Sekurytyzacja jako nowy element zarządzania ryzykiem w zakładzie ubezpieczeniowym i reasekuracyjnym - PDF\nSekurytyzacja jako nowy element zarządzania ryzykiem w zakładzie ubezpieczeniowym i reasekuracyjnym\nDownload "Sekurytyzacja jako nowy element zarządzania ryzykiem w zakładzie ubezpieczeniowym i reasekuracyjnym"\n1 Wioleta Kardasz Sekurytyzacja jako nowy element zarządzania ryzykiem w zakładzie ubezpieczeniowym i reasekuracyjnym Uwagi wstępne Ryzyko związane jest z wszelkimi formami egzystencji i działalności człowieka. W literaturze, ze względu, że jest to pojęcie interdyscyplinarne, występuje mnogość definicji terminu ryzyko. J. Szpunar przytoczył następującą definicję: ryzyko jest niebezpieczeństwem zajścia zdarzenia losowego powodującego wyrządzenie materialnych szkód 1. Wszystkie podmioty gospodarcze w swojej codziennej działalności mają styczność z ryzykiem w różnych jego formach i postaciach. Z tego powodu istotnym elementem zarządzania, czy to przedsiębiorstwem, czy też instytucją finansową, taką jak zakład ubezpieczeń, jest zarządzanie ryzykiem. Risk management jest to proces świadomego diagnozowania i sterowania ryzykiem. Stanowi on niezwykle ważny składnik zarządzania strategicznego każdej organizacji, także instytucji finansowych, takich jak zakłady ubezpieczeń. Jednakże istnieje jeszcze inna metoda radzenia sobie z ryzykiem, mianowicie ART, czyli alternatywne metody transferu ryzyka, który ma swoje korzenie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Początkowo termin ART odnosił się do sposobów radzenia sobie z ryzykiem w przedsiębiorstwach poprzez captives, grupy retencji ryzyka a także poole. Obecnie, pojęcie ART zostało rozszerzone o alternatywne rozwiązania, które nastawione są raczej na finansowanie ryzyka oraz zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie niż na jego transfer. Te alternatywne rozwiązania to produkty takie jak: ubezpieczenie ograniczonego ryzyka, reasekuracja finansowa, warunkowo dostępny kapitał, umowy wielozdarzeniowe pokrywające wiele ryzyk na wiele lat (MMP, MTP), sekurytyzacja, itp. Mechanizm sekurytyzacji ubezpieczeniowej wykorzystywany jest zatem jako narzędzie zarządzania ryzykiem na rynku ubezpieczeniowym i reasekuracyjnym. Sekurytyzacja jest stosunkowo nowym narzędziem transferu ryzyka dla ubezpieczycieli i reasekuratorów, jednak na rynku finansowym była ona wykorzystywana już w latach 70. XX w. O możliwości wykorzystania sekurytyzacji w branży ubezpieczeniowej zaczęto poważnie myśleć po wydarzeniach z wczesnych lat 90. XX w., kiedy to miały miejsce 1 J. Szpunar, Ubezpieczenia gospodarcze, Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 1972, s\n2 katastrofy naturalne o ogromnej sile niszczącej. Mowa tu jest głównie o huraganie Andrew z 1992 r. oraz o trzęsieniu ziemi w Northridge w Kalifornii. Huragan Andrew wyrządził szkody o wartości przekraczającej 19,6 mld USD i uczynił niewypłacalnymi z dnia na dzień, 10 firm ubezpieczeniowych. W przypadku, gdyby huragan uderzył w Miami, kilka mil od miejsca katastrofy, szkody przekroczyłyby wartość 50 mld USD. Trzęsienie ziemi w Northridge w Kalifornii kosztowało 16,3 mld USD. Szkody wyrządzone przez te dwie katastrofy łącznie przewyższyły te zaistniałe w ciągu poprzednich 12 lat 2. 3 Tradycyjny rynek ubezpieczeniowy nie radzi sobie dobrze z ryzykiem katastroficznym bądź też z innym ryzykiem uznanym za nieubezpieczalne. Taki rodzaj ryzyka charakteryzuje się niskim prawdopodobieństwem realizacji oraz ogromnymi szkodami w razie wystąpienia zdarzenia. Nieubezpieczalność tego typu ryzyka jest spowodowana niedopasowaniem wysokości zebranej w danym roku składki do olbrzymich strat jakie mogą wystąpić w razie realizacji ryzyka. Pojemność rynku ubezpieczeniowego i reasekuracyjnego jest zbyt mała, aby pokryć ryzyko katastroficzne. W związku z tym, ubezpieczyciele zaczęli rozwijać instrumenty umożliwiające transfer ryzyka katastroficznego na rynki kapitałowe, posiadające znacznie większą pojemność. Sekurytyzacja ubezpieczeniowa jest narzędziem umożliwiającym taki właśnie transfer. Odbywa się on poprzez emisję papierów wartościowych. Papiery te posiadają bardzo atrakcyjną dla inwestorów stopę zwrotu, gdyż ich wykup uwarunkowany jest zajściem bądź nie jakiegoś określonego zdarzenia losowego. Sekurytyzacja umożliwia zwiększenie pojemności ubezpieczeniowej zakładów przez transfer takich ryzyk jak ryzyko huraganu, trzęsienia ziemi, powodzi czy innych tym podobnych. Sekurytyzacja ryzyka ubezpieczeniowego nie jest jednakże ograniczona tylko i wyłącznie do transferu ryzyka katastroficznego. 1. Podział sekurytyzowanego ryzyka Sekurytyzowane ryzyko można sklasyfikować ze względu na jego rodzaj. Wyróżnia się dwa podziały. Pierwszy to sekurytyzacja ryzyk życiowych oraz ryzyk innych niż życiowe. Do drugiego podziału należą sekurytyzacja ryzyka katastroficznego oraz sekurytyzacja innych ryzyk (niekatastroficznych). Sekurytyzacja ryzyk majątkowych opiera się na transferze dużych ryzyk, których realizacja niesie za sobą wystąpienie znacznych szkód (tzw. peak risk). 2 Skumulowana wartość szkód ubezpieczeniowych z lat wynosiła 25 mld USD. 3 P. Carayannopoulos, P. Kovacs, D. Leadbetter, Insurance securitization. Catastrophic event exposure and the role of insurance linked securities in addressing risk, ICLR Research Paper Series No. 27, January 2003, s. 1. 2\n3 Sekurytyzacja ryzyk życiowych polega natomiast głównie na finansowaniu przyszłych wpływów ze składek ubezpieczeniowych, chociaż sekurytyzuje się także ryzyko śmiertelności. Sekurytyzacja ryzyka niekatastroficznego występuje głównie w ubezpieczeniach życiowych finansując w ten sposób przyszłe wpływy ze składek. Zaś ryzyko nadmiernie wysokiej śmiertelności sekurytyzuje się poprzez emisję obligacji katastroficznych opartych o wskaźnik śmiertelności. Sekurytyzacja ryzyka katastroficznego to transfer ryzyka powodzi, huraganu, trzęsienia ziemi i innych tym podobnych na rynki kapitałowe poprzez emisję obligacji katastroficznych. Potrzeba radzenia sobie i lepszego zarządzania ryzykiem katastroficznym w branży ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej była główną przyczyną rozwoju sekurytyzacji ubezpieczeniowej. Dlatego też warto bliżej scharakteryzować ten rodzaj ryzyka. Katastrofa to nagłe i tragiczne w skutkach wydarzenie, obejmujące swym zasięgiem duży obszar, w którym ginie wiele osób lub dochodzi do dużych strat materialnych 4. Pojęcie ryzyka katastroficznego, natomiast, definiuje się jako możliwość wystąpienia zdarzenia wywołanego katastrofą. Charakteryzuje się ono następującymi cechami: następstwem realizacji tego rodzaju ryzyka może być wiele indywidualnych szkód, które dotykają w tym samym czasie wiele osób bądź podmiotów gospodarczych, wysokość strat powstałych na skutek realizacji ryzyka jest przeważnie niezależna od człowieka (wyjątek to katastrofy wywołane przez człowieka ataki terrorystyczne), a ich wartość jest znacząca 5. Ryzyko katastroficzne można podzielić na: naturalne, niezależne od człowieka (klęski żywiołowe), inicjowane przez człowieka (akty terroryzmu) oraz związane z sytuacją społeczno ekonomiczną (np. kryzys finansowy) 6. Liczba katastrof, a także straty przez nie wywołane ciągle rosną i to w szybkim tempie. W latach 90. XX w. liczba katastrof wzrosła 3-krotnie w porównaniu z latami 60. XX w., straty ekonomiczne wzrosły 9-krotnie, a ubezpieczeniowe - 15-krotnie 7. Znaczna część zakładów ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych uważa, iż wzrastająca liczba strat wywołanych przez kataklizmy jest powiązana ze zmianami klimatycznymi jakie zachodzą na 4 S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, PWN, Warszawa A. Hanzel, Ryzyko katastroficzne problem identyfikacji, Wiadomości Ubezpieczeniowe, lipiec/sierpień 2006, s Ibidem, s K. Wierzchowska, Ryzyko katastroficzne zarys problematyki, (w:) Inwestycje finansowe i ubezpieczenia tendencje światowe a polski rynek, Prace naukowe Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu nr 1176, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s\n4 naszej planecie 8. Inne czynniki zwiększające wystąpienie ryzyk katastroficznych to: wzrost liczby ludności, duża koncentracja ludności, duże zaludnienie oraz rozwój terenów podatnych na katastrofy np. Kalifornia, Floryda oraz wzrost zamożności społeczeństw 9. Tabela nr 1. Potencjalne straty ekonomiczne wynikające z wystąpienia katastrof Obciążenie stratami Rozmiar strat w mld USD jako % PKB > ,5-3 >2% Holandia Czechy Ekwador Chiny RPA Izrael Polska 1-2% Włochy Szwajcaria Portugalia Niemcy Argentyna Austria Wielka Brytania <1% USA Australia Filipiny Hiszpania Tajwan Kanada Belgia Francja Indonezja Brazylia Japonia Źródło: Jak wynika z powyższej Tabeli katastrofy są zagrożeniem mogącym wyrządzać ogromne szkody finansowe. Stanowi to zagrożenie dla działalności firm ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych. Zakłady ubezpieczeniowe w celu niedopuszczenia do niewypłacalności, a co za tym idzie do upadłości, zainteresowały się transferem ryzyka katastroficznego na rynki kapitałowe, posiadające znacznie większą pojemność ubezpieczeniową. Odbywa się to za pomocą procesu sekurytyzacji, czyli emisji papierów wartościowych, których spłata jest zabezpieczona składkami z ryzyka katastroficznego. Emitowanymi papierami wartościowymi mogą być obligacje katastroficzne bądź opcje katastroficzne. 8 Ibidem. 9 Ibidem, s\n5 2. Mechanizm sekurytyzacji ubezpieczeniowej Sekurytyzacja ubezpieczeniowa może przyjąć jedną z dwóch form: bezpośrednią lub pośrednią. W sekurytyzacji bezpośredniej, inaczej pierwotnej, cedentem ryzyka i emitentem papierów wartościowych jest ten sam podmiot zakład ubezpieczeniowy bądź reasekuracyjny. Środki uzyskane z emisji lokowane są w papiery wolne od ryzyka np. obligacje skarbowe. Przy tego rodzaju procesie zazwyczaj pośredniczy bank, jako doradca w sprawie emisji i sprzedaży papierów wartościowych. Ogromną wadą tego rodzaju sekurytyzacji jest fakt, iż ryzyko jakie niosą ze sobą papiery wartościowe nie jest oddzielone od ryzyka związanego z działalnością gospodarczą inicjatora programu. Dlatego też popularniejsza jest druga forma sekurytyzacji ubezpieczeniowej. W procesie sekurytyzacji pośredniej (wtórnej), inicjator (cedent) zakłada niezależną spółkę celową (special purpose vehicle SPV lub special purpose reinsurance vehicle SPR). Spółka celowa przejmuje ryzyko od aranżera sekurytyzacji poprzez zawarcie umowy reasekuracyjnej. Emituje ona papiery wartościowe, których podstawą są składki ubezpieczeniowe z tytułu umów ubezpieczenia dotyczących przetransferowanego ryzyka. Zawarcie umowy pomiędzy SPV a inicjatorem transakcji w formie umowy reasekuracyjnej jest niezbędne ze względów prawnych oraz w celu akceptacji transferu przez nadzór 10. Spółką celową jest zazwyczaj firma reasekuracyjna, broker reasekuracyjny bądź captive. Ze względów podatkowych, SPV plasowane są w rajach podatkowych. Działalność spółki jest ograniczona do emisji papierów wartościowych oraz inwestowania środków uzyskanych z tej emisji w bezpieczne instrumenty finansowe. W procesie sekurytyzacji biorą również udział podmioty pośredniczące, czyli banki inwestycyjne, agencje ratingowe, firmy doradcze oraz firmy ubezpieczeniowe (zwane monoline lub wrapper ), które gwarantują spłatę kapitału i odsetek inwestorom wyemitowanych przez SPV papierów wartościowych. Gwarancje spłaty udzielane są tylko instrumentom finansowym posiadającym wysoki rating (zazwyczaj AAA) A. Małek, Obligacja jako narzędzie sekurytyzacji ryzyka śmiertelności, Bank i Kredyt, maj 2008, s Securitization new opportunities for insurers and investors, Sigma No. 7/2006, Swiss Reinsurance Company, Economic Research & Consulting, Zurych 2006, s. 5. 