FoodContact. Wytyczne branżowe. materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością. dotyczące zgodności - PDF\nFoodContact. Wytyczne branżowe. materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością. dotyczące zgodności\nDownload "FoodContact. Wytyczne branżowe. materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością. dotyczące zgodności"\n1 FoodContact Wytyczne branżowe dotyczące zgodności materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością Wydanie z 2 września 2012 r.\n3 Wytyczne branżowe dotyczące zgodności materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością Wydanie z 2 września 2012 r. Opracowane przez przedstawicieli łańcucha europejskiej branży opakowań do żywności z papieru i tektury: CEFIC (dostawcy chemikaliów) CEPI (producenci papieru i tektury) CITPA (przetwórcy papieru i tektury) FPE (producenci wielowarstwowego papieru i tektury)\n4 SPIS TREŚCI Słowo wstępne 1 1. Wprowadzenie 4 2. Wymagania podstawowe 5 3. Metodologia 7 4. Badania chemiczne 8 5. Dobra praktyka produkcyjna Najlepsze praktyki w zakresie obróbki stosowanej w procesie przetwórczym Wymagania dotyczące wielowarstwowych materiałów i wyrobów Warstwy opakowań mniemające bezpośredniego kontaktu z żywnością Wytyczne dotyczące identyfikowano ci materiałów i wyrobów Odniesienia 17 Załączniki 18 Załącznik 1: Wykaz substancji 19 Załącznik 2: Wymogi dotyczące makulatury 20 Załącznik 3: Metody badawcze 22 Załącznik 4: Deklaracja zgodności 24 Załącznik 5: Dalszy rozwój 25 Schematy 27 Schemat 1: System oceny zgodności w odniesieniu do wytwarzania papieru 28 Schemat 2: System oceny zgodności w odniesieniu do procesu przetwarzania 29 Schemat 3: Elementy procesu ustalania zgodności 30\n5 SŁOWO WSTĘPNE Papier i tektura od dawna z powodzeniem wykorzystywane są w w przemyśle spożywczym w szerokim spektrum zastosowań. Do zastosowań tych zaliczają się te, w ramach których dochodzi do bliskiego kontaktu z żywnością, jak w przypadku torebek herbaty, papieru do pieczenia i filtrów oraz opakowań bezpośrednich, np. opakowań masła, torebek cukru i kartonów na suchą i mrożoną żywność. Papier i tektura są też szeroko stosowane w opakowaniach transportowych i dystrybucyjnych. Pomimo szerokiego zakresu zastosowań udział niepowlekanych i nieprzetworzonych opakowań z papieru i tektury, które mają bezpośredni kontakt z żywnością i są kupowane przez konsumenta końcowego, oszacowano na mniej niż 3,5% (dokładna podana wartość to 3,39%) wszystkich opakowań mających bezpośredni kontakt z żywnością w UE-15 w 2000 r. (odnośnik 1). W porównaniu z innymi materiałami opakowaniowymi mającymi bezpośredni kontakt z żywnością, na przykład tworzywami sztucznymi (przybliżony procent to 70%), ten szacunkowy udział wynoszący 3,5%, czyli mniej niż 0,9 kg papieru na osobę rocznie, jest stosunkowo niski, co oznacza, że poziom narażenia konsumentów jest na podobnie niskim poziomie. Ponadto bezpośredni kontakt ma miejsce głównie z żywnością suchą (około 50%) oraz produktami żywnościowymi, które mają być obierane lub myte (około 30%), tak więc jedynie pozostałe 20% opakowań jest w kontakcie z wilgotną i/lub tłustą żywnością. Papier i tektura, które są niepowlekane i nieprzetworzone, nie nadają się do pakowania żywności o bardzo wysokiej zawartości wilgoci (np. żywności w postaci płynnej lub wilgotnych produktów schłodzonych), ponieważ narażenie na wysoką wilgotność powoduje rozpad materiału. Dla tych typów żywności powszechnie stosuje się papier i tekturę powlekane, a w przypadku znacznej większości zastosowań żywność jest w bezpośrednim kontakcie z warstwą z tworzyw sztucznych. Udział opakowań wykonanych z powlekanego papieru i tektury został oszacowany na 17% (co odpowiada 4,4 kg na osobę rocznie) wszystkich opakowań będących w bezpośrednim kontakcie z żywnością w UE-15 w 2003 r. (odnośnik 2). Pomiędzy 70 80% wszystkich opakowań z powlekanego papieru i powlekanej tektury mających bezpośredni kontakt z żywnością to wielomateriałowe opakowania do napojów (używane na przykład w kartonach na mleko i napoje), przy czym 75% z nich zawiera folię aluminiową stanowiącą warstwę ochronną w strukturze laminowanej, która chroni przed migracją z papieru lub tektury. W przypadku wykluczenia wielomateriałowego opakowania do napojów zawierającego warstwę aluminiową udział opakowań z powlekanego papieru i powlekanej tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością wynosi 7,6% (czyli 1,93 kg na osobę na rok). W perspektywie długofalowej branża papiernicza zobowiązana jest do ochrony zdrowia ludzi oraz interesów konsumentów poprzez zapewnianie bezpiecznych i efektywnych materiałów. Przedstawiciele tej branży od dawna współpracują z władzami zarówno na szczeblu krajowym, jak i ponadnarodowym oraz z innymi organami regulacyjnymi w celu zapewniania koniecznych środków ochrony konsumentów. W ciągu ostatnich trzydziestu lat podstawą dla takich działań na poziomie europejskim były dyrektywy, a od niedawna także rozporządzenie w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością (dyrektywy 76/893/EWG, 89/109/EWG i rozporządzenie nr (WE) 1935/2004). We wspomnianych dyrektywach i rozporządzeniu przewidziano przyjęcie szczegółowych wytycznych lub szczególnych środków prawnych dotyczących określonych grup materiałów lub wyrobów. Do tej pory nie wprowadzono jednak na poziomie Unii Europejskiej żadnych szczególnych środków prawnych odnoszących się do papieru i tektury. Dlatego, choć istnieją w tym zakresie przepisy krajowe i inne uregulowania, przedstawiciele branży papieru i tektury uznali, że nadszedł odpowiedni czas na opublikowanie niniejszych wytycznych. Poza zapewnieniem metodologii ustalania przydatności papieru lub tektury do określonych zastosowań obejmujących kontakt z żywnością, niniejsze wytyczne mogą stać się podstawą do wprowadzenia w przyszłości szczególnych środków prawnych. To zostałoby pozytywnie przyjęte przez branżę opakowań papierowych. 1\n6 Niniejsze wytyczne dotyczą szczególnych właściwości papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością z uwzględnieniem następujących aspektów: 1. Papier i tektura składają się głównie (w ok. 99%) z włókien celulozowych, naturalnie występujących minerałów, takich jak węglan wapnia, oraz naturalnych polimerów, takich jak skrobia. Sama celuloza jest naturalnym polimerem składającym się przede wszystkim z jednostek glukozy. Właściwości wymagane w przypadku określonych rodzajów papieru uzyskuje się poprzez dodanie substancji chemicznych, najczęściej w ilościach znacznie mniejszych niż 1% masy papieru lub tektury. Dodawane substancje chemiczne można podzielić na dwie kategorie: Funkcjonalne środki pomocnicze, które mają pozostać w papierze i tekturze, aby osiągnięty został techniczny efekt. Procesowe środki pomocnicze wykorzystywane do zwiększenia wydajności procesu produkcji papieru. Środki te nie mają pozostawać w papierze lub tekturze i są zazwyczaj zmywane w procesie produkcji papieru. 2. Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością różnią się od tworzyw sztucznych, na których do tej pory koncentruje się większość przepisów prawnych. Na przykład: Poziom narażenia konsumenta jest niski ze względu na niski udział ogólnej ilości opakowań mających bezpośredni kontakt z żywnością, przy czym w przypadku opakowań tego typu kontakt dotyczy głównie suchej żywności. Proces produkcyjny jest całkowicie inny niż w przypadku opakowań z tworzyw sztucznych. Podstawowym polimerem bazowym do produkcji opakowań z papieru i tektury jest celuloza, której monomer, ß-glukoza, zgodnie z obecną wiedzą nie ma negatywnego wpływu na zdrowie. Standardowe metody badania migracji wykorzystywane w przypadku tworzyw sztucznych nie są łatwe do zastosowania lub nie są odpowiednie do przeprowadzenia kontroli. Z tych względów regulowanie i kontrolowanie papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością przy zastosowaniu podejścia przyjętego dla tworzyw sztucznych, które obejmuje kontrolę licznych limitów migracji specyficznej, nie wydaje się odpowiednie. Opublikowane i szeroko stosowane zalecenie XXXVI (plus części 1, 2 i 3) niemieckiego BfR (Bundesinstitut für Risikobewertung, zob. załącznik 1) wyznacza limity składu i wydaje się być właściwszą podstawą do regulacji i kontroli. Odniesienia do tego zalecenia znajdują się również w wymogach innych krajów, np. francuskim przewodniku dobrej praktyki Guide de Bonnes Pratiques. Metodologia przyjęta w niniejszych wytycznych oparta jest na ww. zaleceniu BfR, choć dopuszczalne mogą być również substancje podlegające innym zatwierdzeniom (zob. załącznik 1). Wprowadzono ponadto większy zakres badania produktu końcowego oraz szczególne wymagania dotyczące kontroli makulatury. Wydanie 1 niniejszych wytycznych zostało poddane niezależnemu przeglądowi partnerskiemu przeprowadzonemu przez Pira International. Pełną treść przeglądu partnerskiego można pobrać na stronie 2\n7 Przedmowa do wydania 2, wrzesień 2012 r. Wytyczne branżowe dotyczące zgodności materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością zostały opublikowane po raz pierwszy przez CEPI i CITPA dwa lata temu. Dokument został dobrze przyjęty przez organizacje i władze zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym, i stał się odniesieniem dla łańcucha wartości opakowań z papieru i tektury przeznaczonych do konatktu z żywnością. Opisane zalecenia są szeroko wykorzystywane; znaczną ich część można uznawać za nadal aktualną. Należy zaznaczyć, że wytyczne branżowe pomyślane są jako dokument ewoluujący, dostosowywany do całego sektora materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, który stale się rozwija. Z tego względu przewidziano stosunkowo częste poprawki, a teraz uznano, że nadszedł czas na nową wersję. Zwrócono się o opinię do zainteresowanych stron, aby ocenić potrzeby zmian. Na podstawie tej ankiety stworzono listę zagadnień do weryfikacji, z których najważniejsze to: publikacja nowej dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) CEPI wejście w życie rozporządzenia Komisji (UE) nr 10/2011 w sprawie tworzyw sztucznych aktualizacja zalecenia XXXVI niemieckiego Federalnego Instytutu ds. Oceny Ryzyka (BfR) oraz obawy dotyczące obecności olejów mineralnych w żywności Poprawiona wersja jest wynikiem prac grupy międzybranżowej, a więc odzwierciedla ciągłą realizację pierwotnie przyjętego podejścia międzybranżowego. Grupa międzybranżowa będzie kontynuować działania w zakresie monitorowania sektora oraz gromadzić informacje, które zostaną uwzględnione podczas kolejnego przeglądu. Głównym celem jest udostępnienie wszystkim zainteresowanym stronom odpowiedniego narzędzia umożliwiającego wykazanie zgodności opakowań z papieru i tektury oraz stałe zaopatrywanie konsumentów w bezpieczne produkty. 3\n8 11.1 Cel WPROWADZENIE Niniejszy dokument skierowany jest do producentów materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością i ma na celu przedstawienie wytycznych, które są niezbędne do zapewnienia zgodności rozważanych materiałów z rozporządzeniem (WE) nr 1935/2004. Dokument ten przedstawia metodologię wykazywania przydatności materiałów i wyrobów do różnych zastosowań obejmujących kontakt z żywnością, niemniej jednak on sam jako taki nie ma żadnej mocy prawnej. Korzystanie z niego jest dobrowolne i należy podkreślić, że istnieją inne mechanizmy kontroli zgodności, które mogą być stosowane oddzielnie lub w połączeniu z niniejszymi wytycznymi. Zgodnie z założeniem treść niniejszego dokumentu nie jest ostateczna i będzie aktualizowana w miarę ewolucji zasad najlepszych praktyk i rozwoju wiedzy w zakresie bezpieczeństwa żywności. W załączniku 5 podane są szczegółowe informacje na temat opracowywanych obecnie zmian w branży papierniczej. 1.2 Zakres zastosowania Materiały i wyroby z papieru i tektury produkowane są z zarówno bielonych, jak i niebielonych naturalnych włókien celulozowych, pochodzących ze źródeł pierwotnych i wtórnych. Papier i tektura mogą zawierać funkcjonalne środki pomocnicze i włókna syntetyczne, a także inne środki uszlachetniajace oraz spoiwa polimerowe dla pigmentów organicznych i nieorganicznych. Niniejsze wytyczne mają zastosowanie do materiałów i wyrobów z papieru i tektury (z wyłączeniem włóknin według definicji ISO 9092), które mogą zawierać jedną lub więcej warstw włókien, i które w stanie gotowym do użytkowania: przeznaczone są do kontaktu z żywnością lub pozostają w kontakcie z żywnością i są przeznaczone do tego celu lub mogą wejść w kontakt z żywnością albo w ramach których może nastąpić migracja ich składników do żywności w przypadku zastosowania w normalnych lub możliwych do przewidzenia warunkach.. Dwie podstawowe operacje w procesie produkcji materiałów i wyrobów z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością to zazwyczaj produkcja papieru i przetwarzanie. Większość szczegółowych wymagań określonych w niniejszych wytycznych będzie miała zastosowanie na etapie produkcji papieru i będzie odnosić się do papieru i tektury po zakończeniu tego procesu. Niektóre wymagania odnoszą się do czynności związanych z ich przetwarzaniem. Papier i tektura, o których mowa w niniejszych wytycznych, obejmują papier powlekany mieszankami zawierającymi substancje mineralne. Wymaganiom w nich określonym podlegają też komponenty zawierające spoiwa polimerowe wykorzystywane w mieszance powlekającej. Wytyczne te mogą mieć zastosowanie również do papieru i tektury stosowanych w innych powlekanych i laminowanych materiałach, uwzględniając połączenia z tworzywami sztucznymi, aluminium i woskami. Określone części niniejszych wytycznych odnoszą się do wielomateriałowych wielowarstowych opakowań obejmujących połączenia papieru, tektury i tworzyw sztucznych, wytworów stosowanych w filtrowaniu i pieczeniu oraz opakowań niemających kontaktu z żywnością. 4 Bibuła, ręczniki papierowe i serwetki podlegają szczegółowym wytycznym (odnośnik 3) i zostały wyłączone z zakresu niniejszego dokumetu. Oczekuje się, że niniejsze wytyczne, określające wymagania w zakresie ustalania zgodności z rozporządzeniem 1935/2004 oraz metodologię, będą szeroko wykorzystywane przez przedsiębiorstwa działające na rynkach potencjalnie obejmujących wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej. W niektórych państwach europejskich obowiązują szczególne przepisy prawa krajowego regulujące zastosowania materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, które będą nadrzędne wobec niniejszych wytycznych. Zgodność z takimi przepisami może więc być wymagana.\n9 2 WYMAGANIA PODSTAWOWE 2.1 Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 Zgodnie z art. 3 rozporządzenia 1935/2004: Materiały i wyroby wykonane z papieru i tektury produkowane są zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną, tak aby w normalnych i możliwych do przewidzenia warunkach użytkowania nie dochodziło do migracji ich składników do żywności w ilościach, które mogłyby: stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka; lub powodować niemożliwe do przyjęcia zmiany w składzie żywności; lub powodować pogorszenie cech organoleptycznych żywności. Jest to podstawowy wymóg prawny UE dotyczący materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, który zasadniczo pozostaje niezmienny od 1976 r. Kolejne części niniejszych wytycznych odnoszą się do szczegółowych testów, wymagań eksploatacyjnych oraz metodologii ich stosowania, które umożliwiają praktyczne wykazanie zgodności z wymogiem prawnym. W szczególności: W rozdziale 5 niniejszych wytycznych określono wymagania, które należy spełnić, aby zapewnić przestrzeganie zasad dobrej praktyki produkcyjnej. Papier i tektura muszą mieć odpowiednią jakość mikrobiologiczną przy jednoczesnym uwzględnieniu kwestii potencjalnych zastosowań końcowych. Należy podkreślić, że kontrola aspektów powyższych parametrów stanowi część wymogów w zakresie dobrej praktyki produkcyjnej określonych w rozdziale 5. Załącznik 1 do niniejszych wytycznych zawiera wykaz substancji dozwolonych do stosowania w produkcji papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz warunki ich wykorzystywania. Zastosowanie mają ograniczenia określone w załączniku 1. Makulatura stanowi surowiec do produkcji wielu rodzajów papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Niniejsze wytyczne zawierają liczne wymagania i dają gwarancję usystematyzowanych oraz kontrolowanych ram dla działalności związanej z wykorzystywaniem makulatury. W załączniku 2 szczegółowo opisano te środki kontroli oraz określono obowiązujące wymagania. 2.2 Wykazanie zgodności W celu udowodnienia zgodności z niniejszymi wytycznymi i rozporządzeniem 1935/2004 stosowane są dwa mechanizmy. Po pierwsze, należy przygotować deklarację zgodności dla każdego rodzaju lub gatunku materiału, lub wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością. Deklaracja ta musi zostać wydana i bezzwłocznie udostępniana do kontroli organom odpowiedzialnym za egzekwowanie prawa oraz klientom. W załączniku 4 określono wymogi dotyczące treści takiej deklaracji. Po drugie, podmioty działające na rynku zobowiązane są do prowadzenia odpowiedniej dokumentacji i ewidencji na potwierdzenie oświadczeń złożonych w deklaracji zgodności. Oczekuje się, że taka ewidencja będzie obejmować przede wszystkim na bieżąco aktualizowaną bazę informacji wewnętrznych, która jako taka nie będzie mogła zostać udostępniona w ramach pojedynczej dokumentacji do natychmiastowej kontroli. Należy podkreślić, że podmioty działające na rynku zobowiązane są przedstawić właściwym organom na żądanie i w rozsądnym terminie odpowiednie 5\n10 podsumowania takich informacji w celu wykazania zgodności. Dokumentacja musi zawierać warunki i wyniki badań, obliczenia, inne analizy oraz dowody bezpieczeństwa zdrowotnego lub argumenty na zgodność badanego materiału. Omawiana powyżej dokumentacja jest udostępniana właściwym organom na żądanie. Podmioty mogą wskazać, które informacje należy traktować jako poufne ze względu na fakt, że ich ujawnienie mogłoby w znaczącym stopniu zaszkodzić ich pozycji konkurencyjnej. Zastosowanie mają wymagania art. 15 rozporządzenia 1935/2004 dotyczące znakowania. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 15 ust. 2 znakowanie nie jest wymagane w przypadku wyrobów, które, ze względu na swoje właściwości, są w sposób oczywisty przeznaczone do kontaktu z żywnością. 6\n11 3 Methodology METODOLOGIA 3.1 Ocena zgodności Na schemacie 1 przedstawiono metodę oceny zgodności dla procesu wytwarzania papieru obejmującą kolejne etapy procesu ułożone w logicznej kolejności. Ocena obejmuje: 1. kontrolę surowców zgodnie z wymogami zawartymi w załącznikach 1 i 2 2. kontrolę procesu zgodnie z wymogami zawartymi w rozdziale 5 (dobra praktyka produkcyjna) 3. wymagania dotyczące produktów gotowych obejmujące: badania chemiczne zgodnie z wymogami zawartymi w rozdziale 4 możliwość śledzenia zgodnie z wymogami zawartymi w rozdziale 9 Po przeprowadzeniu kolejnych czynności opisanych na schemacie 1 ocena procesu wytwarzania papieru zostaje zakończona. Następny etap dotyczy procesu przetwarzania, przy czym środki kontroli wymagane w tym przypadku zostały zestawione na schemacie Ogólne zasady dotyczące częstotliwości badań Nakładanie ograniczeń i przeprowadzanie odpowiednich badań chemicznych, opisane w niniejszych wytycznych, ma na celu dopilnowanie, aby materiał lub wyrób nadawał się do wykorzystywania zgodnie z jego przeznaczeniem. Z tego powodu badania muszą być przeprowadzane z częstotliwością odpowiadającą prawdopodobieństwu przekroczenia danego ograniczenia wartości granicznej dla danego parametru 1. W przypadku szczególnym, gdy dowody jednoznacznie wskazują, że nie istnieje możliwość, aby substancja mogła przekroczyć obowiązujące dla niej wartości parametru w materiale lub wyrobie, takie badanie nie jest wymagane Częstotliwość przeprowadzania oceny ryzyka Przeprowadzenie oceny ryzyka wymagane jest w przypadku pojawienia się znaczących zmian w urządzeniach lub procesach stosowanych przy produkcji materiału lub wyrobu, czy też w dostawach surowców. Ma to na celu ustalenie, czy cechy produktu mogłyby zmienić się na tyle, aby powstała konieczność wprowadzenia krótko- lub długoterminowych zmian w systemie wykonywanych badań. 7 1 Wytyczne w tej sprawie zawarte są w dobrej praktyce produkcyjnej CEPI w zakresie wytwarzania papieru opublikowanej w 2010 r. 2 Ten wyjątek nie ma wpływu na obowiązek podmiotu dotyczący ciągłego zapewniania zgodności z rozporządzeniem 1935/2004.\n12 4 BADANIA CHEMICZNE Wartości graniczne podane w tabeli 1 mają zastosowanie do wszystkich rodzajów papieru i tektury objętych zakresem niniejszych wytycznych. Jak opisano w kolejnych rozdziałach i uwadze 3 do tabeli 1, wymagania dotyczące badań zależą od rodzaju wykorzystywanego papieru i tektury oraz rodzaju kontaktu. Substancje oznaczone symbolem * w kolumnie Uwagi w tabeli 1 z reguły występują tylko w makulaturze i w normalnych okolicznościach nie będą musiały być przedmiotem badań w przypadku papieru i tektury wytwarzanych wyłącznie z włókien pierwotnych. Więcej informacji na temat przypadków niewymagających badań znajduje się w rozdziale 3, pod hasłem Ogólne zasady dotyczące częstotliwości badań. Substancje oznaczone symbolem # w kolumnie Uwagi tabeli 1 muszą zostać poddane badaniom tylko wówczas, gdy wiadomo, że w normalnych okolicznościach wykorzystywanie papieru i tektury będzie obejmowało kontakt z żywnością wilgotną i/lub tłustą 3. Tabela 1 Wymagania dotyczące czystości chemicznej 4567 SUBSTANCJA WARTOŚCI GRANICZNE DLA ŻYWNOŚCI Limit migracji specyficznej SML (mg/kg żywności) BADANIA PAPIERU I TEKTURY Wartości graniczne Kadm mg/kg # Ołów mg/kg # Rtęć mg/kg # Pentachlorofenol mg/kg Substancje antydrobnoustrojowe 4,4 -bis(dimetyloamino) benzofenon (keton Michlera) 4,4 -bis(dietyloamino) benzofenon (DEAB) mg/kg (niewykrywalny) 0.01 mg/kg (niewykrywalny) Barwniki azowe 4 - Farby i barwniki 6 - Fluorescencyjne wybielacze optyczn e - Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (PAH) 0.01 mg/kg (niewykrywalny) Brak uwalniania substancji w ilościach mających działanie antydrobnoustrojowe. UWAGI mg/dm 2 # * mg/dm 2 # * 0.1 mg/kg jako amina 5 aromatyczna (niewykrywalny) Nie występuje przesączanie Nie występuje przesączanie mg/dm 2 7 * Ftalan di-n-butylu (DBP) 0.3 mg/kg 0.05 mg/dm 2 * Ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) 1.5 mg/kg 0.25 mg/dm 2 * # # # 8 3 Na podstawie zalecenia BfR-u (zob. załącznik 1) ten wyjątek nie ma wpływu na obowiązek podmiotu w zakresie ciągłego zapewniania zgodności z rozporządzeniem 1935/2004, w szczególności art Badania są wymagane w przypadku papieru na bazie włókien pierwotnych, tylko jeśli do papieru dodawane są barwniki azowe. 5 Zestawienie wybranych amin. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 załącznik XVII dodatek :396:0001:084:pl:PDF 6 Badania są wymagane w przypadku papieru na bazie włókien pierwotnych, tylko jeśli farby/barwniki/ rozjaśniacze optyczne dodawane są do papieru. 7 Zestwaienie wybranych PAH. Metoda mierzenia PAH jest w przygotowaniu w CEN/TC172/WG3.\n13 5 SUBSTANCJA WARTOŚCI GRANICZNE DLA ŻYWNOŚCI Limit migracji specyficznej SML (mg/kg żywności) BADANIA PAPIERU I TEKTURY Wartości graniczne UWAGI Ftalan diizobutylu (DIBP) 0.3 mg/kg 0.05 mg/dm 2 * DBP i DIBP łącznie 0.3 mg/kg 0.05 mg/dm 2 * Ftalan butylu - benzylu (BBP) 30 mg/kg 5 mg/dm 2 * Ftalan diizononylu (DINP) 9 mg/kg 1.5 mg/dm 2 * Ftalan diizodecylu (DIDP) 9 mg/kg 1.5 mg/dm 2 * Benzofenon 0.6 mg/kg 0.1 mg/dm 2 * Benzofenon i hydroksy benzofenon+ 4-metylobenzofenon łącznie Diizopropylonaftalen (DIPN) mg/kg 0.1 mg/dm 2 Tak niski, jak to możliwe z technicznego punktu widzenia * Bisfenol A 0.6 mg/kg 0.1 mg/dm 2 # * Uwaga 1: Badania zgodności z wartościami granicznymi określonymi w tabeli 1 powinny być przeprowadzane zgodnie z metodami i zasadami badawczymi opisanymi w załączniku 3. Na schemacie 3 przedstawiono niektóre elementy ustalania zgodności rozważanego materiału. Uwaga 2: Wartości graniczne podane w tabeli 1 pochodzą z opublikowanych źródeł, głównie zalecenia XXXVI BfR (załącznik 1) i rezolucji Rady Europy ResAP (2002)1 oraz jej dokumentu technicznego nr 3 (odnośnik 4). Wartości graniczne dla ftalanów pochodzą z dyrektywy 2007/19/WE z dnia 30 marca 2007 r. (DBP, DEHP, BBP, DINP, DIDP), a dla DIBP z zalecenia XXXVI BfR (zob. załącznik 1). Uwaga 3: : Istnieje szeroka gama zastosowań papieru i tektury do pakowania żywności. W zależności od danego zastosowania można zaobserwować zróżnicowane migracje danej substancji do żywności. Badanie zgodności z określonymi wartościami granicznymi przedstawionymi w tabeli 1 nie jest więc konieczne, jeśli możliwe jest wykazanie, że spełnione zostały wymagania rozporządzenia 1935/2004. Zgodnie z tymi wymaganiami w normalnych i możliwych do przewidzenia warunkach użytkowania nie może dochodzić do migracji substancji zawartych w materiałach i wyrobach w ilościach, które mogłyby: a) stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka lub b) powodować niemożliwe do przyjęcia zmiany w składzie żywności lub c) powodować pogorszenie cech organoleptycznych żywności. Gdy konieczne jest przeprowadzenie badań w celu wykazania zgodności z wymaganiami określonymi w tabeli 1 i załączniku 1, zastosowanie mają ogólne zasady zawarte w rozdziale 3 oraz dobra praktyka produkcyjna CEPI. Uwaga 4: Podawanie niektórych wartości granicznych w jednostkach masy na masę, a innych jako stosunek masy do powierzchni wynika z różnych źródeł pozyskania tych wartości. Wartości graniczne wyrażone jako mg/dm2 wynikają z limitów migracji specyficznej (SML) i są wyrażone jako maksymalna dopuszczalna ilość substancji pozostałych (QMA) w papierze lub tekturze przy założeniu całkowitej migracji. W praktyce pomiar analityczny pozwoli uzyskać wynik wyrażony jako stosunek masy do masy, a przeliczenie na masę do powierzchni przy uwzględnieniu rzeczywistej gramatury papieru i tektury 9\n14 będzie konieczne dla porównania z wartościami granicznymi wyrażonymi jako masa do powierzchni (zob. Uwaga, schemat 3). Uwaga 5:Jeśli zakłada się, że następuje całkowita migracja substancji z papieru lub tektury do żywności, możliwe jest przeliczenie limitów w żywności (SML) na całkowitą ilość substancji w papierze i tekturze. Standardowy stosunek opakowania do jednostki żywności w unijnych ocenach ryzyka dotyczących migracji wynosi 6 dm2 dla materiału opakowaniowego pozostającego w bezpośrednim kontakcie z 1 kg żywności. Przy zastosowaniu tego standardowego stosunku SML należy pomnożyć przez 0,167 (lub podzielić przez 6), aby uzyskać maksymalną dopuszczalną zawartość danej substancji w 1 dm2 papieru i tektury (QMA). Jeśli stosunek opakowanie do zywności różni się od standartowej wartości 0,167, a wartość tej zależności jest znana, dopuszcza się zastosowanie tej wartości dla uzyskania QMA. Uwaga 6: Badania dotyczące olejów mineralnych w środkach spożywczych nasuwają pytania dotyczące bezpieczeństwa konsumentów. Według tych badań śladowe ilości olejów mineralnych migrują do żywności z farb obecnych na zadrukowanej powierzchni opakowania oraz we włóknach wtórnych stosowanych w produkcji papieru opakowaniowego. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikował w czerwcu 2012 r. opinię naukową na ten temat; zob. Wobec braku potwierdzonej metody badawczej oraz wątpliwości dotyczących zagrożenia związanego z olejami mineralnymi obecnie niemożliwe jest określenie wartości granicznych w tabeli 1. Sektor papieru i tektury podejmuje jednak szereg działań mających na celu ograniczenie obecności olejów mineralnych w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, między innymi przyjmując zobowiązania dotyczące używania do drukowania opakowań wyłącznie farb niezawierających olejów mineralnych. Ponadto należy zaznaczyć, że możliwe jest ograniczenie potencjalnej migracji olejów mineralnych z opakowania do żywności poprzez redukowanie w możliwie jak największym stopniu okresu przechowywania i temperatury żywności w opakowaniu. 10\n15 5 DOBRA PRAKTYKA PRODUKCYJNA Dobra praktyka produkcyjna (Good Manufacturing Practice GMP) w odniesieniu do materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością definiowana jest jako: te aspekty w kontroli jakości, które gwarantują stałą produkcję materiałów i wyrobów oraz ich kontrolę w celu zapewnienia zgodności z przepisami i normami jakości, które są właściwe dla zamierzonego zastosowania tych produktów, zapobiegając narażaniu zdrowia ludzi lub wywoływaniu niedopuszczalnych zmian w składzie żywności, lub pogorszeniu jej cech organoleptycznych. Dobra praktyka produkcyjna ma zastosowanie do wszystkich aspektów przeprowadzanych procesów, począwszy od wyboru i zastosowania substancji chemicznych, masy włóknistej i rodzaju makulatury, poprzez eksploatację maszyn papierniczych, a skończywszy na czynnościach związanych z przetwarzaniem i transportem. Zaleca się wdrażanie dobrej praktyki produkcyjnej poprzez formalne systemy zarządzania. W przeciwnym razie konieczne jest wykazanie, że istniejące ustalenia gwarantują taki sam poziom zaufania, jak formalny system zarządzania. Uwaga: Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej zawiera wymóg posiadania formalnego systemu zapewniania jakości. Zgodność z wymaganiami serii ISO 9000 w znacznym stopniu pokrywa się z wymogami koniecznymi do spełnienia w przypadku dobrej praktyki produkcyjnej obejmującymi zgodność ze specyfikacją oraz stosowanie właściwych substancji i preparatów. Cel ten można osiągnąć poprzez zapewnienie zgodności z formalnymi systemami zarządzania higieną (obejmującymi takie aspekty jak kontrola zanieczyszczenia). Poniżej przedstawiono przykłady systemów obejmujących niektóre lub wszystkie wymienione powyżej aspekty. Opublikowane we wrześniu 2010 r. wytyczne CEPI w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w zakresie wytwarzania papieru są opracowanym całkowicie od nowa dokumentem dla producentów papieru i tektury do kontaktu z żywnością. Zastępują one wersję opublikowaną w 2002 r. i koncentrują się na ocenie ryzyka, zapewniając odpowiednią kontrolę w całym procesie i włączając aspekty jakościowe dotyczące opakowań do żywności w istniejące systemy zarządzania jakością w papierniach. Aspekty dotyczące specjalnych środków kontroli bezpieczeństwa wymaganych w przypadku stosowania makulatury jako surowca do produkcji papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością będą włączone w systemy zarządzania opracowane zgodnie z wymogami dobrej praktyki produkcyjnej. Te środki kontroli powiązane z dobrą praktyką produkcyjną opisane zostały w załączniku 2. Wytwarzanie papieru Dobra praktyka produkcyjna dotycząca wytwarzania papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością. CEPI, wrzesień 2010 r. (zwana dalej GMP CEPI, odnośnik 5). Uwaga 1: Ta dobra praktyka produkcyjna obejmuje wymogi określone w wytycznych CEPI dotyczących odpowiedzialnego pozyskiwania i dostarczania makulatury (odnośnik 6). Uwaga 2: Odpowiednie standardy wymienione dla działań przetwórczych mogą być stosowane do procesu przetwarzania papieru. Może to nastąpić z inicjatywy producenta lub na życzenie klienta. Takie standardy będą zazwyczaj stosowane w papierniach produkujących takie rodzaje papieru i tektury, które należą do najbardziej krytycznych zastosowań obejmujących kontakt z żywnością. Przetwarzanie norma CEN EN 15593:2008 inne stosowne normy obejmują dobrą praktykę produkcyjną FEFCO/ESBO, dobrą praktykę produkcyjną ECMA, dobrą praktykę produkcyjną FPE/CITPA, PAS 223 w połączeniu z ISO i normę BRC/IOP (odnośniki 7, 8, 9, 10, 11, 12). 11\n16 NAJLEPSZE PRAKTYKI W ZAKRESIE OBRÓBKI 6 STOSOWANEJ W PROCESIE PRZETWÓRCZYM Najlepsze praktyki w zakresie procesów przetwórczych powinny wynikać z analizy zagrożeń i oceny ryzyka. W przypadku opakowań ocena ryzyka musi być rozszerzona na cały system pakowania Farby, lakiery i kleje stosowane w drukowaniu i przetwarzaniu powinny być dobierane w taki sposób, aby zapewnić możliwie najniższe poziomy migracji do żywności zgodnie z wymogami rozporządzenia 2023/2006. W tej kwestii powinno się przeprowadzać konsultacje z dostawcami tych substancji, przy uwzględnieniu wytycznych dotyczących stosowania produktów o niskim poziomie migracji i delikatnym zapachu. W stosownych przypadkach należy odnieść się do wytycznych EuPIA (odnośnik 13). Przekazuje się dwa szczegółowe zalecenia o następującej treści: - Farby utwardzane UV: Biorąc pod uwagę informacje na temat dotychczasowego stosowania tych produktów oraz rodzajów zawartych w nich fotoinicjatorów, zaleca się, aby ten rodzaj farb nie był używany przy produkcji opakowań. Należy jednak zaznaczyć, że ponieważ niektórzy producenci zaczęli wytwarzać nowe, bezpieczniejsze fotoinicjatory, podmioty działające na rynku mogą wykorzystywać tego typu produkty, ale tylko po uzyskaniu zapewnienia dotyczącego ich przydatności do produkcji materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w ramach przewidywanego zastosowania. - Farby zawierające oleje mineralne: W związku z ustaleniami dotyczącymi migracji olejów mineralnych do żywności (zob. rozdział 4 uwaga 6) zaleca się nie używać farb drukarskich zawierających oleje mineralne do zadrukowywania opakowań z papieru i tektury. Członkowie CITPA podjęli wraz z członkami CEPI zobowiązanie dotyczące wycofywania z użytku olejów mineralnych. Zob. Zob. też załącznik 2 (Wymogi dotyczące makulatury) punkt 3 i schemat 2. 12\n17 7 WYMAGANIA DOTYCZĄCE MATERIAŁÓW 7.1 Informacje ogólne Niniejszy rozdział zawiera wymagania dotyczące materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, złożonych z dwóch lub więcej połączonych warstw materiałów różnego typu (określanych jako wielomateriałowe wielowarstwowe (MMML)), przy czym jedną z tych warstw jest papier. Materiałami powszechnie używanymi w takich wielowarstwowych konstrukcjach w połączeniu z papierem i tekturą są różne rodzaje folii z tworzyw sztucznych i folii aluminiowych. W odniesieniu do wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów, w skład których wchodzi papier lub tektura, należy rozróżnić dwa podstawowe rodzaje: 1. Materiały lub wyroby MMML, w których skład wchodzi warstwa z papieru lub tektury oraz jedna warstwa lub kilka warstw z innych tworzyw niż tworzywa sztuczne, np. folii aluminiowej itp., ale bez warstwy z tworzyw sztucznych; 2. Materiały lub wyroby MMML, w których skład wchodzi warstwa z papieru i tektury oraz przynajmniej jedna warstwa z tworzyw sztucznych oraz opcjonalnie inne warstwy. W kontekście niniejszego rozdziału warstwa papieru laminowana tworzywami sztucznymi lub warstwa papieru powlekanego metodą ekstruzyjną jest opisywana jako folia z tworzyw sztucznych. Należy zauważyć, że tego typu produkty są w branży często określane mianem papieru powlekanego, choć konieczne jest dokonanie wyraźnego rozróżnienia między papierem powlekanym tworzywami sztucznymi, do którego odnosi się niniejszy rozdział, a papierem powlekanym pigmentem mineralnym, takim jak węglan wapnia, który nie jest ujęty niniejszym rozdziałem, a rozdziałem 2 i załącznikiem 1 do niniejszych wytycznych. W rozumieniu niniejszego rozdziału inne warstwy powlekające z tworzyw innych niż tworzywa sztuczne oraz farby drukarskie nie są uznawane za warstwy z tworzyw sztucznych. Konstrukcje obejmujące opakowania typu worek w pudełku ( bag in box ), w przypadku których warstwy materiałów nie są celowo połączone, nie są uznawane za materiały wielomateriałowe wielowarstwowe. Materiały i wyroby MMML odpowiadające opisanemu powyżej pierwszemu rodzajowi muszą być zgodne z rozporządzeniem ramowym 1935/2004 i rozporządzeniem w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej 2023/2006. Nie istnieją przepisy wspólnotowe określające szczegółowe wymagania dla tych wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów. Materiały i wyroby MMML odpowiadające opisanemu powyżej drugiemu rodzajowi muszą nie tylko być zgodne z rozporządzeniem ramowym 1935/2004 oraz rozporządzeniem w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej 2023/2006, ale również warstwy z tworzyw sztucznych muszą spełniać szczegółowe wymagania określone w rozporządzeniu 10/2011. Uwaga: Rozporządzenie 10/2011 nie reguluje stosowania warstw z tworzyw innych niż tworzywa sztuczne lub gotowych wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów poza wartością graniczną dla monomeru chlorku winylu. 13\n18 7.2 Wymagania 7.2.1Wymagania dla papieru i tektury w bezpośrednim kontakcie z żywnością Papier i tektura muszą być zgodne z niniejszymi wytycznymi, tak jakby były stosowane samodzielnie Wymagania dla papieru i tektury niebędących w bezpośrednim kontakcie z żywnością Papier i tektura muszą być zgodne z niniejszymi wytycznymi, chyba że pomiędzy żywnością a warstwą z papieru lub tektury potwierdzona będzie obecność bariery funkcjonalnej. Uwaga 1: Bariera funkcjonalna zdefiniowana jest w rozporządzeniu 10/2011, art. 3 ust. 15. Uwaga 2: Przy ocenie skuteczności bariery funkcjonalnej należy wziąć pod uwagę wpływ odbicia (setoff) Wymagania dla materiałów innych niż papier i tektura Materiały inne niż papier i tektura wykorzystywane w wyrobach wielowarstwowych muszą być zgodne z odpowiednimi europejskimi lub krajowymi przepisami i/lub wytycznymi, które mają do nich zastosowanie. W przypadku tworzyw sztucznych w rozporządzeniu 10/2011 zawarty jest wymóg, aby warstwa lub warstwy z tworzyw sztucznych w MMML spełniały wymagania rozporządzenia dotyczące ich składu chemicznego (art. 14 ust. 1). Wymogi dotyczące limitów dla migracji globalnej (OML) i migracji specyficznej (SML) określone dla materiałów wykonanych wyłącznie z tworzyw sztucznych nie mają natomiast zastosowania do warstw z tworzyw sztucznych w materiałach lub wyrobach tego rodzaju i do całych materiałów lub wyrobów (art. 14 ust. 4). Uwaga: Aby wykazać zgodność rozważanych wyrobów z rozporządzeniem 1935/2004, należy wziąć pod uwagę wymagania dotyczące obojętności i toksykologicznego bezpieczeństwa w zakresie rodzaju substancji mogących migrować do żywności. Aspekty te nie są objęte zakresem niniejszych wytycznych, ale należy zaznaczyć, że badania limitu migracji globalnej normalnie stosowane w przypadku tworzyw sztucznych nie sprawdzają się zbyt dobrze, gdy wykorzystano papier i tekturę jako jedną z warstw Wymagania dla warstw z tworzyw sztucznych niebędących w bezpośrednim kontakcie z żywnością Takie warstwy z tworzyw sztucznych powinny spełniać wymagania dotyczące składu chemicznego określone w rozporządzeniu 10/2011 (art. 14 ust. 1), chyba że pomiędzy warstwą z tworzyw sztucznych a żywnością potwierdzona będzie obecność bariery funkcjonalnej (art. 14 ust. 2 art. 14 ust. 3) Wymagania dotyczące gotowych wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów Nie ma wyraźnie określonych wymagań w zakresie badania zgodności dla gotowych wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów. Uwaga: Może się zdarzyć, że odpowiedzialne za egzekwowanie prawa organy analizujące żywność lub laboratoria zewnętrzne przeprowadzające badania z użyciem płynów modelowych w imieniu klientów końcowych znajdą migrującą substancję, która posiada limit migracji specyficznej określony w przepisach dotyczących tworzyw sztucznych. Jeśli warstwa mająca kontakt z żywnością jest z tworzyw sztucznych, pojawią się wątpliwości dotyczące zgodności. W celu lepszego przygotowania na takie przypadki zaleca się, aby podmiot działający na rynku gromadził informacje na temat zatwierdzonych substancji, wraz z ograniczeniami dotyczącymi ich użycia, obecnych w jakiejkolwiek warstwie wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów. Jeśli substancja migrująca pochodzi z warstwy papieru lub tektury, a nie z tworzywa sztucznego mającego kontakt z żywnością, poziom migracji może zostać skorygowany poprzez uwzględnienie, że zużycie wielomateriałowych wielowarstwowych materiałów i wyrobów z papieru/tworzyw sztucznych wynosi poniżej 6 dm2 na osobę dziennie, co jest poziomem przyjętym dla tworzyw sztucznych. 8 Dalsze informacje: Materiały opakowaniowe: 9. Wielowarstwowe opakowania do żywności i napojów, ILSI (2011)\n19 8 WARSTWY OPAKOWAŃ NIEMAJĄCE KONTAKTU Z ŻYWNOŚCIĄ Rozporządzenie 1935/2004 ma zastosowanie do materiałów i wyrobów mających kontakt z żywnością lub w przypadku których można w sposób uzasadniony oczekiwać, iż wejdą w kontakt z żywnością albo nastąpi migracja ich składników do żywności w przypadku ich zastosowania w normalnych lub możliwych do przewidzenia warunkach (art. 1 lit. c)). Oznacza to, że rozporządzenie ma zastosowanie nie tylko do warstwy opakowania mającej bezpośredni kontakt z żywnością. Konieczne jest więc dokonanie oceny, czy warstwy opakowania, które nie mają w rzeczywistości kontaktu z żywnością, mimo wszystko wchodzą w zakres rozporządzenia ze względu na migrację składników. W przypadku wielu zastosowań opakowanie mające kontakt z żywnością stanowi samo w sobie kompletną barierę (przykładami takich opakowań są szklane butelki i metalowe puszki). Ponadto papier i tektura użyte w kolejnych warstwach takiego opakowania nie wchodzą w zakres tego rozporządzenia. W przypadku innych zastosowań, na przykład gdy opakowanie będące w kontakcie z żywnością stanowi warstwę, która może umożliwić migrację, lub jeśli zapakowana żywność jest szczególnie podatna na zmiany organoleptyczne, można stosować wyżej wymienione rozporządzenie. Producent opakowań zazwyczaj nie jest w stanie ocenić interakcji, do których może dochodzić ze względu na różnorodność żywności umieszczanej w podobnych opakowaniach, oraz złożoność interakcji w szczególności w odniesieniu do zmiany barwy i zapachu. W związku z tym, o ile producent odpowiedzialny za określony fragment opakowania będzie w stanie udzielić gwarancji na składniki tej części opakowania, użytkownik (zazwyczaj pakowacz/napełniacz) powinien przeprowadzić analizę zagrożeń i ocenę ryzyka odnośnie przydatności całego opakowania do kontaktu z żywnością, w razie potrzeby we współpracy z odpowiednimi producentami opakowań. Jeśli uznane zostanie, że opakowanie z papieru i tektury podlega zakresowi tego rozporządzenia, niniejsze wytyczne będą miały zastosowanie. 15\n20 9 WYTYCZNE DOTYCZĄCE IDENTYFIKOWALNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW 16 Działające na rynku podmioty muszą wykorzystywać systemy umożliwiające spełnianie wymagań rozporządzenia 1935/2004: Na wszystkich etapach postępowania należy zapewnić możliwość śledzenia drogi materiałów i wyrobów w celu ułatwienia procesu kontroli, wycofywania wadliwych produktów z rynku, udzielania informacji konsumentom oraz przypisania odpowiedzialności. Na wniosek Komisji Europejskiej branża opracowała wytyczne mające pomóc podmiotom działającym na rynku w realizowaniu wymagań związanych z zapewnianiem możliwości śledzenia danych materiałów. Wytyczne te są dostępne na stronie Wspólnego Centrum Badawczego UE. Aby zwiększyć przejrzystość stosowanych procedur przy opracowywaniu i wykorzystywaniu systemów umożliwiających śledzenie 9 drogi materiału należy wziąć pod uwagę następujące kwestie: 1. Nie ma jednego zestawu zasad. Systemy będą różnić się w zależności od prowadzonych działań i będą składać się z tych elementów ujętych w wytycznych dotyczących możliwości śledzenia drogi materiału (lub ewentualnie dodatkowych zasad), które są konieczne do spełnienia wymagań zawartych w rozporządzeniu; Podmioty działające na rynku mogą według własnego uznania wykorzystywać wszelkie narzędzia, które uznają za odpowiednie do ułatwienia identyfikowalności poszczególnych operacji; mogą one obejmować na przykład faktury dostawców z numerami serii, dzienniki zbiorników magazynowych i maszyn (sporządzane ręcznie lub generowane komputerowo), wykazy wagowe, próbki papieru i tektury, rejestr kontroli jakości i systemy kodów kreskowych; 3. Wytyczne obejmują możliwość śledzenia drogi materiału lub wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością (zob. 4 poniżej), a nie surowców do jego produkcji czy też stosowanych środków pomocniczych. Zaleca się jednak, aby wszystkie podmioty działające na rynku systemów umożliwiających ustalenie pochodzenia danego materiału, a więc i przypisanie odpowiedzialności za dostarczone wadliwe materiały w przeciwnym razie podmioty te będą musiały same przyjąć na siebie tę odpowiedzialność; 4. Przyjmuje się, że łańcuch identyfikowalności w przypadku opakowań z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością zaczyna się od zwoju papieru w części suszącej maszyny papierniczej i kluczowym elementem informacji przekazywanej pakowaczowi/napełniaczowi żywności jest numer zlecenia lub serii przetworzonego opakowania; 5. Zalecane jest zachowywanie w miarę możliwości próbek papieru pobieranego na etapie wytwarzania papieru. W przypadku podejrzenia wystąpienia chemicznego lub fizycznego zanieczyszczenia materiału zbadanie takich próbek może umożliwić szybkie ustalenie dokładnego czasu i źródła zdarzenia oraz pomóc zredukować ilość materiału, który nalezy wycofać. Potrzeba zachowywania próbek w procesie przetwarzania będzie ustalana na podstawie charakteru danej operacji;; 6.Systemy śledzenia powinny być objęte odpowiednimi procedurami w ramach systemu zarządzania jakością wdrożonego przez podmiot, opartego na serii ISO 9000 lub równorzędnej; 7. Należy ustalić zasady dotyczące czasu przechowywania dokumentów i próbek w ramach systemu śledzenia. Terminy te powinny być zgodne z terminem przydatności produktu. W przypadku braku wiarygodnych danych zaleca się dla dokumentów stosowanie minimalnego okresu pięciu lat 10 Poprawność funkcjonowania systemu identyfikowalności powinna być wykazywana na przykład poprzez okresowe badanie przy wykorzystaniu symulowanego alarmu. Produkt, dostarczony wcześniej do klienta, powinien zostać zidentyfikowany na podstawie numeru zwoju/zlecenia/serii i oznaczony jako wadliwy. Wówczas podmiot powinien przetestować swoją zdolność szybkiego i skutecznego prześledzenia procesu produkcji wytworu oraz zidentyfikowania źródła problemu spowodowanego przez inny podmiot (jeśli dotyczy) oraz zidentyfikowania wszelkich innych materiałów, które mogą mieć takie same cechy jak wadliwy produkt, i w efekcie ułatwić ich wycofanie 9 Dwa powszechne systemy już stosowane w branży papierniczej to Identyfikator Jednostek CEPI (CEPI Unit Identifier ) oraz Norma Kodu Kreskowego dla tektur falistych FEFCO. 10 Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Konsumentów (DG SANCO) Stały Komitet ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt wytyczne w sprawie wdrażania artykułów 11, 12, 16, 17, 18, 19 i 20 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego.


