"Keep On Rockin In The Free World" po polsku – wywiad z Bartkiem „Borówką” Borowiczem - Strona B\nKiedy wiosną 2020 roku przyszła pandemia i wszyscy zostaliśmy zamknięci w domach, Bartek Borowicz, niegdyś dziennikarz, a od 15 lat „naczelny” małej agencji koncertowej Borówka Music najpierw odwołał ponad 100 (słownie: sto) zaplanowanych koncertów, po czym postanowił napisać książkę. „Borówka Music – 15 lat w trasie koncertowej” to historia powstania agencji, zbiór wspomnień, anegdot, felietonów, ale to także spora dawka wiedzy i swoisty przewodnik dla młodych zespołów oraz początkujących managerów muzycznych. To również ogromna dawka humoru, która jest chyba absolutnie niezbędna do ciągłego bycia w trasie. Jak wygląda taki tryb życia? Dość szczegółowo autor przedstawia to w swojej książce. A z całą pewnością – wie, co mówi. Przez 15 lat działalności na rynku zorganizował ponad 4200 koncertów. Tylko w 2020, pandemicznym roku zrobił ich aż 265. Ile koncertów zrobi w roku 2021? 500? – Czemu nie! Zapnijcie pasy, będzie się działo!\nMagda Żmudzińska: Jest takie powiedzenie: rzeczy niemożliwe robimy od ręki, na cuda trzeba chwilę poczekać. Po lekturze Twojej książki i śledząc Twoją działalność na rynku koncertowym mam wrażenie, że zostało uszyte specjalnie pod Ciebie…\nBartek Borowicz: Nie wiem, czy to zdanie uszyte pode mnie, ale faktycznie czasami go używam. No bo takie cuda w pracy mi się zdarzają. Na przykład: poznałem rok temu 17-letnią dziewczynę i kiedy (niech będzie, że prosząc o cud) prosiła o pomoc w zorganizowaniu jej koncertów, na pierwszą trasę zabrałem ją już… dzień później! Mowa o Kathii. Miesiąc później, w środku pandemii, na 18. urodziny w prezencie dałem jej… rozpiskę jej pierwszej, pełnej, dwutygodniowej trasy koncertowej. I my tę trasę z Kathią zagraliśmy! W środku pandemii. Niemożliwe? A jednak! Kiedyś poznałem na showcase’ie Spring Break czeski zespół Teepee. Od razu wiedziałem, że chcę ich w swojej firmie Borówka Music, więc wieczorem już rozmawialiśmy przy piwie. Powiedzieli, że mają nóż na gardle. Zostali wykiwani i odwołano im trasę po Polsce, którą mieli zagrać za tydzień. Wynajęli busa, realizatora dźwięku, a całe dofinansowanie przepadłoby, jeśli tournee by nie wypaliło. Dzień później trzydniowa trasa była gotowa. Jeszcze coś na niej zarobili… Lubię czasem takie zadania specjalne na granicy cudu (śmiech).\nAnia Grabowska: Czy kiedykolwiek wcześniej, kiedy jeszcze byłeś dziennikarzem, myślałeś o tym, żeby zajmować się organizacją koncertów? Czy sprawił to zupełny przypadek – ten jeden telefon, który uruchomił całą lawinę wydarzeń, w następstwie których to już się tak naturalnie potoczyło?\nBB: Tak, trochę tak było, że ten jeden telefon wszystko ułożył. Wiesz, wcześniej marzyłem o tym, żeby pracować w dziennikarstwie i to swoje marzenie spełniłem. Był taki czas w moim życiu, że działałem jednocześnie w radiu, w „Gazecie Wyborczej” i w TVP (zawsze podkreślam, że wtedy TVP nie była telewizją rządową, jak jest teraz), i pisałem jako wolny strzelec jeszcze do różnych mediów. Nagle doszedłem do momentu, że żyłem z tego dziennikarstwa. To było takie: wow! Działo się to kosztem studiów, z których mnie wyrzucono.\nMŻ: Studiowałeś dziennikarstwo?\nBB: Tak, studiowałem dziennikarstwo, natomiast nie skończyłem go. Mam wykształcenie wyższe niepełne, bo nie obroniłem się, choć studiowałem prawie 7 lat. Zaangażowałem się w pracę, bo uważam, że dziennikarstwo powinno się praktykować i to jest w tym najważniejsze, ważniejsze niż wszystkie wykłady. Nie odebrałem nawet swojego papierka za licencjat, nigdy nie był mi potrzebny, nikt mnie o niego nie pytał. Miałem dużo większe doświadczenie niż moi koledzy ze studiów. Chciałem pracować w tym zawodzie, z nim wiązałem przyszłość. Nie sądziłem, że będę organizować koncerty. W dziennikarstwie się spełniałem i rozwijałem, kochałem ten zawód i do dzisiaj go kocham. Co jakiś czas wracam do niego. Ten jeden telefon faktycznie trochę zmienił… Ale też nie od razu, to trochę trwało. Od tego telefonu zacząłem robić koncerty w pewnej krakowskiej knajpie, choć, jak teraz z tej perspektywy patrzę, było to… śmieszną pomyłką. Lokal do koncertów w ogóle się nie nadawał, nikt tam nie czuł tego klimatu. Oni chcieli po prostu serwować jedzenie i wino, i zarabiać pieniądze. Ale u mnie, mimo wszystko, zapaliło to jakąś iskierkę. Decydującym momentem był przypadek – to, że na jednym z tych koncertów poznałem gościa, który grał jako songwriter (rzecz na tamte czasy jeszcze w Polsce raczej niespotykana). Bardzo przypadł mi do gustu zarówno jako człowiek, jak i muzycznie. Mówię o Graftmannie – to z nim właśnie zacząłem robić regularne koncerty. Początkowo tak na partyzanta, bo cały czas pracowałem jeszcze wtedy w mediach.\nAG: Organizowanie koncertów zaczęło Cię coraz bardziej wciągać?\nBB: Tak, miałem w końcu możliwość zobaczyć, jak to wygląda od drugiej strony. Chodziłem na mnóstwo koncertów jako słuchacz, jako widz. I później, gdy mogłem doświadczyć na własnej skórze, jak to się robi od kuchni, stwierdziłem: „Kurde, super przygoda, wchodzę w to”. Z jednej strony czułem, że tracę to ukochane dziennikarstwo, a z drugiej strony stwierdziłem: „To jest to. Chcę iść w tę stronę”. Do dziennikarstwa w każdej chwili będę mógł wrócić, tak sobie tłumaczyłem.\nMŻ: Nie kusiło Cię, aby wrócić do niego w dobie pandemicznego kryzysu?\nBB: Rzeczywiście, wiosną, gdy zaczął się pierwszy lockdown, pomyślałem, że może bym wrócił do pracy w mediach. Mam oszczędności, więc nie miałem w sobie paniki, że one się za chwilę skończą i muszę działać już, z nożem na gardle. Ale postanowiłem, że jeśli np. ta sytuacja trwać będzie przez pół roku/rok, to wrócę do dziennikarstwa. Później natomiast pojawił się inny pomysł – napisania książki. I tu ponownie wszystko wydarzyło się przez przypadek. Teraz w ogóle żyję z niej i to jest jakiś absurd dla mnie.\nAG: Dowiedziałyśmy się od naszych znajomych, którzy również kupili Twoją książkę, że nakład się wyczerpał i czekacie na dodruk.\nBB: Dokładnie tak. Jestem mega miło zaskoczony, bo nie sądziłem, że tak będzie. Mówię uczciwie, bez żadnego takiego lukrowania. Sprzedałem 300 książek, robiąc akcję zbiórkową na jej wydanie. I zakładałem, że kto chciał, to już sobie wtedy właśnie ją kupił i że ponad to, co rozeszło się podczas zrzutki, sprzedam może jeszcze 30-50 sztuk. Poszło o wiele więcej…\nMŻ: Wydałeś tę książkę z pomocą ludzi dobrej woli – znajomych: bliższych, dalszych…\nBB: Ostatecznie tak, bo wcześniej szukałem wydawnictwa i żadne nie było zainteresowane współpracą. Szukałem, bo uznałem, że to jest super szansa. Jeśli mogę, to dlaczego mam nie spróbować? Przywołując zespoły, które wydają płyty własnym sumptem, to też uważam, że najpierw powinny spróbować znaleźć wytwórnię. I jak się nie dogadają albo uznają, że nie chcą, to nie, ale jednak warto dać sobie szansę. Zgłosiłem się do 20 wydawnictw, a odezwały się zwrotnie 3 z nich i wszystkie mówiły, że to jest niewykonalne, że nie ma opcji, żeby wszystkie etapy – napisanie książki, przygotowanie wydawnicze, promocyjne i publikację – zamknąć do grudnia. Uznałem więc, że zrobię to sam. I okazało się, że się da.\nMŻ: Zbiórka środków poszła rzeczywiście zaskakująco szybko.\nBB: Wsparcie, które otrzymałem od ludzi, było dla mnie ogromnym kopem do działania. Widzę, że dużo osób, które znam, kupuje tę książkę. Działa to trochę taką oddolną metodą polecania. Dostaję też recenzje. Mój kolega Łukasz, który czyta wszystkie muzyczne książki ukazujące się w Polsce, ocenił tę moją jako dobrą. Nie to, że świetną, ale dobrą. Powiedział, że większość książek, np. wywiadów-rzek pozbawiona jest tych „brudnych” historii, o których wiadomo, że się dzieją, ale z różnych powodów wycina się je przy autoryzacji.\nAG: Faktycznie, często są dosyć zachowawcze.\nBB: Drugi rodzaj książek to te pisane z perspektywy fana, który wszystko traktuje, że tak powiem, na kolanach i z błogosławieństwem. Trzeci, najczęstszy typ książek to wydawnictwa faktograficzne – wymienianie mnóstwa rzeczy, co, nie będę ukrywał, jest dla mnie strasznie nudne, jak encyklopedia. Cieszę się, że udało mi się znaleźć zupełnie inną drogę, nie szukając też jej na siłę, wyszło to poniekąd nieświadomie. Zależało mi, żeby ta książka wyszła w 2020 roku, ze względu na 15-lecie Borówka Music, z czego, co ciekawe, zdałem sobie sprawę dopiero wtedy, kiedy zacząłem pisać. Nagle, sprawdzając pewną datę, odkryłem, że siedzę w tym już 15 lat.\nokładka autorstwa Dawida Ryskiego\nAG: Historie podane w Twojej książce to nie tylko frajda dla fanów muzyki, ale też poniekąd poradnik dla młodych zespołów i młodych managerów. Wydaje mi się, że wciąż na naszym rynku nie ma odpowiedniego przygotowania, wystarczającej ilości szkoleń oraz materiałów dla adeptów zarządzania kapelami i trasami koncertowymi.\nBB: W większości przypadków jest tak, że na kierunkach studiów związanych z muzyką czy podczas warsztatów muzycznych uczy na przykład manager jakiegoś znanego polskiego zespołu. I ok. Bo brzmi to fajnie, że będzie to manager popularnej kapeli. Tylko że on uczy laików, a ten jego zespół X gra koncerty dla tysiąca osób. Podam przykład Haresa, managera zespołu Happysad, którego bardzo cenię i którego zajęcia gorąco polecam. Prowadzimy warsztaty równolegle. I to absolutnie nie będzie zarzut w jego stronę. Chcę tylko pokazać, na czym polega różnica. Jego warsztaty są świetne, natomiast on opowiada o rzeczywistości, gdy pracuje się z zespołem, na którego koncert przychodzi tysiąc osób, którego umowa koncertowa ma siedem stron. Kiedy przyjeżdża do klubu, w raiderze technicznym są szczegółowo opisane wymagania – konkretnego rodzaju świateł powieszonych w określonym miejscu, konkretnego zaopatrzenia w garderobie czy hotelu o danym standardzie. Ale jeżeli słuchacze takich zajęć będą chcieli pojechać w trasę ze swoją kapelą, która dopiero zaczyna i na której koncert przychodzi 30 osób, to nie będzie tych świateł, nie będzie hotelu, nie będzie kanapek w garderobie i nie będzie butelki whiskey. Ja w takich realiach funkcjonuję na co dzień. I dla takich osób może być ta książka. Dla kogoś, kto pracuje z nieznaną kapelą czy kogoś, kto jest nieznanym muzykiem.\nMŻ: Jak pięknie określił to Jarek Szubrycht: „koncerty zespołów, których nikt nie słucha, dla publiki, o której nikt nie pamięta”.\nBB: Tak trochę jest, robimy koncerty na wsiach, robimy koncerty w malusieńkich miejscowościach. Sam z takiej małej miejscowości pochodzę. Nazywa się Ostrzeszów. I uwielbiam takie mieściny, nie znoszę przyjeżdżać do Warszawy, męczę się w tym mieście. Wiem, że to śmiesznie brzmi, bo akurat siedzimy w centrum stolicy (śmiech). Lubię małe miasteczka, powiatowe, wsie. Czuję energię tych miejsc i tych ludzi. Lubię tam wracać. W książce piszę też między innymi o tym – dlaczego lepiej grać w tych małych miejscowościach.\nAG: Dajesz szansę mieszkańcom tych miejsc być bliżej muzyki takiej granej na żywo, na ich własnym „podwórku”.\nBB: Dokładnie, te osoby nie muszą się nagle pakować w piątkę do auta, zrzucać na paliwo i jechać do Wrocławia czy Poznania na koncert, tylko ten koncert przyjeżdża do nich. Ci ludzie to bardzo doceniają, a my lubimy dawać im tę możliwość. Teraz ze wspomnianą Kathią jedziemy w tajną trasę koncertową po mieszkaniach i też mamy zabukowane eventy w takich powiatach, o których pewnie mało kto słyszał, że w ogóle istnieją: Nisko, Lesko… A ja wiem, że tam będzie dobrze. Jestem o to spokojny.\nMZ: Myślę, że ten czas pandemiczny zrewolucjonizuje rynek koncertowy… Paradoksalnie niewielka Borówka Music radzi sobie aktualnie dużo lepiej niż giganci koncertowi.\nBB: No tak, bo my przy lekkim odmrożeniu możemy grać.\nMŻ: Macie też szansę dotrzeć teraz do nowej publiki. Spragnieni koncertów ludzie zwracają uwagę na te mniejsze, oddolne wydarzenia. Dzięki temu ta nisza ma szansę znacznie się poszerzyć.\nBB: Absolutnie tak jest. Obostrzenia blokują możliwość organizowania większych wydarzeń, ale mniejszym uchylają furtkę. Ja z tego skorzystałem latem – i w 2020 roku zrobiliśmy łącznie… ponad 260 koncertów, z czego od marca do listopada zdecydowaną większość. Jakieś małe plenery, małe kluby. Stosowaliśmy się do obostrzeń na tyle, na ile się dało. Nie ukrywam, że czasami musieliśmy złamać prawo, robiliśmy koncerty tajne, nie ogłaszane nigdzie. Ale rzeczywiście jest też tak, że niektórzy ludzie powoli mają dość takich wyświechtanych rzeczy. Nagle okazuje się, że chcą pójść na koncert do kogoś do mieszkania albo chcą zobaczyć jakiś koncert w stodole, bo jest to odskocznia od pięćdziesiątego koncertu w klubie z super nagłośnieniem, rządzącego się innymi zasadami. Chcą po koncercie spotkać się z artystą i napić się z nim wina.