MIEJSCE PRACY WOLNE OD DYMU TYTONIOWEGO. poradnik dla pracodawcy i pracownika - PDF\nMIEJSCE PRACY WOLNE OD DYMU TYTONIOWEGO. poradnik dla pracodawcy i pracownika\nDownload "MIEJSCE PRACY WOLNE OD DYMU TYTONIOWEGO. poradnik dla pracodawcy i pracownika"\n1 MIEJSCE PRACY WOLNE OD DYMU TYTONIOWEGO poradnik dla pracodawcy i pracownika Fundacja Promocja Zdrowia Warszawa 2011\n2 Autorzy raportu: Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Janusz M. Jaworski, Kinga Janik-Koncewicz we współpracy z Maciejem Zatońskim Korekta: Jadwiga Cieśla Okładka, skład i łamanie: Bartek Matusiak ISBN Fundacja Promocja Zdrowia Fundacja Promocja Zdrowia ul. Sobieskiego 110/7, Warszawa Warszawa 2011 Wydanie drugie\n3 Spis treści Wstęp. Palenie tytoniu a zdrowie w Polsce...5 I. Promocja zdrowia w miejscu pracy Model promocji zdrowia w miejscu pracy Organizacja programu promocji zdrowia w miejscu pracy...8 II. Palenie tytoniu w miejscu pracy Narażenie na dym tytoniowy w miejscu pracy Następstwa biernego palenia dla pracownika i pracodawcy Regulacje prawne ograniczające palenie w miejscu pracy Postawy społeczne wobec zakazu palenia w miejscach publicznych i pracy...19 III. Program ograniczenia palenia w miejscu pracy Cele programu Organizatorzy programu Etapy i zasady realizacji programu Sposoby realizacji programu Ocena programu...25 IV. Działania wspierające Ogólnopolskie programy interwencyjne Kampanie medialne Poradnie pomocy palącym Programy prowadzone w społecznościach lokalnych...34 V. Program ograniczenia palenia w firmie Danfoss Polska...35 Podsumowanie i rekomendacje...39 Literatura...40 Załącznik A...43 Załącznik B\n5 Wstęp Palenie tytoniu a zdrowie w Polsce Palenie tytoniu stanowi od lat największą, pojedynczą, lecz możliwą do prewencji przyczynę umieralności dorosłej ludności Polski. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2000 r. z powodu palenia tytoniu zmarło ok. 69 tys. Polaków (57 tys. mężczyzn i 12 tys. kobiet), z czego ok. 43 tys. (37 tys. u mężczyzn i 6 tys. u kobiet) stanowiły zgony przedwczesne (w wieku lat) 1. W wyniku palenia tytoniu Polacy w średnim wieku tracili ok. 22 lat życia, a starsi (w wieku 70 i więcej lat) 9 lat. Proporcja przedwczesnych zgonów odtytoniowych była szczególnie wysoka wśród mężczyzn 2. W całej populacji mężczyzn w wieku lat zgony na skutek schorzeń odtytoniowych stanowiły w tym czasie 38% wszystkich zgonów w tej kategorii wieku, przy czym proporcje te odpowiednio wynosiły: 95% w przypadku raka płuca, 55% - wszystkich nowotworów, 63% - nienowotworowych chorób układu oddechowego, 37% - chorób układu krążenia, a innych schorzeń 21%. Z kolei odsetek zgonów odtytoniowych w przypadku Polek jest wciąż znacznie niższy niż u mężczyzn. Uzasadnieniem tego stanu rzeczy jest opóźniona w czasie i nie mająca tak szerokiego zasięgu jak w populacji mężczyzn epidemia palenia tytoniu wśród kobiet. W 2000 r. przedwczesne zgony odtytoniowe (w wieku lat) u kobiet sięgały 13% wszystkich zgonów w tym przedziale wieku. Odsetek ten u kobiet w średnim wieku był najwyższy w przypadku zgonów na raka płuca (71%) i nienowotworowych chorób płuc (33%). Ekspozycja kobiet na dym tytoniowy była również przyczyną 15% przedwczesnych zgonów na choroby układu krążenia, 12% zgonów na wszystkie nowotwory i 10% na inne schorzenia. Od połowy lat pięćdziesiątych liczba zgonów odtytoniowych u mężczyzn wzrosła w Polsce wielokrotnie 3. W całej populacji mężczyzn liczba zgonów wynikających z palenia zwiększyła się między 1955 a 1995 r. z 7,7 tys. do 61 tys. rocznie (zob. rysunek poniżej). W 2000 r. po raz pierwszy zaobserwowano spadek liczby zgonów odtytoniowych wśród mężczyzn (57 tys.). U mężczyzn w średnim wieku (35-69 lat) liczba przedwczesnych zgonów odtytoniowych wzrosła natomiast z 6,4 w 1955 r. do 45 tys. w 1990 r., 1 Peto R., Lopez A., Boreham J., Thun M., Heath C., Jr. (2006): Mortality from smoking in developed countries Oxford University Press, Oxford. 2 Peto i in. 2006, op. cit. 3 Ibidem 5\n6 po czym zaczęła spadać (do 43 tys. w 1995 r. i 37 tys. we 2000 r.). W tym okresie rósł także odsetek zgonów odtytoniowych wśród ogółu zgonów. W grupie mężczyzn w średnim wieku zgony te w 1955 r. stanowiły 13%, podczas gdy w 1985 r. już 42%. Dopiero później nastąpiło najpierw zahamowanie przyrostu zgonów odtytoniowych (42% w 1990 r.), a następnie ich spadek (do 38% w 2000 r.). Pomimo że od połowy lat sześćdziesiątych zgony odtytoniowe wśród kobiet występowały bardzo rzadko, to zaobserwowano ich stały przyrost (z 300 w 1955 r. do 700 w 1965 r.) 4. W kolejnych latach nastąpił bardziej gwałtowny wzrost liczby tych zgonów, który odnotowano aż do końca analizowanego okresu (12 tys. w 2000 r.) (zob. Rys. 1). W grupie kobiet, podobnie jak w przypadku mężczyzn, zdecydowana większość zgonów odtytoniowych występowała u osób w średnim wieku (35-69 lat). W 1955 r. jedynie 200 kobiet w tym wieku zmarło z powodu palenia tytoniu, zaś w 2000 r. liczba ta sięgnęła 5,9 tys. Odsetek zgonów odtytoniowych rósł liniowo zarówno wśród ogółu kobiet, jak i u kobiet w średnim wieku. Proporcja zgonów odtytoniowych pośród ogółu zgonów u kobiet w wieku lat wzrosła z 0,6% w 1955 r. do 13% w 2000 r. Inaczej niż u mężczyzn, w populacji kobiet nie zaobserwowano do 2000 r. zahamowania tendencji wzrostowych odnoszących się do liczby i odsetka zgonów odtytoniowych. 50,0 Liczba zgonów odtytoniowych w tys. 37,5 25,0 12,5 0 45,0 mężyczyźni 37,0 43,0 37,0 31,0 23,0 19,0 13,0 kobiety 9,6 5,1 5,6 5,9 6,4 2,8 3,8 0,2 0,3 0,5 0,9 1, Rys. 1. Liczba zgonów odtytoniowych w Polsce (w tys.), populacja mężczyzn i kobiet w wieku lat, Źródło: Na podstawie Peto i in Ibidem.\n7 I Promocja zdrowia w miejscu pracy 1. Model promocji zdrowia w miejscu pracy Według Karty Ottawskiej promocja zdrowia to proces umożliwiający ludziom kontrolę nad czynnikami kształtującymi zdrowie. Są to działania, które zwiększają możliwości prozdrowotnych wyborów człowieka, z jednej strony kształtując wewnętrzną odpowiedzialność jednostki za zdrowie, a z drugiej powodując poszerzanie sfery, w której może ona podejmować racjonalne decyzje w tym względzie 1. Środowiskiem, w którym stosunkowo łatwo prowadzić działania promujące zdrowy styl życia, jest miejsce pracy. Uzasadnieniem tego faktu jest łatwość kontaktów interpersonalnych i względna społeczno-demograficzna homogeniczność pracy tego środowiska. Ponadto miejsce pracy skupia fachowców mających podstawową wiedzę o problemach zdrowotnych załogi i sposobach ich rozwiązywania (inspektorzy bhp i pracy, personel medyczny) 2. Jest też możliwość korzystania z zaplecza socjalnego. Wdrażanie programu w miejscu o określonym systemie społecznym, jakim jest środowisko pracy, ułatwia dokonywanie wyboru właściwych zachowań. Wprowadzając taki program, tworzymy określone wartości, wzory myślenia i zachowania. Wreszcie realizacja programu poprawia samopoczucie i zdrowie pracownika, co ma istotny wpływ m.in. na większą wydajność pracy. Poniżej przedstawiono ogólną koncepcję i model działania programu promocji zdrowia w miejscu pracy zaproponowane przez specjalistów z Instytutu Medycy Pracy w Łodzi 3. Działania promocyjne możemy podzielić na edukacyjne, służące kształtowaniu świadomości i dostarczające wiedzę niezbędną do dokonania wyboru właściwych zachowań zdrowotnych, a także organizacyjne, ułatwiające jego realizację i tworzące warunki do podejmowania prozdrowotnych wyborów, łączące interes pracodawcy z celami programu. 1 Ostrowska A. (1999): Styl życia a zdrowie. IFiS PAN, Warszawa. 2 Gniazdowski A., red. (1998): Promocja zdrowia w miejscu pracy. Wybrane programy. Instytut Medycyny Pracy, Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy, Łódź. 3 Gniazdowski A. (1997): Promocja zdrowia w miejscu pracy. Teoria i zagadnienia praktyczne. Instytut Medycyny Pracy. Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy, Łódź. 7\n8 Główne czynniki determinujące powodzenie programu to jego jakość oraz poziom akceptacji celów i działań programu przez pracowników. Należy włączyć do realizacji programu jak największą liczbę pracowników. Przedmiotem programu powinny być główne zagrożenia zdrowia, a zwłaszcza te, które są kluczowe z punktu widzenia załogi. Ponadto nie mniej ważną kwestią jest dbanie o poszanowanie godności i prawa do wyboru konkretnych rozwiązań przez pracowników. Program powinien stać się częścią celowych działań miejsca pracy. Powinien służyć integracji celów zdrowotnych z celami miejsca pracy. Nie obok, ani wbrew interesom pracodawcy przeciwnie, ma on prowadzić do tego, żeby firma mogła odnieść korzyści z jego realizacji, np. tworzyć wizerunek firmy dbającej o zdrowie swoich pracowników. Problemy związane ze zdrowiem powinny zostać włączone do wszystkich procesów decyzyjnych w sferze spraw pracowniczych. Ma to być program prozdrowotny, który przede wszystkim umożliwia dokonywanie właściwych osobistych wyborów w dziedzinie zdrowia. 2. Organizacja programu promocji zdrowia w miejscu pracy Podstawowym warunkiem organizacji programu promocji zdrowia jest uzyskanie akceptacji i zgody kierownictwa firmy na jego realizację 4. Trzeba uwzględnić fakt, że dla pracodawcy nadrzędne do osiągnięcia są cele, dla których powołano firmę. Podczas prowadzenia negocjacji należy uwypuklać wzajemne, pozytywne dla pracodawcy związki pomiędzy celami programu a podstawowymi, strategicznymi celami firmy i jej kierownictwa. Przede wszystkim trzeba zaznaczyć korzyści, jakie może przynieść skuteczna realizacja projektu. Andrzej Gniazdowski wskazuje na następujące korzyści dla zakładu pracy 5 : poprawę zdrowia i samopoczucia pracowników, co wiąże się ze zwiększeniem wydajności i jakości pracy; wzmocnienie więzi społecznych i pracowniczych poprzez kojarzenie celów osobistych z celami funkcjonowania firmy; zmniejszenie kosztów produkcji w wyniku mniejszej absencji chorobowej; tworzenie nowego, pozytywnego wizerunku pracodawcy, który dba o nowoczesny, prozdrowotny styl prowadzenia zakładu. Kolejnym warunkiem powodzenia tego przedsięwzięcia jest właściwy dobór kadr realizujących program 6. Zespół ten powinni tworzyć następujący pracownicy: 4 Gniazdowski 1997 op. cit. 5 Ibidem. 6 Ibidem. 8\n9 Lider programu - pracownik posiadający wiedzę niezbędną do tworzenia programu, a także umiejętności organizacyjne, społeczne i analityczne. Jego rolą jest ustalenie zadań i terminów realizacji programu, umiejętność kształtowania właściwych stosunków interpersonalnych i rozwiązywania konfliktów. Eksperci, czyli fachowcy, którzy mogą swoją wiedzą wesprzeć program zarówno na poziomie jego zatwierdzania, jak i implementacji. Popularyzatorzy (propagatorzy) programu, czyli osoby odpowiadające za informację o programie i jego promocję. To nie tylko informowanie i motywowanie pracowników do włączenia się w jego realizację, ale również informowanie (drogą prowadzonych działań medialnych) społeczności lokalnej lub korporacyjnej o jego efektach i potrzebie rozszerzenia na inne miejsca pracy. Decydenci, czyli kierownictwo zakładu, które przede wszystkim będzie zainteresowane postępami w procesie wdrażania programu, i które wspiera program poprzez niezbędne decyzje administracyjne. Wykonawcy programu, czyli osoby posiadające wiedzę i umiejętności do prowadzenia programu, np. lekarz, pielęgniarka, psycholog etc. Kolejnym koniecznym warunkiem skutecznego wdrożenia programu jest powołanie w strukturze organizacyjnej miejsca pracy nowej komórki odpowiedzialnej za podejmowanie decyzji dotyczących jego realizacji 7. Z uwagi na złożoność zadań i decyzji wprowadzających zmiany w funkcjonowaniu miejsca pracy nadzór nad realizacją programu powinien być powierzony lub przynajmniej konsultowany z zarządem lub dyrekcją. W przypadku, kiedy program jest kierowany przez którąś z komórek organizacyjnych miejsca pracy lub specjalnie powołany do tego zespół, należy dopilnować wyraźnego zwiększenia zakresu ich kompetencji oraz ustalić wzajemne relacje pomiędzy dotychczasowymi kompetencjami i działaniami tych struktur a ich nowymi zadaniami związanymi z realizacją proponowanego programu. W ich składzie powinni się znaleźć przedstawiciele organizacji pracowniczych, które funkcjonują w miejscu pracy. Zespół ten powinien zostać przeszkolony i profesjonalnie wsparty np. poprzez zapewnienie pomocy medycznej lub podjęcie działań mających na celu ocenę jego skuteczności. Główne fazy realizacji programu promocji zdrowia w miejscu pracy to: Faza diagnostyczna polega na zgromadzeniu danych niezbędnych do opracowania strategii programu i metod jego realizacji (np. określenia problemów zdrowotnych załogi i określenia, w jakim zakresie program może pomóc pracownikom danego miejsca pracy) oraz na udokumentowaniu stanu wyjściowego przed rozpoczęciem realizacji programu. Faza planistyczna służy określeniu celów programu, ustaleniu zadań, trybu i sposobu jego realizacji, a także wyznaczeniu kryteriów i metod oceny stopnia realizacji programu. 7 Ibidem. 9\n10 Faza implementacji, której zadaniem jest wprowadzenie w życie wszystkich zaplanowanych działań zgodnie z zakładanymi celami. Faza monitorowania i oceny efektów programu dotyczy zarówno przebiegu prowadzonych działań, jak i różnych kryteriów oceny ich skuteczności.\n11 II Palenie tytoniu w miejscu pracy 1. Narażenie na dym tytoniowy w miejscu pracy Narażenie niepalących Przeprowadzone w 2007 r. ogólnopolskie badania ankietowe pozwoliły określić skalę i czynniki różnicujące narażenie na dym tytoniowy w środowisku pracy w momencie rozpoczęcia prac ustawodawczych dotyczących możliwości wprowadzenia zakazu palenia w miejscach pracy i miejscach publicznych 1. Badania te pokazują, że w dorosłej populacji kraju 19% niepalących narażonych jest na wdychanie dymu tytoniowego podczas ich obecności w miejscu pracy (24% mężczyzn i 14% kobiet). Najczęściej ekspozycji na dym tytoniowy podlegają pracownicy i klienci lokali gastronomicznych (barów i pubów w 32%, dyskotek i klubów muzycznych w 25%, kawiarni w 22%, restauracji w 17%), zaś najrzadziej placówek służby zdrowia i obiektów kulturalnych (2%), centrów handlowych (5%) i szkół (8%). W ostatnich latach obserwuje się w Polsce spadek częstości biernego palenia tytoniu w miejscach pracy. Odsetek niepalących narażonych na bierne wdychanie dymu tytoniowego w pracy zmniejszył się wśród kobiet z 37% w 1995 r. do 12% w 2009 r., a wśród mężczyzn odpowiednio z 47% do 19% 2 (zob. Rys. 2). Zmiany te częściowo wynikały ze spadku częstości palenia w dorosłej populacji kraju, zwłaszcza wśród mężczyzn, jakie nastąpiły w latach Były one także związane z wprowadzeniem w 1995 r. na drodze ustawodawczej ograniczeń palenia tytoniu w miejscu pracy 1 Badanie zostało przeprowadzone w dniach listopada 2007 r. przez Centrum Onkologii-Instytut w Warszawie we współpracy z TNS OBOP na 1004-osobowej, reprezentatywnej próbie dorosłej ludności Polski powyżej 15. r.ż. 2 W 1995 r. (1-4 kwietnia) ogólnopolskie badania ankietowe zostały przeprowadzone przez Centrum Onkologii-Instytut w Warszawie we współpracy z OBOP na 1112-osobowej, reprezentatywnej próbie dorosłej ludności Polski powyżej 15. r.ż.; zob. Przewoźniak K., Zatoński W. (1999): Palenie tytoniu w dorosłej populacji Polski w latach w: Zatoński W., Przewoźniak K. Palenie tytoniu w Polsce: postawy, następstwa zdrowotne i profilaktyka. Centrum Onkologii-Instytut, Warszawa. 50% 0% 47% 19% mężczyźni 37% 12% kobiety Rys. 2 Odsetek niepalących biernie palących tytoń w domu i w pracy, Polska 1996 i\n12 i miejscach publicznych 3, inicjatywami samorządów lokalnych i niektórych zakładów pracy w tym zakresie, implementacją programu rządowego mającego m.in. na celu ochronę niepalących przed dymem tytoniowym w różnych środowiskach, a także z prowadzonymi od początku lat 90. kampaniami zdrowotnymi (np. Światowym Dniem Bez Tytoniu, akcją Rzuć palenie razem z nami ) uświadamiającymi szkodliwość biernego palenia, a przez to zmniejszającymi stopień społecznej akceptacji dla palenia tytoniu w obecności niepalących. Zanieczyszczenie powietrza w miejscu pracy W 2005 r. Centrum Onkologii w Warszawie przeprowadziło badanie w 70 miejscach publicznych w Polsce (w Ciechanowie, Skierniewicach, Toruniu i Warszawie). Dotyczyło ono zanieczyszczenia powietrza dymem tytoniowym (cząsteczki dymu mniejsze niż 2,5 mikrona - PM 2.5 ) 4. Analiza wyników badania pokazała, że koncentracja dymu tytoniowego w miejscach pracy i miejscach publicznych w Polsce jest bardzo wysoka. Według Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (ang. United States Environmental Protection Agency) dopuszczalne dla zdrowia dobowe stężenie dymu tytoniowego nie powinno przekraczać 65 μg/m 3, podczas gdy średnia dobowa koncentracja dymu tytoniowego w miejscach publicznych i miejscach pracy w Polsce wynosiła 262 μg/m 3, a tam gdzie nie było całkowitego zakazu palenia μg/m 3. W zadymionych barach, pubach i dyskotekach zawartość dymu tytoniowego w powietrzu sięgała średnio 967 μg/m 3, a w sytuacji gdy wiele osób paliło w tym samym czasie, najwyższe wartości przekraczały nawet μg/m 3! Oznacza to bardzo groźne dla zdrowia, w szczególności dla osób pracujących toksyczne skażenie powietrza substancjami zawartymi w dymie tytoniowym. W środkach transportu oraz restauracjach i kawiarniach sytuacja była nieco lepsza, jednak tam, gdzie dopuszczano palenie, np. w wagonach dla palących (401 μg/m 3 ) czy w specjalnie wydzielonych strefach lokali gastronomicznych (251 μg/m 3 ) wartości stężenia dymu tytoniowego w powietrzu również kilkakrotnie przekraczały dopuszczalne normy US EPA. Niższy od normatywnego poziom zanieczyszczenia dymem tytoniowym występował w obiektach sportowych (41 μg/m 3 ), holach hotelowych (60 μg/m 3 ), szpitalach i przychodniach (62 μg/m 3 ), nieco wyższy był w kinach (85 μg/m 3 ), szkołach i uniwersytetach (89 μg/ m 3 ) oraz urzędach państwowych (102 μg/m 3 ). Zanieczyszczenie powietrza w szkołach byłoby znacznie niższe, gdyby nie sprzeczne z zakazem palenia w szkołach i innych placówkach edukacyjno-wychowawczych palenie przez nauczycieli w pokojach nauczycielskich. Stężenie dymu wahało się tam od 101 do 205 μg/m 3. Okazało się również, że ograniczanie palenia, nawet poprzez wydzielone, wentylowane pomieszczenia przynosi bardzo ograniczone rezultaty. Jedynym skutecznym rozwiązaniem jest wprowadzenie całkowitego zakazu palenia. W miejscach, gdzie zdecydowano się całko- 3 Artykuł 5. Ustawy o ochronie zdrowia przed używaniem tytoniu i wyrobów tytoniowych z 1995 r. wprowadził zakaz palenia (z wyjątkiem wyodrębnionych miejsc) w pomieszczeniach zamkniętych wszystkich miejsc publicznych i zakładów pracy; zob. rozdz Badanie zostało wykonane za pomocą urządzeń TSI SidePak AM510 Personal Aerosol Monitor w ramach międzynarodowego projektu badawczego Global Air Monitoring Study koordynowanego przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem w Lyonie (Francja) i Roswell Park Cancer Instiute w Buffalo (NY, USA); zob. Przewoźniak K., Gumkowski J., Zatoński W., Higbee C., Trawers M., Hyland A., Cummings M. (2006): Global Air Monitoring Study: a multi- -country comparison of levels of indoor air pollution in different workplaces. Results from Poland. Cancer Center and Institute (Warsaw), Roswell Park Cancer Institute (NY, USA), International Agency for Research on Cancer (Lyon, France). 12\n13 wicie zakazać palenia, średni poziom zanieczyszczenia dymem tytoniowym wynosił 79 μg/ m 3, a w miejscach, gdzie palenie było w jakimś pomieszczeniu dozwolone, osiągał 477 μg/ m 3. Potwierdza to także porównanie wyników polskich badań z badaniami przeprowadzonymi w Irlandii po wprowadzeniu całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych i pracy w 2004 r. Średniodobowy poziom zanieczyszczenia dymem tytoniowym w tych miejscach w Irlandii nie przekraczał bowiem w 2005 r. 30 μg/m 3, czyli był prawie 9-krotnie niższy niż w Polsce, a w barach i pubach nawet 30-krotnie niższy 5. W 2008 r. Fundacja Promocja Zdrowia podjęła się realizacji badania, którego celem była ocena zanieczyszczenia dymem tytoniowym barów, pubów i klubów nocnych oraz narażenie na dym tytoniowy pracujących tam barmanów i kelnerów 6. Na podstawie analizy sytuacji w 10 lokalach gastronomicznych w Warszawie i Ciechanowie stwierdzono, że koncentracja nikotyny w powietrzu w lokalach, gdzie pozwalano na palenie tytoniu, była wielokrotnie większa (wahała się od 0.77 do µg/m 3 ) niż w barach, gdzie obowiązywał zakaz palenia ( µg/m 3 ). Wysokie stężenie nikotyny w powietrzu w zadymionych lokalach znalazło odzwierciedlenie w zawartości nikotyny we włosach palących i niepalących pracowników barów, pubów i klubów nocnych. Po pierwsze okazało się, że niepalący barmani i kelnerzy pracujący w zadymionych lokalach mają wyższą zawartość nikotyny we włosach niż ich koledzy pracujący w lokalach wolnych od dymu tytoniowego. Po drugie zawartość nikotyny we włosach niepalących barmanów i kelnerów, którzy pracowali w zadymionym miejscu pracy była porównywalna ( µg/mg) z zawartością nikotyny we włosach barmanów i kelnerów aktywnie palących tytoń ( µg/mg). Po trzecie stwierdzono, że poziom stężenia nikotyny we włosach barmanów i kelnerów pracujących w zadymionych lokalach rosła wraz ze wzrostem koncentracji nikotyny w powietrzu i liczbą godzin spędzonych w zadymionym miejscu pracy. 2. Następstwa biernego palenia dla pracownika i pracodawcy Szkody zdrowotne W celu przeanalizowania zdrowotnych skutków biernego palenia warto przypomnieć, że bierne palenie pod względem jakościowym jest tym samym, co palenie aktywne. Wdychający dym tytoniowy wprowadza do swojego organizmu te same toksyczne i rakotwórcze związki chemiczne, co palacz paląc papierosa. Jedyną różnicą jest natężenie ekspozycji. Bierne palenie jest zatem przyczyną tych samych problemów zdrowotnych co palenie aktywne, pomimo że ich skala jest zasadniczo niższa. Należy przy tym pamiętać, że na przykład osoba pracująca 8 godzin w zamkniętym pomieszczeniu, w którym się pali może być narażona w równym stopniu, co palacz palący kilka papierosów dziennie. Tym samym ryzyko wystąpienia choroby 5 Connolly G. et al. (2006): How smoke-free laws improve air quality: a global study of Irish pubs. Dostępny na: hsph.harvard.edu/irish_pubs. 6 Shahrir S., Wipfli H., Avila-Tang E., Breysse P., Samet J.M., Navas-Acien A., and the FAMRI Bar Study Investigators. (2010): Tobacco sales and promotion in bars, cafes, and nightclubs from large cities around the world. Tobacco Control, (w druku). 13\n14 etiologicznie związanej z paleniem tytoniu jest u takiej osoby równie wysokie jak u palacza. Inną kwestią jest fakt, że nawet minimalne stężenie niektórych toksycznych składników dymu tytoniowego może wywołać maksymalny efekt. Na przykład ekwiwalent aktywnego palenia 0.2 papierosa dziennie istotnie zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca 7. Nie ma zatem bezpiecznej dawki dymu tytoniowego. Szkody zdrowotne wynikające z biernego palenia dotyczą nie tylko osób niepalących, ale są wynikiem ekspozycji całej populacji na zanieczyszczenia mikrośrodowiska dymem tytoniowym, który ma swoją charakterystykę toksykologiczną. U palących zachodzi zjawisko tzw. ryzyka kumulacyjnego. Bierne palenie powiększa natężenie ekspozycji palacza na dym tytoniowy, przez co podnosi ryzyko szkód zdrowotnych. Jak dotąd najbardziej spójną i obszerną publikacją prezentującą szacunkowe liczby zgonów z powodu biernego palenia w krajach członkowskich Unii Europejskiej jest raport grupy badaczy skupionych w sieci różnych organizacji i instytucji naukowych i medycznych pod nazwą Smoke Free Partnership 8. Szacunki te wskazują, że w 2002 roku w Polsce bierne palenie było przyczyną 8720 zgonów. Zdecydowana większość zgonów nastąpiła z powodu chorób układu krążenia (choroba niedokrwienna serca 39%, udar mózgu 40%) w tym ponad 300 zgonów rocznie było spowodowanych narażeniem na wdychanie dymu tytoniowego w miejscu pracy. Wśród niepalących bierne palenie było w Polsce przyczyną 1825 zgonów w 2002 r. Ponad połowa tych zgonów nastąpiła w wyniku choroby niedokrwiennej serca, kolejne 40% z powodu udaru mózgu. Ponad 100 zgonów wśród osób niepalących wywołane było biernym paleniem w miejscu pracy. Koszty społeczno-ekonomiczne Do kosztów generowanych przez zjawisko biernego palenia zalicza się straty spowodowane chorobami i przedwczesną śmiercią osób narażonych na bierne wdychanie dymu tytoniowego. Straty te oszacowano np. w Szkocji na podstawie modelu opracowanego przez National Health Service of Scotland 9. W modelu tym wartość życia ludzkiego estymowana jest na podstawie utraty konsumpcji oraz produkcji spowodowanej zgonem danej osoby. Strata powstaje, gdyż długość życia biernego palacza jest krótsza od wartości oczekiwanych, określonych przez Główny Urząd Statystyczny. Średnia strata ekonomiczna z powodu śmierci spowodowanej aktywnym lub biernym paleniem tytoniu wynosi w Polsce około 621 tys. zł na osobę. Oszacowano, że koszty społeczno-ekonomiczne życia osób umierających na choroby związane z biernym palenie tytoniu wyniosą w Polsce przez następne dwie dekady (tyle średnio trwa w Polsce narażenie na dym tytoniowy) około 135 mld złotych. Na podstawie modelu HECOS opracowanego przez WHO obliczono też koszty leczenia chorób wywołanych biernym paleniem Law M.R., Wald N.J. (2003): Environmental tobacco smoke and ischaemic heart disease. Prog Cardiovasc Dis, 46: Smoke Free Partnership (2006): Lifting the smokescreen. Ten reasons for a smoke free Europe. European Respiratory Society, Brussels (polskie wydanie: Zatoński W., red. (2009): Rozwiać zasłonę dymną. 10 argumentów za Europą wolną od dymu tytoniowego. Fundacja Promocja Zdrowia, Warszawa.). 