Nauki o kulturze wobec literatury. Przypadek antropologii. - PDF\nNauki o kulturze wobec literatury. Przypadek antropologii.\nDownload "Nauki o kulturze wobec literatury. Przypadek antropologii."\n1 Teksty Drugie 2005, 4, s Nauki o kulturze wobec literatury. Przypadek antropologii. Wojciech Józef Burszta\n2 Wojciech Józef BURSZTA Nauki o kulturze w obec literatury. Przypadek antropologii1 Związki między naukam i o kulturze a literaturą można postrzegać na dwóch podstawowych płaszczyznach. Po pierwsze, chodzić może o próbę wskazania na określone powinowactwa, czy wręcz analogie, istniejące pom iędzy konstruow a niem światów literackich a działalnością intelektualną, polegającą - najogólniej rzecz biorąc - na opisie, w yjaśnianiu bądź interpretacji różnorako definiowanej kultury jako intencjonalnej działalności znaczeniotwórczej. Po drugie, rzeczone związki jawią się nam odm iennie, jeśli przedm iotem zainteresowania uczynimy próbę odpowiedzi na pytanie o to, co poszczególne specjalności kulturoznawcze są w stanie dać literaturoznaw stw u, w jaki sposób rozszerzają one pole in terp retacyjne zjawisk klasyfikowanych jako literackie per se. W wypadku pierwszego rodzaju powiązań chodzić będzie przede wszystkim o powinowactwa gatunkowe. I tak A. Owen A ldridge zauważa: Zarówno literatu ra, jak antropologia opowiadają o działalności człowieka, podobnie jak czynią to historia i filozofia. Przedm iotem antropologii jest człowiek jako taki, podczas gdy literatu ra ucieleśnia pisanie o człowieku i stanowi przedm iot badań historii literatu ry i krytyki literackiej. A ntropologia usiłuje w sposób naukowy sportretow ać gatunek ludzki, natom iast literatura przedstaw ia ludzkie charaktery i działania poprzez subiektyw ną perspektywę innego człowieka. L iteratura egzystuje jako residuum Tekst jest zm ienioną wersją referatu przygotowanego na Zjazd Polonistów, Kraków IX 2004.\n3 Szkice działalności kulturow ej, podczas gdy antropologia jest m etodologią czy też procesem badawczym.2 O wiele dalej poszedł Roland Barthes, który uczynił z antropologii paradygm atyczną gałąź wiedzy, uważaną przezeń za najbardziej spokrewnioną właśnie z literaturą. Podkreślał on, że pośród wszystkich historycznie wypracowanych dyskursów, dyskurs antropologiczny wydaje się być najbliższy fikcji, wskazując na iluzoryczność opozycji m iędzy nauką a pisarstwem. N auki nie sposób jednoznacznie zdefiniować jako takiej formy ludzkiej aktywności, która posiada wyłączność na treść (nie istnieje kwestia naukowa, która nie byłaby w jakim ś m om encie poruszana przez uniwersalną literaturę), m etodę (literatura ma ją także), moralność i sposób kom unikow ania wyników dociekań (zarówno literatura, jak dzieła naukowe przyjm ują postać książek)3. Dla literatury język i proces pisania stanowią jej raison d être, to jest cały jej świat, podczas gdy nauka traktuje język bardziej instrum entalnie, jako m edium i narzędzie wykorzystywane w sposób możliwie neutralny, z założeniem, iż odnosi się on zawsze do rzeczywistości, która go poprzedza. N auka nie zawiera się po prostu w języku, gdyż istnieje jeszcze obiekt naukowo-językowego dyskursu. Z metajęzykowego wszakże punktu widzenia okazuje się jednak, że w arunkiem nauki, podobnie jak - co jest poza dyskusją - literatury, jest proces pisania. W dyskursie naukowym poprzez proces pisania dokonuje się aktu form ułowania twierdzeń. O ile to ostatnie posiada status pozapodmiotowy, o ty łe proces dochodzenia do niego eksponuje miejsce podm iotu i jego energię, które sytuują się w sferze języka. Krótko rzecz ujmując: Pisanie uświęca w iedzę 4. Peter Mason, idąc śladam i Barthes a, powiada, że świat dyskursu nauk o kulturze należy przede wszystkim sytuować w świecie tych dyscyplin, które są częścią i funkcją tego, co sam dyskurs przedstawia. W tym momencie zbliżenie np. antropologii i literatury dokonuje się w maksymalnym stopniu, dyskurs bowiem nie jest na tym poziomie od-tworzeniem uprzedniej realności przedmiotowej, nie jest wtórny wobec poprzedzającej go rzeczywistości - ale jest właśnie prezentacją, przedstawieniem, a zatem twórczą kreacją5. Świat, do którego odnosi się dyskurs, zyskuje tym samym charakter świata imaginacyjnego, wyobrażeniowego, którego cechy są efektem symbolicznej konstrukcji. Rzeczywistość zatem jest powiązana z dyskur - / A. Owen Aldridge Literature and the study of man, w: Literature and Anthropology, P.A. Dennis, W. Aycock [eds.], Texas Tech University Press, Lubbock 1989, s / R. Barthes From science to literature, w: The Rustle of Language, University of California Press, Berkeley 1986, s Szerzej na ten tem at zob. I. Brady, Harmony and argument: Bringing Forth the Artful Science, w: Anthropological Poetics, I. Brady [ed.], Rowman & Littlefield Publishers, Inc., Savage 1991, s / R. Barthes Inaugural Lecture, College the France, w: A Barthes Reader, S. Sontag [ed.], Hill and Wang, New York 1982, s / P. M ason Deconstruc ting America. Represen tations of the Other, Routledge, London and New York 1990, s. 14.\n4 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury sem w takim samym stopniu, w jakim jest odeń zależna teoria naukowa. Nie bardzo więc wiadomo, w jaki sposób przed-dyskursywne factum może z kolei uniknąć powiązania z dyskursem antropologicznym. W konsekwencji może on być rozpatrywany jako autonom iczny obiekt refleksji, gdyż antropologia (oraz inne nauki o kulturze) to także rodzaj narracji, opowieść o naszych wyobrażeniach o świecie, który badam y i którego struktura zostaje niejako zakodowana w zapisanym tekście. Antropologia jako proces pisania, konstruow ania tekstów, podporządkowuje się regułom fikcji, przy czym chodzi tutaj o oryginalne znaczenie łacińskiego/ictio jako procesu tworzenia, kształtowania czegoś, co niekoniecznie m usi być zmyśleniem, niepraw dą tedy. Antropologia, podobnie jak literatura, może być postrzegana jako gatunek gawędziarstwa (genre o f storytelling) o ludzkim uw ikłaniu w kultu rę6. Albo - jak to ujął Wolfgang Iser z perspektywy fenomenologicznej - chodzi o ujawnienie antropologicznego wyposażenia istot ludzkich, które żyją dzięki swojej w yobraźni7. Bycie-w-świecie i życie w ram ach kultury, uregulowane kulturowym i normami, to sytuacja tożsama. Podążając tropem Heideggera napisze więc M ilan Kundera, iż Człowiek nie pozostaje w tym samym stosunku do świata, co podm iot do przedm iotu, oko do obrazu, czy nawet aktor do scenicznej dekoracji. Człowiek i świat są powiązani niczym ślim ak i jego muszla: świat stanowi część człowieka, jest jego wym iarem, w m iarę jak zm ienia się świat, zm ienia się również egzystencja (in-der-welt-seinj} Jeśli zam iast słowa świat podstaw im y rzeczownik kultura, powyższy sąd pozostaje równie zasadny. Stąd na owym głębszym poziomie i nauki o kulturze - z antropologią na czele - i literatura m ają do czynienia z analogiczną sytuacją egzystencjalną, którą starają się - dzięki różnym strategiom - uświęcić jako rodzaj wiedzy. To zaś dokonuje się zawsze dzięki pisaniu, jak słusznie zauważył Barthes, a co daje się także udowodnić na gruncie całkowicie odm iennych od Barthesowskich zaiożeń teoretyczno-m etodologicznych9. 67 Zob. E.M. Bruner Ethnography as narrative, w: The Anthropology of Experience, V.W. Turner, E.M. B runer [eds.], University of Illinois Press, U rbana and Chicago 1986, s W. Iser The Fictive and the Imaginary. Charting Literary Anthropology, John H opkins University, Baltimore and London, s. xi. Gatunkowym i powinowactwami antropologii i literatury zajmowałem się w następujących pracach: Czytanie kultury, IEiAK, Łódź 1996 i Różnorodność i tożsamość. Antropologia jako kulturowa refleksyjność, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004; zob. także W.J. Burszta, W. Kuligowski [red.] Ojczyzny słowa. Narracyjne wymiary kultury, Telgte, Poznań N M. Kundera Sztuka powieści, przeł. M. Bieńczyk, Czytelnik, Warszawa 1991, s Zob. J. Km ita Kultura i poznanie, PW N, Warszawa 1985 oraz W. Burszta Język a kultura w myśli etnologicznej, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, W rocław Chodzi o program tzw. podmiotowej rekonstrukcji kultury, który zawsze w ostateczności sprowadza się do przedstawień językowo-kulturowych.\n5 Szkice Ów pierwszy wymiar zagadnienia, który powyżej ledwie zasygnalizowałem, nie będzie przedm iotem mojej dalszej uwagi, choć z pewnością nie zniknie całkowicie. Teraz jednak pragnąłbym zająć się kwestią sygnalizowaną w punkcie drugim w stępnych uwag, a więc relacją najogólniej pojm owanych nauk o kulturze (dostarczających wiedzy o niej) i literatury. Rodzi się podstawowe pytanie: co są one w stanie zaproponować tradycyjnem u literaturoznawstwu? Nowy wgląd w świat literackich reprezentacji? Perspektywę uogólniającą to, co badania nad literaturą ujm ują głównie w kontekście krytyki estetycznej? Pytania to jak najbardziej aktualne w świetle niesam owitej kariery, jaką robią dzisiaj badania z kręgu studiów kulturow ych (cultural studies), zawłaszczające kolejne obszary hum anistyki. N ajpierw tedy warto poświęcić nieco uwagi związkom m iędzy kulturą a literaturą, w idzianym z owej szczególnej perspektywy, stwarzanej przez ideologicznie um o tywowane studia kulturow e10. Uform uje to - m am taką nadzieję - odpowiedni kontekst dla dalszych rozważań, poświęconych wybranym aspektom antropologicznej refleksji nad literaturą, które zarówno dopełniają, jak i stoją w opozycji do totalizujących roszczeń kulturoznaw czych. W spółczesne badania literaturoznaw cze są polem rywalizacji odm iennych podejść i zainteresowań; rozciągają się one - jak zauważają Krzysztof Ziarek i Seam us Deane - od studiów kulturowych, poststrukturalizm u i dekonstrukcji, po fem inizm, studia etniczne i krytykę postkolonialną11. Co więcej, nawet w obrębie wymienionych podejść nie ma zgody co do podstawowych kwestii, co skutkuje ich hybrydalnością, a więc płynnością i heterogenicznością. Studia kulturowe, które zdają się zagarniać, albo może lepiej - wiączać w swój obręb zarówno fem inizm, jak i refleksję postkolonialną, od pewnego czasu dyktują jednak wyraźnie reguiy gry na polu badań literackich. Rzecz w tym, iż pozostają one w zasadniczej opozycji wobec teorii literaturoznaw czej, przede wszystkim wobec dom inującej przez dwie dekady - krytyki poststrukturalistycznej. W miejsce rozważań nad uniw ersalnością rozum u, decentracją podm iotu, sporów wokói znaczenia i referencyjności narracji, studia kulturow e proponują perspektywę całkowicie odm ienną. Ich przedstaw iciele wychodzą z założenia, że teoria literatu ry jest skażona grzechem 10/ Z pełną świadomością angielski term in cultural studies oddaję za pomocą polskich studiów kulturowych, choć normą stało się ich identyfikowanie z najogólniej pojmowanym kulturoznawstwem, a nawet kulturologią. Polskie warianty badań realizowanych pod szyldem studiów o nazwie kulturoznawstwo pozostają jedynie w bardzo luźnym związku z brytyjskimi, amerykańskim i i australijskim i cultural studies', co więcej, wśród krajowych reprezentantów kulturoznawstwa wiedza o genezie i trajektoriach rozwoju refleksji nad kulturą przez pryzm at podstawowych pojęć, takich jak władza, pleć kulturowa, rasa, państwo, naród, ideologia itp. jest stosunkowo niewielka. O ile się orientuję, w największym stopniu do założeń zachodnich studiów kulturowych nawiązują w Polsce badania z kręgu feminizm u i gender. K. Ziarek, S. Deane Introduction, w: Future Crossings. Literature between Philosophy ^ and Cultural Studies, K. Ziarek, S. Deane [eds.], N orthwestern University Press, ^ Evanston 2000, s. 1.