Przywództwo w dobie CSR i PR Leadership at the age of CSR and PR - PDF\nPrzywództwo w dobie CSR i PR Leadership at the age of CSR and PR\nDownload "Przywództwo w dobie CSR i PR Leadership at the age of CSR and PR"\n1 Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2011 dr Gra yna O Sullivan Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Przywództwo w dobie CSR i PR Leadership at the age of CSR and PR Streszczenie: W artykule powi zane zosta y trzy zagadnienia: przywództwo, spo eczna odpowiedzialno biznesu (CSR) oraz Public Relations, które w tej konfiguracji nie wyst puj cz sto. Zwi zek ten nie jest jednak przypadkowy, poniewa PR wyrasta z ci gle rosn cego zainteresowania interesariuszy dzia aniem firmy, tak e w obszarze spo ecznej odpowiedzialno ci. W artykule przedstawiona jest teza, e CSR poddawana obecnie krytyce przez teoretyków i praktyków biznesu, nie jest przej ciow mod, ale konieczno ci, która wymaga nowego rozumienia i uprawiania biznesu. Dlatego potrzebne jest nowe przywództwo otwarte na takie warto ci, jak: zaanga owanie, szacunek, dialog i innowacyjno. Nowy lider biznesu powinien widzie swoje dzia ania gospodarcze w kontek cie nie tylko ich op acalno ci, ale równie ich wp ywu na rodowisko naturalne i spo ecze stwo, powinien umie prowadzi dialog z interesariuszami w tym tak e organizacjami pozarz dowymi oraz pomaga swoim pracownikom si rozwija i wspólnie z nimi poszukiwa nowych rozwi za. Jedynie w ten sposób biznes mo e przeciwdzia a izolacji od spo ecze stwa i odegra pozytywn rol w procesie globalizacji. Abstract: In this article three categories of leadership, Corporate Social Responsibility and Public Relations have been integrated, even though they do not come together very often. However, this connection is not accidental, because PR stem from the growing interest of stakeholders in overall companies performance including their social involvement and responsibility. The author of the article argues that Corporate Social Responsibility, which has recently been widely criticized, is not a meaningless trend, but a necessity desiring new business understanding and practice. That is why new leadership is also needed; a leadership open to values of involvement, respect, dialogue and innovations. The new leader of business should see his economic activities in a wider context of their impact on the environment and society, be able to lead dialogue with stakeholders including NGOs should help his employees to develop their careers, and together with them look for new innovative solutions in a way to excellence. Only in this way business can prevent its exclusion from society and play a positive role in the process of globalization. Wprowadzenie Obecnie cz sto jak mantra powtarzane s twierdzenia, e nowoczesny biznes to biznes funkcjonuj cy w gospodarce opartej na wiedzy, a przedsi biorstwa musz si zmierza z turbulentnym otoczeniem. Mno si teorie dotycz ce spo ecznej odpowiedzialno ci, zarz dzania kapita em intelektualnym, zmian czy ryzykiem. Jednak czy naprawd prowadzeniu interesów towarzysz g bokie zmiany? I czy ci, którzy uwa aj, e najlepszy jest biznes jak zawsze nale ju do mniejszo ci?\n2 48 G. O Sullivan U podstaw prowadzenia dzia alno ci gospodarczej, podobnie zreszt jak ka dego innego dzia ania, le y pewna filozofia. Okre la ona, po co dan rzecz si robi, czyli ustanawia cel. Dokonuj c uproszczenia mo na powiedzie, e tradycyjny cel biznesu to maksymalizacja zysku. Natomiast cel wspó czesny, wskazywany na przyk ad w dokumentach Unii Europejskiej dotycz cych CSR (Corporate Social Responsibility) spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu przedstawiany jest jako osi ganie zysku przy jednoczesnym uwzgl dnianiu dobra interesariuszy 1. Cel ten stawia przed lud mi biznesu nowe wymagania; uwzgl dniania w ich dzia alno ci kosztów spo ecznych i ochrony rodowiska, a nawet zaanga owania wykraczaj cego daleko poza tradycyjne tworzenie biznesplanów i zarz dzanie zasobami. Powstaje pytanie, czy mened erowie s przygotowani do takiej pracy, zw aszcza e wielu z nich otwarcie wyra a swoje w tpliwo ci co do jej sensu i konieczno ci zmiany. Powy sze zastrze enia pomimo szerokiej dyskusji na temat CSR s tym bardziej usprawiedliwione, e tradycyjn filozofi biznesu wspieraj takie autorytety, jak Milton Friedman. W wolnym przedsi biorstwie czytamy w artykule The social responsibility of business is to increase its profits w systemie opartym na w asno ci prywatnej, mened er jest pracownikiem w a cicieli biznesu i odpowiada bezpo rednio przed swoim pracodawc. Jego odpowiedzialno ci jest prowadzenie interesów zgodnie z yczeniem w a ciciela, co ogólnie rzecz bior c oznacza zarobienie tylu pieni dzy, ile tylko mo liwe, z uwzgl dnieniem podstawowych zasad prawnych i etycznych 2. Wprawdzie bior c pod uwag zako czenie ostatniego zdania mo na by pomy le, e da si pogodzi stanowisko Friedmana ze spo eczn odpowiedzialno ci biznesu, jednak e przedstawiona w artykule argumentacja (dziesi argumentów natury etycznej, politycznej i ekonomicznej) nie pozostawia w tpliwo ci, i jej autor ogranicza odpowiedzialno biznesu jedynie do sfery ekonomicznej, a wkroczenie na ka dy inny obszar uwa a za szkodliwe, poniewa prowadzi ono do ograniczenia wolno ci gospodarczej i poddania si zewn trznym si om (external forces), na przyk ad naciskom na wysoko p ac czy cen, co oznacza rozwijanie przez biznesmenów instynktu samobójczego (suicidal impulse). Mimo stosunkowo krótkiej historii rozwoju wspó czesnej koncepcji CSR mo na powiedzie, e przesz a ona ju pierwsz faz optymistycznego wzrostu i wesz a w faz krytyki. Ju nie tylko praktycy, ale równie teoretycy i komisarze UE maj coraz wi cej w tpliwo ci, jakie zasady spo ecznej odpowiedzialno ci wdra a w przedsi biorstwach, jak je wdra a, a nawet czy je wdra a. Czy oznacza to, e idea CSR wyra a jedynie ma o istotny i powierzchowny trend czy przeciwnie, obecne trudno ci wiadcz o tym, e konieczne s znacznie g bsze zmiany tak w biznesie, jak i w sferze spo eczno-politycznej? 1 W istocie mo na go rozbi na dwa ró ne cele: minimalistyczny i maksymalistyczny: 1) osi ganie zysku, ale niewyrz dzanie szkody interesariuszom, 2) osi ganie zysku i troska o rozwój interesariuszy. 2 Milton Friedman, The social responsibility of business is to increase its profits, The New York Times Magazine, 13th September, 1970.\n3 Przywództwo w dobie CSR i PR 49 Prowadz c warsztaty dla biznesmenów mo na odnie wra enie, e przeci tny dyrektor czy prezes przedsi biorstwa kojarzy CSR g ównie ze sponsoringiem, a PR z tworzeniem wizerunku firmy. Tymczasem tak jak spo- eczna odpowiedzialno obejmuje (cho w ró nym stopniu) wszystkich interesariuszy (wewn trznych i zewn trznych, dobrowolnych i niedobrowolnych), tak Public Relations (relacje publiczne) wyrastaj z potrzeb tych e interesariuszy, którzy w coraz mniejszym stopniu reaguj na tradycyjne formy reklamy, a jednocze nie coraz bardziej s zainteresowani nie tylko samym produktem czy us ug, ale tak e ca o ciowym funkcjonowaniem firmy; chc wiedzie, czy nie zanieczyszcza ona rodowiska naturalnego, nie wyzyskuje pracowników, nie korzysta z pracy dzieci w swoich zagranicznych filiach, etc. Z tej perspektywy zarówno CSR, jak i PR s przejawami tego samego zjawiska istnienia i stopniowego u wiadamiania sobie coraz silniejszych i bardziej z o onych zwi zków pomi dzy organizacj i jej otoczeniem, ich wzajemnego wp ywu, zmieniaj cych si potrzeb spo ecznych i konieczno ci ich zaspokajania cz sto w zupe nie nowy sposób. Niezale nie wi c od trudno ci z akceptacj samych idei CSR i PR, realnych problemów zwi zanych z ich urzeczywistnianiem czy powierzchownym, cz sto sztucznie buduj cym wizerunek firmy, ich wykorzystaniem spo eczna odpowiedzialno biznesu i relacje publiczne s ideami, koncepcjami, ale te i realnymi zjawiskami towarzysz cymi globalizacji jako procesowi tworzenia coraz ci lejszych powi za pomi dzy ró nymi sferami ycia, szczególnie ekonomiczn, spo eczn i polityczn. Podstaw efektywnego funkcjonowania biznesu w gospodarce opartej na wiedzy jest przede wszystkim zrozumienie charakteru tych powi za, tego, e przedsi biorstwa nie dzia aj w izolacji, a produkuj c na skal wi ksz ni kiedykolwiek odciskaj swój trwa y lad w przyrodzie i spo ecze stwie, w gospodarce, ale te w nauce (na przyk ad sponsoruj c badania) czy kulturze. W artykule zostan przedstawione argumenty na rzecz tezy, e CSR i PR sygnalizuj istotne zmiany w biznesie, które wymagaj nowego przywództwa przywództwa zaanga owania, szacunku, innowacji i dialogu. Umar a CSR Niech yje CSR! 3 Istnieje wiele definicji i ró ni cych si w szczegó ach teorii spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu. Najbardziej praktyczna eksplikacja koncepcji CSR znajduje si w dokumentach Komisji Unii Europejskiej, Zielonej Ksi dze i Bia ej Ksi dze (Green Paper on CSR 2001, White Paper: Communication on CSR 2002). Dokumenty te koncentruj si na wyja nieniu, czym jest spo eczna odpowiedzialno biznesu i opracowaniu odpowiedniej strategii, której celem jest uzyskanie przewagi konkurencyjnej przez europejskie firmy. Zielona Ksi ga Promoting a European Framework for Corporate Social Responsibility powsta a po d ugich przygotowaniach i dyskusjach zapocz tkowanych w 1993 roku przez ówczesnego przewodnicz cego Komisji Europej- 3 N. Craig Smith, Halina Ward, Dotychczasowy sposób prowadzenia biznesu nie rozwi zuje problemów spo ecznych, [w:] Odpowiedzialno biznesu. Teoria i praktyka, red. N. Craig Smith, Gilbert Lenssen, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2009, s. 32. ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n4 50 G. O Sullivan skiej Jacques a Delorsa, których celem by o przeciwdzia anie tendencji wykluczania biznesu ze spo ecze stwa. Jest to 35-stronicowy dokument zawieraj cy definicje CSR i interesariuszy, obszary i instrumenty aplikacji zasad CSR oraz 18 pyta otwieraj cych dalsz dyskusj (w wyniku której zosta a wydana Bia a Ksi ga). We wst pie do Zielonej Ksi gi czytamy: Spo- eczna odpowiedzialno biznesu jest koncepcj, w której firmy dobrowolnie decyduj si przyczynia do powstania lepszego spo ecze stwa i czystszego rodowiska. W czasie, kiedy Unia Europejska podejmuje wysi ki identyfikacji wspólnych warto ci przez zaadoptowanie Karty Praw Podstawowych (Charter of Fundamental Rights), coraz wi cej europejskich firm zdaje sobie spraw z potrzeby spo ecznej odpowiedzialno ci i uznaje j za cz swojej to samo ci. Ta odpowiedzialno jest wyra ana w stosunku do pracowników i ogólnie do wszystkich interesariuszy, na których wp ywa biznes i którzy z kolei mog wp ywa na jego sukces 4. Komisja Unii Europejskiej zwraca uwag na wzrost wiadomo ci samych przedstawicieli biznesu odno nie do spo ecznej odpowiedzialno ci, jednocze nie k ad c nacisk na dobrowolno w podejmowaniu takich dzia a. Wi kszo definicji spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu pisz autorzy Zielonej Ksi gi opisuje j jako koncepcj, w której firmy dobrowolnie w czaj trosk o spo ecze stwo i rodowisko w swoje biznesowe dzia ania i w interakcjach z interesariuszami. 5 Powy sze rozumienie CSR jako dobrowolnej postawy ludzi biznesu, którzy chc w dzia aniach gospodarczych integrowa cele ekonomiczne, spo eczne i ekologiczne, jak równie okre lanie interesariuszy jako wszystkich, którzy bezpo rednio lub po rednio znajduj si w sferze wzajemnego oddzia ywania: biznes osoba lub grupa osób, stanowi dzisiaj klasyczne uj cia b d ce podstaw dalszych rozwa a. W Zielonej Ksi dze wyró nione zosta y równie dwa wymiary CSR: wewn trzny i zewn trzny. Ten pierwszy obejmuje pracowników oraz zarz dzanie zasobami naturalnymi wykorzystywanymi w produkcji. W przypadku pracowników zwrócono uwag na kapita ludzki, zdrowie i bezpiecze stwo oraz zarz dzanie zmian, a nast pnie bardziej szczegó owo przedstawiono sfery realizacji zasad CSR. Na przyk ad zarz dzanie zasobami ludzkimi rozwini te jest w trzech obszernych punktach (28-30), gdzie wymieniane s takie obszary, jak ustawiczne kszta cenie pracowników, przep yw informacji, zrównowa enie ycia zawodowego i prywatnego, bezpiecze stwo zawodowe, w a ciwa rekrutacja, przeciwdzia anie dyskryminacji i wykluczeniu spo- ecznemu i inne. Podobnie opracowany jest wymiar zewn trzny dotycz cy spo eczno ci lokalnej, partnerów biznesowych, dostawców, klientów, przedstawicieli w adzy, organizacji pozarz dowych oraz rodowiska naturalnego 6. Powstanie Zielonej Ksi gi poprzedzi o mioletni okres prac Komisji UE i co najmniej kilkunastoletni okres, w którym systematycznie wzrasta o zainteresowanie spo eczn odpowiedzialno ci zarówno teoretyków, jak i prak- 4 Green Paper - Promoting a European Framework for Corporate Social Responsibility, s. 4, Tam e, s Green Paper, s. 8.