9 Ludbrook A., Bird S., van Teijlingen E. (2005): International review of the health and economic impact of the regulation of smoking in public places. NHS Health Scotland, Edinburgh; dostępny na: internationalreviewfullreport.pdf. 10 Krzyżanowska A., Głogowski C. (2004): Nikotynizm na świecie. Następstwa ekonomiczne. Przewodnik Lekarza, 3:\n15 Wydatki te w założonym horyzoncie czasowym 20 lat wyniosą kolejne 22 mld złotych. Wprowadzenie ustawy zakazującej palenia papierosów w miejscach publicznych i zakładach pracy pozwoliłoby te koszty znacznie ograniczyć; szacuje się, że byłaby to wartość rzędu 4,4 mld złotych (zob. Rys. 3). Kompleksowa ustawa o ochronie przed dymem tytoniowym budzi zaniepokojenie szczególnie wśród właścicieli lokali gastronomicznych. Wskazują oni na potencjalne koszty takiego rozwiązania. Jednak przykład państw, w których wprowadzono już tego typu ustawy i nie stwierdzono ani spadku przychodów ani zatrudnienia oraz wysokie społeczne poparcie zakazu palenia w miejscach publicznych i pracy w Polsce pozwala sądzić, że także w naszym kraju ustawa nie przyniesie negatywnych skutków w branży gastronomiczno-hotelarskiej. Dodatkowo właściciele lokali mogą liczyć na korzyści wynikające ze zwiększonej wydajności i mniejszej absencji pracowników. mld zł 157,0 obecnie 152,6 143,0 po wprowadzeniu kompleksowej ustawy Rys. 3 Koszty społeczno-ekonomiczne biernego palenia na przestrzeni 20 lat 3. Regulacje prawne ograniczające palenie w miejscu pracy Prawo międzynarodowe. Ramowa Konwencja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Ramowa Konwencja Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Używania Tytoniu (ang. WHO Framework Convention on Tobacco Control) została uchwalona przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia 21 maja 2003 r., a w życie weszła 27 lutego 2005 r. 11 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikował Konwencję 15 września 2006 roku. Artykuł 8. Konwencji zaleca sygnatariuszom wprowadzenie całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych i zakładach pracy. Obowiązujące w Polsce ustawodawstwo ograniczające palenie Polska należała do pierwszych krajów w Europie, w których wprowadzono politykę zdrowotną na rzecz ograniczenia palenie tytoniu w miejscach pracy. 4 czerwca 1974 roku Minister Zdrowia i Opieki Społecznej wydał rozporządzenie 12, które wprowadzało całkowity lub częściowy zakaz palenia w różnego typu pomieszczeniach podległych mu placówek. Zarządzenie to zalecało innym resortom wprowadzenie tego samego rodzaju uregulowań. Niestety palenie tytoniu w Polsce było w tym czasie powszechne, a społeczna świadomość zdrowotnych skut- 11 World Health Organization (2003): WHO Framework convention on tobacco control. World Health Organization, Geneva. 12 Rozporządzenie MZiOS w sprawie ograniczenia palenia tytoniu ze względów zdrowotnych. 15\n16 ków palenia znikoma. Dlatego też zakaz palenia nie był przestrzegany, a pracownicy służby zdrowia palili nadal w miejscu pracy, nawet w obecności pacjenta. Niemniej rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1974 roku zaowocowało wprowadzeniem w latach 80. analogicznych zakazów i ograniczeń palenia w miejscach pracy i miejscach publicznych podległych innym resortom państwowym, m.in. w szkołach i innych placówkach edukacyjnych, obiektach kulturalnych, budynkach administracji rządowej oraz środkach publicznego transportu. W szkołach, obiektach upowszechnienia kultury i budynkach rządowych palenie dopuszczone zostało jedynie w palarniach; w przypadku środków i obiektów transportu publicznego całkowity zakaz palenia zaczął obowiązywać w autobusach, tramwajach, trolejbusach, taksówkach, w pomieszczeniach dworców autobusowych, kolejowych, a nieco później także na dworcach lotniczych i na pokładach samolotów w ruchu krajowym. W pociągach wydzielono wagony dla palących i niepalących. Na początku lat 90. rozpoczęto prace nad stworzeniem nowoczesnego ustawodawstwa ograniczającego palenie. Prace te zakończyły się sukcesem i 9 listopada 1995 roku Polska stała się pierwszym krajem w Europie Środkowo-Wschodniej, w którym uchwalono zgodne ze standardami światowymi prawo antytytoniowe. Były to wówczas jedne z najbardziej kompleksowych na świecie regulacji prawnych ograniczających palenie. Światowa Organizacja Zdrowia uznała polskie ustawodawstwo z 1995 r. za przykład dla reszty świata 13. Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych koncentrowała się również na ochronie prawa niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Wprowadzono w niej zakaz palenia (poza wyznaczonymi do tego miejscami) w szpitalach i innych placówkach służby zdrowia, szkołach i innych placówkach edukacyjnych oraz wszystkich innych zakładach pracy i miejscach użyteczności publicznej 14. O tym, czy zorganizować palarnie, czy też wprowadzić całkowity zakaz palenia, decydował menadżer lub właściciel obiektu. Nowelizacja ustawy z 1999 r. wprowadziła również obowiązek przeznaczania w dwu- i więcej izbowych lokalach gastronomicznych jednego pomieszczenia dla osób niepalących. Od tego czasu pomieszczenia dla osób palących musiały być oddzielone od pomieszczeń, w których przebywają osoby niepalące, a także odpowiednio wyposażone 15. Prawo lokalne Już w latach 80. w kilku miastach Polski władze miejskie podjęły inicjatywę ograniczenia palenia w miejscach i obiektach użyteczności publicznej. Działania lokalne nasiliły się, gdy w 1996 r. zaczęły obowiązywać zapisy prawne Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, w tym artykuł o zakazie palenia w zakładach pracy i miejscach użyteczności publicznej. W Toruniu wprowadzono całkowity zakaz palenia w obiektach należących do urzędu miasta. Wkrótce dołączyły kolejne miasta: Bydgoszcz, Ciechanów, Gdańsk, Kraków, Rzeszów, Szczecin, Warszawa. W działania chroniące pracowników przed dymem tytoniowym zaczęli również angażować się przedstawiciele pracodawców. W wielu miejscach pracy wprowadzono całkowity zakaz palenia w godzinach pracy, często nie tylko w pomiesz- 13 Blanke D.D., da Costa e Silva V. (2004): Tobacco control legislation: an introductory guide. Tools for advancing tobacco in the 21st century. Chapter XII. World Health Organization, Geneva. 14 Zob. Załącznik A. 15 Ibidem. 16\n17 czeniach zamkniętych, ale także na terenie całego zakładu. Zaczęto także wdrażać programy wspomagające palących pracowników w zaprzestaniu palenia. Zainteresowanie pracodawców wprowadzeniem zakazu palenia na terenie zakładu pracy wynikało nie tylko z oceny skutków zdrowotnych palenia tytoniu, ale także ekonomicznych i prawnych następstw narażenia pracowników na substancje szkodliwe dymu tytoniowego. Wykładnie i procesy sądowe Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy sprecyzowało, jak należy zorganizować pomieszczenie dla osób palących 16. Wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 27 czerwca 2002 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r. stanowią wykładnię prawną tworzenia palarni przez pracodawców. Uznano, że w Ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych nie przewidziano odstępstwa od przepisów nakazujących tworzenie specjalnego pomieszczenia dla osób palących, wskutek czego wprowadzono obowiązek tworzenia takich miejsc. Z kolei Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy uznał, że w firmie, która zatrudnia mniej niż 20 pracowników, nie ma obowiązku organizowania palarni. Przyjmując tę wykładnię prawną uznano, że w załączniku do ww. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej określono warunki tworzenia palarni jedynie na podstawie kryterium zatrudnienia ogółem, nie uwzględniając innych uwarunkowań i sytuacji pracodawcy. Na charakter przepisów prawnych ograniczających palenie w miejscach publicznych i miejscach pracy miały też wpływ wyroki sądowe w sprawach dotyczących łamania ww. zakazu. Od końca lat 90. polskie sądy wydały kilka decyzji w tej sprawie. Pierwsza sprawa dotyczyła Mirosława Chmiela, górnika, który oskarżył swojego pracodawcę kopalnię Morcinek w Kaczycach o narażanie go na bierne palenie w pracy. Poszkodowany sam nigdy nie palił i osobiście był przeciwnikiem palenia. W kopalni, w której pracował palenie było zakazane poza wyznaczonym miejscem - cechownią, w której przebywało i często paliło papierosy nawet do kilkuset górników. Działo się to na ogół w obecności niepalących kolegów. Mirosław Chmiel wraz z kilkunastoma niepalącymi kolegami wystosował pismo do dyrekcji kopalni z prośbą o wyznaczenie palarni w bardziej ustronnym miejscu. Po uzyskaniu odmownej odpowiedzi oraz w obliczu pierwszych skutków zdrowotnych, mogących mieć związek z długotrwałym narażeniem na bierne palenie, Mirosław Chmiel zmienił pracę i jednocześnie skierował w 1998 r. sprawę do sądu. Wystąpił wówczas o odszkodowanie od byłego pracodawcy za uszczerbek na zdrowiu. Sąd Rejonowy w Jastrzębiu oraz Sąd Apelacyjny w Rybniku nie uznał jednak tego roszczenia, stwierdzając, że nie sposób ustalić stopnia uszczerbku na zdrowiu. Jednocześnie sąd zasugerował, że powód może wystąpić o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, co też się stało. W 2001 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od dyrekcji kopalni odszkodowanie na cel społeczny i w roku 2002 sąd apelacyjny utrzymał ten wyrok w mocy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach Wydział III z 26 czerwca 2002 r.). Drugi, mniej głośny przypadek, dotyczył kobiety zatrudnionej w towarzystwie ubezpieczeniowym Commercial Union, która była zmuszana do biernego palenia w pracy. Sprawa prze- 16 Dz.U. z 2003 r. nr 116, poz\n18 Rys. 4 Wycinki prasowe informujące o jednym z procesów sądowych w sprawie wymuszonego biernego palenia ciwko pracodawcy zakończyła się wygraną. Niestety poszkodowana otrzymała wypowiedzenie od pracodawcy. Ostatnia rozstrzygnięta przez sąd sprawa dotyczyła Jakuba Szczepańskiego, studenta z Płocka. 16 września 2004 r. wybrał się z kolegą do jednego z najbardziej popularnych w mieście pubów. Po kwadransie wyszli z powodu zadymienia lokalu i braku wyznaczonego miejsca dla niepalących. Pub składał się z kilku sal, ale we wszystkich, wbrew zapisom Ustawy, wolno było palić. J. Szczepański przesłał skargę do straży miejskiej, a ta z kolei do sądu grodzkiego. 6 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w Płocku po rozpoznaniu dwóch środków odwoławczych obrony, podtrzymał wyrok skazujący właścicielkę pubu na grzywnę 500 zł. Walka o całkowity zakaz palenia W grudniu 2006 roku społeczny ruch obywatelski zaproponował Sejmowej Komisji Zdrowia podjęcie inicjatywy legislacyjnej w sprawie całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych i miejscach pracy. Późniejsze prace nad projektem nowelizacji Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych zostały spowolnione z powodu odbywających się wyborów parlamentarnych. W 2008 roku, polski parlament w celu zintensyfikowania prac nad poprawkami do ustawy zlecił Podkomisji Stałej ds. Zdrowia Publicznego Komisji Zdrowia Sejmu RP, aby kontynuowała te działania. Podkomisja zapropo- 18\n19 nowała nowy projekt zmian ustawowych, zakładający m.in. całkowity zakaz palenia w lokalach gastronomicznych, natomiast dopuściła możliwość tworzenia palarni w zakładach pracy 17. Prace te trwały do końca marca 2010 r. i zaowocowały przyjęciem przez Sejm RP 8 kwietnia 2010 roku nowych przepisów prawnych ograniczających palenie w miejscach publicznych i pracy. Obejmują one m.in. całkowity zakaz palenia (bez możliwości wydzielenia palarni) na terenie i w pomieszczeniach zakładów opieki zdrowotnej, jednostek organizacyjnych systemu oświaty, w pomieszczeniach obiektów kultury i wypoczynku do użytku publicznego, a także pomieszczeniach obiektów sportowych. Całkowity zakaz palenia ma również obowiązywać w środkach transportu publicznego, przystankach komunikacji publicznej i ogólnodostępnych miejscach przeznaczonych do zabaw dzieci. Zakaz palenia z możliwością stworzenia palarni dotyczyć ma natomiast następujących miejsc: innych niż ww. zakładów pracy, lokali gastronomiczno-rozrywkowych, hoteli, obiektów służących obsłudze podróżnych, domów pomocy społecznej i spokojnej starości, a także uczelni. W lokalach gastronomiczno-rozrywkowych z co najmniej dwoma pomieszczeniami konsumpcyjnymi właściciel lub zarządzający lokalem może wyłączyć spod całkowitego zakazu palenia pomieszczenie przeznaczone do konsumpcji, przy czym miejsce to musi być wyposażone w wentylację zapewniającą nieprzenikanie dymu tytoniowego do innych pomieszczeń. Decyzja o stworzeniu palarni lub osobnego pomieszczenia konsumpcyjnego z możliwością palenia w nim jest jednak po stronie właściciela obiektu lub osoby nim zarządzającej. W przypadku niestworzenia palarni w ww. obiektach obowiązywać będzie całkowity zakaz palenia. Ustawa również precyzuje pojęcie palarni, która powinna być pomieszczeniem odpowiednio oznaczonym i wyodrębnionym konstrukcyjnie od innych pomieszczeniem i ciągów komunikacyjnych, służącym wyłącznie do palenia i zaopatrzonym w wywiewną wentylację mechaniczną lub system filtracyjny skutecznie blokujący dostęp dymu tytoniowego do innych pomieszczeń. Nowelizacja Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych określa również sankcje prawne za nieprzestrzeganie zakazu palenia w zakładach pracy i miejscach publicznych karę grzywny do 500 złotych dla osoby palącej w miejscach objętych zakazem i grzywnę do 2000 złotych dla właściciela lub zarządzającego obiektem lub środkiem transportu, który nie umieści w nim informacji o zakazie palenia. Nowe przepisy prawne weszły w życie 15 listopada 2010 r. 4. Postawy społeczne wobec zakazu palenia w miejscach publicznych i pracy Przeprowadzone w 2006 r. ogólnopolskie badania sondażowe pokazały, że zdecydowana większość dorosłych Polaków, bo aż 76% jest za wprowadzeniem całkowitego zakazu palenia tytoniu we wszystkich miejscach publicznych i miejscach pracy 18. Wyniki ogólnopolskiego badania sondażowego przeprowadzonego przez Fundację Promocja Zdrowia 17 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji. Komisja Zdrowia. Podkomisja stała do spraw zdrowia publicznego. Komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (druk nr 1030). Projekt z dn r. 18 Zatoński W., Jabłońska J., Przewoźniak K. (2009): Stosunek Polaków do wprowadzenia całkowitego zakazu palenia we wszystkich miejscach publicznych. Fundacja Promocja Zdrowia, Warszawa. 19\n20 100% 85% 86% 85% 80% 58% 84% 69% 83% 90% 82% 72% 69% % 45% 27% 31% 0% a b c d e f g h Rys. 5 Poparcie zakazu palenia w miejscach publicznych w Polsce w latach 1996 i 2009: a szpitale, b szkoły, c urzędy państwowe, d środki publicznego transportu, e sklepy, centra handlowe, f obiekty komunikacji miejskiej, g zakłady pracy, h lokale gastronomiczne w grudniu 2009 r. 19 wskazuje, że 69% dorosłych Polaków opowiada się za całkowitym zakazem palenia w miejscach pracy, a 63% we wszystkich lokalach gastronomicznych. W odniesieniu do wszystkich miejsc publicznych i miejsc zatrudnienia odsetek dorosłych Polaków popierających całkowity zakaz palenia jest wyższy niż odsetek osób opowiadających się przeciw zakazowi. Dotyczy to także przypadku, kiedy Polacy rozważają wprowadzenie takiego zakazu w barach i restauracjach. Porównanie wyników badań sondażowych z 1996 i 2009 r. wskazuje na istotne zwiększenie poparcia społeczeństwa dla zakazu palenia w miejscach publicznych i miejscach pracy: z 27% do 69% dla zakazu palenia we wszystkich zakładach pracy, z 31% do 63% we wszystkich obiektach gastronomicznych, w tym również barach i restauracjach, z 45% do 72% na przystankach autobusowych i w obiektach transportu publicznego, z 58% do 84% w budynkach organów państwowych i samorządowych, z 69% do 83% w środkach transportu publicznego oraz z 80% do 85% w szkołach i innych pomieszczeniach edukacyjnych (Rys. 5). Wzrost poparcia społecznego dla całkowitego zakazu palenia w takich miejscach publicznych i zakładach pracy, jak kafejki, restauracje, supermarkety i centra handlowe, obiekty kulturowe i placówki opieki zdrowotnej został zaobserwowany zarówno wśród niepalących jak i palących. Poziom poparcia całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych i zakładach pracy jest w Polsce o wiele wyższy niż poziom zaobserwowany w większości krajów Europy Zachodniej przed wprowadzeniem zakazu, np. w Irlandii, Norwegii lub Szkocji. W szczególności odnosi się to do populacji osób palących Badanie wykonane we współpracy z Głównym Inspektoratem Sanitarnym, Stowarzyszeniem MANKO, World Lung Foundation przez TNS OBOP na reprezentatywnej próbie ludności Polski powyżej 15 r. ż. (N=1005) w dniach r. 20 Smoke Free Partnership 2006 op. cit.\n21 III Program ograniczenia palenia w miejscu pracy 1. Cele programu W działaniach mających na celu doprowadzenie do niepalenia na terenie miejsca pracy priorytetem dla pracodawców jest ochrona niepalących przez biernym narażeniem na dym tytoniowy. Chcąc jednak osiągnąć zamierzony efekt, należy także pamiętać, że palenie tytoniu jednocześnie jest chorobą oraz silnym uzależnieniem od nikotyny substancji aktywnej zawartej w dymie tytoniowym. Palacz pali nie dlatego, że chce, czy lubi, ale dlatego, że musi. Z tego powodu tak ważna jest pomoc palaczom w zaprzestaniu palenia. Głównym celem programu ograniczenia palenia w miejscu pracy jest spowodowanie, aby jak największa liczba pracowników nie paliła w miejscu pracy, a w konsekwencji całkowicie zerwała z nałogiem palenia tytoniu. Istotnym efektem ubocznym tego celu są inne pozytywne zmiany, jakie występują w stosunku do palenia tytoniu: ograniczenie liczby wypalanych papierosów, zmiana gatunku z mocniejszych na słabsze, utwierdzenie w postanowieniu tych, którym udało się zerwać z nałogiem czy powstrzymać niepalących przed inicjacją tytoniową. Adresatami programu są nie tylko osoby palące, ale również byli palacze (szczególnie Rys. 6 Poradnia Pomocy Palącym zorganizowana podczas akcji Rzuć palenie razem z nami, listopad 2008 r. z krótkim okresem niepalenia, ponieważ mają szanse powrotu do na- 21\n22 łogu) i nigdy niepalący (szczególnie młodzi pracownicy mogący szybko stać się palaczami). Należy pamiętać o dużym zróżnicowaniu grupy pa- laczy. Charakteryzują się oni różnym stopniem uzależnienia, liczbą i rodzajem wypalanych papierosów oraz stażem palenia tytoniu. Wśród nich są osoby, które podejmowały już próby zerwania z nałogiem, ale powróciły do niego. Utrudnieniem jest też fakt, że w Polsce, dzięki prowa- dzonym od lat programom edukacyjnym, takim jak Rzuć palenie razem z nami czy Dzień bez tytoniu, które są szeroko nagłaśniane przez prasę, radio i telewi- zję, palacze znają dobrze używaną argumentację antyty- toniowa i zdążyli się na nią już uodpornić. Dlatego należy podjąć starania, aby program zawierał nowe elementy, był ciekawy i wzbudzał zainteresowanie. 2. Organizatorzy programu KIEROWNICTWO ZAKŁADU odpowiada za przestrzeganie przepisów prawa dotyczącego palenia w miejscu pracy i prawa pracy. Może skutecznie wspie- rać program poprzez działania administracyjne i wpro- wadzanie zarządzeń regulujących życie w miejscu pracy. Jego stosunek do zachowań prozdrowotnych dla wielu pracowników jest wykładnią właściwego stylu życia: to elity kształtują wzory i modele życia Poziom i ton dyskusji prowadzonych w tramwajach i na ulicz- nych ławkach jest żenujący, a epatowanie prymitywny- mi i wyświechtanymi frazesami żałosne. Niska aktyw- ność w życiu politycznym, społecznym i ekonomicznym często wynika po prostu z nieznajomości elementarnych reguł ich funkcjonowania, maskowanej okazywaniem im pogardy i lekceważenia.1 1 Majcherek J.A.: Niedostatek najważniejszego kapitału. Rzeczypospolita 13 października 2002, 239 (6316) 22 Rys. 7 Materiały informacyjno-edukacyjne\n23 Odpowiednio usytuowany w strukturze zakładu powinien być ZESPÓŁ STERUJĄ- CY (główny motor programu) z liderem operacyjnym kierownikiem programu na czele. W jego składzie powinni znaleźć się wymienieni wcześniej eksperci, propagatorzy, decydenci, realizatorzy merytoryczni osoby posiadające autorytet w załodze, rozumiejące problem (w tym również osoby palące). W miarę posiadanych możliwości należy zabezpieczyć dostęp do profesjonalnej pomocy medycznej (lekarz, pielęgniarka) czy psychologicznej. W planowaniu i przy realizacji programu nie można pominąć przedstawicieli związków zawodowych i innych korporacji pracowniczych i co ważne szeregowych pracowników. Należy na bieżąco zwracać uwagę na przebieg programu, a członkowie tego zespołu powinni stale doskonalić swoją wiedzę w zakresie prowadzonego programu. GRUPY SPOŁECZNEGO WSPARCIA, składające się z byłych palaczy i tych, którzy są w fazie rzucania nałogu szczególnie uwiarygodniają założenia programu. 3. Etapy i zasady realizacji programu Podstawowe fazy realizacji programu to: 1. Inicjowanie programu. Składają się na to następujące działania formalne: akceptacja przez kierownictwo i zgoda na realizację programu; powołanie zespołu sterującego, w tym prowadzącego program; diagnoza wstępna, oceniająca na podstawie ankiety stan wiedzy pracowników nt. skutków palenia tytoniu, ich postaw wobec tytoniu, przeszłych i aktualnych zachowań wobec palenia; określenie tendencji do zmiany zachowań. 2. Planowanie programu polega na ustaleniu zadań, harmonogramu i niezbędnego budżetu do jego realizacji. Idealna sytuacja ma miejsce wówczas, gdy program ograniczenia palenia w miejscu pracy wpisuje się w szerszą prozdrowotną politykę personalną firmy (dbałość o warunki pracy na danym stanowisku, przestrzeganie zasad higieny pracy). Pracownicy nie odczuwają wówczas dysonansu w odbiorze nowego pomysłu pracodawcy na rzecz zdrowia i nie traktują go jako wymierzonego przeciwko sobie. 3. Wdrażanie programu. Należy ustrzec się przed nadmiernym zdominowaniem programu przez organizatorów czy ekspertów, stale monitorować realizację tak, aby nie tworzyły się okresy niepokojącej ciszy. Niezwykle ważny jest moment inauguracji programu, powinno to być ważne wydarzenie w życiu zakładu pracy, odpowiednio nagłośnione z udziałem naczelnego kierownictwa. 4. Ocena przebiegu programu i jego rezultatów (zob. rozdział 5). 23\n24 4. Sposoby realizacji programu Początek realizacji programu wiąże się z uzyskaniem wiedzy na temat skali problemu palenia tytoniu wśród pracowników oraz ich opinii na ten temat. Działania administracyjne. Należy wprowadzić zakaz palenia na terenie miejsca pracy i konsekwentnie go przestrzegać (podstawą jest Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z 1995 r. i jej nowelizacja z 2010 r.). Stosowne piktogramy z przekreślonym papierosem powinny być umieszczone w ciągach komunikacyjnych, szczególnie w miejscach, które zwyczajowo wykorzystywano jako palarnię, a informacje o tym zakazie, w formie zarządzeń dyrekcji, powinny być udostępnione pracownikom poprzez wywieszenie ich w widocznych miejscach. W wielu miejscach pracy dostosowano do tego politykę kadrową. Podczas zatrudniania nowych pracowników należy zadać pytanie o stosunek do palenia tytoniu oraz poinformować o wprowadzonych zakazach. Równolegle należy uruchomić kampanię informacyjną, która ma pokazać korzyści zdrowotne i ekonomiczne związane ze stylem życia bez dymu tytoniowego i zachęcić do rzucenia palenia. Wszystkie komunikaty i narzędzia wykorzystane w tej kampanii muszą być dostosowane do sytuacji i nastrojów panujących w firmie oraz do specyfiki pracy w zakładzie. Można wykorzystać zupełnie nowe symbole graficzne czy dźwiękowe (stworzone specjalnie dla potrzeb programu), nadawać specjalne audycje poprzez radiowęzeł czy publikować artykuły w gazetce zakładowej. Należy zadbać o to, aby informacje pomocne w uświadamianiu, jakie są skutki zdrowotne palenia tytoniu (materiały edukacyjne i poradniki Jak rzucić palenie ) były powszechnie dostępne. Pomoc w rzucaniu palenia. Należy wykorzystać okresowe badania profilaktyczne do udzielania informacji palącym pracownikom przez lekarza o konieczności zaprzestania palenia (minimalna interwencja medyczna), co pomoże w podjęciu decyzji o rzuceniu palenia lub przynajmniej znacznym jego ograniczeniu. Należy także zapewnić dostęp do lekarza przeszkolonego w zakresie leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu bądź umożliwić konsultacje medyczne dla osób palących, które pozwolą określić stopień ich uza- Rys. 8 Porady jak rzucić palenie 24\n25 leżnienia oraz zastosować właściwe leczenie: farmakoterapię, warsztaty psychologiczne dla rzucających palenie, spotkania dla rzucających palenie w ramach grup wsparcia, warsztaty umiejętności radzenia sobie z objawami po zaprzestaniu palenia. Należy pomóc osobom palącym w rzuceniu palenia poprzez zapewnienie dostępu do wiedzy o metodach leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu i nowoczesnych lekach. Postarać się o stworzenie klimatu przychylności i wsparcia dla tych, którzy chcieliby rzucić palenie, uruchomić działanie zakładowych społecznych grup wsparcia, składających się z byłych palaczy jak i osób, które właśnie rzucają palenie. Wsparciem programu są działania kierowane do rodzin pracowników firmy, np. imprezy sportowo-rekreacyjne, konkursy dla dzieci dotyczące zdrowego stylu życia, stosowanie nagród rzeczowych (koszulki, znaczki) czy często stosowane nagradzanie pracowników decydujących się na niepalenie. Według Andrzeja Gniazdowskiego skuteczność programu zależy od stosowania przy jego realizacji podstawowych zasad 2 : 1. nie należy straszyć nadmiernie, 2. należy wyjść naprzeciw potocznej mądrości o zdrowotnych skutkach palenia, 3. trzeba dać adresatom kampanii szansę reakcji zwrotnej: repliki wobec emitowanego przekazu oświatowego, 4. adresować przekaz personalnie. 5. Należy również pamiętać o dawaniu przykładu. Członkowie kierownictwa i grupy sterującej powinni swoim zachowaniem uwiarygodniać program. 5. Ocena programu Przez okres realizacji programu na bieżąco oceniamy i korygujemy jego przebieg oraz poziom akceptacji przez pracowników. Podstawą oceny programu jest diagnoza wyjściowa, która informuje nas o liczbie palących pracowników oraz o tym, jaki procent z nich jest zainteresowany zerwaniem z nałogiem. Miernikiem oceny skuteczności działań edukacyjnych może być ilość materiałów edukacyjnych rozdanych podczas programu, ilość złożonych deklaracji o udziale w konkursie rzucania palenia, ilość udzielonych porad lekarskich i psychologicznych czy też liczba interwencji grupy wsparcia. Jednak kluczowym zagadnieniem związanym z oceną programu jest odpowiedź na pytanie o jego skuteczność, czyli o to, jak dużo palących pracowników zaprzestało palić dzięki prowadzonym działaniom? Dotychczasowe doświadczenia w tym zakresie na arenie międzynarodowej szacują efektywność takich programów na niewysokim poziomie. Według badań amerykań- 2 Gniazdowski 1998 op. cit. 25


