ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་དཔེ་ཀློག་ཟིན་ཐོ། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ། བཀའ་གདམས་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང(1011-1075)གིས་བརྩམས་པ་དང་། བོད་སྔ་རབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་ཅན་ལྔ་དང་། གསང་བ་ཡང་ཆུང་སོགས་དང་འདྲ་བར་མཐོང་ཆེན་བྱེད་པར་མ་ཟད། ལྡེའུ་ཇོ་སྲས(དུས་རབས༡༢པ)དང་མཁས་པ་ཇོ་རྣམ(དུས་རབས༡༣པ)། དབུས་པ་བློ་གསལ(དུས་རབས༡༣པ)། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ(1504-1566)། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ(1617-1682)ལྟ་བུའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལུང་གི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་དྲངས་པའང་ཤིན་ཏུ་མང་མོད། དུས་ཕྱིས་ཀྱི་འཇིགས་པས་ད་ཕན་བར་དུ་དཔེ་རྒྱུན་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་སྒྲོས་ཤིག་མི་འདུག ཡིན་ནའང་། གུས་པའི་གོ་ཐོས་ལ་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་ཨུ་རུ་སུར་གདན་དྲངས་པའི་དཔེ་ཐོའི་ཁྲོད་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་བཞུགས་པ་དང་། ཡང་ཉེ་ཆར་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ལྗོངས་རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་ཆ་ཚང་མིན་མ་ཤེས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་རྒྱུན་ཞིག་བཞུགས་པར་ཐོས།\nཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་དེ་འདྲའི་རྩ་ཆེ་ཞིང་དཔེ་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཞིག་ཁོ་བོས་ད་ཕན་བར་དུ་མ་མཐོང་ལ། ཞོར་འཕྲོས་སམ་བརྒྱུད་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་སྤྱི་ལོ1957ནས་སྤྱི་ལོ1958བར་དུ་ཧྥ་རན་སིའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་སི་ཏྱེན(R.A. Stein,1911-1999)གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་གྱི་ཚན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཐོག་མའི་པར་གཞིར་ལྷད་ཞུགས་ནས་ཕྱིས་སུ་ཚན་པ་རེ་འགའ་འདོར་ལེན་བྱས་པར་འདོད་ལ། སྤྱི་ལོ1992ལོར་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཛད་པ་པོ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཙམ་གླེང་ཡོད་པ་དང་། མཁས་པ་ལྡེའུས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་གསུངས་མེད་པར་བཤད། ཡང་ལོ་དེར་ཕུ་ཐྲེ་ཁུ(L. Petech)ལགས་ཀྱིས་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་དང་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་འཁོད་པའི་ཁེང་ལོག་གི་བྱུང་བ་དེ་དོན་དུ་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་གཞིར་བྱས་པ་ཞིག་དང་། གཏམ་རྒྱུད་དེ་ནི་མག་མོག་དང་ལྷ་རབས་ཀྱིས་བསླད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས། ཕྱིས་སྤྱི་ལོ1996ལོར་མཁས་དབང་བན་སྦྲུར་ཁེ་ཕུ(L.W.J. van der Kuijp)ལགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་བཏགས་པ་སྔ་ཤས་དང་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད། སྤྱི་ལོ1997ལོར་ཏན་མར་ཐྲེན(D. Martin)དང་ཡེའོ་སྦེན་ཐྲུར(Y. Bentor)གཉིས་ཀྱིས་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་གྱི་དབུའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་སྟོང་རྩའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་གཉིས་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད་པར་འདོད་ལ། ལམ་འབྲས་ཁོག་ཕུབ་ཁྲོད་ཀྱི་ཞ་མེའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་འདི་མ་ཅིག་ཞ་མེའི་མཚན་ཅན་ཞིག་ལས། ཁུ་སྟོན་གྱིས་མཛད་པ་མིན་ཚུལ་དང་འདི་ནི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་དེའི་ཡར་སྔོན་གྱི་བྱུང་བ་འཁོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་པསོགས་མདོར་ན་ནུབ་གླིང་དུ་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་ཞིབ་འཇུག་རབ་དང་རིམ་པ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཚང་མས་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་མ་གཏོགས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིའི་དཔེ་རྒྱུན་དང་ནང་དོན། རྩོམ་རོགས་སོགས་ལ་སྔར་བཞིན་འདྲི་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་བསྐྱུར་ཡོད། རྒྱལ་ནང་དུ་སྤྱི་ལོ2004ལོར་བར་ཁ་ངག་དཀོན་ལགས་ཀྱིས་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ(1290-1364)ཀྱི་དུས་སྐབས་ཙམ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་ཅན་ལྔ་སོགས་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་ལྟ་ཀློག་ཁྲིད་སྦྱོང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ཉམས་པར་གསུངས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ2006ལོར་སྐུ་ཞབས་སུང་ལེན་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་དང་ཕྱིས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་འདྲ་ཐེབས་པ་སོགས་ཕྱོགས་འགའ་ནས་གླེང་ཡོད། ཡང་སྤྱི་ལོ2015ལོར་བན་ཤུལ་དཔལ་མཁར་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་དང་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་དྲངས་པའི་ལྡེ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་དེ་ཁུའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་ཉིད་ཡིན་མིན། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིའི་མཚན་བྱང་དངོས་བཅས་ལ་དཔྱད་པ་བྱས་ཡོད། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ལགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་བོད་སིལ་བུའི་དུས་ཆེད་དམིགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཞིག་དང་། དེར་རྒྱ་ལྷ་པོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་རོགས་ཤིག་ཀྱང་བྱུང་བས་མི་སྒེར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་མ་ཡིན་པར་གསུངས།གོང་གསལ་ཞིབ་འཇུག་དག་ལས་ཏན་མར་ཐྲེན(D. Martin)དང་ཡེའོ་སྦེན་ཐྲུར(Y. Bentor)གཉིས་ཀྱི་བོད་ཡིག་གིས་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཡིག་ཚངས་ཞེས་པ་མ་གཏོགས། གཞན་ཐམས་ཅད་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་མ་ཚུགས་སྔོན་གྱི་དབང་མཛད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་བོད་གློ་བུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཁུངས་སྟོན་པའི་ཡིག་ཆ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དུས་ཞོར་འཕྲོས་སུ་སོང་བ་ཤ་སྟག་ཏུ་ཡིན་མོད། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་འདི་ལ་དཔྱད་པ་ཅུང་རྒྱས་པ་ཞིག་བྱས་པ་ནི་སྤྱི་ལོ2011ལོར་གཡང་མོ་འཚོ་ལགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་གི་བསྟན་བྱ་དང་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལ་དཔྱད་པ་གནང་བ་དེ་ཡིན།\nཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིར་མཚན་བྱང་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཡོད་པ་ཐོག་མར་བཏགས་པ་དང་ཕྱིས་སུ་བཏགས་པ་གཉིས་སུ་འདུ་ཞིང་། སོ་སོར་བོད་སྔ་རབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད། བསྟན་བཅོས་ཤོང་ཚད་བཅས་ལ་གཞིགས་ནས་བཏགས་པས། སོ་སོར་དོན་སྙིང་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་བྱུང་འཕེལ་གྱི་གོ་རིམ་ནང་ཤུགས་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཐེབས་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་འདི་སྤྱིར་བཏང་རྒྱུགས་ཆེ་ཞིང་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་མང་ཤས་སུ་བེད་སྤྱད་བྱས་ཡོད་མོད། དཔེ་རྒྱུན་དངོས་ལག་སོན་མ་བྱུང་བ་དང་ནང་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མ་གཏོགས་པས། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་གཞུང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་ལ། བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་མ་ལུས་པར་འདུས་པས་ཐོགས་པརགསུངས་པ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་དཔྱད་པ་གནད་དུ་ཐིངས་ཀྱང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་ཕྱིས་སུ་བཏགས་པའི་མཚན་བྱང་ཡིན་ཞིང་། བོད་གློ་བུར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་བརྗོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཅན་ལྔ་གསང་བ་ཡང་ཆུང་དང་ལྷན་གཅིག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་ལ། དེ་དག་སོ་སོས་ཀྱང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དཀྱུས་སུ་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། སྒོས་སུ་དེབ་ཐེར་སོ་སོའི་ནང་དོན་གནད་དོན་གཅིག་རང་ལ་ཕྱོགས་ཡོད་པས། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དེ་དག་གི་ཟླ་ལ་སྦྱར་ན་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྔོན་དང་ཁྲི་དར་མ་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་ཡང་བཀོད་པས། ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོང་གསལ་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་དྲུག་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གཞུང་གི་ཤོང་ཚད་ལ་གཞིགས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་བཏགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། ལོག་གནོན་ཆེན་པོ་ཡང་ལོག་སྨྲ་ཚར་དུ་གཅོད་ཅིང་སྨྲ་བ་ངན་པ་ཀུན་ནས་འཇོམས་པས་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་གསུངས་པརརྒྱུ་མཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་ལྡན་མོད། ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་འདིར་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ནང་དོན་ཤིན་ཏུ་མང་པས། མཚན་བྱང་འདོག་མཁན་རང་ཉིད་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དག་གི་དགོངས་པར་མ་མཉེས་པར་གཞིགས་ནས་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན་ཡང་སྲིད་མོད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ་ཡང་ཅན་ལྔ་གསང་བ་ཡང་ཆུང་བཅས་དང་ལྷན་དུ་བྱུང་ཞིང་། གོང་གསལ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་སྐབས་སུ་ཞུས་པ་ལྟར་དེབ་ཐེར་གཞན་ཁག་དྲུག་པོའི་མཚན་བྱང་ལ་སོ་སོའི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་ལྡན་པ་ནང་བཞིན། ལོག་གནོན་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་ཡང་གཞུང་རང་དུ་བསྟན་པའི་ཁེང་ལོག་གམ་གྱེན་ལོག་གི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་དམ་སྙམ་སྟེ། ལོག་གནོན་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་གདགས་པར་དེབ་ཐེར་གཞན་ཁག་དྲུག་ནང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་མ་རྙེད་པས་བརྟག་པར་འོས།\nདཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་དངོས་སུ་གཟིགས་མྱོང་བས། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིའི་དཔེ་རྒྱུན་དང་ནང་དོན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་བསྙོན་དུ་མེད་ཀྱང་། ཁོང་གིས་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཡན་ལག་གསུམ་པའི་ལེའུ་གཉིས་པར་ལུང་ཁུངས་འགོད་སྐབས། ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོར་གྲགས་པཞེས་གྲགས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་བ་དེས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོར་མཚན་བྱང་དངོས་ཤིག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ། སྤྱི་ལོ1643ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་ཁུ་སྟོན་གྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོདཅེས་པ་ཞིག་གསུངས་ཤིང་། དེར་དྲངས་པའི་གྱེན་ལོག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་དང་མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དྲངས་པ་དང་རྒྱས་བསྡུས་བཅད་ལྷུག་གི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས་མེད་པས། བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད་ཅེས་པ་འདི་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་དངོས་ཡིན་པ་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀས་གྲུབ་ལ། ཡང་ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བརYoseb Gerganལགས་ཀྱིས་ཀྱང་མཚན་བྱང་དེ་བཞིན་དྲངས་ཡོད། མདོར་ན་བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད་ཅེས་པ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ཡིན་མིན་མི་ཤེས་ཀྱང་། འདིར་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་མ་གསུངས་པའམ་གསུངས་ཀྱང་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པ་མང་པོར་གསལ་ཁ་དོད་པས། རྩ་ཆེ་ཞིང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པར་སྙམ་མོ། ། ཡང་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་སྦ་བཞེད་གཉིས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གཅིག་ལ་བྱེད་ཀྱང་། དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱིས་བླ་བཞེད་སོགས་བསམ་ཡས་ལོ་རྒྱུས་འཁོད་པའི་ཡིག་ཚངས་བཅུ་ཕྲག་ཅིག་གུང་བསྒྲིགས་དུས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཆིག་རྐྱང་དུ་གླེང་བ་དང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་མཆོག་གིས་བསམ་ཡས་དཀར་ཆག་ཆེན་མོའམ་རྒྱལ་རབས་དབའ་བཞེད་ཆེ་འབྲིང་དང་སོ་སོར་གསུངས་པ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ད་ཕན་ལག་སོན་བྱུང་བའི་དབའ་བཞེད་རིགས་དུ་མས་ཆེས་སྔ་ན་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་དང་འཕྱི་ན་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོར་རེ་བ་ཙམ་མ་གཏོགས། བསམ་ཡས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་བརྗོད་ཡོད་པར་དཔག་ན་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་དངོས་མ་རྟོགས་པར་བྱུང་བ་ཡིན་ཤས་ཆེ། ཡང་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་ལྡེ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་གཅིག་ཡིན་མིན་ལ་དོགས་གཞི་སློང་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ལྡེ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་དུ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་ས་སྙིང་གི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དེ་དང་། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་རུ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་སའི་སྙིང་བོའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་གཉིས་གཅིག་ཁེལ་ཏུ་ཁེལ་བས། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་དྲངས་པའི་ལྡེ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ཟེར་བ་དེ་དང་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་གཉིས་ཆོས་འབྱུང་གཅིག་ཡིན་པ་ལས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་མིན་པ་དཔག་ཐུབ་ལ། དེ་མིན་ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་ཙམ་ནས་ལྡེ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་དང་མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་གཉིས་དེབ་ཐེར་གཅིག་ཡིན་པར་གསུང་མཁན་ཤིན་ཏུ་མང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་ཡུལ་བྲིས་ཆེན་མོ་བསྟན་བཅོས་གཉིས་སུ་གོ་བ་ལེན་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་མཐའ་འཁོར་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་འབྲེལ་བའམ་སོ་མཚམས་བརྗོད་དུས་ཡུལ་བྲིས་ཆེན་མོ་ཞེས་རེས་མོས་སུ་དྲངས་ཡོད་པའི་དགོངས་གཞི་ཡང་། བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད་དམ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་བོད་རང་གི་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་ལོ་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ལྟ་བུའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་བསྟན་པ་འཕེལ་བའི་གཞི་རྒྱལ་རབས་ཀྱང་འབྱུང་བ་སོགས་ཡུལ་ཕྱོགས་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་པར་གཞིར་བྱས་ནས་བཏགས་པ་རྟོགས་ཐུབ། ཡུལ་བྲིས་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་འདི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ཙམ་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་འདྲ་ཡང་ཕྱིས་དེ་ཙམ་དར་ཁྱབ་མི་ཆེ།\nལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིའི་མཛད་པ་པོ་བཀའ་གདམས་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་ནི་ཡར་ལུང་དུ་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཁུལས་འཁྲུངས་ཤིང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་དང་ཕར་ཕྱིན་བཤད་ཉན་གྱི་བརྒྱུད་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཇོ་བོ་རྗེའི་ཐུགས་སྲས་ཁུ་རྔོག་འབྲོམ་གསུམ་ཞེས་བཀའ་གདམས་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་རྒྱུན་ངག་ཏུ་འཁྱེར་བ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ལས་ཆེན་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན(1432-1506)གྱིས་མཛད་པའི་བཀའ་གདམས་ཆོས་འབྱུང་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེར་རྣམ་ཐར་ཅུང་རྒྱས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་སོགས་སུ་ཇོ་བོ་རྗེ་ནས་རྔོག་འབྲོམ་གཉིས་དང་དེ་ལས་བརྒྱུད་པའི་བཀའ་གདམས་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་བརྗོད་པ་གཙོ་ཆེ་ཞིང་། ལར་རགས་ཙམ་བྲིས་པའང་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོར་འབྱུང་བ་དེ་ལས་ནང་དོན་གཞན་ཞིག་མ་མཐོང་། དུས་སྐབས་དེར་ཁུ་སྟོན་གྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ(982-1054)ལ་བསྙེན་བཀུར་ཡག་པོ་མ་གནང་བ་དང་དགེ་བཤེས་སྟོན་པ(1004-1064)དང་གཏེར་སྟོན་གྲ་བ་མངོན་ཤེས། ཨ་མེས་བྱང་ཆུབ་བཅས་ལ་མི་མགུ་བར་བསྙད་པ་སོགས་བོད་སྟོན་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཁུ་སྟོན་ལ་ཐུགས་སྣང་ཡག་པོ་མེད་པས། ཕྱིས་བཀའ་གདམས་པའི་ཆོས་འབྱུང་རྩོམ་མཁན་དག་གིས་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དེ་ཙམ་སྣང་འཇོག་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་སྲིད། གང་ལྟར་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་ཉིད་མི་ཆེན་ཡིན་པ་དང་ཐུགས་རྒྱལ་ཅུང་ཙམ་ཆེ་བས། སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེའི་དགོན་པ་མེས་ཚིག་པའང་ཁུ་སྟོན་གྱིས་འབྲོམ་སྟོན་པར་མི་མགུ་བའམ་སྡང་སུན་བྱས་པ། གཏེར་སྟོན་གྲྭ་བ་མངོན་ཤེས་ལ་བརྙས་ཐབས་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བར་འདོདནའང་། དགེ་བཤེས་སྟོན་པའི་ཞལ་ནས་དིང་སང་ཇོ་བོ་ལས་གཞན་བོད་ན་གཞུང་མན་ངག ལུང་རིགས་པ་ཐམས་ཅད་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་ལས་ལྷག་པ་མེད་པར་གསུངས་པ་དང་། ཕྱིས་ཀྱི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བའི་བར་དུ་ཟམ་མ་ཆད་པའི་ཕར་ཕྱིན་དང་མངོན་པ། བྱང་སའི་བརྒྱུད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁུ་སྟོན་ནས་བརྒྱུད་པ་དང་། རྒྱལ་བའི་བཀའ་བོད་དུ་བསྒྱུར་བར་ཡང་ཕྱག་རྗེས་གང་འཚམས་ཤིག་ཡོད་ཕྱིན། ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་མཛད་རྗེས་ཆེ་བའི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།\nརྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་དང་ཆོས་འབྱུང་གསལ་བྱེད་དམིགས་ཐུར་གྱི་འགྲེལ་བར་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་རྩོམ་རོགས་ལ་རྒྱ་ལྷ་པོ་ཞེས་པ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ནས་ཀྱང་རྩོམ་རོགས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པར་མ་གསུངས་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། དབུས་པ་བློ་གསལ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ལ་གདེང་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་གཟིགས་མྱོང་ཡང་། རྒྱ་ལྷ་པོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་རོགས་ཤིག་ཡོད་པར་མ་གསུངས་པས་དོགས་གཞི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ཀུན་གྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་ལྷ་པོ་ཞེས་པའི་མི་འདི་ཁུ་སུམ་མེར་འཇོག་རྒྱུ་ལས་མ་བྱུང་མོད། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་དང་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ་རྒྱ་ལྷ་པོས་བརྩམས་པར་བཤད་པནི་རྩ་བའི་གཞུང་གི་བསྟན་བྱ་མ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་དུ་ལྷ་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱ་ལྷ་བར་གསུངས་པར་དགོངས་གཞི་གང་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཤེས་མོད། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་གཞིར་བཟུང་བའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པའི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་མར་རྒྱ་ལྷ་པོ་ཞེས་འབྱུང་བས་དཔེ་རྒྱུན་གཞན་ཞིག་ལ་ཁུངས་གཏུགས་པ་ཡིན་ཡང་སྲིད། གང་ལྟར་སྔ་མ་བཞིན་བྱུང་ན་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱལ་ཕྱི་མའི་ཁྲོད་དུ་ལྷ་བཙུན་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟང་པོས་ཀྱང་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་ཆེན་མོ་ཞིག་མཛད་མྱོང་བར་གསུངས་པས་མནོ་བསམ་གཏོང་མི་ཆོག་པ་མེད་ལ། ཕྱི་མ་དེ་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་དང་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བས། ཁུ་སྟོན་དང་དུས་མཉམ་གྱི་རུས་རྒྱ་ཅན་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་ལས་འོས་མེད་དེ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་རྗེས་སུ་རུས་རྒྱ་ཅན་གྱི་མཁས་པ་དང་ལོ་ཙཱ་བ་མང་དུ་བྱུང་བ་ལས། ཁུ་སྟོན་དང་དུས་མཉམ་པའམ་ཁུ་སྟོན་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེ་བ་རྒྱ་རྒྱལ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་སེང་གེ་ཞེས་པས་ཁོང་གི་མདུན་ནས་ཕར་ཕྱིན་དང་མངོན་པ། བྱང་ས་བཅས་གསན་མྱོང་བ་མ་གཏོགས། གཞན་རུས་རྒྱ་ཅན་གྱི་མཁས་པ་ཁུ་སྟོན་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཟབ་པ་ཞིག་རྙེད་མ་བྱུང་བས། དོར་ཞི་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་ནས་སྤྱིར་རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་ཐག་མི་ཆོད་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པའི་གནའ་རྩོམ་གྱི་རིགས་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