\n5 Przywództwo w dobie CSR i PR 51 tyków biznesu. W pewnym sensie mo na uzna Zielon Ksi g za prze omowe osi gni cie w rozwoju koncepcji CSR, która przesz a z fazy naukowych opracowa i fragmentarycznych wdro e w faz wspieranej przez Uni Europejsk strategii dzia ania i rozwoju biznesu. Jednak e ju na tym etapie ukaza a si sprzeczno, poniewa dobrowolno k óci si z ustalaniem koniecznych do przetrwania w globalnym wiecie standardów, o których jest mowa we wszystkich dokumentach Komisji Europejskiej. Sprzeczno ta jest równie osi argumentacji Friedmana i istot obecnego kryzysu koncepcji CSR. eby lepiej zrozumie to zagadnienie, warto pokrótce przyjrze si historii spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu. Prekursorów idei spo ecznego zaanga owania biznesu mo na znale ju w ród staro ytnych filozofów. Ojciec etyki Sokrates nie przeciwstawia pieni dzy cnocie jak to cz sto robiono pó niej ale warunkowa robienie interesów przez dzielno, z której to rosn pieni dze i wszelkie inne dobra ludzkie i prywatne, i publiczne 7. Podstawowym elementem dzielno ci, czyli inaczej cnoty, by a sprawiedliwo : cecha, która nie pozwala a krzywdzi innych. Sokrates uwa a, e cnoty b d cej zespo em wszystkich pozytywnych dyspozycji charakteru cz owieka mo na si nauczy, a je eli chodzi o biznes, to zarówno jest ona podstaw efektywnego zarabiania pieni dzy, jak i chroni obywateli przed nieuczciwym dzia aniem kupców. Podobnie w filozofii nowo ytnej mo na znale zwolenników równowa- enia celów ekonomicznych i spo ecznych. Na przyk ad Immanuel Kant przy moralnej ocenie czynu zwraca uwag na motywacj. Jego zdaniem czyn mia warto moraln, je eli by powodowany przez dobr wol i poczucie obowi zku, które w przeciwie stwie do ch ci osi gni cia korzy ci w asnej czy nawet mi o ci, gwarantowa y sta o dobrego post powania. W Uzasadnieniu metafizyki moralno ci krytycznie ocenia kupców, którzy jedynie z obawy przed konkurencj i dla w asnej korzy ci uczciwie obs uguj niedo- wiadczonego kupuj cego i przeciwstawia im tych, których czyny wyp ywaj z poczucia obowi zku wobec klienta 8. Zwolenników idei spo ecznego zaanga owania biznesu, szczególnie pog bionej troski o klientów, mo na znale równie w ród siedemnastowiecznych kupców. Wspominany przez Druckera jako prekursor marketingu Hachirobei Mitsui ( ), w a ciciel sklepu w Edo, bardzo dba o potrzeby swoich klientów, na przyk ad zwracaj c pieni dze bez zb dnych pyta, je eli byli niezadowoleni z towaru, czy sprowadzaj c dla nich artyku y, których nie by o w sklepie. W ró nych ród ach mo na znale ró ne wskazówki na temat pochodzenia idei CSR. Vytautas Juscius poszukuje go w klasycznej ekonomii politycznej u Adama Smitha i Davida Ricarda, którzy chocia maksymalizacj zysku uznawali za cel biznesu, to czyli go z zapotrzebowaniem spo ecznym na tanie towary i oczekiwaniem efektywnego wytwarzania produktów jak najmniejszym kosztem. 7 Platon, Obrona Sokratesa, [w:] Platon, Eutyfron, Obrona Sokratesa, Kriton, PWN, Warszawa 1958, s Immanuel Kant, Uzasadnienie metafizyki moralno ci, PWN, Warszawa 1984, s ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n6 52 G. O Sullivan Niektórzy autorzy, jak George D. Chryssides i John H. Kaler zwracaj uwag na fakt, e biznes by zawsze zorientowany spo ecznie od wczesnego handlu, poprzez redniowieczne gildie, które uzyskiwa y przywileje w zamian za wywi zywanie si z pewnych spo ecznych zobowi za, po wspó czesne korporacje i. Jednak e faktem te jest, e w pewnym momencie biznes znalaz si w izolacji od spo ecze stwa i utraci jego zaufanie. Zdaniem Willa Huttona sta o si to stosunkowo niedawno, w drugiej po owie XX wieku, kiedy to zrodzi a si doktryna, e firmy powinny jedynie zajmowa si biznesem, maksymalizowa zyski dla udzia owców, a diabli niech bior wszystko inne. Kontynuuj c rozwa ania Hutton podkre la, e firmy nie mog sytuowa si ponad spo ecze stwem. Powinni my przypomnie przedsi biorstwom, e s zakorzenione w spo ecze stwie, korzystaj z jego owoców i musz rozpoznawa jego regu y. Firmy nie s tak wa ne, eby sta y ponad prawem ani prawo nie powinno by tak kszta towane, eby odpowiada tylko na ich potrzeby. Nawet je eli zgodzimy si z Huttonem, e pomys, i prywatne przedsi biorstwa s suwerennymi ksi stwami bez zobowi za wobec ich pracowników i konsumentów innych ni podyktowanych przez maksymalizacj zysków jest z historycznego punktu widzenia osobliwy, a nawet dziwaczny, to pod dyskusj mo na podda zarówno moment oderwania si biznesu od spo ecze stwa (Karol Marks przesun by go zapewne na wiek XIX), jak i wcze niejsze rozumienie spo ecznego zaanga owania biznesmenów; bo chocia idea troski wykraczaj cej poza zabieganie o w asne zyski jest stara, to dotyczy a ona w skich grup interesariuszy najcz ciej klientów, rzadziej pracowników. Wspó czesna koncepcja CSR jest znacznie bardziej z o ona i to w a nie owa z o ono oraz wspomniana wcze niej sprzeczno pomi dzy konieczno ci poddania firm ci lejszej zewn trznej kontroli i ochron wolno ci gospodarczej doprowadzi y do obecnej utraty impetu czy mo e nawet kryzysu idei spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu. Niew tpliwie z o ono koncepcji, wyra ona chocia by we wspomnianym ju wewn trznym i zewn trznym wymiarze CSR, rodzi problemy z jej zrozumieniem i aplikacj w praktyce. Uwzgl dnienie w dzia aniach ekonomicznych interesów klientów i pracowników wydaje si ju wystarczaj co trudne, a przecie dochodz do tego co najmniej jeszcze interesy spo eczno ci lokalnej, dostawców, kontrahentów oraz ochrona rodowiska naturalnego. Czy to w ogóle jest mo liwe? Przyk ady bankructwa ENRONU czy nawet ostatni kryzys finansowy jasno pokazuj, e motywacja do dzia ania etycznego i spo ecznie odpowiedzialnego jest w rodowisku biznesu stosunkowo s aba. W Wielkiej Brytanii uznawanej za lidera CSR, gdzie stworzono nawet stanowisko ministra CSR, w latach zmieni o si a siedmiu ministrów, a obecny rz d koalicyjny w ogóle zrezygnowa z tej funkcji. W Europie rz dy zarówno brytyjskie, jak i w innych krajach koncentrowa y si na u wiadamianiu przedsi biorstwom op acalno ci stosowania zasad CSR, podczas gdy firmy podzieli y si na dwie grupy. Pierwsza oczekiwa a wyra nych przepisów dotycz cych odpowiedzialno ci korporacji i obowi zków dyrektorów, druga nastawiona sceptycznie do samej idei sytuowa a si\n7 Przywództwo w dobie CSR i PR 53 w obszarze argumentacji Friedmana i uwa a a CSR za co zb dnego i zagra aj cego wolno ci decyzji gospodarczych. Czy wi c CSR sta a si obecnie niejasnym symbolem z udnej integracji przedsi biorstw ze spo ecze stwem? Z pewno ci w wielu przypadkach stosowana jest jak twierdzi Peter Herrmann jedynie jako reklama firmy albo poj cie, pod którym kryj si zwyk e zasady ludzkiego post powania. Cz sto bywa nadu ywana i wykorzystywana niew a ciwie, na przyk ad do wstrzymania uzasadnionej ekonomicznie (i spo ecznie) inwestycji przez zwi zki zawodowe reprezentuj ce partykularne interesy pewnej grupy pracowników 9. Z pewno ci obecnie grono teoretyków i praktyków biznesu krytykuj cych koncepcj CSR jest spore. Niektórzy od wie aj argumenty Friedmana, ale inni si gaj dalej do krytyki ca ego polityczno-spo ecznego systemu. W artykule o wiele mówi cym tytule Corporate social responsibility: a critical approach corporate social responsibility no longer a usefil koncept E. Edward Freeman i Jeanne Liedtka stawiaj tez, e w ramach wspó czesnego systemu kapitalistycznego opartego na idei skrajnego indywidualizmu nie mo e zosta wytworzone wspólne dobro. Obwiniaj kapitalizm za zniszczenie rodowiska naturalnego, g ód i bezdomno istniej ce nawet w bogatych krajach. W tej sytuacji spo eczna odpowiedzialno biznesu to zdecydowanie za ma o. S dz, e nale y skoncentrowa wysi ki na stworzeniu nowej lepszej formy kapitalizmu, która rozpoznaje istnienie wspólnoty i przeciwdzia a rozprzestrzenianiu si w sko rozumianego indywidualizmu zdolnego do jej zniszczenia 10. W tym zamieszaniu wokó CSR wydaje si przewa a raczej trend rewizji i pog biania koncepcji ni jej eliminacji. Jak pisz Smith i Ward Znaczenie terminu CSR nie jest sztywne i wraz z up ywem czasu mo e ulega zmianie. Jednak duch spo ecznej odpowiedzialno ci traktowanie biznesu jako elementu ycia spo ecznego przetrwa. Z ca te pewno ci prowadzenie biznesu «jak zwykle», nie doprowadzi do rozwi zania pilnych problemów naszych czasów. Umar a CSR Niech yje CSR! 11. Obecnie CSR umieszcza si coraz cz ciej w szerszym kontek cie zmian spo eczno-politycznych lub/i zrównowa onego rozwoju. Peter Hermann po cz ci zgadzaj c si z Freemanem i Liedtk, e oparty na ideach liberalnej wolno ci i indywidualizmu kapitalizm pozostaje w sprzeczno ci z ochron dobra wspólnego oraz zasadniczo ró n od jednostkowej, spo- eczn odpowiedzialno ci proponuje redefinicje podstawowych poj, takich jak produkcja, jej koszty, proces ekonomiczny oraz wspólne dobro. Upatruje niezdolno do szerszej aplikacji zasad CSR w tradycyjnym pojmowaniu kapitalizmu i funkcjonowaniu przedsi biorstw, które podobnie jak jednostki broni swojej wolno ci i zysków, a ich spo eczne dzia ania 9 Peter Hermann, CSR Corporate Social Responsibility Versus Citizens Social Rights, [w:] Corporate Social Responsibility and Ethical Aspects of Business, red. Gra yna O Sullivan, Janusz Toru ski, Henryk Wyr bek, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2010, s R. Edward Freeman, Jeanie Liedtka, Corporate social responsibility: a critical approach corporate social responsibility no longer a useful concept, [w:] Business Horizons, July August 1991, s N. Craig Smith, Halina Ward, Dotychczasowy sposób, dz. cyt., s. 32. ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n8 54 G. O Sullivan wynikaj jedynie z pojawiaj cego si od czasu do czasu altruizmu który nie jest dobrym instrumentem odpowiedzialno ci za post p spo eczny 12. Niew tpliwie biznes wywiera wp yw na przyrod i spo ecze stwo wi kszy ni kiedykolwiek i dlatego powinien on by oceniany i monitorowany. Roger Cowe okre la trzy podstawowe obszary, w których dzia ania biznesu powinny podlega spo ecznej kontroli (jak i samokontroli): rodowisko naturalne, prawa cz owieka i a cuch dostaw (supply chain). CSR nie jest sko czonym projektem, ale okre la stosunek biznesu do spo ecze stwa. Jest wyzwaniem, które ka da firma podejmuje indywidualnie, ale które musi podj, eby przetrwa na rynku. Jedna rzecz wydaje si pewna czytamy w No Scruples? Wp yw biznesu na spo ecze stwo b dzie badany bardziej szczegó owo i w sposób bardziej z o ony. Uwa ne przygl danie si biznesowi przypomina sytuacj z otej rybki w akwarium. Taka b dzie przysz o biznesu w ogóle, jak równie poszczególnych przedsi biorstw. To, jak firmy b d reagowa na ograniczenia i kontrol, b dzie wa ne dla ich reputacji, bycia atrakcyjnymi dla pracowników i inwestorów, ich relacji z w adzami i zdolno ci do pozyskiwania lojalnych klientów 13. Wydaje si, e od spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu nie ma odwrotu tak e dlatego, e w latach siedemdziesi tych nast pi a cicha rewolucja (nazwana tak przez Rolanda Ingleharta) gwa towny wzrost wiadomo ci spo ecznej dotycz cy etosu pracy, biedy oraz szkód wyrz dzonych przez skoncentrowany na maksymalizacji w asnych zysków biznes. Doprowadzi o to do spo ecznych nacisków na poci ganie do odpowiedzialno ci wszystkich, którzy przyczyniaj si do ekspansji negatywnych, a nawet gro nych dla przetrwania ludzko ci zjawisk. Pojawi a si te troska o przysz e pokolenia wyra ana w idei zrównowa onego rozwoju, którego CSR jest cz ci 14. W kontek cie zrównowa onego rozwoju CSR mo e by rozumiana jako poszukiwanie dynamicznej równowagi na poziomie organizacji oraz na poziomie