest mowa o Synu Bo�ym jednorodzony, Ko�ci� tedy wierzy, �e w Bogu istnieje prawdziwe, chocia� analogicznie poj�te rodzenie duchowe.\nKilka tekst�w wybranych:\n�w.Ignacy (?107) "Wyczekuj Tego, kt�ry jest ponad wszelk� zmienno�ci�, poza czasem, niewidzialnego, kt�ry dla nas sta� si� widzialnym..." ("Do Polikarpa" 3;2);\nHermas (ok.140) "Pasterz" 12;2 "Syn Bo�y zosta� zrodzony przed wszelkim stworzeniem", (4;1) "S� to �wi�ci Anio�owie, stworzeni jako pierwsi";\n�w.Justyn (ur.100) "Jego za� Syn, kt�ry sam w�a�ciwie Synem jest zwany - S�owo, Kt�re z Nim by�o razem przedtem ni� �wiat by� stworzony i jest zrodzony" (Apologia 2); "Sta�o si� za� to w taki spos�b w jaki ogie� udziela swego istnienia drugiemu ogniowi, nie pomniejszaj�c przez to siebie" ("Dialog z �ydem Tryfonem" 61);\nMeliton z Sardes (ok.160) "On to jest Alf� i Omeg�, On to jest Pocz�tkiem i Ko�cem - pocz�tkiem niepoj�tym i ko�cem nieuchwytnym. On jest Chrystusem" ("Homilia paschalna" 105);\n�w.Teofil (?182) "B�g przeto posiadaj�c swe S�owo we w�asnym �onie, zrodzi� je ze sw� M�dro�ci� i wyni�s� ponad wszystko" ("Do Autolyka");\nList "Do Diogneta" (II w.) "On, kt�ry by� od pocz�tku, objawi� si� jako nowy, okaza� si� pradawnym i rodzi si� zawsze m�ody w sercach �wi�tych. On, Wieczny, dzi� uznany jest Synem" (11;4-5);\nAtenagoras (II w.) "Kim jest Syn to kr�tko wam oznajmiam, �e jest pierwszym Ojca zrodzeniem, ale nie dlatego, �eby by� stworzony, bo od pocz�tku mia� B�g w sobie S�owo jako my�l odwieczn�." ("Poselstwo na rzecz chrze�cijan" 10);\nTacjan (ur.130) "S�owo za� nie na pr�no pojawi�o si� (...) zrodzi�o si� bowiem przez uczestnictwo, a nie przez od��czenie" ("Mowa do Grek�w");\nIreneusz (ur.140) "Zawsze wsp�istniej�cy z Ojcem Syn, dawno i od pocz�tku zawsze objawia� Ojca anio�om, archanio�om..." (Adv. haereses 2;30,9);\nKlemens Aleksandryjski (ur.150) "Kiedy m�wi: Co by�o na pocz�tku (1J 1;1) to wskazuje na urodzenie Syna, kt�ry jest bez pocz�tku i razem z Ojcem istnieje (...) S�owo samo istniej�ce z Ojcem w jedno�ci substancji jest wiekuiste i nie utworzone" ("Adumbrationes in 1J 1;1");\nTertulian (ur.155) "Pochodz�c od Ojca, Synem si� sta�, jest pierworodny jako przed wszystkimi zrodzony, jest jednorodzony jako sam z Boga zrodzony i w�a�ciwie, bo z �ona serca jego" ("Przeciw Prakseaszowi");\n�w.Hipolit (ur. przed 170) "Samo tylko Jego S�owo jest z Niego, dlatego jest Bogiem, gdy� jest Bo�ej substancji." ("Odparcie wszelkich herezji").\nOrygenes (ur.185) "Nie m�wimy bowiem jak mniemaj� heretycy, �e jaka� cz�� substancji Bo�ej zmieni�a si� w Syna, albo �e bez �adnego pod�o�a Syn zosta� stworzony przez Ojca, to znaczy poza Jego substancj�, tak �e by� czas kiedy Syna nie by�o, lecz m�wimy (...) �e z niewidzialnego i niecielesnego Boga S�owo i M�dro�� jest zrodzona" ("Zasady chrze�cija�stwa").\n�w.Dionizy papie� (?268) "Niemniej jednak s� winni, kt�rzy Syna uwa�aj� za tw�r, tj. �e Pan nasz jest utworzony (...) Chocia� boskie nauki dowodz�, �e jest On zrodzony." ("O Tr�jcy �w. i wcieleniu").\n1. Gnostycyzm ma wiele postaci mniej lub bardziej oddalaj�cych si� od chrze�cija�stwa. Za typowego przedstawiciela mo�e by� uwa�any Valentinus.\n2. Por. Mt 9, 1-8 i teksty r�wnoleg�e; Mt 9, 18026 i teksty r�wnoleg�e; Mt 14, 14-32 i teksty r�wnoleg�e; Mt 15, 29-39 i teksty r�wnoleg�e; Mt 7, 38; 8, 22; �k 6, 17; 7, 14; 13, 10; 14, 1; Mt 21, 20 i inne.\n3. Mk 3 i 5 - "A da� im moc uzdrawiania chor�b..."; Mt 10, 8 - "Chorych uzdrawiajcie, zmar�ych wskrzeszajcie...".\n4. Mt 21, 20; Mk 5, 19.\n5. Por. Mk 1, 24; 3, 11; 6, 13; Mt 8, 16; 9, 32; 15, 21; 17, 24.\n6. 25, 1-13; 22, 1-14.\n7. �k 6, 22; Mt 10, 32. Zauwa�my tu paralele mi�dzy prorokami Jahwe i Aposto�ami Chrystusa, znajduj�cymi si� na tej samej linii, co prorocy Jahwe, a wi�c Boga; z tego wniosek, �e Chrystus jest Bogiem\n8. Ps 82, 6; 89, 28 (mowa o kr�lu izraelskim).\n9. Wj 4, 22\n10. Por. J 1, 12 - "Da� im moc, aby stali si� synami Bo�ymi".\n11. W Ewangelii �w. Marka (8, 27, 30) wyznanie Piotra brzmi: "Ty� jest Chrystus", a u �w. �ukasza (9, 20) Szymon Piotr rzek�: "Za Chrystusa Bo�ego".\n12. Biblia hebraica, (ed Kittel), Stuttgart 1925, t. II, s. 996.\n13. The old Testament in Greek, Cambridge 1922, t. II, s. 367.\n14. "Wszystkim, kt�rzy s� w Rzymie, umi�owanym Boga, wezwanym do �wi�to�ci, �aska wam i pok�j od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa" (Rz 1, 7).\n15. Gal 1, 1 - "Pawe� Aposto� nie od ludzi, ani te� przez cz�owieka ale przez Jezusa Chrystusa i Boga Ojca (...) do Ko�cio��w Galacji".\n16. Por. Rz 1, 23 - "I zamienili chwa�� niezniszczalnego Boga na podobie�stwo i obraz �miertelny cz�owieka" - obraz oznacza tu i wygl�d zewn�trzny i podobie�stwo natury.\n17. Por. 1 list do Koryntian, gdzie autor stawia na r�wnej linii moc Ojca i Syna: "Dla nas wszak�e istnieje tylko jeden B�g Ojciec, od kt�rego pochodzi wszystko i dla kt�rego wszyscy jeste�my. I jeden Pan Jezus Chrystus, przez kt�rego sta�o si� wszystko i my przez Niego" (2 Kor 8, 6). Podobne wyra�enia znajduj� si� r�wnie� w Li�cie do Hebrajczyk�w: " Przysta�o bowiem, aby ten, dla kt�rego wszystko i przez kt�rego wszystko... sprawc� zbawienia uwielbi� przez m�k�" Hbr 2, 10). Tak samo w Li�cie do Kolosan autor w spos�b kr�tki pisze o stw�rczej mocy Chrystusa: "Wszystko przez Niego... stworzone zosta�o, a On jest przed wszystkim" (Kol 1, 17).\n18. Por. 2, 9 - "W Nim ca�a pe�nia B�stwa zamieszkuje ciele�nie swmatikw/j - mo�e to wskazywa� na rzeczywiste obcowanie Boga z lud�mi w przeciwie�stwie do zapowiedzi i figur Starego Testamentu, lub te� m�wi o przyj�ciu ludzkiej natury przez Boga, mo�liwe jest r�wnie� znaczenie, �e B�g mieszka doskonale w Chrystusie. Zdanie: "A S�owo sta�o si� cia�em" i "w Nim mieszka pe�no�� B�stwa ciele�nie" s� w g��wnej swej tre�ci r�wnoznaczne; tylko �w. Pawe� lepiej zaznacza sta�y zwi�zek B�stwa z cz�owiecze�stwem Chrystusa Pana. W tej formule streszcza si� ca�a Chrystologia Listu do Kolosan.