Trzej muszkieterowie/Tom I/Rozdział XXVI - Wikiźródła, wolna biblioteka\nTrzej muszkieterowie/Tom I/Rozdział XXVI\nTrzej muszkieterowie - Tom I/Rozdział XXVI\nD‘Artagnan nie wspominał Porthosowi ani o ranie jego, ani tembardziej o prokuratorowej.\nBył to bowiem młody, lecz bardzo mądry chłopiec. Udawał, że święcie wierzy we wszystko, co mu opowiadał chełpliwy muszkieter, bo rozumiał, że niema przyjaźni, któraby wytrzymała próbę podchwyconej tajemnicy, zwłaszcza, gdy tajemnica taka może zranić miłość własną człowieka. Zresztą, zawsze się zdobywa moralną wyższość nad tymi, których się zna na wylot. D‘Artagnan, dla przyszłych celów zdecydowany zrobić z przyjaciół narzędzia swojej fortuny, nie odrzucał sposobności pochwycenia niewidzialnych nici, przy których pomocy mógłby nimi kierować.\nA jednak przez całą drogę smutek głęboki ściskał mu serce: myślał nieustannie o ładnej pani Bonacieux, mającej go nagrodzić za poświęcenie; dodajmy wszelako, że smutek jego nie tyle pochodził z żalu za utratą szczęścia, ile z obawy, czy nie spotkało jej nieszczęście.\nNie wątpił ani na chwilę, iż padła ofiarą zemsty kardynała, a wiadomo, iż eminencja mścił się okrutnie.\nJak się to stało, że on sam znalazł łaskę w oczach ministra, nie miał o tem pojęcia.\nNic tak nie skróca czasu i drogi, jak myśl, która pochłania wszelkie władze umysłowe zamyślonego.\nByt zewnętrzny człowieka podobny jest wtedy do uśpienia, w którym myśl owa staje się sennem widziadłem. Pod jej wpływem czas traci miarę, przestrzeń granice, człowiek wyrusza wtedy z jednego miejsca, przybywa na inne i nic więcej. Z odległości przebytej nic nie pozostaje w pamięci, prócz mglistych zmąconych obrazów, drzew, gór i widoków.\nD‘Artagnan, opanowany taką stałą myślą, puścił wodze koniowi i tak przebył przestrzeń kilkumilową, dzielącą Crèvecoeur od Chantilly, nie zdając sobie sprawy z niczego, co spotykał po drodze.\nOpamiętał się na miejscu zaledwie i otrząsnął się z zadumy, dostrzegłszy oberżę, w której zostawił Aramisa.\nZatrzymał konia przed bramą.\nTym razem nie oberżysta, lecz żona jego wyszła na spotkanie; d‘Artagnan jako fizjonomista, objął od jednego spojrzenia pogodne oblicze pani domu i przeczuł, że nie będzie potrzebował nic ukrywać przed nią, iż może zaufać tej twarzy, pełnej słodyczy.\n— Dobra moja pani — zagadnął — czy nie mogłabyś mi powiedzieć, co się stało z jednym z moich przyjaciół, którego zmuszeni byliśmy zostawić tutaj przed dwunastoma dniami?\n— Z pięknym młodzieńcem około dwudziestu trzech lat, łagodnym, miłym, przystojnym?\n— Tak, tak, a co więcej rannym w ramię.\n— A! nie ruszył się stąd, proszę pana.\n— A! kochana pani, na Boga! — zawołał d‘Artagnan, zsiadając z konia i rzucając cugle Planchetowi — powracasz mi życie; gdzież jest drogi Aramis, niech go uściskam? pilno mi go zobaczyć.\n— Wybacz pan, lecz wątpię, aby mógł przyjąć cię w tej chwili.\n— Dlaczego? — miałżeby jaką damę u siebie?\n— Jezu Nazareński!... co też pan mówi!... biedny chłopczyna!... żadnej damy niema u niego.\n— Więc któż tam jest?\n— Proboszcz z Montdidier i przełożony jezuitów z Amiens.\n— Boże mój!... — zawołał d‘Artagnan — miałożby mu się tak pogorszyć?\n— Wcale nie, mój panie; ale, wskutek choroby, spłynęła nań łaska i postanowił wstąpić do stanu duchownego.\n— Prawda — odparł d‘Artagnan — zapomniałem, że on jest muszkieterem tylko tymczasowo.\n— Czy pan chce koniecznie się z nim zobaczyć?\n — Więcej, niż kiedykolwiek.\n— Niechże pan wejdzie na podwórze, potem na schody na prawo, drugie piętro, Nr. 5.\nD‘Artagnan pobiegł co tchu we wskazanym kierunku.\nLecz nie tak łatwo było dostać się do przyszłego kapłana: podwoje Aramisa niemniej były strzeżone od ogrodów Armidy; Bazin stał w korytarzu na straży i zagrodził mu przejście z tem więcej nieustraszoną odwagą, iż po długoletnich próbach widział się nareszcie bliskim celów, do których dążył niezachwianie.\nMarzeniem bowiem jego było służyć duchownemu i czekał z niecierpliwością chwili, uśmiechającej mu się w przyszłości, kiedy Aramis zrzuci mundur, a przywdzieje sutannę.\nTa obietnica, powtarzana codziennie, zatrzymała go jedynie w służbie u muszkietera, która, jak mówił, przyprawićby go mogła niechybnie o utratę zbawienia.\nBazin więc znajdował się u szczytu szczęścia. Tym razem już, według wszelkiego prawdopodobieństwa, pan jego nie cofnie się przed powołaniem.\nNagromadzone cierpienia moralne i fizyczne wywarły skutek, tak długo oczekiwany. Aramis, złamany dolegliwością ciała i ducha, szukał dla swej myśli ucieczki w religji, uważając za przestrogę niebios podwójny cios, jaki weń ugodził: zniknięcie kochanki i otrzymanie rany.\nŁatwo pojąć, jak w takich warunkach nieprzyjemne być musiało dla Bazina zjawienie się d‘Artagnana, mogące znów rzucić Aramisa w wir rzeczy światowych, jakim się oddawał dotychczas.\nBazin postanowił więc mężnie bronić przystępu do swego pana, a że zdradzony przez właścicielkę oberży, nie mógł mówić o nieobecności Aramisa w domu, usiłował dowieść przybyłemu, że najwyższą niedyskrecją byłoby zamącać jego panu pobożne rozprawy, trwające od rana, a mogące się skończyć zaledwie wieczorem.\nD‘Artagnan jednak mało sobie robił z wymowy imci pana Bazina, a nie chcąc się wdawać w sprzeczkę z pachołkiem swego kolegi, jedną ręką odsunął go na bok, a drugą nacisnął klamkę Nr. 5.\nDrzwi ustąpiły i stanął w pokoju.\nAramis w czarnym surducie, z głową, przybraną w czapeczkę okrągłą i płaską, mocno przypominającą krymkę, siedział przy stole, zawalonym papierami i wielkiemi foljałami.\nPo prawej ręce miał przełożonego jezuitów, po lewej proboszcza z Montidier.\nFiranki u okien zapuszczone, rzucały cień tajemniczy, pobudzający do rozmyślań bogobojnych.\nWszystkie przedmioty, mogące na pierwszy rzut oka zdradzić mieszkanie młodzieńca, a nadewszystko muszkietera, znikły, jak zaczarowane.\nBazin, nie chcąc widocznie budzić w panu swym myśli światowych, schował szpadę, pistolety, kapelusz z piórami, hafty, koronki i tym podobne przybory.\nNatomiast, jak się zdawało d‘Artagnanowi, w kąciku najciemniejszym wisiała na ścianie dyscyplina.\nNa szelest, jaki sprawiło otwarcie drzwi, Aramis podniósł głowę i poznał odrazu przyjaciela.\nLecz, ku wielkiemu zdziwieniu d‘Artagnana, zjawienie się jego nie wywarło na muszkieterze wielkiego wrażenia, tak dalece umysł jego oderwany był od rzeczy tego świata.\n— Dzień dobry, drogi d‘Artagnanie; wierzaj mi, iż cię widzę z przyjemnością.\n— I ja tak samo, — odparł d‘Artagnan — lecz dotąd jeszcze nie jestem pewny, czy to Aramisa mam przed oczami.\n— On we własnej swojej osobie, mój kochany; i cóż ci mogło nasunąć tę wątpliwość?...\n— Obawiałem się, czy nie zabłądziłem przypadkiem, wchodząc do pokoju jakiegoś duchownego; później znów, zobaczywszy cię w towarzystwie tych dwóch panów, sądziłem, że jesteś niebezpiecznie chory.\nDwaj czarno ubrani panowie, zrozumiawszy przymówkę d‘Artagnana, objęli go spojrzeniem groźnem, co nie przeraziło go wcale.\n— Przeszkadzam ci może, drogi Aramisie, ciągnął dalej d‘Artagnan — bo zapewne spowiadasz się przed tymi panami.\nAramis lekko się zarumienił.\n— Ty miałbyś mi przeszkadzać? wcale nie, mój drogi, słowo najświętsze ci daję; a najlepszy dowód, iż czuję się szczęśliwy, widząc cię całego i zdrowego.\n — Nareszcie, — pomyślał d‘Artagnan — nic jeszcze nie stracone.\n— Bo ten pan, który jest moim przyjacielem — kończył Aramis z namaszczeniem, wskazując księżom d‘Artagnana — uniknął wielkiego niebezpieczeństwa.\n— Wielbij Boga, panie — odpowiedziii tamci, równocześnie chyląc głowy.\n— I ja Go wielbię, przewielebni ojcowie — odpowiedział młodzieniec, kiwając głową.\n— W porę przychodzisz, drogi d‘Artagnanie — odezwał się Aramis — gdyż możesz w rozprawach naszych wyjaśnić niejedną rzecz swojemi światłemi poglądami. Pan rektor z Amiens, szanowny proboszcz z Montididier i ja, rozprawialiśmy nad pewnemi kwestjami teologicznemi, których znaczenie pochłania nasze umysły oddawna; radbym też zdanie twoje usłyszeć.\n— Zdanie wojskowego jest pozbawione znaczenia — odrzekł d‘Artagnan, doznając niepokoju z takiego obrotu rzeczy — i wierzaj mi, że możesz polegać w zupełności na wiedzy tych panów.\nCi znowu skłonili się równocześnie.\n— Przeciwnie — odparł Aramis — i twój sąd będzie dla nas cennym; rzecz się ma tak: Pan rektor jest zdania, że moja rozprawa winna być nadewszystko dogmatyczna i dydaktyczna.\n— Rozprawa twoja!... ty, piszesz teraz rozprawę?...\n— Tak — odpowiedział jezuita — rozprawa jest niezbędna do egzaminu, poprzedzającego wyświęcenie.\n— Wyświęcenie!... — wykrzyknął d‘Artagnan, który nie dawał wiary temu, co mówili Bazin i oberżystka — wyświęcenie!...\nI powiódł wzrokiem osłupiałym po trzech ludziach, których miał przed sobą.\n— Zatem — ciągnął Aramis, z wdziękiem rozpierając się w fotelu i przypatrując się z upodobaniem swojej rączce białej i pulchnej, jak u kobiety, — a podnosił ją do góry, aby krew z niej zbiegła — jak już słyszałeś, zatem d‘Artagnanie, pan rektor chciałby, aby rozprawa moja była dogmatyczna, a ja znowu chcę, ażeby była utworem myśli mojej, to jest idealna. Dlatego wielebny przełożony zaproponował mi przedmiot, nieopracowany dotąd, w którym znajdę materjał do wspaniałej rozprawy:\n „Utraque manus in benedicendo clericis inferioribus necessaria est“.\nD‘Artagnan, którego erudycję znamy, ani się zmarszczył na tę cytatę, równie jak onego czasu, gdy pan de Tréville wyjechał z podobną z powodu podarku, który podejrzewał, iż od Buckinghama pochodzi.\n— To ma znaczyć — ciągnął Aramis, chcąc mu ułatwić zrozumienie: „Kapłanom niższym obydwie ręce są niezbędne, gdy dają błogosławieństwo“.\n— Przedmiot zachwycający! — zawołał jezuita.\n— Zachwycający i dogmatyczny! — powtórzył proboszcz, który prawie tak samo silny w łacinie, jak d‘Artagnan, przyglądał się bacznie jezuicie, by słowo w słowo za nim powtarzać wszystko, jakby jego echo.\nPośród tych zachwytów ludzi w sutannach, d‘Artagnan pozostał najzupełniej obojętny.\n— Godny podziwu! prorsus admirabile! — ciągnął dalej Aramis — lecz wymaga głębokich studjów nad ojcami kościoła i biblją. Z całą pokorą wyznałem tym uczonym eklezjastom, że noce bezsenne w kordegardzie i służba królewska zmusiły mnie poniekąd do zaniedbania nauki. Łatwiej więc poszłoby mi, facilius natans, z przedmiotem, podług własnego wyboru, z przedmiotem, który, wobec ciężkich zagadnień teologicznych, byłby tem, czem moralność jest w metafizyce i filozofji.\nD‘Artagnan nudził się okrutnie, jak również i proboszcz.\n— Pyszne exordium! — zawołał jezuita.\n— Exordium! — powtórzył, proboszcz, aby coś powiedzieć.\n— Quemadmodum inter caeteris...\nAramis rzucił okiem na d‘Artagnana i zobaczył go ziewającego tak, że o mało mu nie wyskoczyły szczęki ze stawów.\n— Mówmy po francusku, mój ojcze — rzekł do jezuity. — Pan d‘Artagnan więcej zasmakuje w naszych słowach.\n— Tak, znużony jestem drogą — powiedział d‘Artagnan — nie mogę więc tej łaciny pochwycić.\n— Zgoda — rzekł jezuita, gdy proboszcz, w uniesieniu radości zwrócił na d‘Artagnana wejrzenie, wyrażające najwyższą wdzięczność — otóż słuchajcie, jaki z tej glossy wniosek można wyciągnąć: Mojżesz, sługa Boży... on jest tylko sługą, rozumiecie panowie!... Mojżesz błogosławi obydwiema rękami; podtrzymywać sobie każe dwie ręce, gdy Hebrajczycy biją nieprzyjaciół swoich: błogosławi zatem obydwiema rękami... Zresztą, co mówi Ewangelja: Imponit manus, a nie manum. Kładzie ręce, a nie rękę.\n— Kładzie ręce — powtórzył z gestem proboszcz.\n— A do świętego Piotra, przeciwnie, którego papieże są następcami: Porige digitos. Wystawiajcie palce: pojąłeś pan teraz?\n— Zapewne — odrzekł, rozkoszując się Aramis — lecz jest to nader subtelne.\n— Palce!... — począł znowu jezuita — Święty Piotr błogosławi palcami. Ilomaż palcami błogosławi?... Trzema: jednym dla Ojca, drugim dla Syna, trzecim dla Ducha Świętego.\nPrzeżegnali się wszyscy; d‘Artagnan czuł się obowiązanym pójść za ich przykładem.\n— Papież jest następcą Piotra Świętego i przedstawia trzy boskie władze; reszta hierarchji duchownej, ordines inferiores błogosławią w imieniu świętych archaniołów i aniołów. Najniżsi klerycy, jako to: djakoni i zakrystjani, błogosławią kropidłem, które przedstawia nieskończoną ilość palcy błogosławiących. Oto uproszczenie przedmiotu, Argumentum omni denudatum ornamento. Zrobiłbym z tego — kończył jezuita — dwa tomy tej objętości\nI porwany zapałem uderzył w świętego Chryzostoma in folio, pod którego ciężarem stół się uginał.