globalnym. Oczekuje si tutaj, e firmy podejm si trudu mierzenia swojego wp ywu na rodowisko naturalne i spo ecze stwo (wyra onego na przyk ad w raportach GRI) oraz b d wspó pracowa z organizacjami pozarz dowymi w celu rozpoznania potencjalnych problemów i wspólnego ich rozwi zywania. Takie zachowania ju maj miejsce, a wed ug Rogera Cowe a s one cz ci procesu nieuniknionych zmian ekonomicznych i spo- ecznych. To jest wielkie wyzwanie i wiele lat zajmie jego wype nienie. Jednak jest to proces analogiczny do tworzenia si narodowych instytucji w rozwini tych krajach po rewolucji przemys owej, kiedy to odbywa a si trwaj ca d ugo bitwa o zrównowa enie interesów przedsi biorców oraz ochrony konsumenta i praw pracowniczych. Przewa aj ca cz wiata biznesu przeciwstawia a si próbom ustanowienia takiej równowagi. Argumenty by y zawsze takie same: krótsze godziny pracy, wi ksze bezpiecze stwo czy 12 Peter Hermann, CSR Corporate Social Responsibility, dz. cyt., s Roger Cowe, Life in the goldfish bowl, [w:] No Scruples?, dz. cyt., s Patrz: Gra yna O Sullivan, CSR jako katalizator dzia a na rzecz zrównowa onego rozwoju oraz tworzenia kapita u intelektualnego organizacji, [w:] Spo eczny wymiar zrównowa onego rozwoju organizacji, red. Jaros aw S. Kardas, Monika Jasi ska, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2010, s\n9 Przywództwo w dobie CSR i PR 55 prawa konsumenta poci gaj za sob du e koszty, które przewy sz dochód firmy. <Musimy pozosta konkurencyjni, nie sta nas na lepsze warunki> to by a mantra powtarzana przez biznes przez wieki, od walki o dziesi ciogodzinny dzie pracy w XIX wieku do ostatnich kampanii za wprowadzeniem trzydziestopi ciogodzinnego tygodnia pracy. Ostatecznie nast pi post p, a przedsi biorstwa ci gle prosperuj. Je eli biznes ma by odpowiedzialny, musi wzi udzia w obecnej walce o globaln równowag, przyj ducha otwarto ci i zrozumienia. Negatywna i obronna postawa b d ostatecznie destruktywne. Natomiast pozytywne i aktywne podej cie b dzie wyrazem zarówno spo ecznej odpowiedzialno ci indywidualnego przedsi biorstwa, jak i poprawi reputacj biznesu jako ca o ci 15. W wietle takich wypowiedzi staje si jasne, e niezale nie od tego, jak trudne jest sprostanie wyzwaniu spo ecznej odpowiedzialno ci przez poszczególne firmy, ju dzisiaj staje si ona faktycznym elementem tworzenia przewagi konkurencyjnej organizacji i przedsi biorstwa po prostu musz dostosowa si do nowych warunków i wymaga spo ecznych. PR a kreowanie wizerunku firmy Wspó czesne firmy dbaj o swój wizerunek uwa aj c go za cz sk adow swojej warto ci. Jednak e wielu mened erów, poproszonych o zdefiniowanie Public Relations b dnie s dzi, e s one to same z kreowaniem wizerunku organizacji 16. Tymczasem, jak czytamy w S owniku wyrazów obcych, s owo kreowa pochodz ce od aci skiego creo tworz oznacza tworzy, stwarza, ustanawia, wprowadza 17. Kreowanie cz sto czone jest ze sztuk, gdzie oznacza utworzenie czego nowego, cz sto bardzo odleg ego od rzeczywisto ci. Takie rozumienie Public Relations wcale nie jest przypadkowe. Obserwuj c dzia ania PR w wielu przedsi biorstwach mo na doj do wniosku, e powszechne jest w a nie kreowanie cz sto fa szywego i bardzo ró ni cego si od stanu faktycznego obrazu firmy. Tymczasem Relacje Publiczne oznaczaj co ca kiem innego, bowiem wyros y one ze wspomnianej ju wcze niej cichej rewolucji, która przerodzi a si w nasilaj c si spo eczn potrzeb informacji o produktach, jak i o ca o ciowym funkcjonowaniu organizacji. Wspó cze ni konsumenci chc wiedzie nie tylko, ile dana rzecz kosztuje, ale równie, czy przy jej produkcji nie zanieczyszczono rodowiska, nie wyzyskano pracowników lub nie wykorzystano pracy dzieci. Masowe badania prowadzone przez mi dzynarodowy instytut MORI (Market and Opinion Research International s) w latach pokazuj, e znaczenie spo ecznego zaanga owania firmy dla konsumentów wzrasta. Na pytanie Jak wa ne jest dla Pana/i przy podejmowaniu decyzji o zakupie produktu 15 Roger Cowe, Life, dz. cyt., s W czasie prowadzonych przeze mnie zaj z zakresu Public Relations na studiach podyplomowych w ci gu ostatnich pi ciu lat ponad 90% uczestników tak w a nie odpowiada o na to pytanie. 17 S ownik wyrazów obcych, red. Jan Tokarski, PWN, Warszawa 1980, s ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n10 56 G. O Sullivan lub us ugi, to czy przedsi biorstwo wykazuje wysoki stopie spo ecznej odpowiedzialno ci? odpowiedzi bardzo wa ne udzieli o w latach 1998, 1999, 2000 i 2001 odpowiednio 28%, 41%, 41% i 46% respondentów. Równie przy formowaniu klastrów etycznego zachowania konsumentów okaza o si, e jedynie 22% badanych grupa nazwana Look After My Own (Zajmuj si sob ) nie by a w ogóle zainteresowana CSR. Z pozosta ych czterech grup na szczególn uwag zas uguj Global Watchdogs (Globalni aktywi- ci) gotowi aktywnie protestowa, je eli tylko firma uwik a si w jaki skandal 5%, oraz Conscientious Consumers ( wiadomi konsumenci), którzy wprawdzie nie b d demonstrowa na ulicy, ale s gotowi do zap acenia wy szej ceny za produkty firmy dzia aj cej etycznie i spo ecznie odpowiedzialnie 18% 18. Public Relations to nowa dziedzina naukowego badania i praktycznych dzia a w organizacji. Jeszcze dwadzie cia lat temu niewiele firm by o zainteresowanych tym zagadnieniem. Samo poj cie jest ci gle niejednoznaczne. Doczeka o si ponad dwóch tysi cy, cz sto znacznie ró ni cych si mi dzy sob, definicji. Wyniki ankiety przeprowadzonej przez Ameryka skie Stowarzyszenie Public Relations w ród 25 najwi kszych na wiecie firm doradczych i stowarzysze PR ujawni y, e badani za najwa niejsze zadanie stoj ce przed t dyscyplin uznali konieczno jednoznacznego zdefiniowania PR 19. W literaturze przedmiotu cz sto cytowane s dwie definicje: Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Public Relations (IPRA) oraz brytyjskiego Instytutu Public Relations. Pierwsza z nich mówi, e Public Relations s funkcj zarz dzania o ci g ym i planowym charakterze, dzi ki której organizacja pozyskuje i podtrzymuje zrozumienie, sympati i poparcie tych, którymi jest zainteresowana obecnie lub mo e by zainteresowana w przysz o ci poprzez budowanie ich opinii o organizacji, w celu maksymalnego dostosowania do nich swoich celów i swojej dzia alno ci, aby osi gn poprzez planowe, szerokie rozpowszechnienie informacji lepsz wspó prac ze spo ecze stwem oraz skuteczniej realizowa swoje interesy 20. Z kolei druga znacznie krótsza definicja okre la Public Relations jako wiadome, planowe i ci g e wysi ki, maj ce na celu ustanowienie i utrzymanie wzajemnego zrozumienia mi dzy dan organizacj i jej otoczeniem 21. Obydwie definicje zawieraj istotn charakterystyk PR. Pierwsza z nich okre la PR jako funkcj zarz dzania. Jest to jedna z dwóch mo liwo- ci rozumienia Public Relations. Inn jest traktowanie ich jako cz ci marketingu. Podobnie jednak jak CSR, która powinna znale si w centrum strategii firmy i dotyczy wszystkich jej dzia a, Public Relations równie nie powinny by traktowane marginalnie, jako cz strategii marketingowej, ale by powi zane z zarz dzaniem strategicznym, poniewa jedynie w ten sposób mog osi gn swój prawdziwy cel, jakim jest wewn trzna i zewn trzna 18 Bob Worcester, Charlotte Hines, A Consuming Passion?, [w:] No Scruples?, dz. cyt., s Wojciech Budzy ski, Public Relations zarz dzanie reputacj firmy, POLTEXT, Warszawa 2006, s S. Cutlip, A. Center, Effective Public Relations, Englewood Cliffs, 1978, s Webster s New International Dictionary of English Language, Springfield, 1994, s\n11 Przywództwo w dobie CSR i PR 57 integracja organizacji oraz jej akceptacja i wsparcie przez interesariuszy. CSR i PR s ze sob z czone. Wizerunek firmy jest jedynie efektem jej spo- ecznie zaanga owanego dzia ania, wewn trznej i zewn trznej komunikacji oraz systematycznego i wiadomego tworzenia relacji z otoczeniem. Za ksi kowy przyk ad finansowego sukcesu zaanga owania spo ecznego nag o nionego przez dzia ania PR mo na uzna brytyjsk firm The Body Shop za o on w 1976 roku przez Anit Roddick. Od momentu powstania The Body Shop rozrasta si systematycznie; obecnie ma ponad 2400 sklepów w 61 krajach. W 1984 roku organizacja zadebiutowa a na gie dzie, gdzie zyska a przydomek firmy której akcje zaprzeczaj grawitacji (ceny akcji systematycznie rosn ). Od 1985 roku The Body Shop organizuje znacz ce akcje i kampanie spo eczne wspó pracuje z takimi organizacjami, jak Greenpeace, Unicef, Amnesty International a jej pracownicy s wolontariuszami pracuj cymi na rzecz lokalnych spo eczno ci. W 2006 roku firma zosta a sprzedana korporacji L Oreal, która jednak kontynuuje tradycj zapocz tkowan przez Anit Roddick. Na ka dej z wielu stron internetowych firmy znajdziemy odwo anie si do etyki i spo ecznej odpowiedzialno ci, na przyk ad w nag ówku The Body Shop produkty kosmetyczne inspirowane przez natur i etycznie wytworzone lub w cz ci Values and Campaigns : Wyró niaj nas nasze warto ci: - sprzeciwiamy si testom na zwierz tach, - wspieramy spo eczny handel (community trade) 22, - aktywnie opowiadamy si za szacunkiem cz owieka dla innych i samego siebie, - bronimy praw cz owieka, - chronimy nasz planet 23. Niestety wizerunek The Body Shop wcale nie jest tak jednoznacznie pozytywny. We wrze niu 1994 roku w czasopi mie Business Ethics ukaza si artyku Jona Entine a Shattered Image: Is The Body Shop Too Good to Be True?, który spowodowa prawdziw burz w mediach i doprowadzi do spadku akcji firmy o 50%. Autor zarzuca Anicie Roddick, e ukrad a nazw The Body Shop oraz strategi marketingow firmie kosmetycznej powsta ej w 1970 roku w San Francisco, e do maj cych by w stu procentach naturalnych kosmetyków dodawane s sztuczne barwniki i e mówi c ogólnie wiadczenia przedsi biorstwa na rzecz spo ecze stwa s znacznie mniejsze ni sugerowane w przekazach PR 24. Powy szy incydent pokazuje zarówno jak wa ne, ale te trudne jest zaanga owanie spo eczne biznesu oraz jak istotna jest rzetelna informacja o dzia aniach firmy. W rzeczywisto ci Anita Roddick kupi a prawa do u ywania nazwy The Body Shop w 1989 roku (trzyna cie lat po powstaniu pierwszego sklepu), a w powa n dzia alno spo eczn anga owa a si dopiero 22 Spo eczny handel (community trade) jest cz ci ruchu sprawiedliwego handlu (fair trade). Ró nica jest taka, e firma The Body Shop bezpo rednio wspó pracuje i wspiera spo eczno ci, na przyk ad w Afryce, od których kupuje produkty do wyrobu kosmetyków (szczególnie kakao) IV IV ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n12 58 G. O Sullivan od 1986 roku. Od tamtego czasu przeprowadzono wiele znacz cych kampanii. The Body Shop uczestniczy we wszystkich wa nych ruchach spo- ecznych, od ochrony wielorybów (pierwsza du a akcja z Greenpeace, 1986) poprzez kampanie przeciw testom na zwierz tach i wycinaniu lasów deszczowych, do udzia u w programach Trade Not Aid i Fair Trade, wielu kampaniach na rzecz kobiet (w tym przeciw anoreksji, 1997) i praw cz owieka (jednym ze znacz cych sukcesów by o zebranie ponad 3mln. podpisów w kampanii Make Your Mark, 1998). Firma przeciwstawia a si biedzie powo uj c w 1990 roku fundacj The Body Shop Foundation, a od 1991 wydaje gazet dla bezdomnych Big Issue. Dzia a równie na rzecz biednych spo eczno ci w krajach rozwijaj cych si, przede wszystkim uczestnicz c w programie Community Trade. Anita Roddick za swoje szczególe zaanga- owanie otrzyma a wiele nagród, w tym w 2003 roku tytu szlachecki, a na jej pogrzebie Gordon Borown wyg osi pami tne s owa: By a jedn z prawdziwych pionierek i inspiracj dla biznesu. Dzisiaj historia The Body Shop s u y jako przyk ad zarówno przeciwnikom, jak i zwolennikom spo ecznej odpowiedzialno ci biznesu oraz znaczenia dzia a PR. Faktem jest, e Anita Roddick uczyni a ze spo ecznego zaanga owania i umiej tnego komunikowania o nim instrument swojej przewagi konkurencyjnej, dzi ki któremu pozyska a wielu lojalnych klientów na ca ym wiecie, co zapewni o The Body Shop spektakularny rozwój. Czy zaanga owanie to by o szczere, a przekaz o nim rzetelny jest kwesti oceny i wykracza poza problematyk podejmowan w tym artykule. Jednak e sukces The Body Shop niezbicie wiadczy o zapotrzebowaniu spo ecznym na zaanga owanie biznesu daleko wykraczaj ce poza