Bezpieczeństwo systemów informacyjnych. Praktyczny przewodnik zgodny z normami polskimi i międzynarodowymi [Franciszek Wołowski, Janusz Zawiła-Niedźwiecki] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00169 003519 21322025 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Franciszek Wołowski, Janusz Zawiła-Niedźwiecki Liczba stron: 396\nISBN: 978-8-3638-0401-5 Data wydania:\n4. Zarządzanie reakcją na incydenty związane z naruszaniem bezpieczeństwa informacji Organizacja, która poważnie traktuje bezpieczeństwo informacji powinna mieć odpowiednią strukturę i zasady: wykrywania, rejestrowania i oceny incydentów związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji, reagowania na takie przypadki, w tym przez włączenie odpowiednich zabezpieczeń w celu zapobiegania lub ograniczania wystąpienia takich zdarzeń oraz zapewniania umiejętności wznowienia działalności po ich wystąpieniu (np. planowanie ciągłości biznesowej). Reakcja na incydenty z zakresu bezpieczeństwa informacji musi być oparta na jasnych założeniach, wynikać z przemyślanej organizacji i sprawnego współdziałania wszystkich zaangażowanych w nią jednostek. Każda organizacja powinna uczyć się na incydentach związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji, tworzyć odpowiednie zabezpieczenia oraz systematycznie weryfikować ogólne podejście do zarządzania nimi. W niniejszym rozdziale zawarto informacje na temat korzyści, jakie można uzyskać dzięki właściwemu podejściu do zarządzania incydentami związanymi z naruszaniem bezpieczeństwa informacji oraz zasad postępowania, aby było to możliwe. Podano argumenty pozwalające przekonać zarządzających organizacją, że program powinien być wprowadzony i stosowany. Opisano przykłady incydentów związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji, analizując ich możliwe przyczyny, jak również opisano proces planowania i wymaganą do wprowadzenia skutecznej struktury zarządzania incydentami dokumentację. Szybkie, skoordynowane i skuteczne reagowanie na zdarzenia naruszające ochronę informacji wymaga technicznego i proceduralnego przygotowania. Reakcja na incydenty naruszenia bezpieczeństwa może polegać na podejmowaniu działań natychmiastowych, krótko- i długoterminowych. Działania takie powinny być oparte na wcześniej opracowanych, udokumentowanych i przyjętych procedurach, w tym na analizie doświadczeń. Rozdział ten dostarcza porad i wskazówek menedżerom bezpieczeństwa informacji, gestorom systemów informacji lub usług oraz zarządzającym sieciami o tym, jak zbudować skuteczny system zarządzania incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji. Terminologia związana z zarządzaniem incydentami nie jest jeszcze jednoznacznie ustalona. Szereg pojęć określono w normie [PN-I-02000:2002], a część w normie [PN-ISO/IEC 27001:2007], ale niestety są pewne różnice. Najbardziej istotne pojęcia zdefiniowano w specjalistycznym raporcie [ISO/IEC TR 18044:2004]1, niestety nie jest to zatwierdzony standard. Najistotniejsze jest pojęcie incydentu. W normie [PN-I-02000:2002] napisano „incydent związany z naruszeniem bezpieczeństwa − każde działanie lub okoliczność wpływająca na sklasyfikowaną informację, odbiegające od zatwierdzonych wymagań dotyczących bezpieczeństwa” oraz „incydent związany z naruszeniem bezpieczeństwa systemu informatycznego − niekorzystne zdarzenie związane z systemem informatycznym, które według wewnętrznych reguł lub zaleceń dotyczących bezpieczeństwa jest awarią i/lub powoduje domniemane lub faktyczne naruszenie ochrony informacji albo powoduje naruszenie własności”. Raport [ISO/IEC TR 18044:2004] wprowadza pojęcie „zdarzenie naruszenia bezpieczeństwa informacji (an information security event) to wystąpienie określonego stanu systemu, usługi lub sieci, który wskazuje na możliwe przełamanie polityki bezpieczeństwa informacji, defekt zabezpieczeń lub wcześniej nierozpoznaną sytuację, która może mieć związek z bezpieczeństwem”. Natomiast w normie [PN-ISO/IEC 27001:2007] czytamy: „incydent związany z bezpieczeństwem informacji jest to pojedyncze zdarzenie lub seria niepożądanych lub niespodziewanych zdarzeń związanych z bezpieczeństwem informacji, które stwarzają znaczne prawdopodobieństwo zakłócenia działań biznesowych i zagrażają bezpieczeństwu informacji”. W tym poradniku będziemy używać pojęcia „incydent związany z naruszeniem bezpieczeństwa informacji”, przez co należy rozumieć niepożądane lub niespodziewane pojedyncze zdarzenie (lub ich serię), wpływające na stan systemu, usługę lub sieć, mogące spowodować naruszenie zasad polityki bezpieczeństwa informacji, błędne działanie zabezpieczenia, nieznaną sytuację, która ze znacznym prawdopodobieństwem może wywołać zakłócenia działań biznesowych lub zakłócenia zagrażające bezpieczeństwu informacji. 4.1. Podstawowe zagadnienia i korzyści związane z zarządzaniem incydentami Realizacja każdego procesu zarządzania wiąże się z określonymi kosztami, dlatego szereg organizacji nie podejmuje systematycznego zarządzania incydentami najprawdopodobniej dlatego, że nie zdaje sobie sprawy z korzyści, jakie można uzyskać. Tymczasem warto zarządzać incydentami, gdyż powoduje to: zmniejszenie negatywnych skutków dla biznesu przez zmniejszenie przestojów powodowanych awariami i utrzymanie dobrego wizerunku organizacji; zmniejszenie obciążenia budżetu przez zmniejszenie kosztów ponoszonych na usuwanie skutków powodowanych przez incydenty; podniesienie poziomu bezpieczeństwa systemów informacyjnych przez koncentrację wysiłków organizacji na incydentach istotnych, określenie odpowiednich priorytetów, ewidencję incydentów oraz ich wnikliwą analizę; zwykle brak ewidencji incydentów i precyzyjnego określenia kosztów ponoszonych na usuwanie ich skutków nie pozwala na określenie ich wpływu na prowadzoną działalność gospodarczą; uwzględnienie wiedzy i doświadczenia, pozyskanych w toku zarządzania incydentami, w polityce bezpieczeństwa systemów informacyjnych oraz audytach i przeglądach; wprowadzanie adekwatnych zmian w analizie ryzyka i w zarządzaniu ryzykiem; opracowanie odpowiednich programów uświadamiania i szkolenia pracowników organizacji. Aby zarządzanie reakcją na incydent spełniało właściwie swoje zadanie i przynosiło wspomniane korzyści, należy brać pod uwagę wymienione dalej zagadnienia. Zaangażowanie kierownictwa wszystkich szczebli. Bez niego zarządzanie reakcją na incydent nie odniesie spodziewanych efektów. Zaangażowanie to powinno się przejawiać w motywowaniu osób odpowiedzialnych za czynności związane z zarządzaniem incydentami, dokonywaniu regularnych przeglądów prowadzonej ewidencji oraz inicjowaniu szkoleń aktualizujących wiedzę pracowników w tym zakresie. Uświadamianie. Wysoka świadomość pracowników co do możliwych incydentów jest czynnikiem, który w istotny sposób wpływa na poziom ryzyka w organizacji. Świadomi pracownicy są w stanie unikać niekorzystnych zdarzeń, wskazywać na występujące luki i nieprawidłowości, proponować środki zaradcze oraz precyzyjnie określać czynniki ryzyka w odniesieniu do zagrożeń, z jakimi mogą mieć do czynienia. Aspekty prawne i regulacyjne. Każda organizacja funkcjonuje w określonym systemie prawnym i organizacyjnym. System ten obejmuje ogólny układ legislacyjny, wiele regulacji lokalnych i wewnątrzorganizacyjnych oraz szereg standardów i norm. Znajomość wymagań mających związek z zarządzaniem incydentami, a wynikających z tego systemu, ma duży wpływ na właściwą realizację procedur w tym zakresie. System taki stawia bowiem inne wymagania dużym organizacjom finansowym, a inne organizacjom z kręgu średnich czy małych przedsiębiorstw. Niezależnie jednak od tych różnic należy: określić szczególne wymagania prawne, zapewnić odpowiednią ochronę danych i ochronę prywatności, zadbać o to, aby osoby, które badają sprawy związane z powstałymi incydentami, nie znały (jeśli to możliwe) osób mających związek z incydentem, zawrzeć umowy o zachowaniu poufności, zadbać o aktualność umów o zachowaniu poufności i ich zgodność z prawem, uwzględniać wszystkie wymagane kwestie w umowach z zewnętrznym personelem wsparcia, używać informacji tylko w sprawie, której dotyczą (tzn. konkretnego incydentu), wprowadzić zabezpieczenia w celu zapewnienia realizacji wymagań kontraktowych, zadbać o określenie odpowiedzialności, określić wpływ incydentu na organizację, umieć wykrywać słabości w produkcie, przekazywać informacje do odpowiednich organów państwowych, określić formalne wymagania co do czasu przechowywania zapisów, zbierać informacje o pracownikach zaangażowanych w incydent, wykrywać nieprawdziwe informacje o produkcie, odpowiednio przechowywać zapisy, na przykład dla audytu, uwzględniając rodzaj prowadzonej działalności i ich przypisanie do konkretnego incydentu. Skuteczność operacyjna i jakość. Ich zapewnienie polega na: prowadzeniu skutecznej akcji dyscyplinarnej lub stawianie uzasadnionych oskarżeń, ustaleniu, czy system IT działał poprawnie w chwili incydentu, dbałości o kompletność zapisów, dbałości o identyczność kopii. Anonimowość. Osobom udzielającym informacji o źródłach zagrożeń i sprawcach naruszania bezpieczeństwa należy zapewnić anonimowość. Jest to ważne z uwagi na ich bezpieczeństwo, ale również zapewnia kontynuację współpracy z tymi osobami. 