\nAG: Z całą pewnością na takich wydarzeniach panuje zupełnie inna atmosfera, poczucie wspólnoty, poczucie, że jest się faktycznie częścią czegoś wyjątkowego, a nie tylko jednym anonimowym punkcikiem w morzu głów.\nBB: Na pewno tak jest. Wiadomo, że wielki rynek musi istnieć, bo to jest naturalny stan rzeczy. Też może i bym chciał, żebyśmy zagrali koncert na Wembley. Z drugiej jednak strony, jak patrzę na naszą działalność przez pryzmat tych 15 lat, to cały czas wolę jechać na koncert, gdzie jest 50-60 osób, gdzie po koncercie muszę pozwijać kable i zadbać o to, żeby wszystko się zgadzało, ale z połową tych osób mogę spędzić jeszcze czas do późnych godzin nocnych czy porannych, pijąc wino i rozmawiając. To jest super. Wiem, że byłbym bogatszy, gdybym miał większą agencję i organizował większe wydarzenia. Wiem, że mógłbym pracować z artystami bardziej znanymi. Pracowałoby mi się łatwiej, bo mógłbym grać np. dni miasta, grać koncerty na juwenaliach, ale mnie to w ogóle nie rajcuje. Robię kilkanaście takich koncertów w roku i to mi wystarczy, natomiast mnie kręci ta właśnie oddolność, to, że ktoś chce skrzyknąć swoich znajomych i zrobić sobie koncert w mieszkaniu, w ogródku. Że jest jakiś klub w małej miejscowości, który działa od kilku lat i w tym czasie „wyrobił” sobie publiczność, która jest faktycznie zorientowana i docenia, że ty tam przyjeżdżasz. To mnie nakręca. I tak też dobieramy artystów. Oni chcą po koncercie jeszcze spędzić z ludźmi czas do rana. Czasem się upiją, czasem nie. To nie o chodzi tylko o to. Po prostu jest kontakt z człowiekiem, pod różną postacią. Najczęściej są to długie rozmowy niemalże do świtu. Natomiast zespół w dużym klubie kończy koncert i idzie do garderoby. Zaprosi tam 10 swoich kumpli i tam albo później w hotelu kumuluje się wszystko.\nMŻ: Chciałabym podjąć tu pewną zastanawiającą kwestię, o której piszesz w książce. Dlaczego Twoim zdaniem mamy w Polsce tyle świetnych zespołów, muzyków, artystów, którzy z powodzeniem mogliby robić karierę nie tylko na naszym rodzimym rynku, ale również za granicą, a jednak to się nie dzieje?\nBB: Jest wiele powodów, dlaczego polskie zespoły nie robią kariery za granicą albo tak mało z nich ją robi. Moim zdaniem problem polega przede wszystkim na tym, że zespół, który zbudował sobie już jakąś popularność w Polsce, np. regularnie gra dla kilkuset osób, żeby pojechać za granicę musi się znowu cofnąć do tego momentu, kiedy przychodziła na ich koncerty publiczność rzędu kilkudziesięciu słuchaczy. I zwyczajnie im się nie chce. Takim klasycznym przykładem jest zespół Myslovitz, który miał swoją próbę ataku zagranicy. Grupa miała właściwie dużo rzeczy podanych na tacy, mieli nagraną płytę z angielskimi tekstami. Nie była ona może super strzałem, ale panowie byli obyci ze sceną, wiedzieli jak wszystko funkcjonuje, mogli śmiało ruszać na podbój. Zagrali trasę po Europie jako support Iggy’ego Popa oraz Simple Minds, natomiast nic z tego nie wyniknęło na dłuższą metę. Żeby to zadziałało, trzeba tam pojechać ileś razy i sobie to po prostu zbudować. Złapać kontakty na zasadzie choćby poznania kogoś w klubie, napicia się piwa z jakimś managerem, promotorem, agentem PR-owym. No i teraz masz do wyboru – albo iść w to, albo zagrać kolejny raz w Polsce pewną imprezę, wiedząc, że na 100% przyjdzie tysiąc osób i pieniądze będą się zgadzać. No więc nie chce się zespołom tego robić. To po pierwsze. Drugi powód jest taki, że niektóre zespoły silą się na to, żeby śpiewać po angielsku albo tłumaczą teksty na ten język. A wydaje mi się, że mogą paradoksalnie dużo więcej zyskać śpiewając po polsku. Przykładem niech będzie Kapela ze Wsi Warszawa albo Paprika Korps. Wykonawcy, którzy gromadzą publikę na koncertach za granicą, dla której atrakcyjne jest to, że może posłuchać muzyki w ciekawie brzmiącym języku. Tam przychodzi na ich koncerty po 150 osób – a to jest już duży potencjał. Po trzecie, Polska nie ma mocnego wsparcia w eksporcie muzyki za granicę. Dam przykład Wysp Owczych. Kraj ten ma taką politykę, że jeżeli zespół jedzie grać koncerty w Europę, czyli jak to określają: na kontynent, to oni dofinansowują przelot pierwszym samolotem z Wysp Owczych do jakiegoś miasta (zazwyczaj Kopenhagi). To już znacząco tnie koszty zespołom. W Polsce nie mamy żadnego wsparcia poza Instytutem Adama Mickiewicza, który od czasu, kiedy rządzi PiS, skręca bardzo w stronę wspierania głównie projektów ludowo-patriotycznych. Nie ukrywam, że to mi się nie podoba. Ale nawet jeśli Instytut Adama Mickiewicza dorzuci komuś pieniądze do takiego wyjazdu, to niestety, nadal nie ma tam na miejscu kogoś, kto by to pociągnął dalej. Nie mamy jako branża rozbudowanych kontaktów zagranicznych.\nAG: Trochę wynika też to chyba z tego, że nie mamy nawet tu na miejscu dobrych managerów, promotorów, którzy mieliby kontakty poza granicami naszego kraju.\nBB: Wynika to też trochę z naszej historii. Największe muzyczne rynki to USA i Wielka Brytania. Kiedy my byliśmy za żelazną kurtyną, oni mogli to wszystko przez lata rozwijać. My teraz to musimy gonić, co nie jest wcale takie łatwe. To jest jakby kolejny argument dla mnie, dlaczego jest nam trudniej, jadąc za granicę. Myślę, że Polska może nie jest też dla wielu słuchaczy aż tak atrakcyjnym kierunkiem. Już tłumaczę, co mam na myśli. Na przykład w Polsce plakat z informacją, że przyjedzie ktoś z Kanady czy Islandii powoduje, że jest już jakieś zaciekawienie tematem. My się śmiejemy w Borówka Music, że jeśli damy zespół no name z Islandii i no name z Polski na plakat, to na Islandczyków przyjdzie 30 osób, a na Polaków 5. To jest smutne, ale tak to działa niestety. Może więc Polska nie jest aż tak atrakcyjna za granicą? Tak sobie gdybam. Przede wszystkim jednak jako kluczowy wskazałbym ten pierwszy powód – że trzeba w busie swoje odsiedzieć i przejść tę naprawdę trudną drogę, żeby coś osiągnąć. Grupa Behemoth jest dla mnie przykładem zespołu, który zaczynał w taki sposób. Jedziesz busem, bez osobnego kierowcy (prowadzi kolega z zespołu), bez technicznego i całej świty, śpisz w klubie albo u kogoś znajomego. Tak wygląda rzeczywistość na początku grania za granicą.\nAG: Chyba że masz szczęście i współpracujesz z zagraniczną wytwórnią.\nBB: Ale to się zdarza bardzo rzadko. Zazwyczaj to wygląda tak, że musisz sobie to powoli wypracowywać. Jechać tam raz, drugi, trzeci… Za każdym razem jest coraz lepiej. Poznajesz publiczność i ludzi z branży. Jeśli jesteś dobrym zespołem i zagrałeś koncert dla 20 osób i wrócisz tam za rok, to gwarantuję, że tych osób przyjdzie już 50. Bo i właściciel klubu stwierdza: „O, oni zajebiści byli, zaproszę moich znajomych” i ci, co byli, przyjdą jeszcze raz i zaproszą z kolei swoich znajomych, na zasadzie: „Stary, taki zespół z Polski widziałem. Chodźcie ich koniecznie zobaczyć”, ich kumpel powie: „E, z Polski? Pierdolisz..”, „Nie, nie, nie, idź, zobaczysz”. I faktycznie, to działa. My też właśnie tak budujemy publiczność w Polsce dla naszych zagranicznych artystów. Ale nikogo na siłę do tego nie namawiam. Zawsze możesz iść do talent show i zrobić sobie taką drogę na skróty.\nMŻ: Tyle, że talent show też się rządzi swoimi specyficznymi prawami.\nBB: Otóż to. I jednym z tych praw jest to, że masz sławę przez chwilę. Sam akurat wybrałem technikę grania dużej liczby koncertów, spotykania z ludźmi. W momencie, kiedy wydaję książkę albo jeden z moich artystów wydaje płytę i robimy np. zbiórkę crowdfoundingową, to ci ludzie są i mogę na nich liczyć. Nie jest tak, że oni nas zobaczyli kiedyś w telewizji, nacisnęli „lubię to” na Instagramie czy Facebooku i więcej nie mieli z nami nic wspólnego. Kiedy przyjeżdżamy do ich miasta, to oni są, bo kiedyś spotkali nas na koncercie, docenili, że do nich przyjechaliśmy. No i tak bym budował też karierę zespołów za granicą. Tylko zespoły nie mają na to siły i chęci. My też jako Borówka Music zrobiliśmy tych koncertów za granicą jakieś 400, ale z żadnym zespołem, przyznaję uczciwie, nie zbudowaliśmy sobie jeszcze jakiejś większej publiczności. Mamy natomiast grona fanów i miejsca-satelity, do których regularnie jeździmy – w Niemczech, Szwajcarii czy na Ukrainie. No, ale właśnie to tak działa, że trzeba jechać raz, „zarzucić wędkę” i wracać w te miejsca. Podam też przykład Ragnara Ólafssona, Islandczyka, z którym zagraliśmy 100 koncertów w Polsce. Zawsze gdy wracamy do konkretnych miast, mamy coraz więcej ludzi pod sceną. Zajęło nam to trzy lata, żeby sobie taką sytuację wypracować. Skoro rozmawiamy w Warszawie, to o niej opowiem. Na pierwszy koncert byliśmy w stanie ściągnąć 20 osób, teraz jesteśmy w stanie ściągnąć 5 razy tyle. Nie twierdzę, że to są wielkie ilości, ale te 100 osób sprawia, że ta trasa finansowo ma sens – jesteśmy w stanie więcej zarabiać, sprzedajemy więcej płyt, rozbudowaliśmy zespół itd.\nMŻ: I to spowoduje, że za chwilę może przyjdzie 200 osób.\nBB: Na to liczymy.\nAG: Możemy z tego wysnuć wniosek, że dla naszych gwiazd, które osiągnęły już tutaj pewien status, nie ma zbytnio szans na zrobienie wielkiej kariery za granicą? Mają ją natomiast dopiero raczkujące na naszej scenie zespoły. Oddolny podbój świata.\nBB: Musieliby ci nasi znani artyści zmienić tok myślenia. Znam przykłady polskich kapel, które wyjechały za granicę z nastawieniem, że przyjdą tłumy na ich koncert, a tymczasem zjawiła się tam ledwie garstka osób. Pojechali tam z całą świtą (realizator, kierowca, oświetleniowiec itd.), bo każdy chciał zobaczyć, jak to będzie, a okazało się, że było słabo.\nMŻ: Zaczynałeś w czasach…\nBB: Zamierzchłych (śmiech).\nMŻ: Poniekąd (śmiech). Gdzie nie było Facebooka, Instagrama, gdzie może już nie trzeba było się łączyć z Internetem 30 minut przez TP S.A., ale gdzie nie było jeszcze tych wszystkich kanałów społecznościowych. Gdzie rządziło Gadu-Gadu.\nBB: Pamiętam, jak ustawiałem sobie status na Gadu-Gadu w stylu: „23 luty Wrocław”, „27 luty Poznań”, bo tam w zasadzie mieściło się jedno zdanie. Wiele więcej informacji nie dałoby się podać, a chciałem, żeby koledzy wiedzieli, że gramy, że jedziemy z koncertami.\nMŻ: I mimo tego udało Ci się rozkręcić to wszystko.\nBB: Udało, ale to głównie dzięki konsekwentnej pracy. Poprzez pracę u podstaw, powroty do tych samych miejsc. Swoją drogą, 80% miejsc, w których zaczynałem, dziś już nie istnieje. Mało jest w ogóle lokali, które przetrwałyby dłużej niż 8 lat. Ale my też zawsze szukaliśmy nowych możliwości, nowych klubów. Przez te wszystkie lata wyrobiliśmy sobie małą, ale wierną publikę, która w ciemno przychodzi na nasze koncerty, niezależnie od tego, czy znają miejsce lub samego wykonawcę. Ufają nam. Wiedzą, czego mniej więcej się spodziewać i wiedzą, że cokolwiek by to nie było, nie zejdziemy poniżej pewnego poziomu. I to jest dla mnie najlepsza opinia, bardzo mi to schlebia. Przychodzą do mnie ludzie po koncercie i mówią, że dzisiaj im się podobało mniej albo że dzisiaj było świetnie, ale przyszli i tak na koncert, bo robi go Borówka Music. Kwitnę wtedy. Kocham swoją pracę, mam nadzieję, że widać to też w tej książce. Mógłbym siedzieć w domu, naparzać tylko na komputerze i telefonie, a dziewczyny, z którymi pracuję, tour managerki, jeździłyby i ogarniały ten bałagan. Ale ja też cały czas jeżdżę w trasy i cały czas zwijam kable po koncertach, cały czas noszę graty, jestem wśród ludzi, czasem śpię na podłodze, bo nie mamy lepszego noclegu… Wybrałem taki styl życia – pracę połączoną z pasją.\nMŻ: To chyba najpiękniejsze, co może być.\nBB: Tak, zdecydowanie. Mam takich znajomych, którzy tuż po studiach postawili na stałą pracę, powiedzieli mi, ile zarabiają, a ja oniemiałem. To były na tamten czas jakieś niewyobrażalne pieniądze, zwłaszcza w małym miasteczku, z którego pochodzę. Nie miałem regularnej pracy, zarabiałem dużo mniej, natomiast był tu jeden ważny aspekt – powiedziałem im, że ja po prostu uwielbiam to, co robię. Oni żalili się, że nienawidzą tej roboty, ich szef jest straszny, atmosfera okropna, ale kasa się zgadza, więc tak to ciągną. I spotykam ich 10 lat później – sfrustrowanych, wkurwionych, życiowo niezadowolonych po prostu, a ja po tych 10 latach zarabiam wreszcie tyle, co oni albo prawie tyle, ale przy okazji kwitnę i chce mi się żyć.