00168 003003 21325071 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Kartezjusz Liczba stron: 89\nISBN: 978-83-63625-76-4 Data wydania: 2013-12-02\nMyślę więc jestem - znana sentencja pochodzi właśnie z Rozprawy o metodzie.Ten traktat filozoficzno – matematyczny to jedno z najbardziej wpływowych dzieł w historii. Opisuje metodę poznawczą modelowaną na matematyce która daje solidne podstawy rozwoju wszystkim nowoczesnym naukom ścisłym. Dzięki tej rozprawie odżyła na nowo antyczna idea sceptycyzmu – wątpienia o wszystkim – od której Kartezjusz zaczął, aby wyzbyć się błędnych przekonań i założeń, w które na co dzień kompletnie bezpodstawnie wierzy ludzkość.\nKartezjusz (René Descartes) *** Rozprawa o metodzie dobrego powodowania swoim rozumem i szukania prawdy w naukach Tłumaczenie: Tadeusz Boy-Żeleński (1637) DEMO\nStrona redakcyjna ISBN: 978-83-63625-76-4 Tekst z domeny publicznej przygotowany przez fundację Nowoczesna Polska Tłumaczenie: Tadeusz Boy-Żeleński Opracowanie tej wersji elektronicznej: © Copyright MASTERLAB, 2013 Zdjęcie na okładce: Fragment obrazu Dysputa królowej Krystyny i Kartezjusza (Pierre Louis Dumesnil). Zdjęcie: Nils Forsberg. MASTERLAB Wydawanie i konwersja ebooków Strona www: masterlab.pl E-mail: biuro.masterlab@gmail.com\nSpis treści Strona redakcyjna Od tłumacza Rozprawa o metodzie dobrego powodowania swoim rozumem i szukania prawdy w naukach Część pierwsza Część druga Część trzecia Część czwarta Część piąta Część szósta\nOd tłumacza Nie zapomnę tego wrażenia… Było to rok temu, w lecie, z początkiem czwartego roku wojny. Siedziałem w mojej izdebce dyżurnego lekarza wojskowej stacji opatrunkowej, i korzystając z chwilowej bezczynności, pracowałem nad pierwszymi rozdziałami tej książki. Tuż prawie pod oknami ochoczo rżnęła orkiestra, odprowadzając kilka marszkompanii, jadących, w ślicznych nowych butach, na „włoski front”. Na fali trywialnej melodii, myśl Descartes'a pędziła wartko, skocznie, radośnie, tak iż ledwo piórem mogłem jej nadążyć. Doznawałem szczególnego uczucia. Nigdy nie mam zbyt mocnego przeświadczenia o rzeczywistości zewnętrznego świata — w tej chwili miałem go mniej niż kiedykolwiek… Puszczam w świat tę książeczkę, opatrując ją sensacyjną opaską „Tylko dla dorosłych”. Na interpelację w tym kierunku mógłbym odpowiedzieć, iż istotnie, książka ta nadaje się tylko dla dorosłych, ponieważ dla młodzieży jest zbyt poważna; ale wolę wyznać szczerze, iż za pomocą tego niewinnego podstępu pragnąłem wyzyskać moją reputację „gorszącego” pisarza, i, w niezawodnym sposobie, skłonić publiczność do przeczytania tego dziełka, skazanego, w zwyczajnych warunkach, na pleśnienie na półkach nielicznych bibliotek naukowych. Dla wielu zaś powodów życzyłbym gorąco, aby Rozprawa o Metodzie znalazła się w rękach wszystkich tych, którzy dotychczas chętnym udziałem swoim jako czytelnicy wspomagali moją pracę. Mam wrażenie, iż w sądach o piśmiennictwie francuskim jak również i o duchu francuskiej rasy panuje wśród ogółu wiele przesądów i uprzedzeń. Bieżąca książka francuska, ta, która w charakterystycznej żółtej okładce znajduje się we wszystkich rękach, zawdzięcza powodzenie przede wszystkim temu, iż krąży jako książka „lekka”; oto zwyczajne godło, które jest do niej przyczepione. Tych czytelników, którzy zechcieli głębiej wniknąć w kulturę galijską przez obcowanie z najwyborniejszymi jej duchami, również, przy czytaniu Kubusia Fatalisty, Listów perskich, a nawet nieraz i Prób Montaigne'a musi uderzać lekkość tonu, o wiele nieraz przekraczająca granice, jakie zwykła zakreślać etykieta „poważnego” myślenia. Stąd wynika, iż ten swoisty wdzięk literatury francuskiej bywa poczytywany jej za ujmę i ściąga na nią zarzut powierzchowności lub blagi; toż samo dzieje się i z naukowym piśmiennictwem francuskim, któremu wiele osób, wychowanych na innym stylu, poczytuje żywość i barwność formy za niedostatek „ścisłości”. Nie tak mniemano o duchu francuskim w owych świetnych epokach polskiego życia umysłowego, w których zwracano w tamtą stronę wzrok chciwy światła i wiedzy; ale przyszły potem długie dziesiątki lat innych, obcych wpływów, przez które to lata sączono w nas bardzo mylne i nie odpowiadające naturze naszej pojęcia o „powadze” i „głębi” naukowej. Wyobraźmy sobie dwóch siłaczy żonglujących ciężarami. Któryż będzie mistrzem w swojej sztuce; czy ten, który, po mnóstwie wstępów i przygotowań, dźwiga swój ciężar, pocąc się i sapiąc, tak że zdajemy sobie sprawę z całej jego wagi i z całej sumy włożonej w to pracy, czy ten, który, z doskonałą swobodą ruchów, z żartobliwym uśmiechem, przerzuca z ręki do ręki stufuntowe kule, tak jakby to były ciężarki z tektury? Lekkość i wdzięk jest niezawodnym przejawem pewności, precyzji i siły; ale patrząc na nie, zapominamy znowuż zbyt łatwo, ile pod tą swobodą — obok wrodzonego daru — kryje się pokonanego trudu, ile metody i wytężonego systematycznego ćwiczenia. Pokazać ducha francuskiego, tego niezrównanego żonglera pojęć i idei, przy warsztacie olbrzymiej pracy myślowej, w jakiej przez kilka wieków przodował i dawał pobudkę całej Europie, jest celem, dla którego ogłaszam niniejszą książeczkę. Jest ona prawie że konieczna dla istotnego, szerszego zrozumienia całości literatury francuskiej aż do jej najbardziej specyficznych rozgałęzień. Nie mam wcale ochoty robić paradoksów, nie leży to bynajmniej w moim usposobieniu, ale całkiem szczerze wyznaję, iż pomiędzy piosenką Chat-noiru a Rozprawą o metodzie istnieje dla mnie bardzo ścisły związek organiczny. Przy tym, rzecz osobliwa, zabawna, ale którą trzeba mimo to powiedzieć! W epoce, w której żył i działał René Descartes, świat naukowy stanowił jeszcze odrębną „Republikę”, powleczoną kosmopolitycznym pokostem latynizmu. Dziwną igraszką trafu, nazwisko uczonego przeszło poza granice Francji wyłącznie w łacińskiej formie Kartezjusza, a tym samym „odnarodowiło” go poniekąd; tak, iż śmiało pozwolę sobie twierdzić, że nawet wśród oświeconej publiczności wymawiającej na wiarę podręczników z respektem imię tego, który wyrzekł słynne cogito ergo sum (coito ergo sum, jak mówi jeden z moich znajomych, haniebnie podporządkowując gramatykę sensowi), mało kto zastanawiał się, do jakiej właściwie narodowości należał ów mityczny „Kartezjusz”. Tak, mało kto z ogółu wie, że ten geniusz, którego twórcza myśl stała się podwaliną zarówno nowożytnej nauki jak i filozofii, był z krwi i kości Francuzem, urodzonym w tej samej ziemi tureńskiej, która wydała Rabelais'go i Honoriusza Balzaka. Był Francuzem, i swoją Rozprawę o Metodzie, stanowiącą epokę w dziejach myśli ludzkiej, napisał, wbrew zwyczajom ówczesnego świata naukowego, w mowie ojczystej, umyślnie, jak mówi, aby się mogła znaleźć w rękach wszystkich. Znamienną dla kultury francuskiej — od Montaigne'a aż po najnowsze czasy — jest ta dążność do kruszenia barier dzielących „fachową” mądrość od świata profanów. I język, jakim ta książka przemawia, jest językiem zdolnym trafić do uszu każdego myślącego człowieka. Dziwne wzruszenie ogarnia, kiedy się czyta pierwsze rozdziały Rozprawy, tę poufałą, koleżeńską niemal spowiedź, w jakiej Descartes dzieli się z nami historią wędrówki swego ducha. Nigdy chyba skromniejsze słowa nie zawierały bardziej olbrzymiego procesu duchowego. Mimo woli ciśnie się na usta początek wielkiego monologu Fausta: Habe nun ach! Philosophie, Juristerei und Medizin, Und, leider! auch… Wstaje przed nami ów legendarny mędrzec obleczony w ciało… Tylko — w prostej, spokojnej opowieści Descartes'a nie znaleźlibyśmy ani jednego słowa goryczy i zwątpienia; tylko, kiedy znalazł się na tej zawrotnej przełęczy, był nie podeszłym starcem, ale genialnym dwudziestoparoletnim chłopcem, i zamiast przy dźwiękach muzyki Gounoda sprzedawać diabłu duszę za spódnicę Małgorzatki, skupił wszystkie ludzkie siły, aby wydać walkę Duchowi ciemności, i walkę tę — o ile to w ogóle w mocy człowieka — wygrał. Tryumfalny, wspaniały rozwój nauki nowoczesnej, idący, od trzech wieków blisko, ściśle po linii, jaką wytyczył jej Descartes, świadczy dostatecznie, iż metoda jego była trafna i że dopóki ludzkość będzie się posuwać po drodze poznania, dopóty zasady jej będą obowiązywać. Nie stworzył on oczywiście podwalin nauki nowoczesnej sam; przed nim i równocześnie z nim było dość w tej mierze wybitnych usiłowań; ale Descartes był niby soczewką, które zebrała wszystkie te promienie, aby, zwielokrotnione potężną świadomością i samowiedzą, rzucić snopem światła w przyszłe wieki. Dużo szafowało się u nas w ostatnich latach terminem „prometeizmu”; otóż, jeżeli do czyjego życia i czynu nadawałby się przymiotnik prometejski, to z pewnością do Renégo Descartes. Dzieje życia mieszczą się całkowicie w dziejach jego myśli. Urodził się w La Haye w Turenii, w r. 1596 (ojciec Descartes'a był rajcą parlamentu). Pierwsze nauki odbył świetnie w kolegium jezuitów w La Fleche; w młodych latach zdradzał zamiłowanie do poezji, które zachował i później. W 17 roku dostaje się do Paryża, gdzie prowadzi życie dość rozproszone: zwłaszcza hołduje grze, której — podobnie jak Pascal — rychło ogarnia wszystkie tajniki i kombinacje. Naraz na nowo opanowany żądzą nauki, ginie z oczu towarzyszom zabaw, którzy szukają go po zakątach Paryża, podczas gdy on studiuje prawo w Poitiers. W rok później — ma wówczas lat 21 — porzuca książki i postanawia czytać jedynie w „wielkiej księdze życia”; w tym celu, zaciąga się jako ochotnik do wojska w Holandii, pod ks. Maurycym Nassauskim. Bawiąc w Bredzie, Descartes widzi na ulicy tłum ludzi gromadzący się przed wielkim afiszem wypisanym w języku flamandzkim i prosi sąsiada o wytłumaczenie. Był to osobliwie zawiły problem geometrii oraz wezwanie do rozwiązania go. Nagabnięty przechodzień, którym był przypadkowo uczony matematyk, rektor kolegium w Dordrecht, przełożył mu treść afisza, zachęcając żartobliwie do rozwiązania. Ku wielkiemu jego zdumieniu, młodzik przyniósł nazajutrz żądaną solucję. Po upływie dwu lat, René opuszcza Holandię i udaje się do Niemiec, gdzie bierze udział w pierwszych utarczkach wojny trzydziestoletniej. Z początkiem r. 1619, zima zatrzymuje go na granicy Bawarii w Neuburgu (przełomowy ten moment życia opisuje Descartes w drugiej części Rozprawy o metodzie). Tutaj, zamknięty w swojej izdebce, odkrywa, przez zastosowanie algebry do geometrii, zasady matematyki powszechnej, w której, w upojeniu entuzjazmu, widzi klucz do rozwiązania wszystkich sekretów przyrody. Kilka lat jeszcze ciągnie Descartes żołnierską włóczęgę, wciąż nieprzerwanie prowadząc swoje dociekania matematyczne i szukając zbliżenia z wybitnymi uczonymi epoki; rzuciwszy armię, kilka lat znowuż spędza na podróżach, przebiega Włochy, Szwajcarię, gdzie, u stóp Mont-Cenis, czyni swoje obserwacje meteorologiczne. Wreszcie, postanawia w zupełności poświęcić się filozofii, „aby (jak mówi), o ile to w jego mocy, przyczynić się do dobra bliźnich”. W tym celu, uchodząc od paryskiego zgiełku, osiedla się w Holandii, uważając, iż pobyt w tym kraju daje największą swobodę myślom i dociekaniom, zapewniając równocześnie potrzebne dla pracy naukowej dogodności. Tutaj spędza 20 lat na nieprzerwanych badaniach, w których przeważnie zajmuje się matematyką i zjawiskami przyrody; jednakże wśród naukowych doświadczeń wciąż przyświeca mu dążenie do syntezy ogarniającej cały wszechświat. W ciągu tych lat ogłasza Próby filozoficzne (1637), które zawierają Rozprawę o Metodzie, a obok niej Geometrię, Rozprawę o meteorach i Dioptrykę: układa słynny Traktat o świecie, który niszczy jednakże na wieść o skazaniu Galileusza; wreszcie Traktat o namiętnościach duszy. Jednakże, mimo całej ostrożności filozofa, i szacunku, z jakim odnosił się do spraw wiary, działalność jego zaczęła niepokoić teologów; jedynie interwencja ambasadora Francji uchroniła Descartes'a od procesu o ateizm i spalenia jego dzieł ręką kata. To był jeden z powodów, dla których Descartes uległ prośbom i namowom entuzjastycznej swojej wielbicielki, królowej Krystyny szwedzkiej, i przeniósł się do Sztokholmu, gdzie codziennie o godzinie piątej rano (o Boże!) komentował, wobec zebranego dworu, problemy filozoficzne. Jednakże klimat północny okazał się zabójczy dla wątłego organizmu; Descartes umiera na zapalenie płuc 11 lutego 1650. W czasie kiedy żył i działał Descartes, nauka i filozofia scholastyczna, ta sama, z której drwił sobie nielitościwie już stary Rabelais, a z której uśmiechał się pod wąsem Montaigne, panowała jeszcze w całej pełni. Mimo istnienia