31stoctober by TCRC CTA - Issuu\nབོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣9 རབ་བྱུང་རི་ཟླའི་ཆུ་འབྲུག་ལོ། ལོ་ 51 ཨང༌། 43\nབོད་ཟླ་9ཚེས་ 17 རེས་གཟའ་ལྷག་པ།\nVol. 51 Issue 43 Price Rs. 1\nདོན་ལྟར་བཀའ་བཞེས་བཟང་པོ་སྨིན་སྩལ་ཐོབ་ སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༩ ནས་ ༣༡\nབརྒལ་བར་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་གསུང་ ཆོ ས ་བཀྲི ན ་ཆེ ་ སྐབས་ཐོ ག ་མར་ནང་ཆོ ས ་ངོ ་ སྤྲོད་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ཕེབས་དོན། དེ་རིང་གདུལ་\nམེད། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། དུས་\nཚོད་ ༩།༡༥ ཐོག་ཀོ་རི་ཡའི་དད་ལྡན་རྣམ་པའི་\nདང་། རྒྱ་ནག་སྐམ་ས། རྒྱ་གར་གྱི་མི་གྲངས་\n༡༧༠། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ ༡༤༤༦། དེ་ བཞི ན ་རང་རི ག ས་སེ ར ་སྐྱ་མི ་ མང་མི ་ གྲངས་\n༢༦༩༠ བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་ ༤༥༥༦\nཆོ ས ་གླི ང ་གཙུག་ལག་ཁང་གི ་ བཞུགས་ཁྲི ར ་\nདག་ཀྱང་ཞིབ་ཚགས་ཐོག་སླེབས་སྐབས་རྣམ་ ཐོག་ནས་ལུས་པོའ་ི འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཡང་གནོད་\nབྱ་གཙོ་བོ་ཀོ་རི་ཡའི་ཆོས་གྲོགས་ཚོ་ཆགས་ ཡོད་པས། ངོས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ཁྱེད་རང་ཚོ་ཚང་\nང་ཚོ་ཚང་མ་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་འདིའི་ནང་ མི་ཚེ་སྐྱེལ་བཞིན་ཡོད། ངོས་ཀྱིས་ནམ་རྒྱུན་དུ་\nརང་ལོ་སུམ་ཅུ་དང་ཉི་ཤུ་མན་ཆད་དེ་དག་དུས་ རབས་ཉེར་གཅིག་ནང་གི་མི་རབས་དང་། རང་\nལོ ་ དྲུག་ཅུ་བདུན་ཅུར་སླེ བ ས་ཡོ ད ་པ་རྣམས་ དུས་རབས་ཉི ་ཤུའི ་ ནང་གི ་ མི ་ རབས་ཆགས་\nདེར་བརྟེན་དེང་སྐབས་ཕྱི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ རབས་གསར་པ་འདི་དུས་རབས་རྙིང་པ་དང་མི་ འདྲ་བར་ཞི་བདེ་ལྡན་པ་ཞིག་བཟོ་དགོས། ཞི་བདེ་\nདེ་ཡང་སེམས་ནང་གི་ཞི་བདེ་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་ དགོས། ཞི་བདེ་བརྗོད་སྐབས་ཁ་ནས་བརྗོད་པ་ ཙམ་དང་ཡིག་ཆ་བཞག་པས་ཕན་ཐོགས་མེད།\nབདེ་བརྗོད་སྐབས་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཆགས་ ཡོད། ཞེ་སྡང་དང་ཕྲག་དོག་གིས་སེམས་དཀྲུག་ གི་ཡོད། བྱམས་དང་བརྩེ་བ་སོགས་ཡར་རྒྱས་ གཏང་ནས་སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེ་སྒྲུབ་དགོས། ཅེས་\nསོགས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཏེ་ཆོས་འབྲེལ་དབུ་ འཛུགས་བསྐྱངས་ཡོད། ད་ཐེངས་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་\nགྲུ་ཁག་ ༦༢ ནས་དད་ལྡན་ཆོས་ཞུ་བ་བཅར་ ཡོད་འདུག་པ་བཅས། །\n༄༅། །རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་སྤྱི་བདེ་ཅུས་ཟེར་\nབྱེད་མཁན་བྱུང་ཚེ་རྒྱ་སྒོར་ཁྲི་ ༥ ནས་ ༢༠ བར་\nབར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་ ཤུགས་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། བོད་མི་རྣམས་ལ་རང་\nལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱིས་མཚོན་འུ་ཐུག་ཐབས་ ཟད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དེ་རིགས་མ་སྤེལ་རོགས་ཞེས་བོད་ མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་འབོད་སྐུལ་བསྟུད་མར་ཞུ་ བཞིན་ཡོད། བོད་མིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་\nལོ་ ༢༠༠༩ ནས་ད་བར་བོད་ནང་དུ་བོད་མི་ ༥༩\nརིགས་ཚོས་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་དཀའ་ངལ་སེལ་ བྱ་རྒྱུའི་དུས་ལ་བབ་ཡོད། བོད་མི་རང་ལུས་མེར་\n༄༅། །སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ མཆོག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ལྡི་ལི་ནས་མཁའ་ལམ་བརྒྱུད་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ དང་ ༣༠ ཙམ་ལ་གྷ་གལ་གནམ་ཐང་དུ་ ༸ཞབས་སོར་འཁོད་སྐབས། ཆོས་རིག་བཀའ་ བློན་མཆོག་དང་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་ གཙོ་མཆོག་སོགས་ཀྱིས་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ ཡོད། དེ་རྗེས་ཕེབས་འགྲོའ ་ི ཐོག་བཞུགས་སྒར་ དུ་ཆིབས་སྒྱུར་བསྐྱངས་སྐབས་གངས་སྐྱིད་དང་ རྡ་སའི་མི་མང་གིས་གཙོས་དད་ལྡན་པ་རྣམས་ ནས་ལག་ཏུ་དཀར་གཙང་མཇལ་དར་ཐོགས་ཏེ་ ཕེ བ ས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་ཡོ ད ་པ་མ་ཟད། བཞུགས་སྒར་ཕོ ་ བྲང་རྒྱལ་སྒོ འ ་ི ནང་ཁྲི མ ས་ ཞིབ་པ་ཆེ་བ་མཆོག་དང་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་གཞན་ གཉིས་མཆོག་གིས་དབུས་བོད་མི་མང་སྤྱི་ འཐུས་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་གིས་ཕེབས་བསུ་ གཟབ་རྒྱས་ཞུས་ཡོད་པ་བཅས། ། ཚོགས་བརྡ་གསལ་བསྒྲགས།\n༄༅། །བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་ དོ ན ་ཚན་བཞི ་ བཅུ་པ་ནང་གསལ་ལྟར་སྐབས་ ༡༥ པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་ལྔ་པ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༨ རེས་གཟའ་ཟླ་བ་ནས་ཚེས་ ༢༨ རེས་གཟའ་ཕུར་བུ་བར་ལས་དུས་ཉིན་ གྲངས་བཅུ་རིང་བཞུགས་སྒར་བཀའ་ཤག་ཡང་ སྟེང་ཚོགས་ཁང་དུ་ཚོགས་གཏན་འཁེལ་སོང་ ན། ཚོགས་མི་རྣམས་དུས་ཐོག་ཚོགས་བཅར་ ཐོག སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པས་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་ཚོགས་དྲུང་ལས་ཁུངས་སུ་ངོ་བཅར་འབྱོར་ ཐོ་འགོད་འབུལ་གནང་དགོས་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་ བརྡ་གསལ་བསྒྲགས་སུ། སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས་རོམ་གྲོང་ཁྱེར་སྲིད་ གཞུང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་པ།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉི ན ་བོ ད ་མི འི ་ སྒྲི ག ་འཛུགས་ཀྱི ་ སྲི ད ་སྐྱོ ང ་བློ ་ བཟང་སེང་གེ་མཆོག་ཨི་ཊ་ལིའི་རྒྱལ་ས་རོམ་ (Rome)དུ་ཕེ བ ས་འབྱོ ར ་སྐབས་རོ མ ་གྲོ ང ་ ཁྱེ ར ་སྲི ད ་གཞུང་གི ་ ཚོ ག ས་གཙོ ་ སྐུ་ཞབས་ནི ་ ཀོ་ལ་ཛིང་གྷ་རེ་ཊི་(Mr. Nicola Zingaretti) མཆོག་གིས་ཕེབས་བསུ་གཟབ་ རྒྱས་ཞུས་ཡོད། དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་མཇལ་ འཕྲད་སྐབས་སྐུ་ཞབས་ནི ་ ཀོ ་ ལ་ཛི ང ་གྷ་རེ ་ ཊི ་ མཆོག་གིས་ད་ལྟའི་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་ སྐོར་དྲིས་གནང་བར་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས་དེང་ སྐབས་བོ ད ་ནང་གི ་ བོ ད ་མི འི ་ གནས་སྟངས་ཧ་ ཅང་ཛ་དྲག་ཡོ ད ་སྐོ ར ་གསལ་བཤད་གནང་བ་ དང་སྦྲགས། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་མིའི་ ཆོས་དང་རིག་གཞུང། སྐད་ཡིག་བཅས༌ཀྱི་ ཐོག་དམ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་བཞིན་པ་མ་ ཟད། བོད་ཀྱི་འབྲོག་པ་རྣམས་བཙན་དབང་ཐོག་ གཞིས་སྤོས་བཅུག་པ་སོགས་ལ་བརྟེན། བོད་མི་ རྣམས་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱིས་རང་ལུས་མེར་ སྲེག་བཏང་བའི་བྱ་སྤྱོད་འདི་ལྟ་བུ་སྤེལ་དགོས་ ཐུག་ཡོད་སྐོར་གསུངས་ཡོད་པ་བཅས།།\nམདོ་སྨད་བླ་བྲང་བསང་ཆུ་རྫོང་དུ་ལྷ་མོ་ཚེ་བརྟན་ ལགས་ཀྱིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་བ། ༄༅།\nགནས་ཚུལ་ཐོན་གསལ་ལྟར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་བོད་ནང་གི་ཉིན་གུང་\nཆུ་ཚོད་ ༢།༣༠ ཡས་མས་སུ། མདོ་སྨད་བསང་ ཆུ་རྫོང་ཨ་མཆོག་ཡུལ་ཚོ་ནས་ཡིན་པ་རང་ལོ་\n༢༤ ལ་སོན་པའི་རྒྱལ་གཅེས་པ་ལྷ་མོ་ཚེ་བརྟན་ ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཞི་རྒོལ་ཆེད་དམག་\nལགས་ནི། ཨ་མཆོག་སྐེད་སྡེ་བའི་རང་ལོ་ ༤༩ ཡིན་པའི་ཕ་གནམ་ཕྱུག་ཚེ་རིང་དང་། རང་ལོ་ ༥༠\nཡིན་པའི་མ་གཟུངས་འདུས་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་བུ་ཡིན་འདུག་ལ། ཁོང་དང་བཟའ་ཟླ་ཚེ་རིང་གཉིས་ལ་ རང་ལོ་ ༢ ལ་སོན་པའི་བུ་མོ་སྙིང་མོ་སྐྱིད་ཅེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་འདུག་པ་བཅས།།\nརྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་ལགས་ཀྱིས་བསང་ཆུ་རྫོང་དུ་ རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་སྟེ་འདས་ གྲོངས་སུ་གྱུར་བ།\nསྨད་བླ་བྲང་ཟ་ཡུས་ནས་ཡི ན ་པ་རང་\nལོ་ ༥༧ སོན་པའི་སྐྱ་བོ་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་\nལགས་ཀྱི ས ་ཀན་ལྷོ ་ བོ ད ་རི ག ས་རང་ སྐྱོང་ཁུལ་བསང་ཆུ་རྫོང་དྲག་ཆས་ཉེན་\nརྟོག་ཁང་གི་སྒོ་འགྲམ་དུ་རང་ལུས་ མེ ར ་སྲེ ག ་བཏང་སྟེ ་ འདས་གྲོ ང ས་སུ་ གྱུར་ཡོད།\nརྡོ ་ རྗེ ་ རི ན ་ཆེ ན ་ལགས་\nརང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་རྗེས། ས་གནས་མི་མང་གིས་ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་རྒྱ་གཞུང་གི་ལག་ཏུ་ཤོར་མ་ བཅུག་པར་ཕྱིར་སྡེ་བའི་ནང་ཁྱེར་ཡོད་འདུག\nརྒྱ་གཞུང་གིས་ཉེན་རྟོག་དམག་མི་འགྲེམས་འཇོག་གིས་སྲང་ལམ་ཁག་ཏུ་བཀག་སྡོམ་ནན་མོ་བྱེད་ བཞིན་པ་མ་ཟད། ཁ་པར་དང་དྲ་རྒྱའི་བརྒྱུད་ལམ་ཆ་ཚང་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད་འདུག\nམདོ་སྨད་བླ་བྲང་བསང་ཆུ་རྫོང་དུ་ཐུབ་དབང་ སྐྱབས་ལགས་ཀྱིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་ བཏང་བ། ༄༅།\nགནས་ཚུལ་ཐོན་གསལ་ལྟར་ན། ཕྱི་ ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་\nཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བོད་ནང་གི་ཆུ་ཚོད་\n༢ ཙམ་མདོ་སྨད་བླ་བྲང་བསང་ཆུ་རྫོང་འབོ་ར་ སྒྲོག་མ་སྡེ་བ་ནས་ཡིན་པའི་རང་ལོ་ ༢༧ སོན་\nཔ་རྒྱལ་གཅེས་པ་ལྷ་མོ་སྐྱབས་ལགས་དང་། དེ་ བཞིན་ཕྱི་ཚེས་ ༢༢ ཉིན་བོད་ནང་གི་སྔ་དྲོའ ་ི ཆུ་\nཚོད ༧། ༣༠ ཙམ་མདོ་སྨད་བླ༌བྲང་གི་བསང་ ཆུ་རྫོང་མདའ་སྨད་ཞང་ནས་ཡིན་པའི་རང་ལོ་\n༦༡ སོན་པ་རྒྱལ་གཅེས་པ་ཧོར་ཁ་གྱའི་དོན་ གྲུབ་ལགས། ཕྱི་ཚེས་ ༢༣ ཉིན་གྱི་ཕྱེད་ཡོལ་\nབོད་ནང་གི་ཆུ་ཚོད་ ༤ དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་\nལོ་ ༥༧ སོན་པའི་སྐྱ་བོ་རྒྱལ་གཅེས་པ་རྡོ་རྗེ་ རིན་ཆེན་ལགས་གསུམ་གྱིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཞི་\nཆུ་ཚོད་ ༤ དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་མདོ་\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་\nབོད་ཟླ་9ཚེས་ 17 ཕྱི་ཟླ་ 10 ཚེས་ 31\nཤག་གི་བཀའ་འབྲེལ་འོག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་གོ་\nཔ་གསུམ་གྱིས་གཙོས་ད་བར་བོད་བསྟན་སྲིད་ དང་མི་རིགས། རང་དབང་གི་དོན་དུ་ལུས་སྲོག་ ལོ ང ས་སྤྱོ ད ་གཏོ ང ་གནང་མཁན་གྱི ་ གཞི ས ་\nབཞུགས་རྒྱལ་གཅེ ས ་པ་ཕོ ་ མོ ་ འདས་གསོ ན ་\nཡོ ང ས་ལ་གཞུང་ཕྱོ ག ས་ནས་གདུང་སེ མ ས་\nམཉམ་སྐྱེའི་མྱ་ངན་རྗེས་དྲན་ཞུ་སླད་ཕྱེད་ཡོལ་ ཆུ་ཚོད་ ༤ པ་ནས་ལས་ཁུངས་ཁག་སྒོ་བརྒྱབ་\nགི ་ རྟེ ན ་མཆོ ག ་སྤྱན་སྔའི ་ དྲུང་དུ་མཆོ ད ་སྤྲི ན ་ བརྒྱ་ཚར་འབུལ་ཤོམ་དང་འབྲེལ།\nའབུལ་སྨོ ན ་ལམ་གྱི ་ ཚོ ག ས་མགོ ན ་དུ་སེ ར ་ བྱེ ས ་བྲག་རི ་ སྤྲུལ་སྐུ་མཆོ ག ་དབུ་བཞུགས་ ཐོ ག ་སྲི ད ་སྐྱོ ང ་མཆོ ག ་གི ་ སྐུ་ཚབ་ཆོ ས ་རི ག ་\nའདོ ན ་གནང་མུར་རྣམ་གྲྭའི ་ དགེ ་ བསྐོ ས ་ནས་ ཆོ ས ་རི ག ་ལས་ཁུངས་ཀྱི ་ སྐྱབས་ཐོ ་ སྒྲོ ག ས་ སྦྱང་གནང་།\nཚོད་ ༥ བར་སྨོན་ལམ་གསུང་འདོན་གནང་ ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཆོས་\nམཚོར་བསྙེན་བཀུར་གསོལ་ཇ་དང་དགེ་བཙུན་ སྔགས་གསུམ་ལ་སྐུ་འགྱེད་ཧིན་སྒོར་ ༥༠ རེར་ ཕུལ་ཡོད་པ་བཅས། །\nཉེ་འགྲམ་དུ་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གིས་ “ བོད་རང་བཙན་ཡིན། ༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་བོད་ ལ་གདན་འདྲེན་ཞུ་དགོས། བོད་མི་ཚང་མ་སྤུན་མཆེད་ལྟར་ཆིག་སྒྲིལ་གནང་རོགས” ཞེས་ རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་བྱས་ཏེ། ཚེ་སྤོ་ལགས་དེ་རང་དུ་སྐུ་གྲོངས་ཡོད་འདུག\nདགའ་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་འཛིན་ལགས་ཀྱི་ཕ་མིང་ལ་ཉི་མ་དང་། མ་མིང་ལ་\nལུགས་དགེ་འབོད་ཀྱི་ཡོད་འདུག བསྟན་འཛིན་ལགས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་རྒྱ་གར་ནང་ བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་རྗེས་སུ་ཇཱ་བོད་ཁྱིམ་དུ་ཟླ་ ༦ ཙམ་རིང་སྡོད་མྱོང་ཡོད་འདུག གནས་\nཚུལ་བྱུང་རྗེས་ནག་རོག་ས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་མིའི་དམག་མི་དང་ཉེན་རྟོག་མི་སྣ་ཧ་ཅང་ཕོན་ཆེ་འགྲེམས་འཇོག་གིས་དམ་དྲག་དང། ས་གནས་ཀྱི་ཁ་པར་དང་ བརྒྱུད་ལམ་ཡོངས་རྫོགས་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ་མ་ཟད། བཞིན་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད་པ་བཅས།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦\nཉི ན ་ཨ་རི འི ་ ཕྱི ་ སྲི ད ་ལས་ཁུངས་ཀྱི ་ མགྲི ན ་\nཇུས་འགོ ད ་པ་རྩི ས ་སྤྲོ ད ་བྱས་ཚེ ་ བྱ་དགའ་\nསྤྲོ ད ་རྒྱུའི ་ གསལ་བསྒྲགས་སྤེ ལ ་བའི ་ གནད་\nརིགས་གནས་སྡོད་བྱེད་སའི་ས་ཁུལ་དུ་དམ་ བསྒྲགས་ཧ་ཅང་ཆེ ན ་པོ ་ བྱས་དང་བྱེ ད ་མུས་ ཡིན་པ་མ་ཟད།\nལུས་མེ ར ་སྲེ ག ་གི ་ གནད་དོ ན ་དེ ་ རི ག ས་ལ་ ང་ཚོ ར ་ཧ་ཅང་བློ ་ འཚབ་ཆེ ན ་པོ ་ ཡོ ད ་པ་རྒྱ་\nའཕྲད་སྐབས་བསམ་ཚུལ་བཏོ ན ་དང་འདོ ན ་ མུས་ཡིན།\nགནས་ཚུལ་དེ འི ་ ཐད་ཕྱི ་ ཕྱོ ག ས་ལ་ང་ཚོ འི ་\nལངས་ཕྱོ ག ས་གསལ་བཤད་ཞུ་བཞི ན ་ཡོ ད ་\nཁོ ག ་ཞང་ཀུང་ཧྲེ ་ རྙི ང ་པའི ་ རླངས་\nཔ་མ་ཟད། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ ཚབ་པ་ལྕམ་སྐུ་ཝིཀ་ཊོ་རི་ཡ་ནུ་ལཎྜ་ (Vic-\nམག་པ་རང་ལོ་ ༢༣ ཡིན་པའི་ཐུབ་\nནག་རོག་ཕམ་པ་ གྲོང་ཚོའི་བོད་མི་རང་ལོ་ ༢༠ ཡིན་པའི་ཚེ་སྤོ་དང་། རང་ལོ་ ༢༥ ཡིན་\nཚེས་ ༢༥ རེས་གཟའ་ཕུར་པུའི་ཉིན་ཁམས་ནགས་ཤོད་འབྲི་རུ་རྫོང་གི་པད་དཀར་ཤང་\n༄༅། །འདི་གར་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ་ལྟར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠\nགྱི་བོད་ནང་གི་དགོང་དྲོའ ་ི ཆུ་ཚོད་\nབྲང་དཀར་པོ འ ་ི ཉི ན ་རེ འི ་ གསར་འགོ ད ་ལྷན་\nགི ས ་ཉེ ་ ཆར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོ ད ་མི ས ་ རང་ལུས་མེ ར ་སྲེ ག ་གཏོ ང ་བའི ་ ལས་འགུལ་\nདོ ན ་དེ ་ བཞི ན ་ཨ་རི འི ་ ཕྱི ་ སྲི ད ་ལས་ཁུངས་\nལ་བོ ད ་མི འི ་ ཆོ ས ་དང་རི ག ་གཞུང་སྲུང་སྐྱོ བ ་ ལ་ཉེན་ཁ་བཟོ་བཞིན་པའི་སྲིད་བྱུས་དེར་ འགྱུར་བ་བཏང་སྟེ་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་ དཀའ་ངལ་རྣམས་སེ ལ ་ཐབས་བྱེ ད ་རོ ག ས་ ཞེས་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་སོགས་ ཀྱི་ལན་འདེབས་གནང་འདུག་པ་བཅས། །\nསློབ་མ་ ༣༤ ལ་ད་བར་བོད་པའི་ཆོས་དང་\nཁུངས་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༨ ནས་ཟླ་ ༡༡\nབཏང་གནས་ནང་འཁོད་དོན། ཤེས་རིག་ལས་ ཚེས་ ༤ བར་ཉིན་བརྒྱད་རིང་ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ གཙུག་ལག་སློ བ ་གཉེ ར ་ཁང་དུ་སྒྲི ག ་ཞུགས་\nམ་ཡི ན ་པའི ་ ཉམས་ཞི བ ་སློབ་མ་རྣམས་ལ་\nའབྱེ ད ་མཛད་སྒོ ར ་ཝཱ་ཎ་བོ ད ་ཀྱི ་ གཙུག་ལག་\nདེ ་ ཡང་ཐོ ག ་མར་ཤེ ས ་ཡོ ན ་འགན་འཛི ན ་ཚེ ་ རིང་བསམ་གྲུབ་ལགས་ཀྱིས་ཟབ་སྦྱོང་གོ་སྒྲིག་ ཞུ་དགོས་པའི་དམིགས་ཡུལ་དང་འབྲེལ་ཤེས་\nརིག་ལས་ཁུངས་ནས་སྒྲིག་ཞུགས་མ་ཡིན་པའི་ ༄༅། །བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༩ ཐ་སྐར་ཟླ་བའི་ ཚེས་ ༦ སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༠ ཉིན།\nཆེས་མཐོའ་ིཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་གི་དཔལ་ལྡན་ཁྲིམས་ ཞིབ་པ་ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ་མཆོག་གིས་གཙོ་སྐྱོང་ འོག\nཆགས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་ཁང་དུ་ལ་དྭགས་ བོད་མིའི་ས་གནས་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་ མཛད་སྒོ་ཚོགས་ཡོད།\nརིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་ནས་གསོལ་སྩལ་གནང་ བཞིན་ཡོད་པ་དང་།ཐེངས་འདིའི་ཟབ་སྦྱོང་ནང་\nཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ དང་། ༢༠༡༢ ལོའ ་ི ཉམས་ཞིབ་\nསློབ་མ་ ༡༧ དང་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་སྨན་རམས་ པ་ ༢ རྣམ་གྲོལ་གླིང་གི་སློབ་དགེ་ ༡ དཔེ་སྟོན་ སློབ་གྲྭའི་ཆོས་དགེ་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་ ༢༡ མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད།\nསློབ་ཀྱི་རིགས་བདག་སློབ་དཔོན་དགེ་བཤེས་ ངག་དབང་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ཤར་ནུབ་ ཀྱི ་ ཞི བ ་འཇུག་ཁྱད་པར་དང་།ལོ ་ རྒྱུས་སློ བ ་ དཔོན་བྱམས་པ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ལོ་ རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཕྱོགས།\nམཆན། ལུང་འདྲེན། ལྷན་ཐབས་འགོད་སྟངས།\nནང་ཆོ ས ་དང་འབྲེ ལ ་བའི ་ ཞི བ ་འཇུག་གནང་ ཕྱོགས། བྷེང་ལོར་བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་སྤྱི་\nགཞོན་པ་ཌོག་ཊར་པད་མ་དབྱངས་ཅན་ལགས་ ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་རྩོམ་འབྲི་གནང་ཕྱོགས། ཌོག་\nཊར་སྤེ ན ་པ་རྡོ ་ རྗེ ་ ལགས་ཀྱི ས ་བོ ད ་རི ག ་པའི ་ ཞིབ་འཇུག་གནང་ཕྱོགས།\nབཟང་ནོ ར ་བུ་ཤཱསྟྲཱི ་ ལགས་ནས་ཕབ་བསྒྱུར་ དགེ་ལྷག་པ་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་བརྡ་སྤྲོད་ཞིབ་ འཇུག་གནང་ཐབས།\nའཛིན་ཚེ་རིང་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་ཤེས་རིག་སྒྲིག་ ཞུགས་མ་ཡིན་པའི་ཉམས་ཞིབ་ལས་འཆར་དང་ འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་བཅས་ཀྱི་ཐོག་སློབ་འཁྲིད་\nདེ་རྗེས་ཟབ་སྦྱོང་བ་རྣམ་པ་སོ་སོའ ་ི ཉམས་ཞིབ་\nམཐོ ་ སློ བ ་ཀྱི ་ སློ བ ་དཔོ ན ་ཆེ ན ་མོ ་ བྱམས་པ་\nབསམ་གཏན་ལགས་ཀྱི ས ་དེ ་ སྔ་བོ ད ་ཀྱི ་ ལོ ་ རྒྱུས་དང་སྤྱི ་ ཚོ ག ས་འབྲེ ལ ་བའི ་ སྐོ ར ་ཉམས་\nདང་འབྲེལ་བའི་ཉམས་ཞིབ་གནང་གི་ཡོད་པར་ སོང་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། ལྷག་པར་\nཉམས་ཞི བ ་ལས་དོ ན ་རྣམས་སོ ་ སོ འ ་ི ཉམས་ མྱོ ང ་གསོ ག ་གི ན ་གསོ ག ་གི ན ་འགྲོ ་ དགོ ས ་པ་\nདང་། ཟབ་སྦྱོང་གཅིག་ནང་ཨང་རྩིས་སྨན་ངག་ ལྟ་བུ་བསྟན་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡིན་ཡང་། སློབ་འཁྲིད་ གནང་མཁན་མང་ཆེ་བ་ཉམས་ཞིབ་དང་འབྲེལ་\nབོད་ཁྱིམ་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་ པོའ་ིརྒྱལ་གླུ་ཕུལ་གྲུབ་རྗེས། བོད་བསྟན་སྲིད་མི་\nཚི ག ས ་ སྟ བ ས ་ བ དེ ་ ཞིག་ཀྱང་ཕུལ་ཡོད། ལ་\nཁྲི མ ས ་ ཞི བ ་ ཁ ང ་ གི ་\nགཤམ་འོ ག ་ས་གནས་\nསྐབས་རི ང ་ས་གནས་\nདབུས་པའི་ཚོགས་མི་རྣམ་པ། གཞིས་གྲོང་ཁག་ གི་བརྒྱ་དཔོན།\nགཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་དང་སྐྱིད་ བའི་དབུས་སུ། དཔལ་ལྡན་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་ཚེ་རིང་\nདེ ་ ནས་ས་གནས་ཁྲི མ ས་ཞི བ ་པ་\nདང། ས་འཐུས་ཚོགས་གཙོ། ས་གནས་འགོ་ ༄༅། །བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ནང་སྲིད་ ཁྱབ་ཁོ ང ས་ན་གཞོ ན ་རོ ག ས་སྐྱོ ར ་ཚན་པར་\nན་གཞོན་གྲངས་ཐོ་ (Data keeping) བསྡུ་ཉར་ཐོག རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ཅལ་ དང་སྡེ་ར་ལྡུན་ཁུལ་གྱི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་\nཆེ་ཆུང་ཁག ༡༧ ཆེད་ན་གཞོན་འབྲེལ་མཐུད་ པ་གཅིག་གི་ས་མིག་ཐོག་ལོ་གཉིས་རིང་ཆོད་\nགན་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ན་གོང་ གསལ་ལས་འགན་ཐོག་ཞབས་ཞུའི་འདོད་བློ་ ཡོད་རིགས་ནས་གཤམ་གསལ་དགོས་ངེས་ཆ་\nསྡུག་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་བཅས་སྐུ་མགྲོན་ ༦༠ ལྷག་ མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་ཁང་དུ་ལྷན་འཛོམས་བྱུང་\nགྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠།༢༥ ཐོག ལ་དྭགས་སླེ་བྱང་ པའི་འཐུས་མི་རྣམ་པ།\nགནང་མཁན་གྱི་རྒྱལ་གཅེས་པ་རྣམ་པར་མྱ་ངན་ རིང་གནང་། དེ་ནས་རྟེན་འབྱུང་གསོལ་ཇ་འབྲས་ སིལ་ཕུལ་གྲུབ་མཚམས།\nས་གནས་ཁྲི མ ས་ཞི བ ་པ་བསྟན་\nཁ་བྱང་དང༌། ཨི་མེལ། ཁ་དཔར་ཨང་གྲངས་\nབཤུས། ༢། དོ་བདག་དང་ཕ་མ་བཅས་ནས་\nསོགས་ཁ་གསལ་བཀོད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་\n༡༡ ཚེས་ ༡༠ འགྱངས་མེད་གཤམ་གསལ་ཁ་\nགོ ང ་གསལ་དུས་བཀག་རྗེ ས ་འཚངས་སྙན་\nཔའི ་ སྐྱབས་བཅོ ལ ་ལག་དེ བ ་ཀྱི ་ ངོ ་ བཤུས།\nནང་སྲི ད ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི ་ ལོ ་\nའབུལ་རྒྱུ། ༤། ཁྲིམ་མཐུན་གནས་སྡོད་ཆོག་\n༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༩ ལ།\nལས་འཕེར་ཡིན་པའི་ངོ་བཤུས། ༦། རང་ལོ་\nའགོ ས ་ནད་རི ག ས་མེ ད ་པའི ་ གཟུགས་འབབ་\nཡོད་པར་བརྟེན། དེ་དག་གི་ཉམས་མྱོང་རྣམས་ ད་ལན་ཟབ་སྦྱོང་འདི་བརྒྱུད་ནས་སོ་སོའི་ ཉམས་ཞིབ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་ཐོག་ཕན་\nདེ་ནས་ཤེས་ཡོན་འགན་འཛི ན ་\nདངོ ས ་གྲུབ་བསྟན་པ་ལགས་ཀྱི ས ་ཝཱ་ཎ་མཐོ ་ སློ བ ་ནས་ཟབ་སྦྱོ ང ་གོ ་ སྒྲི ག ་དང་འབྲེ ལ ་བའི ་\nལས་དོ ན ་ཐོ ག ་མཐུན་འགྱུར་གནང་བ་དང་། སློབ་དཔོན་རྣམས་ནས་སློབ་འཁྲིད་གནང་རྒྱུའི་\nཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ཟབ་སྦྱོང་འདི་གལ་ཆེ་དོན་ཆེར་ བརྩི ས ་ཏེ ་ སོ ་ སོ འ ་ི ལས་ཀ་ནས་དགོ ང ས་ཞུ་\nའཛུགས་གནང་བར་བརྟེན། དེ་སྔ་ས་གནས་འགོ་ འཛིན་ལ་ཁྲིམས་ལས་འགན་དབང་བསྐུར་བའི་ལ་\nཐེ ང ས་འདི འི ་ དབུ་འབྱེ ད ་མཛད་\nཞུས་དོ ན ་ལྟར་ཆེ ས ་མཐོ འ ་ི ཁྲི མ ས་ཞི བ ་ཁང་ གི་དཔལ་ལྡན་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་ཚེ་རིང་དོན་\nགྲུབ་མཆོག་གིས་ཕྱི་ཚེས་ ༢༠ ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོ་\nཆུ་ཚོད་ ༢ སྟེང་ལ་དྭགས་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་\nདགེ་ལས་སློབ་ཕྲུག་དང། ཕྱི་ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠།༣༠ སྟེང་ལྕོག་ལམ་སར་\nམང་ཚོ ག ས་ལ་མང་གཙོ འི ་ ཀ་བ་གསུམ་གྱི ་ ཡ་གྱལ་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་འཛི ན་གྱི་ལས་ དོ ན ་བྱེ ད ་ཕྱོ ག ས་སྐོ ར ་སོ ག ས་ངོ ་ སྤྲོ ད ་གསུང་ བཤད་གནང་ཡོད་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་ཁྲིམས་\nཞིབ་པ་མཆོག་ཕྱི་ཚེས་ ༢༢ ཉིན་མཁའ་ལམ་ བརྒྱུད་བཞུགས་སྒར་དུ་ཕེ བ ས་འབྱོ ར ་བྱུང་\nཡོ ད ་པ་བཅས་ཀྱི ་ གསར་འགྱུར་སྙི ང ་བསྡུས་ སུ། ཆེས་མཐོའ ་ི ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ཚེས་ལ།།\n༢༥ ནས་ ༤༠ བར། སྐྱེས་ཚེས་ཁུངས་སྐྱེལ་\nམེད་པའི་ངོས་སྦྱོར། ༨། གོང་འཁོད་ངོ་བཤུས་\nཆེད་འཛིན་རིམ་ ༡༠ ལག་འཁྱེར་གྱི་ངོ་བཤུས།\nདན་རྟགས་འགོད་རྒྱུ། ༩། གལ་སྲིད་ད་ལྟ་སྤྱི་\nསྒེར་སྡེ་ཚན་གང་རུང་ནང་ལས་ཀ་བྱེད་མུས་ རིགས་ཡིན་ཚེ་སྡེ་ཚན་དེའི་འགན་འཛིན་ནས་ དགག་ཆ་མེད་པའི་ངོས་སྦྱོར་དགོས་རྒྱུ།\nYouth Empowerment Support Department of Home,\nCentral Tibetan Administration, Gangchen kyishong,\nPh. : 01891-222214/222412\nརྡ་སྟེང་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་དབུ་བརྙེས་ནས་མི་ལོ་ ༥༢ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་སྲུང་བརྩི་ཞུས་པ།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྡ་ སྟེང་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་དབུ་བརྙེས་ནས་མི་ལོ་\nགདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེ་མཚོན་ཆེད་མྱ་ངན་གུས་ འདུད་དང་ངག་བཅད་སྐར་མ་གཅིག་ཞུས་བསྟུན་ བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་གསུང་འདོན་གནང་རྗེས་ འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་གླུ་བཏང་། དེ་ནས་བོད་\nསྤྱི་ཁྱབ་རྒན་བདག་གིས་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་མཆོག་ ལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། དེ་ནས་བོད་ཁྱིམ་གྱི་སྤྱི་\nཁྱབ་དབུ་འཛིན་ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་ལགས་ཀྱིས་བོད་ ཁྱིམ་ཀྱི་ལས་བསྡོམས་སྒྲོགས་སྦྱང་གནང་གྲུབ་ མཚམས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་བློ་ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་སྲུང་བརྩིའི་མཛད་སྒོ་བོད་ཁྱིམ་\nདེ་ཉིན་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༩ ཐོག་སྐུ་མགྲོན་\nགཙོ་བོ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་རྒྱལ་བ་ ཀརྨ་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་ འཛུགས་ཀྱི་མང་གཙོའི་ཀ་བ་གསུམ་གྱི་མཛད་གཙོ་\nརྣམ་པ་དང་། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྒྱུན་ལས་རྣམ་པ། རང་དབང་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཁག་གི་འགན་འཛིན་རྣམ་\nཔ། ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར་རྣམ་པ། རང་བདེན་ཚོགས་\nབློན་པདྨ་ཆོས་འབྱོར་མཆོག་གིས་བཀའ་ཤག་གི་ གསུང་བཤད་དང་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་ གཙོ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་\nབོ་རྒྱལ་བ་ཀརྨ་པ་མཆོག་གིས་ལམ་སྟོན་གསུང་ བཤད་གནང་དོན། ང་རང་དེ་རིང་འདིར་བོད་ཕྲུག་\nཁྱིམ་སྡེ་དབུ་བརྙེས་ནས་མི་ལོ་ ༥༢ འཁོར་བའི་ མཛད་སྒོར་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ བར་གཟི་བརྗིད་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མི་\nཁོར་ཡུག་དང་སློབ་གསོ་བཟང་པོ་ཞིག་མཁོ་སྤྲོད་ གནང་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་འཛམ་\nགླིང་གང་སར་བཞུགས་པའི་མི་སྣ་ཚོས་རོགས་ རམ་གནང་བ་དང། དེ་བཞིན་བོད་རིགས་ཁྲི་སྟོང་ མང་པོས་ཕྱ་བ་གྲུ་འདེགས་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་ གནང་བ་ལས་བྱུང་བ་རེད། ལྷག་པར་ང་རང་ཚོའི་\nགཟབ་བཞེས་གནང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ བརྟེན། ངས་དེ་རིང་གི་གོ་སྐབས་འདིའི་བརྒྱུད་ཚང་\nམར་ཐུགས་རྗེ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ ཡིན། ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད། འཛམ་གླིང་ འདི་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཁོར་ཡུག་ཡིན་ནའང་\nལག་རྩལ་དེ་བས་ཀྱང་ཡར་རྒྱས་ཇེ་ཆེར་དུ་འགྲོ་གི་ ཡོད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོ་བོད་མི་ཚོས་ཕྱོགས་གཅིག་\nཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་ གཞུང་ཇི་ལྟར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ་མིན་ཞེས་པ་དེ་ དྲི་བ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། ལྷག་པར་གཅིག་བྱས་\nགསར་པ་ཞིག་གི་ནང་ཇི་ལྟར་རྐང་པ་བཙུགས་ཐུབ་ པ་དང། རང་མགོ་རང་ཐོན་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ན།\nཕལ་ཆེར་བོད་པའི་རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ དེ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་གི་གནས་ཚུལ་ལྟ་བུ་རེད། ཅེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད།\nགཏོང་བཞིན་པར་བོད་མིའི་འཐབ་རྩོད་རྒྱུན་སྲིང་ གིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བར་གྱི་བརྗོད་དོན་བོད་ སྐྱོབས་ཞེས་པ་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་རྗེས་རྡ་སྟེང་\nབོད་ཁྱིམ་གྱི་ངེས་སྟོན་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་ ལགས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་གསུངས་ཏེ་མཛད་སྒོ་ གྲོལ་ཡོད་པ་བཅས། །\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༧ རེས་གཟའ་\nདམར་འཁྲིད། བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས། གཞན་ཚན་\nསྤེན་པའི་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོའ་ིཆུ་ཚོད་ ༩།༠༠ ཐོག བོད་ཀྱི་\nདང་ངྷ་ས་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་། ཝ་ནཱ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་གསོ་བ་རིག་པའི་སྡེ་ཚན།\nདབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད། མཛད་སྒོའ་ིསྐུ་མགྲོན་གཙོ་ བོར་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་\nདང་། དམིགས་བསལ་སྐུ་མགྲོན་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་ གཙོ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག\nཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་གི་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་ཆེ་བ་ངག་དབང་ འཕེལ་རྒྱས་མཆོག་གི་གཙོས་མང་གཙོ་ཀ་བ་གསུམ་ གྱི་མཛད་གཙོ་རྣམས་པ་དང་། སྐུའི་བླ་སྨན་ཡེ་ཤེས་ དོན་ལྡན་མཆོག་གིས་དབུས་སྨན་པ་རྣམ་པ། འཕྲོད་\nཐེངས་འདིའི་ཚོགས་འདུར་ཆེད་བཅར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༡ དང་ས་གནས་ཡན་ལག་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ། སྨན་ རྩིས་མཐོ་སློབ་ཀྱི་དགེ་སློབ་བཅས་མི་ ༥༠༠ ཙམ་ མཉམ་ཞུགས་གནང་འདུག\nམཛད་སྒོའ ་ི ཐོག་མར་སྐུ་མགྲོན་དང་\nབོ་དཔའ་མོ་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་སྐར་མ་ ༢ རིང་ མྱ་ངན་རྗེས་དྲན་གནང་རྗེས།\nཡོངས་ཀྱིས་གཡུ་ཐོག་གསོལ་འདེབས་གསུང་འདོན་ གནང། དེ་ནས་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་མཆོག་གིས་སྐུའི་ བླ་སྨན་ཟུར་པ་ཨམ་ཆི་ཡེ་ཤེས་དོན་ལྡན་ལགས་ སུ་གཡུ་ཐོག་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བཞེས་དང། དམིགས་བསལ་སྐུ་མགྲོ ན་མཆོ ག ་གི ས་སྐུའི ་ བླ་\nསྐྱེལ་ལག་འཁྱེར་འབུལ་བཞེས་བཅས་གནང་ པ་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འདུལ་ལགས་ཀྱིས་ཚོགས་འདུའི་ དམིགས་ཡུལ་ངོ་སྤྲོད་གནང་དོན། ཐེངས་འདིའི་\nཚོགས་ཆེན་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༧༢༨ ལོར་ཆོས་རྒྱལ་ ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་རྒྱ་དཀར་ནག\nགྲགས་ཅན་ ༩ གདན་དྲངས་ཏེ། བསམ་ཡས་\nགཙུག་ལག་ཁང་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསོ་བ་རིག་པའི་ ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་ཚོགས་པ་དང་། དུས་\nརབས་ ༢༠ དང་ ༢༡ ནང་ས་གནས་འདྲ་མིན་ དུ་གསོ ་ བ་རིག་པའི་ཚོགས་ཆེན ་ཆེ་ཕྲ་མང་ པོ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་།\nཔོས་གོ་སྒྲིག་འགན་འཁུར་དང་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་ མིན་ནས་སྨན་པ་མང་པོ་ཕེབས་ཏེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་\nབརྒྱད་པའི་རྗེས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཆགས་ཡོད་ཅེས་ སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང། ཐེངས་འདིའི་\nརྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཚོགས་ཆེན་ ཐེངས་གཉིས་པའི་ཐོག རྒྱ་གར་དང་ཨ་རི། རྒྱ་ ནག ཐའེ་ཝན། བལ་ཡུལ། འབྲུག སོག་པོ། ཉི་\nཧོང་། སུད་སུ། ཧོ་ལན་ཌི། ཨེ་སི་རལ། ར་ཤི་\nཡཱ། ཧང་གྷ་རི། སི་པན། ལེ་ཁྲེ་ཝེ་ཡཱ། ཨོ་སི་ཊོ་ རི་ཡཱ། སི་ཝེ་ཌན། འཇར་མན། དབྱིན་ལན། ཨི་\nཊ་ལི། ཕ་རན་སི་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ ༢༡ སྨན་པ་ གྲངས་ ༡༧༢ ཕེབས་ཡོད། ཉིན་གསུམ་རིང་\nསློབ་ཀྱི་ཚོགས་ཁང་བཅས་སུ་ཚོགས་ཐུན་ ༢༠ ཆ་བགོས་ཀྱིས། བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ། དེང་དུས་\nགཞག ནད་སྣ་འདྲ་མིན། སྨན་རྫས་དང་སྨན་ སྦྱོར།\nདཔྱད་བསྡུར། སྨན་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ། རྩ་\nགཞན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ལག་ལེན། རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ སོ་སོའ་ིནང་གསོ་བ་རིག་པའི་གནས་སྟངས། དེང་ དུས་རིག་གསར་སྨན་དང་གསོ་བ་རིག་པ་ཐུན་\nདང་དགོངས་འཆར་སྤེལ་རེས་བཅས་མཁས་པ་ ཁག་གིས་གཏམ་བཤད་གྲངས་ ༣༧ དང་། དཔྱད་ རྩོམ་ ༢༡ བཅས་སྒྲོག་སྦྱོང་གནང་རྒྱུ་ཡིན་འདུག\nསྐུ་མགྲོ ན ་གཙོ ་ བོ ་ བཀའ་བློ ན ་ཁྲི ་\nཟུར་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཐེངས་ འདིའི་ཚོགས་ཆེན ་དེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་\nནང་བསམ་ཡས་ལ་ཚོ ག ས་པའི ་ ཚོ ག ས་ཆེ ན ་ ཐེངས་དང་པོ་དེའི་གཉིས་པ་ཡིན་ཚེ། སྐབས་དེའི་ ཚོགས་འདུའི་གནས་ཚད་དང་ཕྱག་ལས་གནང་ ཕྱོགས།\nལྡན་པའི་ཚོགས་ཆེན་འདི་མཇུག་སྐྱོང་གིས་ལས་ རིམ་ནང་ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་གནང་མཁན་སྡེ་ ཚན་བཞི་ཡིས་ཐུགས་འགན་མུ་མཐུད་བཞེས་ཏེ།\nརྗེས་འབྲས་ཀྱི་ཕྱག་ལས་མང་པོ་ཞིག་གནང་ཐུབ་ ཚེ་དགེ་མཚན་ཡོད་སྐོར་དང་། དེ་བཞིན། བོད་ ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ཐད།\nཁོང་གིས། “ ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་ང་ཚོའི་\nརིག་གནས་ཉམས་ཆག་འགྲོ་བའི་འགལ་རྐྱེན་ཆེ་ ཤོས། དེང་རབས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་རྩ་འགང་\nཆེ་བའི་རིག་པའི་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཆུད་ཟོས་ དང་ཉམས་ཆགས་འགྲོ་གི་ཡོད། བདག་ཉིད་ཆེན་\nམོ་གྷན་ངྷིས་རིག་པ་བརྒྱ་ཕྲག་གིས་དེང་རབས་ ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ལ་དགག་པ་མཛད་པའི་ཞོར་དུ། དེང་རབས་ཀྱི་སྨན་པ་དང་ཁྲིམས་རྩོད་པ། འགྲན་ བསྡུར་ལམ་སྲོལ་སོགས་ཟུར་དུ་བཀར་ནས་ཐེར་ འདོན་བྱས་ཡོད།\nབྱས་དོན། ནད་པ་ཚོང་རྫས་ཆགས་ཏེ་ནད་པ་མེད་ ན་སྨན་པ་ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་ཀྱི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ ཡོད་སྟབས།\nརྒྱུ་སོགས། སྨན་དེ་སྨན་པའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ངོ་བོ་ དང་ཚོང་གི་ངོ་བོར་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ད་ལྟའི་གོ་ལ་\nཔོ་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ནད་པ་མེད་པར་བཟོ་རྒྱུ་དང་ ། ནད་པ་ཉུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། སྔོན་འགོག་གི་\nཐབས་ལམ་དེ་གསོ་བའི་ཐབས་ལམ་ལས་གལ་ཆེ་ བར་བརྩིས་ཏེ། མི་ན་བ་དང་འཇིགས་རྟེན་ནང་ནད་\nགསོ་མིན་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ དྲག་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ད་ལྟའི་ཆར་ང་ཚོ་བོད་པའི་སྨན་\nདེ་ཡང་ཚོང་ལས་སུ་འགྱུར་བའི་རྟགས་མཚན་ ཞིག་མཐོང་བསྡད་ཀྱི་འདུག ད་ཆར་བོད་སྨན་གྱི་\nརྒྱབ་ཤ་གང་འདྲ་བྱས་ཏེ་སྙིང་རྗེ་བོ་བཟོ་མིན་དང་ རིལ་བུ་ཞིབ་ཞིབ་བཟོ་ཐབས། དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ ཡི་གེ་འདྲ་ཆགས་བཟོ་མིན་སོགས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ ཀྱི་འདུག\nསོགས་ཀྱི་ཐད་གནད་འགག་ཆུང་ཆུང་དུ་གཟིགས་ ཏེ་སོང་བ་ཡིན་ན། བོད་པའི་སྨན་གྱི་ཚོང་ཡོང་སྲིད་ ཀྱང་། སྨན་གྱི་རིག་གནས་གནས་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད་\nབསམ་གྱི་འདུག དེའི་ཐད་འབྲེལ་ཡོད་ཚང་མས་ དགོངས་པ་བཞེས་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་མཐོང་བསྡད་\nལོ་ ༥༠ ཡས་མས་རིང་སྨན་རྩིས་ཁང་དང་། སྨན་ གྱི་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་ལེན་གནང་མཁན་ཡོད། ང་\nཚོའི་བསམ་བློའ་ི ནང་རྒྱ་གར་ནང་ཁྲིམས་མཐུན་ གྱི་ངོས་ལེན་མེད་སྟབས།\nསྲིད་པ་རེད། ད་ལྟ་ང་ཚོ་ཨ་ཡུར་ཝེ་ད་ (Ayurveda)\nདང་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའ་ི འཕྲོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས་ དབར་ཁྲིམས་མཐུན་ངོས་ལེན་ཐོག་གཏོང་ཐུབ་ པར་བྱ་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་པ་རེད། ལྷག་པར་དུ་ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་དེ་བསམ་ཡས་ ཚོགས་འདུ་དང་པོའ་ིཚོགས་ཆེན་གཉིས་པའི་ངོ་བོ་\nརབས་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་ཡོན་གྱི་བསླུ་བྲིད་འོག་མི་ འགྲོ་རྒྱུ་དང་། དེང་རབས་དང་མཐུན་པའི་ཉམས་ ཞིབ་ལས་རིམ་མང་པོ་གནང་རྒྱུ། རྒྱ་གར་གྱི་ཚེ་ ཡི་རིག་བྱེད་དང་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་བར་\nམཚུངས་བསྡུར་དང་ཁ་གསབ་བྱེད་པའི་ཐབས་ ལམ་ལ་གཟིགས་རྒྱུ་དང་། མ་འོངས་པར་སྨན་པ་ སློབ་སྦྱོང་གནང་མཁན་ཚོས།\nགཉིས་དོ་མཉམ་པ་དང་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བྱ་རྒྱུ་ཧ་ ཅང་ གལ་ཆེན་པོ་རེད། ” ཅེས་གསུངས་ཡོད།།\n༡༩༦༢ རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་གར་ལ་དམག་བརྒྱབ་སྟེ་ལོ་ངོ་ ༥༠ འཁོར་བ་དང་། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པའི་ བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་བགྲོ་གླེང་ལྷན་ཚོགས་ཚོགས་པ།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་\nའདས་པའི་ལོ་ང་ ༥༠ ནང་རྒྱ་གར་གྱི་ངོས་ནས་\nལོ་ ༡༩༦༢ ལོའ་ིརྒྱ་ནག་གིས་དམག་འཐབ་དེས་\nགྱི་ཕྱེད་ཡོལ་ཆུ་ཚོད་ ༢།༠༠ ཐོག་རྒྱ་གར་ནང་གི་\n༥༠ འཁོར་བ་དང་། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞེས་པའི་\nརྒྱབ་སྐྱོ ར ་ཚོ ག ས་པ་ཁག་གི ་ ཚོ ག ས་གཙོ ་ སྐུ་\nལགས་ཀྱིས་ལྷན་ཚོགས་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་གསུང་ བཤད་གནང༌དོན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོར་རྒྱ་ནག་\nགིས་རྒྱ་གར་ཐོག་དམག་བརྒྱབ་དགོས་དོན་རྒྱུ་ མཚན་མང་པོ་ཞིག་ཡོད། རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་གར་ལ་\nཡིག་ (Panchsheel Agreement) དོན་ ཚན་ལྔའི་ཐོག་མིང་རྟགས་བཀོད་དེ་རྒྱ་ནག་གིས་ རྒྱ་གར་ལ་མགོ་སྐོར་བཏང་ཡོད།\nདེ་སྔའི་དམག་སྤྱི་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་ཨེན་ཨེ་སི་ མ་ལིཀ་(General N.S.Malik) ལགས་ ཀྱིས་གསུང་བཤད་གནང་དོན། བོད་དེ་བཞིན་རྒྱ་\nབྱུང་ཚང་མར་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། བཟུང་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གཉི ས ་དབར་གྱི ་ ས་མཚམས་ཐོག་རྩོད་གཞི་ཆགས་ཡོད། ཅེས་ སོགས་གསུངས་ཡོད།\nདེ ་ བཞི ན ་རྒྱ་གར་གྱི ་ གཞུང་ཚབ་\nཟུར་པ་རན་ཇི་ཏ་གུཔ་ཏ་(Ranjit Gupta) ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོའ་ིདམག་གི་རྣམ་པ་\nརྒྱ་གར་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱི་ མོས་ཐོག་ནས་བོད་མིའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ལ་ རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་དགོས་་སྐོར་ཡང་གསུངས་ཡོད།\nསེ་གྷལ་(Vinod Saighal) ལགས་ཀྱིས་\nརྒྱ་གར་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་མཉམ་ས་མཚམས་ སྐོར་གྲོས་མོལ་གནང་སྐབས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ སྐོར་གླེང་སློང་ངེས་པར་དུ་གནང་དགོས་སྐོར་ གསུངས་ཡོད།\nཔའི་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་སྐུ་ ཞབས་བྷལ་བྷིར་(Balbir Punj)\nཀྱིས་གསུང་དོན། གལ་ཏེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་ གར་གྱིས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའ་ི ཐབས་བྱུས་ལག་\nབསྟར་གནང་ཡོད་ཚེ། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་དབང་ བསྒྱུར་བྱེད་ཐུབ་མེད་ལ།\nགོམ་པ་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་༸སྐྱབས་མགོན་ འོན་ཀྱང་ཉིན་གཅིག་བོད་ལ་རང་དབང་ཐོབ་ཀྱི་རེད་ ཅེས་གསུངས་ཡོད།\nབོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ ཐུབ་བསྟན་བསམ་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་གསུང་ བཤད་གནང་དོན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོར་རྒྱ་ནག་ གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་ཐོག་དམག་འཐབ་བྱེད་དགོས་\nཔའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་ དབྱིན་ཇིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་བཙན་འཛུལ་\nབྱ་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་ཡོད་མུས་དེ་ལག་བསྟར་ཆེད་ ཟི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྫོང་དཔོན་བོད་ལ་ཆེད་གཏོང་ བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་ བྱས་པར་བརྟེན།\nགསུམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ ཕེབས་དགོས་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་དུས་ཡུན་རིང་པོ་མ་ སོང་བར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ལོར་རྒྱ་ནག་ནང་ལྕགས་ ཕག་གསར་བརྗེའི་བྱུང་ཡོད།\nདུ་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོར་གསལ་ བསྒྲགས་ཤིག་གནང་ཡོད་པ་དེ་བོད་མི་ཚོས་བོད་\nཀྱང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རྒྱལ་ ཁབ་གཞན་དང་ལྷན་གནས་བབས་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་དག་རྩིས་མེད་བཏང་བ་\nརེད། ཕྱོགས་མཚུངས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་ནག་\nཔའི་གནས་སྟངས་ལ་བོད་དོན་ཉམས་ཞིབ་གནང་ མཁན་ཚོས་ཐུགས་སྣང་བྱ་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཞིག་ ཆགས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ དམག་འཐབ་རྗེས་རྒྱ་\nནག་གཞུང་ནས་བོད་ནང་དྲག་དམག་ཤུགས་ཆེ་ རུ་བཏང་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གཞུང་ནས་འཛུགས་\nསྐྲུན་ལ་ཁ་གཡར་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ སྐད་ཡིག་ཁོར་ཡུག་སོགས་རྩ་མེད་བཏང་དང་ གཏོང་མུས་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་\nབཏང་བའི་གནས་ཚུལ་མུ་མཐུད་འཐོན་བཞིན་ ཡོད། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་བོད་རྒྱའི་\nགྱི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ དེར་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ཡ་ལན་སྤྲད་མེད། འོན་ཀྱང་\nརྒྱ་ནག་གི་མཁས་དབང་དང་རྩོམ་པ་པོ་མང་པོས་ ང་ཚོའི་སྲིད་བྱུས་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བཞིན་ ཡོད། ཅེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་ཡོད།\nགསལ་རེད། འོན་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་རིམ་ པས་བློ་སྟོབས་ཆེན་པོའ་ི སྲིད་བྱུས་བཟུང་རྒྱུའི་\nཚབ་ཏུ་བསྟུན་མཁས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་བཟུང་ཡོད། ཕྱོགས་མཚུངས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་རྒྱལ་ ཁབ་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ཐད་གྲོས་ཚོགས་ནང་བགྲོ་གླེང་ མཐིལ་ཕྱིན་པ་གནང་གི་མེད་པ་དེ་ཡང་བློ་ཕམ་ དགོས་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་ཧི་\nམ་ལ་ཡའི་ནང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་ལས་འཆར་སྣ་ ཚོགས་ཤིག་སྤེལ་གྱི་ཡོད་སྟབས། རྒྱ་གར་ལ་ཉེན་\nགནད་འགག་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེ་སྔོན་རྒྱ་ནག་ གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་\nམཆོག་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ནང་ཆིབས་སྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུའི་ ཐོག་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་རྒྱ་གར་ གཞུང་གིས་ཆོག་མཆན་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཡོད། དེ་\nབཞིན་འདི་ལོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོའ་ིདམག་ཟུར་ཚོར་\nཀྱི་འགྱུར་བ་འགྲོ་གི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ན་ ཆོག་གི་རེད། ཅེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་ ཡོད་པ་བཅས། །\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་\nཁུངས་དང་མོམ་བྷེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ (Techno Serve) ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་ གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་\nདེ་ཉིན་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཐོག་ནང་\nབྱས་པའི་ (Techno Serve)ཞེས་པའི་\nཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ (Ashwath Mu-\nralidharan) ལགས། རྡ་སའི་ས་གནས་འགོ་ འཛིན་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ་ལགས།\nའགོད་པ་བཅས་ཁྱོན་མི་གྲངས་ ༢༠ བརྒལ་བ་ ལྷན་འཛོམས་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་འགན་འཛིན་འཇིགས་\nཁང་འདིའི་དགོས་དམིགས་ངོ་སྤྲོད་གནང་དོན། དེ་ རིང་འདི་གར་མདུན་ལམ་སློབ་སྟོན་ཁང་དང་གློག་ ཀླད་སྦྱོང་བརྡར་ཁང་ཞིག་མཉམ་དུ་དབུ་འབྱེད་ ཞུ་གི་ཡོད། མདུན་ལམ་སློབ་སྟོན་པའི་ལས་གཞི་ འདི་ནི་བཀའ་ཤག་སྐབས་བཅུ་བཞི་པའི་གལ་ཆེན་\nབའི་ས་གནས་རྡ་ས་དང་། ལྡི་ལི། བདེ་སྐྱིད་གླིང།\nའབྱུང་འགྱུར་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁ་ཕྱོགས་གང་ པར་བརྟེན། ང་ཚོས་བློ་འཚབ་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་ལ་\nམོམ་བྷེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ (Techno Serve)\nཚོགས་ནང་ཞིབ་འཇུག་བྱསཏེ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ པའི་ནང་ཤོག་གྲངས་ ༢༠༩ བྱས་པའི་གྲུབ་\nའབྲས་ལས་བསྡོམས་ཤིག་ཨ་རིའི་བོད་ཀྱི་དགེ་ རྩར་ཕུལ་ཡོད། དེའི་ནང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་\nཨོ་རི་ས་ཕུན་ཚོགས་གླིང་། སྦེལ་ལོར། མོན་གྷོ། སྦེལ་ཀོབ། བལ་ཡུལ་སྤོག་ར་བཅས་སུ་འཛུགས་\nདེ་ནས་ (Techno Serve) ཁེ་ལས་\nཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ (Ashwath Muralidharan)\nཆེ་བཞེས་ཐོག་ (Techno Serve )ཁེ་ལས་\nཚོགས་པ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ས་གནས་ས་ཐོག་ ལ་མདུན་ལམ་སློབ་སྟོན་གྱི་ལས་ གཞི་ཞིག་སྤེལ་\nརྒྱས་དང་ཕུགས་བརྟན་ཆེད་ཁེ་ཚོང་མིན་པའི་ངོ་ པ་ནས་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་ཐོབ་པ་བཟོས་ཏེ་ལས་ རིགས་འདྲ་མིན་ནང་ཞུགས་རྒྱུར་དོ་དབྱིངས་ཀྱི་\nགོ་སྐབས་ སྤྲོད་མཁན་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན། བོད་\nམི་དང་ང་ཚོའི་ཚོགས་པའི་དབར་ལས་འཆར་མང་ པོ་ཞིག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཅེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་\nརྗེས་གསར་འགོད་པ་དང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་ སྟེ་ མཛད་སྒོ་གྲོལ་ཡོད།\nསྟོན་ཁང་འདི་ནས་གཞོན་སྐྱེས་ཚོ་དང་དངོས་སུ་ ཐུག་སྟེ་བསམ་བློའ་ི ཐོག་སློབ་སྟོན་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད།\nདེ་བཞིན་གློག་ཀླད་སྦྱོང་བརྡར་ཁང་འདིར་སློབ་ སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་མཇུག་མ་འཁྱོངས་བ་དང་། མཐོ་ རིམ་སློབ་གྲྭར་བསྐྱོད་ཀྱང་ལས་ཀའི་གོ་སྐབས་མ་\nཐོབ་པའི་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་མི་ གྲངས་ ༢༢ ཞབས་\nསྟེགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་གནང་འདུག དྲ་རྒྱའི་ ཁ་བྱང་ནི། www.tibet.jobeestan.com\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ རེས་གཟའ་ལྷག་པའི་ཉིན་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་སྤོན་ཌ་ཆོལ་གསུམ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ ཀྱི་སམ་བྷོ་ཊ་སློབ་གྲྭས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཉིན་མོ་ International Day of Climate Action སྲུང་ བརྩི་ཞུས་ཡོད། སྐབས་དེར་ཕྱི་དྲིལ་ཁོར་ཡུག་ཚན་པའི་ཁོར་ཡུག་ཉམས་ཞིབ་པ་དྲུང་གཞོན་ཆོས་སྐྱིད་ ལགས་ཀྱིས་མཐོ་སྒང་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྐོར་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་གོ་ལའི་ཚ་དྲོད་རྒྱས་པའི་རྗེས་འབྲས་སུ་བོད་ཀྱི་འཁྱགས་རོམ་བཞུར་ཚད་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་\nདང། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གཏེར་ཁ་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་སྔོག་འདོན་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ པ་མ་ཟད། ཤིང་སྣ་གང་བྱུང་གཅོད་འབྲེག དེ་བཞིན་འབྲོག་པའི་རྩྭ་ཐང་སོགས་ལ་རྭ་བ་བསྐོར་ནས་འབྲོག་པ་སྐྱས་སྤོས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལ་དམ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་འབྲོག་ པ་རྣམས་སྒོ་ཕྱུགས་བཙོངས་ནས་གཞིས་སྤོས་བྱེད་བཅུག་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྩྭ་ཐང་ཉམས་ཆག་འགྲོ་བ་མ་ཟད། འབྲོག་པའི་འཚོ་བར་ཧ་ཅང་བརྡབ་གསིག་བཟོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་གསལ་བཤད་གནང་ཡོད། ཐེངས་འདིའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ ཉིན་མོར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཤིང་སྣ་འདེབས་འཛུགས། ཁོར་ཡུག་དང་མཐུན་པའི་ནུས་ཤུགས་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ། དགོས་མེད་ཀྱིས་གློག་ཤུགས་འཕྲོ་བརླག་མ་གཏོང་རྒྱུ། གད་སྙིགས་བསྐྱར་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ་སོགས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་\nརིགས་མང་དག་ཅིག་སྤེལ་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་བཞག་ཡོད། དེ་ཉིན་ཁོར་ཡུག་གོ་རྟོགས་སྤེལ་རྒྱུའི་མཛད་སྒོའ་ི སྐབས་ཁམས་ཚན་འདྲ་མིན་སོ་སོའ་ི སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་ཡིན་པའི་འཁྲབ་སྟོན་ཡང་གནང་ཡོད། མཛད་སྒོའ་ི མཐའ་མར་ སློབ་སྤྱི་མིག་དམར་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་མཇུག་བསྡོམས་གསུང་བཤད་ གནང་སྟེ་མཛད་སྒོ་གྲོལ་ཡོད་པ་བཅས།།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥\nགྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་ འཐུས་མི་བཅུ་གཅིག་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ ཞོགས་ཟས་ལྷན་བཞེས་གནང་ཡོད།\nཔོ ་ འཕྲད་བཞི ན ་པའི ་ དུས་སྐབས་འདི ར ་ཨི ་ ཊ་\nསྤེ ལ ་རོ ག ས་ཞེ ས ་འབོ ད ་སྐུལ་ཡང་ཡང་ཞུས་\nསྟངས་ཐོ ག ་ཧ་ཅང་སེ མ ས་འཚབ་ཡོ ད ་སྐོ ར ་\nལི ་ གྲོ ས ་ཚོ ག ས་འཐུས་མི ་ རྣམས་ཀྱི ས ་བདེ ན ་ དཔང་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།\nདང་སྦྲགས། ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༨ ནས་ད་བར་བོད་\nམེ ད ་མྱོ ང ་བཞི ན ་ཡོ ད ་པའི ་ རྣམ་པ་གསལ་པོ ་\nFederica Mogherini མཆོག་གིས་ སྲི ད ་སྐྱོ ང ་མཆོ ག ་མང་གཙོ ་ ཚོ ག ས་པའི ་ ལས་\nའཐབ་རྩོ ད ་ཀྱང་ལྟ་གྲུབ་དེ ་ གཉི ས ་གཙོ ་ བོ ར ་\n༢༠༡༢ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༨ ཉིན་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ གྱི་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་དེ་ནི་བོད་མི་རྣམས་བྱུང་ རབས་ལོ ་ རྒྱུས་ཁྲོ ད ་ཧ་ཅང་དཀའ་ངལ་ཆེ ན ་\nགནང་བ་དེ ས ་བོ ད ་ནང་གི ་ གཞི ས ་ལུས་བོ ད ་\nMs. Emma Bonnio མཆོག་གིས་\nམི ་ རྣམས་ནས་ད་བར་བོ ད ་མི འི ་ བདེ ན ་པའི ་ དོན།\nདེར་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་ལི་འོན་ མི་ ༤༢ རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་ཡོད། འདས་\nམཚོན་ཐུབ། ཅེས་གསུངས། དེ་རྗེས་ཨི་ཊ་ལིའི་\nགོ ་ སྒྲི ག ་འོ ག ་སྲི ད ་སྐྱོ ང ་མཆོ ག ་དབུ་བཞུགས་\nགྲོས ་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར ་ཚོགས་པའི་\nཐོ ག ་གསར་འགོ ད ་ལྷན་ཚོ ག ས་ཤི ག ་གོ ་ སྒྲི ག ་ གནང་ཡོད།\nཌ་ཊའུ་ཌི་ Mr. Leondard Taoudt མཆོག ལྕམ་སྐུ་ཀེར་མེན་མོ་ཊ་མཆོག Ms.