4.2. Przykłady incydentów związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji Wyszczególnienie wszystkich potencjalnych rodzajów zagrożeń czy incydentów nie jest możliwe. W Internecie można znaleźć raporty zawierające wiele przykładów incydentów, żadna jednak ich lista na pewno nie jest zamknięta. Poniżej przytoczono przykładowe kategorie [ISO/IEC TR 18044:2004], które mogą zagrozić działalności prowadzonej przez organizację. Utrata usługi, urządzenia lub funkcjonalności. Przeciążenie lub niepoprawne działanie systemu. Błędy ludzkie. Odstępstwo od przyjętych zasad lub zaleceń. Naruszenia ustaleń związanych z bezpieczeństwem ﬁzycznym. Niekontrolowane zmiany systemu. Niepoprawne działanie oprogramowania lub sprzętu. Naruszenia systemu kontroli dostępu. Odmowa obsługi. Zablokowanie zasobów: przeciążenie sieci, wysyłanie wiadomości w błędnych formatach, wymuszanie otwierania nadmiarowych sesji, błędna konfiguracja, niekompatybilność oprogramowania. Kradzież lub zniszczenie zasobów: kradzież sprzętu lub jego celowe zniszczenie, zniszczenie sprzętu przez wodę lub pożar, ekstremalne warunki otoczenia, np. temperatura, awaria systemu lub jego przeciążenie, niekontrolowana zmiana systemu, awaria oprogramowania lub sprzętu. Nielegalne pozyskiwanie informacji. Zwykle wiąże się to z rozpoznawaniem topologii sieci i wewnętrznej komunikacji oraz określeniem słabości atakowanych instalacji. W tym celu wykonywane są następujące operacje: pobranie adresów DNS (domain name systems), sprawdzenie adresów sieciowych, sprawdzenie identyfikacji hostów, skanowanie portów, sprawdzanie znanych słabości. Po wykonaniu rozpoznania następuje bezpośredni atak2, w wyniku którego dochodzi do naruszenia ochrony fizycznej i przez to nieautoryzowany dostęp do informacji lub kradzież urządzeń zawierających ważne dane, a w konsekwencji: bezpośrednie lub pośrednie ujawnienie lub modyfikacja informacji, kradzież własności intelektualnej, naruszenie rozliczalności, nadużycie systemu. Najczęstszą przyczyną wystąpienia tego rodzaju incydentów jest słaby lub źle skonfigurowany system operacyjny, niekontrolowane wprowadzanie zmian, awarie sprzętu i oprogramowania umożliwiające dostęp do informacji osobom, które nie mają do nich praw. Inne przypadki to: pozyskanie plików haseł, przepełnienie bufora w celu uzyskania dodatkowych przywilejów, wykorzystanie słabości protokołów w celu przejęcia lub oszukania połączeń sieciowych, powiększenie przywilejów ponad te, udzielone przez administratora, przełamanie ochrony fizycznej w celu nieuprawnionego dostępu do informacji, spadek wydajności spowodowany większą liczbą użytkowników, niż przewidziano, awaria sprzętu (naruszenie dostępności), zablokowanie systemu spowodowane brakiem umiejętności użytkowników, błąd (awaria) oprogramowania, atak (malwa re − naruszenie integralności i dostępności), włamanie i usunięcie danych (naruszenie integralności i dostępności), ujawnienie informacji, wykorzystanie w celach prywatnych (naruszenie poufności). 4.3. Procedury w zarządzaniu incydentami Zarządzanie reakcją na incydent wchodzi w zakres zarządzania bezpieczeństwem a więc i w tym przypadku proces ten można przedstawić przy pomocy modelu PDCA – zwanym również cyklem Deminga (rys. 1.4). Tabela 4.1 przedstawia procedury w układzie modelu PDCA z uwzględnieniem specyfiki zarządzania incydentami. 4.3.1. Planowanie i przygotowanie Od dokładności przeprowadzenia tego etapu zależy jakość realizowanych w przyszłości prac związanych z zarządzaniem incydentami. Po jego zakończeniu organizacja powinna być w pełni przygotowana do właściwego zarządzania incydentami. Na tym etapie podejmowane są następujące czynności: prace przygotowawcze, opracowanie polityki zarządzania incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji, ustalenie postępowania z incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji, aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji i procedur analizy ryzyka, powołanie Zespołu Reagowania na Incydenty (naruszania) Bezpieczeństwa Informacji − ZRIBI, powiązanie zarządzania incydentami z innymi obszarami zarządzania organizacją, powiązanie z zewnętrznymi organizacjami, organizacja wsparcia technicznego i organizacyjnego, opracowanie programu uświadamiania i szkolenia. Tabela 4.1. Procedury w układzie modelu PDCA stosowane w procesach zarządzania incydentami Planuj − Planowanie i przygotowanie (ustanowienie SZBI − plan) Ustanowienie polityki bezpieczeństwa, jej celów, zakresu stosowania, procesów i procedur odpowiadających zarządzaniu ryzykiem oraz zwiększających bezpieczeństwo informacji, tak aby uzyskać wyniki zgodne z ogólnymi zasadami i celami organizacji. Wykonaj − Stosowanie (wdrożenie i eksploatacja SZBI − do) Wdrożenie i eksploatacja polityki bezpieczeństwa, zabezpieczeń, procesów i procedur. Wdrażanie procedur i innych zabezpieczeń zdolnych do zapewnienia natychmiastowego wykrycia i reakcji na incydenty związane z naruszeniem bezpieczeństwa. Sprawdzaj − Przegląd (monitorowanie i przegląd SZBI − check) Ocena lub nawet pomiar wykonania procesów w odniesieniu do polityki bezpieczeństwa, celów i praktycznych doświadczeń oraz przekazywanie kierownictwu wyników przeglądu. Realizowanie procedur monitorowania i przeglądu oraz innych zabezpieczeń w celu natychmiastowego identyfikowania naruszeń bezpieczeństwa i incydentów, zakończonych niepowodzeniem lub sukcesem. Działaj − Doskonalenie (utrzymanie i doskonalenie SZBI − act) Podejmowanie działań korygujących i prewencyjnych na podstawie wyników przeglądu realizowanego przez kierownictwo, tak aby osiągnąć stałe doskonalenie SZBI. Źródło: opracowanie własne na podstawie: [ISO/IEC TR 18044:2004]. Prace przygotowawcze. Skuteczne i efektywne wprowadzenie w życie schematu zarządzania incydentami jest uwarunkowane podjęciem i zakończeniem z sukcesem kilku działań przygotowawczych, do których należy zaliczyć: sformułowanie polityki zarządzania incydentami oraz uzyskanie dla niej akceptacji najwyższego kierownictwa; opracowanie szczegółowego schematu zarządzania incydentami, który powinien uwzględniać: skalę ważności incydentów, umożliwiającą ich formalny podział, wzorce formularzy do zgłaszania i raportowania zdarzeń i incydentów, opis powiązanych z nimi procedur i działań z odniesieniami do procedur wykorzystywanych przez systemy i plan zapewniania ciągłości działania; jeśli to możliwe, to wszystkie formularze powinny być w formie elektronicznej z linkami do bazy zdarzeń/incydentów; operacyjne procedury dla ZRIBI ze zdefiniowaną odpowiedzialnością oraz przydzieleniem ról do konkretnym osobom w celu wykonywania takich czynności, jak np.: zamykanie systemu, co w poszczególnych przypadkach powinno być poprzedzone uzgodnieniem tego z właścicielem biznesowym oraz z osobą odpowiedzialną za systemy teleinformatyczne, pozostawienie działającego systemu, uruchomienie procedur odtwarzania z kopii zapasowych, procedur planu zapewniania ciągłości działania oraz podjęcie działań wynikających z polityk bezpieczeństwa poszczególnych systemów, zapewnianie bezpiecznego przechowywania śladów i dowodów (także w wersji elektronicznej), szczególnie w przypadku gdy niezbędne jest przeprowadzenie działań śledczych lub wewnętrznego postępowania wyjaśniającego, wymiana informacji o incydentach z innymi osobami wewnątrz organizacji lub z osobami (organizacjami) trzecimi; testowanie użycia ustalonej procedury zarządzania incydentami oraz procesów i procedur ZRIBI; aktualizacja polityki bezpieczeństwa informacji, polityki analizy i zarządzania ryzykiem oraz polityk dedykowanych do poszczególnych systemów; zorganizowanie ZRIBI wraz z odpowiednim programem szkoleniowym dla jego członków; zapewnienie środków (szczególnie technicznych) wspierających zarządzanie incydentami, a co za tym idzie pracę ZRIBI; zaplanowanie, rozwój oraz realizację programu uświadamiającego i szkoleniowego dla wszystkich pracowników. Opracowanie polityki zarządzania incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji. Celem polityki jest wskazanie podstawowych zasad zarządzania incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji w organizacji, które będą podstawą do opracowania i wdrożenia procesu zarządzania incydentami. Polityka powinna być zatwierdzona przez najwyższe kierownictwo organizacji, a fakt ten powinien być udokumentowany. Polityka jest przeznaczona dla wszystkich osób posiadających uprawniony dostęp do zasobów informacyjnych organizacji. Powinna być dostępna dla każdego pracownika, współpracownika lub zleceniobiorcy organizacji oraz powinna być uwzględniona w programie uświadamiającym i szkoleniowym. Polityka powinna: określać podstawy formalnoprawne; podkreślać znaczenie zarządzania incydentami dla organizacji; komunikować akceptację najwyższego kierownictwa dla polityki oraz systemu zarządzania incydentami; zawierać przegląd kwestii związanych z wykrywaniem, zgłaszaniem i gromadzeniem informacji o zdarzeniach oraz zdefiniowaniem, w jaki sposób mogą one być wykorzystane do określenia incydentów; przegląd ten powinien zawierać podsumowanie możliwych typów zdarzeń, sposobów wyjaśniania, zakresu raportowania (co, w jaki sposób, gdzie i do kogo przekazywać) oraz sposobu reagowania na nowe, nieznane dotąd, typy zdarzeń; określać modelowy przegląd oceny incydentu, ustalenie kto jest odpowiedzialny za jego zaistnienie, wskazanie co ma być zrobione, powiadomienie zainteresowanych stron i przełożonych; wskazywać, jak przeprowadzać podsumowanie działań, podjętych po potwierdzeniu faktu, że zdarzenie jest incydentem, co obejmuje: ocenę pierwszej reakcji, analizę śladów i dowodów, komunikację ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, ocenę, czy przebieg incydentu jest kontrolowany, wskazanie właściwej dalszej reakcji, podjęcie działań kryzysowych, określenie warunków informowania przełożonych, wskazanie, kto jest odpowiedzialny za poszczególne działania; wskazywać potrzebę zadbania o to, aby: wszystkie działania zostały właściwie zapisane w celu ich późniejszej analizy, prowadzone było ciągłe monitorowanie w celu zapewnienia bezpieczeństwa zgromadzonych i przechowywanych śladów i dowodów (także w wersji elektronicznej), szczególnie w przypadku gdy będzie to wymagane do prowadzenia śledztwa lub wewnętrznego postępowania wyjaśniającego; określać działania podjęte po zamknięciu incydentu, włącznie z wnioskami wyciągniętymi z przebiegu i wyjaśniania incydentu oraz udoskonalaniem procesu zarządzania incydentami; wskazywać miejsce przechowywania dokumentacji zarządzania incydentami (włącznie z procedurami); określać, jak dokonywać przeglądów programu uświadamiającego i szkoleniowego w zakresie zarządzania incydentami; podawać podstawowe informacje o ZRIBI obejmujące: strukturę organizacyjną ZRIBI wraz z identyfikacją kluczowego personelu oraz określeniem, kto jest odpowiedzialny za: powiadamianie o incydentach najwyższego kierownictwa organizacji, gromadzenie informacji i podejmowanie działań, kontakty (kiedy to konieczne) z organizacjami lub organizacjami zewnętrznymi; precyzyjne określenie, czym zajmuje się ZRIBI i z jakiego upoważnienia działa; minimum to zdefiniowanie misji, zakresu zadań, sponsora i uprawnień ZRIBI: jasne i jednoznaczne określenie misji i celu funkcjonowania ZRIBI, które powinno skupić się na najważniejszych jego działaniach (m.in. wspieranie, ocenianie, reagowanie i zarządzanie reakcją na incydent, aż do ostatecznego wyjaśnienia jego przyczyn); definicję zakresu działania ZRIBI, który zwykle obejmuje wszystkie systemy przetwarzania informacji; w szczególnych przypadkach organizacja może ograniczać ten zakres, ale powinno to być jasno określone (co jest objęte zakresem, a co zostało wyłączone) i odpowiednio udokumentowane; wskazanie osoby z najwyższego kierownictwa, która odpowiada za finansowanie prac ZRIBI i autoryzuje jego działania. Wiedza na ten temat pozwala pracownikom organizacji zrozumieć podstawy działania i umocowanie ZRIBI, co z kolei umożliwia zbudowanie zaufania do ZRIBI. Przed opublikowaniem tych informacji należy dokonać ich weryfikacji z prawnego punktu widzenia. Należy wziąć pod uwagę fakt, że w niektórych