takich wielkich prekursorów jak Kopernik, Leonardo da Vinci, Galileusz, urzędowa nauka tkwiła jeszcze we „właściwościach” ciał i klasyfikacjach Arystotelesa, w „celowości”, rozumowała dogmatycznie o wszystkim w próżni, nie odczuwając potrzeby otworzenia oczu na to, co jest, na żywy świat przyrody i mechanikę jego zjawisk. Dobrze ustawiony sylogizm był pierwszym i ostatnim argumentem mądrości. Geometria i arytmetyka, mimo iż czyniły znaczne postępy, stanowiły zamkniętą w sobie specjalność i jakby wysoką zabawę intelektualną; uczeni przesyłali sobie z jednego końca Europy w drugi problemy do rozwiązania niby zagadnienia szachowe, czerpiąc chlubę w pokonaniu spiętrzonych trudności, nie przeczuwając jednak ścisłych związków tych problemów ze światem zjawisk będącym niejako ich obiektywizacją. Wreszcie, teologia gniotła wszystko swoją żelazną obręczą. Przyszedł Descartes. Jednym uderzeniem pięści zwalił cały ten spróchniały gmach autorytetu i sylogizmów, i uczyniwszy tabula rasa, począł budować sam od nowa. Rozwinął i udoskonalił algebrę, zespolił ją z geometrią, tworząc w ten sposób geometrię analityczną; z niej wywiódł prawa mechaniki i fizyki, stosując je następnie do szeregu zjawisk i kontrolując doświadczeniem. Przenosząc te same prawidła mechaniki na żywe ustroje, rzucił podwaliny fizjologii; z niej, sięgając z kolei w wyższe rejony funkcji człowieka, dał, w Traktacie o namiętnościach duszy, zasady psychologii: wreszcie, jako kopułę gmachu, rozpiął gwiaździste sklepienie swojej metafizyki. A chociaż, jak jest nieuniknione w dziejach myśli ludzkiej, wiele z poglądów jego z kolei w proch się rozpadło, wszystkie zdobycze jego ducha stały się potężnym zaczynem dla dalszych pokoleń, żyjąc i rozwijając się dalej w takich umysłach jak Newton, Spinoza, Kant „i wielu innych”, jak piszą dzienniki w sprawozdaniach z arystokratycznych ślubów. Nie posądzi mnie zapewne czytelnik o tę pretensjonalność, abym, nie mając żadnej kompetencji ani tytułu po temu, silił się tu zabierać głos o wszystkich tych wysokich materiach. Ani mi to w głowie; wolę raczej, w prostocie ducha, powiedzieć z Villonem: …chudziak ja ubogi, Nie mnie rozprawiać tak podniosło: Niech o tem sądzą theologi, To kaznodziei jest rzemiosło… i odesłać czytelnika do obfitych fachowych dzieł i podręczników. Jedna tylko uwaga. Póki czytałem samego Descartes'a, rozumiałem wszystko, przynajmniej takie miałem wrażenie; w miarę jak porzucałem go, aby czytać jego objaśniaczy, rozumiałem coraz mniej, aż w końcu zaczynałem nie rozumieć zgoła nic. Dlatego przychodzi mi na myśl, czyby nie było dobrze zastosować czasem w dziedzinie ducha tę maksymę, tak często figurującą w ogłoszeniach Kurierków: Pośrednictwo osób trzecich wykluczone. O, te osoby trzecie! Bliżej, oczywiście, obchodzi nas tutaj stosunek Descartes'a do rozwoju literatury francuskiej. Jak określić wpływ, jaki wywarła jego myśl filozoficzna na czas, w którym działał, a również na późniejsze pokolenia? Pytanie to schodzi się z kwestią jedną z najtrudniejszych do ujęcia, mianowicie w jakim stopniu genialna jednostka tworzy swoją epokę, a w jakim stopniu jest jej wykwitem i wyrazem. Jedno jest niewątpliwie: to, iż Descartes, zwracając się, poprzez głowy urzędowych kapłanów wiedzy, wprost do każdego myślącego człowieka, ośmielił ogół publiczności do zajmowania się sprawami, stanowiącymi, aż dotąd, monopol scholastycznych bakałarzy, i stał się, na przeciąg dwóch wieków blisko, bodźcem tego niesłychanego przesiąkania filozoficznego i naukowego myślenia aż do najodleglejszych krańców literatury. Poza tym, stycznych punktów między Descartes'em a najbliższą mu epoką jest wiele. Ta sama dążność do uchwycenia w mieniącej fali zjawisk prostych i niezmiennych praw, które są zjawisk tych motorem i regulują ich mechanizm — dążność będąca cechą „rewolucji kartezjańskiej” — znamienną jest dla całej literatury XVII w., ściśle psychologicznej, w najwyższym stopniu abstrakcyjnej, wykluczającej, nawet z niebezpieczeństwem zubożenia i wyjałowienia rzeczywistości, wszystko, co się w niej zdaje przypadkowe i nieistotne. Maksymy moralne La Rochefoucauld są typowym przykładem tej geometrycznej psychologii. Tragedia klasyczna XVII w. jest również nie czym innym, jak życiem ujętym w analityczne wzory, jedne i niezmienne na przestrzeni krajów i wieków; Fedra Racine'a, która jest córką Minosa i kuzynką słońca, mogłaby być równie dobrze, bez żadnej istotnej zmiany w tekście, księżniczką krwi na dworze Ludwika XIV. Namiętności działają w tym teatrze niby proste, oczyszczone z wszelkich obcych domieszek siły, poruszające dane ciała po geometrycznych liniach. Molier, za młodu po trosze uczeń Gassendiego, spadkobierca „filozofii natury” Montaigne'a, schodzi się z Kartezjuszem w otrząsaniu się z przeżytków autorytetu i proklamowaniu samoistnego zdrowego rozumu przeciw napuszonej rutynie i monopolowi bakalarstwa (Krytyka Szkoły Żon). Chcecie poznać, w jaskrawym oświetleniu, urzędową „filozofię”, z jej „właściwościami” i esencjami ciał, jej olbrzymią peruką i żargonem łacińskim kryjącym pustkę i ubóstwo myśli; słowem tę, której dopiero przenikanie kartezjanizmu zada cios, tym razem stanowczy? Posłuchajcie Moliera, w jego najszaleńszym balecie, kończącym Chorego z urojenia: …zapytabo causam et rationem quare Opium czynit usypiare? Bachelierus: …quia est in co Virtus usypiatiwa, Cuius est natura Sensus odurzare… — Dlaczego opium usypia? — Ponieważ posiada własności usypiające… A teraz porównajmy piąty rozdział Rozprawy o metodzie i jego tak piękny i jasny (poza naturalnymi w owej epoce błędami) wykład o krążeniu krwi, z tym ustępem: …nazywam ją melankolią hypochondriaczną, aby ją odróżnić od dwóch innych; albowiem słynny Galenus rozróżnia uczenie, jak mu to jest właściwym, trzy rodzaje tego cierpienia, które nazywamy melankolią, tak nazwaną nie tylko przez Latynów, ale już przez Greków, co jest szczególnie godne uwagi ze względu na naszą sprawę. Pierwsza, która pochodzi z samoistnej wady mózgowia; druga, która ma swoją przyczynę we krwi, nasyconej i przeładowanej czarną żółcią; trzecia, zwana hypochondriaczną, z którą tu właśnie mamy do czynienia, a która powstaje ze skazy w którejś z okolic kałduna i w ogóle dolnych części ciała, w szczególności zaś śledziony, której gorącość i zaognienie doprowadza do mózgu chorego wielką obfitość materii sadzowatej, gęstej i nieczystej, której wyziewy czarne i złośliwe sprowadzają zakłócenie w funkcjach czynności zasadniczej i powodują chorobę, którą wykryliśmy w nim i udowodnili za pomocą naszego rozumowania z całą oczywistością… etc. etc. (Pan de Pourceaugnac, Akt I, Scena 11). Jeżeli Molier, przesiąknięty już na wskroś nowożytnym sposobem myślenia, wali raz po raz jak obuchem w medycynę ówczesną, to dlatego, iż ona była punktem, na którym skupiały się, w najjaskrawszej postaci, wszystkie właściwości scholastycznych przeżytków. A kto by nie doceniał wagi i trudności zwycięstwa odniesionego nad filozofią autorytetu, temu przypomnę cytowany już na innym miejscu fakt, iż, na niewiele lat przed ukazaniem się tej książeczki, w r. 1614, trybunał paryski wyświecił ze swego okręgu trzech ludzi, którzy „chcieli podtrzymywać publicznie tezy przeciw nauce Arystotelesa, zabronił wszelkiej osobie ogłaszać, sprzedawać i rozpowszechniać twierdzeń zawartych w tych tezach pod rygorem kary cielesnej, i, pod karą śmierci, nauczać jakichkolwiek maksym przeciw dawnym i uznanym autorom”. Ale stokroć cięższą i trudniejszą jeszcze niż walka z zewnętrznym oporem była walka w samym sobie: przykład samego Descartes'a, w którego kosmogonii i metafizyce, mimo tak potężnego wewnętrznego wysiłku, zostało jeszcze nieco nawyku do scholastycznych rojeń, jest tego najbardziej wymownym dowodem. Im dalej posuwamy się w wiek XVII i XVIII, tym bardziej kartezjanizm przenika wszystkie umysły. Ks. Genest układa filozofię Descartes'a w wierszach, Fontenelle przyprawia, ze znacznym talentem, astronomię w rodzaj madrygału; literatura przybiera coraz bardziej naukowy i geometryczny charakter. Najlepsi pisarze oddają swoje pióra służbom nauk i ścigają wszędzie mechanizm stałych praw, na drodze wskazanej przez Rozprawę o metodzie: Montesquieu rzuca podwaliny nauk politycznych i socjologii; Wolter stara się ująć historię — dotąd, wraz z Bossuetem, tłumaczącą wszystko ciągłą i doraźną interwencją „palca bożego” — w stałe i niezmienne prawa, te same, które panują w mechanice lub chemii. Oto dytyramb na cześć kartezjanizmu, mimo iż nie wymienia nazwiska Descartes'a, zawarty w jednym z Listów perskich Montesquieu (XCVII, List Usbeka). …Są tutaj filozofowie, którzy, po prawdzie, nie dosięgli szczytu wschodniej mądrości; nie wzbili się aż do świetlistego tronu; nie słyszeli niewymownych słów, którymi rozbrzmiewają koncerty aniołów, nie odczuli straszliwych paroksyzmów boskiego szaleństwa. Zostawieni samym sobie, pozbawieni świętych cudów, postępują w milczeniu śladami ludzkiego rozumu. Nie dałbyś wiary, zaiste, dokąd ich ten przewodnik zaprowadził. Rozwikłali chaos i, za pomocą prostej mechaniki, wytłumaczyli porządek boskiej architektury. Sprawca przyrody obdarzył materię ruchem; to wystarczyło, aby wytworzyć zdumiewającą różnorodność zjawisk, jaką widzimy we wszechświecie. Podczas gdy pospolici prawodawcy ukazują nam prawa służące do kierowania społeczeństwami ludzi, prawa równie podległe zmianom, jak duch tych, którzy je stworzyli, i ludów, które je przestrzegają, tamci mówią tylko o prawach powszechnych, niewzruszonych, wiecznych, zachowywanych, bez najmniejszego wyjątku, z nieskończonym ładem i chyżością, w bezmiarach przestrzeni. I jakie, boski czytelniku, mniemasz, iż są te ich prawa? Wyobrażasz sobie może, iż wchodząc na radę Przedwiecznego, staniesz zdumiony wysokością tajemnic; wyrzekasz się z góry zrozumienia; pragniesz jedynie podziwiać. Ale niebawem zmienisz pogląd. Nie olśniewają one bynajmniej fałszywym przepychem; prostota ich była przyczyną, iż tak długo zostały nieznane i dopiero po długich rozważaniach oceniono całą ich płodność i całą doniosłość. Pierwsze, to iż każde ciało dąży do opisania linii prostej, o ile nie napotka jakiejś przeszkody, która je z niej sprowadzi. Drugie, które jest tylko następstwem pierwszego, to iż wszelkie ciało, które kręci się dokoła środkowego punktu, dąży do tego, aby się odeń oddalić, ponieważ, im dalej jest od niego, tym bardziej linia, jaką opisuje, zbliża się do linii prostej. Oto, wspaniały derwiszu, klucz przyrody; oto płodne zasady, z których wyciąga się nieskończone konsekwencje. Świadomość pięciu czy sześciu prawd uczyniła filozofię tych ludzi pełną cudowności i pozwoliła im dokonać tylu niemal dziwów i cudów, ile ich czytamy w żywotach naszych świętych proroków… Czujecie tu, po stu latach blisko od ukazania się Rozprawy o Metodzie, ten sam rausz, to samo, spotęgowane jeszcze, pijaństwo mózgu ludzkiego nową dlań rozkoszą poznania? To jeszcze to samo, które pulsowało tak radośnie w ostatnich rozdziałach książeczki Descartes'a. Ta rozkosz i duma poznania, ta powszechna, gorączkowa ciekawość i głód wiedzy, zepchnie, na przeciąg kilku pokoleń, na drugi plan własne cele artystycznego tworzenia i każe mu się zaprzęgnąć do tryumfalnego rydwanu „filozofii”. Wiek XVIII, tak bogaty fermentem myśli, staje się równocześnie niezmiernie ubogi pod względem twórczości artystycznej. Później, po reakcji romantycznej, przychodzi czas, iż symbioza ta nauki z literaturą pęka: każda z nich idzie swoim torem i dąży do odrębnych celów; jednakże ten okres kartezjanizmu literatury francuskiej wyżłobi w niej trwałe i dobroczynne ślady. Odtąd, na zawsze pozostanie jej cechą, iż, pod najbardziej wiotkim i kapryśnym ornamentem czy „nastrojem”, kryje się myśl nieubłaganie, matematycznie logiczna i jasna. Stąd — aby powrócić do punktu wyjścia tych uwag — kiedy przebiegamy okiem literaturę francuską, widzimy niby grzędy barwnych i wonnych kwiatów; aby ją jednak naprawdę rozumieć, trzeba sobie wciąż zdawać sprawę, jak, równolegle do tej uroczej manifestacji ducha francuskiego, postępuje druga jej forma, bez której ta nie byłaby możliwa; trzeba utrwalić w sobie świadomość, jak niesłychanie intensywnej i wytrwałej trzeba było uprawy duchowej, aby wyhodować ten powabny ogród. Okres „kartezjański” w literaturze francuskiej rozstrzygnął również w znacznej mierze o kierunku, w jakim rozwinął się język. Po przebogatym kipieniu i przelewaniu się za brzegi języka Rabelais'ego, po szerokim gawędziarstwie Montaigne'a, następuje