Zapalna choroba nerek u mężczyzn: Objawy - Kliniki September\nChoroba nerek u mężczyzn Objawy Leczenie\nTrudności z oddawaniem moczu u mężczyzn najczęściej występują na tle patologii układu moczowo-płciowego.\nKrew w moczu mężczyzn ma wiele przyczyn, które wymagają obowiązkowej diagnostyki laboratoryjnej.\nNefroptoza występuje najczęściej u kobiet.\nCzując się niezdrowo lub dyskomfort w obszarze nerek, musisz udać się do lekarza.\nból tępego charakteru w dolnej części pleców, bolesne odczucia po zniesieniu ciężkości, wysokie ciśnienie krwi, obecność krwi w moczu.\nPrawidłowe ujawnienie objawów i przyczyn chorób nerek to połowa drogi do rekonwalescencji.\nAnuria, która charakteryzuje się zatrzymaniem moczu w pęcherzu moczowym. Patologia prowokuje naruszenie krążenia krwi w nerkach i wpływa na ciało na poziomie rozlanym: Ostre zatrzymanie moczu, w którym pacjent odczuwa ból w dolnej części brzucha. Objaw ten występuje na tle powstawania kamieni w nerce, gruczolaku prostaty lub guzie pęcherza moczowego, który jest naznaczony krwawym wydzielaniem w moczu. Patologię obserwuje się w przypadku stanu zapalnego miąższu, kielicha lub miednicy narządowej.\nAby sprowokować chorobę może być dużo wysiłku fizycznego na ciele.\nSposoby leczenia choroby obejmują leczenie lub operację.\nStrąki fasoli są doskonałym uzupełnieniem zarówno dla chorych, jak i zdrowych ludzi.\nData: 09-02-2015 Liczba wyświetleń: 214 Ocena: 59\nPierwsze oznaki choroby nerek Konsekwencje zapalenia nerek\nPodwyższone lub podgorączkowe (temperatura 37 stopni lub wyższa) w organizmie. Mętny kolor moczu. Krwawe oddawanie moczu. Ból w dolnej części pleców. Obrzęk twarzy, kończyn i brzucha. Utrata apetytu i ciągłe pragnienie. Sucha skóra i usta. Szybkie zmęczenie i osłabienie całego ciała.\nAnuria - zatrzymanie moczu w pęcherzu moczowym. Dysuria - szybkie lub mimowolne oddawanie moczu. Hematuria - oddawanie moczu z krwią; jest zwiastunem gruźlicy lub guza nerki. Ostra niewydolność nerek jest naruszeniem odpływu moczu; może rozwijać się na tle patologii naczyń krwionośnych. Zespół nerczycowy jest objawowym zespołem różnych chorób i patologii nerek.\nUkład nerek jest jednym z najbardziej wrażliwych systemów w ludzkim ciele. Nerki są połączonym organem w kształcie dużej fasoli i znajdują się w bocznym rzucie między kręgami lędźwiowymi i piersiowymi. Nerki wykonać nie tylko funkcję wydzielania, a także udział w procesach metabolicznych i reakcji tworzenia się krwinek, tak, że wszelkie nieregularności w organie oczywistym brakiem w funkcjonowanie różnych systemów. Choroby nerek często dotyka kobiety, ponieważ aktywność immunologiczna u kobiet jest związany z hormonalnym, że nawet w przypadku braku patologii układu hormonalnego są często niestabilne.\nU mężczyzn choroby nerek występują zwykle z ciężką hipotermią, obniżoną odpornością, siedzącym trybem życia, który przyczynia się do zastoju krwi w narządach miednicy. Szkodliwe nawyki, uzależnienie od toksycznych substancji i preparatów, obfitość w diecie słonych i pikantnych potraw - wszystko to może stać się czynnikiem prowokującym i prowadzić do zakłócenia podstawowych funkcji układu nerkowego. Terminowe rozpoznanie choroby nerek komplikuje fakt, że większość mężczyzn nie konsultuje się z lekarzem po pojawieniu się pierwszych objawów i woli być traktowana w domu z ludowymi przepisami lub lekami zalecanymi przez znajomych.\nChoroby układu nerek u mężczyzn\nNajczęstsze patologie nerek u kobiet i mężczyzn to procesy zapalne, które często są zakaźne i rozwijają się na tle wtórnej infekcji miąższu nerek. Odmiedniczkowe - zapalenie nerek, w wyniku kontaktu z zakażenia w krwiobiegu - występuje u około 40% mężczyzn, podczas gdy połowa choroba jest w postaci przewlekłej i charakteryzują się często nawrotów (co najmniej 1 raz na rok).\nCięższą postacią zapalenia jest kłębuszkowe zapalenie nerek. W przeciwieństwie odmiedniczkowe zapalenie nerek, w którym tylko zakażonej tkanki miąższowe miedniczki nerkowej i kubka, kłębuszkowe zapalenie nerek proces zapalny związany w kłębuszkach nerkowych - kłębuszków. Nieleczona odmiedniczkowe zapalenie nerek i kłębuszkowe zapalenie nerek może doprowadzić do poważnych powikłań, na przykład, przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego, pęcherza moczowego lub kamica nerkowa.\nKamica nerkowa (kamica nerkowa i kamica nerkowa) to kolejna powszechna patologia charakteryzująca się powstawaniem szczawianów w nerkach i moczowodach. Szczawiany są lepkim piaskiem i kamieniami, składającymi się z soli i estrów kwasu szczawiowego. Choroba objawia się wyraźnym zespołem bólowym, kolką nerkową i może powodować ostrą niewydolność nerek. Około 7,1% przypadków z nagłym zablokowaniem nerek i moczowodów następuje po śmierci pacjenta.\nCzynniki rozwoju przewlekłej choroby nerek\nInne choroby nerek, które mogą wystąpić zarówno u mężczyzn, jak iu kobiet, obejmują:\njednostronna lub obustronna torbiel nerki;\nNefroptoza ("wędrująca nerka") - u mężczyzn występuje niezwykle rzadko.\nWażne! Najniebezpieczniejszą chorobą nerek z wyjątkowo niekorzystnym rokowaniem życia jest rak. Oznaki złośliwego tworzenia się w nerkach mogą być nieznacznie zauważalne w patologii 1-2 etapów, dlatego konieczne jest poznanie, jakie objawy mogą być przejawem procesu onkologicznego i co należy zrobić, gdy się pojawią.\nObraz kliniczny każdej choroby nerek może się różnić w zależności od wieku mężczyzny, jego stylu życia, stanu układu odpornościowego. Na przykład, ból w obrębie miednicy - jeden z typowych objawów choroby w nerkach - wiele postrzegają w wyniku siedzącego trybu pracy i siedzący tryb życia (zwłaszcza mężczyzn na służbie zmuszony dużo czasu spędzać w pozycji siedzącej, na przykład, sterowniki). Prognozy leczenia chorób układu nerkowego są całkiem korzystne, jeśli terapia rozpoczyna się we wczesnym stadium, a proces nie przeszedł do postaci przewlekłej.\nObjawy w procesach zapalnych w nerkach mogą mieć lokalną lokalizację lub układowy (ogólny) przebieg. Typowym lokalnym objawem zapalenia nerek jest zespół bólowy. Główną lokalizacją bólu jest obszar lędźwiowy, ale w rzadkich przypadkach ból może promieniować do obszaru kości ogonowej, pośladki, kości krzyżowej i pachwiny. Najczęściej łączona klinika występuje w wyliczonym odmiedniczkowym zapaleniu nerek, jak również w niedrożności moczowodów związanych z blokadą złogów. Charakter bólu jest nudny, bolesny, być może napadowy. Nasilenie zespołu bólowego rzadko zależy od aktywności fizycznej lub pozycji ciała.\nNerka z odmiedniczkowym zapaleniem nerek\nKłębuszkowe zapalenie nerek lub odmiedniczkowe zapalenie nerek, gdy została wywołana przez czynnik zakaźny, pacjent jest zespół ostrego zatrucia, co przejawia się następującymi cechami:\nwzrost temperatury ciała (w ciężkich przypadkach może dochodzić do 40 °);\ndreszcze w połączeniu z poceniem się i gorączką;\nPrzy szybkim rozprzestrzenianiu się infekcji możliwy jest pojedynczy wyrzut wymiotów, masy wymiotne nie mają ostrych zapachów i nie zawierają niestrawionych cząstek.\nLeczenie pierwszej linii obejmuje leki penicylinowe oparte na ampicylinie lub amoksycylinie: "Ospamox","Amoksycylina","Panklav". Środki przeciwbakteryjne o szerokim spektrum działania mają dobry efekt, na przykładMetronidazol". W przypadku podejrzenia zakażenia grzybiczego wskazane jest stosowanie układowych środków przeciwgrzybiczych: "Flukonazol","Nystatin"Lub"Mikonazol".\nKłębuszkowe zapalenie nerek - bardziej ciężką postać zapalenia, który jest 90% pacjentów zdiagnozowano w przewlekłej postaci, i przepływa przez długi czas (niektórzy mężczyźni indolent zapalny może trwać dłużej niż 10-15 lat). Patologia charakteryzuje się przewlekłym zespołem obrzęku, osłabieniem, podwyższonym ciśnieniem krwi.\nNerki z kłębuszkowym zapaleniem nerek\nKliniczne objawy zapalenia kłębuszków nerkowych zależą od postaci choroby i są wymienione w poniższej tabeli.\nKłębuszkowe zapalenie nerek - krótki opis choroby\nWażne! Objawy zaburzeń oddawania moczu z odmiedniczkowym zapaleniem nerek i kłębuszkowym zapaleniem nerek zwykle nie występują. Jeśli człowiek doświadcza fałszywego pożądania opróżniania pęcherza lub bolesności podczas oddawania moczu, przyczyną jest najprawdopodobniej zakaźne zapalenie pęcherza.\nObjawy i konsekwencje kłębuszkowego zapalenia nerek\nChoroba ma charakter autoimmunologiczny, dlatego radykalna terapia jest niemożliwa. Poza zaostrzeniem, w większości przypadków stosuje się nefroprotekcję - zestaw środków, w tym korektę leczenia, specjalną dietę i zmiany stylu życia.\nWideo - kłębuszkowe zapalenie nerek: diagnostyka i leczenie\nCzęstym powodem pojawienia się bolesnych odczuć w okolicy lędźwiowej u mężczyzn jest choroba kamienia nerkowego, w której w różnych częściach układu nerkowego tworzą się fałdy. Objawy patologii zależą od wielkości szczawianów i ich lokalizacji. Małe kamienie i piasek mogą pozostawić bez bólu w moczu, podczas gdy pacjent często nawet nie wie o swojej chorobie. Jeśli wielkość kamieni osiąga 3 mm, mężczyzna zauważa charakterystyczne objawy, na przykład rezi podczas opróżniania pęcherza. W przewlekłej kamicy nerkowej bez zaostrzenia patologia objawia się umiarkowanymi tępymi bólami w plecach i talii. W analizie moczu można wykryć ślady krwi, rzadziej zawiesinę krwi określa się wizualnie bez użycia metod laboratoryjnych.\nKamica moczowa od wewnątrz\nZaostrzenie kamicy nerkowej ma wyraźną symptomatologię, która może obejmować następujące objawy:\nostry ból cięcia w dolnej części pleców z możliwym napromieniowaniem w pachwinie (kolka nerkowa);\nzespół bólowy spastyczny charakter, którego główną lokalizacją jest również dolny odcinek lędźwiowy;\nwymioty i nudności (często na tle normalnej temperatury ciała);\npojawienie się kropli krwi, żył śluzowych i zawiesin krwi w moczu.\nLeczenie kamicy nerkowej polega na diecie bezsolnej, przyjmującej leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwskurczowym ("Drotaverine","Papaverin","Baralgin","Spazmalgon"), Diuretics ("Furosemid"). Przy dużych ilościach złogów stosuje się leczenie chirurgiczne.\nZwróć uwagę! Sposób litholysis - zabiegi terapeutyczne, mające na celu rozpuszczenie kamieni - skuteczne tylko wtedy, gdy kwas moczowy kamica złogów nierozpuszczalne sole utworzone z kwasu moczowego (moczanowej).\nniewydolność nerek - ogólny termin opisujący każde naruszenie czynności nerek, w której ciało nie może poradzić sobie z obciążeniem fizjologicznej i wymaganą stałą terapią zastępczą (dializy), aby zachować żywotność organizmu. Ostra niewydolność rozwija się w wyniku patologicznych skutków na nerki toksycznych i innych czynników. Choroba może rozwinąć się na tle krwotocznych, zakaźnych, szoków bólowych, a także ciężkiego zatrucia lekami, jeśli pacjent podjął krytyczną dawkę.\nObjawy zapalenia stawów u mężczyzn można rozważyć:\nkrytyczny spadek dziennej diurezy (do 400 ml dziennie);\nnaruszenie równowagi wodno-elektrolitowej, objawiającej się obrzękiem i niestabilnością ciśnienia krwi;\nJeśli pacjent otrzyma niezbędną pomoc w czasie, mającą na celu wyeliminowanie przyczyny patologii, diureza może zostać przywrócona z minimalnymi konsekwencjami dla układu naczyniowego, serca i krwioobiegu.\nW przypadku braku odpowiedniej terapii przez 2-4 tygodnie, niewydolność nerek zmienia się w postać przewlekłą, a pacjent ma typowe objawy kliniczne: trwałe osłabienie, nagłe bóle głowy, niedokrwistość. Mężczyzna może uzyskać presję, sen jest zepsuty. Przy stabilnym spadku odporności można rozwinąć zapalenie wielonerwowe - wielokrotne uszkodzenie nerwów obwodowego układu nerwowego.\nZwróć uwagę! Rzadkie objawy niewydolności nerek typu przewlekłego to zaburzenia dyspeptyczne objawiające się bólem brzucha, zaburzeniami trawienia, niestabilnymi stolcami. Około 3,8% pacjentów miało swędzenie skóry w okolicy brzucha, niezwiązane z zakaźnymi zmianami skóry lub narządów wewnętrznych.\nDiuretyki są stosowane na wczesnym etapie. W przypadku etiologii cukrzycowej przepisuje się preparaty insuliny. Jeśli choroba jest komplikowana objawami reumatyzmu, wskazane jest stosowanie glukokortykoidów.\nWideo - Niewydolność nerek\nJest to ciężka patologia ogólnoustrojowa o wysokim stopniu progresji, charakteryzująca się ekspansją miedniczek nerkowych i kalców oraz stopniowo prowadzącą do procesów zanikowych w tkance miąższowej. Kliniczne oznaki patologii są nieliczne i często są postrzegane przez mężczyzn jako przejawy innych chorób niezwiązanych z funkcjonowaniem nerek. Może występować w jamie brzusznej o różnej intensywności i charakterze, naruszeniu diurezy, wtórnego zapalenia nerek, wywołanego stagnacją moczu i stworzeniu sprzyjających warunków do rozwoju patogennych kolonii.\nWodonercze. Różnica między zdrowymi a prawie chorymi\nObjawem diagnostycznym, który pozwala podejrzewać pacjenta wodonercza, jest wykrycie formacji w bocznej projekcji ściany brzucha podczas obmacywania brzucha. Jeśli taki objaw zostanie wykryty, mężczyzna zostanie wysłany na badanie ultrasonograficzne i renografię - badanie nerek za pomocą kamery gamma, które przeprowadza się po dożylnym podaniu materiału radioaktywnego. Szczególną metodą diagnostyczną jest urografia (badanie rentgenowskie układu nerkowego).\nLeczenie obejmuje stosowanie leków moczopędnych (Furosemid) i środki spazmolityczne oparte na drotawinie.\nFurosemid w postaci tabletek\nCo zrobić z chorobą nerek?\nJeśli człowiek zauważył jakiekolwiek objawy (lub ich kombinację), które mogą być przejawem zaburzeń czynności nerek, należy udać się do lekarza i przeprowadzić serię badań, w tym ocenę laboratoryjnego moczu i morfologii krwi. Leczenie powoływane jest z uwzględnieniem diagnozy, stopnia zaburzeń czynnościowych, objawów i wieku pacjenta. Starsi mężczyźni mogą wymagać dostosowania schematu dawkowania.\nTerapia antybakteryjna w chorobie nerek jest wskazana w infekcyjnym charakterze patologii, na przykład w przypadku odmiedniczkowego zapalenia nerek. Leki spazmolityczne stosuje się w leczeniu bólu spazmatycznego i objawów kamicy nerkowej. Gdy stagnacja moczu i wyraził zespół obrzęku pokazuje zużycie diuretyków i opłat. Najbardziej oszczędnym działaniem w procesach zapalnych i stagnacyjnych są leki z komponentów roślin: "Kinefron","Brusniver","Urolean".\nFormularz wydania leku Urolean\nPrawie wszystkie zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerkowego oprócz leczenia farmakologicznego wymagają przestrzegania określonej diety z ograniczeniem lub całkowitym wyeliminowaniem soli. Maksymalna ilość soli, jaką może konsumować pacjent, wynosi 5 gramów dziennie. Limit jest także następstwem spożycia pikantnych potraw i potraw z dodatkiem octu, ponieważ podrażniają tkanki znajdujące się w stanie zapalnym i sprzyjają krzepnięciu soli. W przypadku silnego zespołu obrzęku konieczne są ograniczenia dotyczące cukru i słodyczy, ponieważ produkty te przyczyniają się do obfitego spożycia płynu (przekraczającego ustaloną normę fizjologiczną) i nasilenia objawów patologicznych spowodowanych zatrzymaniem płynów w tłuszczu podskórnym.\nTorbiel miąższu nerki (intraparenchymal)


Bohdan Butenko obchodzi 80 urodziny - Styl życia - rp.pl\nAktualizacja: 08.02.2011, 04:03\nBohdan Butenko obchodzi 80 urodziny\nWymyślił Gucia i Cezara, Gapiszona i Kwapiszona. Rysował komiksy, tworzył scenografie i lalki do spektakli. Przede wszystkim ilustrował książki – w pracach magisterskich, które o nim napisano, doliczono się ponad 220 tomów. Bohdan Butenko obchodzi dziś 80. urodziny\nMiał osiem lat, kiedy z rodzinnej Bydgoszczy przeprowadził się do Warszawy. Miesiąc wcześniej wybuchła wojna. Mimo burzliwych wydarzeń, których był świadkiem, pozostaje wierny stolicy. Tu urodzili się znani już trzeciemu pokoleniu czytelników bohaterowie. Poniżej dalsza część artykułu\n[srodtytul]Szklana przygoda [/srodtytul]\nCharakterystyczna czapeczka z pomponem, sympatyczny uśmiech. Oto Gapiszon. Jeden z najsłynniejszych polskich bohaterów komiksowych pojawiał się m.in. w nieistniejącym już piśmie „Miś”. Ale zrobił też karierę na małym ekranie.\nJak opowiadał Bohdan Butenko, w naszym weekendowym cyklu „Moje miasto”, Gapiszon został stworzony w 1958 roku na potrzeby telewizji. Ta postać była bohaterem pierwszego – i na dodatek animowanego – programu dla dzieci.\nAudycję realizowano w studiu mieszczącym się w teatralnej sali Pałacu Kultury i Nauki. Rysunki powstawały na bieżąco na szklanych taflach.\n„Przygody Gapiszona” emitowane były jako „Wieczorynka” od początku lat 60. ubiegłego wieku. Ponad dziesięć lat później, o tej samej porze, maluchy poznawały przygody kolejnych bohaterów wymyślonych przez Butenkę.\nGucio był niezdarnym hipopotamem, Cezar – rozważnym psem. Obaj chętnie pomagali przyjaciołom i gotowi byli wyruszyć z widzami w podróż do nieznanych krain.\nPoza czarno-białymi telewizyjnymi epizodami, w wersji drukowanej Gapiszon, Gucio i Cezar mieli barwne przygody. Inaczej niż Kwapiszon z pierwszego polskiego fotokomiksu.\nHistoryjki z przełomu lat 70. i 80. zeszłego stulecia powstały w technice kolażu. Łączyły rysunek z fotografią. Warszawskie tło dopełniało przygody głównego bohatera – harcerza, który prześcigając się w fortelach, umykał przed dwoma stołecznymi cwaniakami: Faworytem i Kompanem.\n[srodtytul]Kreska na stałe [/srodtytul]\nCharakterystyczny styl sprawia, że ilustracji Bohdana Butenki nie sposób pomylić z żadną inną. Chociaż jako student Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych pobierał nauki u mistrza Szancera, pozostał wierny kresce przypominającej dziecięce rysowanie. Takie ilustracje od 1955 roku zjednują mu czytelników. Przygotował dla nich ponad 22o książek.\nW minionym roku niestrudzony rysownik oddał w ich ręce kolejne tomiki: „PKP, czyli Poczet Królów Polskich”, „Ciotka, my i reszta świata”, „Ołówek i Myszka” Sitkiewicza, „Gucio zaczarowany” oraz „Zielone pomarańcze, czyli PRL dla dzieci”.\n1 lutego Bohdan Butenko odebrał Nagrodę Specjalną Fundacji „ABC XXI – Cała Polska czyta dzieciom”. Trudno o lepszy urodzinowy prezent od czytelników.\n[link=http://www.zyciewarszawy.pl/artykul/565032.html]Czytaj w "Życiu Warszawy"[/link]\nWszyscy znali Bohdana Butenkę


Wysokotemperaturowa pompa ciepła powietrze-woda HRC - 11kW - 230V, Groblice, BRANN, produkt, usługa - ogrzewanie.info.pl\nogrzewanie.info.pl id59101 00.00 PLN ogrzewanie.info.pl 5 5\nkom.: 797 727 403\nkom. : 506 931 303\nHRC-11 to wysokotemperaturowa pompa ciepła powietrze-woda o mocy maksymalnej 10,1kW, oparta na kompresorze typu scroll.\nPodgrzewanie wody do 70°C;\nWykorzystanie darmowej energii z otaczającego powietrza;\nBrak częstych lub niekontrolowanych uruchomień;\nTrwałość komponentów urządzenia;\nNiższe zużycie energii przez wentylator;\nCicha praca zapewniona przez:\n- Specjalną - trójwymiarową - budowę kompresorów,\n- Niskoobrotowy wentylator z 7 aerodynamicznymi łopatkami,\n- Specjalnie zaprojektowany przepływ powietrza\nCicha praca pompy ciepła praca zapewniona przez:\nzróżnicowaną szybkość obrotów wentylatora w zależności od 3 trybów pracy kompresorów (od 250 do 650 obr./min);\nspecjalnie zaprojektowane 7 łopatek wentylatora;\ntrójwymiarową budowę kompresorów;\ngumowe wytłumienie oraz izolację dźwiękową.\nzastosowanie materiałów wysokiej jakości.\nlepszy współczynnik wydajności dzięki trybom pracy kompresora;\nzredukowana prędkość wentylatora podczas sezonów przejściowych zapewnia do 3 razy mniejsze zużycie energii;\nzużycie energii elektrycznej przez pompę to 80 W zamiast 300 W;\nskrócone okresy odmrażania.\nSpecjalny czynnik chłodniczy\nPojemność to 0,75 kg\nPompy ciepła Auer nie wymagają obsługi specjalistów chłodnictwa, tak więc koszty instalacji są niższe, ze względu na brak rur chłodniczych miedzy jednostką zewnętrzną i wewnętrzną. Ponadto niższe jest koszt rocznego przeglądu, ponieważ jest tylko 1 typ czynnika chłodniczego tylko w 1 jednostce.\nCzynnik chłodniczy R 290 (propan) podczas gdy większość produktów zawiera R140 i/lub R134.\nWysoka wydajność nawet przy temperaturze zewnętrznej -20°C\nNiskie przepływy wody\nCzujnik ogrzewania umieszczony jest na powrocie ogrzewania co umożliwia precyzyjną regulację.\nSpecjalna anty-zamarzaniowa konstrukcja redukuje ilość i czas cykli odmrażania.\nWiększa powierzchnia absorbera ciepła.\nTeflonowa powłoka absorbera ciepła.\nPojemnik na odzyskaną wodę znajduje się nad kompresorami co zapobiega utracie ciepła.\nSystem opóźnienia wentylatora osusza absorber ciepła po każdym cyklu odmrażania.\nSterowanie poprzez wewnętrzny moduł sterujący\nKonstrukcji: kompresory nie znajdują się obok absorbera ciepła ale pod nim. Ich ciepło redukuje efekt zamarzania. Ponadto efekt ten redukowany jest przez rozgrzaną rurę cieczy znajdująca się pod pojemnikiem na kondensat.\nSystemowi opartemu na dwóch czujnikach uruchamia cykl odmrażania tylko w razie potrzeby, podczas gdy konkurencyjne produkty mają okresowe odmrażanie.\nAuer zapewnia łatwy dostęp do wszystkich komponentów urządzenia.\nPort USB umożliwia rejestrację pracy z 48 godzin, pomagając serwisantom w rozwiązywaniu problemów.\nAbsorber ciepła z anty-zamarzającą teflonową powierzchnią o wysokiej wydajności zapewnionej dzięki nadwymiarowej powierzchni oraz warstwowej konstrukcji (taka budowa redukuje hałas i efekt zamarzania).\nDuża powierzchnia wymiennika ciepła wykonanego ze stali nierdzewnej 316 L.\nWyposażenie obejmujące zestaw hydrauliczny (2 giętkie rury, 1.5 m dł. Z odpowietrznikiem ręcznym i końcówkami montażowymi), 1” zawór z filtrem i 10 m kablem do podłączenia pompy ciepła z modułem sterującym.\nAkcesoria dodatkowego obiegu grzewczego.\nCzujnik temperatury wody użytkowej.\nZawór z filtrem: 3/4” lub 1” lub 1 ¼”\nZewnętrzny kabel odmrażania.\n20 m kabel do podłączenia pompy ciepła z modułem sterującym.\nAuer Ciepło-Tech HRC pompa ciepła pompa ciepła powietrze-woda wysokotemperaturowa pompa ciepła\nPrzewodowy termostat pokojowy HEATTEC HTD100WIFI-E\nPompa ciepła do podgrzewu CWU CYLIA AIR\nRozdzielacz do budynków wielorodzinnych MDC / MD2V\nTransparentna folia grzewcza EX310\nRozdzielacz do budynków wielorodzinnych MTHC / MTH2V\nCentrala dystrybucji energii cieplnej i C.W.U. LOGIX\nRozdzielacz strefowy HP2\nBuforowy zbiornik rozdzielczy ONIX CF S\nBuforowy zbiornik rozdzielczy ONIX CF\nRozdzielacz strefowy HP3\nSterownik dodatkowych obiegów grzewczych THORIX Evolution 2C\nElektryczny kocioł dwufunkcyjny GIALIX DS\nPompa ciepła do podgrzewu CWU CYLIA AIR 1W


Wspólnota nr 5/1297 z dnia 07.03.2020 - Archiwum\nNr 5/1297 - marca 7, 2020\n30 lat i co dalej? Wyzwania stojące przed samorządem terytorialnym\nOstatnie 30 lat było z pewnością złotym wiekiem polskiej samorządności. Duży zakres kompetencji, relatywnie niezależne od władzy centralnej źródła dochodów oraz silna legitymacja wyborcza stawia polskie wspólnoty lokalne i regionalne w jednej z najlepszych pozycji w Europie i na świecie. Za tymi uprawnieniami idą konkretne rezultaty. Polskie samorządy są największym inwestorem w całym sektorze publicznym. Szczególnie istotną pracę wykonały w zakresie wykorzystania środków unijnych.\n2 września ubiegłego roku naukę na różnych poziomach edukacji rozpoczęło ok. 4,6 mln uczniów z blisko 24 tys. szkół. Dzisiejsze szkoły w różnym stopniu mierzą się z wieloma niewiadomymi i wyzwaniami, które w obliczu nakładających się roczników przybierają na sile. W tej codziennej batalii nietrudno zapomnieć o sprawach najważniejszych, dlatego zatrzymajmy się na chwilę i pomyślmy o bezpieczeństwie uczniów.\nGminna szkoła wykształci realizatorów dźwięku i producentów muzycznych\nTa wiadomość obiegła Polskę: szkoła w Michałowie tworzy klasę disco polo! Ale to uproszczenie. Uczniowie poznają tajniki pracy realizatora dźwięku, produkcji muzycznej, dowiedzą się, jak nagrywać partie wokalne i instrumenty oraz jak tworzyć podkłady muzyczne.\nOddolne zmiany, czyli sposób na lepszą edukację\nOd pięciu lat w polskich szkołach działa program „Ogarnij inżynierię”, łączący edukację STEAM i technologię druku 3D. Nauczyciele doskonalą swoje umiejętności i otrzymują narzędzia, dzięki którym mogą realizować podstawę programową w innowacyjny sposób. A dzięki zaangażowaniu samorządów we wspieranie edukacji, do programu dołączają całe dzielnice, gminy i miasta.\nZwiązek Miast podsumowuje swoje prace\n5 i 6 marca br. we Wrocławiu odbywa się doroczne Zgromadzenie Ogólne Związku Miast Polskich. Z tego okazji zarząd związku przygotował krótkie podsumowanie swoich prac.\n„PFR dla miast” wesprze samorządy w tworzeniu innowacyjnych miast\nNajwiększa baza miejskich innowacji, program edukacyjny skierowany do samorządowców oraz konkurs „Miasto Przyszłości 2050”, w którym zwycięskie miasto ma szansę na sfinansowanie innowacyjnych rozwiązań – to oferta najnowszego programu „PFR dla Miast” realizowanego przez Polski Fundusz Rozwoju.\nKontrole podmiotów odbierających odpady komunalne\nLipcowa nowelizacja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nałożyła na wójtów, burmistrzów i prezydentów miast nowe obowiązki w zakresie kontroli podmiotów odbierających odpady komunalne. Począwszy od września 2019 r. powinny one odbywać się co najmniej raz na dwa lata.\nWygaśnięcie zezwolenia na zbieranie odpadów – interpretacja przepisów\nMinister klimatu wydał pod koniec lutego objaśnienia prawne dotyczące stosowania przepisu art. 14 ust. 4 oraz art. 10 ustawy z 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw. Chodzi o wyjaśnienie wątpliwości w zakresie określenia wymagań dotyczących zbierania lub przetwarzania odpadów, jeżeli ich posiadacz nie złoży – poprawnego formalnie – wniosku w terminie. Minister uważa, że za złożenie wniosku należy uznać również złożenie go w wyznaczonym terminie.