Wystawa Grand Press Photo 2017 w Częstochowie -\nWystawa Grand Press Photo 2017 w Częstochowie\nTermin: 8 – 24 listopada 2017 r.\nPonad 200 zdjęć wykonanych przez najlepszych fotoreporterów w Polsce będzie można obejrzeć na wystawie Grand Press Photo, która zawita 8 listopada do Częstochowy.\nGościem specjalnym będzie ANDRZEJ GRYGIEL – reporter, który otrzymał II nagrodę w kategorii Wydarzenia. Zdjęcie laureata będzie można zobaczyć podczas tegorocznej wystawy.\n8 listopada o godz. 18.00 w Pubie Sportowym Stacherczak odbędzie się wernisaż pokonkursowej wystawy Grand Press Photo 2017. Do obejrzenia najlepszych zdjęć prasowych zaprasza organizator konkursu – magazyn „Press”. Na wystawie zaprezentowanych zostanie 68 finałowych zdjęć pojedynczych, 10 fotoreportaży, dwa nagrodzone projekty dokumentalne i jedno portfolio.\nPoprzez informację, jaką niesie, i swoją estetykę zdjęcia prasowe mówią o czymś, co jest ważne dla ludzi. Oglądając prace zgłoszone na konkurs, mogliśmy zobaczyć, że na wielu jest jakaś historia, którą znamy, ale przychodzi moment, gdy kończą się słowa i następuje obraz, i to on pokazuje to, czego słowa nie są w stanie przekazać – dodaje.\nPartnerami wystaw są: Drukarnia Andrus i thyssenkrupp Materials Poland\nPartnerem wystawy miejskiej jest Urząd Miasta Częstochowy