maksymalizacj w asnych zysków. Nowe przywództwo i Zasada Marchewki Globalizacja oraz cicha rewolucja spo eczna stawiaj przed biznesem nowe wyzwania. Bior c pod uwag zasi g, si i z o ono oddzia ywania wspó czesnych korporacji coraz wi cej polityków oraz teoretyków i praktyków biznesu zwraca uwag na konieczno wprowadzenia globalnych regulacji dotycz cych ochrony rodowiska i standardów pracy (jednym z przyk adów jest Protokó z Kioto). Coraz g o niej domagaj si tego interesariusze edukowani przez media, którzy znajduj informacje o skutkach dzia a nieetycznych firm ju nie tylko w specjalistycznych czasopismach czy tematycznych kana ach telewizji, ale w gazetach codziennych, a nawet popularnych programach dla kobiet. Przyk adem tego ostatniego mo e by chocia by pokazywany codziennie wieczorem w Club TV program Modnym by, gdzie widzowie dowiaduj si nie tylko o modnych trendach, ale równie o tym, jak ubrania s robione cznie z krytyk wyzysku, na przyk ad w indyjskich w firmach odzie owych. Nale y si spodziewa, e dzia ania w obszarze spo ecznej odpowiedzialno ci, nawet je eli jeszcze dzisiaj s cz sto marginalizowane czy pomijane, b d nabiera coraz wi kszego znaczenia. Oznacza to powa ne zmiany w sposobie my lenia o biznesie, co wymaga\n13 Przywództwo w dobie CSR i PR 59 nowego przywództwa, poniewa oczekiwanie, e politycy wszystko zrobi sami i przedsi biorcy dostan gotowe instrukcje post powania w postaci odpowiednich przepisów nie jest ani realne, ani nie by oby dla biznesu korzystne. Proces zmiany filozofii biznesu ju nast puje. Nawet je eli post powanie Anity Roddick nie by o wolne od b dów, jest ona jednym z wielu nowych liderów biznesu. Co wi cej w dalszym ci gu wywiera wp yw na innych poprzez szko The New Academy of Business, któr za o y a w 1995 roku i gdzie w dalszym ci gu studenci ucz si, jak powi za interes ekonomiczny ze spo ecznym zaanga owaniem organizacji. Na stronie g ównej szko y czytamy: The New Academy of Business jest niezale n szko biznesu, której celem jest budowanie przysz o ci, która jest tak sprawiedliwa, jak i przedsi biorcza. Szko a wspó pracuje z naukowcami, przedsi biorcami, mened erami, politykami, aktywistami i innymi osobami zaanga owanymi w zmiany po to, eby stworzy odpowiedni podstaw edukacji ( ) The New Academy of Business zosta a powo ana przez Anit Roddick, za o ycielk The Body Shop International. Jej celem jest integracja praktyki biznesowej opartej na warto ciach z post powym zarz dzaniem. W ten sposób odró nia si ona od szkó biznesowych g ównego nurtu, oferuj c edukacj w zakresie zarz dzania, która przyk ada wag do osi gni biznesowych, po czonych z wra liwo ci na ludzkie warto ci. 25 W literaturze dotycz cej przywództwa rozró nia si poj cia przywództwo i zarz dzanie, lider i mened er. Powszechnie te przyjmuje si, e mówi c obrazowo przywództwo polega na wytyczaniu cie ki, a zarz dzanie na pod aniu ni lub jak ujmuje to N. Chmiel przywództwo to robienie rzeczy w a ciwych, a zarz dzanie robienie rzeczy w a ciwie 26. Tak przyj ta linia podzia u wydaje si jednak nieostra. W praktyce bowiem przywódca, który odnosi sukces, musi zrobi rzeczy w a ciwie, a mened er na przyk ad w sytuacji kryzysowej musi znale nowe rozwi zanie. Ró nica wi c polega raczej na stopniu otwarto ci na nowe zjawiska i ch ci wprowadzania zmian ni na posiadaniu czy braku pewnych cech i umiej tno ci. Przywódca musi widzie szerzej i g biej oraz mie si inspirowania pracowników na tyle du, eby chcieli si anga owa, chocia rezultaty ich dzia a mog na pocz tku wydawa si w tpliwe. Wyró niane s cztery g ówne koncepcje przywództwa: 1) Koncepcja wielkiego cz owieka oparta na hipotezie wewn trznej determinacji przywództwa. Jej zwolennicy poszukuj cech odró niaj cych przywódców od nie przywódców. Niestety ani za pomoc metod intuicyjno-introspektywnych, ani empirycznych czy statystycznych nie uda o si stworzy sta ego i niesprzecznego modelu cech przywódcy. 2) Koncepcja stylów kierowania najbardziej rozwini ta, zwi zana z podej ciem behawioralnym, skupia si na poszukiwaniu determinant skutecznego post powania liderów. Mimo cz sto bardzo roz IV Psychologia pracy i organizacji, red. N. Chmiel, Gda skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda sk 2003, s ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n14 60 G. O Sullivan budowanych klasyfikacji, a mo e nawet z uwagi na te komplikacje, w praktyce cz sto sprowadza si ona do rozró niania stylu demokratycznego i autokratycznego. 3) Koncepcja sytuacyjna oparta na za o eniu, e okre lona sytuacja determinuje optymalny styl kierowania. Nie poszukuje si tutaj sta- ych wzorców przywództwa (jak w poprzednich dwóch koncepcjach), ale korelacji mi dzy pewnymi krytycznymi czynnikami sytuacyjnymi i reagowaniem na nie liderów. 4) Koncepcja atrybucji czyli przypisania cech przywódczych pewnym osobom w pewnych sytuacjach. W tym uj ciu przywództwo nie jest zjawiskiem obiektywnym, ale zale y od interpretacji zachowa jednostki przez grup 27. Czy mo na w tradycyjnych koncepcjach znale wskazówki pozwalaj ce stworzy model przywódcy zdolnego do prowadzenia interesów w sposób spo ecznie odpowiedzialny? Z pewno ci tak, ale sam model nale y dopiero uformowa. Na przyk ad G.S. Sargie zaliczany do zwolenników koncepcji stylów kierowania, ale proponuj cy typologi bazuj c na cechach osobowo ci kierownika wyró ni nast puj ce style: osobisty, osobisty impulsywny, bezosobowy, zbiorowy i spokojny 28. Traktuj c powy sze jako podstaw wzorca spo ecznie zorientowanego lidera biznesu mo na by po czy pewne cechy trzech ostatnich stylów, poniewa wydaje si wa ne, eby taki przywódca mia zrównowa on, uporz dkowan natur (spokojny), podejmowa decyzje w atmosferze yczliwo ci i po dyskusji z pracownikami (zbiorowy), a jednocze nie posiada pewien dystans do organizacji, umia efektywnie delegowa uprawnienia i organizowa system zapewniaj cy sprawny obieg informacji (bezosobowy). Jednak e taki model w ogóle nie zawiera cech, które nale a oby uzna za kluczowe, jak innowacyjno, zdolno do postrzegania i rozumienia z o onych relacji oraz zdolno do podnoszenia motywacji pracowników na ca kiem nowy poziom. Cytowany wcze niej Roger Cowe widzi CSR jako cz procesu globalizacji, któremu towarzyszy jednoczenie si jednostek, pa stw i tworzenie standardów. Jednak je eli w XX wieku robotnicy wywalczyli sobie godziwe warunki pracy, a biznes mimo wcze niejszych obaw i sprzeciwów ci gle prosperowa, to sta o si to mo liwe dzi ki post powi technicznemu i zwi kszeniu efektywno ci pracy, pomimo skrócenia jej godzin. Na pierwszy rzut oka mo e wygl da, e zmiany te spowodowa a jedynie automatyzacja produkcji. Jednak e niemniej wa ne by o zast pienie poj cia si a robocza przez poj cie zasoby ludzkie, odzwierciedlaj ce zasadnicz zmian stosunku do pracowników, którzy stopniowo przestali by traktowani przedmiotowo, jako dodatek do maszyny i mogli my le o przedsi biorstwie jako o miejscu realizacji w asnych aspiracji. Jeszcze w po owie XIX wieku Karol Marks 27 A. Chrisidu-Budnik, Przywództwo organizacyjne, [w:] Nauka organizacji i zarz dzania, red. Agnieszka Chrisidu-Budnik, Jerzy Korczak, Andrzej Paku a, Jerzy Supernat, Kolonia Limited, Wroc aw 2005, s G.S. Sargie za W. Kie un, S. Kwiatkowski, Style zarz dzania. Teoria i praktyka, KiW, 1975, s\n15 Przywództwo w dobie CSR i PR 61 w swojej teorii alienacji pracy udowadnia, e praca w spo ecze stwie kapitalistycznym przesta a funkcjonowa jako instrument samorealizacji cz owieka (co jego zdaniem wynika o z natury), a w fabrykach, gdzie robotnicy pracowali ponad si y, zacz a fizycznie i psychicznie wyniszcza ludzi 29. W XX wieku okaza o si, e w przeciwie stwie do tego, w co wierzy Marks komunizm nie powoduje zniesienia alienacji pracy, ale zmiany s mo liwe dzi ki nowym metodom zarz dzania. Zacz y mno y si teorie motywacji, zarz dzania partycypacyjnego czy zarz dzania talentami, okaza o si bowiem, e zaanga- owany i zadowolony pracownik osi ga w krótszym czasie o wiele lepsze wyniki ni osoba pracuj ca pod presj przez wiele godzin. Wydaje si, e wspó czesny przywódca organizacji spo ecznie odpowiedzialnej powinien kierowa si czterema podstawowymi warto ciami: szacunkiem, zaanga owaniem, dialogiem i innowacyjno ci. Warto ci te powinny stanowi podstaw dla tworzenia zasad post powania dotycz cych wszystkich interesariuszy. Dla przyk adu, szacunek wymaga poszanowania godno ci pracownika, ale tak e troski o dobro klienta czy kontrahenta, zaanga owanie poci ga za sob wspieranie rozwoju pracowników, ochron rodowiska czy wspomaganie spo eczno ci lokalnej, dialog powinien sk ania do tworzenia otwartych kana ów komunikacji wewn trznej i zewn trznej, pozyskiwania informacji zwrotnej i dostosowywania celów organizacji do potrzeb interesariuszy, natomiast innowacyjno do wykorzystania w asnego i pracowniczego potencja u intelektualnego do poszukiwania nowych rozwi za. Poniewa przej cie od tradycyjnego biznesu do biznesu spo ecznie odpowiedzialnego nie jest jedynie zmian kosmetyczn, lecz czym w rodzaju cywilizacyjnej rewolucji, wymaga zbiorowego wysi ku. Na szczeblu organizacji jest to wysi ek lidera i jego pracowników. Obecnie istnieje wiele instrumentów zarz dzania s u cych do w czania pracowników do procesów decyzyjnych i pobudzania innowacyjno ci. Ze wzgl du na sukces gospodarki japo skiej, w USA i Europie staj si popularne metody pochodz ce z kraju kwitn cej wi ni, jak ringiseido czy kaizen. Ringiseido to podejmowanie decyzji przez konsensus, a wywodzi si z tradycji, w której cz owiek postrzegany jest jako cz onek wspólnoty. Celem osoby przewodz cej takiej wspólnocie jest zapewnienie harmonii i dlatego te ka da decyzja jest konsultowana z innymi 30. Ringiseido to z o ony proces, w wyniku którego powstaj dokumenty zaakceptowane przez wszystkich zainteresowanych, maj cych prawo do wcze niejszego dyskutowania i nanoszenia zmian. Z kolei kaizen bywa okre lany jako filozofia, system praktyk, metoda zarz dzania, a nawet «duch organizacji» 31. S owo pochodzi z japo skiego kai robi i zen dobrze. Ogólnie rzecz ujmuj c metoda ta polega na ci g ym poszukiwaniu doskona o ci i w czaniu wszystkich pracowników w procesy doskonalenia wszystkich aspektów dzia alno ci firmy. 29 Karol Marks, R kopisy ekonomiczno-filozoficzne, [w:] Karol Marks, Fryderyk Engels, Dzie a, tom 1, Ksi ka i Wiedza, M. wiklicki, Ringiseido, [w:] Podstawy zarz dzania przedsi biorstwem w gospodarce opartej na wiedzy, red. Bogusz Miku a, Anna Pietruszka Ortyl, Arkadiusz Potocki, Difin, Warszawa 2007, s B. Miku a, Kaizen, [w:] Podstawy zarz dzania przedsi biorstwem, dz. cyt., s ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n16 62 G. O Sullivan Powy sze i podobne metody zarz dzania z pewno ci mog okaza si pomocne dla lidera biznesu spo ecznie odpowiedzialnego, ale za warunek sine qua non jego skutecznego dzia ania powinno si przyj Zasad Marchewki (The Carrot Principle). Zasada Marchewki jest tak wa na, poniewa jej wdra anie jest zorientowanie na realizacj wszystkich czterech wspomnianych wcze niej warto ci 32. W jednakowym stopniu wyra a ona bowiem szacunek, zaanga owanie, dialog i stymuluje innowacyjno. Zasada Marchewki nie jest jedynie prost metod nagradzania pracownika, lecz wyznacza nowy wzajemny stosunek pomi dzy kierownikiem i pracownikiem. W powszechnej praktyce biznesowej pracownik dostrzegany jest, kiedy zrobi co le, dobra praca uwa ana jest za co oczywistego i jedynie okazjonalnie i nie zawsze premiowana. Wymy lona w 2004 roku przez Adriana Gosticka i Chestera Eltona Zasada Marchewki (The Carrot Principle), jest w a ciwie ca strategi i programem dzia ania, którego kluczowym poj ciem jest uznanie (recognition). Autorzy Zasady wyra- aj przekonanie, e pracownicy, je eli ich pozytywne wysi ki zostan przez kierownictwo dostrze one, niezale nie od tego na jakim szczeblu w hierarchii organizacji si znajduj, mog przyczyni si do jej rozwoju i sukcesu. Zdaniem Gosticka i Eltona, Zasada Marchewki powinna stanowi konieczne wyposa enie wspó czesnego lidera biznesu: Wielkie zarz dzanie (great management) rodzi si, kiedy uznanie (recognition) jest dodane do innych cech przywództwa. To jest Zasada Marchewki. Jest to prosta koncepcja, która zawsze dzia a. Innymi s owy, kiedy uznanie zostanie dodane do czterech podstawowych obszarów dobrego zarz dzania (ustalania celów, komunikacji, zaufania i odpowiedzialno ci), dzia a jako akcelerator zaanga owania pracownika oraz jako ci i efektywno ci jego pracy 33. Od 2004 roku Zasada Marchewki zyskuje rosn ce grono zwolenników, badania przeprowadzone przez instytut HealthStream Research (2006 r.) na du ej próbie respondentów wykaza y, e wprowadzenie Zasady wzmacnia skuteczno przywódcy we wszystkich czterech wymienionych wy ej obszarach i prowadzi do uzyskania lepszych wyników finansowych 34. Oczywi cie diabe tkwi w szczegó ach i wdro enie Zasady Marchewki, chocia bazuje na prostej idei uznania, wcale nie jest proste. Wymaga ci g ego kontaktu kierownika z pracownikami, obserwacji, utworzenia adekwatnego systemu nagród, zmiany kultury organizacyjnej i innych. Jednak e przywódca organizacji spo ecznie odpowiedzialnej powinien wzi Zasad pod uwag. Ze wspomnianych powy ej bada (tak e porównawczych) wynika, e liderzy, którzy wprowadzili Zasad zostali znacznie lepiej ocenieni przez pracowników ni inni. Byli postrzegani jako osoby, które lepiej sobie radz ze stawianiem celów, komunikacj, darzeni s wi kszym zaufaniem 32 Warto jest tutaj rozumiana jako cel, do którego si d y. 33 Adrian Gostick, Chester Elton, The Carrot Principle, Simon and Schulster UK Ltd, London 2009, s Tam e, s. 11.