Wysłany: 10:10:10 30-08-07 Temat postu:\nNajlepiej, żeby nie robił tego w miejscach publicznych..\nWysłany: 10:10:42 30-08-07 Temat postu:\nNio właśnie, też racja...\nWysłany: 10:10:43 30-08-07 Temat postu:\nja kiedyś widziałam jak dwóch się całowało i aż mnie obrzydzenie brało\nWysłany: 10:11:11 30-08-07 Temat postu:\ntakże widziałąm kiedyś to na mieście, szybko odeszłam...\nWysłany: 10:53:45 30-08-07 Temat postu:\nnie mam nic przeciwko takim związkom, jestem jedynie przeciwna adopcji nie wiem dlaczego, ale jak widzę dwóch kolesi całujących się to mnie odpycha ale jak widzę dwie kobiety to jest inaczej to nie jest aż takie straszne\na tak apropos, mam bardzo dobrego kolegę geja...i uwielbiam go o wszystkim mogę z nim pogadać...heheh nawet o facetach którzy mi się podobają\nWysłany: 11:27:14 30-08-07 Temat postu:\nco do tego, ze są chorzy psychicznie, to bym sie nie zgodzila, bo znam takich ludzi i są normalni- uzdolnieni, inteligentni, wrazliwi. nie ywbierasz takie orientacji. co zrobilabys, gdyby ktos z twojej rodziny był homo? Wyslalabys na leczenie? Nie mylmy rowniez homoseksualizmu z pedofilią, bo to, ze jakiś mezczyzna kocha innego mężczyzne i towrzy z nim zwiazek nie oznacza, ze sie bedzie za chlopcami uganiać.\nWysłany: 11:27:43 30-08-07 Temat postu:\nZawsze chciałam mieć kolegę geja .. A mnie bardziej odrzuca jak widze, ze laski sie całują..\nWysłany: 11:32:27 30-08-07 Temat postu:\nkoledzy geje są super. Mam jednego, z ktorym sie przyjaznie i zawsze mozemy pogadac o chlopakach, razem tanczymy na imprezach, jest bardzo inteligentny. Jest aktorem, gra w jednym z najbardziej uznanych w polsce teatrow alternatywnych, prowadzi warsztaty ze swiadomosci ciała.\nMam pewnosć, ze do mnie nie podbija, moj chlopak tez nie jest o niego zazdrosny. Nie afiszuje sie ze swoja orientacja, nigdy nie widzialam go za reke z chlopakiem, nie mowiac o calowaniu sie. W zyciu nei nazwalabym go chorym psychicznie\nWysłany: 11:41:31 30-08-07 Temat postu:\nJa Cię popieram i też uważam że są nienormalni, bo często widuje kolesia który na takiego wygląda i on chyba myśli że jest dziewczyną...\nKiedyś mu "dzieńdobry" tak dla jaj powiedziałam ze szkoły, a ten się zbulwersował zaczął coś gadać i w końcu powiedział coś takiego: "Ty dziewczynko nie jesteś w moim typie "\nWysłany: 11:44:00 30-08-07 Temat postu:\nnie wszyscy geje są zniewiesciali, to stereotyp rozpowszechniany przez media, w telenowelach kazdy gej macha rączką i mowi afektowanym głosikiem. W normalnym siwecie nie wyglada to tak czarno-biało\nWysłany: 11:51:14 30-08-07 Temat postu:\nA on kiedyś wyleciał na kogoś z parasolem bo chciał nim bić\nWysłany: 11:52:20 30-08-07 Temat postu:\nDokładnie, stereotyp.. i nie wiem dlaczego nazywa się ich 'chorymi psychicznie'. A jak byś np. Kulka pokochała dziewczynę, wbrew swojej woli, to przecież nie mogłabyś się zmusić do pokochania chłopaka. Uczuciami nei da się sterować.\nWysłany: 11:59:04 30-08-07 Temat postu:\nuważam, z ehomoseksualisci i tak mają sporo problemow, bo otocenie i rodzina czesto nie akceptuje ich orientacji. Jesli zakochaja sie w kims hetero to tez nie moga ujawnic swych uczuc. Znajomi tej samej płci czesto podchodzą do nich ostroznei, bo boja sie, że a nuz widelec taki gj czy lesbijka sie w nich zakocha. Do tego dochodzą stereotypy, politykai szerzenie homofobii w spoleczenstwie. moze powinno sie ich eksterminowac, jak w Trzeciej Rzeszy? Troche tolerancji, bo nigdy nie wiadomo, czy kiedys nie bedziemy mialy córeczki- lesbijki. I co, wtedy mamusia powie jej- "Jesteś chora psychicznie, lecz sie, bo ja cie nie zaakceptuje"?\nWysłany: 12:02:02 30-08-07 Temat postu:\nNo dokładnie, jako tako.. to chyba tylko w Holandii taka tolerancja . W Polsce nawet nie możemy na to liczyć, myślę, że od razu możemy skreślić taką opcje.\nWysłany: 12:04:23 30-08-07 Temat postu:\nByłam w Holandii w centrum handlowym, pracowali tam homo... ale tzreba przyznać że byli bardzo sympatyczni.


Regulamin sprzedaży – Kurs którzy pomoże przygotować dziecko do rozwodu\nRegulamin korzystania z serwisu www.rozwodadzieci.pl\nNiniejszy Regulamin określa zasady funkcjonowania i warunki korzystania z serwisu internetowego www.rozwodadzieci.pl , oraz warunki sprzedaży dostępnych w serwisie produktów.\nMagdalena Bajsarowicz – właściciel i administrator Serwisu, firma Magdalena Bajsarowicz Prawnik Psycholog Praktyk wpisana do Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej oznaczona numerem NIP 6932102564 z siedzibą ulica Przedmiejska 2/112, Wrocław 54-201.\nSerwis – internetowy serwis usługowy, pośredniczący między Autorem a Użytkownikami w\ntransakcjach sprzedaży Produktów. Adresy internetowe Serwisu to http:// www.rozwodadzieci.pl\nAutor – Magdalena Bajsarowicz.\nProdukt – usługa odpłatnego dostępu do Materiałów kursu ,,Jak przeprowadzić dziecko przez rozwód rozstanie rodziców’’ oraz Materiałów Dodatkowych w postaci komputerowych plików, świadczona za pomocą Internetu przez Autora na rzecz\nUżytkownika, za pośrednictwem Serwisu.\nProdukt Bezpłatny – Produkt, który jest udostępniany nieodpłatnie za pomocą Internetu przez\nAutora na rzecz Użytkownika, za pośrednictwem Serwisu.\nMagdalena Bajsarowicz zastrzega sobie prawo do odmowy świadczenia usług, usunięcia danych lub\nlikwidacji zamówienia w przypadku złamania przez niebędącego konsumentem Użytkownika\nProdukt udostępniany jest na konto Użytkownika na okres 365 dni lub inaczej, jeśli było to określone w ofercie. W tym czasie Użytkownik może korzystać z produktu nieograniczoną ilość\nZamówienia realizowane są po otrzymaniu przez Magdalenę Bajsarowicz należności uiszczanej dostępnymi w Serwisie kanałami płatności, tytułem zapłaty ceny oraz ewentualnych innych\nkosztów właściwych dla danego produktu. Informacje o cenie oraz ewentualnych innych kosztach zostaną zawsze podane na łamach Serwisu oraz podczas składania zamówienia.\nCeny wszystkich towarów znajdujących się w Serwisie są wyrażone w złotych polskich z VAT.\nPłatności realizowane są przez serwis Przelewy 24.pl, którego właścicielem jest PayPro SA. 60-327 Poznań, ul. Kanclerska 15, NIP 779-236-98-87.\nPo otrzymaniu potwierdzenia dokonania zapłaty, wysyłana jest do Użytkownika wiadomość email, zawierająca informacje uzyskaniu dostępu do oglądania zakupionych Produktów.\nFaktury wystawiane są na życzenie Użytkownika. W takim przypadku niezbędne jest podanie danych do faktury zgodnie z odpowiednim formularzem. Składając zamówienie Użytkownik\nwyraża zgodę na wystawienie faktury oraz jej odbiór bez konieczności składania swojego podpisu. Postanowienie to nie dotyczy konsumentów.\nZe względu na charakter oferowanego produktu, zwroty nie będą uwzględniane.\nWszelkie Produkty udostępniane za pośrednictwem Serwisu, odpłatne i nieodpłatne, podlegają ochronie przewidzianej w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach\nZakupione Produkty mogą być trwale oznakowane jako pochodzące od Użytkownika, który dokonał zakupu w Serwisie lub otrzymał bezpłatny Produkt. Oznaczenia Produktu nie ujawniają danych osobowych Użytkownika, a służą wyłącznie do identyfikacji pochodzenia Produktu w przypadku naruszenia zasad korzystania z Produktu określonych w niniejszym Regulaminie oraz przepisach prawa. Tym samym każdy Użytkownik nabywający Produkt w\nSerwisie wyraża zgodę na takie oznaczenie i zobowiązuje się nie podejmować żadnych działań w celu zmiany lub pozbawienia danego Produktu tego oznaczenia.\nUżytkownik może korzystać z zakupionych Produktów na własny użytek i zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli odtwarzać w elektronicznych urządzeniach udostępnionych w ramach\nSerwisu w celu zapoznania się z treścią utworu.\nUżytkownik nie ma prawa do powielania, kopiowania i wykorzystywania Produktu (w całości lub\nwe fragmentach). Zabronione jest zmienianie struktury elektronicznej Produktu lub innego rodzaju modyfikacje (np. usuwanie zabezpieczeń lub oznaczeń). Niedozwolone jest również\nUżytkownik zobowiązany jest dbać o to, aby żadne nieupoważnione osoby nie korzystały z Produktów w sposób niezgodny z prawem lub niniejszym Regulaminem. W przypadku wykrycia takich sytuacji, Magdalena Bajsarowicz może kierować roszczenia z tego tytułu względem znanego jej Użytkownika, z tytułu łamania praw do danej kopii Produktu.\nKursy w serwisie nie ponoszą odpowiedzialności za twoje działania. Jesteś odpowiedzialny za własne ruchy i decyzje, a ocena i wykorzystanie naszych produktów i usług powinny być oparte\nna własnej należytej staranności. Zgadzasz się, że Kursy w serwisie nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za wyniki korzystania z naszych produktów i usług.\nWszelkie zakłócenia w funkcjonowaniu Serwisu, uwagi i propozycje pod jego adresem, skargi i reklamacje prosimy kierować drogą elektroniczną na adres mailowy biuro@centrumsprawrozwodowych.pl.\n2.Magdalena Bajsarowicz rozpatruje reklamacje w terminie 14 dni roboczych od otrzymania reklamacji, przy czym okres ten może zostać przedłużony, w przypadku gdy rozpoznanie reklamacji\nwymaga dłuższego czasu. O rozstrzygnięciu zgłoszonej reklamacji Magdalena Bajsarowicz poinformuje Użytkownika za pomocą wiadomości e-mail przesłanego na adres wskazany przez\nUżytkownika w trakcie rejestracji.\nW przypadku, gdy zakupiony Produkt okaże się wadliwy, w szczególności, gdy nie uruchamia się, jest niepełny lub niezgodny z opisem zamieszczonym na stronie Serwisu, Użytkownik\nmoże w terminie 30 dni wystąpić do Magdaleny Bajsarowicz z reklamacją.\nMagdalena Bajsarowicz blokuje Użytkownikowi możliwość dostępu do Produktu, który jest przedmiotem reklamacji.\nW przypadku pozytywnie rozpatrzonej reklamacji Magdalena Bajsarowicz udostępnia Użytkownikowi Produkt pozbawiony wad lub dokonuje zwrotu środków pieniężnych wpłaconych tytułem\nzapłaty za reklamowany Produkt w formie przelewu na wskazany przez Użytkownika rachunek bankowy, w okresie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania formularza zwrotu. Magdalena Bajsarowicz zastrzega sobie prawo potracenia kosztów manipulacyjnych.\nPo pozytywnym rozpatrzeniu reklamacji przez Magdalena Bajsarowicz, Użytkownik zobowiązuje się niezwłocznie usunąć wszystkie posiadane kopie Produktu którego reklamacja dotyczy.\n6a. Powyższe postanowienia 1-5 nie dotyczą konsumentów. W przypadku konsumentów reklamacje można zgłaszać w dowolnej formie, w szczególności w formie e-mailowej na adres:\nbiuro@centrumsprawrozwodowych.pl w terminie 14 dni od dnia wykonania usługi lub też od dnia, w którym zgodnie z umową stron usługa miała być wykonana. Reklamacja winna zawierać oznaczenie\nklienta (imię, nazwisko – tak by Magdalena Bajsarowicz mogła zidentyfikować osobę składającą reklamację) oraz opis zastrzeżeń co do sposobu wykonania usługi. Reklamacje będą rozpoznawane w terminie 14 dni od dnia otrzymania reklamacji i w tym terminie Użytkownik otrzyma odpowiedź na złożoną przez niego reklamację. O rozstrzygnięciu zgłoszonej reklamacji Magdalena Bajsarowicz poinformuje Użytkownika za pomocą wiadomości e-mail\nMagdalena Bajsarowicz zastrzega sobie prawo do zmiany postanowień Regulaminu. Zmiany\nwchodzą w życie z dniem ich opublikowania w Serwisie.\nW przypadku braku akceptacji nowych postanowień Regulamin, o których mowa w ust. 1, Użytkownik ma możliwość odstąpienia od ich akceptacji, co spowoduje wygaśnięcie umowy\nmiędzy Serwisem a Użytkownikiem i będzie prowadziło do usunięcia Konta Użytkownika.\nPowyższe postanowienia 1-2 nie dotyczą konsumentów. Konsumentów obowiązuje regulamin\nw brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania zakupu określonej usługi.\n1.Magdalena Bajsarowicz nie ponosi wobec Użytkownika odpowiedzialności za straty i szkody poniesione przez Użytkownika w związku z korzystaniem z Serwisu, stosowaniem się do informacji prezentowanych w Serwisie lub zawartych w Produktach w jakichkolwiek okolicznościach, jak również za skutki podjętych na tej podstawie decyzji.\nMagdalena Bajsarowicz nie gwarantuje, że informacje przesyłane za pomocą Internetu dotrą do Użytkownika w formie bezbłędnej, kompletnej i pełnej. Postanowienie to nie dotyczy konsumentów.\nMagdalena Bajsarowicz– o ile wadliwe działanie jest spowodowane okolicznościami niezależnymi od Magdaleny Bajsarowicz i którym nie sposób było zapobiec mimo dochowania należytej staranności –\nnie odpowiada za szkody spowodowane wadliwym działaniem systemu transmisji, w tym awariami sprzętu, opóźnieniami i zakłóceniami przesyłu informacji, ingerencją osób trzecich lub\nMagdalena Bajsarowicz zastrzega sobie – po uprzednim uprzedzeniu Użytkownika będącego konsumentem – prawo do czasowego ograniczenia dostępu do Serwisu (całościowego lub częściowego), w celu jego ulepszenia, konserwacji lub jeśli wymagają tego względy\nbezpieczeństwa lub inne, niezależne od Magdaleny Bajsarowicz.


