Konspekty spotkań w ramach Duszpasterstwa Nauczycieli\nKategoria: Konspekty spotkań w ramach Duszpasterstwa Nauczycieli\nPropozycje konspektów spotkań prowadzonych w ramach duszpasterstwa nauczycieli\nopr. ks. dr Wojciech Wojtyła\nRzeczownik ,,dekalog”, w języku greckim dekalogos, chociaż nie występuje\nw Piśmie Świętym, z niego się wywodzi. Kilkakrotnie pojawia się w nim nazwa ono dziesięć przykazań dziesięcioma słowami (Wj34, 28; Pwt 4,13;10,4). Tłumacze Septuaginty, czyli opracowanego w Aleksandrii na terenie Egiptu między połową III wieku a 132 r. przed Chrystusem greckiego przekładu Starego Testamentu, oddali wyrażeniem hoi deka logoi, czyli dziesięć słów. Najstarszym dokumentem, w którym występuje wyraz dekalogos, jest dzieło ,,Przeciw herezjom” autorstwa św. Ireneusza (ur. ok 135-140, zm. III w. po Chr.).\nW Księdze Wyjścia znajduje się osiem dekalogów. Treść sześciu z nich dotyczy niewolników, zabójstw, okaleczeń, depozytów, zasad moralnych, sądownictwa i kalendarza świąt. Dwa pozostałe to Dekalog rytualny oraz najważniejszy Dekalog etyczny (Wj 20, 1-17), który z nieistotnymi zmianami zachował się także w Pwt 5, 6-21. To on znany jest powszechnie pod nazwą ,,Dekalog” lub ,,Dziesięć przykazań”. Stanowi on zwięzły zbiór nakazów i zakazów religijno-moralnych, do przestrzegania których starożytni Izraelici zobowiązali się w czasach Mojżesza (XIII w. prz. Chr.), po wyjściu z niewoli egipskiej. Według tradycji biblijnej, nastąpiło to w trzecim miesiącu od wyjścia z Egiptu u stóp Chorebu (Wj 24, 3; Pwt 5, 22-31), góry znajdującej się na Półwyspie Synajskim, bardziej znanej jako Synaj (Wj 19,18). Objawiony przez Boga Dekalog ukazywał Izraelowi podstawowe zasady postępowania, które w innych jego prawach, które zachowały się w Pięcioksięgu, zostały dookreślone w sposób szczegółowy.\nGłówną myślą i treścią Przymierza jest teokracja, czyli najwyższym prawodawcą, sędzią i królem Izraela jest Bóg. Dekalog nie tylko odegrał istotną role w religii starego przymierza, kształtując jej wyznawców, ale obowiązuje on również dzisiaj wszystkich chrześcijan. Chrystus w rozmowie z bogatym młodzieńcem, który zapytał Go, co ma robić,\nby osiągnąć życie wieczne, odpowiedział: Znasz przykazania: ,,Nie zabijaj, nie cudzołóż, nie kradnij, nie zeznawaj fałszywie, nie oszukuj, czcij swego ojca i swoją matkę” (Mk 10, 19).\nJednak nie tylko ludzie wierzący winni zapoznać się z Dekalogiem. Zawarte w nim przykazania, w których określa on obowiązki wobec bliźnich, odzwierciedlają prawo naturalne, które wypisane jest na ludzkich sercach. Posiadają one wartość niezależnie od przekonań religijnych, dlatego winny one kierować postępowaniem każdego uczciwego człowieka. Ogólny (uniwersalny) charakter Dekalogu to cecha, która go wyróżnia od wszelkich innych kodeksów prawnych.\na) Charakterystyka literacka\nDziesięć przykazań znamy w następującym brzmieniu:\nJest to opracowana w sposób zwięzły katechizmowa wersja Dekalogu. Została ona opracowana tak, by była łatwa do zapamiętania. Dwie wersje Dekalogu, które zachowały się w Wj 20, 2 – 21 i Pwt 5, 6-21, są znacznie obszerniejsze.\nWersja Wj 20, 2 - 21\nWtedy wypowiedział Bóg wszystkie te słowa: «Ja jestem Pan, Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli.\nNie będziesz pożądał domu twojego bliźniego. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twego bliźniego». A cały lud, postrzegając gromy i błyskawice oraz głos trąby i górę dymiącą, przeląkł się i drżał, i stał z daleka. I mówili do Mojżesza: «Rozmawiaj ty z nami, a my będziemy cię słuchać! Ale Bóg niech nie rozmawia z nami, abyśmy nie pomarli!» Mojżesz rzekł do ludu: «Nie bójcie się! Bóg przybył po to, aby was doświadczyć i pobudzić do bojaźni przed sobą, żebyście nie grzeszyli». Lud stał ciągle z daleka, a Mojżesz zbliżył się do ciemnego obłoku, w którym był Bóg.\nWersja Pwt 5, 6-21\nMojżesz zwołał całego Izraela i rzekł do niego: Słuchaj, Izraelu, praw i przykazań, które ja dziś mówię do twych uszu, ucz się ich i dbaj o to, aby je wypełniać. Pan, Bóg nasz, zawarł z nami przymierze na Horebie. Nie zawarł Pan tego przymierza z ojcami naszymi, lecz z nami, którzy tu dzisiaj wszyscy żyjemy. Spośród ognia na Górze mówił Pan z wami twarzą w twarz. W tym czasie ja stałem między Panem a wami, aby wam oznajmić słowa Pana, gdyście się bali ognia i nie weszli na górę. A On mówił:\n"Jam jest Pan, Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli.\nNie uczynisz sobie posągu ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko albo na ziemi nisko, lub w wodzie poniżej ziemi. Nie będziesz oddawał im pokłonu ani służył. Bo Ja jestem Pan, Bóg twój, Bóg zazdrosny, karzący nieprawość ojców na synach w trzecim i w czwartym pokoleniu - tych, którzy Mnie nienawidzą, a który okazuje łaskę w tysiącznym pokoleniu tym, którzy Mnie miłują i strzegą moich przykazań.\nNie będziesz brał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy, bo nie dozwoli Pan, by pozostał bezkarny ten, kto bierze Jego imię do czczych rzeczy. Będziesz zważał na szabat, aby go święcić, jak ci nakazał Pan, Bóg twój.\nNie będziesz pożądał żony swojego bliźniego. Nie będziesz pragnął domu swojego bliźniego ani jego pola, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego".\nTe słowa wyrzekł Pan do waszego zgromadzenia na górze spośród ognia, obłoku\ni ciemności donośnym głosem, niczego nie dodając. Napisał je na dwu tablicach kamiennych\ni dał mi je.\nTekst wspólny obydwu wersjom Dekalogu nie jest jednolity. Dwa pierwsze przykazania włożone są w usta Boga, który przemawia do Izraelitów w pierwszej osobie. Pozostałe przykazania wypowiada prawodawca ludzki w imię Jahwe, o którym mówi\nw trzeciej osobie. Postanowienia dotyczące szabatu i czci należnej rodzicom są nakazami, wszystkie inne – zakazami. Niektóre przykazania ujęte są zwięźle, bez uzasadnień – np.\nNie będziesz zabijał!; inne są rozbudowane – przytaczają powody, dla których należy je wypełnić.\nPrzykazania zawarte w Dekalogu są prawami apodyktycznymi, odznaczającymi się tym, że w sposób kategoryczny wyrażają nakazy lub zakazy czynienia czegoś, np. Czcij twego ojca i matkę; Nie będziesz zabijał. Należy je odróżnić od dużo częściej występujących w Starym Testamencie praw kazuistycznych, które najpierw przedstawiają warunkowo jakiś przypadek, a następnie rozstrzygają, co należy przedsięwziąć, jeżeli coś takiego się wydarzy, np. Wj 21, 2n: Jeśli kupisz niewolnika – Hebrajczyka, będzie on służył przez sześć lat,\nw szóstym zaś roku wyjdzie na wolność bez wykupu. Jeżeli przyszedł sam, wyjdzie sam, a jeśli miał żonę, wyjdzie również żona.\nZe względu na dziedzinę, do której odnoszą się przykazania Dekalogu, dzielimy je na przykazania rytualne, zwane także kultowymi, i moralne, zwane etycznymi. Pierwsze z nich określają obowiązki względem Boga, zakazując oddawania czci innym bogom prócz Jahwe, sporządzania podobizn, wymawiania imienia bożego na daremno i nakazują świętowanie szabatu. Drugie odnoszą się do stosunków międzyludzkich, nakazując oddawać cześć rodzicom i zakazują zabójstwa, cudzołóstwa, kradzieży, składania fałszywych zeznań, pożądania żony i rzeczy bliźniego.\nRozszerzeniem Dekalogu i jego praktyczną interpretację stanowią przepisy prawodawstwa Mojżeszowego, które znajdują się w różnych miejscach Pięcioksięgu, zwłaszcza w tzw. Księdze Przymierza (Wj 20,22-24,23). Zostały one sformułowane w duchu monoteizmu. Duchem głębokiego humanitaryzmu i najwyższym wzorcem postępowania wyrażonym w Kpł 19,2”: ,,Świętymi bądźcie, bo ja jestem święty, Jahwe, Bóg wasz” – przewyższa on wszelkie pozabiblijne sformułowania prawne.\nZ ducha humanitaryzmu wypłynęły m.in. prawa opieki społecznej, tj. darowanie jałmużny rozumianej jako obowiązek, troska o ubogich, zwłaszcza o sieroty i wdowy,\no przybyszów z obcej narodowości. O wysokim humanitaryzmie tego prawa świadczy\nw wybitny sposób wzięcie pod opiekę prawną ludzi najbardziej pokrzywdzonych\nw Starożytności czyli niewolników (Wj 20,10; Pwt 15, 12-14). Przewidziano także opiekę prawa nad człowiekiem, który nieumyślnie spowodował śmierć drugiego człowieka (tzw. ,,miasta ucieczki Lb 35,9n). Podstawową zasadą tych, stanowiącą fundament tych postanowień było przykazanie miłości bliźniego z Kpł 19,18: ,,Będziesz miłował bliźniego swego, jak siebie samego”.\nb) Podział Dekalogu\nW potwierdzonej już w Talmudzie tradycji żydowskiej, za pierwsze przykazanie uważany jest wstęp do Dekalogu: Ja jestem Pan, Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli (Wj 20,2), za drugie – zakaz oddawania czci obcym bogom\ni sporządzania podobizn, za trzecie – zakaz wzywania imienia Jahwe w złym celu, za czwarte – nakaz świętowania szabatu, za piąte – nakaz szacunku dla rodziców, za szóste – zakaz zabójstwa, za siódme – zakaz cudzołóstwa, za ósme – zakaz kradzieży, za dziewiąte – zakaz fałszywego świadectwa, za dziesiąte – zakaz pożądania żony i własności bliźniego.\nKatolicy łacińscy i luteranie, idąc za św. Augustynem i św. Tomaszem z Akwinu zakaz oddawania czci innym bogom i sporządzania podobizn uważają za pierwsze przykazanie, zakaz pożądania dóbr bliźniego wyodrębniają jako przykazanie różne od zakazu pożądania cudzej żony, pozostałe zakazy oraz nakazy świętowania szabatu i szacunku dla rodziców określają jako przykazania 3-8.\nPrawosławni oraz katolicy obrządku greckiego, a także wyznania protestanckie\nz wyjątkiem luteran, idąc za Filonem Aleksandryjskim i Józefem Flawiuszem zakaz oddawania czci obcym bogom uważają za pierwsze przykazanie, zakaz sporządzania podobizn – za przykazanie drugie, zakaz pożądania dóbr bliźniego łączą w jedno z zakazem pożądania cudzej żony, a pozostałe zakazy i nakazy określają jako przykazania 3-9.\nObowiązki, jakie Jahwe nakłada na Izraelitów w Dekalogu, bibliści dzielą zwykle na obowiązki względem Boga (Wj 20, 2-11; Pwt 5, 6-15) i obowiązki względem ludzi (Wj 20, 12-17; Pwt 5, 16-21), przypuszczając, że obowiązki względem Boga wypisane były na pierwszej, a obowiązki względem bliźnich na drugiej tablicy Dekalogu. Należy jednak zauważyć, że wykroczenia przeciw ludziom były równocześnie uważane za wykroczenia przeciw samemu Bogu, ponieważ On nakładał także obowiązki wobec bliźnich. Według Księgi Rodzaju Bóg stanął w obronie Abla, a w Księdze 1Sm2,25 czytamy: Jeżeli człowiek zgrzeszy przeciw człowiekowi, Bóg go osądzi.\nc) Wstęp do Dekalogu\nZdanie: Ja jestem Jahwe, twój Bóg, który wyprowadziłem cię z ziemi egipskiej,\nz domu niewoli, zachowane w jednakowym brzmieniu w obydwu wersjach Dekalogu, stanowi wstęp do wszystkich dziesięciu przykazań. Wskazuje on na historyczne związki Boga z Izraelem, które wzięły swój początek w momencie wyzwolenia Izraelitów z niewoli\nw Egipcie, w czasie której usiłowano m.in. ograniczyć ich przyrost naturalny a także nieludzko wykorzystywano ich do wyrobu cegły na budowę miast Ramzes i Pitom.\nNajważniejszym szczegółem przywołanego zdania są słowa: Ja jestem Jahwe. Zdanie to spotykane jest później często w pismach kapłańskich, zwłaszcza w Kodeksie świętości (Kpł 18-26). Według tradycji biblijnej imię Jahwe Bóg objawił wcześniej Mojżeszowi\nw teofanii przy ognistym krzaku.\nGdy Mojżesz pasał owce swego teścia, Jetry, kapłana Madianitów, zaprowadził pewnego razu owce w głąb pustyni i przyszedł do góry Bożej Horeb. Wtedy ukazał mu się Anioł Pański w płomieniu ognia, ze środka krzewu. Mojżesz widział, jak krzew płonął ogniem, a nie spłonął od niego. Wtedy Mojżesz powiedział do siebie: «Podejdę, żeby się przyjrzeć temu niezwykłemu zjawisku. Dlaczego krzew się nie spala?» Gdy zaś Pan ujrzał, że Mojżesz podchodził, żeby się przyjrzeć, zawołał Bóg do niego ze środka krzewu: «Mojżeszu, Mojżeszu!» On zaś odpowiedział: «Oto jestem». Rzekł mu Bóg: «Nie zbliżaj się tu! Zdejm sandały z nóg, gdyż miejsce, na którym stoisz, jest ziemią świętą». Powiedział jeszcze Pan: «Jestem Bogiem ojca twego, Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba». Mojżesz zasłonił twarz, bał się bowiem zwrócić oczy na Boga. Pan mówił: «Dosyć napatrzyłem się na udrękę ludu mego w Egipcie i nasłuchałem się narzekań jego na ciemięzców, znam więc jego uciemiężenie. Zstąpiłem, aby go wyrwać z ręki Egiptu i wyprowadzić z tej ziemi do ziemi żyznej i przestronnej, do ziemi, która opływa w mleko i miód, na miejsce Kananejczyka, Chetyty, Amoryty, Peryzzyty, Chiwwity i Jebusyty. Teraz oto doszło wołanie Izraelitów do Mnie, bo też naocznie przekonałem się o cierpieniach, jakie im zadają Egipcjanie. Idź przeto teraz, oto posyłam cię do faraona, i wyprowadź mój lud, Izraelitów, z Egiptu». A Mojżesz odrzekł Bogu: «Kimże jestem, bym miał iść do faraona i wyprowadzić Izraelitów z Egiptu?» A On powiedział: «Ja będę z tobą. Znakiem zaś dla ciebie, że Ja cię posłałem, będzie to, że po wyprowadzeniu tego ludu z Egiptu oddacie cześć Bogu na tej górze». Mojżesz zaś rzekł Bogu: «Oto pójdę do Izraelitów i powiem im: Bóg ojców naszych posłał mię do was. Lecz gdy oni mnie zapytają, jakie jest Jego imię, to cóż im mam powiedzieć?» Odpowiedział Bóg Mojżeszowi: «JESTEM, KTÓRY JESTEM». I dodał: «Tak powiesz synom Izraela: JESTEM posłał mnie do was». Mówił dalej Bóg do Mojżesza: «Tak powiesz Izraelitom: „JESTEM, Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba posłał mnie do was. To jest imię moje na wieki i to jest moje zawołanie na najdalsze pokolenia (Wj 3,1-15).