\n6 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury elitarności i zdom inowana przez ideologię estetyczną, zupełnie nie bierze zaś pod uwagę rzeczywistości kulturow ej i społecznej praktyki. Aby zrozum ieć rolę literatury, należy wyjść od objaśnień m echanizm ów funkcjonowania kultury, zwłaszcza w świecie współczesnym. L iteratura i teoria literatury nie są bytam i autonom icznym i, ale uczestniczą w symbolicznej grze toczącej się we wszystkich sektorach produkcji kulturalnej. Chodzi o stosunki władzy, płci, rasy, klasy i nacjonalizm u. Tworzenie literatury to nie tyle kwestia kreacji artystycznej, ile jedna z m ożliwych dróg artykulacji istniejących relacji społecznych i dyskursywnych. W tym szerszym kontekście, jaki proponują studia kulturowe, sztuka - literatura przede wszystkim - staje się jedną z instytucji życia społecznego, stanowiąc przy tym m niej istotną część życia społecznego, wtórną wobec bardziej podstawowych zagadnień polityki, pracy i innych problem ów społecznych, które zajm ują szerokie masy ludzi12. D em istyfikacja ideologii estetycznej akadem ickiego literaturoznaw stw a odbywa się na trzech głównych polach. Pierwsze z nich obejm uje przenicow anie niejawnych założeń, które leżą u podstaw hierarchizacji kultury na jej część wysoką i popularną, masową, niską. D rugie skupia badania nad rzekomą autonom icznością i niezaangażow aniem literatury; trzecie wreszcie - to studia nad u niwersalnością sądów estetycznych. Jonathan Culler, starając się traktować studia kulturow e bez uprzedzeń, jakie często towarzyszą pisaniu (bądź przem ilczaniu) o proponowanym przez nie m odelu badań, zapytuje wprost: co w ogóle w takim razie może łączyć literaturoznaw stw o z wiedzą o kulturze? I uszczegóławia: W jaki sposób oddziałują wytwory danej kultury? Jak w świecie różnorodnych i przenikających się nawzajem wspólnot, w sytuacji hegemonii państwa, dyktatury mediów i wielonarodowych korporacji, tworzy się i organizuje zarówno indywidualna, jak zbiorowa tożsamość kulturowa? [...] Czy wiedza o kulturze jest dziedziną na tyle obszerną, że nauka o literaturze zyska w jej ramach nowe perspektywy i świeżość spojrzenia? A może wiedza o kulturze zawłaszczy studia literaturoznawcze, niszcząc tym samym literaturę?13 C uller trafnie zauważa, że, wywodząc się z tradycji Hoggarta i W illiamsa, współczesne studia kulturow e są rozdarte m iędzy dwoma biegunam i interpretacji. Z jednej strony ich celem jest dowartościowanie kultury popularnej i wszelkich grup zm arginalizowanych, niejako dopuszczenie do głosu tych, którzy nie m ieścili się w horyzoncie interpretacji elitarnej koncepcji wiedzy (także teorii literatury). Stąd badania kierują się ku problem om w ielorakich sposobów kształtow ania, doświadczania i przekazyw ania tożsamości, zwłaszcza jeśli w grę wchodzą w spólnoty niestabilne albo mniejszościowe - etniczne, im igranckie, kobiece, gejowskie. 122 Tamże, s J. C uller Teoria literatury. Bardzo krótkie wprowadzenie, przeł. M. Bassaj, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, s. 55. Obawa przed destrukcyjnym wpływem studiów kulturow ych na jakość refleksji teoretycznej w dziedzinie sztuki wyrażana jest powszechnie; zob. przykładowo T. Cohen Ideology and Inscription. Cultural Studies after Benjamin, De Man, and Bakhtin, Cam bridge University Press, Cam bridge 1998.\n7 Szkice Celem analiz jest w tym wypadku chęć zaznajomienia się z tym, co odgrywa istotną rolę w życiu zwykłych ludzi, czyli z kulturą, przeciwstawioną kulturze estetów i akadem ików 14. W tle kryje się supozycja o istnieniu zasadniczego konfliktu m iędzy K ulturą a kulturam i w liczbie mnogiej. Tak więc m am y ową K ulturę owych estetów i akademików, stanowiącą wzorzec estetyczny i etnocentryczne źródło osądzania sztuki - kto posiada K ulturę, jest pełnopraw nym uczestnikiem wspólnoty znaczeń ocenianych jako wartościowe i składających się na Tradycję i Kanon. Wszelako jednak m amy społeczności, które s ą kulturam i, tożsamość ich uczestników kształtuje się poza sferą legitymizowaną przez Kulturę. W spólnoty mniejszościowe i niestabilne dysponują własnym literackim kanonem, który nie jest dostrzegany przez przedstaw icieli Kultury, a jest on przecież zapisem doświadczeń i źródłem budow ania odm iennych tożsam ości, konkurencyjnych wobec głównego n u rtu Kultury. Studia kulturow e nawołują, aby teoria literatury uwzględniała nie tylko najróżniejsze formy literackie, ale także odm ienne doświadczenia kulturowe. W ten sposób dokonuje się jednak zabiegu polegającego na zrów naniu tego, co kulturalne, z tym, co kulturowe. Każda kreacja literacka, niezależnie jakbyśmy ją oceniali na gruncie kryteriów estetycznych Kultury, jest wyrazem k u ltu r, w obrębie których pojawia się i funkcjonuje. C uller przytom nie pyta: W wypadku takich utworów ze szczególną siłą nastręcza się jednak pytanie o to, do jakiego stopnia literatura stwarza kulturę, którą rzekomo wyraża bądź reprezentuje. Czy kultura jest raczej skutkiem owych reprezentacji niż ich źródłem albo przyczyną? 15. N ie ma jasności w tym względzie i czytając pism a przedstaw icieli cultuml studies znajdziemy argum enty przemawiające za oboma w ariantam i odpowiedzi. Powrócę jeszcze do tej kwestii w drugiej części niniejszych rozważań. Z drugiej strony przedstawiciele studiów kulturowych, którzy niem al bez wyjątku odwołują się do różnie pojmowanej tradycji M arksowskiej, z uporem śledzą mechanizm y kształtowania i m anipulacji ludźm i za pośrednictwem ideologii kultury16. N ie będę bliżej omawiał tego zagadnienia zadowalając się odesłaniem do literatury17. W tym wypadku nie chodzi już jednak o kulturę elitarną (Kulturę), ale o kulturę popularną, ujmowaną w nieco tylko zmodyfikowanej tradycji Adorna. Istotnie, studia kulturowe nieustannie rozdarte są między skłonnością do rozpatrywania kultury jako zbioru kodów i praktyk, które mają odwodzić ludzi od tego, co ich naprawdę interesuje a pragnieniem odnalezienia w kulturze popularnej autentycz 147 J. C uller Teoria lite r a tu r y, s Tamże, s Zob. F. Inglis Culture, Polity Press, Cam bridge D. Strinati Wprowadzenie do kultury popularnej, przeł. W.J. Burszta, Zysk i S-ka, Poznań 1998; F. M ulhern Culture/Metaculture, Routledge, London and New York 2000; D. Pels Privileged Nomads. On the Strangeness o f Intellectuals and the Intellectuality of Strangers, Theory, C ulture & Society 1999 vol. 1, s\n8 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury nej ekspresji. W peini dotyczy to badań nad literaturą. W ich wyniku doszio do rozszerzenia kanonu literackiego, który w optyce studiów kulturowych - jak pisałem wcześniej - reprezentuje przede wszystkim najróżniejsze doświadczenia kulturowe. N iekiedy wręcz pisze się, że rozszerzenie kanonu literackiego ma na celu podważenie imperialistycznych roszczeń wielkiej literatury euroamerykańskiej i, tym samym, zrelatywizowanie kryteriów estetycznych do konkretnych kultur, w ramach których powstaje literatura spoza giównego n u rtu Kultury. Podobne stanowisko, na pierwszy rzut oka, powinno być bliskie antropologii kultury, której naczelnym im peratywem jest kontekstualizow anie zjawisk i autorefleksyjność, a więc te cechy, które bez tru d u odnajdziem y wśród adeptów studiów kulturowych. Jednak mim o pewnych podobieństw antropologiczna refleksja n ad literaturą jest czymś odm iennym od silnie zideologizowanych i heterogenicznych analiz kulturoznaw czych. N ie wynika to jedynie z bratobójczej w alki o zasięg i popularność, jaką antropolodzy toczą z giównym akadem ickim rywalem18, ale ma giębsze podioże. Jak w Local Knowledge zauważyi Clifford Geertz, antropologia coraz chętniej wiącza się do dyskusji o sztuce w taki sposób, iż jej term inologia i koncepcje wiążą się z kwestiam i kultury, którym sztuka może siużyć, odzwierciedlać je, wystawiać na próbę, opisywać, lecz których sama przez się nie tworzy. Szczególność antropologicznego dyskursu na tem at sztuki bierze się z połączenia energii sztuki z ogólną dynam iką ludzkiego dośw iadczenia19. To, co antropologia może zaproponować literaturze i literaturoznaw stw u, to społeczna historia wyobraźni, w tym także - w yobraźni m oralnej. Co więcej, jest to historia wyobraźni naznaczona piętnem nieustannej konfrontacji odm iennych form życia, a co za tym idzie - także odm iennych form wrażliwości estetycznej. W przeciwieństwie do studiów k u ltu rowych, antropologiczne spojrzenie na literaturę proponuje perspektywę, którą nazwałbym m etakulturową. Jest ona użyteczna i - śmiem twierdzić - odsiania wiele niejawnych aspektów twórczości literackiej, zwłaszcza wówczas, kiedy wchodzące w grę pisarstwo bezpośrednio dotyka tem atu kształtowania tożsamości w świecie będącym pokłosiem dem ograficznych przem ian postkolonialnych, a dzisiaj - bytowania w świecie wielokulturowości. W sposób oczywisty literatura postkolonialną jest jednym z giównych narzędzi artykułowania problem ów natury przede wszystkim kulturow ej20, jest autorefleksyjna i skupiona na tem atach, które skądinąd są przedm iotem uważnego na 189 Zob. ciekawą wymianę argum entów między antropologam i i kulturoznaw cam i w: Anthropology and Cultural Studies, S. N ugent, C. Shore [eds.], Pluto, London C. Geertz Local Knowledge, Further Essays in Intepretive Anthropology, Basic Books, New York 1983, zwłaszcza rozdziały Found in Translation: On the Social History of the Moral Imagination oraz A rt as a Cultural System, 209 Zob. B. Ashcroft The rhisome o f post-colonial discourse, w: Literature and the Contemporary. Fictions and Theories of the Presen t, R. L uckhurst, P. M arks [eds.], Longman, London 1999, s. 113.\n9 Szkice m ysłu antropologicznego. Ma więc rację D orota Kołodziejczyk, iż W tym postkolonialnym duchu antropologia jawi się jako nieco przewrotny partner wyobraźni literackiej, z kolei współczesna literatura angażuje się w pytania pozornie typowe dla antropologii - o kulturow ą tożsamość i autentyczność kultury, o różnicę m iędzy egzotyką a innością, o zaprawę scalającą konstrukcje społeczne; wreszcie o to, kto mówi i kto ma prawo mówić w im ieniu innego, reprezentować inność, określać swój przedm iot badań jako inność 21. Uogólniając, pow iedziałbym nawet, że nieodłączna triada pojęciowa, która towarzyszy pisarstw u postkolonialnem u, to kultura - język - tożsamość. Odnosi się to także do wyrosłej z postkolonializm u literatury, którą skłonny byłbym nazwać wielokulturową, o czym później. W ram ach moich rozważań skupię się wyłącznie na literaturze anglojęzycznej; jest ona najbogatsza, powszechnie rozpoznawana i - wbrew tem u co w latach 80. XX stulecia napisał Fredric Jam eson - dostarcza przyjemności. Jedną z m atryc organizujących m yślenie o kulturow ym obrazie świata jest opozycja m iędzy centrum i peryferiam i. K ultura europejska była zawsze kulturą podróżowania i zawłaszczania peryferii. W Jądrze ciemności M arlow wyznaje: Zdobywanie ziemi - polegające przeważnie na tym, że się ją odbiera ludziom o odm iennej cerze lub trochę bardziej płaskich nosach - nie jest rzeczą piękną, jeśli się w nią wejrzy zbyt blisko. O dkupią ją tylko idea, idea, która tkwi w głębi; nie sentym entalny pozór, tylko idea; i altruistyczna wiara w tę ideę - coś, co m ożna wyznawać i bić przed tym pokłony, i składać ofiary.22 O jaką ideę tutaj chodzi? N ie zapom inajm y - gdy C onrad pisze Jądro ciemności jest koniec dziewiętnastego stulecia, im perializm i kolonializm są w peinym rozkwicie, cywilizowany Zachód nie ma wątpliwości, iż niesie swym podbitym peryferiom naukę i wiarę prawdziwą, bo taka jest jego historyczna misja. Idea podporządkowywania sobie nowych terytoriów jest swoistym posiannictw em. Kiedy M arlow powiada, że w czasach jego dzieciństwa wiele jeszcze byio biaiych plam na m apie, nie co innego ma na m yśli tylko fakt, że nie stanęia tam jeszcze stopa biaiego zdobywcy, że jeszcze nie wiedziai Zachód, jakie korzyści przyniesie poznanie kolejnego skrawka ziem i, który będzie odtąd na zawsze na m apie, bo w orbicie wpiywów i oddziaływania uniw ersalnej cywilizacji. M arlow wie wprawdzie doskonale, że owe puste miejsca na m apie tak naprawdę puste nie są, gdyż żyją tam jacyś dzicy, jacyś ludożercy, zatopieni w m rocznych obyczajach, niezrozum iali i nieprzeniknieni w swej odm ienności na poiy zwierzęcej, ale one jeszcze nie są częścią Im perium Brytyjskiego, one mogą zaistnieć jedynie w spotkaniu z centrum - z jego potęgą. Na razie jednak jest to świat w idziany jako przestwór, 212 D. Kołodziejczyk Antropologiczne fabulacje - hybryda, tłumaczenie, przynależność we współczesnej powieści anglojęzycznej, w: Ojczyzny słowa. Narracyjne wym iary kultury, W.J. Burszta, W. Kuligowski [red.], Telgte, Poznań 2002, s J. Conrad Jądro ciemności, przeł. A. Zagórska, w: Opowieści wybrane, PIW, Warszawa 1952, s. 9.