Relacje-Interpretacje Nr 2 (22) czerwiec 2011 - Telewizja\nRelacje-Interpretacje Nr 2 (22) czerwiec 2011\nPoeci Nowej Fali w Książnicy Beskidzkiej\nNr 2 (22) czerwiec 2011\nDwadzieścia lat Nadziei\nIkonografia Bielska-Białej w muzealnej Galerii MT\nRozmowa z Adamem Sikorą\nEdukacja kulturalna – potrzeby i perspektywy\nGaleria MT Muzeum w Bielsku‑Białej\nBielsko, jubileuszowa karta pocztowa, Bielsko, 1898, wyd. Robert Machaliza\nBielsko, ul. Wzgórze, pocztówka, 1936, wyd. Franciszek Polaczek\nBielsko, dworzec kolejowy, pocztówka, 1916, wyd. Adolf Brandstätter\nRichard Harlfinger, Widok Bielska i Białej, olej na płótnie, 1942\nIgnacy Bieniek, Panorama Bielska-Białej, olej na płótnie, 1962\nJakub Glasner, Bielsko, linoryt barwny na papierze, ok. 1927\nJan Nikiel, Bank Inwestycyjny oraz fabryka włókiennicza i gmach Prez. MRN\nw Bielsku-Białej, czarny tusz i akwarela na papierze, 1965\nBogusław Pikoń, Plac Fabryczny, olej na płótnie, 2005\nViktor Strauss, Wzgórze w Bielsku, miedzioryt na papierze, ok. 1919\nWładysław Szostak, Pejzaż z Bielska – ul. Zamkowa, olej na płótnie, 1958\nTadeusz Król, BB ul. Pankiewicza, akryl na płótnie, 2009\nNa okładce: Mateusz Taranowski, Reminiscencje bielskie: Bielsko – budowa\ncentrum handlowego Sfera II, fotografia barwna, 2009\nArchiwum Muzeum w Bielsku-Białej\nMiasto w pasażu\nRok VI nr 2 (22) czerwiec 2011\nŚladem Czarnej Julki\nPokongresowe temat y\nPotrzeby i perspektywy\nFestiwalowy Cieszyn 2011\nNasze rozmow y\n28 Whisky z lodem pili tylko na Titanicu\nZ Adamem Sikorą rozmawiali\nMarzena Kocurek i Tomasz Gruszczyk\nBitwa o Nangar Khel. Bitwa... o co?\nCalineczka w teatrze Banialuka\nOpracowanie graficzne, DTP\nRegionalny Ośrodek Kultury\ndyrektor Leszek Miłoszewski\nMaski do spektaklu przygotowywanego\nw Ośrodku Nadzieja\nEdukacja pr zez sz tukę\n20 lat bielskiej Nadziei\nMłodym blisko do teatru\nBielsko-Biała. Ludzie i budowle\n24 Młodsza linia familii\nKazimierz Gajewski – Miasto nocą\nUrząd Miejski w Bielsku-Białej)\nTaki pasaż jest więc bez wątpienia miastem,\nba, światem na niewielką skalę.\n(Walter Benjamin, Pasaże1)\nScenograficzna synteza miasta sprowadza się\ndo trzech elementów – ulicy, okna i słupa ogłoszeń. Hala\nstarej fabryki Büttnera w Muzeum Techniki i Włókiennictwa stała się pasażem, powieścią szkatułkową, miastem w mieście w wielobarwnych odsłonach eksponatów wystawy Oblicza Bielska-Białej. Tekturowe uliczne\npierzeje, zarazem witryny, okna z kwaterami antyram\ni graniaste słupy-kioski kuszące zwykle setkami drobnostek, kart pocztowych – to surogat miejskiej przestrzeni,\nzadaszonej i zamkniętej ścianami galerii. Jak taśma filmowa przewija się papierowa balustrada schodów wiodących na wystawowe poddasze, na niej portrety, sygnatury, autoportrety. Zdjęcia artystów nie do końca\npoznanych, tych wciąż niezapomnianych i tych obecnie\ntworzących. Im wyżej, tym bardziej nasila się zapach maszynowego oleju, który nigdy już nie opuszcza pofabrycznych wnętrz, jakby wspomagając atak sztuki, obleganej\nprzez technikę w swej wieży z kości słoniowej.\nPodobnie jak architektura wyrasta ze sztuki w swych\nkonstrukcjach żelaznych, tak i malarstwo wyrasta\nz niej w panoramach.\nPunkt szczytowy budowy panoram zbiega się z pojawieniem się pasaży.\nNa półpiętrze wisi najstarsza panorama, Samuela\nJ ohanny’ego, bielskiego aptekarza, który pierwszy sportretował miasto i opisał – niczym etykiety na ampułkach\n– kościoły, budynki szkolne, zamek, nawet Młynówkę,\nprecyzyjna dawka weduty z 1801 roku 2 .\nDrugie półpiętro intryguje niezbyt częstym widokiem obu miast od północy, jaki nieznany nikomu Karl\nSchwarz wykonał przeszło 50 lat później niż szacowny\nfarmaceuta. Rzeka wyraźnie oddziela Bielsko od Białej,\nznikając gdzieś w obniżeniu Bramy Wilkowickiej, dominują wieże kościołów, kubiczne bryły fabryk i domy\nwzdłuż wylotowych ulic, z górską panoramą w tle.\nSala wystawowa początkowo otwiera się dla wchodzącego dwunawowym wnętrzem. Idąc tropem najstarszych panoram, wybieram wschodnią nawę w głębi, zamkniętą powiększonym zdjęciem dzieła Rudolfa\nNa balustradzie schodów\nDr Ewa Janoszek\n– historyk sztuki, autorka\nlicznych artykułów, a także\nksiążek o cmentarzu\newangelickim w Białej\ni architekturze przemysłowej\nI n t e r p r e t a c j e\nBernta. Niełatwo zliczyć na nim wszystkie fabryczne\nkominy, choć nie są to „tysiące dymiących obelisków\nod 80 do 180 stóp wysokich”, jakie architekt Schinkel\nwidział z przedmieścia Manchesteru, jednak około 40\nwznosi się ponad prostymi budynkami fabryk. Litografię\nCarla Bollmanna, której kopię oferowaną w muzealnej\nsprzedaży każdy może mieć na własność, zatytułować\nby można „wóz z sianem – czyli alegoria dwóch miast”,\nlecz przeciwnie do kojarzonego nazwą tryptyku Boscha,\nnie ma tu nic z fantastycznych wizji ziemskich marności. Łatwo zidentyfikować można większość budowli,\nodtworzonych z fotograficzną dokładnością, zwłaszcza\nna bordiurze z opisanymi grafikami 32 obiektów, pełniącej funkcję ilustrowanego przewodnika po Bielsku\ni Białej w roku 18723.\nGdzieś z ulicy Hałcnowskiej, wspinającej się wraz\nz konnym wozem na wysoką kępę, widok leżących\nw dole Bielska i Białej ujął Richard Harlfinger. Pejzaż tonący w zieleni i błękicie sunących po niebie chmur zaprzecza dacie swojego powstania, w środku szaleństwa\nwojny w 1942 roku. Oprócz podmiejskich chałup, swoją wieżyczką w przemysłowej zabudowie wyróżnia się\nVöslauska Przędzalnia Wełny Czesankowej, żelbetowa\nawangarda fabrycznej architektury.\nMalarstwo Harlfingera jest dla mnie miłą estetyczną niespodzianką, tak jak i jego bielskie korzenie. ArR e l a c j e\ntysta związany z wiedeńską secesją znany jest bardziej\njako autor modernistycznych, arkadowych witraży w katedrze św. Mikołaja, jego twórczość malarska jak dotąd\npozostawała mniej znana. Urzekł mnie szczególnie obraz zabudowań nad Niwką, która od ulicy Ratuszowej\npłynie jeszcze odkrytym korytem. Boczne słońce ślizga się po spadzistych dachach niskich domów, podświetlając dymy kominów, płaska plama w wysmakowanej gamie barwnej wydobywa kształt wież kościoła\nBożej Opatrzności. Wiedeńczyk okazuje się być malarzem utraconych widoków. Na innym obrazie w gładkiej do złudzenia tafli rzeki odbija się fabryka Riesenfelda widziana z mostu na Białej, na brzegu otoczona\nkominami stoi farbiarnia firmy Sternickel & Gülcher,\npejzaż zawłaszczony dziś przez handlowe centra. Całość ujęta została bardzo malarsko, z dużą wrażliwością\nkolorystyczną. Podobne artystyczne walory sprawiły,\nże w pamięci utkwiło mi jeszcze kilka obrazów, wiszących w przestrzeni tej nawy. Ogród Szkoły Przemysłowej, który Adam Bunsch uchwycił w późnowiosennym\nśniegu, odbijającym świeżą zieleń drzew, z perspektywą\nrzędów willi przy ulicy Krasińskiego, nad nim bialska\nuliczka Szkolna na niewielkim obrazie Władysława Gęgi\n(Gengi), obok zamglony tryptyk Zygmunta Andrzejewskiego i przemysłowe motywy Jana Chwieruta z dworcem kolei i fabryką Kohna w zimowej zasłonie.\nZ tradycyjnych portretów Franciszka Zitzmana spogląda dwóch zasłużonych kapłanów. Surowa twarz księdza Stojałowskiego w aureoli z ram obrazu wiszącego\nw malowanym tle za nim, na którym rozpoznać można\nDom Polski przy ulicy Blichowej. Postać bialskiego proboszcza, księdza Jana Szneidera ukazana została w renesansowej manierze półpostaci, stojącej przy parapecie\nEkspozycja w Galerii MT\nZbliżenie po lewej:\nCeramika Remigiusza Gryta\notwartego okna z odsuniętą kotarą, przez które widać\nelewację kościoła Opatrzności Bożej.\nUszlachetnienie przedmiotów to jego cel. (...)\nKolekcjoner przenosi się marzeniami nie tylko w świat\ndaleki lub miniony, zarazem w świat lepszy...\nŚwiat ze starych kart pocztowych, miniony, choć\nnie tak daleki, wyziera z setek litografii, chromolitografii i monochromatycznych fotografii, wykorzystywanych\njako widokówki. Świat ten, rozdrobniony i zwielokrotniony, pomieszczony został w kioskach – ogłoszeniowych słupach, w naokoło biegnących witrynach. Uporządkowany według wydawców i fotografów, począwszy\nod najstarszego atelier Roberta Machalizy aż po istniejące po 1945 roku wydawnictwa Ruch i Czytelnik. Pocztówka w znanej powszechnie – dwustronnej – formie dobiega dopiero 120 lat, będąc w porównaniu z malarstwem\ndość młodą dziedziną sztuki. Spośród ponad stu wydawców do tytułu królów bielskiej widokówki niewątpliwie\npretendować może kilkunastu. Zagadkowo brzmiące literowe sygnatury: A.B.B., S.B.B czy K.E.T. dla kolekcjonera są jak klucze do szyfru, pod którym kryją się najczęściej inicjały wydającego i miejsca wydawania. Tak\nwięc A.B.B. należy do Adolfa Brandstättera, S.B.B to Szymon Bendetz Bielsko, a K.E.T – Karl Eduard Türk. Tekturowy kiosk jako słup ogłoszeniowy zamieszcza krótką informację o właścicielach firm wydawniczych lub\nfotografach, wraz ze zdjęciem ich siedzib, sygnaturami\ni znakami firmowymi. Dowodem rzeczowym działalności są same pocztówki, a ich ilość świadczy o rozwoju i prospericie reklamowego interesu.\nZnane nazwiska błyszczą w zachodniej nawie, której początek od wejścia należy do Juliana Fałata, środek\ndo Jakuba Glasnera, a w końcówce z jednym ze swych\nobrazów na sztalugach ulokowała się Hertha Strzygowski. Osoby artystów sprawiają, że przeważają tu przesycone słońcem i powietrzem podmiejskie pejzaże z Bystrej\ni Cygańskiego Lasu, oprócz kilku śródmiejskich linorytów i akwarel Glasnera. Naprzeciw w okiennych witrynach króluje tonacja sepii w grafikach Viktora Straussa\n– z powtarzającym się często fragmentem ulicy Wzgórze\n– i miedziorytach Władysława Zakrzewskiego.\nZza przepierzenia dobiegają dźwięki muzyki, można tam na małym ekranie zobaczyć film o bielskich wydawcach pocztówek. Prezentowanych artystów ukazuje\ninny film, emitowany z kolei w zacienionej wnęce obok\nDruga część wystawowego poddasza należy do artystów współczesności, otwierając się trójnawową symetrią. W przestrzeni nawy głównej – środkowej – na drodze przechodnia stoi kamienna rzeźba Remigiusza\nGryta, rozłamany blok dwumiasta zatytułowany B-B.\nJuż z daleka ze ściany szczytowej, zamykającej centralną uliczkę, biją płomienne żółcienie fabrycznego placu\ni czerwienie muru z obrazów Bogusława Pikonia, a białymi ścianami chaty wśród złota zbóż wtóruje im pejzaż\nz Mikuszowic, malowany przez Kazimierza Kopczyńskiego. Przeszklone witryny z prawej strony opanowały\nw całości rysunki Józefa Cempli, wirtuoza kreski. Naprzeciw – z lewej zagościła estetyka epickich opowieści\nnieprofesjonalnego malarza Jana Nikla, kontynuowana\nJózef Cempla, Bielsko-B.,\nr ysunek ołówkiem na papierze fotograficznym, 1953\nreprodukcja na podstawie\npracy w Die österreichisch‑ungarische Monarchie in\nWładysław Zakrzewski, Kościół ewangelicki, miedzioryt\nna papierze, ok. 1934–1935\nw zachodniej uliczce-nawie obrazami Marii Lenczewskiej, Stefana Juraszka i Albiny Żołnierskiej.\nWzdłuż zachodniej ściany króluje już jak najbardziej profesjonalna radość koloru pasteli Joanny Kwiecińskiej-Władyczki i Krzysztofa Krzycha rozedrganych\nblaskami nocnych świateł. Podobną senną aurą, rozmywającą kształty w neonowej poświacie, ujmują pastele\nEwy Surowiec-Butrym, wiszące już na ścianie działowej dwóch sal.\nNa tej samej ścianie, po drugiej stronie wejścia, fotografie Mateusza Taranowskiego mówią, co by było...\ngdyby nie zburzono domu Tobiasa na placu Bolesława\nChrobrego, budynku podzamcza i zamkowych bazarów, gdyby z okien autobusu i tramwaju można wciąż\nbyło zobaczyć bielską synagogę, gdyby zajezdnia tramwajowa w Cygańskim Lesie dalej pełniła swą funkcję,\ntak jak i browar na Cieszyńskiej, a firma Ed. Ast zamiast\nVöslauki zbudowała Sferę.\nz „nowym”, już we wschodniej uliczce-nawie, ukazują dwa dyptyki i widok ulicy\nSobieskiego autorstwa Zenobiusza Zwolskiego, obok klasycznych pejzaży zaśnieżonej\nBystrej i Lipnika. Na drugim\nkońcu nawy feeria kolorów\nulic Pankiewicza i Schodowej bije z akrylowych płócien\nTadeusza Króla, kontrastując\nz pastelową tonacją akwarelowych panoram Zbigniewa\nWitryny okienne dzielące uliczki zajęły rysunki\ni grafiki, m.in. Jana Grabowskiego i Ignacego Bieńka –\nwe wschodniej. W zachodniej\ntradycyjne techniki wzbogacone zostały o drzewiaste tkaninowe kolaże Ewy Bergel, grafikę komputerową Anny Jasińskiej, a nawet biżuterię Małgorzaty Motyki‑Madej. Różne środki artystycznego wyrazu łączą\nw sobie fotografie Dagmary Kwiatek, bazując na zdjęciach stylowych architektonicznych detali.\nWielorakie oblicza miasta, we wszystkich niemal\ntechnikach, w spojrzeniach różnych pokoleń, realizm\ni abstrakcja, fantazja i dokument splatają się w pasażu\nróżności, zgromadzonych w jednym miejscu. ...tak też\nprzed spacerowiczem miasto może się otwierać na wszystkie strony pozbawionym progów krajobrazem.\nMuzeum w Bielsku-Białej: Oblicza Bielska-Białej. Twórcy ikonografii miasta. Prace ze zbiorów Muzeum w Bielsku-Białej,\n24 lutego – 25 września 2011, Galeria MT – Muzeum Techniki i Włókiennictwa. Kuratorzy: Teresa Dudek Bujarek, Elżbieta Teresa Filip, Piotr Kenig; aranżacja: Teresa Dudek Bujarek, Franciszek Kłak.\nWystawie towarzyszą: książka zawierająca obszerny materiał\nporównawczy oraz bogato ilustrowany album z reprodukcjami dzieł plastycznych i kart pocztowych (z tekstami kuratorów, pod redakcją Iwony Purzyckiej, w opracowaniu graficznym Alicji Migdał-Drost); cykl spotkań zatytułowany Ślady\nobecności; wykład i warsztaty.\nCytaty pochodzą z dzieła Waltera Benjamina Pasaże (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2010).\n2 Niestety, oryginalna grafika została skradziona ze zbiorów\nMuzeum w 1984 roku, pozostały jedynie reprodukcje.\n3 W zbiorach Muzeum w Bielsku-Białej jest tylko środkowa\nczęść kompozycji, cała odbitka znajduje się w zbiorach\nMährisch-Schlesisches Heimatmuseum w Klosterneuburgu.\nO Czarnej Julce, powieści wspomnieniowej Gustawa Morcinka pisano, iż czyta się ją z zainteresowaniem, obojętnie czy traktuje się ją jako powieść z lat dzieciństwa, czy jako swoistą widokówkę z terenu\nKarwiny1 z tamtych dawnych już lat, nie istniejącej już w tamtej postaci, z krajobrazem górniczych hałd\ni budoli2. Samego Morcinka zaś postrzegano jako pisarza, który zatrzymuje czas, jakby przechadzał się\npo gościńcu ze starym aparatem fotograficznym i wykonywał nim zdjęcia chwilami niewyraźne z zamazanym tłem albo prześwietlonym lub uchwyconym w ruchu szczegółem. Zdjęcia są czarno-białe, na pożółkłym papierze, blade, powoli zanikające, coraz mniej rzeczywiste. Ale drzemie w nich klimat, atmosfera\ndawnych lat oddana z poetycką wyobraźnią i sugestią3.\nTak właśnie, jako swoista widokówka z Karwiny\nprzełomu XIX i XX wieku, fotografia „wykonana” przez\nMorcinka, jako opowieść o Mieście, które – zdawałoby\nsię trwać będzie wiecznie, lecz pewnego dnia, ot, tak zupełnie nieoczekiwanie, zapadło się pod ziemię, wreszcie\njako mit o utraconej Arkadii odczytana została powieść\nMorcinka przez Jarosława Drużyckiego – kuratora prezentowanej w Książnicy Cieszyńskiej ekspozycji Śladem\n„Czarnej Julki”. Karwina z czasów dzieciństwa Gustawa\nPodczas wernisażu aktor Sceny Polskiej Teatru Cieszyńskiego Ryszard Malinowski odczytał licznie przybyłym gościom (w tym z Zaolzia) fragment powieści\no tym, jak to banda Julki poszła witać cesarza, który 30\nsierpnia 1906 roku zawitał do Cieszyna. We fragmencie\ntym przywołane zostały zarówno dzielnice Karwiny, jak\nteatrologii na UJ, adiunkt\nw cieszyńskim Zakładzie\nWydziału Etnologii i Nauk\no Edukacji UŚ.