*** JASNA GÓRA ***\nwarowny klasztor oo. paulinów na Jasnej Górze\nKLASZTOR OO. PAULINÓW W CZĘSTOCHOWIE, WIDOK OD POŁUDNIOWEGO WSCHODU\nistoria Jasnej Góry rozpoczęła się w 1382 roku, gdy książę Władysław Opolczyk założył na górującym nad osadą wzniesieniu klasztor i osadził w nim sprowadzonych z Węgier paulinów. Udokumentowanym faktem jest przejęcie w dniu 22 czerwca 1382 kościoła parafialnego w Starej Częstochowie przez szesnastoosobową grupę zakonników. Zachował się również wydany został przez księcia oficjalny dokument fundacyjny z dnia 9 sierpnia tego samego roku, który dziś znajduje się w jasnogórskim archiwum. Nazwa Jasna Góra związana jest z dawnym zwyczajem nakazującym nowo powstającym klasztorom nadawanie terminów przywołujących pozytywne skojarzenia, starając się w ten sposób upowszechniać pośród wiernych przekonanie o radości płynącej z życia zakonnego. W tym przypadku została ona zapożyczona bezpośrednio z macierzystego klaszoru paulinów w Budzie, który również nazywano Jasną Górą. Być może pewien wpływ na tą decyzję miała też budowa geologiczna wzgórza wypiętrzonego na wapiennych białych skałach. W roku 1384 książę opolski ofiarował paulinom sprowadzony z Rusi obraz Matki Bożej — uchodzący za dzieło świętego Łukasza, tym samym uważany za cudowny. Obraz ten sprawił, że radykalnej zmianie uległ charakter posługi jasnogórskich zakonników. Z Węgier przybyli oni z opinią braci nieustannie oddanych liturgii i modlitwom, obdarzeni świętym wizerunkiem szybko jednak dostosowali się do nowych warunków egzystencji i pracy wśród napływu ludzi, których mnóstwo zbiega się do owego kościoła, jak informował król Władysław Jagiełło papieża Marcina V w 1429 roku. Przychylność Jagiełły i jego małżonki królowej Jadwigi odczuli paulini już w 1393 roku, kiedy król potwierdził fundację Opolczyka i dokonał hojnego uposażenia klasztoru. Dzięki tym nadaniom, a także ofiarom pątników w latach 30 XV wieku zbudowano murowaną świątynię oraz cały zespół budynków klasztornych.\nWIDOK BUDYNKÓW KLASZTORNYCH Z BASTIONU ŚW. TRÓJCY (SZANIAWSKICH)\nWładysław Opolczyk urodził się pomiędzy 1326 a 1332 jako najstarszy syn księcia opolskiego Bolka II i Elżbiety świdnickiej, wnuczki Władysława Łokietka. Po śmierci ojca w 1356 zostaje władcą niewielkiego księstwa opolskiego poddanego zwierzchnictwu czeskiemu, do którego prawa mają również bracia Bolko III i Henryk. W latach 60–ych rozpoczyna wielką karierę polityczną wiążąc swoją fortunę z dworem króla węgierskiego Ludwika — w 1364 jako zaufany dworzanin Andegawenów bierze udział w zorganizowanym na zaproszenie Kazimierza Wielkiego słynnym zjeździe władców w Krakowie, a dwa lata później negocjuje warunki ożenku bratanicy króla z Wacławem II Luksemburgiem. Pod koniec życia Kazimierza Wielkiego władca węgierski — spodziewając się sukcesji w Polsce — mianuje Władysława palatynem, co czyni księcia opolskiego najważniejszą po królu osobą w państwie. Do kompetencji Władysława należą szerokie uprawnienia sądownicze. Funkcja ta zapewnia mu olbrzymie dochody, bowiem jako palatynowi przysługuje mu dwie trzecie wnoszonych przez petentów opłat i kar zasądzanych przez sąd.\nPo śmierci ostatniego Piasta Opolczyk doprowadza do obalenia jego testamentu w punktach dotyczących Kaźka Słupskiego i nieślubnych synów króla. Dokonania te zostają docenione przez Ludwika w postaci otrzymanej od niego w lenno ziemi wieluńskiej z zamkami Bolesławiec, Stara Brzeźnica, Krzepice, Olsztyn i Bobolice. W roku 1378 otrzymuje on funkcję wielkorządcy Polski, na którym to stanowisku nie pozostaje zbyt długo z uwagi na silne protesty szlachty polskiej obarczającej go współwiną za oderwanie od Polski na rzecz Węgier Rusi Halickiej. W ramach odszkodowania za nie zrealizowane ambicje Opolczyk odbiera ziemię dobrzyńską oraz część Kujaw z Bydgoszczą, tj. tereny leżące w sąsiedztwie Państwa Krzyżackiego, z którym wkrótce nawiązuje bliskie kontakty. Obejmując księstwa na Kujawach wdaje się w spór o finanse z biskupem płockim Dobiesławem Sówką, co powoduje obłożenie go klątwą kościelną, uchyloną rok później przez arcybiskupa. Jedną z form zadośćuczynienia Opolczyka ma być ufundowanie klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, do którego książę sprowadza z ruskiego Bełza słynący z cudowności obraz Matki Bożej.\nPo śmierci Ludwika w 1382 występuje Władysław Opolczyk z własną kandydaturą do korony królewskiej. Brak popularności wśród polskiej szlachty zniechęca go do tego pomysłu — postanawia jednak wesprzeć kandydaturę Siemowita IV Płockiego. Wybór Władysława Jagiełły na tron krakowski wobec dokonanego wcześniej wyboru nie jest dla niego korzystny, szybko też ujawniają się pierwsze antagonizmy pomiędzy władcami. W 1388 dochodzi do nieudanej próby zamachu stanu i zajęcia przez księcia opolskiego zamku na Wawelu. Dwa lata później Władysław zastawia koronę książęcą u Krzyżaków — zastaw ten zamieniony zostaje na zamek w Złotorii, co wywołuje stanowcze veto Jagiełły i prowadzi do najazdu wojsk polskich na ziemie Opolczyka, zakończonego zdobyciem ziemi gniewkowskiej i dobrzyńskiej, a nieco później również ziemi sieradzkiej i wieluńskiej. Wobec przewagi militarnej polskiego króla Opolczyk stara się namówić do rozbioru Polski pomiędzy zakon, Węgry oraz Czechy, jednak wobec nieprzygotowania Krzyżaków do konfliktu plan ten nie został zrealizowany. Eskalacja konfliktu następuje w latach 1393–1396, z którego zwycięsko wychodzi król polski powiększając zdobycze o ziemię ostrzeszowską, bolesławiecką, oraz część Górnego Śląska. Rozczarowany z powodu klęski swych ambitnych planów Władysław Opolczyk wkrótce ustępuje władzy bratankom. Umiera w roku 1401 nie doczekawszy się męskiego potomka.\nBŁONIA JASNOGÓRSKIE, PRZED OŁTARZEM POLOWYM PODCZAS MSZY DLA PIELGRZYMÓW\nizerunek Matki Bożej oraz kult, jaki rozwinął się wokół cudownego obrazu, przyciągały na Jasną Górę nie tylko pielgrzymów, ale także złodziei, których interesowały przede wszystkim cenne przedmioty ofiarowywane zakonnikom jako wota dziękczynne. Jeden z takich rabunkowych najazdów na klasztor miał miejsce w kwietniu 1430 roku, gdy podająca się za husytów grupa złożona z Czechów, Morawian, Ślązaków, a także Polaków — Jana Kuropatwy z Łańcuchowa, Jakuba Nadolnego z Rogowa i kniaźa Fryderyka Ostrogskiego najechała na kościół paulinów niszcząc cudowny obraz, który w wyniku grabieży złotych ozdób do niego przywieszonych został podarty, być może również pocięty szablami i rozbity na trzy części. Czescy przywódcy husyccy przeprosili króla za to wydarzenie, odżegnując się od jakiegokolwiek w nim udziału i argumentując, że było ono dziełem zwykłych rozbójników. Długosz określił sprawców napadu jako kupę łotrzyków i dodał, że ponieśli oni śmierć od miecza opatrzności. Prawdopodobnie nie było to jednak zgodne z prawdą i winowajcy pozostali bezkarni, ponieważ w dokumentach nie zachowały się żadne wzmianki na temat prowadzonego przeciwko nim procesu. Ponadto zarówno Jan Kuropatwa jak i kniaź Ostrogski cieszyli się względnym zaufaniem dworu i żyli jeszcze przez wiele lat po grabieży. Tekst Długosza poświęcony wydarzenim z 1430 roku brzmi następująco: Pod ten czas niektórzy z szlachty polskiej wyniszczeni marnotrawstwem i obciążeni długami, mniemając, że klasztor częstochowski na Jasnej Górze, zakonu św. Pawła Pierwszego Pustelnika, posiadał wielkie skarby i pieniądze, z tej przyczyny, że do niego z całej Polski i krain sąsiednich zbiegał się lud pobożny zebrawszy kupę łotrzyków (...) napadli na rzeczony klasztor paulinów. A nie znalazłszy w nim spodziewanych skarbów, zawiedzeni w nadziei, ściągnęli ręce świętokradzkie do naczyń i sprzętów kościelnych, jako to kielichów, krzyżów i ozdób miejscowych. Sam nawet obraz Najchwalebniejszej Pani naszej odarli z złota i klejnotów, którymi go ludzie pobożni przyozdobili. Niezaspokojeni łupem, oblicze obrazu mieczem na wylot przebili, a deskę, do której wizerunek przylegał, połamali, tak iż zdawało się, że to nie Polacy, lecz Czesi dopuścili się czynów tak srogich i bezbożnych. Po dopełnieniu tego gwałtu, raczej skalani zbrodnią niż zbogaceni, z niewielką zdobyczą pouciekali. Przez długi czas mniemano, że ów gwałt popełnili czescy kacerze, mieszkający w przyległych Polsce miastach i zamkach szląskich. I już Władysław król i panowie polscy poczęli byli myśleć o wydaniu wojny Czechom, ale gdy się sprawa wydała i rzeczy wyjaśniły, karano srodze owych z szlachty polskiej złoczyńców, a wielu wtrącono do więzienia.\nBRAMA LUBOMIRSKICH W WEJŚCIU GŁÓWNYM NA TEREN KLASZTORU, PRZED WEJŚCIEM DWA LWY I PALMA - GODŁO ZAKONU PAULINÓW\nZakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, potocznie zwani paulinami, założony został w roku 1215 lub 1250 na Węgrzech przez błogosławionego Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego oﬁcjalnie przez Kościół katolicki pustelnika. 13 grudnia 1308 roku kardynał Gentilis, legat papieża Klemensa V, nadał Zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, według której życie zakonne powinno się cechować jednością we wspólnym życiu, stosowaną przez augustianów, dominikanów, a w przeszłości również przez zakony rycerskie.\nSzczyt rozwoju Zakon Paulinów osiągnął w XVI wieku, gdy w całej Europie i Azji Mniejszej funkcjonowało 300 klasztorów. Kryzys, a w konsekwencji załamanie się prosperity paulinów nastąpiło wraz z reformacją i wzrostem ekspansji potęgi tureckiej, której armia po wejściu do Europy zburzyła dziesiątki klasztorów niszcząc cenne archiwa i biblioteki. Po klęsce na Węgrzech i Bałkanach centrum życia zakonnego zaczęło przesuwać się w stronę Jasnej Góry i Polski dając nowe klasztory m.in. w Głogowie, Pińczowie, Oporowie, Konopnicy i Warszawie. U schyłku XVIII wieku polska prowincja liczyła ponad 80 klasztorów, rezydencji, paraﬁi i administratur paulińskich. Obecnie Zakon składa się głównie z polskich braci i ojców zakonnych, którzy są obecni we wszystkich prowincjach paulińskich na świecie. Zarząd generalny paulinów znajduje w Polsce przy ul. o Augustyna Kordeckiego 2 w Częstochowie.