przypadkach ujawnienie uprawnień danego członka ZRIBI może go narazić na naciski wynikające z podległości służbowej. Postępowanie z incydentami naruszania bezpieczeństwa informacji. Ustalenie modelu właściwego postępowania z incydentami może polegać na opracowaniu szczegółowej dokumentacji opisującej procesy i procedury takiego postępowania oraz sposoby komunikowania o incydentach. Dokumenty te są używane w przypadku wykrycia zdarzenia i służą za poradnik w zakresie: reagowania na zdarzenia, ustalenia, czy zdarzenie jest incydentem, zarządzania incydentami aż do ostatecznego ich wyjaśnienia, wdrażania zidentyfikowanych udoskonaleń. Dokumentacja zarządzania incydentami jest przeznaczona dla wszystkich pracowników organizacji, w szczególności: osób odpowiedzialnych za wykrywanie i zgłaszanie zdarzeń, ocenę i reagowanie na zdarzenia i incydenty, osób zaangażowanych w działania podjęte po fazie wyjaśniania incydentu, w doskonalenie procesu zarządzania incydentami i samego systemu, personelu wspierającego działania operacyjne, ZRIBI, kierownictwa organizacji, działu prawnego, rzecznika biura prasowego itp., firm trzecich, organizacji gospodarczych i urzędów. Dokumentacja zarządzania incydentami powinna zawierać wymienione poniżej elementy. Przegląd polityki zarządzania incydentami. Przegląd całego systemu zarządzania incydentami. Szczegółowe procesy i procedury oraz informacje o narzędziach i klasyfikacji incydentów są związane z: wykrywaniem i opiniowaniem występowania zdarzeń, zbieraniem informacji o zdarzeniach, przeprowadzaniem oceny zdarzeń, wykorzystywaniem klasyfikacji zdarzeń i incydentów oraz ustalaniem, czy zdarzenie można uznać za incydent, fazą „przeglądania” (w przypadku gdy incydenty są potwierdzone), komunikowaniem wystąpienia incydentu lub przekazaniem informacji o incydencie wewnątrz organizacji oraz organizacjom trzecim, podejmowaniem natychmiastowej reakcji zgodnie z analizą i potwierdzoną oceną stopnia ważności incydentu, która może obejmować aktywację procedur odtworzenia i kontakty między osobami zaangażowanymi w reakcję, przeprowadzaniem analizy śladów i dowodów, a jeśli to konieczne, dokonaniem zmiany kategorii lub stopnia ważności incydentu, podejmowaniem decyzji, czy przebieg incydentu ma być kontrolowany, rozpoczęciem innych wymaganych działań (np. ułatwiających odtworzenie systemu po awarii lub zniszczeniu), podejmowaniem działań kryzysowych, jeśli przebieg incydentu nie jest kontrolowany (np. powiadomienie straży pożarnej, uruchomienie planu ciągłości działania), powiadamianiem przełożonych w celu podjęcia dalszej oceny lub decyzji, zapewnianiem, że wszystkie działania są właściwie zapisane w celu ich późniejszej analizy, aktualizacją bazy zdarzeń/incydentów. Szczegóły klasyfikacji (skali ważności) zdarzeń i incydentów oraz związanych z nimi wskazówek. Wytyczne do podejmowania decyzji, czy wymagane jest zawiadomienie przełożonych w poszczególnych fazach procesu, oraz powiązane z wytycznymi procedury. Każda osoba oceniająca zdarzenie lub incydent powinna wiedzieć, bazując na poradach zawartych w dokumentacji postępowania z incydentami, kiedy w normalnych przypadkach informować przełożonych i których. Należy rozważyć to, że może mieć miejsce nieprzewidywalny lub mało ważny incydent, który w przypadku podjęcia niewłaściwej reakcji lub jej braku może doprowadzić do sytuacji kryzysowej. Poradnik powinien definiować zdarzenia i typy incydentów, typy zgłoszeń do wyższego kierownictwa i określać, kto może zgłaszać. Procedury zapewniające, że wszystkie działania są właściwie zapisane, we właściwej formie, a analiza zapisów jest przeprowadzana przez odpowiedni personel. Procedury i mechanizmy zapewniające właściwe zarządzanie zmianami w zakresie śledzenia zdarzeń i incydentów oraz aktualizacji raportowania o incydentach oraz samego systemu zarządzania incydentami. Procedury analizy śladów i dowodów. Procedury korzystania z systemów wykrywania włamań IDS, zapewniające, że spełnione są wymagania prawne i regulacyjne. Schemat struktury organizacyjnej. Warunki powoływania i zakres odpowiedzialności ZRIBI (jako całości oraz poszczególnych jego członków). Ważne dane kontaktowe (numery telefonów, adresy e-mail). Dokumentacja postępowania z incydentami powinna określać zarówno natychmiastową, jak i długoterminową reakcję na incydenty. Wszystkie incydenty wymagają bowiem jak najszybszej oceny potencjalnych negatywnych skutków w krótkiej i długiej perspektywie czasu. Dodatkowo, w przypadku wystąpienia zupełnie nieprzewidzianych wcześniej incydentów, podjęcie reakcji może oznaczać konieczność zastosowania rozwiązań tymczasowych (ad hoc). Nawet w takich sytuacjach opis sposobu postępowania z incydentami powinien podawać ogólne wytyczne co do kroków, jakie trzeba wykonać. Po wystąpieniu incydentu należy podjąć takie czynności, dzięki którym w sposób systematyczny i dokładny można będzie ustalić przyczyny jego zaistnienia oraz które pozwolą przygotować właściwą dokumentację. Ułatwi ona i usprawni działania w tym zakresie w przyszłości. Do najważniejszych czynności należą: przeprowadzenie (jeśli to wymagane) dodatkowej analizy śladów i dowodów, identyfikacja i udokumentowanie wniosków wynikających z incydentu, przeglądanie i identyfikacja usprawnień rozwiązań bezpieczeństwa informacji, ocena efektywności procesów i procedur w trakcie odtwarzania stanu wyjściowego, oraz wskazywanie możliwości doskonalenia rozwiązań zarządzania incydentami, aktualizacja bazy zdarzeń/incydentów. Stosownie do wniosków wynikających z incydentów, należy dążyć do wprowadzenia udoskonaleń, mając w szczególności na względzie: rezultaty analizy i ich odniesienia do dotychczasowego systemu zarządzania ryzykiem, zasady zarządzania incydentami (np. procesy, procedury, formularze, struktura organizacyjna), ogólny poziom bezpieczeństwa wynikający z wdrożenia nowych lub ulepszonych zabezpieczeń. W organizacji potrzebne są udokumentowane i sprawdzone procedury, które powinny między innymi: określać osoby odpowiedzialne, dotyczyć śladów i dowodów związanych z incydentem oraz działań kryzysowych, być zgodne z polityką oraz dokumentacją zarządzania incydentami. ZRIBI powinien zagwarantować publiczny dostęp do porad oraz rezultatów z analizy incydentów, w czytelnej i zrozumiałej dla wszystkich pracowników postaci. Niektóre z tych procedur mogą być opatrzone klauzulą „poufne”. Zwłaszcza powinno to dotyczyć informacji szczegółowych o zastosowanych zabezpieczeniach, sposobach śledzenia zdarzeń i sposobach reakcji na zaistniałe incydenty. Ma to na względzie ochronę przed możliwością manipulacji wewnątrz organizacji, jak również wrogimi działaniami z zewnątrz. Treść procedur zależy od kilku czynników: typu incydentu, typu produktu, natury poszczególnych zdarzeń i incydentów, typu zasobów, środowiska przetwarzania. Procedura powinna określać podejmowane kroki i osobę (lub osoby), która ma je podejmować. W procedurze powinny być wykorzystane doświadczenia wewnętrzne i zewnętrzne. Procedury są opracowywane przede wszystkim dla znanych typów zdarzeń i incydentów, ale również dla nieznanych. Dla nieznanych typów zdarzeń i incydentów określa się: tryb ich zgłaszania, czas niezbędny na uzyskanie aprobaty najwyższego kierownictwa, na tyle krótki, aby uniknąć jakiegokolwiek opóźnienia w podjęciu reakcji, delegowanie uprawnień do podejmowania decyzji w sytuacjach nadzwyczajnych lub kryzysowych. Należy zaplanować regularne kontrole oraz testowanie procesu i procedur, tak aby było możliwe ujawnienie i wskazanie potencjalnych wad oraz problemów, mogących wystąpić w trakcie zarządzania zdarzeniami lub incydentami. Jakakolwiek zmiana, która wynika z przeglądu dokonanego po wyjaśnieniu zdarzenia lub incydentu, powinna być drobiazgowo i dokładnie sprawdzona oraz testowana przed wprowadzeniem w życie. Polityka bezpieczeństwa informacji i polityka zarządzania ryzykiem. Włączenie kwestii zarządzania reakcją na incydent do polityki bezpieczeństwa informacji, polityki zarządzania ryzykiem oraz polityk poszczególnych systemów: zapewnia skuteczne zarządzanie reakcją na incydent, w tym właściwe zgłaszanie incydentów; podkreśla rolę kierownictwa organizacji we właściwym przygotowaniu reagowania na incydenty; zapewnia spójność polityk i procedur; umożliwia spójne zaplanowanie systematycznego i racjonalnego trybu reagowania na incydenty, co ogranicza ich niekorzystne skutki. Wszystkie wymienione polityki powinny być aktualne i wyraźnie odnosić się do polityki zarządzania reakcją na incydent. Dodatkowo wymagają one określenia mechanizmów przeglądania w celu zagwarantowania, że wszelkie informacje pochodzące z wykrywania, zgłaszania, monitorowania lub rozwiązywania incydentów, są wykorzystywane do aktualizowania zasad zarządzania i polityk bezpieczeństwa poszczególnych systemów. Utworzenie Zespołu Reagowania na Incydenty (naruszania) Bezpieczeństwa Informacji (ZRIBI). Powołanie ZRIBI oznacza wskazanie personelu uprawnionego do oceniania, reagowania i wyciągania wniosków z incydentów, a także do koordynacji postępowania będącego reakcją na incydent oraz zapewniania komunikacji między zainteresowanymi stronami. Dobrze zorganizowana działalność ZRIBI może w dużym stopniu przyczynić się do zmniejszenia strat materialnych i finansowych, jak również utrzymywania właściwego wizerunku i reputacji organizacji. ZRIBI to grupa odpowiednio wyszkolonych i zaufanych osób (członków organizacji), która jest w stanie zapewnić właściwą reakcję na incydent naruszenia bezpieczeństwa informacji, wspomagana czasem przez zewnętrznych ekspertów, np. reprezentujących uznane zespoły reagowania, CERT itp. Przy powoływaniu tego zespołu należy pamiętać że: właściwa wielkość, struktura i skład ZRIBI powinny odpowiadać rozmiarowi i strukturze organizacji; jakkolwiek ZRIBI może stanowić wydzielony zespół lub jednostkę organizacyjną, to jego członkowie mogą mieć także i inne obowiązki; w wielu przypadkach ZRIBI jest zespołem zadaniowym, zbierającym się na wezwanie, kierowanym przez osobę z najwyższego kierownictwa, która w razie potrzeby będzie wspierana przez specjalistów od obszarów wiedzy powiązanych z typem incydentu; w zależności od wielkości organizacji jedna osoba może spełniać więcej niż jedną rolę w ZRIBI. Członkami ZRIBI mogą, a nawet powinny być osoby pracujące w różnych jednostkach organizacyjnych. Muszą one być łatwo osiągalne, dlatego też ich dane kontaktowe (oraz osób ich zastępujących) powinny być łatwo dostępne w organizacji. np. zawarte w dokumentacji reagowania na incydent, procedurach i formularzach. Osoba kierująca pracami ZRIBI (zwykle jest to kierownik ZRIBI) powinna: mieć upoważnienie (pełnomocnictwo) do podejmowania natychmiastowych