\nAG: Jakie macie plany z trasami na ten rok?\nBB: Chcę ruszyć jak najszybciej, rozpocząć najpierw od tajnej trasy po mieszkaniach, a jak tylko nas rządzący odblokują, odmrożą, to wystartować z normalnymi koncertami, mamy je już zaplanowane od marca. Na razie tylko z polskimi artystami, ale nasi zagraniczni czekają już także w blokach startowych.\nAG: Orientacyjnie, ile koncertów planujecie?\nBB: Jak najwięcej! Nie chcę rzucać liczbami, bo nie o bicie rekordów tu chodzi. Choć myślę, że gdyby poprzedni rok był normalny, byłby na pewno naszym rekordowym. Pomimo pandemii zrobiliśmy 265 koncertów. Teraz, jak tylko obostrzenia zostaną zdjęte, jesteśmy gotowi zrobić 2 trasy w ciągu jednego miesiąca. Ile więc koncertów w całym roku? 500! A co, niech to zabrzmi tak spektakularnie! (śmiech)\nMŻ: Taki damy nagłówek – 500 koncertów w 2021 roku (śmiech).\nBB: (śmiech) Ale ja mówię zupełnie serio. Jeśli tylko ograniczenia zostaną zdjęte, jesteśmy w stanie to zrobić. Sam je zabukuję.\nMŻ: Zupełnie serio – ja Ci wierzę. Czy rosnąca ilość koncertów oznacza rosnącą ilość „borówkowych” artystów?\nBB: Nie, niekoniecznie. My niespecjalnie też chcemy rozbudowywać ilość naszych podopiecznych. Ale przyznać trzeba, że zgłasza się do nas dużo zespołów.\nAG: Czyli jednak ta scena, jako taka, rośnie.\nBB: Zdecydowanie rośnie. I brakuje managerów. Dlatego sam też uczę, sprzedaję jak najwięcej swojej wiedzy, bo chcę, żeby oni byli, nie traktuję ich jako swojej konkurencji. Jeśli manager z konkurencyjnym dla mojego zespołem zagra gdzieś dobry koncert, to potem w to samo miejsce zaproszą też nas. I odwrotnie. Ta scena będzie się rozwijać i wzajemnie napędzać. Tak postrzegam Niemcy, które są moim zdaniem dla nieznanych kapel najlepszym krajem w Europie do grania. Tam tych klubów, zespołów i managerów jest mnóstwo. U nas kapel i miejsc jest już sporo. Ale managerów nadal mamy jak na lekarstwo.\nMŻ: Niemcy w ogóle lubią taki underground.\nBB. Tak, do tego lubią też sobie wyjść wieczorem, nawet w tygodniu, do lokalu, na piwko i posłuchać muzyków zbierających kasę do kapelusza. I mają to w naturze, że zawsze do tego kapelusza coś wrzucą. To pewnie kultura słuchania. Dlatego chcę, żeby u nas też było takich miejsc i ludzi jak najwięcej. Sam sobie chcę szkolić konkurencję, bo wiem, że to wszystkim zrobi dobrze.\nAG: Będziesz robił w tym roku jakieś warsztaty?\nBB: Jeśli tylko będziemy odmrożeni, to tak, jak najbardziej, czekam na to.\nMŻ: Jakbyś miał zaczynać jeszcze raz – teraz, w 2020 roku, masz tyle lat, ile masz – zrobiłbyś dokładnie to samo? Alternatywna rzeczywistość: jesteś super wziętym dziennikarzem, rozchwytywanym przez największe stacje i dzwoni do Ciebie ten gość z Krakowa…\nBB: Gdybym był tak super wziętym dziennikarzem, to pewnie by nie zadzwonił (śmiech). Zakładając jednak, że jestem tą gwiazdą dziennikarstwa, możemy założyć też, że mam kupę kasy. A jeśli bym miał, to wiem, co bym zrobił – otworzyłbym własną knajpę, bo stać by mnie było na to. I chodzi mi taki pomysł w ogóle po głowie. Organizowałbym sobie malutkie koncerty i serwował dobre jedzenie. I na pewno byłoby to w jakimś małym miasteczku albo na zupełnej prowincji. Znam takie lokale, które tak funkcjonują, gdzie przyjeżdżają ludzie z odległych miejsc, specjalnie do nich.\nMŻ: Nigdy nie jest za późno, żeby wywrócić swoje życie do góry nogami? Zacząć robić coś zupełnie innego?\nBB: Nigdy. Potrzebna jest tylko konsekwencja, odwaga i pomysł. Jakbym miał coś doradzić przyszłemu managerowi, to powiedziałbym tak: codziennie, ale to dosłownie codziennie, poświęć 2 godziny na to, czym chcesz się zajmować w przyszłości. Znajdź sobie zespół, choćby znajomych, powiedz im, że będziesz ich managerem i autentycznie każdego dnia, zarezerwuj określony czas, żeby podzwonić, powysyłać e-maile, poszukać miejsc, gdzie moglibyście zagrać, poświęcić się promocji itd. Uważam, że w ciągu 3 lat jesteś w stanie zacząć z tego żyć, na początku skromnie, ale z upływem czasu, dobierając kolejny zespół, już na całkiem przyzwoitym poziomie. Jeśli raz gdzieś pojechałaś z dobrym zespołem, to zaproszą cię i drugi raz, z kimś innym. Znasz już managera, realizatora dźwięku, lokalne media, samo się wszystko napędzi. Na pewno łatwiej jest wywracać życie do góry nogami, gdy masz lat 20 czy 25, bo masz mniejszą odpowiedzialność, mniejszy ciężar nad sobą, nie masz kredytu czy dzieci, ale z drugiej strony nie uważam też, że mając lat 35 czy 40 nie można rzucić wszystkiego i zająć się czymś zupełnie nowym. Jedyne co, to bardziej cię wtedy bolą plecy (śmiech), bardziej będziesz odczuwać siedzenie po nocach, ale nie uważam, żeby to było niewykonalne. Wszystko jest tak naprawdę w głowie. W tym wszystkim jest też dużo przypadkowości, spontanicznych ruchów, które pociągają kolejne… Ale ja też o tym piszę w swojej książce „Borówka Music – 15 lat w trasie koncertowej”, że to jest jeden wielki zbiór przypadków i trzeba im pozwolić się po prostu wydarzać.\nAG: Na koniec, pytanie z gwiazdką – jaka jest Twoja ulubiona Strona B?\nBB: To skomplikowane. Nie jestem w stanie wybrać jednej jedynej strony B, którą najbardziej uwielbiam. Ale swego czasu zbierałem single różnych kapel i często na stronach B znajdowałem wspaniałe rarytasy – to wersja koncertowa jakiegoś utworu, to remiksy, to ukryta a zarazem wartościowe utwory… Często te strony B bardziej mi “siadały” niż utwór właściwy. Cieszę się, że powstaje wasz portal – wreszcie ktoś to “b-side’y” doceni (śmiech).\nKsiążka „Borówka Music – 15 lat w trasie koncertowej” ukazała się 20 grudnia 2020. 4 dni później cały nakład – 700 sztuk – był już wyprzedany. 21 lutego ukaże się drugie wydanie, z którego znaczna część również jest już „sold out”. Książkę wciąż jednak można zamawiać e-mailem pod adresem borowka.music@gmail.com Realizacją zamówień zajmuje się sam autor oraz jego 4-letni asystent Benek, w światku koncertowym znany pod pseudonimem Sleeping Stagehand – chłopak pomimo tak młodego wieku był już na 90 koncertach. Tak trzeba żyć.


Ouvéa (wyspa): Różnice pomiędzy wersjami – Wikipedia, wolna encyklopedia\nOuvéa (wyspa): Różnice pomiędzy wersjami\nOuvéa (wyspa) (edytuj)\nWersja z 14:46, 25 lut 2021\nWersja z 16:32, 21 gru 2018 (edytuj)\nAktualna wersja na dzień 14:46, 25 lut 2021 (edytuj) (anuluj edycję)\nAgamir (dyskusja | edycje)\nPowierzchnia wyspy wynosi 132,1 km² (50 km długości wraz z [[atol]]em i 7 km szerokości). Składa się ona z dwóch dużych bloków zbudowanych ze [[wapień|skał wapiennych]]. Oba bloki połączone są wąskim [[przesmyk]]iem o szerokości 400 [[metr|m]].\nWyspa kształtem przypomina półksiężyc, pomiędzy skrajnymi punktami którego rozpościera się atol o szerokości 35 km. Na cały atol składa się wyspa Ouvéa, [[Mouli (wyspa)|wyspa Mouli]] oraz 21 małych [[Wysepka|wysepek]] (tzw. ''Pléiades'' – fr. ''Plejady''). Łańcuch ten dzieli się na dwie grupy – ''Pléiades du Nord'' oraz ''Pléiades du Sud'' (fr. ''PlajadyPlejady Północne'' i ''Południowe'').\nAtol słynie z białej, piaszczystej plaży, która ciągnie się wzdłuż 25-kilometrowego, zachodniego wybrzeża wyspy Ouvéa oraz Mouli. Wschodnie wybrzeże wyspy jest klifowe. Maksymalna wysokość na głównej wyspie atolu wynosi 42 m [[n.p.m.]] ([[klif]] Pointe Gervaise).


Pokemon - Forum PokeCollect :: Zobacz temat - Astville PBF - mamy pokemony oraz kabel bezprzewodowy\nPokemon - Forum PokeCollect Strona Główna » Polska PokeScena (PPS) » Projekty okołoRevivalowe » Astville PBF - mamy pokemony oraz kabel bezprzewodowy Poprzedni temat «» Następny temat\n15 Lipiec 12, 10:08\t Astville PBF - mamy pokemony oraz kabel bezprzewodowy\nWysłany: 4 Maj 10, 20:36 Astville PBF - mamy pokemony oraz kabel bezprzewodowy\nDroga gawiedzi, szanowna moderacjo, sracjo, demokracjo, oto przed wami coś lepszego - Pokemon PBF Astville.\nAdres jest swietny, latwy do zapamietania i łechta procesory łyżką stołową, mianowicie\nMamy luzową atmosfere, robimy mitingi co roku, oraz nie mamy pokemana. Ponadto vulpi uwaza ze jestemy do dupy. Nasz layout jest brzydki, podobnie jak wasz, ale nie chce mi sie robic lepszego.\nJesli oczekujesz inteligentnego PBFu, na ktorym MG lizą dupska graczom bo innych nie maja - nie wchodz\nWysłany: 13 Listopad 10, 21:14\nKorekta planów, panie i panowie!\nAdres uległ zmianie. Od teraz jest to http://www.astville.ssij.org\nA dalsza część reklamy bez zmian...\nMam ogromną przyjemność, i jeszcze większy zaszczyt oznajmić powrót Astville!\nA żeby udowodnić, że to nie jest pic na wodę, zapraszam tutaj :P\nCo nowego ?? Można powiedzieć, że nieco zrewolucjonizowaliśmy system PBF. Do tej pory rozgrywka byłą ograniczona regulaminami... Dzisiaj udało się to zredukować do kilku podpunktów. Konkrety są zauważalne na stronie.\nNa plus można zaliczyć fakt, że mamy świetną, zróżnicowaną kadrę - pod każdym względem. Skromna grupa MG o różnym poziomie zaawansowania jest bardzo łatwa do dopasowania dla każdego gracza - od całkowitego nowicjusza, po starego kotleta, mając na myśli graczy. Ponadto ekipa moderatorów o wielkich umiejętnościach, no i ja - admin.\nSiłą Astville jest atmosfera. Nie ma tutaj tapetowania reklamami strony, żeby niecny admin nabił sobie kasy. Nie znajdziemy tutaj też niepotrzebnej sztywności... Z każdym - każdym! Ale to każdym użytkownikiem można się swobodnie dogadać. Aha, i nie ma straszenia ludzi sądami. Takie gagi umożliwiają zgoła innych rozmiarów strony.\nAstville to synonim oryginalności. Wszelkie poprawki i ustalenia konsultowane są z użytkownikami, ponieważ forum stworzone jest dla nich. Nie boimy się wprowadzać świeżych pomysłów, nie oglądamy się na poczynania innych.\nTeoretycznie można wymieniać dalej i w nieskończoność (szczerze ?? Dużo do końca nie brakło), aczkolwiek nie ma to jak praktyka. Więc klik na odnośnik i witamy w starym nowym świecie!\nTo jest kontynuacja poprzedniego Ast, za zgodą D'e podpinam się pod jego post, dlatego z tego punktu widzenia nie łamię regulaminu\nWysłany: 19 Styczeń 17, 17:45\nKulturalnie. Lepszego? Być może. Ale nie trwalszego\nPokemon - Forum PokeCollect Strona Główna » Polska PokeScena (PPS) » Projekty okołoRevivalowe » Astville PBF - mamy pokemony oraz kabel bezprzewodowy


Dr Bacty ✂ Kupony (kody) rabatowe i promocje - Sklep Maj 2022 | Terdeals\nKupony (kody) rabatowe i promocje sklep Dr Bacty\nOcena Dr Bacty\nRęcznik to jeden z wielu produktów codziennego użytku. Używamy go nie tylko do kąpieli, ale również w trakcie treningu, wypoczynku na łonie natury lub na basenie. Warto zatem zadbać o to, żeby kupować produkty jak najlepszej jakości. Zapewnią one maksimum korzyści, co przyczyni się do wysokiego komfortu użytkowania. Takie właśnie są ręczniki szybkoschnące Dr.Bacty. Jest to marka chętnie wybierana między innymi przez sportowców, turystów oraz przez hotele i salony SPA.\nW ofercie sklepu Dr.Bacty znajdują się produkty o różnorodnym przeznaczeniu. Ręczniki sportowe idealnie sprawdzą się podczas treningu na siłowni. Przydadzą się nie tylko po prysznicu, posłużą również jako ochrona w trakcie wykonywania ćwiczeń, przy użyciu sprzętu siłowego.\nRęczniki na basen pozwolą osuszyć ciało w szybki sposób, nawet osobom z delikatną skórą. Dzięki temu, że natychmiast chłoną wodę, nie trzeba nadmiernie pocierać nimi ciała. Ręczniki te są również doskonałe na plażę, ponieważ ziarenka piasku nie przylegają do nich tak, jak do zwykłych ręczników.\nNatomiast ręczniki turystyczne to niezbędny element dla każdego wczasowicza lub podróżnika. Chłoną najwięcej wody, również czas ich schnięcia jest bardzo korzystny. Jest to szczególnie przydatne podczas kempingów, ponieważ znacząco podniesie to komfort pobytu.\nWarto zainwestować w zakup szybkoschnących ręczników Dr.Bacty. Pomocne okażą się kupony rabatowe, które pozwolą na zakup produktów w korzystnych cenach. Jest to doskonały sposób na oszczędzanie dla każdego, kto uprawia sport, podróżuje lub wypoczywa na plaży. Szybkoschnące ręczniki sprawdzą się również w każdym domu. Dzięki nim codzienna kąpiel lub prysznic będą o wiele bardziej przyjemne.\nPosiadając kupon rabatowy do sklepu DrBacty.com, można nabyć w atrakcyjnej cenie również ręczniki reklamowe. Mogą one posiadać logo lub nadruk, będzie to zatem doskonała forma promocji. Produkty te mogą być na przykład częścią akcji marketingowej firmy, prezentem dla partnerów biznesowych lub klientów.\nTa niezwykła technologia wykończenia sprawia, że ręczniki posiadają dożywotnią gwarancję ochrony antybakteryjnej. Dzięki temu, że są one wykonane ze 100% ultramikrowłókien, schną 10 razy szybciej niż zwykłe ręczniki, wchłaniają 4,5 raza więcej wody niż same ważą, są też 3 razy lżejsze od ręczników bawełnianych. Nie ma zatem konieczności prania ręczników z technologią Polygiene® po każdym użyciu. Zachowują one wysoki poziom świeżości pomimo wielokrotnego użytku, hamując namnażanie się bakterii. Są również bezpieczne dla skóry, nie naruszają jej naturalnej flory bakteryjnej.\nTechnologia Polygiene® jest korzystna dla środowiska. Zarówno podczas procesu produkcji ręczników, jak i w trakcie ich użytkowania. Dzięki temu, że są one szybkoschnące i posiadają powłokę antybakteryjną, nie trzeba ich prać tak często, jak zwykłe ręczniki. Pozwala to oszczędzić wodę oraz energię, a także zmniejszyć używanie szkodliwych dla środowiska detergentów. Dodatkowym atutem jest opakowanie, które nadaje się w 100% do przetworzenia.\n15 % na towary nieprzecenione