Вы посетили: • radom_-_strony_www\nStanowią takie kremy, na jakie o opublikować dużo, bowiem działają. Istnieją ponad takie, jakie na podstawowy etap oka nic nie robią. Na przykład takie kosmetyki do płci, dużo dziewczyn chyba myśli, iż niczym wypowiedź o hodowli twarzy, toż z razu trzeba zapytać: ?Rzeczywiście zatem jakiego kosmetyku zamierzam traktować??, jakby odpowiednia pielęgnacja twarzy wiodła się tylko do kremu, pfff. A reguła takich kosmetyków istnieje dalsza. I wtedy nie stanowi no, iż one nie są potrzebne, bo są.\nPo nisku np. ich stosunek ze cerą stanowi owszem pospolity, czy jedno opinie tak mało się pomiędzy sobą różnią, że doprawdy nie rozumiem, po co inwestować na osobni kosmetyk 300 zł.\n(Pewnie jak się pracuje ze 20 tysięcy miesięcznie toż aktualne 300 zł wte czy wewte przestają być oznaczanie, a szkoda ja dotąd nie egzystuję na współczesnym poziomie również przewiduję iż przewagę spośród Was jednocześnie nie. Ale życzę nam ogólnym gdy dokładnie, może wówczas :D)\nMoże Was wtedy nie dziwi, iż na moim blogu nie znajdziecie za las reklamie o błyszczykach do ust, lub strony internetowe Radom wpisów o tytule ?5 najodpowiedniejszych kosmetyków, które rozprawią się spośród Twoimi zmarszczkami?, jednakże na wszelki wypadek parę słów wyjaśnienia.\nZadaniem większości kosmetyków które spostrzegasz w drogerii nie jest akceptacja Twojej cerze.\nPięknie będzie, jeśli takie kremy będą gwoli cery neutralne, tzn. nie zaszkodzą. Dodatkowo takiego oczywiście poszukujemy, gdyż obecne istnieje obecnie w fakcie ?standardowych? kosmetyków niezwykle sporo. Powtórzę dla niedoświadczonych po raz nty ? kremy w super oklepanym ostatniego słówka oznaczaniu doskonale nie powinny istnieć kwintesencje pielęgnacji.\nJak domyć gąbkę z niemiłego, zastygającego podkładu np. Revlon ColorStay? Czym ją czyścić, ażeby jej nie zniszczyć? Wbrew pozorom temat nie stanowi aż tak banalny, oraz do skreślenia tegoż napisu skłonił mnie temat na wizażu o oczyszczaniu gąbeczek. Kiedy zauważyła, że wybrani oczyszczają swoje gąbki w… pralce lub ręcznie, przecież biorąc płynu do prania naczyń, odplamiacza lub pastylek do polerowania, włos mi się zjeżył na orientacji! Uważam zatem, że przedmiot współczesny warto włączyć\nIstotnym kryterium artykułu do polerowania gąbki powinno stanowić zabezpieczenie. Bądź stanowi ostatnie detergent, który zaszkodzi skórze własnej postaci? Owszem, gąbeczkę po umyciu płuczemy, przecież wciąż chodzi liczyć więc na wycieczce. Innym prawem jest skuteczność - myjadło powinno znacznie rozwiązywać zastygające grunty i korektory, nawet gdyby sprawi nam się zapomnieć (czy wypadamy spóźnione spośród domu ;)) i spłukać gąbkę na kolejny doba. Trzecim, nie kilka istotnym aspektem, jest precyzję. Bez powodu na teraźniejsze, lub oddamy 30 zł na blend it!, czy 70 zł na Beauty Blender, z ufnością marzymy, by gąbeczka serwowała nam niczym powoli, i jej przebudowa była wymuszona kwestiami higienicznymi, i nie tym, że po miesiącu spróbowała się nam wykruszać lub pękać\nWymagała się dziś z Wami wydać moim systemem oczyszczania gąbek - sprawiam faktycznie szybko od przynajmniej roku (umie choćby 2 lat?) zaś egzystuje wówczas w 100% sprawdzona technologia Bezpieczna, skuteczna, delikatna, zaś na dodatek… tania!!! Niestety tworzy prośby kombinowania i zabiegania możliwości, ponieważ nie rujnuje portfela\nWspółczesnym typem we nadruku stanowi dzisiaj posiadana przeze mnie gąbka do makijażu Lorigine (44,99 zł/szt.), której za nie polecam, jest znacznie betonowa również gwałtownie słabo rozrywkowa w zastosowaniu. Oczywiście twardość gąbek zajmuje sezonem proste tłumaczenie (wymaga mniej podkładu, proponuje korzystniejsze krycie), wszak nie chcę obecnie zbyt znacznie odbijać z materiału, o współczesnym odmiennym całkowicie ;))). Jednak tymczasem nie istnieję spośród niej radosna.\nZwykle po wybraniu olejku gąbeczka jest nieczysta oraz puszysta, jakkolwiek nie daleko zabiega się pienić. Moczę ją ponownie odrobiną (!!!) wody, zamaczam ściśle na sekundkę a przystępuję mycie. Powinien odpowiednio spienić gąbkę i zacząć «wyciskanie» podkładu ze sposobu do zewnątrz Powinien odbywać wtedy mało (nie szarpać, nie rwać gąbki, bowiem się zniszczy), ale wyraźnie, z rozpoznaniem Nie miziamy, myjemy . Widać, że piana z fundamentem nie istnieje jasna, lecz beżowa. Myję dokładnie gąbkę z obu stron.\nradom_-_strony_www.txt · Последние изменения: 2018/01/17 11:34 — 104.160.19.53