okres zwierania się w sobie sztuki wyrażania myśli. Dążność do matematycznej ścisłości w myśleniu, do algebraicznej abstrakcji, geometrycznej prostolinijności i symetrii, znajduje pełny wyraz w języku wieku klasycznego. I tu Maksymy Rochefoucauld, Charaktery La Bruyere'a, Dialogi umarłych Fontenelle'a (te ostatnie trącące już nieco znamienną oschłością) stanowią trwały pomnik klasycznej doskonałości. Ale, nie tylko u poważnych myślicieli znajdziemy wyraźne znamiona tego kartezjanizmu językowego. Idźmy do najbardziej lekkich, i formą, i treścią, najbardziej płochych pisarzy! Marivaux: czujecie pod wdzięcznym madrygałem stalowe rusztowanie przelogicznych rozumowań? Crébillon-syn: niejedna rozprawa filozoficzna mogłaby pozazdrościć precyzji i subtelności w dystynkcjach tym rozmówkom toczącym się o najbardziej swawolnych tematach na miękkiej berżerce lub po prostu w łóżku. A Niebezpieczne Związki Laclos? Nawet obleganie kobiety odbywa się według a+b. Ma się wrażenie, iż, aby ją zdobyć, wystarczy udowodnić tylko, za pomocą najściślej matematycznych argumentów, że powinna się oddać — co okazuje się niewątpliwie prawdą, ale pod dwoma małymi warunkami: jeden, iż była na to z góry zdecydowana, a drugi, iż argumentujący przerzuci się, w stanowczym momencie, ze sfer czystej logiki w dziedzinę fizyki eksperymentalnej. Zawsze tedy pozostaje na terenie Kartezjusza. Z biegiem czasu, ta „geometryczność” literatury doprowadziła do pewnego wynaturzenia myśli i języka. Nie ma bardziej nieuchwytnej i kapryśnej rzeczy jak kłębienie się i falowanie chmur na horyzoncie, mimo iż niewątpliwie odbywa się ono wedle najściślejszych i niezmiennych prawideł mechaniki. Toż samo i z mechanizmem duszy ludzkiej; chcąc wszystko w niej objaśnić za pomocą kilku elementów, dochodzi się łatwo do teatru marionetek; chcąc wszystko wyrazić rozumowaniem, zuboża się skalę możliwości języka, który niemniej potężne swoje walory posiada w dziedzinie czucia. Myśl jest tylko jednym z jego zasobów; posiada on cudowną własność zapożyczania od innych sztuk ich najcenniejszych sekretów; od malarstwa palety jego barw, od muzyki skali dźwięku: a wszystko po to, aby wyrazić tę samą myśl ludzką, nieraz o wiele potężniej niż drogą rozumowania. Toteż, literatura francuska otrząsnęła się, po części za sprawą Rousseau i Bernardina de Saint-Pierre, autora Pawła i Wirginii, po części dzięki obcym wpływom — w epoce romantyzmu, owej olbrzymiej międzynarodowej wymiany bogactw duchowych — z tego zacieśnienia i oschłości; ale bezcenne zdobycze osiągnięte w dziedzinie skrystalizowania języka pozostały jej trwałym skarbem i uczyniły go najsprawniejszem narzędziem wyrażenia — jak tego pragnie od języka Słowacki — „wszystkiego co pomyśli głowa”. Co się tyczy języka samego Descartes'a, to daleki on jest jeszcze od klasycznej doskonałości. Prawda, iż, niejednokrotnie, samą potęgą myśli, wznosi się do wspaniałej siły i lotności wyrażenia; na ogół jednak zdanie Descartes'a, ciężkie, nawlekające bez końca wiodące się z siebie ogniwa, trąci jeszcze mocno wyniesioną z kolegium łaciną. W polskim przekładzie trzeba było prawie każde zdanie rozbijać na kilka części; tłumacz zachował jednak właściwy oryginałowi tok języka, nie chcąc odzierać dzieła z jego swoistego archaicznego charakteru. Wreszcie, trzeba mieć na uwadze i to, iż obawa konfliktu z wszechpotężną teologią kazała ówczesnym filozofom zawijać myśl swoją w bardzo nieraz wyszukane i sztuczne omówienia. Wspomniałem już, że Descartes zniszczył swój Traktat o świecie na wieść o skazaniu Galileusza; tutaj — nie mógł się oprzeć pokusie dania zeń w streszczeniu głównych myśli; ale znamiennym jest, jak misternie przeprowadza tę fikcję, iż mówi nie o naszym świecie, stworzonym, oczywiście, zgodnie z tradycją Pisma, ale o jakimś innym, możebnym, gdyby Bóg, etc. etc. To wszystko też nie zawsze przyczynia się do przejrzystości stylu. Literatura polska czerpała w XVI wieku, wraz z innymi narodami, obficie ze źródeł humanizmu, i w tej epoce utrzymuje się poniekąd na poziomie Europy. Pomiędzy Rejem a Montaigne'm da się, ostatecznie, nakreślić analogię, mimo że w gruncie dosyć powierzchowną. Później, następuje w Polsce, na dwa wieki blisko, okres pewnego letargu. Ocknąwszy się z końcem XVIII w., okres stanisławowski stara się gorączkowo odzyskać stracone tempo; toteż nigdy czerpanie z bogactw duchowych Francji nie odbywało się bardziej żywo niż wtedy. Z romantyzmem tryska świeży zdrój polskiej rodzimej twórczości, jednakże płynie on raczej ze źródeł uczucia i to przede wszystkim uczucia narodowego. Ta luka dwóch wieków, przez które Francja wypracowała — oprócz swego wspaniałego języka — cały kapitał ogólno-ludzkiej myśli, oraz niezrównaną technikę myślenia, tak sprawną, iż przestało ono niemal być wysiłkiem, a stało się nałogiem i zabawą, ta luka zawsze podobno daje się uczuć w polskiej umysłowości; mimo pozornie równego — o tyle o ile — poziomu, nasze kulturalne szczyty, którymi radzi się chlubimy, nazbyt często wznoszą się na piasku. Symbioza duchowa Polski i Francji, ta której zawdzięczamy Krasickiego, z której zrodził się jeden z najbardziej rodzimych i oryginalnych naszych pisarzy, Fredro, jest, jak się zdaje, najzdrowszym i najzgodniejszym z naturalną tradycją pokryciem naszych zapotrzebowań duchowych. Czuje to instynkt narodu, i stale wzrok jego, jakby urzeczony lotnością i wdziękiem galijskiej myśli, obraca się w tę stronę; ale, z jednego pokolenia na drugie, zachodzą znaczne różnice w nasileniu i głębokości fali tego duchowego „frankofilizmu”. Generacja literacka, z którą ja stykałem się niegdyś, miała, pod tym względem, pojęcia dość ograniczone: u wielu ówczesnych „młodych”, kult piśmiennictwa francuskiego dałby się sprowadzić bez mała do Pijanego statku Artura Rimbaud, spopularyzowanego we wspaniałym przekładzie Miriama, i Litanii do Szatana Baudelaire'a. Pragnąłbym przyczynić się, o ile w mojej mocy, do tego, aby następne pokolenie widziało w nim coś więcej. Na ostatek, jeszcze jedna refleksja. Warto przypomnieć sobie bieg myśli, jaki Descartes bierze za punkt wyjścia do swoich dociekań. Jednym z pierwszych, jak pisze, „było zastanowienie, że często, dzieła złożone z rozmaitych części i wykonane ręką rozmaitych mistrzów mniej są doskonałe, niż te, nad którymi pracował jeden człowiek”. Przypuśćmy; ale, w dalszym rozwinięciu tej myśli, Descartes bierze, nie najszczęśliwiej, za przykład — architekturę! Pamiętajmy, że było to w tym wieku XVII, który stworzył jednostajny umiar Wersalu i jego strzyżonych ogrodów, cudami zaś gotyku gardził jako ostatecznym barbarzyństwem; sam zaś Descartes, jako matematyk, posiadał widocznie zamiłowanie do symetrii. Stąd rażą go „krzywe i nierówne” ulice owych starożytnych grodów, które, bywszy z początku jedynie warowniami, zmieniły się z kolei w wielkie miasta”, w porównaniu do „tych regularnych proporcyj, które inżynier wytycza wedle swej fantazji na pustej równinie”… Jest to szczegół zupełnie uboczny, niemniej jednak faktem godnym sprowadzić uśmiech na usta starego Montaigne'a, a zarazem stanowiącym może głęboki i ostrzegawczy symbol, jest ten zbieg okoliczności, iż punktem wyjścia genialnego procesu duchowego, który odrodził myśl całych pokoleń, była, powiedzmy po cichu, niedorzeczność… Boy Kraków, we wrześniu 1918.\nRozprawa o metodzie dobrego powodowania swoim rozumem i szukania prawdy w naukach Jeżeli ta rozprawa wyda się zbyt długa, aby ją przeczytać na jeden raz, można ją podzielić na sześć części: w pierwszej znajdą się rozmaite rozważania tyczące nauk; w drugiej, główne reguły metody, jakiej autor szukał; w trzeciej, niektóre zasady moralne, jakie wydobył z tej metody; w czwartej, racje, za pomocą których udowadnia istnienie Boga i duszy ludzkiej, co stanowi podwalinę jego metafizyki; w piątej, porządek zagadnień fizycznych, jakich poszukiwał, a w szczególności wytłumaczenie czynności serca i niektórych innych trudności należących do medycyny, następnie również różnicę, jaka istnieje pomiędzy naszą duszą a duszą zwierzęcia; w ostatniej wreszcie, jakie rzeczy uważa za potrzebne, aby posunąć się w badaniach przyrody dalej niż dotychczas, oraz jakie racje skłoniły go do pisania.\nCzęść pierwsza Zdrowy rozum jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej podzielona, każdy bowiem sądzi, iż jest w nią tak dobrze zaopatrzony, iż nawet ci, których we wszystkim innym najtrudniej jest zadowolić, nie zwykli pragnąć go więcej, niźli posiadają. Nie jest prawdopodobne, aby się wszyscy mylili w tej mierze; raczej świadczy to, iż zdolność dobrego sądzenia i rozróżniania prawdy od fałszu (a to, ściśle biorąc, nazywamy zdrowym rozsądkiem lub rozumem), jest z natury równa u ludzi. Tak więc, rozbieżność mniemań nie pochodzi stąd, aby jedni byli roztropniejsi od drugich, ale jedynie stąd, iż prowadzimy myśli nasze rozmaitymi drogami i nie rozważamy tych samych rzeczy. Nie dosyć bowiem mieć umysł bystry, ale główna rzecz jest dobrze go zażywać. Największe dusze zdolne są do największych występków zarówno jak do największych cnót; a ci, którzy idą jedynie bardzo wolno, jeśli idą wciąż prostą drogą, mogą posunąć się o wiele dalej, niż ci, którzy biegną, lecz oddalają się od niej. Co do mnie, nie sądziłem nigdy, aby umysł mój był w czymkolwiek doskonalszy niż umysł pospolitych ludzi: często nawet pragnąłem mieć myśl równie chybką lub wyobraźnię równie jasną i dokładną, albo pamięć równie obszerną i przytomną, co niektórzy inni. A oto, zdaje mi się, jedyne właściwości, które stanowią o doskonałości umysłu: co się tyczy bowiem rozumu, czyli pojęcia (ile że jest to jedyna rzecz, która nas czyni ludźmi i różni od zwierząt), przypuszczam, iż znajduje się całkowity w każdym, i idę w tym za powszechnym mniemaniem filozofów, którzy powiadają, że różnice między jednostkami tegoż samego gatunku tyczą jedynie właściwości przypadkowych, nie zaś istotnych. Ale nie waham się powiedzieć, jako, moim zdaniem, miałem w tym wiele szczęścia, iż trafiłem, już od młodości, na pewne drogi, prowadzące mnie do rozważań i maksym, z których utworzyłem sobie — metodę. Zdaje mi się, iż przez tę metodę posiadłem sposób stopniowego pomnażania mojej wiedzy i wzniesienia jej pomału do najwyższego punktu, do którego mierność mego umysłu i krótkie trwanie życia pozwolą jej dosięgnąć. Zebrałem już z niej takie owoce, iż — mimo że w sądzie jaki tworzę o sobie staram się zawsze przechylać raczej w stronę nieufności niż zarozumiałości, i że gdy patrzę okiem filozofa na rozmaite dzieła i przedsięwzięcia wszystkich ludzi, nie masz jakoby ani jednego, które by mi się nie zdawało czcze i bezużyteczne — mimo to, odczuwam nadzwyczajne zadowolenie z postępu, jaki, w swoim mniemaniu, już uczyniłem w poszukiwaniu prawdy, i czerpię nie mniejsze nadzieje na przyszłość. Owszem, jeśli między zatrudnieniami ludzi będących jedynie ludźmi znajduje się jakieś, które by było trwale dobre i ważne, śmiem mniemać, iż jest nim to, które ja obrałem. Mimo to może być, iż się mylę; może to wszystko, to tylko trochę miedzi i szkła, które ja biorę za złoto i diamenty. Wiem, jak bardzo jesteśmy podlegli omyłkom w tym, co nas dotyczy, i jak bardzo powinny być nam podejrzane sądy przyjaciół wówczas, kiedy padają na naszą korzyść. Ale będę bardzo rad ukazać w tej rozprawie, jakie są drogi, którymi szedłem, i przedstawić życie moje niby obraz, iżby każdy mógł o nim sądzić, i abym, słysząc powszechne głosy mniemań jakie się podniosą w tym przedmiocie, zyskał nowy sposób pouczenia się i dołączył go do tych, którymi zwyczajnie się posługiwałem. Tak więc, zamiarem moim nie jest nauczać tu metody, której każdy winien się trzymać, aby dobrze powodować swoim rozumem, ale jedynie pokazać, w jaki sposób ja starałem się powodować moim. Ci, którzy bawią się w dawanie przepisów, muszą uważać się za bieglejszych od tych, którym je dają; jeśli chybią w najmniejszej rzeczy, zasługują na naganę. Ale skoro przedstawię to pismo jedynie jako historię lub, jeśli wolicie, jako opowieść, w której, pośród kilku przykładów, które można naśladować, znajdzie się też może i wiele innych, za którymi słuszne będzie nie podążać, mam nadzieję, iż będzie ono pożyteczne niektórym, nie będąc szkodliwe nikomu, i że wszyscy poczytają mi za dobre mą szczerość. Zaprawiano mnie do nauk od samego dzieciństwa; ponieważ zaś zapewniano mnie, że za ich pomocą można nabyć jasną i pewną wiedzę wszystkiego, co jest użyteczne dla życia, żywiłem niezmierne pragnienie przyswojenia ich sobie. Ale, zaledwie