Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym - PDF\nDownload "Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym"\n1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number Praca poglądowa Review Article Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym Quality assurance and quality control of microbiology culture media in medical laboratory Marzena Strzyż, Urszula Wendt Laboratoria Medyczne BRUSS Grupa ALAB Sp. z o.o. Streszczenie Medyczne laboratorium mikrobiologiczne wdrażające system zarządzania jakością zobligowane jest do kontrolowania jakości stosowanego wyposażenia, w tym także, pożywek mikrobiologicznych. Pożywki mikrobiologiczne odgrywają kluczową rolę w badaniach mikrobiologicznych. Jakość pożywek determinuje możliwość wzrostu, prawidłową identyfikację i poprawną ocenę lekowrażliwości drobnoustrojów. W laboratoriach mikrobiologicznych kontrola pożywek służy sprawdzeniu ich jakości i potwierdzeniu ich przydatności do stosowania w badaniach mikrobiologicznych. Kontrola ta obejmuje ogólną ocenę właściwości fizycznych i chemicznych oraz ocenę właściwości mikrobiologicznych takich jak jałowość, żyzność, selektywność, specyficzność oraz zdolność do oceny lekowrażliwości. Summary Medical microbiology laboratory which implement quality management system is obligated to control/ evaluation of quality of equipment, including, microbiology culture media. Microbiology culture media play a key role in microbiology examinations. Quality of culture media determinate possibility of growth, correct identification and accurate antimicrobial susceptibility testing. In medical laboratories control of culture media are used for control of their quality and for performance testing of culture media. Quality control include general estimation of physical and chemical characteristics and estimation of microbiological charakteristics like sterility, productivity, selectivity, specificity and ability for antimicrobial susceptibility testing. Słowa kluczowe: kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych, pożywki mikrobiologiczne, właściwości mikrobiologiczne pożywek Key words: quality control of microbiology culture media, microbiology culture media, microbiology characteristics of culture media Wstęp Wdrożenie systemu zarządzania jakością w medycznym laboratorium mikrobiologicznym wymaga uruchomienia i utrzymywania mechanizmów zapewniających wiarygodność uzyskiwanych wyników badań. Zgodnie z ISO/IEC oraz ISO [1, 2], jednym z czynników istotnie wpływających na jakość wyników badań jest wyposażenie laboratorium, którym są nie tylko urządzenia badawczopomiarowe, ale także odczynniki, wzorce odniesienia, itp. W przypadku badań mikrobiologicznych, dodatkowym elementem wyposażenia o szczególnym znaczeniu dla powtarzalności i wiarygodności wyników badań są pożywki mikrobiologiczne. Jakość pożywek determinuje bowiem, zarówno możliwość wykrycia drobnoustrojów w badanej próbce, jak też ich poprawnej identyfikacji i prawidłowej oceny lekowrażliwości. W procesie badawczym, nawet najlepiej dobrane do określonego kierunku badania pożywki, ale niewłaściwej jakości, mogą spowodować uzyskanie niewiarygodnego wyniku. Jest to powód, dla którego pożywki mikrobiologiczne muszą odpowiadać określonym kryteriom jakościowym, a laboratorium powinno zapewniać odpowiednią jakość pożywek oraz sprawdzać i potwierdzać spełnienie kryteriów jakości pożywek. W zależności od możliwości organizacyjnych, medyczne laboratoria mikrobiologiczne wykorzystują podłoża komercyjne lub przygotowują pożywki we własnym zakresie. Pożywki komercyjne są dostarczane do laboratorium w postaci gotowej do użycia lub jako częściowo przygotowane pożywki w postaci odwodnionych granulatów ewentualnie proszków, z których należy przygotować pożywkę. Każda seria pożywki dostarczana jest do laboratorium wraz z certyfikatem jakości, w którym wytwórca potwierdza jej jakość. Certyfikat jakości 187\n2 Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym pożywki potwierdza wykonanie przez wytwórcę badań kontrolnych danej serii pożywki i przedstawia ich wyniki. W przypadku pożywek odwodnionych, certyfikat odnosi się do tej postaci, w jakiej pożywkę dostarczono do laboratorium, gdyż właściwości pożywki w jej ostatecznej postaci będą zależeć od sposobu przygotowania pożywki do użycia przez laboratorium. W przypadku, gdy laboratorium samodzielnie przygotowuje pożywki, cała odpowiedzialność za zapewnienie właściwości pożywek, tj. ich odpowiedniej jakości, spoczywa na laboratorium. W tej sytuacji, laboratorium jest zobligowane do zapewnienia jakości pożywek poprzez standaryzację procesu wytwarzania oraz samodzielnego kontrolowania ich jakości poprzez sprawdzanie właściwości pożywek. W celu określenia zakresu i częstotliwości kontroli pożywek mikrobiologicznych należy posłużyć się dokumentami normatywnymi opisującymi wymagania odnośnie zapewniania jakości pożywek w procesie wytwarzania oraz ich sprawdzania, tj. kontroli jakości. Dokumentami takimi są: norma EN określająca kryteria oceny jakości pożywek do diagnostyki in vitro  oraz specyfikacja techniczna ISO/TS [4, 5]. Specyfikacja ta składa się z dwóch części: ISO/TS dokument przedstawiający wytyczne dotyczące kontrolowania jakości pożywek mikrobiologicznych przygotowywanych w laboratorium  ISO/TS dokument zawierający wytyczne przygotowywania i wytwarzania pożywek w laboratorium . Zgodnie z wymaganiami ISO/IEC (pkt ) oraz ISO (pkt ), laboratorium powinno poddawać sprawdzeniom wyposażenie i materiały, które w istotny sposób wpływają na wiarygodność wyników badań, przy czym sprawdzeń tych, należy dokonywać przed użyciem danego wyposażenia w procesie badawczym [1, 2]. Oznacza to, że ze względu na kluczową rolę pożywek w badaniach mikrobiologicznych, należy sprawdzać także pożywki. O ile kontrolowanie jakości pożywek wykonywanych w laboratorium wydaje się oczywiste, to jednak pojawia się pytanie o konieczność sprawdzania pożywek komercyjnych. Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w dokumencie EA-04/10 Akredytacja laboratoriów mikrobiologicznych , w którym w pkt. 7 zapisano wymaganie, iż przed pierwszym użyciem, sprawdzać należy zarówno pożywki przygotowywane w laboratoriach, jak i pożywki gotowe do użycia. Wyjątkiem są gotowe do użycia lub częściowo przygotowane pożywki (pożywki suche), których wytwórca posiada potwierdzony odpowiednim certyfikatem system jakości jakim jest, np. system zarządzania zgodny z wymaganiami normy ISO 9001 lub ISO (system zarządzania obowiązujący wytwórców wyposażenia do diagnostyki in vitro - przyp. autorów) [7, 8]. W takim przypadku, wykorzystywana jest bowiem zasada oczekiwania stałej jakości dostaw, i laboratorium może zakres sprawdzania jakości pożywek istotnie ograniczyć. Zasada ta nie obowiązuje w przypadku wytwórców, którzy nie posiadają potwierdzonego systemu zarządzania, czego konsekwencją jest konieczność sprawdzania przez laboratorium jakości pożywek, mimo dostarczenia przez wytwórcę certyfikatu jakości danej serii pożywki. Od jakich czynników zależy jakość pożywek, na jakie etapy i czynności procesu wytwarzania pożywek należy zwrócić szczególną uwagę w celu zapewnienia ich jakości, jaki powinien być zakres i szczegółowość kontroli, jak przeprowadzić kontrolę pożywek mikrobiologicznych w laboratorium? Niniejsze opracowanie ma na celu udzielenie odpowiedzi na te pytania, szczególnie w odniesieniu do pożywek komercyjnych gotowych do użycia. 1. Parametry jakości pożywek mikrobiologicznych W zależności od kryterium , pożywki mikrobiologiczne można klasyfikować ze względu na: skład: podłoża syntetyczne o ściśle określonym składzie chemicznym i podłoża o nie w pełni zdefiniowanym składzie chemicznym ze względu na obecność składników pochodzenia naturalnego, konsystencję: pożywki stałe, półpłynne i płynne, zastosowanie: podłoża namnażające, różnicujące, wybiórcze, wybiórczo-różnicujące, transportowe, itd. postać pożywki: pożywki gotowe do użycia, pożywki suche i niekompletne. (Pochodzące z dokumentów normatywnych podstawowe definicje dotyczące pożywek przedstawia Tabela I). Jednak bez względu na postać, skład, stan czy przeznaczenie, pożywki mikrobiologiczne powinny posiadać odpowiednią jakość [3, 10, 11, 12]. Podstawowymi parametrami jakości pożywek są odpowiednie właściwości fizyczne i chemiczne, a także właściwości mikrobiologiczne takie jak jałowość oraz, zależne od składu chemicznego - żyzność, selektywność, specyficzność i zdolność do badania wrażliwości drobnoustrojów na leki . Wśród właściwości fizycznych jakimi powinna charakteryzować się pożywka o odpowiedniej jakości, można wymienić takie jak np. właściwa grubość warstwy i jednorodność podłoża, prawidłowa wartość ph, itd. Każda z tych cech jest na tyle istotna, że może warunkować użycie pożywki w procesie wykonania badania. Inną, ważną właściwością jest jałowość pożywki, która zapewnia ograniczenie możliwości uzyskania wyniku fałszywie dodatniego hodowli drobnoustrojów, będącego wynikiem zanieczyszczenia mikrobiologicznego pożywki przed jej użyciem do badań. Żyzność to taka cecha, która świadczy o właściwościach odżywczych pożywki wpływających na możliwość wzrostu drobnoustrojów. Pożywka charakteryzująca się odpowiednią żyznością to pożywka umożliwiająca szybki i intensywny wzrost drobnoustrojów. Żyzność wskazuje czy pożywka posiada prawidłowy skład, tj. zawiera wszystkie niezbędne do wzrostu drobnoustrojów składniki oraz czy stężenie tych składników jest prawidłowe. Inną cechą użytkową pożywki jest selektywność (wybiórczość), świadcząca o zdolności pożywki do wybiórczego hamowania wzrostu określonych grup drobnoustrojów. Cecha ta związana jest z obecnością w pożywce takich składników (suplementów), które wybiórczo hamują wzrost jednych drobnoustrojów, ale nie wpływają na możli- 188\n3 Tabela I Wybrane definicje dotyczące pożywek mikrobiologicznych, szczepów referencyjnych oraz kontroli właściwości pożywek. Pożywka mikrobiologiczna to zestaw substancji w płynnej, półpłynnej lub stałej postaci, zawierający naturalne i/lub syntetyczne składniki służące do namnożenia lub utrzymania przy życiu drobnoustrojów [PN-EN 1659:2004] Partia pożywki mikrobiologicznej (seria pożywki) to w pełni możliwa do zidentyfikowania jednostka pochodząca z określonej masy półproduktu lub gotowego produktu, jednolitego typu i jakości, która spełnia wymagania produkcyjne (kontrola w trakcie produkcji) i kryteria zapewnienia jakości, wytworzona w tym samym zdefiniowanym okresie produkcyjnym i oznakowana tym samym numerem serii [PN-EN 12322:2005] Pożywka gotowa do użycia to pożywka mikrobiologiczna, która jest dostarczona w pojemnikach, w formie gotowej do użycia (np. w płytkach Petriego, w probówkach lub innych pojemnikach) [PN-EN 1659:2004] Pożywka niekompletna to pożywka mikrobiologiczna, która wymaga co najmniej jeszcze jednego dodatkowego etapu pracy przed jej zamierzonym użyciem (np. rozpuszczenia, wylania do płytek, rozporcjowania, dodania suplementu/suplementów) [PN-EN 1659:2004] Pożywka sucha to pożywka mikrobiologiczna w postaci suchej, która nie jest gotowa do bezpośredniego użycia (np. proszki, granulaty, produkty liofilizowane) [PN-EN 1659:2004] Szczep referencyjny to drobnoustrój oznaczony przynajmniej do poziomu rodzaju i gatunku, skatalogowany i opisany zgodnie z jego właściwościami [PN-EN 12322:2005] Szczep macierzysty to partia fiolek/pojemników z hodowlą uzyskaną w laboratorium z pojedynczego przesiewu szczepu referencyjnego lub wiele fiolek/pojemników z tej samej serii szczepu referencyjnego od dostawcy[pn-en 12322:2005] Szczep kontrolny to drobnoustrój używany do mikrobiologicznej oceny działania pożywek mikrobiologicznych [PN-EN 12322:2005] wość jednoczesnego wzrostu innych drobnoustrojów. Dzięki tej właściwości pożywki, możemy hodować określone, wybrane grupy drobnoustrojów. Specyficzność pożywki to cecha zapewniająca właściwe różnicowanie drobnoustrojów wyhodowanych na danym podłożu. Rozróżnienie drobnoustrojów poprzez makroskopową ocenę stopnia nasilenia reakcji biochemicznych i/lub fizjologicznych (np. wielkość i kolor kolonii, obecność hemolizy, itp.) możliwe jest dzięki obecności w pożywce odpowiednich składników różnicujących. Kolejną właściwością pożywek jest zdolność do oceny wrażliwości drobnoustrojów na leki. Badanie lekowrażliwości wykonywane jest przy użyciu specjalnych pożywek, które mają umożliwić nie tylko wzrost drobnoustroju, ale także właściwą dyfuzję leku w pożywce, dzięki czemu warunkują prawidłowy wynik badania. 