\n— Zapewne — odezwał się Aramis — oddaję sprawiedliwość wszelkim pięknościom tego tematu, lecz jednocześnie uważam go za zbyt trudny. Co do mnie, wybrałem tekst następujący: Non inutile est desiderium in oblatione, albo co lepiej będzie: Trochę żalu nie zawadzi w ofierze Panu.\n— Stój, ani słowa! — zakrzyczał jezuita — bo teza ta trąci herezją; zdanie podobne znajduje się w Augustinusie heretyka Janseniusa, którego księga prędzej czy później spalona zostanie rękami kata. Miej się na baczności, młody przyjacielu; dążysz do zasad fałszywych, zgubisz się, młodzieńcze!\n — Zgubisz się — powtórzył proboszcz, smutnie kiwając głową.\n— Poruszasz tę sławną sprawę wolnej woli, będącą śmiertelnym szkopułem. Dajesz ucho podszeptom Pelagijczyków i pół-pelagijczyków.\n— Ależ, ojcze wielebny... — bąknął Aramis, ogłuszony nieco gradem argumentów, spadających mu na głowę.\n— Jakże mi dowiedziesz — przerwał jezuita — kto się Bogu oddaje, powinien żałować świata? Posłuchaj przecie tego ze wszech stron niezbitego rozumowania: Bóg jest Bogiem, a świat jest djabłem. Żałować świata, znaczy żałować djabła, taki stąd wniosek wypływa.\n— I ja mówię to samo — przywtórzył proboszcz.\n— Ależ, zmiłujcie się!... — począł znowu Aramis.\n— Desideras diabolum, nieszczęsny! — zakrzyczał jezuita.\n— On djabła żałuje! A! młodzieńcze! — z jękiem odezwał się proboszcz — nie żałuj djabła, błagam cię.\nD‘Artagnan czuł, że głupieje; zdawało mu się, że jest w domu warjatów, i że sam zwarjuje, jak ci, na których patrzył.\nAle zmuszony był milczeć, nie rozumiejąc języka, którym wobec niego mówiono.\n— Proszę mnie jednak wysłuchać — odezwał się Aramis grzecznie, z pewnem przecie zniecierpliwieniem — ja nie mówię, iżbym żałował; nie, nigdybym nie wygłosił zdania, nie zgadzającego się z wiarą powszechną.\nJezuita wzniósł ręce ku niebu, proboszcz wyciągnął je jeszcze wyżej.\n— Więc nie, ale przynajmniej na to się zgóźdźcie, że nie przystoi ofiarowywać Panu tego, do czego jesteśmy zniechęceni najzupełniej. Czy mam słuszność, d‘Artagnanie.\n— Ja myślę, że masz, do djabła starego! — zawołał tenże.\nProboszcz z jezuitą podskoczyli na krzesłach.\n— Oto mój punkt wyjścia i oto mój wniosek: świat nie jest bez powabu, porzucam go, zatem spełniam ofiarę; Pismo zaś twierdzi stanowczo: czyńcie ofiary Panu.\n— To prawda — odezwali się przeciwnicy, jak jeden.\n— A zresztą — mówił dalej Aramis, szczypiąc się w ucho, aby zróżowiało, jak trząsał rękami, ażeby zbielały — a zresztą, na ten temat ułożyłem wiersz, który w roku zeszłym przedstawiłem panu Voiture, a podobał mu się nieskończenie.\n— Wiersze! — z pogardą wyrzekł jezuita.\n— Wiersze! — powtórzył proboszcz bezmyślnie.\n— Powiedzże je, powiedz — zawołał d‘Artagnan — to nas rozerwie cokolwiek.\n— O nie, bo one są w duchu religijnym — odparł Aramis — jest to wierszowana teologja.\n— Tam do djabła — mruknął d‘Artagnan.\n— Posłuchajcie — rzekł Aramis ze skromną minką, nie bez cechy pewnej obłudy.\nWy, co za szczęściem przyszłem tęsknicie,\nWlokąc dni smutne w ciężkiej niedoli,\nUmilknie żal wasz, co w sercu boli,\nGdy go w ofierze Bogu złożycie,\nWy, co tęsknicie.\nD‘Artagnanowi i proboszczowi wiersz podobał się wodoczniewidocznie.\nJezuita obstawał przy swojem zdaniu.\n— Strzeż się światowości w stylu teologicznym. Święty Augustyn o tem mówi: Severus sit clericorum sermo.\n— Tak, ażeby kazanie było jasne — powtórzył proboszcz.\n— Otóż — przerwał z pośpiechem jezuita, widząc, że akolita jego błąkać się zaczyna — otóż teza twoja podoba się damom i nic więcej: będzie ona miała powodzenie tylko takie, jak obrona praw pani Patru.\n— Dałby Bóg!... — zawołał z uniesieniem Aramis.\n— A widzisz! — zakrzyczał jezuita — świat wielkim głosem mówi do ciebie, altissima voce. Dążysz do świata, mój przyjacielu i drżę o ciebie, aby łaska nie pozostała bez skutku.\n— Uspokój się, ojcze wielebny, ja za siebie odpowiadam.\n— Zarozumiałość światowa!\n— Ja siebie znam, mój ojcze, postanowienie moje jest nieodwołalne.\n— Obstajesz więc przy rozwinięciu swojej tezy?...\n— Czuję się powołany do tej, a nie do innej; będę ją dalej prowadził i mam nadzieję, że jutro będziesz, ojcze wielebny, zadowolony z poprawek, jakie według twoich wskazówek w niej poczynię.\n— Pracuj powoli — odezwał się proboszcz — pozostawiamy cię w usposobieniu wyśmienitem.\n— Tak, tak, grunt posiany dobrze — rzekł jezuita — niema obawy, aby część tego ziarna padła na skałę, i aby, co zostanie, ptaki niebieskie wybrały, aves coelitcomederunt illam.\n— Niech cię zaraza pochłonie razem z twoją łaciną! — mruknął d‘Artagnan, tracąc cierpliwość.\n— Z Bogiem, mój synu — rzekł proboszcz — do widzenia, jutro.\n— Do jutra, zuchwalcze młody — odezwał się jezuita — obiecujesz być jedną ze światłości kościoła; daj Boże, by światłość ta nie zamieniła się w ogień trawiący!\nD‘Artagnan, który w ciągu tej godziny gryzł sobie paznogcie z niecierpliwością, teraz już napoczynał ciało.\nPowstały dwie sutanny, pożegnały Aramisa i d‘Artagnana i skierowały się ku drzwiom.\nBazin, który tam stał i słuchał tego sporu z pobożną radością, poskoczył ku nim, wziął brewiarz proboszcza i mszał jezuity, i szedł przed nimi w postawie pełnej szacunku, torując im drogę.\nAramis sprowadził ich aż na dół i powrócił natychmiast do d‘Artagnana, którego zastał jeszcze zamyślonego.\nZnalazłszy się sam na sam, dwaj przyjaciele milczeli pomieszani; jeden z nich musiał jednak przerwać to milczenie, a ponieważ d‘Artagnan jakby zostawiał przyjacielowi ten zaszczyt:\n— Widzisz — odezwał się Aramis — zastajesz mnie, nawróconego do pojęć, stanowiących moje podstawowe zasady.\n— Tak, zostałeś dotknięty łaską skuteczną, jak mówił przed chwilą ten pan.\n— O!... oddawna już postanowiłem sobie usunąć się od świata; musiałeś mnie słyszeć, jak mówiłem o tem, nieprawdaż, mój drogi?...\n— Nie przeczę, ale muszę wyznać, brałem to za żarty.\n— Ja miałbym z takich rzeczy żartować!... O!... d‘Artagnanie!...\n— Ba!... przecież i ze śmierci można pożartować.\n — To źle, d‘Artagnanie, gdyż śmierć jest bramą, prowadzącą do zguby lub do zbawienia.\n— Zgoda, lecz nie rozprawiajmy o teologji, jeżeli łaska, Aramisie; pewnie ci jej wystarczy na dzisiaj, co do mnie, zapomniałem nawet tej odrobiny łaciny, której nie umiałem nigdy; zresztą, muszę ci wyznać, że dziś od rana nic w ustach nie miałem, i głodny jestem, jak wszyscy djabli.\n— Usiądziemy natychmiast do obiadu, mój drogi; tylko pamiętaj, że to dzisiaj piątek; w dniu takim nie powinienem ani jeść mięsa, ani patrzeć na nie. Jeżeli zechcesz poprzestać na moim obiedzie, składa się on z warzyw i owoców...\n— Co rozumiesz przez te warzywa? — zapytał z niepokojem d‘Artagnan.\n— Szpinak — odparł Aramis — dla ciebie jednak dodam jaj, chociaż to ważne wykroczenie przeciw regule, bo jaja są mięsem, skoro powstają z nich kurczęta.\n— Uczta niezbyt smakowita, lecz mniejsza o to; aby z tobą pozostać, zniosę i ją chętnie.\n— Wdzięczny ci jestem za poświęcenie — odparł Aramis — lecz jeśli nie będziesz miał korzyści dla ciała, bądź przekonany, że duch twój wielce się umocni.\n— Więc ty, Aramisie, stanowczo wstępujesz do stanu duchownego? Co powiedzą przyjaciele nasi, co pan de Tréville na to powie? Osądzą cię i mieć będą za zbiega, uprzedzam cię.\n— Ależ ja nie wstępuję, tylko powracam do stanu duchownego. Właściwie zbiegłem z kościoła dla świata, wiesz przecie, że przymus najcięższy zadałem sobie, wdziewając kaftan muszkieterski.\n— Ja nie wiem o niczem.\n— Nie wiesz, w jaki sposób opuściłem seminarjum?\n— Nie, ale to nic a nic nie szkodzi.\n— Oto moja historja; zresztą Pismo Święte mówi: Spowiadajcie się jedni przed drugimi; a ja tobie się spowiadam, d‘Artagnanie.\n— Ja zaś daję ci rozgrzeszenie z góry; widzisz, że dobry ze mnie człowieczyna.\n— Nie żartuj z rzeczy świętych, mój drogi.\n— Więc mów, słucham cię.\n— Zostawałem w seminarjum od roku dziewiątego mego życia: trzech dni brakowało mi do dwudziestu, miałem zostać księdzem i już miało być po wszystkiem. Pewnego wieczora udałem się, według zwyczaju, do jednego domu, który odwiedzałem z przyjemnością; co chcesz, jest się młodym i słabym. Wtem pewien oficer, który okiem zawistnem patrzał na mnie, gdym czytywał Żywoty Świętych pani tego domu, wszedł nagle, nie opowiedziwszy się wcale. Właśnie tego wieczora tłómaczyłem jej ustęp z Judyty i wykładałem wiersz po wierszu tej damie, przesadzającej się dla mnie w grzecznościach. Pochylona nad moim ramieniem czytała razem ze mną. Postawa jej, zbyt swobodna, przyznaję, obraziła oficera: nie wyrzekł słowa, lecz skoro wyszedłem, pobiegł za mną, a dopędziwszy mnie, powiedział:\n— Mości księżulku, a lubisz ty kije?\n— Nie mogę tego powiedzieć, mój panie — odrzekłem — ponieważ dotąd nikt nie poważył się częstować mnie niemi.\n— Słuchaj więc!... mości księżulku, jeżeli noga twoja postanie w domu, w którym zastałem cię tego wieczora, ja, ja ci je zaproponuję!\nZbladłem okropnie i nogi pode mną drżały, szukałem odpowiedzi, nie znalazłem jej, zamilkłem.\nOficer na nią czekał, a, widząc, że nic nic mówię, począł się śmiać: obrócił się do mnie plecami i wszedł do domu.\nJestem szlachcicem i krew mam burzliwą, jak to zauważyć mogłeś, drogi d‘Artagnanie; obelga była straszna, jakkolwiek nie znana światu, i czułem, jak rozdzierała mi serce w kawały. Oświadczyłem przełożonym moim, że nie czuję się przygotowanym godnie do przyjęcia święcenia, i, na moje żądanie, odłożono ceremonję do roku. Udałem się do najlepszego fechmistrza w Paryżu, zrobiłem z nim umowę o lekcje fechtunku codzień i przez rok cały je brałem. Potem, w rocznicę dnia, kiedy zostałem znieważony, zawiesiłem na kołku sutannę, ubrałem się i jak skończony kawaler i udałem się na bal, który wydawała jedna z przyjaznych mi dam, gdzie wiedziałem, że zastanę mojego jegomościa. Było to przy ulicy Francis - Bourgeois, tuż przy la Force. Rzeczywiście, mój oficerek był tam; podszedłem ku niemu, gdy śpiewał pieśń żałośliwie miłosną, czule spoglądając na jedną z kobiet, i przerwałem mu w samym środku drugiej strofki.\n— Mój panie — rzekłem — czy zabronisz mi jeszcze powrócić do pewnego domu przy ulicy Payenne i czy obiłbyś mnie kijem, gdyby mi przyszła fantazja nie być ci posłusznym?\nOficer spojrzał na mnie zdziwiony, a potem rzekł:\n— Czego pan chcesz odemnie, nie znam cię wcale.\n— Jestem księżulkiem, który czytuje Żywoty Świętych i tłómaczy Judytę rymami.\n— A! a!... przypominam sobie — rzekł drwiąco oficer — czego chcesz ode mnie, mój panie?\n— Chcę, byś znalazł chwilkę swobodną na niewielką przechadzkę.\n— Jutro zrana i to z całą przyjemnością, jeżeli żądasz.\n— Nie jutro rano, lecz natychmiast, jeżeli łaska.\n— Kiedy wymagasz koniecznie...\n— Rozumie się, że wymagam.\n— To chodźmy!... a wam, łaskawe panie — przemówił oficer — niech to wcale nie przeszkadza. Za chwilę tego pana wyprawię na tamten świat i powrócę dokończyć ostatniej strofki.\n— Zaprowadziłem go na ulicę Payenne, w to miejsce, gdzie przed rokiem, o tej samej godzinie, powiedział mi grzeczne słówko, które ci powtórzyłem. Księżyc świecił przecudnie. Ujęliśmy za szpady i po pierwszem posunięciu lewej nogi przed prawą, położyłem go trupem.\n— Do djabła!... — mruknął d‘Artagnan.\n— Potem — ciągnął dalej Aramis — ponieważ damy nie mogły doczekać się śpiewaka, a znaleziono go na ulicy Payenne, przebitego na wylot, domyślono się, że to ja go tak urządziłem i wynikł z tego skandal. Byłem zmuszony zrzec się sutanny na pewien czas. Athos, którego poznałem w tej epoce, i Porthos, który poza lekcjami fechtunku nauczył mnie kilku pchnięć znakomitych, skłonili mnie do postarania się o kaftan muszkieterski. Król bardzo kochał mojego ojca, zabitego podczas oblężenia Arras, udzielono mi więc łaski. Otóż pojmujesz, że teraz przyszła chwila powrotu mojego na łono Kościoła.\n— A czemuż to teraz, bardziej niż wczoraj, lub jutro? Cóż ci się przytrafiło takiego dzisiaj, że ci podobne myśli ponure przychodzą do głowy?\n— Rana ta, drogi d‘Artagnanie, stała się dla mnie przestrogą niebios.\n— Rana? ba! wszak zagoiła się już nieledwie i przekonany jestem, że dzisiaj nie ona jest sprawczynią twojego cierpienia.\n— A cóżby innego być mogło?... — zapytał Aramis, czerwieniąc się.\n— Ty, Aramisie, masz ranę, lecz w sercu, jest ona dotkliwsza i krwawiąca, a zadała ci ją kobieta.\nW oczach Aramisa błysnęły ognie.