\n10 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury gdzie panuje m rok, w którym jedynymi punktam i orientacyjnym i dla przybysza są rzeki i jeziora, i nazwy 23. N ie ma tam jednakże kultury, ta dopiero zostanie przywieziona, a jej wprowadzanie znaczone będzie krwią i cierpieniem pielgrzymów z centrum świata, świata jasności, rozum u i racjonalnej wiedzy. Cierpienia dzikich będą jedynie wynikiem ich przesądów, niewiedzy i oporu w przyjm owan iu cywilizacji, a tym samym w staw aniu się cząstką realnej historyczności. Im perialne centrum przynosi wszystko, co potrzebne, aby świat m roku stai się jedynie peryferiam i naszego świata, naszą strefą wpiywów, krok po kroku kształtowaną na wzór centrum. Ten proces, którego początek wyznacza symbolicznie data 1492, polega najpierw na nadaw aniu nazw nowo podbijanym terytoriom : Aby coś posiąść, trzeba najpierw to nazw ać 24. W efekcie takiej znaczeniotwórczej działalności odbiera się wszakże język tubylcom, m ieszkańcom peryferii. Odbiera tożsamość i język, który zdolny jest ją kształtować jako harm onijną caiość, o czym przekonywała caia dwudziestowieczna antropologia kultury. O ile w roku 1800 Zachód posiadai jako swoje procent powierzchni ziem i, to w roku 1878 proporcja ta wynosiia już 67 procent, a zatem na koncie m a przybywało rocznie 83 tysiące m il kwadratowych. Lecz to jeszcze nie koniec. W chwili wybuchu I wojny światowej przyrost terytoriów wynosii już rocznie 240 tysięcy mil. Prawie 85 procent ówczesnej ziem i byiy to kolonie, protektoraty, dom inia, wspólnoty i terytoria zależne, w obrębie których reguiy byiy jasne: biaiy Europejczyk rządzi, a wszyscy inni są jego poddanym i, jeśli zaś nawet partneram i - to zawsze jako co najwyżej bracia m niejsi 25. O ile teoretyczna idea im perializm u jako dom inacji m etropolitalnego centrum n ad jego peryferyjnym i terytoriam i znajdowała swój praktyczny wyraz w kolonialnym procesie ich zasiedlania i naw racania na porządek europejski, o tyle coś, co m ożemy nazwać im perializm em intelektualnym, przybierało o wiele subtelniejsze formy i miaio swoją wiasną historię, nie zawsze współbieżną z tym, co stanowili im perialni prawodawcy. Polityczna, historyczna i technologiczno-naukowa dom i nacja Zachodu nad resztą świata wymagaia czegoś, co stanowiłoby jej ideologiczną rękojm ię i podporę. Staiy się nim i teoria wiedzy i epistemologia, królestwa poznania. Towarzyszyła im literatura jako artystyczne świadectwo konfrontacji centrum i peryferii oraz giówne m edium budow ania tożsam ości Zachodu w zetknięciu z innością. Kiedy system kolonialny rozsypai się ostatecznie, dotychczasowe peryferie z kulturowego punktu widzenia przedstawiały obraz hybrydalny. Budowanie wiasnej państwowości to jeden problem, odwołanie się do wiasnej tradycji, która nie byiaby skażona brytyjskością, i która byiaby w stanie wypeinić czy też przerzucić po- 232 Tamże, s J. A ttali 1492, przei. E. Bąkowska, M. Pilot, H. Igalson-Tygielska, Czytelnik, Warszawa 1992, s Por. E.T. Said Culture and Imperialism, Alfred A. Knopf, New York 1993, s. 8.\n11 Szkice most m iędzy przeszłością i przyszłością peryferii, to kwestia odrębna. To ona jednak stała się naczelnym tem atem refleksji literackiej pisarzy, którzy m ieli pełną świadomość, że piętno kolonializm u na stałe wpisało się w świadomość kolonizowanych. Stąd główne tematy, natrętnie powracające w pisarstw ie N aipaula czy Rushdiego, to transgresja, pogranicze, bycie (antropologicznie się wyrażając) between and betwixt, podwójna lojalność, wybory światopoglądowe, rasizm. Co więcej, twórczość tego nurtu, równolegle z naukowo-ideologiczną refleksją postkolonialną, odrzuca postrzeganie świata na zasadzie binarnych opozycji - m y i oni, centrum i peryferie, dobro i zło itd. Również literatura wielokulturowości, wyrosła w postkolonialnego pnia, ale reprezentująca już następne pokolenie tubylców- -im igrantów zam ieszkujących Anglię i Stany Zjednoczone, powraca do tych zasadniczych wątków poszukiwania bardziej złożonych i niejednoznacznych wyznaczników kulturow ej przynależności. Status literatury postkolonialnej26 jest o tyle paradoksalny, że jest to literatura z wyboru, i konieczności zarazem, pisana w języku angielskim. Z wyboru, bo dzięki pisaniu w języku międzynarodowym dociera się do szerokiego grona odbiorców - ich i nas w równej mierze. Z konieczności, jako że domem pisarstwa postkolonialnego jest język im perialny, jedyny uniwersalny, o walorze integrującym rozproszone, hybrydalne tożsam ości mieszkańców peryferii. Zarówno tych, którzy zostali na m iejscu i próbują na nowo się samookreślić, jak i tych, którzy wyruszyli całymi rodzinam i w podróż do centrum, aby tam rozpocząć życie na kraw ędzi dawnego i nowego. Jak przenikliw ie zauważył Jacques D errida: M am tylko jeden języki nie jest to mój język [...]. Dostrzegasz więc od razu źródło moich cierpień, które ten język na wskroś przenika, oraz miejsce m oich nam iętności, pragnień, modlitw, kierunek moich nadziei. Ale nie powinienem, nie powinienem właściwie m ó wić o przenikaniu i miejscu. Bo to n a skraju francuszczyzny, wyłącznie tam, ani w niej, ani poza nią, na niedostrzegalnej linii jej brzegu, zastanaw iam się, od zawsze i stale, czy można kochać, zażywać rozkoszy, m odlić się, zdychać z bólu, czy po prostu zdychać w innym języku lub nie mówiąc o tym nikom u, nie mówiąc wręcz w ogóle.27 Proza spod znaku N aipaula i Rushdiego oddaje doświadczenia jednostek wykorzenionych, zm agających się z niedostępnością dziejów, nie potrafiących zbudować z przeszłości spójnej narracji, cierpiących z powodu - aby znów przywołać D erridę - braku stałego wzorca tożsamości dla ego we wszystkich jego wym iarach kulturow ych i językowych28. Już w 1965 roku N aipau l zauważył, że w Indiach 26/ W łaściwie powinno się pisać o literaturach postkolonialnych zważywszy, iż jest ona tworzona w różnych językach byłych im periów - angielskim, francuskim, holenderskim, hiszpańskim i portugalskim. W tym szkicu zajm uję się jednak - jak zapowiadałem - tylko zasadniczym i cechami angielskojęzycznej prozy z tego nurtu. 277 J. D errida Jędnojęsycsność innego csyli protesa oryginalna, przeł. A. Siemek, L iteratura na Świecie 1998 nr 11-12, s. 26. S 287 Tamże, s. 97.\n12 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury Zachodnich wszyscy szukają tożsam ości, że czują się obcy dla samych siebie, a przodują w tym pisarze, jak choćby R.K. N arayan29. To jednak N aipaul w najszerszym zakresie uczynii z tożsamości centralny tem at swoich powieści i zbiorów esejów, pokazując, jak beznadziejnie jest on pogm atw any i nierozstrzygalny w wyp adku m ieszkańców byiych kolonii brytyjskich. Jego proza antycypuje o dwie dekady późniejszą debatę w obrębie studiów kulturow ych nad problem em kto potrzebuje tożsam ości i jakiej? 30. Dla N aipaula tożsamość, jak się rzekio, to powracający motyw, ciągle na nowo ujmowany z kolejnej perspektywy i w odm iennych gatunkach literackich, najszerzej podjęty z pewnością w An Area o f Darkness, The Enigma of Arrival, i znów zredefiniowany w jednej z ostatnich książek - Reading and Writmg-1. W ym ienione książki skiadają się na rodzaj m etanarracji na tem at Brytyjskości, języka, tożsamości, przynależności terytorialnej i granic wyobraźni, w obliczu których staje pisarz - H indus z Trynidadu. W The Enigma of Arrival, szukając wiasnych korzeni, narrator przegląda się najpierw w tradycji wielkiej prozy angielskiej, ale ani Forster, ani Ackerley, ani K ipling nie są w tym wypadku pom ocni, gdyż aby cokolwiek napisać, muszę najpierw jasno określić się wobec samego siebie 32. Ale jak to zrobić, skoro odbyio się realną podróż z peryferii zapom nianej przez Boga wyspy do centrum Starego Świata, mitycznego Londynu? N arrator podejm uje próbę ukorzenienia się w angielskim krajobrazie i jednocześnie próbuje pisać książkę - The Enigma of Arrival - osobistą historię, w której pisarz definiuje samego siebie, kształtuje tedy tożsamość podmiotową dzięki literackim eksperym entom, a nie osobistym przypadkom. O ile na początku powieści narrator i pisarz są dwiema osobami, z których każda, niejako na wiasną rękę, zmaga się z dylem atem przynależności, o tyle na końcu powieści i przy końcu ży 292 Zob. V.S. N aipaul Images, w: Critical Perspectives on PfS. Naipaul, R.D. H am m er [ed.], H einem ann, London 1979, s Zob. S. Hall Introduction: Wio Needs Identity?, w: Questions of Cultural Identity, S. Hall, Paul du Gay [eds.] Sage, London 1996, s. 1; zob. także artykuł: D. W aldner, How is it going, M r Naipaul? Identity, Memory and the Ethics of Post-Colonial Literatures, Journal of C om m onw ealth L iterature nr 3:2003, s Autor stawia tam tezę, że rozważania nad decentracją podm iotu najpierw pojawiły się wśród pisarzy postkolonialnych, a dopiero w drugiej kolejności u krytyków i teoretyków kultury. W pełni zgadzam się z tą diagnozą, która obejm uje także antropologię kultury, uwrażliwioną na problem tożsamości under erasure bezpośrednio przez pisma i powieści postkolonialne. 312 V.S. N aipaul A na rea of Darkness, Penguin Books, London 1968; tenże The Enigma of Arrival: A Novel in Five Sections, Penguin, H arm ondsw orth 1987; tenże Reading & Writing: A Personal Account, New York Review of Books, New York Najnowsza powieść N aipaula to Magic Seeds, Knopf, New York kontynuacja H alf a Life (polskie wydanie: Pól życia, przeł. M. Fedyszak, N oir sur Blanc, Warszawa V.S. N aipaul The Enigma..., s\n13 Szkice cia obu bohaterów, godzą się oni j ednocześnie, że przyj dzie im żyć na dobre w dwóch światach. To, co spaja obie rzeczywistości - tę utraconą, źródło m elancholijnych westchnień, i tę, w której nigdy się na dobre nie zadomowią - jest język i kształtowana na jego gruncie wrażliwość, która m usi się wyrażać w narzuconym przecież systemie symbolicznym. D rugą obsesją literatu r postkolonialnych jest tem at domu, jakby m aterialnego znaku wspomnianego wcześniej zakorzenienia w lokalności, residuum pam ięci. Jak zauważył Jerzy Jarniewicz: N aipaula wyraźnie pasjonuje tem at dom u, przy czym pisarz snuje opowieści nie tylko o jego poszukiwaniu i budowaniu, ale też o odchodzeniu od dom u i rodziny [...] Bez cienia nostalgii i sentym entalizm u, opisuje podejmowane przez powieściowych bohaterów próby poszukiwania własnej tożsamości i ucieczki przed tożsamością im narzuconą, uznając, że los H indusa jest losem wędrowca, skazanego na wieczną tułaczkę.33 Weźmy jedną z wcześniejszych powieści N aipaula, Dow;pana Biswasa-4. Ta stosunkowo prosta historia kolejnych domów budow anych przez głównego bohatera najczęściej bywa odczytywana m etaforycznie jako paradygm atyczna i transhistoryczna reprezentacja D om u. C zytelnik m iałby zatem interpretow ać kolejne inicjatywy Biswasa jako realizację uniw ersalnej, ogólnoludzkiej potrzeby posiadania tego najm niejszego orbis interior, dzięki którem u - jak mówią właśnie Francuzi - jest chezsui, u siebie, ze swoimi, odgrodzony od zewnętrznego, zawsze groźnego świata za m urem domostwa. Jednakże, jak sugeruje H om i K. Bhabha35, istnieje podstawowa różnica m iędzy dom em pana Biswasa a ideą dom u jako takiego, do której może odwołać się czytelnik. Ten dom nie jest m etaforą, nie jest reprezentacją wszelkich rzeczywistych i potencjalnym domów, ale powinien być odczytywany m etonim icznie, jako część złożonej sekwencji domów, które definiują całą powieść. Kiedy podążymy tropem m etonim icznym, to nie idea D om u jest ważna, ale kolejne domy wiejskiego i świeżo urbanizującego się Trynidadu. Metonim iczne odczytanie kieruje uwagę odbiorcy ku konkretnym różnicom m iędzy dom am i na tej wyspie a dom am i w innych częściach świata, a ponadto, co może nawet istotniejsze - zwraca uwagę na odm ienny stosunek i związki, jakie ludzi w różnych miejscach łączą z własnymi domami. Podobny wątek kolejnych udom ow ień bohatera, tym razem H indusa w jednym z państw afrykańskich, podejmie N aipaul w innej powieści, Zakręt rzeki J. Jarniewicz Nieustająca wędrówka Naipaula, w: V.S. N aipaul Pól życia..., s V.S. N aipaul Dom pana Biswasa, przeł. K. Orłowski, N oir sur Blanc, Warszawa 2002 (oryginał ukazał się w roku 1961). 352 H.K. Bhabha Representation and the Colonial Text: A Critical Exploration of some Forms of Mimeticism, w: The Theory of Reading, F. Gloversm ith [ed.], Harvester, Brighton 1984, s ,52 V.S. N aipaul Zakręt rzeki, przeł. M. Zborowska, Noir sur Blanc, Warszawa 2002.