\nStatut kasy zapomogowej\ndla chorych przy\nw Karwinie, 1897\nPodręcznik Armanda Karella\ndo nauki czytania, 1892\nMapa ogólna starostwa\ni z nią sąsiadujący Frysztat, znaczący wówczas ośrodek\nmiejski, oraz odległy Cieszyn z Sachsenbergiem. Fragment wybrany został przez organizatorów nie bez przyczyny – doskonale wpisywał się w myśl przewodnią ekspozycji, jaką był motyw wędrowania. Tekst Czarnej Julki\nuznano bowiem za nić Ariadny, która prowadzi po karwińskim labiryncie i tym samym po wystawie labirynt\n– Proponujemy państwu podróż sentymentalną, podróż do miasta, którego już nie ma – powiedział podczas wernisażu Krzysztof Szelong, dyrektor cieszyńskiej Książnicy. – Miasta, które jeszcze kilkadziesiąt lat\ntemu stanowiło jedno z najważniejszych centrów gospodarczych, społecznych, politycznych, narodowych\nna mapie Śląska Cieszyńskiego, a które dosłownie zniknęło z powierzchni ziemi. Bardzo wielu mieszkańców\nprzygranicznych wsi codziennie pokonywało kilkunastokilometrową trasę do pracy na szybie Jana. Próbujemy tę tradycję przywołać, ta wystawa może w tym\nEkspozycja miała być nie tylko zachętą do odwiedzenia starej Karwiny, ale także zmotywować do ponownego\nsięgnięcia po Czarną Julkę, lekturę zapomnianą, poddać\npomysł wprowadzenia jej do kanonu lektur w szkołach\n17 rozdziałów książki znalazło przełożenie na 25 gablot tematycznych, gdzie spotkały się dawny świat śląskocieszyński (w równym stopniu rzeczywisty, co zmitologizowany) i świat realny. Tematyka poszczególnych\ngablot, bezpośrednio nawiązująca do wybranych dwu-\nstronicowych fragmentów powieści, nie była jednakże\ntożsama z tytułami poszczególnych rozdziałów powieści ani też zestawiona zgodnie z obowiązującą w utworze Morcinka chronologią wydarzeń. Miała charakter autorski.\nW gablocie pierwszej, opatrzonej adnotacją O „Czarnej Julce”, znalazły się m.in. dwa egzemplarze powieści (wydania Czytelnika z 1962 i 1971 roku). W drugiej,\nO pierwszych lekturach, umieszczono Przypadki Robinsona Krusoe (pisownia oryginalna), wydane w Lipsku\nw 1851 roku, z pieczęcią Biblioteki Ludowej w Cieszynie oraz egzemplarz Pana Tadeusza (wydanie z roku\n1906). Zawartość pozostałych oscylowała wokół takich\ntematów, jak m.in.: O śmierci ojca, O powstaniu Karwiny, O Polakach, Niemcach, renegatach i pyrcokach,\nO górniczym życiu, O Bożym Narodzeniu, O elementarzu, O powitaniu cesarza czy O Kościuszce w Dąbrowie. Trzy ostatnie gabloty miały charakter wybitnie nostalgiczny, co przekładało się na tytuły: O pożegnaniu\nz Karwiną (pokazano stary zegar z kukułką odmierzający ongiś dobry dla Karwiny czas), O tym, co pozostało... (a pozostało niewiele, m.in. grób polskiego inżyniera rodem spod Wieliczki Celestyna Racka, który zginął\nw kopalni, prowadząc akcję ratunkową w 1894 roku\ni kościół św. Piotra z Alkantary z 1736 roku) oraz nader znaczącą zawartość tej zamykającej wystawę (klepsydra z polską, czeską i niemiecką nazwą miasta: Karwina–Karvinná–Karwin i czerwonym, „trumiennym”\nw swej wymowie goździkiem).\nEksponaty pozyskano z zasobów Muzeum Śląska\nCieszyńskiego, Statního okresu Archivu Karviná i Książnicy Cieszyńskiej. Ze zbiorów tej ostatniej pochodziły\nksiążki, by przywołać bodaj: Manifest komunistyczny\nMarksa–Engelsa (wydanie berlińskie z 1904 roku), podręcznik do Nauki języka niemieckiego dla austryackich\nszkół ludowych pospolitych (ułożony przez cesarsko-królewskiego radcę Armanda Karella, wydany w Wiedniu\nw 1908 roku), Mały kancjonał najużywańszych do nabożeństw pieśni z dodatkiem modlitw (wydanie cieszyńskie,\n1904), śpiewnik Andrzeja Hławiczki, broszura Karola\nMichejdy O pijaństwie (1887). Zdeponowane w Książnicy\nCieszyńskiej poszczególne numery „Gwiazdki Cieszyńskiej”, „Dziennika Cieszyńskiego”, „Głosu Ludu Śląskiego”, „Robotnika Śląskiego”, „Równości”, skoczowskiego „Ślązaka” i niemieckojęzycznej „Silesii” (wszystkie\nspotykamy na kartach Czarnej Julki) były źródłem kopii wycinków prasowych. Wśród licznych fragmentów\nprasowych doniesień (przeważnie z lat 1900, 1903, 1910)\nznalazły się m.in. notatki: o kupowaniu dzieci do czeskiej\nszkoły („Gwiazdka Cieszyńska”, 28 lipca 1909), o patologiach w życiu społecznym Karwiny (sporo o pladze\npijaństwa, jego zgubnych skutkach, nieuczciwości sklepikarzy, w tym fałszowaniu środków żywności), o tragediach, które wstrząsały całym górniczym światem\n(zwłaszcza katastrofie z 14 czerwca 1894 roku, w której zginęło 235 górników), o sytuacjach groteskowych\n(np. bójce polskich strażaków z czeskimi o to, czyj pożar\ni kto ma prawo go gasić), a także okolicznościowe ogłoszenia (np.: Podaję niniejszym do ogólnej wiadomości,\nże mój syn Hugo Zlatnik nie jest upoważniony do ściągania za mnie pieniędzy i że za niego żadnych długów płacić nie będę, podpisał Antoni Zlatnik, przedsiębiorca\nbudowlany w Karwinie). Jako komentarz do prasowych\nnot posłużyły fotografie, uwieczniające m.in. kopalniane szyby czy też cieszyńskie panny na Moście Głównym\npozostające w oczekiwaniu na przyjazd Franciszka Józefa I. Zdjęcia wypożyczono ze Statního okresu Archivu\nKarviná i Muzeum Śląska Cieszyńskiego. Podobnie jak\npocztówki z przełomu XIX i XX wieku.\nZe zbiorów Muzeum Śląska Cieszyńskiego pozyskano oryginalne mapy, m.in. ogólną starostwa frysztackiego, ogólną Księstwa Cieszyńskiego z XIX–XX\nwieku, przeglądową Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego, nadto oryginalne plakaty eksponowane na odrębnych planszach (np. anonsujący działalność księgarni\nFaksymilia dokumentów pochodziły w większości ze zbiorów Statního okresu Archivu Karviná.\nWśród nich znalazły się tak oryginalne, jak spis karwińskich położnych uwzględniający nazwisko obecnej\nna kartach powieści „egzaminowanej akuszerki” Brzó\nskuli czy kosztorys elektryfikacji frysztackiego ratusza. Uwzględniono także różnego rodzaju akty prawne, w tym statuty.\nPrzedmioty codziennego i niecod ziennego użytku z czasu akcji powieści pochodziły\nze zbiorów cieszyńskiego\nMuzeum. Temat gospód\n(po wielokroć spotykany\nna kartach Czarnej Julki,\njako że górnicza kolonia\nGranice była obwarowana\ndwoma karczmami) stał się\nsiłą sprawczą pojawienia\nsię w jednej z gablot kieliszków; postać grubiańskiego rzeźnika Vallka...\nrzeźnickiego topora; fragment o sklepikarzu Fafule\nw gablocie O Zacherlinie\ni karwińskich sklepach arkusza guzików do rozporka. Ze względu na mocno\ngórniczą można było zobaczyć pudełko na tytoń,\nLaska górnicza, XIX–XX w.,\nlampka górnicza, XIX–XX w.\nDom robotniczy w Karwinie\nna Swowińcu, pocztówka,\nJarosław Drużycki, kurator\nwystawy, w karwińskiej\nk aganek górniczy, laskę górniczą. W gablocie poświęconej powitaniu cesarza znalazła się srebrna broszka z popiersiem władcy i oryginalna butelka po wodzie mineralnej „Franciszek Józef” (Franz Joseph Bittwaser). Pojawiły\nsię także banknoty i monety, będące w użyciu w czasach\ndzieciństwa i młodości Morcinka.\nJako że gros powieściowych zdarzeń rozgrywa się\nw szkole, wydzielono niewielki obszar z przeznaczeniem na klasę szkolną, z ławką z XIX–XX wieku, krucyfiksem i kopią portretu najjaśniejszego pana cesarza\nw pięknym mundurze, obwieszonego orderami, łysego\nz bokobrodami5, tablicą z zapisanym na niej pierwszym\nwersem pieśni In Warschau schwuren Tausend auf den\nKnieen... (Walecznych tysiąc opuszcza Warszawę...), której to nauczyciel Skupień uczył klasę Julki ku rozpaczy\nWystawa znakomicie wpisała się w obchody związane z przypadającą 25 sierpnia 2011 roku 120. rocznicą\nurodzin autora Czarnej Julki. A jubileusze – jak stwierdza Ewa Fonfara – służą skupieniu i refleksji. (...) książki naszego skoczowskiego pisarza stanowią cząstkę tradycji kulturowej, należy zatem podjąć wysiłki, by spuściznę\nprzeszłości wciąż na nowo odczytywać i odzyskiwać dla\nwspółczesnych6. I tak właśnie, jako nowe odczytanie i odzyskiwanie dla współczesnych powieści Czarna Julka –\npisanej przez Morcinka od sierpnia 1957 do marca 1958\nroku – postrzegać należy prezentowaną w Książnicy Cieszyńskiej ekspozycję. A zawartość jej streścić można cytatem z powieści: A ponad wszystkimi (...) rzeczami były\ndwa światy o niezwykłym uroku. Jednym z nich były okoliczne kopalnie (...). Drugi świat tworzyła Julka7. Cytat\nten zyskał wizualny odpowiednik na plakacie i zaproszeniu: zarys dziewczęcej sylwetki o czarnym warkoczu\ni kopalniany szyb weń wkomponowany to dwa podstawowe znaki plastyczne, jakie zastosowano. Julka, Karwina, a także pozakarwiński świat (na plakacie sygnowany\ncieszyńską Wieżą Piastowską) to tematy, wokół których\ncała wystawa się zogniskowała. Wystawa nader nostalgiczna w swej wymowie, od zwiedzających wymagająca skupienia, uważności i niespiesznego oglądu. Oglądu z Czarną Julką w ręku.\n1 W czasach dzieciństwa Morcinka Karwina przekształciła się\nz mało znaczącej wioski w duże osiedle górnicze. Po podziale\nŚląska Cieszyńskiego znalazła się na terenie jego czeskiej części. Prawa miejskie uzyskała w 1923 roku. Współczesna Karwina powstała w 1948 roku z połączenia z miastem Frysztat\ni ościennymi wioskami. Intensywna eksploatacja węgla w latach 50. i 60. na terenie starej Karwiny doprowadziła do nieodwracalnych zmian na powierzchni, ziemia z budynkami\nzaczęła się zapadać, ludność wysiedlono. Ze starej Karwiny\npozostały tylko ruiny i nieliczne budowle, których degradacja stale postępuje.\n2 (kaja), „Czarna Julka” Gustawa Morcinka, [w:] Program\ndo przedstawienia Czarna Julka, red. K. Jaworski, Český\n3 K. Piotrowski, Czarna Julka z klasy umarłych, „Zwrot” 1993,\nnr 12, s. 56.\n4 Zob.: „Gazetacodzienna.pl” [online] z 27.02.2001, [dostęp:\n15.03.2011], dostępny w Internecie: http://www.gazetacodzienna.pl/index.php?p=wwiad&id=5110.\n5 G. Morcinek, Czarna Julka, Katowice 1978, s. 151.\n6 E. Fonfara, Gustaw Morcinek – „autor dobrych książek”,\n„Kalendarz Skoczowski” 2001, s. 38.\n7 G. Morcinek, op.cit., s. 100.\nKsiążnica Cieszyńska w Cieszynie: Śladem „Czarnej Julki”.\nKarwina z czasów dzieciństwa Gustawa Morcinka – wystawa,\n25 lutego – 5 czerwca 2011, kurator Jarosław Drużycki.\nDzięki cennej inicjatywie dyrektora Bogdana Kocurka i Katarzyny Ruchały, szefowej Działu Promocji\nKsiążnicy Beskidzkiej, na początku kwietnia uczestniczyliśmy w prawdziwym święcie poezji! W ramach kolejnej odsłony Festiwalu 4 Pory Książki – Pora Poezji przez trzy dni (4–6 kwietnia) gościli\nw Bielsku-Białej poeci przynależący do pokolenia Nowej Fali: Ryszard Krynicki, Jerzy Kronhold i Adam\nZagajewski. Wielkie zainteresowanie wywołały zwłaszcza spotkania z Krynickim i Zagajewskim, powszechnie uważanymi za klasyków współczesnej polskiej poezji.\nPierwsze, poniedziałkowe spotkanie, poprowadzone przez niżej podpisanego, miało trzy odsłony. Na początku publiczność zebrana w Książnicy Beskidzkiej\nprzysłuchiwała się kilkudziesięciominutowej rozmowie o poezji. Gość wieczoru, ubrany w ciemną marynarkę i czarny półgolf kontrastujący z dostojną siwizną włosów i brody, odpowiadał cierpliwie na kolejne\npytania. Mówił o powinowactwach własnej twórczości\nz poezją Mistrzów – Tadeusza Peipera („papieża awangardy”) i Zbigniewa Herberta (notabene, podczas spotkania prof. Anna Węgrzyniak odczytała głośny wiersz\nHerberta Do Ryszarda Krynickiego – list z tomu Raport\nz oblężonego miasta). Ustosunkował się do kwestii zaR e l a c j e\nangażowania poetów Nowej Fali w próbę opisania rzeczywistości społeczno-politycznej lat 70. XX wieku (co\nbyło zgodne z manifestem programowym zawartym\nw książce Adama Zagajewskiego i Juliana Kornhausera pt. Świat nie przedstawiony, 1974). Sporo miejsca Ryszard Krynicki poświęcił zagadnieniu metafizycznego\nwymiaru własnej poezji, którą badaczka literatury polskiej Alina Świeściak próbuje opisywać poprzez kategorię nowoczesnej melancholii i oporu wobec nicości: Poezja Ryszarda Krynickiego rozpięta jest między dwiema\npustkami: między metafizycznie czynną „pełnią nicości”\n(„nicością wszystkiego”, „pełnią otchłani”) z pierwszych\ntomów a kosmiczną głuszą z „Kamienia, szronu”. Może\nz prowadzącą spotkanie\nDr Marek Bernacki\n– bielszczanin, absolwent\npolonistyki na UJ, adiunkt\nw Katedrze Literatury\ni Kultury Polskiej ATH.\nA. Zagajewskiemu poświęcił\nswoją pracę magisterską.\nzresztą są to dwie wersje tej samej pustki, tyle że niezwykle pojemnej semantycznie i ontycznie, pustki poddanej\npracy systematycznego pustoszenia. (...) Krynicki jest zatem poetą podejmującym modernistyczne problemy wyrażania niepełności i nieoczywistości bytu, melancholijnego zamyślenia się nad jego dotkniętą brakiem kondycją\ni kondycją dotkniętego kryzysem języka1.\nGość był wyraźnie poruszony, gdy przyszło mu odpowiedzieć na pytanie, czy uważa się za poetę religijnego. Na poparcie tej tezy prowadzący spotkanie przeczytał alegoryczny wiersz rozpoczynający się od słów\nW tym roku nie zrodziłem owoców z 1986 r., będący wyraźną aluzją do biblijnej przypowieści o nieurodzajnym\ndrzewie figowym. Po chwili wymownego milczenia poeta wyznał, iż chciałby być uważany za kogoś, dla kogo\nsprawy religijne są najważniejsze, ale świadom jest, że\nnie dana mu została łaska wiary...\nPodsumowując wielowątkową rozmowę, autor Niepodległych nicości przeczytał kilkanaście utworów pochodzących z tomu Wiersze wybrane (Kraków 2011).\nNa początku wybrzmiało kilka tekstów Paula Celana.\n(Należy przypomnieć, że wiersze tego wybitnego poety\npochodzenia żydowskiego, świadka Zagłady, od wielu już lat przyswajane są literackiej polszczyźnie przez\nRyszarda Krynickiego.) Po zakończeniu recytacji poeta\nZob.: A. Świeściak, odpowiedział na kilka pytań z sali, udzielił wywiadu reWymiary pustki.  daktorce radiowej Dwójki, po czym długo wpisywał deRyszard Krynicki, [w:] dykacje tym wszystkim, którzy podchodzili do stolika\ntaż, Melancholia w poezji zaopatrzeni w tomiki jego poezji.\npolskiej po 1989 roku,\nŚrodowe spotkanie z Adamem Zagajewskim, proK raków 2010, s. 113. wadzone przez dr Dorotę Siwor z Kolegium Nauczy-\nRyszard Krynicki (z prawej),\nobok Marek Bernacki\ncielskiego w Bielsku-Białej, które ściągnęło do Książnicy Beskidzkiej liczną rzeszę miłośników twórczości\nautora Jechać do Lwowa, przebiegało według odmiennego scenariusza. Poeta, świetnie prezentujący się\nw modnie skrojonej tweedowej marynarce i znakomicie dobranych okularach, czytał swoje wiersze w trzech\nodrębnych seriach. W przerwach odpowiadał na pytania dotyczące trzech podstawowych zagadnień: świata,\npoezji i śmierci.\nWielkie wrażenie wywarły na zebranych, recytowane z charakterystyczną dla Zagajewskiego emfazą, niepublikowane dotąd najnowsze jego utwory poetyckie.\nWśród nich znalazł się wiersz Mandelsztam w Teodozji.\nOdczytanie tego tekstu autor poprzedził krótkim wyjaśnieniem: – Tytułowa Teodozja to miasto na Krymie.\nTam władze sowieckie aresztowały Osipa Mandelsztama.