2. Czynniki wpływające na jakość pożywek mikrobiologicznych W procesie wytwarzania pożywek, co dotyczy zarówno laboratorium jak i wytwórców pożywek komercyjnych, należy zapewnić nadzorowanie wszystkich tych czynników i etapów postępowania, które mogą mieć wpływ na jakość pożywek mikrobiologicznych, tj. na ich właściwości fizyczne, chemiczne oraz właściwości mikrobiologiczne. Wśród czynników o największym znaczeniu dla jakości pożywek można wymienić [3, 4, 5]: jakość poszczególnych składników, w tym wody i suplementów, z których sporządzane są pożywki, skład ilościowy pożywek warunkujący właściwości odżywcze, sposób przeprowadzenia procedury przygotowania pożywek, proces sterylizacji warunkujący jałowość pożywek, sposób pakowania zabezpieczający przed wtórnym za- nieczyszczeniem mikrobiologicznym, odwodnieniem, destrukcyjnym działaniem światła, sposób i warunki przechowywania pożywek warunkujące stabilność właściwości pożywek, warunki transportu mające wpływ na stabilność pożywek. Nadzorowanie wymienionych czynników poprzez standaryzację procesu wytwarzania i przechowywania pożywek oraz wdrożenie odpowiednich mechanizmów kontrolnych obejmujących, zarówno poszczególne etapy wytwarzania pożywek, jak i sprawdzanie właściwości pożywki w jej końcowej postaci, są działaniami zapewniającymi, że do badań mikrobiologicznych zostaną użyte pożywki o właściwej jakości Pożywki wykonywane w laboratorium W przypadku laboratoriów samodzielnie wykonujących pożywki, istotne jest ustalenie zasad i mechanizmów nadzorowania wszystkich, oprócz transportu, etapów wytwarzania pożywek wpływających na ich jakość [4, 5, 10, 12, 13]. Jakość podłoża bezpośrednio zależy od jakości surowców stosowanych do jej wytworzenia, dlatego też zaleca się, aby laboratorium dokonywało zakupu komponentów i suplementów pożywek u renomowanych dostawców. W przypadku składników do sporządzania pożywek, ale także dla pożywek częściowo przygotowanych dostarczanych do laboratorium w postaci granulatu lub odwodnionego proszku, niezwykle istotne jest kierowanie się zasadą first in - first out (pierwsze przyszło pierwsze wyszło) [4, 13]. Wykorzystywanie tego typu składników i pożywek wiąże się z koniecznością sprawdzania szczelności opakowania, notowaniem daty pierwszego otwarcia oraz każdorazowym dokonywaniem oceny wizualnej zawartości otwieranego pojemnika. W przypadku stwierdzenia zmiany sypkości, zbrylenia, zmiany zabarwienia lub innych zmian fizyko-chemicznych, dane opakowanie 189\n4 Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym składnika lub pożywki należy odrzucić, a do przygotowania pożywki użyć innego opakowania. Jednym z głównych składników pożywek jest woda. W przypadku tego komponentu, parametry, które należy kontrolować to ph i przewodnictwo . Prawidłowo, wartość ph wody powinna mieścić się w zakresie od 5,5 do 7,5 [4, 13]. Wskaźnikiem stopnia czystości wody jest przewodność właściwa, która zależy od zawartości jonów soli organicznych i nieorganicznych, w tym także jonów miedzi, których obecność w pożywce wpływa hamująco na wzrost drobnoustrojów. Prawidłowo, przewodność właściwa wody mierzona w temperaturze 25 0 C nie powinna przekraczać 25 µs cm -1 [4, 13]. Wyższa przewodność świadczy o zwiększonej zawartości jonów, a więc niskiej czystości wody. Jeśli pomiar jest przeprowadzany w innej temperaturze, to w celu uzyskania prawidłowego wyniku przewodności, należy zastosować odpowiedni współczynnik przeliczeniowy dla rzeczywistej temperatury, w której dokonano pomiaru. W laboratorium, które samodzielnie przygotowuje pożywki, cały tok postępowania podczas przygotowywania i wytwarzania pożywek powinien być przeprowadzany zgodnie z recepturą danej pożywki, ustaloną procedurą i szczegółowo dokumentowany. Dokumentacja ta powinna umożliwić odtworzenie przebiegu całego procesu wytwarzania każdej partii pożywek w celu oceny poprawności przygotowania pożywki do użycia. Jałowość pożywki uzależniona jest od właściwego przeprowadzenia procesu sterylizacji. Sterylizację najczęściej wykonuje się za pomocą przegrzanej pary wodnej lub metodą filtracji . Sterylizację za pomocą pary wodnej przeprowadza się w autoklawie, a liczba pożywek jakie jednorazowo można poddać procesowi sterylizacji i czas trwania powinny być ściśle określone, bowiem podczas obróbki cieplej może dojść do niepożądanych reakcji między poszczególnymi składnikami pożywki lub do ich zniszczenia. Z tego powodu, cały proces sterylizacji powinien być stale monitorowany poprzez sprawdzanie temperatury i ciśnienia. Dodatkowym mechanizmem pozwalającym na ocenę poprawności procesu sterylizacji jest także monitorowanie skuteczności procesu sterylizacji za pomocą wskaźników fizycznych, chemicznych i biologicznych. Jakość pożywki w dużej mierze zależy także od warunków jej przechowywania [3, 4]. Pożywkom wytworzonym w laboratorium należy zapewnić takie warunki, aby uchronić je przed zmianą składu i wtórnym zanieczyszczeniem mikrobiologicznym. Zgodnie ze specyfikacja techniczną ISO/TS zaleca się, aby pożywki chronić przed dostępem światła, odwodnieniem i przechowywać je w temperaturze 5±3 0 C . W przypadku dłuższej ekspozycji na światło słoneczne lub sztuczne może dojść do zmian składu chemicznego pożywki, zaś odwodnienie może skutkować zmianą stężenia poszczególnych jej składników. W konsekwencji, w każdym z tych przypadków, dochodzi do zmian właściwości pożywki, a więc obniżenia jej jakości. Specyfikacja ISO/TS zaleca także, aby pożywek rozlanych na płytki nie przechowywać dłużej niż 2-4 tygodni, zaś pożywek rozlanych do butelek i probówek nie dłużej niż 3-6 miesięcy . Okres przechowywania danego typu podłoża można modyfikować na podstawie wyników badań wykonywanych podczas walidacji trwałości podłoża. Okres przydatności pożywek można wydłużać jeśli będą one przechowywane w szczelnych plastikowych opakowaniach zbiorczych. W celu wyeliminowania nadmiernego skraplania wody podczas przechowywania, płytki przed zamknięciem należy schodzić. Dla zapewnienia pełnej identyfikowalności stosowanych podłoży, każda płytka powinna być dokładnie opisana, poprzez umieszczenie na spodzie lub z boku płytki, daty przygotowania i/lub daty ważności, a także kodu wskazującego na rodzaj podłoża. Wszystkie te oznakowania umożliwiają pełną identyfikację serii danej pożywki Pożywki gotowe do użycia W przypadku podłóż gotowych do użycia odpowiednia jakość komponentów, prawidłowy skład pożywki, sposób wytwarzania i sterylizacji, jej właściwości fizyko-chemiczne i mikrobiologiczne gwarantowane są przez wytwórcę [7, 15]. Potwierdzeniem jakości danej serii pożywki jest stosowny certyfikat jakości, który wytwórca zobowiązany jest dostarczyć do laboratorium. W przypadku pożywek gotowych do użycia, jakość pożywki dostarczanej do laboratorium, zależy głównie od warunków transportu do laboratorium i sposobu przechowywania w laboratorium. Podczas transportu do laboratorium, najczęściej zapewnianego i organizowanego przez wytwórcę lub dystrybutora, pożywki powinny być zapakowane w sposób zabezpieczający je przed ewentualnymi uszkodzeniami mechanicznymi, a warunki w jakich są transportowane powinny chronić je przed przegrzaniem lub zamrożeniem oraz odwodnieniem. Transportowanie i przechowywanie pożywek w temperaturze znacznie wyższej od zalecanej przez wytwórcę, może doprowadzić do zmiany składu chemicznego pożywki (degradacja, niepożądane reakcje pomiędzy komponentami) oraz zmiany stężenia składników pożywki, co w konsekwencji może spowodować pogorszenie właściwości pożywki takich jak żyzność, selektywność i specyficzność. Następujące po sobie skrajne zmiany temperatury mogą natomiast doprowadzić do pojawienia się na wieczku płytki z pożywką wilgoci, spowodowanej nadmierną kondensacją wody . Zamrożenie może spowodować, że pożywki agarowe zupełnie nie będą nadawać się do użycia w procesie diagnostycznym, zaś w pożywkach płynnych może dojść do wytrącenia niektórych składników pożywki, co także uniemożliwia ich stosowanie. W przypadku komercyjnych podłóż gotowych do użycia, laboratorium bezwzględnie powinno przestrzegać instrukcji wytwórcy w zakresie warunków przechowywania oraz okresu przydatności pożywek do użycia. Informacje odnośnie warunków przechowywania danej pożywki zawarte są w firmowej instrukcji technicznej pożywki (opisie pożywki). 190\n5 3. Kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych Kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych służy do sprawdzania i/lub potwierdzania jakości, a tym samym, przydatności pożywek do wykonywania rutynowych badań mikrobiologicznych. Jak już wspomniano na wstępie, kontroli należy poddać pożywki wykonywane w laboratorium oraz pożywki pochodzenia komercyjnego . Kontrolę tę wykonuje się dla każdej serii pożywki stopniowo, etapami o różnym poziomie szczegółowości [3, 4, 13, 15]. Pierwszym etapem kontroli jest ocena ogólna, obejmująca określenie właściwości fizyko-chemicznych pożywki. Drugi etap, to ocena szczegółowa obejmująca mikrobiologiczne kryteria jakości pożywek charakteryzujące właściwości użytkowe pożywek, tj. jałowość, żyzność, selektywność i specyficzność. Zgodnie z EN 12322, daną partię pożywki można zaakceptować jako przydatną do stosowania w procesie diagnostycznym, tzn. uznać jej jakość za właściwą, jeśli jednocześnie spełnione są ogólne i mikrobiologiczne kryteria jakości . O zakresie kontroli jakości pożywek mikrobiologicznych decyduje laboratorium. Zakres kontroli jest uzależniony od tego, czy laboratorium wykorzystuje pożywki przygotowywane samodzielnie czy pożywki komercyjne. W przypadku pożywek wytwarzanych w laboratorium, należy przeprowadzać pełną kontrolę jakości pożywek  - ogólną i szczegółową, zgodnie z zaleceniami obowiązujących norm [3, 4, 5, 10]. W tym miejscu, trzeba zauważyć, że właściwie tylko norma europejska EN bardzo ogólnie odnosi się do kontrolowania pożywek mikrobiologicznych wykorzystywanych do diagnostyki in vitro. Pozostałe dokumenty normatywne, szczegółowo opisujące metody kontrolowania pożywek mikrobiologicznych, np. specyfikacja techniczna ISO/TS [4, 5], przeznaczone są do stosowania w laboratoriach mikrobiologii żywności i pasz. Specyfikacja ta podaje ogólne zasady kontrolowania pożywek mikrobiologicznych (metody kontroli i kryteria oceny), które ze względu na uniwersalność są stosowane do kontrolowania pożywek wykorzystywanych w laboratoriach o innych profilach badań mikrobiologicznych, w tym także w mikrobiologicznych laboratoriach medycznych . W przypadku pożywek komercyjnych wykorzystywanych do diagnostyki in vitro, zakres kontroli uzależniony jest, jak już wspomniano, od posiadania przez wytwórcę potwierdzonego systemu zarządzania jakością . Ze względu na brak szczegółowych wytycznych dotyczących pożywek do diagnostyki in vitro, w celu ustalenia sposobu wykonania kontroli tych pożywek, laboratorium może również oprzeć się na firmowej instrukcji technicznej pożywki. Instrukcja taka, oprócz opisu pożywki, powinna przedstawiać sposób przeprowadzenia kontroli danej pożywki, a także kryteria oceny poszczególnych parametrów jakości pożywki wraz z oczekiwanymi wynikami. Zgodnie z dyrektywą IVD  oraz obowiązującymi normami europejskimi [3, 4, 13], wytwórca zobowiązany jest do przekazania takich informacji do laboratorium. W przypadku pożywek komercyjnych, dodatkowym, wstępnym etapem kontrolnym, poprzedzającym właściwą kontrolę jakości pożywek, jest każdorazowe sprawdzenie dokumentacji dostawy oraz ocena opakowania transportowego [4, 13, 15] Kontrola wstępna dostawy pożywek komercyjnych Wstępna kontrola dostawy komercyjnych pożywek mikrobiologicznych obejmuje sprawdzenie dokumentacji potwierdzającej jakość pożywki dostarczanej przez wytwórcę dokumenty dostawy wskazujące na warunki transportu oraz certyfikat jakości [4, 13, 15]. Certyfikat ten dla każdej serii pożywek, powinien zawierać następujące dane: nazwę wytwórcy, nazwę produktu, numer serii i datę ważności, ogólną charakterystykę właściwości fizyko-chemicznych pożywki: kolor, ph, itp., charakterystykę mikrobiologiczną