\n14 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury Bhabha i inni autorzy głośnej książki The Empire Writes Back37 twierdzą, że m etonim iczna inskrypcja lokalnych różnic powoduje, niż proza postkolonialna wymyka się uniwersalnym, m etaforycznym interpretacjom literaturoznawczym. Te książki winny być czytane w kontekście realnego świata, do którego odnoszą się konstrukcje rzeczywistości przedstawionej. Jest to na pewno słuszny trop, ale nie znaczy to wcale, że dla wszystkich twórców literatu ry omawianego kręgu m e tafora jest zawsze im perialna. Mac Fenwick w doskonalej analizie Dzieci północy Salmana Rushdiego38 pokazuje, że dychotomia m etafora/m etonim ia nie zawsze się spraw dza39. Książka jest zbudowana na serii metafor, a sam narrator przedstawia się jako metaforyzacja Indii i ich najnowszej historii. N ie brakuje tu jednak zachęty do podjęcia tropu rozum ienia m etonim icznego, z tym wszakże, że m etafora i m etonim ia, nieom al jak w teorii strukturalistycznej, nieustannie się przeplatają. I tak w księdze pierwszej Dzieci północy m amy prześcieradło z wyciętym w nim niewielkim otworem, przez który dziadek narratora, doktor Aadam Sinai, bada Naseem, pacjentkę z dobrego hinduskiego domu, która później zostanie jego żoną. Rozpostarty przez dwie służące kawałek płótna skrywa osobę, a Sinai przy okazji wizyt, i kolejnych dolegliwości, poznaje inny fragm ent ciała N aseem, nigdy zaś nie widzi całej postaci. M im o to zakochuje się w owej całości, poznanej dzięki m etonim icznym fragm entom. Dopiero kiedy ujrzy N aseem w całej krasie, już przed ślubem, przekona się, jak bardzo mylił się, stwarzając sobie wyidealizowany obraz wybranki. Segmentowy rom ans Aadama i N aseem jest - zdaniem krytyków - metaforą tworzenia się narodowej tożsamości H indusów w pierwszej połowie XX w ieku40. N aseem to M atka Indie, Aadam to postać A nglo-hindusa, który zostaje uwiedziony m etonim icznie przez Bharat M ata, ich małżeństwo to m etafora odzyskania Niepodległości, a późniejszy zawód Aadama co do słuszności wyboru obrazuje Indie po okresie euforii, kiedy pojawia się niezadowolenie z tego, co tak niedawno dopiero się odrodziło - m ozolnie budowanej narodowej tożsamości. L iteratura postkolonialna wyraźnie dzieli się na dwa nurty. D la części pisarzy kwestia związków kultury, języka i tożsam ości to problem dawnych peryferii, dziś pozostaw ionych w łasnem u losowi. Ale przecież postkolonializm to tak że niebywale w dziejach przem ieszczenie ludności z peryferii do centrum, m e tropolitalnego centru m dodajmy. To tutaj dorasta kolejne pokolenie im igrantów, to tu taj narodziła się proza inspirow ana w ielokulturow ością europejską 377 The Empire Writes Back: Theory and Pracice in Post-Colonial Literatures, B. Ashcroft, G. G riffith, H. Tiffin [eds.], Routledge, London S. Rushdie Dzieci północy, przeł. A. Koiyszko, Czytelnik, Warszawa M. Fenwick Crossing the Figurative Gap: Metaphor and Metonymy in M idnigt s Children, Journal of Com monwealth L iterature 2004, 3, s Zob. J.M. Kane The Migrant Intellectual and the Body of History: Salman Rushdie s Midnight s Children, Contem porary L iterature 1996, 1, s. 109 i nast.\n15 Szkice i am erykańską. N a literackim firm am encie W ielkiej B rytanii pojaw iły się n a zwiska H anifa K ureishi, M oniki Ali, Zadie Sm ith, H ari K unzru41, a w USA - B harati M ukherjee, M eeny A lexander, G inu Kam ani, A nity Rau Badam i i wiele innych42. W iększość z piszących kobiet i m ężczyzn to osoby o podw ójnej tożsamości, dzieci m ieszanych m ałżeństw centralno-peryferyjnych. Stąd oczywiste, że głównym tem atem pisanych w duchu w ielokulturow ości książek jest nasza triada: kultura - język - tożsam ość, z tą jednak różnicą w porów naniu z klasyczną literatu rą postkolonialną, że tem at ten dotyczy już wyłącznie życia w środowisku im igranckim Europy i USA. Kraj rodzinny dziadków i rodziców, dla obecnego pokolenia jest równie egzotyczny, jak egzotyczne dla jego przodków były realia m etropolitalne. Główny problem dzisiaj to pytanie o granice asym ilacji i granice budow ania odrębności w świecie konkurencyjnych systemów wartości, ledwie skrywanego rasizm u i w alki bagażu tradycji (i języka) z realiam i społeczeństw postindustrialnych. Białe zęby, debiutancka powieść Zadie Sm ith, opowiada o świecie, w którym powoli zanikają zarówno lęki im igrantów przed utratą własnej tożsam ości w nowym środowisku, jak i lęki tubylców, obawiających się, że nowi obywatele z dawnych brytyjskich kolonii doprowadzą do ostatecznej destrukcji starej, dobrej A nglii. O ile Salman Rushdie, Ben Okri, Tim othy Mo czy H anif Kureishi pisali o środowiskach em igrantów pakistańskich, afrykańskich, chińskich czy j arnaj skich jako zam kniętych środowiskach, u Zadie Sm ith roztapiają się one w jednej, wielokulturowej społeczności. Pisarka przekonująco argum entuje, iż wszyscy jesteśmy m ieszańcam i, a człowiek współczesny nie m usi być zakorzeniony w tradycji, zam iast korzeni ma nogi, na których przem ierza świat - fizycznie i im aginacyjnie przemieszczając się po różnych tradycjach. Trzeba znać własną historię, ale nie być jej niew olnikiem, tylko wówczas można osiągnąć dwa cele - pozostać elem entem wielokulturowej m ozaiki i jednocześnie zintegrować się ze społeczeństwem dem okratycznym. Jak słusznie dostrzegł Paweł Goźliński,.Biafe zęby wprost podają form ułę leku na ksenofobię: Jedna z bohaterek zrobiła karierę jako autorka poczytnych książek o upraw ianiu dom o wych roślin. Pisze w jednej z nich, że panujące bardzo długo w przydomowych ogródkach m onogamie, czyli hodowle oparte na jednym gatunku, podatne były na choroby i wymieranie. Ona poleca ksenogamię - m ieszanie obcych, na pozór niemających ze sobą 412 Zob. H. Kureishi Budda z przedmieścia, przeł. M. Olejniczak-Skarsgard, Zysk i S-ka, Poznań 1998; Z. Sm ith Białe zęby, przeł. Z. Batko, Znak, Kraków 2002; tejże Łowca autografów, przeł. Z. Batko, Znak, Kraków 2004; H. Kunzru Impresjonista, przeł. D. Stadnik, M uza, W arszawa 2002; tenże Transmisja, przeł. D. Stadnik, M uza, Warszawa 2004; M. Ali Brick Lane, przeł. T. Bieroń, Zysk i S-ka, Poznań Zob. H. Grice Who speaks for us? Bharati Mukherjee s fiction and the politics of immigration, Comparative Am erican Studies 2003, 1, s\n16 Burszta Nauki o kulturze wobec literatury nic wspólnego gatunków. U Zadie Sm ith lekiem na ksenofobię jest właśnie ksenogamia, nieustanne krzyżowanie, w którym gubi się lęk i gubi się przemoc.43 Antropologiczne czytanie literatury postkolonialnej i wielokulturowej polega tedy nie na jej realistycznej percepcji, ale na ciągłym wpisywaniu jej w kulturowy obraz świata współczesnego. Ta literatura - jak napisał Geertz o sztuce w ogóle - wiąże się z kwestiam i kultury, odzwierciedla je, wystawia na próbę i opisuje. A ntropolog może podpowiadać tropy interpretacyjne, które uważa za istotne - czy to będzie opozycja centrum -peryferie, czy zjawisko hybrydalności współczesności, czy wreszcie obraz kultury jako targowiska w artości. Pamiętajmy, że człowiek i świat są pow iązani niczym ślim ak i jego muszla, literatura, o której bardzo skrótowo traktował niniejszy tekst, dowodzi tej prawdy, stąd też pewnie bierze się jej żywotność i atrakcyjność. Ale antropologia pozwala także w zm ienności świata (kultury) dostrzec ciągłą obecność podstawowych tem atów egzystencjalnych, obsesji i lęków, które zawsze ogniskują się wokół tem atu języka i tożsamości, sil napędzających rytm życia w kulturze i rytm literackiej kreacji. 432 Białe zęby Zadie Sm ith, isy.gazeta.p1/ksiazki/ ,199 70, html


Zaczynamy projekt szkoleniowy o ekonomii społecznej – Fundacja Europejskich Inicjatyw na Śląsku\n„CO – OP! Social cooperatives as a tool for youth employment” będzie naszym projektem w ramach akcji pierwszej Programu Erasmus+. Celem projektu jest popularyzacja prowadzenia działalności gospodarczej przez młodych ludzi w formie spółdzielni socjalnej, mogącej stanowić narzędzie do rozwiązywania różnych problemów społecznych, a w szczególności problemu bezrobocia wśród młodych ludzi.\nKurs szkoleniowy jest organizowany przez Fundację Europejskich Inicjatyw na Śląsku, we współpracy z innymi organizacjami z UE promującymi przedsiębiorczość wśród młodych osób. Projekt odbędzie się w polskich górach w sierpniu 2017 roku. Podczas projektu młodzi Europejczycy z 8 różnych krajów, nauczą się jak przy pomocy spółdzielni socjalnej można prowadzić biznes oraz reagować na różnorodne problemy społeczne. Dowiedzą się skąd pozyskiwać fundusze na działania, nauczą się pracy w zespole oraz poznają zalety wielokulturowości w pracy zawodowej. Wszystkie działania będą prowadzone metodami edukacji pozaformlanej ze wsparciem nowoczesnych technologii (metodą blended education).\nPosted in AktualnościTagged #CO-OP!, #ekonomiaspołeczna, #ErasmusPlus, #socialeconomy


\tUratuj świat! - MinecraftMapy.pl\nIlość pobrań: 2786\nniezbyt ciekawa, szybko się kończy i fabuła słaba\nŹle nie było, ale rewelacji tak samo. Krótka brzydka, sztampowa fabuła, miło się chociaż grało. Daję 5/10.\n@KajaJ123 zgadzam się, czekam na kontynuację (jeśli oczywiście będzie)\n(Fajnie by było jakby była kontynuacja) moja ocena: 8/10\nMapa nawet spoko ale krótka ale dam diaxa\nMapa dość słaba, ale na pocieszenie masz tu film. LUL: https://youtu.be/WwcpRA7zP58\nbardzo krótka ale poza tym ciekawa fabuła i wykonanie, 8/10.\nSłaba mapa, sztampowa fabuła, 4/10.\nFajna mapka nagrałem z niej odcinek morzesz zobaczyć nawet prosze https://www.youtube.com/watch?v=ZpYpFNBHGZE&index=1&list=PLLvVJD3WtA1T0yu-nWjOi5aL4tadQ58RU\nniesamowicie fajna ale krótka\ndorób 2część plis\nfajna tylko krótka , powodem myślę że jest fakt że sam robiłeś. Ale i tak pozdro wiem ile to jest roboty ;D\nnie umiecie pisać krótki\ntroche krótka ale spoko\nMapka całkiem spoko, ale musisz popracować nad Polskim jest fatalny.\nFajna mapka nagrałem se z niej film już się montuje i 4.5.2017 wrzucam minusem jest to że za krótko a jak wchodze mam gamemode 1 i nie jestem na spawnie ale i tak fajna daje 7/10\nPrzekierowuje mnie na adf.fy klikam skip ad i przenosi mnie na dziwną strone z której wole nie pobierać.\nNie da sie pobrać mapy!!\nFajna fabuła i wykonanie ale zdecydowanie za krutka :-/ (3/10)\nMi osobiście fabuła się nie spodobała. To takie "Idź tam i zrób to". Natomiast na plus zaliczam wygląd niektórych lokacji\nmapa krótka i nie ma prawie gdzie wykożystać elythry\ngdzie mam iść jak zrespiłem się na flacie z geme'm pomocy\nNawet spoko mapka\nMapa słaba, sztampowa fabuła, słabe dialogi, brzydko wykonana. 3+/10.\ntroszke dziwaczne to ciągłe tepanie ale mi się podobało 8/10\nfajna mapka! daje diament\njak się wgrywa mapkę jeśli ma się launcher by zyczu???\nMapka całkiem fajna, ale na przyszłość staraj się unikać takich błędów jak np. ten spawn\nFajna, tylko że krótka 9/10\nfajna mapa ale 1 żecz nie ustawiłeś /setworldspawn\nMapka bardzo fajna tylko szkoda że taka krótka\nMapa jest calkiem spk Gratuluje wykonania