\nNowe PZP: Klauzule abuzywne\nArtykułem poświęconym klauzulom abuzywnym w umowach o zamówienia publiczne rozpoczynamy cykl przybliżający najważniejsze zmiany Prawa zamówień publicznych, które wejdą w życie już w przyszłym roku. W związku z małym zainteresowaniem zamówieniami publicznymi ze strony wykonawców ustawodawca postanowił zabezpieczyć również ich interesy wprowadzając katalog klauzul niedozwolonych w umowach. Ma to zachęcić firmy do większego uczestnictwa w postępowaniach. Pojawia się jednak pytanie, czy określony katalog jest rzeczywiście wystarczający.\nElektronizacja zamówień publicznych – orzecznictwo\nW poprzednim numerze „Kuriera prawnego” omawialiśmy najciekawsze wyroki Krajowej Izby Odwoławczej w kontekście elektronizacji zamówień publicznych w zakresie formy sporządzenia oferty oraz składania i otwarcia ofert. Tym razem przyjrzymy się orzecznictwu dotyczącemu podpisów elektronicznych oraz komunikacji pomiędzy zamawiającymi a wykonawcami.\nOdpowiedzialność za szkodę z tytułu niezgodnej z prawem decyzji\nKażdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Powstanie roszczeń odszkodowawczych z powodu wydania niezgodnej z prawem decyzji uwarunkowane jest spełnieniem następujących przesłanek: adresat decyzji poniósł szkodę, szkoda jest wynikiem wydania niezgodnej z prawem decyzji, istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji a poniesioną szkodą, wydanie decyzji niezgodnej z prawem jest stwierdzone we właściwym postępowaniu.\nRozliczenie wynagrodzenia prowadzącego punkt przedszkolny\nDotacje dla niepublicznego punktu przedszkolnego mogą być wykorzystywane na wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej (również na podstawie umowy cywilnoprawnej) w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce oraz osoby fizycznej prowadzącej przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego, szkołę lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełni funkcję dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki albo prowadzi zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego. Należy jednak pamiętać, że dla innej formy przedszkolnej, jaką jest punkt przedszkolny, nie powołuje się organu – dyrektora przedszkola.\nInnowacyjny elektroniczny system obsługi opłaty miejscowej w Brennej\nDzięki digitalizacji danych gmina ma dostęp do różnego rodzaju statystyk i zestawień dotyczących ruchu turystycznego i bazy noclegowej. System wspomaga również prowadzenie akcji zachęcającej turystów do uiszczania opłaty miejscowej poprzez rabaty na rozmaite atrakcje.\nMiasto nagradza najlepsze remonty\nTrwa 12. edycja konkursu „Nowa elewacja” zorganizowanego przez magistrat w Piotrkowie Trybunalskim, który ma nakłonić właścicieli zniszczonych kamienic do remontu, a przez to udziału we wspólnej rewitalizacji starówki. Rozstrzygnięcie zaplanowano do końca czerwca.\nOświadczenie majątkowe nowego skarbnika\nObowiązkiem nowo zatrudnionego skarbnika gminy jest złożenie oświadczenia majątkowego w terminie 30 dni od podjęcia uchwały o jego powołaniu przez radę gminy. Skarbnik gminy, który pomimo skutecznie doręczonego wezwania i określenia dodatkowego terminu nie złoży oświadczenia pomimo upływu tego dodatkowego terminu, traci prawo do wynagrodzenia za okres od dnia, w którym powinno zostać złożone oświadczenia do dnia złożenia go. Jeśli jednak wypłacono już wynagrodzenie za ten okres, to pracodawca nie będzie mógł skutecznie domagać się zwrotu wypłaconych poborów za wykonaną pracę na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.


Inspirujace wycieczki tradycyjne i last minute – Chorwacja oraz Włochy w ofercie organizatora - birdspoland.com.pl\nNiemałym zainteresowaniem turystów z Polski, którzy marzą o ruszeniu do ciepłego miejsca na Ziemi, cieszą się właśnie Włochy. Ten wyjątkowy kraj zachwyca od dawien dawna. Nie tylko pod względem klimatu, jakże różnorodnego, lecz również przez wzgląd na niskie ceny wskazane jest zwrócić uwagę na aktualne oferty. Propozycji nieustannie przybywa, co przekłada się na jeszcze większe zaangażowanie producenta w szczegółowo dobieranie możliwości.\nSłoneczne wyjazdy a spora oferta organizatora\nDość wielu Polaków korzysta z nowych rozwiązań, gdy chodzi o organizację wymarzonych wakacji. Ostatnio rozpowszechnione są wczasy proponowane przez niemieckie biura turystyczne, ponieważ niekiedy jest to powiązane z bardzo interesującymi ofertami pod kątem finansowym.\nKraj taki jak Chorwacja zachwyca wyjeżdżających mocą możliwości. Wybierając wycieczkę do tego wyjątkowego kraju, możemy mieć pewność niezwykłych wrażeń na miejscu. Znakomite warunki na miejscu na długi czas zapadają w pamięć, natomiast wycieczki wraz z całą rodziną stanowią znakomitą odskocznię od codzienności. Dlaczego warto zwiedzić Chorwację, pyta tak wielu? Starczy spojrzeć na zdjęcia samych turystów, co odwiedzili już ten wyjątkowy kraj – zachęcają w najwyższym stopniu.\nWczasy last minute są dzisiaj w szczególnej cenie\nWłochy jako kraj jest bardzo przyjazdy turystom, którzy chcą przeżyć coś ciekawego. Znakomite krajobrazy, podobnie temperatura, kobiety, muzyka i śpiew… Tak w skrócie możemy zdefiniować ten zakątek świata.\nZaciekawił Cię nasz frapujący artykuł? Pragniesz obejrzeć jego ekstra źródło (http://www.osadanaochodzitej.pl/oferta)? Zatem chcielibyśmy zasugerować Ci sprawdzenie nowej witryny.\nCzy aby na pewno? Ile wyjeżdżających, tyle opinii, dlatego interpretacja może być dowolna. Bezsprzecznie jednak warto jest skorzystać z pełnego inspiracji wyjazdu i cieszyć się niezwykłym wypoczynkiem. Warto wybierać cenionych organizatorów wycieczek (więcej: ).\nNiezwykłe przygody zagraniczne – urlop z rodziną\nChorwacja jako kraj ciągle powiększa swoje możliwości.\nJeżeli zaintrygowały Cię wiadomości w naszym tekście, to doczytaj tutaj (https://www.skalnik.pl/buty/buty-damskie/buty-damskie-wspinaczkowe) nowe tematy na nowej stronie, która jest pod poniższym linkiem.\nPod względami turystycznymi zapada w pamięć turystom, jacy spragnieni odmian mogą znaleźć moc inspiracji w każdej wycieczce. Do ich dyspozycji są wyjazdy tradycyjne, jak i last minute. Wskazane jest więc poddać analizie własne wymagania, aby wybrać dla siebie to, co najlepsze. W Chorwacji każdy odnajdzie coś wyjątkowego dla siebie, co stuprocentowo spełni oczekiwania oraz będzie sprawiać niemałą frajdę. Chcesz więcej? Zobacz Chorwacja last minute 2014 - wakacje i wczasy.


W Skoczowie rywalizować będą ratownicy z całej Polski - Beskidzka24.pl\nAutor: Dorota Krehut-Raszykaccess_time 26.02.2021 14:52 chat_bubble_outline12\nFot. z archiwum UM w Skoczowie\nW najbliższy weekend na terenie gminy Skoczów odbędą się II Zimowe Mistrzostwa Ratownicze. W dziesięciu zadaniach udział weźmie kilkadziesiąt zespołów ratowniczych z całej Polski.\nKonkurencje zostały rozlokowane na terenie całej gminy Skoczów. Ratowników walczących o punkty będzie można spotkać m.in. na Kaplicówce, na rynku czy w pobliżu Szkoły Podstawowej w Pogórzu. Organizatorzy imprezy zapraszają wszystkich chętnych do obserwowania rywalizacji i przypominają o zabraniu ze sobą maseczek.\n27 lutego o godz. 9.30 na targowisku w pobliżu pływalni „Delfin” zaplanowana jest ceremonia inauguracji mistrzostw, podczas której wszystkie zespoły odprawi burmistrz Skoczowa, Mirosław Sitko. Dzień później o 11.00 na terenie lasu na Dolnym Borze zaplanowana jest symulacja zdarzenia masowego, która odbędzie się we współpracy i przy udziale lokalnych jednostek ochotniczych straży pożarnych. Również w tym przypadku istnieje możliwość obserwowania działań ratowniczych z bliska.\nOrganizatorem głównym wydarzenia jest Stowarzyszenie Fluo Team z siedzibą w Cieszynie we współpracy z gminą Skoczów oraz powiatem cieszyńskim. Impreza odbywa się pod patronatem honorowym burmistrza Skoczowa, Mirosława Sitko, starosty cieszyńskiego, Mieczysława Szczurka, a także pod patronatem naukowym Śląskiej Konsultant Medycyny Ratunkowej, dr n.med. Jolanty Majer.\nPoprzedni post Poprzedni post Idzie wiosna – warto postawić na mniej szkodliwe alternatywy dla tytoniu\nNastępny post Następny post W gminie Ujsoły rusza gminna komunikacja autobusowa\nCovid srowid. Jak ratownicy jadą na akcje to też mają dystans zachować? A może ratowanie i gaszenie pożarów zdalne? Już wszyscy mają nasrane w głowach od tej niby choroby.\nJeśli w zarządzie osp jest członek który miał zabrane prawo jazdy za alkohol ,to może lepiej było żeby nie jechał na akcje\nTRAGEDIA I GŁUPOTA\nNiby w maseczkach , ale maseczki nie mają wężyków ,więc trzeba będzie je zdjąć 😉 ciekawe o ile wzrośnie wskaźnik zachorowań i zgonów z powodu covid 19 🙁\nNic nie będzie , jest znakomity patronat.\nGłupota straszoków nie pierwsza i ostatnia.\nNie tylko straszoki są w “interesie”, trzeba zacząć od Stowarzyszenia Fluo Team.\nNo Jasiu trzeba jechać bo może będzie poczęstunek 😉\nWszystko w porządku, zespoły zostały rozlokowane na terenie całej gminy a więc dystans jest a chętnym do obserwacji rywalizacji przypomina się o zabranie maseczek. Patronaty przewidziano więc też o.k., pod patronatami nie może się nic zdarzyć nic złego.\nNo chociaż się ” gospodarz ” ucieszy 😉\nTu nie chodzi o uciechę, chodzi o sukces a tego ciągle mało.\nGłupota w takim czasie robić ćwiczenia zamykają wszystko a tu spotkanie i mieszanie ludzi którzy mogą być potrzebni zdrowi a nie chorzy.


Ręczny mikrofon bezprzewodowy UHF z mikrofonem 50 kanałów z miniodbiornikiem do karaoke Business Meeting Speech Home Entertainment 1 #- Tomtop.com\nTylko US$32.39 + szybka bezpłatna dostawa. Kupuj najlepiej 1 # Ręczny mikrofon bezprzewodowy UHF z mikrofonem 50 kanałów z miniodbiornikiem do karaoke Business Meeting Speech Home Entertainment na sprzedaż - Tomtop.com.\nBezprzewodowy mikrofon ręczny UHF + zestaw mini-odbiornika na karaoke, imprezę, DJ, spotkania biznesowe, przemówienia lub inne zajęcia outdoorowe i wewnętrzne.\nWysokiej jakości transmisja dźwięku, czysty głos i niski poziom szumów, bez sprzężenia zwrotnego i bez zniekształceń, nadaje się do występów na żywo.\n50 wybranych kanałów, obsługuje wykorzystanie do 16 zestawów jednocześnie; a efektywny zasięg transmisji wynosi około 30-50 M na otwartym terenie.\nOdbiornik ze złączem 6,35 mm (1/4 ") oraz dołączonym adapterem od 6.35mm do 3.5mm, można łatwo podłączyć do głośników lub wzmacniaczy.\nPlug and play, łatwy w użyciu, a mikrofon z zasilaniem bateryjnym i odbiornik bezprzewodowy pozwalają na swobodne poruszanie się na scenie lub w pokoju.\nZakres częstotliwości: 500-940 MHz\nEfektywny zasięg: 30-50 M bez przeszkód\nKanał: 50 kanałów, co najwyżej może korzystać z 16 zestawów w tym samym czasie\nStabilność częstotliwości: + 0,005%\nMax. Ciśnienie wyjściowe dźwięku: 130 dB\nGłowica mikrofonu: ruchoma cewka\nZasilanie mikrofonu: 2 * baterie AA (brak w zestawie)\nZasilacz odbiornika: Wbudowany akumulator litowo-jonowy 3.7 V.\nRozmiar opakowania: 30,5 * 19,5 * 6 cm / 12 * 7,7 * 2,4 cala\n1 * Tuleja antypoślizgowa\n1 * Czapka z pianki\nAdapter 1 * 6,35 mm do 3,5 mm\n1 * Kabel ładujący odbiornika


Wideokonferencje - Biznes Oferty.pl\nJesteś w: Biznes Oferty.pl / Promocje / AGD i RTV / Wideokonferencje\nId oferty: 29771\nFirma oferuje system audiowizualny do przeprowadzania konferencji.\nWideokonferencje w doskonałej jakości HD. Pełna możliwość udostępniania materiałów (prezentacje/zdjęcia) przy wykorzystaniu ograniczonego transferu. Wyjście na dwa monitory dla komfortowej łączności. Wysokiej jakości wbudowany głośnik\nDzięki AVerComm H100 wideokonferencje w jakości HD są łatwiej dostępne niż kiedykolwiek. Poza atrakcyjną ceną AVerComm H100 zapewnia m. in. najbardziej naturalne wideokonferencje w rozdzielczości 720p, nowoczesny design stacji komunikacyjnej, kamerę PTZ o rozdzielczości 5megapikseli oraz współdzielenie materiałów. Urządzenie idealnie nadaje się do oddziałów firm czy też współpracujących biur. Stań „ twarzą w twarz” w ciągu minuty.\nWysokiej jakości wideokonferencje nie są już przywilejem wielkich korporacji. Nowy AVerComm H100 daje możliwość prowadzenia konferencji w wysokiej jakości HD dla wszystkich – od biur domowych do central firm, od pracowników zdalnych do oddziałów firm. Wykorzystując wysokiej jakości wideokonferencję można ograniczyć koszty podróży biznesowej. Zaprojektowany głównie z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach AVerComm H100 jest nie tylko tańszy ale również zapewnia doskonałe parametry, jest prosty w obsłudze i ma wszystkie najczęściej wykorzystywane funkcje. AVerComm H100 oferuje ekonomiczne rozwiązanie dla firm, które chcą polepszyć komunikację w firmie nie wydając na to dużych kwot.