\nTo wtedy znany rosyjski poeta, ofiara stalinowskich represji, miał wypowiedzieć znamienne słowa, które przeszły do historii: „Wypuście mnie, ja nie zostałem stworzony do więzienia”.\nZagajewski przeczytał ponadto dwa piękne wiersze Nigdzie i Koncert poświęcone pamięci ukochanego\nojca, będące dopełnieniem cyklu z tomu Niewidzialna\nręka (Kraków, 2009), a także wiersz Walizka, dedykowany zapomnianemu krakowskiemu poecie Jerzemu\nHordyńskiemu, zmarłemu w Chicago („Był poetą zachwytu i goryczy”).\nNa pytanie prowadzącej, czy poezja jest w stanie opisać dookolną Rzeczywistość, Adam Zagajewski udzielił\nwymijającej, żartobliwej odpowiedzi: – To zbyt trudne\npytanie, aby odpowiedzieć na nie przed godziną 18.00.\n– Jednak chwilę później rozwinął tę zasadniczą kwestię:\n– Poezja nie jest opisem świata, raczej próbą odgadywania, czym świat mógłby być.\nW kolejnej grupie recytowanych wierszy znalazły się\nm.in. utwory dedykowane wybitnym poetom: Zbigniewowi Herbertowi (Pożegnanie Zbigniewa Herberta), Czesławowi Miłoszowi (Odchodzi wielki poeta) i Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu (K.I.G.). Komentując\nzacytowaną przez Dorotę Siwor opinię Dereka Walcotta, że „Zagajewski jest świeckim mistykiem”, autor Ody\ndo wielości ripostował: – Jestem człowiekiem religijnym, ale rzadko chodzę do kościoła, bo mam problem\nz polskim katolicyzmem. – Rozwijając wątek rzekomego pokrewieństwa między sztuką słowa i uniesieniami\nduchowymi, stwierdził, że poezja to „mistyka dla początkujących”. Wyraził też pogląd, że dla poety czysta\nmistyka byłaby zabójcza, bo nie da się przecież budować\npoezji na tym, czego nie można wysłowić.\nNastępnie, zachęcony przez Mirosława Dzienia,\nbielskiego literaturoznawcę i poetę, Adam Zagajewski\nmówił, jak rozumie piękno i wzniosłość, dwa kluczowe pojęcia pojawiające się w jego twórczości. – Piękno\n– stwierdził – jest czymś ważnym, ale ma złą nazwę. –\nWedług autora W cudzym pięknie słowo to w naszych\nczasach straciło swoją pierwotną wartość, stało się zbyt\nłatwe, podejrzane. Jednak to, co oznacza, jest niezwykle\nistotne. – Może powinniśmy szukać innego słowa, które wyrażałoby tę treść? – dywagował poeta. Definiując\nwzniosłość, ironizował: – To jest to, za co mnie atakują. – Rozwijając temat, stwierdził, że żyjemy w czasach,\nw których nikt nie chce wzniosłości, ale koniecznie trzeba jej bronić i oddać honor.\nPo przeczytaniu kolejnej partii wierszy Adam Zagajewski, który od wielu lat prowadzi kosmopolityczny tryb\nżycia, wyjaśniał, że miastem, z którym najbardziej czuje\nsię związany, jest Kraków. Na pytanie polonisty Krzysztofa Płatka, czy wstrząsający wiersz Noc nie jest przypadkiem „jego trenem”, poeta odparł, że nie. – To wiersz elegijny napisany na cześć zmarłego przedwcześnie mojego\n10-letniego siostrzeńca, Marka – wyjaśnił.\nSpełniając życzenie zebranych, przeczytał na koniec\ndwa znane wiersze: utwór religijny On działa (z tomu\nOda do wielości) i pochodzący z tomu Niewidzialna ręka\nwiersz Rodzinny dom – wstrząsającą poetycką relację\nz podróży do Lwowa, miejsca swego urodzenia.\nMimo oficjalnego zakończenia spotkania publiczność nie miała zamiaru rozstawać się z poetą. Do stolika, przy którym siedział, ustawiła się długa kolejka\nmiłośników jego twórczości. A kiedy autor Solidarności i samotności cierpliwie wpisywał kolejne dedykacje\nna stronach podsuwanych mu tomików i książek, w kuluarach wciąż jeszcze słychać było ożywione rozmowy\nna temat wysłuchanych wierszy.\nMimo niekorzystnej kwietniowej aury ci, którzy\nprzybywali do Książnicy Beskidzkiej na spotkania\nz przedstawicielami Nowej Fali, dali się uwieść magii\nwielkiej poezji. Tej wspaniałej ekspresji ludzkiego ducha, która – według Cypriana Norwida – jako jedyna\nobok dobroci przetrwa, utrwalając na wieki nasz osobowy kształt wydobyty z wszystkich przygodnych rzeczy tego ulotnego świata...\nKsiążnica Beskidzka w Bielsku-Białej: Festiwal 4 Pory Książki – Pora Poezji pod hasłem Poeci Nowej Fali znowu razem,\n4–7 kwietnia 2011.\n? Od redakcji\n* Trzeciemu z nowofalowych bohaterów tegorocznej Pory\nPoezji, Jerzemu Kronholdowi, chcemy poświęcić odrębny tekst\nw jednym z najbliższych numerów RI. Dlatego spotkania z cieszyńskim poetą nie relacjonujemy w powyższym materiale.\nIstotą kultury jest realizowanie i przejawianie się człowieczeństwa tak\nw sensie uniwersalnym (gdy mówimy o kulturze człowieka), jak i w sensie\nzwiązanym z określoną grupą (gdy mowa jest o przynależności człowieka\ndo poszczególnych kultur na poziomie lokalnym, regionalnym, narodowym,\nponadnarodowym itd.). W takim ujęciu istotą edukacji kulturalnej jest przygotowanie do kompetentnego, aktywnego, podmiotowego udziału w kulturze. Warunkiem jest zrozumienie wartości samej kultury i uczestniczenia\nw niej, odczuwanie potrzeby twórczych i odbiorczych kontaktów z nią –\nzarówno tą popularną, jak i wysoką – gotowość do samodzielnych, wolnych\nwyborów opartych na przyjętych kryteriach i świadomych ocenach.\nProf. dr hab. Katarzyna\nOlbrycht – absolwentka\npedagogiki na UJ. Od 1975\nroku związana z UŚ, obecnie\nkieruje Zakładem Edukacji\nKulturalnej w Cieszynie.\nAnaliza dokumentów międzynarodowych formułowanych od lat 90. XX w. przez UNESCO, a także w różnych gremiach europejskich pokazuje, że przez edukację\nkulturalną rozumie się dziś edukację artystyczną, edukację twórczą, edukację do korzystania z ofert instytucji kultury oraz edukację służącą kształceniu stosunku\ndo dziedzictwa kulturowego, tzn. tożsamości kulturowej, ochrony dziedzictwa kultury własnej i innych, szacunku do różnorodności kulturowej i postaw dialogowych wobec innych kultur.\nWojewództwo śląskie dysponuje ogromnym potencjałem kulturowym, który wyrasta tak z bogatego dziedzictwa, jak i z sytuacji współczesnego Śląska. Coraz\npilniejsze, także na Śląsku, staje się poszukiwanie odpowiedzi na pytania: Jak sprawić, żeby edukacja w tej\ndziedzinie przestała być traktowana jako mniej ważny\ndodatek do zasadniczej działalności instytucji oświatowych i kulturalnych? Jak wzmocnić lub czym zastąpić\nsłabnące dziś, a tak ważne kulturotwórczo i edukacyjnie lokalne biblioteki, małe muzea, zakładowe ośrodki\nkultury stanowiące przez lata bazę zespołów amatorskich i różnych form aktywności? Jak nie zmarnować\nich doświadczeń i dorobku? Jak poszerzyć możliwości\nkształcenia artystycznego uzdolnionej młodzieży? Jak\nzwiększyć dostępność ofert kulturalnych i wzbudzić zainteresowanie nimi w sytuacji niepewności zatrudnienia, a równocześnie presji wzorów masowej konsumpcji?\nJak umotywować ludzi do tego, by nie ograniczali swoich\nkontaktów z kulturą do festynów, imprez „biesiadnych”\ni kabaretów? Jak prowadzić edukację regionalną, by wyszła poza stereotyp imprez mających charakter „cepeliady” lub dydaktycznych lekcji muzealnych, utrwalających\noprócz niekompetencji historycznej brak zainteresowaI n t e r p r e t a c j e\nnia współczesnością i perspektywami regionu? Z drugiej\nstrony, jak wykorzystać stwierdzone w badaniach mieszkańców Śląska cenne edukacyjnie zrozumienie, że kontakty z kulturą wymagają przygotowania?\nCzynnikiem wyznaczającym miejsce kultury i aktywności w tej dziedzinie w społeczeństwie jest poczucie\nodpowiedzialności za kulturę. Zarówno swoją (w sensie\nkultury osobistej, indywidualnej, wewnętrznej, poziomu własnej aktywności w tej sferze), jak i w sensie kultury własnej społeczności lokalnej, własnego regionu,\nwspólnoty narodowej, do której się należy, wreszcie –\nszerszej wspólnoty kulturowej, jaką w przypadku Polski jest Europa.\nGłówne zadania edukacji kulturalnej można więc\nzgrupować w dwóch obszarach.\nPierwszy, z perspektywy praktyki społecznej bardziej\nkonkretny, coraz lepiej także na Śląsku rozumiany i realizowany, obejmuje: stwarzanie warunków do zdobywania wiedzy o kulturze, do rozumienia jej, korzystania\nz niej i jej współtworzenia; kształcenie potrzeb i nawyków uczestniczenia w kulturze; kształcenie tożsamości\nkulturowej oraz szacunku i postawy dialogowej wobec\nDrugi ma znaczenie bardziej fundamentalne, przygotowujące do podmiotowego, świadomego, krytycznego i twórczego stosunku do kultury budowanej w sobie\ni kultury swojej społeczności. Obejmuje: uświadamianie znaczenia kultury i aktywności kulturalnej w rozwoju indywidualnym człowieka i w rozwoju społeczeństwa; kształcenie postawy odpowiedzialności za kulturę\nwłasną i własnej społeczności, widzianej w skali lokalnej, regionalnej i narodowej.\nJak z tej perspektywy przedstawiają się potrzeby\ni perspektywy edukacji kulturalnej w województwie\nZdobywanie wiedzy o kulturze oraz inicjacja w aktywność kulturalną przypisywane są instytucjom oświatowym – głównie szkołom i coraz częściej przedszkolom.\nTak jak w całej Polsce, również na Śląsku praktyczna realizacja tych postulatów będzie zależała od motywacji\ndyrekcji szkół, kompetencji kadry, zapewnienia warunków realizacyjnych (pomieszczeń, wyposażenia, organizacji procesu nauczania dostosowanego do specyfiki\nzajęć), nastawienia samorządów lokalnych i stworzenia\nmechanizmów umożliwiających i ułatwiających współpracę z innymi podmiotami w środowisku. Potrzebne\nbyłyby także atrakcyjne formy kształcenia i doskonalenia dla dorosłych, organizowane przez instytucje oświatowe i instytucje kultury, uwzględniające edukację międzypokoleniową.\nNa Śląsku można znaleźć wiele przykładów dobrych\npraktyk edukacji kulturalnej rozpoczynanej już w wieku przedszkolnym. By przykłady te mogły inspirować\ni motywować innych, powinny być promowane, popularyzowane w środowisku, m.in. przez media lokalne,\nspecjalnie organizowane formy prezentacji osiągnięć\ni wymiany doświadczeń.\nNie można nie dostrzegać, że dla powszechnej edukacji kulturalnej dzieci i młodzieży nie jest obojętny poziom kompetencji kulturalnych kadry nauczycielskiej, niezależnie od specjalności i prowadzonych\nprzedmiotów. Warto by więc zastanowić się nad formami wspierania aktywności w tym zakresie nauczycieli\n(np. ulgi w biletach na wydarzenia, pomoc w organizacji wyjazdów na znaczące imprezy, wysyłanie informacji\no bieżących wydarzeniach drogą internetową na adresy\nZajęcia edukacyjne dla\nnajmłodszych w Galerii\nZajęcia edukacyjne z rzeźby\n„Jak powstaje dzieło”,\nprowadzi Józef Hulka\nszkół i przedszkoli, ambitne imprezy organizowane dla\nnauczycieli m.in. z okazji Dnia Nauczyciela itp.).\nKształcenie potrzeb i nawyków uczestniczenia w kulturze powinno być oparte przede wszystkim na działaniach instytucji upowszechniania, które są w stanie zapewnić odpowiednią jakość oferty. Na Śląsku bardzo\nwiele placówek – w tym już prawie wszystkie większe\ninstytucje kultury – prowadzi różne działania edukacyjne. Również w tym zakresie powraca postulat lepszej promocji i szerszego upowszechniania informacji o ciekawych inicjatywach, tworzenia form zachęty\ndo występowania z projektami edukacyjnymi dotyczącymi działań tych instytucji, a także zapewnienia kadry\nprzygotowanej do tego, by poszukiwać nowych, atrakcyjnych, niezdydaktyzowanych form pracy z uczestnikami zajęć edukacyjnych.\nZ drugiej strony można by się zastanowić nad formami pomocy konsultacyjnej profesjonalnych gremiów ludzi kultury umożliwiającej weryfikowanie pojawiających\nsię na rynku ofert adresowanych do dzieci i młodzieży.\nEdukacja w zakresie kształcenia tożsamości kulturowej koncentruje się dziś głównie na edukacji regionalnej. Województwo śląskie jest obszarem, gdzie po-\nczucie tożsamości regionalnej, odrębności kulturowej,\nemocjonalna identyfikacja z regionem są stosunkowo\nsilne. Edukacja regionalna polega głównie na przybliżaniu lokalnych tradycji. Pojawia się jednak pytanie,\nczy to wystarczy, szczególnie młodszemu pokoleniu?\nCzy nie zamyka to kształcenia tożsamości kulturowej\nw kręgu powierzchownie znanego folkloru i wspomnieniowych sentymentów? Czy pozwala wyjaśniać zachodzące tu procesy historyczne i kulturowe, napięcia społeczne, biografie mieszkańców, bogaty dorobek duchowy\ni materialny, ukazywać osiągnięcia wybitnych twórców,\nzapoznawać z cennymi zabytkami, uświadamiać współczesny potencjał? Atrakcyjność folkloru jest ważnym,\nale zaledwie pierwszym krokiem edukacji regionalnej.\nPodobny problem dotyczy poznawania innych kultur,\npocząwszy od tych składających się na dorobek województwa śląskiego, przez kultury innych regionów Polski, do kultury Europy i świata. Czy nie warto by szerzej\nwykorzystać turystyki kulturalnej opartej na specjalnie\nopracowanych szlakach edukacyjnych, sięgnąć do terenowych gier edukacyjnych, rekonstrukcji historycznych,\ninscenizacji wydarzeń? Być może potrzebne byłyby formy upowszechniające wiedzę o najnowszych projektach\nzrealizowanych, powstających i inicjowanych na Śląsku.\nMówiąc o kształceniu postaw wobec dziedzictwa kulturowego, nie można zapominać, że obejmuje ono nie tylko dziedzictwo regionalne, ale także narodowe, a na tej\nbazie dziedzictwo kultury w szerszej skali, ponadnarodowej, wreszcie – uniwersalnej. Dlatego ważne jest poszukiwanie takich form edukacyjnych, które budziłyby\nświadomość narodową, a także przygotowywały do kontaktów międzykulturowych. Może warto by się zastanowić nad formami przybliżania wybitnych postaci i środowisk śląskich, których dorobek i osiągnięcia wnoszą\nuznane wartości w kulturę polską, tym samym sprawiając, że osoby te stają się ambasadorami kultury Śląska i Polski.\nDrugim zasadniczym obszarem omawianej edukacji jest oddziaływanie na świadomość kulturową społeczeństwa, na zrozumienie wartości kultury. Budzenie\nmotywacji do udziału w niej i do poczucia odpowiedzialności za jej kształt i rozwój wymaga zrozumienia,\nże człowiek tworzy kulturę jako najbardziej ludzką sferę świata, i sam jest tworzony przez nią. Kultura widziana jako sfera najważniejszych wartości, wzorów zachowań i dokonań człowieka umożliwia bardziej świadome\nprzeżywanie siebie, świata i innych. To właśnie ten wymiar – egzystencjalny, głęboko ludzki otwiera możliwoI n t e r p r e t a c j e\nści oddziaływania na różne sfery osobowości człowieka, pozwalając włączać edukację kulturalną w procesy\nprofilaktyki społecznej i resocjalizacji. W naszym województwie można znaleźć bardzo interesujące propozycje działań tego typu (m.in. Teatru Grodzkiego w Bielsku-Białej). Tu należałoby postulować ogłaszanie przez\nróżne podmioty konkursów na projekty w zakresie edukacji kulturalnej adresowanej do środowisk zaniedbanych edukacyjnie i kulturowo, zagrożonych patologią,\nObiecującym elementem realizacji edukacji w sferze\nuświadamiania znaczenia kultury dla rozwoju mogłyby\nbyć przedstawiane w mediach wypowiedzi znaczących\npostaci, które na przykładzie własnej biografii ukazywałyby, czym jest i może być dla człowieka kultura. Wymagałoby to formy, która zainteresowałaby przeciętnego odbiorcę, a równocześnie nie zatarła różnicy między\nmarketingiem i promocją kultury duchowej.\nEdukacja kulturalna może i powinna przyczyniać\nsię do uruchomienia potencjału kulturowego Śląska.