Newcastle United planuje transfer gwiazdy Ligue 1 (VIDEO) | Futbol - Piłka nożna\nData dodania: 27-05-2022 9:12\nPomocnik Olympique Lyon Lucas Paqueta był łączony może stać się latem bohaterem głośnego transferu. Brazylijczyka mocno kusi Newcastle United. Sroki już w nowym sezonie chcą się włączyć do walki o czołowe lokaty w Premier League.\nAngielski "The Times" informuje, że budowany za saudyjskie petrodolary Newcastle United mocno zabiega o Paquetę. Brazylijski ofensywny pomocnik miałby trafić do Anglii za ogromną kwotę.\nZdaniem dziennikarzy szefowie The Magpies chcą dobić kolejnego targu z Olympique Lyon. Z francuskiego klubu w styczniu 2022 roku kupili defensywnego pomocnika Bruno Guimaraesa za 42,1 mln euro, a teraz są gotowi wyłożyć za Paquetę aż 59-60 mln euro.\n24-letni wychowanek Flamengo, którego Milan spowadził w styczniu 2019 roku za 38,4 mln euro, do Lyonu przeniósł się jesienią 2020 roku z 20 mln euro. Francuzi mają więc szansę zarobić na nim trzykrotnie więcej niż wydali.\nSam Paqueta w OL spisuje się bardzo dobrze. W minionym sezonie w 44 spotkaniach strzelił 11 goli i miał 7 asyst. Do tego umiejętnie dyrygował grą całego zespołu. W sumie w Lyonie ma na koncie 21 bramek i 13 asyst w 78 grach.\nJego umowa jest ważna do połowy 2025 roku.


Wiadomości | środa, 11 kwietnia 2018\nZapowiedź 1. odc. "#Sławy"\nPo krótkiej chwili nieobecności, startujemy z nowym sezonem #SŁAWY!\nW pierwszym odcinku będziemy mówić o czymś, co było na ustach całego świata, a głównie światka Hollywood czyli o #MOLESTOWANIU. Wszystko zaczęło się w październiku zeszłego roku, kiedy jeden tweet z hasztagiem #metoo zalał cały Internet. Szybko wyszło na jaw, że fabryka snów - tak bardzo pożądana i niedostępna dla wielu - skrywa wiele tajemnic. Piękne kobiety z okładek, które miały wieść bajkowe życie, były molestowane i zamiast skakać ze szczęścia, chciały krzyczeć.\nPowiemy także o tym, co oznacza określenie „casting couch" czyli kanapa castingowa. Chciałaś zostać sławna i popularna? Musiałaś się na niej znaleźć. Już Marylin Monroe wspominała, jak blisko musiała być z wieloma reżyserami aby zostać gwiazdą. Choć problem „karier przez łóżko" istniał, był zamiatany pod dywan.\nW felietonie m.in. o tym, dlaczego polski show-biznes unika tematu. Czy na naszym podwórku jest inaczej, czy to tylko pozory, a może strach przed przełamaniem tabu?\nA gościem w pierwszym odcinku #SŁAWY, będzie psycholog NATASZA KOSAKOWSKA- BEREZECKA, powie Karolinie co nam pozostanie po akcji #metoo, a także jak rozgraniczyć komplement od molestowania.\nPREMIERA pierwszego odcinka drugiego sezonu #SŁAWY w sobotę 14 kwietnia o godz. 22:30.\nniedziela, 15 kwietnia, 18:15\nponiedziałek, 16 kwietnia, 20:40\nwtorek, 17 kwietnia, 15:40\nczwartek, 19 kwietnia, 7:50\n"Warsztat urody": co można wycisnąć z szafy sportsmenki?


wm 14.06.2012 19:35\nWłosi wyjdą z grupy? Dyskutuj na forum Sport.pl\nTo nie pierwszy wybryk bałkańskich fanów w trakcie Euro 2012 - już podczas meczu z Irlandią, na boisku w Poznaniu wylądowały race rzucone z chorwackiego sektora.\nSytuacja powtórzyła się w drugim spotkaniu grupowym z Włochami. Kibice dali o sobie znać tuż po rozpoczęciu drugiej połowy - Howard Webb nie zdecydował się jednak na przerwanie meczu. Po wyrównującej bramce Mandżukica na murawie wylądowały kolejne race - tym razem ograniczona została widoczność i spotkanie na chwilę przerwano.\nPo meczu policja błyskawicznie namierzyła i zatrzymała kibica z Chorwacji, który rzucił jedną z rac na murawę podczas meczu Włochy - Chorwacja w Poznaniu. Czytaj więcej.\nWcześneij UEFA ukarała niemiecką federację 10 000 euro za rzucanie przez kibiców na boisko kulek z papieru, a portugalską 5000 euro za opóźnienie rozpoczęcia drugiej połowy. Oba zdarzenia miały miejsce podczas meczu tych drużyn w piłkarskich mistrzostwach Europy.\nUEFA ukarała także Rosyjską Federację Futbolu karą 120 tys. euro za naganne zachowanie kibiców z tego kraju podczas meczu mistrzostw Europy z Czechami w piątek we Wrocławiu. Jeśli incydent się powtórzy, grozi im odjęcie sześciu punktów w eliminacjach do EURO 2016.


Wygodne, pakowne, ekonomiczne auto do 10 tys na długie trasy : Jakie auto kupić?\n20 Kwi 2014, 09:19\nWitam, jaki doradzilibyście samochód na bardzo długie trasy? Bardzo często muszę wykonać kurs po 4-8 tys. kilometrów. Najczęściej na zachód. Do tej pory latałem VW T4 Long 2.5 TDi. Spalanie może nie było super wysokie, ale jednak auto w gazie zawsze wyjdzie ekonomiczniej, a jak liczyłem na takiej dużej trasie mógłbym zaoszczędzić nawet 1,5-2,5 tys a to jest jak sami przyznacie sporo.\nZastanawiałem się nad VANem lub czymś typu COMBO, jednak do tego drugiego zacząłem podchodzić sceptycznie, ponieważ są to jednak długie trasy a spędzenie czasu w tak małym pudełku niekoniecznie musi być komfortowe. Tym bardziej auto tego typu będę musiał zapakować dość szczelnie...\nZ VANów ostatnio zainteresowałem się Sintrą, ponieważ na jej zakup nie potrzeba dużych pieniędzy, więc więcej zostanie kasy na ogarnięcie wszelkich zaniedbań. Myślałem nad 3.0 V6 + LPG. Dlaczego? Spalanie według użytkowników przy 130-140km/h ok 12 litrów. Często przemieszczam się z prędkością 110km/h więc powinno zmaleć, a jeśli nie, szybciej zrobię trasy Dodatkowym atutem jest automat i tempomat, a to jest duże udogodnienie jak dla mnie przy takich przebiegach. Drzwi suwane w Sintrze też plasują ją wyżej od Sharana/Galaxy/Alhambry. Czytałem o dostępności części i tragedii nie ma. Najczęściej na drugi dzień już są, a naprawy dzięki poradach na specjalistycznych forach do ogarnięcia. Zaletą Sintry jest również brak zaawansowanej elektroniki i komfort podróży Co myślicie o zakupie? Jakieś inne propozycje?\nRe: Wygodne, pakowne, ekonomiczne auto do 10 tys na długie trasy\nSintra to nieudane auto, było już o tym kilka razy na forum. Na trasy kup coś co jest wygodne i dobrze trzyma się drogi, jak nie przewozisz jakiś cięzkich ładunków to może jakieś kombi?\nOde mnie Pug 406\nZapomnij o spalaniu 12l w 3.0 V6 Sintrze. To porażkowe auto pod wzgledem prowadzenia i bezpieczenstwa. W tym budżecie najrozsądniej poszukać większe kombi.\n20 Kwi 2014, 17:07\nniestety kombi odpada ze względu na rozmiary. Nawet największe giganty są dla mnie za małe, tym bardziej, że czasem w aucie muszę przekimać. W pokazanym wyżej samochodzie do bagażnika wejdzie mi jedna klatka dla psa, a we wspomnianej Sintrze 2, więc raczej tego typu samochód mnie interesuje. Najczęściej wpadam na autobany i lecę ze stałą prędkością na spokojnie.\n20 Kwi 2014, 17:26\nszczerze powiedziawszy jeździłem i jakoś nie zrobił na mnie pozytywnego wrażenia. W dodatku w przeznaczonej kwocie musiałbym zakupić model, który w ogóle mi się nie podoba... Dobrze, że auta zacznę szukać za ok. 2 tygodnie, więc mam czas na przemyślenia...\nWytłumaczy mi ktoś może o co chodzi z tym prowadzeniem Sintry? Właściciele właśnie zachwalają ten samochód pod względem komfortu, a spalanie 3.0 w sumie potwierdza portal np. autoc....\n20 Kwi 2014, 20:33\n21 Kwi 2014, 07:37\nMazda MPV w tym budzecie jak juz musi byc van. Silnik benzynowy 2.0 122KM spokojnie wystarczy spalanie lpg do 13litrów przy takich prędkościach. Silnik trwały. Auto wygodne i prowadzenie całkiem ok. Ogólnie każdy chwali to co ma nawet jak ma badziew.\nAuto proste do ogarnięcia bez zbędnej elektroniki. Z mocniejszych silników w MPV jest 2.3 oraz w wersji hamerykanskiej 3.0.\nDiesle są bardzo mocno wylatane w tych autach i mają dwie wady fabryczne. Podkładki pod wtryskami i smok olejowy.\n21 Kwi 2014, 08:45\nDziwne bo ja o Sintrze słyszałem negatywne opinie.\nMoże zainteresuje Cie Renault Kangoo?\na może VW Caddy w wersji maxi,\nma i dużą budę (typu combo, mieści się do 7 osób + jest sporo miejsca w bagażniku)\ni niezłe osiągi:)\nhttp://otomoto.forumsamochodowe.pl/fiat ... 79550.html\nA takie cuś???\nProsta konstrukcja, super silniczek no i totalnie bezawaryjne auto nie dużo palące i nawet sprawnie jadące. Przyjmuje lpg.\nMozna wyjąć wszystkie sidzenia i zostawić tylko przód, robi się mini van dobrze wyciszony\n21 Kwi 2014, 12:47\nRocznikowo pewnie nie podejdzie, ale Picnic jest to IMHO najlepsza opcja pod względem bezawaryjności i obsługi tego auta. Wygoda tez ok. Fajniejsze autko moim zdaniem od Mazdy MPV.\nDostawczaki typu kangur, combo, przerabiałem to i nie jest to dobry pomysł w trase. Fotele nie wygodne auta słabo wyciszone.\nnoisy napisał(a): Rocznikowo pewnie nie podejdzie, ale Picnic jest to IMHO najlepsza opcja pod względem bezawaryjności i obsługi tego auta. Wygoda tez ok. Fajniejsze autko moim zdaniem od Mazdy MPV.\nA co uważasz noisy o takim np. chryslerze voyager 3.3 v6 z instalacją gazową?\n21 Kwi 2014, 14:04\nAwaryjne duuuuzo pali. Diesle jeszcze bardziej awaryjne. Tez sporo latałem po kraju i troche po UE miałem Opla Combo była masakra... dłuższa jazda męcząca. Teraz mam ody i zupełnie inna bajka. Jednak taki wózek kosztuje.\nw tym budżecie nie kupisz vana w dobrym stanie a na pewno widlaka to będą koszty.\nProsta jednostka R4 do ogarnięcia MPV albo Picnic. Instalacje gazową najlepiej zakładać nową.\nJak masz auto za 10k to albo gaz już jest wykończony (legalizacja butli, wtryski) lub został zle założony. Np najtansza instalacja z dostępnych z montażem bez sciągania kolektora co w widłach jest istotne. Lepiej w dalsze tasy mieć pewne auto nieprawdaż?\nDo R4 założysz sobie nowy gaz za 2500zł do V6 za 4tys...\nauto bez prawka jak to jestjakie kupic\nTagi: ekonomiczny, auto, V6, lpg, MPV, samochód, spalanie, gaz, instalacja, VW, kombi, diesel, van, dostawczy, wyciszenie, podkładki, Renault, prowadzenie, klatka, serwis\n32,39 PLN Topex Kluczyk uniwersalny do szafek elektrycznych / gazowych 02-001 neo 15,68 PLN Klucz otwarty oczkowy marki Condor werkzeug 674,04 PLN Walizka na narzędzia aluplus service 21 marki Allit\nNowy Lexus CT200h na Guangzhou ...Lexus ogłosił dziś, że światowa premiera nowego Lexusa CT200h odbędzie się 21 listopada podczas targów motoryzacyjnych w Chinach - Guangzhou Motor Show. Lexus CT200h został wprowadzony na rynek w 2010 roku jako pierwszy ...Renault Alpine A110-50 - samochód koncepcyjnyAby uczcić 50-lecie ikony, jaką jest model Berlinette, Yann Jarsalle (projektant) i Axel Breun (dyrektor samochodów koncepcyjnych i wystawowych w Renault Design) poddali reinterpretacji pierwotne zasady stylistyczne pojazdu ...Honda Clarity - najlepszy zasięg ...Według oficjalnych pomiarów dokonanych przez Agencję Ochrony Środowiska (EPA) w USA, Honda Clarity Fuel Cell oferuje zasięg 589 kilometrów oraz zużycie paliwa wodorowego na poziomie 28.9 km/l, co w przeliczeniu na zapotrzebowanie ...