5\n6 Schemat nr 1. Typowy proces sekurytyzacji wtórnej CEDENT (INICJATOR) Zwrot z inwestycji w bezpieczne papiery wartościowe Składka Świadczenie INWESTYCJE SPV (SPR) Fundusz powierniczy Kapitał z emisji Emisja papierów wartościowych Kapitał I N W E S T O R Z Y Zwrot z inwestycji Oprocentowanie zmienne oparte o LIBOR INSTYTUCJA FINANSOWA (SWAP) Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Securitization new opportunities for insurers and investors, Sigma No. 7/2006, Swiss Reinsurance Company, Economic Research & Consulting, Zurych 2006, s. 5 oraz A. Małek, Obligacja jako narzędzie sekurytyzacji ryzyka śmiertelności, Bank i Kredyt, maj 2008, s. 39. Przychody uzyskiwane ze sprzedaży wyemitowanych papierów wartościowych są przelewane na oddzielne konto, gdzie są inwestowane w bezpieczne instrumenty finansowe. Środki zgromadzone na koncie służą do wypłaty wartości nominalnej i odsetek inwestorom 12. Dzięki transakcji swapowej, stały zysk z inwestycji zamieniany jest na zmienne oprocentowanie oparte o LIBOR. To powoduje redukcję ryzyka stopy procentowej wyemitowanych przez SPV papierów wartościowych. Inwestorzy otrzymują marże za przyjęcie ryzyka ponad poziomem stopy LIBOR. W przypadku realizacji transferowanego ryzyka, SPV wypłaca kapitał (świadczenie) cedentowi ze środków zgromadzonych na koncie, a inwestorzy otrzymują (w miarę możliwości) zwrot części kapitału K. Wierzchowska, op. cit., s Wysokość zwracanego inwestorom kapitału zależy od warunków umowy. 6\n7 W latach , sekurytyzacji ubezpieczeniowej zostało poddane ryzyko ubezpieczeń majątkowych o wartości ok. 15 mld USD (globalnie) 14. Biorąc pod uwagę cały światowy rynek ubezpieczeń majątkowych była to niewielka jego część. Na początku lat 90. XX w. zainteresowanie sekurytyzacją ubezpieczeniową rosło w gwałtownym tempie, jednak uległo ono zmniejszeniu w 2001 r. Powodem tego mogły być wysokie koszty procesu sekurytyzacji, niewystarczające rozwiązania prawne oraz zmiany cen na tradycyjnym rynku reasekuracyjnym. Sekurytyzacja ubezpieczeniowa wykorzystywana jest szczególnie w Stanach Zjednoczonych. Jej głównym zadaniem jest zwiększenie pojemności reasekuracyjnej na ryzyko katastroficzne takie jak ryzyko wystąpienia huraganu czy trzęsienia ziemi. W Europie sekurytyzacja ryzyka ubezpieczeniowego stosowana jest przede wszystkim w Wielkiej Brytanii, w mniejszym zakresie w państwach Europy kontynentalnej. W Japonii sekurytyzacja ubezpieczeniowa rozwinęła się jako narzędzie zarządzania ryzykiem wystąpienia trzęsienia ziemi. Tą alternatywną metodę transferu ryzyka stosowano tam od 1997 r. Jednak narzędzie to rozwinęło się w Japonii zdecydowanie słabiej niż w USA czy Europie. Jest to spowodowane systemem panującym w tym państwie. W Japonii, w przypadku wystąpienia trzęsienia ziemi, odpowiedzialność za pokrycie szkód ponoszą firmy ubezpieczeniowe i rząd. Odszkodowania powyżej 11,4 mld USD pokrywane są w 95% przez państwo, a tylko w 5% przez prywatnych ubezpieczycieli Ubezpieczeniowe instrumenty finansowe 16 Transfer ryzyka ubezpieczeniowego na rynki kapitałowe może następować za pomocą ILS (ubezpieczeniowe instrumenty finansowe). Są to papiery wartościowe emitowane przez SPV w procesie sekurytyzacji ubezpieczeniowej. Ubezpieczeniowe instrumenty finansowe narodziły się w latach 90. XX w., kiedy sekurytyzację zaczęto wykorzystywać do transferu ryzyka ubezpieczeniowego w celu uzyskania dodatkowej pojemności. Umożliwiają one lepsze zarządzanie ryzykiem ubezpieczeniowym, zabezpieczanie tego ryzyka oraz są dodatkowym źródłem kapitału dla firm ubezpieczeniowych czy reasekuracyjnych. Dzięki tym instrumentom, inwestorzy rynku kapitałowego uzyskali dostęp do rynku ubezpieczeniowego i stali się stroną czynną transferu ryzyka ubezpieczeniowego, przyjmując na siebie ryzyko pod 14 P. Carayannopoulos, P. Kovacs, D. Leadbetter, op. cit., s Ibidem, s Insurance-linked securities (ILS). 7\n8 postacią odpowiednio skonstruowanych ILS 17. Papiery te są popularne wśród inwestorów ze względu na możliwość dywersyfikacji portfela, gdyż ryzyko jakie ze sobą niosą nie jest, bądź jest mało skorelowane z rynkiem finansowym. Ubezpieczeniowe instrumenty finansowe są wykorzystywane do transferu ryzyk dużych lub nieubezpieczanych. Ubezpieczeniowe instrumenty finansowe można podzielić na: ubezpieczeniowe instrumenty pochodne oraz ubezpieczeniowe instrumenty hybrydowe. Do ubezpieczeniowych instrumentów pochodnych zalicza się opcje, swapy, terminowe kontrakty katastrofowe, katastrofowe opcje akcyjne, warunkowe noty nadwyżkowe. Do ubezpieczeniowych instrumentów hybrydowych należą obligacje katastrofowe oraz inne formy sekurytyzacji ryzyka, czyli tworzenia nowych instrumentów finansowych bazujących na ryzykach ubezpieczeniowych 18. Najczęściej wykorzystywanym w sekurytyzacji ubezpieczeniowej instrumentem są obligacje katastroficzne (Catastrophe (CAT) bonds lub inaczej Act of God bonds). Wypłata odsetek i wartości nominalnej inwestorom ubezpieczeniowych instrumentów finansowych zależy od spełnienia ściśle określonego warunku (triggera). Trigger może być oparty o jedno lub wiele zdarzeń. Pokrycie może być uruchomione tylko i wyłącznie, gdy szkody cedenta przekroczą jakąś określoną wcześniej w warunkach umowy wartość 19. Wyróżnia się trzy typy triggerów 20. pierwszy typ to odpowiedzialność odszkodowawcza bierze pod uwagę faktycznie poniesione przez cedenta straty (wyrażony jest jako wartość wszystkich szkód lub liczba roszczeń) np. szkody zaistniałe w wyniku trzęsienia ziemi na określonym obszarze i w określonym czasie. drugi trigger to indeks oparty jest o wartość wcześniej zdefiniowanego indeksu np. indeksu strat sektora ubezpieczeń. Ten typ jest bardzo popularny wśród inwestorów, gdyż zapewnia przejrzystość transakcji i nie wymaga oceny portfela ryzyk inicjatora procesu sekurytyzacji. 17 D. Brach, Alternatywny transfer ryzyka, (w:) Inwestycje finansowe i ubezpieczenia tendencje światowe a polski rynek, Prace naukowe Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu nr 952, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2002, s D. Brach, Rynek alternatywnego finansowania ryzyka, (w:) Inwestycje finansowe i ubezpieczenia tendencje światowe a polski rynek, Prace naukowe Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu nr 991, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2003, s Umowa reasekuracji zawierana pomiędzy cedentem/inicjatorem sekurytyzacji ubezpieczeniowej a SPV jest najczęściej umową reasekuracji nadwyżki szkodowości. 20 The Picture of ART, Sigma No. 1/2003, Swiss Reinsurance Company, Economic Research & Consulting, Zurych 2003, s\n9 trzecim typem jest parametr np. skala Richtera (pokrycie następuje na podstawie odczytów siły trzęsienia ziemi w skali Richtera w określonej stacji badawczej). Każdy ubezpieczeniowy instrument finansowy, za pomocą którego następuje przeniesienie ryzyka ubezpieczeniowego na rynek kapitałowy, niesie ze sobą pewne ryzyko inwestycyjne, które któryś z uczestników sekurytyzacji musi ponieść. Typy ryzyka towarzyszące ILS to: ryzyko płynności 21, ryzyko bazowe 22, ryzyko hazardu moralnego 23 oraz ryzyko negatywnej selekcji 24. Inne alternatywne instrumenty transferu ryzyka niosą ze sobą jeszcze ryzyko kredytowe 25. Natomiast ILS są pozbawione ryzyka kredytowego, gdyż kapitał jest dostępny przed wystąpieniem szkód, przechowywany jest na oddzielnym koncie, gdzie jest inwestowany w bezpieczne papiery wartościowe. To, jakie ryzyko niesie ze sobą dany papier wartościowy, jest zależne od triggera, w jaki wyposażony jest dany instrument finansowy. Papiery wartościowe wyposażone w trigger oparty o odpowiedzialność odszkodowawczą niosą ze sobą ryzyko wystąpienia hazardu moralnego, na które narażeni są inwestorzy, natomiast pozbawione są ryzyka bazowego. Instrumenty wyposażone w dwa pozostałe typy triggerów, czyli oparte o indeks bądź parametr, posiadają zminimalizowane lub wyeliminowane ryzyko hazardu moralnego lecz niosą ze sobą ryzyko bazowe, z którym musi się zmierzyć inicjator procesu sekurytyzacji ubezpieczeniowej. ILS z triggerem opartym o indeks jest dodatkowo bardziej płynnym instrumentem niż ILS z triggerem opartym o odpowiedzialność odszkodowawczą i posiada niższe koszty transakcyjne ze względu na możliwość standaryzacji kontraktu i oparcia ewentualnych strat o powszechnie znany indeks. Ryzyko negatywnej selekcji występuje przy ILS z triggerem opartym o odpowiedzialność odszkodowawczą. Ciężar tego ryzyka spoczywa na inwestorach, którzy posiadają ograniczoną informację co do portfela ryzyk cedenta. 21 Ryzyko płynności (liquidity risk) odnosi się do zdolności inwestorów do nabywania instrumentów finansowych po aktualnych cenach rynkowych wynikających z sił popytu i podaży. 22 Ryzyko bazowe (basis risk) jest spowodowane różnicami między pozycjami zabezpieczaną a zabezpieczającą. 23 Ryzyko hazardu moralnego (moral hazard) występuje w sytuacji, gdy inwestorzy ILS nie mają możliwości monitoringu działań cedenta odnośnie zarządzania ryzykiem przyjmowanym do jego portfela ubezpieczeń. 24 Ryzyko negatywnej selekcji (adverse selection) występuje w wyniku asymetrii informacji. Firmy ubezpieczeniowe posiadające w swoich portfelach ryzyka duże mogą być bardziej zainteresowane emisją ubezpieczeniowych instrumentów finansowych, zwłaszcza że ceny hedging u oparte są o średnie ryzyko wszystkich polis. 25 Ryzyko kredytowe (credit risk) - prawdopodobieństwo niewywiązania się kontrahenta z warunków umowy z powodu niemożliwości realizacji zobowiązań finansowych. 9\n10 Tabela nr 2. Zestawienie rodzajów ryzyka związanych z ILS o różnych typach triggerów Trigger Rodzaj ryzyka Odpowiedzialność odszkodowawcza Indeks Hazard moralny Negatywna selekcja Ryzyko bazowe Parametr 26 Ryzyko kredytowe Źródło: T.J. Andersen, Applications of Risk Financing Techniques to Manage Economic Exposures to Natural Hazards, Inter-American Development Bank, Washington, D.C. 2005, s Sekurytyzacja w ubezpieczeniach na życie Sekurytyzacja w ubezpieczeniach na życie wykorzystywana jest do zarządzania ryzykiem śmiertelności. Ryzyko to definiuje się jako kształtowanie się śmiertelności w sposób inny niż oczekiwany. Można tu rozróżnić dwa aspekty. Mianowicie, wystąpienie śmiertelności wyższej niż oczekiwana oraz śmiertelności niższej niż oczekiwana. Pierwszy aspekt wiąże się z ryzykiem wzmożonej śmiertelności, która jest wynikiem zdarzeń katastroficznych. W szczególności ataków terrorystycznych, katastrof naturalnych czy rozprzestrzenianiem się nieznanych chorób (epidemie, pandemie) 27. Drugi aspekt dotyczy przede wszystkim produktów zabezpieczenia na starość oraz ubezpieczeń zdrowotnych. Dla branży asekuracyjnej ważne jest zagregowane ryzyko długowieczności, dotyczące ogółu populacji i świadczeń wypłacanych dożywotnio 28. Związane jest to głównie z wydłużaniem się okresu przeciętnego trwania życia oraz spadkiem przyrostu naturalnego. Sekurytyzację ubezpieczeń życiowych można podzielić na trzy główne rodzaje: programy VIR (value in force), znane także jako EV (embedded-value); programy związane z koniecznością spełniania ustawowych wymogów kapitałowych; programy, których zadaniem jest alternatywny transfer ryzyka. Programy EV umożliwiają monetyzację aktywów tzw. nieuchwytnych takich jak rozkładane w czasie, odroczone koszty akwizycji czy wartość bieżąca przyszłych zysków (PVFP) 29. Koszty akwizycji, głównie prowizje dla agentów i brokerów, są ujmowane w aktywach bilansu zakładu ubezpieczeń jako aktywowane koszty akwizycji. W kolejnych 26 Wykorzystując parametr jako trigger można w znaczny sposób zredukować ryzyko bazowe, a nawet je wyeliminować. 27 A. Małek, op. cit., s Ibidem. 