Wycieczka klasy 6a – Szkoła Podstawowa im. Kornela Makuszyńskiego w Czarkowie\nStrona Główna » Aktualności » Wycieczka klasy 6a\nprzez Kornelia Kuś|Opublikowano 25 listopada 2019\n25 listopada klasa 6a wybrała się pociągiem na wycieczkę do Katowic.\nSpotkaliśmy się na dworcu w Piasku i stamtąd rozpoczęła się nasza wyprawa.\nPierwszym miejscem, do którego się wybraliśmy było\nMuzeum Historii Komputerów i Informatyki znajdujące się w budynku Katowickiego Centrum Kultury.\nZatem spacerkiem po Katowicach przeszliśmy do muzeum. Zwiedzanie rozpoczęliśmy od wysłuchania prelekcji dotyczącej pierwszych gier video i pierwszych gier komputerowych. Dowiedzieliśmy się również jak powstawały gry komputerowe oraz komputery i konsole do gier.\nMogliśmy obejrzeć wiele ciekawych eksponatów zarówno pierwsze powstałe komputery, jak i te trochę bardziej współczesne. Dowiedzieliśmy się, że pierwsza gra komputerowa powstała w 1947 roku.\nNajciekawszym punktem zwiedzania było wypróbowanie działających i sprawnych eksponatów, na każdym można było spróbować swoich umiejętności w inną grę i zobaczyć jak działa urządzenie, z którego obecnie powszechnie już nie korzystamy.\nNastępnie spacerem przeszliśmy do Galerii Katowickiej, gdzie ruchomymi schodami dostaliśmy się na najwyższy poziom. Tam udaliśmy się Multikina na film pt: „Czarownica2”.\nPodróż powrotną również odbyliśmy pociągiem, uczniowie samodzielnie wyszukiwali połączenia kolejowe na tablicy informacyjnej oraz sprawdzali, z którego peronu mamy odjazd. Wycieczka była bardzo udana!\nALBUM ZDJĘĆ -> WYCIECZKA KLASY 6A\nK. Kuś/E. Górska\nZ WIZYTĄ W TEATRZE ZAGŁĘBIA ORAZ W MUZEUM ŚLĄSKIM\nDnia 4 lutego 2020 roku uczniowie klas IV i V mieli okazję zobaczyć spektakl Ania z Zielonego Wzgórza na deskach Teatru Zagłębia […]\nMistrzostwa Pszczyny i Ziemi Pszczyńskiej w Narciarstwie Alpejskim i Snowboardzie.\nW Wiśle odbyły się Mistrzostwa Pszczyny i Ziemi Pszczyńskiej w Narciarstwie Alpejskim i Snowboardzie. Zawody cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem. 22.01.2019 roku […]\nSzanowni Państwo celem zachowania zasad bezpieczeństwa bardzo prosimy o zminimalizowanie osobistych wizyt w ZSP w Czarkowie. W razie konieczności osobistego kontaktu należy […]\nProsimy o zapoznanie się z ofertą ubezpieczenia na bieżący rok szkolny. Szczegóły dostępne w zakładce: UBEZPIECZENIE Ubezpieczenie dzieci szkolnych . Wybrany Ubezpieczyciel […]\nPoprzedni post „Wylosuj Anioła”\nNastępny post Dzień Postaci z Lektury


Termos Termite Warhead F-SLIDE 1L\n> Outdoor i survival>Biwakowanie>Termosy i bidony>Termos Termite Warhead F-SLIDE 1L\nTermos ze zwiększoną średnicą wlewu dającą możliwość jedzenia prosto z pojemnika, łatwego napełniania oraz czyszczenia. Nadaje się równie dobrze jako termos na płyny jak i na jedzenie. Zaprojektowany system korka F- SLIDE daje możliwość korzystania z termosu bez konieczności odkręcenia korka. Termos posiada ergonomiczny uchwyt ze specjalnie dobranych tworzyw.\n199 PLN brutto\nPojemność Do 1 litra\nTermos ze zwiększoną średnicą wlewu dającą możliwość jedzenia prosto z pojemnika, łatwego napełniania oraz czyszczenia. Nadaje się równie dobrze jako termos na płyny jak i na jedzenie. Zaprojektowany system korka F- SLIDE daje możliwość korzystania z termosu bez konieczności odkręcenia korka. Termos posiada ergonomiczny uchwyt ze specjalnie dobranych tworzyw. Konstrukcja próżniowa zapewniająca najwyższe walory termoizolacyjne.\nTermiczny efekt izolacji (6 godzin): 60 stopni lub więcej\nEfekt zimna (6 godzin): 12 stopni lub mniej\nRodzaj korka: F-SLIDE\nKubek termiczny Termite Bluff 0,48l plum\nKubek wyposażony w skuteczny system przykrywki PinPro® . Naciskasz, pijesz,...\nTermos Termite Warhead Hammertone 1,2L black\nTermos stworzony dla dwojga. Termos o pojemności 1,2 L z systemem...\nTermos Termite Warhead 0,9L Hammertone black\nTermos stworzony dla dwojga. Termos o pojemności 0,9 L z systemem...\nTermos Termite Warhead 0,75L Hammertone black\nTermos stworzony dla dwojga. Termos o pojemności 0,7 L z systemem...\nKubek termiczny Termite Bluff 0,48l white\nKubek termiczny Termite Bluff 0,48l black\nUstnik Nalgene Easy Sipper Black\nEasy Sipper to nakładka pasująca do butelek Nalgene Wide Mouth 1L. Większość...\nTabletki SIGG Bottle Clean do termosów 20 tabletek 8339.00\nTabletki SIGG Bottle Clean pozwalają utrzymać wnętrze butelki i termosu w...\nKubek termiczny Contigo West Loop 470ml Polar White\nKubek termiczny Contigo West Loop 2.0 o pojemności 470ml z systemem zamykania...\nKubek termiczny Contigo Byron Black 590ml\nKubek termiczny Contigo Byron 470 ml wykonany ze stali nierdzewnej. Podwójnie...\nKubek termiczny Contigo West Loop 470ml Gunmetal Matte\nKubek termiczny Termite Bluff 0,48l blue\nBlenderBottle GoStak Starter 4Pak Pink\n4 niezależnie pojemniki o różnej pojemności, które możesz ze sobą połączyć,...\nBlenderBottle GoStak 150ml 2Pak White\nDwa niezależne pojemniki o pojemności 150ml, które możesz połączyć, tworząc...\nKubek termiczny Contigo West Loop 470ml Black Matt\nTermos Termite Warhead Jar black 0,65L\nTermos na żywność z zastosowaniem nowego stalowego wewnętrznego korka....\nButelka Nalgene 0,4l Spring Green\nLekka i poręczna butelka renomowanej amerykańskiej firmy Nalgene. Wykonana...\nKubek Wildo Fold-a-cup BIG TPE Olive Green\nLekki, składany kubek. Po rozłożeniu przybiera formę stabilnej, plastikowej...\nButelka Helikon TRITAN Wide Mouth 550ml smoked\nWoda zajmuje bardzo ważne miejsce w naszym życiu. To czy mamy jej pod...\nTermos Termite Warhead Black 0,5L\nTermos o pojemności 0,5 L z systemem korka ONE-TWIST®. Doskonała jakość...\nTermos Termite Warhead Black 0,7L\nTermos o pojemności 0,7 L z systemem korka ONE-TWIST®. Doskonała jakość...\nTermos Termite Warhead Black 1L\nTermos o pojemności 1 L z systemem korka ONE-TWIST®. Doskonała jakość stali,...\nTermos Termite Warhead F-SLIDE 1,2L\nTermos ze zwiększoną średnicą wlewu dającą możliwość jedzenia prosto z...\nTermos Termite Warhead F-SLIDE 1,5L\nButelka Helikon TRITAN Wide Mouth 1l przezroczysta\nTermos Termite Warhead Jar gray/green 0,46L\nW termosie zastosowano nowy stalowy wewnętrzny korek. Rozwiązanie jeszcze...\nKubek termiczny Termite Bluff 0,35l black\nKubek termiczny Termite Bluff 0,35l blue\nKubek termiczny Termite Bluff 0,35l white\nKubek Wildo Fold-a-cup TPE Olive Green\nLekki składany kubek. Po rozłożeniu przybiera formę stabilnej plastikowej...


WorldGBC i ERN – PLGBC\nWorldGBC i ERN\nWorld Green Building Council (WorldGBC) jest globalną organizacją działającą na rzecz transformacji środowiska zbudowanego w celu uczynienia go zdrowszym i bardziej zrównoważonym.\nWspólnie z ponad 70 lokalnymi green building councils WorldGBC inicjuje i przyspiesza działania mające na celu realizację ambitnych założeń Porozumienia Paryskiego, poprzez wyeliminowanie do 2050 r. emisji CO2, za którą odpowiadają budynki i sektor budowlany. Prowadzi także szereg globalnych programów i kampanii we współpracy z innymi organizacjami pozarządowymi czy podmiotami sektora prywatnego.\nEuropejska część WorldGBC – Europe Regional Network (ERN), skupia 20 stowarzyszeń w regionie.\nAlicja Kuczera, Dyrektor Zarządzająca PLGBC, jest obecnie Przewodniczącą ERN.\nWięcej informacji: https://www.worldgbc.org/


Goście z Darlington\nPoniedziałek, 11. Wrzesień 2017 06:31\nW piątek 18 sierpnia z lotniska w Newcastle do Krakowa wyleciała grupa 21 osób skupionych w Darlington Town Twinning & International Association. W gronie podróżnych znaleźli się m.in. trzej byli Burmistrzowie Darlington oraz kilku obecnych Radnych.\nOprócz zwiedzania największych zabytków Krakowa, w programie wizyty zaplanowano całodniowe pobyty w Niepołomicach oraz Opolu. W drugim dniu po przylocie, gdy pozostali członkowie wycieczki odpoczywali po podróży, cztery osoby z grupy a zarazem wielcy fani futbolu (Tom Nutt, Gerald Lee, Hugh Adams i Łukasz Samek) wybrali się aby na żywo zobaczyć mecz piłki nożnej w ligowym wydaniu. Na początek odwiedzili obiekty KS „Dąb” Zabierzów Bocheński, gdzie spotkali się z przedstawicielami klubu. Podczas spotkania w którym udział wzięli: Prezes KS „Dąb” Stanisław Łosiński i członkowie zarządu: Grzegorz Samek i Bartłomiej Knapczyk, dyskutowano o amatorskiej piłce nożnej, możliwościach nawiązania współpracy oraz planach na przyszłość.\nNastępnym punktem programu był mecz o Mistrzostwo Nice 1 Ligi pomiędzy beniaminkami, drużynami Puszczy Niepołomice i Odry Opole. Należy przypomnieć, że młodzieżowa drużyna Odry Opole w 2007 roku wystąpiła w międzynarodowym turnieju piłki nożnej zorganizowanym w Darlington zdobywając pierwsze miejsce, pokonując drużyny\nz Anglii, Finlandii i Niemiec. Mecz w Niepołomicach zakończył się remisem 1:1. Odwiedzający mieli możliwość spotkania z Burmistrzem Niepołomic panem Romanem Ptakiem, któremu przekazano strój piłkarski Darlington FC. Doszło również do spotkania z prezesem Puszczy Niepołomice panem Jarosławem Pieprzycą oraz prezesem Odry Opole panem Karolem Wójcikiem, którym przekazano proporczyki drużyny „The Quakers”. Stadion Miejski w Niepołomicach wzbudził olbrzymie zainteresowanie. Goście zwrócili głównie uwagę na funkcjonalność oraz atrakcyjny wygląd obiektu.\nNiedzielę przeznaczono na indywidualne zwiedzanie Krakowa.\nNa poniedziałek 21 sierpnia zorganizowana została wizyta w Niepołomicach. Inicjatorem odwiedzin i wielkim orędownikiem wyjazdu był Łukasz Samek, były mieszkaniec Gminy Niepołomice. Pan Przemysław Kocur, pracownik Referatu Promocji\ni Kultury w Urzędzie Miasta i Gminy Niepołomice przez cały czas pobytu opiekował się grupą. Pobyt zapoczątkowano od wizyty w Małopolskim Centrum Dźwięku i Słowa gdzie obejrzano prezentację dotyczącą miasta. Następnie uczestnicy zwiedzili Muzeum Fonografii, miejsce w którym zgromadzono ponad 150 eksponatów, z których wiele jest ponad stu letnich. W muzeum znajduje się również kolekcja ponad 3 tysięcy płyt winylowych. Następnie wszyscy przeszli do Zamku Królewskiego, gdzie zaserwowano uroczysty obiad. Przy okazji na ręce pana Przemysława Kocura przekazano oprawione zdjęcie High Row oraz wykonany z węgla model słynnego Locomotion No.1. Zamek Królewski w Niepołomicach wzbudził olbrzymi podziw zwiedzających.\nPrzy pomniku króla Kazimierza Wielkiego uczestnicy wycieczki usłyszeli legendy związane z Niepołomicami, by następnie udać się Traktem Królewskim do Kościoła Parafialnego pod wezwaniem Dziesięciu Tysięcy Męczenników.\nNastępnym punktem programu była wizyta w Bibliotece Publicznej im. Tadeusza Biernata oraz wizyta w Muzeum Niepołomickim, aby zobaczyć ekspozycję: Sukiennice II w Niepołomicach oraz Salę Myśliwską. Wszyscy odwiedzający byli urzeczeni klimatem miasteczka oraz olbrzymim profesjonalizmem z jakim byli podejmowani.\nWtorek 22 sierpnia to czas który spędzono w Opolu. W przeszłości wielokrotnie przedstawiciele obydwu miast odwiedzali się przy okazji organizowania różnych wydarzeń. Wizyta w Opolu rozpoczęła się od zwiedzania Rynku, gdzie uczestnicy wyprawy spotkali się z panem Maciejem Wróblem z Biura Współpracy Zagranicznej w Urzędzie Miasta Opola, który w trakcie pobytu opiekował się grupą. Była również okazja przespacerowania się po sławnej Alei Gwiazd. Następnie grupa udała się do Ratusza Miejskiego, który specjalnie na tą wizytę został przyozdobiony we flagi Polski i Wielkiej Brytanii. Grupa została oprowadzona po Ratuszu, by następnie spotkać się z Prezydentem Miasta panem Arkadiuszem Wiśniewskim. W spotkaniu uczestniczyła również pani Magdalena Matyjaszek, Naczelnik Wydziału Kultury, Turystyki i Współpracy Zagranicznej w Urzędzie Miasta Opola. W czasie spotkania przedstawiono prezentację multimedialną na temat Opola oraz dyskutowano na temat dalszej współpracy pomiędzy miastami. Wszyscy uczestnicy otrzymali materiały promocyjne, a dodatkowo pan Toma Nutt (przewodniczący Darlington Town Twinning & International Association) oraz Łukasz Samek (działacz polonijny oraz zastępca przewodniczącego DTT&IA) otrzymali od Prezydenta Opola podziękowania oraz dodatkowe upominki. W imieniu całej grupy pan Tom Nutt przekazał na ręce Prezydenta Opola oficjalny list od Burmistrza Darlington oraz prezenty.\nNastępnie wszyscy uczestnicy zaproszeni zostali do Restauracji Biesiada Opolska na regionalny obiad. Kolejnym punktem programu było zwiedzanie miasta. Wszyscy udali się w drogę do Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu, zwiedzając przy okazji Amfiteatr. W czasie drogi pan Maciej Wróbel opowiadał o historii miasta, przytaczając wiele ciekawych faktów oraz odpowiadając na liczne pytania. Wizyta w Muzeum bardzo przypadła do gustu odwiedzającym z Darlington, nie tylko ze względu na fakt, że poznali wiele ciekawostek dotyczących historii polskiej piosenki, ale także na możliwość wzięcia udziału w wielu interaktywnych aplikacjach. Był to ostatni punkt programu wizyty w Opolu, zanim grupa wyruszyła w podróż powrotną do Krakowa.\nW czwartek 23 sierpnia grupa wybrała się do Oświęcimia, aby tam złożyć hołd ofiarom obozu Auschwitz. Wizyta wywarła wielkie wrażenie i odcisnęła się w pamięci uczestników.\nNa piątek 24 sierpnia w godzinach wieczornych przewidziany został powrót do Anglii. Zanim to jednak nastąpiło uczestnicy wycieczki mieli jeszcze możliwość odwiedzenia zabytkowych miejsc znajdujących się w Krakowie, przejażdżki bryczkami oraz zakup pamiątek.\nUczestnicy wizyty w Polsce chcą bardzo serdecznie podziękować wszystkim za wielką gościnność oraz możliwość spotkań. Czas spędzony w Polsce był dla wszystkich czasem nie tylko poznania wspaniałych ludzi, ale też zapoznaniem się z historią, tradycją, kulturą oraz skosztowania polskiej kuchni. Wiele osób już potwierdza chęć powrotu w przyszłości do Polski.\nWięcej na temat wyjazdu do Polski znaleźć można na stronie Darlington Town Twinning & International Association:


Skrzynia M32 - Strona 8 - Astra5Klub.pl\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 10:46\nTakie pytanie mam. Chodzi mi po głowie wymiana oleju w skrzyni po 20 000 km. Zadzwonilem do ASO i niestety mojego serwisanta nie zastałem, a trafilem na takiego na ktorego nigdy nie chce trafiac (kto ma wiedziec ten wie ) Nie bede opisywal czego itd. Zadalem mu pytanie o koszt wymiany oleju w naszej skrzyni w Astrze 5. Zaczal opowiadac ze to bezobslugowa i ze sie nie wymienia itd itp. Stad pytanie... Czy rzeczywiscie tak jest? (ja sie kompletnie nie znam na mechanicznym aspekcie takiego zabiegu). Zaczał mowic o potencjalnym braku korka spustowego itp. Ktos sie orientuje jak sprawa wyglada w tych konkretnych skrzyniach montowanych w Astrze 5 (1,4 150KM) ? Z góry dzieki za informację ;) Wole być bardziej przygotowany niz ASO (z reszta jak zwykle)\nPostautor: wojo » 30 gru 2017, 11:01\nCzy wrzucenie 2 biegu i towarzyszacy przy tym efekt "szarpniecia" to normalne zjawisko przy tej skrzyni? (szczególnie jak jest zimna) czy po prostu nie umiem już jeździć manualem?\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 11:05\nTzw kangurek 90% z nas w takim razie nie potrafi manualem jeździć Tym manualem podkreślmy\nPostautor: daro » 30 gru 2017, 11:22\nKrzychu dobrze prawi. Te zjawisko jest normalne i zobaczysz @wojo, że im dłużej pojeździsz to opanujesz tą bestię... wtedy z kangura zrobi się łagodny baranek\nPostautor: Budus » 30 gru 2017, 11:29\nalbo silna bestia\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 11:33\nDobra, ale niech ktoś uradzi coś na moje pytanie powyżej\nPostautor: daro » 30 gru 2017, 11:39\nNie znam budowy skrzyni biegów z naszego tematu ale Krzychu powiem Ci jedno. W moim przypadku ASO proponowało wymianę oleju na nowy jako środek zaradczy na wycie czyli jest możliwa wymiana ale tego ogólnie nie robią gdyż jak już Ci powiedzieli.... skrzynkę mamy bezobsługową.\nPostautor: wojo » 30 gru 2017, 11:49\nKrzysiec pisze: Tzw kangurek 90% z nas w takim razie nie potrafi manualem jeździć Tym manualem podkreślmy\ndaro pisze: Krzychu dobrze prawi. Te zjawisko jest normalne i zobaczysz @wojo, że im dłużej pojeździsz to opanujesz tą bestię... wtedy z kangura zrobi się łagodny baranek\nJa pier... codziennie mnie zaskakuje to auto, faktycznie bezwstydnie luksusowa! ta astra\nPostautor: Szefczu » 30 gru 2017, 13:42\nwojo pisze: Czy wrzucenie 2 biegu i towarzyszacy przy tym efekt "szarpniecia" to normalne zjawisko przy tej skrzyni? (szczególnie jak jest zimna) czy po prostu nie umiem już jeździć manualem?\nNa początku też często mi 2 szarpało, ale tak, problem leży (siedzi) między kierownica a fotelem po jakimś czasie opanujesz sprzeglo i jeździ się pięknie\nPostautor: SACZI » 30 gru 2017, 15:22\nKrzysiec pisze: Takie pytanie mam. Chodzi mi po głowie wymiana oleju w skrzyni po 20 000 km. Zadzwonilem do ASO i niestety mojego serwisanta nie zastałem, a trafilem na takiego na ktorego nigdy nie chce trafiac (kto ma wiedziec ten wie ) Nie bede opisywal czego itd. Zadalem mu pytanie o koszt wymiany oleju w naszej skrzyni w Astrze 5. Zaczal opowiadac ze to bezobslugowa i ze sie nie wymienia itd itp. Stad pytanie... Czy rzeczywiscie tak jest? (ja sie kompletnie nie znam na mechanicznym aspekcie takiego zabiegu). Zaczał mowic o potencjalnym braku korka spustowego itp. Ktos sie orientuje jak sprawa wyglada w tych konkretnych skrzyniach montowanych w Astrze 5 (1,4 150KM) ? Z góry dzieki za informację ;) Wole być bardziej przygotowany niz ASO (z reszta jak zwykle)\nSkoro olej do skrzyni wlali, to i da się go wymienić. Trzeba z G pogadać bezpośrednio.\nMnie zastanawia, jaki olej do tych skrzyń wlać.\nPróbowałem Opel Polska podpytywać o klasy lepkości i jakości, ale Pani Ewa S. na wyraźniej mnie "nie lubi"\nolej gm.jpg (30.11 KiB) Przejrzano 1478 razy\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 15:25\nDlatego czekam i 2go dzwonie do G.\nPostautor: dziadzia82 » 30 gru 2017, 17:30\nBardzo dobry olej zaleta szczególnie w zimie 100% Ester\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 17:42\ndziadzia82 a nie wiesz jak tam z dojsciem do wymiany? Jest jakiś koreczek spustowy itp czy trzeba rozbierać pół auta ? Bo tak mnie "straszył" serwisant na szybko przez telefon.\nPostautor: dziadzia82 » 30 gru 2017, 18:22\nKrzysiec pisze: dziadzia82 a nie wiesz jak tam z dojsciem do wymiany? Jest jakiś koreczek spustowy itp czy trzeba rozbierać pół auta ? Bo tak mnie "straszył" serwisant na szybko przez telefon.\nproszę M 32\nKanał i 30 min pracy. pojemność 1,9L\nTe ASooo no wiesz co mam na myśli\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 18:51\nWiem wiem... Na pewno ten jeden serwisant Mojego stałego konsultanta serwisu nie bylo :/ Kwestia tego czy do tych wlewow i zlewow bedą miec dobre dojscie - zeby nagle za robocizne 3 godziny nie wlepili bo musieli zdjemowac rozrzad, turbine wyjmowac tloki itp\nPostautor: dziadzia82 » 30 gru 2017, 18:56\n30 min roboty dojście bezproblemowe.\nWlew z góry obok łapy wybieraka. ( korek na imbus kawałek wężyka i menzurka lub strzykawka )\nSpust na mechanizmie różnicowym poniżej półosi lewej. Czyli standardowo\nW razie problemów zapraszam\nPostautor: Elfiasty » 30 gru 2017, 19:00\nDostęp do wlewu jest idealny nic nie trzeba demontować, tak samo ze spustem. Jak masz ochotę to polecam samemu wymienić. Wymieniałem co prawda w insigni tak trzeba było wyjąć sterowniki. W astrze dużo więcej miejsca także robota bardzo przyjemna.\nPostautor: Krzysiec » 30 gru 2017, 19:24\nDzieki chlopaki. Przynajmniej wiem, ze nie mogą mi kręcic ze trudna sprawa itd itp. Czyli koszt to 2 litry oleju plus ok 45 minut. Mysle ze nie wiecej niz 200-250 zł. Jak mialbym kanal / podnosnik to pewnie sam bym sobie to zrobil w wolnej chwili, która mam nadzieje w nowym roku znalezc nieco czesciej Z uwagi na prace w RZ bez delegacji w EL\nPostautor: Elfiasty » 30 gru 2017, 19:57\nPostautor: SACZI » 30 gru 2017, 21:43\nhttps://www.skrzynie.com.pl/m32-budowa- ... iegow.html\nPostautor: pawelsmo » 17 kwie 2018, 16:27\nA ja mam pytanie, innej beczki. Auto ma 8000 na blacie, jak wciskam sprzęgło przy zmianie biegu, szczególnie z 1 na 2 to skrzynia jakby miała jakieś luzy i coś wali, uderza w środku. Szczególnie odczuwalne przy zmianie na niskich obrotach. Jak ruszam też i nie do końca puszczę sprzęgło a następnie wcisne je to efekt jest podobny,-uderzenie odczuwalne i słyszalne. Przy zmianie biegów na wyższych obrotach tak okolice 3,5 tys. nie ma tego efektu. Zauważyliście to u siebie czy to moja skrzynia już się kończy po tak kosmicznym przebiegu\nPostautor: Krzysiec » 17 kwie 2018, 16:34\nJa też mam prawie od początku wrażenie przy zmianie w korku jak stoję takie głośne wrzucenie nawet 1nki. Auto nawet minimalnie potrafi drgnąć... Ale tak minimalnie. Zwłaszcza stojąc w korkach to mam. Na wyższych tak jak piszesz... Nic. Ja mam już 23500 km Narazie jeździ\nPostautor: pawelsmo » 17 kwie 2018, 16:54\nDokładnie mam to samo, jak wrzucam 1 to lekko coś pukanie jakby nie trafiało i leciutko potrafi ruszyć autem. Niepokoi mnie jednak taka głośna praca a szczególnie te uderzenia w skrzyni przy wciskaniu pedału sprzęgła, raz głośniej a raz ciszej coś tam uderzy. Biegi wchodzą idealnie. Będę niedługo w aso mm cars, który jest polecany, to niech oni się przejada.\nPostautor: daro » 17 kwie 2018, 16:59\npawelsmo pisze: ...jak wciskam sprzęgło przy zmianie biegu, szczególnie z 1 na 2 to skrzynia jakby miała jakieś luzy i coś wali, uderza w środku. Szczególnie odczuwalne przy zmianie na niskich obrotach. Jak ruszam też i nie do końca puszczę sprzęgło a następnie wcisne je to efekt jest podobnie...\nMam identycznie. Może nie wali ale słychać stuk tak jak to opisałeś. Uznałem, że tak ma być bo to M32. Zresztą z jednym Panem z serwisu jechałem to nie widział (jak zwykle) zastrzeżeń. Temat poruszę z Kierownikiem przy najbliższej wizycie\nPostautor: pawelsmo » 17 kwie 2018, 17:02\nBędę szybszy, jadę jutro to zobaczymy co powiedzą. Na 7:00 mam umówiona wizyty to po wszystkim napisze co magicy wywrozyli. w zimę jakby mniej odczuwalny jest ten efekt...\nPostautor: Krzysiec » 17 kwie 2018, 17:14\nA nie masz czasem takiego efektu że jak puszczasz sprzęgło i dodajesz gazu tak powoli np ruszając ze świateł, to tak coś szura jakby? A może to o te stuki Ci chodzi? Ja już dawno i tym pisałem... Takie jakby jakies koło się kręciło i dopiero po chwili łapało z takim szuraniem, "stukaniem". A zwłaszcza odczuwalne to jest właśnie latem... Zima mniej... I zwłaszcza ruszając pod górkę. Zauważyłem tez ze jak puszcze sprzęgło mając już sporo wciśniętego gazu (czyli ruszam z buta i głośno) to tego nie ma Powiedz, że tak masz To jest rzecz która drażni mnie od samego początku i staram się od ponad roku do tego przyzwyczaić ... W ASO nic mi nie zaradzili\nPostautor: pawelsmo » 17 kwie 2018, 17:28\nWiesz co w sumie nigdy nie ruszyłem z buta tak mocniej, ale sprawdzę i dam znać. Szurania chyba nie mam ale każdy ba swój sposób interpretuje szuranie. Poobserwuje to o czym napisales.\nPostautor: Fuks » 17 kwie 2018, 17:30\nWymiana oleju w skrzyni na lepszy powinna troszkę pomóc.\nMam taki plan w niedalekiej przyszłości.\nPostautor: Krzysiec » 17 kwie 2018, 17:36\npawelsmo pisze: Wiesz co w sumie nigdy nie ruszyłem z buta tak mocniej, ale sprawdzę i dam znać. Szurania chyba nie mam ale każdy ba swój sposób interpretuje szuranie. Poobserwuje to o czym napisales.\nTZn nie tyle ruszanie z buta co wycie silnikiem już, bo gazu sporo i wtedy puszczam z wyczuciem sprzęgło i wtedy tego NIE MAM. A jak ruszam powolutku puszczając sprzęgło równomiernie dodając gaz to takie "pu pu pu pu pu" i lekkie drganie na pedałach odczuwam.\nPostautor: astra » 18 kwie 2018, 11:19\nKrzysiec pisze: A nie masz czasem takiego efektu że jak puszczasz sprzęgło i dodajesz gazu tak powoli np ruszając ze świateł, to tak coś szura jakby? A może to o te stuki Ci chodzi? Ja już dawno i tym pisałem... Takie jakby jakies koło się kręciło i dopiero po chwili łapało z takim szuraniem, "stukaniem". A zwłaszcza odczuwalne to jest właśnie latem... Zima mniej... I zwłaszcza ruszając pod górkę. Zauważyłem tez ze jak puszcze sprzęgło mając już sporo wciśniętego gazu (czyli ruszam z buta i głośno) to tego nie ma Powiedz, że tak masz To jest rzecz która drażni mnie od samego początku i staram się od ponad roku do tego przyzwyczaić ... W ASO nic mi nie zaradzili\nWidzę że kilku kolegów tutaj ma te same problemy w kilku ostatnich postach.\nMam tak samo, to mnie najbardziej wku#$wia. Również od roku próbuję się przyzwyczaić ale nie mogę i już chyba nie chcę. ASO oczywiście TTTM a to gówno prawda, nie ma być żadnych stuków/bicia.\nMoje obserwacje są takie. Jak bieg z 1 na 2 wejdzie bez chrupnięcia (zmiana energiczna z minimalnym przytrzymaniem na ułamek sekundy na etapie pracy synchronizatorów), idealnie na klik to wolne puszczenie sprzęgła i stuknięcia nie będzie.\nJeśli bieg z 1 na 2 wejdzie ze słyszalnym chrupnięciem (szybka zmiana) to jakby nie puszczać sprzęgło będzie stuk. Pod górkę będzie na bank po szybciej z obrotów spada i wolne puszczanie nie wchodzi w grę. Wysokie obroty i puszczanie sprzęgła szybko to nie jest lekarstwo, chyba nie trzeba tego tłumaczyć.\nSami spróbujcie i dajcie znać.\nCzyli ślizganie i przypalanie tarczy dociskowej sprzęgła?