པའི་ཚེ། ཡིན་མིན་གང་ཡང་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་རྡོ་རྗེ་ལྷུན་པོ་དང་འདྲ་བ་མེད་ན། ཞེ་འདོད་དང་འོལ་ཚོད་ཀྱིས་ཐག་བཅད་པ་མཁས་པའི་ལུགས་དང་འགལ་བར་མ་ཟད། ཐག་བཅད་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པས་ཚད་མར་མི་འཛིན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ཤེས་བྱེད་གཞན་མ་མཆིས་པས་འོལ་ཚོད་བྱེད་མི་གཏུབ་བོ། །\nལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་ད་ལྟ་རང་ཅག་གི་མིག་གི་བགོ་སྐལ་དུ་མ་སྨིན་ནའང་། བོད་སྔ་རབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ལུང་འདྲེན་དང་དཔེ་ཐོར་བཀོད་དེ། དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་ལ་དཔེ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་མངོན་གསལ་ཡིན་པར་མ་ཟད། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པ་ནས་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་དུ་མཁས་པ་མང་པོས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གྱི་རྩ་བའི་ཁུངས་སུ་བཅོལ་ཡོད་མོད། བར་སྐབས་འདིར་ཁོང་ཅག་གིས་ལུང་ཁུངས་གསལ་བོར་མ་བཀོད་པས། དཔེ་སྡུར་བྱེད་དུས་ནང་དོན་ལ་ལྷད་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད་མེད་བརྟག་རྒྱུ་དཀའ་བའི་གནས་སུ་ལྷུང་། ཆོས་འབྱུང་གསལ་བྱེད་དམིགས་ཐུར་གྱི་འགྲེལ་བར་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གིས་བརྩམས་པ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོའམ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཞེས་བྱུང་བ་དང་། ཡང་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱིས་ཆོས་འབྱུང་དམིགས་ཐུར་རྩ་བར་བཟུང་ནས་ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་བརྩམས་པརགཞིགས་ན། དམིགས་ཐུར་གྱི་རྩོམ་མཁན་ནི་ད་ཕན་མཐོང་དུ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་ལས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་གཟིགས་མཁན་སྔ་ཤས་སུ་བརྩི་ཆོག་པར་སྙམ་ཡང་། ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པ་པོ་དངོས་སུ་མ་བསྟན་ལ་ཆོས་འབྱུང་གསལ་བྱེད་དམིགས་ཐུར་གྱི་འགྲེལ་བར་ཡང་མཚན་མི་གསལ་བར་མ་ཟད། ཆོས་འབྱུང་དམིགས་ཐུར་གྱི་རྩ་བར་ཡང་འགྲེལ་པ་ནང་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་དྲངས་ཡོད་མེད་བརྟག་དཀའ་བར་གྱུར། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་མགོར་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱིས་ཐེངས་གཉིས་ལ་མ་གཏོགས་ཁུའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིའི་མཚན་བྱང་དྲངས་མེད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དབང་མཛད་བཅུའི་སྐོར་ལ་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་ཡོད་པ་ཤིན་ཏུ་མངོན་གསལ་ཡིན་ཡང་། དབང་མཛད་གཉིས་ཆད་པས་རྩོམ་པ་པོ་རང་གི་ལྟ་བའམ་དཔེ་རྒྱུན་ལ་ཆད་ལྷག་བསྲེས་གསུམ་ཤོར་བ་ཡིན་ཡང་སྲིད། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གྱིས་གསལ་བཤད་ཁ་གསལ་མེད་པར་ཐེངས་གཉིས་ལ་ལོག་གནོན་ཆེན་པོའི་རྩ་བའི་གཞུང་ལུང་འདྲེན་དང་། ཡང་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་བཅས་ཐེངས་གསུམ་ལ་མཚན་བྱང་དྲངས་ཀྱང་བར་མར་མཛད་མཁན་སྨྲས་མེད་ལ། སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་པོ་མི་གཅིག་པས་དགོངས་གཞི་གཞན་ཞིག་ཡོད་མེད་ཅིས་ཀྱང་བརྟག་པར་འོས། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱིས་ཐེངས་དྲུག་ལ་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ལུང་འདྲེན་ཁུངས་གཏུགས་མཛད་ཅིང་། དབང་མཛད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མ་གཏོགས་གཞན་དག་ད་ཕན་ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་ལུང་འདྲེན་བྱས་མྱོང་མེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དུ་གསུངས་པ་ཐ་དད་དུ་སོང་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་དོན་དངོས་ལ་འབྲེལ་བ་ཆེ་བས། ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ལུང་ཁུངས་ལ་གསལ་བྱེད་དང་ཡུལ་བྲིས་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་བླ་དྭགས་ཀྱི་མཚན་བྱང་འདོན་མཁན་སྔ་གྲས་ཆགས་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་ནས་བཅུ་བདུན་པའི་བར་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་ཐོ་འགོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་དང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་རྣམ་གཉིས་ནས་སྔར་གྱི་ལུང་འདྲེན་སྟེང་ལ་ནང་དོན་གསར་བ་ཁག་ཅིག་དྲངས་པ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ལུང་ཁུངས་སྨྲས་མེད་པ་དག་ལ་གསལ་ཁ་དོད་ཅིང་། མཚན་བྱང་དངོས་བཀོལ་བས་ཕྱིས་ཀྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བར་ཡང་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་ལུང་འདྲེན་རྩ་བར་བཟུང་བའང་ཡོད་ལ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་སྔ་རྗེས་སུ་ཐེངས་བཞི་ལ་ལུང་འདྲེན་མཛད་ཅིང་དཔེ་ཐོར་དྲངས་པ་དང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་ཐེངས་གཅིག་ལ་མ་གཏོགས་ལུང་འདྲེན་མ་མཛད་ཀྱང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་དངོས་ཐོག་མར་བསྟན།\nདུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པ་ནས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་རྒྱུན་གནས་སྟངས་དེ་མཚམས་རེར་ལུང་ཁུངས་ཇི་བཞིན་སྨྲས་ཡོད་པ་དང་། ཡང་མཚམས་རེར་ལུང་ཁུངས་བརྒྱུད་ནས་དྲངས་ཡོད་པ་བཅས་རབ་རིབ་མག་མོག་ཅིག་ཡིན་མོད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་གསལ་ཁ་མི་དོད་ཅིང་སྔོན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་མ་གསུངས་པ་དག་ལ་ཁ་གསབ་བྱས་ཡོད་པས། རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་རིན་ཐང་སྔར་བཞིན་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས(1801-?)ཀྱིས་ཆོས་འབྱུང་དང་རྣམ་ཐར་གྱི་ཐོ་རུ་ཁུ་སྟོན་དང་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའམ་ལོག་གནོན་ཆེན་པོ་བཀོད་པར་མ་ཟད། ཞང་མདའ་འཇམ་དཔལ་དང་ཡང་གོང་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་གཉིས་ཁམས་སུ་བྱོན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་གཏུགས་ཡོད་ཀྱང་། ཞང་མདའ་འཇམ་དཔལ་ལས་བླ་ཆེན་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་ཚིག་ཇི་བཞིན་དྲངས་འདུག་པས། ཁོང་གིས་འདི་དག་ནི་རང་གི་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བ་རགས་རིམ་བཀོད་པ་ཡིན་ལ་འགའ་ཞིག་འོག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། ། ཞེས་མཐོང་ཐོས་གཉིས་སུ་གསུངས་པ་ཡང་དོན་ལ་མཁས་པའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཡ་མ་བྲལ་བའི་རྟགས་ཡིན། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས(1813-1894)ལ་གསུམ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་བ་ནི་རབ་ཀྱི་མི་དགུ་ལས་ཐོས་པ་ཆེ་བའི་ཁུངས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་གཏུགས་ཡོད་པས། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་གཟིགས་མྱོང་བ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་བརྟག་པར་འོས། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བརYoseb Gerganལགས་ཀྱིས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་དངོས་ཙམ་མ་ཟད། ཁེང་ལོག་གི་དཔེ་དང་འབྱུང་རྐྱེན། གནས་ཚུལ་བཅས་ཡོད་བཀོད་པ་དེ་ལྔ་བ་ཆེན་མོའི་གསུང་ལ་གཏུགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་ཡང་། ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་ཁོང་ནི་མགོ་ཟླུམ་དས་ཆད་དང་མི་རབས་ཤིང་རྩ། སྟོང་སྡེ་མིའི་བྱུང་སྲིད། རྒྱལ་རབས་རྐྱང་ཁུག་སྤུན་གསུམ་སོགས་གཟིགས་མྱོང་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁྱེན་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་གཟིགས་མ་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ལར་ནས་མེད་དོ། ། སྤྱིར་ན་དཔེ་རྒྱུན་འཁྱར་ཚུལ་འདིའི་གཞི་འཛིན་ས་དཔལ་སོ་ནག་ཐང་པོ་ཆེའི་མཁན་རབས་རིམ་བརྒྱུད་དམ་ཁུ་སྟོན་བླ་བྲང་ནས་འཚོལ་དགོས་ཀྱང་། ཁུ་འབྱུང་གནས་རྒྱལ་མཚན(དུས་རབས༡༡པ)དང་ཁུ་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས(1075-1143)། ཁུ་མདོ་སྡེ་འབར(དུས་རབས༡༢པའི་མཇུག)བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཁ་མེད་པར་མ་ཟད། ད་ལྟ་སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེའི་ཁུ་སྟོན་བླ་བྲང་དང་ཁུ་པ་གྲྭ་ཚང་ཡོངས་སུ་འཇིགས་པར་མ་ཟད། ལོ་ཟླ་ཚེས་ཞག་བསྟན་དུ་མེད་ཀྱང་ཕྱིས་ཐང་པོ་ཆེར་མེ་སྐྱོན་ཐེངས་གཅིག་ཀྱང་ཤོར་མྱོང་བས། ཐང་པོ་ཆེ་ནས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་རྒྱུན་འཚོལ་རྒྱུ་དེ་ནི་སྨུག་རྒྱུར་བསྙེགས་པ་ནང་བཞིན་དུ་ཟད། ཡིན་ནའང་། དུས་སྐབས་སོ་སོའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་རྒྱུན་ལུང་འདྲེན་བྱས་པས། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་རགས་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱུང་མོད། ཨ་ཁུ་ཆིང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི(1803-1875)དཔེ་ཐོར་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མཚན་བྱང་མ་བྱུང་བདེས་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བ་ཙམ་ནས་དཔེ་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པར་གྱུར་བ་རྟོགས་ཐུབ་བོ། །\nཁུ་སྟོན་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་རྩོམ་དུས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་ཡི་གེ་རྙིང་པ་འགོས་ཀྱི་ཕྱག་ཡིག་དང་། བསམ་ཡས་རྡོ་རིང་ཡི་གེའམ་ཡང་ན་དེའི་ཕྱིས་ཀྱི་སྦ་བཞེད། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས། ཞེ་ས་དགུ་ཕྲུག་གི་བསྟན་བཅོསསོགས་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་གལ་ཆེན་ཅན་ལྔ་དང་གསང་བ་ཡང་ཆུང་སོགས་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་ཡང་དཔེ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་བཞུགས་པར་དཔག་ན། ཡིག་རྙིང་འདི་དག་ལའང་ཁུངས་བཅོལ་གང་འཚམས་གནང་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་རྒྱ་འགྱུར་མའི་སྔོན་འགྲོར་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གིས་ཅན་ལྔ་དང་གསང་བ་ཡང་ཆུང་གཞིར་བཟུང་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་བརྩམས་པར་བཤད་པ་ནི་འགྱུར་སྐྱོན་ཁོ་ན་ལས་མ་འདས་སྟེ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་ཅན་ལྔ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་སོགས་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་ནས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་བརྩམས་པར་བཤད་པ་དངགོ་ལྡོག་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་ལ། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ཤིང་པར་མའི་ལྡེབ155པར་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་ཚན་པ་ཞིག་ལྡེ་སྟོན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་དུ་དྲངས་པ་གསལ་བོར་འཁོད་ཡོད་ཅེས་པའང་དེ་ལས་མ་འདས་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོས་ཟིང་པོ་མགོ་སྔོན་ཅན་ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པའི་གཞུང་ཞིག་ཏུ་འདོད་པཡིག་ཆ་གོང་འོག་འཁྲུགས་པའི་སྐྱོན་ལས་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་གོ །\nཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་འགོ་མ་བརྩམས་པའི་སྔོན་དུ། རྒྱ་གར་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ལོ་རྒྱུས་སམ་རྒྱ་གར་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་བའམ། ཡང་ན་མཐའ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་རྣམ་བཞི་དང་བོད་ཀྱི་གནས་བབ་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སམ་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་གནང་དུས་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དབུ་བསྟན་པ་འཕེལ་བའི་གཞི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་བཞི་རུ་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར། སྟག་གཟིག ཧོར་བཅས་ཡོད་པར་མ་ཟད། བྱེ་མ་སྤྱང་ཀུ་དང་རྡོ་རྒོད་འཕྲང་རིང་། ཧབ་ཤ་རྒྱ་ཆུ། སྲིན་མོ་ཟངས་ཁ་ཤ་རི་བཅས་ཀྱི་རོང་བཞིས་ཕྱོགས་བཞིའི་སོ་མཚམས་ཕྱེས་ཡོད་པ་དང་། བྱེ་བྲག་མོན་དང་བལ་པོར་ལྕགས་གཟེར་སྤོང་པ་དང་ཞགས་པ་རྒྱ་ཆུ་རོང་། འཇང་དང་ཞང་ཞུང་གི་སོ་མཚམས་བར་མཛོ་སྟག་རྒྱ་འཕྲང་དང་གོང་གོད་གཉའ་ལུང་རོང་གིས་ཕྱེས་པ་བཅས་སོ་ཁ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་གིས་ཚུགས་ཡོད་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་སོགས་སུ་འཁོད་པའི་སོ་ཁ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དེ་ཙམ་ཆ་མི་ཚང་བ་དང་། སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་མེད་པ་བཅས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་སོ་ཁ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་གནའ་བོའི་བོད་དང་། མཐའ་འཁོར་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ས་མཚམས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་དཔྱད་གཞི་རྙིང་པ་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེ་བ་ཞིག་གོ །\nབོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་མ་ཚུགས་པའི་སྔོན་ནམ་ཡར་ཀླུང་མནའ་འབྲེལ་ཚོ་བའི་སྐབས་སུ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངP.T.1286གིས་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་བདུན་གྱི་ཡུལ་དང་། རྒྱལ་པོ། བློན་པོ་བཅས་ཀྱི་མིང་དངོས་སུ་བསྟན་པ་དང་། དེའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་རྣམས་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་མངའ་མཛད་བཅུའི་མིང་དང་ཡུལ། མཚོན་ཆ་བཅས་ཀྱིས་བསྟན་ཡོད་ཀྱང་། སྐབས་འདིའི་གླེང་བྱ་མངའ་མཛད་བཅུའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་འདིར་ཁུངས་འདེད་རྩད་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དབང་མཛད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ནང་རྒྱ་ཆེར་བྲིས་ཡོད་ཀྱང་། སྤྱི་ལོ2012ལོར་རང་ཅག་གི་མིག་གི་བགོ་སྐལ་དུ་སྨིན་པའི་མཐོ་ལྡིང་གི་གསར་རྙེད་ཡིག་རྙིང་རྒྱལ་རབས་ཟླ་རིགས་མར་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་དང་ཀླུ། མ་སངས། ར་སངས་ཀྱི་བུ་སྐྱེས་དྲུག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོ་རེ་ལོང་བ་ཞིགབཀོད་ཡོད་པ་དེ་ནི་ད་ཕན་ལག་སོན་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ་ཀུན་ལས་མངའ་མཛད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་པ་སྔ་ཤས་སུ་མཐོང་ཞིང་། དེའི་ཕྱིས་སུ་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་སུ་ཅུང་ཆ་ཚང་བའི་མངའ་མཛད་བཅུའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བཀོད་ཡོད་ལ། ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ཁུངས་གཏུགས་པའི་རྦ་བཞེད་དུ་ཡང་གནོད་སྦྱིན་དང་། བདུད། སྲིན་པོ། ལྷ། རྨུ། འདྲེ། མ་སངས། ཀླུ་བཅས་དབང་མཛད་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་དྲངས་ཀྱང་། སོ་སོའི་ཡུལ་དང་མཚོན་ཆ་ཅི་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་མེད། ཡིན་ནའང་། སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ངག་རྒྱུན་ལས་བཏུས་པའམ་ཡིག་ཚངས་གང་ཞིག་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ཡོད་མེད་ཞིབ་ཏུ་མ་གསུངས་པས། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་གོང་དུ་མངའ་མཛད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་པའི་ཡིག་ཚངས་ཤིག་ཡོད་མེད་བཤད་ཤིན་ཏུ་ཁག་པར་གྱུར་མོད། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ལྷོ་བྲག་ཆོས་འབྱུང་དུ་དྲངས་པའི་མངའ་མཛད་བཅུའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ལས་ཕྱུང་བ་དངོས་སུ་བསྟན་པར་མ་ཟད། ཡིག་ཚངས་གཞན་དུའང་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱང་རྒྱལ་རབས་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་ལས་སྔ་བ་ཞིག་མ་མཐོང་། འབུམ་རམས་པ་ཕུ་ཐྲེ་ཁུ(L.Petech)ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པའི་ཁེང་ལོག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་བསྟུན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་པ་བཞིན། མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གྱིས་བཀོད་པའི་དབང་མཛད་བཅུའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ནི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པའི་རྩ་བའི་གཞུང་གི་མཆན་བུ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་དང་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་གཉིས་ཀས་དབང་མཛད་ལྔ་བ་རུས་མུ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་། རྒྱལ་རབས་ཟླ་རིགས་མར་ཡང་བོད་ཁམས་གླིང་དགུའི་བདག་པོ་ཀླུ་ཡིན་པར་བཤད་པས། མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གྱི་དབང་མཛད་ལྔ་བའི་མིང་དང་མཚོན་ཆ་ནོར་ཤས་ཆེ་ལ། ཡང་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱི་དབང་མཛད་དགུ་བའི་མིང་ཆད་པས་མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གྱི་མི་མ་ཡིན་ལ་བསྡུར་བ་བྱེད་མ་ཐུབ་མོད། དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱི་རྦ་བཞེད་དུ་ཡང་དབང་མཛད་བརྒྱད་པར་ཀླུ་འབྱུང་བས་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱི་དབང་མཛད་བརྒྱད་པ་ཆད་པར་ཁ་བསྐང་ན། དབང་མཛད་གཞན་དག་གི་མིང་དང་ཡུལ། མཚོན་ཆ་བཅས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བརྡ་གསར་རྙིང་དང་དཔེ་རྒྱུན་བྲིས་གཟུགས་མ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས་མེད་ལ། སོ་སོའི་དབང་མཛད་ལྔ་བརྒྱད་དགུ་ཡི་མཚོན་ཆའི་མིང་ཆད་པར་དཔག་ན་ལྷག་ཏུ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་རྒྱུན་གཅིག་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་པ་དང་། ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་གུང་བསྒྲིགས་པས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དབུ་ཡར་ཀླུང་མནའ་འབྲེལ་ཚོ་བ་མ་ཚུགས་པའི་སྔོན་གྱི་མངའ་མཛད་དམ། ཡང་ན་དེ་ལས་ཀྱང་སྔ་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ནས་ཚུགས་ཡོད་པ་ཤིན་ཏུ་གདེང་ཆེན་པོས་བཤད་སྤོབས་སོ། །\nལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་སོགས་སུ་ཡི་གེ་ལྷ་གྱེས་ཅན་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་པ་མ་གཏོགས། ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་སུ་བོད་གློ་བུར་རྒྱལ་པོ་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས་བདུན་གྱི་མཚན་དྲངས་པར་ཁུ་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དྲངས་པར་དཔག་ན། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་བཅས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་ཡང་། སྔར་གྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་ལུང་འདྲེན་མ་བྱས་པའམ་ལུང་ཁུངས་མ་བཀོད་པ་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ད་ཆ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་མ་གཏུབ་ལ། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་མང་པོར་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་ལྷ་ཐོ་ཐོ་གཉན་བཙན་བར་དུ་གདུང་རབས་ཉེར་བདུན་བར་ཆབ་སྲིད་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་གྱིས་བསྐྱངས་པར་རྩོད་མེད་ཡིན་ཡང་། ཁུའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་ཁྲི་ཐོག་བཙན་ཡན་ཆད་གདུང་རབས་ཉེར་དྲུག་གིས་བསྐྱངས་པར་གསུངས་པགདུང་རབས་གཅིག་ཆད་པ་མ་ཡིན་པར། ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་དབུ་བརྙེས་པའི་བཤད་སྲོལ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ཤས་ཆེ།ཡང་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཁྲུ་འབྲུག་ནས་ཡོངས་རྫོགས་རབ་དགའི་བར་ལྷ་ཁང་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཉིས་བཞེངས་པ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་རྒྱ་གར་དུ་གཡུལ་བཤམས་ནས་ཆུ་བོ་གངྒའི་འགྲམ་དུ་ལྕགས་ཀྱི་རྡོ་རིང་བཙུགས་པ་ལྕགས་རིའི་མཆོད་རྟེན་རྣམས་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་རེ་བཞུགས་པར་བཤད་པལས་ཤེས་ཐུབ་ལ། དེ་བཞིན་བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་གང་འཚམས་ཤིག་བསྟན་ཡོད་པས། ཕྱིས་སུ་སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ་ཁུ་སྟོན་གྱིས་མཛད་པར་འདོད་པ་ཡང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བཞུགས་པར་རྐྱེན་བྱས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་བརྟག་པར་འོས་པ་དང་། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་མཆོག་གི་གསུང་ལ་བརྟག་ན་ཁུ་སྟོན་གྱིས་སྦ་བཞེད་ཀྱི་པར་གཞི་གང་རུང་ཞིག་ལ་གཟིགས་མྱོང་བ་བོད་ཡུལ་གྱི་རབ་ཀྱི་མི་དགུའི་སྔ་མ་དྲུག་རྦ་བཞེད་ཀྱི་ལུགས་བཞིན་བྱས་ཡོད་པས་རྟོགས་ཐུབ་སྟེ། རྦ་གཞེད་དུ་འབྱུང་བའི་དབའི་བནྡེ་གཉིས་དང་ངན་ལམ་རྒྱལ་བ་མཆོག་དབྱངས། རྨ་བན་རིན་ཅེན་མཆོག ལ་གསུམ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་བ། བེ་རོ་ཙ་ན་བཅས་དྲུག་གི་སྟེང་ལ་ལྷ་ལུང་རབ་འབྱོར་དབྱངས་དང་ནམ་མཁའི་སྙིང་བོ། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་བཅས་བོད་ཡུལ་གྱི་རབ་ཀྱི་མི་དགུའི་ཆེ་བ་ཚིག་ཉུང་ཞིང་དོན་བསྡུས་ཀྱིས་བསྟན་པརམ་ཟད། ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དག་ཏུ་སད་མི་མི་བདུན་གྱི་གྲས་སུ་འཁོན་ཀླུའི་དབང་པོ་བཞག་ཡོད་པ་དང་ཡེ་ནས་མི་འདྲ། དེ་བཞིན་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་གི་ཁེང་ལོག་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་བྲན་ཀ་དཔལ་ཡོན་ལ་ཉེས་ཆད་བཅད་པའི་སྡིག་འབྲས་ཀྱིས་མཐར་འབྲོ་ཅོག་གཉིས་དང་བྱང་སྣང་གཉིས། སྒྲོ་རྨ་གཉིས། མཆིམས་གཉགས་གཉིས་སོགས་ཀྱིས་སྔ་རྗེས་སུ་དབུས་གཙང་གཉིས་སུ་དབང་རིས་བཅད་དེ་རྗེ་ཚན་མང་པོར་ཆགས་པ་དང་། འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་བང་སོ་བྲུས་པབཅས་ལྷ་སྒྲུང་དང་སྦྱར་ཏེ་བྲིས་པ་ཡང་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཀྱི་སྔ་གྲས་སུ་ཆགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་ཡང་། དེར་རྗེ་བློན་རྣམས་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཙམ་མ་ཟད་དབང་རིས་བཅད་སའི་ཡུལ་ལུང་དང་མཁར་རྫོང་གི་མིང་ཡང་བྱུང་བས། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་གི་ཟང་ཟིང་ཆེ་བའི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་དང་དབུས་གཙང་གཉིས་སུ་དབུ་ཡོག་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་ཡིག་ཆ་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེ་བ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན། སྤྱིར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་འདུལ་བ་སླར་གསོའམ་སྡོམ་རྒྱུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་མཁས་པ་མི་གསུམ་ལས་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ནས་དབུ་ཚུགས་པར་བཤད་ནའང་། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་བསྟན་པ་བསྣུབ་པའི་དུས་སུ་ཞང་མདའ་འཇམ་དཔལ་དང་ཡང་གོང་ཤེས་རབ་འབྱུང་གནས་དབུས་ནས་ཁམས་སུ་བྱོན་ཞིང་། ཡང་ཞང་མདའ་འཇམ་དཔལ་ལས་བླ་ཆེན་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བཤད་པ་དེ། མཁས་པ་མི་གསུམ་ལས་བླ་ཆེན་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་དང་ཡེ་ནས་མི་འདྲ། ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་མང་པོས་དབུས་གཙང་མཁས་པ་མི་བཅུས་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་སྐུ་དངོས་ལ་གཏུགས་པར་བཤད་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་གྲུམ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་ལས་མཁས་པ་མི་བཅུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསུངས་པས། དུས་རབས་བཅུ་བ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལ་ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དང་མི་འདྲ་བ་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་། །\nདུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གིས་བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད་དམ། མཚན་བྱང་གཞན་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་དང་ལོག་གནོན་ཆེན་མོ། ཡང་ན་ཡུལ་བྲིས་ཆེན་མོ་བཅས་སུ་འབོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདི་ཕྱིས་ཀྱི་འཇིགས་པས་ད་ལྟ་དཔེ་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པོར་གྱུར་ཡང་། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་ཙམ་ནས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་བྱང་དང་ལུང་ཁུངས་འདྲེན་པ། དཔེ་ཐོ་འགོད་པ་སོགས་ཀྱི་མཛད་པས། ད་ལྟ་རང་ཅག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་ངེས་ཤེས་རགས་ཙམ་འདྲོངས་ཐུབ་པ་ཡང་མཁས་དབང་ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་བཀའ་དྲིན་ལས་མ་འདས། ཡིན་ནའང་། དུས་ཀྱི་འཇིགས་པའི་དབང་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་དཔེ་རྒྱུན་ཆད་པའམ་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པོར་གྱུར་བས། སྤྱི་ལོ1957ལོར་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་གླེང་བ་ནས་ད་ལྟའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་གི་རིང་ལ། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་ཀུན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་འདིར་ཞོར་འཕྲོས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གང་འཚམས་ཤིག་གནང་ཡང་། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་བྱང་དང་བརྗོད་བྱར་གོ་བ་མ་ལོན་པའམ་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་བཅོས་གཞན་ལ་ནོར་བས། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོར་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་ཅིག་བྱ་རྒྱུ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་དོན་ཞིག་ལགས་ཀྱང་། དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་དཀོན་དྲགས་པས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་དཔྱད་པ་གནད་དུ་ཐིངས་པ་གཏོང་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་དཀའ། དེ་ལྟ་ནའང་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོའི་མ་ཡིག་དངོས་ལག་སོན་མ་བྱུང་བར་དུ་བོད་སྔ་རབས་པས་མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དཔེ་བསྡུར་གྱིས་ནང་དོན་སྔར་ལས་འཐུས་ཚང་དང་གྲ་ཇེ་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་སྟེ། ད་ཕན་ལག་སོན་བྱུང་བའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དག་གི་ལུང་འདྲེན་རྩ་བར་བཟུང་ན། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་སྤྱིར་བསྟན་པ་འཕེལ་བའི་གཞི་རྒྱལ་པོའི་རབས་དང་བསྟན་པའི་འཕེལ་འགྲིབ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས་ལ་འདུ་ཞིང་། སྒོས་སུ་བོད་དང་བོད་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་ཡུལ་དང་སོ་མཚམས་ཙམ་མ་ཟད། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་མཐོ་དབུས་མདོ་སྒང་གཅིག་གྱུར་མ་གནང་བའི་སྔོན་གྱི་བོད་དང་ཞང་ཞུང་། མོན་བཅས་ཀྱི་སོ་མཚམས་ཀྱང་བསྟན་ཡོད་ལ། དབང་མཛད་བཅུའི་མཚན་དང་ཡུལ་། མཚོན་ཆ་ཅི་བྱུང་། གཉའ་ཁྲིའི་བྱོན་ཚུལ། སྲོང་བཙན་གྱིས་ལྷ་ཁང་ག་ཚོད་བཞེངས་ཚུལ། བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད། རབ་ཀྱི་མི་དགུའི་ཁྱད་ཆོས་སོ་སོ། ཁེང་ལོག་འབྱུང་རྐྱེན་དང་ཁེང་ལོག་རྗེས་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་སོ་སོའི་རུས་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་གང་དང་མཁར་རྫོང་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་རིས་བཅད་པ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་འདུལ་བ་སླར་གསོ་བཅས་དུས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་ལྟར་བརྩམས་ཡོད་པས། ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་ཡར་ལུང་རྒྱལ་རབས་མ་ཚུགས་པའི་སྔོན་དང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས། བཙན་པོའི་འཐོར་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བའི་རྗེས། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་འགོ་ཚུགས་པ་བཅས་སྐབས་བཞི་ལ་བསྡུ་རུང་ཞིང་། ཡང་ནང་དོན་ལྟར་དབྱེ་ན་བོད་དང་མཐའ་འཁོར་རྒྱལ་ཁག་གི་སོ་མཚམས་དང་། གནའ་བོའི་ཚོ་བའི་གནས་སྟངས། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས། དུས་རབས་དགུ་བའི་ཆབ་སྲིད་སྡེ་གཟར་བཅས་ལྔ་ལ་འདུས་པས། ཅན་ལྔ་དང་གསང་བ་ཡང་ཆུང་བཅས་དང་འདྲ་བར་ནང་དོན་ཆིག་རྐྱང་བ་སྟོན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་བྱ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པ། ལྟ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སོགས་མདོར་ན་སྐུ་ཞབས་སུང་ལིན་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་སྣ་འཛོམས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན་པར་གསུངས་པར་ཤིན་ཏུ་མད། ཡིན་ནའང་། ལོ་རྒྱུས་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ཁྲོད་དུ་དཔེ་རྒྱུན་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་བྱུང་བའམ་ལྷད་ཞུགས་པས་མ་ཡིག་གི་ནང་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་པ་དང་། བརྡ་གསར་དུ་ཕབས་པ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྒེར་གྱི་ལྟ་བ་འདྲེས་པ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡོད་པས། ལུང་འདྲེན་ཐམས་ཅད་ཁུ་སྟོན་གྱི་མ་ཡིག་དངོས་ཡིན་པར་བསམས་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་མི་རུང་བ་ལ། མ་ཡིག་དངོས་མ་མཐོང་བར་བརྗོད་བྱ་ཆིག་རྐྱང་བ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པར་འདོད་མི་རུང་བ་སྨྲས་ཅི་འཚལ། མདོར་ན་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་གོང་དུ་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མས་མཛད་པའི་སྣ་འཛོམས་རང་བཞིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། ཅན་ལྔ་གསང་བ་ཡང་ཆུང་དང་འདྲ་བར་ཕྱིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་ཙམ་ཐེབས་མེད་པར་མ་ཟད། ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་དང་དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱི་རྦ་བཞེད་སོགས་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྟངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཐེབས་ཡོད་པ་བཅས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་གནས་བབ་ངེས་ཅན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་ལ། བརྗོད་བྱ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྗོད་བྱེད་ཚགས་དམ་ཉུང་བསྡུས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་དེབ་ཐེར་གཅིག་ལ་སྒྲིལ་བའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྔ་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད་དོ། །\n 石泰安著，耿昇译，汉藏走廊古部族 [M]，北京：中国藏学出版社，2013: 9-10\n A. Samten G. Karmay, The Origin Myths of the First King of Tibet as Revealed in the Can lnga, The Arrow and the Spindle: Studies in History, Myths, Rituals and Beliefs in Tibet [M], Kathmandu: Mandala Book Point, 1998: 308 B. དཔྱད་རྩོམ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་སྤྱི་ལོ1992ལོར་ནོར་ཝེ་ནས་བསྡུས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང། Tibetan Studies: the Proceedings of the Six Seminar of the International Association for Tibetan Studies, Vol.1[G], ed. PerKvaerne. Oslo: Institute for Comparative Research in Human Culture, 1994: 408-429\n A. Luciano Petech, The Disintegration of the Tibetan Kingdom, The History of Tibet–The Early Period: to c.AD 850 The Yarlung Dynasty,Vol.1[G], ed. Alex Mckay, London: Routledge Curzon, 2003 : 293 B. དཔྱད་རྩོམ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་སྤྱི་ལོ1992ལོར་ནོར་ཝེ་ནས་བསྡུས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང། Tibetan Studies: the Proceedings of the Six Seminar of the International Association for Tibetan Studies, Vol.1[G], ed. PerKvaerne. Oslo: Institute for Comparative Research in Human Culture, 1994: 649-659\n Leonard W. J. van der Kuijp, Tibetan Historiography: Tibetan Literature: Studies in Genre[G],ed. Jose Ignacio Cabezon and R. Jackson, Snow Lion Publication, 1996: 42-43\n Dan martin, Yael Bentor, Tibetan Histories: A Bibliography of Tibetan-Language Historical Works[M], London: Serindia Publications, 1997: 26\n འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཞི་ལོའི་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་གྱི་རབ་འབྱམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ལགས་ཀྱང་ཐོག་མའི་པར་གཞི་ལག་སོན་མ་བྱུང་། 阿贵，吐蕃小邦时代历史研究 [M]，拉萨：西藏人民出版社，2015: 13\n 孙林，藏族史学发展史纲要[M]，北京： 中国藏学出版社, 2006: 192\n བན་ཤུལ་དཔལ་མཁར་རྒྱལ། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་ཀྱི་དབའ་བཞེད་བྱུང་འཕེལ་གྱི་སྐོར་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱས་པའི་དཔྱད་པ། [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། པེ་ཅིང་། 2015-2: 18-19\n 夏吾卡先，一部吐蕃王陵史册 —《桑瓦央琼》的研究与翻译[J], 中国藏学，2016-3: 159\n འདི་ནི་སྤྱི་ལོ2011ལོའི་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འབུམ་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཐར་ཕྱིན་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ལགས་ཀྱང་ཐོག་མའི་པར་གཞི་ལག་སོན་མ་བྱུང་། གཡང་མོ་འཚོ། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞིབ་འཇུག [M] པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016: 120\n གཡང་མོ་འཚོ། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞིབ་འཇུག [M] པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016: 120\n དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012: 241\n ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། གངས་ཅན་ཡུལ་གྱི་ས་ལ་སྤྱོད་པའི་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་གཙོ་བོར་བརྗོད་པའི་དེབ་ཐེར་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988: 78\n A. ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས། གླེང་གཞི། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987: 4,7B. Luciano Petech, The Disintegration of the Tibetan Kingdom, The History of Tibet-The Early Period: to c.AD 850 The Yarlung Dynasty,Vol.1[G], ed. Alex Mckay, London: Routledge Curzon, 2003 : 293 C. Samten G. Karmay, The Origin Myths of the First King of Tibet as Revealed in the Can lnga, The Arrow and the Spindle: Studies in History, Myths, Rituals and Beliefs in Tibet[G], Kathmandu: Mandala Book Point, 1998: 308 D. 海尔伽 于伯赫著，张云译， 第吾教法史法律和政府部分注释，国外藏学研究译文集(第十五辑)[G]，拉萨：西藏人民出版社，2001:100 E. Dan Martin, Yael Bentor, Tibetan Histories: A Bibliography of Tibetan-Language Historical Works[M], London: Serindia Publication, 1997: 26\n བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་ཁུའི་མཚན་གྱི་མཁས་པ་ཁུ་ཚ་ཟླ་འོད་དང་ཁུ་ལྷུན་འགྲུབ་རྒྱལ་མཚན་སོགས་མང་པོ་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཁུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ངེས་པ་མེད་ལ། ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གི་ཁུ་ཡང་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་མོ་ཆེར་རུས་རྒྱུད་དང་ཡུལ་ལུང་གང་ཞིག་ལས་ཐོགས་པར་མ་བསྟན་ཡང་།བྱ་འདུལ་འཛིན་གྱིས་གདུང་རུས་ཁུ་ཡིན་པཪ་བཞེད་ལ་མཁས་དབང་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་ལགས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངS.T.750,0089-S.T.750,0090ཏུ་འབྱུང་བའི་ཁུ་མང་པོ་རྗེ་ལྷ་ཟུང་དང་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་གཉིས་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་དོགས་སློང་གནང་ཡོད་ལ། ཕྱིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངS.T.750,0103དུ་འབྱུང་བའི་ཁུ་མང་པོ་རྗེ་ལྷ་ཟུང་དང་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་གཉིས་གདུང་རུས་གཅིག་ཡིན་པར་གསུངས་པར་མ་ཟད།མཁས་དབངGene Smithལགས་ཀྱིས་འབྲུག་ཡུལ་ཐིམ་ཕུག་གི་དབུ་ཅན་བྲིས་མའི་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལས་བྱུང་བའི་ཁུའི་རུས་རྒྱུད་དེ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་དབང་ཐང་ཆེ་རབས་གསུངས་ཡོད། A. བྱ་འདུལ་འཛིན། ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་རྗེ་ལྷ་ཅིག་གི་རྣམ་པར་ཐར་བ་བཞུགས་སོ། ། འབྲས་སྤུངས་གནས་བཅུ་ལྷ་ཁང་གི་ཕྱི་ར་ཅན་དུ་བཞུགས་པའི་ཨང་རྟགས107གྱི་དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། ལྡེབ54པར་གསལ། B. ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་། བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བདམས་བཏུས་གངས་ལྗོངས་འོད་འབུམ། ཁྱོའོ་ཐོ། གངས་ལྗོངས་ནང་རིག་མཐུན་ཚོགས། 2014: 86དང89ལ་གསལ། C. E. G. Smith, A 15th Century Tibetan Compendium of Knowledge: The Bsad Mdzod Yid Bzhin Nor Bu by Don-dam Smra-ba’i Senge [M], ed. Lokesh Chandra, NewDelhi: Arya Bharati Mudranalaya, 1969: 17\n སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། དཔལ་མཉམ་མེད་རི་བོ་དགའ་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་ཞྭ་སེར་ཅོད་པན་འཆང་བའི་རིང་ལུགས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་གསལ་བ་བྱེད་པ་བཻཌཱུ་རྱ་སེར་པོའི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1998: 218\n དཔལ་ལྷ་བཙུན་པ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་བཀའ་ལུང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཞི་བ་བཟང་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས། ཡོངས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་ཁུ་བརྩོན་འགྲུས་གཡུ་དྲུང་གིས་སྐུའི། བསོད་ནམས་སུ་བསྒྱུར། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོའི་འགྲེལ་པ་གྲགས་པའི་ཕྲེང་བ། བསྟན་འགྱུར། སྣར་ཐང་ཤིང་པར། པོད། མདོ། 126: 200a\n A. 格西库氏的《广史》，嘉拉波的《洛努钦波》和《桑瓦央琼》。弟吴贤者著，许德存译，弟吴宗教源流[M], 拉萨：西藏人民出版社，2013: 107 B. དགེ་བཤེས་ཁུ་དང་རྒྱ་ལྷ་པོས་བརྩམས་པ་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་པོ་འམ་ལོག་གནོན་ཆེན་པོ། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་བཞུགས་སོ། ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 215-216\n ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོབ་ཡིག་གངྒཱའི་ཆུ་རྒྱུན། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ། [M] ཀ-ལྡེབ23aདང25aདང41bབཅས་སུ་གསལ། ཞོལ་ཤིང་པར།\n མཛད་པ་པོ་མི་གསལ། ཆོས་འབྱུང་གསལ་བྱེད་དམིགས་ཐུར་གྱི་འགྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] འབྲས་སྤུངས་གནས་བཅུ་ལྷ་ཁང་གི་ཕྱི་ར་ཅན་དུ་བཞུགས་པའི་ཨང་རྟགས188གྱི་དཔེ་རྙིང་ལག་བྲིས་མ། ལྡེབ2པར་གསལ།\n དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཆེན་མོའི་འགྲེལ་པ། གསལ་བྱེད་མིག་གི་ཐུར་མ་ལས། རྒྱ་གར་དུ་ཆོས་བྱོན་ལུགས་ཡན་ཆད་བསྟན་ཟིན་ཏོ། ལྡེའུ་ཇོ་སྲས། ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987: 90\n ལྡེའུ་ཇོ་སྲས། ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987: 98, 99\n རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པའི་རྩ་བའི་གཞུང་མཁས་པ་ལྡེའུའམ་ཇོ་འབུམ་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ད་ལྟའི་དཔེ་རྒྱུན་འདི་ཕྱིས་མཁས་པ་ཇོ་རྣམ་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྟོད་དུ་ཞུད་འགྲེལ་མཆན་འགོད་བྱས་པ་ལས་བྱུང་། A. མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་བཞུགས་སོ། ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 212-213, 215-216, 352-354, 354 B. རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར། བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་བརྗོད་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་གི་ཤུལ་བཞག་ཡིག་ཆ་ཞིབ་འཇུག [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 245 C. 巴桑旺堆，藏族十大历史名著概述[J]，西藏研究，1993-1: 152\n བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། ཡུལ་མདོ་སྨད་ཀྱི་ལྗོངས་སུ་ཐུབ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བརྗོད་པ་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987: 3, 18\n ཀོང་སྤྲུལ་ཀརྨ་ངག་དབང་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ། ཟབ་མོའི་གཏེར་དང་གཏེར་སྟོན་གྲུབ་ཐོབ་ཇི་ལྟར་བྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་རིན་ཆེན་བེཌཱཱུརྱའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013: 48\n A. Yoseb Gergan, Ladgs Rgyalrabs Chimed Ster-History of Ladakh in Tibet [M] (Arranged and Edited with Introduction and Annotation by S. S. Gergan), New Delhi: Sterling Publishers, 1976: 163 B. ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། གངས་ཅན་ཡུལ་གྱི་ས་ལ་སྤྱོད་པའི་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་གཙོ་བོར་བརྗོད་པའི་དེབ་ཐེར་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988: 78\n ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། དཔེ་རྒྱུན་དཀོན་པ་འགའ་ཞིག་གི་ཐོ་ཡིག་དོན་གཉེར་ཡིད་ཀྱི་ཀུནྡ་བཞད་པའི་ཟླ་འོད་འབུམ་གྱི་སྙེ་མ་བཞུགས་སོ། ། དགེ་ལྡན་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པའི་གཏེར་མཛོད་རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་གསུང་འབུམ། [M] ཇ། ཤ། 9: 2a-8b ཞོལ་པར་གསར།\n ཁམས་སྤྲུལ་བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ(2000:27)ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་ཐོའི་ཨང་རྟགས0130ཏུ་ཀླུ་མེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་ལ་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པར་བྲིས་འདུག་པ་དང་། ཨ་ལགས་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ལགས(2015:53)ཀྱིས་ཀླུ་མེས་ལ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད་ལུང་འདྲེན་ཡང་གནང་འདུག་པས། ཁོང་གིས་དངོས་སུ་གཟིགས་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་ད་ཕན་དཔེ་རྒྱུན་དེ་འདྲ་ཞིག་པར་སྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མ་ཐོས།\n མ་རབས་གཡུང་པོ་རྣམས་ལ་འདི་མི་དགོས། ། ཡ་རབས་གྲ་མ་རྣམས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་འདི། ། བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་ཁུ་ཡི་བནྡེ་ཡིས། ། འགོས་ཀྱི་ཕྱག་ཡིག་ཆེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཛད། ། གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། ཞེ་ས་དགུ་ཕྲུག་བཞུགས། ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་གསུང་འབུམ་དཔེ་བསྡུར་མ་ལས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་པོད་ལྔ་པ་བཞུགས། [M] དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ནས་བསྒྲིགས། པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013: 167, 171\n A. 弟吴贤者著，许德存译，弟吴宗教源流[M], 拉萨：西藏人民出版社，2013:4B. ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས། གླེང་གཞི། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987: 4\n A. 