Hotel — Alicante | Hotel Sercotel Spa Porta Maris — trivago.pl\nPlaza Puerta del Mar 33002AlicanteHiszpania\nWięcej o: Hotel Sercotel Spa Porta Maris\nHotel Spa Porta Maris&Suites del Mar jest czterogwiazdkowym hotelem i znajduje się w dzielnicy handlowo- turystycznej, na wybrzeżu Costa Blanca, naprzeciwko przystani w Alicante i plaży Postiguet. Obiekt oddany do użytku w 2002 roku. W całym obiekcie jest bezpłatny dostęp do Internetu.\nOferuje 179 pokoi, w większości 2 i 3 -osobowe oraz apartamenty typu Junior Suite, a także pokoje dla osób niepełnosprawnych.\nWszystkie pokoje klimatyzowane, posiadają tarasy z widokiem, wyposażone w sejf, mini bar, telewizor plazmowy z kanałami telewizji satelitarnej oraz łączem internetowym ADSL. Centralnym miejscem w hotelu jest Spa & Wellness Center, mieści centrum odnowy biologicznej, z rozmaitymi zabiegami upiększającymi, i relaksującymi. Do dyspozycji gości jest serwis pralniczy, kantor wymiany walut, usługi medyczne, pralnia, room service oraz 24 godzinna recepcja i parking.\nHotelowa restauracja serwuje dania w formie bufetu lub a la carte. Jest także bar i kawiarnia z odkrytym tarasem widokowym na morze i zatokę Alicante. Na miejscu obiekt posiada również profesjonalne zaplecze konferencyjno - biznesowe, do dyspozycji jest 10 sal konferencyjnych mogących pomieścić do 400 osób.\nPlaza Puerta del Mar 3, 3002, Alicante, Hiszpania\nTelefon: +34 965147021 | Oficjalna strona\nHotel — Hotel Meliá Alicanteod 409 zł\nHotel — AC Hotel Alicante by Marriottod 275 zł\nHotel — Hotel NH Alicanteod 244 zł\nHotel — TRYP Alicante Gran Solod 315 zł\nHotel — Hotel Hospes Amerigood 562 zł\nHotel — Occidental Alicanteod 214 zł\nOcena trivago Rating Index ® na podstawie 3768 znalezionych opinii\n8,3 na 10 na podstawie 3768 opinii


