Krzyżak w Ulsterze: 2009\nAutor: Kizhook on Tour 1 komentarz:\nPogłoski o mej śmierci okazały się zdecydowanie przesadzone. Obudziłem się z zimowego snu (hehe). Niedługo zdam relację z przerwy w życiorysie. A teraz Panie i Panowie Ormeau Park w niecodziennej tonacji kolorystycznej.\nPS. Baroku drogi, usprawiedliwienie pisemne właśnie się tworzy. Wzruszonym troską :)\nAutor: Kizhook on Tour Brak komentarzy:\nDzień dobry, część i czołem, kluski z rosołem. Wróciłem. To znaczy wróciłem pod "błękitne niebo Ulsteru" (to cytat, ale jak mi ktoś powie skąd, to naprawdę będę zaskoczony - to znaczy ja wiem, ale czy Wy wiecie, hę ;)) jakiś czas temu, ale dopiero teraz jakoś zdołałem się ogarnąć.\nNajpierw kilka zdań i obrazków z tzw. wyjazdu:\nGdańsk, 20. rocznica demontażu komuny. Było całkiem ciekawie. Szkoda tylko, że z elementami klasycznej polskiej zgody i wzajemnej życzliwości.\nSuperstars in Zoppot.\nObyczaje religijne w kujawsko-pomorskim. Kujawsko - Pomorskiem ?\nDobra, to tyle na razie. Niedługo będzie coś nowego z Wyspy. Bo trochę niusów i opowieści się zebrało.\nDziękuję za uwagę. Good Night and Good Luck ;)\nArcheologia AD 2345\nPodczas prac prowadzonych w ramach przygotowań do budowy mostu w miejscowości T. (mniej więcej od połowy XXI wieku, po spektakularnej katastrofie budowlanej jedynego mostu w tym gotyckim mieście - orszak Wielkiego Prezydenta M. podczas tradycyjnych objazdów miasta w towarzystwie kilkudziesięciu kamer lokalnej telewizji nadającej transmisję w systemie satelitarnym do każdego mieszkania w mieście wpadł w dziurę w nawierzchni, zburzył filar i poszedł na dno, powodując zawalenie całej konstrukcji - miejscowość pozbawiona była przeprawy przez Wisłę) w ruinach niewielkiej tawerny położonej nad rzeką, wśród szkła, butelek, zachniętych odwłoków i odchodów ekipa archeologiczna znalazła zapiski, które udało się odcyfrować. Pisane były w języku znanym jako polski, dlatego ich tłumaczenie zajęło kilka miesięcy. Oto efekt pracy tłumaczy:\n[ początek tekstu najwyraźniej urwany ] ... jak dalej dam radę, bo jest niechudo. To chyba czwarty dzień pod rząd, wszyscy się zachowują jakby wcześniej przez miesiące wysuszeni siedzieli w domu. A tutaj w [niezrozumiałe wyrażenie, w dosłownym tłumaczeniu "poddawana stosunkowi płciowemu przechowalnia brzydkich twarzy" ] niewiele się zmieniło. Stary znajomy [choroba płciowa]. Poza tym ciągle pada. Mam wrażenie, że pogoda wepchnęła się do bagażu i przyleciała ze mną. [samica psa]. Muszę trochę odpuścić, bo w końcu trzeba parę rzeczy załatwić, no i nie mo [... tekst urwany, jakiś płyn zalał kilkanaście słów ] ... dzieję, że w Gdańsku to jakoś będzie wyglądało. W każdym razie szykuje się ostre podróżowanie po ziemi oj czystej. Odpocznę najwyraźniej dopiero na [skreślone słowo piaszczyste] no poprostu na plażach Bangoru. Z drugiej strony, jeśli uda się zrealizować wszelkie elementy planu, to może być naprawdę udana ekspedycja. No ale nie chwalmy dnia prze.... [tekst urwany, reszta nieczytelna]\nAutor: Kizhook on Tour 2 komentarze:\nNorik, co miota miejscowych po macie\nPrzyjechał tu przed trzema laty. Chciał na rok, został do dzisiaj. A ostatnio – niemal zupełnie niespodziewanie – wrócił do swej wielkiej pasji: zapasów w stylu wolnym. I nie dość, że powrócił do sportu, to jeszcze wywalczył medal na mistrzostwach Irlandii Płn, a do tego dzieli się swą sportową wiedzą z młodymi adeptami zapasów.\nHistoria Norika może być materiałem na całkiem niezły film o zaskakujących ludzkich losach. Jego rodzice pochodzą z Armenii. Sam urodził się w ... Moskwie. - Z pochodzenia jestem Ormianinem, ale czuję się Polakiem – uśmiecha się. Kiedy w eliminacjach do mistrzostw Europy Polska grała z Armenią kibicował Polakom, ale nie chciał by Armenia przegrała zbyt wysoko. Do Belfastu przyjechał w 2006 roku. Myślał, że góra na rok, ale został tu do dzisiaj. Chociaż teraz ma już dość poważnie sprecyzowane plany związane z powrotem do kraju.\nJak to się stało, że właśnie w Irlandii Północnej wrócił na zapaśnicze maty? - Zawsze mnie ciągnęło, by wrócić do zapasów – opowiada. - Problem jednak, że tutaj dominują „nowoczesne” sporty walki, MMA czy walki w klatce. A to zupełnie coś innego...\nI tutaj na drodze stanął przypadek. W listopadzie ubiegłego roku wybrał się któregoś dnia do centrum i w jednym z pubów poznał dwóch mężczyzn, którzy wspomnieli mu, że są w okolicy kluby zapasów klasycznych. Wtedy jeszcze nie wykorzystał tego kontaktu, ale krótko potem podczas przypadkowej rozmowy w pracy – Norik pracuje w recepcji jednego z hoteli w Belfaście i jeden z gości myślał, że jest on rugbistą – dostał znów namiary na klub zapaśniczy. Właśnie w ten sposób udało mu się wrócić do zapasów.\nOkazało się, że jego zapaśnicze umiejętności, wyniesione z Polski, na ulsterskiej ziemi są bardzo cenione. Zaczął treningi w klubie w Belfaście. - Przy Shoreroad prowadził zajęcia trener kadry Irlandii Północnej, kiedy się z nim skontaktowałem, powiedziałem skąd jestem i że trenowałem zapasy, to poprosił mnie żebym w ramach przysługi dla niego przyszedł na trening.\nTrudno się w sumie dziwić – polska szkoła zapasów od lat zbiera laury na największych światowych imprezach, Irlandczycy powoli uczą się dopiero tego sportu.\nTo było w marcu. Kilka tygodni później Norik – szukający zapaśniczych ośrodków po całej Irlandii Północnej trafił do Derry, gdzie przyjechała na obóz kadra Szkocji. Tam również trener skorzystał z doświadczenia naszego zapaśnika. - Oczywiście, że to wielka satysfakcja, kiedy można dzielić się swoimi umiejętnościami – uśmiecha się Norik. - Ale równie wielką radość mam z powrotu do sportu i z tego, że nie zapomniałem tego wszystkiego, co trenowałem przez lata.\nPo kilku zajęciach trener stwierdził, że Norik powinien wystartować w otwartych mistrzostwach Irlandii Północnej i sam przyniósł mu aplikacje do startu w zawodach. - Jechałem, by wygrać – opowiada Norik. - Okazało się jednak, że w pierwszej rundzie trafiłem na równie doświadczonego zawodnika pochodzącego z Ukrainy. Przewalczyliśmy bardzo wyrównane trzy rundy, obserwatorzy – kibice, zawodnicy i trenerzy – zgodnie potem mówili, że dawno nie widzieli takiego pojedynku, niestety Ukrainiec okazał się na koniec nieznacznie lepszy. Zresztą został on później mistrzem.\nNorik, podrażniony porażką w pierwszej rundzie przeszedł jak burza przez pozostałe walki turnieju, niestety wystarczyło to jedynie na brązowy medal. W decydującej o medalu walce przeciwnik dosłownie poleciał w powietrzu, rzucony na matę pięknym rzutem na łopatki. I tak właśnie Polak stanął na podium zapaśniczych mistrzostw Ulsteru.\nCo dalej? Norik chce jeszcze trochę powalczyć na północnoirlandzkich matach, ale nie ukrywa, że ciągnie już go do Polski. Planuje wrócić do treningach w swym macierzystym klubie – Stali Rzeszów. Marzy mu się też, że na międzynarodowy Puchar Polski w zapasach uda mu się ściągnąć swych sportowych przyjaciół z Ulsteru.\nDzisiaj mija rok, od chwili kiedy znalazłem się w tym ciekawym zakątku. Dla "weteranów" emigracji, tych, którzy przyjechali do UK czy Irlandii na unijnej fali jeden rok przy ich pięciu jest jubileuszem zabawnym zapewne. "Ooo, to ty jeszcze zielony jesteś..." często pada przy rozmowach z zasiedziałymi już tutaj rodakami, którzy dodają, że tak naprawdę po drugim roku człowiek zaczyna miewać kryzysy. "Bo pierwszy rok to jedziesz na entuzjazmie".\nZ tym entuzjazmem to różnie bywa. Rok to przysłowiowa kupa dni, godzin i często wkurzających minut spędzanych w miejscu, gdzie tak naprawdę zawsze będzie się gościem. Dlatego kiedy słyszę opinie: "Ja tu czuję się jak u siebie" to zawsze trochę mi się brew podnosi ze zdziwienia. Bo po pierwsze Norn-Iron daleko do wielokulturowości takiego Londynu (a ta wielokulturowość wcale nie musi też oznaczać wielkiej tolerancji i otwarcia miejscowych), bo nawet po kilku latach trudno jest wejść w sposób myślenia, zachowania i wszystkie obyczaje miejscowych, bo bez perfekcyjnej znajomości języka trudno bawić się chociażby we wszelkie gry półsłówek, aluzje i inne przekazywanie myśli z ludźmi, którzy urodzili się tu i tu żyją - a nie znam nikogo spośród rodaków, który by mówił perfekcyjnie w miejscowym narzeczu angielskiego. Bo do tego, mimo, że jesteśmy w wielu cechach (przeważnie tych paskudniejszych) podobni do siebie, to jednak Polacy i Irlandczycy, Ulsterczycy, czy jak zwał mieszkańców północy Zielonej Wyspy z innych zupełnie kręgów kulturowych jesteśmy.\nTyle na początek uwag rocznicowych. Wieczorem dopiszę więcej. Bo tak się złożyło, że i Ela przyjechała do Six Counties akurat na jubileusz mój (no popatrz, nieźle to sobie JKM zaplanowała ;) ), i ma być dzisiaj przyjazdem w Bangorii, poza tym jeszcze jakieś spotkanie w Stormoncie - oczywiście pod pozorem inauguracji Tygodnia Kultury Polskiej, ale wiem wiem, nagle wszyscy krzykną "supraaaaajs" i zacznie się party, huehuehue.\nTakże tu będzie jeszcze dzisiaj apdejt.\nDzisiaj ;] No to byłem optymistą huehuehuehue :)\nW każdym razie serdeczne podziękowania dla Sylwii i Pawła za współudział w spontanicznym wieczorze pod nazwą "in vino veritas". Pomiędzy opróżnianiem kolejnych produktów winnic z Włoch i Republiki Południowej Afryki udało nam się jeszcze trafić na wernisaż współczesnej polskiej sztuki połączony z performancem (nędza performans, nędza, nie takie rzeczy się widziało swego czasu w Krzyżakowie, gdzie ludzie uprawiali nawet sztukę womitoryjną...) w Ormeau Bath Gallery. No i w sumie potem nagle zrobił się piątek... :)\nNo a tak to pokrótce wyglądało:\nO tym i o owym (2)\nTrochę się ostatnio zaniedbałem z dokonywaniem notatek w tym miejscu. No ale po marcowym słowotoku związanym w sumie również z dość dużą liczbą różnych zdarzeń kwiecień zrobił się tu bardziej wyluzowany. Przynajmniej z punktu widzenia tzw. "ostrej wydarzeniówki". Co nie znaczy, że nic się nie działo. Poniżej będzie takie podsumowanie ostatnich wydarzeń i nie tylko. Bo będą też obrazki zupełnie z tematem nie związane.\nCiekawostka z Village i Donegall Road - czyli urokliwych zakątków miasta Belfast. Sytuacja tam się w miarę uspokoiła, chociaż jakieś dwa tygodnie temu tzw. "wjazd" na mieszkanie przeżyli mieszkający tam Węgrzy. Cóż, to jeszcze odpryski zdarzeń z końca marca, ja się tylko obawiam, żeby po wrześniowym meczu w Szczecinie nie było "Imperium Kontratakuje"...