SIGMA-NOT - PORTAL INFORMACJI TECHNICZNEJ - Największa baza artykułów technicznych online MAGDALENA GRELUK- zobacz i pobierz wszystkie publikacje autora MAGDALENA GRELUK w naszych czasopismach - Portal Informacji Technicznej SIGMA-NOT\nWyniki 1-3 spośród 3 dla zapytania: authorDesc:"Magdalena Greluk"\nA review, with 64 refs., of polymeric and biopolymeric sorbents used for removal of acid and reactive dyes from aq. solns. Przedstawiono przegląd literatury dotyczącej usuwania barwników kwasowych oraz reaktywnych z roztworów wodnych z zastosowaniem jonitów, membran jonowymiennych, sorbentów polimerowych oraz biopolimerów pod kątem ich praktycznego zastosowania w procesie oczyszczania ścieków przemysłu włókienniczego. Zwrócono szczególną uwagę na wartości pojemności sorpcyjnej sorbentów względem barwników oraz możliwość desorpcji zaadsorbowanych barwników.Ścieki przemysłowe stanowią jedno z najgroźniejszych źródeł zanieczyszczenia naturalnego środowiska wodnego. Do grupy ścieków przemysłowych, sprawiających dotychczas duże kłopoty w procesach oczyszczania, należą ścieki zawierające trudno biodegradowalne, stabilne chemicznie i fotochemicznie barwniki. Podstawowym ich źródłem są wytwórnie barwników organicznych, zakłady przemysłu włókienniczego, fabryki papieru i zakłady przemysłu skórzanego. Pewne ilości zabarwionych ścieków powstają ponadto w wyniku procesów technologicznych, prowadzonych w fabrykach tworzyw sztucznych, zakładach przemysłu spożywczego, tłuszczowego, naftowego, poligraficznego, kosmetycznego oraz fotograficznego1). W zakładach przemysłu włókienniczego, będącego tonażowo największym odbiorcą barwników, powstają bardzo duże ilości silnie zabarwionych ścieków o zróżnicowanym składzie chemicznym zależnym od wielu czynników, takich jak metody barwienia (kadź czy barwiarka pasmowa), rodzaj barwionego surowca (rodzaj włókna lub tkaniny), a także rodzaj i ilość zastosowanych barwników. Ścieki te mogą zawierać nie tylko znaczne ilości barwników, ale także wiele [...]\nA review, with 74 refs., of minerals used as sorbents for removal of acid and reactive dyes from aq. solns. Przedstawiono przegląd literatury dotyczący możliwości zastosowania minerałów w procesie usuwania barwników kwasowych oraz barwników reaktywnych z roztworów wodnych. Materiały te są tanie i skuteczne w procesach odbarwiania i stanowią tym samym istotną konkurencję dla handlowo dostępnych sorbentów konwencjonalnych, np. węgla aktywnego. Szczególną uwagę zwrócono na wartości pojemności sorpcyjnej sorbentów względem barwników. Barwniki są związkami chemicznymi mającymi zdolność intensywnej selektywnej absorpcji promieniowania elektromagnetycznego w zakresie widzialnym, bliskiego nadfioletu oraz bliskiej podczerwieni, a następnie przekształcania pochłoniętej energii i przekazywania jej innym przedmiotom. W zależności od charakteru przekształcenia zaabsorbowanej energii związki te mają barwę, wykazują luminescencję lub zdolność oddziaływania na procesy fotochemiczne, co wpływa na specyfikę ich praktycznego zastosowania. Związki wykazujące barwę oraz zdolność do trwałego łączenia się z rozmaitymi materiałami, jak włókna, tkaniny lub tworzywa stosuje się do barwienia tych materiałów1, 2). Zastosowanie substancji zdolnych do nadawania różnym ciałom określonej barwy było znane ludzkości niemal od początku jej historii i sięga czasów jeszcze sprzed okresu piśmiennictwa. Świadczą o tym malowidła pochodzące z czasów prehistorycznych okryte w Europie (Altamira, Hiszpania; Chauvet, Francja) oraz w Afryce (góry Matopos, Zimbabwe). Już ludzie pierwotni zdobili rysunkami także własną skórę oraz m.in. odzież, broń i przedmioty kultu, stosując w tym celu różne substancje pochodzenia mineralnego i organicznego, będące ekstraktami z różnych części roślin, substancjami zawartymi w organizmach niektórych zwierząt, a także barwnymi glinkami i tlenkami metali1-4). Kosztowne barwniki naturalne, zarówno te pochodzenia roślinnego, [...]


