Świat romskich zwyczajów - narodziny - Tolerancja.pl\nŻyciem romskim – od narodzin do śmierci – kieruje zbiór rytuałów i praktyk o charakterze religijno-magicznym. Każdy aspekt życia toczy się w/g odwiecznych zasad wyznaczonych przez tradycję. Wraz z gwałtownymi zmianami cywilizacyjnymi w ostatnich latach system ten ulega osłabieniu i wyparciu. Życie Romów coraz bardziej uniezależnia się „okowów” tradycji. Staje się wolne od przesądów i zabobonów funkcjonujących przez całe wieki w społeczności romskiej.\nIstnieją jednak zwyczaje, które ciągle decydują o życiu jednostki na poszczególnych jej etapach. Romowie od zawsze adaptowali różne, często sprzeczne ze sobą elementy tradycji, dziedzictwa kulturowego, języków, obyczajów czy religii dostosowując je do swojej „romskości”. Również w tym przypadku mamy do czynienia z twórczym przekształceniem obowiązujących kanonów umożliwiających przetrwanie i dostosowanie się do aktualnych uwarunkowań. W hierarchii romskich wartości zawsze dominujący był imperatyw przetrwania – umiejętność zachowania własnej odrębności z jednoczesną adaptacją do niesprzyjającego otoczenia, umożliwiająca przetrwanie wspólnoty. Dopiero na drugim miejscu plasował się purytanizm kulturowy czyli wierność własnej kulturze i zwyczajom. Historia romskości to nieustanna próba pogodzenia mniejszych lub większych kompromisów warunkujących egzystencję społeczności z kultywowaniem własnego, unikalnego świata wartości i zasad.\nEndemiczność romskiej kultury wypływa paradoksalnie z jej zdolności asymilacyjnej. Wymogi współczesnego świata, rewolucja technologiczna, porzucenie wędrownego stylu życia, sprawiają, iż znaczna część kanonu zasad i praktyk, determinujących życie romskie stała się anachronizmem, który zarzucono.\nMisterium narodzin życia romskiego określa charakterystyczny dla romskości dualizm – jest jednocześnie największym darem i szczęściem, a z drugiej strony sam jego akt jest nieczysty. Wynika to z obowiązującego systemu skalań – kobieta w czasie porodu i przez pewien okres po nim (zazwyczaj 2-3 tygodnie) jest szczególnie „nieczysta”. W tym okresie kobieta jest odseparowana od kontaktu z członkami własnej rodziny i klanu – nie można dotykać jej, ani nowonarodzonego dziecka, przebywać z nimi w jednym pomieszczeniu, spożywać posiłków, spać. Mężczyzna nie może asystować kobiecie przy porodzie. Skalanie tego rodzaju należą do tzw. Mamitko Mageripen. W okresie ciąży i kilku tygodni po narodzeniu dziecka kobieta skala wszystkie osoby i przedmioty z którymi ma kontakt fizyczny. Zabronione jest dotykanie przez nią naczyń kuchennych, ubrań. Czystość i nieczystość, cud narodzin i strach przed skalaniem, sacrum i profanum towarzyszy Romom od początku życia.\nW chwili obecnej oddzielenie kobiety od rodziny nie jest już tak rygorystycznie przestrzegana jak w przeszłości – najważniejsze jest bowiem dobro kobiety i dziecka i ich bezpieczeństwo, stąd kobiety romskie rodzą obecnie prawie zawsze w szpitalach, gdzie obowiązują inne standardy, dalekie od systemu skalań. Izolacja kobiet w tym okresie staje się coraz bardziej sprawą prywatną, nie zaś koniecznym warunkiem do spełnienia. Często zasada zakazu kontaktu z brzemienną kobietą sprowadza się tylko do większych spotkań rodzinnych, uroczystości, zjazdów. Na forum rodziny i klanu zasada jest respektowana, w zaciszu domowym małżonków jest to najczęściej już martwy rytuał.\nMagiczno-tabuiniczny system nakazów i zakazów kształtuje Romów od samej chwili narodzin. Jest immanentna częścią ich tożsamości kulturowej. Narodziny dziecka to dla Romów wielkie święto, które celebrują w sposób niezwykle radosny. Dla Romów nie ma większej radości i szczęścia niż posiadanie dzieci. Są one największym bogactwem, warunkują spełnienie życiowe. Bezpłodność, bezdzietność jest dla Romów największą karą i nieszczęściem. ,Kobiety nie mogące urodzić dziecka często okrywane są hańbą. Im więcej dzieci tym lepiej. Rodzice pragną, aby było ich jak najwięcej. ,,Stare romskie przysłowie mówi – „Dużo dzieci – dużo szczęścia”. Tradycja wielodzietności jest pokłosiem wysokiej śmiertelności, jaka zawsze panowała wśród Romów. Nawet obecnie, wskaźnik umieralności jest najwyższy w polskim społeczeństwie – średnio Romowie żyją blisko 10 lat krócej niż członkowie społeczności większościowej. Tym bardziej w okresie taborowym – śmierć zbierała obfite żniwo z uwagi na brak dostępu do opieki medycznej, posiadania ogrzewanych domostw, urządzeń sanitarnych czy niskokaloryczną dietę. Romowie jeszcze w latach 60-tych XX wieku rzadko dożywali 60 roku życia, wskaźnik zgonów wśród niemowląt i dzieci do 3 roku życia był również bardzo wysoki. Konsekwencją tego był powszechny szacunek, wręcz kult otaczany nad osobami starszymi i dzieci, jako wybrańców losu, gwarantów przetrwania rodziny, klanu, całej wspólnoty. Dodatkowo Romowie jako społeczności żyjąca poza strukturami państwowymi, nie byli objęci żadna pomocą i wsparciem instytucjonalnym, mogli liczyć tylko na opiekę ze strony swoich dzieci. Posiadanie licznego potomstwa warunkowało przetrwanie w nieprzychylnym świecie.\nWielodzietność stała się więc na przestrzeni wieków fundamentem warunkującym żywotność romskiej społeczności. Dzieci były najcenniejszym kapitałem – utylitarne i pragmatyczne podejście w tej kwestii determinowała historia. Posiadanie dzieci dla Romów nie jest rozpatrywane tylko w kategoriach korzyści materialnych. Uwielbienie dla dzieci wśród Romów jest ogromne. Dzieci są darzone miłością bezgraniczną, nie tylko ze strony samych rodziców, lecz pozostałych członków rodziny i całego klanu.\nPo narodzeniu dzieci są szczególnie narażone na działanie złych mocy, szczególnie w postaci tzw. uroku zwłaszcza ze strony Nieromów (gadziów). Urok to czar, siła magiczna, mogąca szkodzić, niekorzystnie wpływać na los ludzki. Romowie wierzą szczególnie w moc „złego spojrzenia”. Osoba nieprzychylna, zazdrosna, nosząca w sobie złą energię, może poprzez wpatrywanie się sprowadzić na kogoś nieszczęście, chorobę a nawet śmierć. Wiara w destrukcyjną moc „złych oczu” wśród Romów, zwłaszcza z grupy Polska Roma jest ciągle silna. Jednym z sposobów odpędzenia uroku są talizmany i amulety, ponadto często praktykuje się zawiązywanie dziecku czerwonych kokard lub tasiemek. Wg Romów czerwony kolor chroni przed rzucaniem uroku.\nReligia katolicka wkracza w życie romskie poprzez obrzęd chrztu. Sakrament ten jest powszechnie praktykowany wśród polskich Romów. W przeciwieństwie jednak do polskich rodzin, chrzciny romskie odbywają się dużo później, często kiedy dziecko ma nawet kilka lat. Charakterystycznym zwyczajem jest wkładanie pieniędzy pod poduszkę dziecka, co gwarantować mu powodzenia w życiu. Jest to przykład romskiego myślenia życzeniowego, próby zaklinania rzeczywistości. Wiara w siły wyższe, magiczny wymiar rzeczywistości jest ciągle przemożna wśród grupy Polska Roma. Ceremoniał, rytuał jest kluczem do zapewnienia sobie pomyślności. Powodzenie lub nieszczęście w życiu nie jest efektem podejmowanych działań, przyczynowo-skutkowym procesem, lecz nieuchronną konsekwencją przeznaczenia. Przeznaczenie jest „zapisane w gwiazdach”, nie ma od niego ucieczki, ten fatalizm dotyczy przebiegu życia, pozwala na cieszenie się chwilą, bo po za nią wszystko jest już ustalone „na górze”. Wszystko to sprawia, że Romowie nawet w chwilach największego nieszczęścia nie poddają się rozpaczy– to taka swoista romska odmiana filozofii stoickiej. Z jednej strony umiłowanie życia, natury, z drugiej pokorne godzenie się z zmiennymi kolejami losu.\n,,Po ceremonii chrztu odbywa się przyjęcie, na którym najważniejszymi gośćmi są chrzestni rodzice.’’ Z uwagi na patriarchalny charakter społeczności romskiej – większa radość podczas przyjęcia jest w przypadku jeśli chrześniakiem jest chłopiec. Dziewczynka jest niżej ceniona. Dominująca rolę w życiu rodziny i wspólnoty odgrywają mężczyźni, kobiety odgrywają rolę służebną. Ten stan rzeczy ulega zmianie, rola i znaczenie kobiet rośnie, proces emancypacji postępuje, zwłaszcza w najmłodszym pokoleniu kobiet romskich. Uprzywilejowanie chłopców względem dziewczynek ulega powolnemu zatarciu. Niemniej status mężczyzny jest ciągle wyższy niż kobiet. Potęga tradycji jest silniejsza od współczesnych trendów równouprawnienia.\nKobiety romskie, niezależnie od pokolenia, przywiązują ogromną rolę do rodziny, która jest dla Romów wartością najwyższą, gwarantującą przekazywanie tradycji, obyczajów, kultury i języka. Stanowi skuteczną zaporę przed asymilacją. Zapobiega to rozmyciu się Romów wśród społeczności dominującej i utracie tożsamości. To właśnie kobiety są strażniczkami romskiej kultury, tradycji i języka. Na nich spoczywa obowiązek wychwytania dzieci i przysposabiania ich do życia we wspólnocie. Do niedawna stosowano odmienne standardy wychowawcze wobec dzieci w zależności od ich płci. W przypadku dziewczynek były one do niedawna bardziej surowe niż w przypadku chłopców. Dziewczynki obarczano większymi obowiązkami . Dzieciństwo kobiet trwało dużo krócej - już kilkunastoletnie dziewczynki traktowane były za zdolne do pracy w gospodarstwie, zarobkowej a nawet do małżeństwa. Chłopców zaś traktuje się bardziej liberalnie, nie wymaga się od nich tak dużo jak od dziewczynek, zapewnia im bezstresowe wychowanie.\nNiezależnie od płci dzieci od początku przyswajają sobie zarówno rodzimy język romski jak i polski, co decyduje potem o ich dwujęzyczności. Podczas chrztu otrzymują „oficjalne” imiona urzędowe, którymi posługują się w świecie „zewnętrznym”, ale równolegle rodzice nadają im – „wewnętrzne” romskie imiona-przezwiska, są one niezmienne, towarzyszą ich posiadaczom do końca życia. Również w tym aspekcie jest wyraźny podział na to co „własne” i „obce”. Priorytetowy, nadrzędny jest zawsze świat romski – język, kultura, tradycje, zwyczaje. Polski kod kulturowy odgrywa role pomocniczą warunkującą funkcjonowanie w świecie zewnętrznym. Jest to jednak element nabyty, obcy, nie definiuje romskości.\nW przypadku kiedy dziecko ciężko choruje Romowie ślubują, że jeśli Bóg przywróci mu zdrowie, będą obchodzić co roku specjalne święto - prazniko – jako formę dziękczynienia. Bóg w tym przypadku uosabia siłę wyższą, jest mocą sprawczą, tylko on może zmienić zapisany człowiekowi los. Przywoływanie Boga towarzyszy Romom w chwilach największego szczęścia i tragedii, jest on sędzia, który decyduje o wszystkim. To starotestamentowa wizja Boga wszechmogącego, okrutnego, narzucającego swoją wolę.\nPowoływanie się na Boga w obliczu tragedii jest charakterystyczne dla Romów z grupy Polska Roma. Jest gwarantem sprawiedliwości i ostateczną instancją, która decyduje o życiu i śmierci. Jest to wiara magiczna, próba zrozumienia niepojmowalnych wydarzeń, które przytrafiają się w życiu człowieka. To od Boga zależy czy dziecko wyzdrowieje czy nie. Jeśli dziecko wróci do zdrowia, wówczas na pamiątkę tego zdarzenia jego rodzice cyklicznie wyprawiają uroczystość dziękczynna ku czci najwyższego. Następnie już sam ozdrowieniec upamiętnia tę chwile, a święto to jest dlań najważniejszą uroczystością, o której pamięta do końca życia. W chwili obecnej zwyczaj ten już jest rzadki, kultywowany jest jedynie w najbardziej tradycjonalistycznych rodzinach i klanach. Niemniej charakter podziękowania przywołuje podobieństwo z hellenistyczną koncepcją Bogów – powierników, którzy interweniują w sprawach ludzkich. To kolejne świadectwo synkretycznego charakteru romskiej kultury, wizji świata oraz recepcji świata, która łączy magie z realizmem, idealizm z utylitaryzmem. Bóg z jednej strony jest najwyższą siłą, na którą nie można w żaden sposób wpłynąć, jednocześnie zaś zwracając się z prośbą oczekuje się rozwiązania konkretnego, realnego, ziemskiego problemu. Zatem niedostępny Bóg – władca i pomocnik w jednym.\nTakie wyobrażenie Boga jest kształtowane wśród Romów od najmłodszych lat. Determinuje stosunek Romów do samych siebie, otaczającego świata oraz swoich nieromskich sąsiadów. Dzieci romskie w przeważającej mierze nie chodzą do kościoła, nie uznają instytucjonalnego oraz dogmatycznego wymiaru kościoła, ale jednocześnie kształtowany w nich jest kult Boga, jest nieodzownym „składnikiem” romskiego świata.