\nCiekawostka z życia politycznego miejscowych. Po zamachach z początku marca Martin McGuinness - kiedyś szef IRA w Derry w czasach najbardziej krwawych (kiedy doszło tam do Krwawej Niedzieli, on był bodajże drugi w hierarchii) - a dzisiaj wicepremier rządu w Belfaście z partii Sinn Fein, stwierdził publicznie, że ci członkowie radykalnych ugrupowań republikańskich, którzy dokonali zamachów, są zdrajcami Irlandii. Dodatkowo zaapelował do wszystkich, którzy mieli jakieś informacje o zamachach, by skontaktowali się z policją i powiedzieli wszystko, co wiedzą. Zrobił to, stojąc na konferencji razem z szefem policji (Anglik z Londynu) oraz przywódcą protestanckiej, lojalistycznej partii DUP. W najnowszej historii Irlandii Północnej było to wydarzenie bez precedensu. Dla republikanów przez dekady współpraca z policją oznaczała jedno - zdradę, karaną często karą najwyższą.Sam McGuinness na pewno dobrze pamięta, jak w latach 70. IRA traktowało policyjne "wtyczki". Przestrzelenie kolan to było tylko łagodne ostrzeżenie. Oczywiście, wiadomo, że głownym celem McGuinnessa było teraz unikniecie lawiny przemocy - bo taki gest został dobrze odebrany przez lojalistów i być może też i dlatego nie doszło do "rewanżu". Natomiast w środowisku republikańskim zawrzało. I w specjalnym oświadczeniu Wielkanocnym - dla republikanów Wielkanoc to wspomnienie Powstania, które było krokiem do powstania niepodległego państwa - Real IRA powiedziało wprost, żeby McGuinness uświadomił sobie, kto tu naprawdę jest zdrajcom. I przypomniał sobie o losie zdrajców. Nie dalej jak trzy lata temu RIRA zabiła swego byłego członka, który okazał się współpracownikiem brytyjskiego wywiadu, co w oświadczeniu skwapliwie przypomniano. Nieco ponad tydzień temu prasa podała zaś już oficjalnie, że do McGuinnessa dotarły poważne ostrzeżenia o szykowanym na niego zamachu. I chociaż Marty oficjalnie mówi, że nie zmieni swego postępowania i nie przestraszy się gróźb garstki (z tą garstką to różnie ludzie mówią, jak się pochodzi po uliczkach zachodniego Belfastu, popatrzy chociażby na napisy na ścianach i plakaty, to... być może oficjalne tezy głoszące że RIRA i CIRA to dzisiaj niewiele ponad 200 osób w sumie to tylko optymistyczne zaklinanie rzeczywistości), to jednak odwołał swe tradycyjne wakacje nad jeziorem w County Donnegall. Jeśli dodać do tego inny smaczek - taki oto, że Gerry Adams, kolejna "ikona" Sinn Fein powiedział ostatnio w TV, że protestantyzm jest całkiem ciekawy i fajny (mówiąc w skrócie i kolokwialnie), to tacy tradycyjnie katoliccy i od pokoleń nie cierpiący Anglików, Londynu i brytyjskości prości Irlandczycy z Falls w Belfaście, Bogside w Derry czy innych miłych zakątków tej części wyspy mogą poczuć się trochę zagubieni. A wtedy mechanizm może być prosty i znany choćby z kraju, gdzie kruszynę chleba podnoszą z ziemi przez uszanowanie dla darów nieba: "oszuuuukaaaali nas", "same się ustawiły i zdradziły" - no i wtedy może być ciekawie znów. Być może pewną próbą będą eurowybory - podobno chce w nich wystartować Colin Duffy, weteran radykalnego ruchu republikańskiego, który właśnie siedzi w areszcie z zarzutami udziału w zamachu na bazę pod Antrim i zabójstwa dwóch żołnierzy. (Myślę, że Duffy nadaje się dobrze do kolejnego przyczynka do galerii portretów, ale to pojawi się, kiedy wiadomo będzie czy startuje, czy nie).\nNo a z rzeczy bardziej spokojnych - w Belfaście się Polska Kultura w ramach Tygodnia rozprzestrzenia. W Red Barn Gallery - fajna miejscówka, undergroundowa w nastroju - otwarto wystawę poświęconą budowaniu Nowej Huty. Przyszło trochę rodaków, było paru miejscowych. I chyba oni byli najbardziej zdziwieni klimatami pokazanymi na świetnych nawiasem mówiąc fotografiach.\nObrazek powyżej przedstawia wyjątkowe i niepowtarzalne centrum rozrywkowe w wyjątkowym i niepowtarzalnym Donaghedee - miasteczku kilka mil dalej na wschód wzdłuż wybrzeża od Bangoru. Nie można powiedzieć, że nie ma tam nic (niczego?)- jest bardzo przyjemne nabrzeże, jest kościółek z klimatycznym cmentarzykiem, jest coś na kształt zamku na górce. Ot taka mieścina na popołudniowy chilloutowy wypad.\nCo do chilloutu - to mistrz tegoż. Dodam, że jegomość odprężał się w morzu popalając cygaro.\nNo ale żeby nie było za miło, to trochę z tzw. realiów Irlandii Płn. Odchodzi na emeryturę szef tutejszej policji Hugh Orde. Wiadomo raczej na sto procent, że jego następca nie będzie pochodzić z Irlandii, tylko będzie to funkcjonariusz z Wielkiej Brytanii. Środowiska republikańskie na pewno nie będą z tego powodu zbytnio szczęśliwe. Zresztą - wśród radykałów zarówno z lojalistycznej, jak i republikańskiej strony policja nie jest zbytnio poważana. Napisy PSNI out i inne takie znaleźć można zarówno na murach domów w Falls jak i w zaułkach Shankill. Ciekawie może być, gdy na czele PSNI stanie kobieta - bo też spekuluje się o takich opcjach.\nA Orde, w jednym z serii pożegnalnych wywiadów powiedział parę zdań o specyfice policyjnej pracy w Ulsterze: "W żadnej chyba innej policji zwykli funkcjonariusze nie muszą codziennie sprawdzać co znajduje się pod ich samochodem przed każdym wyjazdem do pracy z domu. W żadnej innej policji zwykła interwencja nie wymaga wysłania pięciu jednostek oraz helikoptera tylko po to, by mieć pewność, że funkcjonariusze bezpiecznie spełnią swe zadanie".\nCóż. Ktoś kiedyś powiedział, że to momentami jest ucywilizowana Strefa Gazy. I coś w tym na pewno jest.\nZ kamerą wśród tubylców\nNa początek sam Ali G., który wybrał się na wyprawę do Norn - Iron.\nA teraz lekcja miejscowego języka i obyczajów:\nPierwsza lekcja jest tu - i jest naprawdę bardzo pouczająca.\nWielkanocny Poniedziałek w miasteczku B.\nSister Mary mówiła, że w Wielkanocny Poniedziałek miejscowym trochę odbija. Zacząłem ją rozumieć, gdy dosłownie 15 minut po otwarciu sali restauracyjnej w czarnejłodzi był tam komplet, a po jakiejś godzinie trzeba było iść do sklepu po frytki, bo chłopaki nie wyrabiali się z robieniem. No ale trudno się dziwić, kiedy się zjechało narodu z okolic. Byli nawet miejscowi rockersi.\nTrzeba przyznać, że maszyny mieli całkiem całkiem niektóre:\nNo a cała społeczność po Niedzieli Wielkanocnej była wyraźnie wygłodniała, więc fish and chips cieszyły się wielkim wzięciem, aż kolejki na ulice się ustawiały.\nNo a potem zaczęła się parada. Niby Wielkanocna, ale warto zauważyć, jakie znaki pani dłońmi robiła. To naprawdę daje do myślenia.\nNiektórzy protestowali, ale zostali pożarci:\nPotem, jakby mało było tych potworności, pojawiła się kobieta z żółtym ptakiem:\nNa szczęście potem jeszcze potańczyli tylko trochę i pobębnili i skończył się ten mistyczny koszmar.\nTak świętują inne narody właśnie.\nZ krzyżem pod Belfaście\nPodobno jest taka tradycja w UK, że w Wielki Piątek ludzie różnych wyznań razem idą w jednej procesji z krzyżem. Nie jest to znana z katolicyzmu droga krzyżowa, ale wspólny przemarsz w zadumie i milczeniu.\nW Belfaście jest to szczególnie symboliczne. Razem idą ludzie z dwóch stron "Peaceline". Mur cały czas oddziela prostestantów i katolików i nie wiem, czy nawet za kilka następnych pokoleń da się go zburzyć. To naprawdę są dwie różne społeczności. No ale w piątek zebrało się kilkadziesiąt osób z obu stron i poszli z krzyżami przez Belfast. Ruszyli z serca katolickiego Falls, przeszli przez bramę w murze na Shankill Road - ostoję protestantów.\nNo i szli tak przez miasto, a obok toczyło sie normalne piątkowe popołudnie. Z chipshopów patrzyli na "pielgrzymów" miejscowi, pachniało frytkami, rybami i smażonymi kiełbaskami - żeby pościli tutaj, to jakoś nie zauważyłem, w zaułkach uliczek odchodzących od Shankill Rd, w które później się zagłębliśmy, przyczepiły się do nas jakieś dzieciaki, zza płotów kolejni miejscowi patrzyli paląc papierosy i komentując pochód...\nSkończyliśmy na jednym ze wzgórków na przedmieściach.\nA pozostałe obrazki z przechadzki są tutaj.\nDonegall, Village, Ravenhill...\nTydzień temu kopali wora piłkarczyki lokalni i ci spod flagi białoczerwonej, a także odbyło się kilka "grilli", jak z dumą donoszą na swych forach kibole znad Wisły - o czym zresztą też i niżej wcześniej popisałem. No i ten tydzień był co najmniej nieciekawy dla kilkunastu - a może nawet i kilkudziesięciu polskich, ale i nie tylko polskich - generalnie wschodnioeuropejskich, rodzin mieszkających w rejonie Donegall Road oraz osławionej Village. Oczywiście, można powiedzieć, że w każdym mieście są takie dzielnice, w których - jak ktoś śpiewał, Grabaż chyba - "lepiej chodzić z nożem", Village ma też swą legendę, chociaż generalnie są w Belfaście znacznie mniej przyjemne miejsca, gdzie lepiej w ogóle nie spacerować - podobno niebezpieczniej bywa w dzielnicach katolickich niż protestanckich, zaś Village to "sól protestanckiej ziemi", robotnicza dzielnica przypominająca mi trochę albo śląskie familoki, albo niektóre zakątki Łodzi. A z racji tego, że mieszkania tutaj do najdroższych nie należą, mieszka tu trochę Polaków. No i w nocy z soboty na niedzielę przed tygodniem - czyli tuż po meczu, a także w kilku następnych dniach część z nich pozbyła się okien w swych domach, do niektórych domów też przyszli "goście", dokonując twórczych zmian w wyposażeniu mieszkań.\nZrobiło się na tyle nieciekawie, że o spokój zaapelował gwiazdor reprezentacji Irlandii Płn., David Healy, do tego jeszcze przedstawiciele polskiego stowarzyszenia uderzyli do szefostwa lokalnej "milicji obywatelskiej" - czyli protestanckich paramilitarystów, prosząc o "wpłynięcie". No i podobno się uspokoiło, chociaż znajomi mieszkający tamże poważnie myślą o przeprowadzce.\nZ jednej strony trudno im się dziwić, bo przecież mało przyjemne jest przyjęcie domowej jatki tylko i jedynie dlatego, że się pochodzi z PL, z drugiej strony zaś chyba można było też mówić o pewnej psychozie, którą z upodobaniem rozkręciły media - zarówno tutejsze, jak i nadwiślańskie, które przypomniały sobie, że w Belfaście mieszkają Polacy. A w efekcie jest tak, że miejscowi, i tak patrzący na nas tak sobie, teraz patrzą jeszcze bardziej tak sobie. Zwłaszcza w Belfaście.