\nPoprzez stulecia zmieniał się duchowy profil Zakonu i jego misja. Z pustelniczego charakteru pierwotnej wspólnoty, z biegiem czasu nabrał cech wspólnoty kontemplacyjno-czynnej. Specyfika Paulinów zawiera się w grupie tych cech, które stanowią o charyzmacie Zakonu. Są nimi: kontemplacja Boga w samotności, umiłowanie modlitwy i pokuty, kult maryjny oraz działalność duszpasterska. Ich motto brzmi: Solus cum Deo solo (pol. Sam na sam z Bogiem).\nZDOBIENIE BRAMY WAŁOWEJ Z NAPISEM: WŁADYSŁAW KSIĄŻĘ OPOLSKI, LOKATOR BRACI ZAKONU ŚWIĘTEGO PAWŁA PIERWSZEGO PUSTELNIKA\nW KOŚCIELE JASNOGÓRSKIM\neszcze tego samego roku zniszczony obraz z polecenia Władysława Jagiełły wywieziono do Krakowa, gdzie zatrudnieni przez króla specjaliści przez dłuższy czas starali się odnowić jego wizerunek. Ich trudy były jednak bezskuteczne - kilkakrotnie nakładana warstwa świeżej farby za każdym razem po wyschnięciu spływała z malowidła, czego przyczyny — jak się później okazało — należało szukać w niewłaściwym doborze materiału, na powierzchnie malowane techniką woskową próbowano bowiem nałożyć farby temperowe. Nie potrafiąc poradzić sobie z tym problemem zdjęto po prostu resztki pierwotnej ikony i w jej miejscu namalowano kopię, starając się jak najdokładniej odwzorować szczegóły oryginału. Dla upamiętnienia wydarzeń z 1430 roku w miejscu autentycznych śladów wyryto cięcia po szabli, będące dziś charakterystycznym elementem wizerunku Czarnej Madonny. Odnowiony obraz odprowadzono procesjonalnie z udziałem tysięcy wiernych z Krakowa na Jasną Górę. Droga procesji była jednym z pierwszych masowo uczęszczanych szlaków do sanktuarium, stając się symbolicznym początkiem zataczającej coraz szersze kręgi tradycji pielgrzymkowej związanej z kultem Matki Boskiej Częstochowskiej. Już w 2. połowie XV stulecia konieczna okazała się budowa nowego, znacznie większego kościoła, który mógłby pomieścić rosnącą liczbę wiernych. Równocześnie rozbudowywano obiekty klasztorne, ciągle jednak brak było murów obronnych chroniących sanktuarium przed napaścią z zewnątrz. Wykorzystali to w 1466 czescy lub polscy najemnicy, którzy najechali klasztor i ograbili go z kosztowności, tym razem szczęśliwie pozostawiając obraz nietkniętym.\nWIDOK Z WIEŻY GŁÓWNEJ NA BŁONIA JASNOGÓRSKIE\nLegenda głosi, że święty obraz zwany Czarną Madonną to jedna z siedemdziesięciu ikon namalowanych przez św. Łukasza Ewangelistę na deskach stołu, przy którym posiłki spożywała Święta Rodzina. Miał on powstać w Jerozolimie, w miejscu zwanym wieczernikiem. Po śmierci Chrystusa, podczas prześladowań chrześcijan, ukrywano go w jaskiniach nieopodal miejscowości Pella wraz z innymi cennymi relikwiami. W 326 roku do Jerozolimy przybyła cesarzowa Helena, aby odwiedzić święte dla chrześcijan miejsca oraz odnaleźć Krzyż Pański. W darze od wiernych otrzymała wówczas ikonę z wizerunkiem Matki Bożej, którą umieściła w cesarskiej kaplicy w Konstantynopolu, gdzie obraz pozostawał przez osiem wieków. Wywiózł ją stamtąd książę halicko-wołyński Lew Daniłowicz, a następnie ukrył pod nadzorem duchowieństwa na zamku w Bełzie, gdzie miała zasłynąć licznymi cudami. Po przyłączeniu zachodnich ziem Rusi Kijowskiej do Królestwa Polskiego, w 1372 Księstwo Bełskie przeszło pod panowanie księcia opolskiego Władysława, który został namiestnikiem tych ziem z ramienia króla Ludwika Andegawena. Książę zapragnął przewieźć cudowny obraz do Opola, ale w drodze wóz z ikoną miał zatrzymać się w Częstochowie, a konie nie chciały ruszyć z miejsca. Uznając to za znak Boży Władysław pozostawił ikonę w miejscowym klasztorze zwanym odtąd Jasną Górą.\nTyle legenda. W rzeczywistości pochodzenie obrazu i data jego powstania nie są znane. Prawdopodobnie pierwotną kompozycję namalowano w XII stuleciu w stylu średniobizantyjskim, by w wieku XIV pokryć ją drugą warstwą utrzymaną w stylu włoskim. Po raz drugi obraz przemalowano z polecenia Władysława Jagiełły po uszkodzeniu dokonanym podczas ataku rabunkowego na klasztor w 1430 roku. Ikona została namalowana techniką tempery na drewnianej tabliczce o wymiarach: 122,2 x 82,2 x 3,5 cm. Przedstawia ona Maryję w postaci stojącej z Dzieciątkiem Jezus na ręku, przy czym Maryja jest zwrócona do wiernych frontem, natomiast twarz Jezusa, choć także zwrócona w kierunku patrzącego, to nie zatrzymuje na nim wzroku. Prawy policzek Matki Bożej znaczą dwie równolegle biegnące rysy przecięte trzecią na linii nosa. Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej ma cechy ikony, chociaż w ścisłym tego słowa znaczeniu ikoną nie jest. Jego dominującym elementem są złote nimby wokół głowy Maryi i Dzieciątka Jezus, które zlewają się w jedną kompozycję, stanowiąc charakterystyczny jasny detal kontrastujący z ciemną karnacją twarzy Matki Bożej. Karnacja ta jest koloru brązu, ponieważ posiada dużo warstw werniksu, który z czasem ciemnieje.\nXVII-WIECZNY BASTION ŚW. ROCHA (MORSZTNÓW)\no tym incydencie podjęto decyzję o budowie wokół klasztoru umocnień zabezpieczających go przed napaścią z zewnątrz. Na początku XVI wieku wzniesiono mury obronne i wzmocniono je ziemnymi nasypami oraz fosą. Z upływem czasu i wraz z rozwojem artylerii taki system jednak nie gwarantował już odpowiedniego bezpieczeństwa, dlatego w 2. połowie XVI stulecia biskup Stanisław Karnkowski, a później kardynał Jerzy Radziwiłł wystąpili z postulatem budowy nowoczesnych fortyfikacji. Zgodę na tę inwestycję wydał król Zygmunt III Waza w 1620 roku przeznaczając odpowiednie środki na jej realizację, trwającą odtąd nieprzerwanie przez 28 lat. Równocześnie z budową murów obronnych prowadzona była rozbudowa obiektów sakralnych: kościół klasztorny wzbogacony został o wieżę, ze względu na stale rosnącą liczbę wiernych dokonano również gruntownej przebudowy kaplicy, do której dobudowany został większy trójnawowy korpus. Wzniesiono także kolejne kaplice, zakrystię, skarbiec oraz dzwonnicę. W roku 1639 król Władysław IV, kontynuujący dzieło zapoczątkowane przez swego ojca, po raz pierwszy użył w stosunku do Jasnej Góry określenia Fortalitium Marianum. Prace według projektu włoskiego inżyniera Andrzeja dell Aqua ukończono na krótko przed wydarzeniami, które miały utrwalić się w pamięciu wielu pokoleń Polaków jako cudowne ocalenie klasztoru z rąk szwedzkich.\nNA POŁY FANTASTYCZNA WIZJA JASNEJ GÓRY Z CZASÓW POTOPU SZWEDZKIEGO NA ILUSTRACJI JANA GUMOWSKIEGO, 1936\n1655 roku siostrzeniec Gustawa Adolfa, Karol X bez ostrzeżenia zaatakował Rzeczypospolitą. W ten sposób rozpoczął się potop — okres największego zamętu i zniszczenia w dotychczasowych dziejach Polski. Początkowo udziałem wojsk szwedzkich było niezmienne pasmo zwycięstw: poddała się Wielkopolska i Litwa, król Jan Kazimierz zbiegł na cesarski Śląsk, a większość jego armii przeszła na służbę do Szwedów. Pod okupacją była również Warszawa, oblegany Kraków, właściwie opór ograniczał się tylko do słabo skoordynowanych działań chłopskich band i tak zwanej cudownej obrony klasztoru jasnogórskiego, określanego przez najeźdźców pogardliwie Kurnikiem. Oddziały szwedzkie dowodzone przez generała Burcharda von Mullera stanęły w Częstochowie w dniu 8 listopada 1655 roku z żądaniem poddania klasztoru. Odmowa Paulinów pod komendą przeora Augustyna Kordeckiego wpłynęła na ich decyzję o chwilowym odstąpieniu od próby zajęcia Jasnej Góry i wycofaniu się do Wielunia, skąd powrócili w połowie listopada rozpoczynając trwające 48 dni oblężenie. Kordecki miał do dyspozycji zaledwie 160 żołnierzy, 20 puszkarzy i 70 zakonników, co stanowiło siłę nieporównywalnie mniejszą wobec oddziałów wroga liczących 2,500 ludzi, w tym ośmiusetosobowy garnizon polski. Siła ta dodatkowo wzmocniona została na początku grudnia artylerią oblężniczą, na którą składały się dwie półkartauny 24-funtowe oraz cztery 12-funtowe ćwierćkartauny obsługiwane przez dwie kompanie zaciężnej piechoty niemieckiej. Natychmiast wzrosła intensywność bombardowania twierdzy, jednak z powodu braku amunicji wkrótce musiało ono zostać przerwane, a mimo to zdążono jeszcze częściowo zniszczyć mury od strony północnej i w rejonie bastionu św. Trójcy. 24 grudnia o. Kordecki odrzucił kolejne żądanie poddania klasztoru, czym skłonił wroga do wznowienia ostrzału, który tym razem był tak silny, że Szwedom pękła armata oblężnicza. Również i ten atak nie zmusił paulinów do kapitulacji, wobec czego Szwedzi, dla ratowania twarzy, zaoferowali odstąpienie od oblężenia w zamian za okup. Spotkali się z odmową, a zdecydowana postawa Polaków, siła artylerii fortecznej i moc fortyﬁkacji spowodowały, że 27 grudnia bezsilny już Muller postanowił zwinąć oblężenie. W tym czasie poległo około 200 żołnierzy szwedzkich i 10 obrońców. Postawę przeora Kordeckiego tak charakteryzuje jeden z jego następców, o. J. Tomziński: W chwilach depresji (…) umiał przelać w zakonników swój zapał, owiać ich wielką wiarą, krzepić słabość, rozwiewać wątpliwości. (…) Mimo ognia artyleryjskiego armii szwedzkiej urządzał procesje eucharystyczne na zewnątrz kościoła, dodając tym odwagi obrońcom, a przez odparcie szturmów czynem swym rzucił narodowi polskiemu hasło do walki z najeźdźcą. Tak w skrócie wygląda oﬁcjalna wersja obrony klasztoru.\nRYCINA PRZEDSTAWIAJĄCA OBLĘŻENIE KLASZORU JASNOGÓRSKIEGO ZAMIESZCZONA W ATLASIE GABRIELA BODENHRA\nCURIOSES STAATS- UND KRIEGS- THEATRUM, 1. POŁOWA XVIII WIEKU\nKlasztor częstochowski i jego przedpola stały się jedną z głównych aren dramatycznej fabuły powszechnie znanej i uwielbianej przez Polaków powieści Henryka Sienkiewicza Potop. To właśnie tutaj bohaterstwem wsławił się Andrzej Kmicic vel Babinicz wysadzając wielką szwedzką kolubrynę i ratując w ten sposób obrońców świętego miejsca przed śmiertelnym zagrożeniem, a Czarną Madonnę przed pohańbieniem. Andrzej Kmicic był oczywiście postacią ﬁkcyjną, jednak miał on swój realny pierwowzór w osobie chorążego Samuela Kmicica, który — podobnie jak Andrzej — służył na dworze Jerzego Radziwiłła. Prawdziwy Kmicic tak samo jak jego literacki archetyp odbył podróż do Jana Kazimierza, jednak nie była to — jak w powieści — wyboista i długa droga pełna przygód, ale zwyczajna delegacja z prośbą o zgodę na łupienie dóbr Radziwiłłów. Podobnie jak u Andrzeja, także w życiu Samuela miała miejsce wewnętrzna przemiana narodowego zdrajcy w bohatera. W 1660 stojąc w obliczu wojsk szwedzkich uciekł on z pola bitwy, a następnie zawiązał konfederację, by jeszcze w tym samym roku dołączyć do oddziałów Stefana Czarneckiego biorących udział w zdobywaniu zamku w Mirze. Zgodny jest również charakter postaci: w obydwu przypadkach był on pieniaczy. Samuel często procesował się z okoliczną szlachtą, awanturował na sejmikach i był kilkakrotnie skazywany na banicję.