Summary of Gardenia 2019\nINOPLEX at Gardenia 2019\nLinia CUBE już dostępna w ofercie INOPLEX!\nNajnowsza seria CUBE to wyjątkowa kolekcja pozwalająca na modułowe połączenia poszczególnych elementów. Nowoczesny design i proste formy świetnie wpasują się w miejski krajobraz placów, skwerów i przestrzeni biurowych. W skład kolekcji wchodzą:\nW serii CUBE dostępne są modele o zróżnicowanej wysokości, w dwóch podstawowych kształtach: sześciokątnym i trójkątnym. W obu wariantach zyskujemy możliwość tworzenia nieskończonej ilości kompozycji. Cała kolekcja została utrzymana w minimalistycznej, nowoczesnej stylistyce, co pozwala na kreatywne zagospodarowanie architektoniczne, które nada stylu i charakteru każdej aranżacji przestrzeni.\nWszystkie modele należące do serii CUBE mogą zostać wykonane z najwyższej jakości stali nierdzewnej lub stali czarnej, ocynkowanej i malowanej farbą proszkową na dowolny kolor z palety RAL. Zastosowanie tych materiałów gwarantuje odporność na działanie szkodliwych czynników atmosferycznych i sprawia, że produkty będą przez lata cieszyć idealnym wyglądem. Szeroka gama palety RAL daje możliwość dopasowania kolorystycznego naszych mebli miejskich do każdej otaczającej aranżacji. Ławki z serii CUBE są dodatkowo wykończone drewnem krajowym lub egzotycznym, dostępnym szerokiej palecie tonalnej.\nZachęcamy do zapoznania się z naszą kolekcją!


Olimpijczycy odbierają nagrody (wideo) | Gazeta Lubuska\nOlimpijczycy odbierają nagrody (wideo)\n(roch) 6 maja 2010, 9:19\nW gorzowskiej bibliotece wojewódzkiej trwa gala olimpijczyków.\nNajlepsi uczniowie, laureaci olimpiad przedmiotowych na poziomie gimnazjum z całego woj. lubuskiego odbierają nagrody od kuratora oświaty. W sali audytoryjnej zasiadło 136 olimpijczyków. Nagrodami za sukcesy są dyplomy i książki.\n~anna~ 07.05.2010 11:22:22\nTylko nie wiem kto wpadł na pomysł, żeby sprezentować olimpijczykom z całego województwa w tym z Zielonej Góry, Żar itp. biletów na najbliższy niedzielny mecz Stali Gorzów na żużlu wraz z płytą z hymnem kibiców. To żenujące nawet dla gorzowianina. Wstyd mi za Kuratora.


Data publikacji: 2020-03-21 14:14\nRozmowa z Moniką Świątek, psycholog, psychoterapeutą\n- W chwilach bardzo trudnej społecznej próby wiele osób oferuje wzajemne wsparcie. Pani proponuje bezpłatną pomoc psychologiczną pracownikom służb medycznych i innych profesji narażonych teraz na szczególny wysiłek i stres. Co to konkretnie znaczy i kiedy warto taką rozmowę ze specjalistą rozważyć?\n- Przez ponad piętnaście lat swojej pracy zawodowej byłam psychologiem policyjnym, gdzie w sytuacjach ekstremalnie trudnych, takich jak pożar hotelu socjalnego w Kamieniu Pomorskim, wypadek polskiego autokaru w Grenoble czy pod Berlinem, jako psycholodzy byliśmy angażowani do udzielania wsparcia psychologicznego zarówno osobom poszkodowanym, ich rodzinom, jak i służbom obecnym na miejscu. Mogłam wtedy zobaczyć, jak ważny jest w takiej sytuacji wspierający kontakt z drugim człowiekiem. Sytuacja kryzysowa wytrąca ludzi z ich znanego, bezpiecznego świata. Potrzebny jest wtedy ktoś stabilny, kto potrafi skontenerować trudne emocje, przeanalizować wspólnie sytuację i poszukać strategii, które pomogą poradzić sobie z\nSolidarność mamy we krwi!!! . Ale szkoda ogromna że nie na co dzień!!!\nJa z panią psycholog nie czuję się solidarny w żadnym aspekcie.


• Na Stasia i Nel • wiosna • Odległość 2 • Spóźniony ratunek • Magnes • Bo miłość nie jest taka prosta. Przeszłość • Bo miłość nie jest taka prosta. Przeszłość • bajka • Bo miłość nie jest taka prosta. Przeszłość • Bo miłość nie jest taka prosta. Przeszłość • delfinn szuka książki\t• martyna071095 szuka książki\t• patrycja620 szuka książki\t• izagd2121 szuka książki\t• mojeksiazki szuka książki\t• Skromna noblistka. Portret Marii • - W każdej rzeczywistości istnieje • Recenzja gry planszowej „Gierki • Wywiad z Florence Hinckel i Vincentem • Łatwopalna. Portret Agnieszki Osieckiej. • Recenzja gry Gobblety czyli kółko • "Mój przyjaciel kryzys" - zwiastun książki • "Szczęściary" - zwiastun książki • "Wielka Mała Wyspa Wielkanocna" - • #kasiuniagotuje - zwiastun książki • "Dobre uczennice zostają top modelkami" STRONA GŁÓWNA


Asos firmowy elegancki lniany marynarka zakiet\nŻakiety marynarki asos firmowy elegancki lniany\nasos firmowy elegancki missguided guzik pinko nowy czarny kobiecy\nPrzedstawiamy nową kolekcję żakiety marynarki stylowe rozwiązanie łączące odrobinę codziennego szyku z ponadczasową klasyką. Dla Ciebie asos firmowy elegancki lniany żakiety marynarki, wiele modeli w kolorach i fasonach. Każdy znajdzie tutaj coś dla siebie, prezentujemy asos firmowy elegancki lniany, propozycje z różnych półek cenowych. Jesteśmy przekonani, że wśród naszych sugestii znajdziesz coś ciekawego. Polecamy najciekawsze oferty sprzedawców na sezon 2021. Szukamy dla Was ciekawych stylizacji, topowych modeli, najmodniejszych ubrań i dodatków w polskich sklepach.\nDzisiejsza moda jest odważna i wyraźna, kreują ją zdecydowane kolory, buty i mocne wzory. Jest bardziej kobieca i elegancka, stawia na niezależność. Każda z nas wie, że ubranie jest bardzo ważne, zawsze staramy się odpowiednio dobierać nasze ciuchy. Wiadomo, że czasem ubieramy na siebie to, co akurat jest czyste. Jednak pod wieczór myślimy o tym co założymy na siebie jutro. żakiety marynarki w naszej szafie nigdy nie jest ich za dużo by dobrać kolejne do naszej modnej kolekcji. Nasze użytkowniczki często pytają o żakiety marynarki asos firmowy elegancki lniany, a oto kilka modeli które Wam przedstawiamy. Tak, więc drogie panie, jeśli chcecie modnie się nosić, to powinnyśmy wiedzieć, co jest odpowiednie dla was i co się teraz noś. Warto wspomnieć, że przy wyborze ubrań ważne jest by obiektywnie spojrzeć na swoją sylwetkę, nieodpowiedni rozmiar, zupełnie przekreśli oczekiwany efekt końcowy.\nherbert grossman wełniana chanelka butiq stefanel maison scotch papaya modny kwiaty kupisz modną dużą porządna\nCopyright © 2016 Wszelkie prawa zastrzeżone templates ver.0.0139new RSS - Blog Sponsor: Taksówka Kochłowice


Farba RENOWACYJNA DO PŁYTEK - AKSILBET, FARBA DO, BETONU, LAKIER, LAZURA, IMPREGNAT, USZCZELKA, BROKAT\nDzisiaj: 25Wszystkich: 471954\nFarba DO PŁYTEK, RENOWACYJNA 1.2kg KOŚĆ SŁONIOWA\nFARBY » DO PŁYTEK » Farba do PŁYTEK|FARBY » DO PŁYTEK » Farba do PŁYTEK » Farba do PŁYTEK\nFarba RENOWACYJNA 1.2kg KOŚĆ SŁONIOWA\nposiada wysoką przyczepność do nieporowatych powierzchni, dzięki czemu stosowana jest do malowania płytek ceramicznych (kuchnia, łazienka).\nFarba RENOWACYJNA do płytek jest dwuskładnikową, epoksydową, wodorozcieńczalną farbą ochronno dekoracyjną o wysokiej odporności na ścieranie, obciążenia mechaniczne i chemiczne.\nZASTOSOWANIE RENOWACYJNEJ FARBY:\nmalowanie posadzek/płytek ceramicznych, cementowych wewnątrz budynków, tworzy na malowanym podłożu barwną półmatową powłokę łatwą do utrzymania czystości, malowanie podłóg narażonych na obciążenia mechaniczne i chemiczne, farba połączona z piaskiem tworzy wylewkę samo poziomującą się, przeciw-poślizgową. Powłoka jest łatwo zmywalna i odporna na detergenty i środki myjące..\nFARBA RENOWACYJNA - DO PŁYTEK W KUCHNI I ŁAZIĘŃCE\nNadaje się do zastosowania wewnętrznego zarówno na podłogach, jak i ścianach. Nadaje się do zastosowania na płytki w miejscach takich jak ściany, posadzki w korytarzach oraz łazienkach i kuchniach. Powłoka jest odporna na zarysowania, ścieranie i inne czynniki mechaniczne. Powłoka jest odporna chemicznie. Można stosować do odnowienia starych płytek ceramicznych po których odbywa się ruch pieszy. Farba RENOWACYJNA w połączeniu z piaskiem w stosunku 1:1 (wagowo) stanowi wylewkę samopoziomującą polecaną szczególnie do nierównych podłoży.\nPRZYGOTOWANIE PODŁOŻA POD FARBĘ RENOWACYJNĄ DO PŁYTEK\nPodłoże do malowania powinno być suche i czysta. Tłuszcz i plamy z oleju najlepiej usunąć przez wypalenie lub zmycie odpowiednim środkiem. W przypadku malowania płytek uprzednio pomalowanych należy usunąć stare powłoki lakierowe. Średnie utwardzanie do ponownego malowania wynosi 1 dzień. Pełne utwardzenie 7 dni.\nWŁAŚCIWOŚCI FARBY RENOWACYJNEJ DO PŁYTEK\nWodorozcieńczalna, epoksydowa, dwuskładnikowa farba renowacyjna:\nskładnik A to zawiesina pigmentów i wypełniaczy oraz środków uszlachetniających w żywicy,\nktórej przeznaczeniem jest utwardzanie powłoki\nskładnik B to roztwór żywicy epoksydowej\nWYDAJNOŚĆ FARBY RENOWACYJNEJ DO PŁYTEK CERAMICZNYCH\n- przy malowaniu farbą zużycie wynosi 0,2 kg farby na 1 m2 (z 1 kg farby -5 m2) przy jednokrotnym malowaniu\n- zużycie materiałów na posadzkę zrobioną z farby (mieszanki A+B) i piasku wymieszanego z farbą w stosunku 1:1 wynosi min. 5 kg wylewki na 1 m2, co w przeliczeniu na farbę (mieszankę A+B) daje zużycie farby 2,5 kg na 1 m2, a tym samym zużycie piasku wynosi 2,5 kg na 1 m2


Przewody zapłonowe stworzone specjalnie do LPG i CNG - MotoFocus.pl\n› Informacje › Nowości › Przewody zapłonowe stworzone specjalnie do LPG i CNG\nPrzewody zapłonowe stworzone specjalnie do LPG i CNG\nOd sierpnia 2008 we wszystkich większych hurtowniach motoryzacyjnych w Polsce dostępny jest najnowszy produkt firmy Janmor. Nowość to ferromagnetyczny przewód zapłonowy w izolacjach i osłonach z silikonu. Jest to połączenie technologii : ferromagnetycznego rdzenia owiniętego stalowym przewodnikiem oraz izolatora w postaci silikonu (gumy silikonowej).\nDzięki zastosowaniu izolacji z silikonu przewody Janmor posiadają najwyższą odporność temperaturową (klasa F), co w przypadku użytkowników samochodów z instalacją CNG lub LPG ma niebagatelne znaczenie. Więcej informacji na stronie producenta www.janmor.pl.\nFirma Janmor będzie także po raz kolejny obecna na targach Automechanika we Frankfurcie, (16-21 września.)\nHala 6.3 Stoisko B17.\nTagi: cng, janmor, lpg, nowość, przewody-zapłonowe


Marek Siudym – AW Press – serwis o życiu gwiazd\nTag: Marek Siudym\nprzez Julia Ciosek · Published 26 października 2020\nPremiera spektaklu „Matka” w Warszawskiej Operze Kameralnej\nW piątek 23 października na scenie Warszawskiej Opery Kameralnej odbyła się premiera medialna „Matki” Stanisława I. Witkiewicza. Wystąpili m.in. Alicja Węgorzewska, Krystyna Tkacz i Rafał Zawierucha. Inscenizowane czytanie dramatu „Matka” autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza....\nprzez Aldona Wleklak · Published 8 kwietnia 2019\nCharytatywny bieg dla krwi z gwiazdami!\n6 kwietnia Konstancin-Jeziorna stał się stolicą polskiego krwiodawstwa. W Parku Zdrojowym im. hrabiego Witolda Skórzewskiego odbył się zorganizowany przez Europejską Fundację Honorowego Dawcy Krwi „Krewniacy” oraz Fundację Daj Głos specjalny bieg- Blood Brothers Run....\nprzez Aldona Wleklak · Published 17 marca 2019\nPremiera spektaklu w Teatrze Kwadrat\nW dniu 15 marca w Teatrze Kwadrat miała miejsce uroczysta premiera spektaklu „Wrócę przed północą”. Sztuka autorstwa Petera Colley’a to komediowy horror, który zdobył serca krytyków i widzów w 29 krajach. Główne role w...\nprzez Aldona Wleklak · Published 24 lutego 2017\nKto wspiera Krewniaków?\nKrewniacy to fundacja, która promuje na szeroką skalę ideę Honorowego Krwiodawstwa i Transplantologię od prawie 20 lat. Jej misja wiąże się ze wsparciem dla Centrów Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa poprzez propagowanie idei oddawania krwi w...