\nEtymologia słowa Jahwe jest wciąż bardzo dyskutowana. Zdaje się ono wskazywać na wieczność Boga, Jego nieustanne trwanie, w przeciwieństwie do przemijania rzeczywistości stworzonych. Wyraża ono przede wszystkim myśl, iż Bóg jest obecny w narodzie izraelskim, by mu pomagać i by nim kierować. Przedstawiając się Izraelowi jako jego Bóg, który go wyprowadził z niewoli egipskiej, Jahwe występuje wobec tego narodu jako jego absolutny władca, który wiąże się z nim przymierzem. Nieograniczoną władzę Jahwe nad Izraelem podkreśla apodyktyczny charakter przykazań Dekalogu. Wzgardzić tymi prawami, znaczy odrzucić władzę Jahwę i odrzucić dialog z Nim.\nI. Pierwsze Przykazanie\nNie będziesz miał innych bogów poza mną.\nW starożytnym Izraelu istnienie Boga w zasadzie nie było kwestionowane czy poddawane w wątpliwość. Przekonanie to było tak głębokie, że jeden z psalmistów napisał: Powiedział głupi w swoim sercu: ,,Nie ma Boga!”(Ps 14). Psalmista dał wyraz przekonania głębokiego Izraelitów, że Boga odrzucają jedynie ludzi zarozumiali i występni, którzy łudzą się, iż nie pociągnie ich On do odpowiedzialności za popełnione zło. W Starym Testamencie, zwłaszcza w psalmach, pojawiają się wypowiedzi o przeciwnikach Boga, ale nie chodzi tu\no ludzi, którzy przeczą Jego istnieniu, ale do takich, którzy nie zachowali Jego przykazań.\nJednym z dowodów istnienia Boga dla starożytnych Izraelitów były dobrodziejstwa, jakich doznali oni od Niego w ciągu swoich dziejów, tj. powołanie Abrahama, Izaaka, Jakuba, wyprowadzenie z niewoli egipskiej, opiekę nad nimi w czasie wędrówki przez pustynię. Pierwsze przykazanie nawiązuje do najważniejszego z tych dobrodziejstw, czyli do wyprowadzenia Izraela z niewoli egipskiej. Mówi o tym zdanie: Ja jestem Jahwe, twój Bóg, który wyprowadziłem cię z ziemi egipskiej, z domu niewoli – czyli wstęp do Dekalogu.\nWyrażenie: mieć innych bogów – znaczyło: oddawać cześć innym bogom. Słowa: Nie będziesz miał innych bogów poza mną – zakazują Izraelitom kultu bóstw pogańskich. Na taki sens wskazuje tych słów wskazuje paralelny tekst z Księgi Wyjścia (Wj 20, 22-23,19),\nw którym czytamy niezwykle mocne słowa: Kto składa ofiary bogom, nie tylko Jahwe, niech zostanie zgładzony.\nZakazu oddawania czci obcym bogom bronił żyjący w VIII w. wieku przed Chr. prorok Ozeasz. Prorok wypowiada słowa: Ja Jestem Jahwe, twój Bóg, począwszy od ziemi egipskiej, Innego Boga prócz mnie znał nie będziesz, i nie ma poza mną żadnego zbawcy (Oz 13,4).\nW innym miejscu ten sam prorok z myślą o Izraelitów, którzy łamali przykazanie: Ale oni zwracają się do innych bogów (Oz 3,1).\nWiele postanowień, które miały na celu uchronić Izrael przez oddawaniem czci obcym bóstwom, zachowało się w Księdze Powtórzonego Prawa. Ostrzegały one ten naród przed uleganiem fałszywym prorokom i tym wszystkim, którzy kusiliby go do odstępstwa od Jahwe. Osoby takie podlegały karze śmierci. Troska Mojżesza i innych prawodawców Izraela o to, by naród ten nie czcił innych bogów prócz Jahwe, wynikała stąd, że Izraelici mieli skłonność do odchodzenia od swego Boga i kłaniania się bóstwom pogańskim, czego dowodem są liczne wystąpienia proroków przeciw bałwochwalstwu, zabobonom, nierządowi sakralnemu, a także przeciw przymierzom zawieranym z obcymi państwami i prowadzącym naród do odstępstwa (Prorocy Amos, Ozeasz, Izajasz, Sofoniasz, Micheasz, Ezechiel).\nPrzykazanie: Nie będziesz miał innych bogów poza mną! W religii Izraela odgrywało istotną rolę, wyróżniając ją od wszystkich innych religii starożytnego Wschodu, które były politeistyczne. Nasuwa się jednak pytanie, czy był to monoteizm, czyli wiara w jednego\ni jedynego Boga, wykluczająca istnienie innych bóstw, czy też była to monolatria, polegająca na tym, że człowiek czci jednego Boga, ale jeszcze nie twierdzi, że inne bóstwa nie istnieją.\nZ dawniejszych tekstów biblijnych wynika, że początkowo wierni wyznawcy Jahwe nie wykluczali istnienia bóstw pogańskich. W Pieśni dziękczynnej z Wj 15 czytamy: Któż jest pośród bogów jak Ty, Jahwe?\nMożna powiedzieć, że religia Mojżesza była właściwie monolatrią. Można ja nazwać monoteizmem praktycznym, gdyż jej wyznawcy w życiu codziennym uznawali tylko jednego Boga – Jahwe. Równocześnie należy stwierdzić, że religia ta była początkiem doświadczenia religijnego i refleksji teologicznej, które miały doprowadzić ostatecznie do przekonania, że inne bóstwa nie istnieją, a więc do monoteizmu teoretycznego. Przekonanie to zostanie wyrażone wyraźnie u Deuteroizajasza, proroka z drugiej połowy VI wieku przed Chrystusem. W jego pismach Bóg tak mówi o sobie:\nPrzede mną żaden Bóg nie został stworzony, po mnie też nie będzie. Ja jestem pierwszy i ostatni. Poza mną nie ma Boga (Iz 40-55).\nTen sam prorok zapowiada, że w przyszłości mieszczańscy innych narodów przyłączając się do Izraela wyznają: Tylko u ciebie jest Bóg. Nie ma innego. Bóstwa są nicością.\nMówić o innych bogach dla Deuteroizajasza znaczyło tyle, co mówić o niczym lub o bezsilnych dziełach ludzkich rąk. Można spotkać się z poglądem, że to właśnie ten prorok jest pierwszym teologiem Starego Przymierza, który w sposób jasny i jednoznaczny wyraził myśl, że Jahwe jest jedynym Bogiem. Chociaż nie do końca jest to słuszny pogląd, gdyż u u wcześniejszych proroków można spotkać wypowiedzi, z których wynika, że byli oni świadomi, iż bóstwa czczone przez innych nie istnieją. Niezmiernie trudno ustalić, kiedy po raz pierwszy pojawiła się w Izraelu myśl, że Jahwe jest jedynym Bogiem, który rzeczywiście istnieje. Wydaje się, że czystym monoteizmem był już Jahwista w X wieku przed Chrystusem. W jego opowiadaniu o stworzeniu i upadku pierwszych rodziców z Księgi Rodzaju oraz w opowiadaniu o potopie Jahwe występuje jako suwerenny władca świata, obok którego nie ma innych bogów. Analogiczne opowiadania mezopotamskie w tym samym czasie mówią o wielu bogach, a więc są politeistyczne.\nJahwe był nie tylko jedynym Bogiem religii Mojżesza, ale także różnił się istotnie od bóstw pogańskich Bliskiego Wschodu, które utożsamiane były z ciałami niebieskimi lub siłami przyrody. Podobnie jak przyroda, nie posiadały one szczególnych przymiotów moralnych. Ich czyny, opisywane były w mitach. Jahwe nie był utożsamiany z żadną z sił przyrody. Nie wątpiono, że Jego władzy podlegają ciała niebieskie i zjawiska przyrody, jednak nie był on ani słońcem ani księżycem, ani żadnym z żywiołów. Chociaż wierzono,\nże od Niego zależy płodność i żyzność, nie był On bogiem płodności i żyzności. Jego panowanie rozciągało się nie tylko na przyrodę, ale także na bieg dziejowych wydarzeń.\nStwierdzając wyjątkowość religii Mojżesza na tle współczesnych mu religii Bliskiego Wschodu, wypada wspomnieć, że próbę wprowadzenia czci jednego boga podjął wcześniej faraon Amenofis IV (ok. 1380-1360). Wspierany przez swoją małżonkę Nefretete , zakazał on czcić jakiegokolwiek bóstwa prócz Atona – boga słońca i dawcy życia. Darząc czcią Atona faraon ten zmienił sobie imię na Echnaton – czyli ten, w którym Aton ma upodobanie.\nZasada wyrażona w pierwszym przykazaniu: Nie będziesz miał innych bogów poza mną jest wciąż aktualna. W cywilizowanych społeczeństwach raczej nie istnieje niebezpieczeństwo bałwochwalstwa w pojęciu Starego Testamentu, ale człowiek współczesny, podobnie jak starożytni Izraelici, skłonny jest podnosić do rangi Absolutu szereg względnych wartości. Bożkami naszych czasów, stawianymi w miejsce Boga bywają: władza, pieniądze, bogactwa, państwo, partia, przyjemności życia, sława. W dzisiejszych czasach szczególnie niebezpieczny jest kult bogactwa, które potrafi opanować całkowicie człowieka i podporządkować go sobie bez reszty. Chrystus przestrzega przed tym w przypowieści Mt 6,24. Słowo ,,mamona”, które pojawia się w tej przypowieści uosabia ,,pieniądz” jako potęgę, która podporządkowuje sobie świat.\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszonej w Koszalinie 1 czerwca 1991 r. w trakcie IV pielgrzymki do Ojczyzny\n"Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną". To pierwsze słowo Dekalogu, pierwsze przykazanie, od którego zależą wszystkie dalsze przykazania. Całe prawo Boże - wypisane niegdyś na kamiennych tablicach, a równocześnie wypisane odwiecznie w sercach ludzkich. Tak, że i ci, co nie znają Dekalogu, znają jego istotną treść. Bóg głosi prawo moralne nie tylko słowami Przymierza - Starego Przymierza z góry Synaj i Chrystusowej Ewangelii - głosi je samą wewnętrzną prawdą tego rozumnego stworzenia, jakim jest człowiek. To Boże prawo moralne jest dane człowiekowi i dane równocześnie dla człowieka: dla jego dobra. Czyż nie tak jest? Czyż nie dla człowieka jest każde z tych przykazań z góry Synaj: - "Nie zabijaj - nie cudzołóż - nie mów fałszywego świadectwa - czcij ojca i matkę" (por. Wj 20,13-14.16.12). Chrystus ogarnia to wszystko jednym przykazaniem miłości, które jest dwoiste: "Będziesz miłował Pana Boga swego ponad wszystko - będziesz miłował człowieka, bliźniego twego jak siebie samego" (por. Mt 22,37).\nW ten sposób Dekalog - dziedzictwo Starego Przymierza Boga z Izraelem - został potwierdzony w Ewangelii jako moralny fundament Przymierza Nowego we Krwi Chrystusa. Ten moralny fundament jest od Boga, zakorzenia się w Jego stwórczej, ojcowskiej mądrości i Opatrzności. Równocześnie ten moralny fundament Przymierza z Bogiem jest dla człowieka, dla jego dobra prawdziwego. Jeśli człowiek burzy ten fundament, szkodzi sobie: burzy ład życia i współżycia ludzkiego w każdym wymiarze. Zaczynając od wspólnoty najmniejszej, jaką jest rodzina, i idąc poprzez naród aż do tej ogólnoludzkiej społeczności, na którą składają się miliardy ludzkich istnień. Jak bardzo prawo moralne - przykazania Boże - jest dla człowieka, na to wskazuje w sposób szczególnie wymowny sam Jezus Chrystus, kiedy mówi do zdumionych, a nawet zgorszonych stróżów litery Prawa: "To szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu" (Mk 2,27).\nII. Drugie Przykazanie\nNie będziesz się posługiwał imieniem Jahwe, twojego Boga, w złym celu, bo Jahwe nie uzna niewinnym tego, kto w złym celu posługuje się Jego imieniem.\nPwt 5, 11\nDla Semitów, podobnie jak dla starożytnych Egipcjan, imię było nie tylko nazwą osoby, ale także wyrażało jej naturę i szczególne cechy. W 1 Sm 25,25 czytamy słowa, jakie Abigail wypowiedziała o swoim mężu: Jak się nazywa, taki jest. W wielu tekstach biblijnych imię jest synonimem osoby ludzkiej, a wyrażenie imię Jahwe oznacza samego Jahwe.\nTak, jak Bóg zbawia, Jego imię również zbawia, pomaga, chroni, mieszka w świątyni. Dlatego, z tej równoznaczności rodzi się obowiązek posługiwania się nim z najwyższym szacunkiem, tj. należy je święcić, oddawać mu cześć, jak samemu Bogu.\nIzraelici mięli prawo wzywać Jahwe, czyli modlić się do Niego, względnie nazywać Jahwe po imieniu, czyli oddawać mu cześć w obrzędach religijnych, bądź czcić Go\ni wyznawać w życiu, względnie prosić Go o pomoc. Dozwolone było także posługiwanie się tym imieniem przy składaniu przysięgi, którą czasami Prawo wyraźnie nakazywało, zwłaszcza w wypadku, gdy trzeba było rozstrzygać sprawy wątpliwe.\nDrugie przykazanie zabrania posługiwania się imieniem Jahwe w okolicznościach, które język hebrajski określa wyrażeniem Iassaw, co w licznych tekstach biblijnych oznacza na darmo. Występujący w nim rzeczownik saw oznacza kłamstwo i określa on bóstwo pogańskie. W Ez 13 jest on synonimem kłamstwa głoszonego przez fałszywych proroków. Uwagi te uprawniają do wyciągnięcia wniosku, że wyrażenie Issaw znaczy nie tylko\nna darmo, ale także dla kłamstwa, dla fałszywego prorokowania, dla wróżenia. Według proroka Jeremiasza wina fałszywych proroków polegała na tym, że przemawiali w imię Jahwe, mimo że nie zostali przez Niego do tego upoważnieni. W Jr 14,14 czytamy:\nKłamstwem jest to, co ci prorocy prorokują w moim imieniu. Ani ich nie posłałem, ani im nie dałem polecenia, ani też do nich nie przemówiłem.\nDrugie przykazanie zakazuje wszelkiego nadużywania imienia Jahwe, posługiwania się nim w złym celu. Biorąc pod uwagę to, że imiona bóstw na Bliskim Wschodzie odgrywały wielką rolę w magii, zabobonach i egzorcyzmach, to staje się oczywiste, że drugie przykazanie chce powstrzymać Izraelitów także od tego rodzaju praktyk. Starotestamentowi prawodawcy w swoich postanowieniach zakazują używania imienia bożego do krzywoprzysięstwa, złorzeczeń i bluźnierstw, wróżenia, magii, rzucania uroków i wywoływania duchów, a ci, którzy nie stosowali się do tego postanowienia, byli karani śmiercią przez ukamienowanie.\nUmieszczenie w drugim przykazaniu stwierdzenia, że Jahwe nie uzna niewinnym tego, kto w złym celu posługuje się Jego imieniem, zawiera w sobie myśl, iż nadużywanie imienia Jahwe jest wykroczeniem i to wielkim. Hebrajski czasownik uznać niewinnym występuje bowiem w tekstach mówiących o tak poważnych grzechach jak pycha, cudzołóstwo, fałszywe świadectwo, ucisk ubogich oraz zabójstwo.\nPo powrocie z niewoli babilońskiej, tj. po roku 538 przed Chrystusem, Żydzi zaczęli przykazanie to pojmować bardzo skrajnie. Chcąc zapobiec bezczeszczeniu świętego imienia Jahwe, przestali się nim posługiwać publicznie i podczas czytania Biblii w synagogach zastępowali je słowem Adonai, które znaczy Pan.\nW modlitwie Jezusa ,,Ojcze nasz” pojawia się zdanie: Święć się imię Twoje. Zwykle rozumie się je jako prośba o to, by ludzie uznawali świętość imienia Boga. W rzeczywistości jest to prośba o to, by Bóg okazywał się w dziejach człowieka jako istota święta, czyli potężna i zbawiająca oraz by ludzie zachowywali Jego przykazania, a tym samym uznawali Jego świętość i Jego władze nad sobą, miedzy innymi poprzez oddawanie czci Jego imieniu.