Nowe książki w 2022 roku w W.A.B. i Grupie Wydawniczej Foksal : Booklips.pl\nHan Kang „Biała Elegia”, tłum. Justyna Najbar-Miller – premiera: 26 stycznia\nLiteracki fenomen wprost z Korei. Nowa książka autorki „Wegetarianki”, laureatki Międzynarodowego Bookera 2016. „Biała Elegia” to powieść inna niż wszystkie i najbardziej osobista w dorobku autorki. Literacka perełka, w której tematem przewodnim jest biel. To książka o żałobie, odrodzeniu i wytrwałości ludzkiego ducha. Oszałamiające badanie kruchości, piękna i obcości życia. Autorka napisała większą część powieści podczas zimowego pobytu w Warszawie.\nImre Kertész „Los utracony”, tłum. Krystyna Pisarska – premiera 9 lutego\nNowe wydanie klasycznej powieści laureata Nagrody Nobla. Opowieść młodego chłopca, Żyda z Budapesztu, który spędził rok w niemieckich obozach koncentracyjnych, Oświęcimiu i Buchenwaldzie. Pozbawiona patosu relacja piętnastolatka, który z naiwnością stara się przystosować do wymagań swoich ciemiężycieli, odsłania mechanizmy kryjące się za zbrodniami ubiegłego stulecia. Powstało wiele ważnych literackich świadectw z obozów zagłady, jednak „Los utracony” jest na ich tle książką wyjątkową.\nGunnar Kaiser „Pod skórą”, tłum. Barbara Niedźwiecka – premiera: 23 lutego\nSally Rooney „Gdzie jesteś, piękny świecie”, tłum. Jerzy Kozłowski – premiera: 9 marca\nNowa powieść jednej z najpopularniejszych anglojęzycznych pisarek na świecie. Pisarka Alice spotyka Felixa, który pracuje w magazynie. Zaprasza go na wspólny wyjazd do Rzymu. W Dublinie jej najlepsza przyjaciółka, Eileen, przeżywa rozstanie i zaczyna flirtować z Simonem, którego zna od dzieciństwa. Alice, Felix, Eileen i Simon są jeszcze młodzi, ale powoli dogania ich proza dorosłego życia. Pragną siebie nawzajem, oszukują się, łączą się w pary, rozstają. Uprawiają seks, zamartwiają się seksem, martwią się o swoje przyjaźnie i świat, w którym żyją. Przeżywają wiele rozterek. Czy znajdą sposób, by uwierzyć w piękny świat? Powieść ukaże się w Polsce zarówno w miękkiej oprawie jak i specjalnym, kolekcjonerskim wydaniu w twardej oprawie.\nCo jeszcze w 2022 roku w literaturze pięknej zagranicznej:\nHernan Diaz „W oddali”, tłum. Paweł Lipszyc – kwiecień,\nDouglas Glover „Elle”, tłum. Jolanta Kozak – kwiecień,\nTorrey Peters „Detransition, Baby”, tłum. Aga Zano – maj,\nStefania Auci „Sycylijskie lwy”, tłum. Tomasz Kwiecień – czerwiec,\nDavid Foster Wallace „Niewyczerpany żart”, tłum. Jolanta Kozak – lipiec,\nElfriede Jelinek „Pianistka”, nowe wydanie, tłum. Ryszard Turczyn – lipiec,\nPatricia Lockwood „No One Is Talking About This”, tłum. Maria Zawadzka – wrzesień,\nMichel Houellebecq, nowa powieść, tłum. Beata Geppert – wrzesień.\nWojciech Chamier-Gliszczyński „Dawki fantomowe” – premiera: 26 stycznia\nKiedy się poznają, Irena jest stażystką w Szpitalu dla Dzieci ze Schorzeniami Nerwicowymi, Wadami Wymowy oraz Charakteru, a on, Ludwik Strauss – słynny na całą Polskę Ludową psychiatra, jest tego szpitala dyrektorem. Pobierają się, on staje się dla niej nauczycielem i mentorem. Z czasem jednak jego umysł zaczyna trawić choroba, a relacja małżonków ulega zmianie. „Dawki fantomowe” to utrzymana w tonie wysublimowanej groteski ze świata Wesa Andersona opowieść o zatracie tożsamości, a zarazem o wyzwoleniu spod dominacji drugiej osoby, o odkrywaniu własnego, indywidualnego ja.\nOlga Mildyn „Podłość” – premiera: 23 lutego\n„Takiego debiutu nie było od dawna, a może: nigdy. Nie przesadzamy. To jest dynamit” – zapowiada W.A.B. Ta powieść to pojemnik na żal. Zrobiony z plastikowego pudełka na kanapki z misiem, któremu starło się pół twarzy i nie wiadomo, czy wypada się śmiać, czy trzeba współczuć. To polifoniczna opowieść z różnych krańców Polski: o smutku, nieszczęściu, matactwach, chciwości i ludzkiej podłości. „Podłość” – monumentalny, po reportersku liryczny debiut Olgi Mildyn – porusza do głębi.\nMarcel Andino Velez „Świeccy” – premiera 9 marca\nWykształciuchy, łże-elity, postkomuniści, elgiebety, ekolodzy, czerwona hołota, zdegenerowane lewactwo i zdradzieckie mordy. Krócej scharakteryzować familii Świeckich chyba się nie da. Są dobrze wykształceni, mają zasoby i – co najgorsze – naprawdę działają. Tanie mieszkania dla wszystkich, walka z patodeweloperką i kościołem wściubiającym nos w każdy aspekt życia. Komunizm, poganizm i obraza uczuć religijnych. „Świeccy” to przygodowa powieść o wielopokoleniowej rodzinie, która próbuje coś zmienić. Opowieść o Polsce, w której istnieje jakaś alternatywa.\nCo jeszcze w 2022 roku w literaturze pięknej polskiej:\nBrygida Helbig, nowa powieść – kwiecień,\nBarbara Klicka, nowa powieść – jesień,\nZyta Rudzka, nowa powieść – jesień.\nThomas Geve „Chłopiec, który narysował Auschwitz”, tłum. Agnieszka Szling – premiera: 26 stycznia\nInspirująca, prawdziwa historia o nadziei i przetrwaniu. Thomas Geve miał trzynaście lat, gdy wraz z matką został deportowany do Auschwitz. Piętnaście, gdy obóz w Buchenwaldzie, gdzie ostatecznie trafił, wyzwolili alianci. Zbyt słaby, by odejść, przez jakiś czas mieszkał w obozie i rysował wszystko, co stało się także jego udziałem. Tak powstało ponad osiemdziesiąt ilustracji, prostych i jednocześnie przejmujących w szczegółach, pokazujących nie tylko sceny dramatyczne, lecz także codzienne życie w obozach, przejawy człowieczeństwa, wsparcie i przyjaźń między więźniami. Jego wspomnienia to rzadkie świadectwo dziecka, które miało wyjątkową zdolność obserwowania oraz zapamiętywania każdego szczegółu otoczenia.\nLuba Vikhanski, Joel Daphna „Płeć i mózg. Historia przekręconych faktów”, tłum. Agnieszka Szling – premiera: 9 lutego\nOd pokoleń uczono nas, że mózgi kobiet i mężczyzn różnią się w istotny sposób. Zgodnie z tym mitem kobiecy mózg ma rozbudowane ośrodki komunikacji i emocji oraz jest przystosowany do odczuwania empatii. W męskim mózgu dominują ośrodki seksu i agresji, i jest on stworzony do budowania systemów. Ta teoria dostarcza zgrabnego biologicznego wytłumaczenia, większości tego, z czym spotykamy się w codziennym życiu. Wyjaśnia, dlaczego kobiety są postrzegane jako bardziej wrażliwe i emocjonalne, podczas gdy mężczyźni jako bardziej agresywni. Ale czy to rzeczywiście prawda?\nWedług neurolożki, profesor Daphny Joel, tak nie jest. W swojej książce, opierając się na przełomowych wynikach własnych badań i najnowszych dowodach naukowych, wyjaśnia, że każdy ludzki mózg jest w rzeczywistości unikalną mieszanką – lub mozaiką – cech „męskich” i „żeńskich”. „Płeć i mózg” to fascynujące spojrzenie na naukę o płci, na jej historię i przyszłość.\nMichał Wójcik „Błyskawica. Historia Wandy Traczyk-Stawskiej, żołnierza powstania warszawskiego” – premiera 23 lutego\nW 2018 roku wsparła protest rodziców dzieci z niepełnosprawnościami, aktywnie włączyła się w Strajk Kobiet, protestowała przeciwko wydarzeniom na polsko-białoruskiej granicy. Mówi, że „nie wolno zostawić w potrzebie ludzi, którzy są zagrożeni”. Wanda Traczyk-Stawska – wojowniczka, aktywistka, kobieta instytucja, moralny autorytet. Walczyła w powstaniu warszawskim jako strzelec i łączniczka Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych (WZW) – Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Po wojnie studiowała psychologię i przez całe zawodowe życie pracowała z dziećmi z niepełnosprawnościami. Dlaczego mówi o sobie żołnierz, a nie żołnierka? Czym było dla niej powstanie i jak wpłynęło na jej postrzeganie świata? I dlaczego nadal walczy? Na te i wiele innych pytań Michał Wójcik szuka w rozmowie z nią odpowiedzi, kreśląc wielobarwny, pełnokrwisty obraz tej niezwykłej kobiety.\nRozenn Morgat, Gulbahar Haitiwaji „Ocalała z chińskiego Gułagu”, tłum. Beata Łaskawska – premiera 9 marca\nOd 2017 roku w regionie Xinjiang trwają wzmożone represje wobec Ujgurów, tureckojęzycznej muzułmańskiej grupy etnicznej zamieszkującej Chiny. Ponad milion Ujgurów zostało zamkniętych w tzw. „obozach reedukacyjnych”. Nazywa się Gulbahar Haitiwaji i jest pierwszą Ujgurką, która została zwolniona z chińskiego gułagu i odważyła się o tym opowiedzieć. Przez trzy lata była poddawana przesłuchaniom, torturom, przemocy, praniu mózgu, cierpiała głód. Jej odważne wspomnienia to przerażający portret okrucieństw, jakich doświadczyła, i świadectwo traktowania mniejszości etnicznych żyjących w chińskich granicach.\nLudwika Włodek „Buntowniczki z Afganistanu” – premiera: 23 marca\nKsiążka „Buntowniczki z Afganistanu” opowiada o walce Afganek o niezależność. Pokazuje, jaką drogę musiały przejść, żeby stać się znanymi polityczkami, artystkami, działaczkami. Włodek rozmawiała z kobietami, dla których udział w modernizacji kraju był rodzinną tradycją, ale też z dziewczynami, które musiały postawić się nawet własnym rodzicom, żeby pokonać stereotypy i ograniczenia narzucane przez patriarchat i specyficznie rozumianą tradycję. Za swoją niezależność płaciły ogromną ceną. Były obiektem ataków i hejtu. Talibowie umieszczali ich nazwiska na listach do odstrzału, konserwatywni mułłowie wytykali je palcem. Atakowane były one same i ich najbliżsi.\nCo jeszcze w literaturze faktu w 2022 roku:\nMarta Grzywacz „Blizny” – maj,\nJustyna Suchecka, nowa książka – maj,\nMarcin Wilk „Lepszy gatunek” – czerwiec,\nD.T. Max „Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace” – maj,\nGrzegorz Piątek „Gdynia obiecana” – październik\nJoanna Łopusińska „Zderzacz” – premiera 26 stycznia\nNieprzeciętnie wciągający thriller… naukowy. A co, jeśli wszystko, co wydaje się nam przypadkowe, przypadkowe nie jest? Co, jeśli istnieje wzór na przypadek? I co, jeśli ten wzór zmieni znany nam świat? Dopracowany w najdrobniejszych szczegółach thriller z sekretami nauki w tle. Wstrząsająca zbrodnia w Wielkim Zderzaczu Hadronów – sercu największego ośrodka badań jądrowych na świecie, pościgi samochodowe, strzelaniny, kalkulowane na zimno egzekucje i… rodzące się uczucie – a wszystko to w zjawiskowej scenerii Alp. „Zderzacz” to wielka konfrontacja z tym, jak groźne i piękne mogą być liczby. Skojarzenia z „Bezcennym” Zygmunta Miłoszewskiego i „Blackoutem” Marca Elsberga – jak najbardziej uzasadnione!\nLuca D’Andrea „Wędrowiec”, tłum. Tomasz Kwiecień – premiera: 26 stycznia\nNowy thriller autora „Istoty zła”. Kim jest Wędrowiec? Dlaczego wszyscy przed nim klękają? Tajemnica skrywana przez dwadzieścia lat powraca i otwiera w Tyrolu Południowym bramy piekieł. Fragment książki.\nTomasz Żak „Dwudziestka” – premiera: 9 lutego\nPo fenomenalnym debiucie („Trzydziestka”) Tomasz Żak – młoda gwiazda polskiego kryminału – wraca z kolejną mocną powieścią o wartkiej akcji i wyrazistych bohaterach. Mija pięć lat. Iwona i Kuba wspólnie wychowują córkę. Kuba jest wziętym pisarzem kryminałów, a Iwona jego konsultantką. Słowem: sielanka. Andrzej Pałecki po rozwodzie z Eweliną rzucił się w wir pracy. Dostał się do Sejmu z list partii Nowa Polska Siła i otrzymał tekę ministra nauki. Bananowi inwestycja w nowy narkotyk zwróciła się z nawiązką. Jego zaufany człowiek nadzoruje w Tajlandii produkcję narkotyku. Tym człowiekiem zdaje się być… nieżyjący Tomasz Pałecki.\nDominik Wierzbicki ma dwadzieścia lat, niewyparzony język i niepohamowaną ambicję. Dorabia do studiów w dzienniku „Nius”, tabloidowym szmatławcu. Swoje urodziny zawsze świętuje, podróżując – tym razem padło na Tajlandię. Będąc na urokliwej wyspie Koh Yao Yai, słyszy sporo polskiego, ale kiedy widzi gościa wyrzucanego z baru, krzyczącego „Wiecie kim ja, kurwa, jestem?! Wiecie, kim jest mój ojciec”, orientuje się, że najlepsze, co w tej sytuacji można zrobić, to zdjęcie.\nAlexandra Andrews „Pozorantka”, tłum. Katarzyna Rosłan – premiera: 23 lutego\n„To będzie przebój 2022 roku” – zapowiada W.A.B. Trzymający w napięciu, nieprzewidywalny i wściekle zabawny, stylowy dreszczowiec psychologiczny, który stawia pytanie: jak daleko w ciemność człowiek gotów jest zabrnąć w pogoni za życiem, jakiego zawsze pragnął.\nFlorence Darrow, zatrudniona na podrzędnym stanowisku w wydawnictwie, od lat żyje z przekonaniem, że jej przeznaczeniem jest zostać sławną pisarką. Kiedy przez przypadek dostaje posadę asystentki wybitnej, choć zagadkowej autorki tworzącej pod pseudonimem Maud Dixon – której prawdziwa tożsamość owiana jest tajemnicą – wydaje się, że los wreszcie stawia ją przed wielką szansą.\nMałgorzata Starosta „Tajemnica Carycy” – premiera: 23 lutego\nKontynuacja świetnie przyjętej komedii kryminalnej „Wina wina”. Agata Śródka – restauratorka celebrytka – zostaje zaproszona do jury telewizyjnego talent show, którego tematem jest wykonanie jadalnej repliki jaja Fabergé. Zrządzeniem losu dokładnie w tym samym czasie szkolna przyjaciółka, Katarzyna Jakimiuk zwana „carycą”, prosi Agatę o przyjazd do remontowanego pałacu i pomoc w przygotowaniu uroczystego otwarcia hotelu. Zaradna i przedsiębiorcza Śródka postanawia połączyć obie te okazje i zaprasza ekipę telewizyjną do rezydencji w Roztoce. Tymczasem na terenie pałacowego ogrodu policja odkrywa zwłoki mężczyzny…\nSarah Pinborough „Ta druga”, tłum. Anna Hikiert – premiera 23 marca\nMałżeństwo może być zabójcze… Romans Marcie z Jasonem Maddoksem przeniósł ją w ekspresowym tempie do świata elit. Stare pieniądze, stare więzi, stare sekrety. Marcie może i wżeniła się w ten świat – ale nigdy nie będzie jego częścią. I wówczas szef Jasona sprowadza ze swojej wyprawy do Londynu nową żonę. Młodą, atrakcyjną, lekkomyślną – nikt nie może oderwać oczu od Keishy. Włącznie z mężem Marcie. Niektórzy ludzie zabiliby za życie, które prowadzi Marcie – co zrobi ona sama, by je zachować?\nCo jeszcze w 2022 roku w kryminale, sensacji i thrillerze:\nJacek Galiński, nowa komedia kryminalna z Zofią Wilkońską – maj,\nSam Lloyd „The Rising Tide”, nowa książka autora „Schroniska” – czerwiec,\nMarcin Meller, thriller współczesny – czerwiec,\nMałgorzata Oliwia Sobczak, nowy thriller – październik,\nIgor Brejdygant „Sieroty” – jesień.