wyczerpałem cały ten zakres studiów, po upływie którego jest się zazwyczaj przyjętym do towarzystwa uczonych, zmieniłem zupełnie mniemanie: czułem się bowiem udręczony tyloma wątpliwościami i błędami, iż zdawało mi się, że starając się pouczyć, nie osiągnąłem żadnej korzyści, chyba tę, iż tym jawniej odsłoniłem sobie moją niewiedzę. A przecież byłem w jednej z najsławniejszych szkół w Europie, gdzie, sądziłem, powinni znaleźć się uczeni ludzie, jeśli w ogóle istnieją w jakimś miejscu na ziemi. Nauczyłem się wszystkiego, czego inni się tam uczyli; a nawet, nie zadowalając się naukami, jakie nam podawano, przebiegłem wszystkie księgi, które mi wpadły w ręce, a traktowały o przedmiotach uznanych za najbardziej osobliwe i rzadkie. Znałem przy tym sąd, jaki inni mieli o mnie; nie widziałem, aby mnie uważano za niższego od współuczniów, mimo iż było już między nimi kilku, których przeznaczano, aby zajęli miejsce naszych mistrzów. Wreszcie, wiek nasz zdawał mi się równie kwitnący i bogaty w bystre umysły, co którykolwiek z poprzedzających. To wszystko dawało mi swobodę sądzenia wedle siebie o wszystkich innych i zrodziło przeświadczenie, iż nie ma na świecie nauki, która by była taka, jak mi się wprzódy pozwolono spodziewać. Pomimo to, nie przestałem szanować ćwiczeń, którymi zatrudniają nas w szkołach. Wiedziałem, że języki jakich tam uczą, potrzebne są dla zrozumienia ksiąg starożytnych; że powab bajek rozbudza umysł; że godne pamięci uczynki z historii podnoszą go i że, czytane z rozeznaniem, pomagają do ukształtowania sądu; że czytanie wszelkich dobrych książek jest niby rozmowa z najgodniejszymi ludźmi minionych wieków, będących ich autorami, ba, nawet rozmowa wybredna, w której odsłaniają nam jedynie swe najlepsze myśli; że wymowa posiada nieporównaną siłę i piękności; że poezja ma wykwinty i słodycze bardzo czarujące; że nauki matematyczne zawierają wymysły bardzo subtelne i zdolne znacznie posłużyć tak dla zadowolenia ciekawych, jak dla ułatwienia wszystkich rzemiosł i zmniejszenia pracy człowieka; że pisma traktujące o obyczajach mieszczą nauki i zachęty do cnoty nader użyteczne; że teologia uczy, jak zdobywać niebo; że filozofia daje sposób rozprawiania z prawdopodobieństwem o wszystkich rzeczach i budzenia podziwu mniej uczonych; że prawo, medycyna i inne nauki przynoszą zaszczyty i bogactwa tym, którzy je uprawiają; że wreszcie dobrze jest zbadać je wszystkie, nawet najbardziej zabobonne i fałszywe, aby poznać ich prawdziwą wartość i nie dać się im omamić. Ale sądziłem, że już dosyć czasu poświęciłem językom, a nawet także czytaniu ksiąg starożytnych, ich historii i bajek. Rozmawiać bowiem z ludźmi innych wieków jest to poniekąd to samo, co podróżować. Dobrze jest wiedzieć coś o obyczajach rozmaitych ludów, aby bardziej zdrowo sądzić o naszych i abyśmy nie myśleli, że wszystko, co jest przeciw naszym modłom, jest śmieszne i przeciw rozumowi, jak to mają zwyczaj mniemać ci, którzy nic nie widzieli. Ale kiedy się obraca zbyt wiele czasu na podróżowanie, człowiek staje się wreszcie obcym w swoim kraju; kiedy się jest zanadto ciekawym rzeczy, które się działy w minionych wiekach, jest się zazwyczaj bardzo nieświadomym tych, które się dzieją współcześnie z nami. Prócz tego, bajki przedstawiają jako możebne wiele wydarzeń w istocie niemożebnych; a nawet najbardziej wierna historia, jeżeli nie zmienia i nie pomnaża wartości rzeczy, aby je uczynić godniejszymi czytania, opuszcza przynajmniej zawsze okoliczności najbardziej pospolite i najmniej świetne, z czego pochodzi, iż reszta nie wydaje się taką, jaką jest, i że ci, którzy kierują swoje obyczaje wedle przykładów stąd czerpanych, łatwo skłonni są popaść w szaleństwa paladynów z romansów i imać się zamiarów, które przechodzą ich siły. Ceniłem wielce wymowę i byłem rozkochany w poezji; ale sądziłem, iż jedno i drugie są to raczej dary umysłu, niż owoce studiów. Ci którzy silniejsi są w rozumowaniu i lepiej trawią myśli, aby je oddać jasno i zrozumiale, mogą zawsze lepiej przekonać o swoich poglądach, chociażby mówili jedynie chłopską gwarą i nigdy nie uczyli się retoryki; ci zaś, którzy mają pomysły bardziej powabne i umieją je wyrazić z największym wdziękiem i okrasą, byliby zawsze największymi poetami, choćby sztuka poetycka była im zupełnie nieznana. Podobałem sobie zwłaszcza w naukach matematycznych, a to dla pewności i oczywistości ich racji; ale nie ogarniałem jeszcze prawdziwego ich użytku; a sądząc, iż służą jedynie dla sztuk mechanicznych, dziwiłem się, iż, skoro ich podwaliny są tak mocne i stałe, nie zbudowano na nich czegoś wznioślejszego. Przeciwnie znowuż, pisma starożytnych pogan traktujące o obyczajach porównywałem do pałaców bardzo pysznych i wspaniałych, ale zbudowanych jeno na piasku i błocie: wynoszą bardzo wysoko cnoty i ukazują je jako godne czci ponad wszystko na świecie; ale nie dosyć uczą je poznać i często to, co nazywają tak pięknym imieniem, jest jedynie bezczułością lub pychą, lub rozpaczą, lub ojcobójstwem. Miałem cześć dla teologii i pragnąłem, nie gorzej od innych, pozyskać sobie niebo; ale dowiedziawszy się, jako rzecz bardzo pewną, że droga doń jednako jest otwarta dla najbardziej nienauczonych, co dla najuczeńszych, i że prawdy objawione, które tam prowadzą, stoją powyżej naszego pojęcia, nie byłbym się odważył poddać ich memu wątłemu rozumowaniu, i myślałem, że aby podjąć takie badanie z pomyślnym skutkiem, trzeba by mieć jakowąś nadzwyczajną pomoc nieba i być więcej niż człowiekiem. Nie powiem nic o filozofii, chyba to, iż widząc, jako uprawiały ją najwyborniejsze duchy żyjące od wielu wieków, i że, pomimo to, nie znajduje się w niej jeszcze żadnej rzeczy, o którą by się nie spierano, która by więc, tym samym, nie była wątpliwa, nie byłem na tyle zarozumiały, aby spodziewać się lepiej w tym utrafić aniżeli inni. Rozważając, ile może być rozmaitych mniemań, tyczących tego samego przedmiotu, mniemań podtrzymywanych przez ludzi uczonych, podczas gdy, w istocie, nie może być nigdy więcej niż jedno, które by było prawdziwe, osądziłem niemal jako fałszywe wszystko, co było tylko prawdopodobne. Co do innych nauk (ile że czerpią zasady swoje w filozofii), sądziłem, że nie można było zbudować nic trwałego na podstawach tak niepewnych. Ani honory, ani zyski, jakie obiecują, nie były wystarczającym bodźcem, aby mnie skłonić do ich studiowania. Nie byłem, Bogu dzięki, w położeniu, które by mnie zniewalało czynić rzemiosło z nauki dla poprawy mego losu; mimo zaś iż nie popisuję się, na sposób cyników, pogardą dla sławy, bardzo mało nęciła mnie ta, którą mogłem nabyć jedynie za pomocą fałszywych tytułów. Wreszcie, co się tyczy nauk nieczystych, sądziłem, iż dostatecznie wiem, ile są warte, aby się nie dać zmamić ani obietnicom alchemisty, ani przepowiedniom astrologa, ani szalbierstwom magika, ani sztuczkom lub przechwałkom żadnego z ludzi czyniących rzemiosło z tego, aby wiedzieć więcej niż wiedzą. Dlatego, też, skoro tylko wiek pozwolił mi wyjść spod władzy nauczycieli, porzuciłem zupełnie zgłębianie nauk. Zgodziwszy się nie szukać już innej wiedzy prócz tej, jaką mógłbym znaleźć w samym sobie lub też w wielkiej księdze świata, obróciłem resztę młodości na podróżowanie, oglądanie dworów i wojsk, szukanie towarzystwa ludzi rozmaitych usposobień i stanów, gromadzenie rozmaitych doświadczeń, próbowanie samego siebie w przygodach, jakie mi los nadarzy, wszędzie zaś na zastanawianie się nad nastręczającymi się rzeczami w taki sposób, iżbym mógł wyciągnąć z nich jakąś korzyść. Zdawało mi się bowiem, iż może znajdę o wiele więcej prawdy w rozumowaniach, jakie każdy czyni odnośnie do spraw, które mu są bliskie i których obrót musi go ukarać niebawem, jeśli je źle osądził, niż w sądach, jakie czyni uczony w swojej pracowni, odnośnie do spekulacji nie wydających żadnego skutku i które nie mają dlań innych następstw, prócz może tego, iż wydobędzie z nich o tyleż więcej chluby, im bardziej będą oddalone od pospolitego rozsądku, a to iż musiał zużyć więcej dowcipu i sztuki, aby im nadać prawdopodobieństwo. Wreszcie, posiadałem zawsze bardzo silne pragnienie, aby się nauczyć rozróżniać prawdę od fałszu, aby widzieć jasno w moich czynach i stąpać pewnym krokiem przez życie. Prawda, iż podczas gdy tak przyglądałem się obyczajom innych ludzi, nie znajdowałem nic, na czym mógłbym się oprzeć i zauważyłem w nich niemal tęż samą rozbieżność, co wprzódy w mniemaniach filozofów. Ostatecznie, największą korzyścią, jaką z nich dobyłem, było to, iż widząc wiele rzeczy, które, jakkolwiek zdają się nam bardzo śmieszne i niedorzeczne, zażywają, mimo to, powszechnego wzięcia i uważania u innych wielkich narodów, uczyłem się stąd, aby nie wierzyć nazbyt pewnie w nic o czym przekonywał mnie jeno przykład i obyczaj. W ten sposób, oswabadzałem się pomału z wielu błędów, które mogą zaciemniać nasze naturalne światło i czynić nas mniej zdatnymi do pojmowania. Ale, skoro obróciłem kilka lat na studiowanie w ten sposób w księdze świata i zdobywanie niejakiego doświadczenia, postanowiłem pewnego dnia zagłębić się również w samego siebie, i użyć wszelkich sił mojego ducha dla wyszukania dróg, jakimi iść mi należało. Powiodło mi się to, jak sądzę, o wiele lepiej, niż gdybym się nie był nigdy oddalił od mego kraju ani od książki.\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Rozprawa_o_metodzie-ebookRO/p85487i119356" target="_blank" title="Rozprawa o metodzie [Kartezjusz] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Rozprawa o metodzie [Kartezjusz] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Kurtka lotnicza US MA1, FLYERS, Flek, Szwedka\nOUTDOOR TACTICAL LINE®\nWprowadzenie » ODZIEŻ TAKTYCZNA » KURTKI » Kurtka lotnicza, Kurtka Pilota, Flyers, Flek, Szwedka - kolor STALOWY / XS\nKurtka lotnicza, Kurtka Pilota, Flyers, Flek, Szwedka - kolor STALOWY / XS\nKurtka lotnicza, Kurtka Pilota, Flyers, Flek, Szwedka kolor STALOWY / XS\nNumer produktu: 1129\nRozmiar / ODZIEŻ Wybierz XS S M L XL XXL XXXL\nKolor / Kurtka lotnicza Wybierz STALOWY KHAKI CZARNY NIEBIESKI\nnasza cena bez VAT: 195,12 zł\nKurtka lotnicza, Kurtka Pilota, Kurtka typu Flyers, Flek, Szwedka\nKurtka wzorowana na legendarnych kurtkach pilotów amerykanskich. Produkt całkowicie Polski, szyty na bieżąco we Wrocławiu (dajemy pracę rodakom ;-). Do produkcji użyto najwyższej jakości materiałów, które muszą dobrze chronić np. pilota przed warunkami zewnętrznymi. Całość została skrojona i obszyta bardzo starannie. Produkcja tej kurtki prawie w całości idzie na potrzeby pilotów Sił Lotniczych Polskiej Armii jak i cywilnych użytkowników ceniących sobie wygodę. Zadowolenie klientów potwierdza, że jakość wykonania i walory użytkowe stawiają ją powyżej większości podobnych produktów produkowanych poza granicami Polski.\nKurtka posiada zewnętrzne kieszenie zapinane na rzepy. Wewnątrz są dwie duże pionowe kieszenie: po prawej stronie zapinana na rzep, po lewej zapinana na zamek. Na lewym rękawie jest kieszonka na drobiazgi zapinana na zamek plus na jej zewnętrznej powłoce kieszonka podwójna tzw. wsuwka (na długopis czy światło chemiczne). Nad kieszonką jest wszyta polska flaga. Po prawej stronie na klatce piersiowej jest rzep na panel identyfikacyjny. Kurtka posiada kołnierz, który jest lekko ocieplany. Wewnętrzna strona kurtki jest pikowana co oprócz walorów estetycznych zapobiega przemieszczaniu się ociepliny. Jakość dobranych materiałów gwarantuje zadowolenie użytkownika kiedy przy wietrzenj zimnej pogodzie będzie dobrze izolowała go od warunków zewnętrznych utrzymując stałą temperaturę wewnątrz. Gwarantuje to użyta na zewnątrz tkanina membranowa.\nParametry tkaniny oraz przepis prania\nKurtki są dostępne w czterech kolorach: Stalowa, Khaki, Czarna, Granatowa (ciemny niebieski).\nRozmiarówka pełna: XXS(na zamówienie), XS, S, M, L, XL, XXL, XXXL\nProducent Ide-Fly, firma z wieloletnim doświadczeniem w szyciu odzieży specjalistycznej dla "lotników" oraz innych wymagających odbiorców (kombinezony dla pilotów oraz osób uprawiających sporty lotnicze, odzież robocza dla mechaników lotniczych, odzież niepalna oraz trudnopalna itp.).\nParametry taktyczno-techniczne Kurtki Flyers\n- podwójnie szwy, ryglowane\n- rzepy taktyczne\n- tkanina zewnętrzna / membrana / 9-10 tyś./ OMNI CONCORDIA / BELGIA\n- tkanina wewnętrzna / podszewka z piumi i z ociepliny POLIESTROWEJ 120g / przepikowana w romby\nCzas realizacji: do 2 dni roboczych, w przypadku braku na stanie do 2 tygodni (produkcja na bieżąco).