孙林，藏族史学发展史纲要 [M]，北京：中国藏学出版社，2006: 192 B. མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་བཞུགས་སོ། ། [M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2010: 354\n དབུས་པ་བློ་གསལ། རྦ་བཞེད་བཞུགས་སོ། ། ཞེས་པ་དབའ་བཞེད་བཞུགས་སོ་ཞེས་པར་བསྡུས་ཡོད། [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 275 རྦ་བཞེད་འདིའི་མཚན་བྱང་ནི་གནས་བཅུ་ལྷ་ཁང་གི་དཔེ་སྒྲིག་མཁན་གྱིས་བཏགས་པ་མ་གཏོགས། མཚན་བྱང་དངོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བོད་ཁམས་སུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་ན་འགྲིག་ལ། དབའ་བཞེད་སྣ་ཚོགས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་སྤྱི་ལོ༧༧༩ལོར་བསྒྲགས་པའི་བཀའ་གཙིགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བོད་ཡུལ་དུ་སྔ་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་བཀའ་མཆིད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྟགས་མཚན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དེའི་བཤུ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ལས་བྱུང་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བོད་ཡུལ་དུ་སྔར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་བཀའ་མཆིད་ཀྱི་ཡི་གེཞེས་དང་། གཞན་མཚན་བྱང་མ་འདྲ་བ་བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་ཆོས་ཇི་ལྟར་དབུ་བརྙེས་པའི་གཏམ་གྱི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་། ཞལ་བཤུས་གནང་མཁན་གྱིས་བཏགས་པ་ལ་གནའ་ད་འཆད་བོད་ཡུལ་དུ་དཀོནད་ཅོག་གསུམ་གྱི་རྟེན་བཅས་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མཛད་པའི་ལོ་དྲུང་གི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་། དེའི་བཤུ་སྟངས་ཅུང་ཙམ་མི་འདྲ་བ་མནའ་དང་ཆད་བོད་ཡུལ་དུ་དཀོནད་ཅོག་གསུམ་གྱི་རྟེན་བཅས་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མཛད་པའི་ལོ་སྒྲུང་གི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་ཆོས་འབྱུང་བའི་ལོ་དྲུང་གི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བས་འགྲེལ་བསྐྱོན་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བོད་ཁམས་སུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་བཀའ་མཆིད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞེས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བོད་ཁམས་སུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་སོགས་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བོད་ཡུལ་དུ་སྔར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་བཀའ་མཆིད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་དབའ་བཞེད་དུ་གྱུར་བའི་གོ་རིམ་ཡིན་ལ། ཡང་གཅིག་བཤད་ན་བོད་དུ་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབུ་ཚུགས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། བཀའ་མཆིད་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་ནི་དབའ་བཞེད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་གུས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་གཙིགས་བརྣན་གྱི་ཡི་གེ ། བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་དམ་པའི་ཆོས་ཡུན་དུ་བརྟན་པར་དབུ་བསྙུངས་པའི་གཙིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིབ་མོར་དཔྱད་པ་ཞེས་པར་གསལ།\n མཛད་པ་པོ་མི་གསལ། ཟླ་བའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས། ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཟླ་བའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པར་བསྡུས་ཡོད། [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014: 158\n A. Luciano Petech, The Disintegration of the Tibetan Kingdom, The History of Tibet–The Early Period: to c.AD 850 The Yarlung Dynasty,Vol.1[G], ed. Alex Mckay, London: Routledge Curzon, 2003 : 293 B. Sam van Schailk, Tibet: A History [M], Connecticut: Yale University Press, 2011: 48 C. David L. Snellgrove and Hugh Richardson, A Cultural History of Tibet[M], Bangkok: Orchid Press, 2003: 112\n དབུས་པ་བློ་གསལ། རྦ་བཞེད་བཞུགས་སོ། ། ཞེས་པ་དབའ་བཞེད་བཞུགས་སོ་ཞེས་པར་བསྡུས་ཡོད། [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 277\n དབུས་པ་བློ་གསལ། རྦ་བཞེད་བཞུགས་སོ། ། ཞེས་པ་དབའ་བཞེད་བཞུགས་སོ་ཞེས་པར་བསྡུས་ཡོད། [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010: 283-285\n དགེ་སློང་སྡོམ་པ་སྔ་བ་རྦ་ཡི་བནྡེ་གཉིས། ། བཙུན་པའི་རབ་ནི་ངན་ལམ་ལྷ་ལུང་གཉིས། ། བློ་རྣོ་རབ་མཆོག་རྨ་བན་རིན་ཆེན་མཆོག ། ཐོས་པ་ཆེ་རབ་ལ་གསུམ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ། ། མཁས་པའི་ཡང་རབ་བེ་རོ་ཙ་ན་ཡིན། ། སྐུ་མཐུའི་རབ་ནི་ནམ་མཁའི་སྙིང་བོ་སྟེ། ། བསོད་ནམས་ཆེ་རབ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ཡིན། ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012: 190-191\n དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། [M] པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012: 226-227, 241\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 10 ཉིན།\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 17 ཉིན། 19:28\nཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་ནི་ཇོ་བོ་རྗེའི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་ཁུ་རྔོག་འབྲོམ་གསུམ་གྱི་ནང་གསེས་མཚན་གཞན་དགེ་བཤེས་ཁུ་ཆེན་པོ་ཡང་ཟེར། ལྕགས་མོ་ཕག་ལ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ་ནག་ཚོ་དང་འཁྲུངས་ལོ་གཅིག ཕྱིས་སུ་རྔོག་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་འབྲེ་ཤེས་རབ་འབར་གཉིས་དང་ལྷན་བར་ཁམས་ལྡན་ཀློང་ཐང་དུ་བྱོན་ནས་བླ་མ་སེ་བཙུན་གྱི་སློབ་མར་མཛད་དེ་ཆོས་མང་དུ་གསན། མཁས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་ནས་སློབ་མའི་སྡེ་མང་དུ་འཕེལ་ལ། ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་འབྲོམ་སྟོན་པས་དབུས་སུ་གདན་དྲངས་སྐབས་ཕེབས་བསུར་རྟ་བ་མང་བོ་དང་བཅས་ཏེ་བསུ་བ་ཞུ་མཁན་ཚང་མའི་སྔོན་ལ་ཕེབས་ནས་ཐང་པོ་ཆེར་གདན་དྲངས། རྗེས་སུ་འབྲོམ་སྟོན་པས་ཁུ་སྟོན་གྱིས་མ་མཁྱེན་པ་མཛད་དེ་ལྐོག་ཏུ་བསམ་ཡས་དང་སྙེ་ཐང་དུ་གདན་དྲངས་པས་འབྲོམ་སྟོན་པར་མ་མཉེས། འབྲོམ་སྟོན་པས་མངོན་ལྐོག་གང་སར་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདི་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཡང་མཛད་པ་གསན་ནས་ཇོ་བོ་རྗེ་དང་འབྲོམ་སྟོན་པར་དགོངས་སེལ་ཞུ་བར་ཐང་པོ་ཆེ་ནས་བྲག་ཡེར་པ་བར་ཞབས་ཐང་གིས་ཕེབས། འབྲོམ་སྟོན་པ་དང་མཇལ་མ་ཐག་སྐུ་ཕྱག་ཕུལ་ནས་བཟོད་གསོལ་མཛད། དེ་ནས་བཟུང་འབྲོམ་སྟོན་ལ་གུས་བཀུར་གཞན་དང་མི་འདྲ་གནང་། ཐང་པོ་ཆེར་བཞུགས་ནས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་མང་དུ་མཛད་པས་སློབ་མའི་སྡེ་མང་དུ་བྱུང་། གསུང་རྩོམ་གྱི་ཐད་ལ《ལོག་གནོན་ཆེན་མོ》ཞེས་པ་སོགས་ཡོད་ཚུལ་ཆོས་འབྱུང་འགར་གླེང་།\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 14 ཉིན། 14:35\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 11 ཉིན། 10:57\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 10 ཉིན། 21:08\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 10 ཉིན། 22:54\nརྒྭ་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཁམས་པ་སྒ་ལོ། རོང་པ་རྒྭ་ལོ་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་བྲིས། (184,536℃)\nདཔེ་འཕྲིན། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྐོར་གྱི་བཅར་འདྲི》ཞེས་པའི་དེབ་མཆོག་ཅིག་མི་ཡུལ་དུ་བལྟམས་པ། (156,510℃)\nལྷ་མཐོང་ལོ་ཙཱ་བའི་«བལ་པོའི་ལམ་ཡིག»བཀླགས་པའི་བརྗེད་བྱང་། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། (153,221℃)


Terdzo-HUNG-002 - Rinchen Terdzö\nrtsa gsum 'od gsal snying tig las/_sngon 'gro'i ngag 'don byang chub myur lam gyi zur 'debs bla ma'i rnal 'byor zab lam snying po\nVolume 63 (ཧཱུྃ་) / Pages 251-255 / Folios 1a1 to 3a6\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 63 > Text #2 (Scroll to Bottom)\n'jam dbyangs mkhyen brtse'i dbang po. rtsa gsum 'od gsal snying tig las sngon 'gro'i ngag 'don byang chub myur lam gyi zur 'debs bla ma'i rnal 'byor zab lam snying po. In Rin chen gter mdzod chen mo pod drug bcu re gsum pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 63) by 'jam mgon kong sprul, 251-255. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nzhes pa'ang rtsa gsum 'od gsal snying tig gi lam yongs su rdzogs pa'i cha rkyen du zab lam 'di nyid kyi smin grol yongs su rdzogs par longs spyod pa'i skal pa dge ba 'od gsal rdo rje thugs mchog rtsal gyis/_lho ljongs dge ba'i zhing gi bye brag phun tshogs chos gling du gter gzhung rtsa ba'i dgongs pa ltar gsal bar phyes pas 'gro kun bla ma ye shes rdo rje'i gsang mdzod la dbugs dbyung ba'i skal bzang du gyur cig\nརྩ་གསུམ་འོད་གསལ་སྙིང་ཏིག་ལས། སྔོན་འགྲོའི་ངག་འདོན་བྱང་ཆུབ་མྱུར་ལམ་གྱི་ཟུར་འདེབས་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཟབ་ལམ་སྙིང་པོ་བཞུགས་སོ། །ཨེ་མ་ཧོཿ སྣོད་བཅུད་རྣམ་དག་རྡོ་རྗེའི་འོག་མིན་ཆེ། །འོད་གསལ་རང་སྣང་པདྨ་དྲྭ་བའི་དབུས། །གཞི་ལུས་ཕག་མོ་དམར་སེར་གྲི་ཐོད་ཅན། །པད་ཉི་བམ་རོའི་སྟེང་ན་བརྐྱང་བསྐུམ་བཞེངས། །སྤྱི་བོར་རིགས་ཀུན་ཁྱབ་བདག་ཨོ་རྒྱན་རྗེ། །གསང་བ་འདུས་པ་མཐིང་སྔོན་ནམ་མཁའི་མདོག །ཁྲོ་ཆགས་སྒེག་པའི་ཡེ་ཤེས་གཟི་བྱིན་འབར། །རྡོ་རྗེ་དྲིལ་བསྣམས་ཞབས་གཉིས་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཞུགས། །ཡུམ་མཆོག་དམར་མོ་གྲི་ཐོད་འཛིན་པ་སྦྱོར། །གཉིས་ཀ་རིན་ཆེན་རུས་པ་དར་སྣས་བརྒྱན། །སྣང་སྟོང་འཇའ་ཟེར་འོད་ཕུང་ཀློང་ན་འགྱིང་། །རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཀུན་བཟང་ཡབ་ཡུམ་ལ། །དགོངས་བརྡ་སྙན་བརྒྱུད་བླ་མ་སྤྲིན་ལྟར་འཁྲིགས། །སྐུ་ཡི་གནས་སུ་དཔལ་ཆེན་སྒྲུབ་སྡེ་བརྒྱད། །ཡི་དམ་ཞི་ཁྲོའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲོ་ཞིང་སྡུད། །ཐུགས་གསུང་སྐུ་ཡི་རྡོ་རྗེའི་གནས་ཡུལ་དུ། །འབུམ་ཕྲག་དཔའ་བོ་ཌཱ་ཀིའི་གླུ་གར་སྒྱུར། །འཁོར་དུ་ཐོད་ཕྲེང་སྡེ་ལྔ་མཚན་མཆོག་བརྒྱད། །རྣམ་འཕྲུལ་བཅུ་གཉིས་གུ་རུ་བཅུ་གསུམ་དང་། །འཕྲུལ་མཚན་ཉི་ཤུ་མདོ་སྔགས་སྟོན་པ་བརྒྱ། །གང་འདུལ་བཀོད་པ་བསམ་མི་ཁྱབ་པར་སྟོན། །མདོར་ན་ཕྱོགས་དུས་སྐྱབས་གནས་ཀུན་འདུས་པ། །དྲན་པས་སྲིད་ཞིའི་གདུང་སེལ་ཆེན་པོར་གསལ། །འཁོར་དུ་རྒྱ་བོད་པཎ་གྲུབ་ལོ་ཙཱ་ཆེ། །རྗེ་འབངས་རིག་འཛིན་རྩ་གསུམ་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར། །མོས་གུས་དྲག་པོས་གསོལ་བཏབ་རྒྱུད་བསྐུལ་བས། །ཡེ་ཤེས་འཁོར་ལོ་སྤྱན་དྲངས་གཉིས་མེད་བསྟིམ། །ཧཱུྃ༔ ཨོ་རྒྱན་ཡུལ་གྱི་ནུབ་བྱང་མཚམས༔ པདྨ་གེ་སར་སྡོང་པོ་ལ༔ ཡ་མཚན་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས༔ པདྨ་འབྱུང་གནས་ཞེས་སུ་གྲགས༔ འཁོར་དུ་མཁའ་འགྲོ་མང་པོས་བསྐོར༔ ཁྱེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བདག་སྒྲུབ་ཀྱིས༔ བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཕྱིར་གཤེགས་སུ་གསོལ༔ ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་ཧྲཱིཿཧྲཱིཿབཛྲ་གུ་རུ་པདྨ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་དེ་བ་ཌཱ་ཀི་ནཱི་བཛྲ་ས་མ་ཡ་ཛཿསརྦ་སིདྡྷི་ཕ་ལ་ཧཱུྃ་ཨཱ༔ ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཧཱུྃ༔ ཞེས་བརྗོད་པས་ཚོགས་རྟེན་གསལ་བཏབ་ལ། ཧོ༔ ཕྱོགས་བཅུ་དུས་བཞིའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ལ༔ ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་ཀུན་བཟང་མཆོད་སྤྲིན་འབུལ༔ ཉོན་མོངས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་གཉིས་མཐོལ་ཞིང་བཤགས༔ བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པ་རྒྱ་མཚོར་རྗེས་ཡི་རང༔ ཐེག་མཆོག་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་བསྐུལ༔ མྱ་ངན་མི་འདའ་རྟག་པར་བཞུགས་གསོལ་འདེབས༔ འདིས་མཚོན་དགེ་ཚོགས་ཆོས་དབྱིངས་སྙིང་པོར་བསྔོ༔ ཞེས་གྲུབ་ན་ལུས་ཕྱག་དངོས་སུ་འཚལ་བ་དང་བཅས་ཡན་ལག་བདུན་གྱིས་གསག་སྦྱང་ལ་འབད། སྤྲོ་ན། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ༔ རབ་འབྱམས་རྒྱ་མཚོའི་ཞིང་ཀུན་ཡོངས་ཁྱབ་པའི༔ སྲིད་ཞིའི་འབྱོར་ཚོགས་དཔག་མེད་མཎྜལ་འདི༔ བླ་མ་རྩ་གསུམ་སྤྲུལ་སྐུའི་ཞིང་དུ་འབུལ༔ བཞེས་ནས་སྣང་སྟོང་ཟུང་འཇུག་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཡོངས་གྲུབ་རྡོ་རྗེའི་གྲོང༔ ཚོགས་བརྒྱད་གདོད་ནས་དག་པའི་མཎྜལ་འདི༔ བླ་མ་རྩ་གསུམ་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་དུ་འབུལ༔ བཞེས་ནས་བདེ་སྟོང་ཟུང་འཇུག་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ ཀ་དག་ཆོས་དབྱིངས་གཞོན་ནུ་བུམ་སྐུའི་སྦུབས༔ ལྷུན་གྲུབ་འོད་གསལ་སྣང་བཞིའི་མཎྜལ་འདི༔ བླ་མ་རྩ་གསུམ་ཆོས་སྐུའི་ཞིང་དུ་འབུལ༔ བཞེས་ནས་རིག་སྟོང་ཟུང་འཇུག་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ ཨོཾ་གུ་རུ་དེ་བ་ཌཱ་ཀི་ནཱི་སརྦ་མཎྜ་ལ་པཱུ་ཛ་ཧོ༔ ཞེས་མཎྜལ་འབུལ། ཉམས་ལེན་གྱི་དངོས་གཞི་མོས་གུས་ཁོ་ན་རྩལ་དུ་བཏོན་པས་བླ་མ་ལ་བློ་གཏད་ལིང་གིས་བཀལ་ཏེ། རབ་འབྱམས་སྐུ་གསུམ་མཆོག་གསུམ་རྩ་གསུམ་ཆོས་སྐྱོང་དང་བཅས་པ་བླ་མའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་གཅིག་ཏུ་རྫོགས་པའི་ངེས་ཤེས་དང་ཆབས་ཅིག །ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ༔ ཆོས་ཀུན་སྙིང་པོ་སྤྲོས་བྲལ་ཀུན་ཏུ་བཟང༔ བདེ་སྟོང་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲྭ་བ་རྡོ་རྗེ་སེམས༔ སྤྲུལ་པའི་རྣམ་རོལ་འཆི་མེད་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ༔ གསོལ་བ་འདེབས་སོ་སྨིན་གྲོལ་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ གདོད་མའི་མགོན་པོ་འོད་སྣང་ཚེ་མཐའ་ཡས༔ སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེའི་སྐུར་བཞེངས་སྤྱན་རས་གཟིགས༔ དབྱེར་མེད་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྗེར༔ གསོལ་བ་འདེབས་སོ་སྨིན་གྲོལ་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ དགའ་རབ་འཇམ་དཔལ་ཤྲཱི་སིཾ་ཧ་དང༔ ཛྙཱ་ན་སཱུ་ཏྲ་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱི༔ གདམས་པའི་བཀའ་བབས་པདྨ་སཾ་བྷ་ལ༔ གསོལ་བ་འདེབས་སོ་སྨིན་གྲོལ་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ རིག་འཛིན་བླ་མ་ཀུན་འདུས་པདྨ་འབྱུང༔ ཡི་དམ་ཞི་ཁྲོ་ཐུགས་ཀྱི་ཀློང་ན་རྫོགས༔ རབ་འབྱམས་མཁའ་འགྲོའི་མིང་པོ་དཔའ་བོ་ཆེར༔ གསོལ་བ་འདེབས་སོ་སྨིན་གྲོལ་དངོས་གྲུབ་སྩོལ༔ ཅིར་སྣང་ཡེ་ཤེས་ལྷ་ཡི་ཕྱག་རྒྱར་དག༔ སྒྲར་གྲགས་མི་ཤིགས་རྡོ་རྗེའི་སྔགས་སུ་རྫོགས༔ རྟོག་ཚོགས་དབྱིངས་རིག་དབྱེར་མེད་ཐིག་ལེར་སྨིན༔ སྣང་སྲིད་གཞིར་བཞེངས་ཆེན་པོར་བྱིན་ཕོབ་ཅིག༔ ལུས་ལ་སྣང་སྟོང་སྐུ་ཡི་བྱིན་གྱིས་རློབས༔ ངག་ལ་གྲགས་སྟོང་གསུང་གི་བྱིན་གྱིས་རློབས༔ ཡིད་ལ་རིག་སྟོང་ཐུགས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་རློབས༔ ལུས་ངག་ཡིད་ལ་རྡོ་རྗེའི་དབང་བཞི་སྐུར༔ ཕྱི་ནང་གསང་བའི་བར་ཆད་དབྱིངས་སུ་སོལ༔ མཆོག་དང་ཐུན་མོང་དངོས་གྲུབ་ཆར་ལྟར་ཕོབ༔ མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་སྨིན་ཅིང་གྲོལ་བ་དང༔ འཆི་མེད་སྐུ་གསུམ་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས༔ ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་བཛྲ་གུ་རུ་པདྨ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་བཛྲ་ས་མ་ཡ་ཛཿསིདྡྷི་ཕ་ལ་ཧཱུྃ་ཨཱ༔ ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཧཱུྃ༔ ཞེས་གསོལ་འདེབས་བྱིན་རླབས་མྱུར་ལམ་གྱིས་ཕུར་ཚུགས་སུ་གསོལ་བ་བཏབ། གསོལ་འདེབས་འབུམ་གསོག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྐང་བདུན་པ་ལ་བྱ། ཐུན་མཇུག་ཏུ། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་བཛྲ་གུ་རུ་པདྨ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་བཛྲ་ས་མ་ཡ་ཛཿསིདྡྷི་ཕ་ལ་ཧཱུྃ་ཨཱ༔ ཞེས་དང་། ཐུགས་ཡིད་བསྲེས་ཏེ་ཧཱུྃ་གི་བཟླས་པའང་ཅུང་ཟད་བྱ། སླར་བརྒྱུད་འདེབས་བྱིན་རླབས་སྤྲིན་ཕུང་གིས་ཐུགས་བརྒྱུད་བསྐུལ་མཐར། བླ་མའི་གནས་གསུམ་འབྲུ་གསུམ་ལས༔ འོད་ཟེར་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་འཕྲོས༔ བདག་གི་གནས་གསུམ་ཐིམ་པ་ཡིས༔ དབང་བཞི་ཐོབ་ཅིང་སྒྲིབ་བཞི་དག༔ ལམ་བཞི་སྒོམ་པའི་སྣོད་དུ་གྱུར༔ མཐར་ནི་རང་ཐིམ་དབྱེར་མེད་ངང༔ བློ་འདས་ཆོས་སྐུའི་རང་ཞལ་བལྟ༔ དབང་ལེན་བཅས་ཐུགས་ཡིད་བསྲེས་ལ་མཉམ་པར་གཞག །ཐུན་ལས་ལྡང་བ་ན་སྣང་གྲགས་རིག་པ་བླ་མའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གདོད་ནས་རྫོགས་པར་ཤེས་པའི་ཡོངས་གྲུབ་ཆེན་པོའི་མོས་གུས་ཀྱི་ལམ་ཁྱེར་དང་མ་བྲལ་བས། སྐྱེ་བ་ཀུན་ཏུ་སོགས་བསྔོ་སྨོན་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་བྱ། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ཁོ་ན་ཙམ་ཞིག་ཉམས་སུ་བླངས་ཀྱང་སྐྱེ་འཆི་བར་དོའི་ལམ་ཁྱེར་ཐམས་ཅད་དོན་གྱིས་ཚང་བས་ཟུང་འཇུག་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་ངེས་པར་མངོན་དུ་བྱེད་ནུས་པའང་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྐང་ལས། འདི་ཉིད་ཁོ་ན་ཉམས་བླངས་ཀྱང༔ ཚེ་འདིར་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ༔ དེ་ཕྱིར་སྙིང་ལས་གཅེས་པར་ཟུངས༔ ས་མ་ཡ༔ ཞེས་གདམས་པར་མཛད་པ་ལྟར་སྐལ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འབད་པར་བྱའོ། །ཞེས་པའང་རྩ་གསུམ་འོད་གསལ་སྙིང་ཏིག་གི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་ཟབ་ལམ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྨིན་གྲོལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐལ་པ་དགེ་བ་འོད་གསལ་རྡོ་རྗེ་ཐུགས་མཆོག་རྩལ་གྱིས། ལྷོ་ལྗོངས་དགེ་བའི་ཞིང་གི་བྱེ་བྲག་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་གླིང་དུ་གཏེར་གཞུང་རྩ་བའི་དགོངས་པ་ལྟར་གསལ་བར་ཕྱེས་པས་འགྲོ་ཀུན་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསང་མཛོད་ལ་དབུགས་དབྱུང་བའི་སྐལ་བཟང་དུ་གྱུར་ཅིག། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-HUNG-002&oldid=116628"


ཡོངས་འཛིན་གྱིས་འཚོལ་བཤེར་བྱས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་བཙལ་འབྲས་ཕལ་ཆེར 16,162 ཡོད།\nརུ་སྟར་ནི་སྔོན་འཇུག་སྔོན་ཐོན་གྱི་ཐིག་གཤིས་རེའུ་མིག་ཅིག་ཡིན། དེར་རེའུ་མིག་གི་སྣེ་གཅིག་ཏུ་ནང་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། སྣེ་གཞན་གཅིག་ཏུ་རྒྱུ་ཆ་འདོར་དགོས། དེ་ནི་ང་ཚོའི་འཚོ་བའི་ནང་གི་རུ་སྒྲིག་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། རུ་སྟར་དུ་ཆེས་སྔོན་མ་བཅུག་པའི་རྒྱུ་ཆ་ནི་ཆེས་སྔོན་མར་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།\nབོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་དཔོན་རིགས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་འགན་དབང་གོ་བབ་སོགས་ལ་གཞིགས་ནས་དཔོན་ཚན་འགའ་ཞིག་དགར་ཡོད་པ་དང་། དཔོན་ཚན་སོ་སོའི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་དཔོན་གནས་གང་ཡོད་གོ་གནས་མཐོ་དམན་བཞིན་མར་བསྒྲིགས་རྗེས། དཔོན་གནས་སོ་སོའི་བྱུང་འཕེལ་དང་། མཚན་གྱི་ཐོགས་ཚུལ།\nསྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཡུལ་གཙང་ལ་གཡས་རུ་དང༌། རུ་ལག དབུས་ལ་དབུ་རུ་དང༌། གཡོ་རུ། དེ་མིན་རྣམས་ཡན་ལག་གསུམ་པའི་རུ་སྟེ་རུ་ཆེན་ཁག་ལྔར་ཕྱེ་བ་དེ་དག་གི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཞིང༌། སྔ་མ་གཉིས་ལ་བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞིའང་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 五大翼 མིང་གཞན། རུ་ཆེན་ལྔ། ཡོང་ཁུངས། ཁོད་སོ་དྲུག ངོ་སྤྲོད། དེ་ཡང་བོད་ཡུལ་རུ་ཆེན་ལྔ་ཞེས་པ་ནི་དམག་ཤོག་ཆེན་པོ་ལྔ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། 《དེབ་ཐེར་དཀར་པོ》ལས། རུ་ནི་བརྡ་རྙིང་ལ་དམག་གི་མིང་\nཅི་ལིན་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་བདེ་ཅུའུ་རུ་བཀོད་འདོམས་ལྟེ་གནས་དང་། ཆབ་སྲིད་པུའུ། སྒྲིག་བཤེར་ཚོགས་ཆུང་། ལྟ་ཞིབ་ཁྲུའུ། ཉེན་རྟོག་ལས་དོན་འགན་སྲུང་ཁྲུའུ། ཉེན་རྟོག་ལྟ་ཞིབ་ཡན་ལག་རུ་ཁག རྩིས་བཤེར་ཁྲུའུ།\nམཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་བྱང་མཚམས་རི་བོ་ཆི་ལེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་དཀྱིལ་རྒྱུད་དང་མཚོ་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོའི་ནུབ་འགྲམ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ཞིན་ཡོན་གྲོང་རྡལ། ཅོང་ཆུ་གྲོང་རྡལ། མེ་རི་གྲོང་རྡལ། ལུང་དམར་ཡུལ་ཚོ། སུ་རུ་ཡུལ་ཚོ། གཡག་འཁེངས་ཡུལ་ཚོ།\nལམ་མང་བྱ་རིམ་ཁོར་ཡུག་ཏུ་གཙོ་གསོག་ཁྲོད་འཕེལ་རིམ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་གྲངས་ཀ་ནི་སྒྲིག་འཁོར་གྲངས་ཀ་ལས་མང་པས། རྒྱུད་ཁོངས་ཀྱིས་བརྩི་ཐབས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲིག་འཁོར་དེ་ཚགས་ཚུད་རུ་སྟར་ནང་གི་འཕེལ་རིམ་ཞིག་ལ་འགུལ་རྣམ་གྱིས་བགོ་བཤའ་བྱས་ཏེ་ལག་ཏུ་བསྟར་དགོས། སྒྲིག་འཁོར་བགོ་བཤའ་བྱེད་པའི་ལས་འགན་ནི་སྒྲིག་བཀོད་གཏོང་\n1.མིའི་ཚོགས་པའམ་དཔུང་སྡེའི་མིང་། 2.རྭ་ཅོའི་མིང་གཞན། 3.ལ་དོན་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་ནང་གསེས་ཏེ། རྗེས་འཇུག་འ་ཅན་དང་མཐའ་མེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ་ཕལ་ཆེ་བ་རྐང་བ་སྐོང་ཚེ་སྦྱོར་བ་ཡིན། ལོ་ཙཱ། རྒྱ་ཡིག 1. 翼，部，队；2. 兽角；3.为藏文文法ལ་དོན 用字之一。 དབྱིན་ཡིག 1.a battalion/brigade/group; 2.horn; 3.dative-lacative\nཞང་ཞུང་གཡས་སྒོ་དང་གཡོན་སྒོ་དབུས་སྒོ་གསུམ་དུ་ཡོད་པ་ལ། དེ་ཡང་གཡས་ནི་ཕུག་སྟག་རི་ཁྲ་བོ་སྨན་གྱི་རི་དང་། བར་ལ་མོ་གངས་ར་ཕྱི་ཡི་རི་དང་། སྒོ་མཁའ་འགྲོ་འདུས་གླིང་ཙ་ཡི་རི་དང་གསུམ་མོ། །དེ་ལྟར་དུའང་གཡོན་སྒོ་ཕུག་ཏི་སེ་དང་མ་པང་གཡུ་མཚོ། བར་རྟ་རྒོ་དང་དང་ར་གཡུ་མཚོ། སྒོ་ཐང་ལྷ་དང་གནམ་མཚོ་ཕྱུག་མོ་དང་གསུམ་མོ། །དེ་ལྟར་དུའང་དབུས་སྒོ་ནི། ཕུག་ཁྱུང་ཆེན་སྤུངས་རི་དང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར།\n《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》ལས་བྱུང་བའི་སྟོང་སྡེ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་གི་སྟོང་དཔོན་དང་། རུ་རྟ། རུ་དར་སོགས་ཚན་པ་ལྔ་ཞེས་པ་ལ་གོ་བ་ཡིན། འབྱུང་ཁུངས། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》དེབ་ཤ259.16ལས་བཏུས། རིགས་དབྱེ། ལོ་རྒྱུས། རྣམ་གྲངས་འདྲེན་པ། 1.རུ་ལག་གི་སྟོང་སྡེ་བརྒྱད་ལ། （1）ང་དཀར་ཁྲི་བོམ་འབྲོའི་སྟོང་སྡེ་ལགས། （2）སྒྲོམ་པ་ལྷ་རྩེ་སྒྲོའི་སྟོང་སྡེ་ལགས། （3）དེ་བཞིའི་རུ་པའི་རུ་དཔོན་ནི། འབྲོ་\nནུབ་འགྱུར་སྲིད་ཇུས་དང་ཨུ་རུ་སུ་དེང་རབས་ཅན་དུ་བཏང་བ། ཨུ་རུ་སུ་དེང་རབས་ཅན་དུ་བཏང་སྟེ་སན་པི་ཏི་པོག་རྒྱལ་སར་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཤིང་པོར་ཐ་ཝའི་གཡུལ་འགྱེད་ལས་རྒྱལ་བ་བཅས་སོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 彼得一世•阿列克谢耶维奇•罗曼诺夫 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Пётр Алексе́евич Рома́нов རྒྱལ་ཁབ། ཨུ་རུ་སུ་བཙན་རྒྱལ། འཁྲུངས་འདས་ལོ།