29 Ibidem, s\n11 latach trwania umowy ubezpieczenia, część składek ubezpieczeniowych jest przeznaczana na pokrycie międzyokresowych kosztów akwizycji. Sekurytyzacja umożliwia ubezpieczycielowi sfinansowanie aktywowanych kosztów akwizycji, a ryzyko przedwczesnego zerwania umowy przez ubezpieczającego jest przenoszone na inwestorów wyemitowanych papierów wartościowych. Sekurytyzacja wartości bieżącej przyszłych zysków wykorzystywana jest przy fuzjach i przejęciach. Firma przejmująca zakład ubezpieczeń życiowych bądź jakiś konkretny portfel ubezpieczeń ryzyk życiowych przejmuje także przyszłe zyski przejmowanego ubezpieczyciela bądź portfela ubezpieczeń. Sekurytyzacja daje możliwość monetyzacji PVFP. Sekurytyzacja EV zapewnia źródło dodatkowego kapitału inicjatorowi procesu. Może być ono wykorzystywane na różne potrzeby takie jak pozyskiwanie nowych klientów czy kolejne przejęcia. Dodatkowo programy EV mogą wpływać pozytywnie na wskaźnik ROE 30. Programy sekurytyzacji EV są popularne wśród inwestorów ze względu na dobrą dostępność do danych statystycznych. Inwestorzy, jednak, nabywając papiery wartościowe ponoszą ryzyko ubezpieczeniowe takie jak ryzyko ekstremalnej śmiertelności czy ryzyko przedwczesnej rezygnacji z polisy. Jeśli wpływy z tytułu składek ubezpieczeniowych są niższe niż oczekiwano (ze względu na wyższą niż oczekiwana śmiertelność lub wcześniejsze rezygnacje), to wypłaty środków inwestorom będą opóźnione i zredukowane, a redukcja w ekstremalnych przypadkach może być całkowita. W odwrotnej sytuacji, inwestorzy otrzymają zwrot zainwestowanego kapitału i odsetek, ale wszystkie dodatkowe korzyści pozostają własnością zakładu ubezpieczeniowego. Poza tym, cedent może transferować na inwestorów ryzyko stopy procentowej, gdy podstawą sekurytyzacji są umowy ubezpieczenia z zagwarantowanym poziomem oprocentowania a lokaty przeznaczone na pokrycie tych zobowiązań nie są prawidłowo dopasowane. Programy związane z koniecznością spełniania ustawowych wymogów kapitałowych transakcje określane mianem sekurytyzacji XXX i AXXX są stosowane na rynku amerykańskim na skutek wprowadzenia regulacji dotyczących wyceny, niemającej współcześnie uzasadnienia ekonomicznego. Zabieg sekurytyzacji skutkuje emisją obligacji o wartości równej zbędnym rezerwom, stanowiącym różnicę między wartościami ustawowymi a rzeczywistymi, uzasadnionymi ekonomicznie. W wyniku tego zmniejsza się obciążenie rezerwami i jednocześnie są one zabezpieczone środkami wniesionymi przez inwestorów 31. W sytuacji, gdy śmiertelność jest wyższa niż oczekiwana, a rezerwy 30 Więcej na ten temat: Securitization, s A. Małek, op. cit., s\n12 ubezpieczyciela zostały wykorzystane, wtedy uruchamia się kapitał zgromadzony w SPV z emisji obligacji. W transakcjach tego typu często występuje gwarant (monoline insurer), który zabezpiecza inwestorom w pewnej części zwrot wartości nominalnej obligacji. Programy, których zadaniem jest alternatywny transfer ryzyka ich zadaniem jest pozyskanie dodatkowego pokrycia ryzyka ubezpieczeniowego poprzez transfer tego ryzyka na rynki kapitałowe. Programy te opierają się o rozwiązania sekurytyzacyjne wykorzystywane w ubezpieczeniach non-life. Na rynki kapitałowe, za pośrednictwem SPV, przenosi się tutaj przyszłe zobowiązania z tytułu umów ubezpieczeniowych, warunkowanych przebiegiem szkodowości lub zajściem zdarzenia ubezpieczeniowego Sekurytyzacja ryzyka wzmożonej śmiertelności 33 W programach sekurytyzacji ryzyka wzmożonej śmiertelności emituje się obligacje w transzach zróżnicowanych pod względem ryzyka. Transze te są wyposażone w różne poziomy uruchamiania pokrycia dla cedenta w przypadku wystąpienia nadmiernej śmiertelności. W dotychczas realizowanych programach trigger opierał się o zdefiniowany wcześniej indeks populacji, zdywersyfikowany pod względem płci, wieku oraz pod względem geograficznym. Różne poziomy triggerów zapewniają całkowite zabezpieczenie transakcji. Wyczerpanie środków inwestorów w transzy pierwszej (najbardziej ryzykownej) powoduje przejście do środków inwestorów transz kolejnych, aż do wykorzystania środków z ostatniej transzy. Stopa oprocentowania transzy zależy od poziomu uruchamiania pokrycia oraz od okresu zapadalności obligacji. Szczególnie istotną kwestią w sekurytyzacji ryzyka wzmożonej śmiertelności jest trigger. Przy transferze ryzyk życiowych triggerem jest wartość indeksu bazująca na śmiertelności portfeli. Jednakże indeksy w poszczególnych programach sekurytyzacji ryzyka wzmożonej śmiertelności różnią się od siebie, gdyż każdy z nich jest przystosowywany na potrzeby określonej transakcji (są zdywersyfikowane pod względem płci, wieku i obszaru). Dywersyfikacja terytorialna umożliwia rozproszenie ryzyka przyjmowanego przez inwestorów. Poszczególnym obszarom nadaje się wagi, co odzwierciedla potrzeby portfelowe cedenta/retrocedenta. Według A. Małek dywersyfikacja wiekowa jest pochodną specyfiki ryzyka ekstremalnej śmiertelności. Wysokie wagi przypisane przedziałom wiekowym Ibidem. 33 Na podstawie A. Małek, op. cit., s\n13 wiążą się głównie z ryzykiem ataków terrorystycznych, których obiektem są osoby aktywne zawodowo, relatywnie zamożne i zazwyczaj posiadające polisę na życie 34. Do końca 2007 r. miało miejsce 5 procesów sekurytyzacji ryzyka nadmiernej śmiertelności Sekurytyzacja ryzyka długowieczności Do tej pory nie zrealizowano udanego programu sekurytyzacji ryzyka długowieczności. W listopadzie 2004 r. Europejski Bank Inwestycyjny we współpracy z BNP Paribas przeprowadził nieudaną próbę emisji obligacji opartych na ryzyku długowieczności. Głównym powodem porażki była nieprawidłowa konstrukcja indeksu. Nie był on zdywersyfikowany pod względem płci i wieku. Dodatkowo ryzyko bazowe powiązane było ze sztywnym poziomem płatności emerytalnych, natomiast w rzeczywistości są one waloryzowane. Stworzenie odpowiedniego triggera na potrzeby sekurytyzacji ryzyka długowieczności jest niezwykle trudnym zadaniem. W przypadku sekurytyzacji tego rodzaju ryzyka powinno się wziąć pod uwagę stworzenie triggera opartego o wartości indeksów branżowych bądź szkód wynikających z wartości modelu 35. Obligacje emitowane w procesach sekurytyzacji ryzyka długowieczności mogą być obligacjami na długowieczność (longevity bonds) lub na przeżycie (survivor bonds) danej populacji. W pierwszym przypadku wypłaty inwestorom uzależnione są od przebiegu śmiertelności danej populacji w danym okresie czasu. Wypłaty inwestorom survivor bonds następują do momentu śmierci ostatniego członka populacji np. jeśli początkowo populacja liczyła 65 lat i jeżeli najdłużej żyjący członek populacji dożył 115 roku życia, to ostatnia płatność z obligacji nastąpi po 50 latach Sekurytyzacja w ubezpieczeniach non-life Sekurytyzacja w ubezpieczeniach typu non-life może się odbywać na dwa sposoby. Mianowicie poprzez emisję obligacji i są to najczęściej obligacje katastroficzne bądź poprzez transfer ryzyka na rynki kapitałowe za pomocą ubezpieczeniowych instrumentów pochodnych. Obligacje katastroficzne są najczęściej wykorzystywanym rodzajem ubezpieczeniowych instrumentów finansowych w procesie sekurytyzacji ryzyka. Mogą być 34 Ibidem, s Ibidem, s D. Blake, A.J.G. Cairns, K. Dowd, Living With Mortality: Longevity Bonds And Other Mortality-Linked Securities, Institute of Actuaries and Faculty of Actuaries 2006, s. 16; 13\n14 one używane do transferu wielu typów ryzyk, jednak głównie stosuje się je do zarządzania ryzykiem dużym (peak risk), związanym z występowaniem katastrof naturalnych, szczególnie trzęsień ziemi, huraganów, wichur. Typowa transakcja polega na tym, iż inicjator (zakład ubezpieczeń bądź reasekuracji) zawiera umowę reasekuracyjną (dla reasekuratora jest to umowa retrocesji) z SPV. Spółka celowa emituje obligacje katastroficzne. Inwestorzy cat bonds otrzymują strumień płatności odsetkowych oraz zwrot wartości nominalnej w sytuacji, gdy nie nastąpi realizacja zdarzenia ubezpieczeniowego. W przeciwnym wypadku, inwestorzy utracą odsetki, kapitał bądź jedno i drugie. Środki te zostaną przekazane inicjatorowi programu sekurytyzacji w ramach wywiązania się z umowy reasekuracyjnej 37. Obligacje katastroficzne niosą ze sobą wiele korzyści zarówno dla inicjatora procesu jak i dla inwestorów. Cedent otrzymuje możliwość lepszego zarządzania ryzykiem i transferu tego ryzyka na rynki kapitałowe. Ponadto, zyskuje dodatkową pojemność, którą może przeznaczyć na dalszą działalność ubezpieczeniową. Ogromną zaletą obligacji katastroficznych jest także fakt, iż w transakcji nie występuje ryzyko kredytowe, ewentualne pokrycie powstałych szkód jest w pełni zabezpieczone. Inwestorów natomiast kuszą wyższe stopy procentowe w porównaniu z innymi instrumentami finansowymi lub tradycyjną sekurytyzacją. Co więcej, ryzyko przenoszone przez cat bonds na inwestorów nie jest w żaden sposób skorelowane z innymi rodzajami ryzyka wynikającymi z inwestowania na rynkach finansowych, obligacje katastroficzne dają im zatem możliwość dywersyfikacji portfeli. Dodatkową cechą obligacji katastroficznych jest ich wpływ na ceny ochrony reasekuracyjnej hamują one wzrost cen reasekuracji 38. Największą wadą transakcji z wykorzystaniem obligacji katastroficznych są wysokie koszty. Jednym z elementów tych kosztów są odsetki wypłacane inwestorom, które zawierają w sobie premię za ryzyko oraz za innowacyjność transakcji (z czasem ta premia ulega zmniejszeniu, gdyż przeprowadzanych jest coraz więcej procesów sekurytyzacji ubezpieczeniowej, jednak inwestorzy cały czas żądają jej wypłacania ze względu na nietypowe ryzyko jakie na siebie przyjmują). Wpływ na wysokie koszty procesu mają także koszty administracyjne i transakcyjne. Przyjmuje się, że koszty transakcyjne stanowią ok. 2% pokrycia ubezpieczeniowego z obligacji katastroficznych 39. Kolejną wadą jest występowanie ryzyka bazowego, z którym muszą się zmierzyć inicjatorzy transakcji. Ryzyko bazowe 37 Securitization, s Można tu zauważyć swoisty paradoks, ponieważ sekurytyzacja ryzyka ubezpieczeniowego jest opłacalna wtedy, gdy koszt tradycyjnej reasekuracji jest zbyt wysoki. Sekurytyzacja ubezpieczeniowa zaczęła być wykorzystywana w praktyce ubezpieczeniowej właśnie ze względu na wysokie ceny ochrony reasekuracyjnej, jakie miały miejsce po katastrofach w latach 90. XX w. 39 V. Bruggeman, Capital Market Instruments for Catastrophe Risk Financing, American Risk and Insurance Association, Annual Meeting in Quebec City 2007, s\n15 związane jest z triggerem opartym o wartość indeksu (trigger tego typu jest preferowany przez inwestorów obligacji katastroficznych). Natomiast ubezpieczeniowe instrumenty pochodne transferujące ryzyko ubezpieczeniowe na rynki kapitałowe mogą przybierać formę opcji bądź swapów. Triggerem przy transakcjach z wykorzystaniem derywat może być indeks (np. PCS, Property Claims Service in the USA indeks) lub parametr (np. prędkość wiatru). Ubezpieczeniowe kontrakty pochodne można podzielić także ze względu na sposób, w jaki są nabywane/sprzedawane. Pierwszy rodzaj to handel na rynku zorganizowanym. W 1992 r. CBOT (The Chicago Board of Trade) zainicjowało handel katastroficznymi kontraktami terminowymi oraz opcjami. Kontrakty te są standaryzowane. Uczestnicy mogą kupować lub sprzedawać ochronę przed skutkami katastrof naturalnych w USA. Premia opcyjna odpowiada składce reasekuracyjnej. Ze względu na niewystarczający popyt, handel opcjami katastroficznymi poprzez CBOT zakończył się w 1999 r. Kolejnymi próbami podjęcia zorganizowanego handlu ubezpieczeniowymi instrumentami pochodnymi było powołanie CATEX (Catastrophe Risk Exchange) w 1996 r. oraz BCE (Bermuda Commodities Exchange) w 1997 r. Drugi rodzaj handlu to OTC (over-the-counter). Tutaj kontrakty są zindywidualizowane, dopasowane do potrzeb obu stron. OTC jest rynkiem bardziej płynnym niż wspomniane wyżej rynki zorganizowane, gdyż istnieje tam możliwość dopasowywania produktów do konkretnych potrzeb, sprzyja też rozwojowi nowych, innowacyjnych form ubezpieczeniowych instrumentów pochodnych. W ubezpieczeniowych swapach OTC cedent płaci inwestorom stałą, określoną sumę (przyjmuje cechy składki) a w zamian otrzymuje, w razie realizacji zdarzenia, odszkodowanie (uwzględnia się tutaj zmienne oprocentowanie). Konstrukcja instrumentu przypomina umowę reasekuracji, jednak nie jest konieczna realizacja zdarzenia ubezpieczeniowego, aby uzyskać płatność z kontraktu, wystarczy, że wartość indeksu lub parametru przekroczy pewien ustalony wcześniej poziom 40. W przypadku opcji ubezpieczeniowych OTC, cedent kupuje opcje od inwestorów (sprzedawców opcji). Kupujący płaci inwestorom z góry premię opcyjną. Opcja może zostać zrealizowana, gdy wartość indeksu bądź parametru przekroczy pewien ustalony poziom. Wtedy cedent otrzymuje stałą nominalną kwotę jako rekompensatę 41. W transakcjach ubezpieczeniowych instrumentów pochodnych ważną rolę pełnią firmy reasekuracyjne. Ich funkcją jest ocena ryzyka lub portfela ryzyk przenoszonego na 40 M. Grandi, A. Muller, Insurance derivatives Convergence of capital markets and insurance markets, Munich Re ART Solutions, Munich Re, Monachium 1999, s Ibidem, s\n16 rynek kapitałowy. Poza tym pełnią funkcję frontera. Cedent przekazuje ryzyko firmie reasekuracyjnej zawierając z nią umowę reasekuracji, dzięki temu składka może być uznana za koszt podatkowy a transakcja jest zgodna z wymogami wypłacalności. Dodatkowo reasekurator może zawrzeć z cedentem umowę