\nNadużywanie imienia Boga do krzywoprzysięstwa potępił Jezus. W Mt 5 czytamy:\nSłyszeliście również, że powiedziano przodkom: Nie będziesz fałszywie przysięgał, lecz dotrzymasz Panu swej przysięgi. A Ja wam powiadam: Wcale nie przysięgajcie, ani na niebo, bo jest tronem Bożym; ani na ziemię, bo jest podnóżkiem stóp Jego; ani na Jerozolimę, bo jest miastem wielkiego Króla. Ani na swoją głowę nie przysięgaj, bo nie możesz nawet jednego włosa uczynić białym albo czarnym. 37 Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Złego pochodzi.\nW słowach tych Jezus nie tyle potępia wszelką przysięgę ile zachęca uczniów do odnalezienia jej właściwego sensu. On sam zgodził się na złożenie przysięgi, jakiej zażąda od niego arcykapłan (Mt26,63). Pewnym ideałem byłoby, gdyby chrześcijanie zawsze mówili prawdę. Wówczas nikt nie musiałby uciekać się do przysięgi, by przekonać innych, że jego słowa zasługują na wiarę.\nFragment homilii wygłoszonej przez Jana Pawła II wygłoszonej w Rzeszowie,\n2 czerwca 1991 roku\nŚwięci i błogosławieni to chrześcijanie w najpełniejszym tego słowa znaczeniu. Chrześcijanami nazywamy się my wszyscy, którzy jesteśmy ochrzczeni i wierzymy\nw Chrystusa Pana. Już w samej tej nazwie zawarte jest wzywanie Imienia Pańskiego. Drugie przykazanie Boże powiada: "Nie będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno". Zatem jeśli jesteś chrześcijaninem, niech to nie będzie wzywanie Imienia Pańskiego nadaremno. Bądź chrześcijaninem naprawdę, nie tylko z nazwy, nie bądź chrześcijaninem byle jakim. "Nie każdy, który Mi mówi: «Panie, Panie!» (...), lecz ten, kto spełnia wolę mojego Ojca".\nOto mocny zrąb, na którym człowiek roztropny wznosi dom całego swego życia.\nO takim domu mówi Chrystus: "Spadł deszcz, wezbrały potoki, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom. On jednak nie runął, bo na skale był utwierdzony" (Mt 7,25).\nJednakże "skała" - to nie tylko słowo Boże, nie tylko Dekalog czy Kazanie na górze, przykazania czy błogosławieństwa. "Skała" - to nade wszystko Chrystus sam.\nIII. Trzecie Przykazanie\nWj 20, 8 - 11\nTrzecie przykazanie rozumiane jest zwykle jako nakaz obchodzenia szabatu.\nW rzeczywistości mówi ono o obowiązkach, które się ściśle ze sobą łączą: o obowiązku pracy w ciągu sześciu dni roboczych: Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie twe zajęcia; i o obowiązku odpoczynku w dniu szabatu: . Dzień zaś siódmy jest szabatem ku czci Pana, Boga twego. Nie możesz przeto w dniu tym wykonywać żadnej pracy ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani cudzoziemiec, który mieszka pośród twych bram.\n1. Obowiązek pracy\nZnalazł on już swoje odbicie w opowiadaniu Jahwisty o stworzeniu świata. Według tego opowiadania Jahwe umieścił człowieka w ogrodzie Eden, by go uprawiał i strzegł (Rdz, 2,15). Błędny jest pogląd, że rajski ogród Eden, Jahwista rozumiał jako miejsce ,,słodkiej bezczynności”. Ze stwierdzenia, że Bóg umieścił człowieka w ogrodzie, by ten go uprawiał i strzegł, wynika, iż ten nie miał wątpliwości, że człowiek od samego początku swojego istnienia został powołany do pracy. Tylko życie, które wypełnione jest pracą, jest życiem godnym człowieka.\nStosując czasowniki uprawiać i strzec, autor natchniony miał przed oczyma przede wszystkim pracę palestyńskiego rolnika. Błędem byłoby jednak ograniczać jego myśl tylko do pracy na roli. Chodzi to zadania powierzone człowiekowi w jego życiowym środowisku, w tworzeniu i utrzymaniu dóbr. Obydwa te czasowniki należy rozumieć jako wzajemnie się uzupełniające. Każda wykonywana przez człowieka praca może być uczestnictwem w tym uprawianiu i strzeżeniu.\nAutor natchniony mówi z szacunkiem o pracy Kaina, który był rolnikiem, o pracy Noego, który zasadził winnicę, ale również o pracy Abla, Jabala, patriarchów Izraela\ni Mojżesza jako pasterzy. Budowniczych wierzy Babel piętnuje nie za to, że umieli wznosić wielkie i trwałe budowle, ale za to, że kierując się pychą chcieli stworzyć potęgę urągającą mocy i wielkości Jahwe.\nMyśl o pracy jako obowiązku człowieka znajdujemy także w urywku mówiącym o stworzeniu świata:\nJan Paweł II w Laborem exercens - encyklice poświęconej zagadnieniu ludzkiej pracy napisał:\nKościół jest przekonany, że praca stanowi podstawowy wymiar bytowania człowieka na ziemi. W przekonaniu tym umacnia się również, gdy uwzględnia cały dorobek różnorodnych nauk poświęconych człowiekowi: antropologia, paleontologia, historia, socjologia, psychologia i inne — wszystkie zdają się świadczyć o tym\nw sposób niezbity. Kościół jednak czerpie to swoje przekonanie przede wszystkim\nz objawionego Słowa Bożego i dlatego to, co jest przeświadczeniem rozumu, nabiera równocześnie charakteru przekonania wiary. Kościół bowiem — to warto zauważyć już tutaj — wierzy w człowieka: nie tylko w świetle doświadczenia historycznego, nie tylko przy pomocy wielorakich metod poznania naukowego myśli o człowieku i odnosi się do niego — ale myśli o nim przede wszystkim w świetle objawionego Słowa Boga Żywego, a odnosząc się do człowieka, stara się być wyrazicielem tych odwiecznych zamierzeń i tych transcendentnych przeznaczeń, jakie z człowiekiem związał ten Żywy Bóg: Stwórca i Odkupiciel.\nŹródło przeświadczenia o tym, że praca stanowi podstawowy wymiar bytowania człowieka na ziemi, znajduje Kościół już na pierwszych stronach Księgi Rodzaju. Analiza tych tekstów uświadamia nam, że zostały w nich — przy całym nieraz archaicznym sposobie wyrażania myśli — wypowiedziane zasadnicze prawdy\no człowieku, że zostały one wypowiedziane już w kontekście tajemnicy Stworzenia. Są to prawdy, które stanowią o człowieku od początku i równocześnie wytyczają główne linie jego bytowania na ziemi, zarówno w stanie pierwotnej sprawiedliwości, jak też\ni po złamaniu przez grzech pierwotnego przymierza Stwórcy ze swoim stworzeniem\nw człowieku. Kiedy człowiek, stworzony „na obraz Boży (...) jako mężczyzna\ni niewiasta” (por. Rdz 1, 27), słyszy słowa: „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną” (Rdz 1, 28) — to chociaż słowa te nie mówią wprost i wyraźnie o pracy, pośrednio wskazują na nią ponad wszelką wątpliwość, jako na działanie, które ma on wykonywać na ziemi. Owszem, ukazują samą jej istotę. Człowiek jest obrazem Boga między innymi dzięki nakazowi otrzymanemu od swojego Stwórcy, by czynił sobie ziemię poddaną, by panował nad nią. W wypełnianiu tego polecenia człowiek, każda istota ludzka, odzwierciedla działanie samego Stwórcy wszechświata.\nPraca rozumiana jako działalność „przechodnia” — to znaczy taka, która biorąc początek w ludzkim podmiocie, skierowana jest ku zewnętrznemu przedmiotowi, zakłada swoiste panowanie człowieka nad „ziemią”, z kolei zaś panowanie to potwierdza i rozwija. Oczywiście, że przez „ziemię”, o której mówi tekst biblijny, należy rozumieć przede wszystkim ten fragment widzialnego wszechświata, którego człowiek jest mieszkańcem, pośrednio jednak można rozumieć cały świat widzialny,\no ile może on znaleźć się w zasięgu wpływu człowieka i jego poszukiwań w celu zaspokojenia własnych potrzeb. Prócz tego słowa o „czynieniu sobie ziemi poddaną” posiadają ogromną nośność. Wskazują na wszystkie zasoby, które ziemia (a pośrednio świat widzialny) kryje w sobie, a które przy pomocy świadomego działania człowieka mogą być odkryte i celowo wykorzystywane przez niego. Tak więc owe słowa, zapisane już na samym początku Biblii, nie przestają nigdy być aktualne. Są nimi objęte wszystkie minione epoki cywilizacji i ekonomii równie dobrze, jak cała współczesność oraz przyszłe fazy rozwoju, które może częściowo już się zarysowują, ale w znacznej mierze pozostają przed człowiekiem jako jeszcze nieznane i zakryte.\nJeśli mówi się czasem o okresach „przyśpieszeń” w życiu ekonomiczno-cywilizacyjnym ludzkości czy poszczególnych narodów, wiążąc te „przyspieszenia”\nz postępem nauki i techniki, zwłaszcza zaś z przełomowymi dla życia społeczno-gospodarczego odkryciami — to można równocześnie też powiedzieć, że żadne z tych „przyspieszeń” nie wyprzedza istotnej treści tego, co zostało powiedziane w owym prastarym tekście biblijnym. Człowiek, stając się — przez swoja prace — coraz bardziej panem ziemi, potwierdzając — również przez pracę — swoje panowanie nad widzialnym światem, w każdym wypadku i na każdym etapie tego procesu znajduje się na linii owego pierwotnego ustanowienia Stwórcy, które pozostaje w koniecznym\ni nierozerwalnym związku z faktem stworzenia człowieka jako mężczyzny i niewiasty „na obraz Boga”. Ów proces zaś jest równocześnie uniwersalny: obejmuje wszystkich ludzi, każde pokolenie, każdy etap rozwoju ekonomicznego i kulturalnego,\na równocześnie jest to proces przebiegający w każdym człowieku, w każdym świadomym ludzkim podmiocie. Wszyscy i każdy są nim równocześnie objęci. Wszyscy i każdy w odpowiedniej mierze, i na nieskończoną prawie ilość sposobów, biorą udział w tym gigantycznym procesie, poprzez który człowiek „czyni sobie ziemie poddaną”: w procesie pracy (Laborem exercens 4).\nNakaz czynienia sobie ziemi poddaną, jest nakazem tworzenia kultury. Nakaz ten dotyczy wszystkich ludzi, obejmuje wszystkie czasy. Nie ma dziedziny ludzkiej działalności, która by pod niego nie podpadała.\nReligia Izraela, chociaż trud, jaki wiąże się z pracą, pojmowała jako karę za grzech pierworodny, w pracy fizycznej widziała zajęcie zaszczytne. Według niej, człowiek został stworzony do pracy i m.in. przez to jest podobny do Boga, uczestnicząc i przedłużając jego dzieło stwórcze. Księga Tobiasza przedstawiając cnoty, którymi winien odznaczać się pobożny Izraelita, ostrzega:\nW lenistwie jest ubóstwo i nędza, ponieważ gnuśność jest matką głodu (Tb 13)\nChociaż Chrystus nigdy w swoim nauczaniu nie przypominał o obowiązku pracy, uważał go za coś oczywistego. W swoim nauczaniu dawał wyraz wielkiego szacunku zarówno dla ludzkiej pracy, jak i dla ludzi, którzy pracują. Przywoływał obrazy pracy pasterzy, rybaków, siewców, lekarzy, robotników z winnicy. Jezus sam był robotnikiem i synem robotnika. Człowieka, który głęboko zakopał otrzymany od siebie talent ocenił niezwykle surowo. Apostolstwo porównywał do połowu lub żniwa, a na swoich uczniów powołał rybaków. Apostoł Paweł również utrzymywał się z pracy rąk zajmując się wyrabianiem namiotów. Poczytywał to sobie jako powód do chluby. Tak pisał do swoich uczniów w Tesalonikach:\nNie jest rzeczą konieczną, abyśmy wam pisali o miłości braterskiej, albowiem Bóg was samych naucza, abyście się wzajemnie miłowali. Czynicie to przecież w stosunku do wszystkich braci w całej Macedonii. Zachęcam was jedynie, bracia, abyście coraz bardziej się doskonalili i starali zachować spokój, spełniać własne obowiązki i pracować własnymi rękami, jak to wam nakazaliśmy (1 Tes 4, 9).\nAlbowiem gdy byliśmy u was, nakazywaliśmy wam tak: Kto nie chce pracować, niech też nie je! Słyszymy bowiem, że niektórzy wśród was postępują wbrew porządkowi: wcale nie pracują, lecz zajmują się rzeczami niepotrzebnymi. Tym przeto nakazujemy\ni napominamy ich w Panu Jezusie Chrystusie, aby pracując ze spokojem, własny chleb jedli. Wy zaś, bracia, nie zniechęcajcie się w czynieniu dobrze! Jeżeli ktoś nie posłucha słów naszego listu, tego sobie zaznaczcie i nie obcujcie z nim, aby się zawstydził. A nie uważajcie go za nieprzyjaciela, lecz jak brata go napominajcie! (2 Tes 3, 10 – 12)\n2. Obowiązek świętowania szabatu\nTrzecie przykazanie przedstawia oczywiście z większym naciskiem obowiązek świętowania szabatu niż pracy, dlatego na jego treść dotycząca pracy praktycznie nie zwraca się uwagi. Obydwa te obowiązki są w nim jedna ściśle powiązane. Szabat jest tu pojmowany jako przerwa w pracy, po której należy po odpoczynku powrócić.\nEtymologia hebrajskiego słowa sabbat, od którego pochodzi polskie słowo szabat, nie została dotąd ostatecznie ustalona. Najczęściej wyprowadza się je od hebrajskiego czasownika sabat, który znaczy przestać, przestać pracować, odpocząć. Ale zdaniem niektórych biblistów wywodzi się ono z od akkadyjskiego określenia pełni księżyc, które brzmi sap/battu.\nSzabat był siódmym dniem tygodnia, a jednocześnie jedynym dniem tygodnia, który posiadał własną nazwę. Pozostałe dni tygodnia oznaczano liczebnikami porządkowymi od 1-6. Same początki szabatu i okoliczności jego ustanowienia giną jednak we mgle przeszłości. Próby doszukania się ich u Babilończyków, Kananejczyków, Kenitów, Madianitów, Arabów czy u mieszkańców Ugaritu w ,,dniach odpoczynku” pierwotnych rolników i w ,,dniach handlu” zakończyły się niepowodzeniem. Wszystko wskazuje na to, że powstał on w środowisku izraelskim.\nNie ma wątpliwości, że szabat należy do najstarszych świąt Izraela. Według Wj 16,23 istniał on już w czasach Mojżesza przed zawarciem przymierza na Synaju. Dekalog nie ustanawia szabatu, ale przypomina o obowiązku jego świętowania. O starożytności szabatu świadczy także to, że jest o nim mowa zarówno w Kodeksie Przymierza, który powstał prawdopodobnie ok roku 1200 – 1025), jak też w Dekalogu rytualnym, który powstał ok. X w. przed Chr. Znamienną jest rzeczą, że tekst zachowany w Dekalogu rytualnym (Wj 34,21), który jest najstarszym sformułowaniem nakazu obchodzenia szabatu, nie podaje żadnego uzasadnienia tego nakazu.\nW Księdze Powtórzonego Prawa czytamy:\nTekst ten ukazuje troskę o to, by w szabat odpoczął nie tylko Izraelita, głowa rodu,\nale także jego synowie i córki, niewolnicy i niewolnice, obcokrajowcy, a nawet bydło. Wypływa ona ze spotykanego często w prawodawstwie starego przymierza przekonania, że Izraelici nie powinni uciskać ludzi słabych w społeczności, ponieważ sami byli obcokrajowcami w ziemi egipskiej, a więc doświadczyli ciężkiej doli słabych. Ma ona także związek z tym, że prawodawcy Izraela nie przewidywali przywilejów i wyjątkowych uprawnień dla bogatych i możnych, ponieważ wierzyli, że byłoby to sprzeczne z wolą Boga. W Księdze Powtórzonego Prawa Mojżesz mówi do Izraelitów:\nJahwe, wasz Bóg, jest Bogiem bogów i Panem panów, Bogiem wielkim, potężnym i strasznym, który nie ma względu na osoby, nie przyjmuje podarków, oddaje sprawiedliwość sierocie i wdowie, miłuje obcokrajowca dając mu chleb i odzienie (Pwt 10,17).