2. Wybrane zagadnienia dydaktyki informatyki. - PDF\nDownload "2. Wybrane zagadnienia dydaktyki informatyki."\n1 2. Wybrane zagadnienia dydaktyki informatyki. 2.1 Podstawowe pojęcia pedagogiki. Tradycyjnie, organizację posiadającą osobowość prawną lub nie, w ramach której kształtowane są określone zespoły umiejętności nazywamy placówką kształcenia. UŜyteczne społecznie zespoły umiejętności, umoŝliwiające człowiekowi coś wiedzieć i dzięki temu rozumieć i potrafić robić, nazywamy wiedzą, a nabywanie wiedzy z udziałem placówki kształcenia transferem wiedzy. W placówkach kształcenia kształtowane są zespoły umiejętności, słuŝące uczestnictwu w szeroko rozumianej kulturze, zwane kompetencjami raz umiejętności wykorzystywania kompetencji w Ŝyciu gospodarczym zwane kwalifikacjami. MoŜna wyróŝnić trzy typy placówek kształcenia: szkoła - róŝne poziomy kształcenia (przedszkolny, podstawowy, gimnazjalny, średni, wyŝszy), kształtowane są tylko kompetencje, placówka kształcenia ustawicznego - kształtowane są kompetencje i kwalifikacje, placówka doskonalenia zawodowego - kształtowane są tylko kwalifikacje. Proces kształtowania umiejętności przez placówkę kształcenia prowadzący do transferu wiedzy nazywamy procesem dydaktycznym lub dydaktyką. Organizacja obejmująca grupę osób podlegających w danym procesie dydaktycznym to grupa dydaktyczną - klasa, oddział (w liceach), grupa wykładowa, grupa ćwiczeniowa, konwersatoryjna, kurs, itp. Organizację obejmującą proces dydaktyczny poza placówką kształcenia nazywany jest makrosystemem lub środowiskiem pozaszkolnym. Placówka kształcenia jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, w procesie której kształtują się (wytwarzane są) i wykorzystywane są (udostępniane są) umiejętności niezbędne człowiekowi w Ŝyciu dorosłym, tj. kształtowane są róŝnorakie kompetencje i kwalifikacje. Współcześnie oznacza to przygotowywanie człowieka do bycia przedsiębiorczym, tak aby potrafił działać w gospodarce rynkowej jako człowiek sprzedający swoje kwalifikacje, a nie jako człowiek pracy sprzedający jedynie swoją pracę na rynku pracy. Proces dydaktyczny jest więc działalnością gospodarczą wytwarzającą zasoby kwalifikacji niezbędne dla obecnej i przyszłej gospodarki rynkowej. Proces ten odbywa się w ramach systemu komunikacji pomiędzy nauczycielami a uczniami. W nauczaniu nauczyciel zarządza procesem dydaktycznym realizowanym przez uczniów. W celu sprawnego zarządzania, nauczyciel stosuje takie metody jak: planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolę - moŝe tu korzystać z całego dorobku teorii organizacji i zarządzania. Zespół umiejętności, do kształtowania którego dąŝy szkoła nazywamy celami szkoły, a zasady (prawidła), zgodnie z którymi działa - zasadami kształcenia. Cele realizowane są poprzez ustalanie kierunków działalności placówki kształcenia, a zasady poprzez wykonywanie jej zadań. Na proces dydaktyczny składają się: nauczanie - kierowany przez nauczyciela, zgodnie z celami i zasadami kształcenia, proces nabywania przez ucznia wiedzy rozumianej jako zespół umiejętności świadomego korzystania w określonym porządku zwanym informacja ze wcześniej nabytych umiejętności, uczenie się - uwarunkowana przez placówkę kształcenia aktywność ucznia prowadząca do kształtowania się określonych umiejętności, kształcenie - wpływ placówki kształcenia i zewnętrznego środowiska na kształtowanie się określonych umiejętności, wychowanie - kształtowanie przez placówkę kształcenia najbardziej wartościowych dla ucznia w przyszłości, w jego dorosłym Ŝyciu, umiejętności korzystania z dorobku kultury i udziału w procesach kulturotwórczych. Wymienionym składnikom procesu dydaktycznego odpowiadają pewne cele i zasady (np. cele nauczania, zasady nauczania), a te realizowane są poprzez ustalanie pewnych kierunków działalności i wykonywanie pewnych zadań placówki kształcenia.\n2 W zaleŝności od realizacji któregoś z wymienionych składników procesu dydaktycznego nauczyciel pełni inną rolę. W procesie nauczania jest ekspertem, w procesie uczenia się mentorem, kształcenia trenerem oraz wychowania terapeutą. ROLA UCZNIA Ustalenie umiejętności wymaganych do rozpoczęcia przygotowania się do realizacji zadania szkoły ROLA TRENERA ewaluacja: kontrola ocena poprawa doskonalenie ROLA EKSPERTA Ustalenie treści programowych występujących przy wykonywaniu zadania ROLA MENTORA Ustalenie treści programowych wymaganych do wykonania zadania ROLA TERAPEUTY Ustalenie umiejętności nabytych przy wykonywaniu zadania określenie uzyskanych przez ucznia kompetencji Organizacja procesu dydaktycznego Dziedziny działalności edukacyjnej obejmujące proces dydaktyczny i odpowiadające wyróŝnionym w procesie rozwoju kultury ludzkiej dziedzinom wiedzy zwanym naukami nazywamy przedmiotami, a charakterystykę umiejętności kształtowanych w ramach przedmiotu - treścią\n3 przedmiotu, natomiast opis zawierający krótką charakterystykę celów, zasad i treści przedmiotu oraz listę tematów składających się na treści przedmiotu z uwzględnieniem czasu przeznaczonego na ich realizację, nazywamy programem przedmiotu, a poszczególne tematy - wymaganiami programowymi. Nauczyciel przygotowuje rozkład materiału zawartego w treściach programowych, dzieląc go na jednostki treściowe realizowane w określonych normą odcinkach czasowych (współcześnie 45 min) zwanych zajęciami ( w szkołach: lekcjami). MoŜna wyróŝnić pięć typów zajęć (według W.Okonia): a) poświęcone opracowaniu nowego materiału, b) poświęcone utrwalaniu wiadomości, c) obejmujące ćwiczenia, d) poświęcone sprawdzaniu wiedzy (umiejętności, nawyków i wiadomości), e) obejmujące kilka momentów procesu nauczania. Dokładna typologia lekcji określona jest przez sposób organizowania procesu dydaktycznego. Realizacja programu danego przedmiotu wymaga: wybrania odpowiednich metod zarządzania procesem dydaktycznym dla poszczególnych tematów, uŝycia właściwych środków dydaktycznych, ustalenia najkorzystniejszych form organizacyjnych. Środki dydaktyczne są tym co kształtuje umiejętności ucznia w ramach procesu dydaktycznego: pomoce, narzędzia, techniki, środki audiowizualne, itd. Formy organizacyjne są jednostkami przestrzenno-czasowymi dzielącymi proces dydaktyczny na spójne tematycznie segmenty: lekcja, seminarium, wykład, ćwiczenia, pokaz, pogadanka, film, gra, symulacja, itd. PoniŜszy schemat przedstawia organizowanie procesu dydaktycznego: wytwarzanie METODA ŚRODEK FORMA wybór udostępnianie uŝycie organizowanie Organizowanie procesu dydaktycznego polega na tym, Ŝe nauczyciel ustala odpowiednią metodę jego realizacji. Metoda ta prowadzi do wyboru lub wytworzenia właściwych środków dydaktycznych, a środki te mogą być udostępnione lub uŝyte tylko dzięki zastosowaniu odpowiedniej formy organizacyjnej. Proces dydaktyczny dotyczący dowolnych treści przedmiotowych odbywa się na trzech etapach: poziom gotowości - ukształtowanie się umiejętności niezbędnych do realizacji treści programowych, poziom wiedzy - realizowanie treści programowych i korygowanie opanowania tych treści zgodnie z wymogami programowymi w procesie ewaluacji, tj. oceny i kontroli opanowania wiedzy, a takŝe porównania rezultatów nauczania ze wstępnymi zamierzeniami, poziom umiejętności - jeŝeli stopień opanowania wiedzy będzie wystarczający.\n4 Poziom gotowości Poziom wiedzy Poziom umiejętności umiejętności wymagane treści programowe wymagania programowe umiejętności nabyte ewaluacja: kontrola ocena poprawa doskonalenie Wymagania programowe, zgodnie z Zarządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej, powinny uwzględniać następujące poziomy trudności: treści koniecznie, które musi uczeń opanować (K), treści podstawowe przedmiotu (P), treści rozszerzające podstawowe treści (R), treści dopełniające (D), treści przekraczające, konkursowe (Q).\n5 Ogólna charakterystyka wymagań programowych Wymagania/ ocena Konieczne/ mierna, dopuszczająca Podstawowe/ Dostateczna Rozszerzające/ Dobra Dopełniające/ bardzo dobra Przekraczające/ Konkursowe, celująca Ogólne kryteria stopni a) uczeń ma braki w opanowaniu minimum programowego, ale braki nie przekreślają moŝliwości uzyskania przez danego ucznia podstawowej wiedzy z danego przedmiotu w ciągu dalszej nauki, b) uczeń rozwiązuje (wykonuje) zadania teoretyczne i praktyczne typowe o niewielkim stopniu trudności, a) uczeń opanował wiadomości określone programem nauczania w danej klasie na poziomie nie przekraczającym wymagań zawartych w minimum programowym, b) uczeń rozwiązuje (wykonuje) teoretyczne lub praktyczne o średnim stopniu trudności, a) uczeń nie opanował w pełni wiadomości określonych programem nauczania w danej klasie, ale opanował je na poziomie przekraczającym wymagania zawarte w minimum programowym, b) uczeń poprawnie stosuje wiadomości, rozwiązuje wykonuje) samodzielnie typowe zadania teoretyczne lub praktyczne, a) uczeń opanował zakres wiedzy i umiejętności określonych programem nauczania przedmiotu w danej klasie, b) sprawnie posługuje się zdobytymi wiadomościami, rozwiązuje samodzielnie problemy teoretyczne i praktyczne ujęte programem nauczania, potrafi zastosować posiadaną wiedzę do rozwiązywania zadań trudnych i problemów w nowych sytuacjach, a) uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie wykraczające poza program nauczania danej klasy, samodzielnie i twórczo rozwija własne uzdolnienia, b) biegle posługuje się zdobytymi wiadomościami w rozwiązywaniu problemów teoretycznych lub praktycznych z programu nauczania danej klasy, proponuje rozwiązania nietypowe, rozwiązuje takŝe zadania wykraczające poza program nauczania tej klasy lub c) osiąga sukcesy w konkursach i olimpiadach przedmiotowych, kwalifikując się do finału na szczeblu wojewódzkim (regionalnym) albo krajowym lub posiada inne porównywalne osiągnięcia.