Wyspa dusz - JOHANNA HOLMSTRÖM - ebook + książka - Legimi online\nWyspa dusz ebook\nPewnej jesiennej nocy w 1891 roku Kristina Andersson topi dwoje swoich śpiących dzieci w rzece Aurze. Potem wiosłuje w stronę domu. Kristina zostaje wysłana na Sjalö, wyspę w archipelagu Turku, którą rzadko kto opuszcza. Czterdzieści lat później trafia tam siedemnastoletnia Elli Curtén. Dziewczyna z mieszczańskiej rodziny marzy o życiu, które składa się z czegoś więcej niż skrojona na miarę egzystencja w rodzinnym domu. Zostaje wciągnięta w szaloną karuzelę przestępstw i nieposłuszeństw, a następnie wysłana do szpitala psychiatrycznego, w którym czas stanął w miejscu. Pielęgniarka Sigrid Friman będzie łączniczką między Kristiną a Elli, tym, co stare i nowe – w okresie, gdy nad Europę nadciąga potworna wojna. Powieść Johanny Holmström jest oparta na prawdziwych zdarzeniach. To historia o tym, jak szaleństwo definiowano ze względu na płeć i czas, o macierzyństwie, archeologii milczenia i o szpitalu psychiatrycznym – miejscu, które jest jednocześnie więzieniem i azylem.\n4,1 (44 oceny)\nTytuł oryginału: Själarnas ö\nCopyright © Johanna Holmström 2017\nCopyright © 2018 for the Polish translation by Justyna Czechowska under exclusive license to Wydawnictwo Sonia Draga\nTa książka została opublikowana przy finansowym wsparciu FILI – Finnish Literature Exchange.\nKorekta: Grzegorz Krzymianowski, Iwona Wyrwisz\nDla Ciebie, która zastanawiałaś się kiedyś,czy jesteś szalona, albo myślałaś, że zaraz oszalejesz.Prawdopodobnie masz rację.\nPewnego ciepłego jesiennego dnia w 2015 roku znajduję Amandę w archiwum wojewódzkim w Turku. Nagle po prostu tam jest, w księdze rachunkowej. Staje mi przed oczami, wybucha ponad stronicami tym swoim porywczym temperamentem, z tendencją do wrzeszczenia, wściekania się i rozkazywania. W napisanym odręcznie pełnym złości liście żąda, by oddano jej ubranie. Zabrano je, kiedy tam przybyła, do szpitala na Seili w archipelagu Nagu w 1891 roku. Ma dwadzieścia sześć lat. Wędrowniczka w czasach, kiedy włóczenie się bez celu było zabronione. Puszcza się i chleje. Jest dzika. Niebezpieczna.\nPo przybyciu na Seili staje się jedną z wielu. Pielęgniarki zapisują przebieg jej choroby, znajduję ją jako imię, obok niego różnego rodzaju opisy dotyczące humoru i wydzielin ciała. Wszystko bardzo dokładnie odnotowane. Miesiączkę oznaczono czerwonym kolorem. Z biegiem lat zapiski stają się coraz bardziej oszczędne. Może się uspokoiła. A może lekarze po prostu przestali się nią interesować. Przecież to zakład dla nieuleczalnie chorych psychicznie.\nOpowieść o kobietach na Seili nie zaczyna się od Amandy. Nie zaczyna się nawet w roku 1889, kiedy szpital na odległej wyspie stał się miejscem wyłącznie dla kobiet. Tak naprawdę ta historia zaczyna się w latach pięćdziesiątych osiemnastego wieku we Francji, gdzie niejaki doktor Pierre Pomme stoi nad wanną i notuje. Jean-Martin Charcot otworzył swój histeryczny teatr w szpitalu psychiatrycznym Salpêtrière w Paryżu, gdzie w drugiej połowie dziewiętnastego wieku pokazywał słynne pacjentki Blanche i Augustine licznie zgromadzonej publiczności. Działo się to przed psychoanalizą Zygmunta Freuda i przed testem na inteligencję Alfreda Bineta. Nowoczesna psychiatria i dyscyplina diagnozowania wciąż znajdowały się w stadium embrionalnym, a Pierre Pomme odkrył, że pacjentki uspokajają się pod wpływem gorących lub zimnych kąpieli.\nKobieta siedzi w jego miksturze od dawna; dokładnie od dziewięciu miesięcy, przez dziesięć do dwunastu godzin dziennie. Wreszcie zaczyna się coś dziać. W notatkach doktor stwierdza, że powoli, lecz zdecydowanie pacjentka zaczyna rozpuszczać się od środka. Cząsteczki przypominające membranę jej organów trawiennych wypływają z uryną, niczym kawałki wilgotnego pergaminu. Woda otacza ją jak w macicy, ale w przeciwieństwie do wód płodowych, które są ciepłe, te zimne kąpiele mają kobietę powoli doprowadzić do śmierci.\nPod koniec dziewiątego miesiąca, po tym jak prawy moczowód wypłynął w całości, po tym jak części organów trawiennych zostały wydalone, wewnętrzne tkanki odrywają się i przechodzą przez odbytnicę. Przełyk, tchawica i język odpadają płatami, a ona wydala je, wymiotując i kaszląc. Później, pod sam koniec, za lekkim dotknięciem skóra odrywa się od ciała. Kobietę można obrać. Jak sparzony wrzątkiem pomidor. W ten sposób Pierre Pomme odpowiedział na pytanie, którego tak naprawdę nikt nie postawił: jak długo należy namaczać kobietę, żeby rozpuściła się od wewnątrz? W swoich ostatnich notatkach na jej temat stwierdza, że kąpiele wyleczyły ją z histerii, ale pacjentka niestety zmarła podczas kuracji.\nWspółczesna medycyna opiera się na fundamentach z kości i martwych ciał, z niewypowiedzianego ludzkiego cierpienia, a pytanie, które można zadać, brzmi: czy te ofiary były uzasadnione, skoro umożliwiły zrozumienie chorób i ich leczenie? To samo nastawienie nadało swoje piętno chorobom duchowym. Chorobom umysłu. Tych, których niegdyś okrzyknięto prorokami i jasnowidzami, pieczęć nowoczesności zamieniła w histeryków i schizofreników, pozamykano ich. Zniesiono granicę między zdrowym a chorym, zerwano kontakt z językiem ekstazy, ogłupiania i kazania. Myślący człowiek nie rozumiał już i nie potrafił interpretować tego języka, stał się on za to językiem choroby – językiem milczenia. W ten sposób francuski filozof Michel Foucault opisuje wkroczenie nowoczesnej psychiatrii w ludzkie istnienie. Jednocześnie zaprzepaszczono coś bardzo istotnego. Foucault twierdzi, że musimy nauczyć się słuchać. Musimy przeprowadzić archeologię milczenia, gdzie znajdziemy wszystkie te zapomniane głosy i wydobędziemy je na powierzchnię. Dopiero wówczas będziemy mogli wtargnąć w istotę szaleństwa i odnaleźć to, co się tam kryje.\nPod plątaniną zbrązowiałej trawy za kościołem na wyspie Seili, ledwo widoczny, znajduje się bardzo zniszczony szaroblady nagrobek. Płyta leży płasko na ziemi, tekst jest w gruncie rzeczy nieczytelny. Grób został wchłonięty przez łąkę. Potykam się o niego, kiedy po raz trzeci – i ostatni – odwiedzam wyspę. Żeby rozszyfrować napis, muszę przesunąć opuszkami palców po chropowatej powierzchni, serce opada mi na dno piersi, gdy odczytuję imię.\nSigrid wypływa po raz ostatni. Połowa września, powietrze i woda wciąż są ciepłe. Całą drogę do Kąpieliska Obłąkanych przeszła boso. Od gospodarstwa pastora, gdzie mieszka. Po wilgotnym, zimnym trawniku. Obok kościoła zakrywającego drzewa po lewej. Latarnia morska na wprost i pralnia po prawej. Na Wzgórzu Szaleńców – szpital.\nŚcieżka prowadząca aż do wody usiana jest malutkimi czarnymi ślimakami; uważa, by nie nadepnąć na nie. Za szopą z drewnem i łąką zaczyna kłuć ją w stopy od igieł z lasu wspinającego się po Ängesnäsberget, gdzie kilka lat temu znaleziono fiolki po lekach wypełnione ręcznie zapisanymi karteczkami. Spogląda w tamtą stronę, ale od dawna nie ma siły, by wspiąć się na samą górę. Gdy dociera na plażę, zostawia ręcznik na wygładzonym brązowym piachu. Chłód znieczula jej stopy, kiedy wchodzi do wody, a potem się zanurza.\nGdy odpływa od wyspy, która przez ponad sześćdziesiąt lat stanowiła jej dom, wyobraża sobie, jak poczucie ciężkości i życia w drodze do świata zostaje zastąpione przez uczucie bycia niesioną. Teraz jest lekka, waży jedynie czterdzieści dziewięć kilo, ale wciąż pozostała wytrwała. W zdrowym ciele zdrowy duch. Tak opisał ją kiedyś doktor Mikander, dawno temu. Ramiona rozdzielają wodę i ciągną ciało, dalej nogi podążają za tym ruchem, kiedy wystrzeliwują ją do przodu.\nTego ranka panuje przedziwny spokój. Sosnowymi gałęziami nie porusza najmniejszy podmuch wiatru. Żadne fale nie marszczą powierzchni zatoki. W powietrzu czuć jakieś oczekiwanie, ale ona tego nie zauważa. Odwraca się na plecy i rozpościera kończyny. Uszy zatkane wodą, słyszy własny oddech, nic poza tym. Pod jasnoniebieskim niebem nietrudno poczuć się jak ktoś inny, ktoś, kim była, zanim zaczęła zauważać w ciele wiek. Woda pozbawia ją ciężaru, jakby latała. Przepływają przez nią lekkie i zwiewne pokłady czasu, które gromadziła przez te wszystkie lata. Od dawna czuje się uwikłana w stan, w którym wszystko to, co pamięta, zgodnie dzieli przestrzeń ze świadomą, żywą teraźniejszością.\nZnów obraca się na brzuch. Wykonuje mocniejsze ruchy w stronę ujścia zatoki, z pomocą silnych ramion i nóg oddala się od brzegu, wzrok utkwiony w linii horyzontu. Skalista wysepka wsuwa się wolno w cieśninę za boją, kobieta rzuca niechętne spojrzenie w tamtą stronę, w kierunku miejsca, gdzie kiedyś ciało kołysało się przy brzegu. Znalazł je w marcu jakiś statek przepływający opodal, sądzili, że może jeszcze żyje, póki nie zorientowali się, że to tylko fale wprawiają w ruch ramiona i nogi. Myśl o tamtym zdarzeniu wciąż napawa Sigrid nieprzyjemnym uczuciem, choć nauczyła się z tym żyć. Z każdym miejscem na wyspie wiąże się jakieś wspomnienie. Nigdy nie uda jej się od tego odpłynąć. Większość wspomnień jest szczęśliwa. Zawsze, gdy patrzy na połyskującą powierzchnię morza, myśli o spojrzeniu Fransa. Ten wrześniowy poranek nie stanowi wyjątku, im bardziej oddala się od lądu, tym bardziej myśli, że odrywa się od tego, co było, od własnego życia, od córki, którą urodziła i wychowała na wyspie i poza nią, o wszystkich tych, którzy opuścili to miejsce, i tych, którzy nigdy nie mogli go opuścić. Dłonie, które ściskała. Włosy, które głaskała. Tak, pamięta je wszystkie. Każdą z nich.\nOdwraca się, zmęczona, udeptuje wodę. Gardło się kurczy, prawie nie przepuszcza powietrza. Kwas mlekowy obciąża ramiona i nogi. Plaża wydaje się taka mała, tak odległa. Czy naprawdę zawsze taka była? Oddalona i opuszczona? Omiata wzrokiem horyzont, jakby szukała wyjaśnienia dla tego kłującego, pełzającego uczucia, które zakorzeniło się w jej ciele, ale znajduje tylko spokojny, równy, nieprzerwany błękit, całą drogę aż po Archipelag Sztokholmski, hen, daleko stąd. Po raz ostatni bierze głęboki wdech, zawraca. Dalej nie popłynie.\nPewnej nocy na początku października po czarnej wodzie rzeki Aury sunie łódka. Siedzi w niej Kristina, wiosłuje ze wzrokiem utkwionym w zatoce, z której właśnie wypłynęła. Stewa przecina łagodną powierzchnię wody, pluska i chlupie samotnym odgłosem.\nDzień był ciepły. Po południu Kristina ośmieliła się nawet rozpiąć wełniany sweter, który skoro świt naciągnęła na sukienkę. Powiesiła go na płocie koło obory, został tam, zapomniany. Potem nadszedł wieczór z upiornym przypomnieniem o nadciągającej zimie, gęsty, zacierający wszystko mrok. Chłodne powietrze sprawia, że Kristina w zbyt cienkiej sukience zaczyna drżeć i pociągać nosem. Bolą ją ręce. Zmęczenie, które nigdy nie opuszcza ciała, prowadzi myśli w ten sam ociężały sposób co czarna woda łódkę. Pot wystąpił jej nad górną wargą. Czuje, jakby razem z nią w łodzi siedział sam diabeł.\nMa długą dniówkę w gospodarstwie Löfströmów, potem do Anny po dzieci. Wiosła obcierają dłonie. W ramionach kłuje i pali. Płynie pod prąd, w górę rzeki, przeklina, kiedy pot na skórze stygnie. W ten sposób nigdy nie dotrze do domu. Nie dziś wieczorem. Wokół niej jest czarno. Tylko chałupy na brzegu świecą jak równo rozsypane punkty, ludzie palą w kuchniach nocne ogniska. Nie mija żadnej łodzi. W tę bezbożną godzinę tylko Kristina jest na dworze.\nOby tylko znaleźć spokój!\nKiedy wiosłuje, w dulkach trzeszczy i stuka.\nOby tylko móc wszystko zostawić, nie musieć!\nDzieci muszą dostać kolację, najmłodszemu trzeba dać pierś. Czuje, że jej piersi są nabrzmiałe, wypełnione mlekiem puchną i bolą, niepokoi ją to, od długiego czasu czuje, że nie ma już dawnej siły. Nie tylko wiosłowanie co wieczór pod prąd jest coraz cięższe. To to trudne uczucie w ciele, które raz po raz wyciska z oczu łzy w najmniej spodziewanym momencie, na przykład podczas dźwigania wiadra z mlekiem między oborą a domem Löfströmów. Zaciska usta najmocniej jak się da, żeby nie drżały, gdy prasuje sukienki chłopczyka i spogląda na wierzch dłoni, gdzie żyły uniosły się tuż pod skórę dużo wcześniej, niż powinny. Ma dwadzieścia cztery lata i dwoje dzieci, ale czuje się jak stara Kerttu z grani, pochylona Kerttu z drżącą ręką przed sobą, kiedy półślepa sunie w stronę wsi, ściskając w dłoni laskę, zgięta wpół, jakby wiecznie walczyła z nieistniejącym wiatrem.\nPrzecież, myśli Kristina, ja też czuję ten wiatr. Jak spowalnia wszystkie ruchy, przenika ubrania, aż człowiek zaczyna się trząść.\nChłód jest wilgotny i surowy. Przegryza się przez pończochy, twardymi łapskami chwyta za kostki, bolą trzony kości.\nGdyby tylko była już w cieple chałupy, całkiem sama w miękkiej poświacie lampy naftowej! Gdyby tylko mogła rozwiązać sztywne trzewiki, rozprostować bolące palce u stóp i z chrząknięciem, pół na pół z bólu i z ulgi, oprzeć nogi o stołek, rozsiąść się z kubkiem parującej kawy. Poczuć, jak stłumione zmęczenie wciska ją w krzesło, a ciało zanurza się w łagodnym, kojącym odpoczynku.