\nWymaga to decyzji i uregulowań na różnych szczeblach zarządzania oświatą i kulturą, a także determinacji w poszukiwaniu bardziej efektywnych form wzajemnej informacji, koordynacji działań, współpracy różnych\npodmiotów, wykorzystywania sił i środków, jakimi dysponuje dane środowisko. Sytuacja walki o środki finansowe, a równocześnie napięcia polityczne stwarzają w społeczeństwie, a więc i w instytucjach związanych\nz kulturą, oświatą, w środowiskach samorządowych i organizacjach pozarządowych zagrożenie dominacją postaw rywalizacji, konkurencji, blokujących motywację\ndo współdziałania, koordynacji wysiłków i środków.\nNależałoby poszukiwać form zakładających współpracę i ją wymuszających.\nWarte rozważenia byłoby tworzenie, wspieranie\ni nagradzanie lokalnych i regionalnych sieci podmiotów realizujących edukację kulturalną, które tworzyłyby wspólne projekty, wykorzystujące wszystkie dostępne warunki i możliwości.\nSocjolog Aldona Jawłowska wprowadziła kategorię\nczłowieka kulturalnego, obejmując nią: formację intelektualną, stosunek do wartości oraz aktywność twórczą\ni odbiorczą. Z perspektywy współczesnej sytuacji edukacyjnej można uznać, że człowiek kulturalny jest niezwykle trafnym i aktualnym określeniem celu edukacji\nkulturalnej, także na Śląsku.\n„Lokomotywa” w Galerii\nw Regionalnym Ośrodku\nZamieszczony tekst jest skrótem referatu wygłoszonego przez\nprof. Katarzynę Olbrycht na Kongresie Kultury Województwa\nŚląskiego we wrześniu 2010 roku.\no Nangar Khel\nWspółczesny świat wpadł w pułapkę nieustającej presji bycia aktualnym.\nNiestety, często tylko pobieżnie. W natłoku informacji człowiek coraz\nczęściej traci kontrolę nad ich weryfikacją. Nie wspominając już o głębszej refleksji nad nimi... Presji aktualności poddani są także współcześni\ntwórcy, którzy coraz częściej zastanawiają się, co by tu jeszcze zrobić,\naby teatr odpowiadał na tzw. społeczną potrzebę. Paradoks pytania tkwi\njednak w tym, że często zadają je, zamiast po prostu spytać – jaka właściwie jest ta potrzeba.\nBo ta radość jest oczywiście trochę taka jak estetyczne\ndziałanie dobrze rozwiązanego zadania matematycznego. Znana sprawa zresztą. (...) Ale dziś dla teatru to\nniewątpliwie za mało1.\nBitwa... o co?\nTeatr w swej istocie zakłada konfrontację. W tej perspektywie tzw. trudna tematyka posiada moc, która konstytuuje i napędza jego istnienie. Łatwo jednak w materii tej przedobrzyć. Czy i gdzie istnieje bowiem granica\npomiędzy poruszaniem jakiegoś TEMATU a życiem\nsamym w sobie? Kiedy mamy prawo zajmować się jakimś tematem? Jedni stwierdzą, iż prawo takie w teatrze,\nszczególnie współcześnie, istnieje zawsze... Dla innych\nnie będzie to już tak oczywiste... To kwestia wewnętrznej odpowiedzialności.\nBitwa o Nangar Khel to spektakl nawiązujący do wydarzeń sprzed czterech lat. W sierpniu 2007 roku polscy wojskowi ostrzelali afgańską wioskę. Zginęło sześć\nosób, w tym kobiety i dzieci. Polska prokuratura oskarżyła sześciu żołnierzy o zbrodnię wojenną zabójstwa cywili, za co grozi kara dożywocia. Zdaniem śledczych wojskowi musieli wiedzieć, że pociski trafią w zabudowania\ncywilne oraz przebywających tam ludzi. Obrońcy żołnierzy stwierdzają, że ostrzeliwali oni pobliskie wzgórze, gdzie mieli ukrywać się terroryści. Jako przyczynę\ntragedii podają m.in. wadliwość stosowanej broni i pocisków oraz fakt, że w czasie tragedii w wiosce mieli być\nobecni talibowie. Wokół sprawy narósł ogromny szum\nmedialny. Do tej pory nie wydano prawomocnego wyroku sądowego.\nBielski spektakl nie jest pierwszym teatralnym przedsięwzięciem poruszającym „feralną” sprawę polskich\nkomandosów w Afganistanie. W 2009 roku odbyła się\npremiera spektaklu Nangar Khel Teatru Ad Spectatores\nz Wrocławia. Te dwa projekty znacznie się jednak od siebie różnią. Wrocławscy twórcy zrealizowali swoje przedstawienie metodą (modnego dawniej, a obecnie powracającego do łask) tzw. verbatimu. Spektakl zbudowali\nna bazie relacji prasowych i telewizyjnych. Istotną rolę\nodgrywały tu same media jako środek przekazu i generowania informacji oraz publicystyczny charakter przedsięwzięcia. Obok historii polskich żołnierzy szczątkowo\ni z pewnymi nadużyciami przywołali kwestię światowego terroryzmu oraz tego, jak informacja o nim buduje\nnaszą współczesną świadomość i nasze poczucie bezpieczeństwa bądź też jego brak.\nReżyser bielskiego spektaklu Łukasz Witt-Michałowski oraz współpracujący z nim dramaturg Artur Pałyga podążyli inną drogą. O ile we wcześniejszym przedstawieniu w ogóle nie poruszono kwestii ofiar tragedii,\no tyle w Teatrze Polskim sprawa ta ułożyła się inaczej.\nBohaterami spektaklu są trzej mężczyźni w ubiorach\nkomandosów. Jak komandosi jednak się nie zachowują. Nie noszą też zbyt poważnych „męskich” ksywek. Są\nto Bolek, Lolek i Pampalini. Chłopcy... bawią się w wojnę.\nZabawa nieźle im wychodzi, ale co poza tym? Pomysł ten\nmożna zinterpretować jako rodzaj pamfletu na polskie\nsiły zbrojne oraz na wyidealizowaną postawę sprawnego\ni dobrze wyszkolonego żołnierza – patrioty. Oczywiście\nnie trzeba się z tym zgadzać. Można pójść innym tropem\ni dopatrywać się w tym zabiegu intelektualnej rozgrywki, w której pod lupę bierze się sam fenomen wojny rozpatrywanej jako „gra”. W tej perspektywie jednak rozwiązanie takie, niestety, już się nie broni.\nW pewnym momencie nasi pseudożołnierze rozpoczynają „rekonstrukcję” wydarzeń z sierpnia z Nangar Khel... różne wersje. Cały czas nie wypadają z roli.\nW końcu pojawia się i druga strona – trzy afgańskie kobiety przygotowujące wesele w wiosce Nangar Khel. Aktorki, które wcielają się w te role, mają na sobie burki.\nNie widać ich twarzy. Ich „funkcja” wydaje się być oczywista. Nasuwa wszakże wiele wątpliwości. Wątek afgański, choć konstrukcyjnie budowany był prawdopodobnie na równorzędnych prawach z wątkiem żołnierzy,\npozostaje niepełny. Zapośredniczenie przez teatr obcych wzorów kulturowych oraz czyichś prywatnych doświadczeń zawsze stanowi punkt newralgiczny. Tak też\ndzieje się tutaj. Postacie Afganek są dla nas egzotyczne,\ntajemnicze. Mówią innym, baśniowym, poetyckim językiem... Są jednak sztuczne. Czyim bowiem językiem\ntak naprawdę się posługują? Czyim dyskursem? Swoim\nczy... naszym? Nie wystarczy ubrać burki i „odegrać”...\nW żołnierzy można się „bawić”. Trudno jednak o czymś\ntakim mówić w tym przypadku. Za nieuzasadniony uważam także pomysł z rozdawaniem widzom prześcieradłowych burek przed spektaklem. To tani chwyt. I chyba mimo wszystko nie na miejscu. Niestety, zdarza się,\nże teatr nieświadomie przywłaszcza sobie i wykorzystuje tożsamość Innego. Czyni to jednak bez większej odpowiedzialność etycznej (o ile kategoria etyki w teatrze\njest jeszcze w ogóle istotna).\nW spektaklu pojawiają się dwa ciekawe momenty.\nZ pewnością taka jest scena, w której żołnierze kolejno\nzamieniają się miejscami i rolami z afgańskimi kobietami. Uwagę przykuwa także scena końcowa. Tu jednak\nnasuwa się znów kilka wątpliwości. Po obu stronach kameralnej przestrzeni siedzą w grupach mężczyźni, żołnierze oraz kobiety, Afganki. Pomiędzy nimi znajduje się\nzaś teatralna zapadnia, a także symboliczna, nie do przeskoczenia, przepaść. Kobiety, siedzące po prawej stronie,\nzaczynają przywoływać imiona tragicznie zabitych oraz\nodniesione przez nich rany. To silne i, chciałabym wierzyć, że świadome posunięcie... Czy aby na pewno?\nTandem Witt-Michałowski i Pałyga w swoim spektaklu nie chciał osądzać swoich bohaterów, żołnierzy.\nCzy chciał ich obronić? – sądzę, że tak. Czy słusznie? –\nuważam, że nie. Nie w tym rzecz. Twórcy ci nie poszli śladem wrocławskich artystów. Nie wdali się w suche przedstawienie faktów i walkę na argumenty. W swój spektakl\nwłączyli natomiast wątek ofiar. Strony zostały zaprezentowane. Brakuje im jednak tła – tego szerszego (kulturowego i społecznego), a także jednostkowego (psychologicznego). Nie wiem, czy jest ono możliwe do pełnego\nprzywołania w teatrze. Nie wiem też, na ile większość\nwidzów tego tak naprawdę potrzebuje. Bez niego wszakże historia zawsze pozostanie zafałszowana.\nW spektaklu, poza aktorami, udział biorą mieszkająca od dawna w Polsce Afganka Safia Rabati oraz\nuczestnik wydarzeń z 2007 roku chorąży Andrzej Osiecki. Każde przedsięwzięcie wykraczające poza rutynowy\nwarsztat pracy nad spektaklem jest warte zauważenia.\nNiestety, te dwie autentyczne postacie nie mogą zagwarantować „autentyczności” spektaklu. Ich obecność\nz różnych względów jest ryzykowna. Nie do końca rozumiem motywy ich postępowania i udziału w przedstawieniu. Szczególnie chorążego.\nJedno z ostatnich zdań, jakie pada w spektaklu, należy właśnie do niego. Osiecki oskarża. Oskarża nas\nJ. Grotowski, K. Puzyna,\nObok teatru, „Dialog” 1973,\nnr 7, s. 99.\n– absolwentka teatrologii\noraz filologii polskiej na UJ,\nkulturoznawca. Związana z Teatrem CST oraz\nStowarzyszeniem na rzecz\nOdnowy i Współistnienia\nNa koniec jeszcze jeden cytat: Jeżeli czymś zajmujemy się przez przypadek, oznacza to, że nie jest nam to tak\nnaprawdę potrzebne (...). Jeżeli robimy coś na sposób spekulatywny, jest to zawsze sztuczne czy jałowe. (...) To bardzo łatwo paplać o tragediach innych ludzi, trudniej stawić czoła tragedii, która przenika się z naszym własnym\nżyciem2. Żadne działanie teatralne, któremu nie towarzyszą szczerość i brak pośpiechu, nie może dać konkretnych rezultatów. Świadomi tego muszą być wszyscy\ntwórcy określonego przedsięwzięcia. Niestety, w obecnych czasach zbyt często szafuje się pojęciem szczerości artystycznej. Nie wspominając już o pośpiechu. Dziś\nwszystko powinno być raczej „instant”. Cóż – presja aktualności.\n2 J. Grotowski, Co było...\n„Dialog” 1972, nr 10, s. 116.\nwszystkich, bo to my głosowaliśmy na polityków, którzy\nwysłali ich na tę wojnę. Bo oni są tylko „bronią w ich rękach... w naszych rękach”. Nie chcę wdawać się w zawiłości etyki żołnierza, nie miejsce na to i nie jest to aż\ntakie istotne dla spektaklu. Interesuje mnie etyka człowieka. Żołnierz powiedziałby pewnie, że nie mam prawa\nich rozdzielać, a jednak zrobię to. Zrobię tym bardziej,\nże coś mi się tu zwyczajnie nie zgadza! Otóż, żołnierze\ndo Afganistanu wysyłani są nie z przymusu, ale z tzw.\nwłasnej woli. Otrzymują za to spore sumy. Państwo składa im, o ile dobrze wiem, ofertę, a oni jako osoby wykonujące zawód żołnierza mogą ją przyjąć – bądź też\nnie (co, owszem, może wpłynąć negatywnie na ich karierę wojskową). Mają jednak wybór. To chyba nieco\nzmienia stan rzeczy...\nNie rozumiem sensu oskarżenia, które wybrzmiewa na końcu spektaklu. Można oskarżyć władzę i polityków, oskarżyć nas – ale co z tego wynika? Wszyscy są\nwinni – tylko nie ja? Po co ta maskarada i kreowanie się\nna bohatera? Zapewne jednych to wszystko niezwykle\nusatysfakcjonuje. W innych być może wzbudzi sadomasochistyczne poczucie winy. Ale przecież, co najważniejsze, nie przywróci nikomu matki albo córki. Nie zmieni też faktu, że ktoś nacisnął na spust i – bez względu\nna to, kto wydał rozkaz, bez względu na opinię publiczną i wyrok sądowy – musi z tym żyć. I to jest dopiero\nPoza tym, takie atakujące oskarżenie w jednej chwili\nprzysłania wszystko inne, a widz pozostaje z wrażeniem, że spektakl opowiada tylko o „jednej stronie”\ni to na dodatek chyba trochę zakamuflowanej... Sądzę,\nże nieuczciwe w związku z tym jest mówienie o składaniu hołdu ofiarom oraz ich przywoływanie.\nTeatr Polski w Bielsku-Białej: Artur Pałyga Bitwa o Nangar\nKhel, reżyseria, scenografia i kostiumy Łukasz Witt-Michałowski, muzyka Max Kowalski, ruch sceniczny Katarzyna\nZielonka. Obsada: Marta Gzowska-Sawicka, Maria Suprun,\nMagdalena Gera, Sławomir Miska, Tomasz Drabek, Rafał Sawicki oraz Safia Rabati, chor. Andrzej „Osa” Osiecki. Premiera 27 marca 2011.\nPrzy otwartych i zamkniętych drzwiach. To jest gra!\nW Katolickim Ośrodku Wychowania i Terapii Młodzieży Nadzieja w Bielsku-Białej Komorowicach\nprzygotowujemy spektakl na konferencję z okazji dwudziestolecia istnienia placówki. Ma to być teatralna rzecz o uzależnieniu – o jego przyczynach, o drogach prowadzących na manowce i o szansach pokonania nałogu. W ostatniej scenie brzmią zacytowane na wstępie słowa ze znanego wiersza Edwarda Stachury Życie to nie teatr, a towarzyszy im celebrowane zdejmowanie i odrzucenie\nmasek przez młodych aktorów – podopiecznych Ośrodka.\nJednak spektakl nie kończy się jednoznacznym happy endem, bo i historie wychowanków Nadziei mają\nbardzo różne finały. Jednym udaje się powrócić do normalności, zbudować własny szczęśliwy świat, ukończyć\nstudia, zdobyć pracę, stworzyć rodzinę. Inni przez całe\nżycie zmagają się z narkotykową chorobą i jej niszczącym działaniem. Zdarzają się też historie tragiczne, przerwane w pół drogi, w których nadzieja zawodzi. A teatr? Jaka może być jego rola w procesie terapii i szukania\nprzez młodych ludzi swojego miejsca w świecie? W ciąR e l a c j e\ngu kilkunastu lat prowadzenia warsztatów w Ośrodku wielokrotnie zadawałam sobie to pytanie. Każdego\nroku, spotykając się z nową grupą, zastanawiałam się,\nczy teatr rzeczywiście ma tu, w tym szczególnym miejscu, rację bytu?\nŻycie w Ośrodku toczy się według ustalonego porządku, jego rytm regulują stałe godziny posiłków, nauki (w placówce działa gimnazjum), pracy, sesji terapeutycznych, aktywności sportowej i rekreacyjnej.\nWarsztaty teatralne prowadzone w Nadziei od 15 lat\nna UJ. Współtwórczyni\nmisji i programu Teatru\nGrodzkiego. Należy do Międzynarodowej organizacji\nAshoka – Innowatorzy dla\nNa stronie poprzedniej:\nna jubileusz Nadziei\n ależą do programu zajęć ukierunkowanych na rozwój\nzainteresowań. Czy są potrzebne?\nKiedy przypatrywałem się próbom i spektaklom, widziałem, jak młodzież odmieniała się na scenie. Było to dla\nmnie fascynujące. Potem sam wziąłem udział w warsztatach i poczułem, że na scenie można być kimś innym.\nZacząłem się zastanawiać, jak połączyć terapię z pracą\nteatralną. Stąd moje zainteresowanie psychodramą, którą wprowadzam do metod terapeutycznych w Ośrodku.\nPoprzez odgrywanie ról dociera się do sedna, do prawdy,\nktórej na scenie nie da się ukryć. Doświadczenia młodych\nludzi z zajęć teatralnych powracają w terapii indywidualnej. Kiedy rozmawiamy, nasi podopieczni przywołują\nczasem swoje sceniczne przeżycia. Ktoś, kto zagrał siebie\nsamego z przeszłości – osobę uzależnioną – przeraził się\ntym, co przeżył na scenie i co zobaczył już z nowej, trzeźwej perspektywy. Ktoś inny, przeciwnie, uświadomił sobie, że wciąż nie potrafi żyć bez ćpania. I to też jest ważny\npunkt wyjścia do rozmowy, do pracy nad sobą. A jeszcze inne cenne doświadczenie to zagranie zupełnie nowej roli, dotknięcie czegoś, czego w realnym życiu dotąd\nbrakowało. I odkrycie, że dobrze kimś takim być, że warto szukać nowych dróg\nAdam Kasprzyk – kierownik Ośrodka\nPoczątek mojej przygody z ośrodkową młodzieżą to rok 1996 – inscenizacja baśni Charlesa Kingsleya\nWodne dzieci. Zaczynałam bez żadnego doświadczenia\nw prowadzeniu warsztatów i był to mój pierwszy bezpośredni kontakt z problemem uzależnień. Przygotowując\nsię do zajęć, nie myślałam o terapeutycznych funkcjach\nsztuki, chciałam po prostu zaproponować podopiecznym\nNadziei udział we wspólnej teatralnej pracy. Spektakl,\nktóry udało nam się po wielu trudach stworzyć i zaprezentować widzom, był dla mnie początkiem odkrywania wartości, jakich dotąd w teatrze nie dostrzegałam.