\nCarmen Motta བཅས་ཀྱང་མཉམ་ ཞུགས་གནང་ཡོད། སྐབས་དེར་ལྕམ་སྐུ་ཕེ་ཌེ་ རི ་ ཀ་མོ ་ གེ ་ རི ་ ནི ་ མཆོ ག ་གི ས ་གྲོ ས ་མོ ལ ་གྱི ་\nལམ་ནས་བོ ད ་ཀྱི ་ གནད་དོ ན ་སེ ལ ་ཆེ ད ་རྒྱབ་\nRadical Party ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་\nམར་ཀོ་པ་ནེལ་ལ་ Mr. Marco Pannella མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད།\nགིས་དེ་སྔ་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་མྱོང་ ཡོད་སྐོར་སོགས་བོད་མིའི་ཐོག་གདུང་སེམས་\nམཉམ་སྐྱེའི་རྣམ་པ་གསལ་སྟོན་གནང་ཡོད་པ་ མ་ཟད། སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ནས་ཀྱང་སྐབས་དེར་\nབོ ད ་མི འི ་ འཐབ་རྩོ ད ་ལ་ཡུན་རི ང ་ནས་གདུང་ སེམས་མཉམ་སྐྱེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་གྱི་\nབོ ད ་མིའི་གྲོ ག ས་པོ ་རྙིང་པ་ཁོ ང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ ཆེ་ཞུས་ཡོད། དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་མཇལ་\nའཕྲད་དེ་བཞིན་ཨི་ཊ་ལིའི་རྒྱལ་ཡོངས་བརྙན་ འཕྲིན་The Italian national TV channel 2’s prime news བརྒྱུད་ རྒྱང་སྲིང་ཞུས་འདུག་པ་བཅས།།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ རེས་གཟའ་ཉི་མའི་ཉིན་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་འབོད་སྐུལ་གྱི་བསྒྲགས་གཏམ་ཞིག་སྤེལ་བའི་ནང་འཁོད་དོན། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་ཁ་སེང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༠ ཉིན་སླར་ཡང་ བོད་མི་ཞིག་གིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་སྟེ་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་པར་ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་དང་བཅས་བོད་ནང་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་ཐོག་ཧ་ཅང་སེམས་འཚབ་ཡོད་པ་བསྐྱར་ནན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\nགཞིགས་ན། བོད་བྱང་ཤར་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་བསང་ཆུ་རྫོང་གི་འབོ་ར་ས་ཁུལ་དུ་བོད་ནང་གི་ཕྱེད་ཡོལ་ཆུ་ཚོད་ ༢ ཐོག་བོད་མི་རང་ལོ་ ༢༧ སོན་པ་རྒྱལ་གཅེས་པ་ལྷ་མོ་སྐྱབས་ལགས་ཀྱིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་ཡོད། སྐབས་དེར་མིག་གིས་དངོས་སུ་མཐོང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། ཁོང་གི་ལུས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་མེ་འབར་བཞིན་དུ་འབོ་ར་དགོན་པའི་ཉེ་འདབས་སུ་ རྒྱུག་སྟེ་༸གོང་ས་མཆོག་བོད་ལ་གདན་འདྲེན་ཞུ་དགོས། ཞེས་སྐད་འབོད་གནང་ཡོད།\nསྐབས་དེར་རྒྱ་མིའི་ཉེན་རྟོག་དམག་མིས་ཁོང་གི་མེ་གསོད་ཐབས་བྱས་ཀྱང་ཁོང་ས་གནས་དེ་རང་དུ་མེས་ཚིགས་ཏེ་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་ཡོད། ལྷ་མོ་སྐྱབས་དམ་པ་ཁོང་དང་ཆུང་མ་རྡོ་རྗེ་སྐྱིད་ལགས་སུ་རང་ལོ་ ༡༠ སོན་པའི་བུ་མོ་འབྲུག་མོ་\nམཚོ་དང་། རང་ལོ་ ༧ སོན་པའི་བུ་མོ་པདྨ་བཅས་ཕྲུ་གུ་གཉིས་ཡོད་འདུག བོད་མི་ ༥༦ རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་སྟེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་དམ་བསྒྲགས་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་ཞི་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པ་ཚང་མས་༸གོང་ས་མཆོག་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་དགོས་\nཔ་དང། བོད་མི་ཚོར་རང་དབང་དགོས་པའི་འབོད་སྒྲ་བསྒྲགས་ཡོད། ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་དྲིལ་བཀའ་བློན་བདེ་སྐྱིད་ཆོས་དབྱངས་མཆོག་གིས་གསུང་དོན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་མིའི་ཐོག་དམ་བསྒྲགས་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་མཚམས་འཇོག་བྱས་ ཏེ་གྲོས་མོལ་གྱི་ལམ་ནས་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའ ་ི སྲིད་བྱུས་ནམ་ཞིག་ལག་བསྟར་བྱས་ཚེ་བོད་མིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གི་ལས་འགུལ་མཚམས་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་རེད། གནོན་ཤུགས་སྤྲད་དེ་བོད་མིའི་ཛ་དྲག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་རོགས་རམ་གནང་རོགས། ཞེས་ང་ཚོས་འབོད་སྐུལ་བསྐྱར་ནན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་བཅས།།\n༄༅། །འདི་གར་ཐེ་ཝན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བཏང་གནས་འཁོད་དོན། ཕྱི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གྱི་\nདགོང་དྲོ་ཐེ་ཝན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དོན་ཁང་ནས་གོ་སྒྲིག་ལྟར་རྡུལ་གཅིག་དང་ནི་རྡུལ་རྙེད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་དོན་གཅོད་ཁང་གི་ འཛིན་ཁང་དུ་ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་དབར་བགྲོ་གླེང་ཞིག་ཚོགས་ཡོད། ཐེངས་འདིའི་བགྲོ་གླེང་གནང་མཁན་གཙོ་བོ་ཐེ་ཝན་རྒྱལ་གཉེར་གཙུག་ལག་སློབ་ ཆེན་གྱི་དངོས་ཁམས་དང་གནམ་རིག་དངོས་ཁམས་ཞིབ་འཇུག་ཚན་ཁག་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝུ་ཅུན་ཧུའེ་ལགས་ཀྱིས་ཚན་རིག་གི་རྣམ་གཞག་ཐོག་\nནས་ངོ་སྤྲོད་དང་། དོན་གཅོད་ཁང་གི་ཆོས་དགེ་དགེ་བཤེས་འཇམ་དཔལ་ཆོས་འཛིན་ལགས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཐོག་ནས་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཞིང་། ལས་ རིགས་འདྲ་མིན་ཐོག་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད་པའི་ནང་ཆོས་འཛིན་གྲྭའི་སློབ་མ་ཁག་གཅིག་ཀྱང་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦ རེས་\nསྲིད་སྐྱོང་བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་གིས་ཨི་ཊ་ལིའི་ བྱང་ཕྱོགས་སུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ཊོ་རི་ནོ་ To-\nrino ཞེས་པར་ཕེབས་ཏེ་ཁུལ་དེའི་གྲོང་ཁྱེར་པ་ ཡེ་མོན་ཊེ་ Piemonte ཞེས་པའི་ནང་ཆགས་\nརྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་མིའི་ཐོག་འཛིན་བཞིན་ པའི་དམ་བསྒྲགས་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་དེའི་འོག་དེང་ སྐབས་བོད་ནང་གི་བོད་མི་ཚོར་ངོ་རྒོལ་རྔམ་སྟོན་\nའུ་ཐུག་གིས་བོད་མི་ཚོས་མཐར་རང་ལུས་མེར་ སྲེག་གཏོང་དགོས་ཐུག་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་ རེད།\nའདི་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༦ ཟླ་མཇུག་ཙམ་དུ་\nབོད་ཁམས་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དུ་རང་ལོ་ ༡༧ སོན་\nའོག་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམ་བསྒྲགས་ དང། དཔལ་འབྱོར་ཟུར་ཕུད། བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ གཏོར་བཤིག བོད་མིའི་ཆོས་དང་སྐད་ཡིག རིག་\nགཞུང་སོགས་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་སྟེ་བོད་ ཡུལ་རྒྱ་ཡུལ་དུ་སྒྱུར་རྒྱུའི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་ བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་དེར་ཐུག་ཡོད།\nརོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུངས། དེ་ཡང་སྲིད་


འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་བཞིའི་ནང་བོད་དུ་གངས་དང་འཁྱག་རོམ་ཞུ་ནས་མཚེའུ་གསར་པ་ ༩༩ ཙམ་གསར་དུ་བྱུང་ཡོད་པར་བསྒྲགས་འདུག | བོད་ཀྱི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་དྲ་བ།\nའདོན་སྤེལ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ། ༢ ཚེས་ ༢ སྔ་དྲོ། ༡༡ : ༢༦\nསྤྱི་ལོ་ ༢༠༧ ཟླ་ ༠༡ ཚེས་ ༠༥ ཉིན་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་གསར་འགྱུར་དྲ་ཚིགས་སུ་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་ཐོག་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པའི་གནམ་གཤི་འགྱུར་ལྡོག་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས། ཉེ་བའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་བཞིའི་ནང་བོད་དུ་དྲོད་ཚད་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོར་འཕར་བར་བརྟེན། མཚེའུ་ ༩༩ གསར་དུ་ཆགས་པ་དང་། མཚོ་ཆེན་མང་པོ་རྒྱ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་སྐོར་བཤད་འདུག ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ཤེས་རྟོག་དེ་བཞིན་ཨ་རིའི་(ས་གཞིའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འཕྲིན་ཡིག?) “Geophysical Research Letters.” ཅེས་པའི་གསར་ཤོག་གི་ཐོག་མཐའ་མའི་བསྐྱར་བཅོས་ནང་དཔར་ཡོད་ཚུལ་གོང་གི་དྲ་བར་བཀོད་འདུག “ལྷོ་བྱང་གི་སྣེ་གཉིས་ཕུད་པའི་མཚོ་བོད་དང་སོག་པོའི་མཐོ་སྒང་འདི་ཉིད་གནམ་གཤི་འགྱུར་ལྡོག་གིས་ཆེས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སླ་བའི་ས་ཁུལ་རེད།” ཅེས་(ཀྲུང་གོའི་ཚན་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་བོད་མཐོ་སྒང་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས?) “Chinese Academy of Sciences’ Institute of Tibetan Plateau Research” ཀྱི་ཀྲང་གོའོ་ཆིན་གྱིས་བཤད་འདུག་ཅིང་། ཀྲང་གོའོ་ཆིན་ནི་གོང་བཀོད་རྩོམ་ཡིག་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་རེད་འདུག གོང་བཀོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ལྟར་ན་མཐའ་འབྲེལ་གྱི་མཐོ་སྒང་དེ་གཉིས་(བོད་དང་སོག་པོའི་མཐོ་སྒང་)གནམ་གཤི་འགྱུར་ལྡོག་གིས་རྐྱེན་པའི་འགྱུར་བ་འགྲོ་སྟངས་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པར་བཤད་འདུག དེ་ཡང་ཁོང་གིས། “ང་ཚོས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ནས་ ༢༠༡༣ བར་འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་མཚེའུ་གསར་པ་ ༩༩ རྙེད་པ་དང་མཚོ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱ་སྐྱེད་འགྲོ་བཞིན་པ་ཤེས་བྱུང་།” ཞེས་གསུངས་འདུག\nད་དུང་རུ་ཁག་དེས་གནས་ཚུལ་འདི་ནི་ས་ཁུལ་དེའི་ཆར་ཞོད་མང་དུ་བཏང་བ་དང་། འཁྱག་དར་གྱིས་ཁུལ་དེར་ཆུའི་མཁོ་སྤྱོད་ལ་ཞལ་འདེབས་ཕུལ་བ་རེད་ཅེས་བསྟོད་པ་ཡང་བྱས་ཡོད་འདུག དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སོག་པོའི་མཐོ་སྒང་དུ་མཚེའུ་ ༢༠༨ ཙམ་རྩ་རླག་ཕྱིན་ཟིན་པ་དང་། བརྒྱ་ཆའི་༧༥ ལྷག་པ་རྣམས་ཀྱང་སྐམས་ཏེ་ཇེ་ཆུང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་ཅིང་། ཆུང་དུ་འགྲོ་དོན་ནི་གཙོ་བོར་མིས་བྱེད་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིན་པར་བཀྲང་གིས་བཤད་འདུག\nགོང་བཀོད་ལྟེ་གནས་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་བཏོན་པའི་སྙན་ཐོར་གཞིགས་ན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ནས་ ༢༠༡༢ བར་གྱི་ལོ་བཅུ་རེའི་ནང་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ 0.3-0.4 degree Celsius འཕར་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གཞན་དག་གི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་འཕར་བ་དང་བསྡུར་ན་ལྡབ་གཉིས་ཀྱིས་འཕར་མགྱོགས་པ་ཡིན་འདུག མཐོ་སྒང་འདིའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་དགུན་ཁའང་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་ཚ་དྲོད་འཕར་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཚུལ་གསལ་འདུག\nགནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་ཀྱི་དཔེ་གཞི་དེ་ལྟར་ན། མ་འོངས་པའི་ལོ་ ༡༠༠ ནང་མཐོ་སྒང་འདི་4degrees Celsius, ཙམ་གྱིས་དྲོ་རུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་བཀོད་འདུག


We can't wait to shareanew track tomorrow from #SongsFromTheBardo, Tenzin Choegyal (Tibetan Musician), Jesse Paris Smith, and Laurie Anderson's new record based on the Tibetan Book of the Dead or "Bardo Thodol."\nHave you spent any time with the Tibetan Book of the Dead, or has the text impacted you in some way? ... See more\nListening to HH the Dalai Lama Live from Manali while being on the road from Brisbane to Warhoupe Arts foraconcert with my Tibet2Timbuk2 band tonight. 🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏🙏ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱོུཾ། 🙏 ... See more\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༧ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མ་ན་ལིར་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བཀའ་དབང་བཀའ་དྲིན་སྩལ་བ། ... See more\nHappy Independence Day to all my Indian brothers and sisters. Here isasong that I collaborated with my super amazing sister Meneka.\nLift you voice and sing !\nYouTube channel finally set up! I'm excited to start sharing music via this channel, starting with the live performance of "Lift Your Voice" from my album launch in May. This song features all the wonderful musicians that joined me that night, including special guests Tenzin Choegyal and Mixed Beans Multicultural Choir. Special thank you to Bahador Valadi for the wonderful videography and Guy Webster for the mixing the sound.\nMore videos to follow. Watch this space :)\nhttps://www.youtube.com/watch?v=CrvUaYZaRsM ... See more\n1000 STORIES Michael Leunig and Tenzin Choegyal and Friends\nSing your Heart Out for TIBET.\nLegendary artist and cultural commentator Michael Leunig will took to the stage and create original artworks live, accompanied by Tenzin Choegyal and friends...\n© 2020 Tenzin Choegyal | Powered by WordPress