Ja jem M od 7 dni ... - www.stalowiczytacze.fora.pl\nWysłany: Śro 4:23, 09 Kwi 2014 Temat postu: Ja jem M od 7 dni ...\nA witam, witam ! [link widoczny dla zalogowanych] MĂłwiÄ Wam nie warto siÄ mÄczyÄ, bo samo ĹciÄ\n2 lata na mieszkanie to chyba troche malo... 2 porcje Wlasnie dostalam 3 miesiaczke po poronieniu i po miej mialam zacac starania o dziecko. Nie mogÄ siÄ doczekaÄ!! MoĹźe zaczyna dziaĹaÄ. [link widoczny dla zalogowanych]\nDziekuje Wam za odpowiedzi. Ostatnio przeglÄ\ndaĹam galeriÄ zdjÄÄ przed i po na stornie tego wrocĹawskiego dr Kratochwila. W Katowicach, niestety nie spytaĹam o dokĹadnÄ\nnazwÄ... Do jaĹniejszych brÄ\nzĂłw jeszcze daleka droga ale bÄdÄ cierpliwa. http://www.youtube.com/watch?v=0SdqOC8NA7s Mam II grupÄ i nie wiem czy teraz je brac, czy lepiej przejsc siÄ do lekarza i zapytac czy jest konieczne branie tych tabletek, jak myslicie brac je czy nie ? gdy waĹźyszĹaĹ 58kg miaĹaĹ 56cm w talii, a jak waĹźysz 54kg to masz 57cm?\nalbo same dochodzimy do wniosku Ĺźe to nie to. [link widoczny dla zalogowanych] Czy jednak te wszystkie metody to raczej niewiele zmieniajace zabiegi?\n7-8 kg..... sĹuchaj mnie bo wiesz, Ĺźe ja mam racje i przeczucia moje sprawdzajÄ\nsie zawsze a twoje nie zawsze hihihiih ja byĹem kilka dni temu w djstyle fryzura ok byĹem bez zapisu bo zgubiĹem wizytowke i sie nie zapisaĹem przyjeli mnie na poczekaniu troche zbyt ekspresowo czulem sie niekomfortowo ale mieli sporo roboty lepiej sie zapisac 15 min czytalam ze mozna stosowac sĂłl gorzkÄ\ni jeszcze ani razu nie zdarzyĹo mi siÄ by ktoĹ miaĹ jakiekowiek zastrzeĹźenia A dĹugo po nie wolno nic ciÄĹźkiego dzwigac? u mnie po gynalginie jak mozesz przeczytac powyzej efekty byly straszne i juz nigdy wiecej, ale to kwestia uczulenia. wpadki katarowo - kaszlowe w przedszkolu w pierwszym roku UdaĹam siÄ do chirurga dostaam antybiotyk a w aptece kupiĹam maĹÄ na bazie ibuprofenu, i mentolu, moczyĹam codziennie i smarowaĹam plus antybityk. doradĹşcie mi proszÄ Moja glodowka trwajaca ponad 2 tygodnie nie pozostawila zadnych przykrych skutkow ,a wrecz przeciwnie.Glodowke trzeba przprowadzac nie na sile tylko z pelna swiadomosci i ochota,wtedy nie beda sie wlaczaly takie sygaly jak u Ciebie w postaci bolow serca itp.\nMyĹlÄ, Ĺźe to drÄtwienie jest od poĹoĹźenia reki w jednakowej pozyscji np. Czy ktoĹ z Was uĹźywa takiej maĹci?\na ogĂłlnie to uwaĹźam, Ĺźe maĹo zrobili - w am i ang wersjach kaĹźdej wĹaĹciwie robili liposukcjÄ a u nas niby miaĹa byÄ, ale jednak jej nie byĹo... [link widoczny dla zalogowanych] a uwaĹźam, Ĺźe Gosia KoĹźuchowska stosuje dietÄ zbyt drastycznÄ\npo zabiegu zauwaĹźyĹam: a ja wam powiem ze mam kolczyk w cipce, wyglada super i nigdy nic mi nie byĹo. Ja sie staram juz dwa lata i nic. Hej Kasia pelasia [link widoczny dla zalogowanych]\nBardzo siÄ cieszÄ ,Ĺźe siÄ zameldowaĹeĹ CĂłĹź katolicyzm. Mnie osobiĹcie bardziej odpowiadajÄ\nkosmetyki Osmo i Vichy, ktĂłre stosuje zamiennie. No i potem lewatywa z tego.. pozdrawiam dziewczyny i Ĺźycze miĹego dnia Ja za 2 ml daĹam 2500 i to tez duzo jest..... Bardzo duĹźo osĂłb chwali sobie szkoĹÄ Pro Activ.\nJuĹź nawet nie z powodu tego by sĹoĹce nie poparzyĹo, nie jestem w stanie pokazaÄ blizn. jeszce mam 2 pytania:\njest super! [link widoczny dla zalogowanych] CHCIAĹA BYM SOBIE WZMOCNIC NATURALNE PAZNOKCIE ZEBY SIE NIE ĹAMAĹY I ROZDWOJAĹY CO POLECACIE I CZY TAKIE ZABIEGI NISZCZA PĹYTKE PAZNOKCIA\nOdkurzacz dziaĹa, sprawdzone, a jak chcecie za darmo paczkÄ z kosmetkami Colway (kolagen) to wejdĹşcie tutaj: przezyĹam traumÄ, dzieci do dzisiaj nie doszĹy do siebie 42 trzeba pĹacic trzy razy droĹźej niĹź za r. Piosenka jest ( chyba ) doĹÄ stara , nie wiem polega to na tym ze ona ponownie moze wstapic w zwiazek malzenski natomiast on nie. [link widoczny dla zalogowanych]\nA w Veronie podoba mi siÄ, wiadomo, miasto piÄkne ale co z tego jak brakuje przedewszystkim znajomych, klimatu, imprez...itd. nie jestem jakas doĹwiadczona bo mialam tylko 1 kurs ale kto matowi ozdoby???!! zobaczymy jak dalej bedzie do konca daleko. PrzeprowadziĹ wywiad i ustaliĹ PRZYCZYNÄ - wysuniÄcie dwĂłch dyskĂłw . Kochana jesteĹ. BĹagam pomĂłĹźcie! wspolczuje dziecku atkiego starego sekciarza TOm chce z lozyska i z pepowiny zrobic potrawe i jÄ


Meble ogrodowe Myślenice meble, narzędzia, AGD, zdrowie oraz dywany i lustra w Myślenicach\nAGD (1)Budowa i akcesoria (18)Ogrzewanie (5)Meble (4)Narzędzia (12)Ogród (12)Sztuka i Antyki (1)Wyposażenie wnętrz (6)Zdrowie (27)Pozostałe w dom i ogród (5)\nMembrany hydroizolacyjne, okucia balokonów, tarasów.\nWykonujemy obróbki, okucia balkonów zarówno z blachy stalowej, jak i aluminiowej. Zajmujemy się sprzedażą membran ...\nNikomu nie trzeba przypominać o tym, jak ważną rolę w każdym domu spełniają modne meble, odpowiedni wystrój, solidny sprzęt AGD. Dlatego niezwykle istotne jest to, aby w planowaniu aranżacji wnętrz oraz ogrodu dobierać materiały budowlane najlepszej jakości. W kategorii dom i ogród Myślenice każdy znajdzie coś dla swojego gospodarstwa domowego i ogrodu. Nowe i używane meble w Myślenicach, nowoczesne zestawy wypoczynkowe, agd w Myślenicach oraz narzędzia do ogrodu i wyposażenie altanek i tarasów a także huśtawki i hamaki. Wszystko do domu i ogrodu w Myślenicach.


Premiera rodzinnej płyty: „I żyli długo i w Szczecinie” - Aktuelles - Filharmonia w Szczecinie\nPremiera rodzinnej płyty: „I żyli długo i w Szczecinie”\nAKTUELLES | 02-06-2017\nMuzyczny świat, rodem z produkcji Walta Disneya, który stworzył Mateusz Czarnowski komponując swoje szczecińskie melodie, ożyje za sprawą wspaniałego rodzinnego koncertu. W Teatrze Letnim, podczas tajemniczego sierpniowego wieczora, będzie także miała premierę najnowsza płyta Filharmonii - „I żyli długo i w Szczecinie”. Bilety na to niezwykłe wydarzenie dostępne są w kasie Filharmonii, na filharmonia.szczecin.pl i w serwisie bilety.fm\nWszyscy wiemy, że mieszkamy w mieście rond, magnolii i pasztecików. Regionalnych akcentów jest tu tak dużo, że można by o nich śpiewać piosenki! Orkiestra Symfoniczna Filharmonii w Szczecinie, wspierana przez młodych szczecińskich wokalistów, nagrała płytę „I żyli długo i w Szczecinie”. Podczas koncertu pod tym samym tytułem, niczym Alicja, która pobiegła za Białym Królikiem, wpadła do nory i znalazła się w świecie pełnym bajkowych stworów autorzy, zabiorą nas w niesamowitą podróż pełną szczecińskich historii. Rodzinny koncert w Teatrze Letnim to propozycja na fantastyczny wakacyjny wieczór 13 sierpnia 2017.\nMuzyczny świat, rodem z produkcji Walta Disneya, ożyje za sprawą wspaniałego rodzinnego koncertu. Usłyszymy tam utwory, z nowej płyty, o bajkowych tytułach: „Piegi Oriona”, „Stoczniowe ZOO”, „Czekoladowe miasto” czy „Nie nad morzem”. Teksty do melodii Mateusza Czarnowskiego stworzyła Malina Prześluga-Delimata młoda, bardzo ceniona dramatopisarka i autorka bajek dla dzieci.\n13-08-2017, 19:00Premiera płyty „I żyli długo i w Szczecinie” -\nRuszyła rekrutacja do piątej edycji projektu „International Lutosławski Youth Orchestra”\nOrgany w Filharmonii?!\nOstatnie Rubato - Vołosi\nWernisaż prac Andrzeja Borowskiego


Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. w latach - PDF\nRaport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. w latach\nDownload "Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. w latach 2010 2011"\n1 2012 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach\n2 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach Warszawa 2012\n3 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach Redakcja: Anna Tarnawa, Paulina Zadura-Lichota (PARP) Autorzy Raportu: Rozdział 1 Rozdział 2 Rozdział 3 Rozdział 4 Rozdział 5 Rozdział 6 Rozdział 7 Rozdział 8 Rozdział 9 prof. Witold M. Orłowski (Szkoła Biznesu Politechniki Warszawskiej, członek Rady Naukowej PARP) Jacek Łapiński (PARP), Melania Nieć (PARP), Grzegorz Rzeźnik (PARP), Robert Zakrzewski (PARP) dr Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski (Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur) Jacek Łapiński (PARP) dr Bohdan Wyżnikiewicz (Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, członek Rady Naukowej PARP), Jacek Łapiński (PARP) Dorota Węcławska (PARP) Melania Nieć (PARP) Melania Nieć (PARP), Joanna Orłowska (PARP), Maja Wasilewska (PARP) Anna Tarnawa (PARP) Rozdział 10 Dorota Węcławska (PARP) Rozdział 11 prof. Bogdan Piasecki (Uniwersytet Łódzki, Społeczna Akademia Nauk Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI, członek Rady Naukowej PARP), prof. Anna Rogut (Uniwersytet Łódzki, Społeczna Akademia Nauk Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI, członek Rady Naukowej PARP) Rozdział 12 prof. Anna Rogut (Uniwersytet Łódzki, Społeczna Akademia Nauk Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI, członek Rady Naukowej PARP) Rozdział 13 Agnieszka Haber (PARP) Rozdział 14 prof. Leszek J. Jasiński (Instytut Nauk Ekonomicznych PAN, członek Rady Naukowej PARP) Copyright by Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012 ISBN Wydanie I Nakład 1000 egzemplarzy Przygotowanie do druku, druk i oprawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji PIB Radom, ul. K. Pułaskiego 6/10, tel. centr. (48) , fax (48)\n4 Spis treści Słowo wstępne... 5 Część I. Statystyczny obraz sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach Rozdział 1. Perspektywy polskiej i europejskiej gospodarki w nadchodzących latach wnioski dla polskich MSP... 9 Rozdział 2. Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce Rozdział 3. Małe i średnie przedsiębiorstwa w eksporcie Polski w latach Rozdział 4. Umiędzynarodowienie polskiej gospodarki i przedsiębiorstw według źródeł zagranicznych Rozdział 5. Sytuacja mikroprzedsiębiorstw i ich reakcje na kryzys ekonomiczny Rozdział 6. Charakterystyka przedsiębiorców w Polsce na podstawie danych BAEL i BKL Rozdział 7. Ranking przedsiębiorczości w układzie wojewódzkim. Wskaźnik syntetyczny Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw (dostępne wyłącznie w wersji elektronicznej) Część II. Wybrane trendy rozwoju przedsiębiorstw Wstęp Rozdział 9. Dostęp do finansowania a perspektywy rozwoju przedsiębiorstw Rozdział 10. Firmy wysokiego wzrostu zarządzanie i uwarunkowania wzrostu Rozdział 11. Foresight i obserwatoria technologiczne jako dobre praktyki wspierania firm w zakresie zarządzania i zmianą technologiczną Rozdział 12. Bariery umiędzynarodowienia przedsiębiorstw i instrumenty ich przełamywania. Ocena efektywności dotychczasowych działań i rekomendacje na przyszłość Rozdział 13. Dobre zarządzanie a społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw Rozdział 14. Zaawansowana ekonomia pomocna dla małych i średnich przedsiębiorstw Załączniki. Tabele zawierające dane statystyczne nt. przedsiębiorstw w Polsce oraz symbole sekcji wg PKD Załącznik 1. Tabele statystyczne informacje ogólne nt. przedsiębiorstw Załącznik 2. Tabele statystyczne mikroprzedsiębiorstwa Załącznik 3. Symbole sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD 2007) Spis publikacji Polskiej Agencji Rozwoju i Przedsiębiorczości wydanych w latach\n6 Szanowni Państwo, oddajemy do Państwa rąk piętnastą edycję Raportu o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. W ciągu tych kilkunastu lat udało nam się zebrać bardzo wiele danych na temat przedsiębiorstw w różnych przekrojach. W każdej edycji zajmowaliśmy się też analizą problematyki, która w danym czasie wydawała się istotna, kluczowa dla ówczesnej sytuacji gospodarczej. Prezentowane dane statystyczne, porównania w dłuższych okresach oraz komentarze do obserwowanych zmian skłaniają do analiz i refleksji nad tym, jak rozwija się sektor MSP w Polsce. Obserwujemy pozytywne zmiany w strukturze przedsiębiorstw, które zbliżają nas do struktury firm w Unii Europejskiej. Zmiany te nie są spektakularne, ale postępują dotyczy to przede wszystkim zwiększającego się udziału małych firm w strukturze przedsiębiorstw oraz zmian w obszarze struktury branżowej wzrasta udział firm usługowych, przy zmniejszającym się udziale przemysłu. Łącznie w latach obserwujemy dodatni bilans między liczbą firm nowo powstałych i zlikwidowanych, choć w roku 2011 po raz pierwszy od kilku lat powstało mniej firm niż zostało zlikwidowanych. Źródeł tego stanu rzeczy należy szukać w globalnym kryzysie gospodarczym i w efekcie spowolnieniu, które dotknęło również naszą gospodarkę. Istnieje też pewna prawidłowość w przypadku powstawania nowych podmiotów. W czasie kryzysu, szczególnie w jego początkach ale gdy już zaczyna być widoczne pogorszenie sytuacji na rynku pracy powstaje wiele nowych podmiotów jako reakcja osób, które straciły pracę. Po pewnym czasie sytuacja się normalizuje, ale w efekcie liczba firm likwidowanych może się zwiększyć, zasilana podmiotami, które powstały jako bezpośredni efekt zwiększonego bezrobocia. Kryzys wyostrza wyzwania, przed jakimi stoją przedsiębiorstwa. To mogą być bardzo ciekawe, inspirujące, ale też trudne wyzwania, z czym mają do czynienia szczególnie młode przedsiębiorstwa oraz te tradycyjnie nienastawione na rozwój. Sytuacje kryzysowe przyśpieszają też zmiany, jakich doświadczają przedsiębiorcy, a jakie zachodzą w ich otoczeniu, ponieważ wiele podmiotów gospodarczych stara się aktywnie funkcjonować w trudnej sytuacji i de facto zmienia całe otoczenie. Aktualne wyniki badań prowadzonych w różnych ośrodkach, analiza dokumentów rządowych i unijnych dotyczących problematyki sektora MSP pokazują kilka istotnych trendów w rozwoju przedsiębiorstw. Po pierwsze wyraźnie obserwujemy przenikanie się problematyki przedsiębiorczości i innowacyjności w działalności instytucji rządowych, w programach wsparcia, w analizach, w których próbuje się łącznie podejść do tych zjawisk. Zjawisko nie nowe, ale ogromnie się pogłębiające to wzrost znaczenia kapitału ludzkiego, a w szczególności wiedzy i kompetencji ludzkich, które są trudno kopiowalne, a przez to tak cenne. Globalnie rośnie znaczenie małych firm. Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozwój nowych produktów i technologii, a także obecność coraz bardziej świadomego, potrzebującego konsumenta powodują, że tradycyjne bariery małych firm związane z zasięgiem, skalą działania oraz jakością produktów tracą na znaczeniu, gdy porównujemy je do dużych firm. Małe firmy zyskują nowe przewagi, których do tej pory nie miały. Z obserwacji PARP wynika natomiast, że małe i średnie firmy mają szansę na pełniejszy rozwój, pod warunkiem faktycznego włączenia się w sieć instytucji otoczenia biznesu oraz istnienia kompleksowego wsparcia ze strony instytucji publicznych. To, czego małe podmioty nie mogą szybko pozyskać, to wiedza, którą większe podmioty się otaczają w postaci codziennego dostępu do znacznie większej liczby pracowników o zróżnicowanych kwalifikacjach i kompetencjach. Dla małych firm pozyskanie użytecznej wiedzy to proces kosztowny i pracochłonny. 5\n7 Sektor małych i średnich przedsiębiorstw jest kluczowy dla rozwoju gospodarczego naszego kraju. W ostatnich latach istotnie poprawiają się prawno-administracyjne warunki funkcjonowania przedsiębiorstw, co znajduje odzwierciedlenie w rankingach międzynarodowych oraz w bieżącej działalności firm. Mimo trudnych warunków gospodarczych, posiadanie firmy to marzenie wielu Polaków, a Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości stara się wspierać te marzenia, widząc sprzyjający klimat dla rozwoju przedsiębiorczości w Polsce. PARP konsekwentnie od kilku lat buduje kompleksowe wsparcie dla przedsiębiorców oraz osób planujących rozpocząć działalność gospodarczą. Realizujemy tę misję przy wsparciu wielu podmiotów oraz na różnych szczeblach funkcjonowania administracji państwowej. Jedną z najnowszych inicjatyw będących wyrazem tych starań jest ogłoszony w tym roku przez PARP Narodowy Program Przedsiębiorczości, czyli kampania edukacyjno-informacyjna na rzecz tworzenia nowych firm oraz pogłębiania wiedzy na temat zjawiska przedsiębiorczości w polskim społeczeństwie. Kampania jest realizowana pod patronatem Ministra Gospodarki. Zachęcam Państwa Czytelników Raportu o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw do śledzenia przebiegu Kampanii, w ramach której będziemy realizować wiele aktywności również w roku Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości\n8 Część I Statystyczny obraz sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach\n10 Witold M. Orłowski Rozdział 1 Perspektywy polskiej i europejskiej gospodarki w nadchodzących latach wnioski dla polskich MSP Określenie zielona wyspa, jako synonim niewątpliwego sukcesu Polski w okresie minionych 4 5 lat globalnego kryzysu finansowego, budzi często w naszym kraju mieszane uczucia. Jednak liczby nie kłamią. Od wybuchu światowego kryzysu, czyli w ciągu minionych 4 lat PKB Polski wzrósł o 16%, podczas gdy w pozostałych krajach Unii przeciętnie znajduje się on wciąż poniżej poziomu przedkryzysowego (w radzącej sobie najlepiej Słowacji jest o 8% wyższy niż w 2007, a w najsłabszej Łotwie o 16% niższy); por. wykres 1. Polska była również liderem wzrostu wśród wszystkich krajów OECD (a więc mówiąc najogólniej Zachodu). W ciągu tych 4 lat szybciej niż kiedykolwiek w historii zmniejszyliśmy lukę rozwojową, dzielącą nas od Zachodniej Europy, przeskoczyliśmy tradycyjnie od nas zamożniejsze Węgry, na nowo minęliśmy kraje bałtyckie. A przy tym zachowaliśmy wysoką wiarygodność finansową, uniknęliśmy recesji, gwałtownego załamania waluty czy poważnego kryzysu zadłużeniowego, a więc zjawisk, które boleśnie dotknęły wiele państw europejskich, w tym również większość naszych sąsiadów z Europy Środkowo-Wschodniej 1. Nie ma wątpliwości, że jednym z filarów tego sukcesu było sprawne działanie polskich firm. Duże polskie firmy potrafiły dopasować swoją działalność do kryzysowego otoczenia, sprawnie manewrować, elastycznie reagować na zagrożenia, umiały zdobyć się na skuteczną strategię dostosowania do trudnych warunków panujących w globalnej gospodarce. Zdolności dostosowawczych nie zabrakło oczywiście i w sektorze firm małych, ale tu znacznie częściej można się było jednak spotkać też z postawą wyczekiwania i nadziei, że kryzys się wkrótce zakończy. Odnotowane zachowania, choć nie zawsze optymalne z punktu widzenia długookresowego rozwoju, w sumie świadczą o sukcesie polskiej transformacji okazało się, że nasze firmy potrafią sobie radzić co najmniej równie dobrze, jak ich bardziej doświadczeni, dysponujący większymi środkami rywale z zagranicy. Może po części dlatego, że w przeszłości przeszły tak twardą szkołę przetrwania, że obecny kryzys nie wydaje im się czymś aż tak strasznym. Wykres 1.1. Poziom PKB w Polsce na tle UE i regionu Europy Środkowej i Wschodniej Polska Indeks, poziom roku 2007 równy Europa Środkowa i Wschodnia* Unia Europejska* * z wyłączeniem Polski. Źródło: MFW. Globalny kryzys jednak wcale się nie zakończył, a wiele wskazuje na to, że może on trwać jeszcze kilka lat. Co to oznacza dla polskiej gospodarki, a w szczególności dla polskich firm sektora MSP? 1 PricewaterhouseCoopers (2010), Hard Landing 2. Central and Eastern Europe Facing the Debt Crisis, PwC, Warszawa; PricewaterhouseCoopers (2012), Approaching Storm. Central and Eastern Europe and the eurozone crisis, PwC, Warszawa. 9\n11 1.1. Perspektywy globalnej gospodarki Gospodarka światowa tkwi obecnie i będzie tkwić jeszcze przez długi okres, prawdopodobnie obejmujący co najmniej całą obecną dekadę w głębokim kryzysie finansowym i gospodarczym. Wybuchł on w roku 2008, a właściwie jeszcze wcześniej, bo już w roku 2007, a ze względu na niezwykłą skalę i wyjątkowy charakter należy nazywać go globalnym kryzysem (poprzez taką nazwę nawiązuję do Wielkiego Kryzysu, który wstrząsnął podstawami światowej gospodarki 80 lat temu). Mówiąc w największym uproszczeniu, kryzys ten wybuchł (podobnie jak wiele kryzysów w historii) wskutek fundamentalnego rozbiegnięcia się krzywej rozwoju realnej gospodarki i krzywej rozwoju rynku finansowego 2. Rozbiegnięcie się takie w porównaniu z tym, które miało miejsce w czasie Wielkiego Kryzysu przedstawia wykres 1.2. Wykres 1.2. Krzywe rynków finansowych i realnej gospodarki USA w czasie kryzysów Indeks, rok początkowy = Rynki finansowe (indeks giełdy nowojorskiej) Realna gospodarka (nominalny PKB w USA) Źródło: Eurostat, Bloomberg. Wielki Kryzys 1929 Globalny Kryzys 2007? Dynamiczny rozwój rynku finansowego w ciągu minionych 20 lat doprowadził do gwałtownego wzrostu zadłużenia krajów najwyżej rozwiniętych, zwłaszcza USA, Europy Zachodniej i Japonii (tzw. procesu lewarowania). Nie chodzi tu jedynie o zadłużenie rządów, ale wszystkich sektorów gospodarki rządów, gospodarstw domowych, firm i instytucji finansowych. Tak mierzone łączne zadłużenie świata stanowiło w roku 2007 około 3,8-krotność produktu globalnego (sumy PKB wszystkich krajów świata, określającej wielkość realnej gospodarki), a po pewnym spadku w roku 2008 ponownie powróciło do poziomu przedkryzysowego (por. wykres 1.3). Według szacunków McKinsey Global Institute relacja łącznego zadłużenia do PKB wynosiła w roku 2010 w Wielkiej Brytanii i Japonii około 5, we Francji, Włoszech i Hiszpanii 3,1 3,6, w USA i Niemczech 2,8. To, że obecnie właśnie zadłużenie rządów europejskich stało się głównym przedmiotem zainteresowania i niepokoju rynków, nie wynika wcale z faktu, że ten element zadłużenia jest ważniejszy niż inne. Jest po prostu konsekwencją tego, że państwa zachodnie usiłowały w latach przejąć na siebie (czyli na podatników) część kosztów kryzysu, czyli część szczególnie ryzykownego zadłużenia prywatnego (np. toksyczne aktywa bankowe) po to, by nie dopuścić do masowych bankructw. Efektem stał się znaczny wzrost zadłużenia państw rozwiniętych (do 90% PKB w strefie euro, 100% PKB w USA, 240% w Japonii), przy braku sukcesu w zakresie uzdrowienia finansów sektora prywatnego i prób ożywienia wzrostu gospodarczego. Innymi słowy, choć poziom zadłużenia państw Zachodu nie uległ w latach znaczącej zmianie w relacji do PKB, zmieniła się jego struktura, ze znacznym wzrostem udziału długów państwowych w łącznym zadłużeniu 3. Skoro głównym problemem świata rozwiniętego jest nadmierna skala zadłużenia, kryzys nie zakończy się dopóki nie nastąpi w dużej skali delewarowanie, czyli zmniejszenie relacji długu sektora publicznego i prywatnego do PKB. Proces ten może następować na trzy sposoby: 2 M. Orłowski, Świat do przeróbki. Spekulanci, bankruci, giganci i ich rywale, Agora, Warszawa Tamże. 10\n12 y Drogą masowych bankructw (rządów, banków, firm, konsumentów). Jest to szybki i efektywny sposób zmniejszania zadłużenia, wiążący się jednak z ogromnymi kosztami gospodarczymi (bardzo silnym spadkiem PKB), obciążającymi zarówno wierzycieli, jak dłużników. Dlatego jak do tej pory rządy robiły wszystko, by do tego nie dopuścić. y Drogą drastycznych oszczędności, które pozwalają wygospodarować środki na spłatę zadłużenia. Koszty kryzysu obciążają wówczas głównie dłużników, jednak efektem jest też powolny wzrost gospodarczy (spłacający długi dłużnicy nie są w stanie kupować towarów, które do tej pory sprzedawali im na kredyt wierzyciele). y Drogą inflacji, której wybuch pożera znaczną część realnej wartości długów. Koszty kryzysu obciążają wówczas głównie wierzycieli (odzyskują tylko ułamek realnej wartości swoich pożyczek), ale efektem staje się stagflacja, czyli towarzyszący inflacji powolny wzrost gospodarczy. Wykres 1.3. Rynek finansowy i globalny PKB, bln USD Globalny rynek finansowy Globalny PKB Źródło: McKinsey, BIS, Bank Światowy. Dalszy przebieg kryzysu, jego gwałtowność i rozkład kosztów między różne kraje zależy od tego, jaka kombinacja trzech dróg redukcji długu zostanie ostatecznie zastosowana. Prawdopodobnie wybór nie będzie świadomy, ale będzie wynikiem gospodarczej próby sił między wierzycielami i dłużnikami 4. Najważniejszy globalny wierzyciel (USA), dzięki emitowaniu głównej waluty rezerwowej świata posiada narzędzia, które zapewne pozwolą mu w dużej mierze narzucić innym najkorzystniejsze dla niego rozwiązanie inflacyjne. Straciłyby na tym finansowo głównie kraje Dalekiego Wschodu, zwłaszcza Chiny i Japonia, zyskałyby kraje produkujące surowce naturalne. Nie ulega jednak wątpliwości, że proces delewarowania (a zatem i kryzys) będzie jeszcze trwać wiele lat, a jego ostateczne konsekwencje gospodarcze gwałtowność i rozkład kosztów między różne kraje dopiero się wykrystalizują. Warto jednak zauważyć, że choć jednym z głównych źródeł obecnego kryzysu było systematyczne zadłużanie się USA wobec reszty świata, jak do tej pory brak widocznych działań na rzecz naprawy tej sytuacji. Taka polityka USA jest możliwa tylko dzięki wyjątkowej pozycji tego kraju i jego waluty w światowej gospodarce i finansach. Nie ma wątpliwości, że póki co USA są w stanie sfinansować wszystkie swoje zobowiązania wobec reszty świata dzięki drukowi pieniądza. Pozostaje jednak otwarte pytanie, w którym momencie wypływ pustego pieniądza spowoduje wybuch światowej inflacji. A także to, jaką cenę gospodarczą i polityczną zapłacą długofalowo USA za zastępowanie prawdziwych oszczędności rozwiązaniem krótkookresowo wygodnym, ale wiodącym do destabilizacji gospodarczej 5. Z punktu widzenia polskich firm interesujące jest jednak szczególnie spojrzenie na zmieniającą się rolę Europy w świecie. Paradoksalnie kłopoty Europy nie mają wiele wspólnego z samym zrównoważeniem finansów zarówno strefa euro, jak Unia 4 W. Orłowski, Kryzys finansowy a pozycja Zachodu, [w:] Kryzys 2008 a pozycja międzynarodowa Zachodu, [red.] Kuźniar R., Scholar, Warszawa 2011a. 5 D. Landes, Bogactwo i nędza narodów, Muza, Warszawa 2005; W. Orłowski, Kryzys finansowy a pozycja Zachodu, [w:] Kryzys 2008 a pozycja międzynarodowa Zachodu, [red.] Kuźniar R., Scholar, Warszawa 2011a. 11\n13 jako całość mają zerowe salda obrotów bieżących, czyli zasoby kapitału wystarczają na własne potrzeby (w USA są zbyt szczupłe, na Dalekim Wschodzie nadmierne) 6. Jeśli dodać do tego fakt, że strefa euro podobnie jak USA emituje własną walutę rezerwową, w gruncie rzeczy Unia powinna pozostawać w czasach kryzysu w stosunkowo komfortowej sytuacji. Finansową sytuację Unii pogarszają jednak drastycznie następujące zjawiska: y Silne zadłużenie sektora publicznego i prywatnego w większości krajów strefy euro i Unii (od dwu- do siedmiokrotności PKB poszczególnych krajów), co w warunkach braku sprawnych mechanizmów przeciwdziałania kryzysom (choćby zdolności do wielkich transferów między różnymi sektorami gospodarki i członkami Unii, jak w przypadku USA) oznacza sporą podatność na panikę rynkową. y Brak zdolności do rozwiązywania kryzysów finansowych. Choć Unia jako całość ma zerowe saldo obrotów bieżących, a więc nie zadłuża się wobec reszty świata, to jednak ma potężne niezbilansowania wewnętrzne. Strefa euro jest podzielona Niemcy i mała grupa krajów wokół Niemiec to wierzyciele, większość pozostałych to dłużnicy 7. Ponieważ mamy do czynienia z silnie zróżnicowanymi interesami, strefa euro nie jest w stanie w równie prosty sposób jak USA czy Chiny określić swojego wspólnego interesu odnośnie do sposobów redukcji zadłużenia (dłużnicy woleliby emisję pustego pieniądza i inflację, wierzyciele program oszczędnościowy). Brak sprawnych mechanizmów podejmowania kompromisowych decyzji grozi realizacją trzeciej drogi niekontrolowanych, masowych bankructw. W efekcie niezdolności do podejmowania decyzji (mającej zarówno swoje korzenie instytucjonalne, jak wynikające ze zróżnicowania sytuacji poszczególnych krajów), zamiast radzić sobie nieźle z wywołanymi przez kryzys problemami finansowymi Europa paradoksalnie stała się chorym człowiekiem świata i jest widziana jako jedno z głównych źródeł zagrożeń. Wpływa to negatywnie na pozycję Unii w globalnej gospodarce, utrudniając aktywną obronę interesów Europy w procesie kształtowania się ścieżek delewarowania i ustalania zasad przyszłego ładu finansowego 8. Drugim wielkim problemem Europy jest powolny wzrost gospodarczy i niezdolność do skutecznego radzenia sobie z procesami globalizacyjnymi. W odróżnieniu od rozwijających się gospodarek Dalekiego Wschodu, największe kraje Unii nie były w stanie osiągnąć satysfakcjonującego wzrostu produkcji w warunkach trwającego od co najmniej dwóch dekad przesuwania się nad Pacyfik światowego centrum gospodarczego (realnej gospodarki). W odróżnieniu od USA nie były natomiast zdolne do odpowiedniego skompensowania tej (nieuniknionej) utraty dynamiki gospodarczej przez intensywną ekspansję firm, przedsiębiorczość, innowacyjność i atrakcyjność w zakresie przyciągania wysoko wykwalifikowanego kapitału ludzkiego 9. W warunkach powolnego wzrostu utrzymanie konkurencyjności stało się możliwe tylko tam, gdzie przeprowadzono gruntowne reformy rynku pracy i zabezpieczenia społecznego (Skandynawia, Niemcy, Holandia). Ponieważ jednak inne kraje nie przeprowadziły takich reform, efektem stała się nie poprawa wyników gospodarczych Europy, ale rosnące niezrównoważenie wewnątrz strefy euro, finansowane przepływami monetarnymi dostarczanymi za pośrednictwem EBC z krajów bardziej zaawansowanych w reformach do krajów nieprowadzących reform 10. Wreszcie problemem trzecim jest brak zdolności do minimum niezbędnej współpracy i koordynacji polityki gospodarczej, zarówno wewnątrz Unii, jak w stosunkach ze światem zewnętrznym. Biorąc pod uwagę trendy zmniejszającej się relatywnej skali głównych gospodarek europejskich, już sam brak współpracy powoduje, że międzynarodowa pozycja Unii i jej zdolność do zapewnienia realizacji globalnych interesów drastycznie spadają. Jednocześnie następuje na świecie systematyczny wzrost znaczenia dalekowschodnich gigantów Chin i Indii. Jeśli zadać pytanie o źródła chińskiego cudu gospodarczego, to okaże się, że u jego podstaw leżą dwa podstawowe atuty: pracowitość i oszczędność 11. Chiny to gigantyczny, liczący 1,3 miliarda ludzi rezerwuar niezwykle wydajnej siły roboczej, a przy tym ciągle relatywnie taniej (pensje robotników w chińskim interiorze to często 3 4% pensji w krajach rozwiniętych, przy braku kosztownych świadczeń socjalnych i nieuregulowanych prawach pracowniczych). Uruchomienie dzięki wolnorynkowym reformom Deng Xiaopinga normalnych mechanizmów rozwoju doprowadziło do błyskawicznego rozwoju chińskiej gospodarki: PKB wzrastał w ciągu ostatnich 30 lat w średnim tempie ponad 10% rocznie, zwiększając się w sumie ponad 20 razy. Nieco podobną rolę odegrały w Indiach reformy liberalizujące gospodarkę w latach 90. i ograniczające zakres biurokracji krępującej wszelką aktywność sektora prywatnego. Obserwując wysoką dynamikę rozwoju obu dalekowschodnich gigantów w ciągu minionych 20 lat, łatwo uznać, że jest to proces, który będzie trwać i w przyszłości, czyniąc do roku 2050 z Chin i Indii dwie największe gospodarki świata 12. W sumie nie ma 6 OECD, The Sources of Economic Growth in OECD Countries, OECD, Paris T. Mayer, Euroland s hidden balance-of-payments crisis, Deutsche Bank Research, Frankfurt J. Pisani-Ferry, The Euro crisis and the new impossible trinity, Bruegel, Bruksela OECD, The Sources of Economic Growth in OECD Countries, OECD, Paris T. Mayer, Euroland s hidden balance-of-payments crisis, Deutsche Bank Research, Frankfurt D. Landes, Bogactwo i nędza narodów, Muza, Warszawa J. Hawksworth, A. Tiwari, The World in The accelerating shift of global economic power: challenges and opportunities, PwC, London\n14 w tym nic dziwnego oba wielkie kraje powracają do roli gospodarczych superpotęg, którą odgrywały w globalnej gospodarce aż do XVIII wieku Polska gospodarka wobec wielkich globalnych trendów Nie ulega wątpliwości, że wiek XXI będzie okresem wielkich zmian w globalnej gospodarce 13. Co to oznacza dla Polski? Od chwili rozpoczęcia w Polsce transformacji gospodarczej, w tym przystąpienia naszego kraju do Unii Europejskiej, w gruncie rzeczy strategia rozwoju polskiej gospodarki i polskich firm bazowała na wykorzystaniu przewagi konkurencyjnej, jaką posiadaliśmy na rynku europejskim dzięki niższym kosztom pracy. Wraz ze zniknięciem barier dla swobodnego przepływu towarów i większości usług, a także kapitału (w mniejszym stopniu pracy), mieliśmy więc do czynienia z procesem przesuwania produkcji z zachodniej do wschodniej części rozszerzonej Unii. Dzięki przeprowadzonym reformom, które stworzyły względnie korzystne warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej (choć oczywiście dalekie od ideału) 14, Polska stała się atrakcyjnym centrum lokalizacji europejskich inwestycji. Dzięki temu od początku transformacji uzyskaliśmy znaczny postęp w zakresie likwidacji luki gospodarczej w stosunku do Europy Zachodniej (wzrost przeciętnego PKB na głowę mieszkańca z 32% średniego poziomu zachodnioeuropejskiego w roku 1991 do 59% tego poziomu w roku 2011). Obecnie jednak kontynuacja takiej strategii rozwojowej wiąże się z narastaniem wielu poważnych pytań o charakterze długookresowym. Po pierwsze globalny kryzys wywołany nadmiernym zadłużeniem Zachodu oznacza, że przez najbliższe kilka lat trzeba liczyć się z powolnym tempem rozwoju głównych krajów rozwiniętych, a zwłaszcza Europy Zachodniej oraz z prawdopodobnym utrudnieniem dostępu do kapitału. Wzrost gospodarczy Polski w znacznej mierze opierał się dotąd na inwestycjach bezpośrednich napływających z zagranicy, poszukujących atrakcyjnej kosztowo lokalizacji dla produkcji na rynki zachodnioeuropejskie. Obecne perspektywy gospodarcze świata mogą zaowocować znacznie mniejszym napływem takiego kapitału. Po drugie ze względu na problemy zadłużenia, małą elastyczność gospodarek, a także niesprzyjającą demografię, Europa Zachodnia może należeć przez następne dekady do najwolniej rozwijających się regionów świata. W takiej sytuacji naturalne jest, że kraje poszukujące szans szybszej ekspansji muszą okazać większe zainteresowanie i aktywność w innych regionach, w szczególności starając się długookresowo rozwijać swoją obecność w Azji. Po trzecie wykazany jak na razie w kryzysie brak zdolności Unii Europejskiej do rozwiązywania narosłych problemów, wraz ze zmieniającym się dość szybko układem sił gospodarczych na kontynencie (rosnącą dominacją gospodarki niemieckiej i ogromnymi kłopotami krajów śródziemnomorskich), mogą doprowadzić do poważnych zmian w funkcjonowaniu Unii 15. Ich kierunek nie jest dziś łatwy do przewidzenia, istnieje jednak ryzyko, że może on oznaczać silniejsze procesy dezintegracyjne, uderzające w jakimś stopniu w dotychczasowy model rozwoju Polski. Po czwarte opisany powyżej w znacznym uproszczeniu model rozwoju, bazujący głównie na przewadze komparatywnej tworzonej przez tańszą niż na zachodzie Europy pracę, ma tendencje do stopniowego wyczerpywania się. Przynoszące wysoki wzrost wydajności pracy inwestycje prowadzą bowiem do systematycznego wzrostu płac w całej gospodarce, co stopniowo będzie zmniejszać przewagę konkurencyjną Polski jako miejsca lokowania inwestycji, nie pozwalając na osiągnięcie w ten sposób rzeczywistej i pełnej konwergencji rozwojowej z Europą Zachodnią. Oznacza to konieczność stopniowych zmian w strategii rozwojowej kraju, przekładających się na zmiany w strategii działania firm. W szczególności, polska gospodarka i polskie firmy muszą zdobyć się na wysiłek prowadzący w stronę bardziej intensywnego rozwoju opartego już nie na tańszej pracy, ale na pełnym wykorzystaniu posiadanego i systematycznie rozwijanego kapitału ludzkiego, wzroście przedsiębiorczości i innowacyjności Dlaczego polska gospodarka radzi sobie dobrze z kryzysem? Obecny kryzys, a zwłaszcza relatywnie dobre wyniki gospodarcze Polski, stanowią dobry punkt wyjścia do rozważań na temat posiadanych przez polskie firmy atutów i sposobów ich przyszłego dobrego wykorzystania. Przede wszystkim należy stwierdzić, że dobrych wyników gospodarczych naszego kraju nie da się wytłumaczyć tylko jednym czynnikiem. W rzeczywistości czynników, które uratowały nas jak dotąd przed załamaniem wzrostu było wiele, czasem zasłużonych, a czasem całkiem niezależnych od naszych działań. 13 W. Orłowski, Świat do przeróbki. Spekulanci, bankruci, giganci i ich rywale, Agora, Warszawa PricewaterhouseCoopers, Hard Landing 2. Central and Eastern Europe Facing the Debt Crisis, PwC, Warszawa T. Mayer, Euroland s hidden balance-of-payments crisis, Deutsche Bank Research, Frankfurt\n15 Pierwsza grupa czynników związana jest z elastycznością polskiej gospodarki. Oczywiście z niektórych możemy być naprawdę dumni polscy przedsiębiorcy, doświadczeni przez 20 lat trudnej transformacji, byli niewątpliwie lepiej przygotowani, by radzić sobie z kłopotami od firm z krajów, gdzie od pół wieku nie było podobnych testów 16. Również polscy pracownicy okazali się bardziej elastyczni od pracowników z wielu krajów, akceptując niższe płace po to, by utrzymać miejsca pracy. Dodatkowym czynnikiem, który wsparł konkurencyjność krajowych producentów okazał się osłabiony kurs złotego. W warunkach kryzysu Polsce pomaga też stosunkowo niewielkie otwarcie gospodarki na eksport i jego dywersyfikacja, a także spory rynek wewnętrzny. Druga grupa czynników wiązała się ze stabilnością finansową Polski. Przez długie lata polskie banki były bardzo ostrożne przy udzielaniu kredytów i inwestowaniu posiadanych środków. Częściowo była to również zasługa wyjątkowo ostrożnej polityki prowadzonej przez polski nadzór finansowy. W większym jednak stopniu decydował brak odpowiedniego doświadczenia, konserwatyzm, a po części zapewne i zalecenia z central zagranicznych grup finansowych, do których należały polskie banki (rezerwujących dla siebie wysokodochodowe spekulacje na rynkach finansowych). W efekcie szaleństwo łatwego kredytu we frankach szwajcarskich zaczęło się w Polsce dopiero w latach I oczywiście zatrzymało się wkrótce potem, kiedy tylko banki zaczęły jak ognia unikać ryzyka. W efekcie tego zadłużenie polskich gospodarstw domowych, podobnie zresztą jak zadłużenie firm, zatrzymało się na względnie niskim poziomie. A to oznaczało zarówno stosunkowo niewielką skalę garbu długów, które w czasie kryzysu zaczęły przygniatać większość gospodarek świata zachodniego. W odróżnieniu od wielu innych krajów Polska nie musiała więc ratować banków pieniędzmi podatników, a strumień kredytu dla gospodarki, choć zmniejszony, do końca nie wysechł. Jeśli dodać do tego umiarkowany poziom długu publicznego, z którym wchodziliśmy w kryzys (co również pozwoliło uniknąć znaczących cięć wydatków publicznych, zwłaszcza inwestycyjnych), odporność finansowa Polski nie powinna aż tak dziwić. No i wreszcie trzecia grupa czynników wiązała się z naszym członkostwem w Unii. Z jednej strony były to miliardy euro transferów z unijnego budżetu, które akurat w czasie kryzysu pozwalały naszemu krajowi radykalnie zwiększać skalę inwestycji publicznych. Z drugiej zaś fundamentalna przewaga w zakresie atrakcyjności inwestycyjnej, wiążąca się głównie z przesuwaniem produkcji przemysłowej z zachodniej do wschodniej części Unii. Przed kryzysem odbywało się to głównie drogą budowy nowych fabryk. W czasie kryzysu wielu nowych fabryk się nie buduje, ale za to w poszukiwaniu oszczędności przenosi się linie produkcyjne i lokuje większą część zamówień tam, gdzie produkcja jest tańsza. Obecnie jednak zbliża się nieuchronnie druga fala kryzysu 17. Po pierwszej, wynikającej z ryzyka bankructw instytucji finansowych, teraz mamy do czynienia z ryzykiem bankructw rządów. Czy fala będzie większa, czy mniejsza od poprzedniej, nie wiadomo. Na plus działa to, że nie jest ona takim zaskoczeniem jak załamanie rynków sprzed 4 lat. Z drugiej strony rządom najważniejszych krajów świata będzie jednak znacznie trudniej przeciwdziałać jej skutkom, bo pole manewru zostało w międzyczasie ograniczone przez znaczny wzrost zadłużenia 18. Jeśli więc główne gospodarki świata zachodniego wpadną znów w recesję, a kolejni bankruci zgłoszą się po pomoc, może się okazać że nie ma skąd wziąć realnych pieniędzy na ratowanie sytuacji. Realnych, bo wirtualne mogą zawsze wydrukować banki centralne, generując potencjał na kolejną falę kryzysu 19. Obecna fala kryzysu nie będzie zapewne ostatnią, a globalny kryzys finansowy może trwać jeszcze całą dekadę. Może gruntownie zmienić funkcjonowanie globalnej gospodarki, może zmienić nasze wyobrażenia o roli państwa, może wreszcie przynieść wielkie konsekwencje nie tylko gospodarcze, ale i społeczno-polityczne. Jak Polska może sobie więc poradzić w przyszłości? 1.4. Atuty i słabości polskiej gospodarki Nasze szanse na kontynuację dobrych wyników gospodarczych w czasie globalnego kryzysu zależą od tego, jak mocne mamy atuty i jak będziemy z nich korzystać. Nadal są to te same trzy atuty, które ratowały Polskę przez minione 4 lata. Jednak dziś część z nich uległa osłabieniu. Bez wątpienia Polska ma nadal elastyczną gospodarkę. Dzięki aktywności przedsiębiorstw, zróżnicowanej strukturze eksportu i wspomagającemu w trudnych chwilach konkurencyjność krajowej produkcji płynnemu kursowi walutowemu możemy liczyć na to, że kryzysowe wahania popytu u naszych największych partnerów handlowych można będzie w jakimś stopniu rekompensować odpowiednimi zmianami popytu w kraju. Ale elastyczności polskiej gospodarki nie powinniśmy mitologizować, a na pewno nie należy uważać, że jest ona dana raz na zawsze. Im bardziej kryzys będzie się przeciągać, tym bardziej niezbędne staną się inwestycje obniżające koszty produkcji i podnoszące jej jakość. Pod tym względem sytuacja nie wygląda najlepiej, bo w ostatnich latach polskie firmy względnie mało inwestują w stosunku do potrzeb, a globalny kryzys zjawisko to pogłębił 20. Inną 16 PricewaterhouseCoopers, Approaching Storm. Central and Eastern Europe and the eurozone crisis, PwC, Warszawa Tamże. 18 J. Pisani-Ferry, The Euro crisis and the new impossible trinity, Bruegel, Bruksela W. Orłowski, Świat do przeróbki. Spekulanci, bankruci, giganci i ich rywale, Agora, Warszawa W. Orłowski, R. Pasternak, K. Flaht, D. Szubert, Procesy inwestycyjne i strategie przedsiębiorstw w czasach kryzysu, PARP, Warszawa\n16 grupą działań zwiększających elastyczność mogłaby być większa innowacyjność polskich firm, która jednak nadal pozostaje na dość niskim poziomie według standardów Unii Europejskiej 21. Również atuty finansowe Polski są słabsze niż kilka lat temu. Osłabienie przyszło ze strony finansów publicznych dług państwa polskiego wzrósł z 45% PKB w roku 2007 do 55% obecnie. Jesteśmy więc dziś znacznie bardziej wystawieni na ryzyko związane z utrudnionym dostępem do zagranicznego finansowania, które może w każdej chwili zmaterializować się w przypadku jakiejkolwiek kolejnej groźby bankructwa europejskiego rządu 22. Co więcej, taki poziom zadłużenia oznacza, że rząd nie będzie mógł już sobie pozwolić na utrzymywanie wysokich wydatków i deficytów budżetowych, które wspierały do tej pory krajowy popyt, zwłaszcza w zakresie inwestycji infrastrukturalnych. Jeśli chodzi o sektor bankowy, to jest on nadal dochodowy, a udzielone kredyty mało ryzykowne. Ale większość polskiego sektora bankowego należy do międzynarodowych grup finansowych, które mogą wpaść w kłopoty i część tych kłopotów przerzucić na nasze banki. Stale też może mu zagrażać problem nadmiernego osłabienia złotego, które drastycznie pogorszyłoby spłacalność kredytów zaciągniętych we frankach. Słowem, choć banki wyglądają na lepiej przygotowane do radzenia sobie z kłopotami niż 4 lata temu, skala tych kłopotów może okazać się bardzo duża 23. Trzecia grupa atutów, czyli członkostwo w Unii, póki co wygląda nieźle i na pewno będzie w najbliższych latach wspierać rozwój polskiej gospodarki. Ale na dłuższą metę również tu zaczynają gromadzić się chmury. Obecne kłopoty strefy euro zagrażają nie tylko hojności przyszłych unijnych budżetów, ale kto wie może nawet w ogóle przyszłości Unii. A to mogłoby uderzyć i w finanse Polski, i w atrakcyjność inwestycyjną kraju. Co można zrobić, aby maksymalnie zwiększyć szanse na to, by Polska nadal dobrze radziła sobie gospodarczo w warunkach kontynuacji globalnego kryzysu? Można mówić o wielu zaleceniach, dotyczących zarówno polityki rządu i NBP, jak strategii działania polskich przedsiębiorstw, również w sektorze MSP. Jeśli chodzi o politykę gospodarczą kraju, należy zadbać o to, by nasze 3 grupy atutów pozostawały jak najsilniejsze. Elastyczność gospodarki z pewnością można zwiększyć, dokonując jej deregulacji, odbiurokratyzowania i uproszczenia prawa. Jeśli chodzi o finanse, to niewątpliwie należy wzmocnić je zwłaszcza tam, gdzie najbardziej się osłabiły, czyli w sferze finansów publicznych. Radykalne ograniczenie deficytu i odwrócenie procesu wzrostu relacji długu publicznego do PKB ograniczy oczywiście swobodę manewru rządu w zakresie wspierania popytu krajowego (dotknie to zapewne również inwestycje publiczne, które tak bardzo pomagały nam utrzymać wzrost w przeszłości). Ale nie ma na to rady, bowiem w czasie obecnej fazy globalnego kryzysu kraj nie może bez ryzyka pozwolić sobie na szybki wzrost długu publicznego. Potrzebna jest za to nadal bardzo uważna i przemyślana polityka rządu i NBP względem sektora bankowego po to, by pomóc mu przetrwać bez kłopotów zawirowania i utrzymać strumień kredytu dla gospodarki, jak również umiejętna polityka kursowa w pełni wykorzystująca elastyczność kursu, jednak nienarażająca sektora finansowego i realnej gospodarki na nadmierne szoki związane z gwałtownymi wahaniami kursowymi. Jeśli chodzi o nasz trzeci wielki atut członkostwo w Unii Europejskiej to należy zauważyć, że Polska jest obecnie w sensie finansowym największym beneficjentem funkcjonowania Unii 24. Jest to wystarczający powód, by nasz kraj angażował się w miarę swoich możliwości we wszystkie działania służące uzdrowieniu sytuacji w strefie euro i w całej Unii Strategie działania polskich firm Wygląda na to, że właśnie obecnie zbliża się do Polski kolejna choć zapewne nie ostatnia fala kryzysu. Wprawdzie do niedawna wyniki gospodarcze Polski wyglądały jeszcze znośnie, ze wzrostem PKB w pierwszej połowie 2012 na poziomie około 2 3% i solidnie wyglądającymi finansami (deficytem budżetowym pod kontrolą, wzmacniającym się złotym), ale już wkrótce sytuacja ta może ulec zmianie, a druga połowa roku 2012 i rok 2013 mogą ponownie doprowadzić do kumulacji niebezpiecznych zjawisk 25. Polskie firmy będą więc być może musiały zmierzyć się zarówno ze słabszym popytem konsumpcyjnym, jak ze spadającymi inwestycjami i popytem zagranicznym, a także z możliwymi wahaniami na rynku finansowym 26. W takiej sytuacji ostrożność w zakresie zadłużania się i inwestowania nie powinna specjalnie dziwić. Choć z drugiej strony, rosnący stopień wykorzystania zdolności produkcyjnych przemysłu każe sądzić, że takiej strategii postępowania nie da się utrzymać w nieskończoność. Jeśli jednak kryzys rzeczywiście ma jeszcze trwać latami, polskie firmy muszą zdobyć się na większą odwagę niż ta, którą wykazują dotąd. Niezbędne są zarówno większe inwestycje, jak zmiany w strategii działania wzmacniające długookresową kon- 21 PARP, Innowacyjność 2010, red: P. Zadura-Lichota, PARP, Warszawa T. Mayer, Euroland s hidden balance-of-payments crisis, Deutsche Bank Research, Frankfurt PricewaterhouseCoopers, Approaching Storm. Central and Eastern Europe and the eurozone crisis, PwC, Warszawa Tamże. 25 Wg GUS w III kw r. dynamika PKB wynosiła 1,4% w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego wobec wzrostu odpowiednio o 3,6% i 2,3% w I i II kw br. 26 PricewaterhouseCoopers, Approaching Storm. Central and Eastern Europe and the eurozone crisis, PwC, Warszawa\n17 kurencyjność w stosunku do rywali z zagranicy nie tylko z Europy, ale z całego świata. Okres osłabienia złotego, dzięki któremu czasowo znacząco obniżyły się nasze koszty pracy, nie będzie trwał wiecznie. A to oznacza, że polskie firmy muszą nauczyć się lepiej wykorzystywać i skuteczniej rozwijać posiadany kapitał ludzki, zdobyć się na większą innowacyjność i przebojowość. Nie tylko na rynku polskim bo jest on dla wielu naszych firm już za mały dla prawdziwego rozwoju, a dla wielu firm sektora MSP wyłączna koncentracja na rynku krajowym może oznaczać rezygnację z ogromnych szans rozwojowych. Innymi słowy, we wszystkich polskich firmach w tym również w firmach sektora MSP niezbędna jest zarówno sprawna i efektywna taktyka zarządzania w okresie spowolnienia gospodarczego i finansowych turbulencji, jak też strategiczne planowanie, pozwalające na przeprowadzenie niezbędnych procesów zmian związanych z przejściem od etapu rozwoju bazującego głównie na tańszej pracy i chłonnym rynku europejskim, do etapu związanego z bardziej efektywnym wykorzystaniem zasobów i większym oparciem rozwoju na innowacjach i kapitale ludzkim. Jeśli chodzi o skuteczne zarządzanie firmą w trudnych warunkach (taktykę), można przyjąć, że polskie firmy są w tej dziedzinie nieźle przygotowane do wyzwań. Elastyczność reakcji i umiejętność radzenia sobie w trudnych warunkach rynkowych jest ich atutem od lat 27. Polskie firmy wykazują się również niskim zadłużeniem, wysoką zdolnością do sprawnego zarządzania kryzysowego i są w stanie przeprowadzać skuteczne programy oszczędnościowe. W przypadku sektora MSP potwierdzeniem tej tezy są wyniki odnotowane przez firmy w ciągu niełatwych dla nich lat Mimo zmiennych warunków rynkowych i okresowego wzrostu liczby firm likwidowanych, procesy wzrostu netto liczby firm MSP kontynuowane były przez cały ten okres, nawet w bardzo trudnym roku 2009 (wykres 1.4). W oczywisty sposób w czasach zawirowań, spowolnionego rozwoju i możliwych kłopotów z dostępem do zewnętrznego finansowania warunkiem sprawnego zarządzania staje się ostrożność, umiejętność kontroli kosztów, elastycznego poszukiwania nowych kanałów sprzedaży, jak również zdolność do bardzo ostrożnego planowania finansowego, pozwalającego na zachowanie płynności nawet w czasem trudnych do przewidzenia warunkach rynkowych. Trudniejszym zadaniem wydaje się jednak dla polskich firm, zwłaszcza sektora MSP, zaplanowanie i wdrożenie strategicznych planów rozwoju, wiodących w stronę stopniowego, ale znacznego wzrostu innowacyjności, ponadgranicznej ekspansywności i oparcia rozwoju na intensywnych czynnikach wzrostu (wiedzy, przedsiębiorczości i kapitale ludzkim). Tu droga do przebycia jest bardzo znaczna przykładowo Polska zajmuje jedno z ostatnich miejsc w Unii pod względem obserwowanego poziomu innowacyjności firm małych i średnich (odsetek firm innowacyjnych w latach na poziomie 18%, w porównaniu z 75% w Niemczech, por. PARP, 2010), a w eksport zaangażowane jest tylko ok. 30% firm małych i średnich. Wykres 1.4. Zmiany liczebności firm MSP w latach (%) 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Firmy nowo powstające Firmy likwidowane Zmiana netto Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS prezentowanych w Raporcie o stanie sektora PARP. 27 PARP, Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, red: A. Brussa, A.Tarnawa, PARP, Warszawa\n18 Jak jednak pokazują badania, polskie firmy sektora MSP mają również poważne problemy z wytyczeniem i realizacją strategicznych planów rozwoju, a w zarządzaniu uwarunkowania krótkookresowe zdecydowanie dominują nad uwarunkowaniami długofalowymi. Brak jasnej wizji funkcjonowania i rozwoju firmy w większości ankietowanych przedsiębiorstw sektora MSP stanowi poważne zagrożenie dla ich rozwoju, bo nie zachęca do podejmowania działań decydujących o długookresowej konkurencyjności 28. Te same badania pokazują, że badane firmy mają bardzo ograniczoną wiedzę o możliwych źródłach finansowania działalności (poza najprostszymi narzędziami finansowymi) i nie widzą w finansowaniu zewnętrznym szansy na szybki i trwały rozwój, a także w niewystarczającym stopniu rozumieją znaczenie jakości kapitału ludzkiego w rozwoju długookresowej konkurencyjności. Jak się więc wydaje, przed polskimi firmami sektora MSP rysuje się bardzo trudny okres, w którym trzeba będzie umieć pogodzić krótkookresowe zarządzanie kryzysowe z wdrażaniem strategii wiodącej do stopniowej zmiany fundamentów rozwoju firm. Koncentrując się na bieżącym funkcjonowaniu firmy, nie wolno więc tracić z pola widzenia planów strategicznych. Zmieniające się pod wpływem procesów globalnych i procesów zachodzących wewnątrz kraju warunki, w których polskie firmy prowadzą działalność, stopniowo wymuszą niezbędne dostosowanie. Im bardziej firmy będą jednak umiały przeanalizować te zmiany i z wyprzedzeniem wdrożyć odpowiednie strategiczne plany restrukturyzacji, tym proces ten będzie łatwiejszy, a efekty w postaci dalszego rozwoju bardziej trwałe. 28 W. Orłowski, R. Pasternak, K. Flaht, D. Szubert, Procesy inwestycyjne i strategie przedsiębiorstw w czasach kryzysu, PARP, Warszawa\n19 Jacek Łapiński, Melania Nieć, Grzegorz Rzeźnik, Robert Zakrzewski Rozdział 2 Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce 2.1. Udział MSP w wytwarzaniu PKB 29 y W świetle danych GUS działające w Polsce przedsiębiorstwa generują blisko trzy czwarte polskiego PKB (71,6% w 2010 r.). Wynik ten szczególnie po latach nieprzerwanego wzrostu oznacza zauważalny spadek (o 0,7 p.p. do 2009 r.). y MSP generują co drugą złotówkę PKB (47,6%), w tym najmniejsze firmy blisko co trzecią (29,6%). Udział średnich podmiotów jest trzy razy mniejszy (10,4%) niż mikrofirm, a małych prawie cztery razy (7,7%). y Wyraźnie niższy niż w UE jest rozmiar sektora małych przedsiębiorstw w Polsce mierzony jego udziałem w wartości dodanej brutto przedsiębiorstw. Zauważalnie większy wkład w tworzenie wartości dodanej brutto w Polsce niż w UE-27 cechuje mikrofirmy oraz w mniejszym stopniu średnie i duże podmioty. y Na przestrzeni lat można zaobserwować wyraźne tendencje wzrostowe firm w Polsce potwierdzone zwiększeniem udziału w PKB grup większych przedsiębiorstw (średnich i dużych), a spadkiem mniejszych (mikrofirm). Według danych Eurostatu udział sektora przedsiębiorstw w PKB w Polsce (48% w 2009 r.) jest na poziomie zbliżonym do przeciętnej w krajach Unii Europejskiej (46,8%), co jest wynikiem niezadowalającym z punktu widzenia stopnia rozwoju polskiej gospodarki oraz jej potrzeb i możliwości rozwojowych. Sektor przedsiębiorstw jest głównym motorem rozwoju gospodarki. Tymczasem wartość dodana generowana przez przeciętne przedsiębiorstwo lub pracownika sektora przedsiębiorstw pozostaje na jednym z najniższych poziomów w UE. Pomimo tego udział nadwyżki operacyjnej brutto 30 w wartości dodanej przedsiębiorstw jest w Polsce najwyższy spośród 23 analizowanych krajów europejskich. Wykres 2.1. Udział wartości dodanej brutto wygenerowanej w sektorze przedsiębiorstw w PKB w Polsce i wybranych krajach UE w 2009 r. 70% 60% 50% 48% 40% 30% 20% 10% 0% Norwegia Wielka Brytania Irlandia Holandia Austria Szwecja Cypr Niemcy Chorwacja Estonia Polska Węgry Finlandia Słowenia Portugalia Francja Luksemburg Łotwa Włochy Rumunia Hiszpania Słowacja Litwa Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostatu. 29 Jeśli nie zaznaczono inaczej, dane GUS obejmują przedsiębiorstwa należące sekcji B-J, L-N, P-S PKD 2007, dane Eurostat - B-J, L-N i S95 NACE Rev.2, a dane KE (SBA Fact Sheet 2012): B-J, L-N NACE Rev Jest to wartość dodana brutto, która pozostaje w dyspozycji przedsiębiorstwa po odjęciu kosztów związanych z zatrudnieniem i podatków związanych z produkcją, a powiększona o otrzymane dotacje. 18\n20 W świetle danych GUS 31 działające w Polsce przedsiębiorstwa generują blisko trzy czwarte polskiego produktu krajowego brutto (PKB). Wynik na poziomie 71,6% w 2010 r., szczególnie po latach powolnego, ale nieprzerwanego wzrostu to pierwszy dosyć wyraźny spadek (o 0,7 p.p. do 2009 r.). W strukturze udziału przedsiębiorstw w PKB MSP generują co drugą złotówkę (47,6%), w tym najmniejsze firmy blisko co trzecią (29,6%). Udział średnich podmiotów jest trzy razy mniejszy (10,4%) niż mikrofirm, a małych prawie cztery razy (7,7%). W 2010 r. w relacji do 2009 r. zwiększył się udział średnich i dużych firm w tworzeniu PKB, podczas gdy mikro i małych spadł. Wykres 2.2. Udział w tworzeniu PKB grup przedsiębiorstw według liczby pracujących w Polsce (wykres rok 2010, tabela lata ) 16,5% Wartość dodana brutto wytworzona przez inne podmioty 29,6% mikro 7,7% małe 10,4% średnie 11,9% Cła i podatki 71,6% Wartość dodana brutto wytworzona przez przedsiębiorstwa 24,0% duże Wartość dodana brutto wytworzona przez przedsiębiorstwa Wartość dodana PKB MSP brutto innych (mln PLN) ogółem duże razem mikro małe średnie podmiotów Cła i podatki * ,5% 48,6% 31,0% 7,6% 10,0% 21,9% 18,3% 11,1% ,3% 47,8% 31,5% 7,4% 8,9% 22,5% 17,8% 11,9% ,7% 47,8% 31,0% 7,4% 9,3% 22,9% 17,2% 12,2% ,8% 47,3% 30,4% 7,2% 9,8% 23,5% 16,7% 12,5% ,1% 47,2% 29,9% 7,4% 9,9% 23,9% 16,5% 12,5% ,3% 48,4% 30,4% 7,9% 10,1% 23,9% 16,5% 11,1% ,6% 47,6% 29,6% 7,7% 10,4% 24,0% 16,5% 11,9% * Pozycja ta obejmuje podatki i cła od importu (łącznie z podatkiem akcyzowym), VAT podatek od towarów i usług (od produktów krajowych i zagranicznych), podatek akcyzowy od produktów krajowych, podatki od niektórych rodzajów usług (np. od gier losowych i zakładów wzajemnych), wpłaty (składki) dokonywane przez budżet państwa do budżetu Unii Europejskiej z tytułu tzw. tradycyjnych środków własnych, tj. opłaty celne, rolne, cukrowe oraz wpłaty (składki) obliczane na podstawie podatku VAT, dotacje do produktów. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Dane Eurostatu wskazują na wyraźnie niższy niż w UE rozmiar sektora mikro- i małych przedsiębiorstw w Polsce mierzony udziałem tego sektora w wartości dodanej brutto wytworzonej w przedsiębiorstwach. Według tych danych w Polsce mikroprzedsiębiorstwa wytwarzają 16,3% wartości dodanej brutto przedsiębiorstw, podczas gdy w UE-27 udział ten wynosi 21,6% (5,3 p.p. różnicy). W przypadku małych firm różnica jest jeszcze większa (5,9 p.p.; odpowiednio 12,9% i 18,8%). Wyraźnie większy wkład w tworzenie wartości dodanej brutto w Polsce niż w UE-27 cechuje średnie i duże podmioty (wykres 2.3). Na przestrzeni lat można zaobserwować wyraźne tendencje wzrostowe firm w Polsce potwierdzone zwiększeniem udziału w PKB grup większych przedsiębiorstw (średnich i dużych), a spadkiem mniejszych (mikrofirm). Według danych GUS w okresie nastąpił wzrost znaczenia dużych i średnich firm w tworzeniu PKB w Polsce (z 21,9% w 2004 do 24,0% w 2009 r. dla 31 Dane te uwzględniają następujące grupy jednostek: przedsiębiorstwa państwowe, przedsiębiorstwa jednostek samorządu terytorialnego, państwowe jednostki organizacyjne (bez szkół wyższych i jednostek sił zbrojnych), spółdzielnie, spółki (akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością, jawne, komandytowe, cywilne), przedsiębiorstwa zagraniczne, zakłady osób fizycznych prowadzące działalność gospodarczą, z wyłączeniem indywidualnych gospodarstw rolnych. Ponadto w danych uwzględniono: uboczną działalność ludności, polegającą m.in. na pozyskiwaniu odpadków użytkowych, runa leśnego, działalności transportowej prowadzonej przez rolników indywidualnych oraz działalność właścicieli mieszkań, świadczących usługi mieszkaniowe na cele własnego spożycia. Do danych nie zaliczono następujących grup jednostek: jednostki budżetowe, zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocnicze zakładów budżetowych, środki specjalne i fundusze celowe, organizacje społeczne, partie polityczne, związki zawodowe, stowarzyszenia, fundacje, organizacje wyznaniowe, publiczne szkoły wyższe oraz indywidualne gospodarstwa rolne. 19