decyzji, dotyczących postępowania z incydentami; mieć specjalną, oddzielną od codziennej (tzw. biznesowej), drogę kontaktu z najwyższym kierownictwem; upewnić się, że wszyscy członkowie ZRIBI są wystarczająco kompetentni, a ich wiedza i umiejętności są stale aktualizowane i rozwijane; uczynić odpowiedzialną za wyjaśnianie każdego incydentu najbardziej właściwą (ze względu na wiedzę, umiejętności i doświadczenie) osobę w ZRIBI. Powiązania zarządzania incydentami z innymi obszarami zarządzania. Kierownik i członkowie ZRIBI muszą mieć odpowiednie pełnomocnictwo, aby móc reagować na incydenty. Jednak działania, które mogą przynieść niepożądane efekty dla całej organizacji (finansowe lub związane z wizerunkiem), powinny być uzgadniane z najwyższym kierownictwem. Z tego powodu istotne jest wskazanie w dokumentacji reagowania na incydent przełożonego, którego kierownik ZRIBI informuje o poważnych incydentach. Ważną sprawą jest również współpraca z mediami. Procedury określające i precyzujące odpowiedzialność za współpracę z mediami powinny być zaakceptowane przez najwyższe kierownictwo i udokumentowane. Powinny one precyzować: kto w organizacji odpowiada na pytania mediów, w jaki sposób osoba lub jednostka organizacyjna odpowiedzialna w organizacji za współpracę z mediami współpracuje ze ZRIBI. Powiązanie z organizacjami zewnętrznymi. Efektywne i skuteczne wyjaśnianie oraz naprawianie sytuacji powstałych w wyniku incydentu wymaga nawiązywania odpowiednich kontaktów i współpracy między ZRIBI a: współpracownikami z organizacji zewnętrznych i zleceniobiorcami, zespołami ZRIBI innych organizacji lub organizacjami zajmującymi się tematyką incydentów (np. CERT, FIRST), organizacjami związanymi z przestrzeganiem prawa (np. policja), służbami ratowniczymi (np. straż pożarna, pogotowie ratunkowe), organami administracji państwowej i samorządowej, mediami (prasa, radio, telewizja), partnerami biznesowymi, klientami, społeczeństwem. Przygotowanie wsparcia technicznego i organizacyjnego. Duży wpływ na szybkie i efektywne reagowanie na incydenty ma stosowanie środków technicznych i organizacyjnych, do których można zaliczyć: dostęp do aktualnego rejestru aktywów organizacji oraz do informacji na temat ich wpływu na funkcje biznesowe; dostęp do dokumentacji opisującej strategię oraz planów zapewniania ciągłości działania; udokumentowane i opublikowane procesy komunikowania się; wykorzystanie bazy zdarzeń/incydentów oraz środków technicznych w celu szybkiego wypełniania i aktualizacji bazy, analizowania zawartych tam informacji i podjęcia postępowania reakcji na incydent; zapewnienie ciągłości działania bazy zdarzeń/incydentów. Środki techniczne wykorzystywane w celu szybkiego wypełniania bazy zdarzeń/incydentów, analizowania zawartych w niej informacji oraz ułatwienia reagowania na incydenty powinny zapewniać: szybkie pozyskiwanie informacji niezbędnych do zgłaszania zdarzeń i incydentów; powiadamianie wybranych wcześniej pracowników lub organizacji zewnętrznej za pomocą określonych środków (np. poczta elektroniczna, faks, telefon) wymagających zarządzania rzetelną bazą kontaktów oraz ułatwiających komunikację i transmisję informacji do poszczególnych osób w bezpieczny sposób; podejmowanie środków ostrożności proporcjonalnych do oszacowanego ryzyka, tak aby zagwarantować, że komunikacja elektroniczna nie będzie mogła być podsłuchana, nawet podczas ataku na system; zapewnienie gromadzenia informacji o systemach oraz przetwarzanych przez nie danych; udzielanie odpowiedzi na pytania o odpowiedniość zastosowanych mechanizmów kryptograficznej kontroli integralności oraz o to, czy i jakie części systemu oraz jakie dane zostały zmienione; zachowywanie, archiwizację i zabezpieczanie zebranych informacji (np. przez dodanie podpisów cyfrowych do dzienników zdarzeń (tzw. logów) oraz śladów i dowodów przed ich składowaniem na nośnikach jednokrotnego zapisu − CD/DVD− ROM); możliwość sporządzenia wydruku newralgicznych danych, włączając te, które pokazują rozwój incydentu oraz kroki procesu reakcji na incydent; odtworzenie i przywrócenie (w powiązaniu z planem zapewniania ciągłości działania) systemu do normalnego stanu pracy przy wykorzystaniu: procedur tworzenia kopii zapasowych, pewnych kopii zapasowych, testowania kopii zapasowych, kontroli złośliwego kodu, stosowania oryginalnych nośników z systemami i aplikacjami, samoinicjujących nośników, pewnych i zaktualizowanych poprawek (tzw. łat) systemów i aplikacji. Wszystkie środki techniczne powinny być starannie dobrane, prawidłowo wdrożone i regularnie testowane (włącznie z testami kopii zapasowych). Należy zauważyć, że opisane środki techniczne nie obejmują tych, które są wykorzystywane bezpośrednio do wykrywania incydentów oraz automatycznego powiadamiania. Opracowanie programu uświadamiania i programu szkoleń. Zarządzanie reakcją na incydent jest procesem, który wymaga nie tylko środków technicznych, ale przede wszystkim ludzi. Powinno być ono wspierane przez osoby odpowiednio przeszkolone w zakresie ochrony informacji. Świadomość zadań oraz uczestnictwo w szkoleniach wszystkich pracowników organizacji są bardzo ważne dla odniesienia sukcesu w zarządzaniu incydentami. Z tego powodu zarządzanie reagowaniem na incydenty obejmuje promocję wiedzy o polityce bezpieczeństwa jako części korporacyjnego programu uświadamiającego i szkoleniowego. Program uświadamiający i związane z nim materiały muszą być dostępne dla wszystkich pracowników, włączając w to osoby nowo zatrudnione, współpracowników i zleceniobiorców. Powinien istnieć specjalny program szkoleniowy dla członków ZRIBI, grup wsparcia technicznego oraz dla administratorów systemów i osób związanych z ochroną informacji. Należy pamiętać, że każda z grup zaangażowanych bezpośrednio w zarządzanie reagowaniem na incydenty może wymagać szkoleń na różnym poziomie, w zależności od typu, częstotliwości oraz znaczenia ich powiązania z zarządzaniem reakcją na incydent. Szkolenia powinny obejmować: podstawowe zasady zarządzania reakcją na incydent, włącznie z jego zakresem oraz przepływem informacji na temat zdarzeń i incydentów, sposób opisywania zdarzeń i incydentów, zabezpieczenia poufności źródeł informacji, schemat poziomu świadczonych usług, przypadki, gdy osoby lub komórki organizacyjne będące źródłami informacji o zdarzeniach i incydentach powinny być powiadamiane o rezultatach, wyjaśnienie ograniczeń nakładanych przez umowy o zachowaniu poufności, kompetencje poszczególnych osób i jednostek organizacyjnych w zakresie zarządzania reakcją na incydenty oraz zasady raportowania o nich, informacje o tym, kto i w jaki sposób otrzymuje raporty na temat incydentów. W niektórych przypadkach może być wymagane, aby w wyraźny sposób zaznaczyć informacje na temat zarządzania incydentami w innych programach szkoleniowych (np. dla kadry zarządzającej lub dotyczących ogólnej tematyki bezpieczeństwa organizacji). Takie podejście może wydatnie przyczynić się do podniesienia efektywności i skuteczności programu szkoleniowego dla poszczególnych grup pracowników. Przed operacyjnym wykorzystaniem dokumentacji zarządzania reakcją na incydent wszystkie zaangażowane w to osoby muszą poznać procedury wykrywania oraz opisywania zdarzeń i incydentów, a wybrane osoby powinny posiąść dogłębną wiedzę na temat wszystkich związanych z tym procesów. Następstwem powinny być regularne szkolenia, które dodatkowo powinny być wsparte przez szkolenia specjalistyczne oraz ćwiczenia symulujące sytuacje potrzeby wsparcia dla członków ZRIBI, administratorów i pracowników związanych z bezpieczeństwem informacji. 4.3.2. „Stosowanie” − wdrożenie i eksploatacja Zgodnie z rysunkiem 1.4 i tabelą 4.1 „stosowanie” to faza, która obejmuje wdrożenie systemu zarządzania incydentami i jego eksploatację. W niniejszym podrozdziale zawarto przegląd kluczowych procesów realizowanych w ramach systemu zapewniania bezpieczeństwa informacji, omówiono procesy wykrywania, dokumentowania i zgłaszania zdarzeń naruszania bezpieczeństwa informacji, oceny zdarzenia/incydentu i podejmowania decyzji w przypadku wystąpienia incydentu naruszenia bezpieczeństwa informacji, jak również reagowania na zdarzenia naruszające ochronę informacji, w tym analizę kryminalistyczną. Do kluczowych działań procesu zapewniania bezpieczeństwa informacji zalicza się: wykrywanie i zgłaszanie faktów wystąpienia zdarzeń naruszenia bezpieczeństwa informacji; gromadzenie danych o tych zdarzeniach; ocenę zdarzenia naruszenia bezpieczeństwa przez ZRIBI, w celu potwierdzenia, że zdarzenie naruszenia bezpieczeństwa informacji jest incydentem; a jeśli jest, to następstwem tego powinno być natychmiastowe rozpoczęcie analizy śladów i dowodów oraz podjęcie działań informowania o zdarzeniu; reagowanie na incydenty naruszenia bezpieczeństwa informacji, tj. dokonanie przez ZRIBI przeglądu danych o incydencie w celu określenia, czy przebieg incydentu jest kontrolowany, a jeśli tak, to uruchomienie odpowiednich działań oraz zapewnienie, że wszystkie informacje są przygotowane do przeprowadzenia przeglądu stanu po incydencie; jeśli zaś uznaje się, że incydent nie jest kontrolowany, to uruchomienie działań związanych z zaistniałym kryzysem oraz zaangażowanie do nich odpowiednich pracowników (np. osób odpowiedzialnych za plan ciągłości działania); informowanie o incydencie naruszenia bezpieczeństwa informacji, przekazanie wyższemu szczeblowi decyzyjnemu informacji o zdarzeniu naruszenia bezpieczeństwa informacji do dalszej oceny lub podjęcia decyzji, zagwarantowanie, że wszystkie zainteresowane strony, a w szczególności członkowie ZRIBI, właściwie zarejestrowali swoje działania związane ze stwierdzeniem naruszenia bezpieczeństwa informacji w celu ich późniejszej analizy; zapewnienie, że ślady i dowody (szczególnie w formie elektronicznej) są bezpiecznie gromadzone i przechowywane, a zachowanie bezpieczeństwa jest ciągle monitorowane, co ma szczególne znaczenie w przypadku prowadzenia dochodzenia lub wewnętrznego postępowania wyjaśniającego; zapewnienie, że kontrola zmian jest prowadzona i obejmuje śledzenie incydentów, aktualizację opisów incydentów, a baza zdarzeń/incydentów jest aktualna; komunikację wewnątrz i na zewnątrz organizacji. Wszystkie zgromadzone informacje, które odnoszą się do zdarzeń i incydentów, powinny być przechowywane w bazie danych zarządzanej przez ZRIBI. Informacje zgłaszane w trakcie wszystkich faz procesu powinny być możliwie jak najbardziej kompletne i aktualne, aby umożliwić właściwą ocenę sytuacji oraz podejmowanie decyzji i działań (rys. 4.1). Rysunek 4.1. Przepływ informacji w procesie zarządzania incydentami Źródło: opracowanie własne na podstawie: [ISO/IEC TR 18044:2004]. Cele