\nMagdalena Majcher „Małe zbrodnie” – premiera: 26 stycznia\nNowa książka Magdaleny Majcher, jednej z najpopularniejszych autorek powieści obyczajowych! „Małe zbrodnie” inspirowane są prawdziwą historią – znaleziskiem, którym dwadzieścia lat temu żyła cała Polska. Świetnie napisana pełna emocji powieść pokazująca motywacje mieszkańców pewnej małej miejscowości. W 2000 roku w niewielkiej wsi na Mazowszu zostały znalezione zwłoki noworodków. Sprawa spotkała się z ogromnym zainteresowaniem mediów. Do Wrotnowa przyjechali dziennikarze z lokalnych i krajowych stacji telewizyjnych. O makabrycznym znalezisku pisały również raczkujące dopiero w Polsce portale internetowe. Szybko zatrzymano matkę dzieci, sprawa ucichła, a akta pokrył kurz.\nMagdalena Majcher sięgnęła do akt sądowych, aby odtworzyć historię kobiety, którą media i społeczeństwo okrzyknęły dzieciobójczynią. To powieść o codziennym dramacie, który doprowadził do tragedii. Dramacie, któremu można było zapobiec, gdyby inni nie odwracali wzroku i nie zatykali uszu. „Małe zbrodnie” to inspirowana prawdziwymi wydarzeniami powieść, która jest jak życie – nigdy nie czarno-białe.\nJagna Kaczanowska „Pies, który nas odnalazł” – premiera 9 lutego\nCzasem zepsutą rodzinę może naprawić tylko… zwierzę. Małżeństwo Anki i Remka przechodzi kryzys, ich dwunastoletnia córka zaczyna się buntować, a młodszy syn, Kaj, ma autyzm. I gdy wszystko zmierza do katastrofy, pojawia się Fred – pies po przejściach. Nikt go nie chce, Fred, po ciężkiej operacji, ma trafić do schroniska. Anka podejmuje irracjonalną decyzję – zabiera go do domu. Pies to szkoła odpowiedzialności dla dzieci, szkoła uczuć dla dorosłych. Czy zwierzęta pojawiają się w naszym życiu, by uczynić nas lepszymi? Czy gdy zakończą swoją misję, muszą odejść? Czy… mają duszę?\nAgnieszka Litorowicz-Siegert „Sukienka z wody” – premiera 9 marca\nNowa powieść autorki „Olszan”. Ciepła, mądra i pełna poczucia humoru powieść. Akcja rozgrywa się w Szczecinku, malowniczym, trochę tajemniczym, poniemieckim miasteczku nad jeziorem. Są tutaj ulice z klonami, ogródki z różami, przedwojenne wille. To rodzinne miasteczko Aliny, która wraca, by odwiedzić przyjaciółkę Edytę, która po wypadku jest w śpiączce. Alicja spotyka się z mężem Edyty i kolejną przyjaciółką z paczki, a oni przekonują ją, by dokończyła książkę Edyty, która ma być przełomem w jej karierze i jeśli Alina nie spróbuje, to Edyta utraci życiową szansę.\nAlina, samotna, trochę wypalona, mimo wątpliwości zgadza się na dokończenie tej książki. Zamieszkuje w domu z rodziną Edyty, mężem i jej córką. Zaczyna się zagłębiać w to, co Eliza już napisała, i odkrywa, że przyjaciółka miała prawdopodobnie romans. Zaczyna tropić w tym uroczym miasteczku ślady Edyty, odkrywa przy okazji różne „podskórne” powiązania między znajomymi, przyjaciółmi. Dociera do tajemniczego mężczyzny, który był pierwowzorem bohatera książki Edyty i w końcu rozwiązuje zagadkę… W tyle rozgrywa się proces rehabilitacji Elizy, a Alina, pracując nad książką, wraca do przyjaźni sprzed lat, zanurza się w życiu rodzinnym i towarzyskim, a przy okazji spotyka też swoją miłość.\nKatarzyna Czajka-Kominiarczuk „Mam nadzieję” – premiera: 23 lutego\nCzy nasze życie ma deadline? Czy każdy musi być bogaty? Czy żyjemy w najgorszym kraju na świecie? Czy jeśli napijesz się z plastikowego kubeczka, to zaaresztuje cię ekologiczna policja? Od pytania, czy jesteśmy za starzy, by cieszyć się życiem, przez uwagi o tym, jak nie poddać się przygnębiającej fali newsów, po refleksję, że nic nie jest tak straszne, jak się wydaje, jeśli tylko zmierzymy się z tym, czego naprawdę się boimy. „Mam nadzieję” to pozycja, która ma zagubionemu czytelnikowi dać trochę pocieszenia, ale też nadziei – że jest w życiu coś więcej niż niepewność i zawiedzione nadzieje.\nWanda Baltaza „Poczuj się lepiej” – premiera: 23 lutego\nKtóra dieta jest najlepsza? Czy można jeść po godz. 18:00? Ile litrów wody należy wypić, żeby być zdrowym? Wanda Baltaza, dietetyk kliniczny z dużym doświadczeniem codziennie w swoim gabinecie odpowiada na takie pytania. Co więcej, większość z nich się powtarza. Bo choć źródeł informacji jest coraz więcej, to poziom dietetycznego zagubienia systematycznie rośnie.\n„Poczuj się lepiej” to rodzaj dietetycznej pierwszej pomocy. Książki, która pozwoli zrozumieć podstawowe zasady zdrowego odżywiania i po prostu poczuć się lepiej. Znajdziemy w niej poparte naukowymi badaniami informacje o dietach oraz przewodnik po najczęstszych dolegliwościach. Całość zakończona jest Q&A z najczęstszymi pytaniami z gabinetu.\nMarta Zaraska „Tajemnice długowieczności. Jak przyjaźń, życzliwość i optymizm pomagają dożyć stu lat” – premiera: 9 marca\nMarta Zaraska, dziennikarka specjalizująca się w publikacjach naukowych, bierze na warsztat temat długowieczności i mitów związanych z tzw. zdrowym trybem życia. Czy dieta bezglutenowa i regularne ćwiczenia na siłowni uchronią nas przed starzeniem? Na ile mogą pomóc nam łykane w tabletkach suplementy i gotowane na parze brokuły? Autorka przeanalizowała setki badań, prac naukowych i eksperymentów, wyciągając bardzo ciekawe wnioski dotyczące tego, co w naszym życiu powinno być naprawdę ważne, jeśli chcemy żyć jak najdłużej. To napisana przystępnym językiem, dobrze udokumentowana i niepozbawiona praktycznego wymiaru opowieść o dobrych nawykach, wadze relacji społecznych i zaangażowaniu w rozwój osobisty, które pomagają żyć dłużej i lepiej.\nTematy: David Foster Wallace, Dawki fantomowe, featured, full-image, Gdzie jesteś piękny świecie, Grzegorz Piątek, Gunnar Kaiser, Han Kang, Igor Brejdygant, Imre Kertész, Jacek Galiński, Joanna Łopusińska, kryminał i sensacja, Los utracony, Luca D'Andrea, Ludwika Włodek, Marcel Andino Velez, Marcin Meller, Marcin Wilk, Małgorzata Oliwia Sobczak, non-fiction, Olga Mildyn, Podłość, proza polska, proza światowa, Sally Rooney, Sarah Pinborough, Tomasz Żak, W.A.B., Wojciech Chamier-Gliszczyński, Zofia Wilkońska\n« Co czytają Polacy? Poznajcie nominowanych do Bestsellerów Empiku 2021\nTrudny powrót do rodzinnego domu. Przeczytaj początek powieści „Testament” Niny Wähä »


Krzyże Wolności i Solidarności dla abp Tokarczuka i senatora Mazurkiewicza - Biznes i Styl\nOd lewej Andrzej Tadeusz Mazurkiewicz i ks. abp Ignacy Tokarczuk Fot. Archiwum IPN w Rzeszowie\nW piątek w&nbspBernardyńskim Centrum Religijno-Kulturowym przy Klasztorze oo. Bernardynów w&nbspRzeszowie odbędzie się uroczystość wręczenia Krzyżów Wolności i&nbspSolidarności. Pośmiertne odznaczenia nadane zostaną ks. abp Ignacemu Tokarczukowi i&nbspparlamentarzyście Andrzejowi Tadeuszowi Mazurkiewiczowi.\nKrzyż Wolności i&nbspSolidarności przyznawany jest przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Andrzeja Dudę. Odznaczenia odbierze grono kilkunastu działaczy podziemnych struktur NSZZ „Solidarność” z&nbspterenu Podkarpacia.\nW gronie osób pośmiertnie odznaczonych Krzyżem Wolności i&nbspSolidarności znaleźli się m.in. ks. abp Ignacy Tokarczuk. „Biskup Niezłomny” urodził się 1&nbsplutego 1918 r. w&nbspŁubiankach Wyższych koło Zbaraża. Wstąpił do Seminarium Duchownego we Lwowie, jednocześnie studiował na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza. Wybuch II wojny światowej zmusił go do wyjazdu ze Lwowa. Aby uniknąć poboru do Armii Czerwonej musiał się ukrywać. Jako ksiądz został delegowany do parafii Złotniki w&nbspdekanacie podhajeckim. 22 lutego 1944 r. cudem uniknął śmierci z&nbsprąk członków OUN-UPA. Na biskupa przemyskiego został powołany 6 lutego 1966 r. i&nbsppozostał nim aż do roku 1993. Za cel postawił sobie ułatwienie wiernym uczestnictwa w&nbspżyciu wspólnotowym – udziału w&nbspnabożeństwach i&nbspspotkaniach. Za te działania oraz kazania, w&nbspktórych nie brakowało ”wrogich akcentów” bp. Tokarczuk był na celowniku Służby Bezpieczeństwa. Wspierał opozycjonistów skupionych w&nbspKomitecie Obrony Robotników, Ruchu Obrony Praw Człowieka i&nbspObywatela, Konfederacji Polski Niepodległej, Komitecie Samoobrony Chłopskiej Ziemi Lubelskiej, Komitecie Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej. Z&nbsppomocy bp. Tokarczuka korzystał także Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Rzeszowskiej. W&nbsplatach 1967–1993 bp Tokarczuk był członkiem Rady Głównej Episkopatu Polski. W&nbsp1992 r. bp Tokarczuk został arcybiskupem metropolitą przemyskim. Rok później przeszedł na emeryturę. Arcybiskup Tokarczuk zmarł 29 grudnia 2012 roku.\nAndrzej Tadeusz Mazurkiewicz był doktorem prawa, politykiem, parlamentarzystą i&nbsppisarzem. Od 1981 należał do Konfederacji Polski Niepodległej, był m.in. wiceprzewodniczącym i&nbspczłonkiem rady programowej partii. Działał w&nbspstrukturach podziemnej KPN i „Solidarności”. W&nbsplatach 1982–1989 był zatrzymywany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Współpracował z&nbspprasą podziemną, m.in. „Pobudką”, „Gazetą Polską KPN”, „Czarno na Białym”. Był też posłem na sejm I&nbspkadencji w&nbsplatach 1991 – 1993 z&nbsppartii KPN. Pełnił też funkcję wiceburmistrza Jarosławia. Od 1997 do 2001 zasiadał w&nbspSenacie IV kadencji z&nbspramienia Akcji Wyborczej Solidarność. W&nbsp2001 kandydował do Sejmu z&nbsplisty Akcji Wyborczej Solidarność Prawicy, a&nbspw 2004 do Parlamentu Europejskiego z&nbsplisty Narodowego Komitetu Wyborczego Wyborców. W&nbspwyborach parlamentarnych w&nbsp2005 został wybrany senatorem VI kadencji z&nbspramienia Prawa i&nbspSprawiedliwości w&nbspokręgu krośnieńskim. W&nbspwyborach parlamentarnych w&nbsp2007 po raz trzeci uzyskał mandat senatorski. Był także członkiem rady programowej TV Polonia i&nbspczłonkiem honorowym Związku Sybiraków. Zmarł w&nbsp2008 r.


Dokumenty do zakupionych produktów są generowane automatycznie i wysyłane na adres e-mail podany przez kupującego. Sprawdź skrzynkę odbiorczą oraz upewnij się czy wiadomość nie wpadła do folderu Spam. Jeżeli nie otrzymałeś dokumentów, skontaktuj się z nami i wyślemy je ponownie.\n2. Moja paczka przyjechała uszkodzona.\n3. W mojej przesyłce brakuje elementów\n4.Jakie są warunki gwarancji?\nPodstawą gwarancji jest faktura VAT zakupu.\n5. Ile wynosi okres gwarancji ?\nNa produkty dostępne w ofercie naszego sklepu udzielamy gwarancji na okres 36 miesięcy (dla firm i przedsiębiorstw na okres 12 miesięcy) liczony od daty otrzymania przez Państwa zamówienia.\n6. Czy do realizacji gwarancji potrzebna jest karta gwarancyjna?\nNie. Podstawą gwarancji jest faktura zakupu. Wystarczy zgłosić reklamację za pomocą elektronicznego formularza reklamacji dostępnego ..tutaj..\n7.Czy mogę wymienić otrzymany towar?\n8. Jakie są warunki zwrotu?\nKlient może dokonać darmowego zwrotu aż do 100 dni licząc od daty otrzymania zamówienia. Szczegółowe warunki zwrotu znajdziesz ..tutaj..\n9. Od kiedy jest liczony termin zwrotu?\nTermin zwrotu liczony jest od momentu przekazania Państwu przesyłki przez przewoźnika. Szczegółowe warunki zwrotu znajdziesz ..tutaj..\n10. W jaki sposób mogę zrealizować darmowy zwrot?\nSzczegółowe warunki zwrotu i odstąpienia umowy znajdziesz ..tutaj..\n11. Kto pokrywa koszty zwrotu ?\n12. Na jakiej podstawie realizowana jest reklamacja?\nPodstawą do złożenia reklamacji jest faktura zakupu. Szczegółowe warunki reklamacji znajdziesz ..tutaj..\n13. Jak długo będę czekał na moje zamówienie?\nZamówienia są realizowane od razu po złożeniu a czas dostawy wynosi maksymalnie 2-3 dni.\n1. Ekspres nie pobiera wody.\nPrzy pierwszym uruchomieniu należy przytrzymać przycisk spustu pary przez co najmniej 2 minuty.\n4. Oczyszczacz powietrza nie działa poprawnie. Przepływ powietrza jest słaby.\nUpewnij się, czy usunąłeś z filtra folię zabezpieczającą.\n5. Oczyszczacz powietrza nie włącza się.\nUpewnij się, czy pokrywa filtrów została dociśnięta. Sprawdź, czy oczyszczasz jest ustawiony na płaskiej powierzchni.\n6. Grill elektryczny nie nagrzewa się.\nUpewnij się, czy płyty grzewcze zostały umieszczone poprawnie.\nLECD703T - ELEKTRYCZNA SUSZARKA NA PRANIE LABESTO\nLECD701Y - ELEKTRYCZNA SUSZARKA NA PRANIE LABESTO POZIOMA\nLVS3220W - ZGRZEWARKA PRÓŻNIOWA PAKOWARKA LABESTO\nLFP6110S - ROBOT KUCHENNY MALAKSER LABESTO\nLECM6010S - EKSPRES CIŚNIENIOWY LABESTO PÓŁAUTOMAT\nLAP9007W - OCZYSZCZACZ POWIETRZA LABESTO 50m2\nLSM7009BK - ROBOT KUCHENNY LABESTO\nLCG8001S - INTELIGENTNY GRILL PANINI KONTAKTOWY LABESTO\nLRW4006 - WIELOFUNKCYJNY ROBOT KUCHENNY LABESTO Z FUNKCJĄ GOTOWANIA\nLAFO4001BK - FRYTKOWNICA PIEKARNIK LABESTO ROŻEN GRILL\nJeśli nie znalazłeś rozwiązania problemu skontaktuj się z nami telefonicznie lub pisząc do nas na adres e-mail. W razie jakichkolwiek wątpliwości nasi pracownicy dołożą wszelkich starań, aby udzielić Ci porady.