\n19. Wyra�enie samo nie oznacza wsp�istotno�ci z Bogiem, chocia� jej nie wyklucza. Wyra�enie jest bardzo powszechne od czas�w Homera i oznacza: by� z kim� na r�wnej stopie, a nie by� komu� r�wnym.\n20. S�owo morfh/ czy to w j�zyku klasycznym greckim, czy p�niejszym popularnym (koinh/) - oznacza�o jak�� cech� albo istotn� dla danej rzeczy, albo z istot� zwi�zan�. Platon pisze, �e B�g nie mo�e zmieni� swej formy. (B�g trwa zawsze w swej pierwotnej doskona�o�ci). O formie Boga morfh/| qeou/ m�wi Filon (Leg. Ad Caium, 14), tak samo jak J. Flawiusz (Contra Ap. II, 22), a obaj przyjmuj� znaczenie: forma = natura Boga. W Li�cie do Filipian Pawe� Aposto� m�g� r�wnie� skorzysta� z sensu popularnego: morfh/| - tzn. sposobu istnienia danego bytu, albo sposobu jego ukazywania si� (Chrystus istnieje jako B�g, lub ukazuje si� jako B�g).\n21. Na podstawie �le rozumianego wyra�enia zjawi�a si� teoria "Kenozy" utrzymuj�ca, �e Syn Bo�y podda� si� w rzeczywisto�ci jakiemu� wyniszczeniu swej Bo�ej natury.\n22. Por. teksty: J 17, 5: "A teraz ws�aw Mnie Ty, Ojcze, sam u siebie chwa��, u ciebie pierwej ni�li �wiat by�"; J 5, "Aby wszyscy czcili Syna, jako czcz� Ojca, kt�ry Go pos�a�".\n23. Osoba Syna pozostaje niezmieniona w swym ponadhistorycznym Boskim bycie na �onie Ojca, w swym pojawieniu si� historycznym w charakterze Po�rednika, Zbawiciela i Kap�ana w swym uwielbionym �yciu ponad histori�. R�ne przymioty, kt�re odnosz� si� do Chrystusa, s� cz�sto po��czone w tym samym zdaniu i wyliczane przy tym samym podmiocie. Ten fakt obserwowany w prologu �w. Jana i w tekstach chrystologicznych Listu do Kolosan i Filipian jest czym� wybitnie znamiennym w Li�cie do Hebrajczyk�w.\n24. Filozofia chrze�cija�ska m�wi, �e B�g jest najwy�szym dzia�aniem i samoistnym, pe�nym bytowaniem (esse subsistens), bo nie ma zale�no�ci biernej, a tam, gdzie jej nie ma, znajduje si� czyste dzia�anie. To poj�cie filozofii chrze�cija�skiej odpowiada Ewangelii, kt�ra uczy o ustawicznym dzia�aniu Boga (Ojciec dzia�a... i Ja dzia�am).\n25. Warto tu zacytowa� zdanie, kt�re Chrystus Pan wypowiedzia� w dyskusji � �ydami: Zanim Abraham sta� si�, Ja jestem" (8, 58) - zawarta jest tu my�l, �e Chrystus Pan ma w sobie jaki� pierwiastek niezmienny i ma jak�� preegzystencj� wobec przemijaj�cych ludzi. Podkre�li� to r�wnie� autor w Li�cie do Hebrajczyk�w: "Jezus Chrystus wczoraj i dzi�, ten sam tak�e na wieki" (13 8).\n26. Tekst hebr. El Gibbor (B�g Mocny) por. Biblia Hebraica (ed. Kittel), II, 563 - Iz 9, 5.\n27. "Lecz przysz�a wiara ju� nie jeste�my pod przewodnikiem" (Gal 3, 25).\n28. Pozorny jedynie wyj�tek stanowi �wi�to Tr�jcy Przenaj�w., ale i w tym wypadku wznosimy si� do Boga Ojca, kt�ry jest w Chrystusie i do Boga Ducha �wi�tego pochodz�cego od Syna Bo�ego i przeze� posy�anego.\n29. Z tej racji B�g Ojciec nazywa si� "niezrodzony" = ingenitus. W�r�d arian mieszano poj�cia: nieuczyniony i niezrodzony.