kolejnych faz procesu, po wykryciu, opisaniu i zgłoszeniu zdarzenia są następujące: wyznaczenie osób do oceniania sytuacji, podejmowania decyzji i zarządzania incydentami; dostarczenie każdej zaangażowanej w ten proces osobie opisu zadań dotyczących przeglądania i dokonywania poprawek w przekazanym raporcie, szacowania strat i powiadamiania właściwego personelu; wykorzystanie wytycznych opisujących sposób przygotowywania szczegółowej dokumentacji dotyczącej zdarzeń, a jeśli zdarzenie zostanie zakwalifikowane jako incydent, to także dokumentacji dotyczącej podjęcia kolejnych działań i aktualizacji bazy zdarzeń/incydentów. Wymienione wskazówki mogą dotyczyć: wykrywania, opisywania i zgłaszania incydentów; oceniania i podejmowania decyzji co do tego, czy zdarzenie może być sklasyfikowane jako incydent; reagowania na incydenty, czyli: natychmiastowych reakcji; dokonywania przeglądu w celu określenia, czy przebieg incydentu jest kontrolowany; późniejszych reakcji polegających na: działaniach kryzysowych, analizie śladów i dowodów, powiadamianiu zainteresowanych, wytycznych co do dalszej eksploatacji, rejestrowania działań. Wykrywanie i zgłaszanie występowania zdarzeń naruszania bezpieczeństwa informacji. Zdarzenia mogą być wykrywane przez osoby, które zauważą coś niepokojącego, lub przez urządzenia albo środki techniczne (np. detektory wykrywania pożaru/dymu, systemy antywłamaniowe, zapory ogniowe, systemy IDS, narzędzia antywirusowe), które przesyłają sygnały alarmowe. Niezależnie od źródła wykrycia zdarzenia naruszenia bezpieczeństwa informacji każda osoba powiadomiona o tym fakcie lub taka, która sama zauważyła coś niezwykłego, jest odpowiedzialna za zainicjowanie dalszego postępowania i za poinformowanie innych. Istotne jest, aby cały personel był świadomy możliwości zaistnienia naruszenia bezpieczeństwa informacji oraz miał dostęp do wytycznych opisujących zgłaszanie różnych typów zdarzeń. Osoba zgłaszająca zdarzenie powinna wypełnić odpowiedni formularz, podając jak najwięcej dostępnych informacji. Istotne są nie tylko dokładność i kompletność informacji, niekiedy przede wszystkim czas. Kiedy zawodzą domyślne drogi zgłaszania incydentów (np. poczta elektroniczna, strony WWW), a szczególnie w sytuacji kiedy system jest zaatakowany, a formularze zgłoszenia mogą być przeglądane i czytane przez osoby nieuprawnione, należy wykorzystać zapasowe środki powiadamiania. W wielu przypadkach, zanim zdarzenie zostanie zgłoszone w celu podjęcia działań przez grupę wsparcia technicznego, może ono być rozwiązane przez użytkowników, jeśli są odpowiednio przygotowani do takiej sytuacji. Należy zagwarantować, aby zdarzenia związane z naruszaniem bezpieczeństwa informacji oraz wady systemów informacyjnych były zgłaszane w sposób umożliwiający szybkie podjęcie działań korygujących. Powinny zostać wdrożone formalne procedury zgłaszania zdarzeń naruszenia bezpieczeństwa. Wszyscy pracownicy, a także wykonawcy i użytkownicy systemów informacyjnych reprezentujący stronę trzecią powinni być uświadomieni w zakresie procedur zgłaszania różnych typów zdarzeń oraz słabości, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo aktywów organizacji. Zaleca się ponadto, aby byli zobowiązani do niezwłocznego zgłaszania w wyznaczonym, zawsze dostępnym punkcie kontaktowym wszystkich zdarzeń związanych z bezpieczeństwem informacji oraz podatnościami zasobów na naruszenia tego bezpieczeństwa. Procedury zgłaszania powinny określać: proces zwrotnego informowania zgłaszających zdarzenia naruszenia bezpieczeństwa o wynikach postępowania ze zdarzeniem, a co najmniej zgłoszeniem; formularze zgłaszania zdarzeń naruszania bezpieczeństwa informacji, pomagające zgłaszającym utrwalić wszystkie niezbędne fakty; poprawne zachowanie w przypadku takich zdarzeń obejmujące: obowiązek natychmiastowego zanotowania wszystkich ważnych szczegółów (np. typu niezgodności lub naruszenia, błędu działania, wiadomości z ekranu, dziwnego zachowania); zakaz podejmowania jakichkolwiek własnych działań i natychmiastowe zgłoszenie incydentu do punktu kontaktowego; elementy procesu dyscyplinarnego postępowania z pracownikami, wykonawcami i użytkownikami reprezentującymi stronę trzecią, którzy naruszają bezpieczeństwo. W środowiskach, gdzie występuje poważne ryzyko wrogiej ingerencji, można wprowadzić specjalny rodzaj sygnału alarmowego „działanie pod przymusem” (jest to metoda tajnego informowania, że podejmowane działania są wykonywane „pod przymusem” np. terrorysty). Zaleca się, aby procedury obsługi zgłoszenia alarmu pod przymusem odzwierciedlały wskazywaną sytuację wysokiego ryzyka. Przy zachowaniu należytej staranności w odniesieniu do poufności, analizy incydentów związanych z naruszeniem bezpieczeństwa informacji mogą być wykorzystane do podnoszenia świadomości użytkowników jako przykład tego, co może się zdarzyć, jak reagować na takie incydenty oraz jak ich unikać w przyszłości. Aby móc poprawnie postępować ze zdarzeniami związanymi z bezpieczeństwem informacji oraz incydentami naruszania tego bezpieczeństwa, niezbędnym może okazać się gromadzenie materiału dowodowego tak szybko, jak to możliwe. Awarie lub inne nienormalne zachowania systemu informacyjnego mogą wskazywać na atak lub rzeczywiste naruszenie bezpieczeństwa i należy je zawsze zgłaszać jako zdarzenia związane z bezpieczeństwem informacji. Wszyscy pracownicy, wykonawcy i użytkownicy reprezentujący stronę trzecią, korzystający z systemów informacyjnych i usług powinni być zobowiązani do zgłaszania zaobserwowanych lub podejrzewanych niedoskonałości rozwiązań zapewniania bezpieczeństwa do kierownictwa albo bezpośrednio do swojego dostawcy usług, tak szybko, jak to możliwe, aby uniknąć incydentów związanych z naruszeniem bezpieczeństwa informacji. Mechanizm zgłaszania powinien być prosty, dostępny i osiągalny. Nie należy, pod żadnym pozorem, próbować sprawdzać na własną rękę istnienia podejrzewanej słabości. Może to być zinterpretowane jako potencjalne niewłaściwe korzystanie z systemu i może spowodować szkody w systemie informacyjnym lub usłudze oraz pociągnąć za sobą konsekwencje prawne wobec osoby wykonującej takie próby. Gromadzenie danych o naruszeniach bezpieczeństwa informacji. Jeśli działania podejmowane po wystąpieniu incydentu związanego z bezpieczeństwem informacji obejmują kroki prawne (natury cywilnoprawnej lub karnej), to zaleca się zgromadzenie, zachowanie i przedstawienie materiału dowodowego zgodnie z zasadami obowiązującymi w systemie prawnym. Zaleca się, przy zbieraniu i przedstawianiu materiału dowodowego, opracowanie i stosowanie procedur wewnętrznych na potrzeby postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w organizacji. W ogólnym przypadku zasady związane z materiałem dowodowym dotyczą: dopuszczalności materiału dowodowego, tj. czy materiał dowodowy może być wykorzystany w sądzie; wagi materiału dowodowego, tj. jego jakości i kompletności. Dopuszczalność materiału dowodowego jest osiągana, gdy systemy informacyjne organizacji są zgodne z opublikowanymi normami lub ogólnie przyjętymi zasadami tworzenia takiego materiału dowodowego. Z kolei waga materiału dowodowego jest odpowiednia, gdy zapewniona jest jakość i kompletność zabezpieczeń używanych do ochrony materiału dowodowego (tzw. proces zabezpieczania materiału dowodowego). Mówi się w takim przypadku o utrzymaniu mocnego śladu dowodowego. Na ogół można to uzyskać pod następującymi warunkami: dla dokumentów papierowych: oryginał jest bezpiecznie przechowywany wraz z informacją, kto znalazł dokument, gdzie, kiedy i kto był świadkiem tego zdarzenia, a każde śledztwo może wykazać, że oryginał nie został naruszony; dla dokumentów na nośnikach komputerowych zaleca się: utworzenie obrazu lub kopii (zależnie od stosownych wymagań) wszelkich nośników wymiennych, zapisanie informacji znajdujących się na dyskach twardych lub w pamięci komputera, aby zapewnić ich dostępność, zachowanie zapisów zdarzeń (tzw. log lub inaczej dziennik zdarzeń) wszelkich działań dokonywanych podczas procesu kopiowania oraz aby proces ten odbywał się w obecności świadków, przechowywanie oryginalnego nośnika i dziennika zdarzeń w sposób bezpieczny i nienaruszony (jeśli to niemożliwe, to co najmniej jednego obrazu lustrzanego lub kopii). Zaleca się: przeprowadzanie wszelkich działań śledczych na kopiach materiału dowodowego, ochronę integralności wszystkich materiałów dowodowych, aby kopiowanie tych materiałów było nadzorowane przez zaufany personel, zapisać informację, gdzie i kiedy kopiowanie miało miejsce, kto je wykonał oraz za pomocą jakich narzędzi lub programów. Gdy incydent związany z naruszeniem bezpieczeństwa informacji jest wykryty po raz pierwszy, może nie być oczywiste, czy sprawa znajdzie ﬁnał w sądzie. Z tego powodu istnieje zagrożenie, że potrzebny materiał dowodowy zostanie zniszczony umyślnie lub przypadkowo, zanim zostanie określona rzeczywista waga incydentu. Przed decyzją o podjęciu odpowiednich działań prawnych, zaleca się zaangażowanie prawnika lub policji w celu określenia, jaki materiał dowodowy należy zabezpieczyć. Materiały dowodowe mogą mieć charakter, który wykracza poza obszar działania i poza kompetencje organizacji. W takich przypadkach należy upewnić się, że organizacja jest uprawniona do zbierania informacji wymaganej jako materiał dowodowy. W celu zwiększenia szansy dopuszczenia materiału dowodowego zaleca się uwzględnienie wymagań uregulowań zewnętrznych wobec organizacji oraz wymagań prawa powszechnego. Ocena zdarzenia naruszenia bezpieczeństwa informacji. Organizacja powinna zadbać o mechanizmy umożliwiające określanie i monitorowanie rodzajów, rozmiarów i kosztów incydentów związanych z naruszaniem bezpieczeństwem informacji. Zaleca się wykorzystywanie informacji zebranych w trakcie oceny takich incydentów do identyﬁkowania zdarzeń powtarzających się lub o znacznych konsekwencjach. Ocena incydentów może wskazać potrzebę rozszerzenia istniejących lub wdrożenia dodatkowych zabezpieczeń w celu zmniejszenia w przyszłości częstości występowania naruszeń bezpieczeństwa, rozmiaru szkód i kosztów z nimi związanych. Podobnie, incydenty takie powinny być analizowane w procesie przeglądu polityki bezpieczeństwa (patrz punkt 5.1.5). Na tym etapie działań bardzo często potrzebne są specjalistyczne kompetencje, które zapewnia często grupa wsparcia technicznego złożona ze specjalistów różnych specjalności. Członek grupy wsparcia technicznego, który otrzymał wypełniony formularz zgłoszenia zdarzenia, powinien zapoznać się z jego treścią i potwierdzić ten fakt, wprowadzić formularz do bazy zdarzeń/incydentów. W dalszej kolejności powinien dokonać oceny w celu określenia, czy zdarzenie można