\nGdyby tylko ten znój i trud, i to usługiwanie jednemu i drugiemu panu wreszcie się skończyły…\nRozgląda się i ze złością robi ostatnie, silne pociągnięcia wiosłem, a potem zastyga. Po prostu puszcza. Niech woda porwie to cholerstwo i poniesie dokądkolwiek, a ona będzie tak siedzieć i dyszeć.\nŁódka wykonuje półobrót, kołysze się i zarzuca, woda pluska o burty. Kristina nasłuchuje własnych świszczących oddechów, czuje, jak rozbijają swe ciepło o jej twarz i zamarzają. Jest zmarznięta i spocona jednocześnie. Zęby jej szczękają, kilka razy potrząsa głową, tam wewnątrz, dokładnie pośrodku między uszami, znów pojawia się to uczucie, to dziwaczne, złowieszcze i paraliżujące uczucie, które ostatnio przejmuje panowanie nad wszystkim. Uczucie szlamu, który powoli rośnie i bulgocząc, wypełnia wnętrze czaszki. Ona raczej wie, że to zmęczenie uwiło sobie gniazdo, założyło obóz i zostaje na dobre, by dręczyć ją dzień i noc. Nie poddaje się. Czeka na nią. Czeka, aż spłaci długi, nieważne, w łóżku czy w grobie.\nJuż lepiej w grobie, myśli, odcharkuje, spluwa, a potem wraca do swojego zajęcia: dojenia, pieczenia chleba, ubijania masła, prania… Ale teraz, w tej łupinie, całkiem sama, otoczona nocą, wcale nie jest taka butna, siedzi bez ruchu, podczas gdy prąd ściąga łódkę w dół rzeki. Zniesie ją aż do morza, jeśli nie zacznie wiosłować, więc zbiera się w sobie, by jeszcze raz spróbować. Wtedy jej wzrok pada na tobołki leżące na dnie.\nOczywiście, myśli, że też wcześniej na to nie wpadłam.\nTrzeba pozbyć się balastu, jak powiedziałby wuj Karl. Łódka będzie lżejsza. Dopłynie do domu z roztańczonymi stewami.\nDo domu, do spokoju i ciszy. Do ciepła, cudownego ciepła!\nMyśl zrazu wydaje się oczywista. Nie musi nią obracać na wszystkie strony, jak często jej się zdarza w innych sprawach, co doprowadza ją do rozgoryczenia i rozpaczy. Ten pomysł łatwo schwytać i prosto wdrożyć w czyn.\nSzybko wciąga wiosła i wstaje. Zdecydowanym ruchem chwyta kosz, podnosi go, bez wahania kładzie na wodzie i odpycha. Obserwuje, jak sunie z prądem.\nNastępnie odwraca się do tobołka na środkowej ławce, tym razem nieco się waha. Jest cięższy, nawet za ciężki. Z wysiłkiem go unosi, to jednak nie budzi dziewczynki, która tylko porusza się i wzdycha. Koc, w który jest owinięta, zsuwa się troszeczkę, tak że Kristina dostrzega twarz śpiącego dziecka. Miękkie zaokrąglenie gładkiego policzka i rzęsy dotykające skóry. Spod koca wystaje ciemny kosmyk włosów. Kristina przytula tobołek. Potem z chlupotem upuszcza go do wody. Dziewczynka wydaje zaspany dźwięk, ale szybko idzie na dno. Fale powstałe od uderzenia o wodę wprawiają łódkę w lekkie, leciutkie kołysanie, pluskają o boki. Potem zapada cisza. Kristina stoi przez chwilę na czworakach i patrzy, jak dziecko znika w gęstej ciemności. Wszystko dzieje się szybko. Ręce zabrudziły jej się od szlamowatej wody, wyciera je w spódnicę i wstaje.\nŁódka z łatwością płynie pod prąd, Kristina wiosłuje zamaszyście przez spokojną, zimną noc, dalej, w stronę domu, do domu, do pustej i spokojnej chałupy. Nikogo, kto by jęczał z głodu czy pragnienia. Tylko ciepła, miękka cisza, w którą się zanurzy.\nTego wieczoru szybko zasypia, zanurza się w gęste, ciemne wody snu, drętwieje i wślizguje się pod przykrywę koszmarów, w których je widzi.\nIch twarzyczki pod powierzchnią wody, włosy roztańczone wokół głowy w spokojnym, falującym rytmie. Oddalają się od niej. Ich twarze przypominają płody zanurzone w słojach z formaliną. Takie, które widziała w namiocie z różnościami na jesiennym jarmarku, kiedy jeszcze trzymała własną matkę za rękę. Oczy zamknięte, mocno zaciśnięte usta.\nDzieci spały, kiedy po nie przyszła. Zaniosła je do łódki zacumowanej przy brzegu. Ostrożnie ułożyła je na dnie, by odpoczęły tak, jak ona nigdy nie mogła odpocząć. Starała się ich nie obudzić. Miała silne ramiona. Nosiły dzieci od momentu ich narodzin, nigdy nie sądziła, że tak łatwo będzie je z nich wypuścić.\nKiedy budzi się następnego dnia, pędzi do łódki, zrywa ją i ciągnie, popycha do wody, potyka się o kamienie, które ranią jej stopy. Jest bosa, ma na sobie tylko koszulę, nogi jej drżą, gdy wsiada do łodzi.\nŁóżeczka. Puste łóżeczka! Dzieci! Nie ma ich!\nTo, co poprzedniego wieczoru wydawało się marzeniem, teraz stało się rozespaną rzeczywistością poranka, kiedy chwyta wiosła i płynie tak, jakby sam diabeł deptał jej po piętach. Włosy ma rozczochrane, gardło z wysiłkiem przepuszcza powietrze przez rozchylone usta.\nDzieci… zniknęły! Ich pomięta pościel, rozrzucone kołdry, tak jak zostawiły je rano poprzedniego dnia, ale ich nie ma… Jak mogły tak zniknąć?\nNadpływa kilku wieśniaków w kutrze rybackim. Wołają do niej, ale ona nie patrzy w ich stronę, rwie dalej z wiosłami tuż nad powierzchnią wody, ledwo je zanurza, kiedy próbuje płynąć jak najszybciej. Wynik jest przeciwny, łódka porusza się wolno, rozpaczliwie wolno.\nKiedy wreszcie dociera do miejsca, gdzie upuściła dzieci do rzeki, odrzuca wiosła i bez zastanowienia wyskakuje za burtę. Lodowata pięść wody wyciska z niej powietrze. Tonie. Udaje jej się wypłynąć na powierzchnię. Rozgląda się, szuka czegoś wzrokiem. Oddycha głęboko. Znów nurkuje.\nIch nocne koszule falują w jej stronę niczym białe żagle, płynie w ich stronę. Rozciąga się, chwyta chłopca za rączkę.\nKtoś wyciąga ją na powierzchnię. Z trudem łapie powietrze, pluje, dyszy. Woda dostała się do tchawicy, kaszle. Silna ręka, która złapała ją za koszulę, wciąga ją na łódź solidnym chwytem pod pachami. Bierze kilka płytkich oddechów. Próbuje się wyrwać. Musi wrócić! Na dół! Tam!\nUratowało ją dwóch mężczyzn ze wsi, Juho i Heikki. Zawrócili, gdy zobaczyli, jak przepływa obok, a teraz leży na pokładzie ich kutra i się trzęsie. Podnosi się i chwyta za reling, gotowa, by znów skoczyć, ale Heikki trzyma ją za ramię.\n– Co ty wyprawiasz? Oszalałaś, dziewucho?\nTrzęsie się, szczęka zębami, włosy przyklejają jej się do policzków. Spogląda prosto w jasnoniebieskie oczy Heikkiego i dygocze z zimna i z paniki, która wzbiera jej w ciele. Spojrzeniem sunie po jego szerokiej twarzy, szuka czegoś, na czym można by się zatrzymać, zmarszczka niepokoju, nachylenie ponurych ust. Jego policzki pokrywa jasnoszary zarost, włosy wystające spod czapki są kędzierzawe i szpakowate. Jest w nim coś tak znajomego, że wyrzuca to z siebie, to, co chciała wykrzyczeć od samego rana, od kiedy się obudziła i zobaczyła puste łóżeczka.\n– Dzieci! Dzieci tam są! Puść mnie! Błagam! Musimy je znaleźć! Dzieci tam są! To prąd! Prąd je porwał!\nPotem upada na dno łodzi. Zmęczenie ją powala, na chwilę drętwieje. Jej lodowate, mokre i bezwładne ciało leży tam, gdzie dwaj mężczyźni zazwyczaj trzymają zdychające blade ryby, gorzałkę i sieci pełne morszczynu.\nPrzy oknie, odwrócony plecami do wnętrza pokoju, stoi komendant Konrad Krohnberg i spogląda na podwórko gospodarstwa Hilmy i Erika Anderssonów. Włosy ma gładko zaczesane do tyłu i – jak zazwyczaj, kiedy przychodzi w sprawach służbowych – jest ubrany w granatowy płaszcz i kamizelkę ze srebrną dewizką. Usztywniony kołnierz błyszczy bielą. Odprasowane spodnie, połyskujące buty. Wygląda, jakby na tych szerokich barach nigdy nie osiadał kurz. Jakby pod paznokcie nigdy nie wlazł żaden brud. Jakby nigdy się nie pocił ani nie cierpiał z powodu jakichkolwiek dolegliwości cielesnych. Ręce ma złączone za plecami, palce lekko splecione, ciało wygodnie i ciężko rozpostarte w bezpiecznym oczekiwaniu.\nW łóżku za nim leży chłopka Kristina Andersson i śpi. Trzy dni temu rybacy przywieźli ją do wsi kutrem, ci sami, którzy ją wyłowili, lodowatą i mokrą. Gorączka podniosła się tego samego wieczoru, tak że od razu należało wezwać doktora Fransmana. Od czasu do czasu się budziła, ale była tak nieobecna i nieświadoma czasu ani przestrzeni, że uznano, iż najlepiej będzie pozwolić jej odpocząć.\nPod drzwiami izby posadzono parobka Kustaę Järvinena, żeby jej pilnował. Na razie nikt nie wie, co tak naprawdę się wydarzyło. Nie ma dzieci, to oczywiste, ale od wczorajszego wieczoru sprawy obrały drastyczny kierunek, a tego ranka Kristina jest w nieco lepszym stanie. W nocy spadła jej gorączka, aż do świtu kobieta budziła się co chwilę i wołała za dziećmi. Gdy tylko Kustaa Järvinen otrzymał wiadomość, że należy sprowadzić komendanta, wziął nogi za pas, jakby nie dało się tego zrobić wystarczająco szybko, bo pilnował jej raczej z dręczącym uczuciem niepokoju; dzieciobójczyni, taka potrafiła dopuścić się czegokolwiek. Tak więc nie spał, drzemał raczej na krześle, którym podparł drzwi, a i tak mógł zmrużyć tylko jedno oko.\nHilma Andersson krążyła po kuchni od bladego świtu. Była jak chora kura, niezdolna spocząć ani zabrać się do czegoś sensownego. A niby jak miałaby to zrobić? Z córką w malignie w pokoju obok, w domu po raz pierwszy od ponad roku, i jeszcze dzieci… Myśl zaplątuje się w gardle za każdym razem, gdy do niej wraca.\nNa chwilę usiadła na pomalowanej na zielono ławie przy stole, przebiegła wzrokiem po białym obrusie, a potem za okno, gdzie kury, z Linną na przedzie, krążyły, dziobiąc ziarno, ale kiedy tylko przysiadła, myśli pukały i nieproszone wkraczały do głowy, w kółko te same, potworne, nieopisane, przerażające – że nie ma dzieci.\nZerwało ją to na równe nogi. Stała tak przez chwilę, chwiejąc się, ale jeszcze nie pozwoliła sobie na zniknięcie, miotała się i wymachiwała rękami, w ciemnym, duszącym worku, jakim jest rozpacz. Wciąż znajdowała się gdzieś pomiędzy zwątpieniem a nadzieją, kiwała się i wahała, próbowała sobie wmówić, że to wszystko to tylko nieporozumienie, zwykłe nieporozumienie i że dzieci niebawem się znajdą, że uciekły albo się zgubiły. Jednocześnie wiedziała, że chłopiec był za mały, ledwo chodził, a Helmi… Helmi nigdy by nie uciekła, taka jest strachliwa. Wiecznie w fałdach spódnicy Kristiny, nigdy nie oddalała się na krok, nie spuszczała matki z oka. Obława nie dała rezultatu, nie dotarłyby do lasu, to zbyt daleko. Zostało tylko szukanie drapakiem, ale tam nie chciały pójść myśli Hilmy. A jednak, te dręczące domysły. Ocierały się o tył głowy, starała się je przegonić, zająć się czymś, wędrowała więc między ciastem przygotowanym do pieczenia a umytą ladą, do łóżeczek, które tym razem pozostały niezaścielone, Boże miłosierny, do mleka, które należało spienić. W końcu się poddała i po prostu obchodziła już wysprzątaną kuchnię, drobiazgi od dawna odłożone na miejsce, aż zobaczyła komendanta kroczącego przez podwórze, wtedy rzuciła się do sieni i stanęła z rękami opartymi o framugę, uczepiła się wszystkiego, czego kiedykolwiek była warta. Miała siwe włosy, mała, sucha i bezwartościowa kobieta. Zeszłoroczna mucha w sieci w porównaniu z ubranym na ciemno pająkiem, który teraz spieszył po ścieżce między oborą a kurnikiem. Hilma stała tak, plecami przyciśnięta do drzwi, starając się powstrzymać zdecydowanie stabilniejsze ciało komendanta Krohnberga przed minięciem jej w wejściu.\n– Dopiero co się obudziła! Okażcie trochę człowieczeństwa, zostawcie ją! – błagała zniżonym głosem, z siłą, która sprawiła, że urzędnik na chwilę się zawahał, zanim ostrożnie, ale zdecydowanie uniósł dłoń do kapelusza, ukłonił się i odsunął kobietę na bok. Jeśli bowiem coś ma swój tok, to właśnie prawo, tak więc Konrad Krohnberg wkroczył zdecydowanie do izby, w której Kristina Andersson leżała w łóżku, szczęśliwie nieświadoma jego obecności, zanurzona we względnie spokojnym porannym półśnie, a spokój w pomieszczeniu przypominał ten krótki moment w samo południe, kiedy wiatr zmienia kierunek i nikt do końca nie wie, z której strony nadejdzie popołudniowa aura.\nKomendant Krohnberg bierze głęboki oddech, po czym wypuszcza powietrze z westchnieniem. Nie po raz pierwszy ma do czynienia z czymś podobnym, z ludzką tragedią dokładnie tego rodzaju, surową i otwartą jak świeża rana, najchętniej, jak każdy, by zrezygnował. Dwa lata temu Selma Södermalmów udusiła nowo narodzonego syna, bo wymiotował krwią. Brzdąc był wyraźnie umierający, a młoda matka, która musiała opuścić szpital, wiedząc, że dziecko nie jest zdrowe, stała zimową nocą na opustoszałej stacji kolejowej i nie zniosła jego wzmagającego się charczenia, nie chciała być świadkiem ewidentnego cierpienia. Palcami czerwonymi z zimna ścisnęła sznurek przy kołnierzyku jego becika, aż chłopiec przestał się ruszać.\nJakiś rok później Kreetta Hjalmarsson oddała swoją nowo narodzoną córeczkę świniom na pożarcie, trzecie dziecko z trzecim mężczyzną, bo nie mogła wykarmić kolejnych ust, mając przy sobie starą matkę. Konrad Krohnberg był na miejscu, gdy aresztowano Selmę i Kreettę, zadbał o to, by wymierzono sprawiedliwość, obie kobiety zniknęły. Selma nie wytrzymała tego, czego się dopuściła, i postradała zmysły, Kreettę wysłano do więzienia w Kakoli.