\nGdzie więc należałoby szukać różnic? Przede wszystkim Oleńka Billewiczówna, jeżeli taka żyła w tym czasie, z Kmicicami miała niewiele wspólnego. Pierwszą żoną Samuela była Anna Kantkautzen, a drugą — nieznana z imienia Greczynka. Prawdziwy Kmicic nie wysadził też żadnej kolubryny, ba, w ogóle nie walczył pod Częstochową.\nOBLĘŻENIE JASNEJ GÓRY PRZEZ SZWEDÓW W ROKU 1655, FRAGMENT OBRAZU Z CYKLU DZIEJÓW JASNEJ GÓRY, KONIEC WIEKU XVII\nXIX-WIECZNA WIZJA OBRONY JASNEJ GÓRY NA OBRAZIE JÓZEFA RYSZKIEWICZA\nnaczenie obrony wraz z rozmiarem oblężenia uwydatnił przeor Augustyn Kordecki w wydanej trzy lata później Nowej Gigantomachii, w której oprócz mitologizowania epizodu jasnogórskiego, przypisał sobie szereg wątpliwych osiągnięć i od tej pory pamiętnik ten zaczął być intensywnie wykorzystywany w propagandzie przeciw panowaniu szwedzkiemu. Ocalenie klasztoru Kordecki przypisuje wstawiennictwu Bogarodzicy: Nie co inne, zaiste, jak tylko, że się podobało Wielkiej Matce Bożej odpędzić stąd nieprzyjaciela, gdzie sobie sama siedzibę opiekowania się narodem Polskim założyła. Barwny opis, choć uzupełniony rzecz jasna fikcją, znalazł się również w Potopie Henryka Sienkiewicza, gdzie autor wprowadził jednak istotne zmiany przez zwiększenie przewagi szwedzkiej, wymyśloną postać Andrzeja Kmicica, czy wątek kolubryny i sposobu jej zniszczenia. Zresztą prawdziwy obraz oblężenia różnił się nie tylko od literackiej fabuły, ale także od oﬁcjalnej propagandy kościelnej. Przede wszystkim w trakcie tych wydarzeń cudownego obrazu w klasztorze już nie było. W nocy z 7 na 8 listopada został on wyjęty z ramy i wywieziony do Lublińca na Śląsku. Prawdopodobnie nie było tutaj również skarbca paulinów, który ukryto w Konopiskach, skąd przeniesiono go do Nysy, a część być może poukrywano w lasach i wodach w pobliżu Częstochowy. Zaskakujący może być także fakt, że podczas najazdu uczestniczyła w nim tylko niewielka grupa Szwedów, podczas gdy zdecydowaną większość wojska stanowili zwerbowani do armii Karola X Niemcy, Czesi i Polacy, a wśród nich młody Jan Sobieski, przyszły król Polski! Dyskusyjna pozostaje kwestia rzekomej determinacji obrońców i ich niczym nie zachwianej woli walki. Część z nich bowiem w dniu 26 listopada zbuntowała się żądając poddania klasztoru Szwedom. Przeor Kordecki miał wówczas zażegnać bunt podwojeniem żołdu, a najbardziej kapitulancko nastawionych odprawić z Jasnej Góry. Najwięcej kontrowersji jednak występuje wokół postaci samego komendanta obrony, ojca Augustyna Kordeckiego, którego postawa i zamiary w świetle odkrytego w 1904 roku w szwedzkim archiwum królewskim listu budzi wiele wątpliwości. W liście tym, skierowanym do dowódcy oblężenia gen. Mullera, o. Kordecki pisze: Ponieważ całe królestwo polskie posłuszne jest Najjaśniejszemu Królowi Szwecji i uznało Go za swego Pana, przeto i my wraz ze świętym miejscem, które dotąd królowie polscy mieli we czci i poszanowaniu, pokornie poddajemy się Jego Królewskiej Mości Panu Szwecji, zgodnie z listem z dnia 28 października, nadesłanym nam przez Wielmożnego Posła Wittenberga. Nasze poddanie się ponawiamy w liście do Warszawy, na który łaskawej czekamy odpowiedzi. Jako wierni poddani Jego Królewskiej Mości Króla Szwecji, a naszego Najmiłościwszego Pana, nie myślimy podnosić więcej oręża przeciwko wojsku Waszej Dostojności. Zanosimy ustawiczne modły do Boga i Najświętszej Bogarodzicy, czczonej w tym miejscu, o zdrowie i pomyślność Najjaśniejszego Pana, Króla Szwecji, Pana i Protektora naszego Królestwa. Oblężenie Jasnej Góry trwało 48 dni, z czego tylko około 12 dni walki, reszta zaś to rozmowy i pertraktacje. Również straty były mniejsze niż to się oﬁcjalnie podaje: prawdopodobnie kilkudziesięciu atakujących i 4 obrońców.\nBOHATERSKA OBRONA KLASZTORU NA OBRAZIE JANUAREGO SUCHODOLSKIEGO, XIX WIEK\nwycięstwo, przypisywane wstawiennictwu Matki Bożej, wpłynęło mobilizująco na morale Polaków i być może stało się punktem zwrotnym w wojnie polsko-szwedzkiej. Podniesienie przez Szweda ręki na Jasną Górę uznano bowiem powszechnie za obrazę uczuć religijnych, dało też jego wrogom argument, że prowadzi on w Polsce wojnę religijną, co wykorzystał Jan Kazimierz ogłaszając 1 kwietnia 1656 Matkę Bożą Patronką i Królową Polski. Wiek XVII zapisał się w historii klasztoru jeszcze jednym tragicznym wydarzeniem. W 1690 roku podczas wielkiego pożaru spłonęły wszystkie zabudowania klasztorne, szczęśliwie ocalała jedynie Kaplica Matki Bożej, skarbiec, zakrystia i znajdująca się wówczas w wieży biblioteka. Dzięki ogromnej oﬁarności całego narodu wkrótce po pożarze przystąpiono do odbudowy sanktuarium. Na początku XVIII stulecia Jasna Góra ponownie stała się celem wojsk szwedzkich, które w latach 1702–1709 trzykrotnie stawały pod jej murami z zamiarem złupienia z pieniędzy i kosztowności. Poza jedną nieśmiałą próbą nie odważyły się one jednak na szturm wobec zdecydowanej postawy zakonników i załogi wojskowej. W roku 1717 odbyła się w Częstochowie wspaniała uroczystość koronacji Cudownego Obrazu, podczas której wizerunek Czarnej Madonny wzbogacono o poświęcone przez papieża Klemensa XI złote korony. W święcie tym uczestniczyło 200 tysięcy wiernych, a uzyskane wtedy datki przeznaczono między innymi na modernizację i gruntowną przebudowę umocnień klasztornych. Jasna Góra znalazła się ponownie na ustach wszystkich Polaków w roku 1770, gdy zajął ją jeden z przywódców zawiązanej na znak protestu przeciw poddaniu Polski pod protektorat Rosji konfederacji barskiej — Kazimierz Pułaski, a następnie przez dwa lata skutecznie odpierał stąd ataki wojsk rosyjskich. Bramy klasztoru otwarto w 1772 roku, po raz pierwszy w historii oddając go w ręce wroga, który bez respektu dla świętości ogołocił skarbiec i bibliotekę paulinów, zniszczył prochownię i wywiózł prawie całe uzbrojenie.\nPLAN KLASZTORU WEDŁUG RYSUNKU J. DE JEVIGNY Z 1789 ROKU\no II rozbiorze Częstochowa znalazła się w granicach wolnej jeszcze części Polski, jednak władze Prus, obawiając się pozostawienia twierdzy w rękach Polaków, zajęły miasto i klasztor. Obsadzoną przez batalion pruski w liczbie 800 żołnierzy Jasną Górę zdobyli w listopadzie 1806 pułkownicy napoleońscy Dechamps i Miaskowski dysponujący oddziałem o liczebności trzy razy mniejszej od siły Prusaków, uzupełnionym o zamieszkujących w okolicy chłopów. Celem Francuzów był przede wszystkim klasztorny skarbiec, o zasobności którego wśród oddziałów krążyły ekscytujące legendy i dopiero interwencja generała Henryka Dąbrowskiego u samego Napoleona zapobiegła grabieży znajdujących się w nim kosztowności. W okresie Księstwa Warszawskiego fortalicja stanowiła ważny punkt oporu, skąd odpierano ataki wojsk austriackich, zaś po klęsce Napoleona w 1813 po raz drugi w historii trafiła ona w ręce Rosjan. Wtedy też zapadła decyzja o likwidacji twierdzy i rozbiórki murów fortecznych dokonanych rękami miejscowych chłopów. Za zgodą cara Mikołaja I w latach 1842-43 umocnienia te częściowo odbudowano w nieco zmienionej formie, w której przetrwały do czasów współczesnych. Niezmienne było w tym okresie moralne i materialne poparcie zakonników dla uczestników powstań narodowo-wyzwoleńczych, co pociągało za sobą uciążliwe sankcje ze strony zaborcy. W 2. połowie XIX wieku z rozkazu znienawidzonego przez Polaków cara Aleksandra II zlikwidowano klasztorną drukarnię i aptekę, wstrzymano przyjęcia do nowicjatu, zamknięto studium przyklasztorne i skonfiskowano majątek ziemski. Zabroniono też zbiorowego pielgrzymowania do sanktuarium.\nKLASZTOR JASNOGÓRSKI NA RYCINIE Z 1836 ROKU (WIDOK OD WSCHODU) I DRZEWORYCIE B. PODBIELSKIEGO Z LAT 60. XIX WIEKU (WIDOK OD PÓŁNOCNEGO WSCHODU)\nPo starodawnej stolicy Krakusa żaden gród na obszarach dawnej Rzeczypospolitej nie jest tak głośny i pociągający serca wszystkich, jak kościół Paulinów na Jasnej Górze, słynny cudownym obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Tam wielkość przeszłości zgasłej przypomina się w milczących sarkofagach królów i zacnych mężów, w tysiącu pamiątek rozsypanych tak w mieście samym, jak w okolicach jego; tu na szczycie góry, w szczupłym obrębie murów, obraz cudownej patronki, co osłoniła je płaszczem swej opieki od zapędów zajadłego Szweda, a natchnąwszy wiarą i bohaterstwem garstkę dzielnych obrońców odparła bitne a liczne zastępy najezdników, uderzających w nadziei bogatych łupów zapamiętale do szturmu, a tą obroną świętego miejsca, zagrzała upadłego ducha w narodzie.\nObrona Częstochowy na kartach dziejów naszych wydatnieje wspaniale; ona, podniósłszy zapał i poświęcenie z długiej osłupiałości, otwarła drogę nieszczęśliwemu Janu Kaźmirzowi, z tułaczki na obcej ziemi, do kraju i tronu. Od tej chwili Częstochowa brzmi rozgłośnie, tak w pieśniach pobożnych ludu naszego, jak i w przysłowiach narodowych, a tysiące pielgrzymów wznosi corocznie u stóp cudownego obrazu gorące modły, błagające pomocy i opieki dla domowego ogniska.