\nSłusznie zauważono, że etyka biblijna tworzona była z myślą o człowieku, kimkolwiek by on nie był, bez względu na to, do jakiej kasty, klasy społecznej lub narodu należy, a nie z myślą o korzyścią jakiejś kasty uprzywilejowanej. Po raz pierwszy w dziejach cywilizacji i prawodawstwa człowiek jest szanowany jako człowiek.\nZagwarantowanie odpoczynku szabatowego synom i córkom zwraca uwagę na jeden z ważnych obowiązków ojca, który w starożytnym Izraelu mógł ulec pokusie nadmiernego wykorzystywania dzieci zarówno małych, jak i dorosłych do pracy powiększającej jego majątek. O innych obowiązkach rodziców względem synów córek Dekalog nie mówi. Trzeba jednak zauważyć, że starożytni Izraelici mięli świadomość wielu wciąż aktualnych obowiązków ojca i matki wobec ich dzieci.\nWspółczesny czytelnik Dekalogu może być zaskoczony tym, że nie przeciwstawia się on niewolnictwu, jako zjawisku uwłaczającemu godności człowieka. Izraelici, podobnie jak inne starożytne narody Bliskiego Wschodu, uważali niewolnictwo za rzecz nienaganną. Ich niewolnicy, zgodnie ze zwyczajem, wywodzili się z jeńców wojennych, z członków własnego narodu, których sprzedano lub którzy sami sprzedali się w niewolę, a także z obcokrajowców, których można było nabyć od kupców handlujących ludźmi. Z chrześcijańskiego punktu widzenia jest to niedoskonałość. Była ona jednak uwarunkowana obyczajem ludzi tamtych czasów. Zapewnienie niewolnikom odpoczynku szabatowego jest niewątpliwą wartością etyki Starego Testamentu, ponieważ świadczy o wysiłku zmierzającym do stworzenia im jak najbardziej ludzkich warunków życia.\nSzczególny nacisk na świętowanie szabatu kładł prorok Ezechiel w Vi wieku przed Chr. Był on przekonany, że bezczeszczenie tego dnia było jednym z powodów nieszczęść, jakie spadły na jego naród. Szabat miał szczególne znaczenie po zburzeni świątyni jerozolimskiej w roku 587 przez Chr., w okresie niewoli babilońskiej, ponieważ innych świąt nie można było wówczas obchodzić. Stał się on wtedy wiecznym znakiem wiecznego przymierza (Wj 31,16) między Jahwe a Jego ludem. Nie mając swojej świątyni, żyjąc w obcej ziemi zachowując szabat mógł Izrael potwierdzać swoją przynależność do Boga. Żaden tydzień nie upływał bez tego, by nie przypomniał on sobie swojego Boga.\nProrocy Ezechiel Nehemiasz i Izajasz bezczeszczenie szabatu uważali za przyczynę kar, jakie Bóg zsyła na naród. Tych, którzy się tego dopuszczali, wykluczano ze wspólnoty narodowej i karano nawet śmiercią. W II wieku przed Chrystusem w okresie walk machabejskich, pewna grupa Żydów wolała ponieść śmierć z rąk Syryjczyków niż złamać szabat przez stawianie im zbrojnego oporu. Kapłan Matatiasz postanowił , że Żydzi będą mogli się bronić, gdy w tym dniu zostaną zaatakowani.\nFaryzeusze współcześni Jezusowi uważali, że w szabat nie wolno nieść łóżka, uzdrawiać chorego, zerwać paru kłosów, odbywać podróży dłuższej niż 2000 kroków. Miszna, a więc jedna z części Talmudu wylicza 39 prac, których w szabat nie wolno wykonywać, takich jak np. zawiązanie lub odwiązanie węzła. Chrystus, jak inni Żydzi, miał zwyczaj uczestniczenia w synagogalnych obchodach szabatu. Przeciwstawiał się on jednak rygoryzmowi w przestrzeganiu tego święta, ucząc, że obowiązek świętowania szabatu jest mniej ważny niż przykazanie miłości bliźniego (Mk 3,4, Łk 12,15), i wskazując że szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu (Mk 2,27). Dlatego też Jezus któregoś dnia uzdrowił w szabat człowieka chorego.\nJezus nigdzie nie wypowiedział się, czy Jego wyznawcy mają zachować instytucję szabatu czy też wprowadzić własny dzień tygodniowego odpoczynku. Uczniowie Chrystusa mięli prawo utrzymać je lub zastąpić innym. Początkowo obchodzili je razem z innymi Żydami. Z biegiem czasu dniem cotygodniowego święta i odpoczynku stała się jednak dla chrześcijan niedziela, która nie jest zamknięciem tygodnia, jak szabat, ale jego pierwszym dniem. Nie wiemy kiedy dokładnie to nastąpiło. Proces zmierzający do ustanowienia niedzieli dniem świętym chrześcijaństwa rozpoczął się już w pierwotnym Kościele, w czasach apostolskich. Wieczorem pierwszego dnia po szabacie chrześcijanie gromadzili się na uczcie eucharystycznej (Dz 20,7). Z pism ojców Kościoła dowiadujemy się, że w II wieku liturgię eucharystyczną obchodzono w niedzielę. Powodem, dla którego chrześcijanie wybrali niedziele na swoje święto, było najprawdopodobniej to, że w tym dniu Chrystus zmartwychwstał. Urzędowym dniem cotygodniowego odpoczynku niedziela stała się w roku 321 dzięki Konstantynowi Wielkiemu.\nFragment Listu Apostolskiego Jana Pawła II Dies Domini o świętowaniu niedzieli\n34. To prawda, że Eucharystia niedzielna, sama w sobie, ma takie samo znaczenie jak sprawowana w dowolny inny dzień oraz że nie można jej oddzielać od całości życia liturgicznego i sakramentalnego. Życie to jest ze swej natury epifanią Kościoła, której najbardziej znamienny moment następuje wówczas, gdy wspólnota diecezjalna gromadzi się na modlitwie wraz ze swoim pasterzem: «Kościół ujawnia się przede wszystkim w pełnym\ni czynnym uczestnictwie całego świętego Ludu Bożego w tych samych obchodach liturgicznych, zwłaszcza w tej samej Eucharystii, w jednej modlitwie, przy jednym ołtarzu pod przewodnictwem biskupa, otoczonego kapłanami i sługami ołtarza» . Więź z biskupem\ni z całą kościelną wspólnotą jest wpisana w każdą liturgię eucharystyczną, niezależnie od tego, czy przewodniczy jej biskup i w jakim dniu tygodnia zostaje odprawiona. Wyrazem tego jest wspomnienie biskupa w modlitwie eucharystycznej.\nNiemniej Eucharystia niedzielna, która wiąże się z obowiązkiem uczestnictwa całej wspólnoty i odznacza szczególnie uroczystym charakterem, właśnie dlatego że jest sprawowana w «dniu, w którym Chrystus zwyciężył śmierć i dał nam udział w życiu wiecznym», ukazuje szczególnie wyraziście swój wymiar eklezjalny i jawi się jako pierwowzór innych liturgii eucharystycznych. Każda wspólnota, gromadząc wszystkich swoich członków na «łamaniu chleba», uświadamia sobie, że jest miejscem, w którym urzeczywistnia się konkretnie tajemnica Kościoła. W tej samej liturgii wspólnota otwiera się także na komunię z Kościołem powszechnym, prosząc Ojca, aby «pamiętał o Kościele rozproszonym po całym świecie» i pozwolił mu wzrastać — w jedności wszystkich wiernych z Papieżem i pasterzami poszczególnych Kościołów — do doskonałej miłości.\nTak więc niedzielna Eucharystia bynajmniej nie zwalnia wiernych z obowiązku miłosierdzia, ale przeciwnie — jeszcze bardziej przynagla ich do podejmowania «wszelkich dzieł miłości, pobożności i apostolstwa, aby one jasno świadczyły, że jakkolwiek chrześcijanie nie są z tego świata, są jednak światłością świata i oddają chwałę Bogu wobec ludzi» .\n70. Istotnie, już w czasach apostolskich zgromadzenie niedzielne było dla chrześcijan sposobnością do braterskiego dzielenia się dobrami materialnymi z uboższymi. «Niechaj pierwszego dnia tygodnia każdy z was coś odłoży według tego, co uzna za właściwe» (1 Kor 16, 2). Św. Paweł mówi tutaj o zbiórce, jaką zorganizował na rzecz ubogich Kościołów w Judei: w Eucharystii niedzielnej serce chrześcijanina winno ogarniać cały Kościół. Należy jednak zrozumieć głęboki sens wezwania Apostoła, który bynajmniej nie kieruje się tutaj ciasną logiką «daniny», ale odwołuje się raczej do kultury solidarności, stawiającej wyższe wymagania, a praktykowanej zarówno między członkami samej wspólnoty, jak i wobec całego społeczeństwa. Trzeba dziś szczególnie uważnie wsłuchać się w słowa surowego napomnienia, jakiego udziela wspólnocie korynckiej, winnej tego, że upokarzała ubogich uczestników agapy, która towarzyszyła «wieczerzy Pańskiej»: «Tak więc, gdy się zbieracie, nie ma u was spożywania Wieczerzy Pańskiej. Każdy bowiem już wcześniej zabiera się do własnego jedzenia, i tak się zdarza, że jeden jest głodny, podczas gdy drugi nietrzeźwy. Czyż nie macie domów, aby tam jeść i pić? Czy chcecie znieważać Boże zgromadzenie i zawstydzać tych, którzy nic nie mają?» (1 Kor 11, 20-22). Równie dobitnie brzmią słowa św. Jakuba: «Bo gdyby przyszedł na wasze zgromadzenie człowiek przystrojony w złote pierścienie i bogatą szatę i przybył także człowiek ubogi w zabrudzonej szacie, a wy spojrzycie na bogato odzianego i powiecie: Usiądź na zaszczytnym miejscu!, do ubogiego zaś powiecie: Stań sobie tam albo usiądź u podnóżka mojego!, to czy nie czynicie różnic między sobą i nie stajecie się sędziami przewrotnymi?» (Jk 2, 2-4).\nIV. Czwarte Przykazanie\nCzcij twego ojca u twoją matkę, aby długo trwały dni twojego życia na ziemi, którą daje ci Jahwe, twój Bóg.\nPwt 5, 16\nCzcij twojego ojca i twoją matkę, jak ci nakazał Jahwe, twój Bóg, by długo trwały dni twojego życia i aby ci się dobrze powodziło na ziemi, którą daje ci Jahwe, twój Bóg.\nDla starożytnych mieszkańców krajów Bliskiego Wschodu obowiązek szanowania rodziców był czymś oczywistym. W mezopotamskim utworze mądrościowym pt. ,,Pouczenia Szuruppaka”, który w języku sumeryjskim istniał już przed 2500 rokiem przed Chr., a następnie przetłumaczony na język akkadyjski, czytamy słowa:\nBacz na słowo matki, jak na słowo boga; bacz na słowo twojego starszego brata, jak na słowo ojca; starszy brat jest naprawdę ojcem, starsza siostra – naprawdę matką.\nW innym starożytnym utworze mądrościowym ,,Mądrość Achikara”, który powstał prawdopodobnie w VII wieku przed Chr., czytamy:\nJeśli ktoś nie jest dumny z imion swego ojca i swej matki, niech słońce nad nim nie świeci, bo to człowiek zły.\nW ,,Mądrości Aniego”, który żył w Egipcie ok 1400 r. przed Chr., czytamy:\nPodwajaj chleb, który dajesz swej matce, i noś ją, jak ona cię nosiła.\nJuż na podstawie tych kilku przykładów jest oczywiste, że czwarte przykazanie dekalogu, nakazując okazywać cześć ojcu i matce, podaje zasadę moralną, która w starożytności była znana najbardziej rozwiniętym cywilizacyjnie narodom Bliskiego Wschodu. Jest to zasada, której słuszność jest niewątpliwa dla każdego człowieka dobrej woli. Jej znaczenie w życiu moralnym człowieka Dekalog uwydatnia przez to, że podaje ją zaraz po przykazaniach określających obowiązki względem Boga, na pierwszym miejscu wśród przykazań określających obowiązki wobec innych ludzi.\nCzasownik czcij, stojący na początku omawianego przykazania, w polskim przekładzie odpowiada hebrajskiej formie kabbed, która ściśle rzecz biorąc znaczy tyle co: wyznaj słowem i czynem, że ktoś jest ważny, znaczny. Występuje on też w tekstach, które nakazują czcić Boga. Dlatego nakaz oddawania czci rodzicom jest w jakimś stopniu spokrewniony ze starotestamentowym wymogiem oddawania czci Bogu. Wyrazem wielkiego szacunku starotestamentowych nauczycieli wiary dla rodziców jest fakt, że w niektórych tekstach biblijnych Bóg przedstawia siebie jako ojca (Oz 11, 1-4; Iz1,2;56) lub matkę (Oz 11,8; Iż 49,15), względnie uważany jest za ojca Izraela (Pwt 32,6).\nW Pwt 8,5 Mojżesz porównuje Jahwe do ojca, mówiąc do narodu:\nUświadom sobie w twym sercu, że jak ktoś wychowuje swego syna, tak Jahwe, twój Bóg, wychowuje ciebie.\nJedną z podstaw wymogu czci wobec matki, musiało być to, że w obyczaju Izraela godność matki była wysoko ceniona. W opowiadaniu o stworzeniu i upadku pierwszych rodziców czytamy, że mężczyzna nadał swojej żonie imię Hawwah. Etymologia tego imienia, które do języka polskiego i innych języków, weszło jako Ewa, nie została ostatecznie ustalona. Autor natchniony podaje jego etymologię ludową przypisując mu znaczenie Życie, jakie w języku hebrajskim przysługuje rzeczownikowi hajjah. Stwierdza, że kobieta otrzymała takie właśnie imię, bo ona jest matką wszystkich żyjących ten sposób. W ten sposób podkreśla on zaszczytną rolę pierwszej kobiety jako matki całego ludzkiego rodu.\nNależy zauważyć, że omawiane przykazanie stawia na równi ojca i matkę. Matka ma być tak samo szanowana jak ojciec. Przekonanie o równości płci, z którym się tutaj spotykamy, znalazło wyraz także w innych tekstach biblijnych. W Kpł 19,3 czytamy nawet: Niech każdy boi się swej matki i swego ojca. Matka zostaje w tym zdaniu wymieniona jako pierwsza.\nJedno z najwymowniejszych świadectw starotestamentowej myśli o równości płci zachowało się we fragmencie Księgi Rodzaju mówiącej o stworzeniu i upadku pierwszych rodziców. W Rdz 2, 18 – 24 czytamy:\nPotem Pan Bóg rzekł: «Nie jest dobrze, żeby mężczyzna był sam, uczynię mu zatem odpowiednią dla niego pomoc». Ulepiwszy z gleby wszelkie zwierzęta lądowe i wszelkie ptaki powietrzne, Pan Bóg przyprowadził je do mężczyzny, aby przekonać się, jaką on da im nazwę. Każde jednak zwierzę, które określił mężczyzna, otrzymało nazwę "istota żywa". I tak mężczyzna dał nazwy wszelkiemu bydłu, ptakom powietrznym i wszelkiemu zwierzęciu polnemu, ale nie znalazła się pomoc odpowiednia dla mężczyzny. Wtedy to Pan sprawił,\nże mężczyzna pogrążył się w głębokim śnie, i gdy spał wyjął jedno z jego żeber, a miejsce to zapełnił ciałem. Po czym Pan Bóg z żebra, które wyjął z mężczyzny, zbudował niewiastę.\nA gdy ją przyprowadził do mężczyzny, mężczyzna powiedział: «Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała! Ta będzie się zwała niewiastą, bo ta z mężczyzny została wzięta». Dlatego to mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swą żoną tak ściśle, że stają się jednym ciałem.