\nTwórczość rozwijana we wspólnocie osób doświadczonych dramatycznymi przeżyciami, pozostających w izolacji ma wyjątkową specyfikę. Jest głęboko naznaczona potrzebą wyrażania trudnych uczuć, lęków, tęsknot.\nSłuży nawiązaniu relacji ze światem, z którym utraciło się więź – rodzinną, społeczną. W tym świecie trzeba się na nowo odnaleźć, a to niezwykle trudne wyzwanie. Teatr pozwala doświadczyć siły sukcesu, akceptacji\ni radości z osiągniętego celu. Czasem teatralna aktywność po prostu pomaga zapomnieć o problemach, które wydają się nierozwiązywalne, ponad siły. Wypeł-\nnia pustkę, powoduje, że myśli i emocje znajdują nowy\nW naszych artystycznych przedsięwzięciach sięgaliśmy po rozmaite literackie inspiracje i tematy „z życia wzięte”, o bardzo różnej temperaturze emocjonalnej i skrajnie odmiennych treściach. W Dzidziusiu\npana Laurenta Rolanda Topora, wystawionym przez\nnas na prośbę jednej z uczestniczek zajęć, młodych aktorów wyraźnie pociągały okrucieństwo, czarny humor,\nzjadliwa ironia i surrealistyczny nastrój. Jednak w końcowej scenie tego przedstawienia znalazły ujście ich autentyczne emocje. Poczucie krzywdy, bezradności i bólu\nzabrzmiały w dramatycznym, finałowym pytaniu o stracone dzieciństwo. Zupełnie innym doświadczeniem była\npraca nad widowiskiem o świętych patronach Europy.\nPomimo moich obaw, że dla uczestników zajęć będzie\nto temat całkowicie obcy i nudny, postacie świętych: Benedykta, Cyryla i Metodego, Brygidy Szwedzkiej, Katarzyny ze Sieny i Edyty Stein okazały się dla nich inspirujące i bliskie. Podróż w czasie, przestrzeni i śladami\nzawikłanych biografii ludzi wyjątkowych stała się źródłem refleksji nad wartościami i celami, którym warto\nsię w życiu poświęcić. I jeszcze jeden przykład. Przygotowany przez nas happening ekologiczny, który został\npokazany w centrum Katowic, przed dużym domem\nhandlowym, dał grupie poczucie, że bardzo wiele zależy od nas samych, że mamy konkretne możliwości działania, wyrażania opinii, wpływania na innych. Że nasz\ngłos może być słyszalny.\nW spektaklach wykorzystywaliśmy różne środki ekspresji – odwołując się najczęściej do wizualnego przekazu i ograniczając rolę słowa. Obraz, plastyczna wizja\nczy działanie ruchowe były zazwyczaj bardzo istotnym dopełnieniem werbalnej narracji. Zwykle udawało mi się też przekonać warsztatowiczów do sięgnięcia\npo elementy sztuki lalkowej. Czasem, jak w inscenizacji Topora, lalka była tylko ornamentem, znakiem plastycznym. Ogromny pluszak, różowy miś wiszący nad\nsceną, uosabiał w przedstawieniu tytułowego Dzidziusia – cel brutalnych ataków i agresji. Z kolei w Świętych\ni w etiudzie ekologicznej animacja dużych figur była\ngłównym zadaniem aktorów, któremu oddali się z prawdziwym zaangażowaniem, ujawniając nieoczekiwane\nlalkarskie talenty. Bez względu na to, jakimi technikami artystycznymi się posługiwaliśmy i jaki był przedmiot naszych poszukiwań, najważniejszą sprawą pozostawało zawsze stworzenie czegoś nowego. Liczyło się\ndziałanie wspólne, z autentycznym wysiłkiem, by osiąI n t e r p r e t a c j e\ngnąć jak najlepszą teatralną jakość, by odkryć w sobie\nW 2000 roku warsztaty w Nadziei zostały włączone\ndo programu edukacyjnego Teatru Grodzkiego, zyskując nowe możliwości i perspektywy rozwoju dzięki silnej\noperacyjnej bazie stowarzyszenia i funduszom na materiały scenograficzne czy artystyczne podróże. Do naszej\nekipy dołączył Tomasz Zieliński, jeden z założycieli Teatru Grodzkiego – odtąd autor opracowania muzycznego wszystkich ośrodkowych przedstawień. Od dwóch lat\nzajęcia w Komorowicach prowadzi Justyna Kostuchowska, instruktorka stowarzyszenia, która jest zarazem wychowawcą w Ośrodku.\nW teatrze dane mi jest przeżywać w sposób zwielokrotniony, rozumieć i doświadczać może nawet silniej\nniż w życiu. Na zajęciach staram się podzielić z młodzieżą swoim zauroczeniem, oczarowaniem teatrem. Jako\ntwórcy spektaklu możemy kreować rzeczywistość, mamy\nna nią wpływ. Zazwyczaj, zanim zaczniemy budować\nscenariusz, pytam: co chcielibyście w tym spektaklu powiedzieć innym? Młodzież jest bardzo twórcza i ma bardzo wiele do powiedzenia. Występ na scenie daje możliwość oczyszczenia, zaistnienia wobec ludzi w innej roli\nniż narkus, ćpun, degenerat, a także jest okazją do przełamania własnej słabości. Zdarzyło mi się pokazać publicznie przedstawienie, które być może miało nikłą wartość artystyczną, aktorów trawiła trema, nie znali sceny,\nbyli wystraszeni. Ale nigdy nie zapomnę słów Weroniki, która trafiła do naszego ośrodka po dłuższym pobycie\nw szpitalu psychiatrycznym: „Nie wierzyłam, że w życiu\ncoś może mi się udać; nie wierzyłam, że mam dość odwagi, by żyć. To wyjście na scenę wróciło mi wiarę w siebie.\nZaczęłam wierzyć, że może mi się coś udać...”.\nStachura pisał: Życie to nie teatr, ja ci na to odpowiadam. Życie to nie tylko kolorowa maskarada. Dialog życia\ni teatru to sens naszych wysiłków twórczych w Nadziei.\nOsobiste problemy i przeżycia młodych aktorów nieustannie krzyżują się z wątkami i tematami inscenizowanych historii. Są ukrytym tłem tworzonych na scenie\npostaci i wydarzeń. Grając role, wchodząc w cudzą skórę, uczymy się zawsze czegoś nowego, zdobywamy umiejętności, które można wykorzystać w wielu życiowych,\npraktycznych sytuacjach. Nasze emocje, nasz wysiłek\ni zmaganie z samym sobą pozostają autentyczne, choć są\nujęte w nawias sceny. Granica pomiędzy tym, co realne\ni tym, co należy do teatralnej fikcji, nie jest tu oczywista\ni wyraźna. Teatr zaangażowany w proces terapii to przestrzeń osobna w świecie sztuki scenicznej. Jego oddziaływania na życie nie sposób zmierzyć i zważyć ani też\nzamknąć w statystycznych zestawieniach. Historia życia każdego młodego człowieka – uczestnika warsztatów teatralnych w Ośrodku – jest niepowtarzalna i wyjątkowa, tak jak niepowtarzalne i wyjątkowe są zawsze\nteatralne spotkania aktorów z widzami.\npodczas występu na\nbielskim Rynku w ramach\nŚwięta Małych i Dużych,\nKatolicki Ośrodek Wychowania i Terapii Młodzieży (www.\nnadzieja.bielsko.pl) jest niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej powołanym przez Fundację Zapobiegania i Resocjalizacji Uzależnień Nadzieja w marcu 1991 roku. Księdza Józefa Walusiaka – założyciela Fundacji, znają w Bielsku-Białej\nwszyscy. To człowiek legenda, rozpoznawalny w całej Polsce\njako „ksiądz od narkomanów”.\nOśrodek – placówkę koedukacyjną, której program terapeutyczny skierowany jest do dzieci i młodzieży między 13 a 18\nrokiem życia, uzależnionych od środków psychoaktywnych:\nnarkotyków i alkoholu – dofinansowuje Narodowy Fundusz\nZdrowia. Liczba miejsc przewidziana jest na 28 osób. Terapia prowadzona jest w trybie stacjonarnym i trwa około 12\nZ okazji jubileuszu Nadziei 25 maja w Bielskim Centrum Kultury odbywała się konferencja pod hasłem „Pomoc dziecku\ni rodzinie dotkniętej uzależnieniem”.\nblisko do teatru\n8 kwietnia w Domu Kultury w Kamienicy już po raz dwudziesty pierwszy odbył się ważny dla amatorskiego ruchu teatralnego\nw naszym regionie przegląd – Bielskie Spotkania Teatralne. Jury z niekłamaną satysfakcją oglądało różnorodne formy sceniczne, barwne i żywiołowe spektakle pokazujące, że to właśnie młodym ludziom najbliżej do teatru, dzięki naturalnej skłonności do naśladownictwa i zabawy. W konkursie wzięło udział 11 zespołów reprezentujących domy kultury i szkoły południowej\nczęści województwa śląskiego.\n– absolwentka polonistyki\nna UJ, instruktorka teatralna,\npedagog dramy. Pracuje\nKultury w Bielsku-Białej.\nWerdykt potwierdza opinię o dobrej kondycji amatorskiego ruchu teatralnego w naszym regionie. Nagrodzono\nspektakle zrealizowane w różnych konwencjach, niebanalne w warstwie treści i ciekawe formalnie, dokumentujące rozważania młodych ludzi o życiu i śmierci (Umarli\nze Spoon River), o takich wartościach, jak miłość i wierność (Orfeusz i Eurydyka) czy uczciwość i władza (Inne\nKaczątko). Dla mniej doświadczonych zespołów mogą\nbyć drogowskazami pokazującymi, jak należy wykorzystywać teatr jako narzędzie rozwoju, kształtowania postaw młodych ludzi i wprowadzania ich w świat wartości.\nA grup teatralnych w Bielsku-Białej i okolicznych\npowiatach istnieje naprawdę dużo. I choć nikt nie pokusił się o zebranie aktualnych danych statystycznych,\nfaktem jest, że takie zespoły działają w większości domów i ośrodków kultury, a także w wielu szkołach. Róż-\nni je poziom artystyczny spektakli, łączy entuzjazm\ni zaangażowanie w teatralną przygodę. Szkoda tylko,\nże duża aktywność dziecięcych i młodzieżowych zespołów cieszy tak naprawdę jedynie środowisko. Bielskie\nSpotkania to cenna, ale przecież okazjonalna impreza.\nObecnie szkoła deklaruje odejście od encyklopedycznego podawania wiedzy. Niestety, za tą deklaracją\nnie idzie praktyka. A przecież teatr to świetny sposób\nna zapewnienie młodym ludziom wszechstronnego rozwoju. Dramę, czyli techniki teatralne wykorzystywane\nna lekcjach przedmiotowych i wychowawczych, uznaje się na świecie za najskuteczniejszą metodę edukacyjną. Pozalekcyjne zajęcia artystyczne uczą młodych ludzi tego, co w życiu będzie im bardzo potrzebne: pracy\nzespołowej, umiejętności rozwiązywania konfliktów,\npodejmowania decyzji. Podnoszą ich samoocenę i wyI n t e r p r e t a c j e\nzwalają kreatywność. Dobry teatr amatorski daje młodym ludziom to, czego na danym etapie intelektualnego\ni emocjonalnego rozwoju najbardziej potrzebują. Dzieci\nprzenosi w świat baśni i fantazji, rozwijając ich wyobraźnię i twórczą aktywność, młodzieży stwarza możliwość\nwypowiadania się we własnym imieniu, mówienia o rzeczach naprawdę dla niej ważnych.\nAmatorski ruch teatralny zasługuje na większe\nwsparcie nie tylko dyrektorów szkół, ale i władz oświatowych, które powinny motywować nauczycieli do prowadzenia takich działań i stwarzać im możliwość doskonalenia umiejętności. Tak pięknie integrujący instytucje\nkulturalne i oświatowe, zasługuje na docenienie także\nprzez władze samorządowe, które często zapominają,\nże edukacja kulturalna to coś, na czym nie powinno się\nzarabiać, ale w co trzeba inwestować.\nWiele mówi się o trudnej młodzieży, narzeka na wandalizm i inne kłopoty wychowawcze. Antidotum mogą\nbyć m.in. przedsięwzięcia zagospodarowujące czas wolny, rozwijające zdolności i zainteresowania. Bezcenne są\nwszelkie działania skłaniające młodych ludzi do aktywnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym,\na więc także amatorski ruch teatralny. Ci, którzy na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat wzięli udział w Bielskich\nSpotkaniach Teatralnych, jeśli nawet nie wybrali artystycznych zawodów, są dziś widzami spektakli wystawianych na scenach Bielska-Białej i całego kraju. Udziałowi\nw przeglądzie zawdzięczają większą wrażliwość i wyższe niż przeciętne kompetencje kulturowe.\nPrzegląd w Kamienicy cenią nauczyciele i instruktorzy, lubią młodzi aktorzy. Nigdy nie dominowała tu atmosfera rywalizacji, ale raczej twórczego spotkania wielkiej teatralnej rodziny. Imprezie dodawały atrakcyjności\ntakże wysmakowana oprawa plastyczna, wystawy lalek,\nkoncerty i spotkania. Pomysłodawcą i pierwszym organizatorem był Franciszek Kopczak, obecny dyrektor\nMiejskiego Domu Kultury w Bielsku-Białej.\n– W latach osiemdziesiątych brakowało w naszym\nmieście imprezy stymulującej rozwój amatorskiego ruchu teatralnego. Zorganizowane po raz pierwszy w 1990\nroku Bielskie Spotkania Teatralne miały być okazją\ndo konfrontacji dokonań dziecięcych i młodzieżowych\ngrup oraz edukacji instruktorów. Podczas przeglądu\ntypowaliśmy też najlepsze zespoły z Bielska-Białej oraz\nokolic do udziału w przeglądzie wojewódzkim w Wadowicach – wspomina Franciszek Kopczak. Udział w BST już wtedy miał charakter prestiżowy.\nPo nowym podziale administracyjnym impreza wypełR e l a c j e\nniła lukę po Wadowickich\ni swym zasięgiem objęła\nW latach 2004–2008\nprzegląd odbywał się w teatrze Banialuka. Występ\nna prawdziwej scenie był\ndla uczestników dodatkową nagrodą. Szkoda,\nże względy f inansowe\nprzesądziły o powrocie\nBST na kameralną scenę\n– Duża liczba chętnych do udziału w przeglądzie\nskłoniła nas do zoorganizowania Szkolnych Igraszek Teatralnych dla grup młodszych stażem, zdobywających\npierwsze sceniczne szlify – mówi Halina Pisowadzka,\nkierowniczka Domu Kultury w Kamienicy. – Najlepsze\nzespoły Igraszek są typowane do udziału w Bielskich\nSpotkaniach Teatralnych, gdzie mogą skonfrontować\nswoje umiejętności z prezentacjami doświadczonych\ni wielokrotnie nagradzanych teatrów amatorskich.\n– Impreza zawsze miała charakter twórczych zmagań charakteryzujących się wzajemną życzliwością i dążeniem do zgłębienia tajników teatru – potwierdza jurorka wielu edycji BST, teatrolog Ewa Bątkiewicz. – Była\ni jest ważnym elementem edukacji teatralnej zarówno\nmłodych aktorów, jak też instruktorów. Po każdej prezentacji jurorzy omawiają spektakle z instruktorami.\nDoceniają ciekawe pomysły i wartościowe rozwiązania\nsceniczne, ale zwracają również uwagę na mankamenty\nreżyserskie i udzielają wskazówek warsztatowych. Świetnym zwyczajem jest oglądanie przez zespoły wszystkich\nspektakli, co stwarza możliwość uczenia się od innych,\npodziwiania przedstawień przygotowanych przez doświadczonych instruktorów.\nMiejski Dom Kultury – Dom Kultury w Bielsku-Białej Kamienicy: 21. Bielskie Spotkania Teatralne, 7 kwietnia 2011.\nZłota Kurtyna: Teatralny Bzik z Gminnego Ośrodka Kultury w Pawłowicach za Orfeusza i Eurydykę, Srebrna Kurtyna:\nTeatr z Dostawką z Domu Kultury w Bielsku-Białej Lipniku\nza Inne Kaczątko, Brązowa Kurtyna ex aequo: Manufaktura z Domu Kultury w Kamienicy za Umarłych ze Spoon River oraz Metamorfozy z Gimnazjum nr 14 w Bielsku-Białej\nza Oburzające dropsy.\nUmarli ze Spoon River,\nTeatr Manufaktura z Domu\nKultury w Kamienicy\nNa sąsiedniej stronie:\nOburzające dropsy, Teatr\nMetamorfozy z Gimnazjum\nnr 14 w Bielsku-Białej\nMłodsza linia familii\nSpośród licznych przedsiębiorców, którzy w pierwszej połowie XIX wieku\nprzyczynili się do przekształcenia bielsko-bialskiego rzemiosła sukienniczego w nowoczesny przemysł wełniany, tylko niewielu odnotowanych zostało z imienia i nazwiska w skromnej skądinąd literaturze historycznej dotyczącej tego tematu. Erwin Hanslik w swojej pracy na temat Białej (1909)\nwspomina Christiana Wilhelma Zipsera, który w latach 40. XIX wieku kupił i unowocześnił fabrykę sukna przy dzisiejszej ul. S. Sempołowskiej. Był\non starszym kuzynem słynnego Eduarda Zipsera.\nPrzypomnijmy, że najstarszym znanym przodkiem\nrodziny był Johann Zipser, mający dwóch synów, Andreasa i Gottfrieda. Pierwszy z braci dał początek starszej,\nbardziej znanej linii rodu, o czym pisaliśmy w poprzedR e l a c j e\nnich odcinkach. Tu nakreślimy historię młodszego oraz\nnajważniejszych spośród jego licznych potomków.