Odwapnienie Kości - Styl\nJesteś tu: Kobieta Styl » odwapnienie kości\nArtykuły na temat: odwapnienie kości\nChoroba polega na "ucieczce" z kości najważniejszego ich budulca, czyli wapnia.\n.... Witamina C jest niezbędna do wydzielania osseiny, której niedobór powoduje odwapnienie kości. W okresie okołomenopauzalnym zaleca się spożywanie od 100 do 500 mg tej witaminy w ramach profilaktyki(...) i łagodzi toksyczne efekty uboczne tego leczenia. Przyspiesza gojenie ran i zrastanie się kości. Witamina C zwiększa syntezę kolagenu w chrząstkach, kościach i skórze oraz aktywność komórek budulcowych...\n...; witaminy C - gdy jest jej mało, może rozwijać się miażdżyca. Jest w: dzikiej róży, papryce, czarnej porzeczce; witaminy D - jej braki powodują odwapnienie i łamliwość kości. Jest w: oleju(...) Fosfor dba o serce Tak działa: reguluje pracę serca, ważny także dla kości i zębów oraz wzrostu. Dzienna norma: 700 mg. Jedz częściej i więcej: chudego sera twarogowego, gotowanej białej fasoli...\n...nie przyniesie rezultatów. Tylko obciążanie kości (oczywiście w granicach prawidłowej wagi) chroni przed ich odwapnieniem. Przekonali się o tym pierwsi kosmonauci przebywający przez dłuższy czas(...) dzięki nim gospodarka naszego organizmu może działać na odpowiednim, zbilansowanym poziomie, umożliwiając prawidłowe funkcjonowanie naszych kości, mięśni i pozostałych narządów ciała. W czym więc...\nDyskusje na temat: odwapnienie kości\n"nadmiar wapnia powoduje odwapnienie kości" loooooool\nOczywiscie ze nadmiar wapnia powoduje odwapnienie kości, zachodzi to bowiem w prociesie homestraidygozacji gdzie na skutek zwiekszonego dostepu kości do wapnia zwiększa się kortlofoastynikamina a nastepnie berochlawina rozkłada sie na mi-koltostramine a ta następonie na li-palimizokrygaminę i w związku z tym następuje odwapnienie wszystkich kości człowieka.\n– kazeina zaburza całą gospodarkę mineralną organizmu, nadmiar wapnia powoduje odwapnienie kości, a duża ilość sodu działa szkodliwie na nerki." Na jakiej zasadzie zakłada pani że spożycie mleka powoduje(...) faktycznie miała jaksi wpływ to by zaraz zauważyli bo oni sobie nie moga pozwolić na słabe kości czy chore nerki.\nRe: Fluor szkodzi czy pomaga?\n. Opublikowane niedawno badania wykazały, że fluor dodawany do wody MOŻE SPOWODOWAĆ poważne zaburzenia genetyczne, odwapnienie kości, raka. Jest gorszy od ołowiu! A w Polsce, innych krajach byłego bloku\nleków psychotropowych, a także... trutek na insekty. Opublikowane niedawno badania wykazały, że fluor dodawany do wody może spowodować poważne zaburzenia genetyczne, odwapnienie kości, raka. Jest\nPo 3 h szybkiej jazdy rowerem w lato pijąc samą wodę nawet w dużych ilościach padniesz i Cię odwiozą erką. Po kilku takich akcjach masz odwapnienie kości. Woda przelatuje i daje "uczucie" tylko napicia. Ja preferuję wodę z łyżką od zupy miodu i sokiem z 1 cytryny lub limonki na 1 litr. Około 1-1,2 litra na godzinę mi schodzi. I jestem nie do zajechania nawet przez 5 godzin pod koniec sezonu\ndzieciom immunoglobulin przeciwko zarazkom ze swoim pokarmem. Wśród ludów Indii północnych (Pendżab, Harjana) średnia wzrostu z 1,6 - 1,7 m zwiększyła się do tytanicznej niemal wielkości 1,8(...) z wapniem i jest wydalany, przez co powoduje odwapnienie organizmu. Tłuszcz zawarty w mleku ludzkim zaczyna rozkładać się zanim w ogóle trafi do jelit. Skutek tego jest taki, że jest on gotowy do


Materia organiczna w kosmosie | DolinaBIOtechnologiczna.pl\nMateria organiczna w kosmosie\nNapisano: 20 listopada 2011\nNaukowcy to z reguły twardo stąpający po ziemi realiści. Czasami jednak patrzą w niebo. Badacze z Uniwersytetu z Hong Kongu spojrzeli w gwiazdy i odkryli w kosmosie złożone substancje pochodzenia organicznego.\nEmisja fal o nieznanym pochodzeniu i długości odpowiadającej zakresowi podczerwieni jest powszechnie spotykanym w kosmosie zjawiskiem. Do tej pory podejrzewano, że jest to powodowane obecnością w przestrzeni kosmicznej prostych węglowodorów, tzw. PAH (ang. polycyclic aromatic hydrocarbons).\nProfesor Sun Kwok i dr Yong Zhang badając strukturę tworzących się w kosmosie fal podczerwonych obalili istniejącą od ponad dwudziestu lat teorię. Szczegółowa analiza widmowa wskazała zupełnie innego winowajcę tych zjawisk, a mianowicie ropę. Teoretycznie jest to niemożliwe, tym niemniej odkrycie pokazuje, że złożone związki ropopochodne jednak mogą być tworzone również w warunkach niemal całkowitej próżni, bez udziału nawet najprymitywniejszych organizmów żywych.\nObecnie trwają spory o to, czy życie na Ziemi również zaczęło się od zbombardowania jej meteorami zawierającymi związki podobne do tych, odkrytych przez Kwoka i Zhanga.\nChińscy badacze odkryli w przestrzeni kosmicznej związki organiczne\nNie wiedziałem, że „polycyclic aromatic hydrocarbons” to wodorowęglanany 🙂\nBłędy zdarzają się najlepszym 🙂


Ustrój terroru: obóz koncentracyjny [Wolfgang Sofsky] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00193 004048 18678453 na godz. na dobę w sumie\nUstrój terroru: obóz koncentracyjny - ebook/epub\nAutor: Wolfgang Sofsky Liczba stron:\nISBN: 9788365254306 Data wydania:\nW ciągu dwunastu lat, od 1933 do 1945 roku,niemieckie obozy koncentracyjne były miejscem kaźni i śmierci milionów. Wolfgang Sofsky w swojejksiążce pomija historyczne okoliczności powstania i funkcjonowania obozów,takie jak kryzys gospodarczy, napięcia społeczne i polityczne czy ideologianazizmu. Obóz koncentracyjny ujmuje jako obszar zamknięty, enklawę absolutnejwładzy człowieka nad człowiekiem. Skupia się na opisie samych form przemocy,która w tym ujęciu przedstawia się jako antropologiczna stała, zakorzeniona wludzkiej naturze. Metody badawcze i tezy Sofsky’ego, kontrowersyjne i szerokodyskutowane, otwierają nowy rozdział w badaniach zarówno nad narodowymsocjalizmem, jak i nad zjawiskami przemocy i terroru.\nTytuł oryginału: Die Ordnung des Terrors: das Konzentrationslager © S. Fischer Verlag GmbH, Frankfurt am Main 2008 © for the Polish edition by Małgorzata Łukasiewicz & Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2016 ISBN 978-83-65254-30-6 Redaktor prowadzący Szymon Morawski Korekta Elwira Wyszyńska Koordynacja produkcji Martyna Chołuj Projekt okładki i stron tytułowych Agnieszka Popek-Banach, Kamil Banach Skład i łamanie Dariusz Górski Druk i oprawa POZKAL The translation of this work was supported by a grant from the Goethe-Institut which is funded by the German Ministry of Foreign Affairs Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma ul. Tłomackie 3/5 00-090 Warszawa Księgarnia internetowa: www.sforim.pl Wydanie pierwsze Spis treści I. Wprowadzenie 1. Podejście badawcze 2. Władza absolutna 3. Rzut oka na historię obozów koncentracyjnych II. Przestrzeń i czas 4. Zony i rozplanowanie obozów 5. Granica i brama 6. Blok 7. Czas obozu 8. Czas więźnia III. Struktury społeczne 9. Personel SS 10. Klasy i klasyfikacje 11. Gradacja władzy i samorząd 12. Arystokracja 13. Masa, wymiana, dezintegracja IV. Praca 14. Praca i niewolnictwo 15. Profitenci 16. Sytuacje pracy V. Przemoc i śmierć 17. Muzułman 18. Zaraza 19. Kary jako środek terroru 20. Ekscesy władzy 21. Selekcja 22. Fabryka śmierci Epilog Podziękowania Skróty Bibliografia Wprowadzenie 1. Podejście badawcze Pierwsi więźniowie trafiają do Dachau 22 marca 1933 r.1 Nieczynna fabryka amunicji przedstawia sobą żałosny widok. Na fabrycznym terenie stoi ponad dwadzieścia płaskich budowli z kamienia, na wpół zrujnowanych. Jedynie dawny budynek administracji wydaje się jeszcze zdatny do użytku. W ciągu ostatnich dni otoczono go potrójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego. W piwnicy funkcjonariusze policji, którzy ledwie poprzedniego dnia rozpoczęli służbę, spisują listę więźniów. Jednolitych ubiorów więźniarskich nie ma. Wszystko przebiega w porządku, bez krzyków i maltretowania. Nikomu nie przychodzi do głowy, żeby nowo przybyłym obcinać włosy. Wieczorem wydawany jest pierwszy posiłek, herbata, chleb i dla każdego po kawałku pasztetówki. Więcej w pośpiechu nie zdołano dostarczyć. Potem więźniowie kierowani są na nocleg do kwater na pierwszym piętrze. Brak słomy i prycz, więc muszą kłaść się na betonowej podłodze. Koc, przydzielony każdemu z zasobów policji, nie chroni przed zimnem. Następnego dnia więźniowie przepatrują puste budynki i hale fabryczne w poszukiwaniu materiałów budowlanych. Z leżących wokół desek montuje się pierwsze łóżka. Stolarz otrzymuje pozwolenie na urządzenie warsztatu. Wszyscy radzą sobie jak umieją. Nikogo na siłę nie zmusza się do pracy. Brakuje narzędzi i sprzętu, brak też drutu kolczastego, aby ogrodzić teren. Kilofy i łopaty, stopniowo zgromadzone, przechowywane są w magazynie, którym zarządza jeden z więźniów wespół z funkcjonariuszem. Personel wartowniczy zachowuje się poprawnie. Nadzorcy i więźniowie rozmawiają ze sobą, rozważają nawet sytuację polityczną. Ktoś kogoś ukradkiem zaopatruje w papierosy, wyżywienie jest dostateczne i smaczne. Więźniowie dostają to samo co wartownicy. Ten stan rzeczy trwa tylko kilka dni. Pewnej nocy śpiących więźniów budzi marszowy krok i szczęk broni. Przed budynkiem administracji stanął oddział SS w brunatnych koszulach i czarnych czapkach. Dowódca wygłasza mowę, która więźniów wprawia w przerażenie: „Towarzysze z SS! Wszyscy wiecie, do jakich zadań powołał nas Wódz. Nie przybyliśmy tu, aby traktować te świnie po ludzku. Nie uważamy ich za ludzi takich jak my, ale za ludzi drugiej klasy. Latami mogli uprawiać swoje zbrodnicze rzemiosło. Ale teraz my jesteśmy u władzy. Gdyby te świnie doszły do władzy, wszystkim nam ucięto by głowy. Toteż i my nie będziemy się cackać. Który z towarzyszy nie może znieść widoku krwi, nie pasuje do nas i powinien odejść. Im więcej tych parszywych świń wyrżniemy, tym mniej będzie do wykarmienia”2. Dwanaście lat później, popołudniu 29 kwietnia 1945 r. przez południową bramę na teren obozu wjeżdżają trzy jeepy 42. Rainbow Division. Żeby otworzyć okratowane wrota, jeden z żołnierzy musi najpierw usunąć na bok zwłoki zastrzelonego więźnia. Z wież wartowniczych walą karabiny maszynowe. Od strony północnej wyzwoliciele toczą walki z ostatnimi SS-manami. Ale olbrzymi plac apelowy jest pusty, pomiędzy barakami też nikogo nie widać. Wśród żołnierzy znajduje się kobieta, Marguerite Higgins, której reportaż przeczytać można w „New York Herald Tribune”: „Zaledwie weszliśmy we dwoje, ogłuszyły nas niczym ogień zaporowy dochodzące z odległego o 200 metrów od bramy baraku okrzyki w szesnastu chyba językach: «Amerykanie?». Przytaknęliśmy, co wywołało piekielną wrzawę. Obdarci, wychudzeni mężczyźni biegli tłumnie do bramy, płakali, wykrzykiwali, chrypieli: «Niech żyje Ameryka». Kto nie mógł iść, kuśtykał albo się czołgał. […] Tak się złożyło, że przeszłam przez bramę pierwsza. Pierwszą osobą, która wybiegła mi naprzeciw, okazał się polski kapłan, wikariusz generalny arcybiskupa Polski, kardynała Augusta Hlonda. Nie był wcale zdziwiony, odkrywając, że umundurowana istota, w hełmie i okularach ochronnych, którą tak serdecznie obejmuje, nie jest mężczyzną. W podnieceniu, którego bynajmniej nie gasiły salwy niemieckiej artylerii i odgłosy walk w północnej części obozu, wielu więźniów zginęło przy próbie pokonania naelektryzowanych drutów kolczastych. Pewna liczba tych, co po wyłączeniu prądu zdołali się przedrzeć i uczestniczyli w walce, dostała się pod ostrzał SS-manów, którzy niebacznie obsadzili jedną z wież. Więźniowie zaatakowali wieżę i wyrzucili sześciu SS-manów przez okna. Po trwającej blisko półtora godziny radosnej wrzawie, kiedy to mało nie zmiażdżono w uściskach żołnierzy, którzy odważyli się wmieszać między podniecony tłum, ludzie uspokoili się na tyle, że można było przejść przez obóz. […] Baraki w Dachau wypełniał odór śmierci i choroby. W sześciu barakach zagłodzeni i konający leżeli dosłownie jeden na drugim: 1200 osób w pomieszczeniach obliczonych na 200. Martwi – wczoraj zmarło 300 chorych – leżeli na asfaltowanych dróżkach poza barakami, innych wynoszono akurat na naszych oczach. Wychudzone zwłoki zdradzały objawy śmierci głodowej. Spośród żywych wielu było tak wycieńczonych, że wydawali się skazani na śmierć. Krematorium i izby tortur znajdowały się poza terenem przeznaczonym dla więźniów. W pobliskim lesie więźniowie pod nadzorem SS postawili nowy budynek. Wewnątrz, w obu pomieszczeniach służących jako izby tortur, leżało warstwami około 1200 zwłok. W samym krematorium znajdowały się haki, na których SS-mani wieszali swoje ofiary, aby je bić lub w inny sposób się nad nimi znęcać. Charakterystyczny dla SS był fresk, namalowany na ścianie