\n— A!... — odezwał się, pokrywając lekceważeniem wzruszenie — nie wspominaj mi o takich rzeczach: ja miałbym o tem myśleć! cierpieć z miłości! Vanitas vanitatum! Miałżebym, jak przypuszczasz, zawrócić sobie głowę i dla kogo? dla jakiejś tam gryzetki, pokojówki, której nadskakiwałem, stojąc na kwaterze, pfe!\n— Wybacz, drogi Aramisie, lecz zdawało mi się, iż mierzyłeś wyżej.\n— Wyżej, a czemże jestem, abym się miał o to kusić? biednym muszkieterem, nędznym, nieznanym i zbytecznym na świecie?\n— Aramisie, Aramisie — zawołał d‘Artagnan, patrząc z powątpiewaniem na przyjaciela.\n— Z prochu powstałem i w proch się obracam. Życie jest pełne poniżeń i bólu — chmurząc się, mówił dalej — wszystkie nici, łączące je ze szczęściem, rwą się jedna po drugiej w ręku człowieka, a najsłabszemi są nici złote. O! drogi mój — prawił Aramis z odcieniem goryczy — wierzaj mi, ukrywaj rany, jeśli mieć je kiedykolwiek będziesz. Milczenie jest ostatnią rozkoszą nieszczęśliwych. Strzeż się, aby ktokolwiek miał wpaść na ślad twoich cierpień, ciekawi wyciągają nazewnątrz łzy nasze, jak muchy wysysają krew z ranionego łosia.\n— Niestety!... drogi mój! — rzekł d‘Artagnan, wzdychając głęboko — to, o czem mówisz, jest moją historją.\n— Tak, kobietę kochaną, uwielbianą przezemnie, porwano mi przemocą. Nie wiem, gdzie się znajduje, dokąd ją zabrano; może uwięziono, może już nie żyje.\n— Ale masz przynajmniej tę pociechę, iż możesz powiedzieć, że nie porzuciła cię dobrowolnie. Jeśli nie daje znaku życia, zapewne dlatego jedynie, że wszelkie porozumiewanie się z tobą jest jej wzbronione, gdy tymczasem...\n— Gdy tymczasem?...\n— Nic — odparł Aramis — nic!\n— A więc wyrzekasz się świata na zawsze; postanowienie twoje jest nieodwołalne?\n— Na zawsze. Dziś jesteś mi druhem; jutro cieniem tylko będziesz dla mnie, a nawet przestaniesz istnieć zupełnie. Świat to grób, nic więcej.\n— Do djabła! to, co mi prawisz, jest wcale niewesołe.\n— Cóż chcesz, powołanie pociąga mnie, porywa.\nD‘Artagnan uśmiechnął się i milczał.\nAramis mówił dalej:\n— A jednak, dopóki wiąże mnie jeszcze coś z ziemią, chciałbym pomówić o tobie, o naszych przyjaciołach.\n— A ja — rzekł d‘Artagnan — wolałbym pomówić o tobie, lecz widzę cię oderwanego od wszystkiego: miłość ci obrzydła; przyjaźń cieniem się stała, a świat w grób się zamienił.\n— Niestety! i ty tak będziesz myślał — rzekł z westchnieniem Aramis.\n— Nie mówmy więc o tem i spalmy ten list, który napewno oznajmia ci nowe wiarołomstwo jakiejś tam gryzetki, czy pokojówki.\n— Jaki list? — żywo zapytał Aramis.\n— List, który przysłano dla ciebie w twojej nieobecności i oddano mi go dla ciebie.\n— A!... pewnie od jakiej zrozpaczonej pokojówki lub gryzetki nieszczęsnej; może to służebna pani de Chevreuse, która musiała z panią do Tours powrócić i dla zadania szyku użyła papieru wyperfumowanego i zapieczętowała list koroną książęcą.\n— Co ty wygadujesz?...\n— Masz tobie! musiałem go zgubić — rzekł żartobliwie młodzieniec, udając, że szuka. — To całe szczęście, że świat jest grobem, ludzie, a rozumie się i kobiety tylko cieniem, a miłość uczuciem, które wstręt tylko budzi.\n— O! d‘Artagnanie, d‘Artagnanie — zawołał Aramis — zabijasz mnie!...\n — A! jest, nareszcie! — wykrzyknął d‘Artagnan i wyjął list z kieszeni.\nAramis skoczył, porwał, przeczytał, pochłonął go raczej; twarz mu jaśniała szczęściem.\n— Piękny styl ma widocznie służebna — zauważył od niechcenia oddawca.\n— Dziękuję ci, d‘Artagnanie! — zawołał oszalały z radości Aramis. — Ona musiała do Tours powrócić; nie jest mi niewierną, kocha mnie niezmiennie. Chodź, niech cię uściskam, przyjacielu: szczęście mnie przygniata!\nI poczęli tańczyć obydwaj wokół świętego Chryzostoma, tratując kartki rozprawy, które pospadały na podłogę.\nW tej chwili wszedł Bazin ze szpinakiem i jajecznicą.\n— Wynoś się, pókiś cały — krzyknął Aramis ciskając w niego swoją okrągłą czapeczką — wracaj, skąd przyszedłeś, zabieraj te obrzydliwe jarzyny! każ podać zająca szpikowanego, kapłona tłustego, pieczeń baranią z czosnkiem i cztery butelki starego burgunda.\nBazin, nie rozumiejąc, co to ma znaczyć, tak się na pana swego zagapił, że w tem jego zdziwieniu ponurem jajecznica zsunęła mu się na szpinak, a następnie wszystko razem na podłogę.\n— Nadszedł właśnie czas, abyś poświęcił istność swoją królowi królów — odezwał się d‘Artagnan — jeżeli chcesz zrobić mi grzeczność: Non inutile desiderium in oblatione.\n— Idź do djabła z twoją łaciną! Drogi mój d‘Artagnanie, pijmy zdrowo, pijmy, co się zmieści, i opowiadaj mi, co tam słychać u naszych.\nTę stronę ostatnio edytowano 20 maj 2015, 23:58.


Courseulles-sur-Mer — hotele | Znajdź i porównaj znakomite oferty na trivago\nHotele — Courseulles-sur-Mer, Francja\nCourseulles-sur-Mer — kompleksowe wyszukiwanie hoteli\nCourseulles-sur-Mer — znajdź tani hotel!\nResidential Flat Confortable And Quiet In Front Of Harbourod 23 zł\n360-450 € za tydzień (skala w ciągu kilku tygodni przesuwne) Idealnie usytuowany w rezydencji spokojnej i komfortowej jakości. Mieszkanie całkowicie wyposażone w ekspres do kawy Nespresso. Możliwość wynajęcia pościel i dodatkowe ręczniki.\_nbezpośredni widok na port i morze, aby kupić ryby na wylocie z łodzi.\_nZnajduje się w historycznym miejscu (jednej z plaż lądowania).\_nZ tarasu pozwala obiad i odpoczynek we wszystkich porach roku.\_nIstnieje blisko Kanadyjskie Muzeum lądowania, wszystkie sklepy.\_nBądź lekarstwo owoców morza, skorupiaków, ryb, jabłecznika.\_nOdwiedź Caen, gobelin Bayeux.\_nZapraszamy do obejrzenia jednego z najpiękniejszych miasteczek we Francji miejscowości Honfleur i Barfleur.\_nPrzejdź do rejsu z jednym z marynarzy z portu lub opcja wykrywania plaż lądowania.\_nOdwiedź sztuczny port w Arromanches, kino 360 ° muzeum.\_nWykorzystaj ścieżki rowerowe, spacery na długich, piaszczystych plaż. \_nZabierz dzieci w parkach krajobrazowych. \_nCiesz się kino i kręgielnia. \_nZakupy w supermarkecie Carrefour lub żywności zniżki we wsi. więcej\nLarge Bright Studio 36M2 Located 100 M From The Beach And 300M From Downtownod 286 zł\nDuże studio 36m2 +6 m2 całkowita południowej zamknięte loggia.\_nWynajem 2 dni (7 nocy w lipcu i sierpniu) i ręczniki\_nłóżeczko dostępne dla niemowląt.\_nMarina Courseulles u podnóża rezydencji\_n6. piętro windą na 5th\_nZewnętrzny parking. Lokalna rowerze.\_nDuży salon.\_nDwa oddzielne spania: sofa oraz BZ.\_nOtwarte wejście, z pięknym widokiem na port, szafa.\_nTelewizja\_nJadalnia z wyposażoną kuchnią (danie -microwave toster naczynia -Pain)\_nŁazienka-WC\_nSzafa w przedpokoju dostępem do łazienki\_nCourseulles to tętniące życiem miasto z dnia na rynkach iw nocy (w lecie).\_nDość port rybacki i przystań.\_nCentrum żeglarskie, 100m od apartamentu.\_nPodgrzewany basen z wodą morską i zabawy basen dla dzieci. \_nKażdego dnia na rynku ryb w porcie. \_nMałe sklepy i supermarkety\_nLiczne restauracje, muzea, kino, kręgle, mini -golf, tenis i jazda konna.\_nŚcieżki rowerowe, jazda stary na małych, pontony park dla dzieci, pociąg turystyczny ....\_nW pobliżu: Plaże lądowania, piękne średniowieczne miasto i jego gobelin Bayeux, Caen i jego pomnikiem pokoju, Port en Bessin (Golf) ...\_nThalassoterapia Luca sur mer\_nThe Normandy wsi ...\_nCabourg, Deauville, Honfleur, Mont St Michel (1h30) więcej


NORWESKI LESNY - forum, dyskusje, rozmowy\nGazeta.pl Forum spis tematów norweski lesny\nnorweski lesny - najlepsze wpisy\ndajcie popatrzeć na Wasze Rudzielce\nNie, Norweski Lesny, ale bez rodowodu Czytaj więcej...\nForum: Koty-nasz mały koci zakątek:) - dajcie popatrzeć na Wasze Rudzielce\nSzlag mnie jasny trafil\n-- Sierściuchy Czytaj więcej...\nForum: emama - Szlag mnie jasny trafil\nZ psiary nowa kociara\nBardziej norweski lesny :) w umaszczeniu amber :) ale cudo kicia :) Czytaj więcej...\nForum: Koty-nasz mały koci zakątek:) - Z psiary nowa kociara\nKOT norweski lesny\nZjadło by się!!! Czytaj więcej...\nForum: Szczecin - KOT norweski lesny\nnorweski lesny - pozostałe wpisy\nRe: Z psiary nowa kociara\nBardziej norweski lesny :) w umaszczeniu amber :) ale cudo kicia :)\n- Z psiary nowa kociara\nRe: KOT norweski lesny\ndubblazej!! lepiej tutaj nie wyskakiwac z takimi ogłoszeniami bo Cię zjedzą te hieny ze szczecinskiego forum... Śr, 13-07-2005\n- KOT norweski lesny\nmoże na stałe wyjeżdżają np do anglii?\nu mnie w domu jest rotacyjny system urlopowy. jak ja wyjeżdżam to inni pilnują a jak "inni" to ja siedzę.\nzajefajny charakter, czysciutki, wielki kocur, kastrat, do oddania z powodu wyjazdu. tylko dla dobrych ludzi- kot jest (byl:( ) czescia rodzinki. dzwoncie do agnieszki 501 631 991 czas do konca sierpnia!\nRozumiem wyjazd, ale nie rozumiem dlaczego z tego powodu oddawać kota? To nie zabawka. A powodu typu wyjazd są w takich sprawach po prostu żałosne! Skoro kot był "częścią rodzinki" to ciekawe kogo następnego oddadzą do "dobrych ludzi" - mamę. dziecko, babcie???\nKot norweski lesny - jak hodowac???\n,5 miesiaca, jest u nas od ponad miesiaca, i niezle sie zadomowil. Weterynarz go zakwalifikowal jako kota norweskiego lesnego – czy czystej rasy to sie pewnie jeszcze okaze, jak na razie jest identyczny jak kociaki ze specjalnej hodowli znalezionej w sieci. No i w zwiazku z tym moje pytanie brzmi\n- Kot norweski lesny - jak hodowac???\nczesto diagnozowane hcm. W sytuacji, gdy z kotow rasy norweski lesny, ktore byly badane w tej klinice (klinika ta prowadzi szeroki program zdrowotny dotyczacy hcm i wspolpracuje z pawpeds - to taka miedzynarodowa ogromna baza m.in. obejmujaca dane na temat zdrowia kotow rasowych, gdzie wyniki badan\n- Dlaczego pies rasowy zamiast kundelka\nRe: Kot norweski lesny - jak hodowac???\nZ kotem norweskim leśnym jest chyba tak samo, jak z każdym kotem, a zachowania, które opisujesz są typowe dla maluchów.\nPo dokładne informacje zapraszam na forum www.miau.pl :-)\nkot norweski lesny - jak to bedzie?\nczy ktos z was ma kotka tej rasy?? Moj maz postanowil zrobic mi niespodzianke i zakupil mi tegoz kociaka, jest jeszcze maly wiec bedzie u mnie dopiero za 3 tyg. ale juz jestem przerazona, bo czytam ze wymaga on domu z ogrodem (a my mieszkamy w bloku na 3im pietrze), zastanawiam sie czy moge bez p\n- kot norweski lesny - jak to bedzie?\nDzieki za sensowna odpoweidz, zajrze na miau\nNP dzis mi sie cholernik skapal w wiadrze z mopem, ktore zostawil po myciu podlogi moj nie-maz. Wszystko byloby OK, ale to bylo o 6 rano... litosci, kociaku!!!\nRe: W zasadzie nie wiem, jak to zatytułować :)\nej no ja nie narzekam (bo nie mam nawet czasu ponarzekac)\nale jakby tak norweski lesny kot porzadzil troche... ;)\n-- No direction but to follow what you know\n- W zasadzie nie wiem, jak to zatytułować :)\nRe: Ile ok. kosztuje kot z rodowodem ?\nTu masz link do kociąt :) Ajakby ta strona nie odpowiadała to wujek google pomoże XD\n- Ile ok. kosztuje kot z rodowodem ?\nOd dzis jestem znowu kociara :)\nludzie nie mogli dalej u siebie miec.Dlaczego ,nie wiem.\nDali nam wyprawke ,bardzo droga.Jest wykastrowany,zdrowy.Lesny norweski,czyli bedzie duuuuuuzy i wlochaty.\nWyslalam mezowi sms,on sie od razu zgodzil i przed godzina zawital do nas .\nPies najchetniej by go wylizal od stop do ogona.\nFelix siedzi w\n- Od dzis jestem znowu kociara :)\nczy istnieja koty nie powodujace alergii? podobno norweski lesny i mainkun nie alergizuja...?\n- Koty niealergiuzjace?\nRe: kociary - prosze o pomoc moze norweski lesny? z takim srednim wlosem, jako kompromis\n- kociary - prosze o pomoc Re: Ile ok. kosztuje kot z rodowodem ?\nTu masz link do kociąt :) a jakby ta strona nie pomogła to wujek gooogle pomoże :-D\nRe: Jak puka kot?\njak przyjda cieple dni i drzwi balkonowe beda staly otworem to pewnie czesciej). Kot jest norweski lesny, ale jezykowo bestia zdolna i po polsku juz calkiem niezle rozumie, lepiej niz sasiedzi ;)\n- Koty mnie lubia\nRe: siersciuchy kontika\nwredne swinie jak taki jeden norweski lesny z sasiedniej ulicy\nktory patrzy na ciebie za kazdym razem z pogarda jak na smiecia\n- siersciuchy kontika\nKotka znaczy teren swoimi odchodami\nPrzygarnelam do domu dwa 4mce kociaki. Jeden to zwyczajny rudy kocur i nie mamy z nim wiekszych problemow ale drugi to norweski kot lesny. Od samego poczatku mamy problem z kotka ktora znaczy teren swoim kalem. Ona zalatwia sie do kuwety normalnie, nawet nie przeszkadza jej smrod kocurka, ale\n- Kotka znaczy teren swoimi odchodami\nRe: bardzo bym chciała\nnorweski lesny w schronisku\nForum: Zwierzęta - oddam przyjmę\n- bardzo bym chciała\nkot to kot , kazdy inny bez wzgledu na rase\nDo na sprzyszedl na werande i zostal miejscowy dachowiec - norweski lesny. No po prostu pojawil sie pewnego wieczoru w listopadzie i nikt sie za nim nie rozgladal (dalam ogloszenia) wiec zostal. Niekastrowany mlody kot (ok 8-9 miesiecy ocenia wet.) - moja corka nieobyta ze stworzenami musiala sie\n- Dzieci i kot - ktorego rasowego kota polecacie?