\nTygodnik Ilustrowany, 2. połowa XIX wieku\nPOWSTAŃCY POD KLASZTOREM, 1863\nNAPOLEON ORDA, ALBUM WIDOKÓW HISTORYCZNYCH POLSKI 1873-83\nstatni rok XIX wieku dla Jasnej Góry zapisał się pod znakiem nieszczęśliwego pożaru wieży klasztornej, która spłonęła w dn. 15 sierpnia od sztucznych ogni rzucanych z jej szczytu przez nierozważnych pielgrzymów. Tak o tym wydarzeniu pisała ówczesna prasa: Wśród jednak całej grozy zapowiadającej zagładę kościoła, kaplicy i zabudowań klasztornych widać było opiekę Bożą za przyczyną Najświętszej Panny, o którą w modłach gorących zakonnicy błagali. Dziwnym sposobem wiatr skierował się na stronę południowo-zachodnią (…) płonące fragmenty głównie tedy spadały na pole, nie zaś na budynki klasztorne. Dzięki spontanicznej akcji zbierania składek i zaangażowaniu całego społeczeństwa szybko zebrano wymagane fundusze i w sześć lat wieżę odbudowano, przy okazji podwyższajac ją o 17 metrów w stosunku do stanu sprzed pożaru. Podczas I wojny światowej teren klasztoru zajęli Niemcy, którzy na polach wokół murów ustawili armaty, na wieży zaś urządzili posterunek obserwacyjny. Decyzje te wywołały ogromny niepokój ze strony wiernych obawiających się zniszczenia sanktuarium podczas oblężenia. Obawy te i będące ich konsekwencją publiczne niezadowolenie społeczeństwa przełożyło się na decyzję cesarza Wilhelma II o utworzeniu enklawy Jasna Góra i przekazaniu jej Austriakom. W listopadzie 1918 roku pieczę nad klasztorem objął oddział polskiego wojska, a odchodzący komendant austro-węgierskiej załogi kapitan Josef Klettlinger otrzymał od władz miasta podziękowanie za życzliwość, z jaką traktował ludność polską. W okresie międzywojennym dokonano niezbędnych remontów i zmian w rozplanowaniu przestrzennym Jasnej Góry: wzniesiono kaplicę Wieczernika krużganki z konfesionałami dla spowiedników, urządzono nowy skarbiec i bibliotekę, a także ponownie wyremontowano klasztorną wieżę.\nSUGESTYWNA POCZTÓWKA UPAMIĘTNIAJĄCA POŻAR WIEŻY KLASZTORNEJ W 1900 ROKU\nkres drugiej wojny światowej, choć niezwykle trudny, w porównaniu do terroru dnia codziennego w Generalnej Guberni, był dla klasztoru względnie łaskawy. Zakonnicy cieszyli się ograniczoną autonomią, która pozwalała im odprawiać nabożeństwa i rekolekcje, a także wspierać duchowo i materialnie polskie podziemie. Przez cały czas okupacji w klasztorze funkcjonował przeniesiony z krakowskiej Skałki Instytut Filozoficzno-Teologiczny, a w konspiracyjnym studium licealnym w ciągu trzech lat wojny maturę zdało 35 kleryków. Działał chór i bilbioteka. Jeszcze w pierwszych dniach wojny świat obiegła plotka, jakoby Luftwaffe dokonało nalotu na klasztor i zniszczyło Cudowny Obraz, co nie było zgodne z prawdą, i co Niemcy starali się za wszelką cenę zdementować żądając od przeora wystosowania specjalnego oświadczenia w tej sprawie i zapraszając do Częstochowy amerykańskich fotoreporterów. W obawie przed okupantem wizerunek Madonny zdjęto w tajemnicy z ołtarza i ukryto w bibliotece, a w jego miejsce podłożono wierną kopię. Hitlerowcy zakazali ludności cywilnej pielgrzymowania na Jasną Górę, sami jednak chętnie przyjeżdżali tutaj zwabieni jej czarem, o czym świadczą zachowane wpisy do księgi gości takich „osobistości” jak minister gospodarki III Rzeszy Wilhelm Frick, generalny gubernator Hans Frank czy szef gestapo Heinrich Himmler. 11 sierpnia 1941 przybył do Częstochowy incognito niemiecki dygnitarz, którego wygląd nasuwał przypuszczenie, że był nim Adolf Hitler. Podczas ofensywy sowieckiej w styczniu 1945 wycofujący się w pośpiechu hitlerowcy omal nie doprowali do groźnego pożaru, podpalając stojący na dziedzińcu samochód, z którego płonąca benzyna przedostała się do magazynów wojskowych. Tylko dzięki przytomności zakonników, wśród których był komendant straży pożarnej, udało się zapobiec katastrofie. Po nastaniu nowych porządów władza początkowo nie zdradzała oznak wrogości w stosunku do kościelnej instytucji. Przeciwnie, w marcu 1945 zamówiono nawet mszę św. w intencji Rządu Lubelskiego, za którą — wobec braku gotówki — zapłacono dostarczając tafle szyb dla zniszczonych okien klasztornych. Z czasem jednak Jasna Góra stała się jednym z symboli oporu przeciw partii, co przekładało się na tłumy pielgrzymów corocznie odwiedzających jej mury. Szczególnie tłumnie, bo w liczbie ponad miliona, zjawili się tutaj wierni podczas spektakularnej mszy w intencji uwolnienia uwięzionego prymasa Stefana Wyszyńskiego latem 1956 roku. Podobną frekwencję miało odprawione w 1966 nabożeństwo z okazji Tysiąclecia Chrztu Polski, a także wszystkie oficjalne wizyty papieskie: w 1979, 1983, 1987, 1991 i 1997 roku.\nKLASZTOR NA FOTOGRAFIACH Z LAT 30. XX WIEKU I PIERWSZYCH MIESIĘCY OKUPACJI NIEMIECKIEJ\nołożony na wzgórzu w zachodniej części miasta kompleks cechuje niejednorodny charakter, będący rezultatem nawarstwienia się różnorodnych stylów i epok. Najstarszą, XIV-wieczną część zabudowań reprezentuje kaplica Matki Boskiej ze słynnym cudownym obrazem oraz gotyckie prezbiterium bazyliki. Główna nawa kościoła i północno-wschodnia część twierdzy pochodzi z przełomu XV i XVI stulecia, natomiast pozostałe budynki i formy architektoniczne datować należy przede wszystkim na wiek XVII. Przestrzeń klasztorną w pewnym uproszczeniu podzielić można dwie domeny: klauzurową, do której wstęp mają tylko zakonnicy, i ogólnie dostępną. Północną część zespołu tworzą, zwykle niedostępne do zwiedzania, budynki klasztorne (1) zgrupowane wokół prostokątnych dziedzińców: większego (2), wydłużonego na osi-wschód-zachód, oraz mniejszego (3), zorientowanego w kierunku północ-południe. Skrzydła wschodnie (4) i północne (5) zajmują niedostępne dla osób postronnych cele zakonników, natomiast część południową i zachodnią przeznaczono na pomieszczenia reprezentacyjne i bibliotekę. Wśród nich wyróżnia się obszerna Sala Rycerska (6) założona na planie wydłużonego prostokąta i nakryta barokowym sklepieniem z lunetami. Przed laty pełniła ona funkcję miejsca spotkań, uroczystości i dysput teologicznych, a w roku 1657 odbywały się tutaj obrady sejmu, którym przewodniczył król Jan Kazimierz. Dziś ściany tego pomieszczenia zdobią XVII-wieczne obrazy przedstawiające najważniejsze wydarzenia z dziejów klasztoru, oraz zawieszone pod sklepieniami sztandary symbolizujące najwyższe wartości społeczne: wolność i wiarę. Od zachodu do Sali Rycerskiej przylega Biblioteka Jasnogórska (7) ze zbiorem około 8,000 starodruków, w tym unikalnych egzemplarzy z królewskiej kolekcji Jagiellonów, przechowywanych w oprawionych w skórę drewnianych futerałach, a także zbudowany przed 1670 Wielki Refektarz (8), wyposażony w potężne sklepienie kolebkowe i ozdobiony freskami Dankwarta, których tematem są sceny z historii zakonu paulinów.\nBIBLIOTEKA (WYŻEJ) I WIELKI REFEKTARZ, FOTOGRAFIE Z PRZEŁOMU XIX I XX WIEKU\nd południa zabudowania klasztorne łączą się z kaplicą Cudownego Obrazu (9), stanowiącą centrum duchowe klasztoru i cel wszystkich zdążających do Częstochowy pielgrzymów. Powstała ona w wyniku rozbudowy pierwotnej, gotyckiej budowli, którą w połowie XVII wieku powiększono o trójnawowy korpus z pięcioma ołtarzami. W wykonanym z hebanu i srebra ołtarzu głównym kaplicy znajduje się, uważany za cudowny, obraz Matki Boskiej Częstochowskiej będący kopią oryginału podarowanego klasztorowi przez Władysława Opolczyka, zniszczonego podczas grabieży w 1430 roku. Południowa jej część sąsiaduje z kościołem pw. Znalezienia Krzyża Św. i Narodzenia NMP (10), podniesionego do rangi bazyliki w 1906 roku. Pierwotnie w miejscu tym istniała niewielka gotycka świątynia, zastąpiona po roku 1460 kościołem halowym o trzech sklepionych nawach, a następnie przekształconym na przełomie XVII i XVIII stulecia w stylu barokowym. Długość kościoła wynosi 46 metrów, a jego wysokość 29 metrów. W części centralnej znajduje się ołtarz z przedstawieniem Wniebowzięcia NMP wykonany przez Jakuba Buzziniego w latach 30. XVIII wieku, a w pokrytej freskami Karola Dankwarta południowej nawie bocznej umieszczono trzy barokowe kaplice: Denhoffów, Jabłonowskich i kaplicę Świętych Relikwii. Integralnym elementem architektury bazyliki, a jednocześnie jednym z symboli sanktuarium, jest stojąca przy jej zachodnim szczycie neorenesansowa wieża (11) wzniesiona pierwotnie w latach 1617–22. Obecnie tylko pierwsza kondygnacja wysokiej na 106 metrów budowli pochodzi z tego okresu, wyższe kondygnacje są młodsze. Do jej budowy użyto granitu szwedzkiego i piaskowca z kamieniołomów szydłowieckich, a wykończono figurami i posągami świętych. Iglicę wieńczy kruk z bochenkiem chleba w dziobie oraz metalowa chorągiewka z monogramem imienia Najświętszej Maryi Panny. Dawniej wieża jasnogórska stanowiła dogodny punkt obserwacyjny, dziś służy turystom do podziwiania panoramy Częstochowy i jej okolic.\nBAZYLIKA JASNOGÓRSKA, WIDOK OD ZACHODU\nd wschodu do bazyliki przylega wzniesiony w 1653 budynek zakrystii i umieszczonego nad nią Skarbca (12). Obecny wystrój części muzealnej pochodzi z początku XX stulecia i jest dziełem architekta Adolfa Szyszko-Bohusza. Zgromadzono tu dary, zwane wotami, często o wielkiej wartości artystycznej i pieniężnej, jak będąca zbiorowym ex voto w podzięce za obronę przed Szwedami złota monstrancja z 1672, ozdobiona kilkoma tysiącami (!) małych brylantów, rubinów, szmaragdów i pereł, czy komplet koralowy sprzętów liturgicznych ofiarowany paulinom przez króla Korybuta Wiśniowieckiego. Budynek Skarbca ogranicza od północy przestrzeń otoczonego krużgankami niewielkiego dziedzińca zwanego Wieczernikiem (13), przeznaczonego do spowiadania i udzielania Komunii pielgrzymom. W części zachodniej kompleksu klasztornego znajduje się Dziedziniec Gospodarczy (14) powstały w wyniku zabudowania wolnego do XVII wieku placu budynkiem Drukarni, Pokojami Królewskimi (15) i Arsenałem (16). Wysunięty najbardziej na południe gmach Arsenału charakteryzuje rzeźba Orła Białego z kulami armatnimi zawieszona nad drzwiami prowadzącymi do głównej sklepionej sali. Przylega do niego zorganizowane w murach dawnej Drukarni Muzeum 600–lecia (17), w którym umieszczono eksponaty związane z fundacją klasztoru, a także kielichy mszalne, sukienki zakładane na cudowny obraz czy wota podarowane przez znane osobistości, w tym wielu papieży.\nFRAGMENT DZIEDZIŃCA GOSPODARCZEGO PRZY WEJŚCIU DO BAZYLIKI, NA FOTOGRAFII PONIŻEJ - WIECZERNIK\nejście do sanktuarium prowadzi od strony południowej kolejno przez cztery bramy: zwieńczoną figurą św. Michała Archanioła piękną bramę Lubomirskich (18), dalej bramę Matki Boskiej Zwycięskiej (19), Matki Boskiej Bolesnej (20) i furtę najstarszą — Wałową zwaną też Jagiellońską (21). Całość otacza pierścień fortyfikacji bastionowych typu nowowłosko-holenderskiego, które w 1. połowie XVII stulecia zastąpiły mury i wał ziemny z czasów Władysława Jagiełły. Obwarowania obecnie istniejące, prawdopodobnie niższe od pierwowzoru, stanowią jednak dość swobodną rekonstrukcję, zbudowaną w XIX wieku po dokonanym z carskiego polecenia uprzednim zburzeniu oryginalnych murów. Zamykają one przestrzeń o wymiarach 130x105 metrów opierając się o cztery wielkie narożne bastiony: św. Rocha (22), św. Trójcy (23), św. Jakuba (24) i św. Barbary (25). Usytuowany w części północno-zachodniej bastion św. Rocha, dziś już jako jedyny, stanowi część oryginalnego fortalitium Marianum pamiętającego oblężenie Częstochowy przez Szwedów. Został on odkryty podczas prac remontowych i konserwatorskich bastionu północno-zachodniego w latach 90. XX wieku i obecnie, po niezbędnych adaptacjach, służy jako miejsce ekspozycji militariów i pamiątek narodowych.