\n6 Treści konieczne: Podział według poziomów treści informatyki jako przedmiotu ogólnokształcącego SYSTEM OPERACYJNY: podstawowe informacje o systemach operacyjnych, formatowanie dysku, zmiana bieŝącego napędu, operacja na katalogach, operacja na plikach, wyświetlanie i drukowanie zawartości plików, kopiowanie dyskietek, struktury katalogów i plików NORTON COMANDER: ogólne zasady obsługi programu, menu uŝytkownika, operacje na katalogach, operacje na plikach, operacje na tekstach (przeglądanie zawartości plików). EDYTOR TEKSTU: wprowadzenie tekstu, zapis i odczyt tekstu z dysku, formatowanie paragrafu, kopiowanie, przenoszenie i usuwanie bloków tekstu, tworzenie przypisów, tworzenie nagłówków i stopek, formatowanie strony dokumentu, wyszukiwanie i wymiana tekstu, makropolecenia, tabele, wzory matematyczne. ARKUSZ KALKULACYJNY: poruszanie się po arkuszu, wprowadzanie i edycja danych, wypełnianie komórek kolejnymi wartościami, kopiowanie, przesuwanie i usuwanie grupy komórek, zapis i odczyt tabeli z dysku, formatowanie zawartości komórek, formuły i funkcje, zmiana szerokości kolumn, adresowanie względne i bezwzględne, makropolecenia, tworzenie wykresów, arkusz jako baza danych. BAZY DANYCH: określenie trybu pracy w bazie, tworzenie struktury bazy danych, wprowadzenie i usuwanie danych, indeksowanie i sortowanie danych, tworzenie formatek ekranowych, selekcja danych, tworzenie raportów. SRODOWISKO WINDOWS: tryby pracy Windows, otwieranie i zamykanie okien, zmiana ich rozmiaru, tworzenie i usuwanie grup, zarządzanie katalogami i plikami, aplikacje środowiska Windows. Tresci podstawowe: ALGORYTMY: algorytmy w świecie (w przyrody oŝywionej i nieoŝywionej), techniki projektowania i przekazywania algorytmów, przykłady waŝnych algorytmów, podstawowe metody rozwiązywania problemów (np. wybór, iteracja, rekurencja). JEZYKI PROGRAMOWANIA: wprowadzenie do wybranego języka programowania, pojęcie ciągu instrukcji, instrukcji wyboru oraz instrukcji iteracyjnej, poziomy języków komputerowych. SYSTEMY OPERACYJNE I PROGRAMY USLUGOWE: języki poleceń i ich zastosowania, zarządzanie dyskami i plikami, telekomunikacja, lokalne i rozległe sieci komputerowe. ARCHITEKTURA KOMPUTERA: podstawowy model komputera (np. CPU, pamięć we/wy), reprezentacja podstawowych danych w komputerze (liczby, znaki, ASCI i inne symbole). ZAGADNIENIA SPOLECZNE ETYCZNE I ZAWODOWE: wpływ technologii na społeczeństwo, etyka społeczności komputerowej, zespołowe rozwiązywanie problemów. Treści rozszerzające:\n7 ALGORYTMY: metody testowania algorytmów, podstawowe struktury danych, algebra Boole'a. JEZYKI PROGRAMOWANIA: posługiwanie się językiem programowania wysokiego poziomu, kompilatory i interpretatory, modularyzacja programu (np. funkcje, procedury), rozumienie i analizowanie istniejących programów. SYSTEMY OPERACYJNE I PROGRAMY USŁUGOWE: interakcyjna praca z komputerem, praca z duŝymi i złoŝonymi systemami. ARCHITEKTURA KOMPUTERA: bramki i układy logiczne, reprezentacja danych (bity, bajty, liczby dwójkowe, liczby rzeczywiste itp.), dokładność obliczeń numerycznych, model maszyny von Neumanna, kody optyczne, rejestry, zegar, cykl pobrania i wykonania. ZAGADNIENIA SPOłECZNE, ETYCZNE I ZAWODOWE: przyszłość technologii komputerowej, zagroŝenia i zabezpieczenia przed wirusami, komputerowe wsparcie niepełnosprawnych, oprogramowanie powszechnie dostępne i prywatne, ochrona prywatności, niezawodność i bezpieczeństwo danych, właściwe i niewłaściwe zastosowanie komputerów i ich ograniczenia, przestępczość komputerowa (szpiegostwo i kradzieŝe), własność intelektualna, karalność jej naruszenia. Treści uzupełniające ALGORYTMY: własności algorytmów (np. poprawność, skończoność), złoŝoność algorytmów, granice obliczalności. JEZYKI PROGRAMOWANIA: porównanie języków programowania (proceduralnych, funkcyjnych, obiektowych, współzbieŝnych, a linearnych z ikonicznymi), modyfikacja istniejących programów, weryfikacja programów (klauzule, niezmienniki pętli), maszyny teoretyczne i języki formalne. SYSTEMY OPERACYJNE I PROGRAMY USLUGOWE: zasady organizacji sieci (np. topologia, protokoły), zarządzanie pamięcią i pamięć wirtualna, funkcje systemu operacyjnego (np. przydzielenie zadań, buforowanie we/wy), proste i wielozadaniowe maszyny. ARCHITEKTURA KOMPUTERA: fizyczna organizacja dysku, przetwarzanie sekwencyjne i równoległe, reprezentacja danych specjalnych (np. grafiki, dźwięku), kompresja danych. ZAGADNIENIA SPOLECZNE, ETYCZNE I ZAWODOWE: zagadnienia prawne. Proponuje się, aby na kaŝdym poziomie trudności omawiane były następujące zagadnienia stosownie do wiedzy ucznia: ZASTOSOWANIA KOMPUTERA: projektowanie (wytwarzanie) wspomagane komputerowo, synteza mowy i muzyki, sztuka komputerowa, systemy baz danych, poczta elektroniczna i biuletyny informacyjne, multimedia, prezentacje graficzne, zastosowania naukowe (np. Mathematica, Mathlab), arkusze kalkulacyjne i analiza danych (rachunkowość i finanse firm), edytor tekstu i programy składu wydawniczego. ZAGADNIENIA DODATKOWE: sztuczna inteligencja (gry symulacyjne, systemy doradcze, robotyka, prezentacja wiedzy), obliczenia naukowe (n. modelowanie), grafika (np. generowanie obrazów, dwu- i trójwymiarowa animacja), symulacja i rzeczywistość wirtualna, inŝynieria oprogramowania (np. powstawanie systemów, cykl powstawania systemu, modelowanie systemów).\n8 Literatura do rozdziału  R. W. Grifin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa  H. Bieniok i zespół, Metody sprawnego zarządzania..., AW "Placet", Warszawa  Z. Mikołajczyk, Techniki organizatorskie w rozwiązywaniu problemów zarządzania, PWN, Warszawa  C. Galloway, Psycholgia uczenia się i nauczania, Tom I i II,PWN, Warszawa  C. Kupisiewicz, Podstawy dydaktyki ogólnej, PWN, Warszawa  W. Okoń, Nauczanie problemowe we współczesnej szkole, WSziP, Warszawa  T. Lewowicki, Kształcenie uczniów zdolnych, WSziP, Warszawa  D. Nakoneczna, Kształcenie wielostronne stymulujące rozwoj uzdolnień, WSziP, Warszawa  Sztuka nauczania - czynności nauczyciela, red. K. Kruszewski, PWN, Warszawa  Encyklopedia pedagogiczna, red. W.Pomykało, Fumdacja Innowacja, Warszawa 1993.\n9 3. Podstawy metodyczne dydaktyki informatyki Przypomnienie: podstawowe pojęcia Wykorzystywanie technologii informacyjnej w szkołach wymusza traktowanie współczesnej szkoły na równi z podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Tradycyjnie, organizacje posiadającą osobowość prawną lub nie, w ramach której kształtowane są określone zespoły umiejętności nazywamy placówką kształcenia. W placówkach kształcenia kształtowane są zespoły umiejętności, słuŝące uczestnictwu w szeroko rozumianej kulturze, zwane kompetencjami raz umiejętności wykorzystywania kompetencji w Ŝyciu gospodarczym zwane kwalifikacjami. MoŜna wyróŝnić trzy typy placówek kształcenia: szkoła - róŝne poziomy kształcenia (przedszkolny, podstawowy, gimnazjalny, średni, wyŝszy), kształtowane są tylko kompetencje, placówka kształcenia ustawicznego - kształtowane są kompetencje i kwalifikacje, placówka doskonalenia zawodowego - kształtowane są tylko kwalifikacje. Proces kształtowania umiejętności przez placówkę kształcenia nazywamy procesem dydaktycznym lub dydaktyką. Organizacja obejmująca grupę osób podlegających w danym procesie dydaktycznym to grupa dydaktyczna - klasa, oddział (w liceach), grupa wykładowa, grupa ćwiczeniowa, konwersatoryjna, kurs, itp. Organizację obejmującą proces dydaktyczny poza placówką kształcenia nazywany jest makrosystemem lub środowiskiem pozaszkolnym. Placówka kształcenia jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, w procesie której kształtują się (wytwarzane są) i wykorzystywane są (udostępniane są) umiejętności niezbędne człowiekowi w Ŝyciu dorosłym, tj. kształtowane są róŝnorakie kompetencje i kwalifikacje. Współcześnie oznacza to przygotowywanie człowieka do bycia przedsiębiorczym, tak aby potrafił działać w gospodarce rynkowej jako człowiek sprzedający swoje kwalifikacje, a nie jako człowiek pracy sprzedający jedynie swoją pracę na rynku pracy. Proces dydaktyczny jest więc działalnością gospodarczą wytwarzającą zasoby kwalifikacji niezbędne dla obecnej i przyszłej gospodarki rynkowej. Proces ten odbywa się w ramach systemu komunikacji pomiędzy nauczycielami a uczniami. W nauczaniu nauczyciel zarządza procesem dydaktycznym realizowanym przez uczniów. W celu sprawnego zarządzania, nauczyciel stosuje takie metody jak: planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolę - moŝe tu korzystać z całego dorobku teorii organizacji i zarządzania. Zespół umiejętności, do kształtowania którego dąŝy szkoła nazywamy celami szkoły, a zasady (prawidła), zgodnie z którymi działa - zasadami kształcenia. Cele realizowane są poprzez ustalanie kierunków działalności placówki kształcenia, a zasady poprzez wykonywanie jej zadań. Na proces dydaktyczny składają się: nauczanie - kierowany przez nauczyciela, zgodnie z celami i zasadami kształcenia, proces nabywania przez ucznia wiedzy rozumianej jako zespół umiejętności świadomego korzystania w określonym porządku zwanym informacja ze wcześniej nabytych umiejętności, uczenie się - uwarunkowana przez placówkę kształcenia aktywność ucznia prowadząca do kształtowania się określonych umiejętności, kształcenie - wpływ placówki kształcenia i zewnętrznego środowiska na kształtowanie się określonych umiejętności, wychowanie - kształtowanie przez placówkę kształcenia najbardziej wartościowych dla ucznia w przyszłości, w jego dorosłym Ŝyciu, umiejętności korzystania z dorobku kultury i udziału w procesach kulturotwórczych. Wymienionym składnikom procesu dydaktycznego odpowiadają pewne cele i zasady (np. cele nauczania, zasady nauczania), a te realizowane są poprzez ustalanie pewnych kierunków działalności i wykonywanie pewnych zadań placówki kształcenia.\n10 W zaleŝności od realizacji któregoś z wymienionych składników procesu dydaktycznego nauczyciel pełni inną rolę. W procesie nauczania jest ekspertem, w procesie uczenia się mentorem, kształcenia trenerem oraz wychowania terapeutą. 3.1 Edukacja a systemy uczące się Badania systemów uczących się, tak naturalnych jak sztucznych, umoŝliwiły określenie uniwersalnych typów edukacji i reguł uczenia. Typy uczenia się sieci neuronowych WyróŜniamy cztery typy uczenia się sieci neuronowych: Forsing (wymuszenie)- odpowiada kształceniu - z góry wiadome są układy wejście-wyjście, zadane przez nauczyciela lub środki dydaktyczne, w środowisku szkolnym lub pozaszkolnym, wymuszające uczenie się. Uczenie z nadzorem - odpowiada nauczaniu - zbiór przykładów wejście-wyjście jest dobrze określony, nauczyciel tak podaje przykłady, aby dokonywać korekty odstępstw wyników sieci od planowanych wartości na wyjściu w realizacji przykładów w kierunku minimalizacji błędów. Uczenie z pośrednim nadzorem - odpowiada wychowaniu - nauczyciel nie bierze bezpośredniego udziału w uczeniu, lecz rozstrzyga o jego wyniku (ustala główne cele, pryncypia). Uczenie bez nadzoru - odpowiada uczeniu się (samodzielnemu) - zadanie stojące przed systemem polega na takiej samoregulacji sieci, by potrafiła odkryć związki pomiędzy danymi wejściowymi: szukanie podobieństw, analiza głównych składowych, metoda grupowania i określenie reprezentantów grup (wektor wyjścia). Reguły uczenia sieci neuronowych Reguła Hebba [Hebb 1949] - zmiana wagi uczenia jest proporcjonalna do zamierzonych wyników (aktywacja) uczenia i od przypisanym tym wynikom stanów na wejściu (agregacja) - wytyczać sobie własne cele. Reguła Widrow-Hoffa [Widrow i Hoff 1960] - zmiana wagi uczenia jest proporcjonalna do róŝnicy wyniku uczenia i wyniku zamierzonego oraz do wyniku uczenia, wynik uczenia zaleŝy liniowo od zagregowanych stanów na wejściu i jest taki, aby odchylenie kwadratowe (odległość typu euklidesowego) od wyników zamierzonych było jak najmniejsze (minimalna wartość funkcji celu) - z jak najmniejszym wysiłkiem zmierzać do celu. Regula PERCEPRON-u [Minsky i Papert 1969] - tak samo jak w poprzedniej regule, z tym, Ŝe wyniki przyjmują prawie skokowo wartości największe lub najmniejsze, gdy kombinacje liniowe o współczynnikach waŝonych dla wejść zagregowanych przyjmują z góry zamierzone wartość (funkcja aktywacji) - jak najkrótszą drogą zmierzać do celu. Reguła LMS [Rumelhart 1986] - zmiana wag uczenia wyznaczona jest przez spadek gradientu funkcji celu (średniokwadratowego odchylenia) - jak najszybciej zmierzać do celu. 3.2 Cele informatyki jako przedmiotu nauczania Celem zajęć edukacyjnych moŝe być jedynie kształtowanie kompetencji lub kwalifikacji uczestnika zajęć, na co się składa kształtowanie stosownych umiejętności i sprawności. W edukacji informatycznej, cele zajęć określone są przez kształtowanie wszystkich umiejętności i sprawności w następujących zakresach: Cele nauczania (nauczyciel realizujący te cele pełni rolę eksperta):\n11 znajomość podstawowych pojęć i metod informatyki pozwalających lepiej zrozumieć potencjalne moŝliwości i ograniczenia komputerów oraz skuteczniej wykorzystywać środki informatyczne, umiejętność znajdowania odpowiednich źródeł informacji oraz znajomość metod i narzędzi uporządkowanego gromadzenia, wyszukiwania, analizowania i prezentacji danych oraz związków pomiędzy nimi, znajomość podstawowych języków programowania i programów uŝytkowych, wiedza z zakresu prawa i ekonomii niezbędna przy prowadzeniu działalności informatycznej. Cele uczenia się (nauczyciel realizujący te cele pełni rolę mentora): umiejętność pracy interaktywnej z pomocą komputera, umiejętność precyzyjnego formułowania problemów w języku naturalnym lub ikonicznym (np. za pomocą schematów blokowych) i tłumaczenia tak sformułowanego problemu na język programowania (linearny - np. PSCAL, wizualny, ikoniczny - np. JAVA STUDIO), umiejętność myślenia interaktywnego (wspomaganego komputerowo), umiejętność myślenia logicznego i algorytmicznego, umiejętność stosowania środków informatycznych w sposób inteligentny i twórczy, umiejętność wykorzystania swojej wiedzy z róŝnych dziedzin do rozwiązywania problemów z pomocą środków informatycznych, zdolność do samokształcenia wykorzystującego technologię informacyjną. Cele kształcenia (nauczyciel realizujący te cele pełni rolę trenera): umoŝliwienie wykorzystywania środków informatycznych w zakresie co najmniej niezbędnym do opanowania podstawowej obsługi komputera i podstaw programowania, umoŝliwienie opanowania posługiwania się typowymi programami uŝytkowymi, Rozwiązywanie problemów z uŝyciem programów uŝytkowych, ogólna orientacja w technice komputerowej, kształcenie umiejętności programowania na poziomie aplikacji, opracowywanie projektów systemów informatycznych - umiejętność projektowania informatycznego. Cele wychowania (nauczyciel realizujący te cele pełni rolę terapeuty): umiejętność pracowania w zespole nad rozwiązywaniem problemów informatycznych, umiejętne stosowanie środków informatycznych w Ŝyciu codziennym i w pracy zawodowej, poszanowanie własności intelektualnej i poufności danych osobistych, dostrzeganie potrzeby samokształcenia oraz umiejętność jego planowania, przygotowanie do Ŝycia w społeczeństwie informatycznym, motywowanie do bycia przedsiębiorczym. 