nadwyżki szkodowości (uwzględnione są wtedy rzeczywiste szkody cedenta i zminimalizowane zostaje ryzyko bazowe) a na rynek kapitałowy przenieść to ryzyko poprzez instrumenty pochodne z triggerem w postaci indeksu lub parametru. W takich przypadkach składka reasekuracyjna będzie uwzględniała ewentualne ryzyko bazowe, które przyjmuje na siebie reasekurator. Sekurytyzacja ryzyka ubezpieczeniowego przez ubezpieczeniowe instrumenty pochodne jest szybsza i łatwiejsza w realizacji niż sekurytyzacja z wykorzystaniem obligacji. Ponadto koszty związane z przeprowadzeniem transakcji są mniejsze. Jednak poprzez obligacje ubezpieczyciele i reasekuratorzy mogą uzyskiwać pokrycie na rynku kapitałowym dla znacznie większego ryzyka (portfeli ryzyka). Ubezpieczeniowe instrumenty pochodne niosą także ze sobą ryzyko kredytowe. Głównym zadaniem sekurytyzacji ubezpieczeniowej jest zwiększenie pojemności na poziomie reasekuracyjnym. Poziom kosztów ochrony reasekuracyjnej wpływa na opłacalność stosowania narzędzia zarządzania ryzykiem jakim jest sekurytyzacja. Ceny reasekuracji są bardzo zmienne i przyjmują tendencję rosnącą zwłaszcza po zrealizowaniu się dużych ryzyk takich jak katastrofy naturalne czy akty terrorystyczne. Wtedy to sekurytyzacja ubezpieczeniowa może stanowić alternatywę lub uzupełnienie dla tradycyjnej reasekuracji. Rynek sekurytyzacji ubezpieczeniowej cały czas się rozwija i jeśli zostaną rozwiązane kwestie regulacyjne i prawne oraz jeśli zwiększy się świadomość inwestorów na rynkach kapitałowych odnośnie ubezpieczeniowych instrumentów finansowych, to ma on szansę stać się dojrzałym, dobrze prosperującym rynkiem. Wprowadzenie Solvency II może zwiększyć zainteresowanie sekurytyzacją ubezpieczeniową w Europie. Solvency II ma uwzględniać instrumenty zarządzania ryzykiem takie jak reasekuracja, hedging czy sekurytyzacja w znacznie większym stopniu niż Solvency I 42. Sekurytyzacja ubezpieczeniowa wykorzystywana jest przede wszystkim do zarządzania ryzykiem dużym, o niskim prawdopodobieństwie zajścia zdarzenia. Niektórzy uczeni twierdzą, iż firmy ubezpieczeniowe powinny poddawać sekurytyzacji wypłaty z polis podobnie do banków, które sekurytyzują znaczną część swoich aktywów Securitization, s P. Carayannopoulos, P. Kovacs, D. Leadbetter, op. cit., s\n17 Aby sekurytyzacja stała się użytecznym narzędziem zarządzania ryzykiem, muszą być spełnione pewne warunki: ceny muszą być konkurencyjne w porównaniu z cenami tradycyjnej reasekuracji; konieczny jest rozwój metod modelowania ryzyka; powstanie odpowiednich indeksów, triggerów, o które mogą być oparte ubezpieczeniowe instrumenty finansowe; stworzenie jasnych reguł podatkowych odnośnie transakcji sekurytyzacji; oraz innych regulacji prawnych traktujących o sekurytyzacji ubezpieczeniowej. Wszyscy uczestnicy procesu sekurytyzacji (firmy ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, rządy państw, organy ustawodawcze, agencje ratingowe) muszą współpracować ze sobą w celu rozwoju ram prawnych, podatkowych i ekonomicznych dla programów sekurytyzacji ubezpieczeniowej. Mgr Wioleta Kardasz, absolwentka Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Summary of the article Securitization as a new element of risk management in the insurance company Process of risk management is a significant component of strategic management referring also to financial institutions including insurance companies. Traditional insurance does not always provide sufficient insurance cover. One of the ways of coping with the risk is known as ART, securitization is an example of this type of solution. Insurance securitization is an innovative form of transfer of the insurance risk and a way of extending the insurance capacity by getting profits from alternative sources like world investment markets. The capacity of investment markets is much bigger than this of insurance markets. ART creates unlimited possibilities for the insurance service providers, corporations etc. to develop. Especially when they are exposed to high risk, considered as uninsurable risk. Thanks to securitization and creation of insurance financial tools it is possible to transfer risk to investment markets and stockers. Those transactions offer much advantage for both insurance companies and investors giving them a chance for the diversification of their assets. Securitization has been introduced a short time ago (90 s of the XXth century) so the knowledge concerning this issue is still insufficient. 17\nKlasyczne i alternatywne metody transferu ryzyka ubezpieczeniowego Aleksandra Małek ISBN: 978-83-7561-165-6 format 165/235, oprawa miękka liczba stron: 240 cena: 49,90 zł Patronat: PZU S.A., Geneva Association,


Od października 1989 r. Do lutego 1999 r. 695 mężczyzn z wczesnym rakiem gruczołu krokowego (średni wiek 64,7 lat) zostało losowo przydzielonych do radykalnej prostatektomii (347 mężczyzn) lub czujnego czekania (348 mężczyzn). Kontynuacja była zakończona do 2003 r., Z zaślepioną oceną przyczyn śmierci. Pierwszorzędowym punkte...\nKolonoskopowe badania przesiewowe kobiet z średnim ryzykiem w przypadku neoplazji jelita grubego ad 6\nGdyby wykonano elastyczną sigmoidoskopię w kierunku zgięcia śledziony u wszystkich tych kobiet, a znalezienie odległej neoplazji jelita grubego spowodowało kolonoskopię, wówczas 92,3 procent przypadków zaawansowanej neoplazji jelita grubego w bliższej części okrężnicy zostałoby pominięte (36 z 39). Częstość występowania zaawansowanej neoplazji u mężczyzn i kobiet\nRyc. 1. Ryc. 1. Rozpowszechnienie zaawansowanej neoplazji u kobiet i mężczyzn z ujemnym wynikiem testu na krew utajoną w kale oraz brak historii rodzinnej raka okrężnicy według wieku. ...\nPodręcznik gastroenterologii dziecięcej i żywienia\nDwa wydarzenia w 2004 r. Pomogły podkreślić szybki rozwój i coraz bardziej międzynarodowy charakter młodego obszaru gastroenterologii dziecięcej i żywienia. Pierwszym z nich było zwołanie II Światowego Kongresu Gastroenterologii i Żywienia Dzieci w Paryżu, w którym uczestniczyło ponad 3100 delegatów reprezentujących 107 krajów. Druga publikacja tego podręcznika, którego głównym celem jest stworzenie globalnego smaku , który będzie odzwierciedlał różne realia problemów gastroenterologicznych i żywieniowych w różnych częściach świata. Ponieważ prawie dwie...\nSamobójstwo w domu w związku z posiadaniem broni ad 6\nTolerancja kliniczna na leczenie. Przeciwciało monoklonalne 33B3.1 było bardzo dobrze tolerowane w porównaniu z globuliną antytynocytową. Tylko u jednego z pacjentów leczonych 33B3.1 zaprzestano leczenia monoklonalnego przeciwciałem z powodu klinicznej nietolerancji, w porównaniu z 68% biorców globuliny antymitocytowej (P <0,001). Zespół obejmujący gorączkę, dreszcze, biegunkę i dysfunkcję nerek (z oligurią, masywnym białkomoczem, tkliwością i wzrostem poziomu kreatyniny w surowicy, z prawidłowym obrazem ultrasonograficznym nerek i bez zakażenia dróg moczowych) doprow...\nPeugeot Design Lab - nowy projekt na targach Milan Design Week 2014\npodpuchnięte oczy alergia\nproblemy z oddychaniem domowe sposoby\nhttp://www.einfekcjeintymne.edu.pl 751#jak leczyć opryszczke na ustach , #podwyższone limfocyty w ciąży , #prowadzenie ciąży medicover , #nerwica skóry objawy , #endokorona cena , #slimea , #jak byc asertywna w pracy , #typy urody jesień , #czerwone plamki na całym ciele , #piercing księcia alberta ,


Zielona herbata – właściwości - razemwiecej.pl\nHome Ciekawe\tZielona herbata – właściwości\nwritten by Łucja Czarnecka 1 czerwca 2020\nOdkryj wszystkie właściwości zielonej herbaty. Dowiedz się, dlaczego warto ją pić regularnie i na jakie dolegliwości organizmu może pomóc ten cudowny napar.\nJak prawidłowo przygotować napar z zielonej herbaty?\nKto nie powinien pić zielonej herbaty w nadmiernej ilości?\nWłaściwości zielonej herbaty, którą od wieków pije się w Chinach i Japonii, są znane i cenione także w Europie. Koneserzy tego naparu próbują różnorakich odmian. Dzięki różnym sposobom uprawy, zbierania i suszenia herbacianych listków można wyróżnić mnóstwo odmian, które dają charakterystyczny smak, kolor, a nawet inną intensywność. W zasuszonych liściach zielonej herbaty kryją się witaminy (np. B, C, E, K), aminokwasy i garbniki, a także mnóstwo składników mineralnych (m.in. potas, cynk, miedź, wapń), tein czy polifenoli. Zastanawiasz się, na co pomaga zielona herbata? Regularne picie takiego napoju może działać prozdrowotnie na organizm i jego funkcje. Zielona herbata działa korzystnie na komórki neuronowe, a taki napar może nawet zapobiec demencji starczej czy zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera. To jednak nie wszystko.\nPo zieloną herbatę powinny chętnie sięgać osoby, które dbają o linię i chcą schudnąć. Zawarte w listkach katechiny i kofeina to substancje przyspieszające spalanie tkanki tłuszczowej, która nie odkłada się w nadmiarze w organizmie. Oprócz tego dzięki herbacie metabolizm przyspiesza, a układ moczowy pozbywa się nagromadzonych toksyn. Zawarte w zielonej herbacie przeciwutleniacze pomagają także w walce z wolnymi rodnikami. To sprawia, że skóra nie starzeje się tak szybko, organizm ma więcej wigoru i jest lepiej chroniony przed chorobami cywilizacyjnymi (np. cukrzycą i chorobami krążenia). Dodatkowo polifenole działają przeciwnowotworowo i bakteriobójczo, dlatego niektórzy sądzą, że picie zielonej herbaty może zapobiegać nawet rozprzestrzenianiu się w ciele groźnych komórek nowotworowych, a także wirusów, bakterii i grzybów.\nZielona herbata – jak ją prawidłowo zaparzyć?\nPodstawową zasadą podczas parzenia zielonej herbaty jest odpowiednia temperatura wody, którą należy zalać susz. Nie powinna ona przekraczać 90°C, aby z herbaty wydobył się jej wyjątkowy smak. Jeśli zaparzysz herbatę przez 3 minuty, ta będzie bardzo orzeźwiająca, a napar zadziała na Ciebie pobudzająco. Warto zapamiętać, że im dłuższy czas parzenia liści, tym bardziej gorzkawy posmak herbacianego napoju. Dodatkowo im bardziej poskręcany susz, tym dłużej powinno się go zaparzać.\nWarto przed podaniem herbaty zawsze przeczytać sposób jej przyrządzania, ponieważ różne gatunki mogą się od siebie różnić nie tylko aromatem, ale też sposobem przygotowania. Nie pozostaje Ci nic innego, jak tylko wybranie ulubionego rodzaju zielonej herbaty (w saszetkach, w liściach, z dodatkiem suszonych owoców lub w wersji tradycyjnej) i zamówienie jej na Allegro bez wychodzenia z domu. Już za kilka dni zielona mieszanka wyląduje w Twoim herbacianym zaparzaczu lub imbryczku.\nZielona herbata – kto nie powinien jej pić w nadmiarze?\nChociaż zielona herbata ma wiele prozdrowotnych właściwości, niektórzy nie powinni jednak przesadzać z jej ilością. Ze względu na sporą ilość kofeiny nie zaleca się, aby małe dzieci piły napar z listków zielonej herbaty. Również kobiety w ciąży i mamy karmiące piersią powinny unikać tego napoju. Spora zawartość katechin w składzie może spowalniać wchłanianie kwasu foliowego i żelaza z pokarmów. W skrajnych przypadkach doprowadza to niekiedy nawet do anemii, dlatego należy ograniczać spożywanie zielonej herbaty do 2 filiżanek dziennie. Nie należy pić jej także na czczo, aby nie podrażnić żołądka zawartymi w niej taninami.\nwłaściwości zielonej herbatyzielona herbatazielona herbata na co pomagazielona herbata właściwości\nhttps://ccf-cccv.org/okna-do-klasycznych-rezydencji-co-wybrac/ https://adoptastate.org/funkcjonalne-okna-z-montazem-usluga-i-produkt-wysokiej-jakosci/ audyt seo strony internetowej


Motyw Uroda w utworze Poglądy księdza Hieronima Coignarda :: Wolne Lektury\nZdarza się widzieć ludzi nieroztropnych, spółkujących z kobietami szpetnymi i niemiłej postaci. Nieszczęśni ci, czyniąc...\nZdarza się widzieć ludzi nieroztropnych, spółkujących z kobietami szpetnymi i niemiłej postaci. Nieszczęśni ci, czyniąc tak, bliscy są zatraty dusz swoich, bowiem grzeszą, by grzeszyć, a grzech ich pracowity przepojony jest jadem zła. Tymczasem cudne ciałko twoje, droga Kasiu, to okoliczność łagodząca wielce sprawę w oczach Przedwiecznego. Wdzięki twe zmniejszają niezrównanie występek, z którego łatwiej rozgrzeszyć, ile że jest mimowolny. Krótko mówiąc, nadobna panienko, gdy siedzę przy tobie, czuję, że łaska Boża opuszcza mnie, oddala się i ulata niby gołąbek srebrzysty.