\nPLAN ZAŁOŻENIA KLASZTORNEGO: 1 BUDYNKI OBJĘTE KLAUZURĄ, 2 DUŻY DZIEDZINIEC, 3 MAŁY DZIEDZINIEC, 4 SKRZYDŁO WSCHODNIE, 5 SKRZYDŁO PÓŁNOCNE, 6 SALA RYCERSKA, 7 BIBLIOTEKA, 8 WIELKI REFEKTARZ, 9 KAPLICA CUDOWNEGO OBRAZU, 10 BAZYLIKA NNMP, 11 WIEŻA, 12. SKARBIEC, 13 WIECZERNIK, 14 DZIEDZINIEC GOSPODARCZY, 15 POKOJE KRÓLEWSKIE, 16 ARSENAŁ, 17 MUZEUM 600–LECIA, 18 BRAMA LUBOMIRSKICH, 19 BRAMA MATKI BOSKIEJ ZWYCIĘSKIEJ, 20 BRAMA MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ, 21 BRAMA JAGIELLOŃSKA, 22 BASTION ŚW. ROCHA, 23 BASTION ŚW. TRÓJCY, 24 BASTION ŚW. JAKUBA, 25 BASTION ŚW. BARBARY, 26 PUNKT INFORMACYJNY\nWIDOK SANKTUARIUM Z LOTU PTAKA, 1940\nanktuarium jasnogórskie jest jednym z najważniejszych światowych ośrodków kultu maryjnego i jednocześnie najliczniej odwiedzanym miejscem w Polsce, które każdego roku przyjmuje ponad 4 miliony turystów i pielgrzymów. Stanowi ono unikalny zespół zabytków z XIV-XIX wieku i bogaty zbiór wot dziękczynnych będących pamiątkami z dziejów państwa i narodu polskiego. Dla osób odbierających go przede wszystkim jako skarbnicę dzieł sztuki klasztor jawi się jako wspaniałe muzeum wypełnione ekspozycją rzeźb, płócien, obrazów i innych cennych eksponatów umieszczonych w ich naturalnej przestrzeni wewnątrz obiektów sakralnych lub stanowiących dekorację zewnętrzną urokliwych jasnogórskich plenerów. Odwiedzając Częstochowę, poza oczywistą wizytą w bazylice i kaplicy Cudownego Obrazu, powinniśmy zajrzeć do Skarbca z wielką liczbą drogocennych wot podarowanych paulinom na przestrzeni wieków przez władców i papieży. Zbiory klasztorne prezentowane są także w Muzeum 600–lecia i w Arsenale, a wystawy czasowe organizowane są w sali Maryjnej oraz w odrestaurowanym niedawno XVII-wiecznym bastionie św. Rocha. Warto wspiąć się na wieżę bazyliki, gdzie trud pokonania 516 schodów wynagradza rozległa panorama okolicy z charakterystyczną, patrząc w kierunku południowym, ruiną królewskiego zamku w Olsztynie. Zwiedzanie sanktuarium jest bezpłatne, jednak w wielu miejscach spotkamy się z prośbami o datki.\nWIEŻA KLASZTORNA JEST DRUGĄ POD WZGLĘDEM WYSOKOŚCI KOŚCIELNĄ BUDOWLĄ W POLSCE\nKlasztor OO. Paulinów, Jasna Góra\ntel. 34 377 77 77\nProgram dnia w sanktuarium\nWIDOK Z WIEŻY NA CZTERY BRAMY PROWADZĄCE DO SANKTUARIUM\nBŁONIA JASNOGÓRSKIE PODCZAS NABOŻEŃSTWA, W ODDALI ALEJA HENRYKA SIENKIEWICZA\nlasztor stoi w zachodniej części miasta, na wzgórzu, u wyjścia reprezentacyjnej Alei NMP. Dojazd samochodem na podstawie licznych drogowskazów, nie powinien więc być kłopotliwy. Na zachód od sanktuarium, przy ul. Klasztornej, znajduje się ogromny płatny parking i tam warto szukać miejsca na pozostawienie samochodu. Dla osób podróżujących koleją: opuszczając dworzec PKP należy iść na północ (w prawo) Aleją Wolności, by na drugim kolejnym skrzyżowaniu skręcić w lewo, w Aleję NPM prowadzącą wprost pod mury klasztoru. (mapa zamków województwa śląskiego)\n1. N. Davies: Boże igrzysko, Znak 1999\n2. T. Glinka, M. Piasecki, R. Szewczyk, M. Sapała: Cuda Polski, Publicat SA\n3. G. Polak, A. Datko: Pielgrzymki do miejsc świętych - część 2: Jasna Góra, Agora SA\n4. A. Soczyk: Historia klasztoru jasnogórskiego\n5. A. R. Sypek: Zamki i warownie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Agencja Wydawnicza CB\n6. K. Szafraniec: Z dziejów Jasnej Góry, 1980\n7. J. Tomziński: Jasna Góra - informator, Jasna Góra 1981\n8. J. Zinkow: Orle gniazda i warownie jurajskie, Sport i Turystyka 1977\nMstów - warowny klasztor kanoników laterańskich z XIII-XVI w., 15 km\nOlsztyn - ruina zamku królewskiego z XIV w., 18 km\nSuliszowice - pozostałości strażnicy królewskiej z XIV w., 29 km\nOstrężnik - pozostałości zamku królewskiego z XIV w., 33 km\nKrzepice - relikty zamku królewskiego z XIV w., 35 km\nLubliniec - zamek książąt opolskich z XIV w., 36 km\nPrzewodziszowice - pozostałości strażnicy królewskiej z XIV w., 37 km\nŁutowiec - pozostałości strażnicy królewskiejz XIV w., 42 km\nPołożony kilkaset metrów na południe od klasztoru kościół pw. św. Andrzeja Apostoła i Barbary wybudowany w XVII stuleciu staraniem przeora Jasnej Góry Andrzeja Gołdonowskiego jako siedziba nowicjatu paulińskiego. Przy kościele kaplica z "cudownym" źródełkiem, skąd w 1430 roku wytrysnęła woda do obmycia sprofanowanego obrazu Czarnej Madonny. Kaplica nakryta została kopułą zwieńczoną latarnią z bogatymi późnobarkowymi malowidłami.\nNa wschód od klasztoru, przy Placu Biegańskiego oryginalny kościół św. Jakuba Apostoła zbudowany przez władze carskie w stylu bizantyjskim jako cerkiew św. Cyryla i Metodego. Wnętrza świątyni reprezentują styl wczesnochrześcijański z wykonaną po 2. wojnie dekoracją sgraffitową. Pomimo zmian dokonanych w XX wieku budowla zachowała cechy architektury neobizantyjskiej.\nPrzy ul. Kopernika wspaniałą cerkiew prawosławną wzniesioną według projektu Michała Bałasza z Białegostoku. Budowę światyni rozpoczęto w 1998 roku.\nPołożoną jeszcze dalej na południe od cerkwi bazylikę archikatedralną zbudowaną na początku XX wieku w stylu neogotyckim. Jest to świątynia trzynawowa o długości 100 metrów z dwiema flankującymi ją wieżami wysokimi na 80 metrów. Ściany transeptu, nawy i prezbiterium wsparte zostały na łukach oporowych i ozdobione arkadowymi fryzami. Wrażenie potęgują kontrastowo malowane sterczyny.\nfotografie: 2009, 2020


21 Dni Przebudzenie - audiobook Olgi Kozierowskiej już jest! - Sukces Pisany Szminką\n21 Dni Przebudzenie – audiobook Olgi Kozierowskiej już jest!\nJak w 21 dni odkryć siebie na nowo? Posłuchaj, podejmij wyzwanie i uwierz, że możesz więcej!\n21 DNI PRZEBUDZENIE to zbiór 21 zadań do samodzielnego wykonania. Na każdy dzień Olga Kozierowska przygotowała inne wyzwanie. Rozpoczynamy od wprowadzenia porządku. Gdy przestrzeń wokół nas jest już wolna od rozpraszaczy i przeszkadzaczy, zaczyna się prawdziwa praca. Podczas kolejnych dni będziemy uczyć się m.in. jak brać odpowiedzialność za własne szczęście, uwalniać się od zazdrości, złych wspomnień i negatywnych przekonań na własny temat, jak uczyć się być wdzięcznym, wybaczać i prosić o pomoc. Olga Kozierowska tłumaczy, co zrobić, by otworzyć się na nowe doświadczenia. – Możliwości i okazje przychodzą do nas co dziennie, jednakże mamy tendencję do ich niezauważania lub zamykania się na nie – wyjaśnia.\n21 DNI PRZEBUDZENIE to efekt własnych doświadczeń autorki.\nKiedyś moje życie było pełne pochmurnych dni. Nie lubiłam go. Miałam ogromne kompleksy, nie wierzyłam w swój potencjał, spotykałam nie takich ludzi, dokonywałam złych wyborów, obarczałam los i innych odpowiedzialnością za to, co działo się w moim życiu. Przyszedł jednak taki dzień, pamiętam go bardzo dobrze. Ten dzień stał się początkiem mojej wielkiej przemiany. Przebudziłam się. Zrozumiałam, że wygrać życie, to wziąć za nie pełną odpowiedzialność.Ponieważ takie zmiany dokonują się od wewnątrz, kluczem jest praca nad sobą, swoimi myślami, przekonaniami, podejściem do świata, nastawieniem. A zaczęłam od prostych zadań, z pozoru błahych. Mających jednak, jak się okazało, niesamowitą moc. Zebrałam je wszystkie i tak też powstał Projekt 21 dni Przebudzenie – opowiada Olga Kozierowska.\nJeśli znalazłaś się w podobnym miejscu i nie masz pomysłu, jak z niego ruszyć, 21 motywacji i zadań zebranych w audiobooku pomogą odnaleźć w sobie energię do działania. Dadzą też konkretne narzędzia do zmiany. A przede wszystkim przekonają, że zawsze masz wybór – tylko od ciebie zależy, czy zmienisz podejście do samej siebie i otworzysz się na nowe możliwości.\nA zatem do dzieła! Uwierz w siebie i w to, że możesz więcej niż myślisz, że możesz.\nAudiobook Olgi Kozierowskiej dostępny jest już w sprzedaży w naszym Sklepie!


teatr | Wszystko co najważniejsze\nMiesiąc w Paryżu. Dziesięć pomysłów. Listopad 2019\nNie jestem za kombatanckim rozliczaniem przeszłości w imię jakiejś prawdy absolutnej. Wiem, że codzienność składa się z niedoskonałości i że nasza praca może jedynie nadawać sprawom i rzeczom kształt bliski ideału. Dlatego mimo upodobania do artystycznego bałaganiarstwa skłaniam się do porządkowania spraw według wypracowywanych latami reguł, zamiast ulegać chwilowym, chociaż szczerym emocjom.


Czujnik wilgotności i temperatury boveda | Konopny Sklep\nBoveda regulator czuj do mierzenia temperatury i wilgotności\nHigrometr i termometr Bluetooth\nCzujnik Boveda jest naprawdę sprytnym i pomocnym urządzeniem, ponieważ zapewnia pełną kontrolę nad wilgotnością i temperaturą w pojemniku, w którym przechowujesz cenne zioła. Stan pojemnika można w każdej chwili wygodnie sprawdzić i kontrolować za pomocą smartfona za pośrednictwem aplikacji.\nUmieszczony bezpośrednio na wewnętrznej stronie pokrywy, mały elektroniczny monitor natychmiast ostrzega o jakichkolwiek wahaniach lub konieczności wymiany zestawu nawilżającego „Boveda” lub uzupełnienia płynu w innych systemach nawilżania.\nPojemnik należy otwierać tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, w celu regulacji i oczywiście usuwania ziół.\nCzujnik boveda jest uważany za absolutnie precyzyjny, ponieważ jest wyposażony w 1-stopniowy zestaw kalibracyjny. Połączona aplikacja jest również bardzo przyjazna dla użytkownika i łatwa w użyciu.Aplikację „Boveda Butler” można łatwo i bezpłatnie pobrać z Internetu.\nDla urządzeń iOS (iOS 10+) w „Apple” App-Store i dla urządzeń z Androidem (5.0+) w „Google Play Store”.Boveda gwarantuje absolutnie bezstresowe, a przede wszystkim optymalne przechowywanie ulubionych ziół.