\nRe: Macie jakies ZWIERZE? Jakie?\nNorweski Lesny to moj ulubiony! Choc nie przepadam za kotami... Psy gora!!!\n- Macie jakies ZWIERZE? Jakie?\nRe: Żadnych zwierząt w naszym domu!!!\ngłowie, ze norweski lesny, ale to do sprawdzenia. Nie, nie chodzi mi o te łyse, devony bodajże, bo to nie sierść uczula.\n-- Optymista wierzy, że świat stoi przed nim otworem.\nPesymista wie, gdzie jest ten otwór...\n- Żadnych zwierząt w naszym domu!!!\nno sorki, Ragdoll mi uciekł ;))\na tak na prawdę to mógł to być jakiś MCO, Norweski Lesny czy Syberyjski, może\njakaś krzyżówka Żbika, nie róbmy histerii z powodu kiciaczka :)\n- Polowanie na pumę, która nie lubi rowerów\nRe: zwierzeta :)\nMarzy mi się jeszcze jeden psiak albo Welsh Corgi Pembroke albo Welsh Corgi Cardigan i kiciurek rasy Maine Coon albo Norweski Lesny. Piękne stworzenia :-))\n- zwierzeta :)\nRe: SPIS POWSZECHNY, czyli kto jest kto :) To MY-czyli Leon Zawodowiec-kocur kastrat norweski lesny oraz jego\nukochana,ulubiona pańcia-Lidka,mieszkamy w Olsztynie!!!\n- SPIS POWSZECHNY, czyli kto jest kto :) Re: dziecko i kotek\nja tez sie wychowywalam z kotami.... :)\nteraz mam psa a kotka sobie kupie do nowego mieszkania :)\nja zawsze mialam dachowce i co do rasy to nie pomoge, ale mi osobiscie sie marzy main coon albo norweski lesny :)\nale takie teksty o rasie to raczej chwyt marketingowy ;)\n-- Wiktorcia -> 9\n- dziecko i kotek\nRe: ....szybka adopcja kota...\n....a mozesz misiu w pozycji stojacej ze stojacym ogonem\njakies zdjecie wkleic,to nie do ciebie misiu bylo,\nale pamietasz jak wiele tu niepochlebnych opinji bylo o wedkarzach i mysliwych,\n...klara,to nie jest chyba norweski lesny,ma mniejsza\nsiersc ale wieksza od normalnych kotow,\njest w wieku od\n- ....szybka adopcja kota...\nSzkoda Filipie ze kota oddales. Z Twojego opisu mozna wnioskowac,ze kot rasy norweski lesny\nna wlasciciela Ciebie wybral.To takie koto-psy.Chodza przy nodze,chetnie sie bawia i ucza lecz na rekach przebywac nie lubia.Tak jak pies wybieraja ze stada /rodziny/ swojego opiekuna\nZjednoczone Koty PozaEuropejskie ;)\n1. przydomowy norweski lesny\n2 i 3 spiacy grubasek w Gamlebyen Fredrikstad\n-- Według Pana są takie momenty, gdy władza zmuszona jest strzelać do obywateli?\nMichnik: Tak. Tak uważam.\n- Zjednoczone Koty Europejskie Re: 20 pytań ---> Nudno Ci.?Wejdź ;dd\n2. Mam kotke Kitte rasy norweski lesny\n3. hmm... karmelowy\n4. Licencja na wychowanie\n6. 3 Kwietnia\n9. LG GT500\n10. W domu\n11. Tak, 1 pare Nike i 1 Adidas\n12. Tak, 30zl\n13. Nie cierpie\n14. Tak Mega, Tlen i Madd\n15. Nie wiem, mam malo wolnego czasu\n- 20 pytań ---> Nudno Ci.?Wejdź ;dd\nRe: Zjednoczone Koty PozaEuropejskie ;)\n1 i 2 na ulicy Fredrikstad 3. kocie lby - europejski i norweski lesny\n- Zjednoczone Koty Europejskie siersciuchy kontika\nczy koty kontika sa rasy brytyjskiej? jesli nie to jakiej? i czy sa\nsympatyczne czy wredne swinie jak taki jeden norweski lesny z sasiedniej ulicy\nktory patrzy na mnie za kazdym razem z pogarda jak na smiecia? -- "Kto się wymądrza, ten się wygłupia"\nRe: Co zrobic z kotem?\nMieszkam w bloku i moj kot (norweski lesny) ma zrobiona woliere na balkonie.\nWcale nie widac po nim zeby sie meczyl z powodu nie wychodzenia na dwor. W zyciu\nnie odwazylabym sie wypuscic go samego na spacer!\n- Co zrobic z kotem?\nRe: Kazirodztwo u kotów,jakie konsekwencje ?\nDziekuję Wam Kochani za otuchę :) kicia pierwszy poród przezyła ledwie, z 5 maluchów, tylko pierwszy przeżył, czyli Lucky, z którym miała teraz mlode. Ona jest tycia, okolo 3 kilo wagi, a kocur z którym miała kociaki, to najprawdopodobniej norweski lesny albo maine coon, więc nie muszę Wam mówić\n- Kazirodztwo u kotów,jakie konsekwencje ?\nRe: Jak sie nazywa taki kot?\nz opisu to kojarzy mi sie kot norweski lesny. wejdz sobie na www.koty.pl albo na www.animal.pl tam sa zdjecia to napewno go znajdziesz.\n- Jak sie nazywa taki kot?\nMoj kot Heidi Drakula Tyrania jest jak pies. Chodzi przy nodze, nie opuszcza ludzi na krok i nie jest samotnikiem. Podobno nawet na psychologii ucza, ze to jedyny kot ekstrawertczny (norweski kot lesny skugkat)\n- no i coscie mi narobili (OT)\nRe: kociary proszone o opinię :)\njest syberyjski rudy i norweski lesny, oba wychodzace i zaden okoliczny kot nie jest w stanie im wtluc, zgubic sie nie zgubia. Z kradzieza tez kiepsko, bo najpiew by je trzeba zlapac a one bardzo drapia i gryza.\n- kociary proszone o opinię :)\nRe: jest mi przykro :(\ntak tak juz teraz bede ostrozna, faktycznie trzeba to robic w dwojke, ja chcialam sama jak kolega wet z pracy. On po prostu stawia na tylne lapy swoja kotke (norweski lesny) i jedzie z tym koksem, ale on z racji zawodu chyba potrafi byc bardziej zdecydowany. Dzieki raz jeszcze wszystkim za rady\n- jest mi przykro :(\nRe: Nauka jedzenia z miski pod czujnym okiem kota\n; ucha, i czy to kot czy kotka.\nTak myślałam chcemy kupić kota i to albo Brytyjczyka albo Norweski Leśny www.kotnorweski.pl/maine-coon-a-kot-norweski-lesny-10-roznic/\n-- Polska jest jak dziecko z zespołem Downa. Należy kochać, nie należy porzucać, ale nie\n- Nauka jedzenia z miski pod czujnym okiem kota ;)\nRe: m & msy moje\nNorwegian Forest w skrocie NFO czyli norweski lesny. takie dlugie wlosy na uszach maja wszystkie(no chyba) dlugo i poldlugowlose koty. bardziej wyglada mi na norwega. po main coonie bylby troszke wiekszy chyba ze to naprawde duze kocicho. a moze to po syberyjczyku taki jest?\n- m & msy moje\nRe: Jaką rasę kota polecilibyście?\npolecam rase Norweski Kot Lesny\nz wygladu troche jak zwykla "dachowka" ale sa wielkie i naprawde dzikie, i w ogole niesamowite\njedyny mankament - w polsce chyba nie ma zbyt wielu hodowli wiec cena moze byc gigant\nja mam kota przyblede a nastepnego - bo ten juz ma 15 lat - na pewno\n- Jaką rasę kota polecilibyście?\nRe: Mojemu kawalerowi bardzo sie spodobala:-)\nHmmm, moze i mozna by bylo ich zapoznac ale zebys sie nie zdziwil :> buhehehe A mieszkasz w Wawie? Sliczny ten Twoj jamnior :)))\nA te zdjecia z kotami ktore podales w linku to sa Twoje? Ten trikolorek, mein coon? norweski lesny? nawet jak nie, to i tak sliczny!!!\nWogole wszystkie te fotki sa\n- Jamnisia trikolorka ;-)\nRe: Niech mnie ktos przytuli....\nO,nie,ja też uwielbiam kotki!Najchętniej to przytuliłabym się do tego,który nie jest teraz ze mną,a musiałam go zostawić ze względu na wyprowadzkę z resztą rodziny;(Tęsknie!A jak patrzę np.na takiego słodkiego człapisia allegro.pl/item205631978_kot_kotek_norweski_lesny.html to się we mnie uczucia\n- Niech mnie ktos przytuli....\nRe: nasze kociaki :)\nPiekne koty! MOj Ivan Grozny zginal tragicznie 2 tyg temu, byl u nas tylko 3,5 miesiaca... Byl znajda, ale rasy Maine Coon/norweski lesny, niestety nie moge sobie pozwolic na rasowego, ceny zaczynaja sie od 2000 PLN, we Wloszech 4 razy tyle, a ja nie mam serca, zeby kotu zabronic wychodzic na\n- nasze kociaki :)\nKastrować czy nie PLUSY i MINUSY\nWiem, wiem ze na pewno nie raz byly takie temety.. Ale chcialabym sie zapytac\nczy sie oplaca Moj kocurek niedlugo bedzie mial 6 miesiecy jest slicznym\nkotkiem (norweski lesny), naprawde cudowny.. Łudze sie ze nie bedzie znaczył\nterenu, ze moze nie bedzie uciekał -mam jeszcze 2 wysterelizowane\n- Kastrować czy nie PLUSY i MINUSY\nRe: sie dokocilam i...\nRudolf to norweski lesny, a mala nie wiem, myslalam, ze tzw. dachowiec, a tu dzis sie dowiedzialam, ze pol dachowiec - pol norweg (dlatego kocieta wyladowaly najpierw na miesiac w komorce same, dokarmiane przez jedna pania, a potem zaczely wychodzic pod balkony. pani poszukala im domow, ja\n- sie dokocilam i...\nWszystkie stworzenia - duże i małe - obejrzałam :)\nbylam dzisiaj na wystawie zwierzat w PKiN i obejrzalam wszystko dokladnie :)\noczywiscie najpierw koty-nieczesto mozna zobaczyc tyle ras w jednym miejscu,rozmiary niektorych moga z lekka przerazic(np.norweski lesny)potem gady i pajaki(rowniez ogromne brrrrr)a na deser zostawilam ptaszki\n- Wszystkie stworzenia - duże i małe - obejrzałam :)\nRe: Wziąłem z ulicy bezdomnego kota ...\nzamknietych pomieszczen-wejdzie do domu pod warunkiem ze drzwi sa otwarte i gdy w domu nie ma psa ,- moze uda mi sie ich z soba oswoic,\nKot jest rasowy - Norweski Kot Lesny - ma spec.futro dwuwarstwowe ktore chroni go przed zimnem i wilgocia - mimo tego jest wiele kotow tej rasy ktore zaaklimatyzowaly sie\n- Wziąłem z ulicy bezdomnego psiaka - ktoś jeszcze?\nObcieta koncowka kociego ogona - czy odrosnie?\npowiedzial ze jesli opuchlizna w ciagu tego tygodnia nie zejdzie, bedzie musial obciac kociakowi koncowke tego ogona. Czy w takim razie ogon pozniej odronie do normalnej dlugosci czy juz bedzie krotszy? Czy ogonek znowu zarosnie futerkiem? Kot ma 5.5 miesiaca, jest to kot norweski lesny i maja one dlugie\n- Obcieta koncowka kociego ogona - czy odrosnie?\nRe: KOT PERSKI\nmieszanke persa z norskskugskatt to jest norweski lesny kot.Byly to koty nadzwyczaj inteligetne.\n- KOT PERSKI\n> Kot bardzo boi sie zamknietych pomieszczen-wejdzie do domu pod warunkiem ze\n> drzwi sa otwarte i gdy w domu nie ma psa ,- moze uda mi sie ich z soba oswoic,\n> Kot jest rasowy - Norweski Kot Lesny - ma spec.futro dwuwarstwowe ktore chroni\n> go przed zimnem i wilgocia - mimo tego jest\nRe: Pilnie potrzebna pomoc - pokój 18 latka\npożegnaj. Na okno rolety + długa zasłona w rudobrązowym kolorze (zasłoni kaloryferek). Na ścianę nad łóżkiem proponuję duże plakaty/zdjęcia jakiegoś fajnego zwierzaka, np kota norweskiego albo niedźwiedzia w jasnych szerokich ramach. koty_domowe.w.interia.pl/norw_lesny.html\n- Pilnie potrzebna pomoc - pokój 18 latka\nRe: co to za kot?\nZ poldlugowlosych, czyli typ kota co posiadasz to sa najczesciej syberyjski, maincoon i norweski lesny. Pierwsze zdjecie profilu, charakterystyczny zabot i opis budowy wskazuje pochodzenie od kota syberyjskiego. Oczywiscie nie moze byc czekoladowy, prawdopodobnie jest to czarny dym. Czyli jak\n- co to za kot?\nRe: Cat language\nMój po angielsku ani mru mru,za to gada po norwesku(norweski lesny)!\nSzczerze mowiac to mialam radzic sie Was,czy Wasze koty tez sa takie gadatliwe?\nOdkąd Leo skonczyl prawie rok,strasznie sie rozgadal,kiedys czasem miauknął,a teraz...W nocy tez gada,a szczytem jest,jak nabierze powietrza w płuca\n- Cat language\nRe: To jeszcze inaczej...\n,z amputowana lapa i slepy na jedno oko-wynik wypadku ) kot norweski lesny. Po przeprowadzce zostalismy z psem i kotem ( obie znajdy )Sunia byla bardzo schorowana, rak macicy, cukrzyca. Weterynarz nie dawal jej szans na przezycie operacji.Skrocilismy jej cierpienia, bo cierpiala okrutnie. Ja mialam\n- bulterier dziecko zachowanie\nRe: jeden czy dwa koty?\nkot to czysty przypadek, znajda, ale sie okazal rasowy(norweski lesny/main coon, jeszcze nie wiem co z niego wyjdzie, bo za maly, ma cechy raczej maine coona). Jakbym brala drugiego, to bym musiala czekac na drugi przypadek... Śr, 18-01-2006\n- jeden czy dwa koty?\nDread88-Wszyscy się będziecie w piekle smażyć :-)\npersem To jest lesny dziki norweski z dlugowlosym persem,potem Czarny wielki 15 lat miall i gluchy jak pien byl Adolf Hitler zwal sie,potem Czarnulek (Svarting)nazwany przez moja corke,obecnie zaginol tez synowie Adolfa,czarne pieruny jak noc norsk sugs katty Herman i Martin,reszta juz nie wiele ale\n- rozwalilem golebia\nzdjęciu małą, biala plamkę na szyi.\nZreszta to miął być ten link podany w poprzednim poście a nie ten ktory podalem:-( > A te zdjecia z kotami ktore podales w linku to sa Twoje? Tak\nTen trikolorek, mein > coon? norweski\nobcy kot w domu\n. Dobrze utrzymany i niegłodny. Gdzieś wraca na noc. To po co przychodzi do nas ?\ni 4 - najwazniejsze. To przepiekny popielaty kot norweski lesny. Wszyscy mówią : łap i trzymaj. A ja się boję, że ktoś mnie oskarży o kradzież, bo to okropnie drogie koty. Kamieniami przeganiac nie będę, miło mi, że\n- obcy kot w domu\n1-wygrana w konkursie, 2-spadek\nwizyt wyraznie mi okazuje, ze podla jestem i juz mnie nie kocha... ale zabrac ze soba nie moglam, bo on boi sie wszystkiego co obce, a narkoze zle znosi, bardzo dlugo sie wybudza, wiec balam sie go usypiac na czas podrozy.\nNumer dwa, znow polkrewka, tym razem norweski lesny, tez spokojna, lagodna i\n- Skad sa Wasze koty?\nZdjęcia - norweski lesny\nnorweski lesny - więcej zdjęć\nmamy z bielska białej i okolic