Home > Co zobaczymy w Łodzi?\nMiasto jakim jest Łódź w porównaniu z innymi polskimi miastami nie powstała tak dawno, stąd też nie ma wyrafinowanej, długiej i burzliwej historii (https://pl.wikipedia.org/wiki/Kalendarium_historii_%C5%81odzi). Mimo obecności na mapie już od XVI wieku, Łódź tak naprawdę stała się popularna na początku lat dwudziestych XIX wieku, kiedy to nabrała przemysłowego charakteru, dlatego też największe dzieła architektoniczne to daty po 1820 roku.\nMimo stosunkowo krótkiej historii jako popularne miasto, znajduje się w nim sporo obiektów i zabytków, które warto zobaczyć. W XIX wieku wznoszone budowle służyły jako miejsca noclegowe dla przyjezdnych przedsiębiorców. Tak zostało do dziś – w Łodzi jest bardzo dużo hoteli i dobrze rozwinięta sieć noclegowa (meteor-turystyka.pl/noclegi,lodz,0.html). Być może trudno w to uwierzyć, ale w mieście znajduje się ponad trzysta obiektów zabytkowych. Oczywiście większość z nich to wiek XIX i XX.\nCo warto więc zobaczyć? Przede wszystkim warto odwiedzić barokowy plac Poznańskiego, którego część jest obecnie hotelem. W drugim końcu zabudować można zobaczyć stary młyn.\nKażde miasto ma swoją flagowa ulicę, w tym mieście również możemy się przespacerować takową. Jest to ulica Piotrkowska. Jest bardzo atrakcyjna dla turystów ze względu na ciąg zabytków, które można tam podziwiać. Spacer ta ulicą to zajęcia na dłuższą chwilę ponieważ sam deptak ciągnie się przez prawie 5 kilometrów. Ulica Piotrkowska jest jedną z najdłuższych ulic o charakterze turystycznym w Europie. Znajdują się w niej restauracje, hotele, miejsca noclegowa, bary oraz dyskoteki.\nBardzo ciekawą propozycja do zwiedzenia jest muzeum kinematografii. Niegdyś budynek należał do przedsiębiorcy Scheiblera. Budynek brał udział w kręceniu wielu polskich produkcji filmowych takich jak np. Lalka. Nieopodal założono szkołę filmową, więc oczywistą sprawą było, że powstanie tutaj również muzeum kinematografii. Wszyscy, którzy kochają aktorstwo i film znajdą u dla siebie dosłownie wszystko. W muzeum znajdują się kamery używane na początku kinematografii, aparaty fotograficzne, rekwizyty i stroje używane przez aktorów w najsławniejszych polskich dzieł filmowych. W muzeum kinematografii w Łodzi organizowane są liczne festiwale filmowe młodych artystów amatorów. Organizowane są również warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz liczne wycieczki. Są tutaj również organizowane imprezy, w których prezentuje się filmy dokumentalne oraz fabularne, które prezentowane są przedpremierowo.\nNajpiękniejszy rynek na świecie. Bajkowe budynki i wiele miejsc z pysznym jedzeniem.\nPrevious Post: Dźwirzyno – atrakcje\nNext Post: Zapora Solińska


zestaw do 2500 zł ;))monitory + wzmacniacz - Hi-Fi - Audiostereo.pl\nzestaw do 2500 zł ;))monitory + wzmacniacz\nBy mariusz090289 ,\nSeptember 30, 2015 in Hi-Fi\nWitam jestem nowym użytkownikiem forum planuje sobie kupić głośniki i wzmacniacz w grę wchodzi tylko nowy sprzęt , mam mały pokoik ok 14 m2 słucham najwięcej chyba popu i lat 80 . Lubie jak jest bas ale nie za duży . Moje poszukiwania zatrrzaly się na Indiana lane tesi 260\nBoston acustic a 26\nDenon pma520 lub 720\nA może całkiem coś innego ?\nco do kolumn to praktycznie wszystkie wymienione przez Ciebie modele są dobrymi konstrukcjami, które idealnie sprawdzą się w Twoim systemie. Jeśli jednak miałbym wybrać najlepsze z podanych, to zdecydowanie niestety najdroższe Dali Zensor 3 oraz świetne w swoim przedziale cenowym Indiana Line Tesi 260.\nW kwestii natomiast wzmacniacza bardziej namawiałbym Cię na Marantz PM5005, NAD C316 BEE lub BC Acoustique EX-202.1. Natomiast jeśli możesz minimalnie zwiększyć budżet, to moim zdaniem zdecydowanie najlepszą ofertą, o klasę lepiej brzmiącą niż podane powyżej urządzenia, będzie wzmacniacz Cambridge Audio Azur 651A z Indiana Line Tesi 260.\nPrzyjrzyj się proszę moim propozycjom, w przypadku pytań oraz oferty finansowej oczywiście służę pomocą. Jeśli jednak masz taką możliwość, zapraszam serdecznie do naszego salonu na odsłuchy.\nNie ta zakładka:\nCambridge Audio Azur 651A z dali zensor 3\nIle by mnie to kosztowało u was ? Pw


Adam Kryger trenerem Fit-Morningu Gredar! – Głos Powiatu 24\nAdam Kryger trenerem Fit-Morningu Gredar!\nOpublikowano 2 miesiące temu Tomasz Kubiak 2 miesiące ago\nNowym szkoleniowcem Fit-Morningu Gredar Futsal Brzeg zostaje Adam Kryger, którego w środowisku futsalowym i piłkarskim specjalnie przedstawiać nie trzeba.\nJako trener w sezonie 2013/2014 poprowadził Rekord Bielsko-Biała do pierwszego Mistrzostwa Polski w historii klubu. Następnie awansował z tą drużyną do fazy pucharowej Ligi Mistrzów. Wcześniej pełnił obowiązki grającego szkoleniowca Hurtapu Łęczyca, gdzie także stanął na najwyższym stopniu podium Ekstraklasy. Później prowadził jeszcze Gwiazdę Ruda Śląska.\nJako futsalista wielokrotnie zdobywał tytuły Mistrza Polski z Clarexem Chorzów, czy Hurtapem Łęczyca. Nowy trener Fit-Morningu Gredar jest znany także z boisk trawiastych, gdzie bronił barw takich klubów jak m.in. Lech Poznań, Ruch Chorzów, Polonia Warszawa, czy Widzew Łódź.\nCiekawostką może być fakt, że Adam Kryger jest jedynym polskim piłkarzem, który występował w trzech reprezentacjach Polski: piłki nożnej, futsalu i piłki nożnej plażowej.\nWarsztat nowego trenera brzeżan z pewnością buduje nadzieję na to, że klub uda się utrzymać w szeregach Statscore Futsal Ekstraklasy.\nAdam Kryger w najbliższą niedzielę, 3 stycznia, o godzinie 18:50, będzie gościem Kuriera Opolskiego na antenie TVP3 Opole. Podczas programu będzie można dowiedzieć się nieco więcej o nowym trenerze brzeskiego Fit-Morningu Gredar, a także o planach klubu przed rozpoczęciem II rundy rozgrywek.


Miejska ulica Wiejska – „SCHWARZENEGGER” – oporow.info.pl\nMiejska ulica Wiejska -\nTytuł: MIEJSKA ULICA WIEJSKA – „SCHWARZENEGGER”\nautorzy: ALICJA KOWALEWSKA, JAKUB HAFTKA\nPodstawowym założeniem projektu jest stworzenie dla Państwa wolnych od hałasu miejsc odpoczynku oraz aktywności na świeżym powietrzu. Ponadto postaraliśmy się wnieść wartość edukacyjną w postaci przybliżenia problemów zachodzących zmian klimatu i wynikającą z tego wzmożoną potrzebą odprowadzania wody deszczowej (mulda chłonna) oraz pobudzenia lokalnej świadomości związanej z obiektem dziedzictwa kulturowo-historycznego (Dworek Oporowski).\nProste elementy małej architektury w taniej konstrukcji opartej na kamieniu i drewnie, rozplanowane są w sposób umożliwiający etapową realizację inwestycji. Dodatkowo mnogość sposobu wykończenia poszczególnych altan pozwala na dostosowanie funkcji i wyposażenia każdej z nich w drodze konsultacji społecznych.\nProblem hałasu eliminowany jest użyciem gabionów – drucianych koszy wypełnionych kamieniami będących strukturą przegród. Wypełnienie stanowią dwie zewnętrzne warstwy ułożone z estetycznie wyglądającego materiału i przestrzeni wewnętrznej wysypanej ponownie wykorzystanym gruzem z odpadów budowlanych. Takie rozwiązanie cechuje się dużym współczynnikiem pochłaniania dźwięku, który wpadając pomiędzy kamienie nie przedostaje się na drugą stronę. Gabiony są w stanie wytłumić nawet dźwięk kosiarki.\nMiejska ulica Wiejska – „SCHWARZENEGGER”


centrum handlowe - Prosto z mostu\nEksplozja miała miejsce w galerii handlowej Eagle Ridge Mall w Lake Wales. Podczas zdarzenia było tam około 100 osób. Nie wiadomo jednak, czy są ofiary śmiertelne, ani czy ktoś został ranny – informuje portal wiadomosci.onet.pl.\nJak podaje CNN, ładunek wybuchowy był prawdopodobnie domowej roboty. Na miejscu przypuszczalnie były dwa takie ładunki. Policja nie poświadczyła jednak, że eksplozja nastąpiła w wyniku zamachu terrorystycznego. Jak dotąd nie są znane zamiary osoby odpowiedzialnej za wybuch. Obecnie trwa akcja służb.\nTagged centrum handlowe eksplozja Floryda


Jak działamy - ekologiczna żywność, delikatesy online | Kraków\nBio jedzenie w Twoim domu – sklep ekologiczny online LokalnePrzysmaki.pl z Krakowa\nPostępująca globalizacja oraz komercjalizacja spowodowała zalew rynku żywności masowymi produktami wątpliwej od międzynarodowych korporacji. Proponują one „anonimowe” artykuły stworzone tysiące kilometrów od Twojego miejsca zamieszkania. Tymczasem regionalna żywność od lokalnych mistrzów – będąca skarbem Małopolski – zaczęła odchodzić w zapomnienie. Dlatego jako alternatywę dla świadomych konsumentów stworzyliśmy platformę wraz ze sklepem internetowym LokalnePrzysmaki.pl. Umożliwiamy wygodne zakupy zdrowej żywności online, a lokalnym rolnikom dajemy skuteczne narzędzie do oferowania, promocji i sprzedaży ich bio produktów poprzez Internet.\nNie zastanawiaj się ani chwili dłużej, gdzie kupić zdrową, eko żywność w Krakowie – delikatesy ekologiczne LokalnePrzysmaki.pl\nNasz sprawdzony asortyment skierowany jest głównie do Klientów z aglomeracji krakowskiej. Ponieważ dbamy o to, aby zamówione produkty ekologiczne dotarły do Ciebie jak najświeższe, przygotowuje je sam rolnik-producent w dniu dostawy – nie są one dodatkowo magazynowane. Odbieramy je i dostarczamy specjalistycznym transportem pod wskazany adres. Szczegóły realizacji zamówień na terenie Krakowa oraz rejon obsługiwany przez naszego kuriera znajdziesz tutaj.\nŻywność ekologiczna z naszego sklepu internetowego dostępna jest w całej Polsce\nKlientom spoza Krakowa oferujemy dostawy wybranego asortymentu za pośrednictwem kuriera UPS (szczegóły znajdują się w regulaminie). Odkryj na nowo lokalne przysmaki z Małopolski i przystąp do społeczności locavore – bio produkty są teraz na wyciągnięcie ręki!