\nKristina Andersson oddycha. Kołdra unosi się i opada. Czarne gęste rzęsy drżą. Usta się poruszają. Ciemne włosy nieco zmierzwione. Może nieumyte. Poza tym nie sprawia wrażenia szczególnie zaniedbanej. Wygląda jak całkiem zwyczajna młoda wieśniaczka, ciut ładniejsza od reszty. Otwiera oczy, przez co kończy się wyczekiwanie Konrada Krohnberga. Letarg goszczący w jego ciele znika jak za pstryknięciem palców, kiedy kobieta wyostrza wzrok i sunie nim po błyszczącej białej pościeli, a potem unosi spojrzenie na mężczyznę, tak jak stoi, obramowanego światłem, jakby nierealnie ciemnego i wielkiego na tle dnia za oknem. Uśmiecha się do niej formalnie, bardziej z obowiązku niż z uprzejmości, wita się skinieniem, a ona patrzy na niego wielkimi, zdziwionymi oczami i instynktownie naciąga na siebie kołdrę. Zdaje się, że nie ma bladego pojęcia, dlaczego on tam jest, a Konrad Krohnberg doznaje ciężkiego, wręcz ponurego uczucia, które ściąga jego i tak opadające już rysy twarzy w stronę desek podłogi i ziemi pod nią.\n– Dzień dobry, Kristino. Możemy rozmawiać po szwedzku? – pyta.\nNie odpowiada, tylko mocno ściska brzeg kołdry i trzyma ją niczym chroniącą zasłonę między nim a sobą, bezgłośnie i szybko kiwa głową, nie potrafi wydobyć z siebie słowa.\n– Jak się pani czuje? – pyta komendant, a ona potrząsa głową.\nJej spojrzenie jest drętwe i obojętne. Potem coś się tam zapala, iskra, zmarszczka przebiega szybko między brwiami i zanim zdąży spuścić wzrok, widzi to w jej oczach. Pamięta.\nWodę, lodowatą, która otoczyła głowę i groziła, że napełni płuca. Materiał cicho opadający pod powierzchnią. Tamtą noc, której jeszcze nie odważyła się obrócić w rzeczywistość.\n– Dzieci! – krzyczy, odrzucając kołdrę, już wyskakuje z łóżka, ale on kładzie dłoń na jej ramieniu. Przyciska ją do poduszek.\n– Proszę się teraz uspokoić. Odpocząć. Dzieciom już nie pomożemy. Odeszły do Pana.\nJego słowa ją powstrzymują, ręka blokuje, kobieta opada na powrót na poduszki.\nKomendant Krohnberg rzuca na nią przenikliwe i kalkulujące spojrzenie, czarne jak ziarenka pieprzu. To nie współczucie. Nie może sobie na nie pozwolić. Szkoda, że wydarzyło się to, co się wydarzyło. Faktem jest, że to wielka szkoda, byłby pierwszym, który to przyzna, ale jeśli ma służyć literze prawa podług własnego sumienia i danych możliwości, musi zachować takie uczucia dla rodziny. Niewiele zostałoby dla Astrid i czwórki dzieci, jeśli pozwoliłby sobie na sympatię wobec każdego przestępcy, którego spotyka, nawet jeśli przestępcą jest ktoś, kogo od dawna zna. Ktoś ze swoich.\n– Ciało ośmioletniej dziewczynki znaleziono na północnym brzegu rzeki w pobliżu pomostu Malmströmów. Dobrze by było, gdyby pani na nie spojrzała.\nKristina milczy przez chwilę, wzrok wbity w ścianę. Nie ma słów. Nie są potrzebne. Nie patrzy na niego, a on już wstaje, by odejść, kiedy ona nagle odwraca twarz i spogląda mu w oczy.\n– Tylko jedno? Tylko dziewczynka? – pyta, jej głos jest jasny, w tak dziecinny sposób pełen nadziei w całej beznadziejności, że on nie potrafi powiedzieć tego, co myśli.\nŻe to tylko kwestia czasu, zanim znajdą chłopczyka. Że nikt nie przeżyje, na pewno nie dziecko, w zimnej październikowej wodzie i że nawet jeśli nigdy nie znajdą chłopca, to niemożliwe, żeby przeżył. Więc nie mówi nic. Kiwa głową, po czym dyskretnie opuszcza izbę, by mogła wstać i się ubrać.\nKristina rozpoznaje dziewczynkę od razu, gdy wchodzi do stodoły, na moment przystaje w wejściu, niezdecydowanie się chwieje, ciało zrobiło się niedorzecznie ciężkie przez niesmak, który wypełnia wszystkie członki, aż po opuszki palców. Jak wtedy, gdy była mała i wyciągała do góry ręce.\nOjcze! Ponieś mnie! Nie mogę już dalej iść!\nZagrody, boksy, wejście za jej plecami i wąskie przejście prowadzące do wozu na samym końcu, wszystko zdaje się wydłużać w tunel, coraz ciemniejszy, zrobiłaby wszystko, by nie musieć weń wchodzić.\nPrzez dobrą chwilę gapi się i mruga do wnętrza stodoły, dopóki Konrad Krohnberg nie poruszy się za jej placami. Jest niecierpliwy, a jego gest rozchodzi się po jej ciele, które rusza naprzód jakby z własnej woli. Cielęta grzebią w zagrodach, krowy muczą. Czuć tu jak zawsze gnojem, sianem, kurzem, wilgotnym drewnem i zaprawą murarską, ale tego ranka, gdy Kristina powoli podchodzi do dziewczynki, ten odór przyprawia ją o wymioty.\nChłopi ze wsi położyli Helmi na furmance, nadal ubraną w białą koszulę nocną, owiniętą szarym kocem.\nTo nie ten koc miała, gdy znikała pod wodą, myśli zmęczona Kristina. Tamten był jaśniejszy.\nKoszulka jest brudna. Materiał zaplamił się na zielono czymś, co przypomina trawę albo glony, może algi, które gromadzą się na pniach drzew powalonych do rzeki albo na palach pomostu. Kristinie jest żal, że dziewczynka musi leżeć w tych pobrudzonych ubraniach. Przez chwilę przygląda się dziecku. Sine usta są rozchylone. Włosy rozczochrane. Potem kobieta wyciąga rękę, powoli, powoli, i muska policzek Helmi. Ma szarobladą skórę, od dawna zimną. Ten chłód nie przypomina niczego, co Kristina czuła kiedykolwiek wcześniej. To chłód, który nijak nie pamięta ciepła, a ona wie, że teraz będzie tylko narastał. W tym ciele nie buzuje już żadne życie. Kobieta wyciera nos wierzchem dłoni, oczy zakrywa rękawem, nagle nieskrępowana napływającymi łzami.\nGładzi policzek, włosy, chce przytulić, chce podnieść i potrzymać, ukołysać, jak robiła to kiedyś, nawet jeśli nie ma już tego, co ciepłe i miękkie, co tak lubiło się pieścić.\nLuli laj, dzieciątko… moje małe dzieciątko…\nHelmi zawsze była ślicznym dzieckiem, ale Kristina nie wie, czy przypomina swojego ojca. Nie zdążyła go zobaczyć, poza tymi kilkoma razami na odległość, w lesie. Miał ciemną brodę i pracował przy wyrębie. Nie pochodził stąd. Dopadł ją pewnego listopadowego dnia, gdy zbierała grzyby. Jednym zamachnięciem powalił ją na ziemię, a potem wziął. Poszło szybko. Nawet nie zdążyła krzyknąć.\nPo wszystkim uciekł w las, zostawiając ją leżącą na ścieżce, w porwanych ubraniach i z rozsypanymi i podeptanymi grzybami dookoła. Pozbierała je, zanim roztrzęsiona ruszyła do domu.\nWłosy Helmi są ciemne jak u Kristiny. Oczy ma po babci. Jasnobrązowe i poważne. Matka wie o tym, nawet jeśli ich nie widzi. Gładzi włosy, powoli i w zadumie, nie płacze, oczy już obeschły i teraz swędzą, ale żadnych łez, już nie. Komendant Krohnberg odchrząkuje cicho za jej plecami, ale gdy Kristina nie okazuje, że go słyszy, ten odwraca się na pięcie i wychodzi z obory. Musi zaczerpnąć powietrza, przez dobrą chwilę patrzy w stronę lasu, wzrok zimny tak jak on, zły.\nDziesięć minut później Kristina Andersson przechodzi obok Konrada Krohnberga, powoli i ostrożnie, z dzieckiem w ramionach, a on stoi zupełnie osłupiały, niezdolny do jakiegokolwiek ruchu, gdy ona, kołysząc i nucąc, niesie dziewczynkę w stronę domu. Jakby to widział, ale nie rozumiał, aż ona nachyla się i całuje policzek dziecka, wtedy nabiera rozpędu. Podbiega do niej, chwyta za ramię, a gdy odwraca jej głowę, spotyka dwoje szklanych oczu patrzących wprost przez niego. Szuka słów, ale nie musi nic mówić. Ona pochyla się i oddaje mu dziewczynkę. Głowa opada bezwładnie, musi mocno ścisnąć to maleństwo bez życia, żeby go nie upuścić.\n– Nie powinna być tam w środku. Całkiem sama. Z bydłem – mamrocze Kristina ledwo słyszalnym głosem.\nOn odnosi ciało do obory, a gdy wraca, Kristina leży na ścieżce. Konrad Krohnberg przeklina. Jest rozpalona. Zanosi ją do łóżka. Musi odpocząć. W swoim czasie zabierze ją do aresztu, ale na razie lepiej jej będzie u matki.\nWkrótce wiadomość o Kristinie dociera także do pastora Erlanda Björkestama, tego, który rok wcześniej wrócił do wsi taki piękny i gładki, który na własnej skórze poznał, co znaczy być przyjętym z największą podejrzliwością, i w kółko musiał udowadniać swoją wartość.\nErland Björkestam był młody, jego akredytację postrzegano jako silne postawienie sprawy przez katedrę w Turku. Stanowił znak nowych czasów w społeczeństwie, które na co dzień nadal piętnowały bezbożne, głęboko zakorzenione przesądy, od pierwszej chwili odżegnywał się od postawy swego poprzednika, pastora Vidara Hultina, który przymykał oko na tendencyjne, pogańskie przywary wieśniaków. Bez wątpienia musiał wiele udowodnić. Większość parafian znała go od pieluchy, a teraz nagle mianowano go ich przewodnikiem? Niech Bóg uchowa! W pierwszą niedzielę mamrotano w ławkach kościelnych, kiedy blady i spocony wszedł na ambonę i spojrzał z góry na głowy, na które wcześniej musiał patrzeć z dołu, teraz chylące się ku sobie w szeptach, których teatralna donośność nie była przeznaczona do niczego innego, tylko by ją usłyszał.\nByłoby prościej rozpocząć swą działalność w jakiejś innej parafii, był o tym przekonany, ale po latach w Lundzie tęsknota za rodzinnymi stronami przybrała na sile, więc postanowił obrócić na swą korzyść fakt, że zna ich wszystkich tak samo dobrze jak oni siebie nawzajem. O ile bowiem on znał ich słabości, oni nie znali jego. Gdzie indziej wyrósł z portek do surduta pastorskiego, z dala od ich badawczych spojrzeń i gadaniny. Nauki w Lundzie wyprostowały mu plecy i nieco ściągnęły w dół wcześniej wiecznie uśmiechnięte usta. Nie był jeszcze zgorzkniały, ale spojrzenie tych jasnobrązowych oczu miało teraz inną ostrość, gdy patrzył na wiernych. Było trudniejsze do uchwycenia i do zniesienia. Matka i ojciec od dawna leżeli w ziemi. Czuł, jakby zaczynał od nowa, ale od miejsca, które sam wyznaczył. Jednocześnie przeszłość pozostawała zawsze w pobliżu i kiedy tego kwietniowego dnia wracał z odwiedzin w Turku, dopadła go, gdy nie spodziewając się niczego złego, wszedł do przedsionka plebanii i napotkał zasmuconą minę służącej Hanny.\nKristina leży na plecach pod grubymi pierzynami, wygląda, jakby spała, ale gdy on puka i wchodzi do izby, natychmiast otwiera powieki. Widząc go, podnosi się i niezdarnie siada na łóżku. Wpatrzone w niego oczy błyszczą od gorączki i zakłopotania.\n– Pastor Björkestam! – wyjękuje. Z pewnością słyszał plotki na jej temat, ale widok, który napotyka, uderza tak, że chwieją mu się kolana.\nGłos jest tak słaby i bezradny, że i jemu chce się płakać, podchodzi do niej, klęka przy łóżku i ujmuje jej rękę. Przyciska ją do ust i do policzka, do czoła, w napadzie niekontrolowanych emocji, które na moment wymazują myśli z wirującej pustki w jego głowie. Bierze kilka głębokich, drżących oddechów i chce zatrzymać się w miejscu, kiedy nikt nie patrzy. Jej dłoń w jego, szorstka od pracy w jego pięknej, gładkiej, jego usta na opuszkach jej palców. Woń jej włosów, niemytych, niczym tłusta błona w jego przełyku.\nIch oczy się spotykają. Kiedy ostatnio byli sam na sam? Nie potrafi sobie przypomnieć. A jednak jest. Poufałość. Nie muszą nic mówić. Czyjś szybki gest odgania te lata, pozostawiając za sobą pustą dziurę miesięcy, gdzie wyrwano korzenie tygodni i dni.\nPuszcza jej dłoń, głaska włosy, czoło. Od kiedy wrócił do wsi, widział ją tylko raz, ale to spotkanie nie należało do przyjemnych. Była wówczas zdrowa, może nieco zmęczona pracą i brakiem snu, ale piękniejsza, niż zapamiętał.\nCoś ściska go w żołądku. Leży teraz przed nim, bezradna, czuje ulgę, że go widzi. Potrzebuje go. Ta, która – jak się zdawało – nigdy nikogo nie potrzebowała. Jeśli istnieje ktoś, kto może jej teraz pomóc, to właśnie on. Został poproszony o orzeczenie. To, jak dobierze słowa, ma najwyższą wagę. W jego rękach spoczywa władza, by uwolnić lub skazać.\nPastor przesuwa wzrokiem po jej falujących brązowych włosach, niesfornych kosmykach, które za nic nie chcą się ułożyć, po szerokich ustach, piegach na nosie, długiej, szczupłej szyi. Chowa głowę w jej nogach, niemal w łonie, przyciska czoło do kołdry i składa dłonie, udając, że się modli. Ona kładzie dłoń na jego głowie, gładzi włosy, miękko, w geście pocieszenia, przez chwilę chce tak trwać, ale zaraz jej dotyk przybiera znamiona wstydu. Jakby to on potrzebował pocieszenia. Zbiera się w sobie, przyciąga krzesło do łóżka i siada. Znów bierze jej dłoń, ale teraz trzyma ją rzeczowo. Jej cera zrobiła się szara i matowa od gorączki, usta – suche i popękane. Przełyka ślinę.\n– Nie sądziłam, że pastor przyjdzie – mówi wreszcie.\n– Przyszedłem najszybciej jak się dało – odpowiada.\nPrzez moment oblizuje wargi, potem znów na niego patrzy.\n– Chce mi się pić. Mogę prosić o trochę wody?\nSpełnia jej prośbę i wraca na miejsce, na powrót chwyta rękę, teraz schłodzoną szklanką z wodą. Pod skórą jest spiekota, paląca i trawiąca choroba. Kobieta spogląda na niego spod zmęczonych powiek, a on patrzy na nią pewnym wzrokiem.\n– Kristino, czy może mi pani opowiedzieć, co się wydarzyło? – prosi.\nI ma nadzieję, w głębi duszy, do samego końca ma nadzieję, że ona wszystkiemu zaprzeczy, że to oszczerstwa, że dzieci padły ofiarą bandytów, że to nie ona, tylko jakiś obcy, bezsensowne zabójstwo, a może wręcz wypadek.\n– Wrzuciłam dziewczynkę do rzeki – odpowiada.\nTo przychodzi tak nagle, że natychmiast przełyka słowa, które miał w pogotowiu. Opuszcza głowę, przez chwilę zbiera się w sobie. Mruga w stronę zamiecionych, wymytych desek podłogi. A więc tak, pozostaje się tylko jakoś do tego ustosunkować.