Hokej.Net - Gretzky odchodzi, Brisebois też\nGretzky od początku okresu przygotowawczego nie prowadził drużyny "Kojotów", a zastępował go Ulf Samuelsson. Wahania najlepszego hokeisty wszech czasów miały związek z przedłużającą się sprawą zmiany właściciela klubu i możliwym przeniesieniem go do innego miasta. Dziś wiadomo już, że Coyotes w nowym sezonie będą nadal występować w Glendale, ale Wayne Gretzky zrezygnował z prowadzenia drużyny.\nSprawa własności klubu z Glendale jest obecnie w sądzie, a o jego przejęcie starają się już tylko dwie grupy - ta Jima Balsille`a i władze NHL, ale żadna z nich nie jest zainteresowana pozostaniem Gretzky`ego na stanowisku trenera i dyrektora ds. hokejowych. - To była trudna decyzja o której bardzo długo myślałem - napisał w swoim oświadczeniu "The Great One". - Biorąc pod uwagę, że obie grupy nie wyraziły zainteresowania moją dalszą pracą przekazałem Generalnemu Menedżerowi Donowi Maloneyowi, że powinien szukać nowego trenera.\nGretzky w oświadczeniu opublikowanym na swojej stronie internetowej dodaje, że Maloney znalazł trenera, który jest "idealnym wyborem", ale jak dotąd nie ujawniono, czy zostanie nim Samuelsson, czy ktoś spoza klubu. Nie ogłoszono także, czy istnieje możliwość pozostania Wayne`a Gretzky`ego w Coyotes w innej roli, niż te pełnione dotychczas.\nZdaniem kanadyjskiej telewizji TSN nowym trenerem "Kojotów" ma być prowadzący ostatnio Dallas Stars Dave Tippett. Ten ostatni został zwolniony przez klub z Dallas w lipcu po tym, jak po raz pierwszy w czasie pracy w Teksasie nie zdołał doprowadzić drużyny do playoffów. Najlepszym osiągnięciem Dallas Stars pod jego wodzą był awans do finału Konferencji Zachodniej w sezonie 2007-08. Tippett opuścił zespół "Gwiazd" z bilansem 271-156-28-37.\nPobyt Wayne`a Gretzky`ego w Phoenix Coyotes nie należał do udanych. W ciągu czterech sezonów "Kojoty" pod jego wodzą rozegrały 328 spotkań z bilansem 143-161-24. Nigdy nie udało im się awansować do playoffów. - Chcę podziękować wszystkim członkom sztabu Phoenix Coyotes - byłym i obecnym. Móc pracować z każdym z Was to była dla mnie wielka przyjemność - pisze Gretzky. - Często mówię, że możliwość gry w NHL to największy zaszczyt, jaki mogłem sobie wyobrazić. Dokładnie to samo czuję myśląc o trenowaniu drużyny w tej lidze. Będę bardzo tęsknił za rywalizacją w NHL. Zajmować to stanowisko to był dla mnie zaszczyt i dzięki temu, że miałem taką okazję zawsze uważam siebie za szczęściarza.\nSwoją karierę sportową zakończył dziś z kolei występujący przez niemal całe dorosłe sportowe życie w Montréal Canadiens obrońca Patrice Brisebois. Oficjalne pożegnanie zawodnika odbędzie się przed dzisiejszym meczem "Habs" z Boston Bruins. Przy okazji Brisebois odbierze od Montréal Canadiens Children`s Foundation nagrodę Jean Béliveau Trophy przyznawaną graczom łączącym poświęcenie na lodzie z działalnością charytatywną.\nBrisebois został do NHL wybrany w 1989 roku z numerem 30 Draftu przez Canadiens. W najlepszej lidze świata spędził 18 sezonów, w tym 16 w ekipie z Montréalu. Tylko przez dwa lata reprezentował barwy Colorado Avalanche. W rozgrywkach zasadniczych wystąpił 1 009 razy strzelając 98 goli i notując 322 asysty. W playoffach dołożył 32 punkty w 98 meczach.\nW 1993 roku wywalczył z Canadiens Puchar Stanleya - jak dotąd ostatni dla najbardziej utytułowanego klubu NHL. W marcu Brisebois rozegrał mecz numer 1 000 w NHL przeciwko New Jersey Devils. Miał jednak pecha, bowiem jego wspaniałe osiągnięcie przyćmił Martin Brodeur akurat wówczas wyrównujący rekord zwycięstw w NHL Patricka Roy. 896 meczów popularnego "Breezera" w barwach Canadiens to trzeci najlepszy wynik w historii klubu tylko za Henri Richardem i Béliveau.\nluksik85 (2009-09-24 22:17:24)\nJak widać nie każdy świetny zawodnik może być dobrym trenerem. A jeśli chodzi o Coyotes to już wczesniej mowilo sie ze druzyna powinna być przeniesiona do Hamilton\nAle przynajmniej na ten sezon zostanie w Glendale.\ntherack (2009-09-24 22:59:16)\nUlf Samuelsson-czyli tzw.robocop-tego zawodnika nie lubiano w Pingwinach na początku lat dziewięćdziesiątych,kiedy był tam jednym z podstawowych graczy.Czy będzie dobrym trenerem?Życzę Mu wszystkiego najlepszego!