\nNo ale z Donegall Rd i Village warto się przejść kawałek do wschodniego Belkfastu, na Ravenhill. Tam swe mecze rozgrywa tutejsza drużyna rugby. Porównując atmosferę przedmeczowo - meczową sprzed tygodnia do ostatniego weekendu miałem wrażenie, że jestem w zupełnie dwu rożnych światach. Trybuny wypełnione po brzegi, ale obok kibiców miejscowych także kibice z Walii, bo drużyna przyjezdna właśnie stamtąd była. Nikt na nikogo nie bluzgał, co nie znaczy, że nie było konkretnego dopingu. A sam meczyk bardzo spoko. Oglądanie zderzających się ze sobą na pełnej prędkości wielkich dziadów na żywo, kiedy słyszy się odgłosy tych uderzeń, to naprawdę niezłe wrażenie.\nMiejscowi przegrali, chociaż wydawało się jeszcze 10 minut przed końcem, że mecz mają w garści. Ale i tak wszyscy zrobili im wielką owację po meczu i bez żadnych dymów rozeszli się do domów. Ale to rugby, pogański sport, nie to co kopana...\nKiedy wracałem już do domu pociągiem, jechało razem ze mną kilkunastu kibiców Norn-Iron rozśpiewanych po uszy. O arturu borucu śpiewali. Dość obelżywie i lekceważąco powiedziałbym. "Artur Boruc, Artur Boruc, Artur Boruc Ulster Number One!" No ale w sumie rozumiem ich radochę, bo borubar - przez protestantów szczerze za swe hopsztosy znienawidzony - odwalił kichę taką, że aż boję się spotkania z Ivanem, bo se pojeździ... Kto widział ten wie, kto nie widział niech przełknie płyn, żeby ze śmiechu nie zapluć monitora.\nNo ale to niewątpliwie kabaretowe wydarzenie, jakim okazał się być mecz polskiej repry z Irlandią Północną na Windsor Park obfitowało też w różne inne ciekawe wydarzenia "obok".\nPrzyjechało bowiem do Belfastu mnóstwo narodu naszego. W większości byli to ludzie, którzy pogrążeni w ślepej miłości do naszej bandy kopaczy wora poświęcili swój czas i pieniądze, by przez pół Europy tłuc się samolotami do Belfastu, by tu pocałować przysłowiową klamkę na stadionie. Rozmawiałem z ludźmi z Olsztyna, Raciborza, Radomia, Białegostoku, Bydgoszczy, Katowic i innych miast. Większość z nich jeździ już od dłuższego czasu na wyjazdy z polską reprą. Niektórzy nawet byli tutaj cztery lata temu na eliminacjach MŚ 2006. I tak jak zawsze nie mając biletów - bo dla kibiców PZPN wystawił na cały kraj wejściówek kilkaset(!) - jechali pod stadion w nadziei, że będzie jeszcze jakaś pula. - Byliśmy w Brukseli, byliśmy w Lizbonie, i zawsze jeszcze były jakieś bilety dla nas, za normalne pieniądze - denerwował się kibic chyba z Katowic, o ile dobrze pamiętam. - A tu zostaliśmy oszukani przez PZPN, który zapewniał, że będzie można jeszcze w Belfaście kupić bilety.\nTo, że PZPN ufać nie należy to jakby jedna sprawa, drugą jest jednak to, że Windsor Park to raczej nie jest Estadio da Luz z 65 tysiącami miejsc, tylko to kilkunastotysięczny stadionik, przy którym w niedzielę pchli market i targowisko działa...\nOczywiście nadjechali panowie okazyjni sprzedawcy i zaczęli swój żer na kibicach. Okazyjną, naprawdę okazyjną ceną za wejściówkę było 150 funtów, generalnie zaś sprzedawano za 200 funtów. I teraz tak - wyjeżdżasz ze swej rodzinnej miejscowości w Polsce w piątek, samolotem do Londynu, tam gdzieś nocleg, w sobotę samolot na Belfast City, potem polowanie na bilet przed stadionem, 200 funtów (czyli polski tysiączek) w portfelu mniej, następnie 90 minut totalnej żenady, potem znów samolot do Londynu, nocka, samolot do Polski, dotelepanie się na niedzielną noc do domu i w poniedziałek do roboty... Naprawdę bardzo bardzo bardzo współczuję.\nZ drugiej strony, szacunek dla tych bardzo sympatycznych ludzi. Pozytywnie nastawieni, zero agresji, nastawieni właśnie tylko i jedynie na kibicowanie.\nNo i się nawet pytali, gdzie tu jakiś pub znaleźć z telebimem, żeby pooglądać mecz ewentualnie jak się nie uda dostać na stadion. To uświadomiliśmy im, że generalnie lepiej w centrum samym czegoś poszukać, bo w takiej protestanckiej dzielni jak ta, to nie polecamy... Mam nadzieję, że albo się dostali na mecz, albo znaleźli jakiś dobry lokal i nikt za mocno nie zelżył.\nBo w sumie nie zdziwiłbym się wkurwowi miejscowych. W Ulsterze, jak już pisałem, futbol jest protestancki, kibice reprezentacji ubierają się na zielono ale wieszają flagi Wielkiej Brytanii. A tu na trybunach w polskim sektorze pojawiła się na przykład flaga Republiki Irlandii, która akurat na tą część mieszkańców Belfastu działa trochę jak czerwona płachta na byka. Do tego jeszcze wcześniej uaktywniła się część przyjezdnych, którzy o meczu w ogóle nie myśleli, tylko przyjechali na dymy. I kilkaset metrów od stadionu, na Lisburn Road, jednej z głównych arterii Belfastu zaczęli młóckę z miejscowymi. I nie był to żaden przypadek, tylko dobrze zorganizowana akcja. Gromada stojąca koło stadionu telefonicznie została ściągnięta na miejsce zdarzeń. No i zaczął się streetfighting, poleciały jakieś krzesła, kamienie, w sklepach momentalnie opuściły się żaluzje, jakaś dziewczynka idąca z matką ulicą zaczęła rozpaczliwie płakać, miejscowi stali w bezpiecznej odległości i wyraz niesmaku na ich twarzach mnie dobijał. Słyszałem, co mówią o Polakach normalni przechodnie, żadne żuliki czy kibole. Generalnie słabizna. No ale pewna siebie polska chuliganka została dość szybko spacyfikowana przez crimestoppersów.\nGorzej, że smród pozostał. Do tego jeszcze doszła bijatyka i lekka demolka jednego z bardziej znanych pubów w Belfaście, jakieś mordoplastyki w centrum, no i efektem tego, że przyjechała "sól tamtej ziemi" do Belfastu jest to, że w nocy z soboty na niedzielę już miejscowi powybijali szyby w domach kilku Polaków mieszkających już dłuższy czas tutaj.\nA można przecież inaczej. Przed południem, na stadioniku Seasiders grali mecz kibice z Polski i tutejsi. Było sympatycznie, śmiechowo, nikt nikogo nie chciał lać, taki piknik. Czyli znienawidzone słowo "prawdziwego kibica". Ok, może taka sielanka to rzeczywiście trochę kiczem trąci:\nbo przecież w takich wydarzeniach liczy się też adrenalina, że jest się na nieprzyjaznym terenie, co przecież nie oznacza od razu, żeby się napierdalać na ulicach bez sensu. Można buczeć, gwizdać, wyzywać nawet trochę; ale przecież warto zawsze potem chociaż przybić piątkę po meczu. Rozmawialiśmy z miejscowymi kibicami, którzy dziwili się najpierw, co odwala nadwiślańska wataha (To oni przyjechali tutaj tylko po to, żeby się bić?), a potem dziwili się, że tak ochoczo rozrabiają w protestanckiej "ostrej" dzielnicy (To oni nie wiedzą, gdzie są? No niech tylko któryś z "Big Boys" się zdenerwuje, to mogą tego pożałować... [tu się okazało, że wystarczyła policja, nie trzeba było się uciekać do udziału miejscowej samoobrony] ), a potem dodali że u nich są też tacy durnie, dla których mecz nie jest ważny. Podrażniliśmy się jeszcze trochę z typowaniem wyniku, potem podaliśmy sobie dłonie i oni poszli na stadion.\nOczywiście, w zielonych koszulkach i dresach nie szły na stadion same aniołki. Mijający nas po drodze autokar polskiej reprezentacji oberwał jakimiś kartonikami z sokiem czy innym mokrym badziewiem po szybach na naszych oczach. Sam kibicowski tłum idący na Windsor z ulsterskimi flagami też nie wyglądał jak szkółka niedzielna.\nA wogóle z trzeciej strony, to chyba właśnie taka jest specyfika meczów w kopaną. Dymy muszą być. Tylko że niestety obawiam się o ten smrodek, co tu pozostał.\nWięcej obrazków tu\nRiki, tiki, bileciki\nNa pewno marzy o nich sporo ludzi, zarówno tutaj, jak i zapewne w PL. Wyglądają tak właśnie, jak na załączonym obrazku.\nNawet nie wiadomo, kiedy pojawiły się w sprzedaży. I nie mówię już o próbie dostania biletów poprzez na Polski Związek Czarnych Owiec, bo tam się to wszystko rozeszło jak za starych dobrych czasów wśród krewnych i znajomych królika i nielicznej rzeszy szczęśliwców, którym się udało bilet kupić. Bo w sumie sam Windsor Park to jest stadion raczej niewielki. Raptem nieco ponad 20 tysięcy miejsc. Dla polskich kibiców w oficjalnej sprzedaży było chyba 1500 albo niewiele więcej wejściówek. Reszta została sprzedana - równie błyskawicznie - na lokalnym rynku. Tak, że dzisiaj u koników kosztują pewnie co najmniej ze stówkę za sztukę. Jeśli nie więcej, bo w zalewie różnych mniej lub bardziej dziwnych ofert trudno wyczuć prawdziwą cenę. Ciekawe, czy przed stadionem też będzie można kupić bilecik od sympatycznych panów stanowiących niewidzialną rękę rynku?...\nNa biletach napisane jest, czego nie wolno. Nie wolno na przykład śpiewać stadionowych piosenek o rasistowskim lub sekciarskim (cholera, brak chyba dobrego słowa na określenie "sectarian") charakterze. Rzucać przedmiotów żadnych nie wolno. A podczas hymny przeciwników godnie się należy zachować. Więc skoro tak jest napisane, to na pewno będzie spokojnie i grzecznie ;)\nBy było ciekawiej, wejściówki są do sektora kibica Irlandii Pn. Nie wiadomo jeszcze co prawda, czy to taki grzeczny sektor kibica, gdzie wszyscy mają firmowe bilety, dostają na wejściu koszulki i szaliki i może jeszcze nawet mają trąbki ala małysz, czy też jest to trybuna chłopców z Shankill i okolic. Bo przypominam, że futbol tutaj kręci w zdecydowanej większości protestantów. I jak Boruc pobłogosławi stadion, to mogą stać się mało internacjonalistyczni.\nNo ale cóż, o meczu jeszcze tutaj napiszę - tzn. kilka soczków przedmeczowych się szykuje. A o samym meczu opowiedzą na pewno z chęcią, co potem przekażę, rodzice Matta, którzy wykorzystają wyżej wymienione wejściówki.\nPierwszy dzień wiosny w Belfaście i okolicach\nZgodnie ze świecką tradycją wybrałem się w plener. Słońce miło świeciło w pysk, co pozwalało czasem zapomnieć o wietrze, który mimo wszystko se nie odpuścił jeszcze. Zresztą, ta wiosna wygląda tutaj ciut inaczej. W Polsce, w wieczory przedwiośnia czuje się zapach nadchodzącej jej, a jej samo nadejście jest często takim powalającym uderzeniem słońca, ciepła i zieloności. Tu chyba to spokojniej wygląda, chociaż i tak przed świtem ptaki ćwierkają, jakby zwariowały, dzień się robi wielkimi skokami coraz dłuższy, a wyspa robi się bardziej zielona. Czego akurat może nie być widać na obrazkach. Widać za to, że było słonecznie i generalnie zgodnie ze wszystkimi założeniami pierwszego dnia wiosny. Czego oczywiście też nie widać na fotografiach do końca.