3.3 Zasady realizowania informatyki jako przedmiotu nauczania Proces dydaktyczny realizujący wyŝej wymienione cele jest uporządkowany przez reguły dydaktyczne zwane zasadami dydaktycznymi. Są to reguły postępowania nauczyciela w procesie dydaktycznym, zgodne (zazwyczaj) z następującymi zasadami: Zasady nauczania: zasada przystępności,\n12 zasada poglądowości, Zasady uczenia się: zasada świadomości i aktywności, zasada trwałości, Zasady kształcenia: zasada systematyczności, zasada interaktywnego wykorzystania środków informatycznych w zakresie planowania, organizowania, motywowania i kontroli procesu kształcenia ucznia. Zasady wychowania: zasada zgodności treści przedmiotu informatyki z potrzebami społecznymi i priorytetami kulturowymi, zasada wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności w działaniach ucznia, zasada przygotowania do Ŝycia w społeczeństwie informatycznym. Zasady wykorzystania środków informatycznych (systemów multimedialnych) w procesie dydaktycznym Wykorzystując w procesie dydaktycznym środki informatyczne, w szczególności systemy multimedialne), nauczyciel powinien mieć na uwadze następujące zasady: Zasada uniwersalności kaŝdy środek informatyczny (system multimedialny) jest zarazem w pewnych sytuacjach środkiem dydaktycznym. Zasada adekwatności środek informatyczny (multymedialny system) powinien symulować rzeczywiste warunki rozwiązywania zadania Zasada interaktywności środek informatyczny (multymedialny system) powinien pobudzać do aktywnego uczestniczenia w przetwarzaniu informacji oraz w tworzeniu i uaktywnianiu wytworów multimedialnych, a takŝe z korzystaniu z nich. Zasada operatywności (forsingu) środek informatyczny (multymedialny system) powinien wymuszać wykonywanie przez uŝytkownika, opanowanych przez niego wcześniej standardowych operacji, sprzyjających adekwatnemu przekazaniu mu wiedzy i kształtowaniu umiejętności oraz tworzenie na ich podstawienie w moŝliwie najprostszy sposób nowych uŝytecznych operacji pozwalających zdobyć nowe lub doskonalić stare kompetencje/ kwalifikacje.\n13 Zasada efektywności ze środków informatycznych (multymedialnych systemów) naleŝy korzystać w sposób najprostszy, bowiem im większa złoŝoność czynnościowa procesu uczenia się korzystania i samego korzystania ze środka informatycznego (multymedialnego systemu), tym mniejsza efektywność komunikacji uŝytkownika z tym środkiem (systemem), tworząca bariery w kształtowaniu kompetencji/kwalifikacji. 3.4 Metody nauczania informatyki Metoda nauczania określa sposób pracy nauczyciela z uczniem. Według Czesława Kupisiewicza metoda nauczania jest to: celowo i systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, umoŝliwiający uczniom opanowanie wiedzy wraz z umiejętnościami posługiwania się nią w praktyce, a takŝe rozwijanie zdolności i zainteresowań poznawczych. Natomiast wg F. Szlosaka Metoda nauczania jest sposobem postępowania nauczyciela z uczniami umoŝliwiającym uczącym się realizację operacyjnych celów kształcenia. MoŜna powiedzieć, Ŝe dobór metod nauczania zaleŝy między innymi od: - specyfiki danego przedmiotu lub specyfiki konkretnych jednostek lekcyjnych - poziomu wiedzy uczniów i ich wiekiem - wyposaŝenia klasopracowni w środki dydaktyczne - stworzenia uczniom warunków kształcenia - indywidualnych predyspozycji nauczyciela Korzystając ze znanej juŝ od czasów J.F. Herberta formuły: Od Ŝywego postrzegania do abstrakcyjnego myślenia i od niego do praktyki moŝemy wyróŝnić następujące metody: - metody oparte na obserwacji i pomiarze - metody oparte na słowie - metody oparte na czynnościach praktycznych Wg W. Okonia, który opierał się na koncepcji wielostronnego nauczania uczenia się moŝna dokonać podziału: - metody podające czyli uczenie się gotowych treści przez stosowanie opowiadania, wykładu, odczytu, pogadanki, dyskusji, pracy z ksiąŝką - metody problemowe rozwiązywanie zagadnień przez stosowanie wykładu problemowego, wykładu konwersatoryjnego, klasycznej metody problemowej i metod aktywizujących, wśród których coraz większą popularnością cieszą się gry dydaktyczne - metody eksponujące przeŝywanie określonych wartości poprzez wykorzystanie: pokazu, filmu, foliogramów, prezentacji multimedialnych - metody praktyczne wykonywanie czynności praktycznych Tę klasyfikację warto, uzupełnić o metodę opartą na nauczaniu programowym, które dotyczy zwiększenia trudności pracy ucznia przez racjonalne zmniejszanie liczby wskazówek naprowadzających. W metodzie tej obowiązują następujące zasady: - zasada małych kroków (silne akcentowanie związków logicznych zachodzących pomiędzy poszczególnymi korkami na drodze wiodącej od niewiedzy do wiedzy) - zasada aktywizowania ucznia - zasada natychmiastowej oceny odpowiedzi uczniów i korekty popełnianych błędów - zasada indywidualizowania tempa i treści nauczania - zasada empirycznej weryfikacji tekstów programowych K. Kruszelnicki dokonał klasyfikacji metod nauczania i wyróŝnił w nich dwa etapy: - przygotowanie materiału nauczania - praca z uczniem\n14 Klasyfikacja metod nauczania wg Kruszelnickiego 1. Prowadzenie pogadanki materiał nauczania w danej jednostce lekcyjnej stanowi logicznie powiązany ciąg pytań nauczyciela i odpowiedzi ucznia. Podczas tej metody duŝą zaletą jest utrzymywanie stałego kontaktu nauczyciela z klasą Przygotowanie materiału nauczania: - ustanowienie metodycznego celu pogadanki - analiza merytoryczno logiczna wiedzy - rozłoŝenie wydobytych elementów między poszczególne pytania i ustalenie kolejności pytań - zaprojektowanie zadań Praca z uczniami: - połączenie tematu lekcji z doświadczeniami uczniów - dopasowanie pytań i odpowiedzi - zebranie i wykorzystanie wiadomości zgromadzonych podczas pogadanki (np. podczas realizacji tematów Współczesne zastosowania komputerów, prawne, etyczne i społeczne aspekty informatyki ) 2. Prowadzenie wykładu cechą tej metody nauczania jest utrzymywanie uwagi ucznia na treści wykładu Przygotowanie materiału nauczania: - zaprowadzenie logicznego porządku w treści wykładu - ustalenie celów minimalnego wykładu - zaplanowanie treści wypoczynkowych i ich miejsce w strukturze wykładu - atrakcyjne ujęcie treści - problemowy tok wykładu - wybór i dokonanie układu treści - włączenie wykładu do lekcji Praca z uczniami: - zaangaŝowanie emocjonalne nauczyciela - środki wzrokowo -słuchowe - urozmaicenie roli uczniów - notowanie wykładu (na informatyce naleŝy wystrzegać się tej metody na rzecz praktycznej pracy) 3. Kierowanie dyskusją słuŝy realizacji dwóch celów: (metodzie opanowania materiału nauczania i dyskusja jest sposobem zdobywania autorytetu) Przygotowanie materiału nauczania: - ustalenie celów dyskusji - wybór tematu i ustalonej jej rezultatów - przewidywanie stanowisk w dyskusji - opracowanie roboczego scenariusza dyskusji - umiejscowienie materiału dyskusji w obrębie większej całości Praca z uczniami: - wprowadzenie do dyskusji, ustalenie jej przedmiotu - wzbudzenie dyskusji - utrzymywanie kierunku dyskusji - kontrolowanie wychowawczych konsekwencji dyskusji - nadzór nad formalna stroną dyskusji - zebranie rezultatów dyskusji (Uczestnicy muszą mieć dostateczny poziom wiedzy) 4. Kierowanie obserwacją metoda oparta na przeŝywaniu Przygotowanie materiału nauczania: - wybór wiadomości i środki ekspozycji - włączenie obserwacji w tok lekcji Praca z uczniami:\n15 - przygotowanie do obserwacji - doprowadzenie do spostrzeŝenia cech istotnych dla obserwowanego obiektu i celu obserwacji - instruowanie słowne, komentowanie - podsumowanie obserwacji, wykorzystanie wiedzy zgromadzonej w czasie obserwacji (np. wycieczka na wystawę komputerową lub podczas demonstrowania moŝliwości programów komputerowych) 5. Kierowanie korzystaniem z materiałów źródłowych - ta ciągle niedoceniana metoda zawiera etapy wyszukiwania źródeł, wyszukiwanie informacji, sprawdzenie informacji, łączenie informacji. Przy tej metodzie nauczyciel musi: - jasno i precyzyjnie zdefiniować problem lub zadanie - określić niezbędne pojęcia i metody potrzebne do rozwiązania tego problemu - zainteresować ucznia tematem - nagrodzić uczniów za osiągnięte wyniki (np. zlecanie uczniom referatów) 6. Kierowanie kształtowaniem się wartości waŝną umiejętnością nauczyciela jest takie wykorzystanie materiału nauczania, aby moŝliwe było kształtowanie w umyśle ucznia wartości etycznych, estetycznych, zmienianie ich i organizowanie w określony sposób wychowawczy. W przypadku informatyki waŝnym zagadnieniem jest prawo autorskie i współpraca z zespołem klasowym podczas rozwiązywania problemu informatycznego. 7. Kierowanie nabywaniem umiejętności praktycznych, gdzie naleŝy nauczyć ucznia łączyć sprzęt komputerowy, wymieniać tusz w drukarce, czyścić myszkę, wykrywać podstawowe nieprawidłowości w działaniu komputera Literatura: - Zdzisław Nowakowski Dydaktyka informatyki - Czesław Kupisiewicz Podstawy dydaktyki ogólnej - Franciszek Szlosek Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych - Krzysztof Kruszelnicki - :Sztuka nauczania czynności nauczyciela 4. Innowacyjne nauczanie ekspertowe WSTĘP Burzliwy rozwój badań teoretycznych nad systemami ekspertowymi, który miał miejsce w ostatnim dwudziestoleciu i XX wieku, a przede wszystkim efektywne stosowanie tych systemów w rozwiązywaniu problemów informatycznych ii, zwróciły uwagę pedagogów na potrzebę tworzenia systemów ekspertowych na uŝytek ucznia w celu wdraŝania go do nauki korzystania z metod i technik wspomaganego komputerowo rozwiązywania róŝnorakich zadań iii. Nazwę systemy ekspertowe (doradcze) wprowadzono w latach 60-tych XX w. w ramach badań nad sztuczną inteligencją iv (AI) w rozumieniu systemów komputerowych (współcześnie: systemów technologii informacyjnej, systemów informatycznych, czy multimedialnych), które miały odtwarzać działanie naturalnych systemów ekspertowych wykorzystujących wiedzę do samodzielnego rozwiązywania problemów, stawiania diagnoz i formułowania porad v. Nauczanie problemowe uzyskało w ten sposób środek znacznie wzbogacający dotychczasowe metody kształcenia. Pozwala on bowiem motywować ucznia do wykonywania zadań i do poszukiwania odpowiedzi na pytania nie tylko po to, aby uzyskać wysoką ocenę, ale głównie po to, by stać się ekspertem w danej dziedzinie wiedzy. ZauwaŜmy, Ŝe współczesna szkoła jest naturalnym systemem ekspertowym, w którym rolę ekspertów pełnią nauczyciele, rolę decydentów pobierających i podejmujących decyzje w procesie dydaktycznym uczniowie, a rolę sytemu przedmiotowego proces dydaktyczny kształtujący umiejętności ucznia oraz wzbogacający doświadczenie nauczyciela (rys. 1).