zakwalifikować jako incydent, czy jako fałszywy alarm. Kopię wypełnionego formularza należy przekazać osobie zgłaszającej i jej bezpośredniemu przełożonemu. Dane, ślady i dowody gromadzone na tym etapie mogą być później wykorzystane w trakcie dochodzenia lub wewnętrznego postępowania wyjaśniającego, wobec tego osoby zobowiązane do gromadzenia informacji i dokonywania oceny powinny być specjalnie przeszkolone w tym zakresie. Niezbędne jest odnotowywanie: daty i czasu podjęcia działania, ustaleń, działań i ich uzasadnienia, lokalizacji oraz sposobu przechowywania i przeprowadzania weryfikacji śladów i dowodów, pozostałych informacji związanych z bezpiecznym przechowywaniem i dostępem do zgromadzonych materiałów. Jeśli zdarzenie jest określone jako prawdopodobny incydent, a członek grupy wsparcia technicznego ma odpowiednią wiedzę i kompetencje, wtedy może przeprowadzić dalszą ocenę. Rezultatem może być podjęcie działań zapobiegawczych, takich jak wskazanie potrzeby dodatkowych zabezpieczeń i polecenie ich przygotowania. W przypadku zajścia zdarzeń identyfikowanych jako poważne incydenty powinien zostać poinformowany kierownik ZRIBI, natomiast w sytuacjach kryzysowych (w celu uruchomienia planu ciągłości działania) również najwyższe kierownictwo i kierownik zarządzania ciągłością działania. Członek grupy wsparcia technicznego powinien zawrzeć w formularzu zgłoszenia zdarzenia lub incydentu jak najwięcej informacji. Oprócz części opisowej formularz powinien zawierać następujące informacje: czego dotyczy incydent, w jaki sposób został spowodowany (przez co lub przez kogo), na co miał lub może mieć wpływ, rzeczywiste lub potencjalne skutki dla procesów biznesowych organizacji, wskazanie, z wykorzystaniem przyjętej w organizacji klasyfikacji (skali ważności), czy incydent jest poważny, czy nie, w jaki sposób postępowano z incydentami do tej pory. Przy określaniu potencjalnego lub rzeczywistego negatywnego wpływu incydentu na procesy biznesowe organizacji w związku z naruszeniem bezpieczeństwa informacji, pierwszym krokiem jest rozważenie, jakie mogą z tego wyniknąć konsekwencje. Mogą to być np.: straty finansowe, przerwa w świadczeniu usług, pozbawienie korzyści handlowych lub ekonomicznych, nieuprawniony dostęp do danych osobowych, naruszenie zobowiązań prawnych lub kontraktowych, zakłócenia operacji biznesowych lub procesów zarządzania, utrata wizerunku, reputacji i zaufania klientów. Wypełniony formularz powinien być przekazany do ZRIBI w celu przejrzenia i wprowadzenia do bazy zdarzeń/incydentów. Jeśli jest prawdopodobne, że postępowanie wyjaśniające potrwa dłużej, powinien zostać przygotowany raport. Należy podkreślić, że członek grupy wsparcia technicznego dokonujący oceny, bazując na wytycznych pochodzących z dokumentacji postępowania z incydentami, powinien być świadomy: tego, kiedy należy przekazywać informacje dalej i do kogo, tego, że we wszystkich działaniach podejmowanych przez grupę wsparcia technicznego należy kierować się udokumentowanymi procedurami dotyczącymi kontroli zmian. Drugi etap oceny oraz potwierdzenie bądź nie, że zdarzenie jest incydentem, leży w kompetencji ZRIBI. Osoba przyjmująca zgłoszenie w ZRIBI powinna: potwierdzić przyjęcie formularza zgłoszenia incydentu, wypełnionego przez grupę wsparcia technicznego, wprowadzić informacje z formularza do bazy zdarzeń/incydentów, zwrócić się o niezbędne wyjaśnienia do grupy wsparcia technicznego, zebrać inne wymagane lub możliwe do osiągnięcia informacje od grupy wsparcia technicznego, osoby, która wypełniła formularz zgłoszenia lub z innych źródeł. Jeśli istnieje niepewność, co do autentyczności zdarzenia lub kompletności informacji, to członek ZRIBI powinien dokonać oceny w celu określenia, czy incydent jest rzeczywisty, czy też jest fałszywym alarmem. Jeśli jest fałszywym alarmem, to zgłoszenie zdarzenia powinno być uzupełnione, dodane do bazy zdarzeń/incydentów i przekazane do kierownictwa ZRIBI. Kopię zgłoszenia należy przesłać do grupy wsparcia technicznego, osoby dokonującej zgłoszenia i jej bezpośredniego przełożonego. Jeśli incydent jest rzeczywisty, wtedy członek ZRIBI (angażując w razie potrzeby innych członków ZRIBI) powinien dokonać dalszej oceny, której celem jest potwierdzenie, najszybciej jak to możliwe, tego: czym jest incydent, jak został spowodowany (przez co lub przez kogo), na co ma lub może mieć wpływ, jaki ma lub może mieć wpływ na procesy biznesowe organizacji, a także wskazanie (wykorzystując zdefiniowaną skalę ważności), czy incydent jest poważny; w przypadku umyślnych ataków fizycznych spowodowanych przez ludzi, których celem jest system informatyczny, usługa, urządzenia sieciowe lub lokalizacja − jakie są bezpośrednie i pośrednie skutki zniszczeń fizycznych; dla incydentów niespowodowanych bezpośrednio przez działania ludzi, jakie są bezpośrednie i pośrednie skutki (np. czy dostęp fizyczny jest spowodowany pożarem, czy system informatyczny jest podatny z powodu niewłaściwego działania oprogramowania lub kanału komunikacyjnego); w jaki sposób postępowano z incydentem do tej pory oraz jak postępowano z podobnymi incydentami w przeszłości. Przeglądając potencjalne lub faktyczne niepożądane skutki incydentu dla procesów biznesowych organizacji w zakresie naruszenia bezpieczeństwa informacji, niezbędne jest potwierdzenie, jakie są z tym związane konsekwencje. Reagowanie na incydenty naruszenia bezpieczeństwa informacji. Należy zagwarantować stosowanie spójnego i skutecznego podejścia do zarządzania incydentami związanymi z naruszaniem bezpieczeństwa informacji. Powinno to opierać się na wprowadzeniu uprawnień i odpowiedzialności za rozwiązania bezpieczeństwa oraz procedur skutecznej obsługi zdarzeń związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji jako reakcji na ich zgłoszenia. Zaleca się też wdrożenie zasad ciągłego doskonalenia w zakresie reagowania, monitorowania, oceny i całościowego zarządzania takimi incydentami. Wszędzie tam, gdzie jest to wymagane, zaleca się gromadzenie dowodów w celu zapewnienia zgodności z przepisami prawa. Zaleca się wprowadzenie odpowiedzialności kierownictwa oraz procedur zapewniających szybką, skuteczną i uporządkowaną reakcję na incydenty związane z naruszaniem bezpieczeństwa informacji. Oprócz zgłaszania zdarzeń z tym związanych oraz słabości, zaleca się wykorzystywanie monitorowania systemów alarmowania do wykrywania incydentów związanych z naruszaniem bezpieczeństwa informacji. W procesie zarządzania takimi incydentami jest wskazane: ustanowienie procedur obsługi różnych typów incydentów związanych z naruszeniem bezpieczeństwa informacji, łącznie z: awariami systemów informacyjnych i utratą usługi, kodem złośliwym, odmową usługi, błędami wynikającymi z niekompletnych lub niewłaściwych danych biznesowych, naruszeniem poufności i integralności, niewłaściwym użyciem systemów informacyjnych; dodatkowo, w odniesieniu do zwykłych planów ciągłości działania, zaleca się, aby procedury obejmowały: analizę i identyﬁkację przyczyny incydentu, ograniczanie zasięgu naruszenia, jeśli to potrzebne, planowanie i wdrażanie działań napraw\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Bezpieczenstwo_systemow_informacyjnych__Praktyczny_przewodnik_zgodny_z_normami_polskimi_i_miedzynarodowymi-ebookRO/p0063i006" target="_blank" title="Bezpieczeństwo systemów informacyjnych. Praktyczny przewodnik zgodny z normami polskimi i międzynarodowymi [Franciszek Wołowski, Janusz Zawiła-Niedźwiecki] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Bezpieczeństwo systemów informacyjnych. Praktyczny przewodnik zgodny z normami polskimi i międzynarodowymi [Franciszek Wołowski, Janusz Zawiła-Niedźwiecki] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Oszczędzanie - Tag - Bankier.pl - Strona 2\n2019-10-17 11:43 Aktualizacja: 2019-11-13 10:17\nBGŻOptima to internetowa marka należąca do BNP Paribas Bank Polska. Bank wyróżnia się na rynku ofertą skierowaną do klientów poszukujących produktów oszczędnościowych i inwestycyjnych. Czytaj dalej\nLista banków, w których można zarobić 4 proc. w skali roku na lokacie kwartalnej, skróciła się o jedną pozycję w stosunku do poprzedniego miesiąca. Czytaj dalej\n2017-04-04 14:29 Aktualizacja: 2019-11-12 11:12\n2017-04-25 11:20 Aktualizacja: 2019-11-12 09:27\nLokata HAPPY PRO adresowana jest do nowych klientów i nie wymaga zakładania konta osobistego czy korzystania z innych produktów Idea Banku. Czytaj dalej\nCoraz więcej gospodarstw domowych oszczędza, a także coraz więcej planuje oszczędności - wynika z badań Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych i Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH. Czytaj dalej\n2019-10-31 14:46 Aktualizacja: 2019-11-06 10:26\nNa jakie stawki na lokatach bankowych mogą liczyć polscy milionerzy? W Światowy Dzień Oszczędzania pytamy banki o ofertę dla posiadaczy co najmniej „sześciu zer” na koncie. Czytaj dalej\n31 października obchodzimy Światowy Dzień Oszczędzania. Z tej okazji przygotowaliśmy dla Was specjalny odcinek "Pytania niespodzianki", w którym nasz ekspert odpowie na najczęściej zadawane pytania dotyczące oszczędzania właśnie. Czytaj dalej\nZdecydowana większość Polaków, bo już blisko 90 proc., deklaruje, że oszczędza. Z każdym rokiem rośnie kwota uznawana za bezpieczną poduszkę finansową - wynika z najnowszego Barometru Providenta. O ile jeszcze w 2016... Czytaj dalej\nNa rynku można znaleźć depozyty, które dadzą zarobić również tym, którzy podejmą swoje oszczędności przed terminem. Czytaj dalej


Hotele — Chérencé-le-Héron - Anuluj większość rezerwacji | Hotels.com\nChérencé-le-Héron — hotele\nHotele - Chérencé-le-Héron\nWięcej informacji — Chérencé-le-Héron\nNajlepsze hotele w mieście Chérencé-le-Héron\nChérencé-le-Héron — ogólne informacje\nChérencé-le-Héron to idealny cel podróży, jeśli chcesz odpocząć. Chérencé-le-Héron — nocleg w okolicy dopasowany do Twoich potrzeb. Nieważne, czy przyjeżdżasz tylko na jedną noc czy na cały tydzień. Skorzystaj z mapy online na stronie Hotels.com i wyszukaj hotele w pobliżu miejsca takiego jak Chérencé-le-Héron. Chérencé-le-Héron to doskonałe miejsce do zwiedzania. Na naszej mapie możesz zobaczyć okolice wszystkich hoteli i sprawdzić, jakie atrakcje znajdują się w pobliżu. Możesz też sprawdzić wyniki na większym obszarze. Chérencé-le-Héron — świetne oferty hoteli z gwarancją najniższej ceny.\nChérencé-le-Héron – atrakcje\nCo warto zobaczyć w okolicy miasta takiego jak Chérencé-le-Héron:\n• Odlewnia Cornille-Havard (4,6 km od centrum miasta)\n• Muzeum Miedzi i Dom Koronkarki (4,8 km od centrum miasta)\n• Opactwo Hambye (14,4 km od centrum miasta)\nKiedy najlepiej odwiedzić miasto takie jak Chérencé-le-Héron?