Analiza społecznych skutków restrukturyzacji Zakładów Górniczo Hutniczych Bolesław S.A. wraz z określeniem katalogu środków zaradczych - PDF\nAnaliza społecznych skutków restrukturyzacji Zakładów Górniczo Hutniczych Bolesław S.A. wraz z określeniem katalogu środków zaradczych\nDownload "Analiza społecznych skutków restrukturyzacji Zakładów Górniczo Hutniczych Bolesław S.A. wraz z określeniem katalogu środków zaradczych"\n1 Analiza społecznych skutków restrukturyzacji Zakładów Górniczo Hutniczych S.A. wraz z określeniem katalogu środków zaradczych Zamawiający: Miasto i Gmina Olkusz Ul. Rynek Olkusz Wykonawca: EU-Consult Sp. z o.o. ul. Wały Piastowskie 1, Gdańsk tel. (58) fax (58) Strona1\n2 Spis treści 1. Przedstawienie metodologii badania Identyfikacja obszaru badawczego Metody i techniki badawcze Wywiad bezpośredni kwestionariuszowy (PAPI) z pracownikami ZGH Bolesław S.A., którzy zostaną objęci redukcją etatów związaną z likwidacją kopalni Olkusz Pomorzany Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) Opis aktualnej sytuacji analizowanego obszaru Czynniki demograficzne w kontekście społecznych skutków likwidacji kopalni Olkusz- Pomorzany dla powiatu olkuskiego ze szczególnym uwzględnieniem gmin partnerskich projektu Charakterystyka czynników demograficznych w powiecie olkuskim Potencjalny wpływ likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany na utrwalenie spadkowych trendów demograficznych Likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany a bezrobocie w powiecie olkuskim ze szczególnym uwzględnieniem gmin partnerskich projektu Stopa bezrobocia w powiecie olkuskim Wpływ likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany na bezrobocie Wpływ struktury zakładów pracy na terenie powiatu olkuskiego na bezrobocie Struktura Zakładów Górniczo-Hutniczych S.A. a rynek pracy Wykształcenie pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany Dotychczasowy zakres wsparcia osób bezrobotnych na rynku pracy powiatu olkuskiego Negatywne społeczno-ekonomiczne skutki bezrobocia w kontekście redukcji etatów w kopalni Olkusz-Pomorzany Katalog środków zaradczych Szkolenia i doradztwo w segmencie kwalifikacji dodatkowych Możliwości rozwoju pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany przez system szkoleń Możliwość wykorzystania źródeł finansowania zewnętrznego do rozwoju kompetencji pracowników Działania zmierzające do zapewnienia zatrudnienia w branży innej niż górnicza Przeniesienie wewnętrzne w ramach ZGH S.A Strona2\n3 Współpraca z innymi przedsiębiorstwami Działania zmierzające do zapewnienia zatrudnienia w innych zakładach górniczych lub branżach pokrewnych Stworzenie instrumentów zachęcających do prowadzenia działalności gospodarczej Monitoring działań Zakończenie Spis rysunków Spis tabel WYKAZ OPRACOWAŃ ZWIĄZANYCH Z REALIZACJĄ ANALIZY ZAŁ. 1. SŁOWNIK POJĘĆ ZAŁ. 2. STRUKTURA PRACOWNIKÓW KOPALNI OLKUSZ POMORZANY ZAMIESZKUJĄCYCH GMINĘ OLKUSZ ZAŁ. 2. STRUKTURA PRACOWNIKÓW KOPALNI OLKUSZ POMORZANY ZAMIESZKUJĄCYCH GMINĘ BOLESŁAW ZAŁ. 3. STRUKTURA PRACOWNIKÓW KOPALNI OLKUSZ POMORZANY ZAMIESZKUJĄCYCH GMINĘ BUKOWNO ZAŁ. 4. STRUKTURA PRACOWNIKÓW KOPALNI OLKUSZ POMORZANY ZAMIESZKUJĄCYCH GMINĘ KLUCZE Strona3\n4 1. Przedstawienie metodologii badania 1.1. Identyfikacja obszaru badawczego W roku 2016 rozpocznie się proces likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany, która jest częścią Zakładów Górniczo-Hutniczych S.A. - największego pracodawcy w regionie. W wyniku prowadzanych zmian zatrudnienie w perspektywie czasu stracą 1043 osoby, w tym 10 kobiet. Celem prowadzonego badania jest zdiagnozowanie oraz określenie szeroko rozumianego problemu społecznego związanego z likwidacją ZGH S.A., w tym jego zasięgu i skutków, oraz stworzenie strategii działania zapobiegającej negatywnym skutkom tego zjawiska. Ponadto należy wskazać podmioty wspierające, które mogą pomóc wykluczonym społecznie byłym górnikom oraz innym mieszkańcom z grupy ryzyka. Kolejnym aspektem jest przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez inicjowanie, koordynowanie, realizowanie i monitorowanie działań interwencyjnych zmierzających do reintegracji społeczno-zawodowej byłych górników i członków ich rodzin. Ważne jest również podjęcie działań profilaktycznych i przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu poprzez inicjowanie, koordynowanie, realizowanie i monitorowanie działań o charakterze powstrzymującym, kierowanych do osób z grupy ryzyka tj. górników oraz pracowników innych grup zawodowych zagrożonych utratą pracy w wyniku likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany, a także ich rodzin. Równie ważna jest charakterystyka skutków podjętych działań likwidacyjnych w skali regionu (ze szczególnym uwzględnieniem Gminy Bolesław, Miasta Bukowno, Gminy Klucze i Gminy Olkusz). Ponadto, w wyniku prowadzonych działań, został stworzony katalog środków zaradczych możliwych do wykorzystania przez powyższe jednostki samorządu terytorialnego w celu zmniejszenia negatywnych skutków, jakie za sobą pociągnie zaprzestanie działalności przez kopalnię Olkusz-Pomorzany. Strona4\n5 Dokument został opracowany na podstawie analizy źródeł wtórnych, spotkania fokusowego i dwóch badań ankietowych pracowniczego badania ankietowego prowadzonego przez ZGH S.A. w ramach działań wewnętrznych, w którym wzięło udział 776 respondentów i dobrowolnego badania ankietowego, w którym wzięło udział 85 respondentów. Wyniki obu badań w znacznym stopniu się pokrywają Metody i techniki badawcze Wywiad bezpośredni kwestionariuszowy (PAPI) z pracownikami ZGH Bolesław S.A., którzy zostaną objęci redukcją etatów związaną z likwidacją kopalni Olkusz Pomorzany Badanie bezpośrednie z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety jest najbardziej popularną techniką zbierania danych wśród metod ilościowych. Polega na gromadzeniu informacji przy pomocy standaryzowanego kwestionariusza ankiety. Pytania zawarte w kwestionariuszu są opracowane na podstawie problemów badawczych. Uzasadnienie zastosowania techniki badawczej: Badanie PAPI charakteryzuje się niskimi kosztami przeprowadzenia i dużą szybkością analizowania danych. Przyjęte rozwiązanie polegało na dystrybucji ankiet wśród pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany przez ich bezpośrednich przełożonych z prośbą o pozostawienie wypełnionego formularza w urnie dostępnej na terenie Zakładów. Gwarantowało to pełną anonimowość udziału. Populacja badania: pracownicy ZGH S.A. objęci redukcją etatów w wyniku planowanej likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany. Liczebność próby: Wykonawca starał się dotrzeć do wszystkich pracowników ZGH S.A. zagrożonych utratą pracy tj osób. Ankieta została rozdystrybuowana zgodnie ze standardami panującymi w ZGH S.A. Ze względu na charakter prowadzonych Strona5\n6 badań Wykonawca nie był w stanie wskazać przewidywanej wielkości próby. W badaniu wzięło udział 85 osób. Dobór próby: celowy Ankietą zostali objęci wskazani przez ZGH S.A. pracownicy, którzy wykonują czynności górnicze i są zagrożeni redukcją etatów w wyniku likwidacji działalności kopalni Olkusz-Pomorzany Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) FGI to ustrukturalizowana i moderowana dyskusja kilku osób, zogniskowana na wybranym zagadnieniu. Prowadzona jest według scenariusza, który określa konkretny cel rozmowy i wytyczne dla moderatora o tym jak prowadzić dyskusję. W celu realizacji tematu badania, po przeprowadzeniu badania PAPI i dokonaniu wstępnej analizy danych, do udziału w dyskusji na temat możliwości przedsięwzięcia działań zaradczych zostali zaproszeni przedstawiciele jednostek zainteresowanych tematem badania. Badana grupa: przedstawiciele Starostwa Powiatowego w Olkuszu, Urzędu Miasta i Gminy Olkusz, Urzędu Miasta Bukowno, Urzędu Gminy Bolesław, Urzędu Gminy Klucze, Zakładów Górniczo Hutniczych S.A., Powiatowego Urzędu Pracy w Olkuszu. Dobór próby: celowy - wybrane zostały osoby, których wiedza i opinie były niezbędne z punktu widzenia celów badania. Uzasadnienie zastosowania techniki badawczej: Zaletą FGI jest łączenie elementów zwykłego wywiadu z metodami warsztatowymi o charakterze konsultacyjnym. Pozwala to na uzyskanie bardzo dużej ilości informacji w krótkim czasie poprzez wykorzystanie dynamiki grupowej. Konstruktywna dyskusja i samoaktywizacja rozmówców pozwalają poznać wiele punktów widzenia na dany problem oraz uzyskać syntetyczne wnioski. Funkcją badania FGI w ramach stworzonej analizy było uzyskanie Strona6\n7 pogłębionych informacji od osób, których wiedza i opinie są cenne z punktu widzenia celów badania. Spotkanie, by miało najwyższy wymiar merytoryczny, zostało zorganizowane po przedstawieniu uczestnikom wstępnej wersji raportu. Na podstawie zebranych wcześniej danych zostały wspólnie wypracowane metody zapobiegania skutkom likwidacji kopalni Olkusz Pomorzany, w tym: określenie kierunków przewidywanych działań, gminnych polityk społecznych, wskazanie instrumentów i instytucji/podmiotów łagodzenia, ograniczania i usuwania skutków bezrobocia oraz określenie wskaźników realizacji dla proponowanych rozwiązań. 2. Opis aktualnej sytuacji analizowanego obszaru Wszystkie jednostki samorządu terytorialnego objęte partnerstwem i wchodzące w skład obszaru funkcjonalnego, położone są w północno-zachodniej części województwa małopolskiego, w centralnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej, pomiędzy dwoma wielkimi aglomeracjami: Śląską i Krakowską. Przedmiotowy obszar ma podłoże historyczne, gospodarcze, funkcjonalne, przestrzenne oraz administracyjne. Połączony jest oddziaływaniem górnictwa rud cynku i ołowiu, wspólną komunikacją miejską, a także wspólną obsługą w zakresie dostarczania wody i odbioru ścieków przez przedsiębiorstwo, którego udziałowcami są wszystkie cztery Gminy. Wszystkie gminy wchodzą w skład jednego powiatu powiatu olkuskiego, który obejmuje swym zasięgiem: Bukowno (gmina miejska), Olkusz i Wolbrom (gminy miejskowiejskie) Bolesław, Klucze i Trzyciąż (gminy wiejskie), a także miasta: Bukowno, Olkusz i Wolbrom. Siedzibą powiatu jest Miasto i Gmina Olkusz, gdzie koncentrują się usługi publiczne, administracyjne i edukacyjne na poziomie ponadpodstawowym. Od roku 1996 trwa proces likwidacji górnictwa rud cynkowo-ołowiowych w rejonie olkuskim. W wyniku wyczerpania złoża w roku 1996 zamknięto kopalnię, a w roku 2001 zakończono likwidację kopalni Olkusz. Strona7\n8 Pomimo obserwowanego od lat, w wyniku prowadzonych robót poszukiwawczych w partiach dziewiczych, przyrostu zasobów złoża Pomorzany, własna baza surowcowa gwarantuje eksploatację zasobów do 2016 roku, po czym nastąpi 2 letni proces likwidacji działalności górniczej. Likwidacja zakładu górniczego po 2016 roku wywoła szereg określonych skutków. Do najistotniejszych problemów polikwidacyjnych należy zaliczyć: zaopatrzenie mieszkańców regionu olkuskiego w wodę pitną w związku z zaprzestaniem odwadniania górotworu i pompowaniem pitnych wód kopalnianych, które obecnie stanowią źródło zaopatrzenia w wodę rejonu olkuskiego przez spółkę komunalną PWiK Sp. z o.o. ewentualne podtopienia na obszarach znajdujących się w strefie oddziaływania działalności górniczej likwidowanej kopalni, wzrost bezrobocia. Do świadomości lokalnej społeczności coraz mocniej docierają omówione powyżej zagrożenia, skutkujące istotnymi zmianami w jakości życia (wzrostem bezrobocia w najbliższym otoczeniu, wzrostem cen wody pitnej bądź kłopotami w zaopatrzenie w nią, lokalnymi podtopieniami) Czynniki demograficzne w kontekście społecznych skutków likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany dla powiatu olkuskiego ze szczególnym uwzględnieniem gmin partnerskich projektu Charakterystyka czynników demograficznych w powiecie olkuskim Liczba mieszkańców powiatu olkuskiego oscyluje wokół 114 tys. i od 2010 r. obserwuje się jej ciągły spadek. W roku 2010 liczba mieszkańców była największa i wynosiła osób. Do roku 2013 włącznie odnotowano zmniejszenie się populacji o 849 osób. 1 Materiały udostępnione przez Urząd Miasta i Gminy w Olkuszu Lidera Projektu Strona8\n9 Rysunek 1 Liczba osób zamieszkujących powiat olkuski w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnianych przez Główny Urząd Statystyczny W miastach zlokalizowanych w powiecie olkuskim obserwuje się stały spadek liczby mieszkańców, poza latami 2009/2010, w których odnotowano niewielki wzrost, co obrazuje rysunek 2. W miastach żyje ok. 50% populacji powiatu olkuskiego. W roku 2013 było to łącznie osób, z czego mieszkało w mieście Olkusz 2.Największą pod względem liczebności gminą jest gmina wiejsko miejska Olkusz, którą zamieszkuje osób 3. Drugą pod względem wielkości gminą jest Bukowno liczące osób 4, zaś trzecią Bolesław, który liczył w 2013 r mieszkańców 5. 