\n16 Niestety, współczesne szkoły najczęściej przegrywają w konfrontacji z wymogami nowoczesnej gospodarki rynkowej, w której kaŝdy człowiek wykonujący zadania na swoim stanowisku pracy musi być ekspertem w zakresie wykonywanych zadań. Szkoły nie kształtują umiejętności potrzebnych do stawania się ekspertem i korzystania z systemów ekspertowych, a jedynie wiedzę o tym jak być ekspertem (świadczą o tym współczesne wymagania programowe szkół ponadgimnazjalnych i wyŝszych). System ekspertowy Szkoła System przedmiotowy Proces dydaktyczny Rys. 1 Szkoła jako system ekspertowy Źródło: Opracowanie własne na podstawie E. Radosiński, Systemy informatyczne w dynamicznej analizie decyzyjnej, PWN, Warszawa-Wrocław 2001, s Wykorzystywanie zaawansowanej technologii informacyjnej w szkołach wymusza traktowanie współczesnej szkoły na równi z podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Tradycyjnie, szkołą nazywamy organizacje posiadającą osobowość prawną lub nie, w ramach której kształtowane są określone zespoły umiejętności, natomiast proces kształtowania umiejętności - procesem dydaktycznym lub dydaktyką. Organizacja obejmująca grupę osób podlegających w danym procesie dydaktycznym nazywamy klasą (współcześnie w liceach oddziałem), a organizację obejmującą proces dydaktyczny poza szkołą makrosystemem lub środowiskiem pozaszkolnym. Szkoła jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, w procesie której kształtują się (wytwarzane są) i wykorzystywane są (udostępniane są) umiejętności niezbędne człowiekowi w Ŝyciu dorosłym, tj. kształtowane są róŝnorakie kwalifikacje. Współcześnie oznacza to przygotowywanie człowieka do bycia przedsiębiorczym, tak aby potrafił działać w gospodarce rynkowej jako człowiek sprzedający swoje kwalifikacje, a nie jako człowiek pracy sprzedający jedynie swoją pracę na rynku pracy. Proces dydaktyczny jest więc działalnością gospodarczą wytwarzającą zasoby kwalifikacji niezbędne dla obecnej i przyszłej gospodarki rynkowej. Proces ten odbywa się w ramach systemu komunikacji pomiędzy nauczycielami a uczniami. Proces komunikacji bezpośredniej nazywamy nauczaniem bezpośrednim, a pośredni, wspomagany technologią informacyjną nauczaniem na odległość vi. We współczesnej szkole, wspomagającej proces dydaktyczny technologią informacyjną, w nauczaniu bezpośrednim lub na odległość, nauczyciel zarządza procesem dydaktycznym realizowanym przez uczniów.\n17 4.1 Od nauczania problemowego do nauczania ekspertowego Pierwszą próbą kształtowania w szkole takŝe umiejętności potrzebnych w tym, aby być ekspertem było nauczanie poprzez wdraŝanie ucznia do formułowania i rozwiązywania problemów. Ta metoda nauczania została zauwaŝona i sformułowana przez polskiego pedagoga Wincentego Okonia vii juŝ w latach pięćdziesiątych XX w. W literaturze polskiej przyjęła się zaproponowana przez W. Okonia nazwa nauczania problemowego. Przez nauczanie problemowe rozumiał on zespół takich czynności, jak organizowanie sytuacji problemowych, formułowanie problemów (stopniowo wdraŝają się do tego sami uczniowie), udzielanie uczniom niezbędnej pomocy w rozwiązywaniu problemów i sprawdzaniu tych rozwiązań, wreszcie kierowanie procesem systematyzowania i utrwalania tak uzyskanej wiedzy. W organizowaniu sytuacji problemowych ujawniało się mistrzostwo nauczycieli. Przez sytuację problemową W. Okoń rozumiał za A. M. Matiuszkinem szczególny rodzaj współdziałania podmiotu i przedmiotu, charakteryzujący się takim stanem psychicznym podmiotu (ucznia) przy wykonywaniu przezeń zadania, jaki wymaga znalezienia (odkrycia lub przyswojenia) nowych, wcześniej subiektowi nieznanych wiadomości lub sposobów działania viii. W tym sensie, jak słusznie zauwaŝa Z. Pietrasiński, problemów nie moŝna mylić ze zwykłymi trudnościami, gdyŝ właśnie ten kto nie rozwiązuje problemów, bo udaje, Ŝe ich nie ma lub odkłada je na później, niezawodnie będzie miał trudności ix. Nie tylko w Polsce propagowano nauczanie problemowe. Na świecie waŝne były w tym zakresie przede wszystkim prace R. M. Gagnégo x, który uczenie się rozwiązywania problemów utoŝsamiał z uczeniem się reguł nadrzędnych, czyli łańcuchów lub połączeń reguł prostych dotyczących danej sytuacji problemowej. Silny wpływ na tego typu koncepcje pedagogiczne miały badania roli aktu twórczego w procesie dydaktycznym, prowadzone przez J. S. Brunera xi. Podstawowe znaczenie dla pochodzącego od Piageta czynnościowego ujęcia procesu dydaktycznego, ma połączenie dwóch teorii nauczania teorii reprezentacji wiedzy Brunera z teorią Gagnégo twórczego kształtowania pojęć. Powiązania pomiędzy kluczowymi pojęciami obu teorii wyjaśniają proces kształtowania pojęć i reprezentacji wiedzy (przedstawia go rys.2). Reprezentacja ikoniczna jest obrazem wykonania zadania, np. rysunkiem ilustrującym treść zadania, diagramem czy schematem blokowym. Niejasność, nieścisłość, luka w obrazie wykonywania zadania jest problemem w sensie informatycznym i prowadzi do jego rozwiązania poprzez ścisłe, symboliczne określenie warunków zadania i wykonywanych operacji tj. sformułowanie reprezentacji symbolicznej (np. napisanie programu komputerowego). Rys. 2 Reprezentacja wiedzy proces pojęciowania Źródło: Opracowanie własne na podstawie: W. Nowak, Konwersatorium z dydaktyki matematyki, PWN, Warszawa 1989, s Teraz juŝ moŝna określić reguły decyzyjne wykonywania przy spełnionych warunkach danych operacji, a całościowe powiązanie warunków reguł i operacji prowadzących do wykonania zadania da reprezentację enaktywną (np. symulację czy tablicę decyzyjną). Dopiero proces prowadzący od reprezentacji ikonicznej do enaktywnej kształtuje pojęcia dotyczące wykonania danego zadania. Zastosowanie jednocześnie obu prezentowanych w tych teoriach metod nauczania umoŝliwia kształtowanie u ucznia umiejętności tworzeni systemów reprezentacji wiedzy i korzystania z nich. Obecnie, nauczanie problemowe okazuje się niewystarczające do połączenia\n18 tych metod, bowiem nie kształtuje umiejętności niezbędnych do uczestniczenia w społeczeństwie informatycznym i bycia człowiekiem przedsiębiorczym, co oznacza, Ŝe nie pozwala w pełni przygotować ucznia do zadań, które będzie wykonywał lub musi wykonywać w Ŝyciu dorosłym. Taką rolę moŝe spełnić taki system nauczania, w którym uczeń będzie stopniowo wdraŝany do realizacji podstawowych funkcji systemu ekspertowego wspomaganego multimedialnie (obecnie najczęściej komputerowo), słuŝącego wykonywaniu wybranych zadań w procesie dydaktycznym, a takŝe będzie mógł brać czynny udział w tworzeniu systemów ekspertowych. Tak rozumiany system nauczania nazywamy nauczaniem ekspertowym. 4.2 Multimedialne projektowanie systemów ekspertowych W projektowaniu systemów ekspertowy wspomagających proces dydaktyczny wykorzystywane jest programowanie multimedialne. Przykładem programowania multimedialnego jest programowanie w języku LOGO mające na celu tworzenie przez ucznia na ekranie monitora indywidualnych geometrycznych światów, kierując tzw. Ŝółwiem, który te światy przędzie w formie geometrycznych rysunków. śółwie geometryczne, uwidocznione na ekranie, są ikonicznymi znakami Ŝółwi programistycznych, którymi ma kierować uczeń. Nie są więc abstrakcyjnymi tworami, ale fizycznymi, a ich ruch jest adekwatny do fizycznego ruchu. Warto przytoczyć tu słowa S. Paperta xii - Tak jak w przypadku Ŝółwia geometrycznego, Ŝółw fizyczny jest tworem interaktywnym, którym uczący się moŝe manipulować, tworząc środowisko do aktywnego uczenia się. Ale uczenie się jest aktywne nie tylko w sensie interakcji. W mikroświecie fizyki [fizyki Ŝółwia autor] uczniowie mogą utworzyć swój własny zestaw załoŝeń o mikroświecie i jego prawach i mogą sprawić by były one prawdziwe. Mogą kształtować codziennie rzeczywistość, mogą ją modyfikować i budować rzeczywistości alternatywne. Rzeczywistości alternatywne są zarazem wirtualnymi i mają formę programów pisanych w języku LOGO. Programy te zapisywane są w czytelnej, wizualnej postaci. Nie tworzą więc zwykłych ciągów instrukcji zapisanych w sposób linearny. Zapisywanie w kolejnych wierszach (czasami grupach wierszy) na ekranie monitora, instrukcji opisujących ruch Ŝółwia, pozwala uczniowi skutecznie monitorować, odpowiadający tym instrukcjom na ekranie, ruch Ŝółwia geometrycznego lub wyobraŝenie tegoŝ ruchu (patrz Rys.3), ustalając tym samym, w formie programu, dokładny scenariusz ruchu Ŝółwia. Rzeczywistością poznawczą dla ucznia w tym systemie multimedialnym jest rzeczywistość ruchu geometrycznego Ŝółwia, uwidoczniona na ekranie monitora. Ta rzeczywistość jest zarazem rzeczywistością wirtualną w systemie, w którym monitorowany jest fizyczny ruch ołówka podczas rysowania figur geometrycznych, ale takŝe monitorowany jest ruch dowolnych ciał fizycznych. Uniwersalistyczne działanie zasady adekwatności gwarantuje, Ŝe uczniowie, uczestnicząc w operacjach kierowania "Ŝółwiem, w stworzonych przez siebie wirtualnych rzeczywistościach, będą kształtować umiejętności poprawnego myślenia. Początkowo będą odkrywać swoją własną, róŝniącą się istotnie od przyjętej w nauce, logikę, matematykę i informatykę, ale dzięki uniwersalizmowi swych odkryć, z czasem dokonają generalizacji, która umoŝliwi im ostatecznie opanować fundamentalne pojęcia i prawa tych nauk. Rzeczywistość wirtualna Rzeczywistość poznawcza (program rysowania kwadratu (opis ruchu Ŝółwia po kwadracie) napisany w języku LOGO) OTO KWADRAT NAPRZÓD 100 PRAWO 90 NAPRZÓD 100 PRAWO 90 NAPRZÓD 100 PRAWO 90 NAPRZÓD 100 Oto ruch Ŝółwia po kwadracie śółw robi do przodu 100 kroków, Ŝółw skręca w prawo o 90 stopni, Ŝółw robi do przodu 100 kroków, Ŝółw skręca w prawo o 90 stopni, Ŝółw robi do przodu 100 kroków, Ŝółw skręca w prawo o 90 stopni, Ŝółw robi do przodu 100 kroków.\n19 Rys. 3 Przykładowe programowanie multimedialne w języku LOGO Źródło: E. Bryniarski, M. Chuchro, Rola adekwatności wytworów systemów multimedialnych w kształtowaniu umiejętności myślenia ucznia, Konferencja Naukowa Pedagogika i Informatyka Cieszyn 4-5 czerwca 2001 r, red. A.W.Mitas, Cieszym Zasady nauczania ekspertowego Na rys. 4 przedstawiony został, popularny wśród nauczycieli matematyki, rysunek, słuŝący jako środek dydaktyczny do wizualizacji dowodu (tj. poglądowego uzasadnienia dowodu) twierdzenia Pitagorasa. Wykorzystanie tego rysunku jest szczególnym przypadkiem systemu multimedialnego. Rzeczywistością poznawczą jest w nim system geometrii Euklidesa ze znanym sformułowaniem twierdzenia Pitagorasa zawierającym formułę a 2 + b 2 = c 2, ustalającą relację pomiędzy długościami boków trójkąta prostokątnego. Rzeczywistością wirtualną są natomiast puzzle, składające się z siedmiu płaskich przedmiotów, ilustrujących przedstawione na Rys. 4 trójkąty i kwadraty (komponenty), lub ich odpowiedniki wywoływane i przesuwane myszką na ekranie monitora komputera. Kontekst sytuacyjny jest tak ustalony, Ŝe elementy układanki monitorują pola powierzchni odpowiadających im figur geometrycznych, a przystawanie do siebie przedmiotów zbudowanych z tych elementów monitoruje równość pól powierzchni przystających figur geometrycznych. Rzeczywistość wirtualna Rzeczywistość poznawcza (Układanka z 7 figur) (Twierdzenie Pitagorasa) I b 2 II a 2 III IV kontekst sytuacyjny a 2 + b 2 = c 2 I IV c 2 II III Rys. 4 System multimedialny na przykładzie wizualizacji dowodu twierdzenia Pitagorasa.