Gra Złowić rybkę - wędkowanie - Nefere.pl\nSfd - Gra Złowić rybkę - wędkowanie\nStrona główna › Produkty › Gry › Gry zręcznościowe › Sfd - Gra Złowić rybkę - wędkowanie\nGra Złowić rybkę - wędkowanie\nŁatwa i przyjemna gra dla całej rodziny. Każdy z graczy wyposażony jest w swoją wędkę zakończoną magnesem, którą należy zarzucić i łapać rybki. Każdy z graczy ma taką samą ilość rybek do złapania, ale może łapać tylko rybki określonego koloru. W przypadku złowienia innej zdobyczy należy wrzucić ją ponownie do akwarium.\n4 ścianki wykonane z drewna do zbudowania akwarium\n4 rybki niebieskie, 4 rybki zielone, 4 pomarańczowe rozgwiazdy oraz 4 żółte koniki morskie.\nGra bardzo ładnie wykonana, w przyjemnej kolorystyce dla 2-4 osób.\nWymiary akwarium: 24 x 24cm\nGOKI wieża kolorowa - wersja mini\nMelissa and Doug Suspend bierki - gra zręcznościowa\nAkcesoria do straży pożarnej\nSpadająca kule - duży tor z młotkiem


Jak odnowić polisę ubezpieczeniową | Allianz Direct\nJak przedłużyć polisę w Allianz Direct\nJak przedłużyć polisę w Allianz Direct?\nKończy Ci się ubezpieczenie zawarte w Allianz Direct? Wystarczy kilka szybkich kroków a odnowisz je na jeszcze lepszych warunkach.\nTrudno uwierzyć, że to takie proste? Zobacz sam.\nZobacz proces odnowienia polisy na diagramie\nJuż 30 dni przed końcem polisy przypomnimy Ci o upływającym terminie ochrony samochodu lub mieszkania emailem i smsem.\nNa Twoim koncie Allianz Direct zostanie zapisana oferta wznowieniowa.\nKilka dni przed końcem polisy skontaktujemy sie z Tobą telefonicznie - dowiesz się od nas o nowych promocjach i ofercie, którą przygotowaliśmy specjalnie dla Ciebie.\nPo dokonaniu płatności polisa zapisuje sie na Twoim koncie. Wystarczy tylko wydrukować. W przypadku kontroli przez uprawnione służby, wydruk ten traktowany jest jako dokument (dowód posiadania aktualnej polisy).\nW przypadku bezszkodowej kontynuacji ubezpieczenia AC nie musisz spotykać się z rzeczoznawcą.\nDodatkowe zniżki od Allianz\nW przypadku bezszkodowej kontynuacji ubezpieczenie komunikacyjne w Allianz Direct otrzymasz z 5% zniżką w stosunku do aktualnie obowiązujących taryf.\nPodobnie rzecz się ma w przypadku bezszkodowej kontynuacji ubezpieczenia mieszkaniowego. Z Allianz Direct z roku na rok oszczędzasz jeszcze więcej. Przekonaj się sam. Oto lista zniżek od aktualnie obowiązujących taryf:\n5% zniżki po roku bezszkodowego ubezpieczenia\n10% zniżki po 2 latach bezszkodowego ubezpieczenia\n15% zniżki po 3 latach bezszkodowego ubezpieczenia\n20% zniżki po 4 i więcej latach bezszkodowego ubezpieczenia


Przyprawy wspierające odporność - w sam raz na jesień | Alauctus\nPrzyprawy wspierające odporność - w sam raz na jesień\nCo prawda jesień jest jeszcze złota i ciepła, ale nie ukrywajmy, że pomimo tego, sezon przeziębieniowy przeżywa swój szczyt. Jak wiemy senior posiada znacznie słabszą odporność niż osoba dorosła. W związku z tym niezmiernie ważne jest, aby zabezpieczyć swoje zdrowie, aby uniknąć ryzyka przeziębień, które z łatwością mogą zainfekować seniora, co może stanowić dla nas dodatkowy, zupełnie zbędny problem. Czasem to, co każdy posiada w domu, może przynieść nam ulgę w jesiennym katarze, bez konieczności sięgania po środki farmakologiczne, które pozostają nie bez wpływu na organizm. Jak się Państwo za chwilę przekonają, czasem warto postawić na zmianę nawyków i sięgnąć po sprawdzone naturalne składniki, które w sezonie zwiększonego ryzyka chorobowego mogą przynieść znaczącą poprawę naszego samopoczucia na dłuższy czas.\nW niniejszym artykule, omówimy dobroczynne działanie wybranych i znanych przypraw, których zbawienne właściwości przyczyniają się do zachowania dobrej kondycji zdrowotnej.\nDo przypraw rozgrzewających zaliczamy przede wszystkim imbir, goździki, kurkumę, curry oraz kmin rzymski. Warto wiedzieć, że imbir zawdzięcza swoje cudowne właściwości trzem substancjom m. in. zingiberol, gingerol, zinferon, które odpowiadają za silne właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe tej przyprawy. Jak wykazują badania już jeden plaster dodany do herbaty czy podwieczorku zmniejsza ryzyko infekcji. Choć imbir sam w sobie ma specyficzny smak, który nie wszystkim odpowiada, w połączeniu z gorącym napojem, może okazać się świetną alternatywą np. dla powszechnie znanych i lubianych suszonych owoców. Do pozostałych przypraw o działaniu bakteriobójczym należą przede wszystkim: tymianek, papryka oraz anyż i cynamon. Trzeba zdawać sobie sprawę, że nie tylko przyprawa sama w sobie jest dobrym dodatkiem do żywności, ale posiada w sobie również olejki eteryczne, które świetnie działają na przykład na chore zatoki.\nMało kto wie, że nasiona kolendry działają bakteriobójczo ale też zabezpieczają nas przed salmonellą i sukcesywnie obniżają poziom złego cholesterolu we krwi. Przeciwdziała również rakowi skóry i bardzo powszechnej w sezonie jesiennym anginie. Silniejsze właściwości lecznicze wykazuje jednak ta sproszkowana.\nWarto przy okazji tegoż artykułu wspomnieć również na temat wartości odżywczych kakao i cynamonu. Choć w dużej mierze kojarzą się nam z zastosowaniem w deserach również mogą przyczynić się do wmocnienia odporności za sprawą składników mineralnych mających kolosalny wpływ na nasze zdrowie, m. in. magnezu oraz potasu, które wpływają na kondycję układu nerwowego i mięśniowego, co wpływa również na kondycję fizyczną i odporność na stres, tak ważny w tej pracy czynnik. Kakao zapobiega również chorobom sercowo - naczyniowym, dzięki wysokiej zawartości cynku i przeciwutleniaczy.\nNajnowsze badania wykazują, iż cynamon ma silne właściwości antynowotworowe. Istotny składnik epikatechina, wykazuje właściwości silnie antydemencyjne, co również ma wpływ na utrzymanie dobrej seniorskiej kondycji wraz z upływem lat.


W tworzeniu liczy się śmiałe podążanie za wyobraźnią i techniką - Ruude\nPytania, na które w zasadzie nie da się odpowiedzieć. Przypominają o tym, że forma jest treścią, a treść jest formą. Przypominają, żeby zdobyć się na pewien dystans w opisie rzeczywistości, na klarowność przekazu i umysłową transgresję.\nJakiś czas temu pisałam o początku kwarantanny, z okazji ogarniającej cały świat pandemii. Po paru tygodniach obserwowania zjawisk, chcę kontynuować temat związany z tworzeniem właśnie w tym kontekście. Zastanawia mnie bowiem od dawna to, jak na sztukę, literaturę, muzykę wpływają zjawiska zewnętrzne. Można rzec nawet – biografia twórcy, jego życie, jego historia.\nW czasie pandemii, gdy już każdy uświadomił sobie, że ona nie minie po tygodniu, nie minie po dwóch, a jej konsekwencje będziemy odczuwać jeszcze przez najbliższe lata – zaczęła się fala artystycznych projektów w głowach ludzi, odizolowanych od innych. Nie przeczę, że czas samotności podsycanej wieloma emocjami jest bardzo dobry dla wyobraźni. Jednak w tym felietonie zwrócę uwagę na to, jak same emocje i świat zewnętrzny mogą wpływać na określone dzieło – a nie na sam akt tworzenia.\nTo ważne rozróżnienie zaobserwowałam na własnym przykładzie, bawiąc się z pisarstwem, mieszając w kotle słów rozmaite pomysły, struktury mentalne i emocje. Wreszcie zrozumiałam: emocją nie należy się kierować nie tylko w życiu prywatnym, ale i w kreacji. Weźmy na warsztat temat pandemii. Jak wielu z Was wpadło nagle na genialne pomysły? A jak wielu zaczęło wcielać je w życie, inspirując się pustymi ulicami miast i zbiorową zakupomanią lub przekazując złote recepty na spędzanie wolnego czasu? Chwila… oddech, też uczę się precyzji i cierpliwości!\nW przypadku twórczości, podyktowanej przeżyciami jednostki lub społeczeństw, warto zastosować kilka metod, które ja lubię nazywać sposobami zen. Niektórzy określiliby je chłodnym dystansem, a może nawet odcinaniem się od faktów i przykrywaniem emocji grubą płachtą pseudo-oświecenia. Lecz słowne dyskursy nie grają tutaj roli – w tworzeniu liczy się śmiałe podążanie za wyobraźnią i techniką, za swoim pomysłem i umiejętnościami. Dlatego, gdy przepływa przez artystę fala emocji, która aż prosi, by przelać ją na papier, to warto… zastosować koan dla swojego umysłu.\nKoany to pytania, na które w zasadzie nie da się odpowiedzieć. Przypominają o tym, że forma jest treścią, a treść jest formą. Przypominają, żeby zdobyć się na pewien dystans w opisie rzeczywistości, na klarowność przekazu i umysłową transgresję. Bo czy współcześnie powstająca literatura, malarstwo, grafika, mają być tarzaniem się w czyichś wnętrznościach (emocjonalnych)? Mam często wrażenie, że robimy to i tak – na co dzień, szczególnie mieszkając w miastach lub poddając się społecznej presji, by czuć to i tamto, by robić to i tamto.\nTymczasem nawet mała cząstka sztuki, czystego przekazu, potrafi ocucić umysł, zedrzeć zasłony z czującego serca i przypomnieć innym o… ich własnej jaźni, poszerzyć ją może nieco, skierować na autorefleksję. Nie od dziś kreacja służyła temu, aby stopić w jedno przekaz i odbiorcę, by uczynić z nich swoje lustra. Jednak lustro najlepiej, gdy jest czyste, a nie porysowane czyjąś piętrzącą się frustracją. I piszę to do siebie, jak i do każdego twórcy – podejmij wyzwanie, twórz koany dzisiejszego świata, przekrocz formę, przecieraj szlaki treścią, bądź paradoksem. Stawiaj pytania – swoim emocjom, sobie, światu.


Upominki na targi? Gadżety reklamowe! Co przygotować? » Webre Agencja Kreatywna - strony internetowe, grafika 3D % % %\nUpominki na targi? Gadżety reklamowe! Co przygotować?\nTwoja firma wystawia się na targach? Warto zadbać o wizerunek firmy.\nNowy Rok to dobra okazja dla sprezentowania swoim klientom gadżetów reklamowych, które pozwolą utrzymać pozytywne relacje i dobry wizerunek firmy. Zlecając produkcję gadżetów reklamowych, należy jednak kierować się zdrowym rozsądkiem i pamiętać, że wartość materialna powinna być adekwatna do wartości marketingowej danego produktu.\nPrzekazując klientowi wadliwy gadżet, np. długopis z niepiszącym wkładem czy niestarannie wykonane torby ekologiczne, nie łudźmy się, że zostaniemy dobrze zapamiętani. Nawet jeżeli gadżet był relatywnie tani, klient skojarzy wadę produkcyjną z konkretną marką i już zawsze będzie miał świadomość, że to właśnie nasza firma dopuściła się uchybień.\nJakie powinny być gadżety?\nUpominki dla kontrahentów muszą być użyteczne, dlatego najlepiej stawiać na przedmioty, które klient wykorzystuje w ciągu dnia, np. pendrive, długopisy, kalendarze, notesy czy kubki. Przedmiot, który jest ciągle używany, jest także ciągle eksponowany, a tym samym pozostaje w obiegu reklamowym. Inwestując w upominek, tak naprawdę inwestujemy w reklamę – tym skuteczniejszą, że spersonalizowaną i wychodzącą od żywej osoby, która miała realny kontakt z firmą i może powiedzieć kilka słów na temat jej działania.\nBardzo pożądanymi gadżetami reklamowymi są: smycze, notesy, długopisy, ołówki, kubki, kalendarze oraz inne przedmioty biurowe, na których dyskretnie umieszczamy logo i nazwę naszej firmy – obejmowanie całej powierzchni gadżetu jest zbyt dosłowne, a przecież chodzi nie tylko o reklamę, ale i zadowolenie klienta.\ndrukarnia gadżety reklamowe logo reklama upominki reklamowe\nPrevious PostUmocnij swoją pozycję w Google. Podstawowe rozwiązania.\nNext PostNowy roku tuż tuż. Czas na kalendarze.