tj. wykaz szczepów kontrolnych użytych do przeprowadzenia kontroli danej serii pożywki wraz z opisem prawidłowej morfologii kolonii wyrosłych na pożywce. Podczas odbioru każdej dostawy pożywek, laboratorium zobowiązane jest do odnotowywania daty otrzymania dostawy oraz wizualnej oceny opakowania transportowego, tj. sprawdzenia jego oznakowania (dane identyfikujące pożywkę), szczelności i integralności [4, 13, 15]. Stwierdzenie uszkodzenia opakowania transportowego pożywek wskazuje na potencjalne obniżenie jakości pożywek i jest podstawą do złożenia reklamacji u wytwórcy lub dystrybutora Kontrola ogólna właściwości fizycznych i chemicznych pożywki Właściwości fizyczne i chemiczne oceniane są głównie poprzez wizualną, makroskopową ocenę wyglądu pożywki. Kontrola ta jest łatwa do przeprowadzenia i bardzo przydatna, gdyż przed rozpoczęciem szczegółowych badań kontrolnych, może wskazywać na zmiany jakości pożywki. Przykładowo, inne niż oczekiwane zabarwienie pożywki może świadczyć o nieprawidłowym jej składzie chemicznym. Właściwości fizyczne i chemiczne należy kontrolować dla każdej partii pożywek, zarówno tych przygotowanych w laboratorium, jak i komercyjnych [3, 4, 13]. Kontrola pożywek do diagnostyki in vitro obejmuje ocenę [3, 15]: ilości produktu w opakowaniu (w przypadku pożywek sypkich), grubości warstwy agaru i formy wypełnienia dla podłoży stałych oraz objętości pożywki płynnej, wyglądu zewnętrznego, tj. zabarwienia, klarowności, obecności artefaktów, jednorodności, stabilności i konsystencji żelu, wyglądu zewnętrznego specyficznych pożywek, np. agaru z krwią, zawartości wilgoci lub homogenność suchych pożywek tj. czy pożywka nie uległa zbryleniu, wartości ph. Jedną z ważniejszych cech fizycznych jest ph, które powinno być sprawdzane szczególnie podczas przygotowywania 191\n6 Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym podłóż w laboratorium, tj. przed i po autoklawowaniu przy użyciu wzorcowanego pehametru. Zasadniczo, przyjmuje się, że schłodzona do temperatury 25 C, pożywka powinna mieć wymaganą wartość ph ± 0,2 jednostki ph , np. agar XLD powinien mieć ph 7,4± 0,2. W przypadku gotowych do użycia pożywek komercyjnych, najczęściej spotykane nieprawidłowości dotyczące właściwości fizycznych i chemicznych obejmują : niewystarczającą ilość agaru w płytce tj. < 3 mm lub pożywki w butelce/probówce, pęknięcie lub uszkodzenie płytki, oderwanie agaru od płytki, zamrożenie lub roztopienie agaru, hemolizę krwi w pożywce, chropowatość powierzchni agaru, nadmiar pęcherzyków na powierzchni agaru, nadmiar wilgoci lub odwodnienie, nietypowe zabarwienie pożywki, obecność zanieczyszczeń mikrobiologicznych widocznych gołym okiem. Stwierdzenie jakiejkolwiek z wymienionych nieprawidłowości w makroskopowej ocenie właściwości pożywki, upoważnia do reklamacji danej partii pożywki u wytwórcy/ dostawcy Kontrola szczegółowa właściwości mikrobiologicznych pożywek Metody kontroli poszczególnych parametrów wskazujących na właściwości mikrobiologiczne pożywek oraz kryteria ich oceny zostały opisane w ISO/TR [4, 5, 10]. Wyjątkiem jest badanie przydatności pożywek do oceny lekowrażliwości, które, jak podano w EN 12322, należy wykonywać zgodnie z odpowiednimi metodami referencyjnymi . Kontrola właściwości mikrobiologicznych pożywek ma na celu sprawdzenie obecności zanieczyszczeń mikrobiologicznych w pożywce, intensywności wzrostu drobnoustrojów na danej pożywce, zahamowania wzrostu mikroflory towarzyszącej, potwierdzenie, że wyhodowane drobnoustroje (szczep kontrolny) wykazują charakterystyczne dla swojego gatunku cechy biochemiczne i fizjologiczne oraz sprawdzenie przydatności do badania lekowrażliwości. Dlatego też, kontrola ta obejmuje tzw. mikrobiologiczne kryteria jakości : zanieczyszczenia mikrobiologiczne - badany parametr to jałowość, cechy pożywki wpływające na wzrost drobnoustrojów: właściwości odżywcze - badany parametr to żyzność, właściwości selektywne - badany parametr to selektywność, cechy pożywki wpływające na ocenę właściwości biochemicznych i fizjologicznych drobnoustrojów - badany parametr to specyficzność, przydatność do badania wrażliwości drobnoustrojów na leki. Kontrolę właściwości mikrobiologicznych, określanych też jako właściwości użytkowe pożywek , należy wykonywać zawsze wtedy, gdy laboratorium rozpoczyna pracę z nową serią składników pożywek, dla nowej partii pożywek sporządzonych w laboratorium, przy zmianie dostawcy pożywek, a także w przypadku zaistnienia wątpliwości dotyczących jakości danej serii pożywek, o czym można wnioskować na podstawie wyników ogólnej kontroli pożywek mikrobiologicznych . Do oceny właściwości mikrobiologicznych pożywek wpływających na wzrost, tj. żyzności i selektywności drobnoustrojów, należy wykorzystywać metody ilościowe i półilościowe , zaś do oceny specyficzności - metody jakościowe. Niezbędnym warunkiem przeprowadzenia tej kontroli jest zastosowanie odpowiednich szczepów kontrolnych Kontrola jałowości pożywek Zgodnie z normą EN 12322, pożywki mikrobiologiczne można podzielić na te, które są sterylizowane w końcowym opakowaniu oraz na pożywki gotowe do użycia wyprodukowane w sposób eliminujący lub ograniczający zanieczyszczenia do akceptowalnego minimum . Norma EN zaleca, aby odpowiednia liczba pożywek z każdej partii była badana pod kątem zanieczyszczeń mikrobiologicznych . Ocenę jałowości przeprowadza się inkubując pożywki w temperaturze odpowiedniej dla stosowanej metody badania przez co najmniej 3 dni ( 72 godziny) . Norma EN nie precyzuje jednak ile pożywek należy poddać kontroli jałowości i w jakiej dokładnie temperaturze je inkubować. Dlatego też, w celu prawidłowego przeprowadzenia badania jałowości możemy oprzeć się na postanowieniach innego dokumentu dotyczącego wytwarzania i kontroli jakości pożywek tj. ISO/TS lub skorzystać z wytycznych wytwórców pożywek. W specyfikacji tej podano, iż pod względem jałowości należy badać, np. jedną płytkę/butelkę lub 1% płytek/butelek z początku i końca partii produkcyjnej, inkubując pożywki co najmniej 18 godzin w temperaturze 37 C lub temperaturze w jakiej pożywka jest stosowana w procedurze badawczej . W przypadku pożywek sterylizowanych w końcowym opakowaniu, jałowość powinna być zagwarantowana poprzez zastosowanie przez wytwórcę zwalidowanego procesu sterylizacji całkowicie eliminującego zanieczyszczenia mikrobiologiczne [3, 7], co oznacza, że w żadnym z końcowych opakowań, pożywki nie powinny wykazywać wzrostu drobnoustrojów. W przypadku pożywek przygotowywanych w warunkach aseptycznych, dopuszcza się zanieczyszczenie mikrobiologiczne w mniej niż 5% całej partii pożywek . Jeżeli poziom zanieczyszczeń mikrobiologicznych przekracza 5% danej partii pożywki, to powinna ona być odrzucona . Kontrolę jałowości należy przeprowadzać zarówno dla pożywek przygotowywanych w laboratorium, jak i dla pożywek komercyjnych Zasady doboru szczepów kontrolnych Prawidłowe przeprowadzenie kontroli żyzności, selektywności i specyficzności, wymaga aby dla każdej kontrolowanej 192\n7 pożywki skomponować odpowiednio dobrany zestaw szczepów kontrolnych przygotowanych na bazie szczepów referencyjnych . W tym celu, laboratorium powinno dysponować odpowiednimi szczepami referencyjnymi pochodzącymi z uznanych kolekcji stowarzyszonych w European Culture Collection s Organization (ECCO) lub World Federation for Culture Collection (WFCC) . Przykładem takiej kolekcji jest ATCC (American Type Culture Collection). Prawidłowo skomponowany zestaw szczepów kontrolnych, określanych też jako organizmy testowe , powinien zawierać : szczep stanowiący kontrolę dodatnią (tzw. szczep docelowy, target) posiadający typowe cechy, silnie rosnący na danej pożywce, wykazujący dodatni wynik testu, szczep stanowiący kontrolę słabo dodatnią słabo rosnący na badanej pożywce, wykazujący z opóźnieniem wynik testu, szczep stanowiący kontrolę ujemną (non-target) - wykazujący częściowe lub całkowite zahamowanie wzrostu na badanej pożywce, wykazujący ujemny wynik testu. Do oceny selektywności koniecznym wydaje się także zastosowanie szczepu dającego inne od szczepu docelowego reakcje biochemiczne. Zestawy szczepów kontrolnych dla poszczególnych rodzajów pożywek, laboratorium ustala samodzielnie kierując się przedstawionymi powyżej zasadami. Przykładowe zestawy szczepów kontrolnych, jakie można zastosować do kontroli pożywek wykorzystywanych do diagnostyki in vitro przedstawia Tabela II. Dodatkowym warunkiem uzyskiwania wiarygodnych wyników badań kontrolnych jest właściwe postępowanie ze szczepami referencyjnymi. Bardzo dobrym źródłem informacji i wytycznych dotyczących prawidłowego postępowania ze szczepami referencyjnymi jest raport techniczny ISO  Ilościowa i półilościowa kontrola żyzności pożywek Ocenę żyzności pożywek stałych należy wykonywać metodą ilościową , która opiera się na określeniu tzw. współczynnika żyzności (Productivity Ratio, PR), wyrażającego stosunek całkowitej liczby kolonii wyrosłych na kontrolowanej pożywce do całkowitej liczby kolonii wyrosłych na pożywce referencyjnej [5, 10, 13]. Sposób obliczania tego współczynnika przedstawia następujący wzór: PR = Ns / No gdzie PR współczynnik żyzności (Productivity Ratio) Ns całkowita liczba kolonii na pożywce badanej No całkowita liczba kolonii na pożywce referencyjnej Tak więc, dla poprawnego wykonania tego badania kontrolnego należy zastosować tzw. pożywkę referencyjną, pełnią- Tabela II Przykładowe zestawy szczepów kontrolnych do oceny żyzności, selektywności oraz specyficzności pożywek (opracowanie własne na podstawie certyfikatów kontroli jakości wytwórców, ISO/TS , M22-A3). Nazwa pożywki Cecha Szczepy testowe Kryterium oceny- intensywność wzrostu Kryterium oceny-reakcje charakterystyczne żyzność Salmonella enterica ATCC Dobry wzrost Czerwone kolonie z czarnym środkiem XLD selektywność Enterococcus faecalis ATCC Całkowite zahamowanie wzrostu - specyficzność Escherichia coli ATCC 8739 Częściowe lub całkowite zahamowanie wzrostu Żółte kolonie żyzność E. coli ATCC Dobry wzrost Kolonie laktozo dodatnie MCK selektywność Enterococcus faecalis ATCC Całkowite zahamowanie wzrostu - specyficzność Proteus vulgaris ATCC 6380 Dobry wzrost Kolonie laktozo ujemne żyzność Salmonella enterica ATCC Dobry wzrost Zielone kolonie z czarnym środkiem HEKT selektywność Enterococcus faecalis ATCC Zahamowanie wzrostu - specyficzność E. coli ATCC Częściowe lub całkowite zahamowanie wzrostu Łososiowo -żółte kolonie 193\n8 Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym cą rolę pożywki odniesienia, do której porównujemy pożywkę badaną. Najczęściej, pożywką referencyjną jest pożywka nieselektywna, zapewniająca optymalny wzrost wszystkich szczepów kontrolnych, dodatnich i ujemnych. Jako pożywkę referencyjną można także stosować ten sam rodzaj pożywki innej partii, która została już skontrolowana [5, 13]. W metodzie tej, na pożywkę badaną oraz referencyjną należy posiać po 0,1 ml zawiesiny szczepu kontrolnego o tak dobranym stężeniu drobnoustrojów, aby po inkubacji uzyskać policzalną liczbę kolonii. Zawiesinę bakteryjną dokładnie rozprowadzić na pożywkach za pomocą głaszczki. Po zakończeniu inkubacji, policzyć kolonie wyrosłe na pożywkach i obliczyć współczynnik żyzności (PR). Dodatkowo, ocenić wygląd i wielkość wyrosłych kolonii. Prawidłowo, żyzność pożywki jest właściwa jeśli dla pożywek selektywnych wartość współczynnika żyzności wynosi co najmniej 0,1, zaś dla pożywek nieselektywnych co najmniej 0,7 [5, 10, 13]. W przypadku niektórych pożywek dopuszcza się jednak bardziej liberalne kryteria . Przyjmuje się, że w metodzie tej wzrost szczepu dodatniego na kontrolowanej pożywce powinien wynosić co najmniej 70% wzrostu uzyskanego na pożywce referencyjnej . Inną metodą oceny żyzności pożywek stałych jest półilościowa ekonometryczna metoda posiewu rysowego [5, 13]. W metodzie tej, oceny żyzności dokonuje się poprzez wyznaczenie indeksu wzrostu (Growth Index, GI). Ezą o pojemności 1 µl nachyloną pod kątem 20 o -30 o w stosunku do podłoża, należy wykonać posiew rysowy dokładnie według poniższego schematu (Ryc.1) całej długości 0,5 punktu - uzyskuje linia, na której stwierdzamy wzrost na połowie długości 0 punktów uzyskuje linia, na której nie stwierdzono wzrostu lub wzrost jest mniejszy niż połowa długości