Jak chronić swój kręgosłup. Poradnik dla każdego [Jerzy Stodolny, Joanna Stodolna - Tukendorf] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00163 003114 21536993 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Liczba stron: 260\nWydawca: O-Press Język publikacji: polski\nISBN: 978-8-3639-7756-6 Data wydania: 2016-09-21\ndr n. med. Jerzy Stodolny dr n. med. Joanna Stodolna–Tukendorf JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP Wydanie III poprawione i uzupełnione Wydawnictwo ZL „NATURA” Busko Zdrój, 2015\ntekst: Jerzy Stodolny redakcja podrozdziałów 2.4.1, 2.4.2 w rozdziale I: Joanna Stodolna-Tukendorf opracowanie graficzne: Maria Wróbel, Jacek Tukendorf projekt okładki: Jacek Tukendorf korekta i skład: Maria Judaszewska red. techniczna: Marek Detka ISBN ePUB: 978-83-63977-55-9 ISBN MOBI: 978-83-63977-56-6 © copyright by Jerzy Stodolny, © Wydawnictwo ZL “Natura” 28-100 Busko Zdrój, Chopina 9 Wszelkie prawa zastrzeżone Kopiowanie, sporządzanie fotokopii, przenoszenie danych do systemów komputerowych oraz rozpowszechnianie całości czy też części niniejszego opracowania bez zgody autora zabronione. Ze względu na stały postęp nauk medycznych a także odmienne nieraz opinie na temat postępowania, jak również możliwość wystąpienia błędu, prosimy aby w trakcie podejmowania decyzji leczniczych uważnie oceniać zamieszczone w książce informacje\nSpis treści Od Recenzenta – do wydania pierwszego Od Autora – do wydania pierwszego Od Autora – do wydania trzeciego ROZDZIAŁ I Choroba przeciążeniowa kręgosłupa - epidemia współczesnej cywilizacji 1. Istota choroby przeciążeniowej 2. Czynniki wpływające na wydolność kręgosłupa 2.1. Funkcje kręgosłupa 2.2. Wzorce ruchowe narządu ruchu człowieka (tzw. stereotypy ruchowe) 2.3. Rola układu mięśniowego w czynnościach kręgosłupa 2.4. Wady budowy ciała obniżające wydolność lub przeciążające kręgosłup 2.4.1. Nadmierna ruchomość stawów (hipermobilność konstytucjonalna) 2.4.2. Wrodzone wady stóp 2.4.2.1. Stopa 2.4.2.2. Rodzaje wad i chorób ortopedycznych stóp – wrodzonych i nabytych 2.5. Wady zgryzu i przeciążenia stawów skroniowo–żuchwowych 2.6. Przeciążenia kręgosłupa związane z przewlekłym stresem ROZDZIAŁ II Postępowanie profilaktyczne, czyli jak zapobiegać przeciążeniom kręgosłupa w życiu codziennym 1. Ogólne zasady unikania przeciążeń 2. Zapobieganie przeciążeniom w czasie chodzenia i biegania 2.1. Sposób chodzenia 2.2. Zalecane podłoże do chodzenia 2.3. Chodzenie „na bosaka” 2.4. Nordic walking 2.5. Bieganie (jogging) i obuwie do biegania 2.6. Obuwie codzienne 3. Zapobieganie przeciążeniom w czasie stania 4. Zapobieganie przeciążeniom w czasie siedzenia 4.1. Wybór prawidłowego krzesła do pracy i fotela do wypoczynku 4.2. Sposoby prawidłowego siedzenia i wstawania z pozycji siedzącej. 4.3. Siedzenie przed komputerem i telewizorem 5. Zapobieganie przeciążeniom w czasie leżenia i spania 5.1. Wybór rodzaju łóżka 5.2. Prawidłowe leżenie, spanie oraz wstawania z pozycji leżącej 6. Zapobieganie przeciążeniom w trakcie wykonywania czynności higienicznych 7. Zapobieganie przeciążeniom związanym z ubiorem i podczas ubierania się 7.1. Przeciążenia kręgosłupa powodowane przez rodzaj noszonej odzieży 7.2. Przeciążenia kręgosłupa związane ze sposobem zakładania ubrania 8. Zapobieganie przeciążeniom w czasie pochylania się, prostowania i podnoszenia przedmiotów z ziemi 8.1. Mechanizmy ochraniające kręgosłup podczas ruchów zginania i prostowania. 8.2. Sposoby unikania przeciążeń zgięciowych kręgosłupa. 9. Zapobieganie przeciążeniom podczas podnoszenia i przenoszenia ciężarów 10. Zapobieganie przeciążeniom związanym z wykonywaniem czynności i prac w gospodarstwie domowym 10.1. Organizacja czynności w kuchni 10.2. Zmywanie naczyń 10.3. Pranie 10.4. Prasowanie 10.5. Prace na podłodze - odkurzanie, zamiatanie, mycie 10.6. Wieszanie zasłon i firanek, mycie okien 11. Zapobieganie przeciążeniom podczas prac w ogródku i na działce 12. Zapobieganie przeciążeniom podczas jazdy samochodem i innymi środkami komunikacji 12.1. Zapobieganie przeciążeniom podczas jazdy samochodem 12.2. Zapobieganie przeciążeniom podczas podróży samolotem 13. Zapobieganie przeciążeniom podczas wykonywania wybranych czynności zawodowych 13.1. Wykonywanie zawodów związanych z pozycją siedzącą 13.2. Wykonywanie zawodów związanych z pozycją stojącą 13.3. Wykonywanie zawodów związanych z podnoszeniem i przenoszeniem ciężarów 13.4. Wykonywanie prac w rolnictwie. 14. Przeciążenia kręgosłupa a współżycie seksualne 15. Znaczenie prawidłowego odżywiania w profilaktyce choroby przeciążeniowej 16. Używki - papierosy, alkohol, „dopalacze”, narkotyki jako czynniki ryzyka choroby przeciążeniowej Rozdział III Uprawianie różnych form aktywności ruchowej i sportu 1. Aktywność fizyczna a kręgosłup 1.1. Aktywność rekreacyjno-sportowa 1.2. Amatorska aktywność sportowa 1.3. Sport wyczynowy 2. Ćwiczenia 2.1. Zasady ćwiczeń ogólnieusprawniających 2.2. Zasady ćwiczeń profilaktycznych, zapobiegających wystąpieniu i nawrotom bólów kręgosłupa ROZDZIAŁ IV Jak postępować w czasie ostrych bólów kręgosłupa - porady dla tych, którzy aktualnie cierpią 1. Bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa 1.1. Ułożenie chorego – pozycje ułożeniowe 1.2. Wstawanie z pozycji leżącej i układanie się na łóżku 1.3. Mycie i kąpiel 1.4. Mycie zębów 1.5. Jedzenie i picie 1.6. Czynności fizjologiczne 1.7. Przenoszenie i transport chorego 1.8. Ubieranie i rozbieranie chorego 1.9. Poruszanie się po domu 2. Bóle odcinka szyjnego kręgosłupa Rozdział V Co warto wiedzieć o leczeniu 1. Metody leczenia w okresie ostrych dolegliwości bólowych kręgosłupa 1.1. Leczenie operacyjne 1.2. Leczenie zachowawcze (nieoperacyjne) w okresie ostrych dolegliwości 1.2.1. Pozycje ułożeniowe 1.2.2. Metody farmakologiczne 1.2.3. Mezoterapia farmakologiczna 1.2.4. Metody pozafarmakologiczne 1.2.5. Metoda McKenziego 1.3. Metody leczenia w okresie ustępowania dolegliwości lub w okresie dolegliwości przewlekłych 1.3.1. Leczenie fizykoterapeutyczne 1.3.3. Terapia manualna 1.3.4. Akupunktura 1.3.5. Fizjoterapeutyczne specjalistyczne systemy zabiegów i ćwiczeń leczniczych 1.3.6. Zasady ćwiczeń leczniczych zaburzeń mięśniowych 1.3.7. Neuromobilizacje 1.3.8. Leczenie uzdrowiskowe 1.4. Zapobieganie nawrotom dolegliwości bólowych kręgosłupa. Uwagi końcowe\nOd Recenzenta – do wydania pierwszego Doktor nauk medycznych Jerzy Stodolny – doświadczony lekarz–praktyk, opanował nie tylko teoretycznie, ale i w sposób praktyczny zagadnienia dotyczące zaburzeń czynnościowych kręgosłupa. Wiele lat pracy upoważnia Go do napisania praktycznego “przewodnika po kręgosłupie”. W sposób bardzo przystępny dla czytelnika opisuje istotę, tak często spotykanej, choroby przeciążeniowej kręgosłupa w odniesieniu do jego fizjologicznych czynności. Cytat, którego użył autor, iż kręgosłup jest „tak stabilny jak to możliwe i tak ruchomy, jak to potrzebne” określa zarówno delikatność jak i wytrzymałość tej biologicznej struktury. Jej segmenty tworzą zarówno autonomiczną, jak i czynnościową spójną całość. Dolegliwości odczuwane przez chorego mogą być następstwem początkowo zaburzeń czynnościowych, a nawracające doprowadzają do nieodwracalnych zmian w strukturze kręgów. Uwarunkowania autonomiczno-czynnościowe kręgosłupa powodują, że zburzenie w obrębie jednego segmentu powoduje dysfunkcję innych, niekiedy odległych jego składowych. Jest to powodem, że sprecyzowanie właściwego rozpoznania choroby przez lekarza jest dosyć trudne. Natomiast podejmowanie leczenia tylko objawów, a nie przyczyny bólu, nie może przynieść pożądanych i tak oczekiwanych przez cierpiącego człowieka wyników - ustąpienia bólu. „Kręgosłupowe kłopoty” mogą być wynikiem bądź nieprawidłowej jego budowy lub też wymuszania na prawidłowo zbudowanym kręgosłupie przeciążeń. Autor szczególną uwagę przywiązuje zapobieganiu przeciążeniom kręgosłupa. Przedstawia to w sposób bardzo przystępny w odniesieniu do codziennych czynności każdego człowieka (stanie, siedzenie, chodzenie, bieganie, praca, spanie, itd.). W sposób analityczny zmierza do uświadomienia czytelnikowi faktu, że o wiele korzystniej jest zapobiegać zespołom bólowym kręgosłupa niż je wyleczyć. W popularno-naukowym piśmiennictwie krajowym, wielokrotnie traktującym o zagadnieniach „bólów kręgosłupa”, brak było dotychczas tak logicznego opracowania, którego celem byłoby przedstawienie czytelnikowi istoty zasad dbania o swój kręgosłup, zapobiegania jego bólom i podstaw ich leczenia. Opracowanie doktora Jerzego Stodolnego „Jak chronić swój kręgosłup” wypełnia właśnie tę lukę z pożytkiem dla czytelnika. Prof. dr hab. n. med. Wojciech Marczyński\n(...) Tyś jest zatem sprawiedliwością o nasz Panie Bólu, skoro nie oszczędzasz prominentów i królów; Jeśli Ci kiedyś wydrzemy wszystkie tajemnice, Okaże się, że już sprawiedkiwości w świecie nie ma w niczem Od Autora – do wydania pierwszego Codzienna aktywność, praca, zabawa, wypoczynek stwarzają dziesiątki sytuacji wymagających różnych czynności kręgosłupa. Większość z nich, wykonywana prawidłowo, jest przez ten narząd doskonale tolerowana. Bywa jednak, że te same czynności wykonywane nieprawidłowo stanowią dla kręgosłupa istotne przeciążenie. Dotkliwym tego objawem jest najczęściej ból. I, niestety, zazwyczaj dopiero moment wystąpienia bólu jest sygnałem do zainteresowania się tą częścią naszego ciała. W sytuacji lawinowego powiększania się liczby ludzi cierpiących na bóle kręgosłupa niezbędne jest szerokie uświadomienie przyczyn powstawania choroby i sposobów zapobiegania jej występowaniu. Temu celowi ma służyć tematyka niniejszej książki. Omawia ona szereg zagadnień dotyczących wpływu różnego rodzaju przeciążeń, wynikających z codziennego życia w warunkach współczesnej cywilizacji, na powstawanie dolegliwości bólowych kręgosłupa. Szczególnie dużo informacji znajdzie czytelnik na temat sposobów praktycznej ochrony kręgosłupa przed przeciążeniami. Podane w niej zostały zarówno sposoby bezpiecznego postępowania podczas wykonywania codziennych czynności życiowych i zawodowych, a także ćwiczenia mające zwiększyć odporność kręgosłupa na przeciążenia. Jeden z rozdziałów zawiera zestaw porad, dotyczących zachowywania się w czasie ostrych dolegliwości bólowych, pozwalający korzystnie uzupełnić leczenie przepisane przez lekarza. Intencją moją jako autora było przedstawienie zagadnienia w sposób możliwie praktyczny i poglądowy, tak aby dotrzeć do jak najszerszego grona zainteresowanych, umożliwić wykorzystanie opisanych zaleceń zarówno przez osoby zdrowe, pragnące ustrzec się przed zachorowaniem, jak i te, które już, niestety, choroba dotknęła i które pragną uniknąć nawrotów dolegliwości.\nOd Autora – do wydania trzeciego Od pierwszego i drugiego wydania niniejszego opracowania minęło kilkanaście lat. Do rąk czytelników dotarło wiele tysięcy egzemplarzy książki, która do dnia dzisiejszego cieszy się ciągłym zainteresowaniem. Przez te kilkanaście lat zmienił się stan wiedzy na temat różnorodnych przyczyn bólów kręgosłupa i możliwości ich diagnozowania, zmieniły się poglądy na temat leczenia, ogromnie poszerzyły się możliwości leczniczego postępowania fizjoterapeutycznego oraz wprowadzono nowe metody operacyjne. W związku z rozwojem informacji internetowej nieporównywalnie wzrosła dostępność do wiadomości z różnych źródeł na temat bólów kręgosłupa i możliwość poszukiwania uporządkowanej wiedzy na ten temat. Zmianom natomiast nie uległy zasady postępowania profilaktycznego dotyczące zapobiegania wystąpieniu bólów jak i nawrotom incydentów bólowych. Stąd ciągła aktualność zagadnień i ciągłe zainteresowanie niniejszą publikacją. To zobligowało autora do opracowania nowego jej wydania, uzupełnionego i poszerzonego o aktualną wiedzę dotyczącą przyczyn powstawania zespołów bólowych, wprowadzane w ostatnich latach metody terapii, najświeższe zagadnienia w zakresie profilaktyki, a przede wszystkim, o kolejne własne doświadczenia z codziennego kontaktu z chorymi.