August, 2017 | Wynajem Nieruchomości\nSzał na ocieplenia budynków\nDotacje do budowy ekologicznego domu.\nJak się okazuje, podczas brania kredytu na budowę domu lub zakup mieszkania, można otrzymać dodatkowy zastrzyk gotówki w postach nawet 50 tysięcy złotych z narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wystarczy wziąć kredyt pod zakup mieszkania lub budowę domu ekologicznego. Budując ekologiczny dom lub wybierając mieszkanie, należy wziąć pod uwagę wszelkie rozwiązania, które zmniejszą…\nKupno domu to dość trudne zadanie. Nie jest ono łatwe jak zakup czegokolwiek innego, ponieważ musi być to przemyślana decyzja. Nieruchomość kupuje się na lata i aby zakup ten był udany konieczne jest zasięgnięcie porady fachowców. Pomoc w wyborze odpowiedniej i taniej nieruchomości świadczą biura nieruchomości. Pomagają one nie tylko nabyć nieruchomość ale także sprzedać…\nSpeedtesty wykorzystywane są zarówno przez usługodawców internetowych, jak i przez indywidualnych odbiorców internetu. Zawsze jednak ich interpretacja pozwala stwierdzić, czy posiadany przy kogoś internet posiada dobrą prędkość i pozwoli na swobodne korzystanie z internetu i wykorzystywanie wszystkich zalet wykupionego przez kogoś pakietu. Jeżeli tak nie będzie, to na podstawie posiadanego przez siebie speedtestu będzie można…\nOgłoszenie rynek nieruchomości wynajem Inwestorzy mieszkanie oszczędność Budowa domu internet zmiany biura nieruchomości własne mieszkanie kryzys Doświadczenie nowoczesność możliwości dom materiały budowlane domy nieruchomości mieszkania\nYou are here: Home >Archive for August, 2017\nSprowadzanie nietypowego alkoholu\nOrganizując przyjęcie dobrze jest pomyśleć o tym, jaka ilość alkoholu ma być na nim podawana. Wiele osób podczas organizacji jakiegoś przyjęcia decyduje się przede wszystkim na dokonanie zakupu dobrze znanego sobie alkoholu, ponieważ daje im to pewność, że taki alkohol na pewno będzie smakował wszystkich uczestnikom wesołej zabawy.


FACTOR XI (poprzednio tromboplastyna w osoczu lub PTA) to glikoproteina osocza (masa cząsteczkowa, 140 000), która uczestniczy we wczesnej fazie wewnętrznej ścieżki kaskady krzepnięcia krwi. Krąży on w osoczu w formie prekursora i przekształca się w aktywną proteazę serynową poprzez niewielką proteolizę. Gen kodujący białko został scharakteryzowany i wykazano, że ma długość 23 tysięcy zasad i składa się z 15 eksonów i 14 intronów.1 Znajduje się na dystalnym końcu długiego ramienia chromosomu 4 (4q35) .2 Niedobór czynnika XI jest nietypow�...\nDCCT losowo przydzieliło 1441 pacjentom z cukrzycą typu do terapii intensywnej lub konwencjonalnej, lecząc je średnio przez 6,5 roku w latach 1983-1993. Dziewięćdziesiąt trzy procent b...\nPomimo faktu, że Stany Zjednoczone mają miliony nieubezpieczonych obywateli, pomimo licznych dowodów na nierówny dostęp do opieki i pomimo ogromnych wydatków na opiekę medyczną pod koniec życia, pomoc w samobójstwie i eutanazji są problemami etycznymi, które doprowadziły etykę medyczną do na czele. Intelektualne założenia debaty o śmierci - czy umrzeć, to coś, co możemy kontrolować, korzystając z naszej autonomii, czy też śmierć jest czymś, co nam się przydarza, że musimy po prostu zaakceptować - są przedstawione w tej książce z jasnoś...\nW latach 1988-1989 udało nam się skontaktować z 39 z 46 dzieci (85 procent) w celu obserwacji odległej (zakres od 10 do 13 lat). Zostali zapytani, czy mieli artretyzm, objawy neurologiczne, inne choroby lub terapię antybiotykową od czasu ostatniego kontaktu z nami. Spośród 17 pacjentów, którzy mieli objawy po okresie zapalenia stawów, 10 zostało ocenionych przez nas w New England Medical Ce...


Przepis na faworki, czyli chrust. Bardzo kruche, słodkie i ogromnie przepyszne! NIe można się bez nich obejść w Tłusty Czwartek, ale i przy innych okazjach smakują wręcz wyśmienicie.\n4 łyżki tłustej (22%) i gęstej śmietany\n2 łyżki spirytusu lub innego mocnego alkoholu - np. koniaku (ostatecznie mogą być dwie łyżki octu spirytusowego)\n0,75 kg smalcu (faworki smażone na innym tłuszczu to nie faworki i już!)\n2 łyżki cukru z prawdziwą wanilią (niekoniecznie)\nPrzygotowanie faworków to cały rytuał - rzecz to bowiem pracochłonna i wymagająca chwilami uwagi.\nSmakowite są bardzo, radzę więc od razu przygotować podwójną porcję. Mąkę przesiewam na stolnicę, mieszam z solą, robię zagłębienie, dodaję żółtka, śmietanę, spirytus i zagniatam gładkie, lśniące i elastyczne ciasto. Trwa to chwilę - ale ciasto musi być doskonale wyrobione. Następnie czas na bicie - dzięki temu biciu faworki będą bardzo bąbelkowate po usmażeniu.\nCiasto więc walę wałkiem do wałkowania wielokrotnie, co jakiś czas je zagniatając, aż na jego powierzchni zaczną się pojawiać bąbelki powietrza. Wtedy ciasto zawijam w folię i wstawiam do lodówki (ale nie do zamrażalnika) na 30 minut.\nPo tym czasie z ciasta urywam kawałki wielkości małej pięści i rozwałkowuję, starając się jak najmniej podsypywać je mąką, na najcieńsze placki.\nZ placków wycinam paski szerokości 3-4 cm oraz długości 8-10 cm. Paski nacinam na środku na długość około 5 cm. Każdy pasek przewijam w miejscu nacięcia.\nPrzygotowane faworki układam na suchej ściereczce lekko posypanej mąką.\nW dużym rondlu rozgrzewam smalec - kiedy gorący - robię "próbę temperatury" - wrzucam kawałek cienko rozwałkowanego ciasta - jeśli szybko (6-8 sekund) się zrumieni i wypłynie na wierzch, zaczynam partiami nakładać faworki (przed włożeniem na patelnię delikatnie usuwam z nich nadmiar mąki). Nie wkładam ich zbyt dużo - muszą swobodnie pływać w tłuszczu. Smażę z dwóch stron na jasnozłoty kolor, przewracając delikatnie za pomocą dwóch widelców, by się nie połamały. Usmażone faworki wykładam na ręczniki papierowe, by odsączyć tłuszcz.\nKiedy lekko przestygną i wyschną, przekładam je na talerz i jeszcze gorące posypuję od razu cukrem pudrem wymieszanym z cukrem waniliowym.\nNajpiękniej prezentują się ułożone na dużym szklanym, płaskim naczyniu (kryształowym!).\nPrzygotowanie faworków można uprościć i pominąć etap bicia i trzymania w lodówce ciasta. Należy wtedy dodać do ciasta płaską łyżeczkę proszku do pieczenia i po zagnieceniu gładkiego ciasta, odłożyć je pod przykryciem na 5-10 minut, następnie zaś przejść do etapu wałkowania.\nPrzepis znajduje się w kategoriach: Ciasta i ciastka » Ciastka smażone Ciasta i ciastka Przepisy Grzegorza, MniamMniam.pl Ciasta i ciastka » Faworki Ciasta i ciastka » Jak upiec ciastka


7,58 (4822 ocen\ti\t260 opinii) Zobacz oceny\nKarolina | 2016-08-22\nRównież ja postanowiłam sięgnąć po ten jakże słynny thriller wiedzioną ciekawością oraz przede wszystkim chęcią poznania demonicznej postaci doktora Hannibala Lectera.\nW mojej ocenie thriller okazał się świetny, wciągający, a portret psychologiczny seryjnego mordercy jest największą zaletą tej książki. Tutaj prawie od samego początku poznajemy z bliska postać mordercy inaczej niż w innych thrillerach, gdzie tożsamość złoczyńcy autor odkrywa pod koniec. Ale nawet najsłynniejszy thriller na świecie nie spełnił do końca moich oczekiwań.\nPo pierwsze jak na książkę z serii o Hannibalu Lecterze to zdecydowanie za mało jest Lectera w tej historii. Po drugie prowadzący śledztwo Will Graham jest postacią dość nijaką. Ani go lubić, ani nie lubić. Na szczęście mimo tych niewielkich niedociągnięć postacie "Zębowej Wróżki" i Czerwonego Smoka znacznie podgrzały atmosferę i zawyżyły notowania książki, tak aby mogła stanąć na wysokim poziomie. Akcja toczy się naprawdę szybko i sprawnie, a walka wewnętrzna mordercy z Czerwonym Smokiem stanowi najbardziej fascynującą część.\nOczywiście mój apetyt rośnie i nie omieszkam sięgnąć po kolejne części serii, aby zaspokoić go kolejnymi zbrodniami, śledztwami i psychologicznymi gierkami, a przede wszystkim aby poznać bliżej postać mordercy i kanibala Lectera.


Przedpremierowy spektakl ''Anastazja''\nWczoraj w pniewskiej hali odbył się przedpremierowy spektakl „Anastazja”. Przedstawienie zaczyna się, gdy Anastazja, córka cara Mikołaja, jest jeszcze małą dziewczynką i dobrze się bawi na wystawnym balu, na którym jest też obecna jej ukochana babcia Maria, która na stałe mieszka w Paryżu. Na przyjęciu obiecuje wnuczce, że zamieszkają tam razem. Daje jej pozytywkę, która gra ich ulubioną melodię i kluczyk do niej, który Anastazja zawiesza sobie na szyi. Jednak nad Rosję nadciągają czarne chmury. Za sprawą złego czarnoksiężnika Rasputina, szukającego zemsty na rodzinie Romanowów ,wszyscy z carskiej rodziny giną za wyjątkiem cesarzowej Marii i jej wnuczki. Jednak okrutny los rozdziela je. Cesarzowa odjeżdża, a Anastazja po tragicznym upadku, traci pamięć. Po dziesięciu latach jest już dorosła, ale nie pamięta nic ze swojej przeszłości. Jedyne, co jej po niej pozostało, to wisiorek z napisem "Razem w Paryżu".\nDostarczając niezapomnianych wrażeń i wzruszeń, przestawienie w mądry sposób opowiada o uniwersalnych wartościach takich jak: dom, rodzina, miłość, pogoń za szczęściem i własną tożsamością. Miesiące prób i przygotowań, kilkadziesiąt zaprojektowanych i uszytych strojów, piękna scenografia, doskonała choreografia – wszystko zostało przygotowane przez uczniów,nauczycieli, rodziców oraz ludzi dobrej woli.\nPrzedstawienie warto zobaczyć z wielu powodów: wspaniała gra aktorów, niepowtarzalna muzyka,piękne tańce,interesująca fabuła, ciekawi bohaterowie. Tego przedstawienia nie zapomnicie i będziecie chcieli do niego wracać. Spektakl jest świetną propozycją nie tylko dla najmłodszych widzów, ale również dla dorosłych. To trzeba zobaczyć!\nPremierowy spektakl będzie można zobaczyć 13 stycznia 2019 r., godz.14.40-Hala OSiR Pniewy. Serdecznie zapraszamy!