▷ Ranking potreningówek Olimp 2021 > Jaka najlepsza? TOP 10 i opinie na NewGym.pl\nPo treningu Najlepsza potreningówka Olimp Ranking TOP 10\nJaka potreningówka Olimp najlepsza w 2021?\nNajnowszy ranking odżywek potreningowych Olimp 2021 przygotowany przez naszych ekspertów znajdziesz poniżej. Zamieściliśmy w nim najlepsze potreningówki Olimp na rynku, których zarówno cena, jak i opinie użytkowników są bardzo dobre. Ranking potreningówek Olimp 2021 pomoże Ci wybrać najlepszą potreningówkę Olimp od sprawdzonego producenta. Przy odżywkach potreningowych Olimp znajdziesz takie informacje jak cena, opinie, skład, co daje i dawkowanie (czyli jak przyjmować, kiedy brać oraz ile brać) i nie tylko. Zastanawiasz się, jaka odżywka potreningowa Olimp jest najlepsza? Sprawdź ranking potreningówek Olimp 2021.\nNajlepsza odżywka potreningowa Olimp Ranking 2021\n1. CARBONOX Olimp SZCZEGÓŁY\n2. BCAA Xplode Olimp SZCZEGÓŁY\n3. BCAA Mega Caps Olimp SZCZEGÓŁY\n4. BCAA Xplode Powder 4:1:1 Olimp SZCZEGÓŁY\n5. Reanimator PRO Olimp SZCZEGÓŁY\n6. BCAA 20:1:1 Xplode Powder Olimp SZCZEGÓŁY\n7. BCAA Xplode Dragon Ball Olimp SZCZEGÓŁY\n8. BCAA 4000 Extreme Shot Olimp SZCZEGÓŁY\n9. BCAA Mega Caps Olimp SZCZEGÓŁY\n10. BCAA MegaCaps Olimp SZCZEGÓŁY\nJeżeli nie wiesz, jaką potreningówkę Olimp wybrać, warto sprawdzić nasz ranking potreningówek Olimp 2021. Znajdziesz tam polecane potreningówki z Olimp, które mają dobre opinie, skład oraz przystępną cenę. Dzięki naszym ekspertom udało nam się stworzyć ranking odżywek potreningowych Olimp w oparciu o wiele czynników i informacji, nie tylko z forum. Suplementacja suplementów potreningowych Olimp powinna zawsze odbywać się zgodnie z zaleceniami producenta. Sprawdź na etykiecie jak przyjmować potreningówke z Olimp, jakie ma działanie, kiedy brać potreningówkę Olimp i ile razy dziennie. Co więcej, sprawdź jaki ma termin ważności, jak dawkować potreningówke z Olimp w dni treningowe i dni nie treningowe, jak długo brać oraz to, na ile przed treningiem czy na ile po treningu brać potreningówkę Olimp.\nNa forum znajdziesz dodatkowe informacje, takie jak- co daje potreningówka Olimp, ile kosztuje, jak dawkować potreningówkę Olimp, jakie mogą być skutki uboczne potreningówek Olimp, jakie ma działanie, kiedy brać potreningówke z Olimp, czy jakie są efekty przed i po stosowaniu odżywek potreningowych Olimp. Nasi użytkownicy regularnie pomagają nam ulepszać ranking suplementów potreningowych Olimp 2021. Dzięki użytkownikom forum można dowiedzieć się, z czym brać potreningówke z Olimp, jakie ma przyswajanie na cyklu, jakie wady i zalety odżywek potreningowych Olimp wskazali na forum oraz jaka potreningówka Olimp jest najlepsza na rynku.\nSzukasz odpowiedzi, jaka odżywka potreningowa Olimp jest najlepsza? Sprawdź nasz ranking potreningówek Olimp. Dowiesz się z niego, którą potreningówke z Olimp najchętniej kupują użytkownicy, ile kosztuje dobra potreningówka Olimp oraz jakie ma opinie.\nIle kosztuje dobra suplement potreningowy Olimp? Gdzie kupić?\nCena suplementów potreningowych Olimp zależna jest od producenta, rodzaju, formy, smaku czy wielkości opakowania. Sprawdź ranking odżywek potreningowych Olimp i zobacz, jaka potreningówka Olimp jest najchętniej wybierana przez naszych użytkowników i gdzie ją kupić.\nRanking potreningówek Olimp a opinie użytkowników\nSprawdzając ranking potreningówek Olimp dowiesz się, jakie potreningówki Olimp są najlepsze, najchętniej polecane i jakie mają opinie. Poznasz również ceny odżywek potreningowych Olimp, skład i właściwości. Sprawdź opinie o suplementach potreningowych Olimp w naszym rankingu.