\n17 Przywództwo w dobie CSR i PR 63 pracowników, s postrzegani jako odpowiedzialni, ale te potrafi sk oni do wi kszej odpowiedzialno ci swoich podw adnych 35. Zaanga owanie wspó czesnego lidera powinno zacz si w firmie, ale nie powinno si na niej sko czy. Poniewa jednak trzeba od czego zacz wdro enie Zasady Marchewki mo na uzna za pierwszy krok w d eniu do praktykowania szacunku, zaanga owania, dialogu i innowacyjno ci najpierw w grupie pracowniczej, a nast pnie w kontaktach z innymi interesariuszami. Podsumowanie Najkrótsza odpowied na pytanie, dlaczego biznes powinien by spo- ecznie odpowiedzialny i potrzebuje nowego przywództwa, brzmi: poniewa yjemy w jednym wiecie. Jak trafnie uj to Peter Singer: Doceniamy XV i XVI wiek za podró e, które udowodni y, e wiat jest okr g y. W XVIII wieku ujrzano pierwsz proklamacj uniwersalnych praw cz owieka. W XX wieku zosta podbity kosmos, co sprawi o, e cz owiek po raz pierwszy móg spojrze na nasz planet z punktu, który nie znajduje si na niej i naprawd zobaczy j jako jeden wiat. Obecnie w XXI wieku stoi przed nami zadanie rozwini cia odpowiedniej formy zarz dzania w tym jednym wiecie. To jest niezwykle trudne moralne i intelektualne wyzwanie, ale nie mo na go odrzuci. Przysz o wiata zale y od tego, jak dobrze sobie z nim poradzimy 36. Spo eczna odpowiedzialno biznesu nie jest jedynie pustym, modnym czy nawet, jak twierdz niektórzy, ju niemodnym has em, poniewa wp yw biznesu na rodowisko naturalne i spo ecze stwo jest faktem. Konieczne jest mierzenie rozmiarów tego wp ywu, oszacowanie jego kosztów i uwzgl dnienie ich tak e, a mo e nawet przede wszystkim, w dzia aniach biznesowych. Dzisiaj podejmuj c decyzj mened er musi rozumie jej szeroki kontekst, bez wzgl du na to, czy chodzi o sprawy personalne, czy o produkcj. Na przyk ad w przedsi biorstwie w Siedlcach przy zatrudnianiu na stanowisko dyrektora marketingu, gdzie zg osi o z wielu kandydatów, mo na postawi na pracownika z Warszawy z dyplomem uznanej uczelni lub m odego absolwenta Wydzia u Zarz dzania UPH, co chocia wydaje si mniej oczywiste, oznacza wspieranie lokalnego rynku pracy, a pracownik mo e okaza si równie dobry, a mo e nawet bardziej zaanga owany. To samo dotyczy decyzji o dostawcach, kontrahentach (czy nie zanieczyszczaj rodowiska, nie wyzyskuj pracowników, etc.) i w asnej produkcji. W zamian za t trosk firma zostanie nagrodzona lojalno ci swoich pracowników, klientów i inwestorów oraz przychylno ci lokalnej spo eczno ci. Powinna te poprzez dzia ania PR informowa interesariuszy o swojej spo ecznej odpowiedzialno ci i tworzy etyczn mark. Nowe przywództwo biznesu spo ecznie odpowiedzialnego wymaga zaanga owania, biznes nie mo e bowiem jedynie czeka na szczegó owe prawne rozwi zania. Wyzwanie, o którym mówi Peter Singer jest dla wszystkich: polityków, ludzi biznesu i spo ecze stwa. Ka dy z nas powinien na miar swoich 35 Tam e, s Peter Singer, One Word, Yale University Press, 2004, s ZN nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie (16)2011\n18 64 G. O Sullivan mo liwo ci wzi w swoje r ce tera niejszo i przysz o naszego jednego wiata, ale we wspó czesnej dynamicznej gospodarce opartej na wiedzy rola biznesu jest wiod ca, dlatego te jego odpowiedzialno jest najwi ksza. Bibliografia Budzy ski W., Public Relations zarz dzanie reputacj firmy, POLTEXT, Warszawa 2006 Chrysides G.D., Kaler J.H., An Introduction to Business Ethics, Thomson, Cutlip S., Center A., Effective Public Relations, Englewood Cliffs, Entine J., Shattered Image: Is The Body Shop Too Good to Be True?, [w:] Business Ethics, September Freeman R.E., Liedtka J., Corporate social responsibility: a critical approach corporate social responsibility no longer a useful concept, [w:] Business Horizons, July August Friedman M., The social responsibility of business is to increase its profits, The New York Times Magazine, 13 wrzesie, Gostick A., Elton Ch., The Carrot Principle, Simon and Schulster UK Ltd, London Green Paper Promoting a European Framework for Corporate Social Responsibility. Hermann P., CSR Corporate Social Responsibility Versus Citizens Social Rights, [w:] Corporate Social Responsibility and Ethical Aspects of Business, red. Gra yna O Sullivan, Janusz Toru ski, Henryk Wyr bek, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa Juscius V., Competitive Advantages to Business Based on Corporate Social Responsibility, [w:] Zeszyty Naukowe Akademii Podlaskiej w Siedlcach, nr 81 seria Administracja i Zarz dzanie, (8)2009. Kant I., Uzasadnienie metafizyki moralno ci, PWN, Warszawa Kie un W., Kwiatkowski S., Style zarz dzania. Teoria i praktyka, KiW, Marks K., R kopisy ekonomiczno-filozoficzne, [w:] Karol Marks, Fryderyk Engels, Dzie a, tom 1, Ksi ka i Wiedza, Nauka organizacji i zarz dzania, red. Agnieszka Chrisidu-Budnik, Jerzy Korczak, Andrzej Paku a, Jerzy Supernat, Kolonia Limited, Wroc aw No Scruples?, red. Roger Cowe, Spiro Press, Odpowiedzialno biznesu. Teoria i praktyka, red. N. Craig Smith, Gilbert Lenssen, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa Platon, Obrona Sokratesa, [w:] Platon, Eutyfron, Obrona Sokratesa, Kriton, PWN, Warszawa Podstawy zarz dzania przedsi biorstwem w gospodarce opartej na wiedzy, red. Bogusz Miku a, Anna Pietruszka-Ortyl, Arkadiusz Potocki, Difin, Warszawa Psychologia pracy i organizacji, red. N. Chmiel, Gda skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda sk Spo eczny wymiar zrównowa onego rozwoju organizacji, red. Jaros aw S. Kardas, Monika Jasi ska, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2010.\n19 Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 89 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2011 dr in. Henryk Wyr bek Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach MRP II w procesie zarz dzania przedsi biorstwem MRP II in the process of the enterprise management Streszczenie: Ka de przedsi biorstwo, aby dzia a konkurencyjnie, musi dostarcza swój produkt w sposób ekonomiczny w czasie oczekiwanym przez klienta. System MRP II (Manufacturing Resource Planning) jest sprawdzonym narz dziem do osi gania tych celów. Jest to bowiem model realnego procesu planowania i sterowania dzia alno ci gospodarcz. W artykule przedstawiono znaczenie MRP II w procesie zarz dzania przedsi biorstwem. Abstract: Every enterprise in order to act competitively must deliver his product in the economic way in the time expected by the customer. MRPII system (Manufacturing Resource Planning) is a tested tool for achieving these purposes. It is model of the real process of planning and controlling the business activity. In the article was described MRP II meaning in the process of the enterprise management. Wst p Lata pi dziesi te bie cego stulecia charakteryzowa y si gwa townym rozwojem zarówno podstaw wiedzy o sterowaniu i zarz dzaniu, jak równie gwa townym rozwojem techniki komputerowej. W procesie tych dzia a stworzone zosta y podstawy pod zastosowanie systemów komputerowych w zarz dzaniu przedsi biorstwami produkcyjnymi. W po owie lat pi dziesi tych powsta a cybernetyczna teoria adaptacyjnych systemów sterowania. Adaptacyjne systemy sterowania, umo liwi y dopasowanie sposobu dzia ania uk adu steruj cego do zmieniaj cych si charakterystyk obiektu sterowanego i otoczenia 1. Równie w po owie lat pi dziesi tych, Joseph A. Orlicky wprowadzi rozró nienie w produkcji przemys owej popytu niezale nego, np. zewn trznego pochodz cego z zamówie klienta, od popytu zale nego, b d cego wynikiem rozwini cia na komponenty (elementy wchodz ce) produktu, na który powsta popyt niezale ny. Konsekwencj rozró nienia popytu niezale nego i zale nego, by o z jednej strony zakwestionowanie praktycznej przydatno ci, w produkcji z o- onych wyrobów przemys owych, statystycznej teorii zapasów, z drugiej za 1 A. Januszewski, Informatyka w przedsi biorstwie. Systemy i procesy informatyzacji, Wy sza Szko a Zarz dzania i Finansów, Bydgoszcz 2001, s. 43.\n20 66 H. Wyr bek strony, szybkie rozpowszechnienie innowacji nazwanej pó niej metod MRP (Material Requirement Planning, czyli planowanie zapotrzebowa na komponenty i materia y wej ciowe), w zarz dzaniu produkcj przemys ow, pochodz c równie od J.A. Orlicky ego. Zró nicowanie cech popytu niezale nego i zale nego implikowa o odmienno podej w zarz dzaniu zapasami produkcyjnymi i handlowymi. W przypadku zapasów handlowych, z uwagi na niepewno i prognozowanie popytu, nale y stosowa powszechn zasad uzupe niania zapasu - celem utrzymania jego dyspozycyjno ci. Dla zapasów produkcyjnych, przy znanym planie produkcji wyrobów, potrzeba taka nie wyst puje. Dyspozycyjno zapasów powinna by dostosowana do wielko ci i czasu wyst powania potrzeb, czyli powinna by planowana, a nie prognozowana. Zarz dzanie produkcj i zapasami w podstawowym module systemu MRP zmierza a do tak w a nie postawionego celu. W 1957 roku powsta o stowarzyszenie APICS (skrót od s ów American Production and Inventory Control Society Ameryka skie Stowarzyszenie Sterowania Produkcj i Zapasami), którego wspó za o ycielami byli J.A. Orlicky i Oliver W. Wight. Stowarzyszenie to zajmowa o si rozwojem i rozpowszechnianiem metody MRP. Do po owy lat 60. dominowa w organizacji produkcji system odnawiania zapasu robót w toku i wykonanych pó fabrykatów, polegaj cy na obserwacji obni enia si stanu zapasów do statystycznie okre lonego punktu, od którego nale a o uruchomi nowe zlecenia produkcyjne lub zaopatrzeniowe (tzw. Recorder Point). W po owie lat 60. rozpowszechni a si dopiero, daleko doskonalsza metoda kszta towania poziomu zapasów robót w toku i gotowych pó fabrykatów, pod wspomnian ju nazw MRP (Material Requirement Planning). Metoda MRP wykorzystywa a dane dotycz ce struktury wyrobów i rozwini cia tych struktur, w powi zaniu z posiadanymi zapasami robót w toku i pó fabrykatów nie obj tych rezerwacj na wcze niej uruchomione zlecenia produkcji wyrobów gotowych. Metoda ta w Polsce zosta a spopularyzowana g ównie przez Orlicky ego, autora wydanej w j zyku polskim w 1975 roku ksi ki pt. Planowanie potrzeb materia owych nowy styl sterowania produkcj i zapasami. Od roku 1960 rozwi zania MRP przesz y znaczn ewolucj. Oferowane obecnie tzw. systemy klasy MRP II i nowo tworzone systemy MRP II stanowi rezultat szeregu kolejnych ewolucyjnych rozwini podstawowego modelu oznaczonego przez skrót MRP I. Zintegrowane Systemy Informacyjne W latach sze dziesi tych Ameryka skie Stowarzyszenie Sterowania Produkcj i Zapasami APICS (American Production and Inventory Control Society) opracowa o standard MRP Material Requirements Planning Panowanie Potrzeb Materia owych opisuj cy gospodark materia ow przedsi biorstwa. W wyniku tego zacz o powstawa oprogramowanie wspieraj ce zarz dzanie gospodark materia ow zgodnie ze standardem MRP.