Polityka prywatności | Allkomp - Sklep Internet Serwis\nPolityka prywatności allkomp.pl\nDbamy o Twoją prywatność podczas korzystania z naszej strony internetowej i zapewniamy maksymalną ochronę Twoich danych osobowych. Aby zapewnić Ci komfortowe i efektywne warunki użytkowania naszego Serwisu, przedstawiamy poniżej niezbędne informacje.\nII. Pliki cookies – tzw. ciasteczka.\nIII. Kontakt z Administratorem.\nPolityka prywatności – to informacje, które zostały przez nas przygotowane i uwzględniają tzw. przepisy RODO, czyli ogólne przepisy o ochronie danych osobowych.\nAdministratorem danych osobowych – użytkowników serwisu allkomp.pl będących osobami fizycznymi, w rozumieniu Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych na terenie Unii Europejskiej w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), jest Allkomp Grzegorz Kęska, Tymbark 55, 34-650 Tymbark.\nDane o geolokalizacji – w urządzeniu, np. tablecie, smartfonie\nI. Zasady przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych\nTwoje dane osobowe przetwarzane będą jedynie w celu świadczenia przez nas usług – kontakt przez formularze w Serwisie, a także badanie preferencji odwiedzających serwis poprzez analizę plików cookies.\nPrzestrzegamy następujących zasad dot. przetwarzania danych osobowych zgodnie z RODO:\nTwoje dane osobowe przetwarzane będą przez Administratora zgodnie z przepisami ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych i ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w celu świadczenia usług przez Allkomp Grzegorz Kęska (również w celach marketingowych – więcej w sekcji Pliki Cookies). Nie będziesz otrzymywać informacji marketingowych, bez wyrażenia na to zgody.\nTwoje dane osobowe są należycie chronione przez zastosowanie zabezpieczeń organizacyjnych i technologicznych przez Administratora – Allkomp Grzegorz Kęska, w tym celu stosujemy szyfrowanie połączenia, certyfikaty SSL i inne zabezpieczenia. Chronimy Twoje dane osobowe, nie udostępniamy ich i nie ujawniamy ich osobom nieupoważnionym. Zabezpieczamy je na wypadek cyberataku (modyfikacji, utraty lub kradzieży).\nPliki cookies tzw. ciasteczka– to pliki zapisywane i przechowywane na Twoim komputerze, laptopie, tablecie, smartfonie lub innym urządzeniu podczas użytkowania przez Ciebie stron, serwisów i aplikacji internetowych. Pliki cookies umożliwiają Tobie korzystanie ze wszystkich funkcjonalności Serwisu.\nUżywamy cookies, w celu zwiększenia efektywności Serwisu oraz zapewnieniu bezpieczeństwa Twoich danych osobowych.\nPliki cookies w serwisie allkomp.pl pozwalają na:\nNie wyłączenie wykorzystywania plików cookies w ustawieniach przeglądarki, z której korzystasz oznacza, że wyrażasz zgodę na ich wykorzystanie opisane w pkt. 3. Więcej informacji o ciasteczkach znajdziesz w Wikipedii – https://pl.wikipedia.org/wiki/HTTP_cookie.\nPodmioty współpracujące z Administratorem uzyskujące dostęp do plików cookies to (linki do Polityki Prywatności):\nIII. Kontakt z Administratorem – Allkomp Grzegorz Kęska\nJeśli chcesz skorzystać ze swoich uprawnień dotyczących ochrony danych osobowych lub zapytać czym jest Polityka Prywatności, napisz na adres e-mail sklep@allkomp.pl lub skorzystaj z formularza kontaktu.\nW celu zwiększenia efektywności serwisu, wykorzystujemy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie ciasteczek.AkceptujęPolityka prywatności


Anielki i jej matki do Rzymu. Po oświadczeniu się listownym mógłbym ...\nPływanie St. Albert program Dramaty Alternatywna Calgary\nMedicine Hat Kasety Audio Rock Northampton\nże to będą jakieś finansowe propozycje. Byłbym go natychmiast wezwał na tę rozmowę\nAnielki i jej matki do Rzymu. Po oświadczeniu się listownym mógłbym tego wymagać\nkiedy te słowa zostały wydrukowane\nkiedy w dziennikach czytało się\nktóra więcej dziwiła\nże jesteś psychologiem\naż je ojciec sprzedał. Zrobił to bezprawnie Hm nie sądzę. Miał plenipotencję nieograniczoną. Zresztą on między was je podzielił. Naprawdę były jego wyłączną własnością. Zdzisław zerwał się: Ach\nw drugim szklankę herbaty. Może wypijecie szklankę herbaty zwrócił do mnie uprzejmie. Wypiłem czym prędzej herbatę\nale niewolnikiem. Jest nim i na wieki zostanie westchnął Sułkowski. Zamyślił się hrabia. Bóg zapłać odparł po przestanku krótkim. Zażyłeś biedy dla mnie\njakie ja zdążyłem porobić podczas mego kierownictwa\naby wydać się smuklejszy i młodszy\nzatarte co prawda w pamięci\nżebym poprosiła jednego z tych śmiałków\nktórych bynajmniej nie rozświetliły wiadomości zebrane przez Tolewskiego. 108 Człowiekowi temu nie można było odmówić znacznej dozy sprytu\nże ponad wszelką wątpliwość przedstawia dla niego jakąś głębszą wartość\ndo której prowadziły żelazne drzwi. Do tego lochu wrzucano ciała złoczyńców\na 8 lutego 1702 zapewnił Stany Saskie\nktóry z wolna wstawszy\nchyba nie mówisz o sobie zapytała z odcieniem niepokoju. Dlaczego Przede wszystkim jesteś jeszcze młody Tylko to zrobił rozczarowaną minę. A poza tym mam o tobie wyrobione zdanie. Jesteś par excellence nowoczesny i w swojej sile charakteru\nże powyższe obliczenie jest nadzwyczaj nieścisłym. Lecz\nludzie Do sądu podam\ni staje się korną niewolnicą. A jeśli w chwili właściwej zapomina się\nktóra się poczęła nachylać i stawać wspak\nktórą jed 48 nostce ofiarowują pieniądze: zupełną swobodę. Pan Granowski wpatrywał się w sumę szczęścia\nktóre nadawały jej twarzyczce wyraz prawdziwie diabelny. Nie waż mi się tak odpowiadać\nże przesuwa się koło mnie cień człowieka i cień konia\nże stęsknił się za synem\na zęby ostrzyli przekpinkami\nz jarmarku wracają Hale\ni konia batem złoił\ngdy jeszcze życie trwa. Serce nieszczęsne miotało się wśród widzeń przeraźliwych\nona ci tłuściej będzie dawała. Pewnie\nsam ksiądz namawiał i niewolił\nwójt trzyma ze dworem\nktórzy trzymali z Antkiem i Grzelą: Rocho\nktóre to dzieci\nkiedy można przyjść\nujęła się pod boki i nuż do niej przyśpiewkami rzucać: Da żebym ja wiedziała\nto gąsków parę\njako Kłąb dopożyczył pięćdziesiąt rubli od organisty na to wesele. Sołtys też wyprawił niezgorsze zmówiny córce z Płoszką. Gdzie znowu chrzciny się odbyły\nw oczy poglądał i rozmyślał\naż chwiały się źdźbła\nprzysiadali przy grobach ojców\nchoć tak Boryna przykazywał\npowiedają. Chciałam kiejś pożyczyć terlicy\nprzed sołtysową chałupą\njęła chlastać przyduszonymi słowami kiejby tym biczem świszczącym: To ja za nim latałam\nznajomków wymijał bez słowa\nprzekleństwem się stało. Słyszał słowa miłosne\nnie wiedząc już\na pod dzwonnicą czerniały dworskie powozy. Hanka jeszcze raz w kruchcie cosik pomajdrowała kiele stanika i spuściwszy chustę na plecy\nco pytała cicho. I po prawdzie to Weronka zabaczyła mi dać i nie upominałem się\no którym Cyganie twierdzą\nnie kontynuował ze wzruszeniem Tom\nJasio też rzucił się skwapnie\nni ptak przeleciał\ndajcie Skądże to wezmę Mój Boże\nto nocami przedzierały się gwiezdne migoty\nnie będzie długo czekała\nby wprowadzić lorda Dawida DirryMoir do Wysokiej Izby\nz których pierwszym był Abergaveny\nbohaterem domowego ogniska\nw przemyślnym odosobnieniu kołysanie niewątpliwie najmniej dawało się we znaki. Mimo to kociołek chybotał się jak wahadło. Prowansalczyk nie spuszczał go z oka. Polewka z ryb powiedział. Dla ryb odrzekł doktor. I powrócił znowu na pokład. VI. SąDZą\ni mruknął: 94 Bezwstydna\nczłonek parlamentu z miasta Andover\nco się w duszy mej dzieje. Utrzymywała\nponieważ jak mu się zdało\nże widział jeźdźca według opisu\npo czym wszedł do komnaty\nlecz bez wahania. Ostatnie jej słowa uderzyły mnie i chociaż nie chciałem stracić ani słowa z jej opowieści\ninne znów szły powoli i rozważnie\nodprawiono. Czterech albo sześciu księży z zapalonymi świecami a czasem i bez nich odprowadzało zwłoki do pierwszej napotkanej mogiły i powierzało je ziemi bez zbytnich modłów. Los ludzi ubogich\nBeritola całkiem zdziczała. Po kilku miesiącach zdarzyło się\nimieniem Natan. Majętność jego leżała obok drogi\nMonseigneur odpowiedział dArtagnan Wasza Eminencja jesteś ministrem i wielkim człowiekiem\nocknął się w objęciach swojej damy zamiast rzucać się w te objęcia\ntroskliwą opiekę mistrza Simona\nkiedy mi umrzeć przyjdzie\nale za późno. Monsieur\ngdyby się o tym dowiedział. Barbara już dawno chciała się czegoś dowiedzieć o Halnym Stryjku\nsędzia znów go zapytał\nsąsiedzie Zdumiony dziadek spojrzał w górę\nz drzewa? zapytał Nikostrato. Możecie mnie za głupca lub urzeczonego poczytać odparł Pyrrhus jednakoż skoro już wiedzieć chcecie\nto pan Torello Po czym rzuciła się ku niemu\nże zechcesz teraz spojrzeć na pewne widowisko\npowściągnął swój gniew i postanowił publicznie na stosie ich spalić. Obróciwszy się do jedynego towarzysza\nalbo też chory umrze. Jeśli zaś kość się wyjmie\nże wczoraj szła do bramy domu cały czas po kamieniach. Usłyszała pukanie do drzwi i Tinetta wetknęła głowę\ndługo jeszcze żyli wszyscy szczęśliwie\nchcę ci pokazać. Heidi ujęła staruszkę za rękę i pociągnęła ją ku sobie. Lęk ją ogarnął\ntuż ponad nami i na samym obrzeżu otchłani bujał okręt olbrzymi pojemności zapewne czterech tysięcy ton. Chociaż zagnieżdżony na grzbiecie wału morskiego\nktóry mu usta niezawodnie rozwiąże. Jakiż to środek\npoeta odczytał raz jeszcze głośno ten akt i podsunął papier Rinaldowi\npo zgonie miłościwego pana opłakiwali go najszczerzej. Cny hrabia Kent był człowiekiem obdarzonym dużą dozą zdrowego rozsądku\ngdy sprzymierzeńcy dotarli do Saint-Sernin. Gdzie oberża? było pierwsze pytanie Rinalda. Na placu przy kościele. To znaczy zarazem bardzo daleko i bardzo blisko. Daleko dla potrzebujących prędkiego wypoczynku; blisko dla tych\npodejmę pieniądze na nazwisko ojca. Wolno ograbić złodzieja\nktóry oddał Castillanowi. Widzisz\ndalej ku zachodowi na równiku położonego Landsberg. Grunt był wyjątkowo równy\ni zatrzymał nas na wieczerzę. Jak na naczelnika nieszczęśliwych wygnańców\njakie na niej uczynił ten wypadek\nczyżbym i temu bałwochwalstwu ja byt winien? Jak oni wszyscy dziwnie wymawiają te wyrazy\njak nieodłączna jej cecha\ndodał mu więc odwagi i zachęcił do dalszej przemowy powiedziawszy\nw których autor przyznaje się bezczelnie do swych praktyk diabelskich i w których bezwstyd czarodzieja łączy się z bluźnierstwami heretyka. Boże! wykrzyknął wójt\nże prawie temu końca nie było. Jużem cały dekret prawie na pamięć umiał\njako adept tej wiedzy haniebnej zażyłem mych umiejętności w celu poszerzenia i poza tym olbrzymich dochodów na karb najsłabszych umysłowo kolegów. A wszakże tak było! Sama właśnie potworność tych na wszelką cześć i godność zamachów była widocznie głównym\nprzy czym nie wybudowano fabryki osocza w Mielcu\nnadal jako obywatele będą spychani na margines. W ramach Narodowej Strategii Integracji Społecznej\ntumanów. Po prostu co innego robicie\nbo nigdy nie korzystaliśmy ani z pieniędzy publicznych\nże zagrożeniem są psy rasowe. Statystyki pokazują\nale i cały ten system jest chory. Jak tak można? Chodzi o to\nAlternatywna Ambient Panasonic Gaborone Selebi-Pikwe zdrowie