Donald Tusk zachwala Ikeę. Po co? - Money.pl\nStrona głównaManagerWiadomości biznesoweDonald Tusk zachwala Ikeę. Po co?\nDonald Tusk zachwala Ikeę. Po co?\nPremier odwiedził nowy zakład szwedzkiej marki wybudowany w Koszkach w województwie podlaskim.\n**- _ Nowa fabryka firmy Ikea w Koszkach (Podlaskie) imponuje nowoczesnością i rozmachem _ - powiedział premier Donald Tusk, który odwiedził ten zakład. Za kilka dni zostanie on otwarty. Zdaniem premiera, Ikea stała się symbolem awansu cywilizacyjnego Polski.\nPremier podkreślił, że meble firmy Ikea są jednymi z najbardziej popularnych w Polsce. _ - Dzisiaj 1/3 każdego mebla wyprodukowanego przez Ikeę powstaje w naszym kraju. Ta inwestycja to największa z bezpośrednich inwestycji zagranicznych typu greenfield, powstających z niczego, na zielonym polu, w Polsce w roku 2010. Z tych rozpoczętych w tamtym roku (inwestycji) większych w Polsce nie było _ - zaznaczył.\nTusk ocenił, że to najnowocześniejszy zakład tego typu w Europie. _ - To, co ważne z punktu widzenia Polski, to że Ikea daje dzisiaj w naszym kraju bezpośrednio 10 tys. miejsc pracy, a pośrednio 40 tys. miejsc pracy _ - powiedział. Zaznaczył, że zakład ten jest największą inwestycją na Podlasiu.\nZdaniem szefa rządu Podlasie to miejsce atrakcyjne dla inwestorów - zarówno krajowych, jak i zagranicznych, a marka Ikea to _ kapitalna promocja i dla Podlasia, i dla całej Polski _. Przypomniał, że wczoraj w Adamowie, także w tym województwie, oddane zostały do użytku ogromne zbiorniki na ropę naftową o pojemności łącznej 200 tys. metrów sześciennych - inwestycja PERN _ Przyjaźń _.\n[ ( http://static1.money.pl/i/h/43/t88107.jpg ) ] (http://manager.money.pl/strategie/zarzadzanie/artykul/nowa;centrala;apple;jak;statek;kosmiczny,215,0,849879.html) Nowa centrala Apple jak statek kosmiczny\nPremier poinformował, że Polska w Europie Środkowo-Wschodniej ma status lidera pod względem liczby bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Dodał, że nasz kraj zajmuje 7. miejsce w Europie, jeśli chodzi o inwestycje zagraniczne.\nTusk powiedział, że _ w jakimś sensie są to gospodarskie wizyty _, pytany o dwie inwestycje, które wizytował w Podlaskiem. _ - Nie wstydźmy się tego, jeśli możemy pokazać, że w Polsce dzieją się rzeczy naprawdę wielkie. I sami przyznacie, że gdyby nie tego typu wizyta, to trudno zauważyć tego typu sukces (...). Chcę, żeby wszyscy w Polsce mieli poczucie satysfakcji, kiedy coś naprawdę nam się udaje _ - mówił premier.\nNA DRUGIEJ STRONIE PRZECZYTASZ, ILE MIEJSC PRACY STWORZY IKEA\nJak powiedział, w przypadku Ikei mamy do czynienia z _ bardzo fajnym fenomenem _. _ - To jest polska fabryka, najnowocześniejsza w Europie, szwedzki pomysł, międzynarodowe pieniądze, litewski dyrektor, białoruskie drewno, produkcja na całą Europę. Naprawdę jest co pokazać i dzięki temu szybciej uwierzymy, że nasze regiony nie są skazane wyłącznie na takie stereotypowe konteksty _ - dodał premier. Mówił, że stereotypowo Podlaskie kojarzy się z turystyką, a okazuje się, że mogą tam powstawać _ najnowocześniejsze inwestycje _.\nInwestycja Ikea została uznana przez Polską Agencję Informacji i Inwestycji Zagranicznych za największą w Polsce w 2010 roku. Jej wartość to 140 mln euro (627,2 mln zł), z czego z UE z programu Innowacyjna Gospodarka pochodzi 145,7 mln zł. Pieniądze te otrzymała spółka z o.o. Swedspan z grupy IKEA na projekt dotyczący wzrostu jej konkurencyjności poprzez innowacyjną produkcję. W fabryce będą wytwarzane ultra cienkie płyty HDF do produkcji mebli.\nFabryka w Koszkach została zbudowana w niecały rok, oficjalne otwarcie zaplanowano na najbliższy piątek. Pełną moc produkcyjną ma osiągnąć we wrześniu. Docelowo będzie tam produkowane 250 tys. metrów sześc. płyty HDF rocznie. Potem powstanie tam także nowoczesny tartak (do stycznia 2012) oraz zakład wykańczania płyt i cięcia ich na wymiar (rok później).\nPrzy budowie fabryki pracowało około pół tysiąca osób. Spółka Swedspan przyjęła już do pracy około 100 osób. Po zakończeniu planowanych etapów inwestycji ma tam pracować 250 osób.\n[ ( http://static1.money.pl/i/h/237/t140525.jpg ) ] (http://news.money.pl/artykul/eksplozje;w;centrach;ikea;sprawcy;nieznani,134,0,841862.html) Eksplozje w centrach IKEA. Sprawcy nieznani Improwizowane ładunki wybuchowe niewielkiej mocy eksplodowały wczoraj w centrach IKEA w Belgii, Holandii i Francji.\n[ ( http://static1.money.pl/i/nieruchomosci/o/artykuly/n_1744/1306098338_szczecin_biurowceikea1.tiny.jpg ) ] (http://dom.money.pl/wiadomosci/inwestycje/artykul/przy;bramie;portowej;stana;biurowce;ikei,117,0,834421.html) Przy Bramie Portowej staną biurowce Ikei Spółka SwedeCenter, część koncertu Inter Ikea, do końca 2012 roku przy Bramie Portowej w Szczecinie...\n[ ( http://static1.money.pl/i/h/51/t85811.jpg ) ] (http://praca.money.pl/wiadomosci/artykul/brakuje;im;zegarmistrzow;licza;na;polakow,221,0,822237.html) Brakuje im zegarmistrzów. Liczą na Polaków Szwajcarzy od maja otworzyli nam swój rynek pracy. Oferty zatrudnienia czekają - mówią przedstawiciele firm rekrutacyjnych.


Domowa nalewka z cytryn -jak limoncello - Skutecznie.Tv | video przepisy na proste, smaczne i szybkie w przygotowaniu dania\nby MaGda on 17 stycznia 2014 z 12 komentarzy\nNie za słodka, cytrynowa, o przyjemnej cytrusowej goryczce…\nŚwietna domowa nalewka z cytryn, polecam szczególnie zimą, ale sprawdzi się rzecz jasna o każdej porze roku. Według mnie wybitnie przypomina smak włoskiego limoncello, ale jest lepsza, bo głębsza i bogatsza w smaku. Choć może to tylko moje subiektywne odczucie/złudzenie?\nSmakuje sama w sobie, bez żadnych dodatków. Odnajdzie się także w drinkach i w zasadzie, poza klasycznymi małymi nalewkowymi kieliszkami, serwuję ją tak, jak serwowałabym limoncello:)\nSkładniki oraz szczegółowy przepis podaję poniżej:) Wypróbuj i podziel się Twoją opinią! A oto filmik jak przygotować domową nalewkę z cytryn, smakiem przypominającą limoncello:) Zapraszam do obejrzenia!\nczas przygotowania: 15 minut pracy własnej + 2 x 24 godziny czekania:)\n/proporcje na ok. 1,2 litra nalewki –zależy jak soczyste są cytryny;)/\n7 dużych cytryn (jeśli macie wybór, to najlepiej takie o niewoskowanej skórce)\ngotująca woda do sparzenia (tyle, by przykryła cytryny w całości)\n1 szklanka (poj. 200 ml) cukru\n/może być waniliowy, taki domowy, który stoi jakiś czas z laskami wanilii;)/\n500 ml przegotowanej i ostudzonej wody lub wody mineralnej\nCytryny myję pod bieżącą wodą.\nZagotowuję wodę –wody tyle, by zakryła cytryny w całości (można odmierzyć: cytryny wkładam do garnka, zalewam wodą tak, by całe były w niej zanurzone, po czym je wyjmuję, a pozostałą w garnku wodę zagotowuję).\nW tym czasie z cytryn odkrawam końcówki z obu stron.\nNie pytajcie poco:) Taki mam przepis i tak robię, bo mi to pasuje. Myślę jednak, że można odkroić końce także dopiero po ich wyparzeniu;))\nDokładnie myję i wyparzam duży słój (taki, który pomieści te cytryny zalane litrem płynu).\nTak przygotowane cytryny wkładam do wrzącej wody, wyłączam grzanie i zostawiam je we wrzątku na 10 minut.\nPo tym czasie wyjmuję, przekrawam na pół i wkładam do słoja. Zasypuję cukrem i zalewam wodą oraz spirytusem. Cukier można także rozpuścić w wodzie, tą wodą zalać cytryny i dopiero na to wlać spirytus. Mieszam i odstawiam na 24 godziny.\nPo tym czasie wyjmuję cytryny i dokładnie wyciskam z nich sok do nalewki. Całość przelewam przez sito wyłożone gazą i rozlewam do umytych i wyparzonych butelek.\nZakręcam i zostawiam do odstania na minimum 24 godziny, ale im dłużej stoi, tym jest lepsza:)\nDoskonała nalewka na zimę, ale jako, że cytryny są dostępne o każdej porze roku, to można ją przyrządzić o każdej porze roku i po kilku dniach serwować:)\nSposób serwowania –jak zwykła nalewka lub tak, jak podalibyśmy limoncello. Np.:\n– w małych likierowych kieliszkach w temp. pokojowej\n– w szklankach do drinków na dużej ilości kruszonego lodu\n– do drinków (np. drink warstwowy: 1/3 likieru (spód) + 1/3 espresso (środek) + 1/3 śmietanki kawowej (góra) czy inne ulubione drinki)\nSkorzystałem z przepisu – dzięki ale dałem więcej dużych cytryn – 12 szt na 1/2 l spirytusu, 1/2 l wódki i 1/2 l wody :). Do tego zamiast zwykłego cukru – Dark Muscovado. Kolor nie zachęca ale smak i aromat!! Rewelacja 🙂\nSuper! Polecam wszystkim 😉 Pierwszy raz robiłam na Nowy Rok, a teraz na Wielkanoc przygotowuję. Znajomi bardzo polubili tą nalewkę, my też! Extra receptura! 🙂 Pozdrawiam!\nnaleweczkę zrobiłam wg przepisu. Wyszła rewelacyjna. pozdrawiam\nbede dzis robic z wodka wlasnie.\nCzy jezeli uzyje mniej cytryn ze skora a dodam jeszcze sok wycisniety to wyjdzie? Chce ominac ryzyko goryczki jak najbardziej sie da.\nTak, wyjdzie. Można też zrobić taką: http://gotuj.skutecznie.tv/2013/11/cytrynowka-wodka-cytrynowa-z-miodem/\nDo takiego sposobu konieczne są cytryny O CIENKIEJ SKÓRCE inaczej\nwszystko będzie zbyt gorzkie, tak mi się zrobiło.\nRadzę w wypadku grubych skór z grubbbbbbbą warstwą białego “albedo” cztery z siedmiu cytryn pozbawić tej białej skóry.\nRobię podobną tylko z 3 cytryn dużych i jednej małej słodkiej pomarańczy reszta to samo super sprawa.\nczy zamiast spirytusu można użyć wódki 40%?\nHmmm, nie próbowałam, więc nie wiem:( Jednak gdybym tak robiła, to wtedy nie rozcieńczałabym wódki wodą, tylko dałabym ją w całości zamiast spirytusu i wody (ew. wody tylko symbolicznie bym dolała). To jednak nalewka i ma mieć “procenty”…\nno tak 🙂 chyba jednak wypróbuje z samą wódką i dam znać jak wyszło 🙂\nkoniecznie poproszę! z wódką nigdy nie próbowałam i jestem ciekawa -dzięki:)\nJak zrobię to napisze o wrażeniach smakowych.Dziękuję i pozdrawiam.