posianej linii. Prawidłowo, indeks wzrostu dla szczepu dodatniego powinien wynosić co najmniej 6 punktów [5, 10, 13], zaś wzrost szczepu ujemnego powinien być całkowicie lub częściowo zahamowany. Wykonanie badania kontrolnego tą metodą wymaga sporego doświadczenia w jej stosowaniu (Rycina 2). Rycina 2 Ocena żyzności pożywek agarowych półilościową metodą ekonometryczną. Przykład wzrostu Salmonella enterica ATCC na pożywce XLD Ilościowa kontrola selektywności pożywek Kontrola wybiórczości pożywek selektywnych ma na celu wykazanie prawidłowego działania składników warunkujących selektywność danej pożywki. Kontrolę selektywności pożywki można przeprowadzić metodą ilościową poprzez obliczenie tzw. współczynnika selektywności (Selectivity Factor, SF), który jest różnicą najwyższego rozcieńczenia dającego wzrost co najmniej 10 kolonii na pożywce referencyjnej, a najwyższym rozcieńczeniem dającym porównywalny wzrost na pożywce kontrolowanej [5, 10, 13]. Współczynnik selektywności obliczamy według następującego wzoru: Rycina 1 Schemat posiewu rysowego w metodzie ekonometrycznej wg ISO Odstępy między kolejnymi liniami posiewu powinny wynosić dokładnie 0,5 cm. Do badania należy użyć zawiesiny dodatniego szczepu kontrolnego (target), zawierającej 10 3 do 10 4 jednostek tworzących kolonie (jtk) w 1µl oraz ujemnego szczepu kontrolnego o stężeniu zawiesiny 10 4 do 10 6 jtk w 1µl. Indeks wzrostu wylicza się poprzez zsumowanie punktów przyznawanych każdej posianej linii według następującej skali: 1 punkt - uzyskuje linia, na której stwierdzamy wzrost na SF = Do Ds gdzie: SF współczynnik selektywności (Selectivity Factor) wyrażony w log 10 Do najwyższe rozcieńczenie dające wzrost co najmniej 10 kolonii na pożywce referencyjnej Ds najwyższe rozcieńczenie dające porównywalny wzrost na pożywce badanej W celu wykonania badania należy przygotować szereg rozcieńczeń szczepu kontrolnego będącego kontrolą ujemną (non-target). Następnie, na pożywkę badaną i referencyjną wysiać po 0,1 ml każdego przygotowanego rozcieńczenia, rozprowadzić jałową głaszczką na powierzchni agaru i inkubować w cieplarce przez 48 godzin w temperaturze i atmos- 194\n9 ferze w jakiej wykorzystywana jest pożywka w procedurze badawczej. Po inkubacji ocenić wygląd i wielkość kolonii, a do obliczenia współczynnika selektywności (SF) wybrać taką pożywkę kontrolowaną i taką pożywkę referencyjną, na których uzyskano porównywalny wzrost. Wartość współczynnika selektywności wyrażana jest jako logarytm dziesiętny, i prawidłowo dla pożywek selektywnych powinna wynosić co najmniej 2. Na pożywce selektywnej wzrost szczepów badanych powinien być częściowo lub całkowicie zahamowany. Stopień zahamowania wzrostu zależy od rodzaju szczepu kontrolnego i użytej pożywki, zwykle jednak przyjmuje się, że wzrost ulega zredukowaniu o współczynnik wynoszący 10 3 do 10 4 lub więcej, w porównaniu ze wzrostem na nieselektywnej pożywce referencyjnej  Jakościowa kontrola właściwości mikrobiologicznych pożywek stałych Innym sposobem oceny właściwości użytkowych pożywek jest jakościowa metoda posiewu rysowego [5,13]. W metodzie tej ezą o pojemności oczka 1µl dokonuje się posiewu rysowego jednego lub kilku szczepów kontrolnych na pożywkę. W przypadku posiewu kilku szczepów, linie posiewu poszczególnych szczepów nie powinny się krzyżować (Rycina 3). Zestaw szczepów kontrolnych można dobrać w taki sposób, aby jednocześnie ocenić żyzności, selektywności i specyficzności pożywki Do oceny żyzności, inokulum szczepu kontrolnego powinno zawierać 10 3 do 10 4 jtk w 1µl, do oceny selektywności inokulum szczepu kontrolnego powinno zawierać powyżej 10 4 jtk w 1 µl [5, 13]. W celu porównywalności wyników kontroli, zaleca się, aby oceny selektywności i specyficzności nie dokonywać wcześniej niż po 48 godzinach inkubacji pożywki. Po zakończeniu inkubacji, każdej posianej linii przyznawana jest odpowiednia liczba punktów w skali od 0 do 2. Liczba przyznawanych punktów odpowiada intensywności wzrostu szczepu kontrolnego na pożywce według następujących zasad: 0 punktów brak wzrostu na całej długości linii 1 punkt słaby wzrost na danej linii 2 punkty dobry wzrost na danej linii Dobry wzrost na całej długości linii posianego szczepu dodatniego (docelowego) pozwala na uzyskanie 2 punktów i oznacza, że kontrolowana pożywka posiada odpowiednią żyzność. Brak wzrostu szczepu docelowego może sugerować nieodpowiednią jakość pożywki, tj. nieprawidłowość składu pożywki. W przypadku pożywek selektywnych, brak wzrostu kontrolnego szczepu ujemnego (non-target) umożliwia ocenę właściwości selektywnych pożywki. Jednoczesna, makroskopowa ocena cech biochemicznych i fizjologicznych wyrosłych drobnoustrojów (morfologia kolonii, hemoliza, itp.), umożliwia dodatkową ocenę specyficzności kontrolowanej pożywki. Przykłady jakościowej oceny właściwości pożywek przy użyciu metody posiewu rysowego przedstawia Rycina 4. Wyniki uzyskane podczas kontroli metodą posiewu rysowego, należy porównywać z wynikami badań kontrolnych tych samych szczepów kontrolnych przedstawionymi przez wytwórcę w certyfikacie kontroli jakości danej serii pożywki (np. opisem wzrostu). Łatwość stosowania metody jakościowej do kontrolowania pożywek wynika z prostoty wykonania oraz możliwości jednoczesnej oceny żyzności, selektywności i specyficzności, i jest szczególnie polecana do kontrolowania pożywek gotowych do użycia. Doświadczenia własne pozwoliły wnioskować, że jakościowa metoda posiewu rysowego jest optymalną metodą do oceny pożywek chromogennych. W przypadku tych pożywek, oceniana jest żyzność, a reakcje barwne, dzięki obecności substratów chromogennych w podłożu umożliwiają ocenę specyficzności. W Tabeli II przedstawiono przykłady gotowych do użycia pożywek komercyjnych wraz z zestawem szczepów kontrolnych oraz kryteriami oceny wyników kontroli Badanie wrażliwości na antybiotyki Jedną z informacji o zasadniczym znaczeniu dla podjęcia właściwej antybiotykoterapii, jest informacja o wrażliwości wyhodowanego drobnoustroju na leki. Dlatego też, bardzo ważne jest zapewnienie wiarygodności wyników oceny lekowrażliwości drobnoustrojów, które najczęściej wykony- Rycina 3 Technika posiewu rysowego w jakościowej metodzie oceny właściwości użytkowych pożywek. a) Schemat posiewu rysowego jednego szczepu kontrolnego b) Schemat posiewu rysowego trzech różnych szczepów kontrolnych. 195\n10 Zapewnienie jakości i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych w laboratorium medycznym Rycina 4 Jakościowa ocena właściwości mikrobiologicznych (żyzność, selektywność, specyficzność) pożywek agarowych techniką posiewu rysowego, na przykładzie pożywek a) MCK - E. coli ATCC 25922, Enterococcus faecalis ATCC 29212, Proteus vulgaris ATCC 6380; b) HEKT Salmonella enterica ATCC 13076, Enterococcus faecalis ATCC 29212, E. coli ATCC wane jest metodą dyfuzyjno-krążkową. Na uwagę zasługuje fakt, że wynik tego badania zależy nie tylko od jakości stosowanych pożywek, ale także od jakości krążków z antybiotykami oraz techniki wykonania badania. Dlatego też, kontrola jakości metody dyfuzyjno-krążkowej ma charakter kompleksowy i pełni funkcję kontrolną nie tylko dla sprawdzania jakości stosowanych pożywek, ale także jakości krążków antybiotykowych oraz poprawności techniki wykonania badania. W celu prawidłowego przeprowadzania kontroli jakości pożywek do określania lekowrażliwości, norma EN zaleca stosowanie referencyjnych metod kontroli . Metody takie zostały opracowane przez organizacje fachowe jakimi są np. CLSI i EUCAST (tłumaczenie). Organizacje te opracowały i opublikowały zasady i procedury wykonywania kontroli jakości metody dyfuzyjno-krążkowej przy użyciu szczepów referencyjnych oraz sposób interpretowania i kryteria oceny wyników badań kontrolnych [17, 18, 19, 20]. Wykonanie kontroli jakości metody dyfuzyjno-krążkowej nie powinno przedstawiać większych trudności, gdyż dzięki KORLD, niezbędne procedury i dokumenty są powszechnie dostępne w języku polskim. Podsumowanie Niniejsze opracowanie oparto głównie na dokumentach normatywnych zawierających wymagania akredytacyjne dla laboratoriów mikrobiologicznych ISO/IEC 17025, ISO i EA-04/10 [1, 2, 6] oraz normach dotyczących nadzorowania pożywek mikrobiologicznych [3, 4, 5]. Zapewnienie jakości oraz kontrolowanie jakości pożywek mikrobiologicznych są jednym z zasadniczych elementów systemu zarządzania jakością w laboratorium mikrobiologicznym. Nadzorowanie procesu wytwarzania pożywek i kontrolowanie ich jakości wydają się oczywiste w przypadku pożywek wytwarzanych przez laboratorium na własne potrzeby, jednak konieczność kontrolowania pożywek gotowych do użycia jest stale dyskutowana. Uważa się bowiem, że pożywki komercyjne nie wymagają kontrolowania przez laboratorium, a certyfikat jakości pożywki dostarczony przez wytwórcę, jest wystarczającym dowodem ich właściwej jakości. Faktycznie, w amerykańskich wytycznych dotyczących kontrolowania pożywek komercyjnych (NCCLS, dokument M22-A3), nie wprowadzono obowiązku kontrolowania wszystkich pożywek komercyjnych . Trzeba jednak zwrócić uwagę, że wytyczne te, w zależności od przeznaczenia pożywek do określonych kierunków badań w celu wykrycia określonych grup drobnoustrojów, dzielą pożywki na dwie kategorie: pożywki zwolnione z kontroli (exempt media category), dla których certyfikat jakości wytwórcy może być wystarczającym potwierdzeniem jakości oraz pożywki określane jako nonexempt media category, których jakość obowiązkowo należy potwierdzać w laboratorium. Do pierwszej grupy pożywek zaliczono między innymi agar krwawy, Hektoen (HEK) agar, Columbia (CNA) agar. Do drugiej kategorii zaliczono, np. agar MacConkey z sorbitolem, agar czekoladowy z bacytracyną, bulion odżywczy. W przypadku laboratoriów mikrobiologicznych ubiegających się o akredytację Polskiego Centrum Akredytacji, wymagania dokumentów odniesienia, tj. ISO/ IEC 17025, ISO oraz EA-04/10 stanowiących kryterium oceny w procesie akredytacji, są jednak jednoznaczne i wskazują na obligatoryjny charakter kontroli jakości pożywek bez względu na źródło ich pochodzenia. Wspólnym elementem wymagań, zarówno norm europejskich [3, 4], jak i wytycznych amerykańskich (dokument M22-A3) , jest zobowiązanie laboratoriów medycznych do kontrolowania dokumentacji oraz cech fizyko-chemicznych każdej dostawy i/lub serii pożywek komercyjnych dostarczanych do laboratorium. Zgodnie z wymaganiami europejskimi , kontrola jakości pożywek powinna także obejmować właściwości mikrobiologiczne pożywek jałowość, żyzność, selektywność, specyficzność oraz zdolność do oceny lekowrażliwości. O ile metody kontroli zdolności pożywek do oceny wrażliwości na leki zostały dobrze opisane w piśmiennictwie fachowym [17, 18, 19, 20], to prawidłowe przeprowadzenie kontroli pozostałych parametrów jakości pożywek do diagnostyki in vitro jest dość trudne ze względu niedostateczną ilość odpowiednich dokumentów normatywnych oraz piśmiennictwa fachowego dotyczącego tego zagadnienia. Dlatego też, wydaje się wskazane korzystanie z innych, 196\n11 uniwersalnych dokumentów normatywnych przeznaczonych dla laboratoriów mikrobiologicznych o innym profilu badawczym  oraz firmowych instrukcji pożywek komercyjnych, zawierających informacje o sposobie wykonania kontroli i kryteriach oceny wyników kontroli, czego przykładem mogą być pożywki wykorzystywane w automatycznych systemach hodowli krwi i płynów ustrojowych. Laboratoria mikrobiologiczne starające się o akredytację, kontrolę jakości pożywek komercyjnych przeprowadzają nie tylko dla potwierdzenia ich jakości, ale także w celu kwalifikacji dostawców pożywek, gdyż kwalifikacja dostawców wyposażenia jest jednym z podstawowych wymagań akredytacyjnych [1, 2]. Niniejsze opracowanie nie wyczerpuje bardzo rozległego tematu jakim jest zapewnienie i kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych do diagnostyki in vitro. Jednak, nawet jeśli laboratorium nie wdraża systemu zarządzania jakością, to w celu zapewnienia wiarygodności wyników badań mikrobiologicznych, w zakresie swoich możliwości organizacyjnych i technicznych, powinno opracować i stosować mechanizmy kontrolowania pożywek mikrobiologicznych i, jeśli samo wytwarza pożywki, zapewniania ich jakości podczas procesu wytwarzania. 