Wszywka alkoholowa (Esperal) Wielkopolska - zaszycie alkoholowe\nWszywka alkoholowa (Esperal) województwo wielkopolskie\nWojewództwo wielkopolskie jest drugim co do wielkości województwem w kraju – jego powierzchnia wynosi 9,5% Polski. Ze względu na liczbę mieszkańców plasuje się na trzecim miejscu w rankingu województw. Duża liczba mieszkańców prowadzi do zwiększonego zapotrzebowania na placówki medyczne. Poniżej przedstawiamy listę miast w województwie wielkopolskim, w których możliwe jest wykonanie implantacji wszywki alkoholowej.\nKażde miasto ujęte w spisie jest obsługiwane przez nowoczesną przychodnię „Nasz Gabinet”. Klinika jest wyspecjalizowana w leczeniu alkoholizmu. Pomogła już wielu osobom w ich walce z nałogiem alkoholowym.\nZaszycie alkoholowe Wielkopolskie


"Maigret zastawia sidła". Rowan Atkinson jako legendarny francuski komisarz po raz pierwszy w otwartej tv! Kiedy premiera? - Telemagazyn.pl\n"Maigret zastawia sidła". Rowan Atkinson jako legendarny francuski komisarz po raz pierwszy w otwartej tv! Kiedy premiera?\nLidia Tyczyńska-Świdrak 24.01.2019 08:51, Maigret i noc na rozdrożu\nRowana Atkinsona większość z nas kojarzy przede wszystkim jako Jasia Fasolę, bądź sprowadzającego na siebie wiecznie kłopoty niezgułę Johnny'ego Englisha. Ale Rowan Atkinson jako poważny komisarz francuskiej policji? Tak! I jest świetny, co widać od pierwszych minut filmu! Teraz dwa pierwsze filmy z Atkinsonem w dwa kolejne piątki pokaże TVP2.\n"Maigret zastawia sidła" w piątek, 25.01.2019 o godz. 22:45 w TVP 2! - sprawdź program tv\nKomisarza Maigret, policjanta, który stał się chlubą francuskiego kryminału, wymyślił Georges Simenon. Maigret, z nieodłączną fajeczką, przykładny małżonek w średnim wieku, wygląda jak przeciętny paryski obywatel. Ale to pozory. Mamy bowiem przed sobą rasowego śledczego, wnikliwego obserwatora, dobrze znającego zakręty życia i motywacje ludzi, którzy wypadli na jego wirażu. W tej roli znany z cyklu o Jasiu Fasoli Rowan Atkinson. Dla sceptyków – jest świetny! Do tej pory powstały cztery ekranizacje kryminałów Simenona z Atkinsonem, pierwsze dwie po raz pierwszy pokazuje telewizja publiczna.\nTo nie Jaś Fasola! Rowan Atkinson tym razem jako legendarny komisarz Maigret! Zobacz więcej\nNa Montmartrze grasuje seryjny morderca. Brak sukcesów policji w jego schwytaniu powoduje niezadowolenie przełożonych komisarza Maigreta. Maigret postawiana wystawić na wabia policjantki po cywilnemu. Kiedy morderca napada na jedną z nich, ledwo udaje jej się ujść z życiem. W zaciśniętej dłoni trzyma jednak wyrwany sprawcy kawałek materiału marynarki z guzikiem...\nTydzień później "Maigret i jego nieboszczyk". Obraz Ashleya Pearce’a, twórcy m.in. kultowego serialu „Poirot”, to remake klasycznej „Pułapki”. Seryjny zabójca grasuje w Paryżu i morduje kobiety. Cechą wspólną ofiar jest kolor włosów. Minister Sprawiedliwości Morel powierza tę trudną sprawę komisarzowi Maigretowi.\nrowan atkinson tv 2


600 złotych za zaszczepienie! SZCZEPIENIE PLUS - nowy program socjalny?! | Prawy.pl\n600 złotych za zaszczepienie! SZCZEPIENIE PLUS - nowy program socjalny?!\nWedług niego, "taki bonus, który daje mobilizację finansową dla osób, które się zaszczepiły i które się zaszczepią w pełnym wymiarze, pełnym cyklem szczepień". "To jest wielomiliardowy nie wydatek, tylko inwestycja" - ocenił Kosiniak-Kamysz. Druga propozycja, o której mówił prezes PSL dotyczy personelu niemedycznego i dodatku covidowego dla nich, który "powinien być wprowadzony na stałe". O trzeciej propozycji poinformował poseł Jacek Protasiewicz (KP-PSL). "To jest umożliwienie pełnego finansowania zabiegów medycznych, zarówno profilaktycznych, jak i leczenia w prywatnej służbie zdrowia przez państwo, nie tylko dla zaszczepionych, ale w szczególności dla zaszczepionych" - oświadczył Protasiewicz.\nJego zdaniem, większość prywatnych szpitali jest wolna od pacjentów covidowych. "W związku z tym państwo powinno sfinansować zabiegi, leczenie i badania profilaktyczne obywateli RP właśnie w prywatnej służbie zdrowia" - powiedział poseł KP-PSL. Marszałek Sejmu Elżbieta Witek zaprosiła szefów klubów i kół parlamentarnych na zaplanowaną na środę rozmowę w sprawie wyjścia ponad podziałami z projektem ustawy dotyczącym możliwości weryfikacji szczepień pracowników. Jak mówiła, jeżeli na środowym spotkaniu kluby i koła parlamentarne wyrażą zgodę i wolę współpracy, powinien powstać międzyklubowy zespół, który wypracuje założenia ustawy.\nRzecznik rządu Piotr Müller powiedział w poniedziałek, że z tego, co wie, są zebrane podpisy pod poselskim projektem ws. weryfikacji szczepień pracowników i powinien on być procedowany w Sejmie na początku grudnia. Początkowo projekt zakładający umożliwienie pracodawcy weryfikacji, czy pracownik jest zaszczepiony, był projektowany jako rządowy. Minister zdrowia Adam Niedzielski na początku listopada mówił, że projekt ten ma zostać skierowany pod obrady rządu i trafić prawdopodobnie na posiedzenie Sejmu.\nW pełni zaszczepionych, czyli dwiema dawkami preparatów od firm Pfizer/BioNTech, Moderna i AstraZeneca lub jednodawkową szczepionką Johnson & Johnson, jest w Polsce jest blisko 20,3 mln osób – podano w środę na stronach rządowych. Liczba wszystkich wykonanych w naszym kraju szczepień przeciw COVID-19 wynosi 40 827 691 iniekcji. W pełni zaszczepione są 20 298 362 osoby. Dzienna liczba szczepień to 131 967. Trzecią dawkę szczepionki przyjęło 273 479 osób, a dawkę przypominającą – 1 933 407 osób. Łącznie do Polski dostarczono 75 286 960 dawek szczepionki, z czego do punktów trafiło 41 997 895 dawek. Od 27 grudnia ub.r., gdy rozpoczęły się w Polsce szczepienia przeciw COVID-19, zutylizowano 594 507 dawek. Zgłoszono 16 193 niepożądane odczyny poszczepienne, w większości łagodne.


4. Polska : Włochy - niedziela 2 czerwca, godz: 17:30\nKonkursy - zakończone »\nPiłka Nożna. Mistrzostwa Świata U20 w Polsce 2019 »\nAutor Wątek: 4. Polska : Włochy - niedziela 2 czerwca, godz: 17:30 (Przeczytany 1530 razy)\nWiadomości: 5 280\n« dnia: Maj 31, 2019, 20:08:48 pm »\nW tym temacie typujemy wynik spotkania Polska : Włochy który odbędzie się w niedzielę 2 czerwca o godzinie 17:30. Użytkownik musi podać końcowy rezultat spotkania (nie uwzględniamy ewentualnej dogrywki) wybierając jedną z trzech poniższych możliwości (wygrana Polski, Włoch lub remis) wraz z podaniem dokładnego wyniku bramkowego. Poniżej przykładowe typowania:\nwygra Polska (3:0)\nwygra Polska (1:0)\nwygrają Włochy (2:1)\nwygrają Włochy (4:0)\nZa poprawne wytypowanie zwycięzcy spotkania lub remisu użytkownik otrzyma 1 pkt do Rankingu. Natomiast za poprawne wytypowanie wyniku (bramki) użytkownik otrzyma dodatkowe 2 pkt. Łącznie można otrzymać 3 pkt do Rankingu.\nCzas typowania jest ustalony do niedzieli 2 czerwca godziny 17:29:59.\n2. Nie wolno podawać więcej niż 1 raz swoich typowań (jeżeli nie pamiętasz czy dodałeś swoje typy, to poszukaj swój post za nim dodasz nowy wątek).\n3. W przypadku gdy zmieni się godzina rozpoczęcia spotkania na wcześniejszą niż ta podana w tym wątku (przykładowo z 14:00 na 13:30), pod uwagę będą brane tylko te typowania które zostały podane przed rozpoczęciem meczu (np. do 13:29).\n4. Typowania, które zostały podane po terminie nie będą brane pod uwagę.\n5. Nie wolno edytować swoich wątków po rozpoczęciu spotkania. Edycja własnych typów przed rozpoczęciem meczu jest dozwolona.\n6. Użytkownicy, którzy posiadają kilka kont na forum przypisanych do różnych postaci w grze mogą podawać swoje typowania tylko z jednego konta. Administracja będzie weryfikować podejrzane konta w bazie i w przypadku wykrycia multikont typowania nie zostaną uznane (http://forum.gangsters.pl/index.php?topic=17818.0)\n7. Jeżeli użytkownik zamieści swoje typowania bez podania nazwy zwycięskiego zespołu (np. '2:0') wtedy uznajemy, że liczba pierwsza (po lewej stronie) wskazuje na ilość bramek Polski, a liczba druga (po prawej stronie) na ilość bramek przeciwników. Jeżeli gracz zamieści swoje typowania bez podania wyniku bramkowego (np. 'wygra Polska') to zostaną przyznane punkty tylko za ewentualne zwycięstwo typowanego zespołu lub remisu.\n« Ostatnia zmiana: Czerwiec 01, 2019, 17:08:37 pm wysłana przez konkursy »\nWiadomości: 4 352\nOdp: 4. Polska : Włochy - niedziela 2 czerwca, godz: 17:30\n« Odpowiedź #1 dnia: Maj 31, 2019, 20:11:51 pm »\nwygrają Włochy (3:1)\n« Ostatnia zmiana: Czerwiec 01, 2019, 13:15:10 pm wysłana przez Jumpers »\nJeśli masz pytania w sprawie konkursów wyślij wiadomość na PW w Grze lub na Forum\n« Odpowiedź #2 dnia: Maj 31, 2019, 22:18:04 pm »\nwygrają Włochy (2:0)\n8, 10, 17, 30, 31, 41, 56, 60, 69, 76\n« Odpowiedź #3 dnia: Maj 31, 2019, 23:57:27 pm »\nWygra Polska 1:0\n« Odpowiedź #4 dnia: Czerwiec 01, 2019, 03:33:53 am »\nWiadomości: 4 618\n« Odpowiedź #5 dnia: Czerwiec 01, 2019, 05:18:30 am »\nWiadomości: 5 505\n« Odpowiedź #6 dnia: Czerwiec 01, 2019, 06:28:33 am »\nWiadomości: 1 198\n« Odpowiedź #7 dnia: Czerwiec 01, 2019, 08:08:43 am »\nWiadomości: 4 183\n« Odpowiedź #8 dnia: Czerwiec 01, 2019, 08:17:14 am »\n« Odpowiedź #9 dnia: Czerwiec 01, 2019, 08:53:01 am »\nwygrają Włochy 2:0\n« Odpowiedź #10 dnia: Czerwiec 01, 2019, 09:48:49 am »\nWygraja Włochy 1:0\n« Odpowiedź #11 dnia: Czerwiec 01, 2019, 10:25:56 am »\nwygrają Włochy (3:0)\n« Odpowiedź #12 dnia: Czerwiec 01, 2019, 12:12:08 pm »\n« Odpowiedź #13 dnia: Czerwiec 01, 2019, 13:14:57 pm »\nwygrają Włochy (1:0)\n« Odpowiedź #14 dnia: Czerwiec 01, 2019, 14:20:53 pm »


Papież po raz kolejny zaapelował o zaprzestanie rozlewu krwi w Iraku i Ziemi Świętej. “Z wielkim smutkiem odnotowuję tragiczne informacje, jakie docierają z Ziemi Świętej i Iraku" - powiedział Jan Paweł II przed niedzielną modlitwą “Regina Coeli". Zapewnił, że myślą i modlitwą jest blisko rodzin i tych, którzy drżą o losy najbliższych, szczególnie zatrzymanych jako zakładnicy. Jan Paweł II zwrócił się do porywaczy o “okazanie ludzkich uczuć". “Błagam ich, by przywrócili rodzinom osoby, które znalazły się w ich rękach" - powiedział Papież. Przemawiając po polsku, nawiązał do krakowskich uroczystości: “Dziś, w niedzielę Bożego Miłosierdzia, pielgrzymuję duchowo do Łagiewnik, aby modlić się ze wszystkimi pielgrzymami o miłosierdzie, którego dziś tak bardzo potrzebuje świat".\n“Nieustannie zawierzam Jezusowi miłosiernemu Polskę i cały świat" - powiedział Jan...