\n– A chłopiec? – stawia kolejne pytanie.\nWtedy wbija w niego wzrok.\n– Nie, nie, chłopiec nie. Uratowałam go!\nMości się wyżej na łóżku i szuka jego spojrzenia. Próbuje je zatrzymać, gorączkowo, dopiero za moment może mówić dalej.\n– Chło… chłopiec… chłopiec żyje! Wsadziłam go… wsadziłam… do łódki i pchnęłam w stronę morza! Żeby Einari go znalazł.\nKiwa głową i mocniej ściska jego palce.\n– Pchnęłam go… Wsadziłam do łódki i pchnęłam w stronę morza!\nJej twarz pęka w uśmiechu. Oczy błyszczą. Erland milczy. Trzyma ją za rękę. Głaska miękkimi opuszkami palców. Ten leciutki dotyk sprawia, że kręci mu się w głowie.\nJest chora, upomina siebie samego. Chora.\n– A Einari? – pyta.\nUśmiech gaśnie. Kristina odwraca od niego twarz, odpowiada krótko bezdźwięcznym głosem.\n– Nie ma go. Opuścił nas wiosną, gdy tylko lody puściły. Powiedział, że dłużej nie wytrzyma. Zaciągnął się na statek.\n– A jak wróci? Co będzie, jak wróci?\nZwraca na niego wzrok. Lekko marszczy brwi.\n– Nie wróci. Nie słyszy pastor, co mówię? Poszedł sobie, zostawił mnie samą z dziećmi!\nErland Björkestam zaciska usta. Przez chwilę gapi się przed siebie, po czym spotyka jej spojrzenie. Powietrze w jasnej izbie jest teraz ciężkie i gęste, z trudem się oddycha. On, który niegdyś odmówił Kristinie Andersson i Einariemu Järvinenowi zaślubin i uratował ich przed wstydem życia w nierządzie, być może zarówno z powodu zazdrości i rozgoryczenia, jak i z powodu chrześcijańskich przekonań, ma przekazać jej teraz coś gorszego niż zawiadomienie o zgonie. Gładzi brodę i tak zastyga, z jedną dłonią na jej dłoni, drugą na brodzie. Jego głos jest zachrypnięty i bezdźwięczny, kiedy mówi to, co powiedzieć musi.\n– Matka Einariego właśnie otrzymała od niego wiadomość. Jest w drodze powrotnej. Za niecały miesiąc schodzi na ląd w Turku. Nie opuścił was.\nErland opiera się o ambonę, zacisnął dłonie w pięści na jej brzegu. Jak długo już tak stoi, w tej nieprzebranej ciszy, z pustymi ławkami układającymi się przed nim w milczący, regularny wzór? Tego nie wie. Przynajmniej tak długo, że pot ściekający po plecach i pod pachami na cienkiej białej bawełnianej koszuli pod czarną sutanną już wysechł, a oddech, który unosił i zniżał cały tułów, zdążył się wyrównać. Usta ma otwarte, zamyka je i oddycha przez nos, który zdaje się zbyt ciasny. Zmusza się do długich, głębokich wdechów, w dół, aż po kraniec płuc, dzięki temu czuje, jak spokój przecieka do ciała i rozprzestrzenia się od klatki piersiowej aż do sztywno połączonych z podłogą ołtarza nóg i do silnie utrzymujących ciało w wyprostowanej pozycji ramion.\nJej włosy, jej skóra, jej dłoń…\nBierze ostatni, gwałtowny oddech.\nJej oczy rozświetlone gorączką… żar jej ciała…\nTruchleje na myśl, co mógłby zrobić, dokąd mogły powędrować jego dłonie. Jej bezradność poluzowała mu hamulce w sposób, którego nie potrafił przewidzieć, w przeciwnym razie możliwe, że nie poszedłby do niej.\nJakiż ze mnie idiota! Naprawdę sądziłem, że mnie nie dopadnie? Że nigdy nie zostanę wystawiony na próbę, tak jak poddano jej tylu innych na moim miejscu?\nWszyscy są sprawdzani. Powinien to wiedzieć, ale sądził, że jest inny, że już przeszedł test, tam, w Lundzie, i że go zdał. Że najtrudniejsza miała okazać się chwila powrotu, kiedy po piętnastu latach znowu pojawił się w wiosce.\nPierwszego dnia skierował kroki do domu rodzinnego w mieszkaniu dzwonnika, nieopodal bielonej szkoły, gdzie pracowała zarówno jego matka, jak i ojciec, dając okolicznym dzieciom strawę duchową. Poczuł, jakby pył z kredy w szkolnej sali osadził mu się w gardle, było teraz ciasne i suche, tak że gdy wciągał powietrze, gwizdało w krtani. Zimny jesienny wiatr i piach niesiony z podwórza wydusił mu łzy z oczu, kiedy wspinał się po wzgórzu do szkolnego budynku, a gdy już wszedł do przedsionka, zamrugał, by wycisnąć wilgoć, która uparcie utrzymywała się w środku.\nOjciec był dzwonnikiem, a matka nauczycielką. Nie byli już młodzi, gdy w zaskoczeniu się odnaleźli. Wspomnienia Erlanda z domu są tak wyraźne i silne, że przez moment wydało mu się, jakby czas i przestrzeń mogły zamienić się miejscami, wyfrunęły i schwytały go w podmuch echa niespecjalnie odległej przeszłości. Zobaczył siebie przy choince, która zazwyczaj stała w kącie salonu, przy wypełnionym po brzegi regale z książkami, w bezpiecznej odległości od pięknego błękitnego pieca kaflowego. Ojciec, który przesiadywał w fotelu przed kominkiem i czytał. Pokój Erlanda na piętrze. Pokój ze skośnym sufitem, z widokiem na szkołę. Czytał tak samo zachłannie jak rodzice, już w dzieciństwie uwielbiał opowieści biblijne. Matka i ojciec nie posiadali się z radości, kiedy powiadomił ich, że pragnie zostać pastorem, nawet jeśli oznaczało to wysłanie syna na nauki do Turku.\nCzęsto myślał o Kristinie, najpierw w Turku, potem w Lundzie, w listach do matki i ojca czasem o nią pytał. Zastanawiał się, w jaki sposób dziecięca miłość mogła dalej rosnąć także podczas nieobecności obiektu zakochania, mimo że nie wiedział, jak wygląda, mówi i jak się porusza w swej półdorosłej, a potem dorosłej już skórze. Nic jednak nie mogło powstrzymać go od marzeń. Gdy dowiedział się o jej nieszczęściu i ciąży, ścisnęło go w piersi, wyłączył swoje uczucia do niej, teraz była bowiem dla niego całkiem stracona. Jeśli kiedykolwiek pałał choćby najmniejszą nadzieją, że pewnego dnia powróci w pełni chwały, jak przyjaciel w potrzebie, by wziąć ją za swoją, marzenia te obumarły jak za silnym uderzeniem wraz z nowiną, że urodziła zdrową dziewczynkę. Starał się o niej zapomnieć, tam, w Lundzie, z czasem się to udało. Ale od czasu do czasu sięgał po to wspomnienie, nadal żywe i bliskie jego sercu, a wówczas potworne, puste rozczarowanie wbijało szpony w jego ciało. Modlił się za nią, słyszał, że dziewczynka rośnie, listy przestawały dochodzić, ojciec pisał, że matka choruje, ale Erlandowi nie udało się przyjechać ze względu na studia i nawet się nie obejrzał, jak umarł także ojciec. Wiedział, że tak to się toczy. Doczesność żywota. Ale jakkolwiek bardzo starał się zostawić to wszystko za sobą, to właśnie o niej myślał, gdy nadeszła chwila powrotu.\nZnów ją ujrzeć… Jakże obawiał się chwili, gdy wróci do wsi. Bał się ponownie ją zobaczyć. Jakże się denerwował! Był nieprzygotowany. Wystraszony. A potem – pustka. Kiedy wrócił i okazało się, że się wyprowadziła, nie wiedział, co czuje. Na początku rozczarowanie, ale uczucie to niebawem przemieniło się w ulgę. Poczuł ulgę. Nie potrafił temu zaprzeczyć. W ten sposób było mu łatwiej. Wiedzieć, że nikt z nią nie rozmawia, bo opuścili wioskę w niesławie, ona i Einari. Widział Hilmę i Erika w kościelnych ławkach, po mszy wymieniał z nimi uprzejmości, być może wtedy poświęcał Kristinie jakąś ulotną myśl, ale teraz, gdy leżała chora w domu swojej matki i potrzebowała jego pomocy, wskazówki, nie potrafił już udawać, że przestała dla niego istnieć.\nSpogląda na puste rzędy ławek pod sobą i myśli o dziewczynce. Że musi ją pochować. Przeciąga dłonią po twarzy i drapie się w czoło. Ma zimną skórę, skronie, nasada włosów są wilgotne. Po raz pierwszy od dawna czuje się jak nowicjusz. Potrzebuje pomocy, wskazówki od kogoś starszego i bardziej doświadczonego. Oparcie w Bogu nie wystarcza.\nOpuszcza ołtarz i wychodzi na całkowicie bezwietrzny, jasny jesienny dzień. Wraca na plebanię, gdzie Hanna natychmiast podaje mu śledzia z gotowanymi ziemniakami.\nPo tym prostym obiedzie wyjmuje przybory do pisania i zaczyna list do biskupa Edvarda Bergenheima.\nWieczorem po wizycie Erlanda Kristina siedzi na łóżku, w pokoju panuje cisza. Płacz ustał, swędzą ją oczy, powieki ma tak spuchnięte, że ledwo widzi. Kołdra jest miękka, a pościel czysta i przyjemnie szorstka. Wysprzątano izbę. W domu Hilmy panuje ład. Hilma jest oddanym pracy człowiekiem, prowadzi gospodarstwo równie zręcznie, co przed trzydziestu laty, kiedy przekroczyła ten próg jako panna młoda. Pola, które Kristina widzi przez okno, należą do ojca i matki. Rodzicom nie jest źle, nie żyją też w przepychu. Za rumianymi policzkami i silnym, zdrowym ciałem Kristiny w okresie dorastania stała ciężka praca. Ostatnią rzeczą, jakiej Kristina by pragnęła, to być dla rodziców zmartwieniem. Córka, którą wychowała Hilma, nie stąpa krzywo, nie wypada z zawiasów. To się nie zdarza! Hilma posiada pierwotną moc i nawet słaba córka powinna nosić w sobie echo tej siły, powinno jej to wystarczyć, a jednak marnie to wyszło.\nPrzerażająco wyraźnie pamięta dzień, w którym jej matka zrozumiała, że Kristina spodziewa się dziecka. Stała przy balii, myła naczynia po kolacji. Ojciec, który późno wrócił do domu, wciąż siedział przy piecu i dojadał wieczorną kaszę. Łyżka opadła mu na talerz, kiedy Hilma zdecydowanym ruchem obróciła Kristinę do siebie. Zerwała jej fartuch i rozpięła sukienkę. Brzuch był już całkiem okrągły i napięty. Ojciec spojrzał na nią bez słowa.\nTo, że ktoś cię napada na leśnej ścieżce, to jedno, ale że zachodzisz w ciążę, to coś zupełnie innego. Tak główkowała Hilma. Bóg jeden wie, czy Kristina nie biegała po wsi od czasu swojego wypadku. Bo tak to już jest, że jak raz zasmakujesz, to potem czujesz, jakby w twoim ciele płonął ogień, wtedy lecisz dokądkolwiek, żeby go ugasić.\nKristina stała przy piecu w milczeniu, nie mogła wydusić z siebie słowa. Nigdy wcześniej nie widziała matki w takim stanie. W mroku chałupy jej oczy świeciły dziko, a ślina połyskiwała na wargach, kiedy Hilma krążyła po kuchni, wypluwając z siebie słowa.\nCo teraz powiedzą o nich we wsi, no co? Że Kristina Andersson się puszcza. Że ona, Hilma, wychowała dziwkę. Och, nie będzie temu końca! Och, ależ będą się upajać, Fredrika, Alma i wszystkie diabelskie plotkary! Erik i ona będą się wstydzić przed całą wsią. Takie rzeczy to nie sprawy osobiste, dotyczą wszystkich. Więc dziecko musi zniknąć. Hilma o to zadba. A potem już nigdy nie będą o tym rozmawiać.\n– Wrzucimy je do strumienia – powiedziała Hilma.\nKristinie pociemniało przed oczami. Przez chwilę była tam także ona, miotała się w wirach strumienia, nie mogła złapać oddechu, nie wiedziała, jak się wydostać na powierzchnię, i aby uratować się z szalonej toni, chwyciła oburącz klamkę od pieca, mocno ją ścisnęła, by nie upaść. Żar wdarł się w jej ciało przez dłonie i teraz palił policzki.\n– Matko – odezwała się, już spokojniejsza. – Jeśli wrzucisz dziecko do strumienia, będziesz musiała i mnie tam wepchnąć.\nDziewczynka urodziła się w lipcu. Kristina dała jej na imię Helmi. Po części, żeby udobruchać Hilmę, która i tak trochę zmiękła, zanim dziecko przyszło na świat, po części, ponieważ uważała, że to piękne imię. Dziecko miało jasną cerę, błyszczało jak perła. Kiedy wyrosły mu ząbki, były równe i białe. Niekiedy, patrząc na dziewczynkę, Kristina przypominała sobie ten dzień w mrocznym lesie, zalewała ją wtedy fala obrzydzenia, ale odpychała myśli i dalej uciszała, kołysała i karmiła. Z czasem zdawało się, że wszystko wróciło na właściwą drogę. Wkrótce, kiedy Kristina wróciła do pracy w polu, Hilma zaczęła opiekować się dzieckiem. Hilma przesiadywała oparta o czerwoną ścianę sauny, brązowe włosy z siwymi pasmami zebrała w kok. Palce miała wtedy zajęte czyszczeniem jagód albo cerowaniem skarpet, ale jej wzrok zawsze spoczywał na ciemnych włosach Helmi, bawiącej się zwierzątkami z szyszek na piaszczystym podwórzu. Niebawem nikt już nie mówił o tym, skąd się wzięła czy dlaczego w ogóle istniała.\nAle wieś nie zapomina, a pożądania, które odczuła Kristina, gdy poznała Einariego, nie dało się poskromić. Było zbyt wielkie i silne, pochłonęło ich oboje, a potem już poszło, jak poszło. Dzieci przychodziły na świat w najmniej odpowiedni sposób, wiedziała o tym, ale Einari ją kochał. A jednak było w niej coś, głęboko w duszy, co sprawiało, że ze wstydu nie potrafiła patrzeć ludziom w oczy, kiedy wyszło na jaw, że spodziewa się kolejnego bękarta. Zamiast odwrócić się od niej, jak spodziewała się jego matka, Auli, Einari wziął ją za rękę i wyciągnął ze wsi. Na brzegu rzeki znalazł dla nich małą chałupę, nie większą od szałasu, to tam sprowadzili się razem, mając nadzieję, że wreszcie będą mogli żyć w spokoju.\nA teraz wszystko przepadło. Wargi Kristiny się poruszają. Szepcze do siebie. Już nie leży w łóżku w domu matki i ojca. Weszła do chatki na brzegu rzeki i wdycha duszne, zatęchłe powietrze.\nGdyby tylko wiedzieli, jak bardzo boli to, że Auli była jedyną osobą, która ich odwiedzała. Nie była mile widziana, ta jędza, a jednak dalej przychodziła, również po wyjeździe Einariego.\nOn do ciebie nie wróci.\nTak powiedziała Auli. Wreszcie zostawił Kristinę i nie było to ani o dzień za wcześnie. Wyłupiaste brązowe oczy łypały triumfalnie. Kiedy już wróci na ląd, przyjedzie do Auli. Synek miał wrócić do mamusi, tam, gdzie jego dom, miał zostawić za sobą wszystkie niepowodzenia i zacząć od zera. Z kimś innym.