ཀརྨ་རི་བྲག་དགོན། – བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་སྡེ་གསར་རྙིང་གི་བརྙན་པར་ཕྱོགས་བསྡུས།\n23. July 2020 15. July 2020 by བཀའ་བརྒྱུད་པ།\nདུས་རབས་བཅིུས་པའི་རབ་བྱུང་ལྔ་བའི་མེ་གླང་ལོར་༧ དཔལ་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་དཔལ་ལྡན་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པས་ཕྱག་བཏབ་པར་རེད་ཅེས་བཤད་སྲོལ་མཆིས་ཀྱང་། ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་དབང་གིས་དགོན་པ་འདི་ལ་ཡང་ཆགས་འཇིགས་གང་མང་བྱུང་ཞིང་། བར་སྐབས་སུ་མདོར་སྟེང་ལྕགས་མོ་དགོན་པའི་སྒྲུབ་ཁང་ངམ་རི་ཁྲོད་ཞིག་ཏུ་ཆགས།\nདགོན་འདི་ད་ལྟ་ཆེས་ཐོག་མའི་གནས་དེའི་མར་ནང་སྐད་རྒྱང་གང་གི་མཚམས་སུ་ཆགས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༣ལོ་ནས་བཟུང་དུས་ད་ལྟའི་བར་རི་བྲག་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་དགོན་འདིའི་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་བཞིན་པར་ལགས་སོ། །


བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་བ་ཆ་འཕྲིན་དུས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2021-03-19 10:04:42 ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ། ཁྲི་ཤར་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་། （ ཟི་ལིང་།） ཀློག་གྲངས།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] དེང་གི་དུས་ནི་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་མགྱོགས་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན་ལ། བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་གསར་དུ་དར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་ཆོས། འཕེལ་རིམ་ལོ་རྒྱུས། ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ། ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་བཅས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཞིབ་བརྗོད་རགས་ཙམ་གླེང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ། ངོ་བོ། ཁྱད་ཆོས། ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ།\nདེང་གི་དུས་ནི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་ནི་ཚན་རིག་པ་དང་ཆེད་ལས་མི་སྣ་དག་གིས་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་ཅིག་ནས་དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་ཁག་སོ་སོ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་། མི་སྒེར་ལ་སོགས་པའི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཐུན་མོང་གི་ཡོ་བྱད་ལག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚན་རྩལ་ཤིན་ཏུ་དར་དྲགས་པས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་མིའི་ལག་ཟུང་གི་ཚབ་དང་། རྩིས་འཁོར་གྱིས་མིའི་ཀླད་པའི་ཚབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད། འདིར་ཁོ་བོས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ཏེ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་མདོ་ཙམ་གླེང་བར་བྱའོ། །\nརྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ（Computational lingguistics）ཞེས་པ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་དང་རྩིས་འཁོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་བཀོལ་བ་བཅས་མཉམ་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་དང་། དེ་ནི་བཀོལ་སྤྱོད་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ཞེས་པ་ལ། རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་དང་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ཤེས་རྟོགས། སྐད་བརྡའི་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལག་རྩལ་ཞེས་མིང་མི་འདྲ་བ་འགའ་རེ་ཡོད་ན་ཡང་། མིང་མི་འདྲ་བ་མ་གཏོགས་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གཅིག་འདྲ་རེད། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ཞེས་པ་ལ་སྒྲ་དོགས་འཇུག་དང་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྡན་པ་དང་། སྒྲ་དོགས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། “རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྩིས་རྒྱག་བཟོ་དབྱིབས་ཤིག་གསར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ། རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་སྒྲིག་གཅོད་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན”①ལ། དེའི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་ཉིད་རྩིས་འཁོར་སྟེང་བཀོལ་ཏེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྐད་བརྡའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་། སྐད་ཆ་དང་རྩིས་རྒྱག་པ་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བ་དེའོ། ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི“རྩིས་འཁོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ་དེ་ཉིད་གྲངས་ཚད་ཅན་དང་ཞིབ་ཚགས་ཅན་ཏུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།”②གང་ལྟར་ཡང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ཚན་རིག་རིག་གནས་དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་ཚན་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་གཏད་ཕྱོགས་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ཡིན་པས་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ལག་རྩལ་སྟེང་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་སྒྲིག་གཅོད། ལས་སྣོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་རྩིས་འཁོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་མཚོན་ནའང་དེ་ལས་ཀྱང་མ་འདས་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་རིག་པ་དང་བོད་རིག་པ་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་རིག་ཚན་ཡན་གར་བ་ཞིག་ཡིན། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་སྣ་གཅིག་ཅན་གྱི་རིག་ཚན་རྐྱང་རྐྱང་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རིག་ཚན་དང་རྩིས་ཚན། ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དང་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གཉིས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་རིག་ཚན་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གོ་བ་ལྟར་བླངས་ན། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁ་གཏོད་ཡུལ་ནི་མི་ཡིན་ལ། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དེ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ལ་ཁ་གཏད་དེ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྩ་བ་བརྟན་པོ་ཞིག་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་ཡོད་པས་ད་ལྟ་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད་ལ། དེར་རྩིས་འཁོར་གྱི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་ཞིབ་འཇུག་དང་སྒྲིག་གཅོད་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཐབས་ལམ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིས་བརྒྱུད་དགོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་ནས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་གཞུང་ལུགས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པ་དེ་མདོར་བསྡུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་ཅན་དང་། གྲངས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་དེ་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུ། གསུམ་ནས་རྩིས་རྒྱག་བྱས་པ་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་རྣམ་པ་ཅན་དང་། ཡང་ན་མངོན་སུམ་ཅན་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ། བཞི་ནས་རྩིས་འཁོར་གྱི་བྱ་རིམ་བསྒྲིག་སྟེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་མངོན་འགྱུར་བྱ་རྒྱུ། རྣམ་པ་འདི་དག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་མི་འདྲ་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་མཚོན་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་མངོན།\nའགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འདི་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས་རིམ་མམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཆེན་པོ་ཐེངས་གསུམ་བརྒལ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཞིང་ལས་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། བཟོ་ལས་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས། ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཡིན་ལ། ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ཚན་རྩལ་གསར་བ་དར་ནས་རྡུལ་ཕྲན་ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་དུས་ནས་མགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་བཟུང་ཚན་རྩལ་གསར་བ་དང་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་འགོ་ཚུགས་ཏེ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐོག་མའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་ཡིན་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་བཞི་བཅུའི་ནང་སྟེ་སྤྱི་ལོ1946ལོའི་ཟླ་གཉིས་པར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་པེན་ཞེ་ཧྥ་ནེ་ཡ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བན་ནོ་ཡེ་མན་གྱིས(美国宾夕法尼亚大学，冯·诺曼（ENIAC）ཨའེ་ཉི་ཨ་ཁོ་ཞེས་པའི་རྩིས་འཁོར་ཐོག་མ་དེ་བཟོས་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་། “དབྱིན་གོའི་པོ་སུ（A· D· Booth）དང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་བེ་ཧྥོ（W· Weaver）གཉིས་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་གཞིར་འཇུག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1954ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཆོ་ཀྲི་ཏོན་སློབ་ཆེན་ནས་འཛམ་གླིང་དུ་ཐོག་དང་པོར་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཚོད་ལྟ་ཁང་བཙུགས་ཏེ་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་ཐོག་མར་དབྱིན་སྐད་དུ་སྒྱུར་བ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང”③པ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཐོག་མའི་དབུ་འཁྱུད་ཙམ་རེད། དེ་དང་བསྟུན་ནས་སྟོབས་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་གང་མང་ཞིག་གིས་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་ཁང་མང་པོ་ཞིག་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་བཙུགས་པ་རེད། འོ་ན་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་ནམ་ཞིག་ལ་དབུ་བརྙེས་པ་རེད་ཅེས་གླེང་ན། “སྤྱི་ལོ1966ལོའི་ཟླ11པར《སྐད་ཆ་དང་འཕྲུལ་ཆས》ཞེས་པའི་སྙན་ཞུའི་ནང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཧེར་སི（D· G· Hays）ཞེས་པ་ནས་ཐོག་མར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ（Computational linguistics）ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བཏོན”④ པ་ནས་བཟུང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་དབུ་བརྙེས་པ་རེད། ལྷག་པར་དུ་སྤྱི་ལོ1970ལོ་ནས་བཟུང་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཁོངས་མང་པོ་ཞིག་ཨ་མེ་རི་ཁ་ནས་གསར་འདོན་བྱས་པ་དང་། དེ་ལས་གྲགས་ཆེ་པ་ནིLUNARརྒྱུད་ཁོངས། MARGIEརྒྱུད་ཁོངས། SAM