Poprzednia praca: Znaczenie lasów\nNastępna praca: Zanieczyszczenie środowiska na Wyżynie Śląskiej.\nTreść: Żyjemy w czasach przełomów. Rozpadają się imperia, kruszą się systemy polityczne, zmienia się mapa świata. Nawet najnowsze atlasy są już nieaktualne. Powstają dziesiątki nowych państw, święte do niedawna granice ulegają zmianom. Ale i geografia fizyczna musi zrewidować swoje mapy. Znane nam zarysy wielkich mórz śródlądowych (na przykład Morza Kaspijskiego) już od dawna nie odpowiadają rzeczywistości. Zasięgi lodowców górskich zmieniają się z niezwykłą szybkością. Nieaktualne są też mapy klimatyczne świata, bo klimat zmienia się szybciej niż cykl produkcyjny atlasów. Już w najbliższych dziesięcioleciach daleko idącym zmianom mogą ulec zarysy linii brzegowych wielu państw świata, niektóre zaś państwa (państewka, prawdę mówiąc) przypuszczalnie znikną w ogóle z powierzchni Ziemi. Już dziś przygotowuje się plany ewakuacji setek tysięcy ludzi z terenów, które mogą zostać zalane.\nOstatnie lata przyniosły rekordowe upały na całym świecie i przejdą do historii jako najcieplejsze od wielu stuleci, być może nawet od końca ostatniej epoki lodowej. Ale i cała dekada lat osiemdziesiątych była pod tym względem rekordowa. Jak pisze John Gribbin w książce Hothouse Earth: „od czasu rozpoczęcia wiarygodnych pomiarów temperatury przed 100 laty sześć najcieplejszych lat odnotowaliśmy w ciągu ostatniej dekady – były to, w kolejności, lata 1988, 1987, 1983, 1981, 1980 i 1976. Globalne temperatury wzrosły o około 0,5°C od początku bieżącego stulecia”. Zdanie to, wyjęte z Raportu Badań Klimatycznych Uniwersytetu Wschodniej Anglii, zapisano w roku 1989, czyli przed rekordowymi upałami ostatnich paru lat.\n-J. Gribbin: Hothouse Earth, Londyn 1990, s. 9.\n-G. Utterstrøm: Climatic Fluctuations and the Population Problem in Early Modern Times, [w:] D. Worster (red.): The Ends of the Earth, Cambridge 1988, s. 77.\nWzrost temperatury będzie jeszcze większy, nawet o 1°C, jeśli uwzględnimy okres od roku 1850, kiedy to rozpoczęło się powolne ocieplanie klimatu. Świat, w którm żyjemy, jest niewątpliwie cieplejszy od znanego nam z przekazów historycznych. Jeden stopień może nie robi wrażenia, pamiętajmy jednak, co to oznacza: każdy dzień roku 1990 był średnio o jeden stopień cieplejszy niż przed ponad stu laty. Jak pisze Gribbin, gdyby ciepło to, z jakichś względów, skoncentrowane być miało w jednym tylko dniu, mielibyśmy temperaturę o 365°C wyższą niż normalnie. W tej temperaturze cały ołów świata byłby już w stanie płynnym. A takich zmian nie można lekceważyć. Nie wiemy, czy człowiek ma swój udział w tych zmianach. Być może są to naturalne fluktuacje, podobne do tych, jakie miały miejsce w przeszłości. Ale fakt, że przypadają one na czasy bezprecedensowych przekształceń środowiska na całym świecie, jest być może znaczący. Od czasu, gdy Jim Hansen z NASA, niekwestionowany autorytet w dziedzinie zmian klimatycznych, powiedział w dramatycznym przemówieniu przed Kongresem Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie, że „możemy stwierdzić z 99-procentowym prawdopodobieństwem, iż obecne ocieplenie rzeczywiście wykazuje trend wznoszący, nie jest więc przypadkową fluktuacją”. Nie wszyscy jednak się z tym godzą. Zjawisko „efektu szklarni”, o którym tak wiele się ostatnio mówi, jest bardzo złożone i nie ma wciąż jednoznacznych dowodów, że wywołane zostało przez działalność człowieka. Z drugiej strony byłoby doprawdy dziwne, gdyby tak radykalne przeobrażenia, jakim podlega cała planeta, nie miały w ogóle wpływu na funkcjonowanie ziemskiego klimatu. Z czasów historycznych znamy zbyt wiele przykładów, gdy stosunkowo lokalne i niewielkie zmiany środowiskowe miały nieodwracalne i dramatyczne konsekwencje dla całych regionów. Nie budzi już raczej wątpliwości na przykład, że załamania cywilizacji Majów czy Mohendżo-Daro były spowodowane naruszeniem równowagi „ekologicznej” na zajmowanych przez nie obszarach. Dziś, gdy zmiany są nieporównanie większe i szybsze i gdy wywierają wpływ na całą planetę, musimy po prostu liczyć się z globalnymi konsekwencjami. Efekt szklarni byłby tylko jedną z nich. Wszystko wskazuje więc na to, że nadchodzą ciepłe czasy. Ilość dwutlenku węgla i innych gazów „szklarniowych” w atmosferze rośnie stale i wzrostu tego nie da się w najbliższych latach powstrzymać. Więc, jeśli modele klimatyczne okażą się prawdziwe, nieuchronnie postępować winno ocieplenie. Zmiany, które miały miejsce w przeszłości i które – choć nie były wywołane przez człowieka – mogą stanowić analogię przyszłych wydarzeń. Będzie zapewne dla wielu zaskoczeniem, że tym „modelowym” zdarzeniom niemal nieodmiennie towarzyszyły przeobrażenia, które kojarzą się nam jak najlepiej.\nŻyjemy w okresie polodowcowym, na ruinach dawnego lodowcowego świata. Cała otaczająca nas geografia – rozmieszczenie jezior i skał, rzeźba powierzchni, roślinność – nosi niezatarte ślady tego niezwykłego i tak niedawno zakończonego okresu, kiedy to północna i częściowo środkowa Europa, a także północna Ameryka, znajdowały się pod potężnymi czapami lodowymi, które zamroziły ogromne połacie świata na dziesiątki tysięcy lat. Świat, w którym żyjemy, jest więc młody – liczy sobie dopiero 12 tysięcy lat\nOkres, który nastąpił po ostatnim zlodowaceniu, nazywany jest holocenem. W porównaniu z epoką lodową jest on cieplejszy (średnio o kilka stopni) i bardziej wilgotny, gdyż wielka masa wody, która uwięziona była w czapach lodowych, krąży teraz swobodnie między hydrosferą i atmosferą. Choć mówimy o jednym okresie – holocenie – nie znaczy to wcale, że przez 12 tysięcy lat klimat nie ulegał zmianom. Przeciwnie. Podobnie jak w okresie glacjalnym okresy cieplejsze przeplatały się z chłodniejszymi, tak i w okresie „ciepłym”, polodowcowym, klimat zmieniał się. A zmianom klimatu towarzyszyły – będąc niemal ich odbiciem – gospodarcze, polityczne i społeczne zmiany w historii ludzkości. Dziś tworzy się już nowa gałąź wiedzy, historia klimatyczno-ekologiczna, zwana też środowiskową, która stara się uchwycić związek między zmianami środowiska naturalnego a głównymi etapami dziejów człowieka. Już teraz niektóre wojny i rewolucje, przemiany gospodarcze i polityczne tłumaczone bywają jako ekologiczne reakcje przystosowawcze lub odpowiedzi społeczeństw na – z pozoru nawet nieznaczne – zmiany klimatu i środowiska. Rodzi się nowy rodzaj determinizmu: kiedyś decyzjom wielkich jednostek czy logice zachowań mas ludzkich przypisywano sprawczą moc historii, dziś największe nawet przetasowania historyczne łączone bywają z zaledwie kilkustopniowymi zmianami klimatycznymi. I wydaje się, że w niektórych przynajmniej przypadkach trudno będzie się przed takim determinizmem obronić.\nW holocenie wystąpiły trzy wyraźnie cieplejsze okresy (nie licząc naszego). Pierwszy, optimum klimatyczne, zaczął się wkrótce po ustąpieniu lądolodów i zakończył około 5 tysięcy lat temu. Drugi, z przełomu er, trwał od roku 500 p.n.e. do 400 n.e. Trzeci, który przypadł na czasy historyczne, rozpoczął się około roku 800 i trwał do końca XII wieku. Wszystkie wpłynęły na losy człowieka, dwa odcisnęły piętno na naszej historii.\nByć może za 20 lat świat będzie cieplejszy o 1–2°C, niż jest dzisiaj, i może ta różnica nie wydaje nam się znacząca. W końcu różnice między porami roku sięgają nawet kilkudziesięciu stopni, a i w ciągu jednego dnia z łatwością dochodzić mogą do 20°. Ale to właśnie takie niemal nieuchwytne zmiany zachodzące w ostatnim tysiącleciu miały głęboki wpływ na rozwój cywilizacji i na niekiedy drastyczne wydarzenia, jakie mu towarzyszyły.\nOptimum klimatyczne zaczęło się wkrótce po ustąpieniu lądolodu i było najcieplejszym okresem przynajmniej w ciągu ostatnich 75 tysięcy lat, tzn. od czasu poprzedniego interglacjału, który był zapewne nieco cieplejszego niż obecny. Z badań pyłków kopalnych wynika, że borealne lasy iglaste (tajga) zachodniej Syberii i Kanady rozciągały się wówczas mniej więcej 300 km dalej na północ, a więc zajmowały obszary dzisiaj całkowicie bezleśne (tundrowe), porosłe tylko trawami, krzewami i mchem. Temperatura wód oceanicznych była na niektórych obszarach wyższa nawet o 6°C od dzisiejszej, oceany parowały więc silniej, co powodowało zwiększenie wilgotności powietrza. Wzmożone opady wypełniły po brzegi baseny i jeziora saharyjskie, a jezioro Czad na przykład przybrało rozmiary prawdziwego morza, rozlewając się na obszarze porównywalnym z dzisiejszym Morzem Kaspijskim.\nWtedy to właśnie zazieleniła się Sahara i Bliski Wschód. Wspaniałe ryty naskalne i malowidła świadczą o tym, że tereny te tętniły życiem i występowała na nich fauna typowa dla dzisiejszej sawannowej Afryki. Kolejne, rozciągające się na tysiąclecia, odmiany stylistyczne tej naskalnej galerii pod gołym niebem pokazują jednak obraz terenu coraz bardziej suchego: od bogactwa dzikiej, a później udomowionej zwierzyny na początku, aż po ostatnie – powstałe tuż przed odejściem ludzi i zwierząt – malowidła przedstawiające już tylko wielbłądy, najbardziej wytrzymałe zwierzęta prawdziwej pustyni. (Do dziś gdzieniegdzie tylko na wilgotniejszych obszarach pustyni pozostały przy życiu relikty dawnych czasów – najstarsze drzewa oliwne, których korzenie zdążyły przez stulecia wrosnąć niewiarygodnie głęboko, aż do warstwy wodonośnej, oraz drobne populacje krokodyli nilowych, zupełnie izolowane od zewnętrznego świata).\nOkoło 5 tysięcy lat temu okres cieplejszy był już w odwrocie. Temperatury zaczęły spadać, wydłużyły się lodowce górskie, lasy szpilkowe wycofały się na południe, obniżył się poziom morza, obszary dzisiejszych pustyń na powrót zaczęły przypominać pustynie. Dla populacji ludzkich przyszły ciężkie czasy – przynajmniej na północy. Około 2500 lat temu, w mroźnej znów Skandynawii narodziła się legenda o Ragnarok jako odległe wspomnienie dawnego, dobrego i ciepłego świata, po którym przyszła skuta lodowym mrozem rzeczywistość.\nNie jest zapewne przypadkiem, że następne, niewielkie tym razem ocieplenie, przypadające na okres od 500 roku p.n.e. do 400 roku n.e., zbiegło się w czasie z rozkwitem cywilizacji rzymskiej, i nie jest może bez znaczenia, że jej upadkowi towarzyszyło kolejne, ponownie dość łagodne, oziębienie, które w Europie zakończyło się dopiero około roku 700. Rozpoczęło się wtedy nowe ocieplenie – znów niewielkie, krótkotrwałe i – brzemienne w skutki. Przyniosło ono spektakularne wydarzenia, takie jak rozkwit cywilizacji nordyckiej, wielkie wyprawy Wikingów, kolonizację Islandii, odkrycie Grenlandii i wreszcie – dotarcie do Ameryki (Labradoru).\nDzieje wypraw Wikingów i całego apogeum kultury normańskiej to niezwykły przykład powiązań historii i klimatu. Historia ta zaczęła się na dalekiej północy, bo tylko tam cieplejszy klimat przynieść może radykalną odmianę, a nie jedynie poprawę życia, dla wielu roślin okres wegetacji musi być odpowiednio długi, by mogły być uprawiane; nawet kilkudniowe wydłużenie tego okresu przy jednoczesnym choćby niewielkim ociepleniu, może okazać się przełomem. Tak więc około VIII wieku, gdy klimat złagodniał, cywilizacja skandynawska weszła w okres niezwykłego rozwoju. Szybko zresztą przekroczyła granice nordyckiego świata.