Sensacyjny powrót jesiotra do polskich rzek - AgroNews - Wiadomości rolnicze - Ceny rolne\nSensacyjny powrót jesiotra do polskich rzek\nZaledwie kilkanaście kilometrów od Brodnicy, w idyllicznym krajobrazie tamtejszego pojezierza, nieopodal lokalnej drogi we wsi Grzmięca, stoi niepozorny budynek.\nTymczasem jest to miejsce niemal magiczne, bo właśnie tu od trzech lat działa ośrodek wylęgu i podchowu jesiotra ostronosego, który kiedyś pływał i rozmnażał się w naszych rzekach, ale niestety wyginął wiele lat temu i wydawało się, że tak już pozostanie. Jednak dzięki temu ośrodkowi (i jeszcze dwóm: w Pieczarkach koło Giżycka oraz w Szczodrym koło Wrocławia) jest szansa na odwrócenie wyroków historii.\nTo tam, bez żadnego rozgłosu trwają – pionierskie w Europie starania o powrót rodzimego gatunku jesiotra do naszych rzek i wód Bałtyku, czyli mówiąc górnolotnie, do macierzy.\nFachowo proces ten nazywa się restytucją jesiotra ostronosego, który jest chyba najbardziej niezwykłą rybą łowioną u nas ongiś masowo przez rybaków. Jej powrót ma ogromne znaczenie, bo ta ryba, dorastająca do wagi kilkuset kilogramów i kilku metrów długości, mająca diaboliczny wygląd, kiedyś odgrywała ogromną rolę w ekosystemie i gospodarce. Wykorzystywano jej mięso jak i ikrę – czyli kawior.\nPonieważ była tajemnicza i wielka, a także ze względu na jej wygląd, stała się również bohaterką wielu legend i baśni, w których zazwyczaj przypisywano jej wielką mądrość i siłę. Niestety w latach 60 nasze rodzime jesiotry zniknęły zarówno z Bałtyku, w którym żyły oraz z rzek środkowej Europy, w których odbywały tarło. Stało się tak z powodu nadmiernego ich odłowiania oraz w wyniku zanieczyszczenia wód i stawiania na rzekach różnego rodzaju budowli uniemożliwiających im dopłynięcie na tarło. Pojawił się jednak pomysł odrodzenia ich populacji i ich powrotu do naszych wód a następnie na nasze stoły. Jego ojcem jest profesor Ryszard Kolman, z olsztyńskiego Instytutu Rybactwa Śródlądowego, który stworzył autorski projekt technologii rozrodu i "podchowu" jesiotra ostronosego.\nZanim jednak do tego doszło, polscy naukowcy musieli najpierw przeprowadzić długoletnie "śledztwo", które miało na celu ustalenie, jaki to właściwie gatunek jesiotra zamieszkiwał w Bałtyku i wpływał na tarło do naszych rzek, jak i rzek płynących przez sąsiednie kraje.\nByło to konieczne, bo niestety przed wyginięciem tej ryby nie przeprowadzono takich badań, a w Polsce ostatniego jesiotra złowiono w 1965 roku w Wiśle pod Chełmnem. Warto przy tym wspomnieć, że był to prawdziwy okaz mierzący prawie trzy metry i ważący 135 kilogramów.\nPo raz ostatni nadzieja na to, że bałtycki jesiotr jednak przetrwał w naturze, pojawiła się jeszcze w 1996 roku, kiedy u wybrzeży Estonii złowiono także jesiotra olbrzyma. Poddano go wnikliwemu badaniu, w tym pobrano także próbki do sprawdzenia kodu DNA. Był to pierwszy złowiony w Bałtyku jesiotr badany tą metodą. Wynik był niestety dla wszystkich nieprzyjemnym zaskoczeniem. DNA wskazało, że ryba miała rodowód amerykański. Uznano, że jej obecność w Bałtyku była tylko dziełem jakiegoś przypadku.\nTak więc trzeba było podjąć innego rodzaju poszukiwania "naszego" gatunku jesiotra. Sprawdzono wszystkie dostępne o nim informacje, w tym zbadano np. ości znalezione podczas prowadzenia różnych wykopalisk archeologicznych, analizowano dawne ryciny i opisy, a nawet trzeba było wspiąć się na wieżę ratusza w jednym z pomorskich miasteczek, by przebadać znajdującego się tam zasuszonego jesiotra, który od kilkuset lat pełnił rolę wiatrowskazu.\nNaukowcy ostatecznie dowiedli, że u nas występował jesiotr ostronosy, a obecnie najbliższym jego "krewniakiem" jest jesiotr nadal żyjący w wodach dalekiej Kanady. Było to zaskoczeniem, bo początkowo spodziewano się raczej, iż bliższe będzie pokrewieństwo z jesiotrem zachodnioeuropejskim lub rosyjskim. Ustalono przy tym, że jesiotry, które obecnie czasami wpadają w sieci bałtyckich rybaków są zbiegami z hodowli śródlądowych oraz, że są to zupełnie inne – "obce" i najczęściej egzotyczne gatunki. Znaleziono wśród nich m.in. okazy jesiotra syberyjskiego, sachalińskiego, zachodnioeuropejskiego, sterleta, łopatonosa lub krzyżówki innych gatunków jak np. bester.\nNaukowcom z olsztyńskiego Instytutu Rybactwa Śródlądowego, którzy chcieli przywrócić naszym wodom rodzimego jesiotra, nie pozostało więc nic innego niż skorzystać do tego celu z ikry jesiotra kanadyjskiego.\nNie budziło to ich entuzjazmu, bo ten gatunek jest niezwykle trudny do utrzymania w hodowli. Wymaga np. pokarmu o najwyższej jakości, jest niezwykle wrażliwy na skład chemiczny i temperaturę wody. Na dodatek bardzo późno uzyskuje zdolność do rozrodu, bo samce mogą rozmnażać się w wieku 12 lat, a samice muszą mieć aż 14 lat. Dopiero osiągające ten wiek osobniki opuszczają morze i wpływają do rzek, by odbyć tarło i złożyć ikrę. W warunkach sztucznej hodowli oznacza to, ni mniej ni więcej, że co najmniej przez kilkanaście lat trzeba je trzymać w zbiornikach hodowlanych. To jest bardzo kosztowne i niestety zdarza się też, że nawet mały błąd dotyczący temperatury wody, czy nieznaczne zanieczyszczenie pokarmu dla narybku (musi to być plankton artemii – polska nazwa solowiec), który jest bardzo kosztowny, prowadzi niestety do szybkiej zagłady hodowli.\nRestytucja jesiotra jest więc ogromnym wyzwaniem, aby była możliwa, zbudowano właśnie m.in. ośrodek w Grzmięcy. Koszt budowy tego lśniącego czystością i bardzo nowoczesnego ośrodka zlokalizowanego koło Brodnicy, wyniósł prawie 4 miliony złotych. Dwa miliony zł przekazał na nią Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, do tego doszła dotacja z Ekofunduszu. Poważny udział w tym przedsięwzięciu miał także gospodarz obiektu, toruński Oddział Polskiego Związku Wędkarskiego, któremu prezesuje Mirosław Purzycki.\nOśrodek korzystał również z pieniędzy z programów pomocowych dla rybactwa, których rozdysponowaniem zajmuje się Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.\nW ramach realizowanego przez ośrodek w Grzmięcy programu powrotu jesiotra do naszych rzek i Bałtyku planuje się wyhodowanie 50 tys. sztuk narybku jesiotra rocznie. Taka ilość wystarczy na stopniowe zarybienie najpierw Drwęcy, Wisły a później także Drawy. Niestety do wielu innych naszych rzek, w tym do górnej Wisły i jej dopływów, jesiotr nie może powrócić, bo uniemożliwia to np. tama postawiona we Włocławku.\nZ Kanady zapłodnioną ikrę jesiotra ostronosego sprowadzać się będzie do Grzmięcy i dwóch pozostałych polskich ośrodków jego hodowli, aż do czasu wyhodowania w nich własnych tzw. tarlaków. Z nich uzyskamy "wylęg", a następnie narybek, który popłynie do Bałtyku.\nTam po kilkunastu latach jesiotry osiągną dojrzałość płciową i powrócą w miejsce swojego narodzenia lub wpuszczenia, by odbyć tarło już bez pomocy ze strony ludzi. To będzie oznaczało odtworzenie naturalnego cyklu ich rozrodu i wtedy będzie można mówić o prawdziwym powrocie jesiotrów do naszych wód.\nNa ten moment trzeba będzie niestety jeszcze poczekać wiele lat, bo np. z dotychczas wyhodowanych w Grzmięcy jesiotrów, najstarszy ma "tylko" ok. 12 lat i ok. 2 metrów długości. Na razie nie jest nawet jeszcze możliwe ustalenie jego płci, bo jest na to po prostu zbyt młody. Jak się jednak już ten cykl naturalnego rozrodu rozpocznie, to jesiotry ostronose, które żyją przeciętnie ok. 80 lat, będą często gościły w naszych rzekach, bo one w odróżnieniu np. od łososi, które odbywają tarło raz i zaraz giną, mogą udawać się na tarło wielokrotnie.\nArkadiusz Mierzejewski, kierownik ośrodka jesiotrowego w Grzmięcy, poinformował, że do Drwęcy, wypuszczono na razie kilkanaście małych jesiotrów ostronosych, którym wszczepiono hipy z nadajnikami telemetrycznymi. Ryby te od razu popłynęły w dół Drwęcy, a następnie Wisłą dopłynęły do morza Bałtyckiego. Naukowcy najpierw obserwowali wędrówkę tej populacji, a teraz starają dowiedzieć, jak jej się "powodzi" w morzu.\nPolscy entuzjaści powrotu jesiotrów (bo chyba tylko tak można ich określić biorąc pod uwagę ile czasu i wysiłku poświęcają tej sprawie, otrzymując tylko niewielkie wsparcie finansowe z zewnętrz) starają się też zainteresować swoimi osiągnięciami środowiska naukowe w innych krajach. Przede wszystkim liczą na współpracę i środki finansowe z Niemiec, skąd dochodzą głosy o potrzebie powrotu jesiotra m.in. do Odry. Nasze badania obserwuje też Litwa, która myśli o powrocie tej ryby do Niemna i Wilii. Arkadiusz Mierzejewski, wspierany przez prezesa Mirosława Purzyckiego, liczy również na to, że jesiotr zostanie wpisany na "specjalną listę" Helcomu, co pozwoli skuteczniej promować powrót tej ryby do akwenów środkowej Europy oraz uzyskać pieniądze na prowadzenie dalszych prac zarówno z funduszy Unii Europejskiej jak i z krajów sąsiedzkich, wyrażających zainteresowanie możliwością skorzystania z efektów pracy polskich naukowców.\nNa całym świecie podjęta przez Polskę próba restytucji jesiotra jest obserwowana z ogromną uwagą, tymczasem w naszym kraju o tym mało się mówi. Także wiedza o "naszym" jesiotrze i jego znaczeniu w ekosystemie i gospodarce jest znikoma. Mało kto wie, że ta ryba żyjąca m.in. w Wiśle i w Zatoce Gdańskiej była kiedyś powszechnie sprzedawana na targowiskach i bazarach całej Polski, a nasza Wisła była jesiotrowym "eldorado" w skali europejskiej.\nTylko w 1897 roku w okolicach jej ujścia złowiono około 130 tysięcy kilogramów tych ryb. Jesiotry od wieków gościły, nie tylko na polskich stołach, zarówno w chłopskich chatach jak i pałacach arystokracji.\nZ uwagi na ich pokaźne rozmiary zwykle do sprzedaży rąbano ją na kawałki lub cięto na grube plastry. Co ciekawe kawior pozyskiwany z jesiotrów złowionych w Wiśle był sprzedawany do wielu krajów, a już zapewne największą niespodzianką jest to, że właśnie stąd pochodziła większość dostaw tego rarytasu na dwór carski w Petersburgu.\nW roku 1864 r. A.Wałecki tak opisywał ceny ryb na warszawskim rynku: jesiotr rąbany za 1 funt w kwietniu 50-40 gr, w maju 1- 24 gr w czerwcu 20-15 gr. W jesieni cena mniej zmienna, w październiku 30-40 gr. Szczupak, na sztuki ważący po 2-2 1/1 za funt, bardzo duże po 3 złote i po pół rubla za funt, drobniejsze 1-3 funtowe zł 1 gr. Węgorza żywego sprzedaje się na oko sztukami, ważący około 3 funtów 4 zł.\nSum sprzedaje się rabanu jak jesiotr, cena zależnie od pory i obfitości od 36 gr. do 24 gr. za funt. Z tej relacji widać, że jesiotr wcale nie był rybą drogą i było go na rynku pod dostatkiem, a jego ginięcie zaczęło się dopiero na początku XX wieku. Obecnie potentatem w dostarczaniu tej ryby na rynki całego świata są Chiny, które na wielką skalę prowadzą hodowle jesiotrów japońskich.\nPoprzedni artykułZbiory warzyw gorsze niż w roku ubiegłym\nNastępny artykułŻywność będzie bezpieczna


Powidła z czekoladą - przepisy na powidła z czekoladą z popularnych blogów - Durszlak.pl\nPrzepis na powidła z czekoladą\nPowidła z czekoladą 59\nCzekośliwka - na samą myśl, aż cieknie ślinka :) Każdy z nas zna smak śliwek w czekoladzie. Tak właśnie smakują te powidła. Warto mieć parę słoiczków tego cuda w domu :) Składniki: 2kg wypestkowanych Zobacz więcej\nLepki piernik z powidłami i czekoladą 236\nKto powiedział, że piernik musi być tylko na Boże Narodzenie? Każda okazja jest dobra. Ten piernik długo za mną chodził, aż wreszcie go zrobiłam i już jest moim ulubionym. Ciasto jest wilgotne i Zobacz więcej\nPowidła śliwkowo-piernikowe z czekoladą 804\nPowidła śliwkowe z czekoladą 654\nPowidła śliwkowe z czekoladą 433\nZa oknem złota polska jesień, a w garnku owoce tej jesieni. Powidła zainspirowane są przepisem Ani Starmach, która tak pięknie o nich opowiadała w Dzień Dobry TVN, że nie mogłam się oprzeć, aby ich Zobacz więcej\nPOWIDŁA ŚLIWKOWE Z CZEKOLADĄ 1824\nCiekawa byłam smaku, widziałam, że dziewczyny robią z kakao i twierdzą, że smakuje jak Nutella. Ja zrobiłam je z Sangrią, gorzką czekoladą, bez dodatku cukru i wyszło pysznie. Kwaskowato a Zobacz więcej\nPOWIDŁA ŚLIWKOWE Z CZEKOLADĄ :) 1584\n... bo nie ma jak domowe jedzenie ... « Biskwity czekoladowe : Przecier pomidorowy : » Powidła śliwkowe z czekoladą :) Śliwek w tym roku nie brakuje w moim sadzie. Na pierwszy rzut zrobiłam powidła z Zobacz więcej\nPiernik z czekoladą i powidłami 586\nPowidła śliwkowe z czekoladą 370\nPowidła śliwkowe z czekoladą - Domowa spiżarnia - lawendowyfartuszek - bloog.pl Bloog Kuchnia załóż bloga zaloguj MENU lawendowyfartuszek Powidła śliwkowe z czekoladą (03.09.2014)Kukurydza z serem Zobacz więcej\nPowidła śliwkowe z czekoladą 614\nTo już ostatnie w tym roku słodkości zamknięte w słoiczku. Długo przyszło mi na nie czekać bo najlepsze powidła ze śliwek koniecznie muszą być zrobione z węgierek. Na dodatek z późnych, mocno Zobacz więcej\nPowidła śliwkowe z czekoladą. 1181\nDostałam przemiły prezent. Powidła śliwkowe z czekoladą. Piękne. Aż szkoda otwierać. I szkoda, że jako matka karmiąca spróbuję jedynie odrobinę;) Jest na nie kilka przepisów - jak zasmakują - będę Zobacz więcej\nCzekośliwka - powidła śliwkowe z czekoladą 691\nCzekośliwka, ta nazwa do niedawna była mi zupełnie obca. Powidła śliwkowe i owszem jadłam, czekoladę również, no nawet kiedyś spróbowałam śliwki w czekoladzie, ale ta akurat zupełnie nie przypadła mi Zobacz więcej\nObłędny piernik z powidłami i czekoladą 585\nPiernik kojarzy się z typowo bożonarodzeniowym ciastem, ale jak dla mnie, dobry jest o każdej porze roku … Zwłaszcza taki … lekko lepki, przełożony powidłami i z czekoladą na wierzchu. Doskonały na Zobacz więcej\nPiernik przekładany powidłami z czekoladą 577\nChleb z semiliną i dynią » Piernik przekładany powidłami z czekoladą Tak, zdaje sobie sprawę, że mamy dopiero październik i o wiele bardziej na czasie są dynie ale tak bardzo lubię ten pachnący Zobacz więcej\nLepki piernik z powidłami i czekoladą 791\nPowidła z czekoladą i powidła z cynamonem 23\nW zeszłym roku podawałam przepis na powidła z czekoladą, nie będzie przesady, jeśli napiszę, że cały rok na nie czekaliśmy. Węgierki już odpowiednie, więc i powidła zrobione! Przepisy: na powidła z Zobacz więcej\nPowidła śliwkowe z czekoladą 1951


ᐉ Układanie paneli podłogowych Kowary │ OTOmistrz\nUkładanie paneli podłogowych w Kowarach\nUkładanie paneli podłogowych ⇾ Kowary\nDlaczego wybierać układanie paneli podłogowych ww Kowarach\nWyróżniamy się od innych serwisów nie tylko ceną ułożenia paneli w Kowarach, ale także jakością świadczonych przez naszych partnerów usług. Po podpisaniu z nami umowy możesz być pewien, że:\nPomoc w wyborze odpowiedniego sposobu układania paneli w Kowarach, jak najbardziej zgodny z Twoimi możliwościami finansowymi;\nW procesie montażu paneli podłogowych w Kowarach zostaną wykorzystane nowoczesne narzędzia, które pozwolą zredukować nie tylko poziom hałasu, ale także koncentrację pyłu w powietrzu;\nUkładanie paneli podłogowych w Kowarach – jeden z podstawowych kierunków działalności naszych partnerów. Podczas wykonywania prac tego typu postępujemy wyłączenie zgodnie z zaleceniami producenta paneli, co pozwala osiągać dobre rezultaty. Nasi eksperci pracują ponadto nie tylko z systemami, działającymi na zatrzask, ale także takimi, które potrzebują dodatkowego wykorzystania kleju. Mimo układanie paneli podłogowych w Kowarach wykonawcy świadczą także usługi o charakterze dodatkowym, w tym:\nDlaczego warto wybrać naszych specjalistów dla układanie paneli w Kowarach?\nPodłogi parkietowe i wykładzinowe otwierają przed designerami praktycznie nieograniczoną przestrzeń do realizacji własnych fantazji i kreatywnych pomysłów. Jeśli zdecydowałeś się na pokrycie podłogowe tego typu – zachęcamy do zamówienia usługi układanie paneli i parkietu w Kowarach na naszym serwisie!\nPłynna polityka finansowa pozwala nam spełniać oczekiwania klientów o różnych możliwościach finansowych i świadczyć profesjonalne usługi w naprawdę przystępnej cenie. Ponadto naszym klientom gwarantujemy dogodne godziny pracy i stałą obecność specjalistów, gotowych zrealizować zlecenie cechujące się wysoką jakością w maksymalnie krótkim czasie. Ponadto nasze ceny za układanie metra kwadratowego parkietu – są jednymi z najniższych w Kowarach.\nOpinie o układanie paneli podłogowych w Kowarach\nNajczęściej zadawane pytania o układanie paneli podłogowych w Kowarach\nTak, eksperci OTOmistrz świadczą usługi tego typu. Mogą na przykład, dokonać montażu paneli w pomieszczeniach z okrągłymi lub skośnymi ścianami, gdyż posiadają do tego wszystkie niezbędne urządzenia i materiały. W razie potrzeby układają także laminat/panele dookoła elementów grzewczych, obiektów architektonicznych itp. Są to jednak dość niestandardowe rodzaje prac, dlatego cena układania paneli w Kowarach w tym przypadku może być nieco wyższa.\n⭐ Czy tworzycie hydroizolacje podczas montażu paneli w Kowarach?\n⭐ Potrzebuje remontu parkietu w Kowarach. Możecie w tym pomóc?\nWiększość współczesnych paneli podłogowych, jak i parkietów nadają się do stosowania z systemami ogrzewania podłogowego, pod warunkiem, że system grzewczy jest zainstalowany prawidłowo. Temperatura systemu grzewczego nie może ponadto przekraczać 27 ° C. O cenie układania paneli w Kowarach na już stworzony system ogrzewania podłogowego możesz dowiedzieć się u naszych doradców.\n⭐ Mam ogrzewanie podłogowe. Czy mogę zamówić układanie paneli podłogowych w Kowarach?