Phorm - obudowa do iPada, która dodaje fizyczną klawiaturę | CHIP\nW końcu Tactus Technology zdecydowało się wdrożyć swój pomysł do sprzedaży. Na razie jednak rozwiązanie dostępne jest tylko dla posiadaczy iPadów Mini. By skorzystać z dobrodziejstw nowej technologii nie trzeba przerabiać w żaden sposób tabletu – wystarczy założyć na niego specjalną obudowę z wyglądu przypominającą te tradycyjne. Z tyłu obudowy znajduje się przycisk, po przesunięciu którego mikrofluid umieszczony w ramce przeniesie się na wyznaczone pozycje – nad wirtualne klawisze. W ten sposób pisanie ma być bardziej intuicyjne.\nPo ponownym przesunięciu przycisku mikrofluid znika w ramce, a ekran pozostaje gładki. Nie potrzebne jest żadne dodatkowe zasilanie – wszystko odbywa się mechanicznie. Obudowę Phorm można zamówić w przedsprzedaży za cenę 99 dolarów lub poczekać do lata, gdy będzie ona kosztowała 149 dolarów.\nSprzęt i akcesoria gadżety iPad klawiatury obudowy i zasilacze


Sipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Witam wszystkich bardzo serdecznie.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Dzisiaj, 03:27\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Hej chłopaki mam problem w prasie z224 zgielo mi igly. tlok je zgial myslalem ze to lancuch przeskoczyl ale znajomy mowil ze to nie musi byc lancuch, co moze byc tego przyczyna zauwazylem ze gdy igly wracaja juz po zwiazaniu jest taki moment ze staja i dalej ida doslownie setne sekundy ... Poradzicie cos?? POZDRAWIAM\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony widze ze z pras ten temat jest nahczesciej odwiedzany wiec zapytam tutaj - czy ktos wie o prasie średniego zgniotu do sprzedania na terenie Małopolski - Podkarpacia????\nEdytowany przez milanreal1, 21 czerwiec 2012 - 18:31.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony młodyZo wymień tarcze krzywkowom i rolkę włącznika sprawdzić zapłon i w pole powodzenia .\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Witam, mam taki problem moja 224/2 przecina sznurek zaraz za pętelką patrząc od tyłu prasy. . Musze wolno jeździć żeby tego często nie robiła, jak robię troszkę szybciej to od razu sznurek jest przecięty. Za uwarzyłem ze palec supłacza z tej strony co nie wiąże (lewa strona) strasznie ciężko chodzi praktycznie się nie odchyla, ale nie wiem czy tka ma być czy nie ponieważ prasę posiadam od niedawna.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony witam ja mam taki problem jesli jest mało słomy i jezdze powoli to wiaze idealnie a jak nabieze wiecwj to z jednej stronyprzepuszcza a ten sznurek co powinien byc w pierwszym to jest w tym cowychodzi przed nim co robic\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony ja własnie wrociłem z testów w polu, ja podejrzewam igłe ze się wygina. Mam to samo jak kolega wyżej chociaż u mnie jest jeszcze tak jak zmieniam biegi.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony igla raczej nie ale chyba serduszka sa zle ustawione ja tak podejrzewam bo z drogiej strony jest ok a serduszka sa inaczej przykrecone i nie trzyma dobrze sznurka i jak pojdzie duzo slomy to on wylatuje\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony witam mój problem polega na tym że na nowym aparacie przepuszcza mi sznurek wiąże supełek na jednej stronie sznurka od strony komory prasowania dodam że na starym aparacie było to samo a dzieje się to przy wyższych obrotach co może być ??????????? proszę o odpowiedz.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony przerwane masz zaraz za supłem?\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony nie normalnie odcięte\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Może napisz czy to od tyłu prasy, od przodu prasy jest wolny sznurek... to ogromna różnica, supełek ten pojedynczy krótki, normalny, poszarpany....\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony od tyłu prasy jest wolny sznurek a od przodu jest supełek i nie jest poszarpany ładnie opcienty\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony a może błąd jest gdzieś w nagarniaczach sznurka? Myślę o półksiężycach.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony jak to by były półksiężyce to by supełek był z drugiej strony\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Mylisz się to własnie błąd złego dopchnięcia sznurka przez te przytrzymywacze-półksiężyce, nie łapia sznurka, lub go nie dopychają do palca supłacza, musisz włączyć aparat, kręcić aż wierzchołki igły dojdą do wysokości tych półksiężyców, i ustawić ich tak jak na obrazku na klapie w schowku na sznurki, tam jest wszystko narysowane.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony szkoda tylko ze nie zawsze się sprawdza. Ja mam ustawione idealnie tylko, że moje półksiężyce maja chyba za duży luz, śruby które je przetrzymują są chyba wyrobione bo półksiężyc lata do przodu i do tyłu, a to chyba nie jest normalne. Niestety nie wiem jak powinno być bo nie mam gdzie sprawdzić ,a prasy nie mam niestety od nowości.\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony Chłopie codziennie spotykam nietuzinkowych ludzi ale ty jestes gwiazdorem tygodnia\nSipma Z-224 nie wiąze z jednej strony uff doszedlem co bylo, moze i post glupkowato wczesniejszy wyszedl ale nie ważne,\nEdytowany przez MichalP, 01 sierpień 2012 - 01:25.


Bezpieczeństwo danych - Klinika XP\nNajcenniejszą rzeczą jaką posiadamy na komputerze są dane leczenia naszych klientów, kartoteki leków, stany magazynowe - wszystko to trzymane jest w bazie danych. W związku z zawodnością komputera bardzo ważne jest wykonywanie kopii naszej bazy. Mamy kilka możliwości wykonania:\nWywołanie: Zakładka Administrator –> Zadania administratora –> Kopia zapasowa\nSystem pozwala też na wykonanie kopii danych przy wychodzeniu z programu. Pod spodem wyświetlana jest data ostatniej archiwizacji. Jeśli przez pięć dni nie była wykonywana żadna archiwizacja, data pod spodem wyświetlana jest w kolorze czerwonym, a domyślnym przyciskiem w oknie wyboru staje się „Archiwizacja danych".\nPo wybraniu opcji wykonania kopii zapasowej zaleca się wybranie opcji Pen Drive, w celu jej wykonania na dysku zewnętrznym. Z rozwijanej listy wybieramy literę, która została przypisana przez system Windows dla naszego pen driva, oraz potwierdzamy przyciskiem ok w celu wykonania kopii danych.\nUWAGA !!! Po wykonaniu kopii, dysk zewnętrzny należy bezpiecznie wyciągnąć z komputera i przechowywać poza lecznicą !!!\nNależy pamietać, że nie wszystkie informacje przechowywane są w bazie danych. Ze względu na rozmiar plików, multimedia, a więc np. zdjęcia rentgenowskie, wyniki badań laboratoryjnych dokładanych do wizyt w postaci plików pdf lub zdjęcia zwierząt przechowywane są jedynie w folderze multimediów. Dbając o bezpieczeństwo danych należy wykonywać także kopię zapasową multimediów. W tym celu po wykonaniu kopii bazy danych, należy wybrać przycisk Więcej opcji, a następnie także korzystając z dysku zewnętrznego wybrać opcję Zachowaj multimedia:\nKlinika XP wykonuje także automatyczną kopię zapasową danych. W zakładce Administrator -> Opcje -> Ochrona danych deklarujemy miejsce, w którym na dysku lokalnym komputera ma się wykonywać automatyczna kopia danych. Opcja Co stały okres pozwala zadeklarować co ile minut pracy programu wykonywać ma się kopia. Można także wybrać opcję O określonej porze, dzięki której Klinika XP wykona kopię danych o zadeklarowanej godzinie. Automatyczne wykonywanie kopii danych nie gwarantuje bezpieczeństwa danych. W przypadku awarii komputera, dysku twardego itp. dane mogą zostać utracone.\nUWAGA: nie dotyczy to Użytkowników , którzy bazę przechowują w chmurze.\nWielu użytkowników utraciło swe dane ze względu na wirus komputerowy, awarię lub zmianę sprzętu lub przypadkowe operacje w systemie Windows. Praca związana z ponownym wprowadzeniem danych jest bardzo mozolna, męcząca i długotrwała; dlatego zdecydowanie zaleca się systematyczne tworzenie kopii zapasowych. Przynajmniej raz w tygodniu zaleca się zachowywanie danych na zewnętrznym nośniku (najlepiej nagrywarka CD–ROM lub USB Drive), przechowywanym poza biurem.\nWywołanie: Zakładka Administrator –> Zadania administratora –> Odzyskiwanie danych\nOpcja ta służy do odtworzenia danych, dla których była wcześniej utworzona kopia zapasowa. Po lewej stronie okna trzeba wybrać plik z kopią danych, z którego mają być odtwarzane dane. Przyciskiem „Wybierz” akceptujemy wybór i uruchamiamy odtwarzanie.\n1. Odzyskanie danych spowoduje bezpowrotną utratę danych w aktualnej bazie i zastąpienie ich danymi z kopii!!!\n2. Funkcja ta nie jest dostępna dla Użytkowników posiadających bazę w chmurze.