\nGottfried Zipser (1756–1816), podobnie jak ojciec\ni brat, zdobył prawa mistrzowskie w bielskim cechu sukienników. W 1780 r. poślubił Marię Elisabethę Christianus. Do 1785 r. mieszkał w należącym do ojca domu\nna Górnym Przedmieściu 123, później przeprowadził się\nna Przedmieście Dolne. Najpierw do bliżej nieznanego,\nnowo wzniesionego budynku numer 149, a około 1790 r.\ndo domu pod numerem 72, który stał w miejscu dzisiejszych kamienic przy ul. N. Barlickiego 1-3. Odnotowany\nw księgach metrykalnych jako „sukiennik i kupiec”, należał do grupy majętnych tzw. wielkich mistrzów, którzy\nna przełomie XVIII i XIX w. wytwarzali sukno na większej liczbie krosien, zatrudniając po kilku czeladników.\nZipserowie nie tylko\nIch zakłady były manufakturami, a wielkość produkcji\nnie ustępowała tej, jaką wykazywały pierwsze koncesjonowane „fabryki sukna”. Szwagrem Gottfrieda był Andreas Valentin Bathelt (1746–1825), który od 1809 r. prowadził w Bielsku wraz z synami dużą wytwórnię sukna,\npo pewnym czasie przekształconą w „c.k. fabrykę”.\nPo 1800 r. do dobrze prosperującej firmy Gottfrieda\nwstępowali kolejno jego synowie. Zapewne około 1805 r.\nZipser senior wybudował obszerny, piętrowy, murowany dom na ówczesnych peryferiach Dolnego Przedmieścia, przy dzisiejszej ul. N. Barlickiego 22, gdzie zamieszkał wraz z rodziną. Nowej posesji nadano numer\n174 (w 1823 r. zmieniony na 82) – zapewne i tu działały\nkrosna tkackie oraz inne urządzenia produkcyjne. Nadal\nwykorzystywano też stary budynek, stojący bliżej centrum, zniszczony bądź poważnie uszkodzony w 1808 r.\nw wielkim pożarze Bielska, jednak wkrótce odbudowany.\nGottfried i Maria Elisabetha Zipserowie spoczęli\nna cmentarzu Świętej Trójcy. Pozostawili ośmioro potomstwa. Losy najstarszej z sióstr, Johanny Elisabethy, pozostają nieznane. Młodsze zostały żonami bielskich sukienników: Maria Eleonora (1793–1846) wyszła\nza Wilhelma Fröhlicha, Dorothea Friederika (1795–?)\nza Benjamina Bocka, Eva Rosina (1798–1873) poślubiła\nFriedricha Kunza. Czterej synowie, wykształceni w zawodzie sukiennika, zapewnili ciągłość rodu.\nPierwszy z synów Gottfrieda, Andreas Gottlieb Zipser (1781–1808) poślubił w 1804 r. w Pszczynie Johannę\nJosephę, córkę pochodzącego z Bielska sukiennika Andreasa Andraschkego. Miał z nią dwóch synów i jedną\ncórkę. W 27. roku życia został przejechany przez wóz\nkonny i zmarł, w kilka miesięcy później wdowa wyszła\nza jego młodszego brata, Christiana Wilhelma.\nJohann Gottfried Zipser (1786–1829) mieszkał początkowo w należącym do ojca starym domu nr 72,\ndziałał jako mistrz sukienniczy. Około 1825 r. został\ndzierżawcą farbiarni cechowej przy Dolnym Rynku 116\n(obecnie pl. F. Smolki 3), prowadzonej wcześniej przez\njego kuzyna Karla Friedricha Zipsera. Tu umarł w wieku 43 lat. Jego żoną była od 1807 r. Johanna Friederika\nWenzel, córka kuśnierza (zm. 1847). Z małżeństwa tego\nprzyszły na świat trzy córki. Los najstarszej, Christiany\nHenrietty (1808–?), pozostaje nieznany. Charlotta AmaR e l a c j e\nlia (1810–1844) wyszła za działającego w Białej sukiennika i folusznika Samuela Schüppelta, najmłodsza, Auguste (1812–1891), została żoną bielskiego postrzygacza\nsukna Josefa Bernaczika.\nChristian Wilhelm Zipser (1788–1855), jak wspomniano, poślubił w 1809 r. wdowę po starszym bracie.\nPoczątkowo małżonkowie mieszkali w domu rodziców\nna Dolnym Przedmieściu 174, a od ok. 1816 r. w budynku nr 72. W 1818 r. doszło do „transakcji wiązanej”: bielski farbiarz Friedrich Patzer nabył od spadkobierców\nzmarłego Gottfrieda Zipsera budynek nr 72, gdzie uruchomił swoje przedsiębiorstwo, jednocześnie sprzedał\nChristianowi Wilhelmowi murowany dom na Dolnym\nPrzedmieściu 98 (w 1823 r. numer zmieniono na 110).\nBudynek ów stał przy obecnej ul. Cechowej 2, vis-à‑vis\nówczesnego Domu Cechowego i farbiarni. Pozostawał w posiadaniu Zipsera do 1849 r., kiedy to przeszedł\nna własność jego zięcia, wiedeńskiego kupca Wilhelma\nHeinricha. Od niego dom nabył w 1861 r. żydowski kupiec Salomon Tugendhat, po czym wystawił w jego miejscu obecnie istniejącą kamienicę.\nW latach 20. XIX w. Christian Wilhelm pełnił funkcję cechmistrza bielskich sukienników, a po śmierci brata Johanna Gottfrieda został dzierżawcą farbiarni cechowej, prowadził ją do 1835 r. Mniej więcej w tym czasie\n(1832), z powodu wzrastającego eksportu bielskich sukien do krajów Orientu, zainstalował w niej dodatkową\nkadź do farbowania wełny w kolorze indygo, co wywołało sprzeciw pozostałych farbiarzy.\nPod koniec lat 30. XIX w. w austriackim przemyśle wełnianym rozpoczął się okres prosperity, trwający\nNowy dom Gottfrieda\nZipsera przy dawnej ulicy\nKolejowej 22 (od 1857 r.\nhotel Nordbahn, po lewej);\npocztówka, ok. 1908\nPlac Giełdowy, wcześniej\nDolny Rynek, w głębi\nfragment starego domu\nGottfrieda Zipsera, po\nprawej Dom Cechowy;\npocztówka, początek XX w.\nPiotr Kenig – bielszczanin,\nszczególnie dziejami Bielska‑Białej w XVIII-XIX wieku.\nKustosz i kierownik Muzeum\nTechniki i Włókiennictwa.\naż do rewolucji 1848 r. Wzrastało znaczenie produkcji\nwielkoprzemysłowej, fabrycznej. Sprawozdanie z „Trzeciej austriackiej wystawy przemysłowej”, która odbyła\nsię w Wiedniu w 1845 r., podawało: Bielsko wraz z okolicą, na granicy Galicji, liczy 13 przędzalni z 400 maszynami i 34.000 wrzecion, ponadto 50 maszyn [przędzalniczych] u pojedynczych sukienników, 5 manufaktur z 129\nkrosnami i 210 mistrzów z 790 krosnami. Rocznie zużywa się tam 25.000 cetnarów wełny owczej, i produkuje ponad 62.000 sztuk sukna za 3.544.000 guldenów, produkcja\njeszcze ciągle wzrasta. Dobra koniunktura spowodowała,\nże wielu przedsiębiorców, dysponujących środkami finansowymi, przystąpiło do budowy nowych zakładów\nbądź modernizacji starych. Był wśród nich również Christian Wilhelm Zipser, który wraz z synami w 1842 r. kupił od Rudolfa Theodora Seeligera posesję nr 312 wraz\nz ogrodem i dawnym młynem zbożowym w Białej, czyli\ndawną fabrykę Davida Grunewalda przy ul. św. Jana.\nW dwa lata później przebudował urządzenia napędowe\ntejże „fabryki przędzalniczej” (Spinnfabrik), wymienił\nkoło wodne z nasiębiernego na podsiębierne. Nie obyło się przy tym bez protestów sąsiadów. Załamanie koniunktury w burzliwych latach 1848–1849 przyczyniło\nsię zapewne do kłopotów finansowych przedsiębiorstwa\nZipserów, bowiem w 1850 r. fabryka w Białej sprzedana\nzostała braciom Thetschel.\nChristian Wilhelm wychował dziewięcioro potomstwa – trójkę dzieci starszego brata Andreasa Gottlieba oraz szóstkę własnych. Najstarszy z rodzeństwa,\nAndreas Gottfried (1805–1879), sukiennik, był właścicielem domu stojącego w miejscu dzisiejszej kamienicy przy ul. A. Mickiewicza 14 (Dolne Przedmieście 57).\nOkoło 1829 r. poślubił Johannę Friederikę, córkę fabrykanta sukna Johanna Harwatha. Był ojcem pięciu córek,\nChristian Wilhelm Zipser\ni Johanna Josepha Zipser\nz domu Andraschke\nBudynek fabryczny przy\nul. S. Sempołowskiej,\nw latach 1842–1850\nw łasność Christiana Wilhelma Zipsera, stan z 2005 r.\nktóre wydał za bielskich sukienników. Losy syna Karla\nAndreasa pozostają nieznane, natomiast Gustav Heinrich był buchalterem w Wiedniu.\nDrugi z pasierbów, Karl Johann (ok. 1807–1871), poślubił przed 1837 r. Christinę Amalię, córkę bielskiego\nkupca Karla Steinbrechera. Po teściu przejął dom przy\nDolnym Rynku 137 (obecnie pl. F. Smolki 6). Był kupcem i współudziałowcem w kilku firmach branży wełnianej. O spółce z braćmi i ojczymem już wspomniano,\nrównocześnie około lat 1847–1849 wspólnie z Johannem Bartelmussem dzierżawił przędzalnię braci Piesch\nw Wapienicy 71, gdzie bez powodzenia próbował uruchomić obróbkę bawełny. W późniejszych latach był\nwłaścicielem fabryki sukna w Skoczowie oraz prowadził handel wielobranżowy w Bielsku. Miał sześcioro\npotomstwa. Losy dwóch synów, Karla Antona oraz Emila Ferdinanda, pozostają nieznane, Ludwig Theodor był\nbuchalterem, a Friedrich Wilhelm urzędnikiem. Starsza córka, Leontine Helene, wyszła za fabrykanta sukna Emila Ribberta (firma Bracia Ribbert w Komorowicach), młodsza, Malvine Auguste, za bielskiego farbiarza\nWilhelm Traugott (1812–1874), starszy z naturalnych synów Christiana Wilhelma, poślubił przed 1839 r.\nCharlottę Friederikę, córkę Christiana Martina Schulza, fabrykanta sukna w Białej. Wszedł do firmy teścia\njako wspólnik (Schulz & Zipser). Zmarł w Białej. Jego\nsyn  Robert Wilhelm był kupcem i agentem w Wiedniu, Adolf Heinrich fabrykantem sukna w Białymstoku,\n lbert Julius mieszkał w Wiedniu, podobnie jak jego sioA\nstra Louise Charlotte.\nMłodszy syn Christian Heinrich (1816–?), żonaty\nz córką sukiennika Emilie Hermann, w latach 1842–1850\nmieszkał w fabryce przy ul. św. Jana, sprawując tam zapewne stały nadzór nad produkcją. W księgach metrykalnych parafii ewangelickich odnotowano urodzenie\nczterech córek oraz dwóch synów z tego małżeństwa.\nPo 1860 r. małżonkowie opuścili Bielsko-Białą. Ich dalsze losy pozostają nieznane.\nPasierbica Eleonora Elisabeth wydana została\nza bielskiego sukiennika Ferdinanda Hoinkesa. Spośród\nczterech rodzonych córek Christiana Wilhelma – Dorothea (1810–?) poślubiła sukiennika Eduarda Bartkego, Johanna Karolina (1815–1900) bielskiego architekta i budowniczego Johanna Carla Bayera, Anna Rosina\n(1818–?) wyszła za zarządcę z Białej Georga Jany’ego,\na Maria Friederika (1822–?) została żoną wiedeńskiego\nkupca Wilhelma Heinricha.\nChristian Wilhelm i Johanna Josepha Zipserowie\nspoczęli na bielskim cmentarzu ewangelickim przy dzisiejszej ul. A. F. Modrzewskiego (sektor II, rząd 1, grób 1).\nUfundowany przez ich potomków okazały piaskowcowy\nnagrobek zachował się po dziś dzień, jednak upływ czasu\nzatarł całkowicie umieszczone na nim inskrypcje.\nNajmłodszy z synów Gottfrieda Zipsera, Karl Traugott (1790–1853), odziedziczył po ojcu dom na Dolnym\nPrzedmieściu 174, gdzie działał jako producent sukna.\nW 1814 r. ożenił się z Johanną Eleonorą, córką Gottlieba Bartkego (Batkego), współwłaściciela „fabryki sukna” Solich, Bock & Batke. Trzy córki wyszły za bielskich\nsukienników. Najstarszy z synów, Karl Gustav (1816–\n1873), przypuszczalnie opuścił Bielsko. Drugi, Julius\nEduard (1818–1871), zrobił karierę jako kupiec i właściciel firmy spedycyjnej. Poślubił córkę pruskiego radcy\ndworu, Theklę Babette Pietsch. Działał w Lipniku-Białej, gdzie przyszło na świat jego potomstwo: Julius Hermann, profesor Szkoły Przemysłowej w Bielsku; Hermine Thekla, żona Ericha Schwarza, dyrektora fabryki\nobić zgrzebnych Adolf Mänhardt w Bielsku; Anna Marianna, żona finansisty Theodora Sixta, a następnie Viktora Pfistera, dyrektora fabryki sukna Eduard Zipser &\nSohn w Mikuszowicach. Losy Wilhelma Traugotta pozostają nieznane.\nW 1834 r., po śmierci pierwszej żony, Karl Traugott\npoślubił Charlottę, córkę bielskiego kupca Karla Friedricha Sennewaldta. Mieli dwoje dzieci. Córka Maria\nLuisa (1936–?) została żoną Karla Friedricha Bathelta,\nsyna bielskiego fabrykanta sukna, zaś syn Erich Theodor\nzmarł w niemowlęctwie.\nW 1854 r. Julius Eduard Zipser odziedziczył po ojcu\nbudynek nr 82. W następnych latach prowadząca na peryferie miasta droga, przy której ulokowana była posesja, całkowicie zmieniła swój charakter. Jako ulica dojazdowa do uruchomionego w 1855 r. dworca kolejowego\nbyła systematycznie zabudowywana okazałymi kamienicami. Dom Zipserów, stojący teraz przy ul. Kolejowej 22 (obecnie N. Barlickiego), został wydzierżawiony\nmałżonkom Aloisowi i Rosalii Duxom, przybyłym z Jastrzębia Zdroju na pruskim Śląsku. Ci urządzili w nim\npierwszy w Bielsku hotel, nazwany Nordbahn, otwarty\nw 1857 r. W takim charakterze budynek funkcjonował\nprzez blisko siedem dekad. Po śmierci Juliusa Eduarda\nnieruchomość została sprzedana, na początku XX w. należała do żydowskiej rodziny Michników. W latach 20.\ndawny hotel, zakupiony przez Śląski Bank Eskontowy,\nprzebudowano do dzisiejszej postaci.\nWilhelma Zipsera i jego\nżony na starym cmentarzu\newangelickim w Bielsku\nul. Cechowej 2 w miejscu\ndawnego domu Christiana\nz Adamem Sikorą\nAdam Sikora (ur. 1960 w Mikołowie) – operator filmowy, reżyser, fotografik, malarz. Absolwent Wydziału Operatorskiego PWSFTviT w Łodzi. Autor zdjęć do kilkunastu filmów fabularnych, kilkunastu\ndokumentalnych oraz kilkudziesięciu spektakli telewizyjnych. Jeden z najbardziej rozchwytywanych\noperatorów filmowych ostatnich lat. Współpracował m.in. z Lechem Majewskim, Piotrem Dumałą,\nJerzym Skolimowskim, laureat wielu nagród, w tym Srebrnej Żaby za zdjęcia do Angelusa na Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych Plus Camerimage 2001. Realizuje także\nwłasne filmy fabularne (ostatnio Ewę i Wydalonego) oraz dokumentalne (Boże Ciało, Paweł).\n– filmoznawczyni, absolwentka podyplomowych\nstudiów gender na UJ.\nDziała w Stowarzyszeniu\n– kulturoznawca, literaturoznawca. Publikował\nm.in. we „Frazie” oraz\nksiążce Świat przez pryzmat\nJA. Prowadzi Czytelnię\nKultury. Członek bielskiego\nMarzena Kocurek, Tomasz Gruszczyk: W programie\ntegorocznego festiwalu „Kino na Granicy” znajdujemy\naneks do ubiegłorocznej retrospektywy Pana twórczości. Ale wiemy, że gości Pan w Cieszynie nie tylko wtedy,\ngdy prezentowane są Pańskie filmy. Proszę powiedzieć,\nco przyciąga Pana do Cieszyna, czym ten festiwal różni\nsię od innych?\nAdam Sikora: Nie ma znowu aż tak dużo festiwali, na któ-\nrych są wyświetlane moje filmy... Sądzę, że ten różni się\nod pozostałych programem. Cieszyn to jedyne chyba\nmiejsce, gdzie prezentowane są filmy polskie obok czeskich, oryginalny i niepowtarzalny jest zatem styk tych\ndwóch kinematografii. Z tego właśnie powodu zawsze\nz ogromną przyjemnością tu przyjeżdżam. Mogę obejrzeć i bardzo dobre retrospektywy mistrzów, i bardzo\ninteresujące czeskie filmy współczesne. To jest niesamowita wartość tego festiwalu, że możemy poznać kinema-\ntografię bardzo dobrą, o której niewiele wiemy w Polsce\n– mam na myśli szczególnie współczesne kino czeskie.\nChcemy zapytać Pana o współpracę z Lechem Majewskim, która rozpoczęła się, o ile dobrze pamiętamy,\nw roku 1997 telewizyjnym filmem Pokój saren. Później\nbył Wojaczek, następnie Angelus, teraz zaś oglądamy\nw Cieszynie Młyn i krzyż, Panów najnowszy film.\nWszystkie te tytuły, przynajmniej dla nas, w naszym\nodbiorze charakteryzują się szczególną wyrazistością\nplastyczną, obrazową. Czy można by zaryzykować\ntwierdzenie, że to właśnie ten wspólny mianownik\nWaszych osobnych, autorskich wizji kina, w którym\nTrudno mi powiedzieć, czy się odnajdujemy, czy nie odnajdujemy; w dodatku to są jednak trochę różne filmy.\nWojaczek jest zupełnie inny od Angelusa, Angelus jest zupełnie inny od tego najnowszego. Myślę, że mamy po-\nTo m a s z G r u s z c z y k\npili tylko na Titanicu...\ndobne spojrzenie, może podobne rzeczy nas w kinie interesują. Lech też jest malarzem, też ma bardzo dużą\nwiedzę na temat obrazu i bardzo dużą wagę przywiązuje do warstwy wizualnej, w niej widzi tworzywo narracji filmowej. To jest dosyć unikalne spojrzenie, jeśli\nchodzi o reżyserów. Zazwyczaj reżyserzy podstawą filmu, budulcem scenariusza czynią jakąś historię, pewien\ndramat – albo inaczej: jakąś relację pomiędzy ludźmi.