Rekcja alergiczna | parenting.pl\nalergiczne. Badania przeprowadzone w Polsce umiejscawiają nasz kraj wśród społeczeństw o wysokiej zachorowalności na alergię: w grupie wiekowej 6-7 (...) lat sięga ona 45%, 13-14 lat - 47%, 20-44 lata - aż 52%.\nCo to jest alergia i marsz/maraton alergiczny?\nGIF wycofał roztwór do testów alergicznych\nsą wykorzystywane jako podstawowe narzędzie do wykluczenia lub potwierdzenia chorób o podłożu alergicznym. Są najstarszą, ale również najskuteczniejszą (...) ** i chorób, które wywołują. U dzieci coraz częściej alergiom towarzyszą (https://parenting.pl/portal/atopowe-zapalenie-skory), (https://parenting.pl/portal/astma), a także...\nOrzechy ziemne W przypadku uczulenia na jedzenie, organizm reaguje na białko zawarte w tym pokarmie. Reakcja alergiczna może obejmować wysypkę (...) , tuńczyk czy halibut mogą powodować ciężkie reakcje alergiczne. Jeśli masz alergię na jeden rodzaj ryby, inne też mogą ci zaszkodzić. Jeśli lubisz kuchnię\n. W obecnych czasach choroby alergiczne występują na masową skalę. W dużej mierze reakcje uczuleniowe u dzieci są spowodowane spożywaną żywnością (...) pokarmowej u dziecka, charakteryzujących się gwałtowną reakcją alergiczną, może dojść do odwodnienia na skutek biegunki i wymiotów. Większość małych\n(//parenting.pl/portal/alergia) - choroba cywilizacyjna XXI wieku, na którą według raportu Polskiego Towarzystwa Alergicznego choruje co piąte (...) dziecko, najczęściej w wieku od 2 do 3 roku życia. Reakcje alergiczne zgodnie z opinią Światowej Organizacji Zdrowia znajdują się na 3. miejscu\n## Stan stoisk z tatuażami (...) tatuaży znajduje się niebezpieczna substancja wywołująca działania niepożądane.\n**Za reakcje alergiczne odpowiada PPD, czyli parafenylenodiamina\n, łupież zwierzęcy lub niektóre pokarmy. Prawie wszystko może wywołać reakcję alergiczną, która może być łagodna lub nawet zagrażająca życiu. Przedstawiamy (...) skóry zwierzęcia oraz obecne w ich ślinie powodują reakcję alergiczną u niektórych osób. Uczulenie może rozwinąć się w przeciągu dwóch lub więcej lat, a\ni wymagającym niemałych poświęceń. Większość reakcji pokarmowych, zarówno alergicznych, jak i typu nietolerancji, zanika około czwartego roku życia (...) na pokarmy są nazywane alergiczną nadwrażliwością na pokarmy lub (//parenting.pl/portal/nietolerancja-laktozy). Szacuje się, że alergia na pokarmy występuje\nreakcją organizmu na obcą substancję, którą owad wprowadza po ukąszeniu. Najczęściej występuje wówczas miejscowa reakcja alergiczna, ale może dojść (...) , obrzęku, bólu i swędzenia, w miejscu ugryzienia.\nJeżeli jednak ktoś jest uczulony na związki zawarte w ślinie meszek, reakcja alergiczna\nnieżytu nosa, alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa lub kataru alergicznego. Objawy kataru siennego są wywoływane przede wszystkim przez pyłki (...) roślin wydzielane przez zioła, trawy i drzewa w okresie pylenia. Katar alergiczny to częsty problem u dzieci - co warto o nim wiedzieć?\nu Finleya Kirwana silną reakcję alergiczną. Ibuprofen to skuteczny lek wykazujący działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (...) nawet, wydawać by się mogło, bezpiecznego leku, może wystąpić silna reakcja alergiczna. W efekcie skóra chłopca stała się niemal czarna, a z jego ust tryskała\nsobie, że są w nim (https://parenting.pl/portal/6-malo-znanych-faktow-o-orzechach), których rodzice zabraniali mu jeść.\nJedyną widoczną reakcją alergiczną (...) alergiczną, w efekcie której zamknęły się drogi oddechowe dziecka. Serce chłopca przestało bić.\n1,5 godziny - tyle minęło od czasu spożycia kawałka...\nmogą nagle zacząć mieć uczulenie na owoce morza - pojawić się ono może w każdym wieku. Jeżeli reakcja alergiczna nie występowała w przeszłości, nie znaczy (...) to, że alergia się nie rozwinie. Kiedy już mamy taką alergię, rzadko zdarza się, że z niej wyrośniemy.\nFakt: reakcja alergiczna może wystąpić\n-u-niemowlat), alergiczny nieżyt przewodu pokarmowego, alergiczne (//parenting.pl/portal/zapalenie-pluc), napad (//parenting.pl/portal/astma (...) ) oskrzelowej, alergiczne zapalenie mięśnia sercowego i naczyń krwionośnych) lub ogólnoustrojowe ((//parenting.pl/portal/goraczka), choroba posurowicza,...\nalergiczna w przebiegu alergii wziewnej objawia się zwykle dolegliwościami w obrębie oczu i dróg oddechowych, takimi jak katar, kaszel, łzawienie (...) pojawia się tak często?\nKatar należy do najczęściej spotykanych objawów alergii - według danych statystycznych, alergiczny nieżyt nosa\nrodzaju reakcje alergiczne. Mogą to być reakcje takie jak katar sienny czy wysypka. Alergen może dostać się do organizmu na różne sposoby: zostać (...) wprowadzony do płuc wraz z powietrzem, zjedzony lub nawet dotknięty. U noworodka reakcja alergiczna nie powinna się pojawić, gdyż alergizacja na daną\nz alergią na białko mleka krowiego wykazuje tzw. alergię krzyżową z mlekiem kozim.\n## Czy reakcja alergiczna występuje u dzieci zawsze zaraz (...) po kontakcie z alergizującym składnikiem?\nNatychmiastowe reakcje alergiczne wyzwolone pokarmem zachodzą od kilku minut do ok. 4-6 godzin od jego spożycia\nCo jest przyczyną alergii na zwierzęta? Reakcja alergiczna może być wywołana przez różne czynniki, są to zwłaszcza proteiny zwane alergenami (...) nie ma znaczenia Łupież zwierzęcy jest powszechnym alergenem. Przykleja się on do włosa i dlatego sądzimy, że to sierść wywołuje reakcję alergiczną\ni żywiołowość dziecka mogą zagrażać psu. Wystarczy, że zaciekawiony brzdąc udrapie nos psa lub nieuważnie wsadzi mu rączkę w oko. Rekcja psa\nChoroby alergiczne występują u coraz większej liczby ludności i bardzo szybko się rozprzestrzeniają. Śmiało można je określić jako „epidemia XXI (...) na (//parenting.pl/portal/alergia) jest najwyższa. Schorzenia na tle alergicznym występują najczęściej u dzieci i niemowląt. Wśród pacjentów między 6 a 7\nChoroby alergiczne występują u coraz większej liczby ludności i bardzo szybko się rozprzestrzeniają. Śmiało można je określić (...) , gdzie zachorowalność na (//parenting.pl/portal/alergia) jest najwyższa. Schorzenia na tle alergicznym występują najczęściej u dzieci i niemowląt\nalergiczne. Co drugi chroniczny nieżyt nosa występuje właśnie z powodu alergii. Z kolei co 4 osoba cierpi na alergiczny nieżyt nosa, który plasuje\n://parenting.pl/portal/alergia-marsz-alergiczny-i-probiotyki)? Jest to intensywna i nieprawidłowa reakcja (https://parenting.pl/portal/jak-dziala-i-czym (...) ). Alergicy bardzo często zadają sobie pytanie, co teraz pyli, ponieważ duży odsetek reakcji alergicznych jest na pyłki roślin.\nAlergia na sierść zwierząt to schorzenie, z którym zmaga się aż 15% ludzi, przy czym u większości z nich reakcja alergiczna pojawia się po kontakcie (...) ze zwierzętami.\n## Przyczyny alergii na sierść zwierząt\nReakcja alergiczna u **osób uczulonych na sierść zwierząt** jest wynikiem nieprawidłowej\n* zielonkawa wydzielina z oka - bakteryjne zapalenie spojówek,\n* biała, lepka wydzielina z oka - alergiczne zapalenie spojówek.\nW przypadku (...) alergicznego zapalenia spojówek pojawiają się także inne objawy, takie jak (//parenting.pl/portal/katar), kichanie, swędzenie nosa. (//parenting.pl/portal\nAlergia pyłkowa to schorzenie alergiczne określane również mianem kataru alergicznego, sezonowego nieżytu nosa, kataru siennego, pyłkowicy (...) , alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz gorączki siennej. Choroba ta należy do tzw. chorób atopowych i jest wywoływana przez niewielkie pyłki roślin\nkolczyki już w wieku niemowlęcym.\n- Małe dziewczynki, którym przekłuto uszy, częściej mają objawy alergiczne nie tylko we wczesnych latach życia (...) z kolczykami czy pierścionkami z zawartością niklu będzie powodować reakcje alergiczne, takie jak nawracające infekcje, zapalenie krtani, a\nna zawarte w wodzie składniki. **Reakcję alergiczną wywołuje kontakt z własnym potem czy łzami.** Organizm składa się przecież w ok. 60 proc. z wody (...) , **co pozwala przenikać jej głębiej i tym samym powodować reakcje alergiczne.**\nChoroba, niezależnie od przyczyny pojawienia\nNieżyt nosa w czasie ciąży może być wynikiem reakcji alergicznej, zapalenia zatok lub powstać z innych niż alergiczne powodów. Jeśli kobieta (...) cierpi z powodu alergicznego nieżytu nosa przed ciążą, to w czasie jej trwania stopień nasilenia reakcji alergicznej może...\n-na-mleko-u-dzieci), jaja, soję, pszenicę, orzechy oraz skorupiaki. Rodzice alergików powinni wiedzieć, jak przebiega reakcja alergiczna - dzięki (...) się reakcji alergicznej na pokarm może być konsekwencją przebytej choroby żołądka lub jelit. Jeśli wyściółka jelit została w niektórych miejscach\nCzym jest wstrząs anafilaktyczny? To potencjalnie zagrażająca życiu reakcja alergiczna powodująca spadek ciśnienia krwi i trudności z oddychaniem (...) je, jak rozpoznawać reakcję alergiczną i co robić w takiej sytuacji. Podstawowe zasady dla dzieci to:\nnie dzielić się jedzeniem z innymi;\nodczulanie? Przede wszystkim konieczna jest wiedza na temat czynnika, który wywołuje reakcję alergiczną, dlatego w pierwszej kolejności trzeba wykonać (...) **testy alergiczne**. Wyniki pokazują czy chodzi o (https://parenting.pl/portal/alergia-na-bialko-mleka-krowiego-co-ja-moze-sygnalizowac),(https\nPoznaj ukryte siedliska alergenów w domu Doniczka Masz reakcję alergiczną w domu? Czynniki takie jak pleśń, kurz i łupież zwierzęcy czają się na każdym kroku, bardzo często w ukrytych (...) się kurz i towarzyszące mu roztocza, zarodniki pleśni i malutkie owady zwane gryzkami. Jeśli kontakt z książkami wywołuje reakcję alergiczną, odkurzaj\nO alergii na metal najczęściej mówi się w kontekście alergii na nikiel. Jest to najbardziej powszechna przyczyna alergicznego kontaktowego zapalenia (...) uczulenia na metal\nReakcja alergiczna na metal to wynik błędnego rozpoznania tej substancji przez układ odpornościowy jako zagrożenie dla organizmu\n. Co to jest atopia? Otóż pod tym terminem kryje się takie zaburzenie jak nadwrażliwość alergiczna IgE- zależna. Może ona dotyczyć np. uczulenia\ndziecko przed wszystkimi zagrożeniami.\nW alergii u dzieci kluczowe jest szybkie jej rozpoznanie. Testy alergiczne warto wykonać zwłaszcza wtedy\nzapobiegające reakcji alergicznej. Oto wskazówki, które pomogą zmniejszyć ryzyko objawów w domu.\nUczulenie na roztocza Dzieci uczulone na roztocza powinny mieć (...) w sprawie leków - ważne, aby dziecko miało dostęp do epinefryny w wypadku ostrej reakcji alergicznej.\nJak zapobiegać objawom alergii pokarmowej w szkole\nZwierzę w domu alergika Kichanie, katar i swędzenie oczu to najczęstsze przyczyny reakcji alergicznej na zwierzęta domowe. Mamy jednak dobrą (...) się oswaja i żyje nawet przez dziesięć lat. Przyczyną wielu reakcji alergicznych jest łupież (czyli martwy naskórek), który wydobywa się z sierści\nAlergia pokarmowa jest spowodowana nadwrażliwością organizmu na białko obecne w pokarmie. 