Protest antywojenny w Tallinnie. Fot. screen YT/@NoCommentTV\nBadania pokazują, że przemoc seksualna jest jedną ze strategii wojennych, do której żołnierze są często skrupulatnie przygotowywani. Gwałt to de facto bezpłatne narzędzie, bo nie trzeba niczego inwestować poza własnym ciałem. I bardzo skuteczne. Wszystkie ofiary gwałtu wojennego, z którymi miałam okazję rozmawiać, mówią, że dla nich wojna nigdy się nie kończy – mówi nam psychoanalityczka Wiola Rębecka-Davie.\nPaulina Januszewska: Gwałt to najtańsza broń wojenna, a dlaczego najskuteczniejsza?\nWiola Rębecka-Davie: Badania pokazują, że przemoc seksualna jest jedną ze strategii wojennych, do której żołnierze są często skrupulatnie przygotowywani.\nNa przykład w Rwandzie milicja Hutu w celu likwidacji plemienia Tutsi, przeszła nie tylko szkolenia zbrojne, ale także psychoedukację, w ramach której nauczano, kim są kobiety Tutsi, jak uzyskiwać nad nimi kontrolę i jak ważne jest ich zapładnianie. To nie było tak, że nagle 500 tys. osób – w większości kobiet i dziewczynek – nie wiadomo czemu zostało spontanicznie zgwałconych.\nZaplanowana była na to procedura wojskowa.\nPodobnie sytuacja wyglądała w czasie wojny w byłej Jugosławii. Gwałt wojenny był elementem strategii wpisanej w szkolenie Serbów. Istnieją też dokumenty potwierdzające nakaz krzywdzenia Niemek przez Rosjan w odwecie za atak Hitlera na ZSRR. Historykowi, Anthony’emu Beevorowi, który opisywał to zjawisko, analizował strategie wojska rosyjskiego i zbierał dowody na temat zorganizowanego przemysłu związanego z przemocą seksualną, w Rosji zarzuca się sympatyzowanie z nazizmem i szerzenie nieprawdy. Badacz ten twierdzi, że w czasie marszu na Berlin doszło do miliona czterystu tysięcy aktów gwałtu na napotkanych kobietach.\nCzyli to coś, co jest z nami od zawsze, a jednak gwałty dokonywane przez Rosjan dziś szokują.\nJesteśmy przyzwyczajeni do tego, że do gwałtu dochodzi na skutek nie edukacji, ale innych, bardziej spontanicznych okoliczności: alkoholu, napięcia i potrzeby rozładowania, frustracji. W gwałcie wojennym na pewno nie chodzi o przyjemność, ale o dominację oraz upokorzenie.\nTo jest de facto bezpłatne narzędzie, bo nie trzeba niczego inwestować poza własnym ciałem. A skuteczne dlatego, że historycznie się go od zawsze obawiamy. Gdy zaczyna się wojna, gwałt zostaje uznany za coś najgorszego, co może nam się przydarzyć, i lęk przed gwałtem zostaje w nas dużo dłużej niż np. rana po postrzale, którą zwykle można wyleczyć. Wszystkie ofiary gwałtu wojennego, z którymi miałam okazję rozmawiać, mówią, że dla nich wojna nigdy się nie kończy.\nGwałt wojenny to zbrodnia, którą latami spychano na margines zainteresowania nauki i społeczeństwa. Czy możemy, patrząc na liczbę doniesień dotyczących przemocy seksualnej dokonywanej przez Rosjan, powiedzieć, że to się dziś zmienia w kontekście ukraińskim?\nNa pewno częściej zadajemy sobie pytanie, nie tylko, co mówi nauka, ale i w jaki sposób jako społeczeństwo reagujemy na przemoc seksualną i gwałt wojenny.\nMusimy jednak pamiętać, że ten rodzaj zbrodni jest zawsze wpisany w konflikt zbrojny. Mimo że staram się nie angażować w toczące się w mediach społecznościowych dyskusje na ten temat, często dostrzegam jednak interpretacje, według których „tylko ruscy robią takie rzeczy”. To nieprawda.\nGdy czytamy o żołnierzu, który zgwałcił niemowlę, nagrał to, a potem sprzedawał wideo w sieci, trudno się nie zastanawiać, czy armia Putina nie przekroczyła jakiejś nowej granicy okrucieństwa. Poza tym Rosjanie mają na swoim koncie całą historię brutalnych gwałtów wojennych.\nZ pewnością należy tu odnotować, że wiele z naszych przodkiń i przodków doświadczyło ich chociażby w trakcie drugiej wojny światowej z rąk żołnierzy Armii Czerwonej. Sama mam takie historie w rodzinie. Moja babcia była więźniarką w Ravensbrück. Lata spędzone w nazistowskiej niewoli wspominała o wiele gorzej niż „wyzwolenie” przez Rosjan.\nJednak – spoglądając na historię konfliktów nawet z ostatnich 40 lat – zobaczymy, że w każdej wojnie, pod każdą długością i szerokością geograficzną raportuje się przemoc seksualną.\nCzemu więc tak mało o niej mówimy?\nW przypadku gwałtu wojennego mamy do czynienia z tak niewyobrażalną traumą, że znalezienie odpowiedniego języka i narzędzi do mówienia o niej wydaje się trudne. Ale nie niemożliwe, bo taką, udaną zresztą próbę zaczyna podejmować coraz więcej badaczy, w tym także polskich historyków.\nW precyzyjny, naukowy sposób opisują tę problematykę: Lech Nijakowski czy badający historie dzieci urodzonych z gwałtów wojennych Jakub Gałęziowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Joanna Ostrowska w książce Przemilczane przywołuje z kolei przykłady udokumentowanej przemocy seksualnej stosowanej przede wszystkim wobec kobiet i osób LGBTQ+ w czasie Holokaustu.\nProszę jednak zauważyć, że gdy mówi się o konfliktach zbrojnych w przestrzeni publicznej, w mediach, nie sięga się po naukę. Tęgie głowy, zwykle grupa mężczyzn, polityków w programach publicystycznych, nawet obecnie mówią o wojnie jak o czymś zupełnie oderwanym od rzeczywistości, wpisanym w teoretyczne rozważania pt. „dlaczego Putin robi to, co robi”.\nTo nie jest ważne?\nMyślę, że motywacje swoich działań zna tylko on sam. Reszta to spekulacje.\nMamy za sobą dekady narracji, w której brakowało kultury językowej i przekazów medialnych, pozwalających czy umiejących mówić o wojnie jako traumie, a tym właśnie ona jest.\nNarracja wobec wojny się zmienia, ale to raczej powolny proces. Nawet kwestia prowadzenia statystyk dotyczących gwałtu wojennego pozostawia wiele do życzenia. Jak w takim razie gromadziła pani materiał do swojej książki Rape. A History of Shame. Diary of the Survivors, która niebawem ukaże się w polskim tłumaczeniu?\nNajbardziej przerażającym wnioskiem z mojej pracy rzeczywiście był deficyt badań nad tym tematem. Zbieranie danych okazało się możliwe tylko dzięki wnikliwemu analizowaniu poszczególnych konfliktów zbrojnych w kontekście lokalnym. Nie istnieje bowiem jedna baza danych. Robiąc research, znajdzie pani, oczywiście, strony, które wskazują, że w ramach konfliktu w Etiopii, Syrii czy Kongu do tej pory zaraportowano ileś tam przypadków przemocy seksualnej. Ale nikt nie przygląda się skali globalnej.\nW ogóle nie da się jej określić?\nMożemy przyjąć, że skoro gwałt w życiu codziennym jest zgłaszany w kilku procentach (pomiędzy 6 a 9 proc.), to w czasie wojny wskaźniki są podobne. Wydaje się, że to niewiele, ale gdy przełożymy procenty na liczbę osób, wychodzi nam kilka milionów ludzi!\nMożemy się tylko domyślać, że co najmniej drugie tyle milczy o tym, czego doświadczyło – często kilkakrotnie, w wyniku gwałtów zbiorowych albo powrotów oprawców w mniejszych lub większych odstępach czasowych. Ale tego większość badań i statystyk już nie uwzględnia.\nI tak jest nadal?\nTen brak dużego zaangażowania w środowisku naukowym jest dość przygnębiający. W ubiegłym roku wzięłam udział w szkoleniu na temat traumy, organizowanym przez Uniwersytet Harvarda na wydziale medycznym. Pomyślałam: „wspaniale, wreszcie spotkam ludzi, którzy zajmują się tym czym ja”. Okazało się jednak, że na 250 osób z całego świata nie było nikogo, kto naukowo bada traumę wywołaną przemocą seksualną, choć poświęcono jej co najmniej kilka spotkań.\nMa pani jednak doświadczenie współpracy z organizacjami międzynarodowymi, w tym terapeutami, działającymi w Kosowie, Sarajewie czy Rwandzie.\nCały czas brakuje mi jednak przestrzeni naukowej, dzięki której temat gwałtu wojennego był podawany nie jako news, sensacja czy coś, co wywołuje lękową histerię, że np. wkrótce powtórzy się to u nas, w Polsce, albo też uruchomi nasze zaprzeszłe historie, nieprzepracowane traumy. Nauka powinna zarówno statystycznie, jak i metodologicznie analizować wojenną przemoc seksualną w sposób wszechstronny i studzący emocje. Miałam już wiele okazji do opowiadania o traumie transgeneracyjnej w mediach i pamiętam, jeszcze parę lat temu ludzie pisali o doświadczeniach swoich babć, ale to się szybko ucięło. Później, gdy już kończyłam książkę, odezwała się do mnie masa ludzi z Polski, którzy zwracali uwagę na to, że gwałt wojenny to temat tabu.\nMam wrażenie, że zmierzamy w stronę absolutnej eksplozji tego tematu. We wszystkich gazetach i na portalach nagłówki krzyczą, że Rosjanie gwałcą, co jest przerażające, ale nie w tym rzecz.\nNajistotniejsze jest to, co możemy teraz zrobić. Jak podejść do przemocy seksualnej. Jak o niej myśleć, a przede wszystkim zastanowić się, co się z nami dzieje, gdy myślimy o gwałtach na wojnie, i nauczyć się to nazywać.\nJak w takim razie przestawić dyskusję o gwałtach na nowe tory w taki sposób, by nie retraumatyzować ofiar, a siebie nie wrzucać w głębiny sensacji i lęku?\nW kontekście swoich badań mówię często o syndromie gwałtu wojennego – czyli grupie długoterminowych konsekwencji doświadczenia wojny i gwałtu. Kiedy ludzie pytają mnie więc, w jaki sposób pracować z ofiarami i mówić o ich krzywdzie, zawsze odpowiadam: z różnych perspektyw, zasięgając profesjonalnej wiedzy i nie narzucając swojego punktu widzenia.\nPodkreślam wagę szkoleń, bo, choć chęć pomocy jest duża i napawająca nadzieją, to musimy pamiętać, że jesteśmy dopiero na początku przebudowy narracji społecznej o wojnie i musimy robić to mądrze.\nChciałabym też, by media potrafiły się swoją wiedzą adekwatnie dzielić, bez nakręcania niepotrzebnej sensacji. Mam tu na myśli podsycanie paniki poprzez przedstawianie bardzo szczegółowych opisów zbrodni, kobiet w podartych, zakrwawionych koszulach itp. Nawet jeśli taka scena miała miejsce, odbiorcy nie potrzebują tylu detali.\nInnym zarzutem jest już wspomniane twierdzenie, że to tylko tu, tylko Rosjanie są zdolni do bestialskich czynów, co od razu uruchamia ogromny lęk, a w odpowiedzi na niego nasza psychika ludzka reaguje ucieczką lub atakiem, a nie racjonalnym działaniem. Chodzi jednak nie tylko o porzucenie tabloidowego dyskursu, ale także stosowanie odpowiednich sformułowań językowych, co – zdaję sobie sprawę – jest nie lada wyzwaniem.\nPoda pani jakieś przykłady wyrażeń, które są problematyczne?\nNa pewno sporym kłopotem dla dziennikarzy i osób piszących jest niekończąca się dyskusja nad słowem „ofiara”. Moja książka ukaże się jesienią w Polsce i cały czas zastanawiam się, jak przetłumaczyć słowo „survivors”. Brakuje sformułowania, które by oddało to znaczenie. „Ocalała”? „Przetrwanka”? To nie są słowa, których chcę użyć, gdy mówię o osobach doświadczonych gwałtem.\nSama staram się pilnować tego, by o gwałtach nie pisać w stronie biernej. Czego jeszcze unikać?\nTo rzeczywiście ważne, by mówić o tym, że oprawca gwałci, a nie ofiara jest gwałcona. Myślę, że najważniejszy jest demontaż tych słów i tez, które swoje źródła mają w uprzedzeniach i stereotypach, ale też unikajmy bagatelizowania pt. „na wojnie gwałt się przecież zdarza, tak to już jest, ruscy już tacy są”.\nTak, gwałt jest wpisany w wojnę, ba – stanowi też mocny rdzeń patriarchalnej kultury w czasie pokoju, ale nie może nam powszednieć. Przyzwalamy na niego, nie mówiąc o nim, nie pomagając ofiarom, sankcjonując przemoc.\nRebecca Solnit nie tak dawno temu, napisała coś, co bardzo ze mną rezonuje: „żeby zgwałcić kobietę w czasie wojny, potrzeba całej wsi”. To prawda. Gwałt nie jest wyłącznie doświadczeniem pomiędzy gwałcicielem a zgwałconą, bo istnieje cała grupa ludzi, która dopuszcza do takich aktów, grupa, która nie wyciąga ręki do ofiar, która je obwinia, rewiktymizuje, a trudne doświadczenia zamiata pod dywan.\nAlbo mówi, że zdarzają się fałszywe oskarżenia…\nNa potrzeby swojej książki przeprowadziłam rozmowy z ponad 230 osobami z całego świata. Nie spotkałam nikogo, kto chciałby opowiadać mi tak potworne historie tylko po to, żeby zająć moją uwagę albo brać udział w kosztownym psychicznie i ekonomicznie procesie dochodzenia sprawiedliwości.\nNie wykluczam, że mogą zdarzyć się osoby, które sobie wymyślą czy stworzą taki scenariusz, ale przemoc seksualna w czasie wojny to są niewyobrażalnie okropne rzeczy, które naprawdę nie mieszczą się w ludzkiej głowie. To jedno.\nPo drugie zaś, jeśli ktoś wie, jak działa trauma na poziomie neurofizjologicznym i kognitywnym, wie, że nie da się spreparować takich historii. Jako klinicystka, rozumiejąc dynamikę i działanie różnych traum, z łatwością mogę to zweryfikować. Na swoich szkoleniach ciągle słyszę pytanie: „dlaczego ofiary często zmieniają wersję wydarzeń, jednego dnia mówią coś, drugiego temu zaprzeczają?”