Październik 20, 2021, 16:09:34\nAutor Wątek: PIRAMIDA ŻYWIENIA (Przeczytany 15281 razy)\n« : Maj 23, 2011, 09:02:24 »\nJaki schemat obowiązuje aktualnie? Ta piramida ulega stałym zmianom!\n« Odpowiedz #1 : Maj 23, 2011, 09:12:37 »\nPiramidy żywienia nie jażę! Piramidy egipskie i piramidalne głupoty tak!\nPIRAMIDA ŻYWIENIOWA TO :\n« Odpowiedz #2 : Maj 23, 2011, 10:15:14 »\nSmall.bilu , w szkole to było! Nie przykładałeś się do nauki\n,,Piramida żywieniowa to przedstawiony w czytelny, graficzny sposób zestaw zaleceń żywieniowych zdrowej, racjonalnej diety. Poziomy piramidy określają częstotliwość spożywania określonych grup produktów. U podstawy znajdują się produkty, które powinniśmy spożywać najczęściej, natomiast wraz z zwężaniem piramidy zmniejsza się też ilość porcji kolejnych grup."\nTO WAŻNE DLA WSZYSTKICH! Nie tylko dla sportowców! W trakcie mego życia ta piramida wielokrotnie była zmieniana. Okazało sie, że są dobre węglowodany i gorsze! Tłuszcze też są potrzebne, tylko nie wszystkie! Ostatnio dopisano aktywność ruchową !!\n« Odpowiedz #3 : Maj 23, 2011, 13:38:45 »\nCytat: small.bill Maj 23, 2011, 09:12:37\nKoleś , są jeszcze piaramidy w Meksyku i piramidy finansowe\nPIRAMIDA ŻYWIENIA MA CIEKAWĄ HISTORIĘ\n« Odpowiedz #4 : Maj 24, 2011, 08:41:24 »\n,,Historia Piramidy Żywnościowej kształtowała się następująco:\n1. W 1992 r. pierwotna Piramida Żywieniowa została wprowadzona przez Amerykański Departament Rolnictwa, do niej odnoszono się przez długie lata na całym świecie.\n2. Walter Willett z Uniwersytetu Harvardzkiego zakwestionował założenia poprzedniej Piramidy i w oparciu o założenia diety śródziemnomorskiej oraz nowe badania utworzł zupełnie innowacyjną piramidę zdrowego żywienia.\n3. W dalszych latach powstały kolejne, już kosmetyczne poprawki Piramidy Willetta. Każdy kraj dostosował piramidę do potrzeb swojego społeczeństwa.\nGłówne błędy piramidy z 1992 r\n Za dużo węglowodanów\nSpożywanie w tak dużej ilość produktów węglowodanowych (do 11 porcji dziennie), bez ich podziału na proste i złożone okazało się dużym błędem dietetycznym. Jak najbardziej produkty węglowodanowe powinny stanowić podstawę naszej diety, jednakże unikać należy produktów z "białej mąki", a do menu wprowadzać pełnoziarniste pieczywo, pełnoziarniste makarony, kasze czy brązowy ryż.\n Brak podziału na tłuszcze roślinne i zwierzęce\nMinimalizowanie spożywania wszystkich tłuszczów jest niedopuszczalne. Pełnią one bowiem szereg ważnych funkcji w organizmie. Brak tłuszczu w diecie powoduje problemy zdrowotne, takie jak stany zapalne, problemy ze skórą i włosami, depresję oraz niedobory substancji rozpuszczalnych w tłuszczach np. witamin A, D, E, K. Wybierać jednak należy "dobre tłuszcze" tj. oleje, tłuszcz rybi, a minimalizować tłuszcze trans ze złej jakości margaryn oraz tłuszcze nasycone zwierzęce.\n Zbagatelizowanie roli aktywności fizycznej\nZdowie to nie tylko żywienie, aktywność fizyczna jest zbawienna dla naszego organizmu, dlatego wielu badaczy zbulwersował jej brak w pierwotnej piramidzie. Obecne zalecenia doceniły jednak wysiłek fizyczny  znajduje się on u samej podstawy piramidy."\n« Odpowiedz #5 : Maj 25, 2011, 12:08:31 »\nWszystko ok. Ale co ja powinienem tak normalnie zjadać w ciągu dnia aby to było zgodne z tą całą piramidą ?\nMam 18 lat , trenuję cztery razy w tygodniu po dwie godziny i meczyk w niedzielę. Czasami jeszcze cos dodatkowo wypadnie . Siłownia Mam 178 wzrostu i ważę 77 kg.\nI jeszcze żeby to było zdrowe!\n« Odpowiedz #6 : Maj 25, 2011, 13:38:45 »\nA bo to wiadomo czy ta piramida nie jest kolejną pomyłką ?\n« Odpowiedz #7 : Maj 27, 2011, 08:52:25 »\nPoleca Pani tę piramidę żywienia?\n« Odpowiedz #8 : Maj 29, 2011, 14:01:14 »\nPiramida Willeta jest ok. Znając życie za chwilę się zmieni. Sportowcy też mają swoje piramidy, różnice wynikają z rodzaju pracy; beztlenowa, tlenowa, mieszana. Podaję za NSCA's Guide to sport & Exercise nutrition Perfect Day\n5 rano rozgrzewka\n5:15 tost pełnoziarniasty z miodem, jogurt\n7:30 koktajl potreningowy z serwatki i świeżych owoców\n9:30 owsianka z jabłkiem, jajecznica z warzywami, pieczywo\n12: 30 kanapka z chudą wędliną , sałatka z warzyw\n15:30 jagody, migdały\n18:30 grilowany łosoś, ryż, sałaty w sosie vinegret\n21:30 serek typu grani i jagody\nWidać w Ameryce poranny trening jest najlepszy\nPiramidy żywienia dla sportowców\n« Odpowiedz #9 : Maj 30, 2011, 07:56:20 »\nInteresujące ! I bardzo , ale to bardzo zdrowe! A jak wygladałoby to w przypadku uprawiania sportów wymagających siły: rzut młotem , rzut dyskiem? A może coś więcej o tych sportowych piramidach żywienia? Bardzo proszę , Pani Izo!\n« Odpowiedz #10 : Maj 30, 2011, 13:50:18 »\nKulinarny odlot Piłkarze tak mogą szamać?\n« Odpowiedz #11 : Maj 30, 2011, 15:01:29 »\nInteresujące Z kursów ABC pamiętam ,ze różnice dotyczyły ilości spożywanego białka w zależności od rodzaju wysiłku.\n« Odpowiedz #12 : Maj 31, 2011, 15:38:05 »\npopiszę, popiszę tylko kiedy ? doktorat powinnam\n« Odpowiedz #13 : Czerwiec 01, 2011, 09:11:37 »\nSamo życie doktorat trzeba pisać a w przerwach inne sprawy poczekam\n« Odpowiedz #14 : Czerwiec 02, 2011, 13:06:37 »\nTo pewnie tak jak w życiu. Inaczej się karmi księgowego , inaczej gońca pocztowego a inaczej górnika ?


Rośnie liczba Czeczenów w Niemczech. Berlin: To może być sterowane przez Rosję - Forsal.pl\n30 maja 2016, 17:22 Ten tekst przeczytasz w 2 minuty\nCzeczenia uchodźcy Unia Europejska Rosja polityka i gospodarka\npełzająca wojna domowa europy zachodniej. Tyle w temacie\nWyjdzie na to że Niemcy tak pałają sympatia do Rosji i się mogą na tym oszukać.\nDrodzy Niemcy! To nie jest sterowane przez Rosję, tylko przez Angelę. Puściła info na cały świat, że zbiera wszystkich jak leci na socjal (od Maroka, przez Sudan, Libię, Syrię, Irak, Afganistan po Pakistan), to przychodzą. Co się dziwić?\nCzegoś nie rozumiem. Po pierwsze: ponad 2000 Czeczeńców z Rosji stanowi zagrożenie dla Niemiec, a blisko 1 milion tzw. „uchodźców” z Bliskiego Wschodu i Afryki nie stanowi zagrożenia. Po drugie: uczono mnie przez 20 lat, że Czeczeńcy są wspaniali, a Rosjanie wstrętni. I tu nagle jakaś nagonka na niewielką grupkę Czeczeńców, która może nagle zdestabilizować Zachód, a zwłaszcza nasze Ukochane Niemcy.\nDo tej pory kazdy kto chcial, wchodzil szlakiem balkanskim do UE bez zadnej kontroli. Polska nie powinna nikogo przyjmowac z Niemiec.\nNa jakiej podstawie wiadomo, ze Czeczeni przedostali sie z Polski do Niemiec. Maja zaswiadczenia z Polski?\nRosjanie widzą naiwność UE i chcą się pozbyć problemu z mniejszościami wysyłając te mniejszości do UE.


Square Enix ujawnia line-up na gamescom - nowe gry i prezentacja Final Fantasy XV! | XboxForum.pl - Największe Polskie forum o konsolach Xbox One, Xbox 360 i Xbox.\nSympatycy gier wideo mogą przygotowywać się na podróż do Niemiec. Square Enix jest kolejną firmą, która przedstawiła listę produkcji przygotowanych na gamescom 2015. Zainteresowani zagrają w Just Cause 3 i zobaczą prezentację Final Fantasy XV!\nSquare Enix zapowiedziało, że tegoroczny gamescom będzie dla tej firmy wyjątkowy. Japończycy przywiozą na targi największy zestaw gier w historii i pozwolą zainteresowanym śmiałkom wypróbować wiele ciekawych tytułów.\nW moim odczuciu najciekawszym, grywalnym projektem będzie bez wątpienia Just Cause 3 – gra na każdym kolejnym materiale prezentuje wyjątkowy chaos!\nChociaż wszystkie oczy będą zapewne zwrócone ku prezentacje Final Fantasy XV – twórcy zapowiedzieli, że główna scena jest zarezerwowana dla tej produkcji. Na show pojawi się „wielu znanych gości”, a autorzy przedstawią „nowe spojrzenie” na tytuł. Zapowiada się bardzo dobrze!\nWarto wiedzieć, że chociaż na targach pojawi się Agent 47 to w pozycję nie zagramy – jest to w moim odczuciu bardzo wymowna sytuacja, ponieważ Hitman (2015) debiutuje w podobnym terminie jak Just Cause 3. Najwidoczniej epizodyczność nie służy cichemu zabójcy i dopiero w grudniu zainteresowani sprawdzą ten tytuł.\nNa targach pojawi się również Deus Ex: Mankind Divided, ale do premiery pozostało jeszcze sporo czasu, więc możemy liczyć jedynie na nowy zwiastun czy też fragment rozgrywki. Gra trafi do fanów dopiero pod koniec przyszłego roku.\nDyrektor generalny Square Enix na rynek amerykański oraz europejski – Phil Rogers – zapowiedział, że firma zaprezentuje na targach „kilka nowych gier”, więc możemy oczekiwać dużych zapowiedzi.\nTak przedstawiają się potwierdzone produkcje:\nDragon Quest Heroes: The World Tree's Woe and the Blight Below - wersja demo\nFinal Fantasy Type-0 HD - wersja demo (wersja na PC-ty)\nLife is Strange - wersja demo\nFinal Fantasy XV: Episode Duscae 2.0 - wersja demo\nFinal Fantasy XIV: Heavensward - wersja demo\nJust Cause 3 - wersja demo\nHitman (2015) - pokaz\nDeus Ex: Mankind Divided - pokaz\nKoniec roku zapowiada sie "tłusto" tylko sponsora na to wszystko brak...\nChyba zacznę w lotto określać żeby starczyło.. Heh\nmaxiazo, Lipiec 16, 2015\nGierki bardzo dobre. Oprócz tego epizodycznego Hitmana\nJust Cause 3 demo z chęcią bym ograł by się przekonać, czy gra jest warta kupna.