Wysłany: Sob 23 Maj, 2020 12:08\nStandardowo: rzuć linkiem\nTramwaj zwany pożądaniem znalazłam, czeka\nJeszcze mam w planie Męża i żonę x2, wersję ze wschodu i Englerta, balet już widziałam\nA jak się zafredruję to dobiorę do audio obrachunków fredrowskich, bo już mam\nWysłany: Sob 23 Maj, 2020 14:37\nJak tylko odpalę komputer, rzucę linkiem do Dam i huzarów, a poproszę w zamian o Tramwaj\nWysłany: Sob 23 Maj, 2020 18:26\nDamy i huzary tu:\n... po reklamach.\nWysłany: Czw 28 Maj, 2020 10:29\nTe reklamy to mnie dobijają.... czekaniem aż przejdą.\nJak oglądałam wieczorem Zrzędność i Przekorę x 2 Fredry (jedno na tej samej platformie) to reklam nie było.\n2013 rok, Globisz jeszcze przed udarem (acz w nienajlepszej już niestety formie) i Trela w milczącej roli lokaja to jedyne jasne strony tego półgodzinnego przedstawienia - Zosia i jej wybranek to jakieś karykatury młodych kochanków, stroje mają kiczowate a Zosia jest aktorsko fatalna, już nawet nie mówię, że nie umie mówić wierszem, ale i grać raczej też nie, na pewno nie młode dziewczyny na wydaniu - zachowaniem przypomina bardziej zdzirę. Jej wybranek wygląda na cudusia-glancusia. Odmładzanie Fredry - kostiumowo i wszelako inaczej nie wychodzi sztuce na zdrowie. Nie byłam zachwycona, acz sama końcówka, tekstowo, melancholijna i bardzo dająca do myślenia w temacie małżeństwa\n1980. cudowna ramotka - to pokolenie aktorskie w ogóle inaczej, imho lepiej operuje wierszem Wiesław Michnikowski w roli zrzędy doskonały , za Bronisławem Pawlikiem nie przepadam, aktorsko zresztą Michnikowski zjadł go z butami bez połykania. Zosia (Joanna Szczepkowska) też świetna, umiejętnie pokrywająca młodzieńczą urodą i wystudiowaną słodyczą wybuchowy charakterek. Taką właśnie Zosię preferuję, "trusią z rana, a lwicą wieczorem" Na pewno nie jest gęsią, raczej ma duże predyspozycje do bycia cholerą Polecam.\nOstatnio zmieniony przez BeeMeR Czw 28 Maj, 2020 18:40, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Czw 28 Maj, 2020 10:52\nNa Ninatece obejrzałam też "Nikt mnie nie zna" oraz wspominane kiedyś "świeczka zgasła" - dopełniają mojej edukacji fredrowskiej\nrano zaś do śniadania z ogromną przyjemnością - i dziećmi - obejrzałam "Przypowieść sarmacką" - uroczy, niedługi balet na motywach Zemsty Fredry i z muzyką Stanisława Moniuszki - bardzo mi się podobał, polecam, to raptem pół godziny\nWysłany: Sob 30 Maj, 2020 20:00\nDalej się fredruję- będę bredzić radośnie\nczytam (słucham) Obrachunki fredrowskie, pełne ciekawych dywagacji i obserwacji i oglądam przedstawienia. Obejrzałam Męża i żonę x2, oba bardzo dobre spektakle.\nMąż i żona 1973 z Zapasiewiczem w starodawnym duchu i 2016r. z Englertem - jak nie przepadam zazwyczaj za uwspółcześnianiem staroci, bo albo tekst albo anachroniczne wydarzenia i problemy odstają od na wskroś współczesnych postaci tak tu wyszło bardzo dobrze a problem wiecznie aktualny\nBoy- Żeleński dużo pisze o dwóch zakończeniach sztuki - obydwa spektakle skorzystały z pierwotnego zakończenia, słusznie zresztą bo drugie brzmi fałszywie. Bardziej nawet podoba mi się wersja 1973, w której jasno wynika, że mimo afery nic się nie zmieni, wszystkie układy zostaną po staremu, tylko dyskretniej i zapewne nigdy już nikt o tym nie będzie wspominać.\nW drugiej wersji też niewiele się zmieni - może ucierpi przyjaźń panów, może Justysia znajdzie inny przytulny kącik (na pewno zawsze spadnie na cztery łapy), ale w kwintesencji nie zmieni się wiele.\nTo przykry, ale dość wiarygodny obraz małżeństwa wyższych sfer. Ogólnie odnoszę wrażenie, że Fredro nie miał wysokiego zdania o tej instytucji. I to chyba nie miało prawa do mnie trafić za młodu, gdy próbowałam (bez większego powodzenia) szukać w jego komediach (jak mówiono) romantycznych miłości - najbardziej zatem podobały mi się Śluby panieńskie, bo tam najłatwiej przymknąć oko na niedobranie par i ich ewentualną mało różaną przyszłość. Później uznałam, że przyszłość to im się kroi jak Zygmunta Korczyńskiego z Klotyldą\nPerspektywę męża i żony muszę przemyśleć\nZemsta długo do mnie nie trafiała, bo romans tam kuleje (Wacław niby chce się żenić z Klarą a i Podstoliną kręci), obejrzałam ponownie nastawiona bardziej obyczajowo - i dobrze, bo wersja z 1973 z Wojciechem Pokorą jako Papkinem jest bardzo udana (ja na filmową patrzeć nie mogłam, karykaturalna mi się zdawała - może dziś bym inaczej odebrała - nie wiem - chyba nie mam ochoty na powtórkę)\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 00:37\nŻe tak tylko o ostatnich dwóch kwestiach wspomnę, czyli romansowości u Fredry i filmowej Zemście Wajdy. Wajdę powtórkowo oglądałam niedawno i nie mogę odżałować, że twórcy tak bardzo poszaleli w kwestiach wizualnych. Mieć taki materiał w postaci świetnej sztuki, mieć genialnych aktorów, którzy nie tylko stworzą świetne, krwiste postaci (Cześnik Gajosa, Papkin Polańskiego, Rejent Seweryna, Dyndalski Olbrychskiego - sensacja!) ale potrafią mówić fredrowskim wierszem, mieć młodzież, która umie grać - i tak to jednak - w pewien sposób - spaprać. Przede wszystkim głupim pomysłem było obsadzenie Figury w roli Podstoliny. To dobra aktorka, ale nie dla tego reżysera. Wajda słynął z tego, że do spektakli potrzebował najlepszych aktorów, bo niezbyt potrafił ich prowadzić. Wiedział czego chce, ale oni samo musieli dojść do tego, jak to pokazać. I tak na przykład, Szapołowska poradziła sobie cudownie z rolą Telimeny w Panu Tadeuszu, była finezyjna, wdzięczna, miała klasę, i wdzięk i wierzyło się, że wyposzczony młody byczek mógł się dać złowić na jej urok, tak podobna w charakterze Podstolina w wykonaniu Figury w rękach tego samego reżysera, skrzywdzona na dodatek przez kostiumografów, jest zwyczajną wulgarną kokotą z wywalonym biustem - nie-nie-nie. Emilia Krakowska w tym starym spektaklu Świderskiego- tak-tak-tak.\nPodobnie młodzi - i Królikowski i Buzkówna to były wizualnie jakieś karykatury, a kiedy widzisz, że ktoś odziany jest i uczesany tak absurdalnie, to już nawet nie słuchasz, co ma do powiedzenia, bo nie traktujesz go poważnie.\nNo a romanse u Fredry są mało przekonujące. Chyba nie ma jednej naprawdę ujmującej pary. Zwłaszcza te nagłe i niczym nie uzasadnione miłości - jak Gustawa do Anieli czy Ludmira do Heleny - są nieprzekonujące. Bardziej uważamy, że Gucia poniosła męska ambicja, a Ludmir sierota chciał przytulić się do miłej kompanii w cichym dworku, niż wierzymy w nagły grom z jasnego nieba. Podobnie i z tymi, którzy wjeżdżają już zakochani. No, może jeszcze Wacław z Klarą (ona ma jaja w tym związku, ale on też sroce spod ogona nie wypadł, tylko zwykle jest marnie grany), ale już w Damach i Huzarach amant namawiający ukochaną, żeby udawała, że chce wyjść za wujcia - nie nie i nie.\nDruga ekranizacja Dam i Huzarów, Olgi Lipińskiej, z Markiem Walczewskim, Pawlikiem, Kobuszewskim, Pokorą, jest o wiele lepsza niż Jandy. Przede wszystkim panie są rewelacyjne. Ja będę oglądać Męża i żonę, ale te Damy i huzary bardzo polecam.\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 09:26\nDamy i huzary Olgi Lipińskiej zaczynałam już dwa razy, przebiwszy się dwukrotnie przez mur reklam i w obu przypadkach musiałam oglądanie zarzucić ze względów zewnętrznych, do trzech razy sztuka...\nChoć stręczenie córki bratu mnie odrzuca nawet bardziej niż ukochanej zwierzchnikowi\nZemsta Wajdy odrzucała mnie właśnie wizualnie - a wiesz jakie to dla mnie ważne- Buzkówna nie jest złą aktorką, ale to co z niej i innych aktorów zrobili woła o pomstę. Bieganie po ruinach, jakkolwiek pięknych, nie pomogło. Wacława nawet nie pamiętam- to też o filmie świadczy.\nPolecam oba spektakle Męża i żony oraz starszą Zrzędność i przekorę - tamtejsza Zosia to mistrzostwo świata.\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 09:31\nMęża i żonę obejrzę na pewno. Gdzie znalazłaś wersję z Zapasiewiczem? I jednoaktówki też, zasadzałam się już na nie. Wajdzie warto dać drugą szansę choćby dla grupy Czesnika. Gajos jest doskonały. Olbrychski nieoczywisty - ma takie emploi że to on powinien być Czesnikiem! Papkin bardziej żałosny niż zawadiacki, bo stary. Ciekawe to było.\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 09:57\nZalinkuję z kompa bo na telefonie nie mogę znaleźć\nTrafiłam na vodzie na jeszcze jedną wersję Zemsty, ale to jakaś porażka, wszyscy biegają i krzyczą - amatorskie teatry bywają lepsze\nEch, szkoda że u Olgi Lipińskiej zarówno w Damach jak i Jowialskim kostiumy są w dużej mierze kiczowate\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 17:47\nEch, Pan Geldhab i Wielki czlowiek do małych interesów są trudne do znalezienia. A przecież pamiętam, że oglądałam w miarę współczesną ekranizację z Janem Nowickim, Anną Korcz i ojcem Mateuszem - znaczy - Arturem Żmijewskim\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 20:07\nCóż... Z Olgą Lipińską to mi jednak chyba nie po drodze - tj. nie mam zastrzeżeń do doboru aktorów i ich gry, ale kostiumy dozwoliła tak walące po oczach, że to znacznie obniża poziom przyjemności. No doprawdy, jakby pięciolatka dobierała kolory i kroje\nDamy i huzary - pomijając powyższe, ogląda się nieźle - nie ma tyle zamieszania, pośpiechu i rwetesu co u Jandy. Pokora i Kobuszewski doskonali - choć majora to bym w łeb palnęła za oddanie panny zwierzchnikowi walkowerem w nadziei że tenże odmówi To już Wacław z Zemsty przynajmniej walczył o pannę i ojcu postawił (choć bez większego skutku).\nPan Jowialski - Ludmir ma piękny głos i pięknie nim operuje. Nie mam wątpliwości, że to nie żądna miłość się w nim obudziła, tylko nagłe odkrycie niebrzydkiej, sprzyjającej i przede wszystkim posażnej panny oraz cudacznej, ale przychylnej familii - ot, takie czasy były i każdy musiał o swój los zadbać.\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 21:55\nEch, lata 70... cóż chcieć, taka szpetna była wtedy moda, w doborze kolorów też. Podobno w początkach telewizji kolorowej (wiem, że Lipińska to nie sam początek, ale medium i tak było jeszcze młode) tak się tym kolorem radowali, że wszystko było żywsze, jaskrawsze, walące po oczach. No i stroje z lat 70 też do subtelnych nie należały. Chyba tylko lata 80 były gorsze i bardziej wycudowane.\nDykiel była calkiem niezłą Zosią - takie trochę małe słoniątko, ale jaka słodka i z dziewczęcym głosikiem!\nTaki dworek Jowialskich - swoją drogą - to było coś. Pomyśleć tylko - głucha choć ładna prowincja, wygodny dom z dala od świata, dobre dochody i nic do roboty. I diabła mogłaby skusić... Dla tak energicznych osób jak pani synowa to musiało być jak grób - zatęchła sadzawka, w której woda ani drgnie, głupawy mąż, niedorzeczny teść i jeszcze bardziej niedorzeczna teściowa. Widać, że nie była to zła osoba, tylko kompletnie od czapy w tym środowisku. Ale Ludmirowi tylko w to graj! Miałby na parę lat materiału do pisania. A i panna Helena ładna i dobra i miła - mogą być całkiem niezłą parą.\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 22:16\nAcha, u Jandy bardziej mi się podobała panna z Dam i huzarów - przynajmniej w scenach z wujem wyraźne było jej przerażenie perspektywą ślubu nieudolnie maskowane miłym słowem i zgodą. Z kolej "amanta" miała nijakiego.\nZerknęłam na zwiastun Zemsty - nie dam rady. Boy o tym pisał w obrachunkach, jak to z jednego przedstawienia pamięta tylko gigantyczny, karykaturalny kok Anieli. Ja ma tak z Buzkówną, reszta też nie sprawia lepszego wrażenia. Fajnie, że Boy pisał o mnie sto lat temu\nWysłany: Nie 31 Maj, 2020 22:39\nTak, może i coś będzie z Ludmira i Heleny - w tym późniejszym przedstawieniu zresztą Helena była śliczną kobietą a zachwyt Ludmira wyraźny i niekłamany - może im się ułoży... choć nas jakiś czas, dopóki Ludmir będzie czerpał inspirację ze swojej nowej, niebanalnej familii.