PAMརྒྱུད་ཁོངས་བཅས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1986ལོར་ཉི་ཧོང་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་ལྷག་གི་སྐད་ཆ་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་ཐུབ་པའི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྒྱུད་ཁོངས་གསར་འདོན་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ལོ1995ལོར་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་ནི་གྲགས་ཆེ་བའི་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྒྱུད་ཁོངས་ཡིན་པ་དང་། སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱང་གྲགས་ཆེ་བ་འགའ་ཐོན་པ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཁྲོ་མོ་སི་ཅིའི（N· Chomsky） 《རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་རྣམ་པའི་དབྱེ་ཞིབ》 《བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཁྱད་ཆོས》དང་། སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཧྥེ་ཨར་མོའི（C.J.Fillmore） 《རྣམ་དབྱེའི་བརྡ་སྤྲོད》 བཅས་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་རྨང་གཞིའི་གཞུང་ལུགས་གལ་ཆེན་དག་རེད། གོང་གསལ་གྱི་འདི་དག་ཕྱི་གླིང་ནས་དར་བའི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ནའང་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་སོགས་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཙིགས་ཆེན་གནང་སྟེ་སྔ་རྗེས་སུ་ཡིག་མཛོད་སོགས་གློག་རྡུལ་དངོས་པོ་མང་པོ་ཞིག་གསར་འདོན་བྱུང་བ་དང་། སྤྱི་ལོ1987ལོའི་ཟླ6པར་ཀྲུང་གོའི་རྒྱ་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་མཐུན་ཚོགས་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཨུ་ཡོན་ཚོགས་པ་བཙུགས་པ་དང་། དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་སྤྱི་ལོ1988ལོའི་ཟླ6པར་ཐོག་དང་པོར་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་འཚོགས་པ་རེད། དེ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་མིན་སྤྱི་ལོ1990ལོ་ནས་བཟུང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ན་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་མང་པོ་དང་། པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་ཚན་རིག་གླིང་སོགས་འགའ་ན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱང་མང་པོ་བཙུགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་དང་། ཆེད་གཉེར་རིག་གཞུང་དུས་དེབ། རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས་སོ། །\nབོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་མཚོན་ན། འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་འཕྱི་ལ་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ལ། སྤྱི་ལོ2001ལོའི《བོད་ལྗོངས་སློབ་གསོ》དེབ་གསུམ་པར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་རྒན་ཀུན་བཟང་ནས《རྩིས་འཁོར་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་དོན་བརྗོད་པ》⑤སྤེལ་བ་ནས་བཟུང་བོད་ཡིག་གི་ལམ་དུ་རྩིས་འཁོར་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྐོར་ཞིག་སྤེལ་བ་དང་། དེ་དག་ལས་ཤ་བོ་ཀླུ་བྱམས་ཀྱི《བརྡ་འཕྲིན་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ནས་མིང་གི་དབྱེ་བའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག》⑥དང་། བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷའི《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》⑦དང་། བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི 《ཚོད་ལྟ་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་གདངས་རིག་པའི་སྐོར་གླེང་བ》⑧དང་། ཟླ་བ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི《དེང་གི་སྒྲ་བརྟག་མཉེན་ཆས་བཀོལ་ནས་ཡུལ་ཤུལ་སྐད་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ》⑨དང་། དབྱངས་འབུམ་ཚེ་རིང་གི《བོད་ཡིག་བྱ་ཚིག་གི་རིག་མཛོད་ལས་སྒྲུབ་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག》⑩དང་། བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་གྱི《བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ཤིག》⑪བཅས་ནི་ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་བགྲང་ཆོག དེ་མིན་སྤྱི་ལོ2014ལོར་མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་དུ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་སྐབས་དང་པོ་བསྡུས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ2015ལོར་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་ནས《བོད་སྐད་སྐད་རྩིས་རིག་པ》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ལོ་དེར་མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་ནས 《བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས། ད་ལྟ་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་བཅས་སུ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་བསྡུ་བཞིན་ཡོད་པ་བཅས་ནི་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་རྨང་རྡོ་རུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད།\nརྒྱལ་ནང་ལ་མཚོན་ན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པ་དང་། ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པའི་སྐབས་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འཕེལ་རིམ་གཙོ་བོའི་ལོ་ཞིག་ཡིན་ལ། རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་བརྡ་སྤྲོད་དང་བརྗོད་དོན། ཚིག་གི་བཀོལ་སྤྱོད་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་ཉན་ཀློག་འབྲི་བཤད་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་ཡང་ཡོད། དེ་མིན་ད་ལྟའི་དུས་འདིར་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་ཡི་གེ མིང་། ཚིག བརྗོད་པ་བཅས་དབྱེ་ཞིབ་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་སྣོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འདིར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པ། རྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ། རྩིས་འཁོར་ཚིག་དོན་རིག་པ། ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་བཅས་རིགས་མི་འདྲ་བའི་རིག་ཚན་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་དག་མངོན་པ་དང་། འདི་དག་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེ་ཡང་འདིར་རིག་ཚན་ཡན་གར་བ་དེ་དག་གནད་བསྡུས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་རེ་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nརྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པ（Computational Phonetics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ཏེ་སྐད་གདངས་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་དང་། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་དང་སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ་བཅས་མངོན་མཚོན་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད（speech recognition）ནི་རྩིས་འཁོར་ལ་སྐད་ཆ་འཁྲིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྐད་ཆ་ཉན་ཤེས་པར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ། སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ（speech synthesis）ནི་རྩིས་འཁོར་ལ་སྐད་ཆ་འཁྲིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྐད་ཆ་བཤད་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་དང་སྐད་གདངས་འདྲེས་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་ལག་རྩལ་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ན། མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་བརྡའི་འཕྲིན་གཏོང་བྱ་བ་མངོན་འགྱུར་བྱེད་ཐུབ་པས། མཐེབ་གཞོང་བཀོལ་ཏེ་རྩིས་འཁོར་ངོས་སུ་ཡིག་གཏག་བྱ་མི་དགོས་པར་སྐད་ཆའི་སྒྲ་གདངས་དེ་ཉིད་རྩིས་འཁོར་གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་ཆ་འཕྲིན་བརྗེ་རེས་བྱེད་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྣམ་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་རེད། འདིར་རྩིས་འཁོར་སྐད་གདངས་རིག་པའི་མཉེན་ཆས་གཙོ་བོ་རེ་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྒྲ་ལེན་མཉེས་ཆས་ནིCooledit,praatསོགས་ཡོད་ལ། སྐད་གདངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་ཆེད་ལས་མི་སྣ་རྣམས་ཀྱིསCooleditམཉེན་ཆས་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲ་ལེན་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པ་དང་། དེ་མིན་རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་གདངས་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ནིpraatདང་། ཨ་མེ་རི་ཁའིKAYཀུང་སིས་གསར་བཟོ་བྱས་པའིMulti-speech3700མཉེན་ཆས་སོགས་ཡིན། འདི་གཉིས་ལས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཡུལ་ཆེས་མང་པ་ནི praat མཉེན་ཆས་ཡིན། གོང་གསལ་གྱི་མཉེན་ཆས་འདི་དག་གི་སྟེང་ནས་སྐད་གདངས་ཀྱི་མཐོ་དམན་དང་། སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ལྕི་ཡང་། སྒྲའི་སྐྱེ་གནས། སྒྲའི་རྩ་བའི་ལྡང་སྒྲ། སྒྲའི་ང་རོའི་ཁྱད་པར། ཡུལ་སྐད་འདྲ་མིན་གྱི་སྒྲ་གདངས་དང་ཁྱད་པར་བཅས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན་པས། འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་ཐབས་ལམ་གསར་བ་དང་རིག་ཚན་གསར་བ་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་རང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་བརྩོན་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་སྙམ།\nརྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པ（Computational Phonetics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ནས་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་མིང་བརྡ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། སྐད་བརྡའི་མིང་བརྡ་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ། བརྡ་ཆད་གཞི་གྲངས་མཛོད་བཅས་གསར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ1966ལོ་དང་སྤྱི་ལོ1968ལོར་ཨ་མེ་རི་ཁ་ནས་དབྱིན་ཡིག་གི་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ནས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པ་ནས་བཟུང་། འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གང་མང་ཞིག་གིས་རྩིས་འཁོར་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ནས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་པའི་གློག་རྡུལ་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པའི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་བ་རེད། འདིར་རྩིས་འཁོར་མིང་བརྡ་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཉེན་ཆས་གཙོ་བོ་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་མིང་བརྡ་བསྡོམས་རྩིས་ཀྱི་མཉེས་ཆས་ནིMicrosoft Accessསོགས་ཡོད། དེ་མིན་རྒྱུན་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ནིMicrosoft Excelདང་། གཞི་གྲངས་མཛོད་དོ་དམ་གྱི་སྐད་བརྡStructured Query Languageནི་གཞི་ཁྱོན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གཞི་གྲངས་མཛོད་དོ་དམ་བྱེད་པའི་མཉེན་ཆས་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན། མཉེན་ཆས་འདི་དག་གི་སྟེང་ནས་མིང་བརྡའི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ་དང་། སྒྲའི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། གཟུགས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། དོན་གྱི་རིམ་པ་ལྟར་སྒྲིག་པ། ཆེད་ཚན་མིང་བརྡ། བརྡ་ཆད་མིང་བརྡ། ཆེད་མིང་མིང་བརྡ་སོགས་བསྒྲིག་པར་ཕན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།\nརྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ（Computational grammar）ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་སྒྲིག་གཅོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་དེ་ལ་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་རང་འགུལ་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་དབྱེ་ཞིབ་ཟེར་བ་དང་། ཡི་གེ་དང་མིང་། ཚིག