15. NCCLS, Quality Control for Commercially Prepared Microbiological Culture Media; Approved Standard-Third Edition, NC- CLS document M22-A3, Ogólna instrukcja dotycząca stosowania. Pożywki gotowe do użycia i częściowo przygotowane, instrukcja firmowa Becton Dickinson, July Antimicrobial susceptibility testing EUCAST disk diffusion method, EUCAST ver. 1.0, Dec EUCAST recommended strains for internal quality control, EU- CAST ver.1.3, Dec CLSI, Performance Standards for Antimicrobial Susceptibility Testing; Twentieth International Supplement, CLSI document M100-S18, Stefaniuk E., Standaryzacja testów lekowrażliwości i kontrola jakości. Aktualności BioMerieux 2006; 39: Zaakceptowano do publikacji: Adres do korespondencji: Dr n. med. Urszula Wendt Laboratoria Medyczne BRUSS Grupa ALAB Sp. z o.o Gdynia, ul. Powstania Styczniowego 9B tel. (58) , fax (58) Piśmiennictwo 1. PN-EN ISO/IEC 17025:2005/Ap1:2007. Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących, PKN, Warszawa PN-EN ISO 15189:2008. Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji, PKN, Warszawa PN-EN 12322: Wyroby medyczne do diagnostyki in vitro. Pożywki mikrobiologiczne Kryteria oceny działania pożywek mikrobiologicznych, PKN, Warszawa PKN-CEN ISO/TS : Mikrobiologia żywności i pasz. Wytyczne dotyczące przygotowania i wytwarzania pożywek. Część 1: Ogólne wytyczne dotyczące kontroli jakości pożywek przygotowywanych w laboratorium, PKN, Warszawa Kwiatek K. Kontrola jakości pożywek mikrobiologicznych według projektu normy pren ISO :2000. Aktualności biomerieux 2002; 20: EA-04/10. Akredytacja laboratoriów mikrobiologicznych, PCA. Warszawa Dyrektywa nr 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro. 8. PN-EN ISO 13485:2005. Wyroby medyczne. Systemy zarządzania jakością, wymagania dla celów przepisów prawnych. PKN, Warszawa PN-EN 1659: Systemy diagnostyczne in vitro. Pożywki mikrobiologiczne. Terminy i definicje. PKN, Warszawa Stefaniuk E. Laboratoryjna kontrola jakości podłoży mikrobiologicznych. Aktualności biomerieux 2008; 44: Zaręba T. Pożywki mikrobiologiczne. Laboratorium 2007; 6: Basu S, Pal A, Desai PK. Quality control of culture media in a microbiology laboratory. Indian J Med Microbiol 2005; 23: Materiały szkoleniowe Gdańskiej Fundacji Wody. 14. PN-EN ISO 7218:2008/Ap1:2010. Mikrobiologia żywności i pasz. Wymagania ogólne i zasady badań mikrobiologicznych, PKN, Warszawa


masolino - Przewodnik po Toskanii\nOpublikowane w 2022-02-15 2022-02-15\nKAPLICA BRANCACCICH – KLEJNOT RENESANSU\nW tym roku (2022) nadarza się wspaniała okazja, aby zobaczyć z bliska absolutne arcydzieło wczesnego renesansu, mianowicie kaplicę Brancaccich (cappella Brancacci) w kościele Santa Maria del Carmine we Florencji.\nGruntowną odnowę kaplicy rozpoczęto w styczniu i będzie ona trwała podobno rok. Władze miasta nie zamknęły jednak tego miejsca, lecz pozwoliły na wizyty w niektóre dni tygodnia, aby zobaczyć z bliskiej odległości freski. Ja oczywiście od razu skorzystałam, by tam zajrzeć poza sezonem, zrobić trochę zdjęć i opowiedzieć Wam o tym miejscu.\nKaplica po prawej stronie ołtarza w karmelitańskim kościele Santa Maria należała do bogatej rodziny handlarzy jedwabiem Brancaccich. (Na zdjęciu macie plan kościoła i klasztoru i właśnie po prawej stronie od ołtarza znajduje się kaplica Brancaccich).\nMusicie wiedzieć, iż Florencja stała się w czternastym wieku jednym z najbogatszych miast na świecie, wypełnionym kupcami i bankierami. Ich fortuny wiązały się często z podejrzanymi interesami, oszustwami i przede wszystkim, pożyczanie pieniędzy było bardzo potępiane przez kościół katolicki (mimo iż sam czerpał z niego korzyści). Samo w sobie bogactwo było źle widziane, a co dopiero pożyczanie pieniędzy na procent.\nWymyślono sobie więc sposób na wykupienie miejsca przynajmniej w czyśćcu, jeśli nie w niebie i na pośmiertne oczyszczenie nazwiska rodziny: patronat nad kościołami, kaplicami, klasztorami, dziełami religijnymi. Kto więcej miał pieniędzy, tym więcej inwestował w sztukę religijną i upięknianie miasta. W poprzednim artykule pisałam jak Kosma Stary zapłacił za odnowę całego klasztoru San Marco we Florencji.\nFelice Brancacci kilkanaście lat wcześniej zamówił ozdobę kaplicy rodzinnej w karmelitańskim kościele freskami z epizodami z życia Św. Piotra, patrona rodziny. Zamówienie zostało złożone u ówczesnego popularnego artysty Masolino da Panicale i jego młodego współpracownika Masaccio.\nTOMMASO DI SER GIOVANNI CZYLI MASACCIO\n“Rzeczy stworzone przed nim można nazwać namalowanymi, a jego rzeczy są żywe, prawdziwe i naturalne”. Tak napisał o Tomaszu Giorgio Vasari w Żywotach artystów. Patrząc na freski kaplicy i na inne dzieła artysty, trudno się z nim nie zgodzić. Młody mistrz pędzla, nazywany obraźliwie Masaccio (Tomaszysko), podobno z powodu zaniedbania i ogólnego roztargnienia, zrewolucjonizował sposób przedstawiania rzeczywistości w malarstwie.\nCiałom nadał ciężaru, plastyczności i ekspresji, stworzył realistyczne pejzaże i architekturę, zbudował przestrzeń trójwymiarową, używając perspektywy Brunelleschiego.\nTommaso był bardzo młody, kiedy zaczął pracę w kaplicy razem ze starszym Masolino, z którym pracował już wcześniej przy obrazie Sant’Anna Metterza, dzisiaj w Uffizi. Miał tylko 23 lata. Co więcej umarł również szybko bo w 1428 roku mając 27 lat. Krążą legendy, iż został otruty podczas podróży do Rzymu. Masolino natomiast wyjechał pracować na Węgry i z tych powodów freski w kaplicy Brancaccich nie zostały ukończone przez dwóch malarzy.\nKlasztor Santa Maria del Carmine\nKościół, który możecie zwiedzić bezpłatnie (i warto) został zbudowany w trzynastym i czternastym wieku. Niestety w 1771 roku podczas pożaru doznał dużych zniszczeń i dzisiaj możemy zobaczyć jego wersję osiemnastowieczną. Na szczęście barokowa kaplica Corsini po lewej stronie ołtarza i renesansowa kaplica Brancaccich ocalały w dość cudowny sposób.\nFreski zostały oczywiście z czasem pokryte kurzem, brudem i czernią, i myślano nawet, iż Masaccio używał kolorów ciemnych i nieprzyjemnych. Dopiero w latach 90 tych zeszłego wieku, po gruntownej odnowie fresków, odkryto ich prawdziwe kolory i odcienie, i zadziwiono się takim majstersztykiem.\nDo kaplicy wchodzi się osobnym wejściem i wizyty należy rezerwować telefonicznie lub mailowo, szczególnie w tym roku, kiedy będzie otwarta tylko w niektóre dni tygodnia.\nNa zdjęciu możecie zobaczyć kaplicę podczas aktualnej renowacji. Freski znajdują się na dwóch poziomach, na prawej i na lewej ścianie mamy sceny większe, koło ołtarza i na filarach, sceny mniejsze. Malowidła przedstawiają Grzech pierworodny i sceny z życia Św. Piotra. Czyli połączenie grzechu i zbawienie ludzkości przez ustanowienie pierwszego papieża na ziemi, Św. Piotra.\nKiedyś były jeszcze inne freski w lunetach i na sklepieniu, ale uległy one zniszczeniu. Tematyka pochodzi z Nowego testamentu, jak również ze Złotej legendy napisanej przez Jacopo da Varazze, bardzo popularnej, aż do siedemnastego wieku. W książce są spisane żywoty i cuda wielu świętych, i to z niej większośc artystów czerpała natchnienie i inspirację do scen religijnych.\nAdam i Ewa, Masolino; Wygnanie z raju, Masaccio\nADAM I EWA, KUSZENIE I WYGNANIE Z RAJU\nDwie przeciwne sceny na filarach zdecydowanie przeszły do historii sztuki.\nZ jednej strony Adam i Ewa jeszcze nieskażeni, zrównoważeni, szczęśliwi, przed ugryzieniem jabłka lub raczej jak mówi tradycja śródziemnomorska figi. Z drugiej stronie, w grozie i wstydzie, zakrywając własną nagość nasi przodkowie zostają wygnani z raju przez anioła ze szpadą. To właśnie ta scena wyszła spod ręki młodego Masaccio. Koniec klasyki i elegancji, czas na konkrety, ciała z krwi i kości, ciężkie i posiadające własny cień. Można porównać te dwie sceny do przejścia z eleganckiego stylu gotyckiego, lubianego na dworach arystokratów i papieża do stylu renesansowego, gdzie człowiek zajmuje swoje konkretne miejsce na ziemi.\nDuża scena po lewej stronie kaplicy jest przypisywana Masaccio. Jezus z apostołami przybywają do miasta, gdzie mają zapłacić czynsz. Jezus nakazuje Piotrowi złowienie ryby w pobliskim jeziorze i wyciągnięcie z jej brzucha monety do zapłaty. Trzy epizody są oddane na tej samej scenie, a postaci są łatwo rozpoznawalne. Podobno Felice Brancacci chciał pokazać dokładnie tę scenę, odnosząc się do pierwszego we Florencji rejestru nieruchomości w 1427 roku. Spis, jak można się domyślić, nie spotkał się z przychylnością bogaczy, mających zapłacić dość duże podatki za swoje posiadłości. Ta scena podkreśla ten obowiązek w alegoryczny sposób.\nMasaccio pokazuje naturalistyczny pejzaż swoich ziem rodzinnych, ekspresję postaci i ich poprawne przedstawienie w zbudowanej malarsko przestrzeni. Co to znaczy poprawne? Czyli takie, iż wydaje nam się, że jest głębia i trójwymiarowość. Pamiętacie obrazy bizantyjskie i średniowieczne? Nie było w nich głębi ani proporcji, ani anatomii. Masaccio wprowadza zupełnie inny sposób oddawania rzeczywistości w sztuce.\nZupełna rewolucja, która zapoczątkowała renesans.\nUZDROWIENIE KALEKI I WSKRZESZENIE TABITY\nScena przypisana głównie Masolino. W kontekście miasta, które wygląda jak Florencja, pokazane jest uzdrowienia kaleki w Jerozolimie i wskrzeszenie dobrej kobiety Tabity w Jafa. Uderza architektura oddanie wszystkich szczegółów. Florentyńczycy trzymali na oknach klatki i małpki na sznurku? A to dopiero ciekawostka.\nAutor pokazuje również eleganckie stroje dwóch postaci, obcisłe rajstopy, kolorowo i bogato udekorowane kaftany i nakrycia głowy. Florencja słynęła wszak ze swoich tkanin na całym świecie! Trochę marketingu nie zaszkodzi.\nKAZANIE ŚW. PIOTRA I CHRZEST NAWRÓCONYCH\nDwie małe sceny przy ołtarzu. Szczególnie chrzest przypisany Masaccio uderza oddaniem anatomii. Czyżby Masaccio już wykonywał sekcje zwłok, aby poznawać anatomię człowieka? Kto wie. W scenie oddaje wylewaną wodę i mokre włosy nowo ochrzczonego w niesamowicie realistyczny sposób.\nUZDROWIENIE, JAŁMUŻNA I ŚMIERĆ ANANIASZA\nŚw. Piotr uzdrawia chorych i kalekich swoim cieniem. Rewelacja. Natomiast w następnej scenie karze śmiercią chciwego Ananiasza. Ten zamiast oddać wszystkie pieniądze ze sprzedanej posiadłości na jałmużnę, chciał co nieco zachować dla siebie. Znowu ciekawy jest fakt nawoływania do dawania jałmużny i oddawania pieniędzy dla biednych, w kontekście rejestru nieruchomości, który miał pomóc najbiedniejszym we Florencji. Obie sceny namalował prawdopodobnie Masaccio.\nPRZYWRÓCENIE DO ŻYCIA TEOFILA, SYNA GUBERNATORA ANTIOCHII\nTa ogromna scena nie została zakończona przez Masolino i Masaccio, i w latach 80 tych piętnastego wieku zlecono dokończenie Filippino Lippi. Widać na niej inną stylistykę i szczególnie twarze wyglądają trochę jak doklejone. Podobno, kiedy Felice Brancacci został wygnany z Florencji w 1436 roku przez rywali Medyceuszy, twarze członków rodziny i ich stronników zostały “wymazane” z fresków, jak również ich herby i symbole. Filippino Lippi musiał więc domalować zupełnie inne twarze, niektóre podobno z masek pośmiertnych.\nŚw. Piotr wskrzesza tutaj syna gubernatora Antiochii podczas gdy Św. Paweł ubrany na zielono, klęczy i prosi o boże wsparcie. Widać tutaj wiele znanych postaci: Coluccio Salutati, młody Francesco Granacci, Piero Soderini.\nŚW. PAWEŁ ODWIEDZA PIOTRA W WIĘZIENIU, UWOLNIENIE PIOTRA I DYSPUTA Z SZYMONEM\nTe sceny po prawej stronie przypisuje się głównie Filippino Lippi i choć starał się on zachować styl i charakter fresków, widać na nich miękkość niektórych twarzy charakterystyczną również dla Botticellego i ciemny kontur postaci.\nPiotr jest pokazany podczas dysputy z magiem Szymonem, który również chciał uzdrawiać i chrzcić niewiernych. Od niego wywodzi się właśnie termin symonia, czyli sprzedawanie dostojeństw kościelnych. Z drugiej strony, widzimy ukrzyżowanie Piotra do góry nogami. Podobno historycy sztuki rozpoznali tutaj autoportret Filippino Lippi i jego kolegi po fachu Sandro Botticellego.\nFilmik z kaplicy\nJeśli więc będziecie we Florencji w 2022 roku, koniecznie pomyślcie o odwiedzeniu tej kaplicy. Ja oferuję wizyty również po drugiej stronie rzeki, w dzielnicy Oltrarno, gdzie znajduje się kościół Santa Maria del Carmine. Można więc zaplanować wizytę z wcześniejszą rezerwacją biletów do kaplicy Brancaccich.