\nROZDZIAŁ I Choroba przeciążeniowa kręgosłupa - epidemia współczesnej cywilizacji 1. Istota choroby przeciążeniowej Nie będzie chyba przesadą stwierdzenie, że większość spośród nas, ludzi żyjących w środowisku cywilizacyjnym, miała lub ma jakieś dolegliwości bólowe związane z kręgosłupem. Ból kręgosłupa lędźwiowego, szyjnego czy piersiowego to aktualnie najczęstsza dolegliwość w narządzie ruchu człowieka. Mimo powszechności występowania oraz popularności zagadnienia istnieje wiele nieporozumień co do przyczyn i istoty schorzenia, którego wspomniany ból jest objawem. Świadczy o tym chociażby rozmaitość i medycznych i obiegowych nazw stosowanych dla określenia dręczących człowieka dolegliwości. Dla przykładu, w języku medycznym, znajdują się w użyciu następujące określenia bólów związanych z kręgosłupem. W odcinku lędźwiowym: ból krzyża (sacralgia), ból lędźwiowy (lumbalgia, lumbago), mięśnioból (mialgia), ból korzeniowy (radicalgia), wypuklina i przepuklina dyskowa, dyskopatia, wypadnięcie dysku, dysk, przepuklina jądra miażdżystego, rwa kulszowa, ischialgia, zespół stawów międzywyrostkowych (facet syndrom), i, używane już raczej historycznie, zapalenie nerwu kulszowego (ischiasis) czy zapalenie korzonków (radiculitis). W odcinku piersiowym: bóle grzbietowe (dorsalgia), neuralgia międzyżebrowa, bóle międzyłopatkowe, bóle odcinka piersiowego (thoracalgia). W odcinku szyjnym: zespół szyjno-barkowy, bóle szyi (cervicalgia), karku (nuchalgia), zespół szyjny górny i dolny, rwa barkowa (brachialgia), migrena szyjna, przykurcz szyi (torticolis) oraz, podobne jak w odcinku lędźwiowym, różne określenia choroby dyskowej. Występuje także wiele określeń obiegowych i środowiskowych, takich jak: korzonki, isjasz, wyskoczenie dysku, wypadnięcie dysku, wyskoczenie kręgu, wypadnięcie kręgu, postrzał, zawianie, przewianie, prądowanie, drętwienie, darcie, bóle paciorków, strzelenie, trzaśnięcie, strzyknięcie, pyknięcie, chrupnięcie, usztywnienie, „gwóźdź” w plecach i inne. W związku z powyższym nasuwa się pytanie, czy istnienie takiej ilości określeń sugeruje, że każde z nich oznacza inną chorobę? A może są to tylko różne nazwy najbardziej dokuczliwego objawu tego samego schorzenia? Może różnice wynikają jedynie z odcinka kręgosłupa lub z anatomicznej części segmentu kręgowego, w którym choroba akurat się ujawniła? Wreszcie, czy mnogość nazw nie wynika z kojarzenia momentu początku odczuwania bólu z jakimś ruchem, zadziałaniem różnych czynników zewnętrznych, które jedynie ujawniają chorobę od dłuższego czasu „drzemiącą” w organizmie? Obecnie coraz więcej danych przemawia za tym, że wszystkie te określenia dotyczą jednej choroby, którą ogólnie można określić, wprowadzoną przez Autora kilkanaście lat temu nazwą, Choroba Przeciążeniowa Kręgosłupa. Ogólna budowa kręgosłupa Przekrój poprzeczny kręgu Miejsca najczęstszych przeciążeń kręgosłupa Powtarzające się i nakładające obciążenia związane z życiem codziennym, pracą, siedzącym trybem spędzania czasu, przeciążeniami sportowymi, a także ułatwieniami cywilizacyjnymi, niewydolny układ mięśniowy, brak ruchu, nadwaga, czasem przebyte urazy, działają niekorzystnie na narząd ruchu. Niekoniecznie jednak od razu muszą prowadzić do trwałych uszkodzeń. Możliwości adaptacji narządu ruchu, jego próg bezpieczeństwa, zostają przekroczone zazwyczaj dopiero wtedy, kiedy dodatkowo nakładają się na to czynniki związane z obniżeniem wydolności i stanu zdrowia naszego organizmu. Czynniki te to przede wszystkim: wady postawy, nierówność kończyn dolnych, nadmierna ruchomość stawów (hipermobilność), subkliniczne (bezobjawowe) uszkodzenia neurologiczne, wady wrodzone (kręgów, stóp i stawów obwodowych, w tym stawów żuchwowo - skroniowych!), a także wydłużenie okresu życia i związany z tym naturalny proces starzenia się tkanek, uszkodzenia i choroby ogólnoustrojowe. U niektórych chorych, z uogólnioną chorobą zwyrodnieniową, takim czynnikiem może być upośledzenie jakości tkanki łącznej, w szczególności kolagenu. W wielu przypadkach ogromną rolę odgrywają nieprawidłowości ogólnego stanu zdrowia wynikające z błędów odżywiania, spożywania żywności nieprawidłowo przetworzonej lub niepełnowartościowej, a także spowodowane paleniem papierosów, nadużywaniem alkoholu, narkotykami, tzw. dopalaczami, lub skażeniem środowiska. Tak więc możemy mówić o czynnikach przeciążających wewnątrzpochodnych pochodzących z wad i niewydolności naszego organizmu oraz zewnątrzpochodnych wynikających z uwarunkowań środowiska zewnętrznego, w którym aktualnie żyjemy w warunkach współczesnej cywilizacji. We wszystkich tych sytuacjach, gdzie dochodzi do nakładania i sumowania się powyższych składników przeciążających, częstym rezultatem jest przekroczenia wydolności kręgosłupa. Stan ten jest początkiem zaburzeń - najpierw czynności jego struktur, a z czasem zmian zwyrodnieniowych. Zazwyczaj pierwszym zauważalnym objawem tych nieprawidłowości jest ból. Miejsce, w którym choroba kręgosłupa się ujawni, a także charakter i natężenie jej objawów (bólów), zależy od odcinka kręgosłupa, w którym przeciążenia uczyniły najwięcej szkód oraz, które z elementów kręgosłupa zostały najbardziej przeciążone, lub ich budowa była wadliwa, czy najsłabsza. W każdym z odcinków kręgosłupa mogą zostać przeciążone i uszkodzone różne elementy kręgów lub tkanek z kręgami powiązanych – często kilka jednocześnie. Uszkodzenia te są określane nazwami popularnych jednostek chorobowych, np. choroby zwyrodnieniowej trzonów i stawów kręgów, dyskopatii, rwy kulszowej czy wypukliny lub przepukliny jądra miażdżystego z niedowładami i porażeniami mięśni kończyn. Zazwyczaj jednak ich istota jest złożona, najczęściej wielotkankowa. Segment kręgowy, zwany także jednostką ruchową kręgosłupa, jest utworzony przez dwa sąsiadujące ze sobą kręgi, połączone krążkiem międzykręgowym i stawami międzywyrostkowymi. W skład jednostki ruchowej wchodzą ponadto tkanki miękkie, naczynia i nerwy związane z danym segmentem. Miejsca najczęstszych uszkodzeń w obrębie segmentu zaznaczono kółeczkami. 1. krążek międzykręgowy 2. stawy międzywyrostkowe 3. krawędzie trzonów kręgów R. korzeń nerwowy Segment kręgowy i miejsca jego najczęstszych uszkodzeń Ogólne skutki takich przeciążeń w organizmie to właśnie omawiana choroba przeciążeniowa. Jej istotą jest przyspieszone i nieprawidłowe „zużywanie i zdzieranie” elementów kręgosłupa, spowodowane w głównej mierze nieprzystosowaniem przez naturę kręgosłupa do życia w warunkach współczesnej cywilizacji, a także, współistniejącymi niedoskonałościami budowy kręgosłupa, innych części narządu ruchu lub układu nerwowego. Istotą choroby przeciążeniowej jest przyspieszone i nieprawidłowe „zużywanie i zdzieranie” elementów kręgosłupa, spowodowane, w głównej mierze, nieprzystosowaniem przez naturę kręgosłupa do życia w warunkach współczesnej cywilizacji, a także, współistniejącymi niedoskonałościami budowy kręgosłupa, innych części narządu ruchu lub układu nerwowego. Jak wspomniano, najbardziej powszechnym objawem choroby przeciążeniowej kręgosłupa są bóle. W zależności od tego, w którym jego odcinku miało miejsce zadziałanie uszkadzających przeciążeń, występują bóle szyi, pleców, krzyża. Przeciążenia natomiast poszczególnych elementów budowy kręgosłupa mogą być przyczyną bólów mięśni, więzadeł, powięzi, bólów pochodzących z krążków międzykręgowych (dysków), uciśniętych korzeni nerwowych, z trzonów kręgów, stawów międzywyrostkowych oraz ich torebek. Bywa też, że ból nie objawia się w miejscu przeciążenia, natomiast jest odczuwalny w odległych częściach ciała (ból promieniujący lub rzutowany). Należy podkreślić, że powszechnie uważane za przyczynę wszystkich dolegliwości uszkodzenia dyskowe, stanowią tylko jedną i wcale nie najliczniejszą grupę przyczyn. Znacznie powszechniejsze są dolegliwości z zablokowanych stawów krzyżowo-biodrowych i międzywyrostkowych kręgów, przeciążonych więzadeł miednicy i kręgosłupa, powięzi, występujących punktów maksymalnej bolesności i punktów spustowych tkanek, przykurczy mięśni grzbietu i mięśnia gruszkowatego czy przeciążonego stawu biodrowego. Jest to źródło częstych pomyłek i przyczyna niewłaściwego leczenia. powszechnie uważane za przyczynę wszystkich dolegliwości uszkodzenia dyskowe, stanowią tylko jedną i wcale nie najliczniejszą grupę przyczyn bólów kręgosłupa Rolą lekarza jest zdiagnozowanie, czy źródłem aktualnie odczuwanych bólów jest np. przeciążony (uszkodzony) krążek międzykręgowy, staw międzywyrostkowy, więzadło, mięsień, powięź czy też wszystkie te czynniki razem. Ustalenie tego jest często trudne, lecz konieczne dla prawidłowego procesu leczenia, bowiem należy leczyć odrębnie, często odmiennymi metodami, każdą z tych struktur. W przypadku zaistnienia trwałych uszkodzeń, np. uszkodzenia krążka i przepukliny jądra miażdżystego krążka międzykręgowego (popularne wypadnięcie dysku), uszkodzeń korzeni, nerwów, mięśni, czy zwyrodnieniowych wyrośli kostnych, trwałe wyleczenie jest dużym problemem. Ponieważ często okazuje się niemożliwe i choroba ma charakter przewlekły, dążymy do wytworzenia mechanizmów kompensacji i adaptacji, umożliwiającej choremu funkcjonowanie, pomimo istniejących zmian. Będzie jeszcze o tym mowa wielokrotnie. Podsumowując, można wymienić pięć grup przyczyn stojących u podstaw rozwoju choroby przeciążeniowej kręgosłupa i prowadzących do zespołów bólowych: 1. Specyficzna „biomechanicznie przeciążeniowa” budowa ciała człowieka. 2. Subkliniczne nieprawidłowości funkcji układu nerwowego człowieka – wrodzone – okołoporodowe – wczesnodziecięce (rozwojowe do 2 r. życia). 3. Wady wrodzone narządu ruchu - jawne klinicznie, lub ukryte – subkliniczne. 4. Przeciążenia cywilizacyjne układu mięśniowego wynikające z warunków życia. 5. Przeciążenia psychogenne narządu ruchu. Nałożenie się kilku z powyższych przyczyn stanowi najbardziej prawdopodobne zagrożenie dolegliwościami bólowymi kręgosłupa. Wynika stąd nadrzędna konieczność zapobiegania i niedopuszczenia do rozwinięcia się zaawansowanych form schorzenia. Możliwe jest to dzięki poznaniu przyczyn uszkodzeń i sposobów ich unikania. Oczywiście, w praktyce mamy możliwość wpływania profilaktycznego jedynie na niektóre spośród wymienionych powyżej czynników uszkadzających. Należy do nich cała grupa przeciążeń związanych z życiem codziennym. Jak jednak wiadomo, zapobieganie przynajmniej tej grupie czynników, przestrzeganie „higieny obciążania” kręgosłupa, wdrażanie zasad tej higieny do zwyczajów życia codziennego, daje szansę sprawnego, aktywnego funkcjonowania, bez groźby wystąpienia czy też nawrotów bólów, pomimo współistnienia innych przyczyn. Poznanie ich pozwala na zrozumienie mechanizmów przeciążających w życiu codziennym, w pracy, a nawet podczas wypoczynku oraz wdrożenie sposobów ich unikania. Naturalnie, poza wymienionymi, istnieją także inne i to bardzo poważne przyczyny bólów kręgosłupa spowodowane specyficznymi chorobami. Są to głównie choroby ogólnoustrojowe, takie jak: schorzenia reumatologiczne, nowotwory, choroby zapalne kości, choroby centralnego układu nerwowego, osteoporoza, złamania, stany po poważnych urazach, i inne. Pomimo, że stanowią one nieznaczny procent całej ilości bólów w porównaniu z chorobą przeciążeniową, należy o nich bezwzględnie pamiętać. Nie są one jednak tematem niniejszej publikacji. 2. Czynniki wpływające na wydolność kręgosłupa Z przedstawionych powyżej uwag wynika wniosek, że aby skutecznie chronić się przed wystąpieniem dolegliwości bólowych należy minimalizować skutki istniejących wad i nieprawidłowości budowy w narządzie ruchu oraz zapobiegać zagrażającym kręgosłupowi przeciążeniom zewnątrzpochodnym. Aby profilaktyka taka była możliwa i skuteczna, niezbędne jest zapoznanie się z: ■ czynnościami i „obowiązkami” spoczywającymi na kręgosłupie, czyli jego funkcjami; ■ znaczeniem prawidłowych wzorców wykonywania poszczególnych ruchów i czynności kręgosłupa, czyli tzw. stereotypów ruchowych; ■ rolą układu mięśniowego w czynnościach kręgosłupa; ■ najczęściej występującymi wrodzonymi i rozwojowymi wadami budowy ciała, mogącymi wpływać na zmniejszenie wydolności kręgosłupa. 