Dzień Seniora w Więckowicach 2019 - Oficjalny serwis internetowy Gminy Zabierzów\nJesteś tu: Strona główna - Dzień Seniora w Więckowicach 2019\nW niedzielę 24 listopada 2019 roku po raz piąty z inicjatywy Sołtysa i Rady Sołeckiej w Więckowicach odbył się Dzień Seniora połączony z zabawą. Jak na późną jesień dopisała pogoda, oraz mieszkańcy Więckowic – szczególnie Seniorzy, którzy przybyli na uroczystość Im dedykowaną. Spotkanie rozpoczęło się powitaniem przez Sołtysa Więckowic – Seniorów oraz gości przybyłych na tę uroczystość. Po powitaniu z słowami serdecznych życzeń do zebranych zwróciła się również Wójt Gminy Zabierzów Elżbieta Burtan, następnie Wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Krakowskiego Alicja Wójcik. Następnie wystąpił gościnnie Kabaret z Krakowa, który w humorystyczny sposób przedstawił spektakl: „W Bacówce”. Po spożyciu ciepłego posiłku rozpoczęła się zabawa taneczna prowadzona przez Zespół Muzyczny z Tarnowa, który dobrze wpisał się w przebieg Dnia Seniora w Więckowicach, a tańcom, przy tak dobrej muzyce nie było końca…..\nWarto wspomnieć, że na uroczystość przybyli zaproszeni goście, m.in.: Wójt Gminy Zabierzów Elżbieta Burtan, Wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Krakowskiego Alicja Wójcik, Radna Gminnej Rady Seniorów reprezentująca Więckowice Jadwiga Czech, Przewodnicząca Klubu Seniora w Więckowicach Maria Woszczyna – Lipka oraz przedstawiciele Rady Sołeckiej Więckowic. Szczególnymi gośćmi w tym dniu byli również Państwo Strugalowie z Więckowic, którzy w tym roku świętują Jubileusz 60 – lecia Małżeństwa – otrzymali bukiet kwiatów oraz szczególną pamiątkę od Sołtysa – upominek z Wiecznego Miasta Rzymu.\nRadny Gminy Zabierzów, Sołtys Więckowic Adam Wierzbicki


Modne ogrodniczki - Vumag\nKiedyś noszone przez wszystkie dzieciaki na podwórku, teraz przez największe fashionistki! Kochamy ogrodniczki. Luz, wygoda, swoboda i… moda! Zobacz nasze ulubione modele.\nZ czym je nosić? Taylor Swift zestawiła je z krótkim topem. To doskonała stylizacja. Jednak ogrodniczki nosimy nie tylko latem! Świetnie będą prezentować się także z wełnianym golfem czy też koszulą w kratę.\nUwaga: Ogrodniczki potrafią nieco zaburzyć proporcje. Niższym dziewczynom zalecamy zestawiać do nich buty na wysokim obcasie.


Oceny i komentarze Oficjalny sklep EcoToys - Strefa Marek Allegro\nSmA-ECOTOYSWszystkie kategorie Dom i ogródDzieckoElektronikaFirmaKolekcje i sztukaKultura i rozrywkaModaMotoryzacjaOgłoszenia i usługiSport i turystykaSupermarketUrodaZdrowie UżytkownicyZakończone\nOficjalny sklep EcoToys firma\n"Kupiel 2 produkty dostalem 1 . Darmowa przesyłka miala być opcją SMART policzyli mi 2 razy po 8 zlotych (kazda zabawka osobno koszt przesylki mimo ze jedna tylko byla ) . plus oddali pieniadze za jedną zabawke ale za koszt dostawy nie "\n"Domek sam w sobie bardzo ładny, porządnie zrobiony, szybka wysyłka no i niestety na tym kończą się plusy. Mebelki do domku okropne, na każdym z nich widoczne ślady kleju, strasznie niedorobione i uszczerbnięte. Po zareklamowaniu mebelkow dostaliśmy drugie.. uwaga! W jeszcze gorszym stanie. Także warto się zastanowić nad zakupem zanim straci się nerwy. "\nOdpowiedź z 30 wrz 2019:\n"Dzień dobry, najmocniej przepraszamy za zaistniałą sytuację, oczywiście wyślemy do Państwa nowy zestaw mebelków. Dołożymy wszelkich starań aby naprawić nasz błąd. Pozdrawiam, Daria"\n"w opisie aukcji wysylka 24h natomiast rower mial do mnie dojsc tydzien później. Anulowane zamowienie "\nOdpowiedź z 9 wrz 2019:\n"Drogi kliencie, produkt zakupiony został na aukcji przedsprzedażowej. O tym fakcie, pracownik poinformował Państwa e-mailowo. Zgodnie z informacją podaną na Allegro, planowana data wysyłki była zrealizowana terminowo."\nROWER ROWEREK TRÓJKOŁOWY WÓZEK OBRACANE SIEDZISKO\n"Mata tak mała że moje 5 miesięczne dziecko się w niej nie mieści a cena za wysoka jak za taką mate, nie polecam! "\n"Jest nam bardzo przykro z zaistniałej sytuacji, produkt na stronie miał podane dokładne wymiary. Ponadto każdemu klientowi przysługuje prawo zwrotu."\nMATA EDUKACYJNA INTERAKTYWNA KOJEC ECOTOYS + PIŁKI\n"Jest bardzo wysokim "\n"Jest nam bardzo przykro w związku z zaistniałą sytuacją, produkt na stronie miał podane dokładne wymiary. Ponadto każdemu klientowi przysługuje prawo zwrotu."\n"Wysylka bez zarzutu, jesli zas mam ocenic chodzik to chinski bubel I odradzam tego zakupu pomimo niskiej ceny. Bardzo glosne melodie, dziecko placze po wlaczeniu. Kolka przednie male, blokuja sie przy plytkach. Kolka tylnie scieraja sie jak gumka do mazania I zastawiaja smieci na podlodze. Tandetne wykonanie I slaba jakosc. Nie polecam , rzecz nie warta nawet takich pieniedzy. "\nOdpowiedź z 23 lip 2019:\n"Dzień dobry, pracownik działu reklamacji skontaktuje się z Państwem. Odbierzemy produkt i zwrócimy pieniądze. Przepraszamy za głośne dzięki"\n"Dzień dobry, przepraszamy za opóźnienie w wysyłce wybraliście Państwo usługę SMART Poczty Polskiej. Paczka do odbioru w punkcie była po 3 dniach. Pozdrawiam"\n"po zakupie bujanego fotelika 5w1 okazało się, że produkt nie posiada funkcji bujania. "\nOdpowiedź z 17 lip 2019:\n"Dzień dobry, wystawił Pan negatywną opinię dla produktu który takiej opcji nie posiada. Informowaliśmy, że niestety bardzo nam przykro nie ma możliwości dokupienia elementu. Zaproponowany zwrot nie został przyjęty Pozdrawiam"\n"dzieciak tego dziadostwa nie ruszy z miejsca"\n"Dzień dobry Przepraszam za kłopot, nowy kpl kółek został do Państwa wysłany, za sytuację pragnę przeprosić. Pozdrawiam"\n"Zakup oceniam negatywnie z powodu obsługi oraz późnej wysyłki. Informacje na aukcji wskazują na natychmiastową przesyłkę oraz czas realizacji 1 dzień. Przedmiot kupiony w środę ok. 9, został przygotowany do wysyłki na dzień następny koło 8 a paczkę kurier odebrał dopiero w piątek ok godziny 12. Z tego powodu prezent na urodziny nie dojechał na czas. Kontakt telefoniczny poprawny ale zabrakło informacji o samym opóźnieniu. Produkt jakościowo OK, oprócz jednej śruby, która jest źle zagwintowana. "\n"Dzień dobry Paczka została dostarczona w ciągu 24h jak jest w umowie. Kurier odbiera paczki po 12, natomiast listy i przesyłki szykowane są z samego rana koło 8 Pozdrawiam"\nDREWNIANY WÓZEK DLA LALEK CHODZIK PCHACZ ECOTOYS\n"Dzień dobry, przepraszamy za opóźnienie przewoźnika. Wybraliście państwo usługę SMART-przesyłka została dostarczona w ciągu 5dni. Pozdrawiam"\n"Zakupiłam domek "Rezydencja Poziomkowa" okazał się zwyczajną podróbka.Na aukcji pisze że jest wykonany z drewna a w realu jest z płyty MDF (zamiennika drewna, produktu drewnopochodnego).Był to prezent dla córki,sprzedawca chciał żebym zabrała dziecku prezent i odesłała jak się nie podoba.Kontakt telefoniczny z nimi to porażka.Najpierw zaproponowali rabat, potem oskarżyli mnie że chcę ładnie mówiąc "odzyskać część pieniędzy"Radzę omijać ten sklep z daleka.Co do wysyłki to też czekałam kilka dni."\nOdpowiedź z 12 lip 2019:\n"dzień dobry, klient od początku próbował wymusić na firmie całkowity zwrot gotówki. REZYDENCJA POZIOMKOWA posiada elementy wykonane z drewna co wielokrotnie opisywaliśmy. Mimo to bardzo dziękujemy za zakupu. Ze zwrotu Państwo nie skorzystaliście więc produkt spełnił Państwa oczekiwania Pozdrawiamy"\n"Wózek ładny ale kółka tragedia.Nie polecam jeśli ma służyć jako pchacz "\n"Dzień dobry Zgłoszenie reklamacyjne zostało rozpatrzone pozytywnie, nowy element oraz gratiss dla dziecka bezpłatnie został do Państwa wysłany. Mamy nadzieję, że dziecku spodobała się zabawka Pozdrawiam"\n"Dzień dobry Czy możemy jakoś Państwu pomóc, bardzo mi przykro nie otrzymaliśmy, żadnego zgłoszenia. Pracownik ponownie będzie się z Państwem kontaktować w celu rozwiązania problemu Pozdrawiam"\n"kołyska jest ładna i duża pościel słabej jakości ,proszę sprawdzać bo otrzymałam uszkodzony jeden bok tylko nie chciało mi się odsyłać."\n"Dzień dobry, zakupiliście Państwo produkt w marcu, bardzo mi przykro do dnia dzisiejszego nie otrzymaliśmy żadnej informacji o uszkodzeniu produktu. Pozdrawiam"\n"przesyłka szła 10dni. masakra. jakość ok"\n"Dzień dobry Wybrał Pan usługę Poczty Polskiej, zamówienie zostało wysłane niezwłocznie po otrzymaniu. W imieniu przewoźnika przepraszam za opóźnienia. Pozdrawiam"\nKOŃ NA BIEGUNACH INTERAKTYWNY KONIK BUJAK ECOTOYS\n"Jakosc bardzo średnia. Niedokładnie pomalowany wozeczek i wiele elementów poobijanych ;( prezent się nie udał "\nOdpowiedź z 13 maj 2019:\n"Dzień dobry, nowe elementy zostały do Państwa bezpłatnie dosłane. Jeszcze raz przepraszam za kłopot, mamy nadzieję, że rekompensata w postaci zabawki Solenizantce sprawiła przyjemność. Pozdrawiam"\n"Nie dołączono części do kółek przez co z wózka nie mozna korzystać. Brak kontaktu z dzialu reklamacji w sprawie przysłania brakujących elementów. Ogolnie jakość srednia. "\n"Dzień dobry, reklamacja została wysłana zgodnie z dyspozycją na adres podany w zgłoszeniu. Paczka została niedoręczona z uwagi na odmowę przyjęcia. Zapraszam do kontaktu z działem reklamacji nowe kółka zostaną wysłane na nowy adres. Pozdrawiam"\n"Produkt bardzo niskiej jakości"\n"dzień dobry, zabawka została odebrana. Zwrot niezwłocznie został wykonany. Pozdrawiam"\n"towar jakościowo fatalny detale uszkodzone instrukcja montażu nie czytelna"\n"Jeżeli przesyłka została uszkodzona, zapraszam do kontaktu z BOK lub działem reklamacji. Nowe elementy zostaną do Państwa bezpłatnie dosłane"\nPIŁKARZYKI OGROMNY DREWNIANY STÓŁ DO GRY 120x60 cm