Ciasteczka kawowo cynamonowe - Gotuję, bo lubię\n6.50 - Budzik dzwoni po raz pierwszy.\n6.55 - Budzik dzwoni po raz drugi.\n7.00 - Budzik dzwoni po raz trzeci. Wstaję....\n7.10 - Wracam do łóżka. Z ogromną filiżanką capuccino obficie posypanym cynamonem i kalendarzem, by z logistyczną precyzją rozplanować cały zaczynający się dzień.\nI tak wygląda każdy mój poranek. Każdy, bez wyjątku. Od kilku dobrych lat.\nNie małym, szybkim espresso. Dzień nie może zacząć się goryczą i pośpiechem. Dla mnie musi zacząć się słodyczą okraszoną delikatną pianką i aromatem cynamonu.\nKawa i cynamon stanowią dla mnie duet z serii idealnych, w którym smaki świetnie się uzupełniają.\nA jakie są te kawowo cynamonowe ciasteczka? Pyszne. Delikatne, miękkie i lekkie. Dodatek cynamonu sprawia, że pachną odrobinę jak pierniczki. Jeśli znudziły Was się ciężkie i twarde ciastka, i podobnie jak jak jesteście smakoszami kawy z cynamonem, to będzie dla Was świetna propozycja :)\nSkładniki na ok 50 ciastek:\n* 1 szklanka cukru pudru do obtaczania ciastek\nCzekoladę, kawę i masło topimy w kąpieli wodnej do chwili, aż utworzą jednolitą masę. Odstawiamy do wystygnięcia.\nJajka miksujemy z cukrem i solą ok 5 minut, po czym dodajemy do nich masę czekoladową i mieszamy ok 2 minuty.\_\nMąkę mieszamy z cynamonem i proszkiem. Dodajemy do masy jajeczno czekoladowej i zagniatamy ręcznie ciasto. Ciasto pozostawiamy w misce i wkładamy do lodówki na co najmniej 2 godziny, a najlepiej na całą noc. W lodówce ciasto stwardnieje i bez problemu będą się nam formować lulki, a poza tym, dobrze schłodzone ciasto jest warunkiem popękania ciasteczek.\nPiekarnik nagrzewamy do 180 stopni. Blachę z piekarnika wykładamy papierem do pieczenia. Z ciasta formujemy kulki wielkości orzecha ( u mnie każda po 25 g ) i obtaczamy w cukrze pudrze. Pozostawmy sporą ilość cukru na kulkach. Jednorazowo na blasze możemy ułożyc 16 kulek (4 rzędy po 4 sztuki), będzie to bezpieczna ilość z tak zachowanym odstępem, aby ciastka się nie złączyły.\nPieczemy 11 minut (nie dłużej, bo ciastka wyschną!!!). Krótkie pieczenie ciasteczek gwarantuje, że będą mięciutkie nawet po kilku dniach i pomimo nie trzymania ich w szczelnie zamkniętym pudełku.\nCiastka wyjęte z piekarnika są bardzo miękkie i nie wolno ich zdejmować z blaszki, tylko zostawić do całkowitego wystygnięcia. Ponieważ porcja ciasta jest dość spora, kulki można też zamrozić i upiec kiedy tylko mamy ochotę na ciasteczka - wtedy pieczenie wydłużmy o ok 2-3 minuty.\nKrokiety pieczarkowe >\n< Pasztet drobiowy z suszonymi pomidorami\nKawa i cynamon!!!!!!!!! Też jestem za i też uwielbiam. Kasiu mam nadzieję, że w weekend uda mi się upiec te cudowności.\nMatko, Ela jesteś jak błyskawica :) Ja ledwo pomyślę o wpisie, a Ty jestes już na blogu :) Mówiłam, że jesteś Nadczłowiekiem ;)\nPozwolę sobie zapisać przepis. Po takim wstępie... rozmarzyłam się. U mnie pobudka o 5.00... codziennie. Więc gorzka kawa, notatnika nawet nie mam, dopiero między 7.00 a 8.00 zwalniam. Ale różne scenariusz życie pisze... Miłego weekendu!\nWyglądają jak popękane ciasteczka czekoladowe, a wiec już mnie nimi zaczarowałaś...choc w składzie i na pewno smaku zupełnie inne:) przepis zapisuję i życzę miłęgo dnia:)\nmatko! jakie piękne !!!!!! Cudowne!!\na ja właśnie piję poranną kawę i takie jedno ciasteczko idealnie by mi się tu wkomponowało :)\nmój budzik zawsze dzwoni dwa razy... no czasami trzy - ale potem już bieg przez płotki :) a kawę dopiero w pracy wypijam...\nte popękane ciasteczka też mnie kuszą od dawna :)\nJakie cudowne te ciasteczka !!! Są genialne :D:D\nJa jestem zwolennikiem porannego espresso, ale co do ciastek to muszą być pyszne. Czas przemóc mój wstręt do pieczenia słodyczy i zacząć czymś prostym jak to. :)\nJakie piękne!! Uroczo są popękane, do kawki idealne, choć bez kawy też z pewnością są pyszne:)\nNie będzie to zapewne nowością jak powiem że kocham cynamon ;) W połączeniu z kawą też sobie nie odmówię. Urocze te ciacha :))\npoprostu rewelacja!!! sa cudowne:)\nach, jak chcialabym kilka sobie schrupac, mniam:)\nU mnie budzik dzwoni kilka razy, a potem po omacku zaczyhnam dzień, bo ranek to dla mnie pora upiorów. ;-) Ciasteczka pyszne, skuszę się. :-))\nKasiu te ciasteczka są cudowne. No i jeszcze.... z czekoladą ;))\nŚlicznie wyglądają takie popękane.\nPrzepis oczywiście zapisuję ;)\nzazdroszcze picia tej kawki leniwie w lozku...niestety u mnie poranek jest hektyczny podyktowany wyjsciem corci do szkoly,dopiero pozniej przychodzi czas na spokojna kawke,ale juz do lozka nie chce sie wracac ;)\nCiasteczko chcialabym jedno takie piekne porwac do porannej nie-leniwej kawki...\nKasiu, zawsze jak tutaj zaglądam to wiem, że znajdę coś pysznego i miłego dla oka(mam na myśli zdjęcia) i tak tym razem było ciasteczka wyglądają przeuroczo, pozdrawiam\nGość: [Retrose Taste] *.chello.pl 8 lat temu\nAbsolutnie to wstawanie i te ciastka w moim stylu! Ja mam tak samo, tylko zawijam się w szlafrok, siadam przy moim oknie z widokiem na park i popijam kawę z przyprawą korzenną i kostką brązowego cukru. A do tego najlepiej gazeta i chili zet, i potem można się już z życiem mierzyć\nOlśniewajace ! U mnie z rana musi byc espresso.No po prostu musi :)* a ciasteczko to bym schrupała ;D\nwygladaja bezblednie..bardzo smakowicie i zachecajaco..\nU mnie budzik dzwoni o 6:05, na wracanie do łóżka już nie ma czasu :( Co do duetu kawa i cynamon to jak najbardziej tak. Jeśli te ciasteczka są chociaż w połowie tak dobre jak te z miętą, to aż nie chcę myśleć.\na ja już upiekłam...:)\ni własnie sie nimi zachwycam BOSKIE\njak zresztą wszystkie przepisy Kasieńki\nktórymi czasem zaskakuję swoją rodzinkę\nKasieńko dziękuję !!!\nMoj poranek wygląda zdecydowanie inaczej i niestety dużo szybciej, ale koło 9 jest czas na kawke i ciasteczko. A te idealnie pasują fo mojego cafe latte. Pozdrawiam serdecznie - muffingirl\nwyglądają znakomicie! podobają mi się te Twoje poranki :)\nU mnie budzik dzwoni o 6:55, a o 6:66 jestem już w kuchni. Zawsze. Od kilku lat. Zaparzam sobie słodką herbatę z mlekiem, wyciągam przygotowane wieczorem śniadanie...\nCiasteczka wyglądają rewelacyjnie. Przypominają mi nieco chocolate crinkles, a to bardzo przyjemne skojarzenie jest. Tyle tylko, że tutaj jest jeszcze mój ukochany cynamon. Cudnie!\nMój budzik dzwoni raz o 6 i... nie mam czasu na poranną kawę...Ostatnio.\nA ciastka cudownie piękne:)Kasiu, tez chciałabym je upiec, tylko deficyt czasu przeszkadza...\nmmm.. cappuccino i cynamon to dobre połączenie (: a ciasteczka chętnie bym podjadła (:\nKasiu a jaka jest temp piekarnika bo nie znalazłam, a ja mam dwie lewe ręce wiec musze miec podane ;)\nCudne są! Na pewno wypróbuję!\nZakochałam się Kasiu!\nDziękuję Wam wszystkim za komentarze :) Cieszę się, że ciasteczka się Wam podobają :)\nAsiu 180m stopni :)\nAggrze ale mnie zaskoczyłas :) Chyba najszybciej ze wszystkich dotychczas wypróbowałas mój przepis :)\nWow, niesamowite ciacha! Wspaniałe połączenie smaków, takie jakie kocham!\nFajne masz poranki Kasiu, widzę,ze nie musisz się spieszyc. :))\nGość: [Aborygenka] *.adsl.inetia.pl 8 lat temu\nZaglądam na moją ulubioną stronkę a tu dzieło sztuki!! Przepis wypróbuję w niedzielę. Pozdrawiam :)\nDziękuję za miłe słowa aborygenko :) Czekam na opinię o ciasteczkach :)\nJa uwielbiam espresso,ale zawsze z dodatkiem mlecznej pianki :)\nCiasteczka są przepiękne,a smakują napewno bosko...mmmmm.\nkawowe... oj, chyba sie zakochalam w takim ciasteczku :)\nrewelacja, muszę wypróbować twój przepis:)\njak małe żółwiki ;-)\nŚlicznie wyglądaja takie popękane ciasteczka:)) Kasiu, jakie piękne zdjęcia!!!\nLubię kawę ;) cynamon też. A ostatnie zdjęcie boskie!\nKasiu, obłędne są ciasteczka i rzeczywiście do kawy super. My pijemy kawę około 10 - od roku. Niezmiennie:)\nPrześliczne. Podoba mi się połączenie cynamonu i kawy. W kawie próbowałam, w ciastkach jeszcze nie. Wszystko przede mną :)\nWyglądają rewelacyjnie! To dopiero musi byc pychotka:)\nPewnie uznasz mnie Kasiu za wariatkę, ale właśnie zaczynam roztapiać czekoladę.... ale zachciało mi się upieczenia pięknych ciastek....nawet nie ciastek samych w sobie, po prostu upieczenia:) buziak wielki i spokojnej nocy:)\nCzekam na opinię o ciasteczkach :)\nKasiu ciasteczka są obłędne i na pewno zrobię je jeszcze nie raz:) Dziękuję za wspaniały, kolejny juz zresztą, przepis:)\nJoluś cieszę sie, że Wam smakowały :)\nGość 77.222.173.* 7 lat temu\nCiasteczka sa fantastyczne. Latwe w przygotowaniu, szybkie w pieczeniu i pyszne w smakowaniu :) Dzieki autorce za przepis. Naprawde polecam!! Bajeczne :)\nDziękuję Agnieszko za komentarz i cieszę się, że Ci smakowały :)\nJak pięknie wyglądają! Z pewnością je kiedyś zrobię :) Dziękuję za podzielenie się przepisem i za piękne zdjęcia, pozdrawiam serdecznie :)\nGość: [Ewelina] *.warszawa.supermedia.pl 7 lat temu\nCiasto spędziło noc w lodówce, także zabieram do pracy.\nMam nadzieję, że wyjdą równie piękne jak Twoje :)\nJeeeeju, wyszły sliczne, jestem bardzo ciekawa smaku :) Cały dom pachnie cynamonem. Nie popękały tak ładnie jak Twoje ale może dlatego, że mam bardzo stary piekarnik bez pomiaru temperatury i temperature muszę ustawiać "na oko".\nJak spróbuję zdam kolejną relację :)\nPodziwiam, bo ja nie wyobrażam sobie ustawiać temperaturę "na oko" :)\nNie mogłam się powstrzymać i spróbowałam, są przepyszne!!\nCieszę się i zapraszam do wypróbowania innych ciasteczek :) Pozdrawiam :)\nGość: [Edyta] 185.13.106.* 4 lata temu\nZrobiłam ciasto przed chwilą, ale wyszło rzadkie. Nie lejące ale o zagniataniu ręką nie było mowy. Dosypałam sporo mąki ale i tak jedyne co mogłam zrobić to wymieszać drewnianą łyżką. Wsadziłam do lodwki ale co z tego wyjdzie? Czy przyczyną tej rzadkości mogły być zbyt duże jajka? Ale wtedy chyba nie byłoby aż tak rzadkie\nA jak ciasto wygląda teraz? Pobyt w lodówce sprawia, że ciasto gęstnieje (tak jak napisałam w przepisie). Nikt wcześniej nie zgłaszał podobnych problemów, więc ciekawa jestem jak wygląda to teraz.\nGość: [Edyta] *.rzeszow.mm.pl 4 lata temu\nWszystko wyszło dobrze :-) W lodówce faktycznie zgęstniało na tyle że bez problemu uformowałam ciasteczka. Wyszły pyszne :-) Zagadka tej rzadkości chyba zostanie bez rozwiązania\nGość *.range86-173.btcentralplus.com 3 lata temu\nCzy faktycznie ciasto sie powinno zagniesc recznie??? Moze nie do konca pasuje nazwa tej czynnosci, bo to mozna tylko wymieszac lyzka albo mikserem. Jak wlozylam rece zeby je zagniesc to bylo to nie mozliwe, zaczelam dodawac duuuzo maki, ale i to nie pomoglo, w koncu sie poddalam i miska wyladowala w lodowce...mam tylko na dzieje ze przez ten nadmiar maki nie zmarnowalam produktow i jakies ciastka sie z tego da zrobic :-((\nObawiam się, że skoro zostało dodane "duuużo" mąki, to mogą się okazać twarde i niestety niezjadliwe po pieczeniu.\nJeśli jest w przepisie napisane, że ciasto zostawia się na noc w lodówce, a w komentarzach zaznaczam, że ono w trakcie chłodzenia tężeje, to należy zaufać przepisowi i postępować zgodnie z nim.\nNie wiem ile to jest dużo mąki - (pół szklanki? szklanka?), ale jeśli nawet po upieczeniu da się je zjeść, to z pewnością nie będą ani tak delikatne jak być powinny, ani nie będą miały właściwej konsystencji.\nGość: [agusia] *.dynamic.mm.pl 2 lata temu\nCiasto bylo dość rzadkie i zawinięcie go w folię raczej trudne. Zostawiłam ciasto w misce, owinęłam folią i wstawiłam do lodówki. Potem z ciastem pracowało się super. Ciasteczka rewelacyjne, przepyszne. Warto upiec polecam\nGość *.ntlworld.ie 2 lata temu\nNiedawno robiłam ciasteczka, wyszły obłędne. Jestem ciekawa czy w wersji z ciemnym kakao też wyjdą tak pyszne. Madziula


Dbaj o swÃ³j samochÃ³d - http://akupresura.net.pl/\nV16 ? oznaczenie silnika widlastego skÅ‚adajÄ…cego siÄ™ z 16 cylindrÃ³w. Jest idealnie wywaÅ¼ony podobnie jak V12. Jego najwiÄ™kszÄ… wadÄ… jest ogromne spalanie nawet w porÃ³wnaniu z silnikami V12 i skomplikowana budowa jak i serwis. W historii powojennej motoryzacji tylko 4 auta zaopatrzone byÅ‚y w tego rodzaju silnik. Jako pierwsze w XX wieku tego wyzwania podjÄ™Å‚o siÄ™ BMW. 8 lipca 1987 zaczÄ™to konstruowaÄ‡ ten "specjalny silnik" pod kryptonimem GOLDFISCH 1991, w 1991 roku Cizeta Moroder V16T i w 1995 Jimenez Novia. Prototypy Rolls-Royce'a i Cadillac Sixteen nigdy nie weszÅ‚y do seryjnej produkcji.\nByÅ‚ stosowany do napÄ™du lokomotyw, w tym polskiej lokomotywy SP47.\nW ostatnich latach moÅ¼na z Å‚atwoÅ›ciÄ… zaobserwowaÄ‡ tendencjÄ™ do uczÄ™szczania na kurs prawa jazdy zwÅ‚aszcza wÅ›rÃ³d najmÅ‚odszych dorosÅ‚ych. Trzeba przyznaÄ‡, Å¼e ta grupa osÃ³b najszybciej przyswaja wiedzÄ™, a zdobyte umiejÄ™tnoÅ›ci moÅ¼e od razu zamieniÄ‡ w czyn. W przypadku starszych osÃ³b bardzo czÄ™sto moÅ¼emy mieÄ‡ do czynienia ze swojego rodzaju lÄ™kiem przed kierowaniem pojazdami ? mÅ‚odzi ludzie sÄ… pozbawieni tego strachu. Warto wysÅ‚aÄ‡ osiemnastolatka na kurs prawa jazdy rÃ³wnieÅ¼ dlatego, Å¼e jest to budowanie jego potencjaÅ‚u na przyszÅ‚oÅ›Ä‡. W niejednej pracy prawo jazdy jest konieczne do wykonywania zawodu, a nawet jeÅ›li nie, to jest bardzo przydatne na przykÅ‚ad w dojazdach do zakÅ‚adu pracy czy w zaÅ‚atwianiu innych spraw.\nSpa w domu ale jak?Odzysk wodyWysyÅ‚amy zaproszenia na rÃ³Å¼ne okazjeYour beautiful homeZdarzyÅ‚ siÄ™ uraz? ZnajdÅº dobrego lekarzaMaty do ogrzewania na podczerwień - rewolucja ogrzewania!O wizytach u dentystyPrace na wysokościach ze zwyżkąCzy można znaleźć prawnika dla firm w pracy?Ogrzewanie problematycznych przestrzeni, takich jak magazynySzkolenia BHPKiedy potrzebujesz usług geodezyjnychSprawy dla prawnika Is it worth buying us auto parts in 2020? ArtykuÅ‚ o naprawianiu samochodÃ³wPoznaj Å›wiat zabawekOgólnie o reklamie outdoorJak kupić fotowoltaikę i czy 2020 będzie inny?Ekologiczne i nowoczeÅ›nie - o panelach sÅ‚onecznychNaklejki i inne gadÅ¼etyKrótko o maszynach budowlanychKwestie gwarancji, jakoÅ›ci obsÅ‚ugi i profesjonalizmu Do you know how to buy us auto parts so you don't regret it later? Marketing internetowy i promocja w Google - poradnikTechniki grzewcze ogółemProdukty dla dzieci w Polskim internecieProblemy godne dobrego prawnikaDentysta ZabrzeCo warto wiedzieć o swoich zębach przed wizytą u stomatologaRepairing and mending things - plumbing