\nWedług tego fragmentu mężczyzna sam sobie nie wystarczał. Jako istota ze swej natury społeczna potrzebował towarzystwa i pomocy istoty posiadającej taką samą Taturę jak on. Księga Rodzaju wyraźnie podkreśla ideę wyższości człowieka nad innymi stworzenia, czego wyrazem jest fakt, iż to człowiek nadaje im imiona. Według Księgi Rodzaju pomocą dla mężczyzny mogła być tylko kobieta, którą Bóg zbudował (nie ulepił, ale zbudował, tak jak buduje się świątynie) z żebra wyjętego z boku mężczyzny. Na jej widok mężczyzna wpada w zachwyt i wydaje okrzyk: Ta wreszcie jest kością z mojej kości i ciałem z mojego ciała. Ta zwać się będzie mężyca, bo z męża została wyjęta.\nW liście apostolskim Mulieris dignitatem Jan Paweł II rozważając powyższy fragment Księgi Rodzaju pisał:\nTrzeba, ażebyśmy znaleźli się w orbicie tego biblijnego „początku”, w którym objawiona prawda o człowieku jako „obrazie i podobieństwie Boga” stanowi niezmienną podstawę całej chrześcijańskiej antropologii.„Stworzył... Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę” (Rdz 1,27). Ten zwięzły tekst zawiera podstawowe prawdy antropologiczne: człowiek jest szczytem całego porządku stworzenia w świecie widzialnym; rodzaj ludzki, który bierze początek w powołaniu do istnienia mężczyzny i kobiety, wieńczy całe dzieło stworzenia; istotami ludzkimi są oboje, w równym stopniu mężczyzna i kobieta, oboje stworzeni na obraz Boga. Ten istotowy dla człowieka obraz-podobieństwo Boże mężczyzny i kobiety jako małżonków i rodziców zostaje przekazany ich potomkom: „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną” (Rdz 1,28). Stwórca powierza „panowanie” nad ziemią rodzajowi ludzkiemu, wszystkim ludziom, wszystkim mężczyznom i wszystkim kobietom, którzy swą godność i powołanie czerpią ze wspólnego „początku”.\nCzwarte przykazanie ujęte jest tak, że dotyczy postawy zarówno dzieci małoletnich, jak i dorosłych. Troska o poprawną postawę dzieci wobec rodziców znalazła odbicie w wypowiedział wielu pisarzy starego przymierza: Mich 7, 6; Prz 19, 26; 28,24; 10,1; 15,20; 17,25; 19,13. Piękne i mocne pouczenia o czci należnej rodzicom, skierowane przede wszystkim do dzieci dorosłych znajdujemy w Mądrości Syracydesa (3,1-16). Mędrzec ten przypomina m.in. obowiązek niezasmucania ojca i niesienia mu pomocy w starości (3,12), nakazuje mówić o nim dobrze i szanować go, gdy zniedołężnieje, nawet gdyby rozum stracił (3, 8.13), każe on pomagać rodzicom w ich starości. Mędrzec ten oświadcza: Czcij twego ojca całym sercem i nie zapominaj bólów matki (7,27). U proroka Micheasza znajdujemy zdanie: Przeklęty jest ten, kto pogardza swoim ojcem i swoją matką (7,6).\nJako wzór człowieka zachowującego czwarte przykazanie Księga Rodzaju ukazuje Józefa, który by uratować swego ojca Jakuba przed panującą w Kanaanie klęską głodu sprowadza go do Egiptu, zapewnia mu, podobnie jak swoim braciom, utrzymanie, a wkońcu urządza wspaniały pogrzeb. Przykładem człowieka troszczącego się o swoich rodziców jest również Dawid, który w czasie swoich wypraw prowadził z sobą swoich rodziców i na pewien czas powierzył ich opiece króla Moabu, by ich ustrzec przed niebezpieczeństwami, jakie groziły im ze strony Saula.\nW sprawie czci rodziców głos zabrał również Jezus, mówiąc do faryzeuszów:\nI mówił do nich: "Umiecie dobrze uchylać przykazanie Boże, aby swoją tradycję zachować. Mojżesz tak powiedział: Czcij ojca swego i matkę swoją, oraz: Kto złorzeczy ojcu lub matce, niech śmiercią zginie. A wy mówicie: "Jeśli kto powie ojcu lub matce: Korban, to znaczy darem [złożonym w ofierze] jest to, co by ode mnie miało być wsparciem dla ciebie" - to już nie pozwalacie mu nic uczynić dla ojca ni dla matki. I znosicie słowo Boże przez waszą tradycję, którąście sobie przekazali. Wiele też innych tym podobnych rzeczy czynicie" (Mk 7, 9- 13).\nObowiązek troski o rodziców jest w świetle tych słów ważniejszy od składania ofiar, ponieważ według nauki Jezusa miłość bliźniego jest ważniejsza od ofiary. Miłość do rodziców nie może się jednak przerodzić w bałwochwalstwo. Wynika to z jego wypowiedzi: Kto swego ojca lub swoją matkę miłuje bardziej niż mnie, nie jest mnie godzien (Mt, 10,37).\nSłowa te nie przeciwstawiają się czwartemu przykazaniu Dekalogu. Znaczy ona tyle, że Boga trzeba postawić ponad wszystko w swoim życiu.\nWielki nacisk na obowiązek czci rodziców położył św. Paweł. W Liście do Efezjan pisał:\nDzieci, słuchajcie swoich rodziców w Panu, bo to jest słuszne (Ef 6,1)\nZ kolei do Kolosan:\nDzieci, słuchajcie swoich rodziców we wszystkim, bo to przyjemne jest dla Pana (Kol 3,20) .\nObowiązek czci względem rodziców chrześcijaństwo rozciąga także na innych członków ludzkich społeczności, którzy odgrywali i odgrywają w stosunku do innych ważną rolę. Wymaga więc czci oddawania ludziom starszym, przełożonym, wychowawcom, nauczycielom, myślicielom, pisarzom, przywódcom państw.\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszonej w Masłowie, Kielce, 3 czerwca 1991 roku .\nOto Twoja Matka i Twoi bracia" (Mt 12,47).\n5. Czy trzeba było ludzkości przywracać ojcostwo Boga? Przejmującej odpowiedzi na to pytanie udziela Paweł apostoł w Liście do Rzymian: "Jak przez nieposłuszeństwo jednego człowieka wszyscy stali się grzesznikami, tak przez posłuszeństwo Jednego wszyscy staną się sprawiedliwymi" (5,19).\nV. Piąte Przykazanie\nWj 20, 13\nPwt 5, 17\nPrzykazanie piąte jest wyrazem troski o ochronę życia ludzkiego, które dla starożytnych Izraelitów było największą wartością, co dobitnie wyraził autor Księgi Hioba w słowach: Wszystko co człowiek posiada, odda za życie swoje (Hi2,4). Izraelici pragnęli żyć jak najdłużej, i jak Abraham i Hiob umrzeć w szczęśliwej starości i w sytości dni (Rz25,5; Hi 42,17). Nawet sceptyczny Kohelet nie miał wątpliwości, że żywy pies więcej wart od zdechłego lwa (9,4).\nHebrajski czasownik rasah, któremu w języku polskim odpowiada słowo zabijać, mógł być używany na oznaczanie zabójstwa niezamierzonego. Raz występuje w prawie nakazującym zabicie człowieka, który dopuścił się zabójstwa. Zwykle posługiwano się nim na określenie zabójstwa z pobudek prymitywnych, popełnionego niesprawiedliwie i bezprawnie na człowieku niewinnym i bezbronnym. Niezależnie od tego, jak rozumiemy prawo, nie ulega wątpliwości, że w Starym Testamencie zakazane było każde bezprawne odebranie życia innemu człowiekowi.\nW Pwt 19,10 czytamy: Krew niewinnego nie będzie przelewana w tej ziemi, którą Jahwe, twój Bóg daje ci jako dziedzictwo;\noraz w Pwt 27,24 – Przeklęty jest ten, kto skrycie zabija swego bliźniego.\nDużo ostrych wystąpień przeciw zabójstwu spotykamy w pismach proroków (Iz1,15.21;26,21;33,15; 59,3.7; Oz4,2; Mi3,10;7,2; Jr2,34;Am1,3-5). Jeden z mędrców zabójstwo zaliczył do rzeczy, które Jahwe najbardziej nienawidzi (Prz 6,16-19). Grzech zabójstwa napiętnowany został w opowiadaniu o zbrodni Kaina i w wystąpieniu proroka Natana przeciw podstępnemu zabójstwu, jakiego Dawid dopuścił się na Chetycie Uriaszu, jednym ze swych dowódców (2Sm 12,1-14). W IX wieku prz. Chr. Prorok Eliasz odważnie wystąpił przeciw zgładzeniu Nabota przez króla Achaba o żonę Izebele (1Krl 21, 1-29).\nPrzywołajmy fragment Rdz 4, 1-16\nMężczyzna zbliżył się do swej żony, Ewy. A ona poczęła i urodziła Kaina, i rzekła: «Otrzymałam mężczyznę od Pana». A potem urodziła jeszcze Abla, jego brata.\nAbel był pasterzem trzód, a Kain uprawiał rolę. Gdy po jakimś czasie Kain składał Panu w ofierze płody roli, i również Abel składał pierwociny z drobnego bydła i z jego tłuszczu, Pan wejrzał na Abla i na jego ofiarę; na Kaina zaś i na jego ofiarę nie chciał patrzeć. Smuciło to Kaina bardzo i chodził z ponurą twarzą. Pan zapytał Kaina: «Dlaczego jesteś smutny i dlaczego twarz twoja jest ponura? Przecież, gdybyś postępował dobrze, miałbyś twarz pogodną; jeżeli zaś nie będziesz dobrze postępował, grzech leży u wrót i czyha na ciebie, a przecież ty masz nad nim panować». Kain zwrócił się do swego brata, Abla. A gdy byli na polu, Kain rzucił się na swego brata, Abla, i zabił go. Wtedy Bóg zapytał Kaina: «Gdzie jest brat twój, Abel?» On odpowiedział: «Nie wiem. Czyż jestem stróżem brata mego?» Rzekł Bóg: «Cóżeś uczynił? Krew brata twego głośno woła ku mnie z ziemi! Bądź więc teraz przeklęty na tej roli, która rozwarła swą paszczę, aby wchłonąć krew brata twego, przelaną przez ciebie. Gdy rolę tę będziesz uprawiał, nie da ci już ona więcej plonu. Tułaczem i zbiegiem będziesz na ziemi!» Kain rzekł do Pana: «Zbyt wielka jest kara moja, abym mógł ją znieść. Skoro mnie teraz wypędzasz z tej roli i mam się ukrywać przed Tobą, i być tułaczem i zbiegiem na ziemi, każdy, kto mnie spotka, będzie mógł mnie zabić!» Ale Pan mu powiedział: «O, nie! Ktokolwiek by zabił Kaina, siedmiokrotnej pomsty doświadczy!» Dał też Pan znamię Kainowi, aby go nie zabił nikt, kto go spotka. Po czym Kain odszedł od Pana i zamieszkał w kraju Nod, na wschód od Edenu.\nOpowiadanie to wskazuje nie tylko na zło tkwiące w zewnętrznym czynie zabójstwa, ale także na proces narastania złych zamysłów w ludzkim sercu, które poddaje się uczuciom zazdrości i nienawiści. Autor natchniony porównuje grzech do istoty, która czyha na człowieka ulegającemu złym uczuciom, podobnie jak łowne zwierze chce wtargnąć do jakiegoś pomieszczenia wbrew woli właściciela. Chce przez to powiedzieć, że jeżeli człowiek, tak jak Kain, ulega złym uczuciom, wówczas grzech tak wielkiej zbrodni jak zabójstwo brata, wtargnie w jego życie, podobnie jak wrogi czatownik wtargnie do domostwa, do którego nie powinien być wpuszczony. Autor Księgi Mądrości przedstawi Kaina jako niesprawiedliwego, który oddalił się od mądrości, dlatego w gniewie zabił swojego brata.\nPrzykazanie: Nie będziesz zabijał! Przeciwstawia się nie tylko zabójstwu, ale także wszelkim czynom, które szkodzą zdrowiu i życiu bliźniego, a tym samym przybliżają chwilę jego śmierci.\nNie można w tym kontekście nie przywołać słów Jezusa z Kazania na Górze (Mt5,21 - 26)\nSłyszeliście, że powiedziano przodkom: Nie zabijaj!; a kto by się dopuścił zabójstwa, podlega sądowi. A Ja wam powiadam: Każdy, kto się gniewa na swego brata, podlega sądowi. A kto by rzekł swemu bratu: Raka, podlega Wysokiej Radzie. A kto by mu rzekł: "Bezbożniku", podlega karze piekła ognistego. Jeśli więc przyniesiesz dar swój przed ołtarz\ni tam wspomnisz, że brat twój ma coś przeciw tobie, zostaw tam dar swój przez ołtarzem,\na najpierw idź i pojednaj się z bratem swoim! Potem przyjdź i dar swój ofiaruj! Pogódź się ze swoim przeciwnikiem szybko, dopóki jesteś z nim w drodze, by cię przeciwnik nie podał sędziemu, a sędzia dozorcy, i aby nie wtrącono cię do więzienia. Zaprawdę, powiadam ci: nie wyjdziesz stamtąd, aż zwrócisz ostatni grosz.\nJezus uczy, że nie wystarczy nie skalać swych rąk krwią bliźniego i postawić zabójcę przed sądem ludzkim. Według Niego zakazuje ono również tego wszystkiego, co może do zabójstwa prowadzić lub w jakikolwiek sposób przynosić uszczerbek życiu bliźniego, a więc gniewu, nienawiści, zazdrości itd., a także pychy, pogardy i wszelkich innych uczuć, które łatwo stają się przyczyną zewnętrznych działań przeciw życiu innej osoby i mogą się przejawiać w raniących ją słowach, a także w czynach pozbawiających osobę życia.\nZabity przez Kaina Abel w nauczaniu Jezusa ukazany zostaje jako pierwszy w rzędzie sprawiedliwych, proroków, posłańców bożych, którzy byli prześladowani i mordowani przez synów zabójców, czyli duchowych potomków Kaina. Autor ,,Listu do Hebrajczyków” widzi w Ablu wzór człowieka sprawiedliwego, który złożył Bogu ofiarę lepszą od ofiary Kaina i chociaż umarł, jeszcze mów, czyli daje potomnym przykład wierności Bogu. Ten sam pisarz stwierdza, że krew Chrystusa jako pośrednika Nowego Przymierza ma głos wymowniejszy od krwi Abla.\nW tradycji biblijnej Abel stał się przykładem ludzi prawych i wiernych Bogu, Kain zaś przykładem ludzi złych, nie liczących się z wolą bożą.\nStary Testament nie zakazuje wszelkiego zabijania. Przewidziana była kara śmierci za zawinione zabójstwo, a także za bałwochwalstwo (Kpł 24,15), zoofilię (Wj22,18), homoseksualizm (Kpł 18,22;20,13), kazirodztwo (Kpł 20,10), zabicie rodziców i złorzeczenie im (Wj 21,15.17).\nKatechizm Kościoła Katolickiego w kwestii ochrony życia zajmuje stanowisko bardzo wyraźne.\nKKK 2258 "Życie ludzkie jest święte, ponieważ od samego początku domaga się «stwórczego działania Boga» i pozostaje na zawsze w specjalnym odniesieniu do Stwórcy, jedynego swego celu. Sam Bóg jest Panem życia, od jego początku aż do końca. Nikt,\nw żadnej sytuacji, nie może rościć sobie prawa do bezpośredniego niszczenia niewinnej istoty ludzkiej" (Kongregacja Nauki Wiary, instr. Donum vitae, Wstęp, 5)\nW encyklice Evangelim vitae na temat współczesnych zagrożeń ludzkiego życia Jan Paweł II pisał:\nZabójstwo w samoobronie - tzw. zasada ,,podwójnego skutku”.\nTomasz z Akwinu zastanawia się, czy wolno kogoś zabić w samoobronie?\nW odpowiedzi twierdzi, że można, ale podaje warunki, pod jakimi można tego dokonać. Pisze mianowicie, że:\na. Nie wolno podejmując akt samoobrony zmierzać do zabicia napastnika. Tomasz wyklucza zamierzone, intencjonalne zabójstwo człowieka;\nb. Kiedy Tomasz tłumaczy, że można zabić w samoobronie podkreśla,\nże jest to jednocześnie sytuacja, w której człowiek broni życia\n– a życie jest wartością. Bronimy życia podejmując jakaś formę walki – mam prawo do ochrony życia.\nc. Z takiego działania mogą wyniknąć dwa skutki – zamierzony – dobry, którym jest obronienie życia, i niezamierzony – zły, którym jest śmierć agresora. Tomasz twierdzi, że tylko wtedy mogę usprawiedliwić tę sytuację, gdy moim zamiarem był skutek dobry – tj. gdy moją intencją było ratowanie życia a nie zabicie agresora.