2.1. Funkcje kręgosłupa Kręgosłup człowieka jest narządem, który spełnia równolegle kilka różnorodnych funkcji. Są to: ■ funkcja ochronna - chroni przebiegające w jego kanale delikatne tkanki rdzenia i korzeni nerwowych; ■ funkcja podporowa - jest podporą i rusztowaniem dla wiszących na nim narządów oraz oplatających go naczyń krwionośnych, limfatycznych i unerwienia wegetatywnego; ■ funkcja odruchowa - reguluje i integruje czynność różnych układów i narządów naszego ciała między sobą oraz z centralnym układem nerwowym; ■ funkcja ruchowa - pełni powszechnie znaną czynność ruchową; ■ funkcja stabilizacyjna - odpowiada za postawę i sylwetkę właściciela. Dwie ostatnie funkcje kręgosłupa mimo pozornego przeciwieństwa są od siebie ściśle współzależne. Z jednej bowiem strony kręgosłup stanowi oś podporową, element stabilny wobec ruchliwych kończyn i głowy oraz miejsce przyczepu ich mięśni. Z drugiej strony budowa kręgosłupa, jego elastyczność, zapewnia ruchy szyi i tułowia w kilku kierunkach. Trafne jest więc powiedzenie, że kręgosłup jest „tak stabilny, jak to możliwe i tak ruchomy, jak to potrzebne”. Z badań wynika, że funkcja stabilizacyjna kręgosłupa jest ważniejsza niż ruchowa, a z obserwacji praktycznych, że z kręgosłupem sztywnym (np. w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa) można funkcjonować, natomiast z kręgosłupem wiotkim (np. w urazach rdzenia) – nie.\nROZDZIAŁ II Postępowanie profilaktyczne, czyli jak zapobiegać przeciążeniom kręgosłupa w życiu codziennym 1. Ogólne zasady unikania przeciążeń Opisane w części I przyczyny przeciążeń powinny, w zasadzie u każdego człowieka, powodować bóle kręgosłupa. Tak jednak nie jest, bowiem kręgosłup posiada ogromne możliwości kompensacji istniejących wad, zaburzeń stereotypów ruchowych, czy innych nieprawidłowości. Jak już wspomniano, załamanie jego wydolności następuje zazwyczaj, kiedy nałoży się na siebie jednocześnie kilka nieprawidłowości, np. na kręgosłup z istniejącymi wadami wrodzonymi nastąpi jednoczesne zadziałanie przeciążeń zawodowych lub przeciążeń związanych z czynnościami codziennymi. Najczęściej mamy ograniczone możliwości korekty wad wrodzonych, natomiast posiadamy znaczący wpływ na sposób życia i inne przeciążające uwarunkowania zewnętrzne. W niniejszym rozdziale zostały przedstawione zasady postępowania mającego na celu zmniejszenie przeciążającego wpływu warunków życiowych i otaczającego środowiska oraz nieprawidłowych stereotypów ruchowych na kręgosłup. Omówiono je wspólnie dla grupy osób dotychczas zdrowych, jak i dla osób, u których przeciążenia już kiedyś doprowadziły do powstania zespołu bólowego i które aktualnie są zmuszone do postępowania zapobiegającego jego nawrotom. W obu przypadkach, dzięki poznaniu mechanizmów powstawania przeciążeń i zastosowaniu zasad zapobiegania im w codziennych sytuacjach życiowych, istnieją poważne szanse zatrzymania i niedopuszczenia do dalszego rozwoju choroby przeciążeniowej kręgosłupa i życia bez dolegliwości bólowych. Przedstawione zalecenia mają więc dla jednej grupy osób charakter zaleceń zapobiegawczych, dla drugiej leczniczych. Bywają także nazywane profilaktyką pierwotną i profilaktyką wtórną schorzeń kręgosłupa. Profilaktyczne i lecznicze postępowanie w życiu codziennym to szeroka lista uwag praktycznych, zaleceń i wymogów. Stosować je należy szczególnie podczas wykonywania opisanych dalej czynności, powtarzanych przez człowieka wielokrotnie każdego dnia. Realizacja ich warunkuje możliwie skuteczną ochronę kręgosłupa przed przeciążeniami. zapobieganie wystąpieniu dolegliwości bólowych kręgosłupa lub nawrotom incydentów bólowych nazywa się profilaktyką pierwotną schorzeń kręgosłupa w pierwszym i profilaktyką wtórną w drugim przypadku Oczywiście, omówienie wszystkich czynników i sytuacji przeciążających nie jest możliwe. Równie nierealny byłby zamiar całkowitego ich wyeliminowania z naszego życia codziennego. Usunięcie jednak przynajmniej ich części, a szczególnie tych najbardziej typowych, najczęściej spotykanych i czyniących najwięcej szkód, jest absolutnie osiągalne, a także niezbędne, w szerokim postępowaniu profilaktycznym w społeczeństwie cywilizowanym. Część tych przeciążeń jest związana z wykonywaniem szerokiej gamy czynności codziennych i czynności zawodowych, w których dochodzi do zginania tułowia i pracy w przodopochyleniu. Spostrzeżenie to zostało wykorzystane do stworzenia przez Mac Kenziego, opisanej dalej, całej metody diagnostyczno–terapeutycznej. Nauka prawidłowego wykonywania różnych codziennych czynności, jak np: pochylania się i podnoszenia z pozycji pochylonej, siedzenia, wstawania z pozycji siedzącej, leżenia, wstawania z pozycji leżącej, unoszenia rąk do góry, stania itd., należy do podstawowych zadań w programach, popularnych na świecie, tak zwanych szkół pleców. Należy do nich także instruktaż wykonywania typowych prac domowych i zawodowych: sprzątania, prania, prasowania, czynności higienicznych, dźwigania ciężarów, podnoszenia przedmiotów, jazdy samochodem, pracy przy komputerze, maszynie do szycia, taśmie produkcyjnej, itp. nauka prawidłowego wykonywania różnych codziennych czynności i eliminacja z otoczenia człowieka przedmiotów i sprzętów, które przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych lub zawodowych wpływają niekorzystnie na kręgosłup, należy do podstawowych zadań w programach, popularnych na świecie, tak zwanych szkół pleców Kolejnym zadaniem szkół pleców jest eliminacja z otoczenia człowieka przedmiotów i sprzętów, które przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych lub zawodowych wpływają niekorzystnie na kręgosłup oraz zalecenie używania przedmiotów i sprzętów prawidłowych, często indywidualnie dobranych według istniejących dla danej osoby wskazań. Dotyczy to takich przedmiotów codziennego użytku, jak: łóżka, krzesła, fotele, siedzenia samochodowe, sprzęty do sprzątania, stoły, biurka, komputery, poduszki, a także odzieży: pasków, biustonoszy, obuwia. Przedstawienie w niniejszym opracowaniu powyższych zasad, realizowanych w szkołach pleców, umożliwia zastosowanie takiego programu indywidualnie, na własny użytek, przez szerokie grono czytelników. Wprowadzając do swojego życia program zapobiegania występowaniu przeciążeń kręgosłupa, a także innych części narządu ruchu w trakcie codziennej aktywności ruchowej, w pracy, a także w czasie wypoczynku, należy: ■ nauczyć się i utrwalić prawidłowe wzorce wykonywania podstawowych ruchów; ■ nauczyć się praktycznego zastosowania powyższych prawidłowych ruchów podczas codziennych czynności życiowych i zawodowych; ■ usunąć z otaczającego środowiska przedmioty i sprzęty wymuszające ruchy lub pozycje przeciążające i zamienić je w miarę możliwości na przedmioty i sprzęty oszczędzające kręgosłup; ■ nauczyć się prawidłowych form i sposobów wypoczynku i rekreacji; ■ wprowadzić do programu dnia codzienne wykonywanie ćwiczeń profilaktycznych. ■ w przypadku zaistnienia objawów choroby przeciążeniowej kręgosłupa dostosować rodzaj i charakter pracy, czynności codziennych oraz sprzętów do rodzaju i zaawansowania występujących zaburzeń. Podsumowując, w profilaktyce choroby przeciążeniowej obowiązuje zasada przystosowania czynności życia codziennego, narzędzi, sposobów i intensywności wykonywanej pracy, rodzaju ubiorów, sposobów rekreacji itd. do wymogów kręgosłupa, a nie odwrotnie. zasadą profilaktyki choroby przeciążeniowej jest przystosowanie czynności życia codziennego, narzędzi, sposobów i intensywności wykonywanej pracy, rodzaju ubiorów, sposobów rekreacji itd. do wymogów kręgosłupa, a nie odwrotnie W kolejnych rozdziałach książki zostaną omówione sposoby praktycznej realizacji wszystkich wyżej wymienionych kierunków profilaktycznych. W szczególności: ■sposoby wykonywania podstawowych ruchów, czynności i zajęć codziennych; ■sposoby posługiwania się typowymi sprzętami domowymi; ■kryteria doboru sprzętów odpowiednich dla utrzymania kręgosłupa w zdrowiu; ■organizacja czynności zawodowych, w różnych zawodach, tym także w zawodzie rolnika; ■wzajemne relacje pomiędzy współżyciem seksualnym, a funkcjonowaniem kręgosłupa; ■zasady prawidłowego odżywiania i sposoby unikania najważniejszych zaniedbań żywieniowych i nałogów; ■zasady aktywności fizycznej i ćwiczeń kręgosłupa; ■sposoby eliminacji lub minimalizacji przeciążeń wynikających z nieprawidłowości budowy lub wad organizmu; ■zasady minimalizacji niekorzystnego wpływu przewlekłego stresu na układ mięśniowy kręgosłupa. Powyższe i inne zagadnienia będą się w dalszych częściach opracowania przewijały wielokrotnie przy okazji omawiania różnych problemów. 2. Zapobieganie przeciążeniom w czasie chodzenia i biegania Poruszanie się w pozycji pionowej – chodzenie i bieganie - jest cechą charakterystyczną gatunku ludzkiego. Do czynności tej natura przygotowała człowieka zupełnie nieźle. Niestety, nie przewidziała konieczności przystosowania budowy ciała i funkcji narządu ruchu do warunków, które przyniosła cywilizacja. Stąd szereg zaleceń umożliwiających unikanie przeciążeń podczas chodzenia wynika z konieczności życia w warunkach cywilizacyjnych. Dotyczą one zarówno wskazówek co do sposobu chodzenia i biegania, dobieranie miejsc do tych czynności, uprawiania chodzenia rekreacyjnego i sportowego jak i doboru obuwia do powyższych czynności. 2.1. Sposób chodzenia Zalecany jest chód stosunkowo energiczny, z wyraźnym pozostawianiem nogi zakrocznej z tyłu. Niewskazane jest chodzenie powłócząc nogami, szurając, itp. Jest to tzw. chód starczy, spotykany, niestety także, u dorastającej młodzieży. Chód bez przeprostu biodra występuje ponadto u kobiet chodzących drobnymi kroczkami na bardzo wysokich obcasach. Brak fazy wyprostu biodra doprowadza do przykurczu stawów biodrowych, a to do przeciążania odcinka lędźwiowego kręgosłupa, jak i samych stawów biodrowych.\nRozdział III Uprawianie różnych form aktywności ruchowej i sportu 1. Aktywność fizyczna a kręgosłup W rozdziale tym chciałbym przedstawić aktualne poglądy na temat różnych form aktywności fizycznej z punktu widzenia korzystnego lub niekorzystnego oddziaływania na narząd ruchu - głównie kręgosłup. 1.1. Aktywność rekreacyjno-sportowa Pod pojęciem aktywności rekreacyjnej należy rozumieć pozazawodowe zajęcia ruchowe, o charakterze masowym, możliwe do uprawiania i w praktyce stosowane przez jak najszerszą populację wiekową ludzi - najlepiej od dzieciństwa po wiek zaawansowany. Łączy ona element aktywności fizycznej z odprężeniem psychicznym, zabawą, zawiera wartości rozwijające i łączące osoby z różnych środowisk i w każdym wieku. Omawiając rodzaje aktywności fizycznej pod kątem pozytywnego oddziaływania na kręgosłup można wyróżnić: 1) zajęcia ruchowe, które uprawiane systematycznie nie tylko nie powodują przeciążeń kręgosłupa, lecz zapobiegają jego chorobom; 2) zajęcia ruchowe, które na kręgosłup wpływają leczniczo i mogą zapobiegać kolejnym nawrotom dolegliwości. Do pierwszej grupy można zaliczyć: ■nordic walking, czyli popularne chodzenie z kijkami, ■pływanie stylem zmiennym, ■ jazdę na rowerze tradycyjnym, ■ tenis stołowy, ■ bieganie w terenie, ■ turystykę górską i nizinną, ■ ukierunkowane ćwiczenia na siłowni, ■ żeglarstwo, ■ jazdę konna, ■ narciarstwo zjazdowe i biegowe (oczywiście przy unikaniu urazów narciarskich), ■różnego typu systemy ćwiczeń grupowych połączonych z muzyką i prowadzeniem przez wykwalifikowany personel, np. pilates; ■z mniej u nas popularnych: golf, kręgle, bowling. W indywidualnym wyborze rodzaju rekreacji obowiązuje zasada stosowania odmiennego rodzaju wysiłku fizycznego i wykonywanych ruchów, od pozycji i ruchów wymuszonych zajęciem zawodowym i wykonywaną pracą. Do wszystkich rodzajów aktywności fizycznej, zarówno rekreacyjnej jak i sportowej, najlepiej przystępować po solidnej rozgrzewce, czyli wykonaniu szeregu ruchów powodujących wzrost tętna i objawy pocenia się. wszystkie rodzaje aktywności ruchowej wymagają, przed przystąpieniem, intensywnej rozgrzewki. Odrębnego omówienia wymagają sposoby uprawiania najbardziej popularnych dziedzin rekreacji, jakimi są jazda rowerem i pływanie, przez osoby okresowo chorujące lub zagrożone bólami kręgosłupa. Osoby te mogą korzystać z obu tych form rekreacji, jednak