\nNormanowie byli ludem bardzo ruchliwym. Część z nich pożeglowała na zachód północnymi szlakami, zdobywając kolejno Islandię, Grenlandię, wreszcie Amerykę. Inni, korzystając z rzecznych szlaków Europy, zapuszczali się daleko na południe i wschód, patronując nawet narodzinom nowych struktur państwowych na Wschodzie (w tym Rosji – hipoteza warezkiego, czyli normańskiego pochodzenia linii Rurykowiczów jest dość mocno ugruntowana). Wpływy normańskie sięgały daleko, obejmując całą Europę, a poprzez szlaki śródziemnomorskie sięgając na tereny zdominowane przez Arabów i Bizancjum. Mniej lub bardziej krótkotrwałe państwa o normańskich korzeniach powstały daleko na południu Europy – na Sycylii, w Italii i Hiszpanii. Również państwo Wandalów w Afryce Północnej wiązać można z ich aktywnością. Według Gribbina, jeśli Europa należała między rokiem 900 i 1100 do kogokolwiek, to właśnie do Normanów. A niewiele być może brakowało, by do nich należała również Ameryka.\nEkspansja Wikingów szlakami północnego Atlantyku odbywała się od IX wieku. Islandia została odkryta około 850 roku, podczas bardzo krótkotrwałego ochłodzenia, kiedy lodowce wyspy zeszły aż do wybrzeży, stąd nazwa – kraina lodu. Na Grenlandię, krainę zieleni, Wikingowie zawitali mniej więcej 100 lat później, kiedy małe optimum klimatyczne było w swym apogeum, a brzegi lodowej wyspy się zazieleniły. Do dziś więc w nazwach Islandii i Grenlandii pobrzmiewają echa drobnych wprawdzie, ale jakże wymownych zmian klimatycznych sprzed tysiąca lat.\nOkoło roku 900 na Islandii panowały już na tyle dobre warunki życia, że przybywający na wyspę Wikingowie nie musieli już powracać do kraju. Populacja Islandii szybko się powiększała, a dobre wulkaniczne gleby w połączeniu z łagodniejszym klimatem umożliwiły rozwój szybko rosnącej ludności. Jako państwo niepodległe Islandia przetrwała 400 lat (870–1262) – niemal dokładnie tyle, ile trwało małe optimum klimatyczne. I choć skandynawska ludność wyspy pozostała – musiała nie tylko utracić swą niezależność i strukturę państwową, ale też zmienić radykalnie sposób gospodarowania i zwyczaje.\nLata 1270–1390 to okres stopniowego, ale wyraźnie już odczuwalnego oziębienia klimatu. Nastąpił wówczas upadek rolnictwa i hodowli na wyspie – okres wegetacji stawał się już zbyt krótki, by zboża mogły zakończyć cykl życiowy przed nadejściem zimowych mrozów. Zmieniając radykalnie tryb życia i migrując z wnętrza wyspy na wybrzeża, ludność Islandii zdołała zaadaptować się do nowych warunków: odtąd nie ziemia, lecz morze miało stać się głównym źródłem pożywienia wyspiarzy. Dopiero ostatnio, wraz z ponownym ociepleniem, rolnictwo wraca na wyspę.\nHistoria normańskiej populacji na Grenlandii jest krótsza i bardziej dramatyczna. Po okresie jej rozkwitu we wczesnym średniowieczu (kolonizacja wyspy zaczęła się w roku 982), rozpoczął się stopniowy, lecz nieubłagany jej upadek. Po pięćsetletniej obecności na wyspie, osłabiona, wyniszczona i najwidoczniej niezdolna do adaptacji w nowych warunkach populacja ta wymarła. Jej ostateczny upadek związany był z nadejściem szczególnie chłodnego klimatu, który negatywnie wpłynął na całą historię Europy i dał początek okresowi znanemu dziś jako „mała epoka lodowa”. Po grenlandzkich Normanach pozostały tylko nieliczne obiekty archeologiczne, zachowane w wiecznej zmarzlinie mumie dawnych mieszkańców i – powietrze wypełniające próżnie w lodach i pozwalające odtwarzać skład dawnej atmosfery.\nHistoria upadku nordyckiej kolonii na Grenlandii jest tragiczna. Coraz bardziej odcinani przez lody od swych terenów rolnych i hodowlanych na lądzie oraz od szlaków łączących ich ze skandynawską Europą na morzu, Grenlandczycy trwali uporczywie w swych dawnych zwyczajach i trybie życia. Ostatni biskup na Grenlandii zmarł w 1378 roku i nie miał już następcy.\nKontakty z resztą skandynawskiego świata stawały się coraz trudniejsze; po roku 1408 ustały całkowicie. Pozostali na wyspie ludzie przeżyli jeszcze sto lat, trzy pokolenia, i ta kurcząca się i zmniejszająca populacja (pod każdym względem, gdyż szkielety wydobywane z pochówków ukazują ludzi coraz niższych: w drugiej połowie X wieku, ich przeciętny wzrost wynosił 177 cm, na początku zaś XV wieku obniżył się do 164 cm) ostatecznie wymarła. Ostatni potomek Wikingów zmarł na Grenlandii około roku 1500. Gdy w 1540 roku jeden ze statków norweskich zepchnięty przez sztormy przybił do brzegu, nie znalazł już nikogo żywego, tylko leżące na śniegu, zamarznięte ciało – w europejskim tkanym ubraniu, zupełnie nie pasującym do panujących warunków. Tak zmarł ostatni hodowca bydła i owiec na Grenlandii, który nie chciał, lub nie potrafił, porzucić trybu życia nie przystającego do zmieniających się warunków klimatycznych. Odtąd na wyspie pozostali już tylko Eskimosi – koczownicy, ubierający się w ciepłe skóry zwierzęce, obeznani z północną przyrodą i mroźnym klimatem – którzy przybyli na wyspę na długo przed Normanami.\nŚredniowieczne ocieplenie klimatu, które na Islandii i Grenlandii zaowocowało rozwojem gospodarczym i którego efektem było też, pośrednio, odkrycie Ameryki przez Wikingów, wpłynęło na życie i kulturę całej Europy. W czasie, gdy na wyspach północy rozkwitało rolnictwo, w Anglii pogoda pozwalała na uprawę winnej latorośli; jej pnącza zniknęły z wyspy po roku 1250, by powrócić dopiero w obecnym ciepłym stuleciu. Podobny rozkwit przeżywało zresztą rolnictwo całej północnej Europy.\nWydarzenia te odnosiły się do historii mierzonej dziesiątkami tysięcy, a nie setkami lat. Ostatni lądolód kontynentalny ustąpił z Europy przed ponad 10 tysiącami lat i od tego czasu tylko lodowce wysokogórskie przypominać mogą wygląd Europy w plejstocenie. Dopiero niedawno jednak okazało się, że okres, w którym rozwijały się nowożytne nauki o Ziemi, jest nietypowy nawet dla ogólnie ciepłych, polodowcowych czasów ostatniego tysiąclecia.\nMała epoka lodowa trwała od końca małego optimum klimatycznego aż do początków XIX wieku (choć ze stuletnią ciepłą przerwą – też bardzo ważną w historii Europy). Surowe zimy i znaczne perturbacje upraw rolnych wystąpiły w Europie w XIV i XV wieku. Był to zarazem okres ogólnego upadku gospodarczego na wielu obszarach Europy i Azji, czas wielkich epidemii (w tym tragedii Czarnej Śmierci – epidemii dżumy, która w latach 1348–1350 pochłonęła miliony ofiar, ponad 1/3 populacji starego kontynentu), masowych rewolt i zamieszek. W jaki sposób oziębienie klimatu może wpływać na takie epidemie jak Czarna Śmierć? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ale wydaje się, że uwikłane w to mogą być szczury. Atak chłodów prowadzi do zmniejszenia zbiorów i głodu wśród szczurów (a tych w średniowieczu było więcej niż ludzi). Kurczenie się ich populacji wywołałyby migracje pcheł, żerujących dotąd na szczurach. To z kolei powodować by mogło przenoszenie się chorób wśród ludzi (też osłabionych przez niedożywienie) i – ewentualnie – początek epidemii.\nCzy zmiana średniej temperatury o 0,5–1°C może istotnie mieć tak dramatyczne konsekwencje?\nPorównanie takie wykazuje, że i pośrednie metody badań temperatury – takie jak analiza pyłkowa, badania izotopów tlenu z lodowców, analiza dokumentów pisanych (na przykład kronik handlowych czy administracyjnych), badanie grubości słojów przyrostowych drzew, czy wreszcie wspomniana już analiza przedstawień elementów pogodowych w malarstwie (podobna skądinąd do analizy rytów i malowideł naskalnych z czasów prehistorycznych) – dostarczają w miarę precyzyjnych danych, umożliwiających rekonstrukcję warunków klimatycznych. Okresy cieplejsze towarzyszyły nieodmiennie sukcesom gospodarczym i ekspansji terytorialnej, okresy chłodniejsze – gospodarczemu, cywilizacyjnemu i kulturowemu regresowi. A obecny ciepły okres, który zaczął się około roku 1850 i trwa do dziś, towarzyszy największym osiągnięciom cywilizacyjnym ludzkości od czasu, kiedy człowiek pojawił się na Ziemi.\nJakaś forma oddziaływania klimatu na historię jest bardzo prawdopodobna i można ją uznać za niemal udowodnioną. Ciekawszy problem stanowi jednak charakter tego determinizmu, czyli ustalenie tych parametrów klimatycznych, które towarzyszą zmianom postrzeganym jako korzystne. Otóż wydaje się niemal pewne, że to właśnie ocieplenie wywołuje pozytywne cywilizacyjnie zmiany (oczywiście, z tysiącem zastrzeżeń, na które nie ma tu niestety miejsca; w szczególności pamiętać trzeba, że rozumowanie to odnosi się do stref umiarkowanych), podczas gdy okresom ochłodzenia towarzyszą wydarzenia dramatyczne. Dziś, jak wiemy, stoimy w obliczu kolejnego ocieplenia, wywołanego, przynajmniej częściowo, przez człowieka. Tym razem jednak niemal wszyscy biją na alarm.\nCałe ciepło docierające do powierzchni Ziemi pochodzi od Słońca. Skorupa ziemska jest grubą, skutecznie izolującą warstwą, dlatego też ani roztopione jądro, ani znacznie płyciej położona, również częściowo roztopiona warstwa astenosfery (górnego płaszcza Ziemi), nie mają swego udziału w ogólnym bilansie temperatury na powierzchni. Klimat Ziemi napędzany jest zatem ciepłem pochodzącym spoza naszej planety, jednakże mechanizm funkcjonowania klimatu zależy już od lokalnych, ziemskich uwarunkowań. W szczególności obecność na Ziemi „warstwy życia” (biosfery) wywierała na niego w dziejach rosnący wpływ. Analizując ten proces, trzeba się teraz cofnąć w czasie o parę miliardów lat, a także zwrócić uwagę na najbliższe sąsiedztwo naszej planety. W cechach Ziemi musi bowiem być coś wyjątkowego, jeśli tylko na niej powstać mogło i utrzymać się przez tak długi czas życie.\nGdyby tylko Słońce wpływało na temperatury panujące na powierzchni Ziemi, wówczas planety położone w takiej samej od niego odległości powinny mieć jednakowe temperatury. Tak jednak nie jest. Ziemia i Księżyc krążą wokół Słońca po bardzo podobnych orbitach i otrzymują na jednostkę powierzchni identyczną ilość ciepła, a temperatury panujące na ich powierzchniach są zupełnie różne.\nPo części związane jest to z tempem obrotu każdego z ciał wokół swej osi. Księżyc wiruje znacznie wolniej i każdy jego „dzień” jest równy czterem ziemskim tygodniom. Nic więc dziwnego, że jego strona wystawiona na tak długie działanie promieni słonecznych rozgrzewa się do około 100°C, podczas gdy na pogrążonej w długotrwałym mroku półkuli temperatura spada do –150°C. Nie znaczy to jednak, że szybciej obracający się Księżyc (powiedzmy: raz na 24 godziny) miałby temperaturę taką jak Ziemia? Średnia temperatura jego powierzchni nie zmieniłaby się, a to właśnie ona pokazuje, jak bardzo różne są te dwa ciała niebieskie. Otóż, średnia temperatura panująca na Księżycu wynosi –18°C, na Ziemi zaś 15°C. Różnica 33°C jest miarą naszego, ziemskiego, naturalnego efektu szklarni.\nEnergia słoneczna dociera do Ziemi w postaci promieniowania. Promienie o długościach fal w zakresie 0,4–0,7 mikrometrów są widoczne dla oka i dlatego mówimy, że światło słoneczne wypromieniowywane jest w zakresie spektrum widzialnego. Dodatkowo niewielka część, około 7%, emitowana jest w postaci jeszcze krótszych fal nadfioletowych, pewna zaś drobna część w zakresie dłuższych fal podczerwonych (promieniowanie to, zwane również cieplnym, jest wprawdzie niewidoczne dla oka, ale rejestruje je nasza skóra, odczuwając ciepło) i bardzo długich fal radiowych. Niewidzialne promieniowanie, poza radiowym, w większości nie dociera jednak do powierzchni Ziemi. Fale nadfioletowe absorbowane są w stratosferze, głównie przez warstwę ozonową, natomiast promieniowanie podczerwone pochłaniane jest głównie przez parę wodną. Tak więc to światło, które widzimy ogrzewa powierzchnię Ziemi, podobnie jak ogrzewa też powierzchnię Księżyca i innych planet. Dodatkowo przechwytywane jest też przez „żywą powierzchnię Ziemi” – rośliny, które przystosowały się do wykorzystywania zawartej w nim energii do produkcji związków organicznych budujących ich ciała.