.\nI co pani im wtedy odpowiada?\nDla mnie to dowód, że mamy do czynienia z prawdą. Doświadczenie gwałtu wojennego jest tak masywnym doświadczeniem, że ofiara już na poziomie układu nerwowego nie jest w stanie go przetworzyć. Ono nie zapisuje się nam w pamięci jak film, który ma swój początek i koniec. Dlatego opowieści zgwałconych osób nie są spójne.\nNie mamy jako ludzie takich możliwości neurofizjologicznych, żeby przetrawić wszystko naraz, stąd częściowe odkrywanie zdarzeń. Tak działa trauma. Ona nie rządzi się logiką, w przeciwieństwie do tych tęgich głów, które w studiach telewizyjnych rozprawiają o wojnie.\nLogiką jest to, że jest w niej zmienność i pewna sprzeczność. To wymaga przyjęcia innej perspektywy, czyli wyjścia ze stereotypowego wrażenia i oczekiwania, że przyjdzie do nas ktoś, opowie historię, my ją zapiszemy i wszystko będzie wiadomo. Nie, to tak nie zadziała. Trzeba się nauczyć jak.\nCzy przy innych konfliktach to się udało?\nMyślę, że świetnym rozwiązaniem systemowym w takiej sytuacji jest to, co robiła specjalna rządowa komisja w Kosowie. W jej ramach rozpatrywano wnioski osób, które ubiegają się o przyznanie statusu weterana wojennego czy heroiny wojennej. Wedle tamtejszych przepisów bycie osobą z doświadczeniem gwałtu i tortur uprawnia do ubiegania się o pomoc państwa tak samo jak walka w armii.\nJak to weryfikowano?\nPrzeprowadziłam tam szkolenie pokazujące, jak rozpoznać osobę z traumą wojenną. Konsekwencje tego doświadczenia bardzo często przekładają się na niemożność podejmowania pracy, fizyczne uszkodzenia, zaburzenia psychiczne, ale też wiele innych aspektów. W komisji nie ma jednak terapeutów, więc trzeba było wyjaśnić jej członkom, jak trauma przekłada się na funkcjonowanie, pokazać źródła naukowe, diagnostykę, dać twarde narzędzia i uczyć wprowadzania do języka traumy jako opisu, który jest wystarczający, by zweryfikować, czy ktoś mówi prawdę, czy nie.\nBardzo ciekawie ową nielogiczność traumy pokazuje film animowany Przeżyć, opowiadający o uchodźcy z Afganistanu, do którego różne urywki z przeszłości przychodzą w różnych momentach życia i który nie o wszystkim jest gotów opowiadać od razu.\nBardzo dobry przykład. Zadaniem osoby wysłuchującej tej historii jest dopiero jej porządkowanie. Ale to nie należy do najłatwiejszych. A na pewno takie nie jest bez odpowiedniego przeszkolenia.\nW prawie międzynarodowym gwałt uznano za zbrodnię przeciwko ludzkości dość późno. Procesy w tej sprawie toczą się latami. Czy dochodzenie sprawiedliwości ma zatem jakikolwiek sens i przynosi ofiarom ulgę?\nRzeczywiście to bardzo trudna droga, bo trzeba mieć w sobie gotowość do przechodzenia przez traumę wielokrotnie. Bardzo często problemem jest też brak wsparcia systemowego. Samodzielna walka nie ma sensu. Potrzeba grupy specjalistów, którzy doholują tę sprawę aż do Hagi i potem zdołają nad nią latami pracować. Jeżeli ktoś żyje w biednym państwie, bez dostępu do pomocy prawnej i edukacji, to dochodzenie sprawiedliwości i swoich praw jest praktycznie niemożliwe, nawet jeśli ludobójstwo czy wojna były oficjalnie uznane za zbrodnie.\nTak było w Rwandzie, gdzie system nie wspierał procesów indywidualnych. Ale zdarzają się wyjątki w innych stronach świata. Tu dobrym przykładem jest sprawa Nadii Murad, jazydki, którą ISIS wykorzystywało seksualnie przez prawie dwa lata. Dzięki temu, że udało jej się uciec i podjąć pracę na rzecz ofiar, w 2018 roku została uhonorowana – wraz z doktorem Denisem Mukwege – Nagrodą Nobla. Nadia współpracuje m.in. z Amalą Clooney, która jest jedną z najbardziej znanych prawniczek zajmujących się przemocą seksualną.\nAle sprawa Nadii nadal się nie zakończyła.\nI to pokazuje, jak wielu zmian jeszcze potrzebujemy. W procesie przeciwko ISIS mamy nie „tylko” (choć tyle powinno wystarczyć) historię Nadii, ale całą masę dowodów, które z jakichś przyczyn pozostają niewystarczające do wydania orzeczenia o zbrodni przeciwko ludzkości. Na pewno lepsze odpowiedzi na pytanie, co jest tam na tyle dyskusyjne, że przez lata nie można zakończyć tej sprawy, mają prawnicy.\nNie rozumiem tego jako klinicystka, ale na podstawie swojej pracy z osobami (Rwandyjkami, Kongijką i z osobami z Gwinei, gdzie w 2009 roku, dokładnie w Konakry, doszło do przepotwornych gwałtów i morderstw na blisko dwustu ofiarach), które są w procesie dochodzenia swoich praw, mogę stwierdzić, że ma to dla nich ogromne psychologicznie znaczenie. Ujawnianie zbrodni międzynarodowo daje nadzieję nie tylko na zadośćuczynienie finansowe, ale przede wszystkim pomaga odzyskać ofiarom podmiotowość i szansę na przejęcie kontroli nad tym, co dzieje się dalej z ich doświadczeniem. Przyjmowanie tych wniosków przez międzynarodowe trybunały jest też potwierdzeniem, że sprawcy zawinili. Sądy nie decydują się rozpatrywać czegoś, co jest wątpliwe. Po prostu długo to robią. I to dla skarżących nie jest oczywiście wystarczające w procesie leczenia, ale ma dużą moc.\nJakie znamy przypadki, gdy pomoc ofiarom wojny, a w szczególności gwałtu wojennego, była najlepsza?\nAni na poziomie społecznym, ani instytucjonalnym nie wymyślono systemów, które pozwalałyby się z tym problemem całościowo zmierzyć. Gdy się nie umie pomóc, zwykle udaje się, że problemu nie ma, i sprawa zostaje zamieciona pod dywan. Dochodzi do rewiktymizacji osób, których krzywda zostaje nieuznana, a po zakończeniu wojny zewsząd sączy się presja, by – skoro najgorsze już jest za nami – skupić się na dobrych rzeczach, a nie przeszłości.\nWojenne pokolenie naszych babć nigdy nie mówiło o gwałtach nie dlatego, że one nie miały miejsca, tylko dlatego, że nikt nie chciał o nich słuchać, nie było na to przestrzeni ani pomysłu. Dopiero w ostatnich 30 latach zaczęły zachodzić zmiany.\nAle wstyd, który pojawia się w tytule pani książki i doświadczeniu osób ocalałych z tych trudnych doświadczeń, (zdaje się) pozostał.\nWstyd to narzędzie kontroli i dyscypliny społecznej, a więc zjawisko nie stricte psychologicznie, ale powiązane także, o czym wspomniałam na początku naszej rozmowy, z kulturą i religią. Badania antropologów dowodzą, że jego wykorzystanie w celu utrzymywania określonego porządku i struktury hierarchicznej dominuje tam, gdzie wyznaje się religie monoteistyczne. W grupach natywnych, gdzie nie ma jednego boga, presja wstydu nie występuje lub jest niewielka w przeciwieństwie np. do żydów, katolików czy muzułmanów.\nPoczuciem wstydu można z łatwością manipulować – w przypadku gwałtu nie tylko na poziomie oprawcy, ale całego systemu społecznego, który potępia cielesność, seksualność i generalnie kobiety.\nPoprzez brak sieci wsparcia ofiary same się rewiktymizują, bo nie otrzymują pomocy z zewnątrz i nie są traktowane poważnie. Gwałt jest odpowiedzialnością grupową, a nie indywidualną. Osoba po takim doświadczeniu nie poradzi sobie sama. Sama terapia też nie rozwiąże problemu, jeśli ofiara nie będzie w stanie pójść do pracy z powodu jakichś niepełnosprawności, zaburzeń itd. Jeśli nie stworzymy kompleksowo działającego i angażującego całe społeczeństwo systemu rehabilitacji i przywracania do życia, skazujemy ludzi na ogrom cierpień. Aby to się stało, wszyscy powinniśmy mieć inne porządki w swoich głowach i przepracowane historie traum.\nWiola Rębecka-Davie – działaczka na rzecz praw człowieka, psychoanalityczka z ponad 25-letnim doświadczeniem, twórczyni projektu i autorka książki Rape: A History of Shame. Diary of the Survivors – to 197 rozmów z osobami, które doświadczyły gwałtu wojennego podczas konfliktów zbrojnych na całym globie. Prowadzi badania naukowe nad war rape survivors syndrome i traumą, również transpokoleniową.


Zagłada stolicy Wielkiego Księstwa :: Uważam Rze\nPodczas II wojny światowej Wilno pięciokrotnie przechodziło z rąk do rąk. We wrześniu 1939 r. z polskich w sowieckie. W październiku 1939 r. z sowieckich w litewskie. W czerwcu 1940 r. z litewskich w sowieckie. W czerwcu 1941 r. z sowieckich w niemieckie. A wreszcie w lipcu 1944 r. z niemieckich w sowieckie. Żeby sytuacja była jeszcze bardziej skomplikowana, na Wileńszczyźnie zacięte walki toczyły ze sobą trzy partyzantki: polska, sowiecka i litewska.\n„Wojenne dzieje Wilna 1939–1945” nie są jednak opowieścią o politycznych dziejach miasta, lecz o ludziach, którym przyszło wówczas żyć na terenie umęczonej metropolii. Czego w książce nie ma! Brawurowe ucieczki z katowni NKWD, strzelaniny na ulicach miasta, likwidowanie konfidentów i walne bitwy toczone po lasach. Wielkie konspiracyjne wsypy, płonące wsie i bestialskie zbrodnie dokonywane przez okupantów.


Poseł R. Weber reprezentuje PiS – projekt ust. o zmianie ust. o ruchu drogowym i ochronie środowiska » Rafał Weber - Poseł na Sejm RP\nMam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość wygłosić naszą opinię o druku nr 1199, czyli o zmianie przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska oraz Prawo o ruchu drogowym. Wskażę kilka bardzo poważnych braków w tej ustawie, które w naszej opinii ją dyskredytują. Po pierwsze, należy stwierdzić, że w uzasadnieniu projektu nie podano, czy ze strony samorządów występowały deklaracje o zasadności i zamierzeniach wprowadzenia stref ograniczonego lub zakazanego ruchu pojazdów. Rozwiązania ustawowe w omawianym zakresie powinny jednoznacznie spełniać przesłankę celowości, co zapewni, że opracowane prawo będzie w praktyce stosowane. W tym projekcie uwzględnia się 16 samorządów, natomiast poseł wnioskodawca przytoczył tylko 3 opinie. Nie znamy stanowisko pozostałych samorządów. Z kolejnym brakiem jest związana propozycja dodania art. 96b w ustawie Prawo ochrony środowiska, dopuszczenia wprowadzenia uchwałą będącą aktem prawa miejscowego stałej lub okresowej strefy ograniczonego lub zakazanego ruchu pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi. Należy zwrócić uwagę, iż przepis w obecnie zaproponowanym brzmieniu przyznaje radzie miasta wyłączną kompetencję do tworzenia wyżej wymienionych stref, bez obowiązku uwzględnienia wymogów zarządców dróg wynikających z konieczności zapewnienia spójności sieci drogowej. Zarówno w projektowanym brzmieniu art. 96b ust. 2 pkt 1, jak i w uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że wyznaczony obszar objęty strefą powinien uwzględniać konieczność zapewnienia ruchu tranzytowego, jednak w praktyce poprzez wyznaczenie strefy ograniczonego lub zakazanego ruchu pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi możliwe będzie np. zamknięcie dla mieszkańców drogi krajowej pełniącej funkcję tranzytową, przebiegającej przez miasto niezależnie od możliwości wyznaczania jej przebiegu alternatywnego.\nKolejna sprawa to taka, że należy również wskazać, że zaproponowana w projekcie delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia wydaje się niewystarczająca. Zagadnienia objęte projektowaną delegacją wymagają regulacji ustawowej. Dotyczy to m.in. określenia podmiotów wydających oznakowanie potwierdzające klasę emisji spalin, wskazania, że dochody z opłat za wydanie oznakowania i z nałożenia kary pieniężnej za brak oznakowania pojazdu stanowić będą dochody budżetu państwa. Podkreślić należy, iż przepisy wykonawcze nie mogą rodzić skutków finansowych ponad te, które wynikają z ustawy. Z projektu ustawy nie wynika jasno, czy oznakowaniu podlegałyby wszystkie pojazdy w kraju. Kwestią zupełnie pominiętą jest sposób postępowania z samochodami zarejestrowanymi w innych państwach. Nie jest jasne, czy oznakowanie byłoby wspólne dla wszystkich miast, czy też mogłoby być zróżnicowane.\nZasadnicze wydaje się także stwierdzenie, iż uzasadnienie projektu nie wskazuje w pełni skutków społecznych projektowanych regulacji, tj. wpływu na obywateli – globalnego i konkretnego, oraz skutków gospodarczych wprowadzenia zakazu ruchu pewnych pojazdów. Brak jest również wskazania, czy wprowadzenie tych stref w innych państwach wpłynęło na poziom zanieczyszczenia powietrza.\nZ uwagi na powyższe, na ilość braków oraz na ich powagę Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość składa wniosek o odrzucenie w całości w pierwszym czytaniu poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy Prawo o ruchu drogowym zawartego w druku nr 1199. Dziękuję bardzo.