pod pewnymi warunkami. Jazda rowerem wymaga właściwego doboru sprzętu, czasu i miejsca jazdy. Zalecany jest rower o tradycyjnym ustawieniu wysokości kierownicy i siodełka, nisko umieszczoną poprzeczką ramy (jak w rowerach damskich) oraz amortyzacją przedniego widelca i siedziska. Rower dla osób z problemami kręgosłupa wymaga indywidualnego, bardzo precyzyjnego dobrania wielkości ramy i wysokości siodełka do wzrostu użytkownika – najlepiej w fachowym serwisie. Jazda rowerem wymaga siedzenia możliwie z wyprostowanym tułowiem i z głową bez wysuwania do przodu. Niewskazana jest jazda terenowa, po nierównym podłożu oraz pokonywanie zbyt długich dystansów bez odpoczynku. Uprawiając pływanie, należy przestrzegać jego regularności i unikać dłuższych przerw w treningu oraz prób „nadrabiania” zaległości. Wybierać baseny lub akweny z ciepłą wodą, a w przypadku zbyt chłodnej, zastosować koniecznie rozgrzewkę przed wejściem do wody. Pływając, najlepiej co kilkadziesiąt metrów zmieniać styl. Niewskazane jest pływanie przez dłuższy czas jednym stylem, bez odpoczynków. Najbezpieczniejszy dla kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego jest styl grzbietowy. Do zajęć o charakterze rekreacyjno-sportowym, wpływających leczniczo w trakcie istniejących dolegliwości kręgosłupa można zaliczyć: ■ćwiczenia rehabilitacyjne indywidualne i w zorganizowanych grupach; ■ćwiczenia w wodzie; ■ćwiczenia typu pilates; ■ spacery terenowe, w tym nordic walking; ■pływanie stylem grzbietowym - z uwzględnieniem zasad wymienionych powyżej; ■ jazdę na rowerze treningowym; ■ taniec towarzyski. Należy zaznaczyć, że podstawową formą aktywności fizycznej osób mających nawroty bólów kręgosłupa i będących w okresie pomiędzy kolejnymi zaostrzeniami dolegliwości, powinny być ćwiczenia rehabilitacyjne przywracające równowagę napięć mięśniowych i stymulujące mięśnie głębokiej stabilizacji tułowia - pod kierunkiem fizjoterapeuty. Dopiero po usunięciu zaburzeń mięśniowych za pomocą systematycznych ćwiczeń leczniczych, kiedy mamy narząd ruchu przygotowany do pewnych obciążeń, można myśleć o zajęciach typu sportowego wymienionych wcześniej. podstawową formą aktywności fizycznej osób będących w okresie pomiędzy kolejnymi zaostrzeniami dolegliwości, powinny być ćwiczenia rehabilitacyjne przywracające równowagę napięć mięśniowych i stymulujące mięśnie głębokiej stabilizacji tułowia Nie można jednak mówić o powrocie do bezpiecznego uprawiania sportów wybitnie przeciążających kręgosłup. Wiąże się to zawsze z ryzykiem nawrotów bólów. 2. Ćwiczenia 2.1. Zasady ćwiczeń ogólnieusprawniających\nGRUPA I ĆWICZENIA ROZLUŹNIAJĄCE Ćwiczenia rozluźniające mięsień prostownik grzbietu Ćwiczenie 1: Pozycja wyjściowa: Siad na piętach z tułowiem zgiętym do przodu, łokcie oparte o podłoże, grzbiet wypchnięty do góry, dłonie lekko przyciągają głowę w kierunku kolan, rys.: Ćwiczenie 1. Wykonać wdech i lekko zaoporować dłońmi na głowę, zapobiegając prostowaniu kręgosłupa. Wytrzymać 5–7 sekund, rys A. 2. Wydech, rozluźnić się 2–3 sekundy i delikatnie pogłębiać zgięcie całego kręgosłupa przez przyciąganie głowy w kierunku kolan i wypychanie części lędźwiowej w górę przez dalsze 5–7 sekund. Powtarzać 3-4 razy, rozpoczynając każde powtórzenie od uzyskanego kąta zgięcia kręgosłupa piersiowo–lędźwiowego. Omówienie: Ćwiczenie intensywnie rozluźnia napięte mięśnie grzbietu – szczególnie prostownik grzbietu w części szyjnej i lędźwiowej. U osób nie tolerujących powyższej pozycji wyjściowej można zalecić wykonywanie ćwiczenia leżąc kolejno na jednym i drugim boku, ze stopami opartymi o ścianę, jak na rys. B. Kolejne fazy ćwiczenia są w tej pozycji identyczne z opisanymi powyżej.\nGRUPA II ĆWICZENIA WZMACNIAJĄCE Ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha Ćwiczenie 5 Pozycja wyjściowa: Ułożenie na grzbiecie z ugiętymi stawami biodrowymi i kolanowymi. Dłonie splecione na brzuchu, stopy uciskają na podłoże, rys.: Ćwiczenie 1. Wdech, napiąć mięśnie brzucha, wciągając dolną część brzucha w głąb miednicy, z jednoczesnym przyciskaniem brody do klatki piersiowej, a stóp i okolicy lędźwiowej do podłoża, wytrzymać 5–7 sek., rys. 2. Wydech, rozluźnić się i położyć głowę. 3. Powtarzać 5–10 razy. Omówienie: Ćwiczenie wzmacnia mięsień poprzeczny, mięśnie dna miednicy i prosty brzucha z tzw. sterowania górnego. Ćwiczenie 6 Pozycja wyjściowa: Ułożenie na grzbiecie z ugiętymi stawami biodrowymi i kolanowymi. Stopy uciskają na podłoże, ręce wyciągnięte wzdłuż tułowia.\nĆwiczenia mięśni odcinka piersiowego kręgosłupa Program ćwiczeń proponowany dla zapobiegania przeciążeniom odcinka piersiowego kręgosłupa zawiera zarówno ćwiczenia ukierunkowane na przeciwdziałanie powstawaniu zaburzeń mięśniowych, jak i na uruchamianie, często tu spotykanych, zablokowań czynnościowych stawów kręgosłupa i żeber. Ćwiczenia mają także na celu poprawę czynności oddechowej klatki piersiowej i zapewnienie prawidłowego stereotypu oddechowego. Ćwiczenie 1 Pozycja wyjściowa: Pozycja stojąca, ramiona odwiedzione w bok z dłońmi zrotowanymi w przeciwne strony, tak, aby jedna była skierowana kciukiem do dołu (lewa), a druga kciukiem do góry (prawa). Łopatki ściągnięte razem w kierunku do kręgosłupa i w dół (jak na rys. w okienku), barki obniżone, rys.: Ćwiczenie 1. Skręcić głowę w stronę dłoni z kciukiem do dołu, (w lewo) wykonać wdech i wytrzymać powyższą pozycję ze złączonymi łopatkami do granicy oporu przez okres 5–7 sekund. 2. Rozluźnić się, wykonać wydech i wolno pogłębiać rotację ramion i dłoni w przeciwnych kierunkach, do granicy oporu przez okres 7–10 sek. z jednoczesną dalszą rotacją głowy do oporu, rys. A. 3. Wykonać wdech i powtarzać jak w p. 1 i 2 2–3 razy, rozpoczynając od osiągniętej uprzednio granicy ruchu rotacji i starając się po każdym wydechu delikatnie zwiększać zakres rotacji głowy i ramion. 4. Zmienić kierunek rotacji ramion tak, aby kciuk uprzednio skierowany do dołu był zwrócony w górę oraz kierunek rotacji głowy w stronę przeciwną — w prawo (twarz zawsze w stronę kciuka skierowanego do dołu) , rys. B. 5. Pogłębiać rotację głowy i ramion, jak w punktach 1–3, z powtarzaniem powyższego cyklu 2–3 razy, Uwaga!\nĆwiczenia mięśni odcinka szyjnego kręgosłupa Zaburzenia równowagi mięśniowej odgrywają ogromnie ważną rolę w procesie rozwoju przeciążeń w odcinku szyjnym kręgosłupa. Powstają one w tej części kręgosłupa szczególnie łatwo. Przyczyną jest nakładanie się licznych czynników niekorzystnych dla pracy mięśni, występujących w odcinku szyjnym, takich jak: znaczny ciężar głowy, ogromna ruchomości szyi, słaba stabilizacja kręgów szyjnych, wrażliwość mięśni na sytuacje stresowe, konieczność ochraniania szczególnie wrażliwych struktur naczyniowych, nerwowych, dróg oddechowych, itd. Istniejące w tym odcinku mięśnie posturalne, mają więc wyjątkowe uwarunkowania i predyspozycje do ulegania przeciążeniom i utrwalonym przykurczom. W programie ćwiczeń rozluźnienie tych grup mięśniowych stanowi więc zadanie kluczowe. Zgodnie z moimi doświadczeniami, samodzielne rozluźnianie mięśni przykurczonych kręgosłupa szyjnego jest trudne i aby było skuteczne, powinno być w zasadzie prowadzone przez terapeutę. Samodzielne wykonywanie przez pacjenta ćwiczeń rozluźniających można zalecić w przypadkach: ■ przykurczy niewielkiego stopnia; ■ jako ćwiczenia profilaktyczne u osób bez zaburzeń i dolegliwości bólowych; ■ kontynuacji leczenia z terapeutą. Z kolei w obrębie innych grup mięśni, niekorzystną rolę w odcinku szyjnym odgrywa ich osłabienie. Stąd konieczność stosowania ćwiczeń wzmacniających ukierunkowanych na te grupy mięśniowe. Są one ćwiczeniami łatwiejszymi do nauczenia i mogą być, po przeszkoleniu, wykonywane przez wszystkich pacjentów samodzielnie. Przedstawiony dalej program ćwiczeń realizuje zasadę przywracania równowagi napięć mięśniowych, z zastrzeżeniem respektowania przypadków wymienionych powyżej. Większość mięśni kręgosłupa szyjnego sięga swoimi przyczepami do odcinka piersiowego, dlatego wykonywane ćwiczenia w znacznej mierze dotyczyć muszą obu tych części kręgosłupa. Z tej przyczyny niektóre ćwiczenia, opisane poniżej, są identyczne z podanymi wcześniej ćwiczeniami dla odcinka piersiowego. Ze względów praktycznych metodykę ich wykonywania powtarzam w całości. Ćwiczenie 1 (ćwiczenie identyczne z ćwiczeniem 1 dla odcinka piersiowego) Pozycja wyjściowa: Pozycja stojąca, ramiona odwiedzione w bok z dłońmi zrotowanymi w przeciwne strony, tak, aby jedna była skierowana kciukiem do dołu (lewa), a druga kciukiem w górę (prawa). Łopatki ściągnięte razem w kierunku do kręgosłupa i w dół, barki obniżone, rys.: Ćwiczenie 1. Skręcić głowę w stronę dłoni z kciukiem do dołu do granicy oporu, wykonać wdech i wytrzymać powyższą pozycję ze złączonymi łopatkami przez okres 5–7 sekund. 2. Rozluźnić się, wykonać wydech i wolno pogłębiać rotację ramion w przeciwnych kierunkach, do granicy oporu, z jednoczesną dalszą rotacją głowy do oporu przez okres 7–10 sek., rys. A. 3. Wykonać wdech i powtarzać jak w p. 1 i 2 2–3 razy, rozpoczynając od osiągniętej uprzednio granicy ruchu rotacji i starając się po każdym wydechu delikatnie zwiększać zakres rotacji głowy i ramion. 4. Zmienić kierunek rotacji ramion tak, aby kciuk uprzednio skierowany do dołu był zwrócony w górę oraz kierunek rotacji głowy w stronę przeciwną — w prawo (twarz zawsze w stronę kciuka skierowanego do dołu) – rys. B. 5. Pogłębiać rotację głowy i ramion, jak w punktach 1–3, z powtarzaniem powyższego cyklu 2–3 razy. Uwaga! Podczas ćwiczenia starać się utrzymać głowę w pionie, łopatki złączone razem i obciągnięte w dół (jak na rys. w okienku).\nROZDZIAŁ IV Jak postępować w czasie ostrych bólów kręgosłupa - porady dla tych, którzy aktualnie cierpią 1. Bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa Przedstawione poniżej uwagi dotyczą sposobów zachowania się w okresie ostrych dolegliwości bólowych i nie należy ich traktować jako sposobu samoleczenia. Mają one stanowić informację, jak w tym trudnym okresie wykonywać niezbędne czynności życiowe w sposób możliwie bezpieczny i jak najmniej bolesny. Mają być przy tym korzystnym uzupełnieniem terapii zastosowanej przez leczącego lekarza. Zrozumiałe, że nie wszystkie przedstawione wskazówki znajdą zastosowanie w poszczególnych indywidualnych przypadkach, tym niemniej, większość z nich sprawdza się u chorych przeze mnie leczonych. Są one przydatne szczególnie w grupie chorych z bólami kręgosłupa na tle uszkodzenia krążka międzykręgowego (przepukliną lub wypukliną dyskową) z uciskiem korzeniowym, u których nasilenie bólu większość czynności codziennych ogranicza lub czyni niemożliwymi do wykonania. W okresie ostrych bólów zasadą jest wprawdzie maksymalne ograniczenie aktywności fizycznej, są jednak sytuacje codzienne, wymagające wykonywania pewnych ruchów i czynności. Z nimi osoba będąca nawet w okresie najdotkliwszych bólów lędźwiowych, jakoś musi sobie poradzić. Jak to wykonać w praktyce starałem się przedstawić w dalszej części rozdziału. 