przez samych SS-manów. Widać tam mężczyznę bez głowy, w mundurze i z oznakami SS na kołnierzu. Dosiada okrakiem kolosalnie rozdętej świni i wbija ostrogi w jej boki. […] Obok obozu stały bydlęce wagony, którymi przywożono do Dachau więźniów z Buchenwaldu. W wagonach leżały jeszcze setki trupów, ponieważ więźniowie z obozu nie usłuchali rozkazu SS i nie wynieśli ich. Ludzi z tego transportu rozstrzelali dowódcy SS przed ucieczką. Wśród nich znajdował się jeden jeszcze żywy. Zdołał o własnych siłach wyczołgać się spod stosu trupów”3. Wyzwoliciele zastali w Dachau ponad 32 000 więźniów 34 narodowości, jedną trzecią stanowili Polacy, poza tym tysiące Rosjan, Francuzów, Jugosłowian, Włochów, tylko niecały tysiąc Niemców. Ocaleńcy w pasiakach wyglądali jak istoty z innego świata. Wyzwolenie nie oznaczało końca umierania. W ciągu następnego miesiąca 2226 więźniów skonało na skutek wycieńczenia albo tyfusu plamistego. Ludność cywilna, plądrująca pobliski magazyn SS, mijała pochód śmierci obojętnie. Dzieci na rowerach przejeżdżały obok trupów. Z kierownic zwisały zrabowane gdzieś ubrania. Zaczęło się od terroru wymierzonego przeciwko wrogom politycznym, skończyło się śmiercią milionów ludzi. Najpierw działała chęć zemsty ze strony reżimu, który doszedłszy do władzy, prześladował wszystkich stojących mu na drodze. Jednak potem, gdy z przeciwnikami dawno już się rozprawiono, rozpętała się dynamika absolutnej władzy, wykraczającej poza wszelkie znane wyobrażenia o despotycznej samowoli albo dyktatorskim bezprawiu: systematyczne wyniszczanie przemocą, głodem i pracą, na chłodno prowadzona zagłada człowieka. Obóz nie był już po prostu miejscem budzącym strach – w ciągu dwunastu lat przeistoczył się w uniwersum grozy. Niektórzy z ocalałych opowiadali o obozach zaraz po wyzwoleniu, inni dopiero po upływie dziesiątków lat. Wymiar sprawiedliwości zgromadził wiele dokumentów i wypowiedzi naocznych świadków. Jednak nieliczne procesy wszczynano z opóźnieniem, a niektóre wyroki świadczą o zdumiewającej pobłażliwości, jak również o zakłopotaniu sądów, które miały stosować normy prawne do sytuacji wyjątkowej. Pedagodzy, z urzędu obarczeni zadaniem „przezwyciężania przeszłości”, starają się mozolnie zaszczepić później urodzonym coś w rodzaju historycznego sumienia, tak jak gdyby masowa śmierć była czytanką, z której przyszłe pokolenia mogą się czegoś nauczyć. Historia współczesna przebadała ciągi i związki zdarzeń oraz opracowała dokumentację niektórych obozów. Badacze regionalni młodszej generacji od niedawna przetrząsają archiwa, zbierają wypowiedzi świadków i ujawniają dowody istnienia niezliczonych nieznanych obozów, znajdujących się wtedy tuż obok, pod drzwiami domu. Ale choć tymczasem wydobyto na jaw te czy owe fakty, nie przybyło zrozumienia. Rzeczywistość obozów wydaje się przekraczać wyobraźnię. Wciąż jeszcze uruchamia rozmaite formy obrony, które mają zmniejszyć ciężar przeszłości, wygasić pamięć. Jak wiadomo, gdy chodzi o manewry obronne, ludzie nie są wybredni. Skala sięga od zwykłego zapierania się przez uniewinniające porównanie po intelektualnie bardziej subtelne techniki reinterpretacji i racjonalizacji. Poświęca się temu wiele wysiłku i nieraz z trudem tylko można rozwikłać splot użytych metod. Oto wciąż jeszcze po prostu neguje się istnienie obozów śmierci. Oto stykamy się z owym „potocznym rewizjonizmem”, który przelicza Auschwitz na Drezno, Dachau na Katyń albo „specobozy” sowieckich władz okupacyjnych, ludobójstwo na okropności towarzyszące wypędzeniu Niemców – nieprzyzwoita gra liczbowa fałszywej matematyki, która chce oczyścić przeszłość metoda rachunkową. Oto bez ceremonii twierdzi się, że się o niczym nie wiedziało, choć reżim z rozmysłem posługiwał się obozami koncentracyjnymi w celu zastraszania ludności. Wielu frenetycznie oklaskiwało reżim i przyglądało się nagłym zniknięciom sąsiadów. Nie brakło gapiów, gdy przez miejscowość pędzono kolumnę więźniów. Tak dochodzi do podwójnego zakłamania. Ex post zakłamuje się to, co już wtedy zakłamywano. Jeśli ta metoda zawodzi, pod ręką są środki peryfrazy. Wielu Niemców – ale nie tylko Niemców – ochoczo włączyło do swojego słownictwa tytuł telewizyjnego serialu, aby w zamian wykreślić wyrażenie „ludobójstwo”. Słowo „holokaust”, ogołocone ze swojej właściwej treści, stało sygnałem, który umożliwia szybkie porozumienie i oszczędza wglądu w fakty. Wszak w języku psalmistów „holokaust” to „ofiara całopalenia”4. Wyrażenie to oznacza rytualne męczeństwo, na które decydowali się Żydzi, nie chcąc wyrzec się swojej wiary. W ten sposób tworzy się absolutnie niedopuszczalny związek między ludobójstwem a losem żydowskich męczenników, choć Żydów mordowano nie dlatego, że wzbraniali się wyrzec takiego czy innego przekonania, ale dlatego, że byli Żydami. Wskutek zniekształcenia sensu powstaje wrażenie, że masowy mord miał głębsze znaczenie religijne, że ofiary niejako same poszły na śmierć. Aby podać inny przykład językowych zabiegów odciążających: niezliczone obozy koncentracyjne na ziemiach niemieckich, „podobozy” obozów centralnych, których listę czyta się jak spis miejscowości w Europie Środkowej, ni stąd ni zowąd nazywa się „obozami pracy” albo „oddziałami zewnętrznymi”. Te obozy koncentracyjne lokowano w bezpośrednim sąsiedztwie, przy ruchliwych drogach wyjazdowych, w podmiejskim lasku, w opróżnionych budynkach szkolnych albo na terenach prywatnych przedsiębiorstw. Gdy badacze historii regionu, mimo niedostatecznych środków, ujawnili niektóre zapomniane obozy, zatroskani ojcowie miasta próbują przekonywać opinię publiczną, że to nie było nic takiego. Mozolnie rozróżniają między rzekomo nieszkodliwymi „obozami pracy” a „obozami śmierci”, położonymi gdzieś daleko na wschodzie – zasadnicza różnica, której nikt nie kwestionował. Ale praca prowadziła również do śmierci, skrajnie wycieńczonych więźniów selekcjonowano i odsyłano na śmierć z powrotem do obozu macierzystego albo do obozu-umieralni, również w Niemczech funkcjonowały komory gazowe – mówienie o „obozach pracy” przesłania wszystkie te fakty. Usuwa zbrodnię z pola widzenia, eksterytorializuje ją geograficznie. Niezobowiązujące wyrażenia, do jakich ucieka się dyskurs publiczny, to tylko korelat takiej polityki językowej. Oto gęsto padają odświętne a nic niemówiące formułki, patetycznie szemrzą głosy o tragicznej winie i uwikłaniu, o pojednaniu i przebaczeniu tam, gdzie o przebaczeniu nie może być mowy. Nie – my, sprawcy, dzieci i wnuki, doprawdy nie mamy ofiarom nic za złe. Oto słychać powoływanie się na niepojęte siły losu, które zawładnęły Niemcami, słychać o zbrodniach, które ktoś popełnił „w imieniu Niemców”, jak gdyby nie było żadnych sprawców do osądzenia. Oto mówi się o „zbrodniach przeciwko człowieczeństwu”, jak gdyby akurat oprawcy nie byli ludźmi. Prawdziwa inflacja dotknęła zwroty w rodzaju „reżim bezprawia”, „pogarda dla ludzi”, „całkowita odpowiedzialność”, jak gdyby reżim kiedykolwiek poprzestał na pogardzie, jak gdyby ktoś mógł wziąć na siebie „całkowitą odpowiedzialność” za skutki masowych mordów. Ideologia odciążania wniknęła głęboko w język. Umniejsza znaczenie faktów i ucieka się do moralnych pouczeń, choć tej zbrodni nie da się ująć w kategoriach tradycyjnej moralności religijnej czy politycznej. Jeśli mglistość języka nie pomaga, obrona przeradza się w buńczuczność i litowanie się nad sobą. Dość już pokuty, dość odszkodowań, dość płacenia za winy. Także od strony oficjalnej, według politycznej koniunktury, stanowczo zamyka się rachunki i obwieszcza nową świadomość narodową. Akompaniują temu dobroduszne zapewnienia, że tymczasem odrobiliśmy lekcję historii i wyciągnęliśmy stosowną nauczkę. Już sam ten zwrot dowodzi czegoś wręcz przeciwnego. Wstyd rodzi złość, a złość obraca się przeciwko ofiarom. I oto dziś sprawcy oraz ich niewinne potomstwo cierpią z powodu oskarżeń rzucanych przez ofiary. Z kolei krytyczna opozycja robi wszystko – jak gdyby nie miała nic pilniejszego do roboty – byle tylko nie narazić się na zarzut zbiorowego obwiniania. Nie chodzi przy tym o banalne mylenie zbiorowej winy i zbiorowej odpowiedzialności historycznej. Jasne, że nie wszyscy Niemcy byli zbrodniarzami albo przekonanymi zwolennikami reżimu. Ale nie byli też bezradnymi ofiarami szatańskiego uwiedzenia, naiwnymi dziećmi, które nie wiedziały, co się dzieje. Nie ma zbiorowej winy i nie ma zbiorowej niewinności. Zapewne wiedza nie była tak powszechna, jak sądzili zwycięscy alianci. Ale była bardziej rozpowszechniona, niż chciałoby przyznać wielu Niemców. Liczba aktywnych współsprawców idzie w dziesiątki tysięcy, liczba współwiedzących w miliony. Natomiast lamenty nad wypieraniem i apele o „przepracowanie przeszłości” dawno się zdewaluowały. Wedle wszelkiego doświadczenia trudno na serio oczekiwać fenomenów takich jak poczucie wstydu albo zgłębienie związku między czynem, zaniechaniem i przyzwoleniem. Mechanizmy obronne w szczególny sposób wnikają do dyskursu inteligencji naukowej. Prostackie przeliczanie, stosowane przy piwie, zastępuje się wątpliwymi porównaniami i niedorzecznymi związkami przyczynowymi, które mają relatywizować niemieckie zbrodnie. Z drugiej strony dyskurs krytyczny zbyt pochopnie ucieka w rozważania z zakresu filozofii dziejów i teorii społecznej. Nad analizą obozowej rzeczywistości nikt nie chce się długo zatrzymywać. Lepiej trwać przy typologii faszyzmu, osłaniając w ten sposób istotę reżimu nazistowskiego: zorganizowane tortury i ludobójstwo. Zbyt pospiesznie przechodzi się do kwestii, jak to było możliwe, nie podjąwszy uprzednio nawet próby szczegółowego zrozumienia, jak było naprawdę. W ten sposób można przez długi czas tkwić na przedpolu problemu. Albo też poprzestaje się na analizowaniu autorytarnych dyspozycji i uprzedzeń sprawców – podejście niegodnie bagatelizujące, nie dające żadnego wglądu w akty przemocy i zorganizowany terror. Pozwala natomiast ustrzec się nieprzyjemnej wiedzy, że ludzkie okrucieństwo obywa się bez mobilizacji ciemnych resentymentow oraz że nawet likwidacja uprzedzeń nie chroni przed powtórką. Ale czy metody naukowe pomagają w ogóle zrozumieć obóz koncentracyjny, czy pozwalają go opisać i pojąć jako skrajną formę władzy i nowoczesnej organizacji? Aby przejść od analizy socjologicznej, niezbędne są pewne uwagi wstępne. Każda próba dociekań naukowych musi zmierzyć się z dwoma zastrzeżeniami: po pierwsze, z toposem zasadniczej niezrozumiałości i, po drugie, z przekonaniem o nieporównywalności zbrodni, której na imię Auschwitz. Obie tezy często wysuwane są w debatach politycznych i łatwo się zorientować, że należą do arsenału środków obronnych. Służą usprawiedliwieniu blokady percepcji. Jeśli bowiem określamy coś jako niepojęte, unikamy konieczności zobaczenia całej grozy ze wszystkimi szczegółami. Określenie to ma jednak inną wagę, gdy pochodzi od tych, który przeżyli. Wówczas przypomina potomnym, że cierpienia i śmierci ofiar nie wolno nieuważnie zrównywać ze znanymi wyobrażeniami. Powinno ostrzegać – nie blokować. Jeśli słowo „niezrozumiałość” wziąć w sensie teoretycznym, to wszelka nauka o kulturze, której celem jest zrozumienie obcych albo osobliwych stanów rzeczy, byłaby z góry skazana na porażkę. Należy zatem stwierdzić: wszystko, co ludzie robią i czego doznają, jest z zasady zrozumiałe, nawet jeśli zrozumienie obcego jest w niektórych wypadkach trudniejsze niż w innych. Ponieważ obozy były wynikiem ludzkiego działania, są zasadniczo dostępne racjonalnemu zrozumieniu. Nie znaczy to jednak, że zdarzenia i procesy można bez trudu sprowadzić do motywów, zamiarów albo decyzji poszczególnych sprawców. W obozach, gdy zostały już urządzone, rozwinęła się władza, której dynamiki nie można było ani zaplanować, ani przewidzieć. Niniejsze studium usiłuje zrekonstruować praktyki, struktury i procesy tej władzy. Nie doszukuje się historycznego sensu i wstrzymuje się od generalnych interpretacji filozoficznych. Zamiast tego bada obóz jako specyficzną formę społeczeństwa, taką, która sytuuje się u granic bytu społecznego. Albowiem do istoty władzy absolutnej należy arbitralne oscylowanie pomiędzy uspołecznienim a dezintegracją, między totalnym uformowaniem a całkowitym rozkładem stosunków społecznych. Z psychologiczną empatią5 i identyfikacją to podejście socjologiczne nie ma nic wspólnego, podobnie jak z opowiadaniem historii albo finalistyczną konstrukcją dziejów. Analiza zmierza do typologii społecznych figuracji i procesów. To wyznacza jej granice i zarazem stanowi jej szansę. Topos niezrozumiałości ma jednak przede wszystkim sens moralny. Zwykłe kryteria moralne, odnoszące się do działań poszczególnych ludzi, jawnie