Mięta pieprzowa, herbata miętowa - Dobry katalog stron - Katalog1.szczecin.pl\nMięta jako zioło nie dość, że świetnie smakuje to jeszcze ma ciekawe właściwości prozdrowotne. Dlatego herbata miętowa jest uwielbiana przez wiele osób. Spożywają ją samodzielnie, a także jako dodatek do innych odmian herbaty. Warto wiedzieć, że mięta pieprzowa świetnie radzi sobie z dolegliwościami żołądkowymi, ale nie tylko. Jeżeli pragniesz poznać jej dodatkowe właściwości, wejdź na mieta-pieprzowa.pl. Jest to strona internetowa, która przedstawia herbaty, w których została zastosowana mięta. Przedstawiona została tu między innymi zielona herbata z dodatkiem mięty, a także inne znakomite herbaty, które należy spożywać, ponieważ nie dość, że świetnie smakują, to jeszcze mają bardzo dobre właściwości prozdrowotne. Warto zapoznać się z wiadomościami opublikowanymi na tej stronie, ponieważ są one potrzebne do świadomego spożywania herbaty miętowej.\nSłowa kluczowe: zielona herbata, najlepsze herbaty, herbata w kapsułkach, mięta pieprzowa, zestaw herbat, herbata dla restauracji, herbata na prezent, herbata miętowa, herbaty ekologiczne, ronnefeldt dystrybutor, herbaty ziołowe, herbaty świata, dystrybutor herbat


Jak dbać o zęby dziecka? | luuluu.pl\n2022 02 22 e794e76cda8d stomatologia\t0 Comments\nZdrowe dziecko to szczęśliwe dziecko. Maluch, którego nigdy nic nie boli i który nie musi poddawać się żadnym specjalistycznym terapiom, ani nie musi też zbyt często chodzić do lekarzy, może w pełni skupić się na tym, co w okresie dzieciństwa powinno być najważniejsze – na nauce, zabawie i spotkaniach z kolegami. Rodzic powinien zagwarantować mu właśnie takie warunki. A może to zrobić jedynie z pomocą specjalistycznej dziedziny, jaką jest stomatologia dziecięca.\nNiezbędne kontrole u stomatologa\nNawet jeśli maluch przeraźliwie boi się leczenia stomatologicznego, na to leczenie od czasu do czasu trzeba go zabrać. Lepiej więc nie dać się omamić własnemu dziecku i nie zwracać uwagi na jego kaprysy, wszczynane awantury i płacz, który potrafi być tak donośny, jak gdyby stało się coś naprawdę strasznego. Maluchy niestety potrafią manipulować i potrafią zrobić wiele, byleby tylko postawić na swoim i nie pójść do dentysty. W takich sytuacjach nie wolno ich jednak słuchać. Choćby dziecko nie wiadomo jak się stawiało, raz na pół roku trzeba je przyprowadzić do gabinetu stomatologicznego – jest to wręcz taki rodzicielski obowiązek, który należy wypełnić, aby nie dopuścić do powstania przykrych konsekwencji.\nDbaj również o zęby mleczne\nTymi konsekwencjami będą bowiem problemy z zębami. Niekoniecznie jakieś poważne, ale nawet te niepozorne i niewielkie potrafią przekształcić się w choroby wywołujące liczne nieprzyjemne objawy i liczne skutki uboczne. Rodzic, który myśli, że zęby mleczne i tak przecież wypadną, powinien zobaczyć, co ma do powiedzenia na ten temat jego stomatolog dziecięcy. Wystarczy go bowiem o to zapytać. Stomatolodzy dysponują przecież olbrzymią wiedzą na temat zębów. Stomatologia dziecięca nie ma przed nimi żadnych tajemnic. Zawsze wytłumaczą więc chętnemu rodzicowi, dlaczego o zęby mleczne należy dbać i jak ich zaniedbanie może wpłynąć na stan jamy ustnej pacjenta w dorosłym już życiu. Rodzice muszą też dawać swoim dzieciom jak najlepszy przykład. Jeżeli sami będą chodzić do dentystów, maluchy także będą nieco chętniej to robić.\nZadbaj z nami o swoje zęby, sprawdź: https://medicdental.com.pl/


Badania termowizyjne - Euro Pro Group\nHome / Badania termowizyjne\nIle trzeba wydać na wizytę specjalisty z kamerą termowizyjną? Cena badania wraz z raportem dla domu jednorodzinnego to koszt około 500-600 zł. Niekiedy należy doliczyć do tego koszty dojazdu. Dobrze, aby raport był wykonany zgodnie z zaleceniami normy PN-EN 13187 i zawierał wszystkie niezbędne elementy. W innym przypadku, ewentualne reklamacje składane do firmy, która błędnie wykonała izolację, mogą zostać podważone i odrzucone. Jeśli nie zależy nam na otrzymaniu specjalistycznego raportu, a jedynie chcemy sprawdzić czy izolacja termiczna dobrze spełnia swoje zadanie, możemy zamówić jedynie przegląd obiektu. Zapłacimy za to około 300 zł za godzinę. Jak widać nie są to duże koszty, biorąc pod uwagę, ile możemy zaoszczędzić na walce ze skutkami mostków termicznych w naszym domu.\nCo można zlokalizować przy pomocy kamery termowizyjnej\nKamera termowizyjna świetnie sprawdza się w:\n-wykrywanie mostków cieplnych\n-sprawdzenie ogrzewania podłogowego\n-znajdywanie nieszczelności budynków\n-badanie szaf rozdzielczych\n-badanie silników , pomp .\n– oraz w każdym miejscu gdzie możemy zmierzyć temperaturę.\nZastosowania badań termowizyjnych w budownictwie i OZE


Pan logopeda - Forum Logopedyczne\nDzisiaj jest 18 mar 2019, o 22:06\nautor: TobiP » 10 paź 2011, o 01:00\nLogopedia jest dziedziną mocno sfeminizowaną, ale wiem też, że i nieliczni panowie próbują swoich sił w tym zawodzie. Moje pytanie kieruję własnie do nich: logopedzi, jak sobie radzicie? A może ktoś zetkął się z panem logopedą? Jak ocenicie jego podejście?\nRejestracja: 11 wrz 2011, o 10:46\nRe: Pan logopeda\nautor: d.szczepańska » 23 paź 2011, o 18:49\nCzy Pan jest właśnie "Panem-Logopedą"??? Jeśli tak, to miło mi poznać\nFaktycznie w tym zawodzie prym wiodą kobiety i z kobiecego punktu widzenia Pańskie pytanie wydaje mi się bardzo interesujące.\nBędę śledzić ten wątek z przyjemnością.\nautor: Bartłomiej Rutkowski » 24 maja 2013, o 17:55\nPan Logopeda. Faktycznie rzadkość . Pracuję już parę lat w zawodzie (logopedy) i myślę, że Panowie mają szczególne konsekwentną drogę do przebycia. Osobiście znam tylko jeszcze jednego, aktywnego zawodowo, Pana Logopedę.\nCiekawy jestem opinii Panów na temat pracy w zawodzie Logopedy. Nie da się ukryć, że 99.99 % to Panie. I każdy spodziewa się Pani.\nParę lat temu, miałem przypadek mamy, która miała trudność z połączeniem Pan i Logopeda. Wszedłem na korytarz z zapytaniem - Pani Nowak? . Pani, która miała umówioną wizytę do logopedy odpowiedziała - Tak ... ale ja czekam do logopedy.\n( inni pacjenci Owi podszepnęli - ... a to Pan logopeda.)\nRejestracja: 24 maja 2013, o 17:26\nautor: logo90 » 15 sie 2013, o 20:13\nRzeczywiście mało spotykane. Ale zawsze był psycholog czy dermatolog to chociaż raz pani logopeda\nRejestracja: 15 sie 2013, o 20:09\nautor: orzech52 » 29 sie 2013, o 16:47\nJa mam zamiar być. Rozpocznę w tym roku studia podyplomowe i mam nadzieję, że logopedą niebawem zostanę\nRejestracja: 29 sie 2013, o 16:43\nautor: stalowaa56 » 3 paź 2013, o 18:37\nRejestracja: 2 paź 2013, o 01:33\nautor: arrek99 » 22 paź 2013, o 16:22\nCiekawa wypowiedź, słyszałem że nawet wielkie gwiazdy mają swoje problemy i chodzą do logopedy, między innymi taka Alexis texas, http://alexis-texas.pl/ niesamowita aktorka, jeszcze lepsza kobieta ale to tylko człowiek.\nautor: pecka » 14 lis 2013, o 00:39\nJa chodzę do Pana logopedy ze swoim synem i uważam, że jest to wspaniały specjalista\nRejestracja: 14 lis 2013, o 00:38\nautor: valdarian » 17 lip 2018, o 23:58\nautor: steveg20 » 2 paź 2018, o 18:02


TeleTivi.pl - Polska telewizja internetowa - seriale telewizyjne i filmy za darmo online i legalnie!: Jak oglądać\n...polską telewizję przez internet?\nJak to zrobić, żeby oglądać seriale i programy na komputerze? Jak oglądać legalnie polską telewizję będąc za granicą? Czy to jest w ogóle możliwe, oglądać legalnie i za darmo?\nJest to możliwe, jak można zauważyć to na naszej stronie TeleTivi.pl - Telewizja Internetowa. Znajdziesz u nas seriale, programy dostępne online legalnie i za darmo, ba są nawet stacje telewizyjne i radiowe nadające na żywo przez internet. Choć to już autorzy zamieszczonych treści odpowiadają za jakość i stabilność nadawanych treści (streamingu). Ponieważ materiały do których odnoszą się linki na naszej stronie, należą do serwisów internetowych odpowiednich stacji telewizyjnych.\nPodobnie ma się sprawa z opłatami - korzystanie ze strony TeleTivi.pl jest bezpłatne. Istnieje jednak możliwość, że na stronach docelowych (serwisów stacji telewizyjnych) może być konieczność uiszczenia takowej opłaty, nawet dla osób oglądających z kraju (są programy i seriale dostępne jedynie po zalogowaniu się i uiszczeniu opłaty), choć oglądanie większości materiałów z Polski jest bezpłatne na każdym z legalnych serwisów Polskich Stacji Telewizyjnych.\nDla Polaków za granicą istnieje kilka możliwości legalnego oglądania polskiej telewizji przez internet. W zależności od serwisu z jakiego skorzystają będą mieć możliwość oglądania filmów, seriali i programów określonych stacji telewizyjnych. W jednym będzie konieczne zalogowanie się, w innym wykupienie pakietu, a w jeszcze innym wystarczy się zalogować i za kilkanaście złotych miesięcznie z całego świata można oglądać darmowe seriale i programy. To z pewnością stosunkowo niewielki koszt tego, aby poczuć się bliżej kraju i być na bieżąco z informacjami z kraju, jak również z tym co oglądają obecnie Polacy.\nPoniżej przykłady dla konkretnych serwisów stacji telewizyjnych wraz z listą podstawowych kanałów dostępnych na danym serwisie internetowym:\n(TVP 1, TVP 2, TVP Info, TVP Polonia, TVP Sport, TVP Kultura, TVP Historia, TVP Rozrywka, TVP HD)\nMateriały z serwisu VOD.TVP.pl można oglądać w znacznej większości za darmo na terenie Polski, jak również z zza granicy (oprócz terenu obu Ameryk), nie jest konieczne zakładanie konta na tym serwisie (choć korzystając z konta może być łatwiej przeglądać treści z tegoż serwisu). Część materiałów (odcinki, seriale, filmy, programy) jest na serwisie VOD.TVP.pl płatna i wymaga uiszczenia opłaty pozwalającej na oglądanie tych materiałów, jednakże serwis ten posiada bardzo obszerną bibliotekę materiałów bezpłatnych. Na serwisie vod.tvp.pl znajdują się również materiały które objęte są ograniczeniami praw autorskich i dlatego też nie są dostępne poza granicami Polski. Więcej informacji na temat Opłat i ograniczeń licencyjnych znajdziesz na stronie: Cennik - VOD.TVP.pl\n(należy zaznaczyć, że serwis vod.tvp.pl nie oferuje możliwości oglądania kanałów telewizji na żywo - dostępny jest jedynie kanał TVP.info oraz stacje lokalne).\n(Polsat Play, Polsat News, Polsat Cafe, Polsat News 2, Polsat Sport, Polsat Sport News, Eurosport, SuperStacja, Republika, AXN, AXN Spin, AXN White, AXN Black, Filmbox, Filmbox Family, Sundance Channel, History, Discovery, iTV, )\nWiele materiałów z serwisu ipla.tv jest dostępne za darmo na całym świecie. Choć serwis ten posiada również odpłatne materiały, jak również transmisje kanałów na żywo. Aby oglądać odpłatne treści należy również zalogować się na serwisie oraz oczywiście uiścić opłatę wymaganą przez serwis ipla.tv. Dla osób za granicą dostępny jest również pakiet ipla World, który pozwala na oglądanie wybranych materiałów. Szczegółowe informacje na stronie: Pakiet ipla World - opis.\nMateriały z serwisu ipla.tv\nnie wyświetlają się na urządzeniach mobilnych\n(TVN, TVN 24, TVN Style, TVN Turbo, TVN 7, TVN Meteo, TTV, religia.tv, Filmbox Live, AXN Now, TVN Fabuła, AXN Player, VIVA)\nSerwis player.pl dla Polaków mieszkających za granicą proponuje korzystanie z serwisu itvn.pl, gdzie podane są informacje w jaki sposób można oglądać ich materiały za granicami kraju. Niestety wymaga to skorzystania z określonych dla danego kraju dystrybutorów platform cyfrowych lub sieci kablowych. Wiecej informacji wraz z pełną listą dystrybutorów znajdziesz na stronie: iTVN.pl - Jak odbierać.\nCzęść materiałów z serwisu player.pl\nnie wyświetla się na urządzeniach mobilnych\nAby oglądać na komputerze (podobnie jak i na telefonach, czy tabletach) w zależności od używanej przeglądarki konieczne mogą być również wtyczki takie jak Silverlight, czy Adobe Flash Player. Właścicielom telefonów i tabletów polecam poszukać przeglądarki obsługującej Flash.