1.1. Ułożenie chorego – pozycje ułożeniowe W ostrych dolegliwościach bólowych spowodowanych uszkodzeniem krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym leżenie w odpowiednich pozycjach ułożeniowych jest najbezpieczniejszym, najprostszym i często najważniejszym sposobem postępowania, jaki można zastosować w warunkach domowych. Istotne jest przy tym na czym i w jakiej pozycji się leży. W ostatnich latach odeszło się od zaleceń leżenia na twardym podłożu. Z mojego doświadczenia wynika, że najkorzystniejszym dla chorego posłaniem jest niezapadający się materac z gąbki lub lateksu ogrubości 7-10 cm., położony na podłodze lub płycie drewnianej. Leżenie na zupełnie twardym podłożu u części chorych okazuje się być przyczyną dodatkowego cierpienia. w ostrych bólach lędźwiowych pozycję ułożeniową należy dobierać indywidualnie, kierując się założeniem poszukiwania takiego położenia ciała, w którym ból jest najmniejszy. Pozycję ułożeniową w zasadzie należy dobierać indywidualnie, kierując się założeniem poszukiwania takiego położenia ciała, w którym ból jest najmniejszy. U wielu chorych korzystne jest ułożenie na plecach w pozycji „przewróconego krzesła”, z nogami zgiętymi w stawach na złożonych kocach, pudle, lub piłce szwajcarskiej. Ważne, by ułożenie było na tyle wysoko, aby pośladki wisiały nieco nad podłożem (rys.). Sposób ułożenia chorego w pozycji „krzesełkowej” Niektórzy chorzy lepiej tolerują pozycję na brzuchu lub na boku, z podłożonymi wałkami indywidualnie podpierającymi kręgosłup w położeniu najmniejszego bólu (rys.). Sposób ułożenia chorego w pozycji na brzuchu 2. Bóle odcinka szyjnego kręgosłupa Chorzy z bólami zlokalizowanymi w odcinku szyjnym, jak i promieniującymi do głowy, łopatki lub kończyny górnej, zazwyczaj lepiej znoszą pozycję pionową niż leżącą, ruch niż bezruch. Stąd mniejsza ilość ograniczeń ruchowych uniemożliwiających czynności życiowe, niż przy problemach z odcinkiem lędźwiowym. Spanie w pozycji półsiedzącej przy bólach szyjnych Ze względu na nadwrażliwość chorego odcinka kręgosłupa na przechłodzenie, ważne jest utrzymanie stałej temperatury, poprzez zabezpieczenie szyi, (np. szalikiem). Chorzy z silnymi bólami szyi źle tolerują pozycję leżącą, stąd zaleca się im spanie w pozycji półsiedzącej, z rękami opartymi na podłokietnikach, a głową i okolicą karkową popodpieraną poduszkami, (rys.). Przy bólach promieniujących do barku bolącą kończynę układa się na dużej poduszce umieszczonej pod pachą. Podłożenie takiej poduszki pod pachę przynosi ulgę w bólach promieniujących także w ciągu dnia, w pozycji pionowej, podczas siedzenia lub chodzenia, (rys.).\nRozdział V Co warto wiedzieć o leczeniu 1. Metody leczenia w okresie ostrych dolegliwości bólowych kręgosłupa W pierwszym rozdziale książki wspomniałem, że ból w obrębie kręgosłupa może być skutkiem znacznej liczby zróżnicowanych przyczyn. Jedne z nich bywają zupełnie błahe i cofają się samoistnie, a powodowany nimi ból ustępuje szybko (np. bóle spowodowane przeciążeniem tkanek miękkich okołokręgosłupowych). Inne są z kolei bardzo poważne, przebiegają często z uszkodzeniem tkanek, a ich skutki wiążą się z trwałymi zaburzeniami neurologicznymi i uszkodzeniem funkcji narządu ruchu (np. przepukliny krążka międzykręgowego). Intensywność odczuwania bólu często nie ma przy tym związku z ciężkością uszkodzeń. Bywa, że błahe przyczyny są źródłem równie silnych dolegliwości bólowych jak poważne i nieodwracalne uszkodzenia tkanek kręgosłupa. Często tych przyczyn jest kilka jednocześnie i nakładają się na siebie dodatkowo komplikując obraz kliniczny. Wadą wielu metod czy systemów leczniczych jest skupienie się na jednej przyczynie bólu, nie zauważając lub lekceważąc inne. Z punktu widzenia odczuwania dolegliwości przez chorego nie ma znaczenia czy cierpi z powodu przepukliny dyskowej, punktu maksymalnej bolesności, przeciążonego więzadła, czy zablokowanego stawu. Chory chce by go po prostu nie bolało. Natomiast z punktu widzenia leczącego lekarza lub fizjoterapeuty stwarza to diametralną różnicę, bowiem w każdym tym przypadku leczenie jest odmienne. Dlatego o ustaleniu przyczyn aktualnego incydentu bólowego i w związku z tym rodzaju zastosowanego leczenia, zawsze musi zadecydować wnikliwa diagnostyka lekarska. o ustaleniu przyczyn aktualnego incydentu bólowego i w związku z tym o rodzaju zastosowanego leczenia, zawsze musi zadecydować wnikliwa diagnostyka lekarska Każde podjęcie leczenia na własną rękę, lub przez osoby spoza środowiska lekarskiego, przy braku ustalenia aktualnej przyczyny wystąpienia dolegliwości, wiąże się z ryzykiem przeoczenia objawów poważnej choroby, przeciążenia lub pogłębienia już istniejących nieprawidłowości. Podkreślam raz jeszcze – aktualnej przyczyny, bowiem procesy bólowe kręgosłupa mają charakter dynamiczny i w każdorazowym badaniu może istnieć inna przyczyna bieżących dolegliwości, a to co rozpoznano nawet kilka dni lub tygodni temu, dzisiaj może być zupełnie nieaktualne – pomimo pozornego podobieństwa dolegliwości bólowych odczuwalnych przez chorego. procesy bólowe kręgosłupa mają charakter dynamiczny i w kolejnych badaniach może się okazać, że w chwili obecnej, inna przyczyna jest powodem aktualnie największych dolegliwości, co wymaga innej metody leczenia Nie mniej, warto jednak wiedzieć, jakimi metodami leczniczymi medycyna aktualnie dysponuje w walce z epidemią bólów kręgosłupa. Warto też poznać działanie poszczególnych metod i zabiegów leczniczych - zwłaszcza tych rzadziej stosowanych, mniej popularnych, decyzję o ich zastosowaniu pozostawiając zawsze kompetencji lekarza, a ich wykonanie profesjonalnym specjalistom. Najogólniej, metody leczenia ostrych zespołów bólowych kręgosłupa można podzielić na operacyjne i zachowawcze. 1.1. Leczenie operacyjne Ze zrozumiałych względów, leczenie operacyjne budzi najwięcej emocji i kontrowersji, stąd zagadnienie to omówię nieco szerzej. Mówiąc o operacyjnym leczeniu w zespołach bólowych kręgosłupa, myślimy, z niewielkimi wyjątkami, o operacjach przepuklin jądra miażdżystego krążka międzykręgowego (tzw. operacjach „wypadnięcia dysku”) i o nich będzie głównie mowa. Znacznie rzadziej wykonuje się operacje ześlizgów, niestabilności, zmian zwyrodnieniowych, ciasnoty otworów międzykręgowych, ciasnoty (stenozy) kanałowej, nie wspominając o patologiach urazowych, nowotworowych i innych. Zaburzenia określane ogólnie jako „dyskopatia” nie stanowią podstawy do kierowania na leczenie operacyjne. Zaznaczyć należy, że biorąc pod uwagę jak częstym zjawiskiem w całej populacji ludzkiej są bóle kręgosłupa, konieczność wykonywania operacji dotyczy marginalnej części całej grupy chorych. Wynika to z faktu, że spośród wszystkich przyczyn bólów kręgosłupa w przebiegu choroby przeciążeniowej, przepukliny dyskowe stanowią jedynie pewien odsetek. A z całej grupy chorych z przepukliną jedynie 7-10 procent chorych ma bezwzględne wskazania do zastosowania leczenia operacyjnego. W tych przypadkach podjęcie decyzji operacyjnej jest jednak bardzo ważne i wymaga z jednej strony kompetencji i odpowiedzialność decydującego lekarza, a z drugiej, akceptacji takiej metody leczenia przez chorego. kwalifikację operacyjne w zespołach bólowych kręgosłupa mają głównie tylko chorzy z przepukliną jądra miażdżystego, lecz, wśród tych chorych, jedynie 7-10 procent ma bezwzględne wskazania do zastosowania leczenia operacyjnego Powaga decyzji wynika z faktu, że skutkiem przeoczenia bezwzględnych wskazań do wykonania zabiegu może być trwałe uszkodzenie elementów układu nerwowego, z niedowładem mięśni kończyn, czy nietrzymaniem moczu lub stolca. Należy zaznaczyć, że nawet już zaistniałe objawy takiego uszkodzenia mogą się cofnąć, jeżeli operacja będzie wykonana w pierwszych kilkudziesięciu godzinach po wystąpieniu przepukliny. Przeciąganie tego okresu zmniejsza szansę na regenerację uszkodzonych korzeni nerwowych i przedłuża okres leczenia, mimo prawidłowo wykonanej operacji.\nUwagi końcowe Przedstawione i omówione powyżej sposoby zapobiegania przeciążeniom kręgosłupa, niezależnie od tego, jak szeroko autor starałby się je opisać, nie wyczerpują wszystkich sytuacji, jakie nam niesie życie codzienne. Ponadto, pomimo najlepszych chęci przestrzegania nawet najbardziej trafnych zaleceń, wymogi życia, w tym funkcjonowania w środowisku cywilizacyjnym, w ostatecznym rozrachunku skutecznie ograniczają rezultaty takiej profilaktyki. Najbardziej efektywnym wydaje się więc postępowanie kompromisowe. Sprowadza się ono do bezwzględnego i konsekwentnego realizowania tych zaleceń zapobiegawczych, których istotą jest zmiana przyzwyczajeń i nawyków. Jest to zadanie stosunkowo najprostsze, możliwe do wprowadzenia w każdym momencie życia. Równie możliwa jest eliminacja negatywnego wpływu na narząd ruchu niektórych wad wrodzonych w innych częściach ciała, np. wad stóp, czy wad zgryzu. W dalszym natomiast etapie, w miarę możliwości, należy dążyć do przystosowania swojego najbliższego środowiska i otoczenia tak, aby było przyjazne dla narządu ruchu i nie wywoływało przeciążeń. Wprowadzenie nawet tak podstawowych zasad do swojego życia codziennego umożliwi zniwelowanie znacznej części szkodliwych wpływów tych sytuacji przeciążających, których całkowite wykluczenie nie jest w żaden sposób realne. Podsumowując, należy więc:\nOśrodek Leczniczo-Rehabilitacyjny NATURA Busko Zdrój, ul. Chopina 9 tel. 41 378 70 56, +48 512 553 999 www.natura.med.pl Kameralny Ośrodek dr Jerzego i Jadwigi Stodolnych oferuje 6 – cio i 13 – dniowe specjalistyczne turnusy sanatoryjne: turnus: „BOLESNY KRĘGOSŁUP” (lędźwiowo – krzyżowy, piersiowy, szyjny) turnus: „KRĘGOSŁUP PO OPERACJI” turnus: „BOLESNY BARK” turnus: „CHORY STAW ŻUCHWOWO – SKRONIOWY” turnus: „CHORE BIODRO / BIODRO PO OPERACJI” turnus: ”CHORE KOLANO / KOLANO PO OPERACJI” Turnusy medycyny estetycznej i SPA: turnus: „ZATRZYMAJ ZDROWIE I URODĘ” turnus: „ZOSTAW STRES – PRZYJEDŹ PO ZDROWIE” ■ dla osób ze schorzeniami narządu ruchu (bóle kręgosłupa, biodra, kolana, bolesny bark, dysfunkcje stawu skroniowo – żuchwowego) rehabilitacja przed i pooperacyjna kręgosłupa i stawów, ■ dla osób z problemami skóry i ciała, zabiegi z zakresu medycyny estetycznej - botox, mezoterapia, wypełnianie zmarszczek, zabiegi kosmetologiczne. Ośrodek dysponuje szeroką bazą profesjonalnych zabiegów z zakresu fizykoterapii, kinezyterapii i balneoterapii. Indywidualne podejście, zaangażowanie personelu i stosowanie najnowszych metod fizjoterapeutycznych gwarantuje pacjentom leczenie na najwyższym poziomie.\nGabinet Leczenia Chorób Narządu Ruchu NATURA Dr n. med. Jerzy Stodolny specjalista rehabilitacji chorób narządu ruchu, specjalista medycyny manualnej Busko Zdrój, ul. Chopina 9 tel. 41 378 70 56; 512 553 999 www.natura.med.pl Kielce, Al.Szajnowicza-Iwanowa 13F tel. 41-344-70-69; 793-801-831 Porady i zabiegi lecznicze w zespołach bólowych i chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa i stawów, stanach pourazowych, bólach głowy i migrenie, zaburzeniach równowagi, wadach postawy i zaburzeniach rozwojowych u dzieci, dysfunkcji narządu żucia i stawów żuchowo-skroniowych, bólach kości ogonowej, wadach stóp. Stosowane metody leczenia: — terapia manualna kręgosłupa i stawów kończyn (terapia tkanek miękkich), — igłoterapia, — mezoterapia, — relaksacje poizometryczne.\nGabinet Medycyny Estetycznej NATURA Dr Jadwiga Matla-Stodolna specjalista dermatolog, medycyny estetycznej i akupunktury Busko Zdrój, ul. Chopina 9 tel. 41 378 70 56; 512 553 999 www. natura.med.pl Kielce, Al.Szajnowicza-Iwanowa 13 F tel. 41-344-70-69 Porady i zabiegi w problemach skóry i ciała: — wypełnianie zmarszczek — botox, — kwas hialuronowy, — mezoterapia, — głębokie peelingi enzymatyczne, — kriodestrukcja – wymrażanie zmian skórnych, — laserowe zamykanie naczynek, — usuwanie włókniaków, przebarwień, — laserowa depilacja, — badanie zmian skórnych dermatoskopem, — badanie włosów na mikroelementy. — leczenie grzybicy i regeneracja paznokci laserem Lunula\nCentrum Badania i Leczenia Stóp „ZDROWA STOPA” Dr n. med. Joanna Stodolna - Tukendorf Kielce, Al. Szajnowicza-Iwanowa 13 F tel. 41 344 70 69, 793-801-831 www.zdrowastopastodolny.pl Busko Zdrój, ul. 1-go Maja 23 A tel. 501-150-045 www.zdrowastopa.net Łączymy znajomość problematyki stóp i narządu ruchu z najnowszymi osiągnięciami technicznymi: — Komputerowe badanie stóp i kończyn dolnych, ćwiczenia i terapia — Indywidualne, termoformowalne wkładki korygujące – dla dzieci, dorosłych, sportowców i narciarzy — Pedicure podologiczny – leczenie wrastających paznokci, pielęgnacja stopy cukrzycowej, łuszczycowej,rekonstrukcja płytki paznokciowej, usuwanie odcisków — Dezynfekcja obuwia i wkładek — Laser Lunula – najbardziej skuteczna metoda leczenia grzybicy i regeneracji paznokci\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Jak_chronic_swoj_kregoslup__Poradnik_dla_kazdego-ebookRO/p0067594i006" target="_blank" title="Jak chronić swój kręgosłup. Poradnik dla każdego [Jerzy Stodolny, Joanna Stodolna - Tukendorf] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Jak chronić swój kręgosłup. Poradnik dla każdego [Jerzy Stodolny, Joanna Stodolna - Tukendorf] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>