2 Dane udostępnione przez Urząd Miasta i Gminy w Olkuszu [stan na: r.] 3 Dane zamieszczone na stronie internetowej Urzędu Miasta i Gminy w Olkuszu [stan na: ] 4 Dane udostępnione przez Urząd Miejski w Bukownie[stan na: r.] 5 Dane udostępnione przez Urząd Gminy Bolesław[stan na: r.] Strona9\n10 Rysunek 2 Liczba osób zamieszkujących miasta w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnianych przez Główny Urząd Statystyczny Na obszarach wiejskich w 2013 roku żyło osób. Liczba mieszkańców tych terenów rośnie, co jest zgodne z obecnie panującymi ogólnopolskimi trendami przeprowadzek na peryferia. Rysunek 3 Liczba osób zamieszkujących wsie w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnianych przez Główny Urząd Statystyczny Strona10\n11 Jedną z przyczyn niekorzystnej tendencji spadku ludności w skali powiatu jest przeważająco ujemny (od 2000 do 2013 roku) przyrost naturalny, co obrazuje poniższa tabela. Liczba zgonów w badanym okresie przewyższała liczbę urodzeń o 716. Najniższe wartości przyrostu naturalnego odnotowano w latach oraz w roku 2013, który był pod tym względem rokiem rekordowym. Ujemnym przyrostem naturalnym za lata cechowały się gminy Bukowno (-357), Bolesław (-405) i Klucze(-240). Na obszarze miejskim Olkusza w tym okresie odnotowano dodatni przyrost naturalny o wartości 790, zaś na obszarze wiejskim 81. Tendencja ta wydaje się być naturalna ze względu na fakt, że Olkusz jest regionalnym centrum. Mężczyźni są grupą cechującą się wyższym ujemnym przyrostem naturalnym niż kobiety. W powiecie olkuskim w 2013 r. ich liczba zmniejszyła się o 118, zaś kobiet (w tym samym okresie) o 53. Tabela 1 Przyrost naturalny w powiecie olkuskim i gminach partnerach projektu Przyrost naturalny Jednostka terytorialna ogółem Powiat olkuski Bukowno Bolesław Klucze Olkusz Olkusz - miasto Olkusz - obszar wiejski Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Ujemny przyrost naturalny w perspektywie czasu może prowadzić do zmiany struktury społeczeństwa na starzejące się, a w konsekwencji znacząco zmniejszyć populację powiatu. Saldo migracji w powiecie olkuskim w latach cechowało się wartościami ujemnymi w całym badanym okresie. Łącznie liczba wymeldowanych w tym czasie osób była wyższa o niż osób zameldowanych. Ujemna tendencja wpływa na znaczący spadek liczby mieszkańców miasta Olkusz (o osób). Minusowym saldem migracji cechowała się również gmina Bukowno (-90 osób). Gminy Klucze i Bolesław oraz obszar wiejski Olkusza odnotowały dodatnie saldo migracji o wartościach (odpowiednio): 357 osób, 462 osób, 611 osób. Należy Strona11\n12 zauważyć, że w obu gminach umiejscowione są dwa duże zakłady pracy: ZGH S.A. i fabryka wyrobów papierowych stworzona na potrzeby Kimberly-Clark, a przejęta w 2013 r. przez fundusz inwestycyjny AVALLON MBO II 6. Tabela 2 Saldo migracji w powiecie olkuskim i gminach partnerach projektu saldo migracji Jednostka terytorialna ogółem osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba osoba Powiat olkuski Bukowno Bolesław Klucze Olkusz Olkusz - miasto Olkusz - obszar wiejski Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Liczba migracji liczona jest na podstawie liczby wymeldowań i zameldowań, co oznacza, że faktycznie ruch ten jest najprawdopodobniej większy, ponieważ część osób młodych pozostaje zameldowana u rodziców, gdy w rzeczywistości przebywa w innym miejscu. Powyższej opisane tendencje mają swoje odzwierciedlenie w spadku populacji ogółem. Struktura demograficzna ludności ma istotny wpływ na rynek pracy. Stale malejąca liczba ludności, zarówno w wyniku ujemnego przyrostu naturalnego, jak i migracji, stanowi czynnik negatywny z perspektywy napływu nowych inwestycji. Likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany może prowadzić do nasilenia się tego niekorzystnego zjawiska w przyszłości w wyniku emigracji górników i ich rodzin. Prognoza populacji ludności w powiecie olkuskim do roku 2020 (z wykorzystaniem Modelu Holta-Wintersa z trendem multiplikatywnym i sezonowością multiplikatywną) kształtuje się następująco: 6 Oficjalna strona internetowa Gminy Klucze: Strona12\n13 Rysunek 4 Prognoza populacji ludności w powiecie olkuskim do roku 2020 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego W 2020 r. liczba ludności powiatu olkuskiego osiągnie najniższy od 2005 r. poziom oscylujący wokół 113,5 tys. osób. Likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany w 2018 r. może przyspieszyć i nasilić to zjawisko. Struktura populacji powiatu olkuskiego pod kątem podziału na osoby w wieku przedprodukcyjnym (17 lat i mniej), produkcyjnym (między 18 a 65 rokiem życia dla mężczyzn i między 18 a 60 rokiem życia dla kobiet) i poprodukcyjnym (powyżej 66 roku życia dla mężczyzn i powyżej 61 roku życia dla kobiet) kształtuje się następująco: Strona13\n14 Tabela 3 Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym w powiecie olkuskim i poszczególnych gminach w wieku w wieku w wieku Jednostka terytorialna przedprodukcyjnym produkcyjnym poprodukcyjnym osoba osoba osoba Powiat olkuski Bukowno Bolesław Klucze Olkusz Olkusz - miasto Olkusz - obszar wiejski Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Osoby w wieku produkcyjnym stanowią ok. 63% mieszkańców powiatu olkuskiego, z kolei w wieku przedprodukcyjnym 17%, a w wieku poprodukcyjnym 20%. Najwięcej osób w wieku przedprodukcyjnym (jako odsetek lokalnej populacji) odnotowano w 2013 r. na obszarach wiejskich Olkusza (stanowiły one 18,32% odsetka ludności ogółem), zaś najmniejszy w Gminie Bukowno (14,88%). Największy odsetek osób w wieku produkcyjnym w 2013 r. był na obszarze miejskim Olkusza 65,4% populacji miasta, zaś najmniejszy w Gminie Bolesław (62,26%). Najwięcej osób w wieku poprodukcyjnym odnotowano w Gminie Bukowno (21,12%), zaś najmniej na terenie miasta Olkusz (18,52%). Przed rozwojem niekorzystnych tendencji już w 2012 r. ostrzegał raport Charakterystyka zasobów pracy Małopolski. Powiat olkuski zrealizowany na zlecenie Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie. Wskazuje się w nim, że wyjątkowo niekorzystna dla przyszłości społeczeństwa jest mniejsza liczba osób w wieku przedprodukcyjnym od liczby osób w wieku poprodukcyjnym 7. Obecnie w Powiecie Olkuskim na osobę w wieku produkcyjnym przypada ok. 0,3 osoby w wieku poprodukcyjnym, jednak w perspektywie czasu odsetek ten będzie rósł ze względu na zbyt małą liczbę osób w wieku przedprodukcyjnym. 7 Charakterystyka zasobów pracy Małopolski. Powiat olkuski Raport Instytutu Rozwoju Miast na zlecenie Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie, Kraków 2012, s. 7 Strona14\n15 Dzieląc pracowników w wieku produkcyjnym na mobilnych (17 44 lata) i niemobilnych (45 65 lat), struktura ta wygląda następująco: Tabela 4 Liczba osób w wieku produkcyjnym mobilnym i niemobilnym w powiecie olkuskim i poszczególnych gminach Jednostka terytorialna w wieku produkcyjnym mobilnym w wieku produkcyjnym niemobilnym osoba osoba Powiat olkuski Bukowno Bolesław Klucze Olkusz Olkusz - miasto Olkusz - obszar wiejski Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Wśród pracowników mobilnych powiatu olkuskiego w 2013 r. było mężczyzn i kobiet. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia ewentualnych skłonności do emigracji, a tym samym przyspieszenia procesu starzenia się lokalnego społeczeństwa Potencjalny wpływ likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany na utrwalenie spadkowych trendów demograficznych Wszyscy pracownicy kopalni Olkusz-Pomorzany będącej częścią Zakładów Górniczo- Hutniczych S.A zaliczają się do kategorii osób w wieku produkcyjnym. Wśród pracowników 28% (293 osoby) to osoby w wieku lat. Łącznie 328 pracowników (31% populacji) to osoby w wieku lata. Pracowników w tym przedziale wiekowym traktuje się jako mobilnych, czyli skłonnych do zmiany miejsca zamieszkania w wyniku zmiany pracy. Strona15\n16 Oznacza to, że w perspektywie z powiatu olkuskiego i okolic w najgorszym przypadku może wyjechać ponad 600 osób, nie biorąc pod uwagę ich statusu rodzinnego. W powiecie olkuskim w 2013 r. było osób w wieku produkcyjnym mobilnym, pracownicy kopalni Olkusz- Pomorzany stanowią ok. 1,5% tej populacji, z kolei biorąc pod uwagę samych mężczyzn 2,73%. Ujemne i rosnące saldo migracji, świadczące o większej liczbie wymeldowań niż zameldowań, może dowodzić tego, że ludność powiatu olkuskiego cechuje się mobilnością. Pracownicy w wieku stanowią 34,8% pracowników ogółem i jest ich łączenie 363. Z kolei powyżej 55 roku życia było 59 pracowników (5,7%). Biorąc pod uwagę, że w powiecie olkuskim w 2013 r. było łącznie osób w tym wieku, pracownicy kopalni będącej własnością ZGH S.A. stanowią 1,5% populacji. Wśród osób w wieku produkcyjnym niemobilnym w powiecie olkuskim w 2013 r. mężczyzn było W stosunku do tej grupy, pracownicy kopalni Olkusz-Pomorzany stanowią 2,67% osób. W badaniu ankietowym prowadzonym na potrzeby projektu, w którym wzięło udział 85 osób, struktura wieku respondentów była następująca: Rysunek 5 Struktura wieku osób biorących udział w badaniu Źródło: opracowanie własne Strona16\n17 Udział w badaniu wzięły 3 kobiety i 82 mężczyzn. Wśród respondentów przeważały osoby pozostające w związkach małżeńskich, które stanowiły 82% badanej populacji. 11% badanych zadeklarowało pozostawanie w związku partnerskim. Przeciętne gospodarstwo domowe badanych liczy 4 osoby taka odpowiedź pojawiła się w 40% przypadków. W 28% liczba osób wspólnie zamieszkujących wynosiła 3, zaś w 17% - 5 osób. 11% ankietowanych prowadzi dwuosobowe gospodarstwa domowe. Pozostali nie udzielili odpowiedzi. Badani posiadają zazwyczaj dwoje dzieci odpowiedzi takiej udzieliło 40% z nich. 33% posiada jedno dziecko, zaś 19% nie ma dzieci w ogóle. 