Syndyk Masy Upadłości zaprasza na aukcję dotyczącą zakupu nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym\nSyndyk Masy Upadłości zaprasza na aukcję dotyczącą zakupu nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym Racibórz, Woj. Śląskie\nCena: 263 000.00 zł\nPowierzchnia: 104.00 m 2\nWydanie nr 11/09/2018 z dnia 11 września 2018 roku, ISSN 2392-215X\nSyndyk Masy Upadłości Aneta Brachaczek zaprasza na aukcję dotyczącą zakupu nieruchomości gruntowej zabudowanej domem jednorodzinnym położonym w Raciborzu przy ul. Smołki 8\n- nieruchomość gruntowa tj. działka o nr 23 o powierzchnio 0,0902 ha dla której Sąd Rejonowy w Raciborzu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę nr GL1R/534 1/4 zabudowana domem jednorodzinnym o powierzchni 104 mkw, wraz z piwnicą o powierzchni 40 mkw. Na nieruchomości znajdują się dwa pomieszczenia gospodarcze o powierzchni 35 mkw. Prawo do w/w nieruchomości to prawo własności określone udziałem w nieruchomości tj. w wysokości 4/6 nabyte w drodze postępowania spadkowego na rzecz Upadłego.\nW postępowaniu upadłościowym od syndyka można nabyć udział upadłego w wysokości 4/6 udziału w nieruchomości oszacowanego na kwotę 163 000,00 zł. Odrębnie udział osoby trzeciej w wysokości 2/6 udziału w nieruchomości można nabyć po cenie 100 000,00 zł. W przypadku zainteresowania zakupem od syndyka udziału w wysokości 4/6 właściciel udziału 2/6 złoży oświadczenie w przedmiocie przystąpienia do sprzedaży pozostałej swojej części na rzecz oferenta.\nProponowana cena wywoławcza wynosi łącznie 263 000,00 zł. (słownie: dwieście sześćdziesiąt trzy tysiące złotych 00/100 groszy)\nTermin aukcji odbędzie się 14.11.2018 godz. 11.00 - sala 234 w Sądzie Rejonowym w Gliwicach Wydział XII Gospodarczy, ul. Powstańców Warszawy 23, 44-100 Gliwice,


Oczy | Strona 3 z 5\nSą stosowane szeroko ze względu na małą toksyczność. Są obdarzone właściwościami bakteriostatycznymi przeciw bakteriom Gram-dodatnim. Najważniejsza w sensie terapeutycznym jest penicylina G. Stosuje się ją dożylnie, domięśniowo i miejscowo w roztworach i w maści, podspojówkowo 500 000- -1 000 000 j., najlepiej pod torebkę Tenona, w jonoforezie 50 000 j./ml, przez katodę, a w czasie interwencji chirurgicznej może być podana dokomorowo w ilości 1000-4000 j. Podana dotkankowo w ciągu 4-5 godzin wydala się z moczem. Przez barierę naczyniową oka przechodzi powoli, ale nie drażni tkanek nawet w wysokim stężeniu. Jest pomocna w leczeniu powierzchownych nieżytów, spotyka się jednak 5-16% odczynów alergicznych. W zapaleniu odcinka tylnego jest ma- ło przydatna, po podaniu pod spojówkę 1000 000 j. w rogówce znajdowano 500 j., w naczyniówce 300 j., a w ciele szklistym zaledwie 8 j. po 24 godzinach. Uważa się, że przeciętne stężenie śródkomorowe wynosi 1000-4000 j., a podanie podspo- jówkowe i w jonoforezie jest 16 razy lepsze, niż ogólne, po którym lek dociera do oka po 48 godzinach w bardzo małej ilości. W miarę leczenia oporność na lek bardzo często wzrasta. Szczepy gronkowca złocistego penicylinooporne wytwarzają ferment rozkładający penicylinę, stosowany przy odczulaniu (1 j. leku na 1 j. penicyliny w czasie 1 minuty). W leczeniu szczepów opornych stosuje się penicyliny syntetyczne: me- tycylinę, ampicylinę i oksacylinę. Metycylina podawana jest domięśniowo i dożylnie w ilości 1,0 co 6 godzin, podspojówko- wo w ilości 150 mg. Ta dawka daje stężenie 1 mg leku w komorze przedniej. Lek daje uczulenia, czasem psychozy. Amfi- cylina, jako niewrażliwa na zaczyny trawienne, podawana jest doustnie w dawce 0,25-0,75 co 6-8 godzin oraz podspojówko- wo w ilości 5 mg. Dobrze przenika do gałki. Działa na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, może najlepiej reagują zakażenia wywołane przez pałeczkę odmieńca i pałeczkę jelitową.\nJest bardzo cennym lekiem w leczeniu jaskry z otwartym kątem. Preparaty: Eppy, Glaucon Lyophine, Glauposin. Używa się jej w stężeniach 1 lub 2%, 1 do 3 razy dziennie. Epinefrynę podaje się zwykle w połączeniu z mioty- kami, lecz w niektórych przypadkach działa ona skutecznie sama lub w połączeniu z inhibitorami anhydrazy węglanowej. Ponieważ nie zwęża źrenicy i nie wpływa na akomodację, używanie jej samej lub z inhibitorami anhydrazy węglanowej rozwiązuje problem leczenia przynajmniej przez pewien okres u młodych pacjentów z krótkowzrocznością i starszych ze zmętnieniami soczewek dodanie epinefryny do miotyków ' powoduje dalsze obniżenie się c. ś. Zmniejsza ona produkcję cieczy wodnistej i zwiększa łatwość odpływu.\nWPŁYW FALI ELEKTROMAGNETYCZNYCH NA OCZY\nJednocześnie Carpenter zastanawiał się, czy zaćma powstała po napromieniowaniu mikrofalami jest wywołana tylko podwyższeniem temperatury tkanek oka. W celu udowodnienia niezależności powstawania zaćmy od temperatury ciała szklistego, napromieniował 12 królików falą impulsową o gęstości mocy wynoszącej w szczycie 0,28 wat/cm2, a wartość średnia wynosiła 0,14 wat/cm2. Czas napromieniowania wynosił 20 min. Efekt energii mikrofalowej takiego napromieniowania równał się efektowi napromieniowania falą ciągłą o gęstości mocy 0,28 W/cm2 przez okres 10 min., co jak autor poprzednio stwierdził, wywoływało zaćmę u królika, natomiast efekt cieplny takiego napromieniowania był taki sam, jak przy napromieniowaniu falą ciągłą o gęstości mocy 0,14 W/cm2 przez okres 20 min., co nie wywoływało zmętnienia soczewki.\nTOKSYCZNE DZIAŁANIE LEKÓW STOSOWANYCH W SCHORZENIACH NARZĄDU WZROKU\n4 grudnia 2015 Oczy\t No comments\n– 1. Zaćma może rozwinąć się zarówno po leczeniu ogólnym, jak i miejscowym za pomocą kortykosterydów. Główne cechy zaćmy są następujące: występuje w obu oczach (jeśli preparaty były stosowane obustronnie), zaczyna się dyskretnymi zmętnieniami w najgłębszych warstwach kory soczewki, zaburzenia wzrokowe są często słabo wyrażone.\nUszkodzenia chemiczne oczu – kwasy\nWszystkie substancje, które dysocjując w wodzie odszczepiają jony wodorowe -H i wytwarzają pH niższe niż 7,0, nazywamy kwasami. Nawet słabe kwasy powodują podrażnienie oka, ale uszkodzenia pojawiają się poniżej pH 2,5. Uszkodzenia wywołane kwasami ograniczają się do nabłonka lub do nabłonka i powierzchownych części warstwy właściwej rogówki. Pary kwasów drażnią oczy, ale nie powodują poważniejszych uszkodzeń. Kwasy wywołują rozpad białka tkankowego i pojawienie się martwicy skrzepowej. Lekkie oparzenia kończą się wygojeniem bez pozostawienia śladów średnie – mogą pozostawiać przymglenia rogówki, nieraz z wrastaniem naczyń od rąbka ciężkie – nawet unaczynione bielmo, uszkodzenia tkanek przedniego odcinka oka oraz zrosty i zbliznowacenia powiek. Niektóre kwasy wywołują ciężkie uszkodzenia z powodu swoich właściwości chemicznych. Kwas siarkowy i dwutlenek siarki wywołują denaturację białek, uszkodzenie układu enzymatycznego i szybkie zniszczenie nabłonka rogówki. Zmiany wywołane przez nie są cięższe niż wynikałoby to z wartości ich pH. Ponadto kwas siarkowy gwałtownie odwadnia tkanki, doprowadzając nawet do ich zwęglenia. Kwas azotowy niszczy tkanki dodatkowo przez swoje właściwości utleniające i nitrujące. Wiele kwasów organicznych powoduje także ciężkie oparzenia oczu. Bezwodniki kwasowe mają silniejsze własności uszkadzające niż ich kwasy. Najczęściej używanymi kwasami w procesach przemysłowych są: kwas siarkowy, solny, siarkawy, fosforowy, chromowy, fluorowodorowy. Do najsilniejszych należą: kwas azotowy, solny i siarkowy.\nKolimycyna i Chloromycetyna\n3 grudnia 2015 Oczy\t No comments\nAntybiotyk polipeptydowy mniej drażniący od poprzedniego, bardzo skuteczny w zakażeniach Gram-ujemnych, zwłaszcza pałeczką ropy błękitnej, ma niewielkie działanie i na florę Gram-dodatnią. Podawany domięśniowo do 10 mg/kg wagi ciała daje powikłania nerkowe u 30-50% pacjentów. Przy podaniu ogólnym niezbyt dobrze przenika do gałki ocznej. Natomiast miejscowo przenika dość dobrze. Stosuje się roztwory i maści 0,12-0,15%, iniekcje podspojówkowe w dawce 10- -15 mg. Lek działa synergistycznie z tetracyklinami.


Nowi na urzędzie - GAZETA REGIONALNA - wiadomości z powiatów Żary, Żagań | GAZETA REGIONALNA – wiadomości z powiatów Żary, Żagań\nNowi na urzędzie\nBogdan Bakalarz i Mateusz Szaja nowymi kierownikami referatów w Ratuszu w Jasieniu.\nOd dzisiaj (od piątku, 21.08.) za biurkiem kierownika referatu gospodarowania mieniem komunalnym w Urzędzie Miasta zasiada Bogdan Bakalarz, były burmistrz Lubska.\n– Ogłosiliśmy konkurs i wpłynęła tylko ta oferta. Ja się bardzo cieszę, bo planujemy dużo inwestycji, więc liczę na doświadczenie pana Bakalarza – komentuje Andrzej Kamyszek, burmistrz Jasienia.\nB. Bakalarz wspomina, że pracę w samorządzie zaczynał właśnie w Jasieniu.\n– To było w wodociągach. Potem przez większość mojego zawodowego życia zajmowałem się sprawami komunalnymi, inwestycyjnymi czy rolnictwem – argumentuje.\nB. Bakalarz ostatnio pracował w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (wcześniej Agencji Nieruchomości Rolnych).\n– Teraz pomyślałem, żeby wrócić do samorządu. Zresztą jestem chyba w wieku, kiedy człowiek woli pracować bliżej domu – dorzuca B. Bakalarz, który jest mieszkańcem Lubska.\nNa stanowisku zastąpił Małgorzatę Flintę, która przeszła na emeryturę.\nWe wrześniu w urzędzie pojawi się kolejny nowy kierownik, tym razem referatu oświaty. Został nim Mateusz Szaja. Wcześniej był szefem oświaty w lubskim Ratuszu, w ubiegłym roku otrzymał wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy. Funkcję naczelnika miał zamienić na posadę szeregowego urzędnika, z płacą o ponad połowę niższą. Jako naczelnik zarabiał ok. 6 tys. zł. Na nowe warunki się nie zgodził, więc pracę stracił. I poszedł do sądu, gdzie wywalczył wypłatę odszkodowania w wysokości 3-miesięcznej pensji. Potem zatrudnił się jako kierownik centrum usług wspólnych Urzędu Gminy w Tuplicach.\n– W tym przypadku również był ogłoszony konkurs. I także wpłynęła tylko jedna oferta, ale jestem przekonany, że osoba z tak dużym doświadczeniem podoła pracy w naszej oświacie. Tym bardziej, że u nas podobnych do Lubska kłopotów nie ma. Raczej myślimy o szeregu inwestycji w szkoły – zastrzega A. Kamyszek.\nM. Szaja zastąpi na stanowisku osobę, która znalazła się w podobnej do niego sytuacji, z czasów pracy w Lubsku.\n– Pani Edyta Makarewicz, dotychczasowa naczelnik, miała dużo nieobecności w pracy z uwagi na zwolnienia lekarskie. Wspólnie ustaliliśmy, że mniejszym obciążeniem dla niej i jej zdrowia będzie funkcja szeregowego urzędnika – wyjaśnia A. Kamyszek.\nKierownicy w jasieńskim magistracie zarabiają ok. 4 tys. 800 zł brutto.


Restart silników a szybkość tonięcia - TITANIC - forum o Titanicu\nRestart silników a szybkość tonięcia\nWysłany: Wto 14:55, 21 Lut 2012 Temat postu:\nPrzedziały wodoszczelne mieściły nawet kabiny pasażerskie. Oznacza to tylko tyle, że przedział ograniczały grodzie, stąd domniemana wodoszczelność. Żadna z tak powstałych przegród nie była pusta, a każdy metr sześcienny kubatury statku starano się dobrze wykorzystać. Tam, gdzie najciaśniej i najmniejsze szanse dostępu, umieszczano właśnie zbiorniki balastowe.\nWysłany: Wto 15:25, 21 Lut 2012 Temat postu:\nSkoro 1-szy przedział wodoszczelny został uszkodzony w miejscu wypełnionego wodą zbiornika balastowego, to forpik nie uległ bezpośredniemu zalaniu po kolizji. Poziom wody wdzierający się przez wyrwę do kotłowni nr 5 w pobliżu grodzi. nr 5, oddzielającej tą kotłownię od kotłowni nr 6 również został opanowany. Liniowiec miał więc uszkodzonych zaledwie 5 przedziałów, z czego tylko 4 z nich zostały zalane w wyniku kolizji. Co za tym idzie nie mógł zatonąć, gdyż scenariusz ten został uwzględniony w planach konstrukcyjnych Titanica. Oczywiście zakładając, że teoria o "suchym" forpiku jest prawdziwa.\nOstatnio zmieniony przez Maciek dnia Wto 15:26, 21 Lut 2012, w całości zmieniany 1 raz\nPompy wcale nie opanowały poziomu wody, co więcej, gródź między kotłowniami pękła, ostatecznie skazując statek.\nGródź pękła ok. godz. 1.30. Informacje zaś informacje o prawidłowym działaniu pomp możemy znaleźć w "Niezatapialnym" D. A. Butlera. Oto cytat, w którym autor opisuje kotłownię nr 5 w chwili po zderzeniu : "Lampy w kotłowni świeciły jasnym i równym blaskiem, pompy pracowały równomiernie, walcząc dzielnie z napierającą wodą. Zdawało się, że nie ma powodów, by oceniać sytuację jako poważną". Poza tym wiemy przecież, że T. Andrews wydał swój wyrok na statek kilka minut po północy, motywując to, faktem, że zalane zostało 5 przedziałów. A skoro kotłownia 5 i forpik nie uległy zalaniu, konstruktor nie miał podstaw skazywać statek na zagładę. Wygląda też, że o ostatecznym zatonięciu statku prawdopodobnie przesądziła uszkodzona w wyniku pożaru gródź nr 5. W programie "Tuż przed Tragedią" poruszany jest ten wątek i eksperci wychodzą z założenia, że już sam fakt zalania 5. komór przesądził o utracie statku. Niemniej jednak, nikt z nich nie wspomina nic o suchym forpiku.\nOstatnio zmieniony przez Maciek dnia Wto 16:03, 21 Lut 2012, w całości zmieniany 3 razy\nOstatnio zmieniony przez battleship dnia Sob 3:24, 07 Kwi 2012, w całości zmieniany 2 razy\nOstatnio zmieniony przez TitanicBulider dnia Sob 10:25, 07 Kwi 2012, w całości zmieniany 1 raz