Styczeń, 2016 | WKB PIAST - Wrocławski Klub Biegacza "PIAST"\nStyczeń 29th, 2016 | Author: Aneta Kuczkowska\nWywiad z Leonem Dubij, wiek 75, staż biegowy 6,5 roku.\nOd czerwca 2009 od X Artemisu.\nZachęcił mnie Stasiu Pilarz i jego rodzina. Wziąłem udział w X Artemisu myśląc, że przebiegnę 3km i zejdę z trasy, ale przebiegłem całe 10km w towarzystwie Andrzeja Bory, którego bardzo miło wspominam. Na swoim pierwszym biegu w wyniku losowania wygrałem statuetkę co dodatkowo zmotywowało mnie do dalszych biegów.\nCzy masz trudności z bieganiem? Jak ludzie przyjmują to, że biegasz w takim wieku?\nNa osiedlu ludzie przyzwyczaili się a na imprezach sportowych ludzie podchodzą do mnie bardzo pozytywnie.\nJakie są twoje największe osiągnięcia w bieganiu?\nMaraton z wynikiem 3:49:23, Półmaraton 1:50 oraz sam fakt biegania, że mam jeszcze zdrowie. Cenię sobie 1- miejsce na Otwartych Mistrzostwach Wrocławia w kategorii M70 oraz 6-miejsce w Grand Prix WKB Piast Wrocław (2014).\nTeraz jest wiele biegów dedykowanych różnym osobom, ludzie biegają dla kogoś, czy przebiegłeś jakiś bieg dla kogoś?\nKiedyś mieliśmy przebiec półmaraton w Lesznie razem z Czesiem Kruk, ale zmarł w środku tygodnia. Zmieniłem dystans na maraton i pobiegłem za niego. Jego żona Renata Kruk bardzo wspierała go w bieganiu aż do śmierci. Po śmierci napisała dla niego wiersz, żeby pamięć o nim nie zaginęła:\nZrywałam kiedyś kwiaty, czerwone, żółte, białe,\nLecz kwiaty zwiędły wkrótce, i w dłoniach mi skonały.\nChwytałem w locie chwile, i wstrzymać chciałem nieco,\nLecz chwile przeminęły, i dalej w przeszłość lecą.\nZdobyłam ludzką przyjaźń, w łaskawych losu mgnieniach,\nLecz przyjaźń znikła nagle gdy los na złe się zmieniał\nW me serce Bóg wlał miłość, nie ziemską – Doskonałą\nI tylko Ona przy mnie na zawsze pozostała…\nWrocław, 15 sierpień 2012\nJakie są twoje zainteresowania poza bieganiem?\nDziałka, majsterkowanie, spotkania towarzyskie.\nJeszcze jesteś znany z fotografowania. Długo już fotografujesz na biegach?\nOd początku jak zacząłem biegać miałem jeszcze taki aparat na kliszę, robiłem zdjęcia, które trzeba było wywoływać, nie to co teraz.\nTeraz korzystasz z aparatu cyfrowego?\nTak to duże ułatwienie, można zdjęcia nagrać na pamięć USB i dać komuś do obejrzenia co jest mniej kosztowne od wywoływania wszystkich zdjęć. Tylko pojawił się problem wymiany pamięci i zgrania z ludźmi żeby ich spotkać na biegu więc teraz wrzucam zdjęcia na maratonypolskie.pl tak jak inni.\nCzyli idziesz z czasem, postępem osiągnięciami?\nNa zdjęciu Leon Dubij ze swoimi medalami i pucharami. Po lewej stronie medale wiszą na własnoręcznie wykonanym masywnym wieszaku na medale, co sama miałam okazję sprawdzić. Leon jest bardzo życzliwy i chętnie dzieli się swoim patentem, ale ja jako kobieta nie bardzo go łapię :-), wszystkich zainteresowanych odsyłam bezpośrednio do Leona i gratuluję wszechstronnych talentów.\nTylko u nas wywiady ze wspaniałymi ludźmi z naszego klubu\nW tym roku rozpoczynamy publikowanie wywiadów z członkami naszego klubu WKB Piast Wrocław. Zachęcam do lektury, jako pierwszy opublikowany zostanie wywiad z powszechnie znanym i lubianym Leonem Dubij.\nUroczyste spotkanie klubowiczów WKB Piast Wrocław\nStyczeń 25th, 2016 | Author: Aneta Kuczkowska\nW dniu 22.01.2016r. odbyło się uroczyste spotkanie wszystkich członków naszego klubu WKB Piast Wrocław. Zdecydowana większość osób z naszego klubu zagościła na spotkaniu w odświętnych strojach. Zostało omówione podsumowanie rocznej pracy klubu, wręczenie wyróżnień osobom zaangażowanym w prace na rzecz klubu, podziękowanie dla osób włączających się w organizacje imprez sportowych oraz rozdanie nagród.\nNastępujące osoby otrzymały podziękowanie oraz statuetki za wsparcie:\n– ppłk Aleksander Wlizło (Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych Wrocław)\n– Dariusz Cichy (Gimnazjum nr 26 we Wrocławiu – koordynator wolontariatu)\n– Antoni Stankiewicz (Drukarnia ANTEX w Sobótce)\nPodziękowania oraz pucharek za pomoc przy organizacji biegów otrzymała Janina Kaszuba – żona Edwarda Kaszuba, która pomagała, chociaż nie jest członkiem klubu. Na zdjęciu razem z Krystyną Gadzińską.\nSpośród członków klubu następujące osoby pomagały przy większej liczbie biegów:\nDominik Krumin – dużo pomagał, ale nie dał sobie wyróżnienia,\nMarek Poloczek – prowadził wierny nadzór nad zgodnością wyników\nMarek Gadziński, zgodnie z zasadą gdzie ty żono tam i ja twój mąż 🙂\nPonadto dwie osoby zostały wyróżnione za duży wkład pracy włożony w działalność klubu:\nKrystyna Gadzińska oraz Jolanta Witasik, na zdjęciu z prezesem klubu.\n„Dopóki walczysz jesteś zwycięzcą” jak powiedział kiedyś św. Augustyn jestem szczerze przekonana, że każdy członek klubu walczył na biegach z własnymi słabościami tak jak umiał najlepiej, tak więc każdy został nagrodzony w Grand Prix WKB Piast Wrocław 2015. W tym roku wysokość nagród była uzależniona od miejsca w Grand Prix, czym wyższe miejsce tym lepsze nagrody. Wszyscy dostali kalendarze ze zdjęciami z Półmaratonu Ślężańskiego, Półmaratonu Piasta oraz Wrocławskiego Maratonu. Zwycięzcy miejsc od 1-3 w kategorii kobiet i mężczyzn poza nagrodami rzeczowymi otrzymali bony w wysokości 150 zł do wykorzystania w sklepie sportowym. Ponadto zwycięzcy GrandPrix – Dorota Krowicka oraz Piotr Chodorski mają możliwość bezpłatnego startu na wybranym biegu w Krynicy. Warto było walczyć o dobre miejsca.\n1-sze trójki zwycięskich kobiet i mężczyzn wyglądają następująco:\nW roku 2015 została wprowadzona dodatkowa klasyfikacja dla osób, które przebiegną jak największą ilość biegów włączonych do GrandPrix WKB Piast Wrocław. W tej kategorii były równorzędne miejsca zarówno w kategorii kobiet jak i mężczyzn.\nAneta Kuczkowska, Anna Strójwąs\nAndrzej Bora, Tadeusz Lewandowski, Przemysław Pucek\nElżbieta Frankowska, Janina Sroka, Krysia Kowalska\nTak więc warto reprezentować klub na jak największej liczbie biegów.\nZdjęcia w artykule pochodzą z galerii Leona Dubij dostępnej pod następującym adresem: https://goo.gl/photos/HozsgUtcJhvtZAsi9\nWszystkim klubowiczom życzę jak najlepszych wyników biegowych w 2016 roku, zdrowia, szczęścia, radości z biegania i licznego reprezentowania naszego klubu. Zachęcam do zaangażowania w organizację imprez biegowych żeby dzięki nam inni mogli biegać, bo chyba każdy wie o co biega. 🙂\nZaproszenie na imprezę podsumowującą sezon 2015\nStyczeń 10th, 2016 | Author: Aneta Kuczkowska\nSerdecznie zapraszamy wszystkich członków naszego klubu WKB Piast Wrocław na uroczyste podsumowanie sezonu 2015. Spotkanie odbędzie się 22.01.2016r. o godz. 17:00 w Hotelu Śląsk na ulicy Oporowskiej we Wrocławiu, dojazd można zobaczyć na mapie https://www.google.pl/maps/@51.0979403,16.9986911,16.88z?hl=pl\nwyłonienie zwycięzców GrandPrix 2015,\nrozdanie nagród oraz wyróżnień za pracę na rzecz klubu,\nprezentacja nowych pomysłów imprez biegowych,\nrozmowy oraz zabawa do białego rana (jak ktoś wytrwa).\nNa spotkaniu będzie możliwość opłacenia składki członkowskiej za rok 2016 w wysokości 50 zł., zakupu koszulek klubowych oraz archiwalnych medali.\nZarząd WKB Piast Wrocław