ciekawostka » Strona 2 z 5 » Historykon.pl\nCzy wiesz, co to jest „SPAM”?\n27 kwietnia 2014 by Jakub Sikora 0 comments\nSPAM, jako zjawisko, istniał od początku istnienia sieci komputerowych i nie raz pewnie zetknąłeś się z nim przeglądając pocztę czy przeglądając strony internetowe, nie będę rozwodził się nad „spamem” w tym kontekście, chodzi mi zaś o SPAM jako… mielonkę! W dwudziestoleciu międzywojennym rodzina Rot rozpoczęła produkcję konserw mięsnych (mielonek, z […]\nCzy wiesz, kto i dlaczego wypowiedział te słowa – „Każdy oficer udający się w bój bez miecza jest nieodpowiednio uzbrojony”?\n22 grudnia 2013 by Jakub Sikora 1 comment\nSłowa te należą do Jacka Churchilla oficera British Army znanego także jako „Fighting Jack Churchill” i „Mad Jack”. John Malcolm Thorpe Fleming „Jack” Churchill urodził się 16 września 1906 w Surrey, w południowo-wschodniej Anglii. Ukończywszy Royal Military Academy w Sandhurst, w 1926 roku rozpoczął służbę w Birmie wraz z Regimentem […]\nCzy wiesz, z jakiej największej odległości snajper oddał celny strzał?\n18 grudnia 2013 by Jakub Sikora 1 comment\nMiało to miejsce podczas wojny w Afganistanie Brytyjski żołnierz (strzelec wyborowy) Craig Harrison, zestrzelił dwóch Talibów z odległości 2475 m. Harrison użył karabinu L115A3 Long Range Rifle. Warto nadmienić, że oficjalny zasięg tej broni to 1500 m. Dzięki swoim umiejętnościom i sprzyjającym warunkom pobił rekord kanadyjskiego strzelca wyborowego Roba Furlonga, […]\nCzy wiesz na czym polegała akcja „Jodła”?\n13 grudnia 2013 by Jakub Sikora 0 comments\nAkcja „Jodła” pierwotnie nazwana akcją „Wrzos” – została zmieniona po ucieczce na Zachód płk. Ryszarda Kuklińskiego. Operacja miała na celu zatrzymanie i umieszczenie w specjalnie przygotowanych aresztach i więzieniach wytypowanych osób, uznanych przez władze za groźne dla bezpieczeństwa państwa. W akcji wzięło udział około 10 tysięcy funkcjonariuszy, którzy wdzierali się […]\nCzy wiesz, że dzięki łasce cara Mikołaja I, powstały takie dzieła jak „Idiota”, „Zbrodnia i kara” czy też „Bracia Karamazow” wybitnego rosyjskiego pisarza Fiodora Dostojewskiego?\n9 grudnia 2013 by Jakub Sikora 0 comments\nPisarz związał się w połowie lat czterdziestych XIX wieku z grupą Michała Batuszewicza-Pietraszewskiego. Wspólnie zafascynowani byli dziełami francuskiego socjalisty Fouriera. Dostojewski mimo że nie był entuzjastą utopijnych poglądów tego Francuza ani zwolennikiem zbrojnego przewrotu w Rosji, miał jednak styczność z ludźmi o niekiedy bardzo radykalnych poglądach. A kontakty zaważyły na […]\n24 października 2013 by Jakub Sikora 0 comments\nBanknoty zwane „bierutkami” weszły do obiegu po dekrecie PKWN z 24 sierpnia 1944 roku. Miały nominały: 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych. Jak przystało na produkt rządu lubelskiego, nie były całkiem polskie. Zaprojektowane i wydrukowane zostały w drukarni Goznak w Moskwie. Nazwa Narodowego Banku […]\nCzy wiesz, że w katedrze poznańskiej przechowywany jest jeden z najstarszych zabytków uzbrojenia, znajdujących się w Polsce\n9 października 2013 by Jakub Sikora 1 comment\n. Jest nim – zgodnie z tradycją – miecz, którym święty Piotr odciął ucho Malchusowi, słudze arcykapłana. Wydarzenie to miało miejsce w Ogrodzie Oliwnym, podczas pojmania Chrystusa przez straż arcykapłana i Rzymian. Wedle tej samej tradycji Miecz do Polski trafił w 968r wraz z biskupem Jordanem. Jak zapisano: Papież Jan […]


Joanna Labuda 14.04.2021 16:30\nfot. screen 'Duże dzieci' TVP\nBliźniacy Maciej i Paweł Królowie wystąpili w programie "Duże dzieci", gdy mieli zaledwie dziewięć lat. Serca widzów podbili odwagą, szczerością i kreatywnością. Po zakończeniu show zniknęli jednak z ekranu. Co u nich słychać?\n"Duże dzieci". Co słychać u popularnych bliźniaków z programu?\nProgram "Duże dzieci" był hitem Telewizji Polskiej. Cegiełkę do sukcesu produkcji dołożyli Paweł i Maciej Królowie, czyli wygadani bliźniacy, którzy podbili serca widzów. Po zakończeniu show obaj postanowili skupić się na nauce i zamknąć rozdział związany z występami na małym ekranie. Po zdanej maturze w Kielcach przyjechali do stolicy, gdzie obaj podjęli studia na kierunku międzyobszarowe indywidualne studia humanistyczne i społeczne.\nWówczas zainspirował ich Iran, z którym poniekąd związali swoje życie. Paweł prowadzi bloga "Dariusz i Szeherezada", która gdzie opowiada o kulturze i obyczajach tego kraju.\nPaweł Król chętnie wypowiada się na tematy polityczne. Jak wynika z jego wpisów na Facebooku, jest zagorzałym przeciwnikiem partii rządzącej.\n(…) To nie znaczy, że pogardzam wszystkimi wyborcami PiS-u. Jest spory tłumek z niedomiarem refleksji i nadmiarem nienawiści do... wszystkiego, co się nawinie, tak naprawdę. Ale jest też (być może także wśród moich znajomych) garstka konserwatystów "z zasadami", którym nieobce jest wyświechtane, ale wdzięczne pojęcie honoru - pisał na Facebooku tuż przed wyborami prezydenckimi w 2020 roku.\nMaciej ożenił się z pochodzącą z Teheranu Tiną. W swoich mediach społecznościowych wielokrotnie zachwycał się swoją żoną.\n"Duże dzieci". Bliźniacy odpowiadają na zarzuty\nPod koniec marca tego roku na temat bliźniaków wypowiedział się Robert Walkowicz, czyli były kolega Pawła i Macieja z programu "Duże dzieci". Zarzucił im, że byli faworyzowani przez produkcję, a pozostali uczestnicy tłamszeni. Bracia odnieśli się do jego słów w rozmowie z Plejadą:\nNie chcemy tego komentować jakoś obszerniej. To są czyjeś wspomnienia i trudno z nimi polemizować. Minęło tyle lat, nie ma sensu tego rozgrzebywać. Dla nas to była fajna przygoda, mamy dobre wspomnienia, poznaliśmy w trakcie jej trwania przyjaciół – powiedział Maciej Król. I dodał: Wiadomo, że są osoby, które mogły to gorzej przeżyć. Bardzo im współczujemy, ale to jedyne, co możemy powiedzieć w tej sprawie.\nPrzypomnijmy, że show "Duże dzieci" było emitowane w latach 2005-2008.


Porównanie kredytów firmowych dla firm z krótkim stażem - maj 2021 - eBroker.pl\nData publikacji: 2021.05.14 godz. 15:17\nPoprawa perspektyw gospodarczych sprawia, że firmy śmielej patrzą w przyszłość. Sprawdzamy ofertę banków dla przedsiębiorców z niedługim stażem, którzy potrzebują środków.\nFot: Porównanie kredytów firmowych\nPrognozy Narodowego Banku Polskiego sugerują, że kolejne miesiące bieżącego roku będą upływały pod znakiem wyraźnego „odbicia” gospodarczego. Wspomniana instytucja przewiduje wzrost gospodarczy na poziomie 4,1% w całym 2021 r. Poprawa prognoz dla polskiej gospodarki połączona z jej „odmrażaniem” sprawia, że przedsiębiorcy są bardziej optymistyczni i skłonni do zaciągania kredytów niż chociażby dwa miesiące wcześniej. W ramach odpowiedzi na tę sytuację, postanowiliśmy zatem sprawdzić oferty finansowania bieżącej działalności oraz inwestycji dla firm z niedługim stażem rynkowym (10 miesięcy - 18 miesięcy).\nDo pożyczenia dużej kwoty nie trzeba wielu lat działalności …\nWarto nadmienić, że majowe porównanie przygotowane przez naszych ekspertów nie uwzględnia kredytów dla firm dopiero rozpoczynających swoją działalność. Takie oferty niestety często posiadają dość restrykcyjne ograniczenia. Co więcej, nie wszystkie banki oferują aktualnie „kredyt na start” dla firm. Oferta kredytów dla przedsiębiorstw z pewnym stażem rynkowym (min. 10 miesięcy - 18 miesięcy) jest szersza, co potwierdza między innymi poniższa tabela.\nKredyty dla firm z krótkim stażem rynkowym (maj 2021)\nNazwa kredytu Min. okres\ndziałalności Dodatkowe atuty kredytu i jego cechy Złóż wniosek\nna Selfie min. 10 miesięcy Kredyt dostępny bez wizyty w banku\n(do 600 000 zł\nna dowolny cel gospodarczy\nz decyzją kredytową w 20 minut)\nBank nie wymaga zabezpieczeń materialnych.\nProwizją min. 10 miesięcy Kredyt z prowizją niższą o 50%\ndostępny w oddziale albo zdalnie\n(decyzja w ciągu 20 minut)\nmaterialnych. Wartość kredytu do\n1 mln zł (mikrofirmy)\noraz 3 mln zł (małe firmy). Złóż wniosek »\nPrzedsiębiorca min. 12 miesięcy Decyzja kredytowa jest możliwa\nw ciągu 10 minut. Kredyt bez\nzabezpieczeń majątkowych i poręczycieli.\nBank oferuje elastyczną spłatę\n(np. zawieszenie rat).\nPieniądze (do 350 000 zł) na koncie\nnawet w 24 godziny. Złóż wniosek »\nLinia kredytowa dla\nbez zabezpieczeń min. 12 miesięcy\nzabezpieczenia) Bez zabezpieczenia można\notrzymać do 200 000 zł.\nIstnieje możliwość przeniesienia\nlinii z innego banku.\nod niewykorzystanej kwoty.\nBiznes Ekspres min. 12 miesięcy Bank finansuje do 100%\n(maksymalnie 500 000 zł).\nNie ma konieczności przedstawiania\nw PLN min. 12 miesięcy Kredyt na dowolny cel do 150 000 zł\nStałe oprocentowanie kredytu.\nBiznes min. 18 miesięcy Bank wypłaca nawet 300 000 zł\ni bez zabezpieczeń rzeczowych.\nz gwarancji de minimis.\nPożyczka MSP pow. 18 miesięcy Pożyczka do 500 000 zł na dowolny cel\nz opcją bez zabezpieczeń rzeczowych.\nw dniu wypełnienia wniosku.\nDo grona banków posiadających niewielkie wymagania odnośnie minimalnego czasu działalności gospodarczej zalicza się np. Alior Bank. Ten kredytodawca w ramach oferty kredytu, o który można wnioskować online (na selfie), pożycza mikrofirmom i małym firmom nawet 600 000 zł. Jeszcze wyższy limit dostępnej kwoty przewidziano w przypadku kredytu z prowizją obniżoną o połowę. Mowa o sumie wynoszącej do 1 mln zł (mikrofirmy) oraz 3 mln zł (małe firmy). Co ważne, nawet kredyt z Alior Banku o dużej wartości nie wymaga zabezpieczeń materialnych.\nNie każdy kredyt dla firm można otrzymać szybko i online\nPowyższa tabela prezentuje ofertę siedmiu wiodących banków, które jednoznacznie określają wymagania dotyczące niedługiego okresu działalności finansowanych firm. Propozycje instytucji innych niż Alior Bank również wydają się ciekawe. Nie wszystkie prezentowane banki umożliwiają jednak szybkie załatwienie potrzebnych formalności przez Internet. Taka sytuacja ma miejsce, mimo że pandemia od ponad roku motywuje do cyfryzacji procedur kredytowych.\nKlienci Alior Banku na pewno nie muszą obawiać się, że formalności utrudnią im szybkie pozyskanie potrzebnych środków. Zarówno Kredyt Firmowy na Selfie, jak i Kredyt Firmowy z Obniżoną Prowizją jest bowiem dostępny zdalnie, a decyzja kredytowa wydawana jest w ciągu 20 minut. Zabezpieczeniem finansowania z obniżoną prowizją jest gwarancją de minimis lub Cosme. Kredyt na selfie zabezpiecza gwarancja de minimis lub Cosme lub Kreatywna Europa. W obu przypadkach wymagany jest również weksel własny wystawiony na rzecz Alior Banku.