\nLech natomiast skupia się na obrazie, który ma być nośnikiem. I rzeczywiście, chyba to nas połączyło w pewnym momencie i sprawiło, że nasza współpraca zaowocowała takimi właśnie filmami.\nFilmami, których ważnym, acz nie jedynym tematem\njest Śląsk. W każdym przygląda mu się Pan, fotografuje\ngo z innej perspektywy. W Angelusie mieliśmy nieomal\nrealizm magiczny śląskiego fenomenu na skalę światową, w Wojaczku natomiast czarno-białą mitografię\nmikołowskiego poety. Wreszcie rok temu zrealizował\nPan własny film o Śląsku, Ewę, który można zobaczyć\nna cieszyńskim festiwalu. I w Ewie znowu zmienia się\nperspektywa, pojawia się nowy wątek, czyli kwestia\nspołeczna – Śląsk zyskuje w ten sposób jakiś inny\nwymiar, którego wcześniej w filmach tworzonych\nprzez Lecha Majewskiego i Pana nie było. Czy zatem\ntrzeba było zrezygnować z tej współpracy, zrealizować\nwłasny projekt, by mogło się pojawić współczesne tło\nTo, o czym państwo mówią, to są równoległe wątki, pojawiające się we wszystkich tych filmach, choć w różny sposób. W przypadku Angelusa Śląsk jest rodzajem\nniezwykle atrakcyjnej scenografii, a warstwa wizualna\nfilmu nawiązuje do stylistyki malarstwa prymitywnego, malarstwa twórców związanych z Grupą Janowską,\no której opowiada. Gdy myśleliśmy o obrazie do tego\nfilmu, to operowaliśmy takim językiem, jakim operowali ci właśnie malarze, nawiązywaliśmy do niego.\nCzyli jest to jakiś rodzaj stylizacji. Natomiast w przypadku Ewy chcieliśmy z Ingmarem Villqistem po prostu\nopowiedzieć dramat, który rozgrywa się między ludźmi. Jest to bowiem film o pewnych emocjach – przede\nwszystkim o trudnej miłości dwojga ludzi – z konkretnym tłem społecznym, współczesnym Śląskiem i jego\nproblemami. Tylko że kwestia społeczna nie była dla\nnas najważniejsza, nie chcieliśmy robić kina społecznego. To raczej kino, w którym społeczny kontekst jest zaledwie tłem – i dlatego właśnie uznaliśmy, że musimy\noperować językiem wizualnym dużo bardziej uproszczonym, bardziej przezroczystym, który podporządkowany jest dramaturgii, akcji tego filmu. Chodziło nam\no to, żeby wizualność nie zdominowała historii ani bohaterów i ich relacji. Stąd ta neutralność i przezroczystość obrazu.\nNo właśnie, Ewa różni się od poprzednich Pana „śląskich” filmów rolą obrazu, który już nie jest nośnikiem\nznaczeń, bo staje się nim fabuła, historia. Ale przecież\nw tym samym czasie realizuje Pan Wydalonego. Film,\nktóry dla każdego, kto zetknął się z twórczością Samuela Becketta, jest na wskroś Beckettowski, a jak\ndoskonale pamiętamy, w prozie Irlandczyka trudno\ndoszukać się klasycznej fabuły, za to najciekawsze\nrzeczy dzieją się w języku. Pan jednak zrezygnował\nz dialogów, z jakiegokolwiek słowa. Czy to posunięcie\nwynikało z problemów z prawami autorskimi do spuścizny Beckettowskiej, czy też był to świadomy zamysł\nNie, to była świadoma decyzja, od samego początku\nw ogóle nas poziom dialogu nie interesował. Ale język\nBecketta – w tym filmie jest. To przecież głównie język\nopisowy, to minimalizm rozmów, to brak komunikacji między bohaterami, a nawet jeśli próba komunikacji\njuż następuje, są to bardzo lapidarne, jakieś szczątkowe jej formy. Całe bogactwo językowe u Becketta ujawnia się w opisie. I to znalazło swój wyraz w naszym projekcie. To obraz przejął funkcję opisu, to obraz stał się\nsłowem. Dlatego zupełnie nam nie brakowało warstwy\njęzykowego kontaktu między naszymi bohaterami,\nFotosy z Wydalonego\noraz zdjęcie Adama Sikory\nbo między nimi tak naprawdę w ogóle nie ma kontaktu. Są tak autystyczni, że nie ma miejsca na jakikolwiek\nW takim razie, czy odbiór tego filmu nie musi zostać\npoprzedzony lekturą Becketta, by stał się on w ogóle\nSadzę, że nie, że to nie ma znaczenia.\nCzyli język obrazu jest tu uniwersalny?\nTrudno mi powiedzieć, jaki jest odbiór tego filmu,\nale myślę, że nie jest konieczna znajomość prozy Becketta, żeby go oglądać. Wydaje mi się, taką mam nadzieję, że jest samoistnym tworem. Owszem, wyrasta z prozy Becketta, bo to ona jakby wywołała w ogóle myślenie\no nim, ale uważam, że film tworzy dość autonomiczną\ncałość i że kontekst Beckettowski nie jest bezwzględnie\nkonieczny do jego odbioru.\nNa spotkaniu przed projekcją Wydalonego powiedział\nPan, że film przesiąknięty jest komizmem. Komizmem,\nktóry obok upadku i dezintegracji postaci jest najważniejszy w całej twórczości prozatorskiej Becketta,\nKadry z filmu Wydalony\nw reżyserii i ze zdjęciami\nTak, tak, komizm jest integralnie wpisany w jego twórczość, a my staraliśmy się to w jakiś sposób przenieść\nna ekran. Ale tak naprawdę komizm Becketta zrozumiałem, gdy kręciliśmy Essential Killing ze Skolimowskim. Tam dźwiękowcami byli Irlandczycy i dzięki\nnim pojąłem irlandzkie poczucie humoru, taką tajemnicę pisarza.\nPamiętam, staliśmy na zamarzniętym jeziorze gdzieś\nw Norwegii już czwartą godzinę, było strasznie zimno\n– zapytałem wtedy dźwiękowca, czy whisky pije się z lodem, czy bez. On powiedział: „Słuchaj, whisky z lodem\npili tylko na Titanicu”... Wtedy pojąłem całą tajemnicę\nBecketta, zrozumiałem, jakie znaczenie dla jego twórczości miał fakt, że był Irlandczykiem.\nChoć pisał przecież po francusku...\n...to zachował irlandzkie poczucie humoru. Całą tę prozę\nmożna tak czytać, przez ten pryzmat. Jest w niej oczywiście\nwymiar dramatyczny, tragiczny, ale wszystko jest podszyte takim zupełnie fantastycznym poczuciem humoru.\nAbsurdalnym, sarkastycznym. To bodaj Baudelaire nazwał ten rodzaj humoru bezlitosnym, pisał, że to śmiech,\nktórym można zabijać. Takie połączenie nędzy człowieka, tragedii jego upadku z komizmem jest także\nw Wydalonym. Czy to prawda, że film nie będzie miał\nI nie ma szansy, żeby w jakiś sposób go zdobyć? Nie planuje Pan żadnych wydań, choćby na DVD?\nNa razie nie, zresztą tym zajmują się panie, które prowadziły produkcję. Ten film ma swoje życie festiwalowe.\nTak sobie jeździ po różnych przeglądach, ma dosyć dobre recenzje, natomiast dystrybutorów w Polsce bardzo\ntrudno jest przekonać do tego rodzaju rzeczy. Już Ewa\nmiała na początku ogromny problem z rozpowszechnianiem, co wydaje mi się dziwne, bo jest to film, który operuje prostym językiem, nie jest pod tym względem jakiś\nszczególnie trudny. A ze znalezieniem dystrybutora mieliśmy spore trudności. Zatem w przypadku Wydalonego nawet nie próbowaliśmy szukać. Zasadnicze pytania\ndystrybutora są takie: czy w filmie gra gwiazda znana\nz telenoweli, czy to jest komedia? Jeżeli film nie spełnia\ntych dwóch podstawowych kryteriów, to potencjalnego\ndystrybutora przestaje on interesować.\nAle to nie przeszkadza Panu w planowaniu i realizacji\nnowych filmów... Właśnie – mamy w Cieszynie aneks\ndo zeszłorocznej retrospektywy Pana twórczości, można\nwięc wnioskować, że ostatni rok był pracowity i owocny.\nTak to się zbiegło – kilka projektów w ciągu ostatnich\n„Kina na Granicy”...\nJak wygląda teraz Pana wzięcie jako operatora, a może\nplanuje Pan jakiś własny film? Wiemy, że robi Pan obecnie zdjęcia w Pradze z Davidem Ondričkiem. Czy blisko\njuż do sfinalizowania tego projektu?\nBlisko do ukończenia zdjęć, zostało nam chyba dziesięć dni zdjęciowych, tak więc w połowie maja będziemy mieli surowy materiał. Nie wiem, kiedy planowana\njest premiera, podejrzewam, że w przyszłym roku. Ale\nrzeczywiście, jeśli chodzi o pracę operatorską, jest to dosyć intensywny czas, robię obecnie kilka filmów. Między\ninnymi z Baronem (Arturem Więckiem), między innymi\nw Cieszynie, to znaczy głównie w Cieszynie...\nMoże powiedzieć Pan coś więcej?\nHmm... no, to nowy film Barona...\nSą trudne czasy dla filmowców, dla reżyserów, dla twórców. Tak naprawdę to czas producentów, oni dyktują warunki. Jest oczywiście obecnie kilku ciekawych producentów, kilka ambitnych projektów, jak chociażby nowy\nzespół prowadzony przez Jerzego Kapuścińskiego, Studio Filmowe Kadr, które ma na swoim koncie i Rewers,\ni ostatnio Salę samobójców. Jednak to może jedyna taka\nosoba, jedyne takie miejsce na mapie polskiej kinematografii. Poza nim producenci oczekują tylko jednego –\ni nie ma miejsca na poważne sprawy.\n...a wśród niej Adam Sikora\nBardzo enigmatyczna odpowiedź! Czy Cieszyn w tym\nfilmie to tylko scenografia, czy też może będzie grał\njakąś ważną rolę?\nNie, Cieszyn nie gra w nim siebie, ani raz nie pada w tym\nfilmie nazwa Cieszyn, ale jest głównym bohaterem w sensie miejsca, w sensie scenograficznym. Jest cudownym\nmiastem, poprzez ten film poznaję je coraz lepiej, głębiej, wchodzimy w takie różne, fantastyczne zaułki –\nto jest świetne miasto do fotografowania! Jeśli zaś chodzi\no własny projekt, to przyznam: nie mam czasu na własne projekty. Myślimy co prawda z twórcami Wydalonego o jego kontynuacji...\nTo poważne plany?\nTak, jak najbardziej. Ale wciąż tylko plany; co z tego wyjdzie – zobaczymy.\nZapewne trzeba by szukać tego filmu wyłącznie na festiwalach i przeglądach, a szkoda, że tylko tam. Niedawno\nKazimierz Kutz o głównym nurcie polskiej kinematografii, który w kinach prezentowany jest najczęściej\ni najchętniej oglądany, wyraził się krótko, acz dosadnie,\nmówiąc, że to „kino dla debili robione przez idiotów”.\nMusisz być kreatywny – słyszę co chwila. I ambitnie, co chwila, próbuję\nsprostać temu wyzwaniu.\nJako artysta plastyk odrzucam wszelkie tradycyjne\nformy – nie maluję obrazów, nie wykonuję rzeźb, czasem\ntylko coś nazwę happeningiem lub instalacją, względnie sprejem pomażę jakąś ścianę. Do tego chętnie dołożę wykład o wyższości czarnej kropki nad całą sztuką\nfiguratywną. W dziedzinie muzyki poważnej stawiam\nna śpiew ptaków i skrzypienie starej szafy, a w rozrywce moimi idolami są komputer (kompozycje) i komórka\n(dzwonki). Jako artysta teatru przeganiam do rezerwatu\nSzekspira, Moliera i Mrożka, by oddać scenę blogerom\ni specjalistom od montowania w przypadkowe spektakle nieprzypadkowych strzępów słów, a nawet zdań. Jako\nkreatywny literat i krytyk nie będę występował, bo tych\nprofesji już nie ma. Literaturę zastąpił esemes, bez polskich znaków, kropek, przecinków i dużych liter. Im\ntańszy, najlepiej w promocji, tym lepszy. W rolę krytyka wcielił się natomiast telewizyjny spiker, któremu podoba się wszystko, co pokazuje jego stacja.\nKreatywny talent mogę pokazać jako organizator\neventów (dawniej: imprez). Tu wielką inwencją, wiedzą i sztuką trzeba się wykazać zwłaszcza przy wyborze miejsca akcji. Możliwości są dwie: ruina poprzemysłowa (tzw. industrial) lub dzika przyroda (tzw. natura).\nDo pierwszej wtłaczamy resztki z pozostałej jeszcze klasyki, by w zderzeniu z charakterystycznymi dla niej ładem i harmonią ukazać porażające piękno odrapanych\ni brudnych ścian. Przyrodzie z kolei, w myśl zasady dzikie do dzikiego, podrzucamy coś absolutnie współczesnego, np. chór zachrypniętych polskich kiboli. Wybór\nmiejsca akcji zwalnia organizatorów eventu z dalszej\npracy. Program ustalą sobie obecni na miejscu zdarzenia wykonawcy i publiczność, w cudowny, bo samoczynny sposób, przemienieni w jedną wielką wolontaryjną wspólnotę.\nI tak dalej, i tym podobnie. Magiczne słowo „kreatywność” działa cuda. Wielokrotnie powtarzane przy\nróżnych dziwnych okazjach jest traktowane jak niezbędny atrybut nowoczesności. Jeśli chcesz, żeby twoja praca była doceniana, to nazwij ją kreatywną. Jeśli chcesz\nawansować, na przykład, nie daj Boże, zostać dyrektorem, to wszystkim wokół musisz wytłumaczyć, że jesteś\nkreatywny. Masz ambicję być artystą, choćby tolerowanym, nawet nie wybitnym, bez etykietki „kreatywny” ani\nrusz. Chcesz, by twoja impreza kulturalna została zauważona i doceniona – nazwij ją kreatywnym eventem!\nWystarczy dobrych rad. Instrukcji „Jak odnieść sukces” w tym felietoniku nie będzie. Może w ogóle nie ma\nsensu robić problemu z tej „kreatywności”? Słowo jak\nsłowo, a że akurat stało się modne? Kiedyś wszyscy\nw Polsce byli „solidarni”, od jakiegoś czasu wszystko\njest „kultowe”, a każda niby-gwiazdka wykrzykuje z estrady, że jest „zaje...”. Z czasem i „kreatywność” wróci\npewnie do swych pierwotnych znaczeń. Zajmie należne sobie miejsce w słowniku, a obok pojawi się dopisek.\nMoże „rzadki”? Albo „przestarzały”? „Wulgarny” – chyba nie? A może: „obraźliwy”, „ironiczny”? Jaka historia,\ntaki dopisek, jakie czasy – taki słownik.\nlutego w sali koncertowej Państwowej Szkoły\nMuzycznej w Bielsku-Białej Marcin Żupański\nChicago Quartet otworzył 13. Lotos Jazz Festival\nBielską Zadymkę Jazzową. Tego wieczoru w auli\nPSM wystąpili również Mateusz Barabasz i część\nzespołu Besquidians, a w Klubie Klimat – saksofonistka Candy Dulfer. Wśród tytanów światowego\njazzu, którzy zaszczycili swoją obecnością Zadymkę,\nznaleźli się: Avishai Cohen, Ahmad Jamal (zdobywca Anioła Jazzowego 2011), Joshua Redman\noraz Eddie Henderson w towarzystwie polskich\nmuzyków pod wodzą perkusisty Tomasza Grochota.\nLaureatem zadymkowego konkursu został Atom\nString Quartet, czyli: Krzysztof Lenczowski, Dawid\nLubowicz, Mateusz Smoczyński, Michał Zaborski.\nFestiwal zakończył się 20 lutego koncertem The\nHillbilly Moon Explosion w schronisku na Szyndzielni. Wśród imprez towarzyszących znalazły się:\nwystawa fotografii Barbary Adamek Midnight Talks\n– just listen & feel jazz, audycje nadawane przez Radio Katowice i telewizję internetową, pokazy sztuki\naudiowizualnej oraz koncerty promujące uczniów\nbielskiej szkoły muzycznej i studentów Akademii\nMuzycznej w Katowicach.\nmarca w cieszyńskim Domu Narodowym górale\nz Beskidu Śląskiego, Żywieckiego, Podhala,\nSpiszu, Zaolzia i Słowacji już po raz dwudziesty\nuczestniczyli w „Pogrzebie Basów”, tradycyjnej\nimprezie na koniec karnawału, zorganizowanej\nprzez restaurację Targową we współpracy z Kazimierzem Urbasiem z zespołu Torka. Od XIX wieku\nw Cieszynie w każdy wtorek przed Popielcem\nkupcy zbierali się na Starym Targu, gdzie w dużej\nsali kamienicy Sarkandra odbywał się ostatni bal\nkarnawału. Podczas tegorocznej imprezy muzycy\nmieli okazję odnowić znajomości, nawiązać nowe\nkontakty, a widzowie – posłuchać prawdziwej\nmuzyki góralskiej, obejrzeć pokazy taneczne, spróbować regionalnych potraw.\ngnienia i czym chcą się podzielić z publicznością.\nMalarstwo z jednej strony przedstawiało kobiety\npiękne, subtelne, romantyczne, niekiedy zadumane,\nzagadkowe, poszukujące; z drugiej – wyrażało bunt\nwobec mechanicznego powielania ikony kobiecości,\nwyznaczanej zarówno przez masową pornografię,\njak też potentatów reklamy i marketingu. Przez cały\nmarzec wystawie towarzyszył Kobiecy salonik sztuki\n– spotkania, wykłady, warsztaty zorganizowane\nz myślą o zdrowiu, urodzie i kondycji.\ni 18 marca Akademia Techniczno-Humanistyczna we współpracy z Kołem Naukowym\nAmerican Club oraz Konsulatem Generalnym\nStanów Zjednoczonych w Krakowie przygotowała\nseminarium poświęcone kultowej amerykańskiej\nDrodze 66 – Historic Route 66: 2000 miles or more\nof American Myth exemplified in Literature, Film,\nMusic and Art. Organizatorem przedsięwzięcia był\ndr Jerzy Kossek z Katedry Anglistyki ATH. Podstawowym celem seminarium było przedstawienie stanu\npracy badawczej prowadzonej w tej dziedzinie przez\npracowników Katedry Anglistyki i zaproszonych\ngości z innych ośrodków akademickich (Łódź, Częstochowa, Kraków) oraz ze Stanów Zjednoczonych.