Przewody - Aquafen - katalog stron\nFalowniki, meble na wymiar, odchudzanie, Ubezpieczenia, psychoterapia, biuro rachunkowe, koparki, szkolenia, lenze, silniki, przekładnie, turystyka, motovario, sport, softstarty, fitness, porady prawne, falownik, styczniki, reduktory, dentysta, projektowanie stron, księgowość, regulacja napędów, lodz, tworzenie stron, pożyczki, bydgoszcz, producent, medycyna\nPortal www to sklep trudniący się sprzedawaniem osprzętu RTV, np. półka na dvd, uchwyt sufitowy do telewizora, uchwyt na tv. Na stronie głównej zamieszczono katalog wszystkich przedmiotów sklepu oraz opcja Track&Trace, dzięki której kupujący może sprawdzić, gdzie teraz znajduje się jego przesyłka, czy kontakt z pracownikiem firmy. Sklep zapoznaje także użytkowników ze szczegółami odnośnie składania zamówień czyli jak zamawiać. Ponadto na stronie startowej internauta przejrzy polecane akcesoria, nowości jakie proponuje sklep online, ostatnie promocje cenowe. Wyszukanie dopasowanego uchwytu staje się też łatwiejsze dzięki wykorzystaniu internetowego asystenta wyboru uchwytu.\nstojaki, kable, półki, anteny, przewody\nKatalog posiada 7978 stron internetowych w 15 kategoriach i 469 podkategoriach. Gości online 48. Stron oczekujących 2.