Hokejowa Liga Mistrzów 2021/22 i JKH GKS Jastrzębie | Blog STS\nStrona główna » Hokej na lodzie » Hokejowa Liga Mistrzów 2021/22 Typy, analizy i zapowiedzi meczów\nPod koniec sierpnia rozpoczyna się rywalizacja w Hokejowej Lidze Mistrzów. Przygotowaliśmy dla Was wszystko, co trzeba wiedzieć o zbliżających się rozgrywkach, w których wystartuje m.in. mistrz Polski, czyli JKH GKS Jastrzębie!\nSzanse JKH GKS Jastrzębie na awans do play off. Kim są rywale?\nKiedy mecze JKH GKS Jastrzębie w Lidze Mistrzów?\nW ubiegłym sezonie kibice hokeja na lodzie w Europie przeżywali trudne chwile. Z powodu pandemii koronawirusa odwołano najbardziej prestiżowe rozgrywki międzynarodowe na „Starym kontynencie”, czyli Hokejową Ligę Mistrzów. W tym roku jednak rywalizacja powraca i fani w wielu krajach Europy znów będą mogli emocjonować się sezonem. W rywalizacji wezmą udział 32 zespoły, które w pierwszej fazie rywalizacji zostały podzielone na osiem grup po cztery drużyny.\nPodział na grupy Champions Hockey League, bo taką oficjalną nazwę noszą rozgrywki, dokonał się w nieco specyficzny sposób. Otóż w ostatnich dwóch grupach znalazły się drużyny z krajów, które pod koniec sierpnia zagrają w finałowej rundzie eliminacji do igrzysk olimpijskich w Pekinie. Wśród takich zespołów znalazł się mistrz Polski, czyli JKH GKS Jastrzębie, bo „Biało-czerwoni” będą rywalizować na Słowacji o olimpijską przepustkę.\nPowyższa zasada mówiąca o tym, że drużyny z krajów walczących o olimpijskie paszporty spowodowała, że skład grup jest mocno zróżnicowany. W grupach od A do F znajdują się, w większości, drużyny z najmocniejszych europejskich lig, a więc z ligi szwedzkiej, fińskiej, niemieckiej, czeskiej i szwajcarskiej. Nie ma to jednak najmniejszego znaczenia, jeżeli chodzi o format rozgrywek.\nW grupie każdy zespół rozegra z każdym mecz i rewanż, czyli każda drużyna zagra po 6 spotkań. Z każdej grupy awans do 1/8 finału uzyskają po dwa najlepsze zespoły, które utworzą następnie osiem par. Lepsi awansują do ćwierćfinałów, dalej do półfinałów, aż wreszcie do finału. W nim rozegrany zostanie jeden mecz.\n26-29 sierpnia – 1. kolejka i 2. kolejka: Grupy A-F\n9-12 września – 1. kolejka i 2. kolejka: Grupy G-H\n2-5 września – 3. kolejka i 4. kolejka: Grupy A-H\n5-6 października – 5. kolejka: Grupy A-H\n12-13 października – 6. kolejka: Grupy A-H\n7-8 i 14 grudnia – Ćwierćfinały\n4-5 i 11-12 stycznia – Półfinały\n1 marca – Finał\nJKH GKS Jastrzębie nie tylko nigdy wcześniej nie grał w Hokejowej Lidze Mistrzów, ale też nigdy nie występował w oficjalnych europejskich rozgrywkach. Takich, jak np. Puchar Kontynentalny. Nie oznacza to jednak, że zespół prowadzony przez słowackiego szkoleniowca, Roberta Kalabera, nie ma doświadczenia na arenie międzynarodowej.\nW sezonie 2019/20 jastrzębianie brali udział w Pucharze Wyszehradzkim, w którym wystąpiły również drużyny z Węgier, Czech i Słowacji. JKH GKS spisał się w tych zmaganiach znakomicie, bo zakończyły się one jego zwycięstwem. W finale ekipa z Jastrzębia-Zdroju pokonała wyżej notowany słowacki zespół HK Nitra.\nCzy jednak mistrzowie Polski będą w stanie powalczyć o awans do play off Champions Hokej League? Zadanie to będzie bardzo trudne, choć nie wydaje się niemożliwe. Przede wszystkim dlatego, że w grupie jastrzębski zespół trafił na teoretycznie słabszych rywali, choć i tak są to drużyny, które występują w ligach silniejszych niż polska.\nDwaj rywale jastrzębskiego zespołu, czyli HC Bolzano i Red Bull Salzburg, występują na co dzień w rozgrywkach ICE Hockey League. To liga austriacka, w której jednak występuje najlepsza od wielu lat włoska drużyna, która w swoim kraju nie ma z kim rywalizować. Jeżeli chodzi o zespół Frisk Asker z Norwegii, to ta drużyna również będzie dla jastrzębian trudnym przeciwnikiem. Choćby dlatego, że ma już doświadczenie związane z występami W Hokejowej Lidze Mistrzów.\nRywalizację w Lidze Mistrzów drużyna z Jastrzębia-Zdroju rozpocznie na początku września od dwóch meczów na własnym lodzie. Z Bolzano i Salzburgiem. Następnie zagra dwa mecze wyjazdowe z tymi samymi rywalami, a na koniec – w październiku – dwukrotnie zmierzy się z Frisk Asker.\n1. kolejka: 3 września: JKH GKS – Bolzano (18.00)\n2. kolejka: 5 września: JKH GKS – Salzburg (17.30)\n3. kolejka: 10 września: Bolzano – JKH GKS (20.30)\n4. kolejka: 12 września: Salzburg – JKH GKS (20.20)\n5. kolejka: 5 października: JKH GKS – Frisk Asker (18.00)\n6. kolejka: 12 października: Frisk Asker – JKH GKS (18.00)\nJKH GKS Jastrzębie z całą pewnością nie należy do faworytów rozgrywek Champions Hockey League. Każdy zdobyty punkt i każde zwycięstwo będzie dla polskiej drużyny sporym osiągnięciem, a ewentualny awans do fazy play off gigantycznym sukcesem. O to, by wygrać zmagania rywalizować będą inni, a w szczególności zespoły ze Szwecji, Finlandii czy Czech. Nic w tym dziwnego, skoro pięć spośród sześciu dotychczasowych edycji Hokejowej Ligi Mistrzów padły łupem drużyn szwedzkich, a jedna zakończyła się triumfem zespołu fińskiego.\nGłównym faworytem rozgrywek wydaje się szwedzka Froelunda HC. Zespół ten, mający swą siedzibę w Goeteborgu, wygrał Ligę Mistrzów aż cztery razy, czyli jest absolutnym dominatorem tych rozgrywek. „Indianie” grają w obecnej edycji Champions Hockey League właśnie w roli obrońców trofeum w 2020 roku. Wydaje się, że najgroźniejszym rywalem tej drużyny będzie aktualny mistrz Szwecji, czyli Vaxjoe Lakers.\nNajsilniejszą drużyną z Finlandii wydaje się mistrz tego kraju, czyli Rauman Lukko. Czy ktoś spoza dwóch wymienionych krajów może włączyć się do walki o najwyższe cele. Polscy kibice wierzą, że takim zespołem będzie… Ocelarzi Trzyniec. Mistrz Czech, którego hala leży nieopodal granicy z Polską, ma w naszym kraju wielu kibiców. Również, co ciekawe, w Jastrzębiu-Zdroju.\nDopiero w trzeciej edycji Hokejowej Ligi Mistrzów, czyli w sezonie 2016/17, w rozgrywkach po raz pierwszy wzięła udział drużyna z Polski. Był nią aktualny mistrz naszego kraju, dla którego zderzenie z europejską rzeczywistością okazało się bolesne. „Pasy” trafiły do grupy ze szwedzkim Faerjestads BK i Spartą Praga.\nJedynie w spotkaniu wyjazdowym z czeskim rywalem Cracovia podjęła walkę i przegrała 4:5. W pozostałych spotkaniach przegrywała dużo wyżej i zakończyła zmagania z kompletem czterech porażek. I niekorzystnym bilansem bramek 7:34.\nRok później Cracovia ponownie spróbowała szczęścia w Champions Hockey League i wszystko skończyło się podobnie. Z tą różnicą, że w grupie miała trzech rywali: Red Bull Monachium, Brynaes IF i IFK Helsinki. Bilans sześciu spotkań, to 0 punktów, 6 porażek i bramki: 8:31.\nRok później nasz kraj w Lidze Mistrzów reprezentował GKS Tychy. W grupie ze Skellefteą, HC Bolzano i IFK Helsinki zajął ostatnie miejsce, ale wygrywając mecz z Bolzano 5:3 u siebie przeszli tyszanie do historii, bo była to pierwsza wygrana polskiego klubu w Champions Hockey League.\nW sezonie 2019/20, czyli ostatnim, który się odbył, raz jeszcze w Lidze Mistrzów reprezentowali Polską Hokej Ligę gracze tyskiego GKS-u i był to najlepszy spośród wszystkich dotychczasowych występów, choć zakończył się… ostatnim miejscem w grupie.\nMistrz Polski rywalizował z Adlerem Mannheim, Djurgardens IF i Vienną Capitals. Pokonał rywala z Austrii, a z zespołem z Niemiec przegrał po dogrywce, czyli zdobył punkt i wywalczył łącznie cztery „oczka”. GKS Tychy jest więc jedynym polskim zespołem, który zdołał wygrać mecze w Hokejowej Lidze Mistrzów.


czwartek, 14 marca 2019 07:37\nRocznik 2009 na Turnieju w Leżajsku\nśroda, 13 marca 2019 08:03\nDrużyna Gaudium rocznik 2009 zdobywała kolejne doświadczenia na turnieju w Leżajsku. Sporo walki i udanych zagrań, akcji i parad bramkarzy. Bardzo udane zawody dla naszej drużyny, wszyscy zawodnicy zagrali jednakową ilość czasu gry na boisku . Mamy pogląd na przyszłość i cieszymy się że coraz więcej osób znacznie podwyższa swoje umiejętości sportowe co zapewne przyniesie korzyści dla całej drużyny i klubu w przyszłości. Gratulujemy !\nTurniej 2009 w Krasnymstawie\nśroda, 13 marca 2019 07:50\nRocznik 2009 brał udział w Turnieju organizowanym przez Jedynkę Krasnystaw. Choć nie udało sie wskoczyć na podium, uważamy za bardzo udane zawody sportowe na których zdobywamy kolejne doświadczenie. Wyrównane spotkania do końca trzymały w napięciu. Dopiero ostatni mecz naszej drużyny z BKS Lublin zadecydował ze nasza drużyna Gaudium wypadła z trójki. Najlepszym zawodnikiem drużyny Gaudium turnieju został Oskar Kurek. Dziękujemy drużynie za postawę na boisku oraz rodzicom za dostarczenie swoich pociech na turniej !!!!\nGaudium - Football Academy Zamość 2:1\nGaudium - Kłos Chełm 6:1\nGaudium - Jedynka Krasnystaw 2:1\nGaudium - Niedzwiadek Chełm I 0:2\nGaudium - Niedzwiadek Chełm II 0:1\nGaudium - Orlik Lubartów 2:2\nGaudium - BKS Lublin 0:2\nśroda, 13 marca 2019 07:45\nNa obiektach Gimnazjum w Starym Zamościu odbyło się szkolenie wraz z treningiem organizowane przez PZPN w ramach programu szkolenia dzieci w Mobilnej Akademii Młodych Orłów . Trening przeprowadzili trenerzy z lubelskiej Mobilnej AMO. W tych zajęciach pokazowych wzięli udział zawodnicy i zawodniczki DKS Gaudium Zamość rocznika 2008-2009r. oraz zawodnicy i zawodniczki rocznika 2006-2007 Omegi Stary Zamość oraz trenerzy z naszego regionu.\nCałe szkolenie pod tytułem "KREATYWNOŚĆ" składało się z trzech części:\n- część teoretyczna, rozdanie m.in. materiałów szkoleniowych wraz z omówieniem !\n- część praktyczna, trening pokazowy nawiązujący do tematu szkolenia.\n- część praktyczna, gra selekcyjna do grup rocznika 07/06 oraz rocznika 09/08\nwtorek, 12 marca 2019 09:21\nV ORSZAK TRZECH KRÓLI Z ZAWODNIKAMI DKS GAUDIUM ZAMOŚĆ !!!!\nponiedziałek, 04 marca 2019 09:38\n6 stycznia 2019 r. zawodnicy Diecezjalnego Klubu Sportowego Gaudium Zamość czynnie wzięli udział w przemarszu V Orszaku Trzech Króli przebrani jako rycerze. Dziękujemy wszystkim zawodnikom, którzy przybyli aby razem przeżyć to święto, pomimo niesprzyjającej mroźnej aury. Podziękowania również ich rodzicom którzy również czynnie zaangażowali się w to przedsięwzięcie !\nTurniej Winter Cup rocznik 2009\nponiedziałek, 04 marca 2019 09:23\nWyjazd do Rzeszowa na Turniej Winter Resovia Cup rocznik 2009r\nNiedziela 9 grudnia w Rzeszowie z rocznikiem 2009 gościmy na turnieju Resovia Winter Cup 2018. 12 drużyn. Z uwagi że to nasz drugi turniej weekendu z wyjazdem na Podkarpacie wynik drużyna zrobiła rewelacyjny. Choć nie dużo brakowało do zwycięstwa, ulegamy dopiero w finale z gospodarzami Resovią. Nasza drużyna rozgrywa silnie męczące zawody . Rozgrywamy 11 meczy. Nasza bramkarka Wiktoria jednogłośnie przez organizatorów została wybrana bramkarką Turnieju Resovia Winter Cup nagrodzona statuetką ,dyplomem, piłką nożną oraz wieloma gadżetami. Mateusz Mamełko wyróżniony dyplomem turnieju. Dla całej drużyny podziękowanie za wytrwałość gdzie mimo silnego zmęczenia dotrwaliśmy do końca zajmując wysokie 2 miejsce. Pozdrawiamy gospodarzy zawodów !!!.\nsobota, 16 lutego 2019 22:38\nPrzypominamy, że osoby zalegające z wpłatami składek zgodnie ze statutem klubu nie są członkami DKS „Gaudium” Zamość.\nW związku z powyższym nie posiadają ubezpieczenia.\nJednocześnie informujemy zawodników, którzy myślą w przyszłości o zmianie barw klubowych, że jest to możliwe tylko i wyłącznie gdy zostaną uregulowane wszystkie składki członkowskie.\nZarząd DKS "Gaudium" Zamość\nSPOTKANIE OPŁATKOWE DKS "Gaudium" Zamość\nczwartek, 31 stycznia 2019 18:58\nSpołeczność i sympatycy Diecezjalnego Klubu Sportowego „Gaudium” Zamość zebrali się w środę (23 stycznia)br. na tradycyjnym spotkaniu opłatkowym, które odbyło się w kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Zamościu. Wspólne kolędowanie oraz dzielenie się opłatkiem poprzedziła Msza Święta pod przewodnictwem J.E. Ks. Biskupa Mariana Rojka.\nZapraszamy do obejrzenia filmu i zdjęć ze Spotkania Opłatkowego DKS Gaudium Zamość.\nśroda, 16 stycznia 2019 20:31\nDiecezjalny Klub Sportowy „Gaudium” Zamość serdecznie zaprasza na spotkanie opłatkowe społeczność naszego klubu, które odbędzie się w dniu 23.01.2019r. (środa).\n- godz. 18.00 – kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski - Eucharystia. Główny celebrans J.E. Ks. Biskup Marian Rojek.\n- po Eucharystii spotkanie opłatkowe i wspólne kolędowanie społeczności DKS „Gaudium” Zamość i Sympatyków w salkach w dolnej części kościoła.\nSzczegóły dot. spotkania w informacjach email.