Górnictwo: targi podbiły Europę! - netTG.pl – Gospodarka - Ludzie\nGórnictwo: targi podbiły Europę!\nKatowickie Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego imponują wielkością, podobnie jak prezentowane na nich eksponaty\nKryzys rosyjsko-ukraiński sprawił, że Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE utrzymały pozycję największej i najbardziej prestiżowej imprezy wystawienniczej branży wydobywczej w Europie.\nTargi w Doniecku odbywały się co dwa lata we wrześniu, przemiennie z targami w Katowicach. Ostatnia ich edycja odbyła się przed trzema laty. W ub.r. impreza nie doszła do skutku. Mało kto wierzy, że za rok zostaną reaktywowane.\nNiezbyt dobre informacje dochodzą również z dalekiego Nowokuźniecka. Najprawdopodobniej spadek zaufania do rynku rosyjskiego zaowocował znacznie niższą frekwencją uczestników w porównaniu z latami poprzednimi.\nZnów padnie rekord\nTymczasem liczba chętnych do udziału w katowickiej imprezie jest rekordowa.\n- Założenia organizacyjne mówiły o rozlokowaniu wystawców w nowej hali o powierzchni ponad 8 tys. m kw., mieszczącej się w Międzynarodowym Centrum Kongresowym, i na terenach zewnętrznych. Teraz już wiemy, że tereny wystawiennicze obejmą również całą płytę Spodka i antresolę, a na zewnątrz oddamy wystawcom dodatkowo 2,5 tys. m kw. powierzchni więcej w stosunku do zakładanego wcześniej planu - wyjaśnia Marek Brzenczek, prezes Polskiej Techniki Górniczej.\nŁatwo więc policzyć, że tegoroczna impreza, którą zaplanowano na 8-11 września br., będzie o 40 proc. większa pod względem powierzchni wystawienniczej od poprzedniej jej edycji w 2013 r. Organizatorzy przyjęli również o jedną piątą więcej zgłoszeń niż przed dwoma laty.\n- Chcemy, aby każda firma zainteresowana prezentacją mogła wziąć udział w imprezie, ale to przekracza nasze możliwości wystawiennicze. Większe stoiska są całkowicie wyprzedane, mniejszymi metrażami też już w zasadzie nie dysponujemy. Zainteresowanie targami jest doprawdy ogromne i trudno je przełożyć na kryzys, z którym zmaga się górnicza branża na świecie - przyznaje prezes PTG.\nPrócz wielkich firm zaplecza górniczego, takich jak Famur, Kopex, Joy, do Katowic zjedzie we wrześniu wiele firm, które nigdy wcześniej nie wystawiały się w Polsce. Wśród nich ExxonMobil, francuski ArcelorMittal Wire oraz duńska spółka Howden, producent kompresorów i wentylatorów dla górnictwa. Będą też firmy z Niemiec, Czech, Słowacji, Wielkiej Brytanii, RPA, Ukrainy, Belgii i Grecji.\nDotychczasowe hasło przewodnie targów "tony na miliony", czyli prezentacja wielkogabarytowych maszyn i urządzeń, odchodzi w zapomnienie na rzecz nowego - "miliony na innowacje, bezpieczeństwo i transport", czyli prezentowanie nowych technologii wydobywczych.\nOd dłuższego czasu wiadomo, że swoją produkcję w postaci maszyn i urządzeń górniczych zaprezentują szeroko Ukraińcy.\n- Istnieje spora szansa, że nasze firmy okołogórnicze będą uczestniczyły w odbudowie donieckiego górnictwa, co - mam nadzieję - stanie się możliwe już niebawem - zauważa Marek Brzenczek.\nLecz sytuacja geopolityczna może pokrzyżować plany współpracy z rosyjskimi partnerami. Głównie z tego powodu, że tamtejsze firmy wyraźnie ograniczają kooperację z polskimi. Jednym z dowodów na to może być bardzo ograniczona reprezentacja naszych przedsiębiorców w Nowokuźniecku. Wszyscy jednak liczą na to, że na naszych targach pojawi się jak zwykle szerokie grono przedstawicieli reprezentujących największe rosyjskie koncerny wydobywcze, bo to w końcu od nich zależeć będą nowe kontrakty.\nJest jeszcze za wcześnie, by mówić o największych lub najbardziej widowiskowych eksponatach. Wiadomo, że jedna z czołowych firm zagranicznych nosi się z zamiarem pokazania wirtualnego centrum zarządzania kopalnią. Ekspozycja ma rzucić na kolana całą resztę firm wyspecjalizowanych w elektronice i systemach sterowania.


Izabela Zwierzyńska: Marokańska kuchnia | BlogStar\nMarokańska kuchnia jest uważana za jedną z najsmaczniejszych kuchni świata. I muszę przyznać, że rozumiem tego powód. W kuchni marokańskiej inwestuje się w bogatą ilość przypraw, a także ciekawe łączenie smaków. Przykładem tego są np. pomidory smażone z cukrem i cynamonem! Przepis jest banalnie prosty – dojrzałe pomidory wystarczy wrzucić na patelnię – bez tłuszczu, posypać cukrem i na wierzchu położyć kawałki cynamonowej kory.\nTego typu przystawki na bazie warzyw są tu bardzo popularne. Przede wszystkim dlatego, że marokańskie warzywa są niezrównane jeśli chodzi o głębię smaku i aromatu. Moja ulubioną przystawką była pasta z bakłażana przyrządzana na różne sposoby oraz roladki z bakłażana z orzechami w środku. Łatwe i niebanalne!\nBędąc w Maroku warto też skusić się na degustację kiszonej cytryny. Nie, nie pomyliłam się, chodzi o cytrynę. Jeśli chcecie spróbować zrobić je w domu, nic łatwiejszego! Wystarczy świeże cytryny przeciąć na pół, następnie nakroić na ćwiartki a do środka wsypać sól, zacisnąć je i włożyć do słoika, tak, by go szczelnie wypełniły na kilka tygodni. I już. Pewnie zastanawiacie się do czego mogą się przydać? Na pewno do warzywnych i mięsnych tajine.\nTajine to nazwa zarówno naczynia, jak i potrawy serwowanej w Maroku w każdym domu i restauracji. Dania przygotowywane w tajine są bardzo zdrowe, bowiem nie zawierają w sobie prawie żadnego tłuszczu (chyba, że sami dolejemy oliwę). Najłatwiejszy i najszybszy jest tajine warzywny. Wystarczy warzywa (np. cukinię, marchew, cebulę, ziemniaki) ułożyć w naczyniu, dodać szczyptę szafranu, kurkumy, imbiru, soli i pieprzu posypująca warzywa i na końcu podlać oliwą. Można dodać również miód i przez 30 minut trzymać tajine na wolnym ogniu. Pyszne! Wspaniałe są również tajine z owoców morza np. z krewetek i kalmarów z natką pietruszki, kolendrą, kiszoną cytryną i sosem z pomidorów. Mimo wszystko jednak będzie nam trudno idealnie odtworzyć w lokalnym klimacie marokańską kuchnię ze względu na brak odpowiednich odmian warzyw czy dostępu do świeżych ryb i owoców morza.\nNic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby zakosztować ichniejszych słodkości w czym Marokańczycy sprawdzają się doskonale! Ciasteczka z marcepanem, czekoladowe, kruche, pastilla (czyli deser z ciasta francuskiego wypełnionego mięsem z kurczaka na słodko z cynamonem – obłędne!) oraz daktyle! Ja przywiozłam do domu całe pudło i codziennie dodaję do porannej owsianki, aby mieć chociaż namiastkę Maroka w domu, bo przyznam, że już bardzo tęsknię…\nMam pytanie kiedy pojawisz się na ekranie w barwach szczescia 🙂\n21 października 2014 o 19:34\nciekawe i smacznie, a tych pomidorów spróbuje\nszkoda, ze nie ma przepisów w tym poście:(\nte pomidory wyglądają fajnie


Trener personalny - czy warto? Zalety i korzyści | Womactive\nNie masz w sobie motywacji, aby zacząć regularnie trenować? Boisz się, że nie posiadasz wystarczającej wiedzy, by móc bezpiecznie uprawiać sport? Jeżeli tak, dobrym rozwiązaniem będą dla Ciebie ćwiczenia z trenerem personalnym.\nAktywność fizyczna pod okiem profesjonalnego trenera staje się coraz bardziej popularna. Instruktor może być znakomitą motywacją do regularnego trenowania. Przygotuje specjalny plan treningowy dopasowany do możliwości oraz oczekiwań ćwiczącego oraz stale monitoruje postępy i wdraża nowe ćwiczenia mające na celu rozwój fizyczny. Długość samego treningu jest różna, ale najczęściej trwa on od 30 do 90 minut.\nPoza wspomnianą wyżej motywacją, trener personalny będzie czuwał nad tym, abyś prawidłowo wykonywała ćwiczenia i tym samym uniknęła kontuzji. Dlatego tak ważne jest, żebyś wybrała osobę z udokumentowanym doświadczeniem, która doskonale zna anatomię oraz fizjologię.\nTaka forma treningu daje też możliwość różnorodnej aktywności. Trener powinien urozmaicać Ci zajęcia w taki sposób, aby każdorazowo budować inną partię mięśni. Podczas zajęć jest on skupiony tylko na Tobie i może od razu wprowadzać zmiany, jeżeli widzi, że dane ćwiczenie sprawia Ci ból lub nie jesteś w stanie wykonać czegoś tak, jak powinnaś.\nCo ważne, z treningów personalnych mogą korzystać też osoby, które ćwiczą już od wielu lat i chciałaby udoskonalić swoją technikę. W ich przypadku współpraca ze specjalistą także może przynieść wiele korzyści. Zajęcia z trenerem dają ponadto możliwość szczegółowego omówienia konkretnych ćwiczeń, wskazując konkretnie ich cel. Ponadto odbywają się też specjalne zajęcia dla seniorów, kobiet w ciąży oraz tych, którzy chcą nie tyle schudnąć, co poprawić swoją postawę.\nKolejną zaletą jest efektywność. Ćwicząc z trenerem personalnym lepiej wykorzystujesz czas spędzony czy to na siłowni czy w klubie fitness, ponieważ jest on wypełniony zadaniami do wykonania. Nie masz możliwości całkowitego rozluźnienia się, które mogłoby spowodować spadek jakości treningu.\nSą trenerzy, którzy zajmują się także dietetyką. Ustalają szczegółowy jadłospis, oparty na aktualnym stanie zdrowia ćwiczącego oraz celu, jaki chce się osiągnąć. Korzystając z takiego rozwiązania unikniesz np. efektu jojo i będziesz mogła liczyć na lepsze efekty samego treningu.\nNa koniec warto wspomnieć, że możesz sama ustalić termin oraz czas trwania treningu. Często też trenerzy decydują się na zajęcia np. w plenerze (biegi po parku, trening na siłowni zewnętrznej), aby jeszcze bardziej urozmaicić ćwiczenia.\nCo można uprawiać indywidualnie?\nIstnieje szereg dyscyplin, które warto ćwiczyć z instruktorem. Jednym z nich jest trening personalny EMS. To nowoczesna forma aktywności, która ma na celu pobudzenie partii mięśni poprzez ich elektrostymulację. EMS polega na wykonywaniu ćwiczeń obciążających w specjalnym kombinezonie z elektrodami. Ta forma treningu skierowana jest do osób, którym zależy na szybkich efektach oraz tych, którzy nie mają czasu na dłuższą aktywność fizyczną. Jeśli interesuje Cię trening personalny EMS, Poznań to miasto, w którym znajdziesz wielu specjalistów zajmujących się prowadzeniem tego rodzaju zajęć.\nZ trenerem personalnym warto uprawiać również:\nMimo że trening z trenerem personalnym może być droższy niż np. zajęcia grupowe, warto w niego inwestować. Dzięki temu zyskujesz pewność, że prawidłowo wykonujesz ćwiczenia oraz masz motywację do stałego wzmacniania kondycji oraz utrzymania szczupłej sylwetki.\nco to jest trener personalny\nmocne strony trenera personalnego\ntrening indywidualny zalety\nPoprzedni artykuł Pilates w ciąży - sposób na utrzymanie kondycji i lepsze przygotowanie do porodu\nNastępny artykuł Praca i pasja w jednym! Jak zostać instruktorką zumby?\nZ trenerem robota idzie łatwiej i sie nie bładzi. Sama próbowałam wielokrotnie zaczac pracowac nad soba ale odpuszczałam. Trener przede wszystki dostosuje intensywnosc treningów i ich formę do kazdego indywidualnie. Mój zaczął od wysłania mnie na badania. Tak sie złożylo ze w diagnostyce zrobili promke na badania fit&active wiec pobrałam voucher w duzo nizszej cenie. Morfologia, mocz czy glukoza pokażą ewentualne niedobory, a on na tej podstawie zbuduje dla mnie diete spójna z planowana aktywnoscia sportowa