\nPewnie, że Szambelanowa się dusiła w tym towarzystwie, ani z kim pogadać, ani się pośmiać z "żartów" teścia, trochę mi jej żal. Syn jej trochę z nieba spadł a ona jemu, ale może coś się rozjaśni jej życie.\nWysłany: Pon 01 Cze, 2020 14:25\n(Andrzej Seweryn, Jan Kobuszewski, Wojciech Pokora) Cóż za birbantów ziemia nosi! Ja się przestaję dziwić pannom ze Ślubów panieńskich że za mąż nie chciały No ale lepszy mąż z własnego wyboru niż narzucony, a tu kolejny raz pokazowa próba unieszczęśliwienia dziecka przez rodzica, konkretnie swatanie młodziutkiej panny ze starym, skąpym lichwiarzem byleby zysk mieć z tego\nTrochę się ta sztuka zestarzała, tematem (dożywocie inaczej jest rozumiane obecnie niż dożywotni dochód ) i przebiegiem "romansu", bo ten dzieje się niemal w 100% zakulisowo, trochę szkoda). No ale trz3ch wymienionych panów i nową odsłonę Fredry warto było zobaczyć\nWysłany: Sro 03 Cze, 2020 22:36\nNapiszę tu, bo lepiej pasuje tematycznie: skończyłam Obrachunki fredrowskie Boya - dobrze się słuchało, ładnie czytane tylko pliki dzielone są dziko, czasem w pół zdania. Sporo ciekawych przemyśleń i ploteczek ze spektakli, jeżdżenia po autorytetach - początek muszę powtórzyć, bo dopiero w trakcie nadrobiłam seanse i będę lepiej wiedziała o czym mowa ale zrobię to bez przykrości\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 00:08\nCałkiem niespodziewanie zrobił się nam mikro-festiwal fredrowski, a dzięki Aragonte możemy sobie jeszcze porównać współczesne realizacje z tymi sprzed lat, kiedy to jeszcze aktorzy potrafili mówić fredrowskim wierszem Zerknęłam wczoraj tylko na Pana Geldhaba - ramotka, ale jak Michnikowski cudownie wypowiada swoje kwestie Ogromnie się na to wszystko cieszę i choć od powrotu do pracy stacjonarnej wolny czas mi się skurczył dramatycznie, to będę wszystko po kolei oglądać.\nBoy bardzo trafnie analizował Fredrę, jak choćby zestawiając go z Molierem, czy polemizując z "polonistyką od Pana Zagłoby."\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 00:47\nJa się zaopatrzyłam w różne książki Boya w wersji ebookowej, w Obrachunki też, i powiem wam, że to się cudnie czyta. Podczytywałam dziś tekścik o Weselu z bananem na twarzy.\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 06:26\nPrzepadam za Fredrą i jestem wielką fanką Boya. Cieszę się że sobie obu panów odkurzyłyśmy przy okazji izolacji\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 07:11\nLata temu czytałam ten tekst o Weselu. Dobrze wspominam. U mnie odwrotnie - nie mam na nic czasu, praca rozlewa mi się na wszystko. Czekam na wakacje. Choc co to za wakacje...\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 09:22\nOn bardziej kontrastował Fredrę z Molierem a porównywał do Musseta - nie znam tego drugiego ale mam jakieś jedno przedstawienie w planie- mogę wrzucić.\nMichnikowski jest absolutnie cudowny w Zrzędności i przekorze\nTekstu o Weselu nie czytałam ale obrachunki bardzo mi się podobały\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 10:16\nTo właśnie miałam na myśli, to skontrastowanie drapieżnej krytyki społecznej plebejskiego Moliera z łagodnym pobłażaniem Fredry, który patrzy na świat z progu swojego dworku i pozycji dziedzica, któremu wszyscy się kłaniają. To bardzo trafne. Podobnie podobały mi się uwagi o ciapowatości fredrowskich oficerów i o tym, że zapewne służą oni w wojsku zaborcy. O tej fredrowskiej wspólnocie klasy bardziej niż wspólnocie narodowej. No i nieustanne boje o Pana Jowialskiego - krwawa satyra, czy pogodna komedia? I wiele, wiele innych.\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 12:21\nJeszcze jak krwawa\nBardzo mi się podobało to ciągłe odbrązawianie komedii Fredry, dementowanie "kryształowych" jakoby oficerów, szlachciców i "niewinności" panienek i ciotuniek co to potrafią kłamać w żywe oczy albo stręczyć młodzież za kasę, przy jednoczesnym zachwycie językiem i wierszem tudzież obrazem świata - takim, jakim go Fredro widział\nWysłany: Czw 04 Cze, 2020 12:32\nBardzo ciekawe były też przemyślenia odnośnie syna Fredry


RACHEL COHN | BETA | TOM I | WYDAWNICTWO CZARNA OWCA\nRecenzje na kilku blogach kusiły mnie do sięgnięcia po książkę Beta Rachel Cohn. Lubię czasami poczytać powieści raczej dla nastolatków, a ta w jakiś sposób właśnie taką jest. Muszę przyznać, że na pewno się nie nudziłam, zagłębiałam się z ciekawością w świat, jaki stworzyła na kartach autorka.\nBeta, to klon. Ma wszczepiony pod skórę chip, który przekazuje jej, jak ma postępować w danych sytuacjach. Nie ma duszy, ma służyć ludziom bogatym i dawać im przyjemność. Elizja, bo tak ma na imię, jest jedną z pierwszych betanastolatek. Zazwyczaj są to już dorośli, stworzeni do poważniejszych prac. Jednak ta dziewczyna ma być towarzyszką. Pomimo tego, że nie powinna nic wiedzieć i pamiętać ze swojej Pierwszej, ma przebłyski, wspomnienia. Wie, że jej Pierwsza była świetną pływaczką i Elizja również nią jest. W wodzie doznaje wizji, dostrzega chłopaka. Kim on jest?\nElizja czuje się inna od reszty klonów zamieszkujących wyspę Dominium i pracujących na niej. Nie może jednak przyznać się, że odczuwa smaki, że pamięta i pragnie. Klony nie mogą chcieć, mają jedynie służyć. Dominium jest miejscem dla najbogatszych. Taka elitarna wyspa, gdzie nic złego nie może się stać, a wybrani mają możliwość żyć na niej. Rajski ląd jednak nie jest tak idealny. Dlaczego? Tego już nie zdradzę.\nMuszę stwierdzić, że podczas czytania nie nudziłam się. Podoba mi się styl pisarki i to, że jej powieść jest taka lekka i można spędzić przy niej miło czas. Pomimo tego, że tematyka nie jest wcale już taka prosta i przyjemna, mowa tutaj o Rebeliach, to sama lektura daje pewną rozrywkę. Bohaterowie ukazani są w dość specyficzny sposób. Młodzi żyją sami dla siebie, robią to co chcą, a dorośli pławią się w luksusach. Wszystko na wyspie jest idealne, nawet powietrze i woda Io. Nie ma miejsca na sprzeciw i niedociągnięcie. Z jednej strony Rachel Cohn pokazuje nam naprawdę piękny obraz Dominium, taki raj, w którym chcielibyśmy się znaleźć, jednak dalej brnąc w powieść i zapoznając się z kolejnymi wydarzeniami, można cieszyć się, że zamieszkujemy nasz kontynent, nie mając nic wspólnego z tym sztucznym miejscem. Osobiście polubiłam Elizję, jej rozterki i dużą emocjonalność, co jest teoretycznie niemożliwe u klona. Razem z nią poznawałam uroki życia oraz odkrywałam kim ona jest teraz i kim była jej Pierwsza.\nRachel Cohn stworzyła bardzo interesujące dzieło, przez które szybko przeleciałam. Beta to pierwsza część cyklu i nie mogę się doczekać tego, co autorka zafundowała swoim czytelnikom w dalszych częściach. Przyznaję, zakończenie mnie tutaj zaskoczyło, co bardziej podsyciło mój apetyt na kolejne książki z serii.\nKsiążka Literatura zagraniczna Rachel Cohn recenzje 2013 Tom 1 Wydawnictwo Czarna Owca\nEtykiety: Książka Literatura zagraniczna Rachel Cohn recenzje 2013 Tom 1 Wydawnictwo Czarna Owca\nZ książką w dłoni wtorek, 19 listopada, 2013\nWidzę, że Tobie również "Beta" się spodobała. Ja też jestem bardzo ciekawa drugiej części.\nHerbatka z książką wtorek, 19 listopada, 2013\nTak, podobała mi się nawet. ;)\nSylwia (nieperfekcyjnie.pl) wtorek, 19 listopada, 2013\nChociaż nie jestem już nastolatką, to lubię czasami sięgnąć po książkę kierowaną głównie do młodzieży. Nie miałam jeszcze okazji czytać "Bety", ale jeśli nadarzy się okazja ku temu, to podejrzewam, że skorzystam z niej. :)\nPolecam tę książkę, lekka i przyjemna. Nie tylko dla nastolatek ;)\npas wtorek, 19 listopada, 2013\nMam wrażenie, że coraz to pojawiają się nowe książki, które są dokładnie o tym samym. Po przeczytaniu recenzji od razu nasunęły mi się skojarzenia z "Dobranymi", którzy średnio mnie urzekli... Chyba raczej odpuszczę. ;)\nA tutaj masz rację z tym,że jedna książka podobna do drugiej. Beta kojarzy mi się natomiast z "Genezą", którą czytałam jakiś czas temu.\nJulia K. wtorek, 19 listopada, 2013\nKsiążka mnie zainteresowała już jak ją ujrzałam w zapowiedziach. Mam nadzieję, że szybko mi wpadnie w ręce :)\nHerbatka z książką środa, 20 listopada, 2013\nW takim razie życzę powodzenia w realizacji tego i zdobycie książki ;)\nKyou wtorek, 19 listopada, 2013\nStoi na półce już od premiery :) Muszę w końcu znaleźć na nią czas :)\nPatka wtorek, 19 listopada, 2013\nBardzo mnie zaintrygowałaś. Chętnie widziałbym książkę w swojej biblioteczce. Niepokoi mnie jednak słowo "cykl"... Niby chwalisz, ale jakoś się tych cykli obawiam, bardzo łatwo o rozczarowanie...\nMnie też zaniepokoiło to słowo. śmiało mogła być to jedna książka, bez żadnej kontynuacji, gdyby nie zaskakujące zakończenie.\nOla Liszewska wtorek, 19 listopada, 2013\nPo "Betę" raczej nie sięgnę, jednak też przed chwilą skończyłam książkę dla młodzieży - "Ogień" - drugi tom cyklu "Krąg", moja recenzja na jej temat ukaże się wkrótce na blogu.\nNie znam tego cyklu. Zajrzę na pewno na Twojego bloga ;)\nTo książka należy do tych, które bardzo chcę przeczytać :)\nOsobiście polecam, na pewno Ci się spodoba ;)


Biżuteria z diamentami na każdą okazję - esopot.pl\n23:10, 07.04.2021 | R.C\nBiżuteria z diamentami podkreśli wyjątkowość ważnych chwil, dlatego warto zakładać ją na każdą okazję, która ma dla nas szczególne znaczenie. Bo zarówno te mniej, jak i bardziej oficjalne wydarzenia zasługują na szczególną oprawę.\nBiżuteria z diamentami na różne okazje\nPierścionki z diamentami dla każdej kobiety\nKolczyki z diamentami na każdą okazję\nMarylin Monroe uważała, że diamenty są najlepszymi przyjaciółmi kobiety i trudno się z nią nie zgodzić. Dbają o oprawę ważnych chwil, są ponadczasowe i podkreślają urodę, dlatego jest to idealny pomysł na prezent dla ważnej osoby.\nBiżuteria z diamentami to prezent ponadczasowy, który zawsze będzie trafiony. Może to być jeden produkt, jak pierścionek czy kolczyki lub zestaw, który stworzy spójną kompozycję na wyjątkowe okazje. Elegancja i blask to nieodłączna cecha biżuterii z diamentami. Choć kojarzy się ona przede wszystkim ze uroczystymi okazjami, idealnie pasuje również na co dzień. Wystarczy wybrać proste kolczyki z diamentami, żeby stworzyć idealną stylizację na co dzień. Z kolei naszyjnik czy bransoletka z diamentami pozwolą dopełnić wieczorowe kreacje.\nPierścionek z diamentami to nie tylko idealny pierścionek zaręczynowy, ale też prezent na mniej oficjalną okazję. Są wśród nich delikatne pierścionki z diamentami, które przypadną do gustu minimalistkom oraz pierścionki z dużymi kamieniami dla kobiet, które lubią wystawną biżuterię. Minimalistyczne pierścionki z diamentami to prezent na każdą okazję. Sprawdzą się jako pierścionki zaręczynowe, ale też jako biżuteria na wieczór i na wszelkie uroczyste okazje. Do wyboru są pierścionki z jednym, większym kamieniem lub wysadzane mniejszymi brylantami w większej liczbie. Wszystkie są eleganckie, delikatne i przypadną do gustu każdej kobiecie.\nKolczyki z diamentami łączą klasykę z nowoczesnością i wyróżniają się ciekawą formą. Brylanty oprawione w białe oraz żółte złoto to biżuteria, która pasuje na każdą okazję. Delikatne złote kolczyki zapinane na sztyft będą eleganckim dopełnieniem każdej stylizacji – mniej lub bardziej formalnej. Można je założyć na uroczystą okazję i na co dzień, bo ich dyskretna forma sprawia, że zawsze pasują. Różne kształty kolczyków z diamentami pozwalają na łatwe dopasowanie kolczyków do okazji i własnego gustu. Wysadzane brylantami kolczyki w kształcie serca to idealny prezent walentynkowy. Z kolei klasyczne kolczyki z białego złota będą idealnie pasować na uroczyste okazje.