\nNa Księżycu promieniowanie cieplne uchodzi w przestrzeń, oziębiając jego powierzchnię. Na Ziemi jednak jest ono absorbowane w atmosferze przez parę wodną i dwutlenek węgla, które nagrzewają się i same wypromieniowują fale podczerwone, zwracając je ku powierzchni. W ten sposób ciepło nie ucieka, Ziemia zaś ogrzewa się – i mamy efekt szklarni.\nSprawność ziemskiej „szklarni” zależy od koncentracji gazów „szklarniowych” w atmosferze. Im więcej dwutlenku węgla, pary wodnej, metanu i innych gazów, tym bardziej nagrzewać się będzie powierzchnia Ziemi. Obecnie ilość dwutlenku węgla w powietrzu jest bardzo niewielka, wynosi około 0,03%. W przeszłości geologicznej było jednak inaczej. Pierwotna atmosfera Ziemi (podobnie jak Wenus czy Marsa) była w ogromnej większości zbudowana z tego gazu, tak więc efekt szklarni musiał być wtedy znacznie potężniejszy. Historia tych trzech planet potoczyła się jednak odmiennie. Dwutlenek węgla pozostał w atmosferze Wenus, podnosząc z czasem jej temperaturę do ponad 500°C. Jego stężenie jest tak wielkie, że dziś ciśnienie na powierzchni planety niemal stukrotnie przewyższa ciśnienie na Ziemi, a temperatura wystarcza do roztopienia wielu metali. Inaczej jest na Marsie. I ta planeta z początku musiała mieć znacznie gęstszą atmosferę zbudowaną z dwutlenku węgla, a i jej temperatura, choć znacznie niższa, wystarczała, by utrzymać wodę w stanie płynnym. Jest prawdopodobne, że rozpuszczający się w wodzie dwutlenek węgla wiązał się z jonami wapnia i wytrącał w postaci wapieni, które gromadziły się w skorupie. W ten sposób atmosfera marsjańska przerzedzała się i temperatura spadała.\nProces ten zachodził lawinowo, aż osiągnięty został próg, poniżej którego dwutlenek węgla zaczął zamarzać, tworząc widoczne do dziś z Ziemi białe czapy lodowe na biegunach. Mars jest dziś wymarłą lodową pustynią i nic nie może tego stanu odwrócić, bo raz uwięziony dwutlenek węgla (w wapieniach lub w „suchym lodzie”) nie może już do atmosfery powrócić. Można to sztucznie, na przykład przez posypanie marsjańskich czap lodowych pochłaniającym sztuczne promieniowanie czarnym popiołem. Mogłoby to wywołać stopniowe tajanie suchego lodu i – w efekcie – kaskadowe ocieplenie się klimatu na drodze indukowanego efektu szklarni. Są tacy, którzy tego typu możliwości traktują całkiem poważnie.\nGdyby Mars był większą planetą, jak Ziemia lub Wenus, wówczas jego ciepło wewnętrzne wystarczyłoby do zainicjowania ruchu płyt litosfery i pogrążające się coraz głębiej osady wapienne topiłyby się, uwalniając dwutlenek węgla w procesach wulkanicznych. W ten sposób naturalny efekt szklarni mógłby się utrzymać podobnie jak na Ziemi. Mars jednak jest małą planetą.\nNa Ziemi wcześnie powstały warunki do istnienia wody w stanie płynnym, a więc i do wychwytywania dwutlenku węgla z atmosfery oraz odkładania go w formie wapieni. Ze względu jednak na wielkość Ziemi wcześnie zapoczątkowany też został proces ruchu płyt litosfery i związany z nim wulkanizm. Dzięki temu uwięziona w wapieniach część dwutlenku węgla stale wracała do atmosfery, podtrzymując funkcjonowanie szklarni, choć na odpowiednio niskim poziomie (bo pewna, i to spora, część dwutlenku węgla pozostawała w wapieniach). Gdyby więc tylko ten proces odpowiedzialny miał być za klimat na Ziemi, wtedy powierzchnia planety stale by się ogrzewała. W połączeniu ze wzrostem ilości energii słonecznej, docierającej do powierzchni Ziemi (Słońce jest dziś, jak się zdaje, o 25% jaśniejsze niż 4,5 miliarda lat temu, gdy powstało, i rozgrzewa się nadal), mogłoby to spowodować przekroczenie granicy 100°C, odparowanie oceanów, ustanie wytrącania się wapieni i nakręcenie spirali cieplarnianej – aż do osiągnięcia nowej równowagi na poziomie uniemożliwiającym powrót bardziej znośnych warunków.\nPo części dlatego, że jej cechy astronomiczne są wyjątkowo korzystne. Odpowiednia odległość od Słońca i szybkość obrotu wokół osi zapewniają otrzymywanie nie za dużych, ale i nie za małych ilości energii. Z kolei odpowiednia wielkość planety zapewnia funkcjonowanie mechanizmu geotektonicznego, dzięki któremu dwutlenek węgla może krążyć między powietrzem, wodą i litosferą. To właśnie los wygrany na kosmicznej loterii – los, który pozwala zwolennikom zasady antropicznej mówić o uprzywilejowaniu Ziemi, jakby celowym przygotowaniu jej do potrzeb życia. Ale sam łut szczęścia to za mało. Słońce się nagrzewa, a mimo to na Ziemi nadal panują korzystne warunki. Zawdzięczamy to dodatkowemu czynnikowi, który usuwa z powietrza nadmiar dwutlenku węgla. Czynnikiem tym jest życie.\nW sensie biochemicznym życie uważać można za mechanizm wychwytywania dwutlenku węgla z atmosfery i przekształcania go, z pomocą energii promieni słonecznych, na związki organiczne budujące ciała wszystkich istot. Proces ten jest jednak odwracalny, gdyż obok organizmów produkujących materię organiczną istnieją też formy rozkładające ją ponownie na proste substancje, w tym na dwutlenku węgla. Same procesy życiowe zmniejszyłyby więc ilość tego gazu w atmosferze, ale byłaby to zmiana niewielka (równa ilości dwutlenku węgla uwięzionego w biomasie) i, co więcej, niezmienna (zakładając, że i biomasa pozostawałaby stała). Spowodowałoby to wprawdzie obniżenie początkowej temperatury, ale nie mogłoby sprowadzić jej do odpowiednio niskich wartości, a także wywołać reakcji na stopniowy wzrost ilości energii słonecznej docierającej do Ziemi.\nTo pokrótce przedstawienie mechanizmu działania ziemskiej szklarni. Klimat czwartorzędu, okresu, w którym żyjemy, jest zresztą bardzo specyficzny, być może niepodobny do żadnego istniejącego w przeszłości. Po pierwsze dlatego, że odpowiada on okresowi lodowcowemu, a ten zdarzał się średnio co około 200 milionów lat. Po drugie – bo jest to niezwykły okres lodowcowy, w którym czapy lodowe istnieją na obu biegunach, a to, być może, nie zdarzyło się jeszcze nigdy.\nInteresować nas tu zresztą będzie nie tyle klimat czwartorzędu, co wpływ, jaki na fluktuacje klimatu wywierać mogą zmiany, choćby nieznaczne, składu atmosfery. Zmiany te nie są wielkie, a nawet wydawać się mogą śmiesznie małe. W końcu jeśli obecne stężenie dwutlenku węgla wynosi 0,03%, to nawet jego dwukrotne zwiększenie (do 0,06%) nie przekroczy jeszcze choćby dziesiątej części procenta. Cóż to jest wobec kilkudziesięciu procent dwutlenku węgla w pierwotnej atmosferze Ziemi? A jednak porównanie takie jest mylące. Efekt szklarni wzmaga się wprawdzie wraz ze wzrostem ilości dwutlenku węgla (i innych gazów), ale nie jest to bynajmniej wzrost liniowy. Dwutlenek węgla (a jeszcze bardziej metan, ozon czy para wodna) sprawnie absorbują promieniowanie cieplne (choć w różnych zakresach), tak że nawet niewielka ilość tych gazów wychwycić może znaczną część lub nawet całość promieniowania podczerwonego. Później nawet wielokrotne zwiększenie ilości gazów szklarniowych w powietrzu nie zwiększy już ich wpływu na temperaturę. I dlatego największe znaczenie mają zmiany ich stężenia wtedy, gdy jest ich bardzo mało, nie zaś wówczas, kiedy jest ich dużo.\nZakładając, że przedstawiony tu model ziemskiej szklarni jest poprawny i nawet niewielkie zmiany stężenia gazów szklarniowych wywołują znaczące zmiany klimatu, wówczas epoka lodowa powinna idealnie nadawać się do testowania tej hipotezy. Podczas czwartorzędu klimat zmieniał się wielokrotnie i gwałtownie, a i w obrębie poszczególnych glacjałów i interglacjałów występowały, jak widzieliśmy, istotne skoki temperatury. Wystarczyłoby więc porównać skład powietrza z poszczególnych okresów różniących się temperaturą i sprawdzić, czy w okresach chłodniejszych ilość gazów szklarniowych była istotnie mniejsza, a w cieplejszych – większa. Brzmi to prosto. Skąd jednak wziąć powietrze z dawno minionych okresów?\nOkazuje się, że jest to możliwe. Podczas formowania się lodu w czapach lodowych gąbczasta zrazu masa śniegu ulega zgnieceniu, więżąc przy okazji znajdujące się w niej powietrze. Lód przyrasta nierównomiernie: szybciej w zimie, wolniej (lub wcale) w lecie. Dlatego z czasem formuje się wyraźna struktura warstwowa, w której każda warstwa odpowiada dokładnie jednemu rokowi. Pozwala to na datowanie „kopalnego” powietrza z lodu – i to z ogromną dokładnością. Wystarczy teraz, by lód z lądolodów był odpowiednio stary (sprzed co najmniej 100 tysięcy lat w najniższych pokładach), by można było odtworzyć atmosferę przynajmniej ostatniego zlodowacenia i okresu interglacjalnego (lodowce górskie nie nadają się do tego celu, bo choć są one nieraz odpowiednio stare, to tworzący je lód jest stale odnawiany i rzadko liczy sobie więcej niż kilkaset lat).\nChoć idea wykorzystania kopalnego powietrza, uwięzionego w lodach polarnych, do wyjaśnienia problemu efektu szklarni wydaje się prosta i oczywista, to pierwsze badania tego typu zaczęły się niedawno i uwieńczone zostały powodzeniem dopiero w roku 1982. Przedtem mało kto zdawał sobie sprawę z tego, jak silny może być związek między klimatem a temperaturą Ziemi.\nDokładne badania przeprowadzone przez szwajcarskich naukowców z uniwersytetu w Bernie wykazały, że około 20 tysięcy lat temu, a więc w okresie maksimum ostatniego zlodowacenia, zawartość dwutlenku węgla w powietrzu wynosiła zaledwie od 180 do 240 ppm (części na milion), wobec 280 ppm na początku XIX wieku i 350 ppm dziś. Wykazano też, że zawartość tego gazu w powietrzu zaczęła rosnąć niemal dokładnie w czasie rozpoczęcia deglacjacji, czyli tajania wielkich północnych czap lodowych, ustabilizowała się zaś na normalnym, przedindustrialnym poziomie wkrótce po ustąpieniu wielkich lodów.\nTakich badań wykonano już wiele, poddając analizie lód z obu lądolodów polarnych. Wszystkie one (wiercenie koło stacji „Wostok” na Antarktydzie przebiło lód ostatniego zlodowacenia i dotarło do lodu z poprzedniego, cieplejszego niż dziś, interglacjału) wykazały tę samą, uporczywie powtarzającą się prawidłowość: w okresach zimnych było mniej dwutlenku węgla niż w okresach ciepłych, a w okresach szczególnie zimnych było go szczególnie mało.\nW wynikach tych nie ma pozornie nic dziwnego. Skoro przyjęliśmy, że zawartość dwutlenku węgla w atmosferze wpływa na temperaturę Ziemi, to wykrycie prostej zależności – im mniej tego gazu, tym niższa temperatura (i odwrotnie) – powinno być przyjęte jako zrozumiałe i oczekiwane potwierdzenie teoretycznych rozważań. Tymczasem odkrycie to okazało się kłopotliwe.\nKłopot wynika z faktu, że dwutlenek węgla jest nie tylko gazem szklarniowym, lecz także gazem biogennym. Jego koncentracja w atmosferze zależy od ilości i aktywności żywych organizmów, przy czym zależność powinna być dość prosta: im więcej życia na Ziemi (tzn. im większa biomasa), tym więcej węgla uwięzionego w ciałach organizmów (i tym więcej odprowadzonego do litosfery), czyli – tym mniej w atmosferze. Wolno się więc spodziewać, że zawartość dwutlenku węgla w powietrzu stanowi pewien wskaźnik „jakości” warunków na Ziemi: im go mniej, tym lepiej może się życie rozwinąć. I tak dochodzimy do paradoksu. Zimne okresy lodowcowe byłyby, w skali globalnej, okresami korzystniejszymi dla życia, natomiast ciepłe interglacjały oznaczałyby nadejście niekorzystnych warunków. Zupełnie odwrotnie, niż można by się było spodziewać.