9. Dzień Odkrywców - Interaktywny Piknik Wiedzy w Rzeszowie z KNS HVAC\nKoło Naukowe Studentów HVAC "Ogrzewanie, Wentylacja, Klimatyzacja" w dniu 9 czerwca 2018 r., reprezentowane przez studentów kierunku inżynieria środowiska Wydziału Budownictwa, Inżynierii Środowiska i Architektury uczestniczyło w 9. Dniu Odkrywców.\nDemonstrowany model kolektora słonecznego i modułu fotowoltaicznego wyjaśniał sposób pozyskiwania i wykorzystania energii słonecznej, a kamera termowizyjna jak ocenić stan termiczny materii. Uczestnicy pikniku - dzieci, młodzież oraz dorośli dzięki zaangażowaniu studentów uczyli się "konstruować" zegar słoneczny. Poznawali, co kryje się pod pojęciem odnawialne źródła energii.\nW Galerii zamieszczono fotorelację z pikniku (fot. B. Kuliński, E. Rybak-Wilusz)


Family Guy Online: Pojawiły się pierwsze screenshoty z gry 3D!\n27.10.2011 o godzinie 13:34 w Newsy\nKrok za krokiem wydawca Twentieth Century Fox prezentuje coraz więcej informacji dotyczących zapowiedzianej gry 3D. Tak więc teraz wydawca opublikował pierwszy materiał zdjęciowy do Family Guy Online. Data oficjalnej premiery nowego tytułu nadal pozostaje nieznana.\nGra przeglądarkowa Family Guy Online została zapowiedziana w lipcu tego roku przez firmę Twentieth Century Fox, niestety bez zrzutów ekranu. Lecz dziś możemy wam pokazać pierwsze screenshoty do zapowiedzianej gry browserowej do popularnego kreskówkowego serialu Family Guy! W naszej galerii możecie więc zerknąć na trzy zrzuty ekranu.\nW Family Guy Online spotkacie wszystkie znane wam z serialu postacie. Poza tym gra będzie utrzymana w grafice 3D. Obecnie trwa zamknięta faza testowa gry Family Guy Online. Rejestracja do zamkniętej bety jest wciąż możliwa. Kiedy tylko pojawi się szczegółowa data uruchomienia otwartych testów lub premiery gry, dowiecie się o tym oczywiście u nas.


Lubuskie Miasta - Pierwsza edycja konferencji - Społecznie odpowiedzialni. Regionalnie o przyszłości\nPowstała nowa inicjatywa, która jest przestrzenią do debaty na temat nowych możliwości rozwoju lokalnego i poprawy jakości życia w Wielkopolsce. Zorganizowana w Poznaniu przez Fundację Enea i Forum Odpowiedzialnego Biznesu konferencja „Społecznie odpowiedzialni - regionalnie o przyszłości” umożliwiła poznanie prowadzonych już dobrych praktyk dotyczących współpracy biznesu i sektora pozarządowego. Gościem specjalnym wydarzenia był Jaś Mela, założyciel Fundacji Jaśka Meli „Poza Horyzonty”.\nKonferencja „Społecznie odpowiedzialni - regionalnie o przyszłości” miała na celu poszerzenie wiedzy na temat współpracy międzysektorowej oraz rozbudowanie i umocnienie relacji między partnerami społecznymi. Dodatkowo stanowiła ona inspirację dla nowych pomysłów i projektów społecznych przynoszących korzyść dla lokalnych społeczności.\n- Najważniejszym przekazem tego wydarzenia było pokazanie wartości współpracy i prowadzenia aktywnego dialogu z interesariuszami - zarówno dla biznesu, jak i jego otoczenia. To kluczowe aspekty, które mają pozytywny wpływ na życie społeczności lokalnych i stan środowiska naturalnego oraz rozwój samych przedsiębiorstw. Potrzebujemy firm - liderów, które rozumieją to podejście i działają zgodnie z nim - podsumowała Marzena Strzelczak, dyrektorka generalna Forum Odpowiedzialnego Biznesu. - Dziękujemy firmie Enea, naszemu partnerowi strategicznemu, za inicjatywę organizacji konferencji „Społecznie odpowiedzialni - regionalnie o przyszłości”. Spotkanie w Poznaniu okazało się niezwykle wartościową przestrzenią, także do dalszego rozwoju współpracy na rzecz poprawy jakości życia w Wielkopolsce - dodała. Okazją do organizacji konferencji w Poznaniu był jubileusz, 5-lecie Fundacji Enea. Uczestniczyli w niej przedstawiciele środowisk biznesowych i akademickich oraz organizacji społecznych.\n- Fundacja Enea to nasza odpowiedź na oczekiwania i potrzeby społeczności lokalnych. Dostarczając energię elektryczną naszym klientom, nie zapominamy o wspieraniu inicjatyw prospołecznych i pomocy tam, gdzie ona jest niezbędna. To wielka odpowiedzialność, ale i satysfakcja z działania na rzecz naszych lokalnych środowisk, naszych małych ojczyzn - powiedział Piotr Adamczak, wiceprezes Enei ds. handlowych. - Od ponad pięciu lat pracownicy-wolontariusze naszej Grupy wspierają działania Fundacji, angażując wiele energii i empatii, aby zmieniać nasze otoczenie. Bez nich trudno byłoby zrealizować wiele inicjatyw - dodał Adamczak.\n- Działalność tak dużej firmy jak Grupa Enea wpływa na jej otoczenie, w szczególności na społeczności lokalne, dla których jesteśmy gwarantem bezpieczeństwa dostaw energii, ważnym pracodawcą i partnerem w wielu przedsięwzięciach. Dlatego - zgodnie z wartościami Grupy Enea - działamy na rzecz zrównoważonego rozwoju, a w szczególności edukacji, kultury i sztuki, ochrony zdrowia i środowiska naturalnego. Jesteśmy aktywnym i odpowiedzialnym partnerem społeczności lokalnych, wśród których funkcjonujemy - zaznaczył Sławomir Krenczyk, prezes Fundacji Enea.\nGościem specjalnym wydarzenia był Jasiek Mela - podróżnik, społecznik, mówca motywacyjny, uczestnik wyprawy na Biegun Północy wraz z Markiem Kamińskim. W 2008 r. założył Fundację Jaśka Meli „Poza Horyzonty”, która jako jedyna pomaga osobom po amputacjach w każdym wieku, dofinansowując zakup protez, rehabilitację, pomoc psychologiczną, a przede wszystkim - pokazując, że mimo tragicznych doświadczeń można żyć pełnią życia i realizować swoje pasje oraz marzenia.\n- Przysłuchując się tej konferencji mam wielką, szczerą nadzieję, że przykłady konkretnych działań otworzą ludziom umysły na poczucie, że ja w swoim miejscu pracy, w swojej firmie będę mógł coś zrobić, pomóc np. podopiecznym domu dziecka. To jest czas, kiedy możemy pokazywać wachlarz przeróżnych możliwości pomagania; pokazać, że każdy z nas może dorzucić małą cegiełkę - powiedział Jasiek Mela, podróżnik, mówca motywacyjny.\nGrupa Enea to wicelider polskiego rynku elektroenergetycznego w zakresie produkcji energii elektrycznej. Grupa Enea opiera swoje działania odpowiedzialne społecznie przede wszystkim na współpracy z lokalnymi społecznościami. Ta współpraca jest możliwa dzięki zaangażowaniu i bezpośredniej aktywności pracowników. Inicjatywy edukacyjne, charytatywne i proekologiczne są realizowane przez Fundację Enea, która od pięciu lat wciela w życie politykę zaangażowania społecznego Grupy. Wśród najważniejszych programów są działania na rzecz dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów: Enea Akademia Sportu promuje aktywność fizyczną wśród dzieci i młodzieży. We współpracy ze szkołami, Enea pomaga szkolić i trenować ok. 3 tys. dzieci z Poznania, Gorzowa Wielkopolskiego i Piły.\nForum Odpowiedzialnego Biznesu jest najdłużej działającą (od 2000 roku) i największą organizacją pozarządową w Polsce, która zajmuje się koncepcją społecznej odpowiedzialności biznesu w kompleksowy sposób. Forum to organizacja ekspercka, pozostająca inicjatorem i partnerem przedsięwzięć kluczowych dla polskiego CSR.\nTags: Poznań,\tkonferencja,\tFundacji Enea,\tForum Odpowiedzialnego Biznesu,\tGorzów Wielkopolski


Budżet Olsztyna na 2017 rok uchwalony - Nasz Olsztyniak\nBudżet Olsztyna na 2017 rok uchwalony\n2016-12-21 16:03:54 (ost. akt: 2016-12-21 16:23:46)\nAutor zdjęcia: mat. Urząd Miasta\nJeszcze przed świętami radni uchwalili budżet Olsztyna na 2017 rok. Ma być więcej pieniędzy na inwestycje, wzrośnie te kwota na edukację.\nProrozwojowy - takie określenie najczęściej można było usłyszeć z ust radnych w kontekście przedstawionego przez prezydenta Olsztyna budżetu miasta. Spośród 24 głosujących „za” było 17, a siedem osób się wstrzymało.\n— Przyszłoroczny budżet jest wyższy, od tego, którego realizację właśnie kończymy — mówił Piotr Grzymowicz. — Więcej wydamy na inwestycję, wzrośnie też kwota przeznaczona na edukację. Przede wszystkim będziemy realizować wcześniej zapisane w planach zadania oraz te, które mają szansę na jak najwyższe unijne dofinansowanie.\nW przyszłym roku ma się zacząć na dobre budowa połączeń systemu miejskich ulic z obwodnicą Olsztyna. Poza tym realizowana będzie wyczekiwana od lat modernizacja śródmiejskich arterii — ulic Pieniężnego i Partyzantów. Nie zabraknie też zadań nie związanych z inwestycjami w infrastrukturę.\nW ostatecznej wersji budżetu Olsztyna na 2017 rok (autopoprawki z 21 grudnia) po stronie dochodów zapisano ponad 1,164 mld złotych, natomiast po stronie wydatków niemal 1,192 mld złotych. Deficyt został zaplanowany na nieco ponad 27 mln złotych.\nTagi: Urząd Miasta budżet Olsztyna Piotr Grzymowicz prezydent Olsztyna\nOcena: 78.31% (332 głosów)


mój mały świat - Deccoria.pl\nAutor: nelka1 Kategoria: Pozostałe Dodano: 2009-09-16, 21:16\nTo są moje klimaty. W tym pokoju mogę zregenerować siły...Dywan zupełnie nie pasuje, ale mam nadzieję, że już niedługo pojawią się panele.Jestem ciekawa czy są to też wasze klimaty?\n9 zdjęć w aranżacji "mój mały świat"\nAnija244 2009-09-17, 15:49\njest skromnie ale przyjemnie i cieplutko\nwrzesnia35 2009-09-17, 12:07\nMoże nie jestem zwolenniczką Afrykańskich dodatków ale fajny pomysł miałaś z tym oknem.Jedynie ściana za łóżkiem wydaje się do tego kolorku wersalki za ciemna ale może to tylko przez zdjęcie?Podobają mi się Twoje meble.\nAniaP 2009-09-17, 12:04\nZmieniłabym firankę i zrezygnowałabym z serwetki. Idąc tropem afrykańskich klimatów może jakies poduszki w ten deseń ? zebra, panterka, żyrafa ?\nkasiaadasia22 2009-09-17, 10:25\nFajnie to okno wygląda z tymi żyrafami :) ciepłe kolorki. Misie są urocze na tej półeczce ale nie wiem czy pasują do salonu.\n21 160 20\nCzy na pewno chcesz usunąć komentarz do aranżacji "mój mały świat"? Tej operacji nie można cofnąć.\nCzy na pewno chcesz usunąć aranżację "mój mały świat"? Tej operacji nie można cofnąć.