PZU apeluje, aby kierowcy nie korzystali ze smartfonów | Rynek ubezpieczeń | Gazeta Ubezpieczeniowa – Portal\nStrona główna Rynek ubezpieczeń PZU apeluje, aby kierowcy nie korzystali ze smartfonów\nPZU apeluje, aby kierowcy nie korzystali ze smartfonów\nPZU wznawia akcję społeczną skierowaną do kierowców „Prowadzisz? Odłóż telefon”. Podczas tegorocznych wakacji w wypadkach drogowych zginęło bowiem niemal dwieście osób, a wśród głównych przyczyn zdarzeń ze skutkiem śmiertelnym, obok prędkości, brawury i młodego wieku kierowcy, było korzystanie ze smartfonów.\nZ danych policji wynika, że średnio co kwadrans dochodzi w Polsce do wypadku na drodze – w sumie w ubiegłym roku było ich ponad 30 tys.. Życie straciło 2909 osób, a ponad 35 tys. zostało rannych. Jak podsumowują autorzy policyjnego raportu, najczęstszym winowajcą jest człowiek. Kierowców gubi pośpiech, brawura i korzystanie z telefonu podczas jazdy.\nInteresujących wniosków dostarczyły też wyniki badań przeprowadzonych przez PZU wśród kierowców w lipcu tego roku. Większość respondentów było zgodnych co do tego, że używanie telefonu komórkowego w trakcie prowadzenia auta jest bardzo niebezpieczne (73% badanych), a gorsze jest tylko przejeżdżanie na czerwonym świetle (bardzo niebezpieczne według 92% ankietowanych.) i jazda na kacu (75%). Z drugiej jednak strony ponad połowa badanych przyznała, że zdarza im się rozmawiać w samochodzie przez telefon, trzymając go przy uchu. Z kolei 40% gdy słyszy podczas jazdy samochodem dzwoniącą komórkę, najczęściej odbiera. Tyle samo przyznało, że zdarza im się pisać za kółkiem SMS lub mail. Tymczasem, jak wskazuje PZU, to właśnie czytanie czy pisanie SMS-ów najbardziej rozprasza uwagę. Kierowca odrywa wzrok od drogi na min. 5 sekund, co oznacza, że przy prędkości 70 km/h, przejeżdża z zamkniętymi oczami długość całego boiska piłkarskiego.\n– Naszym celem jest zwiększanie świadomości i ratowanie ludzkiego życia, dlatego apelujemy „Prowadzisz? Odłóż telefon” – mówi Dorota Macieja, członek zarządu PZU Życie.\nCo trzeci kierowca deklaruje, że ma wystarczająco podzielną uwagę, aby bezpiecznie korzystać z telefonu w trakcie jazdy. Zaprzeczają temu jednak testy zlecone przez PZU. Badania na torze pokazały, że aż trzy z czterech wypadków były spowodowane rozmową lub pisaniem wiadomości na telefonie. Właśnie na ten fakt PZU chce położyć szczególny nacisk podczas tegorocznej odsłony kampanii.\nKiedy jesienią ubiegłego roku PZU pierwszy raz startował z akcją „Prowadzisz? Odłóż telefon”, z badań wynikało, że co piąty kierowca regularnie czyta SMS-y lub maile w czasie jazdy. Po kampanii odsetek czytających wiadomości tekstowe spadł o 3 punkty procentowe.\nTego lata PZU koncentruje się szczególnie na tym, by dotrzeć do młodych Polaków. Podczas kampanii „Prowadzisz? Odłóż telefon” w internecie zostaną wyemitowane cztery spoty zwracające uwagę na ten problem.\nPoprzedni artykułZ mocną historią w mocną przyszłość (2)\nNastępny artykułConcordia: Rekordowy wiosenny sezon ubezpieczenia upraw\nUżytkownicy jednośladów obawiają się kolizji z samochodem


TOFIFEST Międzynarodowy Festiwal Filmowy, czyli niepokorne kino w Toruniu [PATRONAT]\nJimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain i Amy Winehouse- to główni bohaterowie festiwalu. Ich historia stanie się punktem wyjściowym dla trzynastej edycji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Tofifest.\nCo ma wspólnego muzyk z filmem? Główne pasmo festiwalu podejmie temat mitycznego „klubu 27”. Klubu, którego nikt nie założył, ale dołączyło do niego wielu. Terminem tym określa się grupę artystów, którzy w różnych okolicznościach i z różnych przyczyn zmarły w wieku 27 lat. Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain, Robert Johnson, Brian Jones, i Amy Winehouse. W kontekście świata artystycznego i dużej zbieżności wieku śmierci, liczba 27 stała się prawdziwym fatum. Temat był powodem różnego rodzaju spekulacji. -Liczba muzyków zmarłych w wieku 27 lat jest niezwykła, daje bardzo dużo do myślenia. Pomimo tego, że masa ludzi umiera w różnym wieku, to jest jakaś więź między wszystkimi muzykami zmarłymi w wieku 27 lat- pisał Charles R. Cross, autor biografii o Jimim Hendrixie i Kurcie Cobainie.\nEzoteryczny kontekst zjawiska, atrakcyjni bohaterowie i wspólny wątek, który połączył ich historie stał się bazą wyjściową do wielu produkcji filmowych i dokumentalnych. Dzięki temu podczas Tofifest widzowie będą mogli poznać lub przypomnieć sobie historie wielkich muzycznych legend. Co zobaczymy? Na ekranie między innymi film o Janis Joplin, który zostanie wyświetlony po raz drugi w Polsce- Janis: Little Girl Blue” („Janis, mała smutna dziewczyna”, 2015) reż. Amy Berg. „Jimi Hendrix: the guitar hero” reż. Jon Brewer, „Kurt Cobain: Montage of heck” reż. Brett Morgen (2015, 6 nominacji do Emmy Award), „The Doors” reż. Oliver Stone, „Amy” reż. Asif Kapada, „Ostatnie dni” reż. Gus van Sant czy „The 27 Club” reż. Eric Dunton. W ramach tego pasma zorganizowana zostanie także debata o powstawaniu współczesnych legend i ich komercjalizacji prze mass media.\nMistyczna numerologia festiwalu\n- Tegorocznemu festiwalowi towarzyszą właściwie dwie liczby. Po pierwsze wspomniana „27”. Zdaniem spiskowych twórców, bardzo zła data. Przekleństwo muzyków. Według tej teorii muzycy powinni się bać i czekać, czy uda im się ukończyć dwudziesty siódmy rok życia. „Klub 27”, to zjawisko bardziej popkulturowe, niż realne. A druga liczba to trzynastka. To trzynasta edycja festiwalu, więc powinienem się bać i pluć przez lewe ramię (śmiech). Nie mamy jednak z tym problemu- mówi Jarosław Jaworski. -Gdybyśmy byli Chińczykami, to podejrzewam, że już czwarta edycja, by nas wykończyła, ale ona już była. Teraz mamy trzynastą co znaczy, że mamy szanse na kolejne. A w tym roku mamy naprawdę wybitny program. Kafka Jaworska, która go selekcjonowała z Szymonem Zdziebło (część krótkometrażowa) stworzyli program pełen znakomitych tytułów. Filmów które były już nagradzane, ale i takich które zostały dopiero odkryte. Podobnie było rok temu, kiedy pokazywaliśmy filmy, które do kin trafiły rok później. Także takie, które niewiele znaczyły, a później okazywało się, że są nominowane do Oscara- przypomina Jaworski.\nJak trafić we właściwe filmy? Trafić to akurat złe słowo, bo tu nie ma mowy o przypadku. To praktycznie rok przygotowań i śledzenia tego co dzieje się na rynku kinematografii. – Na Tofifest mamy do wyboru dwa rodzaje filmów. Z jednej strony są to filmy, które napływają lawinowo, gdzie twórcy sami się zgłaszają. Z drugiej strony to ja jestem selekcjonerem, rozmawiam z wybranymi twórcami, zapraszam ich do udziału. To nie jest nawet kwestia negocjacji, ponieważ cała polityka festiwalowa na tym polega. Nie zapraszam filmów „w ciemno”, najpierw musze je zobaczyć- podkreśla dyrektor festiwalu, Kafka Jaworska.\nDobre i nasze\nObligatoryjny punkt programu to konkurs From Poland. – Jest to rzeczywiście bardzo ważny punkt naszego festiwalu. Przede wszystkim taki, na który widzowie bardzo czekają. Polskie kino zazwyczaj dzieliło się na to komercyjne i to bardzo artystyczne. To się zmienia. W tym roku pokażemy\nMiędzy innymi filmy, które można nazwać artystycznymi, natomiast bardzo mocno dotykają sztuki współczesnej. Będą to „Walser” Zbigniewa Libery oraz „Performer” z Oscarem Dawickim. Kolejnym filmem, na który warto zaprosić to „Noc Walpurgi” Marcina Bortkiewicza, ze wspaniałą kreacją Małgorzaty Zajączkowskiej. Aktorki, kojarzonej z małym ekranem, w tej produkcji zagrała rolę życia. Będzie też „Demon”, czyli film, który dopiero będzie wchodził do kin. Jest bardzo długo wyczekiwana produkcja, szczególnie w związku z wydarzeniem, które miało miejsce kila tygodni temu i wstrząsnęło całym środowiskiem filmowym. Moim zdaniem jest to film bardzo dobry, warto go obejrzeć chociażby dla jednej sceny, która może przejść do historii. Dodatkowo w filmie zagrali bardzo dobrzy aktorzy – Agnieszka Żulewska i Tomasz Schuchardt. Polecam też „Króla życia” z Robertem Więckiewiczem w głównej roli. Aktor, który od dawna jest królem ekranu polskiego- opowiada Kafka Jaworska.\nIslam. Bliski Daleki Wschód\nKolejny temat festiwalowy to aktualne wątki postrzegania świata islamskiego. Zarówno fani Dalekiego Wschodu, jak i osoby chcące poznać bliżej kulturę znajdą coś dla siebie. Irańska Nowa Fala i filmy o kobietach z krajów islamskich to ciekawe zagadnienie nie tylko w kinematografii. Pasmo będzie składało się właśnie z tych dwóch bloków „ABC irańskiej Nowej Fali” oraz portret współczesnej kobiety islamskiej, ukazany z dwóch perspektyw: bohaterki filmów i kobiety-reżyserki.\nTradycyjnie podczas festiwalu przyznane zostaną nagrody. W tym roku Złote Anioły za Niepokorność otrzymają Jan Peszek oraz Anna Dymna. Specjalna Nagroda zostanie przyznana kurdyjskiemu reżyserowi, Umutowi Dagowi. Na festiwalu pojawi się również Anne Fontaine, wybitna i bardzo ważna w kinie europejskim, a nie długo światowym, reżyserka znana z filmu Coco Chanel. Oczywiście będą też Flisaki. W tym roku trafią one do rąk Ani Antonowicz oraz Pawła Tchórzelskiego.\n13. Międzynarodowy Festiwal Filmowy Tofifest\nfestiwal filmowy toruń\nKoncert: Rob Tognoni w Pameli\nFisz Emade Tworzywo - Lizard King 06.11…\nW regionie rośnie apetyt na sport\nŚwieżo upieczona mama opowiada nam o zmi…\nRadość przez łzy...\nMyto przerosło naszą władzę


W naszym życiu, na każdym kroku zdarzają się wyjątkowe momenty, które pragniemy zachować na dłużej. Fotografia jest tego najlepszym sposobem, dlatego bardzo cieszymy się, że trafiłeś do nas.\nZłote kadry pomogą Ci uchwycić te wydarzenia w nietuzinkowy sposób i sprawimy, że za każdym razem gdy będziesz do nich wracać na ustach będzie pojawiać się wielki uśmiech, a wspomnienia odżyją na nowo.\nFotografia od bardzo długiego czasu towarzyszy naszemu życiu, dlatego jeszcze bardziej cieszy nas fakt, że możemy naszym hobby dzielić się z innymi i zatrzymywać dla Was najpiękniejsze momenty w życiu.\nDoskonale wiemy jak są one istotne i zawsze dokładamy wszelkich starań by były wyjątkowe i cudownie ujęte. Nasze niezawodne oko wychwytuje najlepsze momenty, a nasza pomysłowość na zdjęcia nigdy się nie kończy.\nPozwól nam wkroczyć do Twojego świata i zatrzymać dla Ciebie w wyjątkowy sposób Twoje najpiękniejsze momenty.\nFotografujemy w każdym zakątku.\nLondyn, Paryż, Warszawa, Kraków… gdzie tylko chcesz.