6% posiada troje dzieci. Pozostali nie udzielili odpowiedzi. W przeciętnym gospodarstwie domowym pracują 2 osoby odpowiedzi takiej udzieliło 55% badanych, zaś w 31% zatrudniona jest jedynie jedna osoba. U 6% ankietowanych pracują trzy osoby, a w 4% przypadków 4. Pozostali nie udzieli odpowiedzi. Szacowany dochód netto na członka rodziny pośród badanych przeciętnie wynosił od 501 do 2000 zł, przy czym w przedziale zł netto mieściło się 22% ankietowanych, w przedziale zł netto znajdowało się 26% respondentów, a w przedziale zł netto 21%. Poniżej 500 zł netto na osobę zarabiało 5% badanych. Pozostali osiągali przychody netto na członka rodziny powyżej 2001 zł. 26% badanych górników wskazało, że są jedynymi żywicielami rodziny, co jest adekwatne do odpowiedzi udzielonych na pytanie o liczbę pracujących osób w gospodarstwie domowym, gdzie jedynie 31% wskazało, że zatrudniona jest tylko jedna osoba. W 59% przypadków budżet rodziny zależny jest od pensji uzyskiwanej w kopalni Olkusz-Pomorzany - pomimo że inni członkowie rodziny pracują, ich pensja nie ma znaczącego udziału w finansach gospodarstwa domowego. W 6% wypłata górnicza równa jest ze środkami otrzymywanymi przez inne osoby pracujące w gospodarstwie domowym, zaś w 7% - dochody pracownika kopalni są niższe niż inne dochody rodziny. Pozostałe osoby nie udzieliły odpowiedzi na pytanie. Pracownicy likwidowanej kopalni, ze względu na pracę pod ziemią, mają dodatkowe przywileje emerytalne. Emerytura górnicza przysługuje pracownikom, którzy spełniają następujące warunki: ukończyli 55 lat, mają okres pracy górniczej wynoszący łącznie 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym min. 10 lat pracy górniczej określonej w Ustawie oraz nie przystąpili Strona17\n18 do otwartego funduszu emerytalnego lub złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na rzecz budżetu państwa. Wiek emerytalny, który jest wymagany od pracowników ubiegających się o emeryturę górniczą i mających staż w pracy górniczej i równorzędnej min. 20 lat dla kobiet bądź mężczyzn mających min. 25 lat, w tym minimum 15 lat pracy górniczej, wynosi 50 lat. Ustawodawca ściśle definiuje pojęcie pracy górniczej. Okresy pracy górniczej uwzględnia się jedynie, jeżeli działania były podejmowane w wymiarze co najmniej połowy etatu. Prawo do emerytury górniczej przysługuje także osobom, które wykonywały pracę górniczą pod ziemią stale przez okres 25 lat w pełnym wymiarze godzin. W takim przypadku nie uwzględnia się wieku i zajmowanego stanowiska, o ile pracownik nie korzystał bądź zrezygnował z korzystania z usług otwartego funduszu emerytalnego 8. Zgodnie z art. 50c Ustawy praca górnicza jest to zatrudnienie pod ziemią w kopalniach węgla, rud, kruszców, surowców ogniotrwałych, glin szlachetnych, kaolinów, magnezytów, gipsu, anhydrytu, soli kamiennej i potasowej, fosforytów oraz barytu. Pracą górniczą jest również praca pod ziemią i przy głębieniu szybów w przedsiębiorstwach budowy kopalń wymienionych powyżej oraz pod ziemią w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących dla tych kopalń roboty górnicze lub działania przy budowie szybów. Zalicza się do niej również wykonywanie zadań pod ziemią w ramach przedsiębiorstw montażowych lub przedsiębiorstw maszyn górniczych, zakładach naprawczych i innych podmiotach wykonujących działania związane z podziemnymi robotami budowlano montażowymi, naprawą i wdrażaniem maszyn na rzecz wymienionych kopalni, przy czym pracownikom tego typu przedsiębiorstw za pracę górniczą uznawane są jedynie te miesiące, w których co najmniej połowę dniówek roboczych przepracowali pod ziemią. Inne czynności wykonywane pod ziemią i zaliczane do pracy górniczej to m.in.: praca w drużynach ratowniczych, na stanowiskach maszynistów wyciągowych i sygnalistów, w dozorze ruchu i kierownictwie ruchu kopalń, na stanowiskach 8 Art. 50 a b i d-f Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; tekst jednolity z dnia 15 października 2013 r. Strona18\n19 instruktorów zawodu w górniczych polach szkoleniowych i kopalniach siarki oraz węgla brunatnego 9. Nabyte uprawnienia najprawdopodobniej nie będą miały wpływu na kształtowanie się strony podażowej rynku pracy po likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany dzięki nim osoby te nie staną się bezrobotne. Obecnie w kopalni zatrudnionych jest 66 osób pobierających świadczenia emerytalne. Do 2018 r. uprawnienia takie nabędą kolejne 364 osoby. Liczebności grup, które będą mogły przejść na emeryturę w kolejnych latach, obrazuje poniższa tabela. Tabela 5 Liczba pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany, którzy otrzymują bądź uzyskają uprawienia emerytalne do roku 2018 Otrzyma/ło uprawnienia emerytalne Pobiera świadczenie emerytalne Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnionych przez ZGH S.A. Powyższą strukturę należy uwzględnić przy tworzeniu środków zaradczych. Jeżeli osoby te podejmą decyzję o skorzystaniu z przysługujących im świadczeń i odejściu z pracy przed likwidacją kopalni, będzie to się wiązało z zatrudnianiem na ich miejsce nowych pracowników. Z jednej strony oznacza to poniesienie dodatkowych nakładów szkoleniowych, z drugiej przygotowanie kolejnych osób do pracy w zawodzie, który najprawdopodobniej nie przyniesie im w perspektywie kolejnych lat zatrudnienia w powiecie olkuskim ze względu na zbyt małe doświadczenie i brak uprawnień, czego konsekwencją może być przeprowadzka do innego obszaru jeżeli będą chcieli wykorzystać zdobyte doświadczenie. Należy zastanowić się, w jaki sposób można zatrzymać pracowników posiadających uprawnienia emerytalne aż do zakończenia procesu likwidacji, czyli do 2016 roku i na czas ewentualnego wydłużenia eksploatacji o maksymalnie półtora roku. 9 Art. 50 c Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; tekst jednolity z dnia 15 października 2013 r. Strona19\n20 W ankiecie prowadzonej przez S.A. w czerwcu 2014 r., w której udział wzięło 776 pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany, 167 górników zatrudnionych na pełen etat zadeklarowało zainteresowanie kontynuacją zatrudnienia w kopalni w okresie od nabycia prawa do emerytury do dnia zakończenia eksploatacji złóż. Spośród nich 135 zadeklarowało możliwość dalszego zatrudnienia na podstawie obowiązującej umowy, zaś 81 na podstawie podpisania nowego porozumienia z wymiarem czasu pracy w wymiarze pełnego etatu. Pracą w niepełnym wymiarze czasu zainteresowanych jest 57 osób. Pośród nich jedynie 11 pracowników wyklucza możliwość dalszego wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasowym. Łącznie 174 osoby zamierzają kontynuować zatrudnienie, jeżeli czas pracy kopalni zostanie wydłużony o pół do półtora roku. Spośród badanych, 61 osób stwierdziło, że nie zamierza kontynuować pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Biorąc po uwagę adresy zameldowania pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany, największa liczba osób mieszka w Olkuszu wynosi ona 360. Stanowi to 0,72% całej populacji miasta Olkusz i przyległych terenów wiejskich i 1,1% osób w wieku produkcyjnym na tym obszarze. Drugą co do wielkości gminą, w której zameldowani są pracownicy ZGH S.A. jest Gmina Bolesław. Mieszka w niej 166 górników, co stanowi 2,1% lokalnej populacji. Z Gminy Bukowno pochodzi 160 pracowników kopalni, czyli 1,5% miejscowej ludności. W Gminie Klucze zameldowanych było 106 pracowników, co stanowiło łącznie 0,6% populacji gminy. 251 pracowników wskazało miejsce zamieszkania inne niż gminy partnerskie. Powyżej przedstawione wartości procentowe, biorąc pod uwagę fakt, że dotyczą tylko i wyłącznie jednego z zakładów funkcjonujących na obszarze ZGH S.A. są relatywnie wysokie. Tabela nr 6 przedstawia strukturę pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany pod względem liczebności osób zameldowanych w wyszczególnionych miejscach oraz odsetka, który liczba ta stanowi w stosunku do wszystkich zatrudnionych górników. Strona20\n21 Tabela 6 Struktura pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany pod względem zameldowania Gmina zameldowania liczba osób zameldowanych odsetek osób zameldowanych Bolesław % Bukowno % Klucze % Olkusz % inne % suma % Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnionych przez S.A. Tendencja spadkowa dotycząca liczby osób zamieszkujących powiat olkuski może mieć w przyszłości negatywy wpływ na sytuację demograficzną regionu. Dodatkowo, jeżeli osoby będące w wieku mobilnym, które utracą w 2018 r. pracę w kopalni Olkusz-Pomorzany, zdecydują się na wyjazd z powiatu olkuskiego, wzrośnie ryzyko utrwalenia niekorzystnej tendencji w czasie, a tym samym zwiększenie wskaźnika salda migracji. Dlatego też niezwykle istotne jest spojrzenie na kwestię restrukturyzacji Zakładów Górniczo Hutniczych S.A. nie tylko poprzez pryzmat rynku pracy, ale także problem starzenia się społeczeństwa. Zmniejszenie się liczby rodzin zakładanych przez osoby w wieku produkcyjnym w perspektywie czasu przekłada się na redukcję etatów w branży oświatowej oraz wzrost liczby osób pobierających świadczenia i nieprzyczyniających się tym samym do rozwoju lokalnej gospodarki. Siła nabywcza osób utrzymujących się z różnego typu zasiłków jest mniejsza, co może spowodować zmiany w strukturze lokalnej gospodarki. Prognozuje się, że w latach współczynnik obciążenia demograficznego (liczba osób w wieku poprodukcyjnym przypadająca na 100 osób w wieku produkcyjnym) ma się zwiększyć z 24,8 do 43,7, czyli blisko dwukrotnie 10. W powiecie olkuskim już w 2013 r. kształtował się on na poziomie 54, Sukcesywny wzrost wskaźnika obciążenia demograficznego odzwierciedla 10 A. Dragan, Starzenie się społeczeństwa polskiego i jego skutki. Opracowanie tematyczne OT-601, Kancelaria Senatu, kwiecień 2011, s Materiały publikowane na oficjalnej stornie internetowej Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie [stan na r.] Strona21\n22 zmiany jakie obserwujemy w kraju i jakie będą nasilać się w przyszłości. Wzrost liczby osób starszych przypadających na osoby pracujące wynika z postępującego procesu starzenia się społeczeństwa. Jednocześnie występuje niewielkie zróżnicowanie między poszczególnymi gminami. Rozstęp tj. różnica między najwyższą wartością odnotowaną w badanym obszarze jest równy 6: wartość najmniejszą odnotowano w Gminie Olkusz (54,60), a najwyższą w Gminie Bolesław (60,60) 12. Rysunek 6 Analiza zróżnicowania wskaźnika obciążenia demograficznego w powiecie olkuskim w 2013 r. Źródło: Oficjalna storna internetowa ROPS w Krakowie Likwidacja znaczących zasobów miejsc pracy w mniejszych miejscowościach, które w skali ogólnopolskiej cechują się szybszym rozwojem zjawiska starzenia się ludności i większą emigracją ludzi młodych niż duże ośrodki miejskie, przyspiesza ten proces. Zjawisko starzenia się społeczeństwa i powodowana tym potencjalna zmiana w strukturze lokalnej gospodarki mogą mieć negatywy wpływ na budżet lokalny, wynikający ze zmniejszenia wpływów z podatku CIT i PIT. Spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym obniża także atrakcyjność inwestycyjną regionu, ponieważ podnosi ryzyko trudności ze znalezieniem zasobów ludzkich adekwatnych do 12 Materiały publikowane na oficjalnej stornie internetowej Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie [stan na r.] Strona22\n23 potrzeb potencjalnego inwestora. Czynnik ten, według prognoz Komisji Europejskiej, wpływa na obniżenie tempa wzrostu gospodarczego wzrost PKB jest odwrotnie proporcjonalny do wskaźnika obciążenia demograficznego 13. Według prognoz w 2055 r. wzrost PKB poniżej 0,5%, zaś wskaźnik obciążenia wzrośnie w tym czasie o blisko 90% 14. spadnie Biorąc pod uwagę opisany wcześniej wskaźnik salda migracji, potencjalny wpływ na jego podwyższenie w wyniku zamknięcia kopalni Olkusz-Pomorzany jest znaczny. W prowadzonym wśród pracowników badaniu ankietowym wzięło udział 85 respondentów, w tym 3 kobiety. Aż 63% z nich (53 osoby) rozważa wyjazd zarobkowy po zamknięciu kopalni Olkusz-Pomorzany, a jedynie 24% (20 osób) wyklucza taką możliwość. 19% badanych (10 osób) planuje wyjechać od razu łącznie z całą rodziną, zaś 21% (11 osób) oczekuje, że rodzina do nich dołączy, kiedy ich życie w innym miejscu się ustabilizuje. 41% respondentów planuje wyjechać samodzielnie, zostawiając rodzinę na miejscu. 19% jeszcze nie zadecydowało, w jakiej formie mógłby odbyć się wyjazd. Poniższy wykres przedstawia liczbę osób, które planują migrację związaną z likwidacją kopalni Olkusz-Pomorzany w podziale na kierunek migracji. Rysunek 7 Liczba osób, która planuje emigrację w związku z likwidacją kopalni Olkusz-Pomorzany w podziale na typ wyjazdu Źródło: Opracowanie własne 13 The 2012 Ageing Report Economic and budgetary projections for the 27 EU Member States ( ), s Raport: Starzejące się społeczeństwo jako wyzwanie ekonomiczne dla europejskich gospodarek, s. 8 Strona23\n24 Wszyscy ankietowani, którzy rozważają migrację, posiadają rodziny. 79% z nich pozostaje w związku małżeńskim, zaś 15% - w związkach nieformalnych. Pozostałe osoby samotnie wychowują dziecko lub są rozwodnikami. U 45% gospodarstwo domowe składa się z 4 osób, u 21% - z 3 osób, u 21% - z 5 osób, zaś u 11% z dwóch osób. W 2% gospodarstw jest powyżej 5 członków. 45% badanych rodzin ma dwoje dzieci, 30% - jedno dziecko, a 6% - troje. 19% badanych zainteresowanych migracją nie ma dzieci. Osób, które w wyniku likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany mogą być zainteresowane lub zmuszone do wyjazdu zważywszy na liczebność rodzin w badanej populacji jest 203. Biorąc pod uwagę kierunek migracji, 53% badanych wskazało, że potencjalnym miejscem przeprowadzki jest inne województwo. 30% uważa, że najlepszym rozwiązaniem będzie przeprowadzka do innego kraju w Unii Europejskiej, zaś 25% - wyprowadzenie się poza granice UE. 28% ankietowanych rozważa wyjazd do innej miejscowości ulokowanej w obrębie województwa małopolskiego. 