90 proc. wszystkich reakcji alergicznych najczęściej (...) w alergiach pokarmowych ma na celu wyciszenie reakcji alergicznej oraz uzyskanie tolerancji pokarmowej na aktualnie szkodliwy pokarm. Zaleca\n** może przyczyniać się wiele czynników. W przypadku pokrzywki alergicznej kluczową rolę odgrywa kontakt z alergenem, a także: zadrapanie skóry, jej ucisk, niska (...) dziecka może być sucha i podatna na podrażnienia. Istnieje również ryzyko przejścia atopowego zapalenia skóry w inne schorzenie alergiczne\njest reakcją alergiczną i może występować po zjedzeniu uczulających pokarmów, np. mleka, orzechów, czekolady, cytrusów. Może ją wywołać również słońce, zimno (...) podłoże: alergiczne, toksyczne lub fizykalne. Wskutek działania czynników sprawczych dochodzi do produkcji substancji wywołujących (//parenting.pl\nCzym jest anafilaksja? Anafilaksja, zwana też wstrząsem anafilaktycznym, to potencjalnie śmiertelna reakcja alergiczna w wyniku spożycia pewnych (...) z alergią, więc nie jest już niczym wstydliwym pytanie o to, jak przygotowywane jest jedzenie, aby zapobiec reakcji alergicznej. Ważne: nawet śladowe\nJuż prawie 25 procent dzieci w Polsce cierpi na katar alergiczny. Co dziesiąty 13-14-latek choruje na astmę. - Alergie i ich powikłania (...) Polaków. Aż 80 procent z nich mieszka w miastach. Najczęściej występuje katar alergiczny - u 25 procent, czyli 8 milionów osób. Jest on dość\nNowość - Proszek do prania kolorowych ubrań barwników - które mogą wzmagać reakcję alergiczną, zwiększając wrażliwość skóry na inne składniki.\nna łagodniejsze reakcje alergiczne. Nawet jeśli ten sposób nie podziała na objawy alergii, pomoże w przypadku stresujących sytuacji.\nZdrowy styl życia (...) z przyjaciółmi - może to wpłynąć pozytywnie na reakcje alergiczne.\nJeśli wszystko inne zawodzi Czasami nawet najbardziej odporny układ odpornościowy\n. Podobnie jak cieknący nosek może być oznaką alergii, tak często nawracające infekcje również mogą mieć podłoże alergiczne. Dzieje się tak dlatego (...) przebieg schorzeń o podłożu alergicznym, a z drugiej - dodatkowo osłabia odporność organizmu.\nŚwiszczący oddech to długi, chrapliwy lub gwiżdżący dźwięk


Tanie hotele w Parkes - Oferty hoteli w Parkes - eSky.pl\nHotele w Parkes\nParkes - Zobacz najlepsze oferty hoteli\nParkes, 22 stycznia 2021, 2 noce\nSprawdź inne oferty Zobacz więcej hoteli w Parkes\nHotele w Parkes to zróżnicowana baza noclegowa, w której każdy z podróżujących znajdzie nocleg odpowiadający swoim potrzebom. Wolisz hotel o wysokim standardzie z ofertą all inclusive, a może wybierasz hotele gwarantujące kameralną atmosferę i tani nocleg? w Parkes zarezerwujesz nocleg na każdą kieszeń! Wybierz dogodną dla siebie lokalizację i standard hotelu, a także sprawdź metody płatności za nocleg i możliwość bezpłatnego anulowania rezerwacji. Hotele w Parkes to obiekty zlokalizowane zarówno blisko najpopularniejszych atrakcji, jak i z dala od tłumu. Idealne na dłuższy pobyt, jak i pełniące funkcję jedynie bazy wypadowej do innych miejsc. Wybierz hotel dla siebie i rozpocznij przygotowania do podróży lub wyjazdu służbowego już dzisiaj!\nParkes – najlepsze hotele\nKompleksowe usługi i atrakcyjna lokalizacja to jedne z kluczowych warunków, które musi spełniać hotel all inclusive. Najlepsze hotele w Parkes to gwarancja obsługi na najwyższym poziomie oraz szereg udogodnień dla gości hotelowych. Obiekty noclegowe o wysokim standardzie oferują doskonałą lokalizację, blisko kluczowych atrakcji w Parkes. Goście mogą skorzystać z bezpłatnego parkingu, a także wybrać pokój lub apartament idealnie dopasowany do swoich potrzeb. Hotel o wysokim standardzie to również m.in. zróżnicowane menu, strefa SPA lub fitness oraz atrakcje dla dzieci. Najlepsze obiekty noclegowe w Parkes to znakomite rozwiązanie dla par, rodzin, a także osób, które podróżują służbowo czy planują organizację szkolenia dla swoich pracowników.\nJak znaleźć hotel w Parkes?\nNajszybszym sposobem na znalezienie hotelu w Parkes jest skorzystanie z wyszukiwarki noclegów eSky. Rozbudowana baza noclegowa to pewność, że znajdziesz to, czego szukasz. W odpowiednie pola wyszukiwarki wpisz miejsce podróży, wybierz datę zameldowania i wymeldowania, a także liczbę gości i pokoi. Gotowe! Wyniki wyszukiwania wskażą dostępne w danym terminie obiekty. Bez problemu sprawdzisz odległość hotelu od centrum, sposób płatności za nocleg czy liczbę gwiazdek, które otrzymał obiekt.\nJakie udogodnienia znajdę w hotelach w Parkes?\nHotele w Parkes to obiekty o różnym standardzie i dopasowanych do niego udogodnieniach dla gości. Najpopularniejsze z nich to m.in. bezpłatny dostęp do Wi-Fi, strefa SPA, barek/sejf w pokoju, centrum konferencyjne, strefa gastronomiczna, kącik zabaw dla dzieci, bezpłatny parking, a także broszury informacyjne na temat atrakcji w okolicy. Niektóre z obiektów zapewniają również transport z/na lotnisko lub zachęcają do skorzystania z wycieczek śladem największych zabytków w Parkes\nGdzie rezerwować hotele w Parkes?\nRezerwacja noclegu na stronie eSky.pl to rozwiązanie, które pozwoli Ci zaoszczędzić czas i pieniądze. Skorzystaj z wyszukiwarki hoteli w Parkes i dobierz obiekt do swoich potrzeb. Wiele osób decyduje się także skorzystać z pakietu „Lot+Hotel”, który umożliwia rezerwację noclegu nawet o 30% taniej. Wyszukiwarka i rezerwacja tanich hoteli w eSky.pl jest dostępna na stronie głównej, w zakładce „Noclegi”. Nie wiesz, czy planowana podróż dojdzie do skutku? Sprawdź, czy dany obiekt udostępnia możliwość bezpłatnego anulowania rezerwacji.\nIle kosztuje hotel w Parkes?\nCena za nocleg w Parkes jest zróżnicowana i zależy od standardu oraz lokalizacji hotelu. Noc w obiekcie o średnim standardzie to koszt od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Hotele pięciogwiazdkowe goszczą gości za kwotę od kilkuset do nawet ponad tysiąca złotych za noc. Jeśli szukasz tanich noclegów, sprawdź naszą ofertę pakietów „Lot+Hotel”, która umożliwia rezerwację hotelu i lotu nawet o 30% taniej.


Wersja z 00:59, 30 mar 2014\nUsunięte 58 bajtów , 7 lat temu\nzm. źródło, dr zmiana\nWersja z 22:00, 25 cze 2013 (edytuj)\nWersja z 00:59, 30 mar 2014 (edytuj) (anuluj edycję)\n(zm. źródło, dr zmiana)\n* (…) powiedziałem Ważykowi, że to, co robią Żydzi, zemści się kiedyś na nich srodze. Wprowadzili do Polski komunizm w okresie stalinowskim, kiedy mało kto chciał się tego podjąć z „gojów” (poza gorliwcem Gomułką). Społeczeństwo było wtedy jednolicie antykomunistyczne, więc nienawidzono ich.\n* Powstanie Warszawskiewarszawskie (…) nie było aktem dojrzałej męskości: było aktem zniecierpliwienia, młodzieńczej niepowściągliwości. I dlatego przyniosło szkodę podstawowemu aksjomatowi patriotyzmu, jakim jest – istnienie narodu ponad wszystko. Walka o honor kosztem 30 proc.% polskiego potencjału kulturalnego i gospodarczego (…) była poniekąd aktem psychicznego egoizmu, krótkowzroczności, nieopanowania i – nieprzemyślenia.\n** Źródło: [http://wyborcza.pl/56,75402,10046201,Boje_sie_wymowic_slowo__bezsens_.html „Tygodnik Powszechny” nr 24, wrzesień2 września 1945]\n* Przecież ten dzisiejszy Michnik to totalitarysta. Demokratą jest ten, kto jest po mojej stronie. Kto ze mną się nie zgadza, jest faszystą i nie można mu podać ręki. A tylko Michnik wie, na czym polega demokracja i tolerancja. On jest tutaj sędzia, alfa i omega.\n** Źródło: „Młoda Polska”, 1991\n** Źródło: wywiad Anny Borkowskiej, „Literatura”, nr 11/12, 1989\n[[Kategoria:Autorzy pamiętników i dzienników]]\n[[Kategoria:Działacze opozycji demokratycznej w PRL]]▼\n[[Kategoria:Polscy krytycy muzyczni]]\n▲[[Kategoria:Działacze opozycji demokratycznej w PRL]]\n[[Kategoria:Wykładowcy polskich uczelni muzycznych]]▼\n▲[[Kategoria:Wykładowcy polskich uczelni muzycznych]]


no to ich nie wymazujcie balwany- a bedzie pieknie jak przed wyborami\nBaracatra w Wiceminister Cieszyński: obecny wzrost zakażeń to efekt "wymazywania" Śląska i Małopolski • 08 sie 2020\nZa przebieg tego typu epidemii odpowiada przede wszystkim dbałość i stymulacja układu odpornościowego na wszystkie możliwe sposoby a nie tylko ... " do norek" czyli dystansowanie się i czekanie na szczepionkę czyli ok. 2 lata. Pacjencji...\nGość w Kontakt z koronawirusami wywołującymi przeziębienie może uodpornić na SARS-CoV-2 • 07 sie 2020\nSam piszesz jak kapo\nMichał Moś w Ministerstwo Zdrowia: powracamy do obostrzeń w 19 powiatach. Zobacz mapę • 07 sie 2020\nKażdy zarabia tyle ile sobie wypracuje. Przecież lekarz jak jest obrotny to pracuje i we wlasnym gabinecie i na kilku etatach w szpitalach. Siostra dorabia sobie na godziny w medicover. I chociaz lokalizacja szpitala jest kiepska, to grafik maja...\nroya w Ile zarabiają lekarze, ratownicy medyczni i pielęgniarki w czasach koronawirusa? • 07 sie 2020\nWg słownika języka polskiego PWN słowo REKORD oznacza rekord 1. «najlepszy wynik, największe osiągnięcie w jakiejś dziedziniej» 2. «jednostka zapisu informacji stanowiąca fragment bazy danych» Domyślam się, że tutaj chodzi o NAJWIĘKSZE OSIĄGNIĘCIE...\nKJW w MZ: kolejny rekord - 809 nowych zakażeń, przekroczyliśmy już 50 tys. zachorowań • 07 sie 2020\nNie powiesić tylko wprowadzić np. kolor inny ubrań niz czarny jeżeli ubiera się na czarno, ciemny szary, itp.\nLilla Dargiewicz w Psychiatryczne diagnozy nie mają naukowego sensu? Niewiele mówią o pacjencie? • 07 sie 2020\nmoże tez nie lubi być prezydentem, ale jest bo prezes kazał\ngraff w Prezydent: nie lubię chodzić w maseczce, ale prosił minister zdrowia, by na zaprzysiężeniu ją nosić • 07 sie 2020\nCo mówią niemieccy lekarze https://www.cda.pl/video/5208060f6\nMarekk w Rzecznik MZ: w każdym tygodniu będziemy aktualizować bazę powiatów z dodatkowymi obostrzeniami • 07 sie 2020\nobiecanki cacanki ... Była możliwość, by wspomóc onkologię - po prostu nie podpisać decyzji na 2 mld. dla TVP\ngraff w Prezydent Duda w orędziu o bezpieczeństwie zdrowotnym • 07 sie 2020\njak zwykle bedzie skazona smiertelnym rakiem czy covidem ? made in china, jak zwykle ?\nJan Dzik w Szczepionka na grypę od września, refundowanych będzie 1,7 mln sztuk • 05 sie 2020


Szwecja Praktyczny przewodnik. Książka. Hartwińska Aldona. Księgarnia podróżnicza Bezdroża.pl\nSzwecja Praktyczny przewodnik (ebook)(audiobook)(audiobook)\nTam, gdzie rosną poziomki SZTOKHOLM Wenecja Północy PARK NARODOWY ABISKO na dalekiej północy MUZEUM VASA wehikuł czasu LAPONIA zorze polarne i białe noce Twój inspirator zaprowadzi cię w każdy zakamarek Szwecji. Nic cię nie ominie! Rankingi atrakcji Knajpki, w których jedzą miejscowi Rekomendacje autorów Intuicyjna nawigacja


Tuba Wyszkowa - Dzień Kobiet z Yasumi Epil w Wyszkowie - Video\nDzień Kobiet z Yasumi Epil w Wyszkowie\nGabinet Yasumi Epil Wyszków zaprosił panie na wyjątkowy wieczór. Z okazji ich święta przygotował pokazy zabiegów, promocje, konkursy.\nŚlubowanie klas I w SP nr 4 w Wyszkowie 12.10.2018 r.\nPierwsze samochody pojechały ekspresówką\n"Więcej energii, więcej zmian". Wyszkowscy Demokraci o potrzebach powiatu PiS podsumowuje i deklaruje: "My się na rząd nie będziemy obrażać" List otwarty kandydatki na burmistrza Ewy Runo do mieszkańców Gminy Wyszków Co warto wiedzieć o automatyce przemysłowej? Można jeździć obwodnicą śródmiejską. Uwaga na nową organizację ruchu na Białostockiej Nowy sprzęt i samochód dla strażaków z gminy Zabrodzie Wyszkowskie noworodki (16 - 18 października 2018 r.) Premier Morawiecki w Lucynowie Dużym i Zabrodziu spotkał się ze strażakami i gospodyniami wiejskimi (FOTO/ VIDEO) Złote gody par małżeńskich w Rząśniku