\na. Masz prawo do podjęcia działań ratujących życie w sytuacji, gdy jest ono zagrożone;\nb. Moja intencja jest dobra – chcę bronić życia. Celem działania jest obrona życia, a nie zabicie napastnika;\nc. Nie używamy więcej siły niż jest to konieczne w samoobronie. Użyta siła jest proporcjonalna do zaistniałego zagrożenia. Racja musi być proporcjonalna do celu.\nKatechizm Kościoła Katolickiego pisze na temat tzw. ,,uprawnionej obrony”.\nFragment homilii wygłoszonej przez Jana Pawła II w Raomiu, 4 czerwca 1991 r.\nw czasie IVpielgrzymki do ojczyzny.\nW homilii Ojciec Święty rozważał przykazanie: Nie zabijaj!\nTrzeba stwierdzić, że ludobójcze skutki ostatniej wojny zostały przygotowane całymi programami nienawiści rasowej oraz etnicznej! Programy te odrzucały moralną zasadę przykazania: "Nie zabijaj" jako absolutną i powszechnie obowiązującą. Nawiązując do obłędnych ideologii, pozostawiały one uprzywilejowanym instancjom ludzkim prawo decydowania o życiu i śmierci poszczególnych osób, a także całych grup i narodów. Na miejsce Bożego: "Nie zabijaj" postawiono ludzkie: "Wolno zabijać", a nawet: "Trzeba zabijać".\n7. Zauważmy jeszcze, że przykazanie: "Nie zabijaj" zawiera w sobie nie tylko zakaz. Ono wzywa nas do określonych postaw i zachowań pozytywnych. Nie zabijaj, ale raczej chroń życie, chroń zdrowie i szanuj godność ludzką każdego człowieka, niezależnie od jego rasy czy religii, od poziomu inteligencji, stopnia świadomości czy wieku, zdrowia czy choroby. Nie zabijaj, ale raczej przyjmij drugiego człowieka jako dar Boży - zwłaszcza jeśli jest to twoje własne dziecko. Nie zabijaj, ale raczej staraj się pomóc twoim bliźnim, aby z radością przyjęli swoje dziecko, które - po ludzku biorąc - uważają, że pojawiło się nie w porę.\nTe słowa powiedział Chrystus i te słowa poniósł z sobą na krzyż. Na krzyżu On także został skazany na śmierć - i śmierć tę poniósł, a była to śmierć najświętszego wśród synów człowieczych. Jemu także odebrali życie...Poniósł śmierć na krzyżu Syn Boży, aby w sposób najbardziej radykalny została potwierdzona moc przykazania: "Nie zabijaj".\nVI. Szóste Przykazanie\nSzóste przykazanie w katechizmie chrześcijańskim pojmuje się jako zakaz cudzołóstwa, czyli grzechu polegającego na łamaniu wierności małżeńskiej poprzez stosunek płciowy osoby żonatej lub zamężnej z obcą kobietą względem obcym mężczyzną, niezależnie od tego, czy ci są wolni, czy też żyją w małżeństwie.\nW Starym Testamencie zakaz cudzołóstwa bardziej wiązał żonę niż męża. Kobieta zamężna, która dopuściła się grzechu z obcym mężczyzną, zawsze uchodziła za cudzołożnicę i była karana śmiercią. Mąż natomiast był uważany za cudzołożnika tylko wtedy, gdy zgrzeszył z kobietą zamężną lub zaręczoną i tylko w takim przypadku podlegał karze śmierci.\nW Pwt 22,22-24 czytamy:\nJeśli się znajdzie człowieka śpiącego z kobietą zamężną, oboje umrą: mężczyzna śpiący z kobietą i ta kobieta. Usuniesz zło z Izraela. Jeśli dziewica została zaślubiona mężowi, a spotkał ją inny jakiś mężczyzna w mieście i spał z nią, oboje wyprowadzicie do bramy miasta i kamienować ich będziecie, aż umrą: młodą kobietę za to, że nie krzyczała będąc\nw mieście, a tego mężczyznę za to, że zadał gwałt żonie bliźniego. Usuniesz zło spośród siebie.\nNakaz wykonywania kary śmierci za cudzołóstwo w bramie miasta, a więc w miejscu publicznym, wywodził się prawdopodobnie stąd, że w cudzołóstwie widziano występek, który zagrażał porządkowi we wspólnocie narodowej. Występek ten rozumiano także jako wykroczenie przeciw woli Jahwe, który ustanowił małżeństwo. Dla wszystkich ludów Środkowego Wschodu najgorszym nieszczęściem, jakie mogło przydarzyć się małżeństwu, było cudzołóstwo. Kodeks Hammurabiego postanawiał, że żona, która zdradziła męża,\nma być związana ze wspólnikiem grzechu i wrzucona do Eufratu.\nNajmocniejszym potępieniem cudzołóstwa w Starym Testamencie jest, jak się zdaje, opowiadanie o grzechu Dawida z Batszebą, które znajdujemy w 2Sm 11, 1 – 15.\nNa początku roku, gdy królowie zwykli wychodzić na wojnę, Dawid wyprawił Joaba i swoje sługi wraz z całym Izraelem. Spustoszyli oni [ziemię] Ammonitów i oblegali Rabba. Dawid natomiast pozostał w Jerozolimie. Pewnego wieczora Dawid, podniósłszy się z posłania i chodząc po tarasie swego królewskiego pałacu, zobaczył z tarasu kąpiącą się kobietę. Kobieta była bardzo piękna. Dawid zasięgnął wiadomości o tej kobiecie. Powiedziano mu: "To jest Batszeba, córka Eliama, żona Uriasza Chetyty". Wysłał więc Dawid posłańców, by ją sprowadzili. A gdy przyszła do niego, spał z nią. A ona oczyściła się od swej nieczystości i wróciła do domu.\nKobieta ta poczęła, posłała więc, by dać znać Dawidowi: "Jestem brzemienna". Wtedy Dawid wyprawił posłańca do Joaba: "Przyślij do mnie Uriasza Chetytę". Joab posłał więc Uriasza do Dawida.\nKiedy Uriasz do niego przyszedł, Dawid wypytywał się o powodzenie Joaba, ludu i walki. Następnie rzekł Dawid Uriaszowi: "Wstąp do swojego domu i umyj sobie nogi!" Uriasz opuścił pałac królewski, a za nim niesiono dar ze stołu króla. Uriasz położył się jednak u bramy pałacu królewskiego wraz ze wszystkimi sługami swojego pana, a nie poszedł do własnego domu.\nPrzekazano wiadomość Dawidowi: "Uriasz nie wstąpił do swego domu". Pytał więc Dawid Uriasza: "Czyż nie wracasz z drogi? Dlaczego nie wstępujesz do własnego domu?" Uriasz odpowiedział Dawidowi: "Arka, Izrael i Juda przebywają w namiotach, podobnie też i pan mój, Joab, wraz ze sługami mego pana obozują w otwartym polu, a ja miałbym pójść do swojego domu, aby jeść, pić i spać ze swoją żoną? Na życie Pana i na twoje, czegoś podobnego nie uczynię". Dawid więc rzekł do Uriasza: "Pozostań tu jeszcze dziś, a jutro cię odeślę". Uriasz został więc w Jerozolimie w tym dniu. Nazajutrz Dawid zaprosił go, aby jadł i pił w jego obecności, aż go upoił. Wieczorem poszedł [Uriasz], położył się na swym posłaniu między sługami swojego pana, a do domu swojego nie wstąpił.\nNastępnego ranka napisał Dawid list do Joaba i posłał go za pośrednictwem Uriasza. W liście napisał: "Postawcie Uriasza tam, gdzie walka będzie najbardziej zażarta, potem odstąpicie go, aby został ugodzony i zginął". Joab obejrzawszy miasto, postawił Uriasza w miejscu, o którym wiedział, że walczyli tam najsilniejsi wojownicy. Ludzie z miasta wypadli i natarli na Joaba. Byli zabici wśród ludu i sług Dawida; zginął też Uriasz Chetyta. Joab przez wysłańców zawiadomił Dawida o całym przebiegu walki. Posłańcowi dał następujące wyjaśnienie: "Jeśliby po opowiedzeniu królowi całego przebiegu walki do końca król wpadł w gniew i zapytywał cię: "Dlaczego zbliżyliście się tak do miasta, by toczyć walkę? Czyż nie wiedzieliście, że strzelają z muru? Kto zabił Abimeleka, syna Jerubbaala? Czyż nie kobieta, która zrzuciła na niego z muru kamień młyński, tak iż umarł w Tebes? Czemuż podchodziliście aż pod mury?" - powiesz: Sługa twój, Uriasz Chetyta, zginął również". Posłaniec poszedł.\nPo przybyciu oznajmił Dawidowi wszystko, z czym go Joab posłał. <Dawid się uniósł gniewem i rzekł do posłańca: "Dlaczego tak zbliżyliście się do miasta, by toczyć walkę? Czy nie wiedzieliście, że będziecie rażeni z murów? Kto zabił Abimeleka, syna Jerubbaala? Czyż nie kobieta, która zrzuciła na niego z muru kamień młyński, tak iż umarł w Tebes? Czemuż podchodziliście aż pod mury?">. Posłaniec odpowiedział Dawidowi: "Udało im się przemóc nas i wyjść przeciw nam w pole; odparliśmy ich aż do bramy. Tymczasem łucznicy zaczęli strzelać z muru do twych sług. Dlatego to zginęło kilku ze sług królewskich. Zginął też sługa twój, Uriasz Chetyta". Dawid oznajmił posłańcowi: "Tak powiesz Joabowi: "Nie trap się tym, co się stało. Miecz dosięga raz tego, raz innego. Bądź wytrwały w walce przeciwko miastu i zniszcz je!" Ty sam dodaj mu odwagi!" Żona Uriasza dowiedziawszy się, że Uriasz, jej mąż, umarł, opłakiwała swego pana. Gdy czas żałoby przeminął, posłał po nią Dawid i sprowadził do swego pałacu. Została jego żoną i urodziła mu syna. Postępek jednak, jakiego dopuścił się Dawid, nie podobał się Panu.\nCzytając to opowiadanie nie należy zapominać, że cudzołóstwo Dawida i będące jego następstwem zbrodnicze pozbycie się przez niego męża Batszeby potępił surowo prorok Natan w przypowieści, w której jego postępowanie przyrównał do działania bogacza, który zabiera biednemu człowiekowi jedyną owcę, by ją zabić na posiłek dla swojego gościa. Wielkość Dawida ujawniła się w tym, że zrozumiał swoją winę i oddał się pokucie, a śmierć swego pierwszego syna z Batszeby przyjął z równowagą ducha jako karę bożą za swój występek.\nWymownym przykładem człowieka postępującego zgodnie z nakazem: Nie będziesz cudzołożył! Jest Józef, syn Jakuba. Księga Rodzaju nawiązując do tego, że Józef, odznaczający się pięknym wyglądem, został kupiony przez Potifara, doradcę faraona, i został przez niego ustanowiony zarządcą domu. M. in. tak o nim opowiada Rdz 39, 7 – 20:\nPo tych wydarzeniach zwróciła na niego uwagę żona jego pana i rzekła do niego: "Połóż się ze mną". On jednak nie zgodził się i odpowiedział żonie swego pana: "Pan mój\no nic się nie troszczy, odkąd jestem w jego domu, bo cały swój majątek oddał mi we władanie. On sam nie ma w swym domu większej władzy niż ja i niczego mi nie wzbrania, wyjąwszy ciebie, ponieważ jesteś jego żoną. Jakże więc mógłbym uczynić tak wielką niegodziwość\ni zgrzeszyć przeciwko Bogu?" I mimo że go namawiała codziennie, nie usłuchał jej i nie chciał położyć się przy niej, aby z nią żyć. Pewnego dnia, gdy wszedł do domu, aby spełniać swe obowiązki, i nikogo z domowników tam nie było, uchwyciła go ona za płaszcz\ni powiedziała: "Połóż się ze mną!" Lecz on [wyrwał się], zostawił płaszcz w jej ręku i wybiegł na dwór.\nA wtedy ona, widząc, że zostawił swój płaszcz i że wybiegł na dwór, zawołała domowników i powiedziała im tak: "Patrzcie, sprowadzono do nas tego Hebrajczyka, a on chce tu u nas swawolić! Przyszedł do mnie, aby się położyć ze mną, i zaczęłam głośno krzyczeć. A gdy tak krzyczałam głośno, zostawił u mnie swój płaszcz i pospiesznie wybiegł na dwór!" I zatrzymała jego płaszcz u siebie. A kiedy przyszedł pan Józefa do domu, opowiedziała o tym zajściu tak: "Wszedł do mnie ów sługa, Hebrajczyk, którego do nas sprowadziłeś, aby ze mną swawolić. A gdy zaczęłam krzyczeć, zostawił u mnie swój płaszcz\ni uciekł z domu". Kiedy pan jego usłyszał te słowa swej żony, która mu dodała: "Tak postąpił ze mną twój sługa!" - zapałał wielkim gniewem. Polecił schwytać Józefa i oddać go do więzienia, gdzie znajdowali się więźniowie faraona.\nLiczne wystąpienia przeciw cudzołóstwu spotykamy także u proroków (Oz4,2.13n; Jr 5,7; Ez 22,11). Jak wielkim grzechem było ono w ich przekonaniu dowodzą wypowiedzi, w których piętnowali oni niewierność narodu względem Jahwe określając ją metaforycznie jako cudzołóstwo (Oz 1-3).\nChrystus nie wchodził w szczegóły przepisów Starego Prawa dotyczących życia płciowego. Nie pomniejszając jednak zła tkwiącego w wykroczeniach z tej dziedziny nie sądził On, by przewidziane przez Prawo kary należało stosować z całą bezwzględnością. Jak wiadomo nie wypowiedział się za ukamienowaniem kobiety pochwyconej na cudzołóstwie. Faryzeuszom, którzy gotowi byli postąpić z nią zgodnie z postanowieniami Prawa oświadczył: Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci na nią kamień (J 8,7). Należy także przypomnieć wydarzenie, które miało miejsce, gdy Jezus przebywał w gościnie u faryzeusza Szymona, i jak to opisuje Ewangelista Łukasz (Łk 7,37 – 50):\nWidząc to faryzeusz, który Go zaprosił, mówił sam do siebie: «Gdyby On był prorokiem, wiedziałby, co za jedna i jaka jest ta kobieta, która się Go dotyka, że jest grzesznicą». Na to Jezus rzekł do niego: «Szymonie, mam ci coś powiedzieć». On rzekł: «Powiedz, Nauczycielu!» «Pewien wierzyciel miał dwóch dłużników. Jeden winien mu był pięćset denarów, a drugi pięćdziesiąt. Gdy nie mieli z czego oddać, darował obydwom. Który więc z nich będzie go bardziej miłował?» Szymon odpowiedział: «Sądzę, że ten, któremu więcej darował». On mu rzekł: «Słusznie osądziłeś». Potem zwrócił się do kobiety i rzekł Szymonowi: «Widzisz tę kobietę? Wszedłem do twego domu, a nie podałeś Mi wody do nóg; ona zaś łzami oblała Mi stopy i swymi włosami je otarła. Nie dałeś Mi pocałunku; a ona, odkąd wszedłem, nie przestaje całować nóg moich. Głowy nie namaściłeś Mi oliwą; ona zaś olejkiem namaściła moje nogi. Dlatego powiadam ci: Odpuszczone są jej liczne grzechy, ponieważbardzo umiłowała. A ten, komu mało się odpuszcza, mało miłuje». Do niej zaś rzekł: «Twoje grzechy są odpuszczone». Na to współbiesiadnicy zaczęli mówić sami do siebie: «Któż On jest, że nawet grzechy odpuszcza?» On zaś rzekł do kobiety: «Twoja wiara cię ocaliła, idź w pokoju!»\nWarto przypomnieć, że o nierządnicach Chrystus powiedział, iż dzieki swej wierze i nawróceniu wyprzedzają faryzeuszy w drodze do królestwa niebieskiego (Mt 21, 31 n). Nie znaczy to, że Zbawiciel złagodził wymagania Starego Testamentu w dziedzinie etyki seksualnej. Wprost przeciwnie, postawił on swoim wyznawcom większe wymagania niż te, które wynikały z dosłownej interpretacji szóstego przykazania, ucząc, że grzech cudzołóstwa powstaje już wtedy, gdy mężczyzna pożądliwym okiem spojrzy na kobietę (Mt, 5, 27n).