Koniec z pracą na czarno i płaceniem pod stołem. Rząd, w ramach Polskiego Ładu, zapowiada zdecydowane działania | Sanok Nasze Miasto\nKoniec z pracą na…\nNorbert Ziętal 24 listopada 2021, 6:00\nGastronomia to branża, w której praca na czarno i płacenie wynagrodzenia "pod stołem" często występują. Pixabay\nPraca na czarno w całości lub tylko w części (np. zatrudnienie na pół etatu a faktycznie wykonywanie pracy w pełnym wymiarze), czy wypłata wynagrodzenia "pod stołem", z pominięciem systemu ubezpieczeniowego i podatkowego, to zmora polskich pracowników. Dotyczy to zwłaszcza małych firm z branż gastronomicznej, budowlanej, transportowej.\nDlaczego? Z jednej strony pracownicy biorą taką pracę, jaka jest i godzą się na niekorzystne warunki. Czasami świadomie godzą się na wyższe pobory "na rękę" pod stołem, kosztem ubezpieczenia. Pracodawcy, którzy oferują pracę na czarno, stanowią nieuczciwą konkurencję dla firm, które legalnie zatrudniają pracowników.\nO rozwiązaniach, które mają poprawić sytuację wykorzystywanych pracowników rozmawiano podczas konferencji prasowej Ministerstwa Finansów, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy.\n- Aktualnie system podatkowy nie sprzyja pracownikom, którzy nie godzą się na pracę na czarno. To często najsłabsi uczestnicy rynku, którzy nie mają silnej pozycji negocjacyjnej wobec pracodawcy. W efekcie mogą być zmuszeni do akceptacji ofert sprzecznych z prawem, które nie gwarantują im zabezpieczenia w przypadku choroby, założenia rodziny czy przejścia na emeryturę. Nawet w przypadku wykrycia tego procederu przez KAS, ZUS czy Inspekcję Pracy, to pracownik może się obawiać negatywnych konsekwencji przyjmowania wypłaty „pod stołem” - twierdzi Jan Sarnowski, wiceminister finansów.\nNa szarej strefie traci nie tylko budżet państwa, ale też inne, uczciwe firmy, a także przede wszystkim sam pracownik. Od ukrywanych wynagrodzeń nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. A to oznacza brak prawa lub niższe zasiłki, renty i emerytury.\n- Problem jest tym istotniejszy, że praca na czarno i płacenie pod stołem dotyczy głównie osób o niskich zarobkach, pracujących w mikro i małych firmach. Takim osobom znacznie trudniej wypracować choćby emeryturę minimalną, obecnie 1250,88 zł - wyjaśnia Gertruda Uścińska, prezes ZUS.\nOd nowego roku mają się zmienić przepisy w tym zakresie.\n- Chcemy całkowicie odwrócić tę niekorzystną dla pracowników sytuację. Od nowego roku, to nie pracownik ponosić będzie podatkowe konsekwencje zatrudnienia na czarno albo płacenia części wynagrodzenia „pod stołem”. Odpowiedzialność jednoznacznie zostanie przeniesiona na pracodawcę - dodaje Sarnowski.\nPracodawca będzie płacił podatek od wynagrodzenia za pracę na czarno lub części wynagrodzenia wypłacanego pod stołem. Przypisany zostanie mu również dodatkowy przychód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę za każdy miesiąc nielegalnego zatrudnienia niezależnie od tego czy faktycznie i w jakiej wysokości wypłacał wynagrodzenie.\nJednak oprócz zaostrzenia przepisów, mają być również zachęty dla firm. M.in. abolicja dla tych, którzy zdecydują się od nowego roku zerwać z zatrudnianiem na czarno.\n- Jeśli wobec pracodawcy do końca roku nie zostanie wszczęta kontrola, to zaległego podatku z odsetkami za lata 2021 i wcześniejsze nie zapłaci ani pracownik, ani pracodawca - zapewnia Sarnowski.\nMateriał oryginalny: Koniec z pracą na czarno i płaceniem pod stołem. Rząd, w ramach Polskiego Ładu, zapowiada zdecydowane działania - Plus Nowiny