Dekoracje - trójwymiarowe ryby - E-mieszkanie\nKuchnie Łazienki Pokój dzienny Pokój dziecka Wnętrza na poddaszu Dekoracja wnętrz Podłogi Ściany RTV i AGD Zrób to sam Jesteś w:E-mieszkanie Artykuły Wyposażenia wnętrz Dekoracje i dodatki Dekoracje - trójwymiarowe ryby\nJapoński artysta Riusuke Fukahori tworzy znakomite mini dzieła sztuki, które zachwycają perfekcyjnym wykonaniem i piorunującym efektem końcowym.\nJego sztuka jest połączeniem malarstwa i rzeźby w jednym. Do pracy używa specjalnej farby trójwymiarowej, którą nakłada warstwa po warstwie, a następnie zalewa żywicą.\nPowstają z tego rybki, które wyglądają jak „żywe”. Aby dokładnie zapoznać się z jego dziełami i wykonaniem proponujemy obejrzeć film:\nwnętrza inspiracje, dodatki do domu, dekoracje do domu, domowe dekoracje, dekoracje i ozdoby do domu, dodatki do mieszkania, jak ozdobić pokój, techniki zdobienia, techniki zdobnicze, dekoracje 3D Opracowanie: Katarzyna Dębek Źródło: thisiscolossal.com To Cię zainteresuje


Regulamin - Kolagen10k\nSKLEPU INTERNETOWEGO KOLAGEN10K.PL\nNiniejszy regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną został przygotowany na podstawie art. 8 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2002 r. nr 144 poz. 1204 ze zm.) i stanowi integralną część umowy sprzedaży oferowanych przez Sklep towarów. Regulamin jest udostępniony nieodpłatnie za pośrednictwem Sklepu, powyższe zapewnia możliwość zapoznania się z jego treściąprzed zawarciem umowy. Regulamin udostępniany jest również w formie pliku PDF (kliknij i pobierz), który umożliwia jego pozyskanie (pobranie), odtwarzanie, utrwalenie i wydrukowanie.\nRegulamin określa warunki i zasady sprzedaży przez firmę MARTEL-EDU Stanisław Jędrysiak z siedzibą w Kaliszu (adres siedziby: ul. Godebskiego 21, 62-800 Kalisz); NIP: 9251706452; REGON: 971182207; oraz adres poczty elektronicznej: sklep@kolagen10k.pl.\n1. Sklep prowadzi sprzedaż wybranych oryginalnych Towarów za pośrednictwem sieci Internet – poprzez witrynę znajdującą się pod adresem URL: www.kolagen10k.pl\n2. Sprzedaż odbywa się za pośrednictwem Internetu w formie umowy zawieranej na odległość, pomiędzy składającym zamówienie, zwanym dalej Kupującym, a MARTEL-EDU Stanisław Jędrysiak, z siedzibą w Kaliszu zwanym dalej Sprzedającym.\n4. Każda osoba składająca zamówienie w sklepie internetowym www.kolagen10k.pl jest zobowiązana\nzapoznać się z regulaminem. Nieznajomość Regulaminu nie zwalnia Kupującego z zawartych w nim postanowień.\n5. Kontakt telefoniczny pod nr telefonu tel. 501-742-892 , oraz kontakt za pomocą poczty elektronicznej sklep@kolagen10k.pl ze sklepem jest możliwy od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.00\n6. Możliwy jest także kontakt pisemny ze sklepem pod adresem: MARTEL-EDU Stanisław Jędrysiak, ul. Piwonicka 8, 62-800 Kalisz.\n2. Przyjęcie i realizacje zamówienia\n7. W celu zawarcia umowy sprzedaży Towaru w Sklepie Internetowym, Zamawiający musi wykonać następujące czynności: wejść na stronę internetową Sklepu Internetowego, dokonać wyboru Towaru, umieścić Towar w wirtualnym koszyku poprzez kliknięcie w ikonę ,,Dodaj do koszyka’’ i złożyć zamówienie podejmując kolejne czynności techniczne w oparciu o wyświetlane komunikaty. Kliknięcie przycisku „Przejdź do kasy” powoduje przejście do kolejnej zakładki, w której Zamawiający uzupełnia formularz z danymi niezbędnymi do realizacji Zamówienia. Zamawiający może złożyć Zamówienia bez uprzedniej rejestracji lub zalogowania się do systemu Sklepu Internetowego. Po wypełnieniu formularza z danymi do wysyłki wybieramy sposób płatności: “Przelew tradycyjny” lub “Przelewy24”. Wraz ze złożeniem Zamówienia dochodzi do zawarcia umowy sprzedaży. Składając Zamówienie Zamawiający oświadcza, że zapoznał się z treścią Regulaminu Sklepu Internetowego, a w szczególności z możliwością odstąpienia od umowy, zgodnie z ustawą z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta, i akceptuje jego postanowienia.\n8. Osoba składająca zamówienie musi mieć ukończone 18 lat i posiadać pełną zdolność wykonywania czynności prawnych. W przypadku składania zamówienia przez osoby niepełnoletnie, wymagana jest zgoda rodzica lub prawnego opiekuna.\n9. Obowiązują ceny oferowane w chwili złożenia zamówienia. Ceny podane na stronach sklepu internetowego www.kolagen10k.pl są cenami brutto. Cena Produktu uwidoczniona na stronie Sklepu Internetowego podana jest w złotych polskich i zawiera podatek VAT. Ceny towarów nie zawierają kosztu dostawy. O łącznej cenie wraz z podatkiem VAT Produktu będącego przedmiotem Zamówienia, a także o kosztach dostawy (w tym opłatach za transport, pobrania) oraz o innych kosztach, a gdy nie można ustalić wysokości tych opłat – o obowiązku ich uiszczenia, Klient jest informowany na stronach Sklepu.\n11. Sprzedający zastrzega sobie prawo odstąpienia od umowy lub wydłużenia realizacji zamówienia, w przypadku gdy dane podane przez Kupującego podczas rejestracji/składania zamówienia, będą niekompletne, błędne lub nieprawdziwe.\n13. W celu ułatwienia i usprawnienia procesu zakupów w Sklepie Internetowym, pomiędzy Zamawiającym, a Sklepem Internetowym może być prowadzona korespondencja e-mailowa lub telefoniczna. W jej ramach Zamawiający będzie otrzymywał na podany przy składaniu adres mailowy wiadomości dotyczące zamówienia lub osoba obsługująca sklep internetowy skontaktuje się pod wskazany w formularzu zamówienia numer telefonu w celu omówienia szczegółów zamówienia.\n14. Termin dostawy Produktu przez sprzedającego do Klienta wynosi do 5 Dni Roboczych, chyba że w opisie danego Produktu lub w trakcie składania Zamówienia podano krótszy termin. W przypadku Produktów o różnych terminach dostawy, terminem dostawy jest najdłuższy podany termin, który jednak nie może przekroczyć 5 Dni Roboczych. Początek biegu terminu dostawy Produktu do Klienta liczy się w następujący sposób:\n14.1 W przypadku wyboru przez Klienta sposobu płatności przelewem, płatności elektroniczne lub kartą płatniczą – od dnia uznania rachunku bankowego lub konta rozliczeniowego Sprzedawcy.\n14.2 W przypadku wyboru przez Klienta sposobu płatności za pobraniem – od dnia zawarcia Umowy Sprzedaży.\n15. Płatności dokonać można poprzez:\n15.1 Płatność przelewem na rachunek bankowy Sprzedawcy. Bank: Bank Powszechna Kasa Oszczędności S.A. Numer rachunku: 20 2030 0045 1110 0000 0346 8950\n15.2 Płatności elektroniczne i płatności kartą płatniczą za pośrednictwem serwisu Przelewy24.pl – możliwe aktualne sposoby płatności określone są na stronie Sklepu Internetowego w zakładce „Koszty dostawy” oraz na stronie internetowej http://www.przelewy24.pl.\n15.3 Rozliczenia transakcji płatnościami elektronicznymi i kartą płatniczą przeprowadzane są zgodnie z wyborem Klienta za pośrednictwem serwisu Przelewy24.pl. Obsługę płatności elektronicznych i kartą płatniczą prowadzi: Przelewy24.pl – spółka PayPro S.A. Agent Rozliczeniowy z siedzibą w Poznaniu (adres siedziby: ul. Kanclerska 15, 60-327 Poznań), wpisany do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000347935, NIP 7792369887, REGON 301345068. Dane odbiorcy, tytuł oraz kwota płatności dostarczane są PayPro SA przez Sklep celem realizacji płatności. PayPro SA nie pobiera opłaty od realizacji usługi od Klienta. Administratorem danych osobowych Klienta koniecznych do realizacji płatności jest PayPro S.A. z siedzibą w Poznaniu (60-327), przy ul. Kanclerskiej 15. Dane osobowe Klienta będą przetwarzane w celu realizacji transakcji płatniczej. PayPro SA powiadomi Klienta o statusie realizacji płatności, rozpatrywanej reklamacji, a także w celu wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na PayPro. Klient wybierając Płatność elektroniczną lub Płatność kartą przyjmuje do wiadomości i akceptuje powyższe postanowienia zezwalając na zlecenie przez Sklep realizacji płatności przez PayPro.\n15.4 Płatność za pobraniem przy odbiorze przesyłki.\n16. Termin płatności:\n16.1 W przypadku wyboru przez Klienta płatności przelewem, płatności elektronicznych albo płatności kartą płatniczą, Klient obowiązany jest do dokonania płatności w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia zawarcia Umowy Sprzedaży. Po tym okresie zamówienie zostanie anulowane.\n16.2 W przypadku wyboru przez Klienta płatności gotówką za pobraniem przy odbiorze przesyłki, Klient obowiązany jest do dokonania płatności przy odbiorze przesyłki.\n17. Wybór sposobu transportu oraz płatności dokonuje przy składaniu zamówienia Kupujący.\n18. Dostawa Produktu dostępna jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.\n19. Dostawa odbywa się za pośrednictwem firmy kurierskiej FedEx.\n20. W Sklepie Internetowym obowiązują następujące koszty dostawy w wysokości:\n20.1 Przy przedpłacie (płatność przelewem internetowym lub tradycyjnym): 14,00 zł,\n20.2 Przy płatności pobraniowej (płatność dokonywana w momencie odbioru paczki): 16,00 zł,\n20.3 Odbiór osobisty w siedzibie firmy MARTEL-EDU Stanisław Jędrysiak ul. Piwonicka 8, 62-800 Kalisz – 0 zł, po wcześniejszym dokonaniu przedpłaty na konto sprzedającego. Sprzedający nie przyjmuje płatności gotówkowej w siedzibie firmy.\n21. Reklamacje dotyczące uszkodzeń mechanicznych przesyłki powstałych podczas transportu, rozpatrywane będą tylko po sporządzeniu stosownego protokołu dotyczącego szkód, podpisanego przez kuriera oraz odbiorcę przesyłki.\n22. W chwili odbioru przesyłki, Kupujący zobowiązany jest do sprawdzenia jej stanu (uszkodzenia, kompletność zamówienia). W przypadku uszkodzenia przesyłki, Kupujący zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić o tym dostawcę oraz skontaktować się ze Sprzedającym.\n23. Kupujący w terminie do 14 dni od złożenia zamówienia może odstąpić od umowy kupna bez podania przyczyny, poprzez złożenie stosownej informacji telefonicznie, listownie lub wiadomość e-mail. Do złożenia odstąpienia od umowy Klient może wykorzystać wzór oświadczenia odstąpienia od umowy formularz zwrotu Towar podlega zwrotowi wyłącznie w stanie nienaruszonym (w oryginalnym opakowaniu, produkt wolny od wad mechanicznych spowodowanych przez nabywcę). Koszt zwrotu towaru ponosi Kupujący. Zwrot kosztów zakupu z tytułu odstąpienia od umowy odbywa się w terminie 14 dni od dostarczenia towaru Sprzedającemu.