\nPozostaje pytanie, dlaczego właściwie życie jako całość miałoby woleć okresy zimne, glacjalne, od ciepłych, a więc wedle ludzkich kryteriów – korzystniejszych? Nie ma na nie dobrej odpowiedzi. W każdym razie można spekulować, że wraz z obniżaniem się poziomu morza w czasie glacjałów, odsłaniane są znaczne połacie zatopionego wcześniej lądu, i to często w tropikach (na przykład ogromny obszar malajsko-australijski). Na tak powiększonym obszarze lądowym rozwija się intensywna działalność biologiczna – oto pierwsza odpowiedź. Według drugiej, dzisiejsze oceany, zwłaszcza w strefach polarnych, są mało produktywne, choć relatywnie żyzne, gdyż czynnikiem limitującym liczebność planktonu jest żelazo, konieczne do syntezy chlorofilu i hemoglobiny. Otóż w czasie glacjałów, przy intensywniejszej cyrkulacji powietrza, wiatry dostarczały znad bardziej odsłoniętych wtedy lądów dużych ilości pyłów zawierających żelazo. Mogło to zwiększać produktywność mórz, a więc pobudzać również plankton, odprowadzający węgiel w postaci wapiennych pancerzyków na dno oceanów.\nTak czy inaczej, człowiek, zwiększając ilość gazów szklarniowych, podwyższa tylko tę i tak już niezdrową „gorączkę” biosfery. I choćby z tej przyczyny powinien tego unikać. Jednak takie rozumowanie mało kogo przekona. Po pierwsze, niewielu ludzi jest skłonnych przedkładać interesy planktonu polarnego lub tropikalnych organizmów błotnych, czy nawet interesy biosfery nad swe własne interesy. Po wtóre zaś, wszystko, co wiemy o naszej historii, wskazuje na to, że właśnie w ciepłych okresach żyło nam się lepiej niż w zimnych, więc obawiać się raczej powinninśmy mrozów niż upałów. Może więc idące ciepłe czasy są raczej szansą niż zagrożeniem?\nNajprostsza odpowiedź brzmi następująco: z ludzkiego punktu widzenia nie ma klimatów lepszych i gorszych, jest po prostu stan, do którego ludzka cywilizacja w ciągu ostatnich kilku tysięcy, a najbardziej w ciągu ostatnich kilkuset lat, przystosowała się, i każda zmiana przynieść może katastrofalne skutki. Michaił Budyko, pierwszy uczony, który zwrócił uwagę na możliwość nadejścia „klimatu szklarniowego”, dowodził niedawno, że perspektywa ocieplenia jest korzystna, gdyż wielkie tundrowe obszary Syberii i Kanady oraz wielkie pustynne tereny Sahary będą mogły się zazielenić i zostać wykorzystane w celach rolniczych. Budyko sugerował nawet, że powinniśmy aktywnie wzmagać efekt szklarni, by zmiany te przyspieszyć.\nNa szczęście niemal wszyscy odrzucili te pomysły. Budyko się myli, i to pod każdym względem. Po pierwsze dlatego, że trudno z wysokości kilkuset metrów nad poziomem morza skazywać na śmierć dziesiątki milionów ludzi żyjących na obszarach, które muszą zostać zalane w wyniku podniesienia się poziomu wód w morzach. A tak się składa, że są to obszary położone w deltach wielkich rzek, a więc najżyźniejsze i dlatego też najgęściej zaludnione (Bangladesz, delta Nilu, Holandia, również i nasze Żuławy). A co powiedzieć przedstawicielom państw, które w całości znikną z powierzchni Ziemi – nawet jeśli nie są to państwa duże ani stare? (Chodzi tu o atole koralowe, nierzadko wystające w najwyższym miejscu 2–3 m ponad powierzchnię wody. Niedawno wiele z nich uzyskało niepodległość). Co zrobić z zabytkowymi miastami, takimi jak Wenecja czy Aleksandria, które muszą zginąć, jeśli morze podniesie się o spodziewany metr lub więcej (o Wenecji wspomniany już John Gribbin tak pisze: „To piękne miasto już dziś można spisać na straty. Jest już po prostu za późno, by uratować je przed zalaniem, a pieniądze wydane na powstrzymanie fal, to pieniądze wyrzucone w błoto...”). Co począć z portami, drogami, nadbrzeżami, plażami ? Wyliczyć można właściwie wszystko, bo cała cywilizacja jest swoistym odbiciem warunków, w jakich przyszło jej żyć.\nNajwiększe zagrożenia związane z efektem szklarni wynikają z tego, że nie możemy przewidzieć, co stanie się z klimatem, jeżeli nasz „globalny eksperyment” prowadzić będziemy dalej. Słabo jeszcze rozumiemy mechanizm ziemskiego klimatu i choć skład atmosfery (a w szczególności zawartość gazów szklarniowych) z pewnością wywiera na niego znaczny wpływ, to wynikających stąd bezpośrednich i pośrednich efektów nie umiemy dokładnie przewidzieć. Oczywiście, im więcej tych gazów, tym wyższa jest średnia temperatura Ziemi. Ale reguła ta nie dotyczy wszystkich regionów w równej mierze (na niektórych temperatura może nawet się obniżyć, co już obserwujemy) i nie mówi też, o ile stopni temperatura ta miałaby się podnieść. W tym miejscu pojawia się drugi powód do niepokoju.\nMusimy wziąć pod uwagę sprzężenia zwrotne, a dokładniej – dodatnie sprzężenia zwrotne, które mogą prowadzić prosto do katastrofy. Zasadą wszelkich sprzężeń dodatnich jest to, że jakakolwiek zmiana stanu wywołuje skutki prowadzące do dalszego odchylenia od stanu pierwotnego, i tak do końca, to znaczy albo do zupełnego załamania się układu (czyli katastrofy), albo do osiągnięcia nowego stanu, w którym wpływ sił przeciwnych dalszym zmianom przeważa nad siłami działającymi dotąd. W ten sposób nawet drobne i zdawałoby się niegroźne zmiany początkowe szybko mogą ulec wzmocnieniu i doprowadzić do następstw, wobec których wydawać się mogą całkiem niewinnie.\nO działaniu sprzężeń dodatnich wspominałam przy rozpatrywaniu ewolucji klimatu na Wenus i Marsie. W jednym przypadku efektem końcowym było rozgrzane piekło, w drugim – mroźna pustynia, a oba stanowiłyby prawdziwą katastrofę dla jakiegokolwiek życia, gdyby takie na którejś z tych planet zaistniało. Ale i na Ziemi takich przykładów nie brakuje. Najprostszy z nich to przypadek albedo.\nKiedy klimat ulega niewielkiemu ociepleniu, wówczas powierzchnia terenów pokrytych w zimie śniegiem zmniejsza się (choćby nieznacznie). Im mniej jednak obszarów śnieżnych, tym mniej promieni słonecznych odbijanych jest z powrotem do atmosfery i tym bardziej nagrzewa się powierzchnia Ziemi. Gdy zatem śnieg taje, dodatkowa część promieniowania ulega pochłonięciu (przez glebę lub wodę morską) i Ziemia nieznacznie się ociepla. Wówczas topnieje jeszcze więcej śniegu, Ziemia ogrzewa się jeszcze bardziej itd., aż do stopienia całego śniegu. Oczywiście, dość wcześnie włączają się siły przeciwstawne, ale mechanizm ten z pewnością wywierał pewien wpływ na klimat w okresach przejściowych między okresem lodowcowym i międzylodowcowym.\nKiedy Ziemia się ociepla, wzrasta też temperatura wody morskiej. W cieplejszej wodzie rozpuszcza się mniej gazów, gdy więc jej temperatura rośnie, część gazów (w tym dwutlenek węgla) uchodzi do atmosfery, wzmacniając efekt szklarni. Powoduje to dalsze ocieplenie wody morskiej, ucieczkę dwutlenku węgla do atmosfery na jeszcze większą skalę itd., aż do osiągnięcia nowej równowagi.\nInna przyczyna wzmacniania niewielkich zmian wywoływanych efektem szklarni może się również wiązać z czynnikami geograficznymi. Czasze lodowe wschodniej Antarktydy i Grenlandii są bardzo grube, a ich krawędzie sięgają do morza. A zatem przyrost lub ubytek lodu nie zmieniają początkowo zasięgu lodów i albedo czasz lodowych się nie zmienia. Inaczej rzecz się ma z lodami Oceanu Lodowatego oraz zachodniej Antarktydy. Tu pokrywa lodowa jest bardzo cienka (na Oceanie Lodowatym jej grubość sięga kilku metrów) i w razie ocieplenia zmniejsza się z obu stron – od góry i od dołu. Może to doprowadzić do szybkiego jej stopienia. Proces ten obserwuje się już od paru lat. W tym samym czasie, gdy pomiary potwierdziły niepokojące tajanie lodu na Oceanie Lodowatym, obserwuje się wzrost miąższości lodu na Grenlandii (i w niektórych miejscach na Antarktydzie). Ten paradoksalny rezultat zgodny jest jednak z przewidywaniami: cieplejszy ocean na obszarach polarnych jest zwiększonym źródłem wilgoci, która opada w postaci śniegu na pobliski ląd. Od końca lat siedemdziesiątych lód grenlandzki przyrasta z szybkością około 25 cm na rok.\nI chociaż stopienie całego pływającego lodu nie podniesie poziomu morza (bo wzrost ilości wody kompensowany jest przez zmniejszenie jej wyporu), to odsłonięta powierzchnia mórz pochłania znacznie więcej promieni. Podnosi to z kolei ogólną temperaturę obszarów polarnych i przyczynia się w ten sposób do stopienia dodatkowych ilości śniegu na otaczających lądach itd. I ten proces może więc doprowadzić do katastrofy.\nCzas na podsumowanie. Tym, co niepokoi nas najbardziej, nie jest żaden przewidywany scenariusz przyszłych zmian, lecz to, że zmian tych nie umiemy przewidzieć. Ważnym i trudnym do interpretacji elementem w rozważaniach dotyczących efektu szklarni są chmury. Wraz z ociepleniem klimatu ich ilość w zasadzie rośnie, przez co zwiększa się też w atmosferze ilość pary wodnej, która jest gazem szklarniowym. Z drugiej strony, chmury odbijają promienie słoneczne w przestrzeń, choć różne ich typy zachowują się odmiennie pod tym względem.\nŻyjemy w okresie destabilizacji dotychczasowego układu pogodowego, a duża liczba dodatkowych sprzężeń uwikłanych w te przeobrażenia sprawia, że przyszłe zmiany mogą być szybkie i dramatyczne.\nWedług różnych scenariuszy, średnia globalna temperatura Ziemi może wzrosnąć do roku 2030 o 3,5°C lub nawet 5°C. Na niektórych obszarach przyrost ten może być znacznie większy, przy czym odnosi się on do dzisiejszych temperatur, i tak wyższych od wartości sprzed rewolucji przemysłowej. Spowodować to może podniesienie się poziomu morza co najmniej o 50 cm. Zmiany te można porównać do tych, które zakończyły ostatnią epokę lodową, tyle że tym razem zachodzić będą ze znacznie większą prędkością. Nie trzeba specjalnej wyobraźni, by zrozumieć, że przestawienie całej gospodarki światowej i przystosowanie jej do nowych warunków może być nadzwyczaj kosztowne.\nJeśli jednak Ziemia jest żywą planetą, to może też chorować, czyli być wytrącaną z pożądanego przez biosferę stanu. Skoro tak, to, jak przy każdej chorobie, i w tym przypadku obowiązuje zasada: przede wszystkim nie szkodzić. I ta zasada ta powinna nas obowiązywać....\nCzytano: 8673 , autor: Mafej , Ocena: 112.62\nInne podobne teksty do tytułu Zmiany klimatu a zmiany cywilizacyjne – efekt szklarni\nOcena pracy wynosi 112.62.


Remont drogi Stolno-Wąbrzeźno zszargał nerwy mieszkańcom - plus.pomorska.pl\nFot. Karina Knorps\nWiele pytań i wątpliwości mieli mieszkańcy terenów przy drodze Stolno-Wąbrzeźno podczas spotkania z przedstawicielami województwa. Bo remont tej trasy wstrzymano i nie ma pewności kiedy ruszy, a tym bardziej kiedy się zakończy. Spotkanie we wsi Czaple (gm. Płużnica) miało charakter otwarty i przyjechało na nie około 50 osób.\n- Jestem zdenerwowana. Sytuacja jest uciążliwa dla kierowców, a my prowadzimy tutaj firmę transportową - mówiła Wioletta Kwiatkowska, jedna z mieszkanek terenu przy rozkopanej drodze Stolno-Wąbrzeźno.\nŻyją w cieniu tej budowy\nPrzypomnijmy: remont 29-kilometrowego odcinka tej drogi wojewódzkiej miał się zakończyć w czerwcu. W kwietniu jednak władze województwa zerwały umowę z firmą „Trakcja”, bo stopień zaawansowania prac oszacowano na zaledwie 31 proc. Teraz trzeba wyłonić nowego wykonawcę prac. W efekcie rozpoczną się one najszybciej w przyszłym roku, a mieszkańcy jeszcze długo będą musieli żyć przy placu budowy.\nW opinii mieszkańców oferta jaką w przetargu złożyła firma Trakcję PRKiL S.A. od samego początku była „podejrzana” z powodu zbyt niskiej ceny. Przypomnijmy chodzi o kwotę ok. 85 mln zł.\nPodczas spotkania Mirosław Graczyk, dyrektor departamentu infrastruktury i transportu urzędu marszałkowskiego powiedział, że urząd odwoływał się w tej sprawie do Krajowej Izby Odwoławczej przy Urzędzie Zamówień Publicznych, ale przegrał. Podpisano umowę z Trakcją.