Drewniana Polska :: Zobacz temat - Regulamin Forum Drewniana Polska\nDrewniana Polska Strona Główna » Administracja Forum » Regulamin Forum Drewniana Polska » Regulamin Forum Drewniana Polska Poprzedni temat :: Następny temat\nRegulamin Forum Drewniana Polska\nWysłany: 2012-04-10, 23:10 Regulamin Forum Drewniana Polska\n1.Regulamin określa zasady wykonywania i korzystania ze świadczonej drogą elektroniczną usługi, polegającej na udostępnieniu użytkownikom forum internetowego pod adresem http://drewnianapolska.eu\n2.Usługa, o której mowa w ust. 1 świadczona jest przez firmę Irbis-Trading z siedzibą w Trzebnicy, ul. ks. Bochenka 33, 55-100 Trzebnica.\n3.Usługa polega na umożliwieniu publikowania na forum opinii, komentarzy, pytań, informacji i innych treści, zgodnie z Regulaminem.\n4.Usługa świadczona jest na rzecz osób, które rejestrując się wyraziły wolę korzystania z forum zgodnie z jego przeznaczeniem.\n5. Korzystanie z pełnych możliwości forum jest możliwe dopiero po zalogowaniu się do własnego konta.\n§ 2.Zasady korzystania z forum\n1.Uczestnik forum publikuje wyłącznie na własną odpowiedzialność i może oznaczać publikowane przez siebie materiały imieniem i nazwiskiem lub nazwą firmy, której jest właścicielem, a będącej właścicielem praw autorskich. Irbis Trading nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności za treści zamieszczane przez uczestników na łamach forum.\n2.Niedopuszczalne jest umieszczanie przez użytkowników forum treści sprzecznych z prawem. W szczególności niedozwolone jest:\na.rozpowszechnianie treści naruszających dobra osobiste osób trzecich lub zagrażających naruszeniem takich dóbr osobistych;\nb.wzywanie do nienawiści rasowej, wyznaniowej, etnicznej, a także propagowania przemocy;\nc.rozpowszechnianie materiałów naruszających prawa autorskie i pokrewne osób trzecich,\nd.rozpowszechnianie danych informatycznych zawierających wirusy komputerowe lub innych podobnie działających rozwiązań.\n3. Niedopuszczalne jest umieszczanie przez uczestników na łamach forum treści uznanych powszechnie za naganne moralnie i naruszających zasady Netykiety.\n4. Niedopuszczalne jest umieszczanie przez uczestników na łamach Forum, w miejscach do tego nie przeznaczonych: przekazów czysto reklamowych, przekazów zawierających linki do prywatnych stron www, oraz treści zawierających dane osobowe, teleadresowe lub adresy e-mail.\n5. Irbis Trading zastrzega sobie prawo do usuwania treści, o których mowa w par. 2 ust. 2,3 i 4 niniejszego regulaminu, jak również prawo do blokowania użytkowników forum naruszających wyżej wymienione postanowienia.\n6. Użytkownicy zobligowani są do publikowania na Forum wyłącznie treści zgodnych z tematyką działu. Prosimy o nie publikowanie, w poszczególnych wątkach dyskusyjnych Forum, treści zupełnie nie związanych z tematem dyskusji.\n§ 3.Prawa autorskie\n1. Użytkownicy zobligowani są do rozpowszechniania za pośrednictwem Forum wyłącznie treści własnego autorstwa. W przypadku posłużenia się utworami lub wypowiedziami innych osób, użytkownicy zobowiązani są do jednoznacznego wskazania cytatu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ilekroć w niniejszym regulaminie mowa jest o "utworze", rozumie się przez to każdą zamieszczoną przez użytkownika forum, wypowiedź jego autorstwa, którą można uznać za "utwór" w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych.\n2. W zamian za świadczenie usługi umożliwienia korzystania z forum, użytkownik upoważnia Irbis-Trading do korzystania z utworu bez ograniczeń terytorialnych i ilościowych, na wszelkich znanych polach eksploatacji, w tym do publicznego udostępniania ww. utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, także poprzez udostępnianie go w sieci Internet lub publikacjach drukowanych\n1. Rejestrując się na Forum Użytkownik wyraża zgodę na przetwarzanie przez Irbis-Trading jego danych osobowych w zakresie niezbędnym do prawidłowego wykonywania usługi, polegającej na umożliwieniu użytkowania forum internetowego. Zgoda użytkownika obejmuje także uzasadnione działania firmy Irbis-Trading polegające na promocji forum oraz treści związanych z portalem "Drewniana Polska"\n2. Irbis-Trading nie przekazuje, nie sprzedaje i nie użycza zgromadzonych danych użytkowników forum innym osobom lub instytucjom chyba, że dzieje się to na życzenie użytkownika, którego dane dotyczą lub też który narusza postanowienia regulaminu w sposób generujący wnioski prawne innych podmiotów lub na żądanie uprawnionych organów państwa.\n§ 5.Postanowienia końcowe\n1. Irbis-Trading dołoży wszelkich starań w celu zapewnienia prawidłowego działania forum.\n2. Irbis-Trading może czasowo zawiesić działalność forum bez podawania przyczyn, co nie będzie powodowało powstania roszczeń użytkowników wobec Irbis-Trading\n3. Korzystanie z forum jest równoznaczne z akceptacją i przestrzeganiem postanowień niniejszego Regulaminu.\n4. Regulamin obowiązuje od momentu jego opublikowania. Irbis-Trading zastrzega sobie prawo do wprowadzania, w każdym czasie, jego zmiany. Wszelkie zmiany stają się obowiązujące z momentem ich opublikowania na forum.\nDrewniana Polska Strona Główna » Administracja Forum » Regulamin Forum Drewniana Polska » Regulamin Forum Drewniana Polska


Serdecznie zapraszamy na Polsko-Niemieckie Boże Narodzenie w Policach, które odbędzie się w czwartek 6 grudnia.\nWydarzenie odbywać się będzie w hali widowiskowo-sportowej Zespołu Szkół im. I. Łukasiewicza w Policach w godzinach 17:00 - 20:00. Na przybyłych gości czeka wiele atrakcji i nagród.\nW tym roku zbierane są pieniądze na leczenie i rehabilitację czteroletniej Basi Kaczmarek z Polic.\nZapraszamy do odwiedzenia oficjalnego profilu wydarzenia!\nProjekt jest dofinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz budżetu państwa (Fundusz Małych Projektów w ramach Rozwoju Współpracy Interreg VA Meklemburgia-Pomorze Przednie/Brandenburgia/Polska w Euroregionie Pomerania)\nPoprzedni Poprzedni wpis: „Wesele” na stulecie w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Trzebieży\nNastępny Następny wpis: VI Bieg Mikołajkowy z doskonałą frekwencją


Stare lodówki najczęściej miały biały kolor. Nie wygląda ona na nich już tak efektownie jak w latach ich świetności, często też naznaczone są one rożnymi zarysowaniami. Z powodzeniem można więc wziąć pędzel w dłoń i … przemalować lodówkę!\nJak do tego się zabrać? Po pierwsze potrzebna jest nam odpowiednia farba, oraz papier ścierny. Papier ścierny służy do zmatowienia powierzchni, trzeba wypróbować różne ziarnistości, jednak najlepiej sprawdzają się drobniejsze papiery. Najlepiej jest ścierać na mokro, w innym przypadku można pozostawić zbyt wiele rys. Po zmatowieniu należy wybrać kolor i po prostu zacząć malować. Najlepiej sprawdzają się farby do metali oraz lakiery samochodowe, jednak te ostatnie trudniej się nakłada, choć efekt jest bardzo dobry. Zostańmy jednak przy tradycyjnych farbach. Nakładać można je przy pomocy pędzla. W takim wypadku najpierw malujemy w jednym kierunku, a następnie przy pomocy szerokiego, suchego pędza dokładnie rozprowadzamy farbę we wszystkich kierunkach. Postępując w ten sposób unikniemy smug.\nDobrze byłoby przed nałożeniem fary docelowo na lodówkę sprawdzić jej wytrzymałość na innej podobnej powierzchni. Może okazać się, że warta ma bajeczny kolor, ale bardzo łatwo się ściera i łatwo rysuje. Lepiej jest postawić na jakość, niż kolor czy cenę.\nJeżeli boimy się, ze nasze zdolności malarskie nie są wystarczająco dobre to na rynku istnieje szeroki wybór mat magnetycznych, które są przyczepiane do lodówki. Ich rozmiar dopasowywany jest indywidualnie, a wzory są wręcz nieskończone! Jedynym ograniczaniem co od wyboru wzornictwa jest nasza wyobraźnia.


a-b-s.pl - BS3-DS-265475, Dom sprzedaż, Wieliczka, Wieliczka, 80.00, 635000.00\nBS3-DS-265475 dom na sprzedaż\nLokalizacja Wieliczka, Wieliczka, Zbożowa\nCena 635 000 PLN (7 938 PLN / m²)\nDobrze jest żyć w przestronnym, wygodnie urządzonym mieszkaniu. Nie tracić czasu na długie dojazdy do pracy, a wracając do domu nie martwić się o miejsce parkingowe. Kupując mieszkanie trzeba najczęściej wybierać pomiędzy atrakcyjną okolicą a wygodną komunikacją z centrum. Nie tym razem. Szybki dojazd zapewnia droga krajowa E4 oraz autostrada A4 z dwoma pobliskimi węzłami – dotarcie do obwodnicy zajmuje poniżej 5 minut.\nMieszkanie znajduje się w Wieliczce. Na powierzchnię 80 m2 składają się przestronny salon z aneksem kuchennym, 3 sypialnie, przedpokój, łazienka z prysznicem. Drzwi wejściowe antywłamaniowe. Do mieszkania przynależy także balkon. Dzięki usytuowaniu i ekspozycji mieszkanie jest jasne i słoneczne. Stan mieszkania bardzo dobry. Gotowy do wprowadzenia.\nMieszkanie o wysokim standardzie, wykończone z wysoką dbałością o każdy element.\nOPIS BUDYNKU Technologia budowy mieszana. W najbliższej okolicy znajdują się atrakcyjne tereny zielone. Ogrzewanie gazowe. Dostępne miejsce postojowe. Osiedle zamknięte.\nWyposażenie kuchni zmywarka, sprzęt AGD, płyta indukcyjna, piekarnik, okap, lodówko/zamrażarka, krzesła\n, 115.95 m²\n, 152.06 m²


Zanieczyszczenia pyłami są codziennością w wszelkim, nawet najmniejszym zakładzie przemysłowym. Rzecz jasna, wszędzie tam gdzie przeprowadzane są prace tworzące się z zawrotną liczbą pyłów drobniejszych i grubszych, zainstalowane są wentylatory i style odprowadzające zanieczyszczone powietrze na zewnątrz.\nPrzykładowo, w punktach skupiających się obróbką drewna lub kamienia, niemożliwością byłoby występować w stale zapylonych pomieszczeniach, nawet w maseczce oszczędzającej na osoba, chroniącej przed znajdowaniem się pyłów do dróg oddechowych i ust. Dlatego mechaniczne wentylowanie powietrza to pewne, ochrona osobista człowieka to różne, a filtrowanie najdrobniejszych cząsteczek zanieczyszczeń powietrza - to kolejna sprawa, o jaką powinien zadbać każdy ceniący siebie i pracowników przedsiębiorca.\nDust collection sposób to nowoczesny system odpylania przeznaczony dla wszelkich gałęzi przemysłu. Dobrze zbiera się także w hutach, przemyśle spawalniczym, jak i przemyśle produkcyjnym bez sensu na część. Filtrowanie powietrza jest nam bowiem przydatne w jakimś domu produkcyjnym, w jakim pobiera się maszyny - często podczas mechanicznej obróbki surowca dostarczają one zanieczyszczenia pyłowe, które potrafią stanowić poważne gdy wezmą się do polskiego organizmu. Jako daleko nie doceniamy roli filtrów w bliskim mieszkaniu, możemy wcisnąć się na dowód wykonując proste doświadczenie z papierkiem lakmusowym badającym zawartość wody z kranu przed oraz po przefiltrowaniu. Nawet osad zbierający się na wkładzie filtrującym czajnika elektrycznego powinien nam oddać do myślenia, jak dużo substancji zanieczyszczonych sięgali do samodzielnego ustroju gdyby nie filtry. W sukcesu powietrza stanowi zatem równie istotne - i nawet ważniejsze, bo cząsteczek przemieszczających się w powietrzu nie widzimy ani nie czujemy, za wtedy potrafimy poczuć ich złe skutki dla naszego zdrowia, gdy przez masa lat codziennie będziemy wdychali wyziewy maszyn, przy których wytwarzali w fabryce.\nFiltry do powietrza łączone w porządkach odpylających wykonują na identycznej zasadzie co też w czajniku. Są przecież dokładniejsze, ponieważ i problem filtracji jest mocno przyjaźniejszy i rozproszony w powietrzu. Jesteśmy do wyboru inne style w zależności z tego, jakiego sposobie zanieczyszczenia tkwią w polskim przedsiębiorstwie przemysłowym.\nDrukarki fiskalne 2015\nKomputeryzacja sklepu spozywczego