\nW Jego nauce pojawił się ponadto jeszcze jeden szczegół, którego nie było w prawodastwie starego przymierza. Mężczyzna starotestamentowy miał prawo z ważnych powodów odesłać swoją zonę, wręczając jej list rozwodowy. Tymczasem Jezus, zapytany przez faryzeuszów, czy wolno mężczyźnie, zgodnie ze wskazaniem Mojżesza odesłać żonę odpowiedział (Mk 10,5 - 11)\nWówczas Jezus rzekł do nich: "Przez wzgląd na zatwardziałość serc waszych napisał wam to przykazanie. Lecz na początku stworzenia Bóg stworzył ich jako mężczyznę i kobietę: dlatego opuści człowiek ojca swego i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, tego człowiek niech nie rozdziela!" W domu uczniowie raz jeszcze pytali Go o to. Powiedział im: "Kto oddala żonę swoją, a bierze inną, popełnia cudzołóstwo względem niej. I jeśli żona opuści swego męża, a wyjdzie za innego, popełnia cudzołóstwo".\nŚw. Paweł uzupełniając myśl Jezusa o nierozerwalności małżeństwa napisał w 1Kor 7, 10:\nTym zaś, którzy trwają w związkach małżeńskich, nakazuję nie ja, lecz Pan: Żona niech nie odchodzi od swego męża! Gdyby zaś odeszła, niech pozostanie samotną albo niech się pojedna ze swym mężem. Mąż również niech nie oddala żony.\nWierność między małżonkami powinna według apostoła być tak mocna, jak wierność Chrystusa i Kościoła (Ef 5,25):\nMężowie, miłujcie żony tak, jak Chrystus umiłował Kościół i samego siebie wydał za niego.\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszony w Łomży, 4 czerwca 1991 r. w czasie IV pielgrzymki do Ojczyzny\nVII. Siódme Przykazanie\nI nie będziesz kradł.\nW konstytucji Gaudium et spes Soboru Watykańskiego II czytamy, że własność człowieka, odziedziczona lub zdobyta dzięki pracy, jest jakby przedłużeniem ludzkiej wolności, niezbędnym warunkiem jego istnienia jako osoby wolnej. Nic zatem dziwnego, że prawodawcy od najdawniejszych czasów wydawali przepisy, które miały ją chronić przed kradzieżą.\nW księgach biblijnych zachowały się podania o niektórych kradzieżach, jakie miały miejsce w początkach dziejów Izraela. Rachel ukradła terafim, czyli posążki bóstw domowych swego ojca Labana (Rzd 31, 19.30.32). Po zdobyciu Jerycha Akan – przekraczając prawo cheremu, które nakazywało zabić pokonanych ludzi i zniszczyć wszelką zdobycz wojenną, skrycie przywłaszczył sobie piękny płaszcz, 200 syklów srebra i złoty pręt wagi 50 syklów, za co został ukamienowany w dolinie Akor. Mika skradł swej matce 1100 sztuk srebra, a potem, gdy ta nie podejrzewając, że sprawcą tego czynu był jej syn, przeklęła złodzieja, zwrócił je i uzyskał przebaczenie. Najczęstszym przedmiotem kradzieży były najprawdopodobniej zwierzęta domowe.\nSiódme przykazanie – Nie będziesz kradł! – jest wyrazem troski o zabezpieczenie prawa własności we wspólnocie narodu izraelskiego. Ponieważ kontekst tego przykazania zakazuje tak poważnych przestępstw przeciw prawom człowieka jak zabójstwo i cudzołóstwo, niektórzy bibliści twierdzą, iż musiało ono pierwotnie zakazywać przestępstw poważniejszych niż zwykła kradzież, a mianowicie porwania człowieka celem sprzedania go w niewolę.\nW wielu tekstach Starego Testamentu znajdujemy szczegółowe zakazy różnego rodzaju przestępstw przeciw własności, takich jak właśnie porwanie człowieka, kradzież\nz włamaniem, przywłaszczanie sobie zwierząt lub rzeczy zagubionych, kradzieży zwierząt, oszustwa, zagarnianie cudzych pól, wyzysk robotników, biednych i słabych.\nOto niektóre postanowienia:\nWj 22, 24 – 26\nPrzeklęty jest ten, kto przesuwa granicę swego bliźniego.\nKpł 25, 14 - 17\nKiedy więc będziecie sprzedawać coś bliźniemu albo kupować coś od bliźniego, nie wyrządzajcie krzywdy jeden drugiemu. Ale odpowiednio do liczby lat, które upłynęły od jubileuszu, będziesz kupował od bliźniego, a on sprzeda tobie odpowiednio do liczby lat plonów. Im więcej lat pozostaje do jubileuszu, tym większą cenę zapłacisz, im mniej lat pozostaje, tym mniejszą cenę zapłacisz, bo ilość plonów on ci sprzedaje. Nie będziecie wyrządzać krzywdy jeden drugiemu. Będziesz się bał Boga twego, bo Ja jestem Pan, Bóg wasz!\nKpł 25, 35 - 38\nJeżeli brat twój zubożeje i ręka jego osłabnie, to podtrzymasz go, aby mógł żyć z tobą przynajmniej jak przybysz lub osadnik. Nie będziesz brał od niego odsetek ani lichwy. Będziesz się bał Boga swego i pozwolisz żyć bratu z sobą. Nie będziesz mu dawał pieniędzy na procent. Nie będziesz mu dawał pokarmu na lichwę. Ja jestem Pan, Bóg wasz, który wyprowadził was z ziemi egipskiej, aby dać wam ziemię Kanaan i aby być waszym Bogiem!\nPwt 25, 13 – 16\nNawiązując najprawdopodobniej do postanowień Dekalogu, wykroczenia przeciw własności piętnowali także prorocy Izraela. Amos, nazywany prorokiem sprawiedliwości społecznej, groził Izraelitom największymi karami, ponieważ, niepomni na to, że Bóg wybrał ich sobie spośród innych narodów, pełni pychy, rozmiłowani w zbytku i wygodach, uciskali ubogich, sprzedawali sprawiedliwego za pieniądze i ubogiego za parę sandałów (Am2,6), gromadzili w swoich pałacach owoce nieprawości i uciemiężenia, oszukiwali na mierze i wadze, dopuszczali się gwałtów i grabieży, nienawidzili sędziów wytykających im nieuczciwość. Również Ozeasz karcił rodaków za oszustwa, kradzieże, przesuwanie granic, używanie fałszywych wag, gwałty i bandytyzm (Oz7,1).\nMicheasz tak mówił przeciw bogaczom, którzy zgarniali pola ubogich rolników, a ich samych bralki w niewolę (Mi 2,1 – 2):\nBiada tym, którzy planują nieprawość i obmyślają zło na swych łożach!\nGdy świta poranek, wykonują je, bo jest ono w mocy ich rąk. Gdy pożądają pól, zagarniają je, gdy domów - to je zabierają; biorą w niewolę męża wraz z jego domem, człowieka z jego dziedzictwem.\nW innym miejscu prorok ten pisał (Mi 6,10 – 12):\nCzy mogę znieść skarby nieprawości i efę szczupłą, przeklętą? Czy usprawiedliwię szale niegodziwe, a w worku - fałszywe ciężarki, przez które bogacze jego pełni są zdzierstwa, a mieszkańcy jego wypowiadają kłamstwa <i język w ich ustach jest zdradliwy?\nJr 5, 27\nJak klatka pełna jest ptaków, tak domy ich przepełnione są oszustwem:\nw ten sposób stają się oni wielkimi i bogatymi.\nJr 22, 13\nW wielu wypowiedziach pisarzy biblijnych jest mowa o wstydzie i wzgardzie, jakie przeżywa złodziej pochwycony na gorącym uczynku (Jr 2, 26; Hi 30.5; Syr 5,14). Od sprawców kradzieży domagano się w Izraelu naprawy szkód, jakie wyrządzili bliźniemu.\nPostanowienie siódmego przykazania z oczywistych powodów podtrzymał Chrystus (Mk 10, 19, Łk 18,20) i autorzy pism Nowego Testamentu (Rz 2,21). W wypowiedziach św. Pawła pojawiło się spostrzeżenie, że przyczyną kradzieży bywa lenistwo. Wzywając Efezjan do porzucenia dawnego sposobu życia (Ef 4, 22-24) i przyobleczenia się w nowego człowieka pisze on tak:\nKto kradł, niech już nie kradnie, ale niech się raczej mozoli wypracowując własnymi rękami dobro, aby miał co dać potrzebującym.\nZłodziejom, podobnie jak bałwochwalcom, niesprawiedliwym, niemoralnie się prowadzącym, cudzołożnym, zniewieściałym, sodomitom, skąpcom, pijakom, złorzeczącym i drapieżnym – Paweł groził, że nie odziedziczą królestwa bożego (1 Kor 6,9 n.).\nNa koniec warto jeszcze zauważyć, że obok kradzieży dóbr materialnych, którą zwykle mamy na myśli, istnieją postacie kradzieży dóbr duchowych. Można komuś ukraść np. dobre imię, zdrowie, godność osobistą, radość życia, a nawet ciszę, która jest potrzebna dla zdrowia psychicznego.\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszonej 5 czerwca 1991 r. w Białymstoku\nw czasie IV pielgrzymki do Ojczyzny\nTegoroczne moje pielgrzymowanie po ziemi ojczystej jest związane z programem Dekalogu. W tych dziesięciu słowach, jakie Bóg Starego Przymierza przekazał swemu ludowi przez Mojżesza, zawiera się ogromne bogactwo: nie zastąpiona niczym synteza zbawczej mądrości. Każde przykazanie domaga się tego, aby było gruntownie przemyślane. Nie trzeba dodawać, że moment dziejowy, w którym znajduje się nasze społeczeństwo, w szczególny sposób tego się domaga. Jeśli bowiem po tak zwanym okresie minionym społeczeństwo odziedziczyło głęboki kryzys ekonomiczny, to w parze z tym idzie nie mniej dotkliwy kryzys etyczny. Co więcej: ten drugi w znacznej mierze warunkuje pierwszy. Dotyczy to różnych dziedzin życia ludzkiego. Dotyczy w sposób szczególny tej dziedziny, do której odnosi się siódme przykazanie Dekalogu.\nVIII. Ósme Przykazanie\nNie będziesz odpowiadał przeciw twemu bliźniemu jako świadek kłamliwy.\nPwt 5, 20\nI nie będziesz odpowiadał przeciw twemu bliźniemu jako świadek oszukujący.\nMiędzy dwiema przytoczonymi wersetami ósmego przykazania zachodzi mała różnica. W Wj 20,16 w dosłownym tłumaczeniu zakazuje być świadkiem kłamstwa, czyli świadkiem kłamiącym. Pwt 5,20 natomiast zakazuje być świadkiem oszustwa, czyli świadkiem oszukującym, wprowadzającym w błąd. Rzeczownikami kłamstwo i oszustwo tłumaczymy hebrajskie słowa seqer i Saw które są prawie jednoznaczne. Wyrażenie odpowiadać przeciw należy do dziedziny sądownictwa i znaczy tyle co zeznawać przeciw, świadczyć przeciw. Nie można mieć wątpliwości, że ósme przykazanie w obydwu wersjach zakazuje fałszywych zeznań świadków w sądzie, podobnie jak Kpł 19,12:\nNie będziecie fałszywie przysięgać w moim imieniu i nie będziesz bezcześcił imienia twego Boga.\nW Izraelu władzę sądowniczą mięli królowie i kapłani. Rozprawy odbywały się w bramie miasta ewentualnie w jakimś miejscu świętym lub sanktuarium. Król wydawał wyroki w dostępnym dla wszystkich przedsionku Sali tronowej. Swego pałacu. Proces z zasady rozpoczynała osoba prywatna, która uważała się za stronę pokrzywdzoną. W wypadku bałwochwalstwa oraz bluźnierstwu przeciw Bogu i królowi sąd zajmował się sprawą, gdy otrzymał doniesienie.\nPodobnie jak w dzisiejszych czasach, istniała w Izraelu możliwość przekupienia świadka, dlatego w Wj 23,8 postanawia:\nNie będziesz brał podarunku, bo podarunek zaślepia tych, co mają otwarte oczy, i niszczy sprawy uczciwych.\nPrz 28, 21 uczy:\nNiedobra to rzecz być stronniczym,\nAle nawet mocny mąż zgrzeszy za kromkę chleba.\nBiorąc pod uwagę liczne wystąpienia proroków przeciw kłamliwym świadectwom i przysięgom w sądach, należy przyjąć, że nieuczciwość świadków musiał być częstym zjawiskiem. W świetle tych uwag łatwo zrozumieć, iż ósme przykazanie było wyrazem troski o to, by, sądy izraelskie mogły polegać na zeznaniach świadków i w ten sposób uniknąć wydawania niesprawiedliwych wyroków. Warto pamiętać, że rola świadków wówczas była o wiele ważniejsza niż obecnie, ponieważ nie znano nowoczesnych sposobów prowadzenia śledztwa. Jeśli oskarżony nie był w stanie dowieść niewinności, fałszywe świadectwo wniesione przeciw niemu i uznane przez sędziego pociągało za sobą nieuchronne jego skazanie. Z powodu fałszywego świadectwa jego dobre imię było naruszone w obliczu całej wspólnoty. Tak więc to ochrona honoru i dobrego imienia była zabezpieczona tym przykazaniem.\nW Księdze Przysłów 14, 25.18 czytamy:\nRatuje życie świadek prawdomówny,\nAle ten, co wypowiada łgarstwa, zawodzi.\nMaczugą, mieczem i ostrą strzałą jest mąż,\nktóry zeznaje przeciw swemu bliźniemu jako świadek kłamliwy.\nWystępujące w tym przykazaniu słowo bliźni chrześcijanie rozumieją: każdy człowiek, idąc za nauką Chrystusa, wyrażoną dobitnie w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, którą warto tu przytoczyć. W Łk 10, 25n czytamy:\nPolskiemu słowu bliźni odpowiada hebrajski rzeczownik rea, którym oznaczano przyjaciela, towarzysza, ukochanego, sąsiada lub jakiegokolwiek człowieka, tak, że stawał się równoznaczny ze słowem inny. Często rzeczownikiem tym oznaczano członka narodu izraelskiego. Wśród zasad, które według Kpł 19, 18 miały kierować życiem wspólnoty narodowej jest również taka:\nNie mścij się i nie chowaj urazy do członków narodu, ale miłuj swego bliźniego jak siebie samego.\nNie należy jednak sądzić, że miłość bliźniego obejmowała tylko rodaków. W tym samym kontekście prawodawca biblijny wzywa Izraelitów, by darzyli miłością także członków innych narodów:\nKpł 19, 33\nJeżeli w waszym kraju osiedli się obcokrajowiec, nie będziesz go uciskać. Ten obcokrajowiec osiedlony wśród was będzie dla was jak jeden z waszych rodaków. Będziesz go miłował jak samego siebie, bo i wy byliście obcokrajowcami w ziemi egipskiej.\nÓsme przykazanie zakazuje fałszywych zeznań w sądzie niezależnie od tego, czy dotyczy ono człowieka należącego do Izraela, czy też członka jakiejkolwiek innej wspólnoty narodowej. Ściśle biorąc przykazanie to nie zakazuje wszelkiego kłamstwa, ale odrzuca kłamstwo szczególnie szkodliwe, kłamstwo fałszywego świadka, które także w naszych czasach prowadzi do krzywdzących wyroków.\nStarożytni Izraelici sądzili, że w określonych okolicznościach dozwolone jest kłamstwo z konieczności, mające zapobiec niesprawiedliwej szkodzie dla siebie lub innych osób. W takim położeniu znalazł się prorok Jeremiasz (Jr 38, 24n.). Po tajemniczym spotkaniu z nim, król Sedecjasz, nie chcąc, by treść ich rozmowy dotarła do jego ministrów, polecił mu:\nSedecjasz zaś rzekł do Jeremiasza: «Niech nikt nie wie o tej rozmowie, a nie umrzesz. Gdy usłyszą przywódcy, że rozmawiałem z tobą, przyjdą do ciebie i rzekną: "Powiedz nam, proszę, co mówiłeś do króla? Nic nie ukrywaj przed nami, bo inaczej zabijemy cię! A co mówił król?" Wtedy powiesz im: "Przedłożyłem królowi swą prośbę, żeby mnie znów nie posłał do domu Jonatana, abym tam nie umarł"». Rzeczywiście przyszli do Jeremiasza wszyscy przywódcy, by go wypytywać. Odpowiedział im zatem ściśle według polecenia króla, tak że pozostawili go w spokoju; nie rozeszła się bowiem ta sprawa.\nProrok postąpił zgodnie ze wskazaniami króla. Trzeba jednak zauważyć, że pisarze starotestamentowi w wielu miejscach dają do zrozumienia, iż wszelkie kłamstwo jest czymś niedobrym. W Księdze Rodzaju np. Jakub pokazany jest jako człowiek podstępny, który swego brata bliźniaka Ezawa za miskę soczewicy wyłudził pierworództwo, a potem kłamstwem zapewnił sobie błogosławieństwo ojca i umiał wykorzystać swego wuja Labana.