25% ankietowanych nie zdecydowało jeszcze o kierunku możliwej migracji. W pytaniu odpowiedzi były zaznaczane wielokrotnie. Poniższy wykres przedstawia liczbę badanych, która wskazała poszczególne kierunki migracji. Rysunek 8 Liczba osób, które planują emigrację w związku z likwidacją kopalni Olkusz-Pomorzany w podziale na kierunek emigracji Źródło: Opracowanie własne Strona24\n25 Wśród osób planujących wyjazd przekonanie, że umożliwi to kontynuowanie pracy w zawodzie wyraża 58% badanych (30 osób). 6% (3 pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany ) uważa, że nie będzie miało możliwości wykonywać dalej działań górniczych, a 36% (19 osób) nie ma na ten temat jeszcze wyrobionej opinii. Osoby te mają zróżnicowane wykształcenie, poniekąd odzwierciedlające strukturę całej populacji dominuje wykształcenie średnie techniczne i zawodowe. Należy zauważyć, że do wyjazdu skłonny jest duży odsetek osób z wykształceniem specjalistycznym (wyższym, średnim bądź zawodowym): 30% ankietowanych ma wykształcenie średnie techniczne, 25% - wyższe magisterskie, a 21% - zasadnicze zawodowe. Inne grupy są znacznie mniej liczne: 8% stanowią osoby z wykształceniem inżynierskim, 6% - z wykształceniem średnim ogólnokształcącym, 8% - z wyższym licencjackim. 4% respondentów odmówiło odpowiedzi. Spełnione zostało również założenie o mobilności pracowników do 44 roku życia grupa ta stanowi 83% chętnych do wyjazdu. Liczebność grup w poszczególnych przedziałach wiekowych została przedstawiona na poniższym diagramie. Rysunek 9 Struktura wieku pracowników kopalni Olkusz-Pomorzany zainteresowanych emigracją po likwidacji ich miejsca pracy Źródło: Opracowanie własne Biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania osób zainteresowanych wyjazdem, na badanym obszarze mieszka 85% z nich łącznie 45 osób. Przeważająca liczba zamieszkuje Miasto Olkusz Strona25\n26 i Gminę Olkusz 49% (25 osób). Drugą co do wielkości lokalizacją jest Gmina Bolesław. Liczbę osób planujących wyjechać z poszczególnych gmin przedstawia poniższy wykres. Rysunek 10 Liczba osób zatrudnionych w kopalni Olkusz-Pomorzany i planujących emigrację w związku z likwidacją miejsca pracy Źródło: Opracowanie własne Większość 59% zainteresowanych wyjazdem jest zatrudniona na czas określony, a pozostali na czas nieokreślony Likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany a bezrobocie w powiecie olkuskim ze szczególnym uwzględnieniem gmin partnerskich projektu Stopa bezrobocia w powiecie olkuskim Stopa bezrobocia w powiecie olkuskim jest wyższa niż w Polsce i w województwie małopolskim i wynosi 14,8% (podczas gdy w Polsce jest to 12,5%, a w województwie małopolskim 10,8%). Strona26\n27 W rankingu bezrobocia Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie powiat olkuski zajmuje 18 miejsce (z 22) pod względem odsetka osób bezrobotnych 15. Liczba bezrobotnych w podziale na gminy kształtuje się następująco: Rysunek 11 Liczba osób bezrobotnych w gminach: Bukowno, Bolesław, Klucze i Olkusz Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Stan liczby osób bezrobotnych na r., opublikowany przez Państwowy Urząd Pracy, w gminie Olkusz wynosił 3 352, w gminie Klucze 543, w gminie Bolesław 269, zaś w gminie Bukowno Liczba bezrobotnych jest bezpośrednio związana z liczbą ludności, dlatego też największa wartość odnotowywana jest w gminie Olkusz. Do 2008 r. liczba osób pozostających bez zatrudnienia spadała we wszystkich gminach. Rok 2008 był rokiem przełomowym, od którego rozpoczęto notowanie wzrostu bezrobocia we wszystkich gminach. Prognoza oszacowana z wykorzystaniem Modelu Holta-Wintersa z trendem multiplikatywnym i sezonowością multiplikatywną wskazuje, że do 2020 r. bezrobocie będzie rosło. Uwzględniając likwidację kopalni Olkusz-Pomorzany, po roku 2016 liczba osób bez zatrudnienia może ulec gwałtowniejszemu przyrostowi. 15 Regionalna mapa bezrobocia opublikowana na oficjalnej stronie WUP w Krakowie [stan na ] 16 Dane opublikowane na oficjalnej stronie Powiatowego Urzędu Pracy w Olkuszu [stan na r.] Strona27\n28 Rysunek 12 Liczba osób bezrobotnych w powiecie olkuskim do 2020 r. - prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Przyczyną takiego stanu rzeczy jest między innymi struktura i liczba zakładów pracy, zmieniająca się na przestrzeni lat Wpływ likwidacji kopalni Olkusz-Pomorzany na bezrobocie Biorąc pod uwagę zameldowanie pracowników kopalni, można stwierdzić, że jeżeli nie zostaną podjęte odpowiednie działania i przy założeniu, że wszyscy pozostaną w miejscu zameldowania, to w gminie Olkusz liczba bezrobotnych wzrośnie o 360 osób, co stanowi blisko 11% zarejestrowanych w 2013 roku przez Powiatowy Urząd Pracy w Olkuszu bezrobotnych. Z kolei w gminie Klucze będzie to 106, co oznacza, że liczba bezrobotnych wzrośnie o blisko 20% w stosunku do liczby zarejestrowanych bezrobotnych w 2013 r. W gminie Bukowno, zakładając najbardziej pesymistyczny scenariusz, przybędzie 160 osób bez zatrudnienia, co oznacza wzrost liczby bezrobotnych w stosunku do osób zarejestrowanych w 2013 r. o 53%. Najbardziej nadchodzące zmiany może odczuć gmina Bolesław, w której mieszka 166 osób zatrudnionych w kopalni Olkusz-Pomorzany. Jeśli stracą one zatrudnienie, będzie to oznaczało, że liczba osób bezrobotnych wzrośnie aż o 62%. Strona28\n29 Wpływ struktury zakładów pracy na terenie powiatu olkuskiego na bezrobocie Liczba małych zakładów, zatrudniających do 9 osób lub będących jednoosobowymi działalnościami gospodarczymi, cechowała się trendem wzrostowym. Jedynie w roku 2011 odnotowano znaczny spadek. Rysunek 13 Liczba przedsiębiorstw zatrudniających do 9 osób i jednoosobowych działalności gospodarczych w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego W miarę stabilny wzrost w tej grupie może być powodowany z jednej strony dotacjami dla osób bezrobotnych decydujących się na założenie jednoosobowej działalności gospodarczej, z drugiej strony w wielu zawodach pracodawcy wymagają obecnie takiej formuły współpracy, co także wpływa na przyrost mikroprzedsiębiorstw. W latach Powiatowy Urząd Pracy udzielił łącznie dotacji dla jednoosobowych działalności gospodarczych zakładanych przez osoby bezrobotne. Tabela 7 przedstawia liczbę dofinansowań w podziale na poszczególne lata. Strona29\n30 Tabela 7 Liczba dotacji udzielonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Olkuszu na prowadzenie działalności gospodarczych Rok Liczba dotacji Źródło: opracowanie własne na podstawie danych udostępnionych przez Powiatowy Urząd Pracy Wśród przedsiębiorstw zatrudniających między 10 a 49 osób odnotowywano stabilny trend o niewielkim wzroście do 2011 r. Od tego momentu odnotowywane jest zmniejszanie się liczby przedsiębiorstw tej kategorii. Rysunek 14 Liczba przedsiębiorstw zatrudniających pomiędzy 10 a 49 osób w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Najmniej korzystne zmiany, z punktu widzenia potencjału rynku pracy, mają miejsce w przedsiębiorstwach zatrudniających powyżej 50 osób. Biorąc pod uwagę rok 2006, w którym odnotowano największą liczbę przedsiębiorstw zatrudniających między 50 a 249 osób, z rynku tego wycofało się łączenie aż 10 przedsiębiorstw, co stanowiło 12% liczebności z roku Strona30\n31 Rysunek 15 Liczba przedsiębiorstw zatrudniających pomiędzy 50 a 249 osób w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Niekorzystna tendencja występuje także wśród przedsiębiorstw zatrudniających między 250 a 999 osób. Najwięcej (trzynaście) tego typu podmiotów działało w roku 2008, lecz do 2012 r. ta wartość spadła o prawie połowę do 7 przedsiębiorstw. W roku 2013 jedno nowe przedsięwzięcie osiągnęło zatrudnienie powyżej 250 pracowników. Rysunek 16 Liczba przedsiębiorstw zatrudniających pomiędzy 250 a 999 osób w powiecie olkuskim w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Liczba przedsiębiorstw zatrudniających więcej niż pracowników do roku 2007 wahała się między 2 a 3, zaś od 2008 r. przyjęła stałą wartość jeden. Strona31\n32 Przyczyną likwidacji przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 50 osób lub znaczącej redukcji etatów w tych przedsiębiorstwach była zazwyczaj zbyt silna konkurencja na rynku oraz, w późniejszym etapie, kryzys gospodarczy. Biorąc pod uwagę dane z lat obejmujące całkowitą liczbę przedsiębiorstw, prognoza do roku 2020 wykorzystująca Model Holta-Wintersa z trendem multiplikatywnym i sezonowością multiplikatywną przedstawia się następująco: Rysunek 17 Całkowita liczba przedsiębiorstw w powiecie olkuskim prognoza do 2020 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego Likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany może być przyczyną problemów przedsiębiorstw, które funkcjonują dzięki dostarczaniu produktów i usług na rzecz tej jednostki i wpłynąć tym samym na przyspieszenie negatywnej tendencji zmniejszenia się liczby różnego typu działalności gospodarczych zarówno w skali lokalnej, jak i ogólnopolskiej. Zakres oddziaływania będzie najprawdopodobniej obejmował nie tylko branże górniczą, mechaniczną i przemysłową, w tym ocynkownie, ale także producentów odzieży roboczej, a nawet usługi cateringowe. Zasięg oddziaływania jest trudny do oceny, jednakże należy mieć na uwadze, że likwidacja kopalni Olkusz-Pomorzany może w perspektywie generować wzrost bezrobocia również w innych branżach. W gminie Bolesław z kopalnią Olkusz Pomorzany należącą do Zakładów Górniczo- Strona32\n33 Hutniczych S.A. współpracuje 9 firm o różnym profilu działalności, w tym m.in. przedsiębiorstwo wynajmujące i serwisujące wózki widłowe, producent materiałów pomocniczych dla odlewnictwa, przedsiębiorstwa ogólnobudowlane i transportowomotoryzacyjne. Firmy te zaliczają się do sektora MŚP. W Gminie Bukowno z kopalnią Olkusz- Pomorzany współpracuje ok. 16 firm z branży m.in. cateringowej, usług budowalnych i elektrycznych, usług transportowych i motoryzacyjnych oraz związanych z ocynkowaniem. W większości są to firmy małe bądź zaliczane do sektora MŚP. W Gminie Klucze jedynie 4 przedsiębiorców z branży transportowej i informatycznej współpracuje z kopalnią Olkusz- Pomorzany w sposób usystematyzowany. Z kopalnią będącą w strukturach ZGH S.A. współpracuje także 66 olkuskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Są to podmioty z branży budowlanej, instalacyjno-montażowej, geodezyjnej, transportowej i motoryzacyjnej, ochrony przeciwpożarowej, serwisowania sprzętów, wyposażenia wnętrz, produkcji różnego typu ogumienia i konstrukcji stalowych. We wszystkich przedsiębiorstwach przeważały takie formy prawne jak: spółka jawna, spółka cywilna, jednoosobowa działalność gospodarcza i w najmniejszym stopniu spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Ponadto badania prowadzone przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w ramach działań pn. Bilans Kapitału Ludzkiego wskazują, że w 2013 r. w całym województwie małopolskim, pomimo największego optymizmu małopolskich pracodawców, co do określania zwiększenia zatrudnienia w 2013 r 17, znacząco zmniejszyła się liczba otwartych procesów rekrutacyjnych, a co z tego wynika także miejsc pracy,. Nastrój panujący w województwie jest istotny pod kątem możliwości ewentualnych dojazdów do pracy znalezionej na terenie innego powiatu w województwie małopolskim. 17 Marcin Kocór, Anna Strzebońska Zapotrzebowanie na pracowników Na podstawie badań pracodawców i ofert pracy zrealizowanych w 2013 roku w ramach IV edycji projektu Bilans Kapitału Ludzkiego, Warszawa 2014 s. 21, 32 Strona33\n34 Struktura Zakładów Górniczo-Hutniczych S.A. a rynek pracy Obecnie ZGH S.A. są największym pracodawcom w regionie. W skład Zakładów, poza kopalnią Olkusz-Pomorzany będącą jednostką bezpośrednio włączoną w ZGH S.A., wchodzą wyodrębnione podmioty, tj.: Rysunek 18 Struktura ZGH S.A. Źródło: opracowanie własne BOLSPED Sp. z o. o. powstała w 1993 roku w Bukownie z inicjatywy ZGH Bolesław" S.A. i początkowo realizowało działania związane ze spedycją krajową i międzynarodową cynku elektrolitycznego na potrzeby Zakładów. W toku podejmowanych działań charakter spółki zmienił się zarówno w zakresie przedmiotu działalności, struktury wspólników i majątku, jak i ilości udziałów i wartości kapitału zakładowego. Poza spedycją i transportem, Spółka świadczy również takie usługi, jak: wykonywanie remontów górniczych maszyn samojezdnych oraz naprawy podzespołów do ww. maszyn, prowadzenie gospodarki zaopatrzeniowej i magazynowej części zamiennych do maszyn górniczych oraz kompleksowa obsługa kolejowa Strona34