zawodzą wobec zbiorowej zbrodni. Opisywanie jej w kategoriach odpowiedzialności, „energii kryminalnej”, psychopatologii jednostek albo ideologicznego zaślepienia prowadzi nieuchronnie do banalizacji czynów. Między formatem sprawców a jakością czynów zieje nieprzebyta przepaść. Zorganizowana zbrodnia była czymś monstrualnym, ale sprawcy nie byli potworami. To jednak nie powód, by badania nastawić od razu na genezę struktur politycznych i makrospołecznych. Alternatywą kryminologii czy psychologii nie jest ogólna teoria społeczna. Pomiędzy nimi rozciąga się właściwe pole analizy władzy: organizacja obozu oraz sytuacje działania i cierpienia. Podobnie jak redukcja do indywidualnych intencji i planów mało owocne jest podejście funkcjonalne, które w sprawcach widzi jedynie obsługę samodzielnie pracującej machiny terroru. System obozów funkcjonował, ponieważ oprawcy faktycznie przyjęli swoje role, nader ochoczo wykonywali pracę terroru, wykorzystywali i rozszerzali szanse absolutnej władzy uśmiercania6. Warunkiem stosunków społecznych są uregulowane zachowania ludzi, warunkiem organizacji są zorganizowane działania personelu. Także zbiorowe zbrodnie są ostatecznie tylko indywidualnymi zbrodniami w zbiorowości7. Odwoływanie się do historycznych konstelacji i społecznych funkcji rozmija się z tym, co jest specyfiką obozu koncentracyjnego – z ową absolutną władzą, która zasadniczo uniezależniła się od znanych form władzy społecznej. Analiza funkcjonalna pozwala jedynie uchwycić zewnętrzną historię systemu, poniższe analizy schodzą o jeden stopień głębiej. Nie rozpatrują historii społecznej, lecz przyglądają się z bliska stosunkom w obozach i sytuacjom absolutnej władzy. Większą wagę ma topos niezrozumiałości, gdy odnosi się do cierpienia i śmierci ofiar. Elie Wiesel pisze: „Ci, którzy nie przeszli przez to doświadczenie, nie mają pojęcia; a ci, którzy przez nie przeszli, nic nie ujawnią, a w każdym razie nie ujawnią wszystkiego. Przeszłość należy do zmarłych, a ten, kto przeżył, nie rozpoznaje się w obrazach i wyobrażeniach, przypisywanych jego osobie. Auschwitz oznacza śmierć, totalną, absolutną śmierć – śmierć człowieka, śmierć wszystkich ludzi, śmierć języka i wyobraźni, śmierć czasu i umysłu. […] Ten, kto przeżył, wie. Wie tylko on i nikt inny. I będzie go prześladowało poczucie winy i bezradności […]. Świadectwo tych, którzy przeżyli, wzbudzało najpierw szacunek i pokorę. Podchodzono do niego z rodzajem nabożnej czci. Traktowano je jako tabu, zastrzeżone wyłącznie dla wtajemniczonych. […] Ale niebawem poszły za tym popularyzacja i propagandowy użytek. […] Gdy przedmiot się spopularyzował, nie był już świętością, został odarty z tajemnicy. Ludzie wyzbyli się szacunku. Holokaust zrobił się niejako «powszechnie dostępny», stał się terenem eksploracji dla nowoczesnej literatury. Teraz każdy mógł się dosiąść. Posługiwali się nim powieściopisarze, a naukowcy wykorzystywali dla udowodnienia takich czy innych teorii”8. Opisano tu banalizację katastrofy ludzkości, odczarowanie tabu, zbezczeszczenie. Otóż nowoczesna nauka stale usiłowała wnieść swój wkład w dzieło odczarowania świata. Prześwietlanie tajemnic należy do jej podstawowego programu. Studium socjologiczne z pewnością może tylko w niewielkim stopniu przyczynić się do właściwego sposobu pamiętania, o ile takowy w ogóle istnieje. Nie można też oczekiwać, że ujawni najgłębsze przyczyny. Obóz doprawdy nie nadaje się na poletko doświadczalne socjologicznych hipotez. Jest raczej odwrotnie. Obóz koncentracyjny unicestwił zasadnicze pojęcia cywilizacji, ideały rozumu, postępu, wolności i porozumienia. Co więcej, wygląda, że pojęcia, za pomocą których staramy się zrozumieć społeczeństwo, pojęcia społecznego działania i interakcji, pracy i władzy, stały się zbędne. Idealizacja nieśmiertelnego społeczeństwa, która stanowi ukryte podłoże zarówno potocznego myślenia, jak i socjologii – rozpadła się. Pytanie o wyjątkowość niemieckiej zbrodni było niedawno przedmiotem politycznego sporu, jakkolwiek nie zadano sobie trudu, by przeanalizować związek między wymową moralną a historyczną wyjatkowością. Nie tu miejsce, by nakreślić główne i poboczne linie tej dyskusji9. Trudno jednak nie dostrzec, że z obu stron padały wymienne zarzuty. Kto bez wahania porównuje Auschwitz z innymi zbrodniami, z brytyjskimi obozami koncentracyjnymi w czasie wojny burskiej, z tureckim ludobójstwem w Armenii, z masakrą w Ugandzie albo w Kambodży, z Workutą czy Kołymą, naraża się na zarzut neorewizjonizmu w naukowym przebraniu, który nie tylko chce usprawiedliwiać, ale rzekomo gwałci też elementarne reguły porównań historycznych. Kto z drugiej strony obstaje przy wyjątkowości Auschwitz, naraża się na podejrzenie, że chce pomniejszać inne zbrodnie i lekceważyć ich znaczenie. Porównanie jako takie uchodzi za kryterium stanowiska politycznego i moralnej uczciwości. Otóż trzeba stwierdzić, co następuje: określanie jakiegoś wydarzenia przydawką „nieporównywalne” zakłada, że porównania już przeprowadzono, dochodząc do wniosku, iż dane wydarzenie jest radykalnie innego rodzaju. Nieporównywalność orzekać można prawowicie jedynie wówczas, gdy została stwierdzona i to w drodze porównań10. Porównania jednak w żadnym razie nie nadają się w charakterze okoliczności łagodzącej. Nie istnieje moralna matematyka, sąd moralny nie zna argumentu tu quoque. Morderca, który usprawiedliwia się, mówiąc, że inni też mordują, nie umniejsza ciążącej na nim odpowiedzialności. Nawet jeśli porównanie obozów niemieckich, angielskich albo chińskich – porównanie tyleż sensowne, co konieczne11 – wykaże strukturalne podobieństwa, nie zmienia to w niczym moralnego stanu rzeczy. Zbrodnia pozostaje zbrodnią. Bezprawie osądza się jako takie i nie pomniejszą go żadne porównania12. Nic nie uwolni Niemców i ich pomagierów od winy za Auschwitz. Niniejsze studia w znacznej mierze rezygnują z synchronicznych i diachronicznych porównań. Celem nie jest ujęcie ogólne, lecz wnikliwa interpretacja. Jednakże dociekanie, które stara się opisać typowe struktury władzy absolutnej, może wiele wnieść do szerszych, komparatystycznych analiz zorganizowanego terroru. Podsuwa mianowicie kategorie analityczne, które umożliwiają przeprowadzenie porównań. Od razu można jednak powiedzieć, w jakim użyciu hasło wyjątkowości ma sens. Historii kultury homo sapiens zawsze towarzyszyły masowe mordy i masakry obcych, outsiderów społecznych, przeciwników politycznych, członków wrogich sił zbrojnych i mniejszości etnicznych. Ale obóz koncentracyjny, zorganizowany terror i eksterminacja to wynalazki XX wieku. Ze względu na organizacyjne struktury i metody, przypadkowy dobór ofiar oraz wyniszczanie głodem i pracą obóz nie jest nawet niemiecką specjalnością13. Czymś historycznie wyjątkowym i bezprecedensowym jest jednak z państwowej inicjatywy przemysłowo uprawiana masowa zagłada Żydów, Sinti i Romów przez Niemców. Wyjątkowy charakter ma nie tyle praktyka uśmiercania, ile ludobójstwo przy udziale sprawdzonej administracji państwowej, publicznej służby eksterminacyjnej. Wraz z założeniem fabryk śmierci, do których na odległość tysięcy kilometrów transportowano cały naród, od niemowląt po starców, aby zgładzić wszystkich bez śladu i zużytkować w charakterze „surowca”, osiągnięto nie tylko nowy sposób uśmiercania, ale także punkt szczytowy negatywnej historii władzy społecznej i nowoczesnej organizacji. Dla analizy socjologicznej zasadniczą wagę ma różnica między obozami koncentracyjnymi a obozami zagłady. „Fabryki śmierci” w Chełmnie, Bełżcu, Sobiborze i Treblince, tak jak „zakłady eutanazji” na terenie Rzeszy, nie były obozami koncentracyjnymi. Stanowiły wyodrębnione biurokratycznie ośrodki. Ich jedynym celem była eksterminacja Żydów. SS zostawiało tam na krótko przy życiu tylko tylu ludzi, ile potrzeba było, aby machina uśmiercania funkcjonowała bez tarć. Wszystkich innych natychmiast po przybyciu rozstrzeliwano i grzebano w masowych grobach albo posyłano do komór gazowych. Nie było tam społeczeństwa więźniarskiego o jakiej takiej trwałości. Nieliczne komanda pracy porównać można tylko do „sonderkomand”, które musiały utrzymywać w ruchu oświęcimskie fabryki śmierci. Natomiast w obozach koncentracyjnych ludzie byli rejestrowani po nazwisku, nadawano im numer, przydzielano kwaterę i przeważnie zmuszano do pracy. Byli niemal całkowicie odizolowani od świata zewnętrznego, skazani na życie bez praw, w skrajnej nędzy. Setki tysięcy uśmiercano na wszelkie możliwe sposoby, strzałem z broni palnej, gazem, torturami, głodem albo pracą. Miejsce pośrednie zajmował Auschwitz i Majdanek Były to zarazem obozy koncentracyjne i obozy zagłady. „Selekcja” na rampie Auschwitz to historyczne miejsce, w którym ludobójstwo na Żydach sprzęgało się z organizacją obozów koncentracyjnych. W przeciwieństwie do fabryk śmierci, utrzymywanych w tajemnicy, obozy koncentracyjne były zakładami wielofunkcyjnymi. Służyły jako więzienia, przedsiębiorstwa produkcyjne, miejsca egzekucji, ośrodki szkoleniowe dla oddziałów Trupich Główek SS i jako instrument terroru społecznego. Obozy koncentracyjne stanowiły tylko cząstkę narodowosocjalistycznego systemu obozów. Według dotychczasowych ustaleń istniało 59 wczesnych obozów koncentracyjnych, a podczas wojny 23 obozy główne z 1200 podobozami różnej wielkości. Prócz tego SS i inne władze nazistowskie urządziły wiele innych obozów i podobnych placówek więziennych: tysiące obozów dla cudzoziemskich robotników przymusowych, „wychowawcze obozy pracy”, obozy karne, obozy dla jeńców wojennych i ludności cywilnej, dla dorosłych i dla dzieci, „obozy przejściowe” i „obozy zbiorcze”, 500 gett, ponad 900 obozów pracy przymusowej dla Żydów (mężczyzn i kobiet) na okupowanych terenach Europy Wschodniej14. Zakładanie obozów, w których ludzie pozbawiani byli wolności, zmuszani do niewolniczej pracy i poddawani arbitralnemu terrorowi, było głównym instrumentem narodowosocjalistycznego aparatu władzy15. Obozy koncentracyjne stanowiły centrum tej siatki terroru. Niniejsze studium nie bada społecznej historii ludobójstwa i niemieckiego systemu obozów koncentracyjnych16. Analizuje obóz koncentracyjny jako szczególnego rodzaju system władzy. Wychodzi z założenia, że w obozach wykształciła się społeczna forma władzy zasadniczo odmienna od potocznych typów władzy i panowania. Władzy absolutnej nie należy mylić z asymetrycznymi stosunkami wymiany, ze społeczną władzą sankcji, z nowoczesną władzą dyscyplinarną albo ze stabilnymi, opartymi na posłuszeństwie stosunkami panowania. Jej podstawą nie są wyzysk, kary ani prawomocność, lecz terror, organizacja, ekscesy przemocy i szafowanie śmiercią. W poniższych studiach omówione są typowe dla tej władzy metody – formowanie przestrzeni, czasu i zależności społecznych, ekscesywne i zorganizowane uśmiercanie. Jak można pojąć i przedstawić sposób funkcjonowania tej władzy? Jeśli śledzić przemiany funkcji obozów, poprzestaniemy na spojrzeniu z zewnątrz. Historia społeczna ma swoje znaczenie dla kwestii, dlaczego założono obozy koncentracyjne, ale przy analizie systemu władzy jest mało użyteczna. Niewiele dowiemy się tą drogą o strukturach władzy absolutnej, o ich wpływie na mikrokosmos społecznych sytuacji, o dniu powszednim w obozie. Jeśli z kolei przyglądać się psychologii sprawców i ofiar, grozi redukcja społecznej rzeczywistości do struktur motywacyjnych i indywidualnych przeżyć. Procesy uspołecznienia i dezintegracji, organizacji i wykonywania władzy pozostaną poza polem widzenia17. Toteż aby uzyskać wgląd w świat obozów, dociekania trzymają się trzech reguł ogólnych: (1) Społecznej rzeczywistości obozu nie należy w żadnym razie utożsamiać z celami, jakie planowała, a niekiedy proklamowała zwierzchność SS. System obozów był wypadkową różnych, niekiedy sprzecznych interesów, przedmiotem sporów i negocjacji licznych organów i instancji władzy. Podobnie jest w każdej organizacji społecznej. Organizacja nie jest środkiem do celu, ale dynamicznym polem działania18. Samozachowanie systemu, procesy władzy i terroru często niewiele miały wspólnego z planami kierownictwa. Poszukując wyjaśnienia teleologicznego, myli się intencje danej grupy ze strukturami powstającymi w społecznym polu. Społeczny świat obozu był czymś więcej niż racjonalnym systemem o jednoznacznych celach. Dzień powszedni przenikała sieć zależności i antagonizmów między profitentami, personelem, oddziałami pomocniczymi i ofiarami. Analiza tej figuracji władzy musi zatem operować zmienną perspektywą, aby uchwycić zarówno strategię władzy, jak i reakcje i bezsilność ofiar. (2) Obóz koncentracyjny był szczelnie zamkniętym