\nW Wj 23,1 czytamy\nNie będziesz rozpowiadał kłamliwych wieści i nie przyłożysz ręki, by występnym świadczyć zbrodniczo.\na mówi prawdę w swoim sercu i nie rzuca oszczerstw swym językiem;\nW świetle słów Psalmu człowiek pobożny powinien unikać kłamstwa nie tylko w czynach i słowach, ale także mówić prawdę w swoim sercu, a więc dbać także o to, by nie ulec zakłamaniu w swoim wnętrzu, w swojej samoświadomości.\nJezusa nawiązują do zakazu składania fałszywego świadectwa w Kazaniu na górze oświadczył(Mt 5, 33n):\nZ kolei w Ewangelii św. Jana 8, 44 czytamy:\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszonej w czasie Mszy św. w Olsztynie,\n8 czerwca 1991 r., w czasie IV pielgrzymki do Ojczyzny\nÓsme przykazanie Dekalogu w szczególny sposób wiąże się z prawdą, która obowiązuje człowieka w obcowaniu z innymi ludźmi i w całym życiu społecznym: "Nie mów fałszywego świadectwa".\n"Prawda was wyzwoli" - powiedział Chrystus (J 8,32). Tak - "prawda was wyzwoli". To jest dopowiedzenie ósmego przykazania.Starajmy się odnaleźć pełne znaczenie i wartość prawdy: prawda, która wyzwala - wolność przez prawdę. Nigdy poza prawdą. Poza prawdą wolność nie jest wolnością. Jest pozorem. Jest nawet zniewoleniem.\nIX i X. Dziewiąte i Dziesiąte Przykazanie\nNie będziesz pożądał domu twego bliźniego, nie będziesz pożądał żony twego bliźniego i jego niewolnika, i jego niewolnicy, i jego wołu, i jego osła, i żadnej rzeczy, która jest własnością twego bliźniego.\nI nie będziesz pożądał żony twego bliźniego. I nie będziesz chciwie pragnął domu twego bliźniego, jego pola i jego niewolnika, i jego niewolnicy, jego wołu i jego osła, i żadnej rzeczy, która jest własnością twego bliźniego.\nWłasność, którego dziewiąte i dziesiąte przykazanie zakazuje pożądać, to nie tylko Izraelita, ale każdy inny człowiek. W treści obydwu przywołanych fragmentów należy wyraźnie odróżnić zakaz pożądania dóbr bliźniego i zakaz pożądania żony bliźniego.\nZakaz pożądania dóbr bliźniego przeciwstawia się takiemu pożądaniu, które jest źródłem kradzieży, grabieży i oszustwa. Inaczej mówiąc, przykazanie to zakazuje chciwości i pragnienia przywłaszczania sobie bez umiaru dóbr ziemskich. Zabrania nieumiarkowanej zachłanności, zrodzonej z pozbawionej miary żądzy bogactw i ich potęgi. Zakazuje także pragnienia popełniania niesprawiedliwości, jaka mogłaby przynieść szkodę bliźniemu w jego dobrach doczesnych.\nCzytając to przykazanie nie należy jednak ulegać wrażeniu, iż zakazuje ono wszelkiego pożądania rzeczy bliźniego. Nie jest wykroczeniem przeciw temu przykazaniu pragnienie otrzymania rzeczy, które należą do bliźniego, jeśli jest to możliwe w sposób sprawiedliwy. To, że człowiek pożąda jedzenia, picia, ubrania i dachu nad głową, nie jest czymś złym – jest to wyraz jego ludzkiej egzystencji, która potrzebuje tych rzeczy dla ocalenia siebie samej. W Mk 11, 24 czytamy: Dlatego powiadam wam: Czegokolwiek pożądacie w modlitwie, wierzcie, że to otrzymacie, a zostanie wam dane.\nStarożytni Izraelici nie widzieli nic złego w pożądaniu cudzej własności i zabieganiu o nią, gdy było ono zgodne z prawem. Za występek uważali takie pożądanie cudzej własności zabieganie o nią, które nie mieściło się w normach prawa i przynosiło szkodę Izraelicie oraz wspólnocie jego narodu. Ta ich świadomość moralna znalazła odbicie w opowiadaniu o krzywdzie, jaką król Achab i jego żona Izebel z powodu swojej zachłanności wyrządzili Nabotowi, jednemu ze swoich poddanych. Mówi o tym 1Krl 21, 1 – 25.\nNabot z Jizreel miał winnicę <w Jizreel> obok pałacu Achaba, króla Samarii. Achab zatem zwrócił się do Nabota mówiąc: «Oddaj mi na własność twoją winnicę, aby została przerobiona dla mnie na ogród warzywny, gdyż ona przylega do mego domu. A ja za nią dam ci winnicę lepszą od tej, chyba że wydaje ci się słuszne, abym ci dał pieniądze jako zapłatę za nią». Nabot zaś odpowiedział: «Niech mnie broni Pan przed tym, bym miał ci oddać dziedzictwo mych przodków». Achab więc przyszedł do swego domu rozgoryczony i rozgniewany słowami, które Nabot z Jizreel wypowiedział do niego, a mianowicie: «Nie dam tobie dziedzictwa moich przodków». Następnie położył się na swoim łożu, odwrócił twarz i nic nie jadł. Niebawem przyszła do niego Izebel, jego żona, i zapytała go: «Czemu duch twój jest tak rozgoryczony, że nic nie jesz?» On zaś jej odpowiedział: «Bo rozmawiałem z Nabotem z Jizreel. Powiedziałem mu: Sprzedaj mi twoją winnicę za pieniądze albo, jeśli chcesz, dam ci zamiast niej inną winnicę. A on powiedział: Nie dam tobie mojej winnicy». Na to rzekła do niego Izebel, jego żona: «To ty teraz tak sprawujesz rządy królewskie nad Izraelem? Wstań, jedz i bądź dobrej myśli. To ja ci dam winnicę Nabota z Jizreel». Potem w imieniu Achaba napisała listy i opieczętowała jego pieczęcią, a następnie wysłała do starszyzny i dostojników, którzy byli w mieście, sąsiadujących z Nabotem. W listach tak napisała: «Ogłoście post i posadźcie Nabota przed ludem. Posadźcie też naprzeciw niego dwóch ludzi nikczemnych, by zaświadczyli przeciw niemu, mówiąc: "Zbluźniłeś Bogu i królowi". Potem go wyprowadźcie i kamienujcie tak, aby zmarł». Jego współobywatele, starsi oraz dostojnicy, mieszkający w mieście, zrobili, jak im Izebel poleciła i jak było napisane w listach, które do nich wysłała. A więc ogłosili post i posadzili Nabota przed ludem. Potem przyszło dwóch ludzi nikczemnych, którzy zasiadłszy wobec niego, zaświadczyli przeciw niemu, mówiąc: «Nabot zbluźnił Bogu i królowi». Dlatego wyprowadzili go za miasto i ukamienowali go, wskutek czego zmarł. Sami zaś posłali do Izebel, aby powiedzieć: «Nabot został ukamienowany i zmarł». Kiedy więc Izebel usłyszała, że Nabot został ukamienowany i zmarł, powiedziała Achabowi: «Wstań, weź w posiadanie winnicę Nabota z Jizreel, której nie zgodził się dać ci za pieniądze, bo Nabot nie żyje, lecz umarł».\nKiedy tylko Achab usłyszał, że Nabot umarł, zaraz wstał, aby zejść do winnicy Nabota z Jizreel i wziąć ją w posiadanie. Wtedy Pan skierował słowo do Eliasza z Tiszbe: «Wstań i zejdź na spotkanie Achaba, króla izraelskiego. Jest on właśnie w Samarii, w winnicy Nabota, do której zszedł, aby wziąć ją w posiadanie. I powiesz mu: "Tak mówi Pan: Czyż nie dokonałeś mordu, a nadto zagrabiłeś [winnicę]?" Potem powiesz mu: "Tak mówi Pan: Tam, gdzie psy wylizały krew Nabota, będą lizały psy również i twoją krew"». Achab odpowiedział na to Eliaszowi: «Już znalazłeś mnie, mój wrogu?» Wówczas [Eliasz] rzekł: «Znalazłem, bo zaprzedałeś się, żeby czynić to, co jest złe w oczach Pana, <aby Go obrażać>. Oto Ja sprowadzę na ciebie nieszczęście, gdyż wymiotę i wytępię z domu Achaba nawet chłopca, niewolnika i wolnego w Izraelu, i postąpię z twoim rodem, jak z rodem Jeroboama, syna Nebata, i jak z rodem Baszy, syna Achiasza, za to, że Mnie do gniewu pobudziłeś i ponadto doprowadziłeś do grzechu Izraela. Również i o Izebel tak mówi Pan: Psy będą żarły Izebel pod murem Jizreel. Zmarłego z rodu Achaba w mieście będą żarły psy, a zmarłego w polu będą żarły ptaki powietrzne». Naprawdę, nie było nikogo, kto by tak, jak Achab, zaprzedał się, aby czynić to, co jest złe w oczach Pana. Albowiem do tego skłoniła go żona jego Izebel.\nNajstarszą część omawianego przykazania stanowią słowa: Nie pożądaj domu twego bliźniego! Słowo dom odpowiada w tym zdaniu hebrajskiemu rzeczownikowi bajit, którym oznaczano budowle mieszkalne, dom ze wszystkim, co do niego należy, świątynie jako siedziby bogów, grób, buteleczki na wonności, rodzinę, plemię, państwo, dynastię. Wielu biblistów twierdzi, że słowo dom występuje tu w bardzo szerokim znaczeniu i obejmuje najpierw wszystkie osoby, które stanowią rodzinę Izraelity, a następnie wszystkie dobra.\nW takim rozumieniu omawiane przykazanie należy rozumieć, iż zakazuje ono pożądać zarówno domu bliźniego, jak i wszelkich osób i rzeczy, które w tym domu się znajdują.\nZakaz pożądania żony bliźniego różni się oczywiście od zakazu pożądania innych osób, zwierząt i rzeczy. Zabrania on bowiem tego, co nazywamy pożądaniem cielesnym cudzej żony.\nIdeał czystości spojrzenia był zapowiedzią nauki Chrystusa, który w Kazaniu na Górze mówił:\nSłyszeliście, że powiedziano: ,,Nie będziesz cudzołożył!” Ja zaś mówię wam: ,,Każdy, kto spogląda na kobietę, aby jej pożądać, już dopuścił się wobec niej cudzołóstwa w swoim sercu”(Mt 5,27).\nWedług tej wypowiedzi zło moralne tkwi w każdym pożądliwym spojrzeniu na kobietę, niezależnie od tego, czy jest ona zamężna, czy też wolna. Trzeba jednak pamiętać, że przykazanie to odnosi się nie tylko do mężczyzn, ale i do kobiet, którym również zakazuje pożądać męża innej kobiety.\nWielką wartością zakazu pożądania żony i dóbr bliźniego jest to, że zwraca on uwagę na wnętrze człowieka jako źródła zła, które przejawia się w jego postępowaniu. Znalazła tu wyraz ta sama myśl, którą Jezus zamknął w słowach, zanotowanych przez Mk 7, 15. 21 – 22:\nNic z tego, co wchodzi do człowieka z zewnątrz, nie może uczynić go nieczystym, ale nieczystym czynią człowieka te rzeczy, które z człowieka wychodzą. (...) Z wnętrza bowiem, z serca ludzi, wychodzą złe myśli, nieprzyzwoitość, kradzieże, zabójstwa, cudzołóstwa, złość, chciwość, oszustwo, rozwiązłość, zazdrość, bluźnierstwo, pycha i głupota.\nWielu pisarzy Starego Testamentu wskazywało na serce ludzkie jako źródło zarówno dobrych, jak też złych czynów. Jeden z psalmistów, przepraszając Boga za swe przewinienia i pragnąc dochować mu wierności, modlił się:\nPs 51, 12 Stwórz mi, o Boże, serce czyste\nI ducha stałości odnów w moim wnętrzu.\nSerce czyste, rozumiane tu jest jako siedziba myśli i pragnień ludzkich. Ono sprawia, że człowiek staje się prawy w działaniu.\nRozważając dziesiąte przykazanie nie można pominąć nauki biblijnej o względności i przemijalności dóbr doczesnych. Na uwagę zasługuje przede wszystkim myśl mędrca Izraelskiego Koheleta, który pisał (Koh2, 4 – 23):\nBudowałem sobie domy, zasadziłem sobie winnice, założyłem ogrody i parki i nasadziłem w nich wszelkich drzew owocowych. Urządziłem sobie zbiorniki na wodę, by nią nawadniać gaj bogaty w drzewa. Nabyłem niewolników i niewolnice i miałem niewolników urodzonych w domu. Posiadałem też wielkie stada bydła i owiec, większe niż wszyscy, co byli przede mną w Jeruzalem. Nagromadziłem też sobie srebra i złota, i skarby królów i krain.\nNabyłem śpiewaków i śpiewaczki oraz rozkosze synów ludzkich: kobiet wiele. I stałem się większym i możniejszym niż wszyscy, co byli przede mną w Jeruzalem; w dodatku mądrość moja mi została. Niczego też, czego oczy moje pragnęły, nie odmówiłem im. Nie wzbraniałem sercu memu żadnej radości - bo serce moje miało radość z wszelkiego mego trudu; a to mi było zapłatą za wszelki mój trud. I przyjrzałem się wszystkim dziełom, jakich dokonały moje ręce, i trudowi, jaki sobie przy tym zadałem. A oto: wszystko to marność i pogoń za wiatrem! Z niczego nie ma pożytku pod słońcem. Postanowiłem przyjrzeć się mądrości, a także szaleństwu i głupocie. Bo czegoż jeszcze dokonać może człowiek, który nastąpi po królu, nad to, czego on już dokonał? I zobaczyłem, że mądrość tak przewyższa głupotę, jak światło przewyższa ciemności. Mędrzec ma w głowie swojej oczy, a głupiec chodzi w ciemności. Ale poznałem tak samo, że ten sam los spotyka wszystkich. Więc powiedziałem sobie: "Jaki los głupca, taki i mój będzie. I po cóż więc nabyłem tyle mądrości?" Rzekłem przeto w sercu, że i to jest marność. 1Bo nie ma wiecznej pamięci po mędrcu tak samo, jak i po głupcu, gdyż już w najbliższych dniach w niepamięć idzie wszystko; czyż nie umiera mędrzec tak samo jak i głupiec? Toteż znienawidziłem życie, gdyż przykre mi były wszystkie sprawy, jakie się dzieją pod słońcem; bo wszystko marność i pogoń za wiatrem.\nZnienawidziłem też wszelki swój dorobek, jaki nabyłem z trudem pod słońcem, a który zostawię człowiekowi, co przyjdzie po mnie. A któż to wie, czy mądry on będzie, czy głupi?\nA władać on będzie całym mym dorobkiem, w który włożyłem trud swój i mądrość swoją pod słońcem. I to jest marność. Zacząłem więc ulegać zwątpieniu z powodu wszystkich trudów, jakie podjąłem pod słońcem. Jest nieraz człowiek, który w swej pracy odznacza się mądrością, wiedzą i dzielnością, a udział swój musi on oddać człowiekowi, który nie włożył w nią trudu. To także jest marność i wielkie zło. Cóż bowiem ma człowiek z wszelkiego swego trudu i z pracy ducha swego, którą mozoli się pod słońcem? Bo wszystkie dni jego są cierpieniem,\na zajęcia jego utrapieniem. Nawet w nocy serce jego nie zazna spokoju. To także jest marność.\nW świetle nauki Chrystusa dobra doczesne ukazują się jako coś nieistotnego w porównaniu z darem królestwa bożego (Mt 6, 19 – 20):\nNie gromadźcie sobie skarbów na ziemi, gdzie mól i rdza niszczą, i gdzie złodzieje się włamują i kradną. Gromadźcie sobie zaś skarby w niebie, gdzie ani mól, ani rdza nie niszczy i gdzie złodzieje nie włamują się ani nie kradną.\nŚw. Paweł w Liście do Tymoteusza 1Tm 6, 9 – 10, pisał:\nFragment homilii Jana Pawła II wygłoszonej 7 czerwca 1991 r. w Płocku\nw trakcie IV pielgrzymki do Ojczyzny\n Por. J. Synowiec, Dziesięć Przykazań, Kraków 1999, s. 8.\n Por. E. Zawiszewski, Historia zbawienia, Pelplin 1993, s. 17.\n Por. J. Synowiec, Dziesięć Przykazań, dz. cyt., s. 48.\n Por. J. Synowiec, Dziesięć Przykazań, dz. cyt., s. 51.\n Por. Tamże, s. 64-65.\n Por. Tamże, s. 68-69.\n Pot. Tamże. s. 69.\n Por, Tamże, s. 101.\n Por. Tamże, s. 153.\n Por. Tamże, s. 172.