\n24. Zwrot płatności nastąpi przy użyciu tego samego sposobu płatności jakiego użył Konsument przy dokonywaniu zapłaty za zamówienie. W przypadku gdy Konsument opłacił zamówienie przy odbiorze, zwrot pieniędzy nastąpi na numer rachunku bankowego podanego w formularzu zwrotu, w którym Konsument równocześnie wyrazi zgodę na taką formę zwrotu płatności. Możliwy jest również zwrot za pośrednictwem przekazu pocztowego.\n25. W przypadku odstąpienia od umowy przez Konsumenta zgodnie z postanowieniami pkt 23 Regulaminu, w przypadku gdy Konsument wybrał sposób dostarczenia rzeczy przez Sklep inny niż najtańszy oferowany przez Sklep sposób dostarczenia, Sklep Zwraca koszt dostawy zamówienia do Konsumenta w wysokości najtańszego sposobu dostawy oferowanego przez Sklep.\n26. Sklep nie ponosi odpowiedzialności za niedokonanie zwrotu należności lub jego opóźnienie, jeżeli nastąpiło to z powodu przekazania przez Klienta błędnych danych osobowych (imię, nazwisko, adres) lub błędnego numeru konta.\n27. W przypadku wystawienia faktury korygującej, faktura zostanie wysławiona przez Sklep w momencie zwrotu pieniędzy na konto Klienta. Faktura zostanie wysłana do Klienta drogą elektroniczną na adres e-mail, podany podczas składania zamówienia.\n28. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest przesłanie towaru na adres Sprzedającego z załączonym opisem powodu reklamacji kserokopią rachunku towaru (paragon, faktura VAT).\n29. Kupujący uprawniony jest do zgłoszenia żądania wymiany towaru na nowy zawsze, gdy stwierdzi niezgodność towaru z umową. Sprzedający w terminie 14 dni ma obowiązek ustosunkować się do żądania Kupującego.\n30. Reklamacja towarów objętych gwarancją na wady mechaniczne następuje na zasadach ustalonych dla towaru. Do reklamowanego produktu dołączyć należy kartę gwarancyjną oraz dowód zakupu towaru (paragon, faktura VAT).\n31. Mimo dołożenia wszelkich starań, sprzedający nie gwarantuje, że publikowane informacje o produkcie nie zawierają uchybień lub błędów, które nie mogą jednak być podstawą do roszczeń.\n32. Podczas korzystania ze Sklepu (polegającego na rejestracji konta, składania zamówień, zapisu na newsletter) Klient podaje swoje dane osobowe. Podanie danych osobowych przez Klienta jest dobrowolne, jednakże niezbędne do dokonywania zakupów oraz korzystania z tych usług świadczonych przez Sklep, które wymagają podania danych osobowych.\n33. Administratorem danych osobowych o których mowa w pkt 26 jest MARTEL-EDU Stanisław Jędrysiak z siedzibą w Kaliszu (adres siedziby: ul. Godebskiego 21, 62-800 Kalisz); NIP: 9251706452; REGON: 971182207;\n34. W sprawach związanych z danymi osobowymi możesz skontaktować się z nami pisemnie, za pomocą poczty tradycyjnej pisząc na adres: ul. Piwonicka 8 (62 – 800 Kalisz) lub poprzez wiadomość e-mail na adres: sklep@kolagen10k.pl\n35. Administrator powołał Inspektora Ochrony Danych Osobowych, z którym można skontaktować się pisemnie, za pomocą poczty tradycyjnej pisząc na adres: ul. Piwonicka 8 (62 – 800 Kalisz ) lub drogą e-mailową pod adresem: sklep@kolagen10k.pl Inspektor chętnie pomoże we wszystkich kwestiach związanych z ochroną danych osobowych, w szczególności udzieli odpowiedzi na pytania dotyczące przetwarzania Twoich danych osobowych.\n36. Klient podając dane oświadcza, że podane przez niego dane osobowe są jego danymi.\n37. Szczegółowe informacje dotyczące zakresu pozyskiwanych danych osobowych, celu a także sposobu ich przetwarzania oraz prawa przysługujące Klientowi dostępne są w polityce prywatności\n38. Sprzedający zastrzega sobie prawo do niezapowiedzianych zmian cen asortymentu (nie dotyczy przedmiotów zakupionych przed zmianami).\n39. Sprzedający zastrzega sobie prawo do usuwania towarów z oferty, bez wcześniejszego powiadamiania o tym.\n40. Kupujący zawsze informowany jest o zmianach w regulaminie (formę informacyjną ustala Sprzedający). Zmiany nie wpływają negatywnie na prawa i obowiązki Kupującego w zakresie zamówień złożonych przed dniem wejścia w życie nowego regulaminu. Kupujący ma prawo zaakceptować lub odrzucić postanowienia regulaminu. Brak akceptacji uniemożliwia dokonanie zakupu.\n41. W sprawach nieregulowanych przez niniejszy regulamin stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego.\n42. Wszelkie spory wynikające z umów zawieranych pomiędzy Kupującym a Sprzedającym, możliwe są do rozstrzygana na drodze mediacji.\n43. Niniejsze postanowienia wchodzą w życie z dniem 15.12.2020 i obowiązują do odwołania.\nCenimy wszelkie opinie naszych klientów. Ewentualne uwagi, lub pytania dotyczące naszej strategii ochrony danych osobowych prosimy przesłać na adres sklep@kolagen10k.pl lub na adres naszej firmy.\nformularz zwrotu MARTEL-EDU


Laserowe usuwanie żylaków Laserowe usuwanie żylaków | Pphu alpha turbiny\nHomePozostałeLaserowe usuwanie żylaków\nponiedziałek, Czerwiec 1st, 2020 by admin\nŻylaki nóg coraz to częściej nazywane są kłopotem społecznym, bowiem boryka się z nim coraz więcej osób na całym globie. W większości wypadków przewlekła niewydolność żylna powodowana jest przede wszystkim niewłaściwym, mało aktywnym trybem życia, spędzaniem czasu w jednej pozycji. O żylaki wobec tego nie trudno i w żadnym wypadku nie jest prawdą fakt, iż na pojawienie się żylaków mają oddziaływanie tylko i wyłącznie geny. Faktycznie, schorzenie to ma okazję być schorzeniem dziedzicznym, jednak poza genami jest jeszcze mnóstwo innych czynników, które powodują, iż żylaki pojawiają się u tak gigantycznej części populacji. O dużo częściej niemniej jednak na schorzenie to cierpią kobiety, u mężczyzn bowiem żylaki pojawiają się o dużo rzadziej, co potwierdza Laserowe usuwanie żylaków. W tej chwili bardzo dużo się mówi o tak zwanej profilaktyce przeciwżylakowej, dzięki której można skutecznie bronić się przed żylakami nóg. Nawołuje się przede wszystkim o ruch, jakiego nie powinno brakować w naszym powszednim życiu. On pomiędzy innymi jest nas w stanie uchować przed żylakami oraz właściwie nie jedynie, bo uprawiając sport, jesteśmy w stanie zmniejszyć niebezpieczeństwo zachorowania również na dużo innych chorób.\nniedziela, Kwiecień 26th, 2020Meble na wymiar i drzwi przesuwne, czyli urządzanie garderoby\nczwartek, Wrzesień 24th, 2020Płaszcze Męskie\nsobota, Maj 26th, 2018Gdzie warto kupić opony letnie?\nNext article Płaszcze Męskie


Kłopot oszczędnego i ekologicznego opalania domów dotyczy wielu osób. Konstruktorzy wymyślają coraz bardziej nowoczesne Urządzenia, by dorównać wyczekiwaniom wybrednych nabywców.\nRekuperatory Szczecin to urządzenia, jakie pozwalają zminimalizować ubytki ciepła wynikające z wentylacji wnętrz. Znaczne koszty ogrzewania w sporej mierze wypływają ze strat ciepła wywołanych wentylacją pomieszczeń. Ciepłe powietrze jest eliminowane, a w jego miejsce napływa powietrze świeże, ale chłodne, jakie trzeba ogrzać. W prawidłowo ocieplonym domu blisko jedna druga wytwarzanego ciepła służy właśnie do takiego celu, dlatego rekuperator to dobry wybieg, aby to zmienić. Rekuperator to dwa wentylatory, wywiewny i nawiewny, oraz wymiennik ciepła, w którym powietrze dopływające do środka domu ogrzewa się od cieplejszego powietrza wywiewanego. Są w nim instalowane także filtry wstrzymujące zanieczyszczenia, czystsze powietrze w domu to dodatkowa korzyść z jego przeznaczenia - dobre rekuperatory w Szczecinie.\nWiększa część kosztów utrzymania budynku powiązane są z jego ocieplaniem. Wykorzystując tanie w użytkowaniu źródło ciepła, takie jak pompy ciepła Szczecin możemy zagwarantować sobie niższe koszty jego ogrzewania przez nawet pół wieku.\nWytwarzane obecnie pompy ciepła są niezawodnym, ekonomicznym i przyjaznym otoczeniu źródłem ciepła o zapewnionej przyszłości - http://zcipajos.pl/index.php/oferta/pompy-ciepla.


Problemy ze samym sobą? Może potrzebujesz terapii - http://zyj-zdrowiej.pen.walbrzych.pl/\nProblemy ze samym sobą? Może potrzebujesz terapii czyli warsztaty rozwoju osobistego kraków zawodowymi, a to prywatnymi. Stres, coraz wyższe oczekiwania, samotność, a także nieprzyjemne informacje ze świata i poczucie niebezpieczeństwa to tylko nieliczne z przyczyn, które mogą doprowadzić d\nJak używać i stosować olejki kosmetyczneKiedy warto udać się do psychoterapeuty?Orientalne kosmetyki. Jak być piękną?Kosmetyki używane przez MarokankiZdrowe serce, czyli krótko na temat kardiologiiDbaj o skórę z kosmetykami EKO - nowy trendZobacz czy potrzebujesz zrobić dezodorant w domu?STUDIUM PRZYPADKU Jak odmłodzić cerę W 6 Dni?Radzimy jak Kupić Ekologiczne Olejek skuteczniejCzy są nowe przepisy jak Stosować naturalne kosmetyki?Zabiegi pielęgnujące z MarokaTemat dnia: olejki kosmetyczneA Co Jeśli Mógłbyś znaleźć kardiologa Już Za 4 Dni?Naturalne kosmetyki z olejkami - co trzeba wiedziećProblemy ze samym sobą? Może potrzebujesz terapiiNatura dla kobietJakie kosmetyki warto kupićMaroko i słynny kosmetyki z nasionami arganowcaKobiecość w zgodzie z naturąOto Jak Szybko I Bezpieczenie zbadać swoje serceModa na eko kosmetykiKosmetyczne i naturalne olejki do skóryKorzystaj z naturalnych olejków!Marokańskie kosmetyki to sekret ich urodyPielęgnacja naturalnieCiekawe infromacje o tym jak Kupić KosmetykiProblemy ze samym sobą? Może potrzebujesz terapiiUroda orientu. Jak dbać o cerę i jakie zabiegi wykonywaćSekrety stosowania olejkówKiedy wiadomo, że potrzebujesz pomocy psychoterapeuty


Solidne wyszywanie logo na ubraniach - Krak Vision\nStart » Korporacje » Drukarnie » Solidne wyszywanie logo na ubraniach\nDo najbardziej popularnych metod znakowania odzieży reklamowej należą nadruki cyfrowe, haft komputerowy oraz wyszywanie logo na ubraniach. Kraków, gdzie znajduje się nasza profesjonalna drukarnia, oferuje szerokie możliwości poszczególnych technik znakowania. Zapewniamy bardzo solidne i atrakcyjne wizualnie nadruki oraz hafty na takich materiałach jak koszulki czy dresy firmowe. Zapewniamy szybkie hurtowe wyszywanie logo na ubraniach. Kraków to także miejsce sprzedaży gotowych produktów reklamowych z naszej oferty. Przede wszystkim chodzi o materiały tekstylne - np. polary czy czapki reklamowe.