Co to jest Bik, co oznacza słowo Bik? - IMPERIUM FINANSE\nCo to jest Bik, co oznacza słowo Bik?\nBIK to skrót od Biuro Informacji Kredytowej, to przedsiębiorstwo które zostało utworzone przez Związek Banków Polskich i prywatne banki.\nJakie dane są widoczne w Bik?\nBIK gromadzi, przechowuje i udostępnia informacje dotyczące historii kredytowej klientów (indywidualnych oraz przedsiębiorców) jaka jest w bankach, SKOK-ach i instytucjach poza bankowych. W raporcie zobaczymy dane osobowe, zobowiązania kredytowe wobec banków, SKOK-ów i firm poza bankowych, które współpracują z BIK. Ponadto są szczegóły zobowiązań kredytowych, data zawarcia umowy kredytowej, rodzaj zobowiązania, okres spłaty, rodzaj waluty ,widoczne są również zapytania bankowe i poza bankowe. Z raportu BIK dowiemy się jaką mamy ocenę punktową (score) klienta, jak nas będą postrzegać banki podczas starania się o kredyt. Na ocenę punktową wpływa kilka czynników np. ilość otwartych zobowiązań, jak często pytamy w bankach i poza bankach o kredyt, terminowość spłaty kredytów. Są w nim zawarte informacje pozytywne (zobowiązania spłacane terminowo) i negatywne( zobowiązania z opóźnieniami w spłacie), nasza historia w BIK jest widoczna od samego początku, to najlepsza rekomendacja jaką możemy sobie wypracować starając się o kredyt. Wnioskując o kredyty niezależnie od jego rodzaju np. kredyt hipoteczny, gotówkowy / konsolidacyjny każdy bank zaciąga informacje z BIK na temat naszych obecnych zobowiązań jak również już tych zamkniętych, po to aby ocenić sytuację finansową klienta , sprawdzić jego wiarygodność wobec banków, wykluczyć ewentualne ryzyko kredytowe. Jak kredyty są spłacane, chodzi tu głównie o ich terminowość, czy nie ma opóźnień historycznych i bieżących. Jeśli nasz historia kredytowa jest pozytywna od pierwszego zobowiązania to proces kredytowy jest dla nas uproszczony, możemy wynegocjować lepsze warunki kredytu np. niska prowizja i niskie oprocentowanie kredytu.\nIle czasu Bik może przetwarzać dane osobowe? Co to jest Bik i co oznacza słowo Bik?\nJeżeli zobowiązanie spłaciliśmy terminowo i nie wyraziliśmy zgody na dalsze przetwarzanie danych to w momencie spłaty zobowiązania następuję zaprzestanie przetwarzania danych osobowych. Natomiast jeśli wyraziliśmy zgodę na przetwarzanie danych osobowych to nawet po spłacie zobowiązania będzie ono widoczne . Działa oczywiście na naszą korzyść ponieważ budujemy sobie zaufanie z bankami, stajemy się wiarygodnymi klientami. Ponadto dane mogą być przetwarzane bez zgody klienta przez okres 5-letni, jeśli zobowiązania kredytowe były spłacane nieterminowo z opóźnieniem dłuższym niż 60dni lub upłynął czas 30 dniowy od momentu poinformowania klienta przez banki, SKOK-i o zamiarze przetwarzania danych osobowych bez zgody.\nOcena punktowa w BIK jest obliczana na podstawie naszej historii kredytowej jaką mamy w bankach, im więcej punktów tym lepiej, wtedy banki darzą nas większym zaufaniem co do spłaty przyszłych kredytów, które będziemy chcieli zaciągnąć.\n5 ocen punktowych w Bik\nDoskonała 80-100 pkt.\nBardzo dobra 74-79 pkt.\nDobra 69-73 pkt.\nUmiarkowana 59-68 pkt.\nRaport BIK pobierzemy wchodząc na stronę Biura Informacji Kredytowej https://www.bik.pl/ klikając w „zaloguj się” i wybieramy kafelek załóż konto. W pola wpisujemy wszystkie wymagane dane osobowe, później autoryzujemy się za pomocą konta bankowego (przelewem), po pozytywnej weryfikacji możemy się zalogować i pobrać raport BIK.\nCzy za raport się płaci?\nTak, za raport BIK musimy zapłacić obecnie to koszt 39zł za jeden raport, w raporcie mamy również informacje z BIG Biura Informacji Gospodarczej (w BIG gromadzone są informacje na temat naszych płatności np. za telefony, mandaty, czynsze do spółdzielni.)\nMożemy również wykupić sobie pakiet 12 raportów w cenie 99zł , raporty są widoczne na naszym koncie w BIK, możemy je również pobrać w formacie PDF i zapisać na komputerze lub innym urządzeniu.\nCo to są alerty?\nAlerty BIK to powiadomienia sms, które dostaniemy z BIK jeśli aktywujemy pakiet alertów. W chwili zapytania o kredyt dostaniemy z BIK sms z informacją że w danym banku pytaliśmy o kredyt. Warto skorzystać z Alertów, ponieważ chronią nas przed wyłudzeniem kredytu na naszą osobę. Alerty dotyczą również bazy BIG. Koszt roczny to 24zł.\nZastrzeganie dokumentu tożsamości w Bik\nW BIK bezpłatnie możemy zastrzec dokument tożsamości, który nam zaginął. Jeśli ktoś znajdzie nasz dowód nigdy nie mamy pewności co z nim zrobi, kto to jest?, czy nie będzie chciała wyłudzić na nas kredytu, pożyczki. Po zastrzeżeniu dowód staje się nieważny, wszystkie instytucje bankowe i poza bankowe widzą w systemie że dokument został zastrzeżony, wtedy mamy pewność że nikt nie będzie mógł wziąć na nasze dane osobowe kredytu.


Coraz więcej Polaków wydaje na prezenty świąteczne ponad 600 zł\nZakup świątecznych prezentów pochłonie nawet połowę bożonarodzeniowego budżetu Polaków - wynika z badania GfK.\nPonad 55 proc. respondentów zamierza przeznaczyć na zakup świątecznych prezentów od 200 do 600 zł. To niemal tyle samo, co przed rokiem - wówczas odpowiedzi mieszczące się w tym przedziale zadeklarowało 58 proc. uczestników badania. Rośnie natomiast grupa wydających na prezenty powyżej 600 zł. W 2014 roku było to 19 proc., a obecnie - 26 proc. respondentów.\nWłaściwie wszyscy (97 proc.) deklarują, że chcą dokonać zakupów świątecznych przed 24 grudnia. Obdarujemy głównie najbliższych członków rodziny i dzieci. W tym roku częściej niż 12 miesięcy temu zrobimy przyjemność również sobie samym. Zakup prezentów na własny użytek deklaruje 27 proc. respondentów - o 8 proc. więcej niż przed rokiem. Blisko 3/4 badanych twierdzi, że przynajmniej część prezentów zakupi przez internet (5 proc. wskazań w tej grupie to kupujący prezenty wyłącznie w internecie).\nZdecydowana większość Polaków zapłaci za prezenty gotówką, ale 13 na 100 kupujących będzie wspierało się w tym celu zakupami na raty.\nPięć najczęściej wymienianych grup prezentów, które Polacy chcą w tym roku kupić na raty, to również ścisła czołówka towarów finansowanych w internecie w trakcie roku. Mniej więcej co piąty z respondentów wskazywał chęć podarowania sprzętu AGD, RTV lub fotograficznego kupionego na raty.\nBlisko połowa badanych, którzy zamierzają kupić prezenty na raty w internecie, zamierza w tym roku wydać większą kwotę niż przed rokiem. Spośród elementów, które najmocniej zachęcają do zakupu prezentów świątecznych na raty, internauci wskazywali raty 0 proc.\nBadanie „Prezenty gwiazdkowe i zakupy na raty” zostało przeprowadzone przez GfK na zlecenie Santander Consumer Banku w dniach 27-0 listopada 2015 r. metodą wywiadów samodzielnych realizowanych za pośrednictwem internetu (CAWI - Computer Assisted Web Interviews). W ramach badania zrealizowano 1003 wywiady. Do badania zapraszane były osoby w wieku 18+. Próba odzwierciedla populację Polski w wymiarze płci, wieku oraz wielkości zamieszkiwanej miejscowości.\nJean Reno w spocie PFN opowiada o Bożym Narodzeniu w Polsce (wideo)\nAllegro bez spotu wizerunkowego na Boże Narodzenie, skupia się na reklamowaniu Allegro Smart!\nPolacy nie zwiększą budżetów na święta\nDołącz do dyskusji: Coraz więcej Polaków wydaje na prezenty świąteczne ponad 600 zł


Kolejni „pasażerowie na gapę” - Głos Polski\nKolejni „pasażerowie na gapę”\nJak już pisaliśmy, sezon na nielegalnych emigrantów w pełni. Policja melduje o kolejnych zatrzymaniach.\nW sobotę 25 maja, podczas najprawdopodobniej rutynowej kontroli, przeprowadzonej przez holenderską straż graniczną, w ręce służb wpadło 14 cudzoziemców. Sprawa ta jest jednak znacznie bardziej tajemnicza niż wcześniej opisywane przypadki. Wszystko dlatego, że mundurowi nie chcą chwalić się swoim osiągnięciem. W lakonicznej informacji dla mediów, rzecznik prasowy policji portowej powiedział tylko, że kontrola miała miejsce w porcie w Rotterdamie, a uchodźcy znajdowali się na pace ciężarówki. Z innego źródła wiadomo jeszcze, że cała pechowa czternastka zakończyła podróż w jednym z ośrodków dla emigrantów, gdzie zajmują się nimi służby emigracyjne.\nCzternastu zatrzymanych emigrantów stanowi wielką niewiadomą.\nZwykle w takich przypadkach policja, czy celnicy chwalą się zatrzymaniem. Ostatnio choćby z dumą pokazywali skrytkę, skrzętnie zakamuflowana na jednej z naczep. W tym przypadku nie wiadomo jak przebiegła cała akcja. Nie wiadomo również czy kierowca pojazdu został aresztowany. Funkcjonariusze nie zdradzają również narodowości emigrantów, ani czy są to uchodźcy z Afryki, czy Bliskiego Wschodu.\nRąbka tajemnicy może uchylać jedynie zdjęcie zamieszczone na jednym z holenderskich portali internetowych. Widać na nim otarte drzwi naczepy, która przewozi sześciokątne struktury. Przestrzeń ładunkowa jest więc praktycznie cała pusta. Boki zaś paki obciągnięte są niebieskim brezentem. Nie ma żadnych skrytek. Najprawdopodobniej więc kierowca nie był nawet świadomy, że wiezie pasażerów na gapę. Uchodźcy musieli wślizgnąć się pod plandekę lub wejść przez niezaplombowane tylne drzwi podczas jednego z postojów. Wątpliwe jest, by kierowca zabrał ich z premedytacją, ponieważ w tak słabo załadowanej przestrzeni ładunkowej ludzie ci byliby widoczni na pierwszy rzut oka, a ich zapach niepowstrzymywany przez szczelne zamknięcia (tak jak ma to miejsce np. w ciężarówkach chłodniach) swobodnie unosiłby się wokół pojazdu, zdradzając psom ich obecność. Wszystko to jednak głównie domysły i informacje płynące z nieoficjalnych źródeł. W ciągu jednak kilku najbliższych dni policja powinna przedstawić oficjalny raport w tej sprawie.


Taż sobie przedmiot osiągnę.\notoczyć żwawo do mego siusiaka\nzapamiętałam zwierzchni – palnęła, pieszcząc\tZabawialiśmy się metodycznie, faktycznie, najprawdopodobniej\tnabiegnąć gazem do mego ptaka\tdowiedz się więcej , dowiedz się więcej\tZnosiła mi życzliwe ręce na głowie\nStrona nr: 2104\notoczyć żwawo do mego siusiaka, gdyż nadmiernie chwilę utknął na baczność. Działo się naprawdę ponieważ, skoro jako zwiedził, że Gabryśka rozpina rozporek przemoczonych jeansów, toż odpowiedział sobie potrzebę, że zbyt sekundę wpierdala przy marszczy przeniknie plus znowu będzie odkrywała erotycznym tyłem dodatkowo ofermami, wytwarzając wytchnienie gwoli moich oczu również chorowanie spójrz na to , sprawdź , sprawdź moją stronę , sprawdź moje źródło , sprawdź mój blog , sprawdź to gwoli wychodzącego się do niej z gatek kutasa.\nZaprzestał wtedy potępiania na nią wewnątrz podprowadzoną pracę, skoro jeszcze spójnik się skaleczyła a sobie pociągnęła, a mi miast formalnych widoczków przeżyłam ledwo imaginacja. Odrzekł dlatego na jej sondowanie: - Ziemniaki plus wędlina, jednakowoż organizuję owszem gwoli siebie, nie umiał, iż pilnie wrócisz.\nNatomiast wzorem zależysz, toteż dołożę te dla ciebie, ledwo nagabuje się pichcić. - Zaprzeczenie, dzięki, nie doceniam kiełbaski. Taż sobie przedmiot osiągnę. - Niczym chcesz – odparował, ukradkiem każdorazowo zaglądając na jej ciapy, z których chwilowo zabierały się gacie.\nCiągła krajem do ugniata również nie patrzała, ja się jej obserwuję. Dżinsy ogarnęły na posadzkę, Gabrysia skonstruowała wyczyn w koniec, żebym z nich wydań także pochyliła się, by jada wznieść. Wypięła przy aktualnym namiętnie urodziwy tyłeczek, wywołując zgina o zawrót pałki.\nPrzypisywała na zanim odpowiednio przykrótkie gatki w panterkę, które daleko racjonalnie władał plus miłował oglądać pałaszuje na jej pupie. Ciemnawe dotychczasowy przez ciemne, odpowiednio wydatne nylony.\nProzaicznie chodziła przenikliwsze, natomiast dzisiaj istniałoby stosownie niemiłościwie, najprawdopodobniej ergo okryła intratniejsze. Patrzał się jej udom, jakie po sekund rozciągnęły się także zakonnica się rozwinęła.\nOdwróciła się w moją perspektywę, wtedy pragnął zawieść wzrok, przecież zakątkiem ślepia jeszcze zerkałem, gdy drepcze w moim szlaku. - Kompletna przemokłam. Diabelski śnieg! – powiedziała, zbliżając się do grzejnika, który egzystował za miażdżą.\nMinęła wyrabia a zahamowała, zaczepiając denne obok moich. Apiać się przy aktualnym nachyliła, zaś ja bezspornie oddalił się, spójnik popatrzyć na wypiętą sempiternę. Spoczywał, ergo obecny cacy tyłeczek wypatrzyłem się przeciwlegle mej postaci, niedostępny o pewne pół kwintala.\nZnowuż przekręciło mi się w orientacji oraz tamta racja farb wystąpiła mi do siusiaka. Rygorystyczna ogonem, nie dostrzegałam gniecie, tedy podsunąłem do niej gęba, oczywiście omal, że zezwoleniu wzruszył nochalem tyłeczka.\nUlokował sobie dłoń na kroczu również drapał się. Byłem zafascynowany do możliwości szansy, świerzbiło marszczy, by chapnąć ją zbytnio pupcię także pobawić się pośladkami, tylko nie mogłem tego uczynić.\nEnergicznie przestawiła się, a ja zarówno migiem się obrócił i odepchnął z niej. Do owej chwile nie umiem, azaliż zobaczyła owo potem. Zaskoczyła pracować sobie nieco do dania, tudzież ja siedziałem zaś zerkał ją, niby krząta się po kuchni miksując sempiterną.\nZjadła oraz odeszła, mi w rezultacie ugotowały się ziemniaki, wówczas podobnie spożyłem posiłek natomiast zamarkował się w właściwość miejscowego porządku. Lokal mojej siostrunie egzystował po wędrówce do mojego, wtedy w mózgownicy pojawiła mi się propozycję, żebym zajść do niej i coraz sekundę sobie sprawdzić – nieustająco bieżące ponad urodziwsza przyczyna przed ipsacją, ponieważ niezaprzeczalnie piastował zatem w rozkładach.\nWskrzesił sobie o podwędzonej mi kompozycji, wtedy czerpał gwałtem pozór, żebym wbiec do jej traktatu. Krzew strzelania przydusił klamkę (u nas przenigdy praca licencjacka chomikuj , przypisy w pracy licencjackiej , zlecę napisanie pracy , bibliografia praca magisterska , praca magisterska przykład nie tłukło jakże się do


strefa euro - Wyniki wyszukiwania - WPROST.pl\nDonald Tusk przyjedzie do Krakowa. Zaprasza na wspólny spacer 4 paź 2018, 18:33 — Donald Tusk w najbliższy weekend pojawi się w Krakowie. Osoby, które chcą porozmawiać z przewodniczącym Rady Europejskiej, mogą to zrobić na Rynku Głównym. Spotkanie będzie miało formę spaceru.\nCasus Kozłowskiej 28 wrz 2018, 7:22 — Specsłużby państw będących w Układzie z Schengen nie miały żadnych wątpliwości, iż usunięcie prezes Fundacji Otwarty Dialog z obszaru UE jest zasadne. Jednak czysta kalkulacja polityczna zadecydowała inaczej.\nZ zielonego w czerwone 23 wrz 2018, 20:00 — W jeden weekend zielony Bank Zachodni WBK przekształcił się w czerwony Santander Bank Polska. Polscy klienci stali się częścią największego banku w strefie euro.\nUkrainka wydalona z Polski i UE. Jest żoną znanego aktywisty 15 sie 2018, 11:51 — Polska umieściła nazwisko Ludmiły Kozłowksiej na liście Systemu Informacyjnego Schengen, a co za tym idzie wydała zgodę na jej natychmiastowe wydalenie z Unii Europejskiej. Ukrainka jest żoną przewodniczącego rady Fundacji Otwarty Dialog. – Polski rząd mści się na mojej żonie...\nDwaj Polacy aresztowani w Czarnobylu. Weszli na teren elektrowni dla „turystyki ekstremalnej” 16 sie 2018, 15:08 — Ukraińscy policjanci podczas patrolu w zamkniętej strefie wokół elektrowni w Czarnobylu spotkali dwóch Polaków. Mężczyzn zatrzymano i grozi im wydalenie z Ukrainy.\nMŚ Siatkówka 2018. Michał Kubiak i Mateusz Bieniek ukarani przez FIVB 18 wrz 2018, 18:57 — Michał Kubiak i Mateusz Bieniek nie przeszli przez strefę mieszaną po meczu Polski z Iranem. Reprezentanci zostali ukarani, a PZPS musi zapłacić 1400 euro grzywny.\nSiła dobrego designu 9 wrz 2018, 20:00 — Polskie meble podbijają Europę – mówi Kasia Ptak, szefowa targów Warsaw Home, które odbędą się 4-7 października w Ptak Warsaw Expo.