Jerzy Borowczak, Bogdan Felski, Aleksander Hall - Marek Żejmo - pdf, ebook – Ibuk.pl\nByło już uzgodnione, że jak ewentualnie nam wyjdzie strajk, to żeby za wszelką cenę nie wychodzić na zewnątrz, tylko zatrzymać ludzi na terenie zakładu. Wyciągnęliśmy wnioski z błędu popełnionego w 1970 roku – wyszli ludzie na zewnątrz i wiadomo... mogła być prowokacja, wybijanie szyb, kradzieże itp. Nie mogliśmy dać pretekstu do użycia siły, jak to zrobiono w 1970 roku. Będziemy więc śpiewać – odśpiewaliśmy hymn, jakoś to uspokoiło się... Ale co dalej? Wałęsy nie ma... Zaproponowałem więc Jurkowi Borowczakowi: „Słuchaj, trzeba jakiś komitet strajkowy wybierać, ale Ty jesteś mały, ja jestem niski”. Odparł: „Ja jestem mały, a Ty jeszcze niższy, a Prądzyński identycznie”. Nie widzimy nawet końca, ile tych ludzi jest, trzeba więc coś tutaj poszukać na szybkiego. Jurek wskazał taki duży spychacz. Wdrapaliśmy się na niego i zaczęliśmy wybierać komitet strajkowy\nJerzy Borowczak, Bogdan Felski, Aleksander Hall - RECENZJE


Autor: Acheron | Data publikacji: Wtorek, 14 kwietnia 2020r.\nTVSATSERWIS.NET gwarantuje montaż anten satelitarnych oraz regulacja anten polskich platform cyfrowych NC+, Cyfrowy Polsat, Orange na terenie Gliwic, Knurowa, Zabrza, Bytomia, Ruda Śląska, Mikołów Tarnowskie Góry czy też Chorzów. Modernizujemy też już istniejące anteny, jak i dokonujemy napraw w tym ustawień anten naziemnych dvbt. W ofercie posiadamy usługę dodatkową typu multiroom jak i montaż telewizora na ścianie. Oferujemy też wykonanie konfiguracji Unicable, czy instalacji jedno kablowej. W ofercie posiadamy też usługę związaną z montażem telewizora na ścianie. W razie jakichkolwiek pytań prosimy o kontakt telefoniczny: 883 324 829`````br>\nFirma prowadzi - szkolenie bhp w sobotę i pamiętnik internetowy omawiający wcale nie jest koniecznością.(...)


Ranigast MAX tabletki 150mg*30 | Apteka Internetowa Fragal\nRanigast MAX tabletki 150mg*30\nKod produktu: 5903060602557\nPreparat do stosowania w objawowym leczeniu zgagi i niestrawności.\nRdzeń tabletki: krospówidon, magnezu stearynian, celuloza mikrokrystaliczna, krzemionka koloidalna bezwodna.\nOtoczka tabletki: hypromeloza (Methocel E 15), lak z żółcienią pomarańczową (El 10), tytanu dwutlenek, triacetyna, talk.\nDorośli i młodzież w wieku powyżej 16 lat : w przypadku wystąpienia objawów niestrawności zwykle stosuje się 1 tabletkę 150 mg na dobę. W razie nawrotu dolegliwości można zastosować 1 tabletkę 150 mg 2 razy na dobę. Dobowa dawka leku nie powinna być większa niż 300 mg (2 tabletki).\nLeku nie należy stosować bez konsultacji z lekarzem przez dłużej niż 2 tygodnie. Jeżeli dolegliwości nie ustąpią pó 2 tygodniach leczenia, należy bezzwłocznie zasięgnąć porady lekarza.\nRanitydyna substancja czynna Ieku hamuje wydzielanie kwasu solnego w żołądku.\nLek działa szybko. Czas działania 1 tabletki wynosi około 12 godzin.\nWskazaniem do stosowania leku jest objawowe leczenie dolegliwości żołądkowych niezwiązanych z chorobą organiczną przewodu pokarmowego; niestrawności (dyspepsji), zgagi, nadkwaśności, bólu w nadbrzuszu.\nNie stosować leku Ranigast MAX jeśli pacjent ma uczulenie na ranitydynę lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku.\nJak każdy lek,1 lek ten może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.\nBardzo rzadko: bóle głowy (czasami silne) i zawroty głowy, przemijające zaburzenia dotyczące ruchów mimowolnych, przemijające stany splątania, depresja i omamy (szczególnie u pacjentów ciężko chorych, u pacjentów w podeszłym wieku oraz u pacjentów z chorobami nerek), zwolnienie akcji serca (bradykardia), przyspieszenie akcji serca (tachykardia), blok przedsionkowo-komorowy (zaburzenia przewodnictwa bodźców w komórkach mięśnia sercowego), zapalenie naczyń, zwykle przemijające zapalenie wątroby (komórkowe, kanalikowe lub mieszane) przebiegające z żółtaczką lub bez, ostre zapalenie trzustki, biegunka, bóle stawowe i mięśniowe, zwykle przemijająca leukopenia (zmniejsżenie liczby krwinek białych) i trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi), agranulocytoza (choroba przebiegająca z objawami wysokiej gorączki, bólem gardła, owrzodzeniem w obrębie jamy ustnej, nosa, gardła, narządów płciowych i odbytnicy) lub pancytopenia (niedobór krwinek białych, krwinek czerwonych i płytek krwi), czasami z aplazją lub hipoplazją szpiku (zanik szpiku), ginekomastia (przerost piersi u mężczyzn), przemijająca impotencja, mlekotok, rumień wielopostaciówy, wypadanie włosów, wstrząs anafilaktyczny (objawy: duszność, trudność w nabieraniu powietrza w wyniku obrzęku krtani, trudność w wydechu, świst krtaniowy, świąd skóry i jej zaczerwienienie, ból głowy, uczucie „ucisku”, zawroty głowy, przyspieszenie lub rzadziej zwolnienie czynności serca, świąd, pokrzywka o różnym nasileniu, rumień całego ciała, znaczne osłabienie aż do utraty przytomności włącznie; w ciężkich przypadkach może zagrażać życiu), niewyraźne widzenie (zaburzenia akomodacji), zapalenie nerek.\nRzadko: wysypka, pokrzywka, obrzęk nączynioruchowy (obrzęk okolic twarzy, warg, języka oraz gardła, utrudniający oddychanie, połączony ze świądem, Zaczerwienieniem skóry, pokrzywką oraz ciężkim skurczem oskrzeli), gorączka, skurcz oskrzeli, przemijające zmiany aktywności enzymów wątrobowych w testach diagnostycznych, niedociśnienie, ból w klatce piersiowej, podwyższenie stężenia kreatyniny (zwykle niewielkie; normalizuje się w czasie trwania leczenia).\nLek Ranigast MAX zawiera lak z żólcienią pomarańczową (E110) - lek może powodować reakcje alergiczne.\nDeespa 40mg x40tabl\nBobotic 200 mg x 50 kaps.twist-off\nKod producenta: 5903060602557


Bez happy-endu - wypowiedzi po meczu Pogoń Baltica Szczecin - Aussie Sambor Tczew - Sport WP SportoweFakty\nBez happy-endu - wypowiedzi po meczu Pogoń Baltica Szczecin - Aussie Sambor Tczew\nDobre otwarcie zanotował w Szczecinie beniaminek z Tczewa. Podopieczne Giennadiya Kamielina pokonały faworyzowaną Pogoń Baltica 24:22 prowadząc już do przerwy 13:11.\nKrzysztof Kempski 09 Września 2012, 14:46\nDariusz Molski (szkoleniowiec Pogoni Baltica): Nie udźwignęliśmy ciężaru gatunkowego tego spotkania. Przegraliśmy go w głowach, bo nie można z dnia na dzień zapomnieć i funkcjonować tak jak do tej pory to wyglądało. Do tej pory ta obrona była naprawdę niezła, tego dnia jednak, zwłaszcza w pierwszej połowie, była w niej dziura. W ataku mieliśmy grać inaczej. Zabrakło przede wszystkim zimnych głów. 11 sytuacji niewykorzystanych sam na sam i trzy rzuty karne są niepokojącym bilansem, jaki mamy po tym meczu. Tu już nic właściwie nic nie można zrobić, jest tylko zawodnik i bramkarz.\nAdrianna Płaczek (bramkarka Pogoni Baltica): Nie wiem co się z nami stało. Przegrałyśmy ten mecz. Myślę, że jest to jednak niespodzianka, choć żadnego przeciwnika się nie powinno lekceważyć. Panowała za duża nerwowość, nie mogłyśmy się dogadać, dużo było tych niewykorzystanych sytuacji sam na sam. To na pewno zaważyło. Przegrywa cały zespół, nieważne kto rzucił i trafił a kto nie. Ta końcówka była zdecydowanie zagrana przez nas zbyt nerwowo. Mecz wygrywa się zawsze pod koniec a nie w 5 minucie.\nMonika Głowińska (rozgrywająca Pogoni Baltica): Wygrał zespół, który był spokojniejszy, bardziej poukładany. My zagrałyśmy bardzo, bardzo nerwowo i bardzo słabo w pierwszej połowie, przede wszystkim w obronie. W drugiej, gdybyśmy wykorzystały to co miałyśmy to pewnie byłoby inaczej. Fakt jest faktem, że przegrałyśmy. Zaczęło się to dla nas kiepsko. Mam nadzieję, że kolejne spotkania będą inne. Nastawiałyśmy się na mecz walki, ale zakończony naszym happy-endem. Przytłaczające jest to, że tak się nie stało. Jest mi z tego powodu przykro. Nieskuteczność, obijałyśmy słupki, a to mogło wynikać z tego, że wkradły się małe nerwy, bo rzadko wygrywa się spokojnie i na luzie. Spokojniejsza ręka i te bramki by padały. Od poniedziałku trzeba trenować dalej.\nGiennadiy Kamielin (szkoleniowiec Aussie Sambor): Naprawdę zagrały dwa równe zespoły. Każdy walczył o te dwa punkty, ale tutaj tak naprawdę była walka o cztery punkty. Domnik rzeczywiście zagrała dobre zawody, ale dobrą robotę wykonała też Urszula (Lipska – dop. red.). Cieszę się, bo zagraliśmy zespołowo. Pobroniła jeszcze bramkarka, ona też bardzo pomogła. Ten zespół się starał.\nJustyna Domnik (rozgrywająca Aussie Sambor): Uważam, że my się do tego meczu bardzo dobrze przygotowałyśmy. Miałyśmy parę filmików ekipy ze Szczecina. My nie jesteśmy słabszym zespołem niż Pogoń, jesteśmy równomierną drużyną. Tego dnia my po prostu zagrałyśmy lepiej i wygrałyśmy. Cieszę się, że ten mecz na inaugurację i na powrót do ekstraklasy mi wyszedł. Cóż mogę więcej dodać. Jestem zadowolona.\nAnna Szott (obrotowa Aussie Sambor): Cieszę się bardzo z tego wyniku. Myślę, ze zarówno Szczecin jak i my podejrzewaliśmy, że ten mecz będzie bardzo ciężki. Nie dość, że było to spotkanie na otwarcie w ekstraklasie, początek sezonu, to można powiedzieć, że spotkały się tak naprawdę dwa beniaminki. Pogoń była już co prawda w ekstraklasie, ale powróciła do niej. Doszły nowe: Monika Głowińska, Monika Stachowska, więc można się było spodziewać, że będzie to ciężki mecz. Tak jak powiedziałam wcześniej, cieszę się, że ta szala przechyliła się na naszą stronę.\nmarek23 10-09 19:49 Zgłoś komentarz\nGratulacje dla Sambora Tczew za zwycięstwo .Widziałem zespół tczewski na turnieju w Elblągu i chociaż nie wygrał ani jednego meczu to widać było jest postęp w grze tego zespołu i w\ntym sezonie będzie trudnym przeciwnikiem dla zespołów środka tabeli Superligi Kobiet .Pozdrowienia z Elbląga .\nSamborzanin 10-09 16:00 Zgłoś komentarz\ndzięki za dobre słowo ; )\nhooli 09-09 23:45 Zgłoś komentarz\nZ Vistalem czeka kubeł zimnej wody, ale powodzenia w innych meczach :) I do zobaczenia w Tczewie na rewanżu!\nSamborzanin 09-09 18:45 Zgłoś komentarz\nAnna Szott Justyna Domnik Giennadij Kamielin Monika Głowińska Adrianna Płaczek Dariusz Molski Komentarze Tczew SPR Sambor Tczew Szczecin Polska PGNiG Superliga Kobiet Piłka ręczna SPR Pogoń Szczecin


Pierwsza taka sytuacja od początku epidemii. Poważne zmiany w polskich strefach | Pacjenci.pl\nPierwsza taka sytuacja od początku epidemii. Poważne zmiany w polskich strefach\nKoronawirus w Polsce to trudny orzech do zgryzienia. By choć częściowo zapanować nad kryzysem epidemiologicznym, władze postanowiły wprowadzić trzystopniową, oznaczoną trzema kolorami, skalę zagrożenia. Zmiana, o której niedawno powiadomiło Ministerstwo Zdrowia, zdarzyła się pierwszy raz od początku pandemii.\nKoronawirus w Polsce to wciąż temat z pierwszych stron gazet, wszystkie dotyczące pandemii informacje są regularnie publikowane między innymi na oficjalnym profilu Ministerstwa Zdrowia na Twitterze. Tym razem resort przedstawił aktualny podział regionów na strefy czerwoną, żółtą i zieloną. Lista powiatów zaliczanych do jednej z nich pozostała pusta.\nKoronawirus w Polsce ustanawia własny porządek\nTo pierwszy raz, gdy koronawirus w Polsce nie zabarwił żadnego punktu na mapie kraju na czerwony, umownie oznaczający największy stopień zagrożenia epidemiologicznego kolor. Aktualna lista została opublikowana przez Ministerstwo Zdrowia dnia 10 września. Jak podaje portal medonet.pl, najnowsze doniesienia przekazywał także Waldemar Kraska.\n- Z 10 do trzech spadła liczba powiatów objętych dodatkowymi obostrzeniami. W żółtej strefie znalazły się trzy powiaty, w czerwonej żaden – przekazywał wiceminister zdrowia.\nObecnie w tak zwanej “żółtej strefie” znajdują się jedynie trzy powiaty: gostyński, limanowski i tatrzański. Za regiony z niepokojąco rosnącym przyrostem zakażeń uznaje się natomiast powiaty: aleksandrowski, głubczycki, kluczborski, myślenicki i nowotarski. Oznacza to, że w każdym z nich, zależnie od dalszej dynamiki sytuacji epidemiologicznej, mogą zostać wprowadzone dodatkowe obostrzenia.\nPrzynależność danego powiatu do jednej z trzech głównych sfer zależy od przyrostu zakażeń odnotowanego w regionie w ciągu ostatnich dwóch tygodni. Powiat określa się jako czerwony, gdy przyrost nowych zachorowań przekracza w tym czasie 12 przypadków na 10 tysięcy mieszkańców; miano żółtego otrzymuje ten, w którym odnotowuje się od 6 do 12 nowych zakażeń COVID-19 na tę samą liczbę mieszkańców.