\n20 Źródło: E. Bryniarski, M. Chuchro, Rola adekwatności wytworów systemów multimedialnych w kształtowaniu umiejętności myślenia ucznia, Konferencja Naukowa Pedagogika i Informatyka Cieszyn 4-5 czerwca 2001 r, red. A.W.Mitas, Cieszym Zbudowanie, według scenariusza-układanki zgodnego z powyŝszym rysunkiem, dwóch przedmiotów (kompozycji) o kształtach przystających kwadratów, pozwala uczniowi, przy przyjętym kontekście sytuacyjnym, za pomocą jednego spojrzenia zrozumieć wyprowadzenie (dowód) twierdzenia Pitagorasa i uznać tym samym to twierdzenie za, w sposób oczywisty, prawdziwe. Mamy tu do czynienia z wyraźnym astosowaniem zasady adekwatności xiii w wykorzystywaniu środka informatycznego do reprezentowaniu wiedzy. Biorąc pod uwagę przyjęte pojęcia, zasadę tę moŝemy stosownie rozszerzyć tak, aby stosowała się do korzystania z dowolnych systemów multimedialnych i sformułować następująco: wytwory systemu multimedialnego są adekwatne do rzeczywistości poznawczej, przy zadanym kontekście sytuacyjnym, gdy budowa tych wytworów jest monitorowana w tym kontekście jako taka sama (izomorficzna do...), jak budowa pewnych przedmiotów w rzeczywistości poznawczej, a ponadto walory oraz wirtualne powiązania składników tych wytworów są monitorowane jako izomorficzne do odpowiednich cech oraz własności relacji, określających te przedmioty w rzeczywistości poznawczej. NaleŜy teŝ stosownie rozszerzyć treść pozostałych zasad korzystania ze środków informatycznych, tak aby dotyczyły korzystania z dowolnych systemów multimedialnych. Zasady te sformułujemy następująco: Zasada interaktywności system multimedialny powinien pobudzać do aktywnego uczestniczenia w tworzeniu i uaktywnianiu wytworów multimedialnych oraz korzystaniu z nich. Zasada operatywności (forsingu) system multimedialny powinien wymuszać wykonywanie przez uŝytkownika, opanowanych przez niego wcześniej standardowych operacji, sprzyjających adekwatnemu przekazaniu mu wiedzy i kształtowaniu umiejętności oraz tworzenie na ich podstawienie w moŝliwie najprostszy sposób nowych uŝytecznych operacji. Zasada efektywności im większa złoŝoność czynnościowa procesu uczenia się korzystania i samego korzystania z systemu multimedialnego, tym mniejsza efektywność komunikacji uŝytkownika z tym systemem, Stosowanie wymienionych zasad w procesie dydaktycznym nie moŝe być prawidłowe, jeśli nie będzie odpowiadało cechom psychofizycznym ucznia. Ten wymóg oznacza indywidualizację kształcenia, a więc uwzględnianie, w organizowaniu procesu dydaktycznego, stylu uczenia, talentu czy rodzaju inteligencji ucznia. W latach dziewięćdziesiątych XX w. Howard Gardner, profesor pedagogiki z Harvardu (USA) swoimi badaniami zakwestionował pogląd o jednej ogólnej inteligencji człowieka mierzonej wskaźnikiem IQ i utoŝsamianej z myśleniem logicznym, dobrze uzasadniając tezę, Ŝe kaŝdy człowiek jest potencjalnie uzdolniony, lecz na wiele sposobów. Inteligencja człowieka jest jego zdolnością do tworzenia i rozpoznawania wartości ogólnoludzkich oraz korzystania z nich. Zgodnie z takim rozumieniem inteligencji Gardner wyróŝnia następujące rodzaje inteligencji xiv : Językową obejmująca wartości kultury języka, Logiko-matematyczną obejmująca wartości logiczne oraz formalizację, Wizualno-przestrzenną obejmująca szeroko rozumiane wartości estetyczne kultury plastycznej (malarstwo, rzeźba), Kinestetyczną (motoryczną) wartości związane z opanowaniem ruchu ciała, Muzyczną (fonetyczną) wartości związane z posługiwaniem się dźwiękiem, Interpersonalną dotycząca komunikacji człowieka z człowiekiem, człowieka z maszyną, człowieka z przyrodą, Intrapersonalną dotycząca komunikacji człowieka z samym sobą. Wymienione rodzaje inteligencji w róŝnym stopniu występują u ucznia i składają się na talenty ucznia i styl uczenia określony przez takie czynniki jak xv : Sposób najłatwiejszego przyswajania doświadczeń (informacji) oraz korzystania z przyswojonych doświadczeń (informacji), Sposób porządkowania i przetwarzania doświadczeń (informacji),


Iwona Szynalik - zbiórka charytatywna | Siepomaga.pl\nBy nie stracić nadziei na pokonanie raka\nCel szczegółowy 1% 0101634 Iwona\nBadanie chemiowrażliwości na wybrane chemioterapeutyki, kontynuacja leczenia\nIwona Szynalik, 50 lat\nOsiek Mały , wielkopolskie\nJestem już po badaniu chemiowrażliwości, potrzebna jest dalsza pomoc w leczeniu...\ndzięki Waszemu zaangażowaniu udało mi się wykonać badanie, na które zbierałam środki za pomocą tej zbiórki. Jestem Wam za to bardzo wdzięczna.\nJednocześnie okazało się, że prawdopodobnie będę musiała przyjmować dodatkowe leki po chemioterapii, których koszt wyniesie ponad tysiąc złotych miesięcznie. Nie wiadomo jeszcze jak długo to potrwa, ale nie mogę sobie pozwolić na sytuację, że zostanę bez funduszy na leczenie. Dlatego też ta zbiórka pozostanie dalej otwarta, a ja raz jeszcze proszę Was o wsparcie... Mam nadzieję, że pomożecie mi walczyć o życie!\nWciąż pamiętam, jak pięknie było żyć ze świadomością, że jest się zdrowym człowiekiem. Dziś wiem, że z tamtego życia, życia zdrowego człowieka, mogłam korzystać jeszcze bardziej, bo dziś przyszło mi o nie walczyć... Od kilku lat zmagam się z nowotworem piersi. Wierzyłam, że chemioterapia i radioterapia przyniosą oczekiwany rezultat - choroba zostanie pokonana, a ja znów zacznę naprawdę żyć.\nGdy niemal dałam radę zapomnieć, co to znaczy bać się o własne życie, usłyszałam słowo, którego nie chciałam usłyszeć nigdy - wznowa... Ponowna przeszłam chemioterapię, a także operację usunięcia piersi. Niestety we krwi nadal krążą komórki rakowe.\nNa szczęście dowiedziałam się, że istnieje badanie, dzięki któremu jest możliwość dopasowania chemioterapii, która mogłaby zadziałać bezpośrednio na mój nowotwór! Początkowa radość szybko została przyćmiona informacją o kwocie badania. To około 15 tysięcy złotych! Wierzę, że badanie to pozwoli mi skutecznie pokonać raka, dlatego proszę, pomóż mi zdobyć pieniądze, dzięki którym nie będę się musiała dłużej bać o swoje życie!\n


Psi Patrol Pojazd akcji Autko wyścigowe Rocky | Pojazdy z figurkami Rocky Zabawki z serii TV \_ Psi Patrol Seria Główna\nPsi Patrol Pojazd akcji Autko wyścigowe Rocky\nWyścigowa śmieciarka z figurką Rocky'ego, wyposażona w ruchome kółka, od Spin Master z serii zabawek Psi Patrol.\nAutko wyścigowe Rocky zostało stworzone przez cieszącą się coraz większą popularnością firmę Spin Master. Zabawka ta pochodzi z serii poświęconej animowanemu serialowi dla dzieci pod tytułem Psi Patrol (Paw Patrol). Bajka ta opowiada o przygodach dzielnych szczeniaków pod przywództwem chłopca o imieniu Ryder. Każdy z piesków posiada inne umiejętności i każdy z nich porusza się innym pojazdem. Rocky jest kierowcą zielonej śmieciarki.\nTen pojazd akcji to zielona śmieciarka z pomarańczowymi i srebrnymi elementami. Wyposażona zostałam ona w cztery ruchome kółka, które zapewniają jej stabilną jazdę po powierzchniach płaskich. Za kierownicą śmieciarki zasiada oczywiście Rocky - szary kundelek, w charakterystycznym dla niego zielonym stroju i z zielono-biała czapeczka na głowie.\nTen wyścigowy pojazd Rocky'ego z pewnością przypadnie do gustu wszystkim małym fanom Psiego Patrolu. Dzięki możliwości skompletowania wszystkich piesków z pojazdami akcji, dzieci mogą bawić się w wyścigi pomiędzy szczeniakami. Auta są wykonane solidnie i z dbałością o szczegóły, będą więc cieszyć przez długi czas, dostarczając dzieciom świetnej zabawy.\nw zestawie znajduje się śmieciarka z Rockym\nwymiary pojazdu akcji: 10 x 8,3 x 5,8 cm\nkod producenta: 20064356


Kategoria: P - WWWstrony.pl - nowoczesny katalog stron www WITAJ! MAMY JUŻ 10 LAT!!! WSZYSTKIE WPISY DO NASZEGO KATALOGU SĄ DARMOWE!\nBlogi » (25)\nDzieci » (9)\nPrawo » (53)\nSerwisy społecznościowe » (4)\nPełny zakres spraw z kategorii prawa cywilnego, ochrony praw konsumentów, prawa rodzinnego, karnego i prawa spadkowego. Kancelaria z wieloma sukcesami i adwokat o dużej skuteczności i personalnym podejściem do klienta.\nszkolenia dla studentów pedagogiki (1), zabawki edukacyjne (2), konsultacje psychologiczne dla rodziców (1), schronisko dla osób bezdomnych (1), warsztaty dla rodziców (1), adwokat piła (1), logopeda (1), warsztaty i szkolenia dla rodziców (1), terapia grupowa dla dzieci (1), poradnia terapeutyczna dla dzieci (1), terapia logopedyczna (1), konsultacje psychologiczne (2), psycholog dla dzieci (1), trening umiejętności społecznych (1), zabawki sklep (1), schronisko z usługami opiekuńczymi (1), terapia ręki (1), terapia przygotowująca dla przedszkola (1), nosidełka dla dzieci (1), fizjoterapia dla dzieci (1)


🆘 Jak pozbyć się komarów? - Info dla Polaka - Ważne informacje: Polityka, Sport, Motoryzacja\nCiepłe powietrze, wysokie temperatury. W końcu na to czekaliśmy, bo wiosna za oknem w pełni. Niestety, wraz z taką pogoda uaktywniają się najwięksi wrogowie naszych letnich wieczornych nasiadówek – komary. O ile, aby pozbyć się komarów ze swojego otoczenia, najlepiej zaufać profesjonalnej firmie, jak na przykład tej zajmującej się odkomarzaniem w Żyrardowie, o tyle możemy wprowadzić kilka metod, które zapobiegną wlatywaniu komarów do domu.\n1. Powstrzymaj komary przed wejściem do Twojego domu\nJeśli chcesz mieć dom wolny od komarów, musisz najpierw upewnić się, że komary nie mają jak do niego wejść. Gdy zapada zmierzch i zachodzi słońce, szczelnie zamknij wszystkie drzwi i okna, jeśli nie masz jeszcze przymocowanych do nich siatek.\nPodczas gdy światło słoneczne w pewnym stopniu odstrasza komary, są one znacznie bardziej aktywne po zmierzchu. Aby pozbyć się komarów wewnątrz domu, możesz powstrzymać je przed wejściem.\nMożesz kupić moskitiery, które zablokują przestrzeń wokół Twoich drzwi i okien, skąd komary mogą dostać się do domu.\n2. Zatrzymaj komary przed rozmnażaniem się w domu\nJeśli zastanawiasz się, jak kontrolować komary w domu, kolejną rzeczą jest sprawdzenie, czy w domu nie ma miejsca, w którym komary się rozmnażają.\nWoda w basenie z klimatyzacji lub w ogrodzie może być pożywką dla komarów. Jeśli są umieszczone w domu, takie jak magazyny lub strychy kuchenne, gdzie układasz stare przedmioty, od czasu do czasu posprzątaj te obszary, ponieważ komary mogą tam zrobić gniazdo.\nWypełnij rowy piaskiem tuż przed domem, aby wokół domu było mniej komarów i upewnij się, że odpływy są regularnie zakrywane i czyszczone.\n3. Zachowaj rośliny odstraszające komary\nProstym sposobem na pozbycie się komarów w domu jest trzymanie roślin odstraszających komary w pomieszczeniach. Rośliny te można przechowywać w pokoju lub na biurkach, aby zapewnić dom wolny od komarów.\nNiektóre z tych roślin nie tylko odstraszą komary, ale także inne szkodniki. Rośliny te są zwykle mniejsze, dzięki czemu można je łatwo trzymać w domu, aby kontrolować komary w domu.\nNiektóre z roślin odstraszających komary w pomieszczeniach to nagietki, tulasi, trawa cytrynowa, cytronella (ta preferuje chłodniejszy klimat), mięta i kocimiętka.\n4. Trzymaj pokrojoną cytrynę i goździki w domu\nWypróbowaną i przetestowaną metodą na uzyskanie domu wolnego od komarów jest użycie cytryn z goździkami. Komary nienawidzą zapachu goździków i wszystkiego, co jest cytrusowe. Pokrój cytrynę na pół i włóż goździki do obu połówek.\nTrzymaj talerze tych cytryn nasączonych goździkami, aby pozbyć się komarów w domu. Jest to naturalny i nieszkodliwy środek odstraszający komary w pomieszczeniach.\n5. Użyj sprayu czosnkowego do zwalczania komarów\nJeśli nie chcesz używać sprayów na komary naładowane chemikaliami, prosty spray czosnkowy byłby świetny do domu bez komarów.\nZmiażdżyć lub zmielić kilka ząbków czosnku i przez jakiś czas gotować w wodzie. Wlej roztwór do butelki z rozpylaczem i spryskaj go w domu, aby zwalczać komary w domu.\nCzosnek ma kilka właściwości i może być stosowany w celu uniknięcia komarów w domu. Smród czosnku może być ostry, ale natychmiast zabija komary, zniknie i nie będziesz w stanie długo go wąchać.\n6. Trzymaj naczynie z wodą z mydłem\nCzy wiesz, że naczynie z wodą z mydłem może działać jako środek odstraszający komary w pomieszczeniach? Aby kontrolować komary w domu, możesz umieścić w domu szerokie naczynie z wodą z mydłem.\nUpewnij się, że naczynie jest wystarczająco namydlone, aby było pokryte bąbelkami. Możesz do tego użyć mydła do mycia naczyń lub detergentu.\nKomary przyciągają wodę. Ale kiedy usiądą na tym naczyniu z wodą z mydłem, zostaną uwięzione w bąbelkach i umrą, dając ci dom wolny od komarów.\n7. Zachowaj naczynie z piwem lub alkoholem\nJeśli masz piwo lub inny alkohol, jest to świetny sposób na pozbycie się komarów z domu. Po prostu trzymaj w domu naczynie z piwem lub alkoholem, aby kontrolować komary.\nKomary nie znoszą zapachu piwa i alkoholu, a ta metoda usunie komary z domu.\nTags: jak uchronić się przed komarem, komary


Cieplińskiego :: eOstroleka.pl\nOstrołęka 2021-09-15 19:12\nCzy ulica Cieplińskiego w Ostrołęce doczeka się budowy? Jest na to nadzieja, o czym w odpowiedzi na interpelację jednego z radnych pisał prezydent miasta. Na razie pozostaje jednak utwardzanie obecnej nawierzchni.\nOstrołęka 2021-09-03 13:11\nRadny Jerzy Grabowski zainteresował się stanem ulicy Cieplińskiego w Ostrołęce. - Proponuję wylanie, na tym newralgicznym odcinku drogi, tymczasowego dywanika asfaltowego lub położenie płyt drogowych typu MON - napisał w interpelacji do prezydenta miasta. Apeluje o interwencję w związku z tym, że w jesiennej porze mogą wystąpić obfite opady deszczu...\nMieszkańcy ul. Cieplińskiego chcą ograniczenia prędkości\nOstrołęka 2019-05-04 13:00\nCzy przy ul. Cieplińskiego powinno zostać wprowadzone ograniczenie prędkości na drodze żwirowej? Tak sądzą sami mieszkańcy, którzy przez jednego z radnych, zaapelowali do prezydenta Ostrołęki o konkretne działania.\nOstrołęka 2014-11-30 11:16\nWczoraj wieczorem na terenie budowy przy ulicy Cieplińskiego wybuchł pożar. Ogień strawił baraki socjalne.