Przeszczep obu rąk u mężczyzny po amputacji czterokończynowej | NEWSFix Magazine\nHome / AKTUALNOŚCI / NAUKA / STYL ŻYCIA / ŚWIAT / ZDROWIE I URODA / Przeszczep obu rąk u mężczyzny po amputacji czterokończynowej\nBrak komentarzy do Przeszczep obu rąk u mężczyzny po amputacji czterokończynowej 21\nPrzeszczep obu rąk u mężczyzny po amputacji czterokończynowej\nAKTUALNOŚCI, NAUKA, STYL ŻYCIA, ŚWIAT, ZDROWIE I URODA 19 października 2011 , przez Redakcja\nChirurdzy Brigham and Women’s Hospital w Bostonie po raz pierwszy przeszczepili obie ręce 65-letniemu mężczyźnie, który kilka lat wcześniej przeszedł amputację czterokończynową – poinformował rzecznik prasowy szpitala.\nOperację, która trwała 12 godzin, przeprowadziło ponad 40 chirurgów, lekarzy różnych specjalności i pielęgniarek. Operowany Richard Mangino powiedział agencji AP, że dla niego to cud. Będzie mógł wreszcie zrealizować swe marzenie: dotknąć twarzy swych dwóch wnuków, Trevora i Nicky’ego, oraz samodzielnie się ubrać, wziąć prysznic i przygotować sobie kawę.\nMężczyzna w 2002 r. stracił obie ręce poniżej łokcia oraz dwie nogi (poniżej kolana) na skutek powikłań po sepsie.\nChirurdzy twierdzą, że już po kilka dniach po zabiegu był w stanie poruszać palcami przeszczepionych rąk, ale czucie w nich będzie miał najwcześniej po 6 do 9 miesiącach.\nW ocenie dra Bohdana Pomahaca, dyr. oddziału chirurgii transplantacyjnej Brigham and Women’s Hospital, dotychczas na całym świecie przeszczepiono około 50 rąk, z tego 12 w USA. Operacja u Richard Mangino była czwartą transplantacją w Stanach Zjednoczonych, podczas której przyszyto obie ręce.\nBostoński szpital przeprowadził również cztery przeszczepy twarzy. W maju 2011 r. u Charli Nash z Connecticut wykonano unikatową operację jednoczesnego przeszczepu twarzy oraz obu rąk. Niestety, operacja się nie udało z powodu powikłań, głównie zapalenia płuc.\n« Poprzedni artykuł Dokładną wielkość norweskiego złoża ropy poznamy niebawem\nNastępny artykuł » Zespół QKprojecT zagra w ramach cyklu Koncertów Hawdalowych\nNAUKA operacja Przeszczep usa


Falubaz: Finał Speedway of Nations (zapowiedź)\nW najbliższy weekend, 16-17 października odbędzie się finał Speedway Of Nations. Polacy na torze w Manchesterze będą rywalizować z reprezentacją Wielkiej Brytanii, Szwecji, Danii, Australii, Łotwy i Francji. Biało-Czerwoni podejmą czwartą próbę wygrania SoN. Polacy na papierze wyglądają zdecydowanie najlepiej i to oni są głównym faworytem do złota.\nUbiegłoroczne rozgrywki Speedway Of Nations, które miały miejsce w Lublinie zakończyły się po jednym dniu rywalizacji ze względu na warunki pogodowe. W najbliższy weekend jest okazja do tego, aby zatrzeć złe wrażenia po finale Son 2020. Tor w Manchesterze jest idealny, aby zawodnicy mogli wykazać się kreatywnością na torze. Brytyjski owal umożliwia żużlowcom tworzenie wyimaginowanych akcji na dystansie. Biało-Czerwoni podejmą czwartą próbę zdobycia złota Speedway of Nations. W tegorocznym finale zabraknie Rosjan, którzy od sezonu 2018 wygrywali zawody. Artiom Łaguta i Emil Sajfutdinow zrezygnowali bowiem z jazdy w kadrze w tym sezonie, a ich zastępy odpadli w eliminacjach. Trudnych rywali nie zabraknie. Brytyjczycy pod wodzą Taia Woffindena mogą powalczyć o najwyższe laury, chociażby dlatego, że jadą na domowym obiekcie.\nMaciej Janowski wrócił do składu Biało-Czerwonych. Magic zastąpił Dominika Kuberę, który całkiem nieźle radził sobie na torze w Daugavpils. Rafał Dobrucki krótko odniósł się do decyzji:\n- Zadecydowało doświadczenie. Maciek jest klasowym zawodnikiem, jest drugim po Bartku w najlepszej lidze na świecie. Sprawa była oczywista od początku i tutaj nikt pretensji mieć nie może. Dominik wiedział, że może być zastąpiony.\nW reprezentacji Szwecji zabraknie lidera, Fredrika Lindgrena i ich szanse na złoto znacznie spadły. Głównymi rywalami Biało-Czerwonych będzie Dania, Australia i Wielka Brytania. Trudno wierzyć w sukces Łotyszy i Francuzów. Te dwie drużyny to żółtodzioby w rywalizacji o taką stawkę. Początek zawodów o godzinie 17:00. Bezpośrednia transmisja z zawodów na kanale Canal+ Sport 2.\nMenadżerowie: Simon Stead i Oliver Allen\n3. Philip Hellstroem-Baengs\nMenadżer: Morgan Andersson\n3. Francis Gusts\nMenadżer: Władimir Rybnikow\nMenadżer: Laurent Sambarrey


tnieją specjalne firmy, które zajmują się oferowaniem usług z zakresu BHP. Do podstawowych usług takiej firmy można zaliczyć szkolenia BHP oraz outsourcing BHP, czyli\nDodane: 30-08-2020 07:32\nZapewnienie swoim pracownikom odpowiednich szkoleń BHP oraz przestrzeganie zasad związanych z bezpieczeństwem i higieną w miejscu pracy należy do obowiązków pracodawcy. Istnieją specjalne firmy, które zajmują się oferowaniem usług z zakresu BHP. Do podstawowych usług takiej firmy można zaliczyć szkolenia BHP oraz outsourcing BHP, czyli\nTaksówka w centrum uwagiSoftstartery i inne zabezpieczeniaEverybody could have w problem with pipesO stomatologii i jej gałęziachDobry prawnikPrawdziwa ekologia - o oszczędzaniu wodyMieć albo nie mieć prawnika! Oto jest pytanieOprogramowanie dla firmGdzie można bhp a gdzie nie?Wpis o fotowoltaice. Fotowoltaiczne InfoZadbana kobiety to szczęśliwa kobietaNadwrażliwość skóry, i uczulenia?Znajdź winnego!No smoke from exhaust pipeTransport ogółemKlimatyzacjaKlima czy nie klima- oto jest pytaniePomyśl o domu opiekiCzy Mieć piękne zęby jest łatwo?Prawnik- kiedy go potrzebujemy?Tilstanden til v?re tenner under kontrollRóżne rodzaje suplementów sportowychProwadzić sprawy prawne szybciej?Dlaczego urlop życia warto spędzić w Andaluzji?Dlaczego warto zlecić usługi sprzątania?Nie ma twojej firmy w Google?Wiele traciszJak sobie poradzić z niechcianymi gośćmi?Artykuł o prawiePowrót dywanów na salonyKupić, wynająć, czy poczekać? O nieruchomościachHigiena jamy ustnej i stomatologia


Kamizelka chłodząca Swamp Cooler™ Z003125L – szaro-niebieska rozm. L – marki Ruffwear | canilove.pl\n» Kamizelka chłodząca Swamp Cooler™ Z003125L – szaro-niebieska rozm. L – marki Ruffwear\nKamizelka chłodząca Swamp Cooler™ Z003125L – szaro-niebieska rozm. L – marki Ruffwear\nKod produktu: Z003125L\nWakacyjne miesiące czy też wyprawy w ciepłe kraje to prawdziwy test wytrzymałości dla Twojego czworonożnego ulubieńca. Aby sprawić pieskowi przyjemność ze spacerów i wypraw w wysokich temperaturach zakładaj mu chłodzącą kamizelkę Swamp Cooler™ Z003125L od marki Ruffwear – unikalna konstrukcja kamizelki pozwala na zachowanie optymalnego komfortu termicznego nawet przez długi czas.\nSzaro – niebieska kamizelka chłodząca Swamp Cooler™ Z003125L w rozmiarze L będzie świetnie pasować na większego psa – wybierz ją, jeśli wymiary Twojego pupila mieszczą się w następujących przedziałach:\nobwód klatki piersiowej wynosi od 81 do 91 cm\nobwód szyi – 67,5 cm\nDzięki zapięciom w postaci klamerek stworzonych w technologii ITW Nexus Waveloc i ukrytych po bocznych stronach Swamp Cooler™ Z003125L z łatwością założysz i zdejmiesz psu kamizelkę. To rozwiązanie w połączeniu z jasnym, odbijającym promienie materiałem pozwala także na osłonięcie maksymalnie dużej powierzchni ciała Twojego pupila przed palącym słońcem.\nKamizelka Swamp Cooler™ Z003125L stworzona jest z 3 praktycznych warstw, optymalnie dopasowanych i nie krępujących ruchów:\nwarstwa wewnętrzna – wygodnie przylega do psa i przenosi na czworonoga efekt chłodzący.\nAby uzyskać efekt chłodzenia wystarczy, że zamoczysz kamizelkę Swamp Cooler™ Z003125L w zimnej wodzie, wyciśniesz i założysz na swojego czworonoga. Potrójna konstrukcja kamizelki sprawia, że pochłonięta przez nią woda odparowuje, odprowadzając tym samym nadmiar ciepła – to właśnie dlatego Twój pies będzie mieć zapewnione przyjemne odczucie chłodu.\nKamizelkę Swamp Cooler™ Z003125L wyróżnia możliwość założenia jej na każdą uprząż – wszystko dzięki specjalnej przelotce umożliwiającej przełożenie i zaczepienie smyczy. Jeśli chcesz, aby cały komplet pasował do siebie, wybierz jedną z uprzęży Ruffwear: Front Range™, Hi & Light™ lub Web Master™.\nCodzienne wyprawy z kamizelką Swamp Cooler™ Z003125L to przyjemność dla Twojego psa, ale także świetne rozwiązanie dla Ciebie – z łatwością wyczyścisz ją nawet z największego błota i innych zabrudzeń. Wystarczy, że wypierzesz ją w pralce ustawionej na delikatny cykl i zimną wodę, używając łagodnych detergentów. Swamp Cooler™ Z003125L zachowa swoje właściwości chłodzące na wiele lat jeśli nigdy nie będziesz jej prasować, czyścić chemicznie i wybielać. Po zwykłym praniu pozostaw ją do wyschnięcia, a będzie Wam długo i skutecznie służyć – szczególnie w najbardziej upalne dni.\nDla zwiększenia Waszego bezpieczeństwa, kamizelka chłodząca Swamp Cooler™ Z003125L, została wykończona odblaskowymi elementami – co przyda się szczególnie podczas letnich, gorących nocnych i wieczornych wypraw. Na kamizelce znajdziesz także specjalny zaczep, który umożliwia zamontowanie lampki LED - The Beacon™ stworzoną także przez markę Ruffwear – możesz ją osobno dokupić. Takie połączenie daje Wam gwarancję udanych przygód w dogodnej temperaturze i niezapomnianej zabawy po zmierzchu.\nCechy charakterystyczne kamizelki chłodzącej Swamp Cooler™ Z003125L:\nObwód klatki piersiowej psa: 81 - 91 cm\nDługość kamizelki: 58,5 cm\nObwód szyi: 67,5 cm


Dopasowane budowanie stron online tak − akademiapzszach.pl\nNa pewno wiesz, jak istotne jest posiadanie własnej strony w Internecie. Komu zlecić zatem zrobienie profesjonalnie wyglądającej strony internetowej? Dobrze jest wykonać stronę u znawców w tym obszarze. Jedynie stuprocentowi specjaliści tworzenia witryn mogą podołać takiemu zadaniu. Czemu warto wynająć specjalistów do przygotowania strony? Projektowanie stron internetowych nie jest tak proste, jak mogłoby się wydawać. Jeżeli nie znasz się na tym za bardzo, strona zrobiona w domowym zaciszu nie będzie najlepiej zrobiona. Zlecając zrobienie strony internetowej nieprofesjonalnej osobie, powinieneś liczyć się z mizernym dziełem realizacją.\nW zakresie usług działalności Doubles jest graficzne opracowywanie i wytwarzanie witryn WWW. Przez ich duże doświadczenie skutecznie budują dobry wizerunek firm w internecie. Stworzą dla Ciebie responsywną oraz przyjazną klientom stronę internetową pod względem komunikacyjnym, informacyjnym oraz informacyjnym. Przygotowane przez Doubles witryny WWW są całkowicie funkcjonalne, lecz również niezwykle przyjemne dla oka. Opracowują proste w obsłudze, funkcjonujące całkowicie bez błędów, lecz również niezwykle estetyczne strony internetowe, kładąc nacisk w pierwszej chwili na spersonalizowane podejście do klienta.\nW zespole tej firmy znajdują się wyłącznie doświadczone osoby i eksperci w pisaniu witryn internetowych. Bez przerwy obserwują trendy technologiczne, jak i również wizualne, by móc być na bieżąco. Ich wiedza i doświadczenie powoduje, iż potrafią poprawnie tworzyć strony internetowe, tak, żeby były idealnie przypasowane do wymogów wyszukiwarki Google, funkcjonowały sprawnie, a użytkownicy czuli zadowolenie z ich szybkości i bezproblemowości użytkowania.\nDziałalność Doubles opiera|Działalność tej firmy opiera się} przede wszystkim na tym, że mocno współpracujemy z klientem. Uważnie słuchają potrzeb i dobierają swoją strategię pod uwagi. Ich klienci mogą być pewni, że obsługują ich kompleksowo a także zawsze z takim samym zaangażowaniem. Zrobili całą masę stron, stale rozszerzając grono zadowolonych odbiorców. Witryny internetowe, które zostały przez Doubles utworzone, jak najbardziej spełniały wszelkie oczekiwania ich klientów. Wszystkie ich projekty witryn internetowych odpowiadały charakterowi, jaki ma firma klienta, przykuwając uwagę unikalnością grafiki, kolorystyką a także estetyką.\nNie powierzaj swojej strony w niesprawdzone ręce. Tworzenie strony internetowej to zajęcie wymagające wiedzy, doświadczenia i wymaganego przygotowania technicznego. Jest to zbyt ważny element reklamy Twojej firmy. Dzięki stronie przedstawiasz swoją jedyną w swoim rodzaju ofertę, zdobywasz potencjalnych klientów, budujesz wizerunek swojej marki i powiększasz świadomość istnienia Twojej marki wśród użytkowników sieci. Powinieneś pamiętać o tym, że Twój odbiór w sieci to podstawa sukcesu Twojej firmy. Wiele osób korzysta przeważnie z urządzeń mobilnych, dlatego powinieneś zadbać o to, aby Twoja strona była responsywna i dostosowana do wszystkich możliwych urządzeń. Zaufaj nam a także daj swoją stronę WWW w ręce specjalistów. Działania Doubles sprawią, że Twoja strona WWW będzie sprawna oraz ładna dla oka.\nPrzygotowywanie stron WWW to przede wszystkim hobby dla Doubles. Zajmują się tym od długiego okresu czasu, z przyjemnością poszerzając ciągle swoje możliwości, kompletując kolejne elementy wiedzy na wszelakie istniejące na rynku sposoby. Tworzenie witryn to sztuka, za którą powinno iść zaangażowanie i serce włożone w każde zadanie. Połączenie pasji z wiedzą, ciągłym kontaktem z klientem i braniem pod uwagę jego potrzeb, odpowiednimi narzędziami i doświadczeniem, daje gwarant sukcesu i zadowolenia z gotowego projektu. Nie boimy się żadnych wyzwań, realizujemy również bardzo wymagające projekty. W Doobles sukcesy spowodowane są współpracą jedynie z najlepszymi specjalistami od grafiki, programowania i marketingu internetowego.