Pokój przez podzielenie | Przegląd\nPokój przez podzielenie\nAutor: Kuba Kapiszewski\t| Styczeń 9, 2011\nPodział Sudanu może zabliźnić jedną z najdłużej krwawiących ran współczesnej Afryki. Nad Białym Nilem nic jednak nie jest pewne\nJeśli 9 stycznia mieszkańcy południowego Sudanu opowiedzą się za niepodleg-\nłością, do afrykańskiej społeczności dołączy nowy podmiot. Stanie się to po raz pierwszy od 18 lat, kiedy w 1993 r. Erytrea odłączyła się od Etiopii.\nAtmosfera gęstniała w miarę zbliżania się terminu referendum. We wrześniu minister informacji Kamal Obeid stwierdził, że jeśli Południe wybierze niepodległość, jego mieszkańcy “pozbawieni zostaną praw obywatelskich, pracy i opieki społecznej, nie będą mogli kupować ani sprzedawać w Chartumie oraz nie będą leczeni w szpitalach”. Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego Ahmed Ibrahim al-Tahir stwierdził wprost, że staną się obywatelami drugiej kategorii. Islamiści zaczęli na południowców nakładać fatwy.\nWszystko wskazuje na to, że te wypowiedzi stanowiły elementy zaplanowanej i kontrolowanej kampanii, mającej na celu zniechęcenie Południa do secesji. Dominująca na północnej scenie politycznej Narodowa Partia Kongresu (NCP) jest niechętna podziałowi, jednak nie może sobie pozwolić na akty otwartej wrogości. Prezydent Omar al-Baszir doskonale rozumie, że na arenie międzynarodowej stawiałoby go to w pozycji afrykańskiego watażki. Spuszczając od czasu do czasu ze smyczy swoje bulteriery, wysyła za to wyraźny sygnał, że niepodległość – którą wielu na Południu traktuje już jako pewnik – nie zostanie im dana za darmo.\nDopóki agresja pozostawała na poziomie werbalnym, można mówić o relatywnym spokoju. Tymczasem 25 listopada zbrojne ramię Południa, Armia Wyzwolenia Narodu Sudańskiego (SPLA), poinformowała o ataku przy użyciu helikopterów na swoje pozycje w północnym Bahr al-Ghazal. Chartum natychmiast zaprzeczył oskarżeniom. Niewątpliwie bez gęstszej sieci niezależnych obserwatorów obydwie strony będą się starały przeciągnąć międzynarodową opinię publiczną na swoją stronę.\n40 lat wojny\nW swojej postkolonialnej historii Sudan nie zaznał zbyt wiele spokoju. Od najdawniejszych czasów Północ i Południe były traktowane jako dwa odrębne byty. Od kiedy islam rozpowszechnił się w Afryce Północnej, Sudan Południowy traktowany był jako naturalny rezerwuar niewolników, na których polowano regularnie. Z tego okresu pochodzi nazwa kraju – Bilad al-Sudan, co znaczy: Kraina Czarnych.\nNie zmieniło się to w czasach znanej Polakom z “W pustyni i w puszczy” insurekcji mahdystowskiej. Brytyjczycy byli zdania, że Sudan należy traktować jako dwa odrębne państwa – i tak nim administrowali. Nagle w 1956 r. zmienili zdanie – i w ten sposób narodził się Sudan w kształcie, jaki znamy dzisiaj.\nKonsekwencje tej decyzji były opłakane. Prawie natychmiast wybuchła wojna domowa, zwana rebelią Ananya (co oznacza jad węża), której celem było wywalczenie większej autonomii dla Południa. Udało się to na mocy porozumienia podpisanego w Addis Abebie w 1972 r.\nPółnoc nie była jednak w stanie odpuścić. Prezydent Dżafar an-Numajri w 1983 r. nie dość, że rozwiązał południowosudański rząd, to jeszcze wprowadził na terytorium kraju prawo szarijatu, nie bacząc na dominujące na Południu chrześcijaństwo i animizm. Doprowadziło to do wybuchu drugiej wojny domowej, zakończonej serią traktatów, których zwieńczeniem było podpisanie w 2005 r. kompletnego porozumienia pokojowego (CPA), zwanego porozumieniem z Naiwaszy.\nW ramach CPA zapewniono Południu szeroką autonomię. Zezwolono na utworzenie odrębnej administracji, na czele której stoi prezydent południowego Sudanu, pełniący jednocześnie funkcję wiceprezydenta Sudanu. Rząd w Dżubie otrzymał też mandat na utrzymywanie odrębnych sił zbrojnych, którymi stała się SPLA.\nJednocześnie CPA stanowiło mapę drogową dla regionu, której ważność upływa 9 lipca 2011 r. Do tego czasu miało zostać zorganizowane referendum, w którym mieszkańcy Południa opowiedzieliby się za niepodległością lub przeciwko niej. Ustalono, że do tego czasu obie strony dogadają się, co robić w przypadku separacji, przy czym nie była ona od początku dominującą opcją. Ówczesny prezydent Południa, John Garang, był zwolennikiem federacji i póki żył, wspierał swoim autorytetem to rozwiązanie. Po jego śmierci w katastrofie lotniczej w lipcu 2005 r., jego następca, Salva Kiir, opowiedział się za całkowitą suwerennością.\nW ciągu pięciu lat, które upłynęły od podpisania porozumienia z Naiwaszy, nie zrobiono wiele, aby ustanowić posecesyjny ład. Nie da się przeprowadzić rozwodu bez podziału majątku, o którego wartości przesądzają pokłady ropy. Przy czym znajdują się one głównie po stronie południowej, Północ zaś ma rurociąg i rafinerie. Żadna ze stron nie dysponuje wszystkimi elementami układanki, więc jeśli pragną czerpać profity ze złóż, muszą się dogadać. Kwestie naftowe są tak ważne, że rozmowy w tych sprawach toczą się oddzielnie, a nad ich przebiegiem czuwają Norwegowie, którzy chcą swoją obecnością dać sygnał inwestorom, że ich interesy nie są zagrożone.\nZ początkiem 2010 r. wydawało się, że bilateralne rozmowy nabiorą tempa. Tymczasem w kwietniu odbywały się wybory, które zajęły obie strony w takim stopniu, że nie były one w stanie debatować o swojej przyszłości. Dopiero w czerwcu w etiopskim Mekelle podpisano “memorandum w kwestii porozumienia”, jednak przedstawicieli stron nie wyposażono w odpowiednie prerogatywy, tym samym odmawiając im jakiejkolwiek mocy decyzyjnej. Każdy szczegół trzeba było ustalać albo z Chartumem, albo z Dżubą. Przedstawiciele Południa podnosili, że rząd centralny odmawia im dostępu do ważnych informacji, przede wszystkim na temat ropy. Pojawiła się nieufność, a wraz z nią impas.\nNie sposób oprzeć się wrażeniu, że ośrodkom decyzyjnym nie zależy na konkretnych rozstrzygnięciach. Chartum prawdopodobnie liczy na to, że Południe nie opowie się za secesją. Z tej perspektywy wszystkie ustalenia co do posecesyjnego porządku mogłyby stanowić dla południowców podstawę do jakichś bliżej nieokreślonych roszczeń i umocnienia ich dążenia do niepodległości. Pozycję negocjacyjną Południa wzmocniłoby wygranie referendum. Referendalna karta przetargowa to także międzynarodowa presja na Chartum, aby jak najprędzej zakończyć rozmowy i mieć wszystko z głowy. Najprędzej w tym wypadku znaczy bez rzucania zwycięzcom kłód pod nogi.\nJeszcze na miesiąc przed referendum nic nie było do końca pewne. Nie ustalono nawet przebiegu granicy. Choć osobny komitet powołano do tego celu już w 2005 r., osiągnięto niewiele. Pierwotnie obydwie strony zgodziły się, że należy powrócić do granic sprzed scalenia w 1956 r. Niestety, okazało się, że nikt nie wie, jak one dokładnie wyglądały. Map nie było ani w Kairze, ani w Londynie, ani w Waszyngtonie.\nNie ma zgody co do tego, czy granica powinna być twarda, czy miękka. W interesie lokalnych społeczności leży raczej forma miękka, przez którą ludzie mogą przepływać swobodnie. Taka granica nie odcinałaby dostępu do południowych pastwisk w porze suchej pasterzom z Północy. Południe jednak podnosi argument, że obawia się uzbrojonych pasterzy, ponieważ demilitaryzacja pasa granicznego przebiega tam szybciej niż na Północy.\nWidząc nieskuteczność rozmów na szczeblu międzyrządowym, władze lokalne wzięły sprawy w swoje ręce. 10 stanów granicznych postanowiło samodzielnie zaangażować się w proces kształtowania współpracy transgranicznej. Pierwsze takie spotkanie pod nazwą Forum Tamazuj (co znaczy mieszać się) miało miejsce w Kadukli, stolicy Kordofanu Południowego. Takie inicjatywy świadczą o tym, że istnieje silna potrzeba unormowania sytuacji i że bariery mentalne są domeną oficjeli ze stolic, a nie zwykłych ludzi w głębi kraju.\nScenariusze poreferendalne wyglądają następująco: jeśli Południe opowie się za secesją, rząd w Chartumie ma dwie możliwości – zaakceptować wyniki albo je odrzucić. Chociaż przychylność Północy nie stanowi wystarczającego warunku bezproblemowego rozwodu, to z pewnością jest warunkiem koniecznym. Chartum może jednak nie uznać wyników referendum. Im bardziej przejrzysty od strony organizacyjnej będzie proces referendalny, tym mniejszą wiarę społeczność międzynarodowa będzie dawała zastrzeżeniom Północy.\nNawet w chwili obecnej nie można być pewnym, czy referendum odbędzie się, jak zaplanowano. Z południowego Sudanu dochodzą bowiem głosy, że proces tworzenia całej infrastruktury – wyznaczania punktów wyborczych, tworzenia list wyborców – przeciąga się. Ustalenie nowej daty będzie wymagało dwustronnych uzgodnień, a to będzie stanowiło nie lada kłopot, bo NCP i SPLM (Ruch Wyzwolenia Narodu Sudańskiego, polityczne ramię SPLA) nie mają na koncie zbyt wielu sukcesów, jeśli chodzi o wspólne uzgadnianie czegokolwiek.\nBez względu na to, czy referendum się odbędzie, a jego wyniki zostaną oprotestowane, czy się opóźni, Południe może dojść do wniosku, że tak czy siak ogłasza secesję. Może to zrobić 9 lipca, na zakończenie półrocznego okresu przejściowego. CPA uruchomiło pewien proces i naturalne jest, że lokalna ludność uznała pięć lat federacji za przedsionek do niepodległości. Tylko od determinacji społeczności międzynarodowej będzie zależało, czy nowy byt zostanie powszechnie uznany i kiedy unormuje stosunki z północnym sąsiadem.\nNajtrudniejszym do przewidzenia wariantem jest sytuacja po przegraniu referendum przez Południe. Choć niewielu wierzy w taką możliwość, jest to prawdopodobnie najgorszy ze scenariuszy. W fatalnej sytuacji znajdzie się SPLM, którego raison d’tre stała się niepodległość. Osieroceni przez rodaków i pozbawieni widoków na władzę mogą wszcząć wojnę domową, w której brat będzie zabijał brata, bo część południowej armii z pewnością przejdzie na stronę północną w ramach programu ujednolicania armii. Chartum nie będzie miał problemu z przekonaniem reszty świata, że SPLM to już nie walczący o dobrobyt uciśnieni, lecz groźni rebelianci i szaleńcy, których należy zniszczyć. Trudno sobie wyobrazić, jaki wywołają chaos, jeśli przyparci do muru zaczną przesiąkać przez sudańskie granice do sąsiednich krajów. Takie sytuacje w Afryce stawały się już zarzewiem konfliktów o charakterze regionalnym.\nW każdym razie referendum da mocny argument którejś ze stron. Nie jest wykluczone, że region po raz kolejny pogrąży się w chaosie. Jeśli jednak rozwód przebiegnie względnie spokojnie, będzie to znaczyło, że Afryka przestała być dzikim kontynentem.\nAutonomia dla Darfuru?\nKonflikt południowego i północnego Sudanu najczęściej przedstawia się przez pryzmat napięć na tle rasowym. Ostatnimi czasy jednak stało się jasne, że ważniejszą rolę odgrywa czynnik dyskryminacji ekonomicznej. Uświadomił to konflikt w Darfurze.\nDarfur to kraina na zachodniej granicy Sudanu, mniej więcej wielkości Francji, zamieszkana przez 4-5 mln ludzi. Stanowi najmniej rozwinięty region Sudanu; przez lata środki trafiające tu z budżetu centralnego były minimalne.\nW momencie wybuchu powstania w 2003 r. najważniejszą siłę militarną w regionie stanowił Ruch Sprawiedliwość i Równość (JEM). Do powstania zaś doszło w czasie, gdy zaczynały się rozmowy pokojowe pomiędzy Północą a Południem. Z tego względu rząd w Chartumie skutecznie minimalizował jego znaczenie, dopóki w lutym 2004 r. przedstawiciel humanitarnej misji ONZ w Sudanie Mukesh Kapila nie nazwał konfliktu “największym kryzysem humanitarnym świata (…), jedyna różnica pomiędzy Rwandą a Darfurem polega na wielkości strat ludzkich”.\nJEM, nie mogąc przeciwstawić się sudańskiej armii w otwartym polu, podjął działania partyzanckie. Znienacka atakował północne rafinerie; w 2007 r. zaatakował Chartum. Wywołało to reakcję ze strony partyzantki arabskiej: dżandżawidzi odpowiadają w znacznym stopniu za darfurskie ludobójstwo.\nW wyniku konfliktu zginęło ok. pół miliona ludzi, milion zaś przesiedlono – zostali wypędzeni lub sami uciekli przed przemocą. Trafili do tymczasowych obozów dla uchodźców, gdzie – zgodnie z raportem Human Rights Watch – “żyli na skraju przetrwania, nękani przez dżandżawidów”. Kryzys humanitarny w Darfurze stara się zażegnać międzynarodowa społeczność.\n110 tys. ludzi uciekło przez pustynną granicę do sąsiedniego Czadu. Za nimi podążyli dżandżawidzi, powodując trwającą do dziś wojnę domową w Czadzie. Konflikt rozlał się też na sąsiednią Republikę Środkowoafrykańską.\nOd lutego ub.r. trwa zawieszenie broni. Darfur może uzyskać autonomię podobną do tej, jaką cieszył się południowy Sudan.\nWęgry – europejska beczka prochu?\nSupertajny atak lotniczy\nSeul przed rewolucją\nW Kolumbii umilkły strzały


OFERUJEMY WYNAJEM WILLI NAD JEZIOREM W BORACH TUCHOLSKICH\nPOBYT W WILLI NAD JEZIOREM.\nNasza willa położona jest nad brzegiem Jeziora Zalewskiego w miejscowości Zalesie Królewskie.\nWilla ma powierzchnię użytkową 420 m2 i położona jest na dużej działce o powierzchni 6100 m2 z bezpośrednim dostępem do jeziora.\nNad brzegiem jeziora mamy duży drewniany taras (o powierzchni około 100m2) oraz prywatną piaszczystą plażę.\nW willi jest 7 sypialni, 2 salony, 3 łazienki z toaletami, 1 oddzielna toaleta, sala do ping - ponga, duża kuchnia z otwartą jadalnią, garaż na dwa samochody oraz duży drewniany taras (cześciowo zadaszony).\nW willi pomieści się wygodnie do 20 osób (6 dużych podwójnych łóżek, 2 pojedyncze łóżka, 3 rozkładane sofy, 3 nie rozkładane duże narożniki).\nNa działce jest duży podjazd (zmieści się około 10 samochodów, duży teren rekreacyjny (trawa), boisko do siatkówki, boisko do kosza, miejsce na ognisko oraz wyjście nad jezioro, gdzie mamy swój prywatny taras (ponad 100m2) oraz plażę. Do dyspozycji gości jest też łódka na wiosła oraz basen w sezonie letnim.\nZ lewej strony działki w odległości około 100m znajdują się lasy, które ciągną się przez wiele kilometrów, jest to już teren chroniony\nnatura 2000, początek regionu Bory Tucholskie.\nPo prawej stronie działki mamy sąsiada rolnika, od którego można kupić świeże wiejskie jaja oraz mleko prosto od krowy.\nW najbliższej okolicy jest mnóstwo innych jezior, lasów, wiele rezerwatów przyrody (w tym Park Narodowy Bory Tucholskie), ścieżki piesze i rowerowe, rzeka Brda (super spływy kajakowe).\nBAZA: WILLA NAD JEZIOREM Z BEZPOŚREDNIM DOSTĘPEM DO JEZIORA\ndziałka 6100 m2\n420 m2 + 6100 m2 działki\nILOŚĆ GOŚCI: MAX 16-20 OSÓB\nOddajemy do dyspozycji naszych gości naszą willę o pow. 420m2 położoną na działce o powierzchni 6100 m2.\nWilla znajduje się w Zalesiu Królewskim w regionie Bory Tucholskie.\nW willi jest 7 sypialni, 2 duże salony, 3 łazienki, 1 dodatkowa toaleta, duża w pełni wyposażona kuchnia, jadalnia otwarta na kuchnię oraz salon, ponad 100m2 drewnianego tarasu, sala do ping-ponga, duży garaż.\nNa działce znajdziecie dużo przestrzeni do relaksu i zabawy, w tym: boisko do siatkówki, boisko do kosza, taras wraz z plażą nad jeziorem (bezpośredni dostęp), miejsce na ognisko, hamaki, leżaki, basen (w sezonie letnim), łódka do dyspozycji gości.\nSprawdź na mapie gdzie znajduje się willa.\nNasza willa położna jest bezpośrednio nad brzegiem Jeziora Zalewskiego we wsi Zalesie Królewskie.\nPo lewej stronie od willi zaczynają się lasy, które ciągną się przez wiele kilometrów - jest to już część obszaru chronionego Natura 2000 - Bory Tucholskie.\nW lasach jest niezliczona liczba ścieżek do spacerów, jazdy na rowerze czy wypraw motocyklowych poza asfaltem.\nOkolica to lasy, jeziora, lasy, jeziora, oraz rzeka Brda - świetne miejsce do spływów kajakowych.\nW sezonie letnim wynajem willi na minimum 3 doby.\nCAŁA WILLA \nDLA MAX 16 OSÓB*\nsezon letni, weekendy, święta, majówka, sylwester\npoza sezonem letnim, poza weekendami\n*willa pomieści bez problemów do 20 osób - powyżej 16 osób pobieramy dodatkową opłatę w wysokości 100 zł / osobę.\nW sezonie letnim wynajem domku możliwy jest na minimum 3 doby\nDoba w willa zaczyna się od godz. 15:00, a kończy o godz. 10:00 (przy weekendach istnieje możliwość przedłużenia doby do 15:00).\n- willa do wyłącznej dyspozycji gości (dla maksymalnie 16 osób) wraz z działką o powierzchni 6100 m2\n(willa pomieści bez problemów 20 osób - przy takiej ilości osób pobieramy dodatkową opłatę w wysokości 100 zł / osobę)\n- możliwość korzystania z boiska do siatkówki, koszykówki, stołu do ping-ponga\nPodaj dane kontaktowe i złóż wstępną rezerwacje pobytu.\nWypełniając niniejszy formularz, składasz rezerwację i wyrażasz chęć pobytu w naszej willi nad jeziorem.