kosmosem w obrębie społeczeństwa. Teoria zamkniętego systemu społecznego w przypadku obozów jest wyjątkowo przekonująca. Granice były nieprzekraczalne, ludzie izolowani i uwięzieni w świecie terroru, gdzie personel miał wolną rękę. Owszem, obóz był włączony w siatkę stanowisk administracyjnych i profitentów gospodarczych. Wewnętrzna struktura społeczna nawiązywała do stereotypów społecznego otoczenia. Nawet system obozów nie mógł uchronić się przed turbulencjami okoliczności historycznych. Ale ta otwartość była radykalnie ograniczona. Dotyczyła wyłącznie organizacyjnego i przestrzennego rozszerzania obozów, mobilności transportów i niewielkich zmian funkcji pracy. Dla więźniów istniał tylko jeden kierunek. Po początkowej fazie tworzenia systemu nikt – jeśli pominąć nieliczne ucieczki i zwolnienia – nie opuszczał obozu. Obóz był kolonią terroru u kresu świata społecznego. (3) Zorganizowany terror przejawia się w sytuacjach działania i cierpienia. Ostatecznie nawet władza absolutna nastawiona jest na sytuacje społeczne, w których poruszają się ludzie. Na tej płaszczyźnie łamie opór, stłacza ludzi, rozbija społeczne więzi, niszczy działanie, niszczy życie. Analiza obozu musi wejrzeć w mikrokosmos władzy, która rozciąga się na struktury czasu, przestrzeni, socjalizacji, tożsamości. Trzeba przyjrzeć się z bliska typowym sytuacjom obozowym. Toteż niniejsze dociekania sięgają nie tylko do koncepcji ogólnej socjologii władzy, lecz także do socjologicznej analizy sytuacji. Celem dociekań jest „gęsty opis”19 świata władzy obozu koncentracyjnego. Z punktu widzenia metodologii gęsty opis to nic innego jak analiza semantyczna. Nie dostarcza protokołów wydarzeń, lecz interpretacji działań i sytuacji, nie podsuwa sprawozdań, lecz wykładnię struktur i procesów. Gęste opisy to próba odczytania sensu tego, co się zdarzyło. Mają charakter interpretatywny i mikroskopowy, nie operują dedukcją i generalizacjami. Kryterium oceny nie jest ścisłość – jak w teorii dedukcyjnej – ani rzekomo poprawne odtworzenie modelu. Gęsty opis jest udany w tej mierze, w jakiej poszerza zrozumienie obcego świata. Od praktyk rygorystycznej historiografii, narracyjnej czy strukturalnej, metoda ta różni się na pierwszy rzut oka większą swobodą. Niemniej przestrzega ścisłych kryteriów socjologicznej analizy struktur i sytuacji. Aby dojść do gęstego opisu socjologicznego, dociekania korzystają z historiograficznych dociekań i dokumentacji, przede wszystkim zaś z relacji więźniów. Ponadto odwołują się do akt administracji obozowej i dokumentów procesów norymberskich. Wyjątkową wartość mają przy tym te teksty, które same zawierają gęste opisy. Te świadectwa nasuwają oczywiście wiele pytań20. Odzwierciedlają sposób, w jaki autor doświadczył obozu i starał się go sobie objaśnić. Te wykładnie z reguły nie są zniekształcone przez późniejsze zafałszowania, wykształciły się w okresie uwięzienia. Owszem, wiele relacji zawiera nieścisłe dane czasowe i liczbowe, w zamian jednak opisują typowe sytuacje. Przegląd pokazuje, że nawet stosunkowo niewielka liczba relacji z różnych obozów wystarcza, by sporządzić typologiczny opis. W relacjach, mimo lokalnych i czasowych różnic, ujawnia się standaryzacja terroru i monotonia obozowej codzienności. Pouczające okazały się zwłaszcza teksty oparte na dodatkowych dociekaniach autorów albo też pisane z literacką troską o szczegół. Littérature de temoignage to specyficzny gatunek, który łączy mikroskopowy opis obozowej codzienności z refleksją teoretyczną. Otwiera taki dostęp do świata znaczeniowego więźniów, jakiego nie mogą dać nawet opracowania historiograficzne. Wiąże się to zapewne z tym, że pisarstwo literackie przedstawia zdarzenia pomijane w relacjach nieliterackich jako oczywiste. Także obóz koncentracyjny miał swoją codzienność, swoją „normalność”, która w wielu relacjach wcale się nie pojawia, wyparta przez zdarzenia szczególnej wagi. Dla tekstu literackiego jednak ważne jest prawie wszystko, także na pozór błahe drobiazgi. Tekst literacki post festum zdaje sprawę z tego, że mimo powszedniości wielu zdarzeń obozowych ostatecznie nic nie jest zrozumiałe samo przez się. Jak wiadomo, w relacjach przeważa punkt widzenia więźniów politycznych. To oni stanowili jądro oporu. Z ich kręgu wywodzili się ci, którzy w ogóle mogli dać pisemny obraz. Wśród ogółu uprzywilejowani więźniowie byli mniejszością, wśród tych, którzy przeżyli – większością. To zastrzeżenie tyczące materiału źródłowego częściowo tylko podważają relacje więźniów żydowskich i cudzoziemskich. Oni również klasyfikowani byli przeważnie jako polityczni, ale z reguły nie należeli do uformowanej przez Niemców górnej warstwy obozu. Historię obozów koncentracyjnych mogli pisać tylko ci, „którzy nie spadli na samo dno. Kto sięgnął dna, ten albo nie powrócił, albo jego zdolność obserwacji została unicestwiona na skutek cierpień i utraty świadomego kontaktu ze światem”21. 2. Władza absolutna Władza absolutna to specyficzny rodzaj struktury władzy22. Obóz koncentracyjny nie należy do historii despotyzmu, niewolnictwa czy nowoczesnej dyscypliny. Zorganizowanego terroru nie można umieścić w continuum form panowania. Różnice nie dotyczą stopnia, lecz istoty rzeczy. Kategorialnym błędem jest stosowanie zwykłych pojęć władzy społecznej do systemu władzy obozowej. Historyczna i antropologiczna cezura w dziejach władzy domaga się radykalnej zmiany założeń teoretycznych. Już krótki przegląd innych form władzy pozwala dostrzec istotne różnice. W despotii jednostka rządzi wszystkim samowolnie, nieskrępowana prawem i ustawami. Każdy boi się każdego. Jedynowładztwo jest pustynią poddaństwa. Nie ma tu klas społecznych ani hierarchii. Z wyjątkiem oddziałów pomocniczych pana nie ma tu żadnych instancji pośrednich, które rozczłonkowałyby pole między suwerenem a seryjną masą. Despotyzm atomizuje społeczeństwo i niweluje wszelkie różnice, aż po kompletne zrównanie – powszechną równość bezsilności. Terror ma onieśmielać, dławić opór, szerzyć strach. Kończy się z chwilą, gdy usunięto ostatniego przeciwnika i panuje cmentarny spokój. Przemoc pozostaje jednak instrumentem ucisku, środkiem do celu. Gdy cel został osiągnięty, a reżim okrzepł, despotie zadowalają się arbitralnością bezprawia i pragmatycznie stosują na przemian kary, zachęty i nagrody. Panowanie społeczne charakteryzuje się trwałą gotowością do posłuchu. Dla podwładnego rozkaz jest maksymą postępowania. Postępuje zgodnie z rozkazem, bo to rozkaz. Okazuje posłuch, bo chce być posłuszny, akceptuje podporządkowanie, ponieważ posłuszeństwo leży w jego interesie23. Stabilne panowanie może zdać się na to, że podwładny zrezygnuje z własnych celów, a nawet uzna je za nieuprawnione, i to niezależnie od konkretnej treści rozkazu. Posłuszeństwo to generalna gotowość robienia tego, czego się od nas żąda. Motywy tej „wymuszonej dobrowolności” bywają zmienne. Mogą zasadzać się na tępym przyzwyczajeniu, na świadomości groźnych konsekwencji nieposłuszeństwa, na emocjonalnej więzi z autorytetami albo na przekonaniu o prawowitości społecznego porządku. Ale posłuszeństwo to zawsze działanie społeczne. Trwa w nim element relacji dwustronnej. Panowanie – w odróżnieniu od tyranii – nie zmienia społeczeństwa w seryjną masę, lecz nadaje mu spoistość przez skoordynowane posłuszeństwo. Samo ustanawia i umacnia sieć społecznych powiązań. Społeczna władza sankcji chce osiągać cele i realizować interesy wbrew przeciwstawnym dążeniom. Definiuje alternatywne drogi działania i stosuje sankcje w wypadku, gdy inny nie obiera przewidzianej drogi. Steruje działaniem, grożąc karami i siebie samą zobowiązując do faktycznego ich wykonywania24. Nie ma to nic wspólnego z arbitralnym terrorem. Władza sankcji to jego przeciwieństwo. Kieruje społeczną przyszłością i informuje innego, z czym ma się liczyć. Jeśli ten inny się dostosuje, nie poniesie kary, jeśli stawi opór, musi obawiać się konsekwencji. Władza sankcji kieruje działaniem za pomocą strachu, ale pozostawia zawsze wybór między posłuszeństwem a nieposłuszeństwem. Operuje odstraszaniem, nie strachem. Nagina wolę w pożądanym dla siebie kierunku, ale jej nie łamie. Steruje działaniem, ale go nie unicestwia. Władza dyscyplinarna przekształca człowieka, poddając go stałej kontroli25. Nie musi stosować kar jako odstraszającego przykładu. Zamiast tego posługuje się bogatym repertuarem subtelnych technik, które nie dopuszczają do pojawienia się oporu. Nieustannie nadzoruje przestrzeń, organizuje rozkład czasu, odnotowuje odstępstwa, wpaja normy. Bada postępy, porządkuje je hierarchicznie i ostatecznie składa z wytresowanych jednostek sprawnie funkcjonujące maszyny społeczne. Polem manewrowym władzy dyscyplinarnej są totalne organizacje, ale jej celem jest wszechstronnie zdyscyplinowane indywiduum, schematycznie posłuszne, choć samo sobie tego nie uświadamia. Dyscyplina to władza bez ośrodka, zagnieżdżona w mózgu posłusznych. Obywa się bez samowoli i przemocy. Bezgłośnie przechodzi w habitus, nie musi posiłkować się kajdanami ani drutem kolczastym. Od tego wszystkiego różni się władza absolutna, w tej postaci, w jakiej urzeczywistniła się w obozie koncentracyjnym. Władza zrzuca tu krępujące ją więzy dopiero, gdy przeciwnicy dawno już zostali poskromieni. Nie rezygnuje z przemocy, lecz uwalnia ją od wszelkich zahamowań i potęguje przez organizację. Zaczyna się tam, gdzie kończy się terror tyranów. Nie zabiega o ślepy posłuch ani o dyscyplinę, lecz o uniwersum całkowitej niepewności, gdzie nawet uległość nie chroni przed najgorszym. Ugniata swoje ofiary w masę, wznieca sprzeczności i buduje strukturę społeczną opartą na skrajnych różnicach. Stosuje niektóre metody totalnej kontroli, ale używa ich nie dla wykształcenia indywidualnej samodyscypliny, lecz jako narzędzi ustawicznych szykan i udręk. Terror rozbija związek między wykroczeniem a sankcją. Nie potrzebuje powodów i uzasadnień; nie zamierza samej siebie zobowiązywać groźbami. Władza absolutna wyżywa się, kiedy jej się podoba. Nie chce wolności ograniczać, lecz ją unicestwić, nie pragnie sterować działaniem, lecz je zniweczyć. Wyniszcza ludzi pracami użytecznymi i bezsensownymi. Wyznacza cele ekonomiczne, od których sama się emancypuje. Gdy już urządzi obozowe społeczeństwo zgodnie z własnym ideologicznym modelem klasowym, wyzbywa się ideologicznych przekonań. Bynajmniej nie poprzestaje na uśmiercaniu, które wszak stanowi ostateczny punkt odniesienia wszelkiej władzy. Uprzednio przekształca uniwersalne struktury ludzkiego świata: przestrzeń, czas, społeczny stosunek do innych, rzeczowy stosunek do pracy, stosunek do samego siebie. Przejmuje niektóre elementy i metody tradycyjnych form władzy, łączy je i potęguje, uwalnia je od aspektów instrumentalnych i w ten sposób staje się odrębną formą władzy26. Aby zinterpretować obóz koncentracyjny jako specyficznie nowy typ nowoczesnej organizacji władzy i organizacji społecznej, należy wpierw rozpatrzyć bliżej najważniejsze cechy władzy absolutnej. 1. Władza absolutna to władza zorganizowana. Nie opiera się wyłącznie na monopolu militarnych środków przemocy, ale przede wszystkim na stabilnym rusztowaniu struktur społecznych. Źródłem władzy w obozie nie była prawomocność lub przyzwyczajenie, lecz terror i organizacja. Ludzi zamykano w systemie przestrzennych stref i rastrów, formowano ich poruszenia, sterowano społecznym czasem, budowano strukturę społeczną, organizowano pracę, przemoc i uśmiercanie. W cząstkowych obszarach obóz wykazywał cechy formalnej organizacji: hierarchia dowództwa, podział pracy, wystandaryzowany przebieg służby i rozkład czasu, regulamin dla personelu i dla więźniów oraz rozbudowany system pisemnej dokumentacji. Jak każda większa organizacja obóz wymagał wyspecjalizowanego sztabu administracyjnego i nadzorczego. Te zadania spełniali zarówno SS-mani, jak i „samorząd” więźniów. Zalety formalnej organizacji są znane. Zapewnia stałość, dyscyplinę, przewidywalność, racjonalizację pracy i społeczną kontrolę. Ale przede wszystkim pozwala zrezygnować z wysokich wymagań przy rekrutacji personelu. Nie tracąc na efektywności, organizacja może zadowolić się całkiem przeciętnymi osobnikami. Mimo to nie należy utożsamiać organizacji obozu z jednostkami wojskowymi albo władzami cywilnymi. SS było zorganizowanym „ruchem”, tworem partyjnym, traktowanym przez zwierzchność jako siła napędowa ekspansji i terroru. Sztywna biurokracja mogłaby temu tylko zawadzać. Formalizacja nie osiągnęła stopnia obiektywności właściwego dla tradycyjnych administracji, gdzie ustanowione reguły obowiązują wszystkich. Biurokracja SS nie była panowaniem niczyim. Organizacja przeżarta była korupcją, protekcją, rywalizacją, klikami. Nie należy lekceważyć rozmiarów delegacji władzy, lokalnej samodzielności i spontanicznej improwizacji. SS żądała od swoich członków nie bezwzględnego posłuszeństwa, lecz inicjatywy, nie literalnego wypełniania poleceń, ale elastycznych „akcji”, zgodnie z zasadą, że kompetencje ma ten, kto coś robi. Aż po najniższe szczeble obok poprawnego prowadzenia dokumentacji wymagano też samodzielności i osobistego zaangażowania. Dla władzy oznaczało to stratę na przewidywalności, za to zysk na niepewności i wykalkulowanym bezładzie. Spersonalizowana organizacja wyzwalała samowolę, na której zasadza się terror. SS stworzyło nieprzejrzysty system przepisów, tak że żaden więzień nie mógł ich wszystkich przestrzegać, a personel wartowniczy mógł się nimi dowolnie posługiwać. Formalne reguły nie ograniczały władzy, przeciwnie, stanowiły instytucjonalną podbudowę dla swobody terroru. 