Dolar kanadyjski może znów zyskać - 24finanse\nHome » TMS Brokers\t» Dolar kanadyjski może znów zyskać\nReplyTMS BrokersGrudzień 11th, 2012admin\nPo ubiegłotygodniowych zaskakująco dobrych danych z kanadyjskiego rynku pracy wczoraj rozczarował odczyt z rynku nieruchomości. Dziś z kolei poznamy dane na temat bilansu handlowego Kanady w październiku. Jeżeli deficyt na rachunku bieżącym okaże się niższy niż zakłada konsensus rynkowy (-1,1 mld CAD) dolar kanadyjski powinien powrócić do trendu aprecjacyjnego. W Europie największą uwagę skupiają peryferia strefy euro. Po weekendowej wypowiedzi premiera Mario Montiego o planowanej dymisji po zatwierdzeniu budżetu na przyszły rok nie ustaje presja na włoskie obligacje. Wczoraj rentowność 10- letnich papierów skarbowych tego kraju wzrosła o 30 pb do poziomu 4,81 proc. Wyprzedaż włoskich obligacji pociąga za sobą pogorszenie sytuacji na hiszpańskim rynku długu. Z kolei wzrost rentowności hiszpańskich obligacji przyśpieszyć może decyzję rządu tego kraju o zgłoszeniu się po międzynarodową pomoc, a ECB uruchomienie programu skupu obligacji tego kraju. Kurs EUR/USD znajduje się obecnie na 1,2940. Nad ranem złoty pozostaje stabilny. Kurs EUR/PLN znajduje się na 4,1050, a USD/PLN na 3,17.\nNiemcy: Pierwszy indeks nastrojów w grudniu\nOdczytem makro, który dziś przykuje największa uwagę uczestników rynku będzie indeks instytutu ZEW za grudzień. Odczyt może wypaść niejednoznacznie – słabszy od oczekiwań wzrost indeksu oczekiwań oraz lepszy od prognoz wzrost indeksu bieżącej oceny sytuacji w gospodarce. Niemcy prawdopodobnie unikną ujemnej dynamiki PKB w czwartym kwartale tego roku pomimo wskazujących na to odczytów indeksu ZEW z poprzednich miesięcy. Jako ankietowe badanie uczestników rynków finansowych indeks ZEW może być pod zbyt dużym wpływem niepokojów związanych z kryzysem zadłużeniowym strefy euro. Inne badania, takie jak PMI i Ifo pozwolą lepiej ocenić nastoje oraz kondycję niemieckiej gospodarki. Niemniej jednak jeżeli dzisiejszy odczyt ZEWu ukształtuje się powyżej konsensusu wspólna waluta powinna zyskać wobec dolara.\nUSA: dane makro w cieniu posiedzenia FOMC\nTrzeci dzień spadków S&P 500\nEuro kontynuuje spadki\n« « Wzrost optymizmu w Niemczech. Rynek czeka na decyzje FOMC Umocnienie pomimo złych nastrojów. W którą stronę zmierza złoty? » »


Botki Sokolski AN HFN-1914 BLK | Midiamo.pl\nBotki Sokolski AN HFN-1914 BLK\nMarka T. Sokolski do produkcji swoich produktów wykorzystuje najwyższej jakości materiały o różnych strukturach, wzorach i kolorach, dzięki czemu ich modele są niezawodne, efektowne i doskonale prezentują się na nogach. Nowa propozycja tej marki to niezwykle eleganckie i stylowe botki. Cholewka została wykonana z miękkiego, wysokogatunkowego tworzywa, które wyglądem przypomina welur i idealnie dopasowuje się do kształtu stopy. Na zewnętrznej stronie cholewki wygodny, a zarazem szalenie ozdobny suwak zakończony dużym kółkiem, ułatwiający zakładanie/zdejmowanie obuwia. Wygodna, dobrze wyprofilowana podeszwa doskonale izoluje stopy od podłoża. Dość wysoki 8,5cm, stabilny, kwadratowy obcas nadaje smukłość sylwetce i dodaje jej kilka cennych centymetrów. Wnętrze butów pokryte zostało ciepłym i miękkim futerkiem, które zapewni nam doskonały komfort termiczny. Idealne do pracy, na uczelnię, ale także na specjalne okazje. Bardzo kobiece, pasują do wielu różnych stylizacji. Kup je, a zobaczysz jakie są niesamowicie wygodne i lekkie.\nTorba Maciejka TRB03-01-00-0 Czarna


• kolczyki - długie boho etno makrama czarno złote\n♡biżuteriakolczykidługie kolczyki boho etno makrama - czarno złote\nKameleon - Kolczyki-etno kolczyki\nkolczyki etno ze sznurka\nlekkie kolczyki etniczne\nkolczyki ze sznurka makrama\nkolczyki etniczne boho\nDługie kolczyki boho, etno, makrama - czarno złote\nkolczyki-boho kolczyki-makrama kolczyki-etniczne kolczyki-ze-sznurka lekkie-kolczyki kolczyki-etno czarne kolczyki złote kolczyki beżowe kolczyki\nOryginalne kolczyki w stylu boho, na ozdobnej, kwadratowej bazie, w czarnym, beżowym i złotym kolorze.\nKolczyki zostały wykonane ręcznie w pracochłonnej technice makramy, z profesjonalnego sznurka, pięknie mieniących się szklanych koralików oraz efektownych, geometrycznych elementów.\nSrebro, kolczyki - labradoryty w srebrnej oprawie. Urokliwe kolczyki wykonane ze srebra jasnego oraz oksydowanego przecieranego próby 925, 12 mm129,00 zł Sikorki - maleńkie i lekkie kolczyki wkręty. Ręcznie ulepione kolczyki w kształcie sikorek, Wymiary ok, 16mm x 9mm44,99 zł\nDuże kolczyki liście w odcieniu mięty - makrama. Duże i lekkie jak piórko kolczyki liście w odcieniu delikatnego50,00 zł Małe kolczyki wkrętki z lawendą. Małe kolczyki kółka - wkrętki z motywem lawendy35,00 zł\nEleganckie, długie kolczyki czarne kwiaty. Eleganckie, długie kolczyki czarne kwiaty, ozdobiony listkami, z profesjonalnej glinki polimerowej70,00 zł Długie kolczyki chwosty, czerwone z dodatkiem złota. Oryginalne, długie kolczyki chwosty w odcieniach czerwieni i złota70,00 zł


Kobieta w kwiatach – warsztat z Ikemo – Śląski zlot scrapbookingowy\nKobieta w kwiatach – warsztat z Ikemo\nzlot 1 kwietnia 2017 1 Comment\nDobrze wiemy, że dziś Prima Aprilis, ale możecie być pewni – warsztat, ktory Wam teraz proponujemy na pewno się odbędzie! Tym bardziej, że już od długiego czasu namawiamy Olę, by w końcu odwiedziła nasz zlot. W tym roku przyjedzie i pokaże Wam, jak stworzyć niesamowitą pracę!\nKobieta w kwiatach z Ikemo\nOla, którą częęść z Was pewnie zna jako Ikemo, pochodzi z niewielkiej wioski połozonej w okolicach Wrocławia. Od lat kocha papier, jak widać – z wzajemnością! Niedawno z tej miłości powstał trójkąt: Ikemo-papier-media. A z tego związku powstają coraz to nowe, fantastyczne projekty! Jeden z nich – intrygującą „Kobietę w kwiatach” będziecie mogli stworzyć pod profesjonalnym okiem Oli na warsztatach!\nSkąd pomysł na taki projekt? Jak twierdzi Ikemo ta praca chodziła za nią od dłuższego czasu. jednak dopiero niedawno doczekała się realizacji i… podbija Internet! Projekt jest mocno mediowy, z wykorzystaniem naprawdę wielu różnych preparatów, dlatego dobrze by było, gdyby uczestnicy warsztatu mieli choć niewielkie pojęcie o mediach. Prowadząca opowie, jak tworzyć tak niesamowitą kompozycję, jakich mediów użyć, jak dobrać kolory, by wszystko tworzyło spójną, zachwycającą całość.\nPrace Ikemo podziwiać możecie na jej blogu (klik), Facebooku (klik) i Pintereście (klik).\nTermin warsztatów: 06.05.2017, g. 14.30 – 17.30\nNewsy\tIkemo, warsztaty\n← Kompozycja Shabby Chic z jedwabnego foamiranu – warsztat z Liną\nFoamiranowe kwiaty z AgąC →\nOne thought on “Kobieta w kwiatach – warsztat z Ikemo”\nPingback: Make&Take – Mix Mediowe Sztuczki – Śląski zlot scrapbookingowy


› poradnik miesiąc temu 11.10.2021\nArtykuł: Oświetlenie w zabudowach z płyt gipsowo-kartonowych\nPłyty gipsowo-kartonowe są doceniane ze względu na łatwość montażu i dają ogromną możliwość aranżacji powstałej powierzchni. Są wprost idealne do budowy ścianek wewnętrznych, podwieszanych sufitów, elementów technicznych, jak na przykład zabudowy rur lub pionów kanalizacyjnych.\nŚciany zrobione z płyt kartonowo-gipsowych można bardzo łatwo rozebrać, nie uszkadzając pozostałych elementów wnętrza.\nNa czym polega tzw. suchy montaż?\nBudowanie ze ścianek g-k jest popularne głównie z uwagi na szybkość ich stawiania – sam montaż idzie sprawnie a układanie instalacji lub przewodów jest niezmiernie wygodne. Umieszcza się je w przestrzeni między płytami gipsowo-kartonowymi (pomiędzy nimi znajduje się metalowa konstrukcja nośna, w której jest miejsce na ułożenie przewodów).\nPo wyschnięciu gipsu szpachlowego, którym zamyka się spoiny między płytami, można je malować czy też tapetować.\nOświetlenie LED w suchej zabudowie\nWbudowane w ściankę działową taśmy oświetleniowe dodają uroku każdemu pomieszczeniu. Jedną z opcji ich instalacji jest użycie profili aluminiowych w których umieszcza się taśmę LED. W profilach można także umieszczać nawet pojedyncze diody, jako światło punktowe.\nNa rynku dostępne są profile sufitowe, ścienne, kątowe lub liniowe.\nZazwyczaj jeden profil zawiera jeden pasek LED. Szerokość to najczęściej kilka lub kilkanaście cm. Więcej informacji znajdziesz na stronie: https://www.siniat.pl/pl-pl/blog/buduj-z-nami-porady-montazowe/montaz-oprawy-halogenowej-w-plytach-g-k\nW jakich pomieszczeniach najlepiej umieścić oświetlenie LED?\nZupełna dowolność, można je montować niemal wszędzie, jednakże najlepiej swoją rolę pełnią w pomieszczeniach, które mają być wizytówką naszego domu. Salony zwłaszcza te z aneksem kuchennym, domowe biura, garderoby.\nWarto zwrócić uwagę, że profile LED w suficie dają złudzenie wyższego pomieszczenia, a te umieszczone we wnękach sprawiają, że jest ono głębsze i dłuższe. Jest to bardzo pożądany efekt, zwłaszcza przy małym metrażu. Wykorzystując różne konfiguracje łatwo zaaranżować niesamowitą przestrzeń lub nastrojowy klimat.


Domy Wczasowe Uhryń - Tani Nocleg » e-turysta.pl\nznaleziono 19 ofert noclegowychofert (0 w Uhryniu oraz 19 w okolicy)\nOśrodek Sanatoryjno-Wczasowy "Hajduczek"\nKrynica-Zdrój, ul. Kazimierza Pułaskiego 64\nOSW Hajduczek usytuowany jest u podnóża Góry Parkowej, zapewniając swym gościom ciszę, spokój i wytchnienie blisko natury. HAJDUCZEK posiada 120 miejsc noclegowych w pokojach 2, 3 osobowych. Każdy z pokoi posiada: - łazienkę - TV - czajnik…\nKrynica-Zdrój, al. Tysiąclecia 20a\nKrynica-Zdrój, ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego 132\nWilla Buków umiejscowiona jest 2 km od ścisłego centrum oraz około 3 km do kolei gondolowej na Jaworzynę Krynicką. Do Państwa dyspozycji posiadamy pokoje 2, 3 osobowe oraz apartamenty 4, 5 osobowe. Wszystkie pokoje są nowo umeblowane, wyposażone w…\nDom letniskowy Uście Gorlickie\nUście Gorlickie, os. Bielańskie 299\nMalowniczy drewniany dom letniskowy (jednopiętrowy z podpiwniczeniem) o powierzchni ok. 120 m², urządzony w górsko-myśliwskim stylu, z dużym zadaszonym tarasem, położony w otoczeniu lasów na małej kolonii domków wypoczynkowych w sercu Beskidu…\nPokoje gościnne - Maria Gołdyn zaprasza do Ochotnicy Dolnej w Gorcach. W ofercie znajdują się komfortowe pokoje 2 i 3 osobowe dla rodzin do 10 osób. Dodatkowo mamy domek dla 6 osób z łazienką i aneksem kuchennym, TV oraz dwoma sypialniami. Oferujemy…\nKrynica-Zdrój, ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego 143A\nPokoje Gościnne ELA Krynica-Zdrój ul.Kraszewskiego 143A Zapraszamy do naszych pokoi w pięknej miejscowości uzdrowiskowej, która od lat przyciąga kuracjuszy i turystów. Wspaniałe miejsce, cisza i spokój, idealny klimat, liczne atrakcje w miejscowości…\nDomy wczasowe w Uhryniu, województwo małopolskie, powiat nowosądecki\nDomy wczasowe w miejscowości Uhryń. Porównaj możliwość zakwaterowania w Uhryniu w zależności od standardu oraz ceny. Uhryń, szeroki zakres noclegów od hoteli po pensjonaty, ośrodki wypoczynkowe i hostele. Od pokoi gościnnych i kwater prywatnych po gospodarstwa agroturystyczne. Sprawdź również ofertę rozrywkową i turystyczną w Uhryniu:\nzamki, pałace, dworki Uhryń\ndomy do wynajęcia Uhryń\nmieszkania do wynajęcia Uhryń\npokoje gościnne Uhryń\ngospodarstwa agroturystyczne Uhryń\ncampingi, pola namiotowe Uhryń\nstanice wędkarskie Uhryń\nakademiki, bursy Uhryń\nnoclegi pracownicze Uhryń\nJeżeli interesują Cie również noclegi w najbliższej okolicy miejscowości Uhryń, sprawdź naszą ofertę noclegową w okolicznych miejscowościach:\ndomy wczasowe Smerekowiec\ndomy wczasowe Koszarki\ndomy wczasowe Pultowskie\ndomy wczasowe Na Przybiercz\nHotel Jantar, woj. zachodniopomorskie, pow. Szczecin, Szczecin\nNosal Apartment - 50 m od kompleksu narciarskiego, woj. małopolskie, pow. tatrzański, Zakopane