\nW prezentacjach nie zabrakło odwołań do literatury,\nfilmu, kultury masowej, a także relacji z poszukiwań\nlingwistycznych, historycznych i antropologicznych.\nW celu popularyzacji języka angielskiego wykłady\nbyły w nim prowadzone. Dopełnieniem programu\nseminarium były pokazy muzyczne i filmowe oraz\nwystawa motorów Harley Davidson.\nmarca w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej\npo raz czterdziesty trzeci wręczono Złote\nMaski. Nagrody zostały przyznane w siedmiu kategoriach. Statuetkę za najlepszą scenografię odebrała Eva Farkašová, współpracująca z Banialuką.\nW kategoriach: najlepsza rola kobieca i najlepsza\nrola męska zwyciężyli Beata Deutschman (z Teatru\nZagłębia w Sosnowcu) i Kuba Abrahamowicz\n(z Teatru Polskiego w Bielsku-Białej). Nagroda\nza choreografię trafiła do Jakuba Lewandowskiego.\nNajlepszymi reżyserami okazali się Attila Keresztes\ni Grzegorz Kempinsky, a najlepszą rolę w teatrze\nlalkowym stworzyła Marta Popławska (z katowickiego Ateneum). W kategorii spektaklu roku jury\nnie przyznało nagrody. Galę prowadzili Anna Guzik\ni Włodzimierz Pohl.\nWystawa Peter Michal Bohúň – malarz, który nas łączy, Muzeum w Bielsku-Białej\nMuzeum w Bielsku-Białej z okazji Dnia Kobiet\nmożna było oglądać wystawę pt. Kobiety\nmalują kobiety. Joanna Sierko-Filipowska, Katarzyna Szydłowska i Martta Węg za pośrednictwem\nswoich obrazów zaprezentowały trzy niepowtarzalne historie – o kobietach, które malują kobiety,\njak siebie widzą, jaki jest ich świat, jakie są ich pra-\nmarca w bielskim Kolegium Nauczycielskim\notwarta została wystawa ilustracji do książek\ndla dzieci autorstwa krakowskiej twórczyni Aleksandry Kucharskiej-Cybuch pt. Podróż w baśniowe\nświaty. Było to pierwsze tego typu przedsięwzięcie\nw historii placówki. Wernisaż, w którym udział\nwzięli goście z zaprzyjaźnionych z uczelnią instytucji, pracownicy oraz studenci, uświetniło odczytanie\nprozy Oscara Wilde’a Słowik i róża oraz występ\nmuzyków z Państwowej Szkoły Muzycznej w Bielsku-Białej. Wystawę, prezentującą 28 prac, oglądać\nmożna było do 15 kwietnia w holu budynku.\nmarca odbyło się VII Forum Bibliotekarzy\nWojewództwa Śląskiego poświęcone roli\nbiblioteki w środowisku społecznym. Spotkanie\nzostało zorganizowane przez Oddział Towarzystwa\nNauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich w Bielsku‑Białej we współpracy m.in. z Książnicą Beskidzką,\nPedagogiczną Biblioteką Wojewódzką, Sekcjami\nBibliotekarskimi przy Oddziałach Związku Nauczycielstwa Polskiego w Częstochowie i Katowicach.\nW progach Wyższej Szkoły Administracji w Bielsku-\n‑Białej spotkało się 315 uczestników z województw\nśląskiego i małopolskiego oraz Czech i Słowacji.\nWystąpienia dotyczyły m.in. różnych form współpracy ze środowiskiem lokalnym, realizowania\nprojektów edukacyjnych oraz badań społeczności\nlokalnych. Roli biblioteki szkolnej poświęcony był\nwykład dr Małgorzaty Gwadery z Uniwerytetu Śląskiego, a o bibliotece jako ważnym ośrodku edukacji\nśrodowiskowej i aktywności mówił przedstawiciel\nCentrum Wspierania Aktywności Lokalnej.\nmarca w Domu Kultury Włókniarzy odbyło\nsię podsumowanie XVII edycji Ogólnopolskiego Konkursu Malarstwa Nieprofesjonalnego\nim. Ignacego Bieńka. Z 368 nadesłanych obrazów\njury zakwalifikowało na wystawę 124 dzieła 119\nautorów, reprezentujących różne techniki i spojrzenia na rzeczywistość. Przyznano 8 nagród i 9\nwyróżnień. Pierwsze miejsce za obraz Hej kolęda,\nkolęda... zdobył Mieczysław Greń z Bielska-Białej;\ndrugie – Irena Hulboj z Jasienicy za obraz Duma;\ntrzecie – Stanisław Koguciuk z Pławanic za zestaw\nprac Ostatnia wieczerza i Cztery pory roku.\nokazji przypadającego na 2 kwietnia Międzynarodowego Dnia Książki dla Dzieci w Książnicy\nBeskidzkiej otwarto wystawę elementarzy z całego świata. Właścicielem tej niezwykłej kolekcji\njest Słowak, Štefan Peteja, posiadający ponad 600\nksiążek, wydanych w ciągu trzech ostatnich stuleci\n(najstarsza z 1896) i pochodzących ze 125 państw.\nPracownicy biblioteki oraz obecna na wystawie\nHelena Jacošová, dyrektor Instytutu Słowackiego\nw Warszawie, przeczytali po kilka zadań z elementarzy: angielskiego, niemieckiego, polskiego\ni słowackiego. Wydarzeniem towarzyszącym było\nspotkanie z bielską autorką książek dla dzieci,\nRenatą Piątkowską. Zaprezentowała ona swoje\nnajnowsze pozycje – Wieloryb i Gdyby jajko mogło\nd 7 kwietnia do 15 maja w Galerii Wystaw\nCzasowych Muzeum w Bielsku-Białej prezentowano wystawę Peter Michal Bohúň – malarz,\nktóry nas łączy, efekt polsko-słowackiego projektu\nedukacyjnego skierowanego do dzieci i młodzieży\npo obu stronach granicy. Założeniem było przybliżenie historii, kultury i życia społeczno-gospodarczego dwóch ośrodków, w których żył i tworzył\nBohúň. W realizacji projektu pomogły materiały\nbibliograficzno‑informacyjne, przygotowane zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów, umożliwiające\nprzeprowadzenie zajęć w szkołach i placówkach\nkulturalno‑oświatowych, oraz warsztaty w bielskim\nMuzeum i w Liptowskiej Galerii P. M. Bohúňa.\nNa wystawie można było zobaczyć wybrane dzieła\nmalarza i powstałe z ich inspiracji prace uczniów.\nPodsumowaniem wszystkich działań będzie katalog zawierający informacje o projekcie, relacje\nz przeprowadzonych warsztatów, dokumentacje\nz wystaw i reprodukcje najciekawszych prac.\nalineczka to najnowsza premiera (8 kwietnia)\nTeatru Lalek Banialuka. Spektakl wyreżyserował\nWitold Mazurkiewicz, bazując na dość swobodnej,\nale ciepłej i optymistycznej adaptacji Marty Guśniowskiej. W efekcie powstało atrakcyjne wizualnie\nwidowisko muzyczne: z pomysłową scenografią\nZdjęcie z wystawy Bliski, ważny, świadek...\nuczestniczyła w warsztatach prowadzonych przez\nZiutę Zającównę, aktorkę, adiunkta Państwowej\nWyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, oraz Tomasza\nKmiecika, muzyka, artystę związanego z Piwnicą\npod Baranami. Organizatorzy konkursu to Regionalny Ośrodek Kultury oraz Centrum Wychowania\nEstetycznego im. Wiktorii Kubisz w Bielsku-Białej.\nGiuseppe Tavanti i Angela Avanzati, koncert Chopin we Włoszech\nJarosława Koziary, melodyjnymi piosenkami, do których muzykę skomponował Gabriel Menet, z wartką\nakcją i niezwykle sympatyczną bohaterką, w postać\nktórej wcieliła się, występująca po raz pierwszy\nna deskach Banialuki, Marta Marzęcka. Losy Calineczki układają się w opowieść o poszukiwaniu\nprzyjaźni i miłości, o potrzebie niesienia pomocy\npotrzebującym, wzajemnym szacunku, wrażliwości\nna cierpienie innych, dobroci.\nkwietnia w Galerii Bielskiej BWA odbył się\nwernisaż X Ogólnopolskiego Biennale\nRysunku i Malarstwa Uczniów Średnich Szkół Plastycznych. Biennale, zorganizowane przez bielski\n„Plastyk”, jest konkursem, a zarazem przeglądem\numiejętności warsztatowych, inwencji i aspiracji\nuczniów szkół państwowych i prywatnych. W tym\nroku młodzież z 34 placówek nadesłała 609 dzieł\nmalarskich i rysunkowych. Komisja konkursowa\nzwróciła uwagę na wysoką wartość artystyczną\nprac z Bielska-Białej, Częstochowy, Dąbrowy Górniczej, Katowic i Zabrza. Do wystawy pokonkursowej zakwalifikowano 60 obrazów i 40 rysunków.\nLaureatką Grand Prix została Sabina Pietrusa z Bielska-Białej. Jury nagrodziło jej pracę malarską pt.\nWnętrza. Przyznano także po trzy nagrody główne.\nW dziedzinie malarstwa otrzymali je: Joanna Dutka\nz Zabrza, Wojciech Sętowski z Częstochowy i Anna\nKotuła z Tarnowskich Gór; w dziedzinie rysunku:\nBarbara Skrzyniarz z Dąbrowy Górniczej, Kajetan\nSuliński z Gdyni i Mateusz Ogrodowski z Zabrza.\nArchiwum Centro Italiano di Cultura\nkwietnia Centro Italiano di Cultura zorganizowało w auli bielskiej szkoły muzycznej recital\nfortepianowy Chopin we Włoszech. Gwiazdą\nwieczoru był pianista Giuseppe Tavanti. Podczas\nwykonywania niektórych utworów mistrzowi towarzyszyła jego żona, Angela Avanzati. Chcąc zilustrować związki Chopina z Włochami, artyści zagrali\nm.in. Variazione sulla Marcia de I Puritani, Mazurca\nin la minore op. 17 n° 4, Souvenir de Paganini, Valzer\nin la bemolle maggiore op. 69 n° 1. W programie\nznalazły się również utwory Rossiniego i Belliniego,\nkompozytorów doskonale znanych Chopinowi,\noraz m.in. Donizettiego, Pucciniego, Verdiego czy\nEinuadiego, dla których Chopinowska muzyka była\ninspiracją i wzorcem stylistycznym.\ndniach 16 i 17 kwietnia w Centrum Wychowania Estetycznego w Bielsku-Białej odbyły\nsię eliminacje wojewódzkie 56. Ogólnopolskiego\nKonkursu Recytatorskiego. W czterech turniejach\n– recytatorskim, „wywiedzione ze słowa”, teatrów\njednego aktora oraz poezji śpiewanej – wzięło\nudział 26 laureatów etapów rejonowych. W konkursie recytatorskim zwyciężyli: Piotr Karasiński\nz Bielska-Białej, Mariusz Galilejczyk z Chorzowa,\nMonika Kulczyk z Żywca. W turnieju „wywiedzione\nze słowa” najlepszy okazał się Mateusz Gola z Raciborza. Za najciekawszy monodram uznano prezentację Jakuba Zawadzkiego z Katowic, a zwyciężczynią turnieju poezji śpiewanej została Katarzyna\nWietrzny z Bielska-Białej. Drugiego dnia młodzież\ndniach 26–30 kwietnia miał miejsce XII\nna Podbeskidziu „Sacrum in Musica”. Pierwszy koncert wypełniło oratorium Urbs amabilis\nz muzyką Zbigniewa Wodeckiego i poezją Leszka\nAleksandra Moczulskiego. Wystąpili m.in. Beata\nRybotycka, Ewa Uryga, Jacek Wójcicki, Janusz Radek, Zbigniew Wodecki oraz – w rolach narratorów\n– Maria Suprun i Kazimierz Czapla. Drugi dzień\npoświęcony był muzyce żydowskiej, zaśpiewał\nAndré Ochodlo z The Jazzish Quintet. Trzeciego\ndnia w ewangelickim zborze Zbawiciela rozbrzmiały\nśpiewy starocerkiewne w wykonaniu The Male\nChoir of St. Petersburg pod dyrekcją Wadima Afanasjewa. Gwiazdą czwartego dnia festiwalu była\namerykańska sopranistka – Gwendolyn Bradley,\nktóra wystąpiła z wrocławskim chórem Spirituals\nSingers Band i Bielską Orkiestrą Kameralną pod dyrekcją Janusza Powolnego. Na zakończenie „Sacrum\nin Musica” wystąpił Paco Peña wraz z chórem Ave\nSol z Bielskiego Centrum Kultury.\nkwietnia w Galerii Środowisk Twórczych BCK\notwarto wystawę poświęconą postaci i dziełu Jana Pawła II pt. Bliski, ważny, świadek... Wśród\nprezentowanych prac znalazły się m.in. symboliczne\nobrazy Macieja Bieniasza, czarno-białe abstrakcyjne płótna Tadeusza Wiktora, portrety papieża\nmalowane przez Arkadiusza Walocha oraz zdjęcia\nArturo Mariego – osobistego fotografa papieskiego,\nLeszka Mądzika – reżysera, scenografa i malarza,\nMieczysława Kotlarczyka – twórcy krakowskiego\nTeatru Rapsodycznego, z którym związany był młody Karol Wojtyła. Jak podkreślał kurator wystawy,\nPiotr Czadankiewicz, ekspozycja skłaniała nie tylko\ndo refleksji nad świadectwem życia wyjątkowego\nczłowieka, ale również do poszukiwania odpowiedzi na zasadnicze, egzystencjalne pytania.\n(oprac. Agnieszka Kobiałka)\n12. Ogólnopolski Festiwal Piosenki Aktorskiej\ndla Dzieci i Młodzieży „Śpiewanko”\n16–17 czerwca, Dom Kultury w Hałcnowie\nInformacje: MDK – Dom Kultury w Hałcnowie,\nul. Siostry Małgorzaty Szewczyk 1,\ntel. 33-816-23-28, www.mdk.beskidy.pl,\n18. Międzynarodowa Konferencja Tańca\nWspółczesnego i Festiwal Sztuki Tanecznej\n26 czerwca – 9 lipca, Śląski Teatr Tańca\nInformacje: Śląski Teatr Tańca,\nul. S. Żeromskiego 27, tel. 32-281-82-53,\nwww.stt.art.pl, [email protected]\n6. Festiwal Filmowy „Wakacyjne Kadry”\n5–11 lipca, kino Piast, Teatr im. Adama\nMickiewicza, COK Dom Narodowy\nInformacje: Urząd Miejski, Rynek 1,\ntel. 33-479-43-40, www.wakacyjnekadry.pl,\nFestiwal „Make It Yourself”\n19–21 sierpnia, Piwnica Teatralna i inne miejsca\nInformacje: Stowarzyszenie Cieszyńskiej\nMłodzieży Twórczej, ul. Srebrna 1a,\ntel. 694-183-295, www.miy.cieszyn.pl, [email protected]\nFestiwal Muzyczny im. Ryśka Riedla\n30–31 lipca, Wojewódzki Park Kultury\ni Wypoczynku – Pola Marsowe\nInformacje: Adam Antosiewicz, ul. J. Brzozy 41,\n43-100 Tychy, tel. 32-327-75-09,\n„Jazz w ruinach”\n5–13 sierpnia, ruiny Teatru Miejskiego\nInformacje: Stowarzyszenie Muzyczne Śląski\nJazz Club, Rynek 18, tel. 503-806-535,\nwww.sjc.pl, [email protected]\n17. Międzynarodowy Festiwal Sztuk\nPerformatywnych „A Part”\n10–20 czerwca, Katowice – różne lokalizacje\nInformacje: Stowarzyszenie Teatralne A Part,\nul. N. Barlickiego 15b/4, tel. 32-250-39-04,\nwww.apart.art.pl, [email protected]\n5–7 sierpnia, Dolina Trzech Stawów\nInformacje: Fundacja Independent,\nul. Powstańców 23, 41-400 Mysłowice,\nwww.off-festival.pl, [email protected]\nMiędzynarodowa Gala Orkiestr Dętych\n2–3 lipca, Gminny Ośrodek Kultury\nInformacje: Gminny Ośrodek Kultury,\nul. Dworcowa 1, tel. 33-863-73-99,\nwww.milowka.pl, [email protected]\n3. Pszczyński Weekend Teatralny\n1–3 lipca, Rynek, Park Zamkowy,\nInformacje: Pszczyńskie Centrum Kultury,\nul. Piastowska 1, tel. 32-210-45-51,\nwww.pckul.pl, [email protected]\n10. Tarnogórskie Spotkania Jazzowe\n26 maja – 5 czerwca, Pałac w Rybnej\nInformacje: Pałac w Rybnej, ul. Powstańców\nWarszawskich 83, tel. 32-284-18-37,\nwww.palacrybna.pl, [email protected]\n24. Wojewódzki Przegląd Dziecięcych Zespołów\n11–12 czerwca, amfiteatr im. Stanisława Hadyny\nInformacje: Regionalny Ośrodek Kultury\nul. 1 Maja 8, tel. 33-812-69-08,\nwww.rok.bielsko.pl, [email protected]\nProjekt Teatron – Festiwal Teatrów\ni Widowisk Ulicznych\n6–7 sierpnia, rynek i dzielnice miasta\nInformacje: Miejski Ośrodek Kultury,\nul. Dolne Przedmieście 1, tel. 32-434-24-36,\nwww.mok.zory.pl, [email protected]\n4 8 . T y d zie ń K u lt u ry\nB eski d zkiej\n17. Festyn Istebniański w Istebnej,\n30 lipca – 7 sierpnia, Wisła, Szczyrk, Żywiec,\nMaków Podhalański, Oświęcim, Istebna, Ujsoły,\nw Bielsku-Białej, ul. 1 Maja 8, tel. 33-812-69-08,\n5. Rekonstrukcja Historyczna „Wrzesień 1939”\n9 lipca, schron bojowy Wędrowiec\nInformacje: Ośrodek Promocji Gminy Węgierska\nGórka, oś. XX-lecia II RP 2, tel. 33-864-21-87,\nWięcej informacji o imprezach\nw województwie śląskim na stronie:\nKazimierz Gajewski (rocznik 1950)\nod ponad trzydziestu lat zajmuje się fotografią. Brał udział w wystawach krajowych (m.in. w Bielsku-Białej, Częstochowie, Kielcach, Łodzi, Warszawie)\ni zagranicznych (m.in. w Baia Mare,\nKanagawie, Kieżmarku, Los Angeles, Wolfsburgu). Zdobywał nagrody\ni wyróżnienia. Jest członkiem Beskidzkiego Towarzystwa Fotograficznego\ni Związku Polskich Artystów Fotografików. Uczy w Podhalańskiej Państwowej\nWyższej Szkole Zawodowej w Nowym\nTargu i Akademii im. Jana Długosza\nw Częstochowie. Fotografuje przede\nwszystkim krajobrazy i architekturę,\nale zajmuje się też fotografią reklamową. W swoich pracach wykorzystuje\nrzadko dziś stosowaną technikę gumową oraz cyfrową obróbkę zdjęć.\nWystawnik nr 9 (Grudzień 2013 r.) - Muzeum Historyczne w Bielsku\nu dzieci - Beskidzka Mama\nRelacje-Interpretacje Nr 3 (35) wrzesień 2014\nWystawnik nr 15 (Maj 2015 r.) - Muzeum Historyczne w Bielsku\ngłowa państwa z wizytą w bb\nnterpretacje Relacje Kwartalnik Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej Nr 1 (41) marzec 2016\nzabytki na czterech kółkach inwestycje w kompostowni\nStrategia Rozwoju Bielska-Białej do roku 2020