2. Władza absolutna to władza absolutnego etykietkowania. Wywraca stosunek klasy i społecznej klasyfikacji. Taksonomiczne kategoryzowanie więźniów pozwoliło zbudować strukturę społeczną regulującą podział dóbr, przywilejów i prestiżu. Ten praktyczny schematyzm, przejmując i radykalizując stereotypy społeczne, porządkował społeczne pole oraz wzniecał społeczne, polityczne, narodowe i rasistowskie konflikty między więźniami. Hierarchia klas była strategią stopniowania dyskryminacji, prześladowań i unicestwienia. Wartością, na której zasadzała się skala, była wartość ludzkiego życia – wycena, przyczepiona do ubioru i dla wszystkich widoczna. System oznaczeń miał bezpośrednie skutki materialne. Decydował o tym, kto może dostąpić udziału we władzy funkcyjnej, kto korzysta z – ograniczonej w czasie – ochrony, kto skazany będzie na wycieńczającą pracę, jak więzień będzie żywiony i zaopatrywany. Etykietkowanie było metodą dystrybucji. Regulowało rozdział nędzy. Tak powstało społeczeństwo więźniów o zmiennych odstępach między poszczególnymi klasami, zróżnicowany system, w którym u góry społecznej drabiny przedziały były jaskrawe, u dołu – minimalne. Tworząc kategorie, władza konstruowała swój model społeczeństwa. Stygmatyzowała ofiary i w ten sposób sterowała ich zachowaniem. 3. Władza absolutna to władza ustopniowana. Buduje wymyślny system kolaboracji, gdzie niektóre ofiary stają się współsprawcami, a elita funkcyjna wyposażona jest w znaczne pełnomocnictwa. System obozów zawdzięczał swoją stabilność nie na ostatku siłom pomocniczym kapo i pisarzy, którzy zapewniali codzienne funkcjonowanie i odciążali personel SS. Wskutek tego władza absolutna była wszechobecna. Wypełniała niemal każdą niszę. Bez delegacji władzy system dyscypliny i nadzoru szybko by się rozpadł. Rywalizacja o stanowiska w nadzorze, administracji i zaopatrzeniu była dla SS pożądanym czynnikiem, pozwalała bowiem wygrywać wzajem przeciwko sobie frakcje elity więźniarskiej i utrzymywać je w podległości. Normalny więzień podlegał podwójnemu zwierzchnictwu – SS-manów, którzy często wcale nie pojawiali się w obozie, i więźniów funkcyjnych, którzy zawsze byli na miejscu. Delegacja władzy wyklucza luki i uszczelnia kontrolę, ale zarazem tworzy pewne obszary wolności. Aby zapewnić sobie efektywną pomoc, SS musiało godzić się na nieprzewidziane konsekwencje i brać pod uwagę, że mniejszość niezłomnych funkcyjnych może wykorzystywać swoje możliwości dla dobra współwięźniów i ratowania istnień ludzkich. Delegacja władzy przełamywała linię graniczną między SS a elitą więźniów. Wskutek korupcji niektórzy SS-mani popadali w zależność od wtajemniczonych i wspólników. Nie osłabiało to jednak obozowego reżimu. Gradacja nie uszczupla władzy absolutnej, lecz ją wzmacnia. Pod presją eksterminacji funkcyjny więzień stawał się wspólnikiem systemu. Terror był dla niego środkiem samozachowania. Wikłał się w nierozwiązywalny dylemat. Aby nie spaść ponownie na dno nędzy albo uchronić się przed linczem ze strony współwięźniów, musiał wysługiwać się władzy centralnej. Odwrotnie, pomaganie bez współudziału było niemożliwe. Nawet jeśli funkcyjny chciał chronić swoich towarzyszy, musiał sam występować jako reprezentant reżimu, wielokrotnie odmawiać pomocy i w razie potrzeby przemocą zaprowadzać wymaganą dyscyplinę. 4. Władza absolutna obywa się bez ideologicznego uprawomocnienia. Nie byłaby absolutna, gdyby musiała się usprawiedliwiać. Owszem, zakładając obozy, przywództwo SS realizowało również cele motywowane ideologią rasową: odosobnienie społecznych outsiderów, eksterminacja Żydow i tych wszystkich, których reżim uznał za „zbędnych”. Ale nie mniej ważne było to, co służyło zachowaniu i umocnieniu władzy: prześladowanie przeciwników politycznych, eliminacja potencjalnego oporu, zastraszenie ludności i terroryzowanie okupowanych krajów. Względy policyjnego bezpieczeństwa, profilaktyczna rozbudowa systemu obozów na wypadek wojny, lokowanie obozów w pobliżu zakładów przemysłowych, polowanie na siły robocze – wszystko to nie miało wiele wspólnego z ideologią. Wobec tego, co działo się w obrębie systemu, wobec struktury motywacyjnej sprawców i dynamiki ekscesywnej przemocy odwołania do ideologii są i tak mało przekonujące. Ideologie służą uprawomocnieniu. Mają skłaniać podwładnych do dobrowolnego posłuszeństwa – co w obozie było zarówno niemożliwe, jak i niepotrzebne. Uprawomocnienia mają też przekonywać władców o słuszności ich poczynań. O tym w obozach również nie może być mowy. Obozowe załogi SS bynajmniej nie były kadrą ideologicznie wyszkoloną. Żaden z komendantów nie uważał, że służba w obozie jest przede wszystkim historyczną misją. Byli to karierowicze, technokraci, skorumpowani przestępcy, pilni wykonawcy rozkazów. Mogło się zdarzyć, że któregoś z oprawców chwilowo do okrucieństwa zachęciło podjudzające przemówienie. W większości nadzorcy nie byli jednak ani fanatykami rasizmu, ani sadystycznymi potworami. Korzystali z okazji, by zapewnić sobie bezpieczne stanowisko, zdobyć uznanie środowiska, wymigać się od przydziału na front. Podczas wojny tysiące niezdolnych do służby zbrojnej żołnierzy zaciągano do Waffen-SS, werbowano volksdeutschów i cudzoziemców, którzy ideologii SS nie mogli pojąć już z tej przyczyny, że często nie znali ani słowa po niemiecku. Trudno byłoby udowodnić, że nadzorców cechowała owa elitarna świadomość, jaką propagowało przywództwo SS. O dniu powszednim w obozach koncentracyjnych również nie decydowało to, co odgórnie obwieszczano jako cel ideologiczny. Liczyło się co innego: obowiązkowość, talent organizacyjny, zaangażowanie, koleżeństwo i gotowość do stosowania przemocy27. 1 O pierwszych dniach i tygodniach w Dachau por. Richardi 1983, s. 36 i n.; Kimmel 1979, s. 353 i n.; Bastian 1965. 2 Grünwiedl 1934, s. 3. 3 Cyt. za: Weiss 1985, s. 26 i n.; por. też Distel 1985. 4 Por. Bettelheim 1982, s. 104 i n. 5 O granicach empatii wobec ludobójstwa por. Claussen 1987, s. 11, 152, 166. 6 Dotyczy to bynajmniej nie tylko morderców zza biurka. O obozowej codzienności decydowali owi przeciętni sprawcy, którzy, odrobiwszy wedle humoru swoje pensum okrucieństwa, po zakończeniu służby rozchodzili się do własnych pokojów albo wieczorami bawili się w jakimś lokalu w mieście. Por. też Arendt 1989, s. 133 i n. 7 Por. Jäger 1982, s. 382. 8 Cyt. za Bettelheim 1982, s. 382. 9 O tzw. sporze historyków – Historikerstreit – por. m.in. dokumentacja: Historikerstreit 1987; Meier 1987; Wehler 1988; Jäger 1989, s. 40–60 oraz przyczynki Friedländera, Dinera i Mommsena w: Diner 1987. Systematyczne wykoślawienie tej dyskusji wynikło nie na ostatku z zasadniczego błędu kategorialnego. Problem przyczyn stale mylono z niemającą z nim nic wspólnego kwestią odpowiedzialności. 10 Por. Grosser 1990, s. 45 i n. 11 Wehler (1988, s. 130 i n., 167 i n.) zarzucił takiemu porówaniu, że nie uwzględnia odmiennego poziomu rozwoju i cywilizacji „odnośnych społeczeństw”. Czy jednak należy w ogóle liczyć się z historycznym postępem etyczności, to rzecz wątpliwa. Co miałoby przemawiać za tym, by kulturalne podłoże Sowietów cenić niżej od kulturalnego podłoża Niemców? Jak gdyby Bach i Goethe ucieleśniali poziom kultury, a Tołstoj i Mussorgski nie. Ponadto porównań nie trzeba bynamniej lokować na płaszczyźnie makrosocjologicznej. Równie uprawownione i obiecujące poznawczo jest porównywanie struktur organizacyjnych i form masowej zagłady. Próbę porównania systemów obozów podejmuje Kamiński 1990. O komparatystyce ludobójstw por. też Chalk, Jonassohn 1990; Fein 1990; Harff, Gurr 1988; Jahn 1990. 12 Por. Jäger 1989, s. 43. 13 Jeśli chodzi o strukturę organizacyjną, zachowanie nadzorców i rozmyślne wyniszczanie przez pracę, paralele między obozami sowieckimi i niemieckimi są uderzające. Jeśli chodzi o czas trwania i liczbę ofiar, Workuta i Kołyma znacznie przewyższają kompleksy obozowe Buchenwaldu, Mauthausen czy Dora-Mittelbau. Przy ocenie zbrodni sowieckich nie należy w żadnym razie brać za dobrą monetę propagandy reżimu i mówić o „wypędzeniu kułaków”, „walce klasowej” albo „przmusowej kolektywizacji”. Wbrew szeroko rozpowszechnionym poglądom terror sowiecki posługiwał się również kryteriami etnicznymi i „socjobiologicznymi”. Rozmyślnie wywołany głód na Ukrainie spełnia znamiona ludobójstwa. W latach 1930–1933 jego ofiarą padło co najmniej siedem milionów ludzi, w tym trzy miliony dzieci. Por. Conquest 1978, 1988; Grosser 1990, s. 88 i n.; Sołżenicyn 1974–1978; Rummel 1990. 14 Schwarz (1990, s. 221 i n.) wylicza następująco: 399 gett na obszarze Polski, 16 na obszarze Litwy, 3 na obszarze Łotwy, 60 na obszarze Transnistrii; 941 „obozów pracy przymusowej” dla Żydów, 230 „obozów specjalnych” dla żydów węgierskich na czechosłowacko-węgierskim pograniczu Austrii, 78 obozów aresztu policyjnego, 106 „obozów pracy wychowaczej”, 40 obozów karnych w Emsland, tylko w Hesji 532 obozy dla cudzoziemskich robotników przymusowych. Pełna liczba wszystkich obozów karnych i obozów pracy przymusowej jest nieznana, podobnie jak liczba obozów dla niemowląt i małych dzieci w Niemczech, gdzie „zbierano” i uśmiercano dzieci robotnic przymusowych. Łącznie z obozami koncentracyjnymi i obozami śmierci Schwarz wymienia ogółem 10 006 nazistowskich obozów. O kategoriach obozów por. też Weinmann (190, s. 140 i n.) na podstawie danych Czerwonego Krzyża. 15 W przyszłości właściwa socjologia społeczeństwa nazistowskiego nie będzie możliwa bez uwzględnienia kolosalnego systemu obozów dla klasy nadliczbowych, outsiderów i zmuszanych do niewolniczej pracy. 16 Ludobójstwo wchodzi w zakres socjologicznej analizy form władzy i stosunków społecznych obozu koncentracyjnego tylko w tej mierze, w jakiej obie zbrodnie były ze sobą instytucjonalnie powiązane. Nie będzie tu zatem mowy o prześladowaniu i deportacji Żydów, o gettach i masowych mordach przez mobilne jednostki SS. Również obozy zagłady nie będą głównym przedmiotem analizy. Jedynie pod koniec (V, 21, 22) omówiony będzie sposób funkcjonowania selekcji i fabryk śmierci. 17 Akademicka socjologia w Niemczech raczej nie zajmowała się tym tematem. Pozostawiała go historii współczesnej, psychiatrii, wymiarowi sprawiedliwości i byłym więźniom. Trudno rozstrzygnąć, czy przyczyną tego był narzucony sobie nakaz milczenia, czy może czysta bezmyślność i znamienne dla epoki mechanizmy obronne. Również modna po 1968 r. teoria faszyzmu, z racji swoich ekonomistycznch nalotów, nie zajęła się poważnie obozami koncentracyjnymi. Spośród niewielu prac, do których socjologia obozów koncentracyjnych może nawiązać, wymieńmy: Adler 1960; Adler 1964; Kogon 1974; Bettelheim 1980; Goffman 1973; Goldstein i in. 1991; Pingel 1978; Kamiński 1990; Wormser-Migot 1968. Pierwszą próbę rozszyfrowania wewnętrznego świata obozów za pomocą socjologicznej teorii norm podjęli teraz Pohlmann (1992, s. 370–403) oraz Kirstein (1992) w studium analizującym obóz Natzweiler. 18 O pojęciu organizacji społecznej por. Sofsky, Paris 1991. Jeśli przyjąć takie rozumienie organizacji, traci znaczenie istotny zarzut, sformułowany zwięźle przez Friedländera (1987, s. 26) pod adresem starszej teorii systemów totalitarnych: „Totalitarny system panowania jest środkiem zagłady, ale nie wyjaśnieniem”. Friedländer pojmuje organizację jedynie jako instrument terroru, nie jako pole władzy o własnej dynamice. Zresztą strategia wyjaśniania, która nastawiona jest głównie na zamiary, plany albo decyzje poszczegółnych osób czy instancji, ma, ściśle rzecz biorąc, charakter presocjologiczny. Pomija figuratywną sieć stosunków, w której obrębie powstają decyzje. Przede wszystkim jednak intencjonalizm pomija własną dynamikę procesu, który sam wytwarza motywy utrzymujące go w ruchu. 