TURNIEJ PIŁKI RĘCZNEJ • Chrzanów\n22 stycznia odbył się Ogólnopolski Turniej Mini Piłki Ręcznej Chłopców z okazji 61. rocznicy wyzwolenia Miasta Chrzanowa.\n1. Uczczenie rocznicy wyzwolenia miasta Chrzanowa.\n2. Promowanie piłki ręcznej jako dyscypliny sportu wszechstronnie rozwijającej organizm.\n3. Rywalizacja w ramach zasad fair – play\n4. Promowanie aktywnego stylu życia\n1. Rozwinięcie zainteresowań sportowych\n2. Upowszechnienie piłki ręcznej jako dyscypliny sportowej\n3. Nabycie umiejętności współpracy i współodpowiedzialności w grupie rówieśniczej\n4. Podniesienie umiejętności sportowych zawodników\n1. Urząd Miejski w Chrzanowie\n2. Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. A. Mickiewicza w Chrzanowie\n3. MUKS Chrzanovia\nHala Sportowa MOKSiR w Chrzanowie, ul. Kusocińskiego 4\nChłopcy – rocznik 1994 i młodsi, zrzeszeni w klasach sportowych, stowarzyszeniach, Uczniowskie Kluby Sportowe, Kluby Sportowe\nZawody amatorskie rozgrywane były zgodnie z obowiązującymi przepisami ZPRP.\nWszyscy uczestnicy turnieju winni legitymować się dobrym stanem zdrowia. Nieletni powinni posiadać zgodę opiekuna prawnego na udział w turnieju wraz z określeniem dobrego stanu zdrowia.\nOsoby odpowiedzialne za prawidłowy przebieg turnieju: Katarzyna Skinderowicz, Leszek Wójcik\nNagrody i puchary dla najlepszych drużyn i najlepszych zawodników, z każdej drużyny ufunduje Urząd Miejski w Chrzanowie. Organizatorzy zapewniają opiekę medyczną\nUbezpieczenie: uczestnicy turnieju są ubezpieczeni zbiorowo. Ubezpieczenia dokonają organizatorzy. Dane niezbędne do ubezpieczenia: imię i nazwisko, adres, data urodzenia\nRegulamin dostępny u organizatorów.


Krzesło biurowe MANAGER komfortowe,szerokie siedzisko i niska cena\nKod produktu: STW01-1.040 PF22-1.040 TILT/C V14N SHH\nPodłokietniki: PF22: stałe, materiał – drewno\nFotel gabinetowy Manager z tapicerowanym siedziskiem i oparciem. Fotel wyposażony jest w mechanizm TILT umożliwiającym kołysanie się, szerokie, komfortowe siedzisko i oparcie, podłokietniki bez regulacji, blokade oparcia w pozycji do pracy, regulację wysokości fotela. Oparcie pokryte jest dekoracyjnym wzorem, a podstawa wykonana z tworzywa sztucznego w kolorze czarnym ( lub opcja stalowa z drewnianymi nakładkami) . Koła samohamowne, przystosowane do toczenia na powierzchni twardej (możliwość wyboru opcji z kołami do powierzchni miękkich). Fotel biurowy Manager posiada Atest Badań Wytrzymałościowych Remodex dla wybranych konfiguracji.\nPodstawa: STW01: pięcioramienna, materiał – stal, nakładki – drewno\nWysokość całkowita: 1080-1170 mm\nWysokość podłokietnika: 190 mm\nKolor elementów drewnianych: 1.040 Alder\nWysokość siedziska 490-580 mm\nSzerokość siedziska 505 mm\nWysokość oparcia 590 mm\nMateriał Micro / M31\nMechanizm FS synchroniczny\nPodstawa TS25-BL: pięcioramienna, materiał – tworzywo sztuczne (PA+GF), czarne\nTyp kół ESH: ϕ 65 mm, do miękkich powierzchni, materiał: tw. sztuczne, czarne, samohamowne\nBiurko Modulus rama T\nod: 982,77 zł brutto\nBiurko do pracy na stojąco Flexus ergonomiczne wcięcie blatu\nErgonomiczne biurko Modulus regulowana rama T\nod: 2458,77 zł brutto\nBiurko komputerowe wym. 500x700 mm buk /czarne


Dodano dnia: 2010-03-19 00:00:27\nCena kapke mnie zaszokowala.\nDodano dnia: 2010-03-19 00:30:16\nno chyba go ponioslo =o za te pieniadze to ja wole subaru impre albo evo :P\nDodano dnia: 2010-03-19 04:54:34\nTa cena jest za wysoka o jakieś 40tyś, ale takie są normalne ceny za ten samochód w idealnym stanie :)\nDodano dnia: 2010-03-19 11:29:33\nnismo jaki masz motor?, jaki motor kupić?, co sadzisz o suzuki sv 650 ??\nDodano dnia: 2010-03-19 20:42:18\nJa mam suzuki RF 600R. Jaki kupić? Dostosowany do własnych umięjętności i upodobań no i oczywiście do $.\nSV650, niewiele Ci powiem, jeździłem SV1000 z 2005r i zdziwiło mnie jak wysoko się na tym siedzi ;o Pewnie w 650 jest tak samo, ale jak jesteś wysoki to nie problem, poza tym, to będzie strasznie mocne z dolnych obrotów :D Ogólnie to sam dla siebie może bym to kupił. Poczytaj o tym trochę w necie.\nA mi tu powiedz ile masz $ na motor, jakie doświadczenie i co Ci się podoba :)\nDodano dnia: 2010-11-04 18:49:21\nPaczta co mi przyszło na @\nDodano dnia: 2010-11-07 11:05:56\nHahah ostatnio oglądałem te auta w Arenie bo promocja była... :D W sumie dobre auta tanie w leasingowaniu i utrzymaniu pod wypożyczalnie jakby ktoś otworzył. Szybko się spłacą :)\nDodano dnia: 2012-11-14 09:46:19\nOdgrzewam temat, w ostatnich dwóch miesiącach miałem dużo zamówień na auta z zachodu i przyznam szczerze, że przez 2 miesiące przyprowadziłem do kraju aż 9 pojazdów, to prawie tyle samo co przez cały rok poprzedni. Odnowiłem dużo starych kontaktów i jakby ktoś chciał dobre auto w miarę przystępnej cenie to uderzać do mnie, samochody głównie z Holandii dlatego że są najbardziej zadbane bo ludzie tam na ogół jeżdżą bardzo spokojnie bez szaleństw i serwisują aua praktycznie do końca w ASO.\nPopularnością cieszą się VW Passaty z silnikiem 1.8 20V silnik praktycznie nie do zajechania, a naprawa usterki jest stosunkowo tania. Taki silnik można spotkać w Audi A4, Skoda Octavia i seatach. Jeżeli chodzi o przebiegi nie ma co się oszukiwać auto z rocznikiem 2000, będzie miało przebieg na poziomie 230.000km, ale ten silnik wytrzyma drugie tyle, a nawet i trzy razy tyle. Nie ma czegoś takiego jak okazja, po dziadku:)) Lepiej kupić auto z takim przebiegiem niż kręconym i główkować o ile go cofali i co mnie będzie czekać za miesiąc, bądź dwa.\nJak coś uderzać na Facebooku, gadu, bądź tutaj priv chociaż rzadko bywam na orgu ostatnio\nDodano dnia: 2012-11-14 17:27:25\nNo ale VINu Forda to się nie sprawdzi z tego co mi wiadomo. Ostatnio poszedłem do serwisu forda z prośbą sprawdzenia VIN. Facet powiedział ,że nie da się sprawdzić nr VIN bo ford nie prowadzi bazy danych taki numerów a co za tym idzie nie można sprawdzić danych dotyczących pojazdu.\nDodano dnia: 2012-11-14 18:47:20\nMożliwe, że w przyszłym roku się do Ciebie odezwę alien, ale jeszcze zobaczę jak będzie z budżetem.\nDodano dnia: 2012-11-14 18:52:15\nPrzy jakim budżecie można już do Ciebie uderzać?\nDodano dnia: 2012-11-14 19:52:19\nnawet i 10.000zl :) tylko wtedy cudów nie ma\nDodano dnia: 2012-11-14 21:23:07\nWiem =) Dzięki za info.\nDodano dnia: 2012-11-14 22:06:47\nCytat z posta - autor: Św. Chooy\n> Wiem =) Dzięki za info.\nJak coś to dzwoń tak jak szaq :) a potem pogadamy na facebooku, albo w kato :)\nDodano dnia: 2012-11-14 22:31:58\n> No ale VINu Forda to się nie sprawdzi z tego co mi wiadomo. Ostatnio poszedłem do serwisu forda z prośbą sprawdzenia VIN. Facet powiedział ,że nie da się sprawdzić nr VIN bo ford nie prowadzi bazy danych taki numerów a co za tym idzie nie można sprawdzić danych dotyczących pojazdu.\nFord prowadzi archiwizację jedynie do 3 lat wstecz - wiem bo dzisiaj sprawdzałem dwa numery przez znajomego ojca w ASO Forda.\nDodano dnia: 2012-11-15 00:16:24\nZapomniałeś dodać, że jedynie da się całą historię od A do Z sprawdzić w macierzystym salonie, bądź danym kraju z którego auto pochodzi\nDodano dnia: 2012-11-15 20:19:36\nPolityka Forda niestety mówi jasno że archiwizują dane do trzech lat wstecz... nie wiem czy jest możliwość sprawdzenia autka nawet w macierzystym salonie.\nTy się tym zajmujesz więc pewnie wiesz jak to wygląda w praktyce a jak w teorii ;)\nPrzednia szyba do Focusa MK2 2005 - ile kosztuje podgrzewana z czujnikiem deszczu, podgrzewana bez czujnika i ile zwykła szyba bez czujnika i bez podgrzewania?\nPytam bo może ktoś dokładnie wie, wujek google jak zwykle wywala wiele wątków ale w co drugim inne wartości się pojawiają....\nCzy zamontowanie szyby bez czujnika i bez podgrzewania wymaga przeprogramowania komputera w aucie jeżeli fabrycznie posiadał obie te funkcje?\nDodano dnia: 2012-11-17 13:41:11\nZadzwoń do pierwszej lepszej firmy co szyby wstawia, zamiennik będzie tani. Proponuję wstawić z podgrzewaniem taka jaka była poprzednia uchroni cię od jakiś głupich awarii. Natomiast zamiennik jak najbardziej, sam wstawiam do aut zamienniki szyby przedniej czołowej jak trzeba wymienić. Nawet jeśli auto na gwarancji jest.\nOdnośnie do trzymania zapisów z serwisów, to jest tak że macierzysty serwis w którym serwisujesz auto ma swoją oddzielną bazę w której zapisuje wszystkie przeglądy, po to aby klient zawsze mógł sprawdzić co kiedyś robił. Mam to samo w Mercedesie, serwisuje 3 sprintery po gwarancji w Zabrzu i tylko tam mam wgląd do pełnej historii, a np. w sosnowcu już nie.\nFord na dąbrowskiego w Gliwicach tak też robi, pytałem dzisiaj sąsiada bo ma mondeo z 2007r kupione w tamtym salonie, to mówi że nadal serwisuje i na jego życzenie udostępnią mu całą historię serwisową z tego salonu.\nKażdy salon prawdopodobnie ma własną wew. bazę aut serwisowych, której nie przekazuje do centrali bo byłby straszny rozpierdol, ewentualnie dzieli się tymi danymi prawdopodobnie przez okres gwarancyjny samochodu.\nDodano dnia: 2012-11-17 22:52:27\nZ tą szybą już nieaktualne, mógłbym taką mieć za dwa łiskacze bo do niedawna robiono je (oryginały) w Sandomierzu, o czym dowiedziałem się wczoraj.\nNieaktualne bo po analizie u mechanika okazało się że auto ma skrzywioną budę, obecna szyba nie pękła od 'kamienia' na drodze, tylko od naprężeń karoserii... czyli auto szrot =)\nDodano dnia: 2012-11-18 10:46:43\nCo ty gadasz, wezmą ponaciągają, dospawają nową podłużnicę i auto będzie jak marzenie znowu po dziadku:D\nDodano dnia: 2012-11-18 12:04:24\nszaq, zainteresuj się Hondą Accord VII 2.0 lub 2.4, ale w gazie. Kupiłem prawie rok temu egzemplarz z 2003r. Jestem super-zadowolony. Najważniejsza informacja - spalanie 10l/100km LPG :P\nDodano dnia: 2012-11-18 12:48:37\nDodano dnia: 2012-11-18 18:45:25\nDobrze myślę że za tą cenę miałbym dwie takie corsy?\nDodano dnia: 2012-11-18 19:54:29\nCytat z posta - autor: kaskader\n> Dobrze myślę że za tą cenę miałbym dwie takie corsy?\nMyślę że tak, tylko że z przebiegiem 150.000km ups 450.000 miało być :)\nDodano dnia: 2012-11-18 21:14:35\nMój accord z 1995 roku też ma 195 tysięcy na liczniku ha ha! Chce ktoś kupić? Cena: 9000PLN i udowodnię toną papierów że prezebieg jest "prawdziwy" :D\nP.S. Zarobię wtedy jedyne 5 tysięcy :D


Cezary Harasimowicz - Pomponik\nPlotki Pomponik » cezary harasimowicz\nArtykuły na temat: cezary harasimowicz\n...minąć rok, by zaczęła się ich historia. W 2002 roku niespodziewanie dostała SMS od Cezarego Harasimowicza. Rozwiódł się, mieszkał z mamą. Właśnie ona kupiła gazetę z Grażyną na okładce. Cezary(...)Małżeństwo Cezarego Harasimowicza rozpadło się po 21 latach. Obecna partnerka Grażyna Wolszczak też jest naznaczona tragicznymi przeżyciami. Miała 38 lat, gdy została wdową. Jej mąż Marek Sikora...\nZdjęcia na temat: cezary harasimowicz\nWideo na temat: cezary harasimowicz\nDyskusje na temat: cezary harasimowicz