cieszyński, Wisła, Juliana Ochorowicza, Merint Ski Village- Apartament 2 pokojowy\nLipowa 4a, 43-460 Wisła 531 037 320\nMerint Ski Village- Apartament 2 pokojowy\nCena za m211 786 PLN / m2\nMerint Ski Village- Apartament 2 pokojowy (cieszyński, Wisła, Juliana Ochorowicza)\nPrzestronne, nowocześnie urządzone mieszkania z niezapomnianym widokiem na Baranią Górę, czekają na tych, którzy chcą zainwestować w górskie nieruchomości.\nMerint Village w Wiśle to oferta dla wymagających, których satysfakcjonują wyłącznie najlepsze rozwiązania.\nMerint Village w Wiśle to trzy kameralne budynki apartamentowe położone na zboczu Kobylej Góry, w paśmie Czantorii i Stożka. Nowoczesna architektura idealnie wpisuje się w lokalny klimat, tworząc harmonijną całość z najbliższym otoczeniem.\nSubtelny projekt, naturalne elementy wykończenia, zaplanowana wokół zieleń, podkreślają walory wszechobecnej przyrody. To miejsce, w którym można leniwie utulić się w ciszy lub zbierać energię, by wyruszyć przed siebie. Aktywnych zapewne ucieszy bardzo bliskie sąsiedztwo górskich szlaków turystycznych i wyciągów narciarskich.\nBez względu na ulubiony sposób spędzania wolnego czasu, Perła Beskidów kusi turystów dziesiątkami atrakcji dla osób w każdym wieku. Wisła ze swoim bogactwem przyrody, tradycji, historii, lokalnej kuchni, to doskonałe miejsce do zamieszkania na weekend, dłuższy urlop, a nawet na całe życie.\nPiwnica Gaz Osiedle zamknięte Domofon Winda Drzwi/okna antywłamaniowe Rolety antywłamaniowe\nApartament Na Urlop Izabela Rudzińska\nLipowa 4a, 43-460 Wisła\n531 037 320


1 Bajka Terapeutyczna O Tym - Jak Rozmawiać Z Dzieckiem\nJak rozmawiać z dzieckiem? Bajka terapeutyczna\nChcesz znać odpowiedź na powyższe pytanie?\nZnajdziesz je w Naszej bajce terapeutycznej pt. Ja się boję – jak Franek zrozumiał ślimaki.\nRodzicu! Oto bajka terapeutyczna dla Twojego dziecka, która wniesie wartość również do Twojego życia.\nTa bajka da Ci konkretny przykład na to, jak rozmawiać z dzieckiem?\nO CZYM JEST TA BAJKA TERAPEUTYCZNA?\nPrzed Wami bajka terapeutyczna, wyjęta z codzienności życia rodzica. Dokładnie z wizyty na placu zabaw. Plac zabaw to miejsce wielu przygód, o czym wie wielu rodziców. Przed Wami przygoda, która wydarzyła się naprawdę. Opisałyśmy ją, dodając szatę emocjonalną. To historia, w której Franek- Nasz główny bohater, poznaje ślimaka i chce się z nim bawić. Większość dzieci podejmuje próbę interakcji ze ślimakiem, nie każde jednak wie czym to grozi. Nie każdy rodzic wie, jak rozmawiać z dzieckiem, by zechciało odłożyć ślimaka i nauczyło się nie krzywdzić małych stworzeń. Ta historia ukazuje niepohamowane dziecięce pragnienie poznania świata. Na szali stawiamy również mamę, która już wie, jak rozmawiać z dzieckiem i zna rozwiązania, które przemawiają do świata dziecka. Poznajcie przygodę Franka, która nauczy Was, jakie emocje towarzyszą dziecku, gdy napotyka ślimaka. Nauczy Was jak rozmawiać z dzieckiem.\nPO WYSŁUCHANIU BAJKI TERAPEUTYCZNEJ, ZABIERAMY WAS PROSTO DO WSKAZÓWEK PSYCHOLOGA!\nPsycholog doskonale objaśnia Wam po kolei, jakie mechanizmy opisane są w poszczególnych etapach bajki terapeutycznej, co można z nich wziąć najlepszego dla Waszego dziecka, jak i dla Was samych. Objaśnia zachowania i dostarcza Wam gotowych rozwiązań.\nKażdy psychologiczny komentarz możecie odsłuchać, gdy tylko nadarzy się dla Was dobra okazja.\nWażną sugestią jest tutaj, aby owe psychologiczne wskazówki odsłuchiwać wtedy, gdy:\nmamy czas tylko dla siebie\njesteśmy w sytuacji bez dzieci\nmożecie skupić swoją uwagę na treści\nbędziecie mieć coś do pisania, Wasze wnioski mogą okazać się odkrywcze, zapiszcie je (oczywiście dostarczamy Wam również wersje pdf bajki terapeutycznej, w której cała treść audio jest starannie spisana).\nA NA SAMYM KOŃCU BONUS\nĆwiczenia dla Ciebie i dziecka w formie audio i pdf\nĆwiczenia przeznaczone są dla dzieci. Choć i Ty rodzicu możesz z nich skorzystać.\nGdy zaczniecie odsłuchiwać ćwiczenia, zaangażujcie się na 100%, zamknijcie drzwi pokoju, może posłuchajcie je przed snem.\nTe ćwiczenia wytworzą w dziecku, w Was, pewien nawyk. Rodzicu, nie zawsze będziesz w pobliżu, gdy dziecko będzie odczuwać silne emocje, nie zawsze będziesz mógł z dzieckiem rozmawiać, dlatego proponujemy ćwiczenia. Po nawykowym, wspólnym wykonywaniu ćwiczeń, dziecko zacznie z nich korzystać bez Was, jeśli bezpośrednio będzie je kojarzyć z wyciszeniem w trakcie silnych emocji. Skorzystajcie z tego wspólnie, w warunkach domowych, by poza domem dziecko mogło radzić sobie samo. Dziecko zrozumie pochodzenie swoich emocji. Zacznie świadomie rozpoznawać swoje stany emocjonalne i czerpać z nich informację, a następnie dostosowywać do nich swoje reakcje.\nW tych ćwiczeniach ważna jest systematyczność i dopasowanie do charakteru dziecka i potrzeb sytuacji. Poprzez słuchanie ich, dziecko będzie wyostrzać zmysł słuchu, a kojący głos BajOli wprowadzi je powolutku w jego wewnętrzny świat, krok po kroku.\nPamiętaj, opowiedz dziecku o tym, po co są te ćwiczenia, wykorzystaj ten czas na rozmowę, uważność, spojrzenie w oczy.\nW każdym ćwiczeniu, które dla Was przygotowałyśmy, biorą udział ślimaki, to ważny aspekt, gdyż to właśnie ślimaki są tutaj przewodnikami dzieci po świecie emocji. Utrwalają dzieciom ćwiczenia poprzez skojarzenia i nawiązanie do ślimaczego życia.\nJaka korzyść płynie z bajki terapeutycznej, którą dla Ciebie przygotwałyśmy?\nDowiecie się, czy ślimaki lubią zabawę z dziećmi.\nNauczycie się jak rozmawiać z dzieckiem, jak komunikować dziecku dlaczego warto obserwować ślimaki z daleka.\nPoznacie świat ślimaczego strachu.\nOswoicie trudne emocje, które wywołuje zwykłe wyjście na plac zabaw, zarówno z perspektywy dziecka, jak i dorosłego.\nPoznacie mechanizmy psychologiczne wokół strachu.\nOtrzymacie ćwiczenia psychologiczne, stworzone specjalnie dla dzieci.\nOtrzymacie gotowe rozwiązania i wybierzecie z nich, to co najlepsze dla Was.\nTwórczynie bajki terapeutycznej „Ja się boję! Jak Franek zrozumiał ślimaki”\nKategoria: Bajka Tagi: Bajka audio, bajka pdf, bajka terapeutyczna


Kolęda Dzień Dobry TVN. Prowadzący nagrali wspólny świąteczny utwór - Dzień Dobry TVN\n5 grudnia 2021, 15:33 Aktualizacja: 7 grudnia 2021, 15:33\nDzień Dobry TVNZa kulisami kolędy DDTVN\nPrezenterzy Dzień Dobry TVN nagrali kolędę na nadchodzące święta\nKolędy stanowią ważny element bożonarodzeniowej tradycji. Trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, że to właśnie dzięki nim możemy poczuć niepowtarzalną atmosferę grudniowych świąt. Prowadzący Dzień Dobry TVN postanowili zatroszczyć się o to, by tegoroczne uroczystości zostały wzbogacone odświeżoną wersją piosenki autorstwa Agnieszki Jastrzębskiej. Utwór już ponad dekadę temu święcił triumfy na antenie TVN, trafił także do rozgłośni radiowych. W tym roku prezenterzy zaprezentują widzom jego kolejną interpretację.\n- Dobrze się bawiliśmy. Adele, Mariah Carey mogą drżeć - zapewnił Damian Michałowski, zachęcając tym samym widzów do zapoznania się z efektami pracy dziennikarzy.\nPremiera kolędy miała miejsce 6 grudnia 2021 roku. Zdolności wokalne prezenterów można było podziwiać oglądając mikołajkowe wydanie programu Dzień Dobry TVN. Świąteczna piosenka zabrzmi też na antenie radia ZET.\n- Zaczęło się od dużej histerii pod tytułem: "Ja nie lubię świąt i nie lubię śpiewać, co ja tu robię", a później było całkiem wesoło - zauważyła Agnieszka Woźniak-Starak, zdradzając tym samym kulisy pracy nad wyjątkowym projektem. Okazuje się, że podczas nagrań pozostali prezenterzy także musieli zmierzyć się z nie lada wyzwaniem.\nPosłuchajcie fragmentu kolędy:\nZapowiedź kolędy DDTVN\nKolęda Dzień Dobry TVN - kulisy powstania\nBożonarodzeniowa pieśń wykonywana przez grupę wyjątkowych kolędników z pewnością przypadnie do gustu nawet najbardziej wymagającym słuchaczom. W tym miejscu warto podkreślić, że gwiazdy Dzień Dobry TVN pracowały nie tylko nad piosenką, ale także nad promującym ją teledyskiem. W świątecznym projekcie wzięły udział uwielbiane przez widzów pary prowadzących, ale także kucharze, reporterzy i inne osoby, dzięki którym każdy odcinek porannego programu Dzień Dobry TVN dostarcza widzom niezapomnianych wrażeń. Wszystko wskazuje na to, że równie poruszające emocje wywoła tegoroczna odsłona gwiazdkowego hitu.\n- Zdecydowanie lubię śpiewać z Marcinem. Jest to śpiewanie nieprzewidywalne i ono jest czystą improwizacją - zdradziła Dorota Wellman, która podeszła do tego zadania z niesamowitym entuzjazmem.\nPozostali prezenterzy także doskonale bawili się podczas nagrań, ciesząc się świąteczną atmosferą i odkrywając w sobie nieznane dotąd pokłady wokalnego talentu.\n- Ja w ogóle bardzo lubię śpiewać, także mam nadzieję, że to jakoś pójdzie, aczkolwiek jeszcze z Andrzejem w duecie nie śpiewałam - wyznała Anna Kalczyńska-Maciejowska, a jej słowa spotkały się z natychmiastową reakcją programowego partnera.\n- Proszę nam wybaczyć niedoskonałości, ale robimy to naprawdę z oddaniem i z sercem - zapewnił Andrzej Sołtysik.\nKulisy nagrania kolędy Dzień Dobry TVN. Zobacz wideo:\nKulisy nagrania kolędy „Dzień Dobry TVN”Prezenterzy Dzień Dobry TVN nagrali kolędę


Pytajnia.pl - lubicie leżeć na trawie rozmyślając, lub po prostu marząc o czym ?\nlubicie leżeć na trawie rozmyślając, lub po prostu marząc o czym ?\nPytanie zadał(a) malinowa, 06 listopada 2010, 15:07\njw. jak jest z wami? bo ja lubię i to bardz :)\ntagi: trawa marzenia myślenie\nOdpowiedział(a): JjJuUuLlLaAa, 06 listopada 2010, 15:34 [#odpowiedz]\nJa miałam jedną taką okazje i byłam jakby nieprzytomna\nOdpowiedział(a): sybelle, 06 listopada 2010, 16:03 [#odpowiedz]\nnie robię tego często...robactwo atakuje ale czasem tak miło jest.\nOdpowiedział(a): Karmelek, 06 listopada 2010, 16:10 [#odpowiedz]\nOdpowiedział(a): edisooonik, 06 listopada 2010, 16:41 [#odpowiedz]\nOdpowiedział(a): malenka1980, 06 listopada 2010, 17:14 [#odpowiedz]\nbardzo to lubię choć szczerze pisząc rzadko mam czas na takie lenistwo....\nOdpowiedział(a): listless, 06 listopada 2010, 17:24 [#odpowiedz]\nuwielbiam . iść na jakąś łąkę albo do lasu. walnąć się na trawę i patrzeć w niebo. rozmyślam wtedy, albo snuje jakieś nierealne marzenia. czasem słucham muzyki, a czasem wsłuchuję się w przestrzeń która mnie otacza.\nOdpowiedział(a): roy3000, 06 listopada 2010, 18:45 [#odpowiedz]\npo pierwsze w mojej wsi nie ma takiej trawki jak na domyślnej tapecie w XP gdzie mógł bym się bez obaw położyć, jedyne takie miejsce to nasz Orlik, czasami jak mnie sfaulują to długo się nie podnoszę bo fajnie się leży\nOdpowiedział(a): Bombolada, 06 listopada 2010, 19:30 [#odpowiedz]\nmarzyć lubię ale nie na trawie\nOdpowiedział(a): Puszek1245, 07 listopada 2010, 01:36 [#odpowiedz]\nCzęściej na łóżku, ale są dni, co i na trawie, a nawet śniegu xd\nOdpowiedział(a): malinowa, 07 listopada 2010, 15:14\na nie było Ci zimno na tym śniegu ? xD\nOdpowiedział(a): edyta18, 07 listopada 2010, 10:54 [#odpowiedz]\nUwielbiaam I jeszcze w dodatku gryźć tę trawę\nBym myslała wtedy o... wiem! Julo\nOdpowiedział(a): ciasteczko, 07 listopada 2010, 10:56\nweeez xd nie wzywaj publicznie Jego imienia xDD\nOdpowiedział(a): edyta18, 07 listopada 2010, 10:58\nA skąd Ty wiesz o kim ja mówię xD\nNie trzeba się ukrywać z uczuciami\nAle dobrze, nie będę\nOdpowiedział(a): ciasteczko, 07 listopada 2010, 11:00\nhahaha moge Ci jakos pomoc? ale moze na pw xD\nOdpowiedział(a): edyta18, 07 listopada 2010, 11:04\nTaak, czekam na zdj.\nOdpowiedział(a): smile4vere, 07 listopada 2010, 14:12 [#odpowiedz]\nNie lubie na trawie bo robactwa się boję\nOdpowiedział(a): XXXX, 07 listopada 2010, 17:27 [#odpowiedz]\nOdpowiedział(a): killme, 08 listopada 2010, 15:50 [#odpowiedz]\ntak.. i bez względu na to czy sam, czy z kimś...\nCo sądzicie o "marzeniach"?\nCo myślisz o marzeniach, marzeniu ?\nCzy rozumiecie siebie?\nco na pobudzenie wyobraźni?