19 Por. Geertz 1987, s. 10 i n. 20 Por. Pingel 1978, s. 17 i n.; Langbein 1980, s. 62 i n.; Pollak 1988; Semprun 1995. O biograficznym znaczeniu różnych tekstualnych odmian naocznego świadectwa por. Pollak 1988. 21 Levi 2007, s. 15. 22 Wcześniejsza wersja poniższych rozważań zob. Sofsky 1990. 23 Por. Weber 2002, s. 682 i n. 24 Por. Paris, Sofsky 1987. 25 Por. Foucault 2009. 26 Zaproponowana tu koncepcja władzy absolutnej wychodzi od podobnej intuicji co klasyczna teoria totalnego panowania Arendt (1989). Arendt jednak skupia się nie tyle na obozie koncentracyjnym, ile na „państwie” totalitarnym w ogólności. Aby dokonać szczegółowej analizy codzienności obozu pod kątem władzy, brakowało jej kategorii socjologicznej analizy formalnej, jak również ważnych, wówczas jeszcze nieznanych empirycznych informacji. Jako że Arendt nie docenia znaczenia pracy, przecenia natomiast znaczenie „nadrzędnego sensu” ideologicznego dla obozowej rzeczywistości. Jednak już w wczesnym projekcie badawczym z 1950 r. (Arendt 1989, s. 7–30) słusznie z niezbędnym radykalizmem stwierdzała, że „totalitarnego terroru” nie da się zrozumiale przedstawić przy użyciu pojęć teorii panowania politycznego. 27 Odwoływanie się do nazistowskiej ideologii nie zyskuje na wartości nawet wówczas, gdy oddziały SS uważa się za „obiektywizację” ideologii: „Ideologiczne fikcje określały organizację jako całość, skutkiem czego ludzie, którzy indywidualnie bynajmniej nie należeli do «wierzących», jako członkowie organizacji potrafili działać w duchu najbardziej obłędnych wykwitów ideologicznych fikcji: wielkim ideologiem była organizacja, nie jej konkretna ludzka cząstka” (Pohlmann 1992, s. 345). Ten argument nie jest przekonujący ani teoretycznie, ani empirycznie. Trudno tezę, że twór społeczny działa jako ucieleśnienie ideologii, pogodzić z założeniem, że większość podmiotów nie przyjęła tej ideologii za naczelny motyw swojego działania. Zgodnie ze wszystkim, co wiadomo o mentalności jednostek SS, zwłaszcza Trupich Główek, orientacje działania były daleko bardziej banalne. Organizacyjna rzeczywistość nie była rezultatem proklamowanych ideałów „elity krwi”, lecz raczej osobistej protekcji i rywalizacji, konformizmu grupowego, kumplostwa i służbowych nawyków, czyli struktur społecznych. Tylko ktoś, kto dał się zwieść perspektywie zwierzchnictwa organizacji, może utożsamiać ideologiczną propagandę z faktycznym habitusem członków.\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Ustroj_terroru__oboz_koncentracyjny-ebookRO/p0408799i040" target="_blank" title="Ustrój terroru: obóz koncentracyjny [Wolfgang Sofsky] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Ustrój terroru: obóz koncentracyjny [Wolfgang Sofsky] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Strona główna AktualnościOperatorzy systemów przesyłowych energii ...\nOperatorzy systemów przesyłowych (OSP) z krajów bałtyckich: Litgrid (Litwa), AST (Łotwa), Elering (Estonia) oraz z Polski (PSE) złożyli dziś wspólny wniosek o dofinansowanie z instrumentu „Łącząc Europę” (Connecting Europe Facility, CEF). Operatorzy wnioskują o wsparcie finansowe dla inwestycji realizowanych w ramach drugiej części drugiej fazy projektu synchronizacji krajów bałtyckich obejmującej wzmocnienie sieci, zakup i montaż urządzeń do regulacji częstotliwości oraz modernizację informatycznych systemów sterowania. Inwestycje te są kluczowe dla bezpiecznej i stabilnej synchronizacji bałtyckich systemów elektroenergetycznych z systemem Europy kontynentalnej i desynchronizacji z rosyjskim systemem elektroenergetycznym.\nCztery kraje wnioskują o wsparcie CEF na inwestycje o łącznej wartości 238 mln euro. Kwota inwestycji litewskich to 41 mln euro, łotewskich – 49 mln euro, estońskich – 37 mln euro, a polskich – 111 mln euro.\nCEF jest kluczowym instrumentem finansowania ze środków Unii Europejskiej ustanowionym w celu promowania wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i konkurencyjności poprzez realizację inwestycji infrastrukturalnych na poziomie europejskim. Wspiera m.in. rozwój transeuropejskich sieci energetycznych.\nProjekt synchronizacji krajów bałtyckich otrzymał już dofinansowanie z CEF w 2019 i 2020 roku. Jego łączna wartość wyniosła ponad 1 mld euro. Środki zostały przeznaczone na wzmocnienie sieci przesyłowych wewnątrz państw, budowę podmorskiego kabla HVDC Harmony Link między Polską a Litwą oraz instalację kompensatorów synchronicznych w krajach bałtyckich. Dalsze wsparcie w ramach instrumentu „Łącząc Europę” pomoże w terminowym zakończeniu całego projektu synchronizacji, który ma duże znaczenie zarówno dla regionu bałtyckiego, jak i całej UE. Wspólny wniosek do CEF jest przykładem owocnej i produktywnej współpracy regionalnej, ukierunkowanej na zapewnienie bezpieczeństwa dostaw i integracji rynków krajów bałtyckich.\nDo tej pory kraje bałtyckie i Polska zrealizowały część inwestycji związanych z synchronizacją, tj. wzmocnienie linii energetycznych, budowę autotransformatorów czy budowę trzeciego połączenia między Estonią a Łotwą. Większość dużych przetargów budowlanych została rozstrzygnięta i rozpoczęto remonty linii energetycznych oraz budowę kompensatorów synchronicznych. Spółki PSE i Litgrid w ramach fazy przygotowawczej projektu Harmony Link m.in. przeprowadziły badania dna morskiego, pozyskały grunty pod stacje, a także rozpoczęły procedurę wyboru dostawców stacji konwerterowych i kabla HVDC.\nBudowa dodatkowej infrastruktury przesyłowej zwiększy bezpieczeństwo energetyczne regionu, a także usprawni funkcjonowanie europejskiego wspólnego rynku energii. Stworzy również nowe możliwości biznesowe, przyczyniając się w ten sposób do pobudzenia wzrostu gospodarczego.\nZakończenie synchronizacji systemu elektroenergetycznego państw bałtyckich z siecią Europy kontynentalnej ma nastąpić do końca 2025 roku.


5 męskich imion, których posiadacze nie zdradzają! – Strona 2 – eHumor.pl – Humor, Dowcipy, 😋 Najlepsze Kawały, Zabawne zdjęcia, fotki, filmiki\nMężczyzna o tym imieniu szuka kobiety na całe życie. Kiedy w końcu uda mu się ją znaleźć, z pewnością będzie jej wierny. Facet o imieniu Tomasz nie łatwo obdarza kogoś gorącym, namiętnym uczuciem, dlatego jeśli już to się wydarzy to trwa u boku takiej kobiety.\nPrzejdź na następną stronę…


Niemiecka policja dozbraja ekstremistów - wGospodarce.pl\nNiemiecka policja dozbraja ekstremistów\nUjęci funkcjonariusze co najmniej od 2012 roku „podbierali” z policyjnych magazynów amunicję. Zniknęło w ten sposób około 10 tys. sztuk naboi. Ślad prowadzi do ekstremistycznego ugrupowania Nordkreuz tzw. preppersów. Członkowie tego typu zrzeszeń przygotowują się zawczasu na klęski żywiołowe lub wojny, gromadząc zapasy żywności, budując bunkry czy szykując się do walki.\nOd 2017 roku przeciwko członkom Nordkreuz toczy się śledztwo prowadzone przez Federalnego Prokuratora Generalnego (GBA). Podejrzewa się ich o przygotowywanie „poważnego aktu wywrotowego”. Mieli oni sporządzać listy lokalnych polityków, urzędników i dziennikarzy przeznaczonych do likwidacji w razie wybuchu poważnych zamieszek w RFN. Kryterium gwarantującym miejsce na liście miało być liberalne stanowisko na temat polityki migracyjnej.\nJestem wstrząśnięty i zdumiony tą sytuacją. Funkcjonariusze SEK cieszą się szczególnym zaufaniem obywateli - mówił minister spraw wewnętrznych Meklemburgii-Pomorza Przedniego Lorenz Caffier.\nWyraził nadzieję, że policja i wymiar sprawiedliwości wyjaśnią całą sprawę. Dodał też, że nie należy uogólniać i doszukiwać się winy we wszystkich funkcjonariuszach policji. Zapowiedział strukturalne zmiany w SEK oraz zwolnienie zatrzymanych ze służby.\nPolskie wojsko chce kupić amunicję. Ale nie taką zwykłą amunicję\nNiemieccy rolnicy chcą 1 mld euro odszkodowań\nSusza dotknęła niemieckich rolników, którzy narzekają, że będą musieli kupować paszę za granicą\nNiezwykła kradzież. Jak oni to zrobili ?\nFunkcjonariusze zostali wezwani do siedziby firmy, z której w nieznanych okolicznościach zniknęło 6 ton farby wykorzystywanej do poziomego znakowania dróg\nGrecka policja ewakuowała w poniedziałek rano migrantów, którzy protestowali w miasteczku Mitilini na wyspie Lesbos\nPKN Orlen liczy się z zamknięciem rafinerii w Możejkach, na którą wydał 3,5 mld dolarów\nDo końca dekady w Europie zniknie co najmniej 10 rafinerii. Wśród wymienianych do likwidacji zakładów jest również należąca do PKN Orlen rafineria w Możejkach na Litwie


Licencjonowany Przewodnik po Paryżu Ewa i Michał Jaworski: Dlaczego warto zwiedzać z przewodnikiem?\nZwłaszcza jeśli nie macie bogatego doświadczenia albo jest to Wasz pierwszy wyjazd do Francji dzisiejszy tekst może Wam pomóc, być punktem odniesienia. Może dzięki temu zdecydujecie się zwiedzać z przewodnikiem po Paryżu i dzięki temu jeszcze lepiej wykorzystacie swój czas we Francji!\nPrzewodnik musi kochać to co robi\nOczywiście wszystko sprowadza się do tego z jakim przewodnikiem macie do czynienia.\nSkoro jednak czytacie ten tekst martwić się o to nie musicie, ale dobrze wiedzieć tak na wszelki wypadek ;)\nPrzewodnik turystyczny powinien być jak dobry gospodarz, który już od progu wita swoich gości\nChoć brzmi to jak kolejna mądrość od Paulo Coelho to naszym zdaniem tak właśnie powinno być i tak też staramy się sami podchodzić do tematu.\nDobry przewodnik powinien znać miejsce, po którym oprowadza jak własną kieszeń.\nPowinien mieć nie tylko dużą wiedzę, znać ciekawostki, miejskie legendy, zwyczaje mieszkańców... Musi potrafić jeszcze umiejętnie i ciekawie to przekazywać.\nDostosować się do warunków i okoliczności ale przede wszystkim do swoich gości.\nInaczej przecież oprowadza się wycieczkę szkolną, wyjazd firmowy, a inaczej parę zakochanych. Niezmiernie ważna jest zatem elastyczność i one też powinna cechować dobrego przewodnika.\nZwiedzanie z przewodnikiem to także możliwość bardziej bezpośredniego poznawania danego miejsca, możliwość dyskusji - to sprawia że poznawanie staje się bardziej bezpośrednim doznaniem, a mniej szkolnym i na trwałe pozostaje w pamięci. Potrzebna jest tu oczywiście pasja i miłość do tego co się robi. Jeśli przewodnik jej nie ma, nie ma też jak zarazić nią swoich gości i wierzcie nam - szybko każda ze stron znudzi się sobą nawzajem.\nOczywiście to nie wszystkie aspekty i zalety zwiedzania z polskim przewodnikiem...\nParyż posiada imponującą liczbę zabytków i ciekawych miejsc przesiąkniętych historią. Trudno samodzielnie zwiedzić je wszystkie w określonym czasie i mieć jeszcze z tego przyjemność.\nKsiążkowe przewodniki i poradniki są dobrym pomysłem, ale może bardziej przygotowując się do wyjazdu niż w jego trakcie.\nTrudno podziwia się Paryż z nosem w książce :)\nCzasami problemem może być już sama decyzja, które zabytki warto zobaczyć.\nA nawet mając już opracowany plan może się okazać w praktyce, że np. ze względów komunikacyjnych będzie on niemożliwy do zrealizowania.\nTu nieoceniona jest praktyczna wiedza i dobre rozeznanie przewodnika.\nDobry przewodnik wie, które zabytki najlepiej zwiedzać rano, a które wieczorem, w jakie dni, czy jest w tym czasie remont, a może specjalne wydarzenie...\nKiedy są największe kolejki - choć zwiedzając z licencjonowanym przewodnikiem kolejki w ogóle przestają być problemem, co w Paryżu wydaje się bardzo ważnym argumentem :)\nZwiedzanie zabytków z przewodnikiem daje też możliwość zdobyć wiedzę, której nie znajdziecie w książkach, poznać historię podaną w sposób przystępny, luźny i humorystyczny.\nDzięki temu można poczuć historię na własnej skórze, doświadczyć jej, a nie tylko nabyć wiedzę. A odpowiednie podejście i praktyczna wiedza przewodnika przydaje się też przy innych okazjach...\nParyskie kabarety to nie jedyna atrakcja Paryża\nW takich miejscach jak Paryż, gdzie wybór dostępnych atrakcji jest bardzo bogaty, pomoc przewodnika również może okazać się bezcenna.\nNie tylko przy wyborze danej atrakcji ale też w kwestiach organizacyjnych.\nWszystko po to abyście mogli w pełni korzystać i cieszyć się czasem w Paryżu oraz abyście nie musieli zajmować się i martwić kwestiami organizacyjnymi.\nTylko skupić się na bezstresowym wypoczynku :)\nZ przewodnikiem nie będziecie mieli problemów z rezerwacją biletów na kabaret, na rejs, szybko dowiecie się, które atrakcje są darmowe, a które płatne i w jakiej cenie.\nKtóre miejsca są przereklamowane, a do których absolutnie trzeba zajrzeć.\nDostęp do aktualnych informacji, zwłaszcza jeśli nie znacie języka francuskiego jest bardzo ważny.To praktyczne rozeznanie, o którym mówimy pozawala bardziej optymalnie wykorzystać czas w trakcie pobytu i pozwala uniknąć płacenia frycowego.