Strona główna » Tootiny\nZabawki / Dla najmłodszych / Skoczki\nTootiny Hoppimals Skoczek Kotek szary NN162\nTootiny – setki produktów dla Twojego dziecka\nKolejną z marek produktów dla dzieci, którą mamy przyjemność zaprezentować klientom naszego sklepu, jest Tootiny. To również kolejna z doświadczonych już marek, o której jakości świadczy sam fakt, że jest obecna na rynku artykułów dziecięcych od lat 90. ubiegłego wieku. Obecnie oprócz własnych produktów, jak wiele znanych firm, oferuje również produkty licencjonowane. Zabawki Tootiny coraz częściej docierają do klientów spoza naszego kraju. Warto zatem zapoznać się z asortymentem firmy i przyjrzeć się, co Tootiny może zaproponować Twojemu dziecku.\nHitem jest marka Hoppimals, czyli skoczki dla dzieci Tootiny. Chyba każdy z nas w przedszkolu, żłobku lub innych okolicznościach miał okazję skakać na dużej, dmuchanej piłce ze specjalnymi wypustkami służącymi do utrzymania się na niej. To właściwie jedna z podstawowych zabaw ruchowych, jakie proponuje się dziecku w miejscach takich, jak przedszkola, czy świetlice, czyli tam, gdzie należy odpowiednio zorganizować czas dziecku. Już teraz zabawa ta może zyskać zupełnie nowy wymiar dzięki Hoppimals.\nHoppimals – skoczki dla dzieci Tootiny\nSkoczki Hoppimals mogą pełnić rolę nadmuchiwanej piłki gimnastycznej, lecz wizualnie są dla dziecka znacznie bardziej atrakcyjne, ponieważ są to duże, nadmuchiwane, kolorowe zwierzątka! W kolekcji dostępny jest piesek, kotek, konik oraz krówka – każde w wielu kolorach, od tych przypominających naturalne, nawet po różowy, czy zielony. Skoki będą znacznie weselsze na niesamowitej, zielonej krowie! Posadź swoje dziecko, pozwól mu schwycić uszy swojego nadmuchiwanego pupila i niech rozpocznie się barwna i pozytywna dla rozwoju Twojego dziecka podróż na dmuchanym piesku, czy koniku!\nWarto pamiętać o tym, dlaczego w ogóle korzysta się z takich nadmuchiwanych zabawek do skakania. Jest to bowiem nie tylko forma zabawy, ale też ćwiczeń rozwojowych dla Twojego dziecka. Podczas zabawy na skoczkach zwierzątkach Tootiny dla najmłodszych pod względem fizycznym wzmacnia się kręgosłup dziecka, a także jego mięśnie pleców i nóg. Zabawa taka jest też niezwykle ważna dla koordynacji ruchowej malucha. Początkowo utrzymanie się na dmuchanej zabawce nie jest przecież najłatwiejsze, gdy jednak dziecko opanuje tę sztukę, znacznie poprawi się jego koordynacja ruchowa i panowanie nad własnym ciałem. Poza tym jest to też oczywiście forma poznawania świata, dziecko zapoznaje się przecież dzięki skoczkowi z nowym zwierzątkiem, którego być może wcześniej nie znało, a także uczy się rozpoznawać różne kolory.\nZwierzątka Tootiny dla najmłodszych ze sklepu MisterTOY\nZachęcamy, aby sięgnąć po skoczki zwierzątka Tootiny dla najmłodszych ze sklepu MisterTOY. To barwnie, estetycznie wykonane nadmuchiwane zabawki, które wprowadzą zabawę Twojego dziecka na nowy, wyższy poziom. Wykorzystać można je zarówno w domu, w przedszkolu, jak i na świeżym powietrzu, np. w ogródku. Do każdego zestawu dołączona jest pompka. Pozwól swojemu dziecku poznać sympatyczne zwierzątka Hoppimals i rozpocznij z nim wspólną, niezapomnianą podróż, skacząc przez świat!


Data publikacji: 2018-05-18 Jednostka: Wydział Ruchu Drogowego KMP w Gdańsku\nPolicjanci ruchu drogowego zatrzymali prawo jazdy 36-letniemu mężczyźnie, który przewoził w samochodzie zbyt dużą ilość pasażerów. Auto technicznie było przystosowane do przewozu 3 osób, tymczasem w fiacie siedziało 8 pasażerów.\nW środę rano na ul.Cygańska Góra policjanci z Wydziału Ruchu Drogowego zatrzymali do kontroli drogowej fiata ducato, którym kierował 36-letni obywatel Białorusi. Po rozpoczęciu kontroli policjanci ocenili m.in. stan techniczny pojazdu. Podczas oględzin auta zwrócili uwagę, że w samochodzie znajduje się zbyt duża ilość pasażerów. Auto technicznie było przystosowane do przewozu 3 osób, tymczasem w fiacie siedziało 8 osób.Taki sposób podróżowania zagrażał bezpieczeństwu osób znajdujących się w aucie.\nWobec nieodpowiedzialnego mężczyzny, który kierował samochodem, wyciągnięto odpowiednie konsekwencje prawne. Funkcjonariusze ukarali 36-latka mandatem karnym i zatrzymali mu prawo jazdy. Po przesłaniu go do właściwego starosty zostaje wydana decyzja administracyjna skutkująca zatrzymaniem tego dokumentu na 3 miesiące.


Zwiastun i data premiery serialowej wersji „Od zmierzchu do świtu” - naEKRANIE.pl\nZwiastun i data premiery serialowej wersji „Od zmierzchu do świtu”\nOgłoszono datę premiery i opublikowano zwiastun serialu Roberta Rodrigueza From Dusk Till Dawn: The Series.\n13 stycznia 2014 o 08:38\nRobert Rodriguez w wywiadzie opowiada, że serial opowiada na nowo historię z filmu, ale ją znacznie rozbudowuje. Pokażą w serialu wiele ciekawych elementów, które w kinowej produkcji zostały zaledwie wspomniane. Obiecuje jednak, że fani filmu pozytywnie zaskoczą się jego serialową wersją. Rozbudowa ma być jednocześnie budulcem pod fabułę ewentualnego kolejnego sezonu.\nZaznacza jednak, że sequele filmu tworzone na rynek DVD to oddzielne historie nie związane z pierwszą częścią oraz serialem. Zdradza, że od 7. odcinka widz znający film dostanie coś kompletnie nowego.\n[info] Akcja serialu skupia się na bandycie imieniem Seth Gecko (Cotrona) i jego brutalnym, nieprzewidywalnym bracie, Richiem Gecko (Holtz), którzy są poszukiwani przez FBI oraz strażników teksasu po napadzie na bank, podczas którego zginęło kilka osób. Podczas ucieczki do Meksyku, Seth i Richie napotykają byłego pastora Jacoba Fullera i jego rodzinę, i biorą ich na zakładników. Wykorzystują ich rodzinny samochód do przekroczenia granicy z Meksykiem. Wszystko się psuje, gdy docierają do klubu ze striptizem pełnym wampirów, gdzie muszą walczyć o przeżycie. Serial ma być zgodny z tonem filmu i ma rozbudować jego koncept oraz mitologię wampirów. [/info]\nW obsadzie są już Adrienne Palicki, Jesse Garcia, Don Johnson, Robert Patrick, Madison Davenport, Brandon Soo Hoo i Eiza González. Sezon ma mieć 10 odcinków. Robert Rodriguez jest reżyserem, scenarzystą i producentem.\nPremiera na jego stacji kablowej El Rey Network zaplanowana jest na 11 marca 2014 roku.


Ventor - Industrial building - Kontakt\nVentor Construction AS,\nDla osób dzwoniących z Norwegii:\nDział realizacji usług krajowych:\n+48 14 684 80 38, +48 14 684 80 39\nDział zatrudnienia (dla kandydatów do pracy):\n+48 14 681 81 77\n+48 14 681 81 87\n+48 14 681 81 78\nFax - projekty krajowe:\n+48 14 684 80 50\nJeżeli jesteś zainteresowany naszymi usługami, złóż tutaj zapytanie, a niezwłocznie się z Tobą skontaktujemy!\nW sprawach zatrudnienia zapraszamy po informacje do działu kariera!\nDla innych kwestii użyj poniższego formularza.\nDo zgłoszeń incydentów (również anonimowych) związanych z szeroko rozumianym łamaniem praw człowieka (human rights) służy adres mailowy etyka [at] ventor.com.pl oraz portal udostępniony na zewnętrznych serwerach dostawcy https://ethics.life\n"Zgodnie z art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119) zwanego dalej „RODO”, informuję, że administratorem danych osobowych są Spółki Ventor Sp. z o.o., Ventigros Sp. o.o., Ventor Energi Sp. o.o. zlokalizowane w Dębicy (ul. Drogowców 7, 39-200 Dębica) oraz Ventor Constuction AS z siedzibą, Verven 42, 4014 Stavanger, Norwegia, NORWEGIA w celu realizacji zapytań złożonych przez Formularz dostępny na stronie www.ventor.com.pl Administrator może pozyskiwać następujące dane osobowe: imię, nazwisko, adres email. Dane osobowe będą przetwarzane w celu jednorazowego udzielenia odpowiedzi, po czym będą usunięte.\nPonadto dane osobowe przetwarzane będą zgodnie z art. 6 ust 1 lit. a RODO w celu realizacji udzielania odpowiedzi i utrzymywania kontaktów handlowych z osobami zainteresowanymi ofertą spółek. Pozyskane dane nie będą udostępniane.\nOsoba podająca dane osobowe ma prawo dostępu do treści swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub żądania ograniczenia przetwarzania, lub prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przeniesienia danych.\nOsoba podająca dane ma prawo cofnięcia zgody w dowolnym momencie, bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Ma również prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.\nW kwestiach przetwarzania podanych danych osobowych należy kontaktować się mailowo z inspektorem ochrony danych, przekazując wiadomość na adres iodo@ventor.com.pl.”\nPrzepisz znaki widoczne na rysunku:


Nowe ceny za wywóz śmieci w Warszawie. Będą uzależnione od zużycia wody. Wchodzą w życie od 1 lipca | Warszawa Nasze Miasto\nNowe ceny za wywóz…\nRedakcja Warszawa 11 maja 2020, 21:35\nNowe ceny za wywóz śmieci w Warszawie\nMiasto tłumaczy, że koszt odbioru oraz utylizacji odpadów zbliżył się w rachunkach naszych gospodarstw domowych do kosztów jakie ponosimy za wodę i odprowadzanie ścieków, ponieważ przepisy wymuszają dostosowanie się samorządów do coraz wyższych standardów.\n- Opłaty, które zbierzemy od mieszkańców i tak nie zbilansują kosztów systemu - pokryją ok. 85 proc. kosztów - czytam w komunikacie ratusza. Nasze pierwotne szacunki na ten rok są już nieaktualne. Po rozstrzygnięciu przetargów na zagospodarowanie odpadów wiemy już, że Warszawa wyda na gospodarkę odpadami nie ponad 925 mln zł, jak planowaliśmy, a ok. 1,7 mld zł. Jeszcze w 2016 r. system gospodarki odpadami kosztował Warszawę 350 mln zł - informuje miasto.\nZmiana jaką proponujemy, to nie skok na kasę warszawiaków. Według wyliczeń miasta średnie zużycie wody to ok. 3,5 m3/osobę miesięcznie. Zmiana stawki powinna być więc dużą ulgą dla gospodarstw jednoosobowych. Rodziny zapłacą jednak więcej.\nW porównaniu z opłatami, które aktualnie obowiązują, do budżetu miasta wpłynie ok 10 proc. więcej opłat. To wyłącznie efekt uszczelnienia systemu. Ktoś, kto deklarował, że ma puste mieszkanie i nie płacił w związku z tym za śmieci, a faktycznie zużywa 2 metry sześcienne wody miesięcznie, teraz będzie musiał zapłacić adekwatną opłatę. Gospodarstwa wieloosobowe zapłacą więcej, ale podwyżka u każdego wyniesie relatywnie tyle, ile wzrosły koszty całego systemu.\nRada Warszawy podjęła w grudniu 2019 r. decyzję o wprowadzeniu ryczałtowych stawek (obecnie 65 zł w budynku wielorodzinnym i 94 zł w domu jednorodzinnym), która wynikała z konieczności dostosowania się do zmian przyjętych w polskim prawie. Jedyne możliwe opcje w ustawie to metoda liczenia opłat zależna od powierzchni mieszkania, od zużycia wody, od osoby lub ryczałt. Docelowo stolica planowała uzależnić tę opłatę od ilości zużytej wody, po przeprowadzaniu niezbędnych analiz systemu.\n– Kiedy wprowadziliśmy opłatę ryczałtową, otrzymaliśmy mnóstwo głosów od mieszkańców i spółdzielni mieszkaniowych, że to system niesprawiedliwy. Otrzymaliśmy wiele sygnałów o konieczności jak najszybszej zmiany na metodę uzależnioną od zużycia wody, bo właśnie taka metoda uznawana jest za bardziej sprawiedliwe rozwiązanie. Zapowiedzieliśmy w grudniu, że zrobimy to w pierwszej połowie roku. Projekt jest gotowy - teraz czas na dyskusje i decyzje Rady Warszawy – mówi wiceprezydent Warszawy Michał Olszewski.\nDomki fińskie wreszcie przejdą remont. Tak będą wyglądać po modernizacji\nRozpoczęły się prace nad drugim przewiertem pod dnem Wisły. Ma być gotowy w połowie roku\nW czwartek, 6 maja, Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji poinformowało o rozpoczęciu prac nad drugim przewiertem pod dnem Wisły. Nowa nitka ma być gotowa w połowie br. Prace są kontynuacją budowy alternatywnego układu przesyłu ścieków do oczyszczalni Czajka z lewobrzeżnej Warszawy. Szczegóły poniżej.\nprzewiert pod dnem wisły