Koronawirus: Od jutra lockdown w Irlandii Północnej – EURACTIV.pl\nLockdown powraca w Irlandii Północnej na następne cztery tygodnie (Photo by Tom Blackout on Unsplash)\nPrzez cztery tygodnie w Irlandii Północnej znów będą obowiązywać poważne przeciwepidemiczne obostrzenia. Pierwsza fala pandemii była w tej części Zjednoczonego Królestwa łagodna. Druga okazuje się bardzo dotkliwa.\nNowe przepisy wchodzą w życie od jutra (16 października) od godziny 18:00. Na ich mocy wszystkie punkty usługowe, w których dochodzi do bliskiego kontaktu między ludźmi, zostaną zamknięte. Dotyczy to salonów fryzjerskich i kosmetycznych, gabinetów masażu czy studiów tatuażu.\nZamknięte zostaną również wszystkie puby, restauracje, bary i kawiarnie. Będą one mogły jednak serwować dania czy napoje na wynos lub z dostawą do domu, ale tylko do godziny 23:00.\nWładze Irlandii Północnej chcą także, aby mieszkańcy kraju funkcjonowali w tzw. bańkach społecznych czyli wchodzili w bliższy kontakt z bardzo ograniczoną liczbą ludzi. Członkowie różnych gospodarstw domowych nie mogą się od jutra spotykać w pomieszczeniach.\nAle nawet w przypadku spotkania w ogródku czy parku maksymalna liczba biorących w nim udział osób nie może być wyższa niż sześć. Nie liczone są jednak dzieci poniżej 12 roku życia. Z wyjątkiem bardzo szczególnych sytuacji, zakazane są także publiczne zgromadzenia na więcej niż 15 osób.\nDruga fala pandemii nie oszczędza Irlandii Północnej\nWładze w Belfaście postanowiły wprowadzić ponowny czterotygodniowy lockdown w reakcji na gwałtownie rosnącą liczbę nowych zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2. Do tej pory Irlandia Północna była najmniej dotkniętą przez pandemię częścią Zjednoczonego Królestwa.\nAle od początku października sytuacja epidemiczna mocno się pogarsza. Od początku pandemii wykryto w Irlandii Północnej 22 tys. zakażeń, ale aż 1/4 z nich w ciągu ostatnich siedmiu dni. Zaczyna także rosnąć liczba zgonów. Od lutego w Irlandii Północnej zmarło z powodu COVID-19 już niemal 600 osób.\nO tym, że należy ponownie wprowadzić poważny lockdown przekonywała szefowa lokalnego północnoirlandzkiego rządu Arlene Foster. „W pełni rozumiemy, że dla wielu osób będzie to trudna i niepokojąca wiadomość. Nasz rząd podjął tę decyzję, ponieważ jest ona konieczna, a my bardzo szczegółowo omówiliśmy jej skutki. Nie podejmujemy tego kroku lekkomyślnie” – powiedziała.\nJak zapewniła, „musi nastąpić powrót do podstaw społecznego dystansu, co pozwoli obniżyć epidemiczne statystyki.” „Małe działania mogą mieć duży i ważny wkład w walkę z koronawirusem” – stwierdziła Foster.\nRośnie presja na Borisa Johnsona\nDecyzja władz Irlandii Północnej wzmaga presję na władze innych części Zjednoczonego Królestwa, aby te również wprowadziły ponowny lockdown w celu obniżenia liczby nowych zakażeń koronawirusem. Oficjalnie rozważa to już rząd Walii.\nW tym tygodniu przewodniczący opozycyjnej Partii Pracy Keir Starmer zaapelował do premiera Wielkiej Brytanii Borisa Johnsona o zarządzenie 2-3 tygodniowego lockdownu. Ale jego ewentualna decyzja dotyczyłaby jedynie obszaru Anglii.\nKwestie ochrony zdrowia, za sprawą procesu dewolucji, leżą bowiem obecnie w kompetencjach władz krajów tworzących Zjednoczone Królestwo, a więc Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna mogą o ewentualnym lockdownie decydować osobno. Jednak podjęcie jakichś kroków przeze choćby tylko jeden z tych krajów wywołuje wzrost presji na pozostałe.


50. Światowy Dzień Modlitw o Powołania - Parafia Św. Krzyża w Warszawie Krakowskie Przedmieście 3\nZachęcamy do lektury Orędzia, które skierował do nas Papież Benedykt XVI...\nWe wszystkich momentach, zwłaszcza najtrudniejszych, ta właśnie wierność Pana stanowi prawdziwą siłę napędową historii zbawienia, porusza serca mężczyzn i kobiet, umacniając ich nadzieję na dotarcie kiedyś do «Ziemi Obiecanej». W wierności tej znajdujemy trwały fundament każdej nadziei. Bóg nigdy nas nie opuszcza i jest wierny danemu słowu. Z tego powodu w każdej sytuacji — pomyślnej czy trudnej — możemy żywić niezłomną nadzieję i modlić się z Psalmistą: «Odpocznij jedynie w Bogu, duszo moja, bo od Niego pochodzi moja nadzieja» (Ps 62 , 6). Mieć nadzieję znaczy ufać Bogu wiernemu, który dotrzymuje obietnic przymierza. Wiara i nadzieja są zatem ściśle połączone. «'Nadzieja' rzeczywiście stanowi centralne słowo wiary biblijnej — do tego stopnia, że w niektórych tekstach słowa ‘wiara’ i ‘nadzieja’ wydają się być używane zamiennie. I tak List do Hebrajczyków z ‘wiarą pełną’ ściśle łączy ‘niewzruszone wyznanie nadziei’ (por. 10, 22. 23). Również gdy Pierwszy List św. Piotra wzywa chrześcijan, by byli zawsze gotowi do dawania odpowiedzi na temat logosu — sensu i racji ich nadziei (por. 3, 15), ‘nadzieja’ odpowiada ‘wierze’» (enc. Spe salvi, 2).