SZPITAL TWORKOWSKI - wrażenia - Oferty - Nerwica.com\nSZPITAL TWORKOWSKI - wrażenia\nPrzez MarekWawka01, 30 Styczeń 2021 w Oferty\nNapisano 30 Styczeń 2021 30.01.2021 19:15\nCześć Chciałbym podzielić się z Wami moimi wrażeniami po PIERWSZYM (specjalnie zaznaczam) pobycie do tego jako młoda 22-letnia osoba w szpitalu psychiatrycznym w Tworkach.\nBędzie mi raźniej, jeśli Wy również podzielicie się swoimi wrażeniami wyniesionymi z tego szpitala . Mile widziane, gdy napiszecie ile mieliście lat w tym momencie...\nZacznę od początku. Byłem leczony ambulatoryjnie od wielu lat u prywatnego lekarza psychiatry. Niestety z powodu braku efektów po braniu wenlafaksyny przez 1,5 miesiąca i Ketrelu 200mg mój stan uległ pogorszeniu - miałem głównie strasznie przerażające sny, które powodowały u mnie bardzo silny lęk paniczny i myśli samobójcze, w ogóle męczyłem się z nimi od czasu włączenia do mojego leczenia Ketrelu 200mg, brałem uprzednio fluwoksaminę, która powodowała u mnie zamulenie i ospałość też... Moja Pani Doktor powiedziała, że woli, żeby mi dopasowali leki w szpitalu. Oczywiście w momencie kiedy dostałem skierowanie byłem ucieszony, bo może w końcu ktoś mi pomoże. Chociaż z racji tego, że szpital Tworkowski jest w moim rejonie, średnio się cieszyłem, bo wiedziałem, że ten szpital nie należy do najnowszych, ponoć bardzo stary i przypominający raczej przytułek dla bezdomnych albo ochronkę niż prawdziwy medyczny szpital. Jak myślicie?\nKiedy sanitariusz wprowadził mnie na oddział, zaprowadził mnie do pokoiku z dużą szybą, przez którą było widać grubego kolesia co łaził z gołą dupą po sali i pukał ciągle w szybę. Trochę przerażające to było też pewnie z racji, że byłem zalękniony i w obniżonym nastroju. Po przyjęciu od razu położyłem się w łóżku na korytarzu, dostałem też na wejściu wenlafaksynę jako popołudniową dawkę i Lorafen, którego nie powinienem brać, bo Lorafen powoduje u mnie zaburzenia równowagi i strasznie poplątane sny miałem przez niego. Na wieczór lekarz zapisał mi olanzapinę 5mg. Potem się dowiedziałem, że prawie wszystkim pacjentom ładują tam doraźnie Lorafen i na wieczór Olanzapinę!!! Na początku chcieli mi zwiększyć wenlafaksynę i zamienić Ketrel na Olanzapinę. Na tym zestawie czułem się bardzo źle, miałem strasznie żywe i nieprzyjemne sny, do tego Olanzapina strasznie mi wzmagała apetyt, w ogóle nie szło się najeść tym szpitalnym jedzeniem, musiałem tatę prosić, żeby mi przywoził dużo słodyczy itd. a ci pielęgniarki czepiały się, że "po co ja tyle jem tych słodyczy blablabla"... Nosz kuźwa, gdyby wiedzieli jaka ta olanzapina jest oreksjogenna!!! Potem gdy zobaczyli, że z moim snem dalej kicha, to w końcu któryś lekarz zdecydował zmienić mi wenlafaksynę na Anafranil. No na Anafranilu spało mi się nawet bardzo dobrze, tylko trzeba było robić EKG co tydzień, bo ten Anafranil też powodował straszną suchość w ustach.\nMiałem też badanie psychologa. Psycholog rozmawiała, ze mną bardzo krótko, wyraźnie jej się śpieszyło czy coś nie wiem. Powiedziałem jej niewiele z racji swojego stanu psychicznego, wylewałem też przed nią swoje pretensje dość mocno czasem, bo byłem mocno zalękniony, czułem się odtrącony, trochę zamknięty też w tym szpitalu, miałem problemy z adaptacją. Poprosiłem Panią psycholog, żeby w razie jakbym miał napad lęku panicznego czy coś, czy będę mógł z nią porozmawiać, czy będę mógł może raz na jakiś czas z nią porozmawiać itd... Ogółem rozmowa z Panią psycholog była jakaś dziwna, zadawała niepotrzebne pytania z punktu widzenia diagnostyki, w ogóle nie dała mi wskazówek, na nic nie potrafiła nakierować, do tego jeszcze zaczęła mnie pod koniec oceniać - waliła do mnie teksty typu - dlaczego Pan myśli tylko o sobie, dlaczego Pan się tak rzadko myje, dlaczego Pan myśli, że ktoś musi Panu pomagać... takie beznadziejne pytania!!! Na koniec w karcie wypisu psycholog stwierdziła, że byłem wobec niej absorbujący, że zajmowałbym jej niepotrzebnie czas kiedy czasem ją zaczepiałem na korytarzu, że potrzebuję rozmowy, bo strasznie się czuję, żeby coś wyjaśnić, wyrzucić z siebie przed osobą, która się na tym zna, dodatkowo myślała, że prosząc ją o częstszą rozmowę - stwierdziła, że domagam się specjalnego traktowania, że jestem roszczeniowy i do tego określiła mnie jako osobę, która myśli tylko o sobie i dramatyzuje nieustannie. Ciekawe na jakiej podstawie to było stwierdzone po 15 minutach rozmowy hmm??? W trakcie rozmowy z nią i nie tylko z nią, ale też z innymi byłem wpatrzony w podłogę... to tak na marginesie apropo mojego stanu psychicznego. Pielęgniarki też oziębłe i zajęte "pogaduszkami" i jedzeniem Delicji...\nChwilunia. Z jakiej racji miałem się wyżalać i opowiadać swoje przykrości pacjentom na oddziale na przykład??? Żeby może chociaż pielęgniarka porozmawiała choć 10-15 minut o więcej bym nie prosił. Myślicie że to łatwo jest rozmawiać z tymi prostakami na oddziale, przerażali mnie niektórzy pacjenci na tym oddziale, dla młodego człowieka nic fajnego być w takim szpitalu, straszne nudy tylko palarnia i telewizor jedyna rozrywka... Pacjenci wyraźnie mieli wyjebane na wszystko, palenie 10 papierosów dziennie, na zdrowie nie wychodzi raczej - w jakim kierunku to zmierza, taki szpital tylko lekami cię faszerują, bez nawet 10-15 minut rozmowy raz na jakiś czas z psychologiem??? - nic budującego, izolacja od świata w takim szpitalu bez jakiejkolwiek rozmowy z psychologiem chociaż czy pielęgniarką, u niektórych może tylko pogorszyć stan. To znaczy był to mój pierwszy pobyt w szpitalu i ja w psychologu widziałem dobrą duszę, która pomaga czasami pacjentom, skąd miałem wiedzieć, że psycholog jest totalnie niedostępny dla pacjentów, tylko rozmowa 15 minut przy przyjęciu i po wypisie... po jakiego chuja ci psycholodzy na tych oddziałach??? A może rzeczywiście za dużo wymagam, choć teraz już wiem, że polskie szpitale pełnią bardziej funkcje zabezpieczające niż terapeutyczne.\nNiestety ze strony pielęgniarek również nie spotkałem się z jakimkolwiek zrozumieniem ani normalnym, poważnym traktowaniem!!! Kiedy dostałem napadu lęku panicznego, pobiegłem do lekarza po pomoc... Lekarz przepisał mi zamiast Lorafenu wtedy Cloranxen. Niestety nie wpisał go dość szybko do systemu musiałem czekać, pielęgniarki dzwoniły do lekarza, żeby wpisał do systemu, bo umierałem wręcz na ich oczach. Naprawdę natłok przerażających myśli nie do opisania jak to bywa przy napadzie paniki. Dały mi nie wiem jaką dawkę, bo lekarz nawet dawki do systemu nie wpisał. Po około pół godzinie chyba poczułem się lepiej. Poszedłem do dyżurki powiedzieć, że już wszystko dobrze i podziękowałem. I na to jedna pielęgniarka rozzłoszczona powiedziała: "Tak, tak, cieszymy się, żeś wrócił do żywych, bleeee!!!" Jedna dorzuciła na to: "Jak jeszcze raz będziesz tak cudował to pójdziesz w pasy i do izolatki za szybę!". Nosz kuźwa, powiedzcie mi czy to jest normalne, żeby tak straszyć osobę, świeżo po napadzie lęku???!!! Lekko się tym przejąłem, ale na szczęście tylko lekko, bo lek po części zablokował przeżywanie emocji... Pielęgniarki powinny wykazywać więcej empatii i same porozmawiać z pacjentem jak się czuje, czy już lepiej itd... ale z tego co widzę, to tym pielęgniarkom bycie miłym przychodzi z trudem. Nie wiem, może były już znieczulone przez to, że na oddziale w znacznej większości były osoby z bardziej specyficznymi zaburzeniami psychicznymi typu upośledzenie umysłowe, schizofrenia, mania, autyzm itd... Z tego powodu nie był to oddział dla osób z nerwicami czy depresjami raczej mógł tylko pogarszać stan takich osób wg mnie - mówię o Oddziale Ogólnopsychiatrycznym II FK\nBył np. taki chłopak, co miał dziury w mózgu po dopalaczach, taka psychoza narkotykowa, ciężko było z nim wytrzymać momentami, pielęgniarki darły na niego mordę, były zdziwione, czemu on kradnie itd... nosz kuźwa, czy one nie uczyły się na tych pierdolonych studiach, że osoby chore psychicznie mają często rozwalone myślenie i trzeba z nimi troszkę inaczej rozmawiać, terapię jakąś prowadzić itd... Serio, mi było jego osobiście żal i uważam, że potrzebna mu była terapia, on po prostu nie kontaktował z rzeczywistością, dlatego jego zachowanie było irracjonalne. Czy to tak trudno zrozumieć, że krzyki to raczej niewiele tu dadzą... Ja potrafiłem z nim czasem rozmawiać i potrafi normalnie rozmawiać, choć jest mocno chaotyczny w wymowie... To już ja lepiej rozumiałem pewne sprawy od tych pożal się Boże pielęgniarek... No powiedzcie sami... Dodam, że z charakteru jestem osobą bardzo empatyczną, dociekliwą i analityczną - wg mnie.\nApropo opieki pielęgniarskiej jeszcze jeden kwiatek mi się przypomniał. Pamiętam, że zaczęła mnie mocno boleć głowa, zacząłem się pocić trochę i w ogóle amok w głowie, plątanina. Poszedłem do pielęgniarki i poprosiłem o zmierzenie temperatury, podanie czegoś na uspokojenie albo ból głowy. Pielęgniarka była wpatrzona w komputer, jedyna siedziała w pokoiku, to ona do mnie z takim tekstem - Ooo, już wymyśla, w ogóle nic nie można zrobić przy tych debilach, jak się źle czujesz to się połóż i nie zawracaj głowy, przejdzie ci młody jesteś, nie histeryzuj mi tu... Nie no kto by to wytrzymał??? No jak się odstawia leki psychotropowe, to ból głowy czy biegunka się zdarzają po prostu... co to moja wina, że się źle poczułem???\nTak jeszcze była ciekawa sytuacja, z takim chłopakiem, którego przywieźli na oddział po próbie samobójczej, jakiś młodziak koło dwudziestki, jaaaaki rozbrykany mówię wam, po próbie samobójczej??? Strasznie dziwne to było dla mnie, osoba po próbie samobójczej z reguły jest roztrzęsiona, a tu taki szczęśliwy, w ogóle kontaktowy bardzo. Nie podobało mi się to, że go wypuścili po dwóch dniach, a jemu to pasami nie grozili itd... a osobie z napadem lęku, co wydaje się być mniej poważne od próby samobójczej proponuje się pasy i izolatkę. Nie no...\nDo tego po braniu Anafranilu i Olanzapiny wyszedłem ze szpitala to miałem straszne zaparcia, mało mi jelit nie rozwaliło. Mój lekarz zobaczył i powiedział, że taki mix leków, może się skończyć zespołem cholinergicznym. GRATULACJE DLA LEKARZA MNIE PROWADZĄCEGO!!! Tak na marginesie mój lekarz prowadzący był bardzo młody, może jeszcze się uczył itd.\nOd razu odstawiliśmy z moją Panią Doktor Olanzapinę najpierw i zmieniliśmy na Ketrel. Jednak mimo to działanie cholinergiczne się utrzymywało. Potem miałem zmianę Anafranilu na Duloksetynę i Ketrel został.\nPODSUMOWUJĄC, PRZESTRZEGAM MŁODE OSOBY CHORE NA DEPRESJĘ I ZABURZENIA LĘKOWE PRZED TYM SZPITALEM!!! Wasz stan może się tylko pogorszyć przez takie traktowanie. Chyba, że już naprawdę jest z Wami mega źle i musicie trafić do tego szpitala, to życzę wam wytrwałości i jak najszybszego powrotu do zdrowia!!!\n5 użytkowników, 1 anonimowych, 1349 gości (Zobacz pełną listę)