\nDotyczy to też innego tematu, równie ważnego co samo zwiedzanie i korzystanie z atrakcji...\nParyż ma bardzo bogatą bazę noclegową\nKażdego kto planuje wycieczkę do Paryża czeka ten sam dylemat.\nGdzie się zatrzymać i jakie hotele będą najlepsze?\nW dzisiejszych czasach rezerwacja biletów przez internet jest dziecinnie prosta i nie to stanowi wyzwanie. Wszystko po raz kolejny sprowadza się do dobrego rozeznania.\nOrganizując wycieczkę do Paryża z przewodnikiem macie możliwość zweryfikować informacje jakie dostępne są w internecie. Hotele bardzo dbają aby ich oferta była atrakcyjna, natomiast bardzo często nie mówią o wszystkim :)\nPoza tym dzięki pomocy przewodnika nie tylko unikniecie wygórowanych cen, ale też będziecie mogli wybrać odpowiedni hotel konkretnie pod własne upodobania, pod program zwiedzania itd. Trudno to zrobić opierając się jedynie na anonimowych opiniach czy zdjęciach w sieci. Ma to również znaczenie w przypadku luksusowych hoteli (pisaliśmy o nich TUTAJ) gdzie aktualna wiedza będzie bardzo cenna.\nDobrzy przewodnicy mają też często sprawdzoną sieć kontaktów, współpracują z określonymi hotelami i dzięki temu mają dostęp do lepszych ofert, mają możliwość negocjacji cen w Waszym imieniu i Waszym interesie :)\nChciałoby się powiedzieć: przez żołądek do serca :)\nKuchnia bowiem to jeden z lepszych sposobów aby poznać zwyczaje mieszkańców, poznać tradycję i charakter danego miejsca.\nKnajp, kawiarni, restauracji czy choćby bud z fast foodem jest w Paryżu niezliczona ilość.\nPrzewodnik znając Wasz gust, upodobania, budżet i nastawienie będzie w stanie polecić coś idealnego dla Was.\nPodpowie, które miejsca są nastawione na turystów i raczej lepiej byłoby ich unikać, a które serwują przykładowo tradycyjną kuchnię francuską, którą chcecie poznać.\nPrzewodnik zna aktualne ceny, pomoże w rezerwacji stolika dla większej grupy, zajmie się organizacją uroczystej kolacji, zaprowadzi w boczne uliczki gdzie kryją się skarby ulicznego jedzenia :)\nPoza tym wspólny posiłek daje możliwość do rozmowy, poznania historii kuchni lub dania, która niejednokrotnie ściśle wiąże się z losami paryżan, ciekawostkami, które mogłyby Wam umknąć.\nParyż z polskim przewodnikiem\nJak sami widzicie korzyści płynących ze zwiedzania w towarzystwie dobrego przewodnika jest dużo. Wiele osób rezygnuje z takiej opcji, gdy nagle okazuje się, że przewodnik nie oprowadza za darmo :)\nA w ogólnym rozrachunku kwota wydana na dobrego przewodnika zwróci się bardzo szybko.\nNie tylko w postaci lepszego wykorzystania czasu, unikania kolejek, lepszych wrażeń, bezstresowego i wygodnego zwiedzania pełnego unikalnej wiedzy, która łatwo zostaje w głowie, ale też dosłownie w rachunku końcowym.\nGdy podliczymy ile zaoszczędzisz na hotelu, atrakcjach, wyżywieniu dzięki wsparciu przewodnika, gdy podliczymy ile zyskasz dzięki jego praktycznej wiedzy i podejściu szybko może się okazać, że wydałeś mniej niż jakbyś zwiedzał Paryż samodzielnie - a wszystko odbyło się dokładnie tak jak sobie wymarzyłeś....\nAnonimowy 26 stycznia 2017 00:29\nSuper tekst, tak jak pisaliście, dobre rozeznanie jest bardzo ważne, nam uratowało wyjazd :) także popieram w 100%\nEwa i Michał Jaworscy 26 stycznia 2017 06:39\nBardzo się cieszymy, że wyjazd do Paryża był udany:) Fajnie, że podzielacie naszą wizję:)\nAnonimowy 26 stycznia 2017 04:27\nWszystkiego o czym napisaliście w tym artykule doświadczyliśmy w czerwcu ubiegłego roku, podczas naszego pierwszego wyjazdu do Paryża. Mieliśmy przyjemność poznać Panią Ewę, która zaplanowała cały nasz pobyt perfekcyjnie. Począwszy od hotelu, transferu z lotniska, poprzez rezerwacje wszelkich biletów, Lido, zwiedzanie, przemieszczanie się po Paryżu. Także pierwsze kontakty z Panem Michałem, profesjonalne podejscie i zrozumienie naszych potrzeb zaowocowały fantastycznym pobytem. Na każdym etapie widać było Państwa profesjonalizm, pasję, poczucie humoru. Dzięki perfekcyjnej organizacji w krótkim czasie udało się nie mało zobaczyć, odpocząć, zrelaksować. Nawet nasza 10 letnią córka była zadowolona i zauroczona nie tylko Paryżem, ale przede wszystkim Panią Ewą. Jeśli będziemy jeszcze w Paryżu, a mysle że obowiązkowo, to na pewno znów skorzystamy z usług Pani Ewy i Pana Michała. Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że informacji które przekazują nie można znaleźć w przewodnikach, sposób ich przekazania jest interesujący i niebanalny, ale przede wszystkim dlatego, że kochają to co robią, a takich ludzi nieczęsto się spotyka. Serdecznie pozdrawiam Basia S.\nEwa i Michał Jaworscy 26 stycznia 2017 06:42\nPani Basiu, dziękujemy serdecznie za miłe słowa! Jest to dla nas najwięcej warte i niesamowicie dodaje energii do dalszego działania. Pozdrowienia dla całej Rodzinki S.! Ależ to było deszczowe czerwcowe odkrywanie Paryża;)\nAnonimowy 26 stycznia 2017 11:24\nTo prawda, mocno deszczowe�� Ale mam wrażenie, że w niczym nam to nie przeszkadzało. Następnym razem poproszę o rezerwację na słoneczko.���� Pozdrawiamy serdecznie.


#megilandiapoleca - Instagram photos and videos | WEBSTAGRAM\nMasz problem z wypryskami lub z podrażnieniem po ukaszeniu komarów🌋 wypróbuj olejek z drzewa herbacianego 🍃o działaniu antybakteryjnym. Mi się świetnie sprawdza. Zrezygnowałam z wszelakich maści na rzecz tego olejku. Jednak co naturalne, to najlepsze. Polecam. Cena nie jest duża od 8zł do 25zł. Tylko najważniejsze pamiętajmy by nie był to olejek do podgrzewacza, a olejek do użytku na ciało. 😉\n#wypryski #pryszcze #ukaszenia #mosquito #wulkan #remedium #remediumnazlo #megilandiapoleca #olejek #oil #olejekzdrzewaherbacianego #tea #herbal #polishgirl #polskadziewczyna #l4l #f4f #c4c #life #lifestyle #godnypolecenia\nDzisiaj przedstawiam wam firmę @dermedic_polska , którą przetestowałam na sobie.\n* krem lipidowy ochronny idealny na zadrapania, podrażnienia oraz na suche piętki 👣\n* szampon do włosów chroniący skórę. (Przy częstym myciu głowy sprawdza się świetnie)\nUżywacie coś z tej firmy? Szczerze mówiąc przetestowałabym coś jeszcze.\n#polishgirl #polskadziewczyna #dermedic #krem #szampon #cosmetics #recomendaciones #polecam #megilandiatestuje #megilandiapoleca #l4l #f4f #c4c #polskamarka #polskiemarki #streatlife #lifestyle\nDzisiaj robię sobie dzień SPA i na tapetę wrzucam glinki z firmy Fito kosmetik.\nStosuję je już od 3 miesięcy i jestem mega zadowolona. (Jakością i przedewszystkim ceną ok. 3,50zł za 100g czyli za takie jedno pełnowymiarowe opakowanie) Tylko kupować i się nacierać. A skórka na ciałku po takiej maseczce glinkowej jest delikatna jak jedwab.\nA teraz po kolei jaka glinka na co:\n.🌸czarna - idealna na trądzik,\n.🌸błekitna - na zmarszczki,\n.🌸czerwona - odżywcza,\n.🌸biała - idealna do przetłuszczajacej się skóry i do walki z cellulitem. ***A wy jaką glinkę stosujecie? A może macie jakieś rady na walkę z przytłaczająca się cerą?\n#glinki #glina #fito #fitokosmetik #polishgirl #polskadziewczyna #megilandiapoleca #produkty #produkt #influencer #tanie #tanieprodukty #thebest #dobrajakość #l4l #f4f #c4c #maseczka #maseczki #spa #nature


Przeładowanie pojazdu w transporcie krajowym. Sprawdź, ile wynoszą kary! | MW Spedycja\nHome » Przeładowanie pojazdu w transporcie krajowym. Sprawdź, ile wynoszą kary!\nPrzeładowane pojazdy to prawdziwa zmora polskich szos. Zjawisko niekorzystnie odbija się nie tylko na kondycji samych pojazdów, ale też – przede wszystkim – na bezpieczeństwie pozostałych użytkowników drogi. Przeciążone auto trudniej jest opanować w kryzysowej sytuacji. Ogromnym problemem okazuje się też wpływ na stan nawierzchni oraz zwiększona emisja spalin.\nNie powinno więc dziwić, że za przekroczenie maksymalnego obciążenia osi grożą dotkliwe kary. Ile wynoszą kary za przeładowane auto ciężarowe w transporcie krajowym? Na kogo są nakładane – kierowcę, przewoźnika czy zleceniodawcę? Odpowiadamy na te i inne pytania.\nJaka jest wysokość kary za przeładowanie w transporcie krajowym?\nKara za przeładowanie pojazdu może zostać nałożona podczas kontroli przez funkcjonariuszy policji, Służby Celnej, Straży Granicznej, ITD oraz zarządcę drogi. Minimalny mandat wynosi 500 złotych, zaś najwyższy – 10 tysięcy złotych. Ostateczna wysokość mandatu zależy od następujących czynników:\ntego, jak bardzo przeładowany był pojazd (progi to 5, 15 i 25 procent);\ntego, która oś jest przeciążona;\nrodzaju przeładowanego pojazdu – w przypadku aut o DMC powyżej 12 ton stawka jest podwójna;\nograniczenia obowiązującego na drodze, którą się poruszał\nTaryfikator mandatów za przeładowanie pojazdu ciężarowego 2019\nKary za przeładowanie pojazdu ciężarowego od 3,5 do 12 ton wyniesie:\n500 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o mniej niż 5%,\n1000 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o co najmniej 5, ale mniej niż 15%\n2000 złotych za co najmniej 15, ale mniej niż 25% dopuszczlnej masy całkowitej ,\n5000 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o co najmniej 25%.\nKary za przeładowanie pojazdu o DMC powyżej 12 ton:\n1000 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o mniej niż 5%,\n2000 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o co najmniej 5, ale mniej niż 15%\n5000 złotych za co najmniej 15, ale mniej niż 25% dopuszczlnej masy całkowitej ,\n10000 złotych za przekroczenie dopuszczlnej masy całkowitej o co najmniej 25%.\nSpecjaliści od transportu krajowego\nJeśli poszukujesz doświadczonej firmy spedycyjnej, która specjalizuje się w transporcie krajowym, to usługi M&W Spedition są odpowiednim wyborem. Nasza firma oferuje przewóz artykułów spożywczych, materiałów budowlanych, maszyn, częsci samochodowych, mebli oraz innych towarów.\nKto zapłaci karę za przeładowanie pojazdu w transporcie krajowym?\nKarę za przeładowanie pojazdu nakłada się zarówno na kierowcę, jak i zatrudniającego go przewoźnika. Mandat dla tego pierwszego może wynieść od 20 do 500 złotych i jest wypisywany na miejscu z 14-dniowym terminem spłaty.\nKara dla firmy transportowej może zaś być dużo wyższa, jednak jej wysokość ustala się w toku specjalnego postępowania prowadzonego przez ITD. Dotyczy też jedynie aut, których DMC jest wyższa niż 3,5 tony – nie zakłada się jej więc na przewoźników przeciążających busy.\nKary za przeładowanie pojazdu w Polsce – czy można się odwołać?\nZgodnie z polskimi przepisami, od kar administracyjnych nałożonych przez ITD można odwołać w terminie dwóch tygodni od zakończenia postępowania, składając wniosek do wojewódzkiego inspektora transportu drogowego.\nSzansę na jego pozytywne rozpatrzenie mamy, jeśli uda nam się dowieść, że winę za przeładowanie pojazdu ponosi nie kierowca lub przewoźnik, a firma odpowiedzialna za załadunek – na przykład gdy nie dysponowała sprawnymi urządzeniami służącymi do pomiaru nacisku na osie, lub świadomie zaniży wagę w dokumentach w stosunku do stanu faktycznego.\nArtykuł napisał dla Was\nGrzegorz Witczak – Doradca ds. Transportu Krajowego\nZleć transport profesjonalistom\nJeśli szukasz profesjonalnej firmy transportowej, która dosatrczczy Twój ładunek w dowolne miejsce w kraju, a także do wielu destynacji w Niemczech, Holandii oraz Belgii, to dobrze trafiłeś. Oferta M&W Spedition to synteza doświadczenia oraz innowacji w dziedzinie transportu i spedycji.\nPrzeładowanie pojazdu zagrożone jest sporymi karami finansowymi. Sprawdziliśmy więc, jak kształtują się taryfikatory kar w różnych państwach europejskich. Przepisy dotyczące przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej (dmc) lub maksymalnego nacisku na osie w poszczególnych europejskich krajach są bardzo zróżnicowane. Różnią się wysokością kar oraz tolerancją błędów pomiaru. I choć często przeciążenie samochodu bywa skutkiem błędów popełnianych […]


Jesień - relacje uczestników - Bieg LoveLas\nOpublikowane przez admin w dniu 7 grudnia 2021 7 grudnia 2021\nJak zwykle po każdej edycji w sieci pojawia się sporo relacji uczestników. Sporo tekstów, zdjęć, które zarówno Wam jak i nam przypominają o tym fantastycznym czasie i nakręcają do jeszcze lepszej organizacji następnych wydarzeń.\nTym razem postanowiliśmy zebrać w jednym miejscu wszystko to co udało nam się wygrzebać w internetach.\nZaczynamy od relacji Sebastiana Knapika, biegacza Butyjana, sklepu online i stacjonarnego w Rzeszowie, który oferuje profesjonalne obuwie i odzież sportową.\nButyJana – relacja Seby\n15.11.2021 o godzinie 00:01 (poniedziałek) zamykamy możliwość zapisu jeśli jesteś zapisana/zapisany pamiętaj o konieczności wpłaty na konto do 15.11.2021 więc dziś jest ostatni dzień na wykonanie przelewu zgodnie z regulaminem – osoby nieopłacone w terminie zostają Czytaj dalej…