Korbowód jest częścią mechanizmu korbowego. Służy (wraz z wałem korbowym) do zamiany ruchu posuwisto-zwrotnego tłoka na ruch obrotowy wału korbowego albo obrotowego ruchu wału na ruch posuwisty tłoka lub innego elementu. Części korbowodu to: stopa (najczęściej dzielona, aby ułatwić montaż), trzon i główka. Trzon ma najczęściej przekrój dwuteowy. Stopa korbowodu łączy się z wałem korbowym, a główka z tłokiem albo krzyżulcem.Kierownica rowerowa – element roweru służący do zmiany kierunku ustawienia płaszczyzny koła skrętnego (lub kół) w stosunku do osi roweru, jednocześnie jeden z trzech punktów podparcia rowerzysty (obok pedałów i siodełka).\nRower turystyczny to określenie funkcjonujące w latach siedemdziesiątych do lat dziewięćdziesiątych XX wieku dotyczące kilku typów rowerów produkowanych w Polsce przez zakłady Romet. Mianem roweru turystycznego określano głównie następujące modele:\nDziś nazwa „rower turystyczny” niejednokrotnie jest przypisywana wykorzystywanym w turystyce rowerom trekingowym.\nRomet – nazwa zakładów i marka produkowanych przez nie w latach 1948–1998 rowerów i motorowerów. Od 2006 roku jest to również marka rowerów, produkowanych przez przedsiębiorstwo Arkus & Romet Group, a także motorowerów i skuterów składanych z chińskich podzespołów i sprzedawanych przez dział "Romet Motors" należący do tej firmy.Romet Rekord - męski rower szosowo-turystyczny, produkowany w zakładach PREDOM Romet, na kołach 27 cali. Posiadał kierownicę typu "baran", sportowe siodło i dwie przerzutki, a na pedałach "noski". Wyposażono go jednocześnie w błotniki i bagażnik oraz oświetlenie na dynamo. Spokrewniony z Mistralem i Wagantem.\nPodobieństwa z rowerem szosowym:\nPosiadał kierownicę prostą lub charakterystyczną zagiętą („baran”), jednak cieńszą i węższą, niż w rowerach sportowych,\nKlamki hamulcowe te same, jak w modelach szosowych,\nRozmiar kół – 27 cali (630 mm), felga większa niż stosowane aktualnie 28 cali (622mm),\nPrzeważnie posiadał dwie przerzutki,\nTen sam typ geometrii ramy (dwa przyległe trójkąty).\nSuport rowerowy (fr. support) - część układu napędowego roweru - ułożyskowany wałek, wkręcany do tulei, zwanej mufą suportu, która znajduje się w miejscu łączenia rury podsiodłowej i rury dolnej ramy. Do suportu montuje się korby i zestaw przednich koron, potocznie nazywanych zębatkami.Rower trekingowy – rower do uprawiania zaawansowanej turystyki rowerowej, polegającej na przemierzaniu długich, często wielodniowych tras, zarówno po drogach asfaltowych jak i drogach o nawierzchni nieutwardzonej.\nZnacznie dłuższa rama (większe wyprzedzenie widelca, tylne koło znacznie oddalone od pionowej rury ramy) wygięta w charakterystyczny sposób w okolicy korbowodu,\nWiększa masa i mniejsza sztywność ramy (około 3,5 kg łącznie z widelcem),\nCięższy osprzęt, głównie stalowy, sporadycznie stosowano elementy aluminiowe i z tworzywa sztucznego,\nSłaba jakość osprzętu – piasty (składające się z trzech części), występowanie korbowodów klinowych (podczas gdy w rowerach sportowych rozpowszechnione już były nowsze rozwiązania), wtłaczane miski suportu (zamiast wkręcanych),\nZawsze w ramie występowały mocowania na błotniki,\nStandardowo wyposażony w bagażnik, błotniki, prądnicę, zestaw oświetleniowy, podpórkę, dzwonek\nRama gorzej wykończona (zamiast rurkowych poprzeczek na hamulec – blaszki),\nBrak długiego mostka,\nBrak możliwości zamontowania typowych szosowych hamulców (piccolo), stalowe hamulce szczękowe.\nOkreślenie „rower turystyczny” straciło swe pierwotne znaczenie wraz z rozpowszechnieniem rowerów trekingowych, a wcześniej jeszcze górskich. Pomimo wykonania gorszego niż rowery szosowe, rower turystyczny cieszył się w swoim czasie uznaniem, gdyż oznaczał lepszą jakość w stosunku do popularnych, stosowanych w życiu codziennych rowerów (Wigry 3 itp.).\nRomet Orkan – rower turystyczny produkowany w Polsce w latach 80. i 90. XX w. przez firmę Romet. W 2013 reaktywowano markę, prezentując współczesny rower crossowy na osprzęcie Shimano.Romet Wagant - rower turystyczny produkowany w Polsce od lat 70. do 90. XX wieku, jeden z najdłużej produkowanych modeli. Jego damską wersją była Kometa i Laura.\nOdpowiednikiem roweru turystycznego na świecie jest tzw. „touring bike”. Jest to lepiej wykonana wersja roweru turystycznego. Zazwyczaj posiada ramę ze stali CrMo (chromowo-molibdenowej) zamiast stali o podwyższonej wytrzymałości (niskowęglowej „HiTen”) oraz lepszy osprzęt. Producenci rowerów szosowych oraz miejskich utrzymują w swojej ofercie takie modele, np:\nZe względu na stosunkowo małą popularność takich modeli ich ceny są sporo wyższe, niż typowych rowerów trekingowych lub crossowych zbudowanych na ramie aluminiowej. Topowe rowery turystyczne (touring) mogą osiągać bardzo wysokie ceny ze względu na technologię wykonania oraz osprzęt. Przykładem mogą być rowery brytyjskiej firmy Enigma zbudowane często na ramie tytanowej (np. model Etape) oraz osprzęcie szosowym firm Campagnolo, Shimano lub Sram.


Jak wygląda bierzmowanie w czasach koronawirusa? Biskup odpowiada\nW maseczkach, zachowując dystans, bez grona przyjaciół, niekiedy tylko z jednym świadkiem - tak młodzież przystępuje w tym roku do sakramentu bierzmowania. Wszystko zależy od wielkości grupy i powierzchni świątyni - mówi przewodniczący Rady KEP ds. Duszpasterstwa Młodzieży bp Marek Solarczyk.\nZgodnie z rozporządzeniem rządu z 17 maja, na 10 m kw. kościoła może przebywać jedna osoba. Uniemożliwia to przeprowadzenie uroczystości bierzmowania w tradycyjnej formie.\n- Wszystko zależy od grupy, która w danej parafii pragnie przyjąć dary Ducha Świętego. Nie ma bowiem aż tak wielkich kościołów, które dawałyby szansę, aby średniej wielkości grupa, a więc 50-60 osób wraz ze świadkami i najbliższą rodziną, mogła ze spokojem wziąć udział w takim...\nOd soboty nie obowiązuje dyspensa od obowiązku udziału w mszy świętej, jaką z powodu pandemii wprowadził na terenie diecezji opolskiej ks. biskup Andrzej Czaja. Zgodnie z nowym dekretem biskupa, nadal utrzymane są niektóre obostrzenia sanitarne.\nInteria wczoraj 16:44\nBiskup Czaja odwołuje dyspensę od obowiązku udziału w mszy\nOnet wczoraj 19:47\n• Zacznijmy od dzieciństwa. Jakie biskup miał marzenia? Kim ksiądz biskup chciał zostać jak dorośnie?\n- Wtedy jeszcze nie za bardzo miałem plany na przyszłość, ale mogę powiedzieć w co się bawiłem.\nDziennik Wschodni dzisiaj 08:07\nBiskup o policjantach, którzy zatrzymali pielgrzymkê: To nie wasza wina. Kruk drapie¿ny wam kaza³\n- Przepraszamy was, panowie piastuj±cy w³adze, za to, ¿e¶my siê wybrali z³± drog±, nie po tej stronie, ale nie traktujcie nigdy "³owickich jaskó³ek" jak demonstrantów, aferzystów czy przestêpców. My przecie¿ idziemy prosiæ o zdrowie dla was, dla Polski, dla ¶wiata - mówi³ na Jasnej Górze biskup diecezji ³owickiej Józef Zawitkowski. 365. £owicka Piesza Pielgrzymka przed kilkoma dniami zosta³a zatrzymana przez policjê. W sobotê p±tnicy dotarli ostatecznie na Jasn± Górê.\nGazeta dzisiaj 14:59


Budżet na 2009 rok przyjęty - RMF 24\nBudżet na 2009 rok przyjęty\nPiątek, 5 grudnia 2008 (17:30)\nPonad trzysta głosowań w cztery godziny. Sejm w wyjątkowym tempie głosował nad poprawkami do przyszłorocznego budżetu. Ostatecznie za ustawą opowiedziało się 236 posłów, 190 było przeciw, a dwóch wstrzymało się od głosu.\nPosłowie głosowali wyjątkowo sprawnie. Zrezygnowali nawet z bezcelowych awantur o niewielkie w skali budżetu pieniądze na lokalne inwestycje. Zatwierdzili natomiast rządowy projekt cięć w wydatkach. Choć nie zgadzają się w jego ocenie. To trudny, ale dobry budżet - przekonuje Zbigniew Chlebowski z Platformy Obywatelskiej:\nTo wciąż za mało na nadchodzące ciężkie czasy - odpowiada Aleksandra Natalli-Świat z Prawa i Sprawiedliwości:\nPosłowie odrzucili wszystkie tak zwane poprawki regionalne. Dodatkowe pieniądze nie zostaną więc przeznaczone na przykład na drugą linię warszawskiego metra, szkołę muzyczną w Radomiu czy dworzec w Lublińcu.\nTagi:głosowanie, budżet, Sejm RP\nNewsRządowe potyczki o budżet\nNewsW Sejmie o budżecie. Kolejna korekta nieunikniona?\nNewsDziura budżetowa może być głębsza\nNewsMniej pieniędzy dla policji. Zabraknie na paliwo do radiowozów?


krakow.gosc.pl → Polonez lodowy\nPodczas pogrzebu uczonego wystawiono jego portret namalowany w scenerii polarnej.\nZmarły 23 lutego w Krakowie w 90. roku życia prof. Krzysztof Birkenmajer, wybitny geolog i polarnik światowej sławy, urodził się wprawdzie w Warszawie, lecz pochodził ze znanej krakowskiej rodziny profesorskiej. Jego dziadek Ludwik Antoni był matematykiem i geofizykiem, profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawcą biografii Mikołaja Kopernika; stryj Aleksander szefował Bibliotece Jagiellońskiej, zaś ojciec Józef był wybitnym slawistą. Wysunął m.in. hipotezę, że pieśń „Bogurodzica” mogła być dziełem św. Wojciecha. Przyszły uczony w wieku lat 15 zamieszkał w Krakowie i z tym miastem związał się już do końca życia. Tu ukończył studia geologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim i Akademii Górniczo-Hutniczej. Od 1954 r. przez kilkadziesiąt lat był pracownikiem naukowym Instytutu Nauk Geologicznych PAN w Krakowie. Wyspecjalizował się w polarnych badaniach geologicznych, co przyniosło mu sławę światową.\n– Nauka jest działalnością elitarną, rozwija się w oparciu o wybitne jednostki. Takim wybitnym naukowcem był właśnie prof. Birkenmajer, autor ponad 600 publikacji. Swoją przygodę z geologią rozpoczynał w Pieninach, potem badał wulkanizm na Dolnym Śląsku, Tatry, Alpy w Austrii. W 1956 r. rozpoczęła się jego wielka przygoda z badaniami obszarów arktycznych i antarktycznych. Wiele z nich badał jako pierwszy. Jego prace naukowe dawały więc asumpt do wszystkich następnych badań. Z perfekcją organizował kolejne wyprawy. Zakres tematyki, którą podejmował, był ogromny. Miał umysłowość iście renesansową – powiedziała 5 marca, w trakcie pogrzebu uczonego na cmentarzu Rakowickim, prof. Ewa Słaby, dyrektor Instytutu Nauk Geologicznych PAN.\nRezultatem jego 23 wypraw polarnych na Spitsbergen, Grenlandię i Antarktydę były jednak nie tylko prace naukowe i popularyzatorskie. Mając jako uczestnik pionierskich prac odkrywczych i badawczych przywilej nadawania nowych nazw miejscowych, kilkuset z nich nadał nazwy związane z Polską. Odkrywszy np. na Wyspie św. Jerzego powstałe przed ok. 30 milionami lat najstarsze zlodowacenie antarktyczne, nazwał je Polonez. Nadał również poszczególnym fragmentom Antarktydy kilkaset innych nazw związanych z Polską. Uhonorował w ten sposób m.in. Kraków i swoją rodzinną Warszawę, papieża Jana Pawła II oraz wybitnych uczonych, m.in. Ignacego Domeykę, Walerego Goetla, Władysława Szafera i Wojciecha Narębskiego, kolegę z Instytutu Nauk Geologicznych, żołnierza armii gen. Andersa, który służył w wojsku wraz ze słynnym niedźwiedziem Wojtkiem. Są tam także nazwane przez Birkenmajera góry – Wawel i Dzwon Zygmunta oraz Lodowiec Wyspiańskiego.\nW tym nadawaniu nazw polskich nie było nic dziwnego. Profesor był bowiem bardzo przywiązany do polskości i świadom tradycji patriotycznej swojej rodziny. Jego prapradziadek Antoni Karol Birkenmajer, Niemiec z pochodzenia, służył m.in. pod dowództwem gen. Jana Henryka Dąbrowskiego i ks. Józefa Poniatowskiego. Ojciec profesora walczył w V Dywizji Syberyjskiej płk. Waleriana Czumy, zginął zaś w 1939 r. w obronie Warszawy jako oficer Wojska Polskiego. Stryj Alfred Józef był z kolei artylerzystą I Brygady Legionów, później zaś oficerem służby stałej Wojska Polskiego. On sam zaś w wieku 13 lat wstąpił do tajnej 8. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej, będącej w składzie podziemnych Hufców Polskich, związanych z ruchem narodowym. Zajmował się m.in. tzw. małym sabotażem, rozpoznawaniem dyslokacji wojsk niemieckich, nauką o broni. W 2014 r. prof. Birkenmajera uhonorowano w Krakowie nagrodą SuperKolosa, przyznawaną wybitnym podróżnikom i badaczom dalekich krain. „Dla badaczy i odkrywców najważniejsza jest ciekawość świata. Do odkrycia jest zaś jeszcze mnóstwo nowych Everestów” – powiedział wówczas.\nTej ciekawości nie brakowało mu od wczesnej młodości, m.in. wtedy, gdy z zapałem wspinał się po szczytach tatrzańskich i schodził w mroczne głębie jaskiń. Z prof. Birkenmajerem zetknął się w trakcie swojej działalności naukowej dr hab. Krzysztof Görlich, w latach 90. ub. wieku wiceprezydent Krakowa. – Zajmowałem się tzw. sedymentologią, badającą osady geologiczne. Profesor był moim mentorem naukowym, dzięki niemu zaangażowałem się w badania polarne. Byłem z nim na wyprawach antarktycznych w latach 1987 i 1988. Podziwialiśmy go nie tylko jako wybitnego uczonego, robiły na nas wrażenie także jego entuzjazm i sprawność fizyczna. Gdy byliśmy z nim w 1987 r. na Ziemi Grahama, trudno było za nim nadążyć, choć miał już wtedy 58 lat – powiedział K. Görlich. W trakcie wypraw na polarników czyhały zaś rozmaite niebezpieczeństwa. W 1978 r. prof. Birkenmajer cudem uniknął śmierci, zatruwszy się gazem ulatniającym się z butli.