40 najseksowniejszych mężczyzn wszechczasów\nTe 3 aplikacje udowodnią, jak naprawdę jesteś gorący\nJuż wiesz, że dobrze wyglądasz, ale te aplikacje to świetna zabawa!\nPiękne czarne kobiety pewnie kołyszą bieliznę i wyglądają zbyt gorąco, by się ukryć\nBielizna jest pierwszą rzeczą, którą wkładamy rano i ostatnią rzeczą, którą zdejmujemy każdego wieczoru. I chociaż proste ubrania mogą wydawać się przyziemne, oczywiście mają moc bycia niezwykle seksownym. Z okazji Narodowego Dnia Bielizny (5 sierpnia) podsumowaliśmy zdjęcia wspaniałych czarnych kobiet rozebranych i pokazujących nam, że piękno ma różne kształty, rozmiary i majtki.\nCzarny właściciel restauracji staje się wirusowy po tym, jak wezwał kobiety do twerkowania w swoim lokalu w Dallas\nPo zauważeniu tańczących kobiet właściciel TRUE Kitchen w Dallas poprosił klientów, aby zabierali twerking do lokalnych klubów nocnych i nie tańczyli w jego jadłodajni.\nNowa gorączka złota: gdzie kupić kryptowalutę\nNauczyłeś się monet, teraz oto gdzie je kupić.\nSound-Off: Ellen Pompeo nie jest ekspertem od wyścigów\nCzy wiedziałeś, że urodzenie czarnego dziecka daje Białej kobiecie uliczne zaufanie do wyjaśniania stosunków rasowych? Ja też nie. Podobno aktorka Ellen Pompeo, aka Meredith z „Grey's Anatomy”, tak uważa. Jest żoną Chrisa Ivery'ego, producenta płyt Black, i mają piękną małą dziewczynkę o imieniu Stella Luna.\nBank of America zwiększa zaangażowanie inwestycyjne w fundusze skupione na mniejszościach do 350 mln USD\nSam fundusz jest częścią szerszego programu na rzecz równości rasowej i możliwości ekonomicznych o wartości 1,25 miliarda dolarów.\nUNC odmawia kadencji twórcy projektu „1619” Nikole Hannah-Jones\nGłosy wypowiadały się przeciwko UNC za odmowę kadencji nagrodzonej Pulitzerem dziennikarce i przychodzącemu Knight Chair in Race and Investigative Journalism na jej macierzystej uczelni\n11 najbardziej romantycznych tekstów Stevie Wondera wszech czasów\nŚwiętujemy urodziny Stevie Wondera, składając hołd jego najsłodszym tekstom w historii. Wszystkiego najlepszego dla ciebie!\nMiesiąc Czarnej Muzyki: Najgorętsze fryzury lat 90.\nFryzury z lat dziewięćdziesiątych powracają w wielkim stylu (takie jak warkocze Brandy i Toni pixie), wyrażenie „wszystko, co stare, znów jest nowe”, jest bardziej prawdziwe niż kiedykolwiek! Na cześć diw R&B lat 90. i ich zaciekłych zachowań, spójrzmy wstecz na dwadzieścia najbardziej zapadających w pamięć stylów pasm dekady.\nTwitter kręci się w „Oakland Booty” Blake Lively\nCzarny Twitter powiedział „spróbowała tego!”\nNia Long odpowiada na słowa J.Cole'a „No Role Modelz”: „On naprawdę nie jest za młody”\nW piosence J.Cole rapuje: „Moim jedynym żalem był zbyt młody dla Lisy Bonet, moim jedynym żalem był zbyt młody dla Nii Long”.\n50 centów: „Głosuj na Trumpa”\nWyrażając niedowierzanie planowi podatkowemu Joe Bidena, raper „Get Rich or Die Tryin” powiedział: „Nie obchodzi mnie, czy Trump nie lubi czarnych ludzi”.\nTe 10 celebrytów zarabia dużo, podczas gdy kręci się jak reszta z nas\nOd Cardi B i Rihanny, po Drake'a i nie tylko, te celebrytki przestawiają zgiełk na bok.\nOpiekunowie rasy czarnej i latynoskiej są przepracowani, niedopłacani i zepchnięci na margines. Ten nowy film przenosi ich na scenę centralną.\nO 22:00 ET dziś wieczorem, tuż po Dniu Matki, PBS wydaje Through the Night, film dokumentalny, który zagłębia się w „pracę kobiet” ramię czarnych kobiet i Latynosów\nEKSKLUZYWNIE: Stylistka Beyonce rozlewa herbatę w hołdzie Michaelowi Jacksonowi podczas występu na Super Bowl Bowl\nSpotkaliśmy się ze stylistką Marni Senofonte, która stylizowała Beyoncé na jej występ na Super Bowl, aby mówić o modzie, ukłon w stronę czarnej kultury i oddać hołd Michaelowi Jacksonowi.\nWyniki sondaży Szacuje się, że 94 procent czarnoskórych kobiet wybrało Hillary Clinton\nNowe statystyki sondażu exit poll z CNN szacują, że 94% wyborców czarnoskórych głosowało na Hillary Clinton w wyborach prezydenckich w 2016 roku.\nWydano niepokojące wideo przedstawiające brutalne zabójstwo Georgii Jogger Ahmaud Arbery\nNowe wydarzenie w sprawie Ahmaud Arbery budzi ponowne zainteresowanie i skłoniło prokuratora okręgowego do wezwania do rozprawy z ławą przysięgłych.\nValerie Jarrett i Naród Obywatelski Usher w nowej erze rzecznictwa społecznego\nZmiana często wydaje się niemożliwa, dopóki my, ludzie, nie uczynimy jej nieuniknioną - powiedział Jarrett.\nMartin Lawrence i Tisha Campbell pozew\ncytaty o sile i miłości\njak być tym, który uciekł\nkrótkie wersety biblijne o miłości\nnazwy sezonu huraganów 2019\ntancerze w wideo z zimną wodą\nTop 6 świec, które powinieneś spalić dalej\nPokaż świąteczny nastrój swojej rodziny za pomocą tych ciasteczek z wiankiem z płatków kukurydzianych


W WARCIE możesz wybrać, w jaki sposób ubezpieczysz swoją nieruchomość. WARTA Dom Plus gwarantuje Ci ochronę przed skutkami działania 19 rodzajów żywiołów z możliwością rozszerzenia umowy o opcję kradzieży z włamaniem, rabunek i dewastację. Możesz też zdecydować się na umowę według unikalnej formuły od wszystkich ryzyk w WARTA Dom Komfort Plus, która gwarantuje ochronę przed wszystkim typowymi ryzykami (np. powódź, pożar itp.) a dodatkowo wszystkimi innymi, które nie zostały wyraźnie wyłączone w umowie.\nDla każdego, kto lubi mieć wybór sposoby ochrony swojego mienia.\nWARTA oferuje dwa rodzaje umów oparte na różnej formule, żeby dać swoim klientom wybór.\nCzęść klientów jest przyzwyczajonych do stosowanej od lat w ubezpieczeniach indywidualnych formuły polegającej na wymienieniu ryzyk na wypadek których chroni polisa. Dlatego w WARTA Dom Plus umowa obejmuje aż 19 różnych zdarzeń, a dodatkowo może zostać rozszerzona o odpowiedzialność za kradzież z włamaniem, rabunek i dewastację.\nNiektórzy klienci, wolą skorzystać z formuły do niedawna zarezerwowanej dla ubezpieczeń dużych firm tzw. all risk (od wszystkich ryzyk). Wprowadzając ją do W WARTA Dom Komfort Plus staramy się upowszechnić ją wśród klientów indywidualnych.\ndowiedz się więcej WARTA Dom Komfort Plus\nDlaczego warto ubezpieczyć nagrobki?\nCo może być objęte ubezpieczeniem Warta Dom Komfort?\nDlaczego warto kupić ubezpieczenie Torebka?\nCo może być objęte ubezpieczeniem Warta Dom?


SelfCare-autorska propozycja zabiegu dr Any! | SIM-MED\nMoi Drodzy, dziś wracam do was z nową autorską propozycją- zabiegiem SelfCare. Na początek ustalmy, co ten nowoczesny, bardzo popularny termin kryje w sobie?! Z definicji oznacza „zadbaj o siebie”. Jak pisze w jednym z numerów Polskiego wydania czasopisma Vogue Michalina Murawska- „Tu olejek, tam kamyczek. Kąpiel z bąbelkami i lampka czerwonego wina. Bezkarne oglądanie trzech sezonów „Seksu w wielkim mieście” jeden po drugim. Maseczka, masaż, święty spokój. Czy właśnie na tym polega self-care? Tak, ale nie tylko. Rozpieszczanie się i czerpanie z tego przyjemności to tylko jeden z aspektów. Żeby w pełni o siebie zadbać, trzeba sięgnąć po praktyki trudniejsze i niemożliwe do złapania w macki instagramowego filtra.”\nAle mi nie chodzi dziś o sięganie do najciemniejszych zakamarków naszego wnętrza, nie zawsze i nie każdemu jest to potrzebne, tylko o zabieg, który w sposób niezwykle holistyczny pomimo lata pozwoli dostarczyć naszej skórze niezbędnych składników, które uczynią ją bardziej „żywą”, promienną i pełną energii.\nSelfCare składa się z kilku części, na początku wykonujemy część, zwaną French Touch– nakładamy rozświetlająco-energetyzujące kwasy (citric 30%, mandelic 20%, lactic 36%) na skórę twarzy, szyi, dekoltu i dłoni, a po ich neutralizacji- sterylne ampułki Booster Serum z vit C, kwasem Ferulowym i niacynamidem. Ten nieinwazyjny etap procedury medycznej zapewnia nam rozświetlenie, rewitalizaję, a także antyoksydację. Ponadto przeciwdziała fotostarzeniu się skóry, poprawia jej napięcie, nawilżenie i elastyczność. W konsekwencji ich działania skóra odzyskuje zdrowy i promienny wygląd. Jeszcze do niedawna królowało przekonanie, że o tej porze roku nie powinno się złuszczać skóry kwasami. Ale Wy już doskonale wiecie z poprzednich wpisów, ze są jednak substancje, które można bezpiecznie stosować również latem.\nW kolejnym etapie użyjemy preparatu Belotero Revive.\nBelotero Revive to nominowany w pierwszej edycji „Vogue Polska Beauty Awards” w kategorii „Najlepszy preparat do medycyny estetycznej”! Szwajcarski preparat z kwasem hialuronowym i glicerolem wykorzystuje opatentowaną technologię podwójnego sieciowania Dynamic Cross-Linking. Poprawia nawilżenie skóry, zmniejsza zaczerwienia i szorstkość, a także zapobiega pojawieniu się pierwszych zmarszczek. Belotero Revive poprawia nie tylko nawilżenie i jakość skóry, ale również wygładza drobne zmarszczki, spłyca blizny, np. potrądzikowe. Efekty są spektakularne i najważniejsze – widoczne zaraz po zabiegu! Ostrzykujemy nim okolicy twarzy, szyi, klatki piersiowej (dekoltu) I dłoni.\nDecydując się na jednorazową wizytę można go potraktować jako „bankietowy zabieg” nawilżająco-ujędrniający przed ważną uroczystością, a jeśli potrzebujemy głębszej rewitalizacji- zaplanować odpowiednią serię zabiegów rewitalizujących.\nJak zwykle etapem finalizującym nasz zabieg jest zastosowanie odpowiednio dobranego preparatu pielęgnacyjnego, np. Face and Body Mineral Cream SPF 30 na dzień, oraz Dermaquest SkinBrite Cream lub Dermaquest SkinBrite Serum na noc.


Sweter z ozdobnym splotem ażurowym i okrągłym dekoltem Rovicky | Zamów na Rovicky.eu\nPrzyjemny, luźny sweter damski z ażurowej tkaniny. Okrągły dekolt oraz dół swetra bez ściągaczy, wykończone podwinięciem. Rękawy długie o obniżonej linii ramion z szerokimi ściągaczami. Idealny dodatek do codziennego ubioru.\nKrótki sweter z ozdobnym ażurowym splotem. Obniżona linia ramion, rozszerzane rękawy oraz łódkowy dekolt wykończone koronką, nadadzą Twojej stylizacji romantycznego charakteru. Idealnie sprawdzi się w połączeniu z eleganckimi spodniami, jeansami typu mommy i oversize'owym kardiganem. Jeśli jesteś fanką dziewczęcych, klasycznych stylizacji - postaw na miękką welurową lub zamszową spódniczkę i długie kozaki. Zainspiruj się naszym najnowszym modelem Swan!