བརྗོད་པ་བཅས་ནི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་དབྱེ་ཞིབ་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་གཙོ་བོ་སྔོན་ལ་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྟེང་ནས་མིང་ཚིག་ཡི་གེ་བཅས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསམ་གཞིག་བྱེད་པ་རེད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཕྱོགས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྔོན་ལ་བསམ་གཞིག་དང་རྗེས་སུ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པའོ། ། རྩིས་འཁོར་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ནི་བརྗོད་དོན་གྱི་ཚིག་ཡོངས་ལ་ཚབ་རྟགས་བཀོལ་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་མི་དང་མིའི་བར་ལ་བརྡ་སྤྲོད་འཁྲིད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་བར་ལ་བརྡ་སྤྲོད་འཁྲིད་དགོས་པས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཚབ་རྟགས་མ་གཏོགས་ཡི་གེ་ངོས་འཛིན་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་རེད། འདིར་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དྲངས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན།\nདཔེར་ན། པེ་ཅིང་དུ་བསྐྱོད། སློབ་ཁང་དུ་སོང་། རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིན།\nདཔེར་ན། ཤར་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ། གཡས་སུ་འཁོར། རྒྱབ་ཏུ་འཁུར།\nདཔེར་ན། གོས་སུ་འཐག ས་བོན་དུ་ཉོས། མཚོན་དུ་བརྡུང་། ལྟ་བུའོ། །\nརྩིས་འཁོར་ཚིག་དོན་རིག་པ（Computational Semantics）ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ནི་རྩིས་འཁོར་བཀོལ་ཏེ་རང་བྱུང་སྐད་བརྡའི་ཚིག་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དང་། གཙོ་ཆེར་མིང་། ཚིག ཡི་གེ བརྗོད་པ་བཅས་ཀྱི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་སྐད་ཆའི་སྡེ་ཚན་བཅས་ལ་བརྡ་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།\nཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ（corpus linguistics）ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་སྐད་ཆའི་དཔྱད་གཞི་རྣམས་གློག་རྡུལ་ཡི་གེའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཤིང་། དེ་ལ་ཚབ་རྟགས་འགོད་པ་གང་རུང་གིས་སྐད་ཡིག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་གསོའི་ཁྲོད་ནུས་པ་མི་དམན་པ་ཞིག་ཐོན་བཞིན་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པ་ནས་བཟུང་ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་པ་དང་། དེའི་ནང་དུ་ཨ་མེ་རི་ཁའིBrownགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིLOBགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་དང་། དབྱིན་ཇིའི་ལོན་ཏོནLLCགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད། དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིBNCགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་སོགས་ནི་འཛམ་གླིང་དུ་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ཅིག་ཡིན། ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནས་ཐ་སྙད་ལ་རྩིས་གྲངས་ལེན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་ལ་འབེབས་པ། སྐད་ཡིག་སློབ་གསོ་ལ་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། མིང་མཛོད་དང་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིགས་པར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ་དང་། དེ་མིན་འཕྲུལ་ཆས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་རྨང་གཞིའང་སྐད་རིགས་ཉིས་གཤིབ་ཅན་ནམ་དུ་མ་ཅན་བཅས་ནི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་ཡིག་མཛོད་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རིག་ཚན་འདི་དག་རང་རིགས་ལ་མཚོན་ན་མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་རིག་ཚན་ལེགས་པོ་ཞིག་རེད་སྙམ།\nབོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས་རིམ་མང་པོ་ཞིག་འགོར་མེད་ནའང་། དེའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པས་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ལ་ཚེ་སྲོག་གསར་བ་ཞིག་བསྩལ་ཡོད་པ་དང་། ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་འཕེལ་ཁ་ཇི་ལྟར་མགྱོགས་ནའང་། སྤུན་ཟླ་མི་རིགས་ཁག་ཏུའང་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ནི་བོད་རང་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པ་དང་། དུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ག་འདྲ་ཞིག་འགོར་ནའང་བརྡ་སྤྲོད་པ་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་ཐུབ་པ་བཅས་ཡིན་ལ། འདི་ཙམ་གྱིས་དུས་རབས་འདིའི་བོད་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། རིག་གནས། དཔལ་འབྱོར་སོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཡོངས་སུ་སྐོང་མི་ཐུབ་པས། ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དུ་སྤུན་ཟླ་མི་རིགས་དང་སྤུན་ཟླ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལེགས་པའི་ཆ་ཚུར་ལེན་བྱ་དགོས་པ་དང་། འདིར་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལས་མིག་སྔར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nསྤྱི་ལོ1993ལོ་ནས་བཟུང་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་གཞི(ISO 10646)དང(unicode)གྲོས་གཞི་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་ལྡན་གྱི་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་གྲོས་གཞི་ཡོངས་འགྲུབ་བྱས་མཐར། བོད་ཡིག་གི་ཡིག་རྟགས་ཚོགས192ཉིད་སྤྱི་ལོ1997ལོར་བོད་ཡིག་འདི་ཉིད་རྒྱལ་ནང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་ལྡན་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཨང་སྒྲིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་། སྤྱི་ལོ2007ལོ་ནས་བཟུང་། ཧི་མ་ལ་ཡ་ཡིག་གཟུགས་བྱུང་སྟེ་དངོས་སུ་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བ་ནི་དངོས་ནས་དགའ་འོས་པའི་དོན་ཞིག་ཡིན་མོད། ད་ལྟ་ཀུ་ཤུ་རྟགས་ཅན་གྱི་རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་ལས་གཞན། རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་གང་རུང་ནས་གྲལ་དག་པ་ཞིག་འཆར་མི་ཐུབ་པར་སྐབས་རེར་མགོ་ཅན་དང་འདོགས་ཅན་འགྱུར་བར་འདུག་པ་ནི་བོད་ཡིག་ཨང་སྒྲིག་གི་གནད་དོན་ཡིན་པས་དེ་དག་གྲལ་དག་པར་གཏོང་རྒྱུ་ནི་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།\nས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས་མཛད་པའི《ཡི་གེའི་བཀླག་ཐབས་བྱིས་པ་བདེ་འཇུག》ཅེས་པར“ཡི་གེའི་གྲངས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། །ཁྲི་ཁྲག་གཅིག་དང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད། །བདུན་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔ་ལྡན། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་བོད་སྐད་ལ། །མི་དགོས་གང་དང་གང་དགོས་པ། །རང་གི་བློ་ཡིས་དཔྱད་ཅིང་སྦྱར། །ཁོ་བོས་འདི་ལྟར་རྣམ་བསམས་ནས། །བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་གང་དགོས་པ། །སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཀྱིས་འདུས་པར་བསམ། །”⑫ ཞེས་པ་དང་། མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་ནས《ཐོན་མིའི་བཞད་སྒྲ》ཞེས་པར“བཀླག་ཏུ་རུང་བའི་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་སོ་གཉིས་ཞེས་པར་བཞེད”ཅེས་པ་དང་། གཞི་སྤྲུལ་འཇིགས་མེད་དཔལ་གྱི་སེང་གེ་ནས་བརྩམས་པའི 《གངས་ལྗོངས་ཡིག་མཛོད་ཆེན་མོ་རབ་གསལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང》ཞེས་པར“ཁྱོན་བསྡོམས་བོད་ཡིག་བྲིས་ཚད་བཀླག་ཏུ་རུང་བའི་གྲངས་ཁྲི་གཅིག་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་དང་བདུན་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་དོ”⑬ ། ། གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ལགས་ཀྱིས《བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཤད》ཅེས་པར“བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་དགུ་སྟོང་བརྒྱ་མེད་བདུན་ཅུ་དོན་བདུན”⑭ ནང་དུ་བཏུས་ཡོད་ཅེས་པ་དག་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་ནས་བོད་ཡིག་ལ་རྩིས་གྲངས་བླངས་པ་ཡིན་ལ། ང་ཚོས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པར་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཡིག་ལ་རྩིས་གྲངས་བླངས་ཏེ་ཚེག་ཁྱིམ་གཅིག་ཅན་དང་། ཚེག་ཁྱིམ་གཉིས་ཅན། རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་བཅས་གཏན་འབེབས་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེའོ། །\nམིག་སྔར་རྒན་རྡོ་ལྷ་ལགས་ཀྱི《བོད་ཡིག་ཚེག་ཁྱིམ་བང་མཛོད》ཅེས་པར“བོད་ཡིག་ལ་ཚེག་ཁྱིམ་བསྡོམས་པས་ཡི་གེ9111ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་དུ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ848དང་། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་ཡི་གེ8263ཡོད⑮”ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་རྩིས་ལེན་བྱས་པ་ཡིན་པས། ད་ལྟའི་བར་བྱུང་བའི་བོད་ཡིག་གི་བེད་སྤྱོད་ཡི་གེ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་ད་དུང་རྒྱུན་སྤྱོད་ཐ་སྙད་དང་། བོད་ཡིག་གི་རྩ་བའི་ཐ་སྙད། ཆེད་ལས་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་རྒྱུའང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་དང་། འདི་འདྲའི་བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་མ་བྱས་ན་བོད་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱ་བར་དཀའ་ཁག་ཡོད་པར་སྙམ་སྟེ། “རྒྱ་ཡིག་ལ་མཚོན་ན་སློབ་གྲྭར་མ་སོང་བའི་སྔོན་ལ་ཡི་གེ་སུམ་བརྒྱ་ཞེས་པ་ཞིག་བྱིས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཁྲིད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། སློབ་རིམ་དང་པོ་ནས་བཟུང་མཐོ་འབྲིང་གསུམ་པའི་བར་དུ་ཁྱོན་བསྡོམས་ཡི་གེ་ཆིག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ལྷག་དང་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་མིང་བརྡ་ངེས་ཅན་ཤེས་དགོས་པ་ཡིན”⑯ ཞེས་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ཚན་རིག་དང་ལྡན་པའི་སྐད་ཡིག་ཉིད་སྦྱངས་པར་ཕན་ཁེ་རྒྱ་ཆེན་ཡོད་པས། བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ་ནི་བོད་སྐད་ཡིག་ཉིད་དེང་རབས་ཅན་དུ་བགྲོད་པའི་ཐབས་ལམ་ཆེས་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།\nམིག་སྔར་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐད་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་བཞིན་པའི་སློབ་ཆེན་སོ་སོ་དང་། ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཁག་དག་ལ་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་གཅིག་གྱུར་ཞིག་མེད་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཚད་ལྡན་གྱི་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་དགོས་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བར་འདོད་དེ། བོད་སྐད་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་ཚབ་རྟགས་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་ལ། རྨང་གཞི་དེ་ཉིད་འགྲུབ་པར་མ་བྱས་ན་རྩིས་འཁོར་དང་ཁ་པར་གང་རུང་ལས་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་བྱ་བ་དང་། ཡིག་ཆ་གང་རུང་ཞིག་འཚོལ་བཤེར་བྱ་མི་ཐུབ་པར་ལུས་འདུག་པས། གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་དང་ལག་ལེན་ཉེར་སྤྱོད་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བོད་སྐད་མིང་གི་ངོས་འཛིན་དང་། ཚད་ལྡན་གྱི་ཚབ་རྟགས་ཕྱོགས་སུ་འབད་རྒྱུ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་དང་མཐུན་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་དང་མཐུན་པར་བསྐྱོད་རྒྱུ་ནི་དེང་གི་འགྲོ་ཕྱོགས་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།\nསྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཆ་འཕྲིན་ཚན་རྩལ་ཡང་འཕེལ་རྒྱས་བླ་ལྷག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་ཏུ་མིས་བཟོས་བློ་ནུས་ཀྱང་སྔར་ལས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་དེ། ད་ལྟ་མི་དང་འཕྲུལ་ཆས་གཉིས་ནས་རང་མོས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱིན་འདུག་ལ། དེ་དང་བསྟུན་ནས་བོད་ཡིག་གི་སྐད་གདངས་ངོས་འཛིན་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་སྟེ་སྐད་གདངས་ངོས་འཛིན་དང་། སྐད་གདངས་ཤན་འབྱེད་ནི་གཙོ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཤུགས་སྣོན་བྱ་རྒྱུ་ནི་དུས་རབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །\nམིང་གི་ཚོགས་པའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཞི་རྩར་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡིག་ཆ་ཞུ་དག་དང་། ཡིག་ཆ་འཚོལ་བཤེར། མིང་བརྡ་ངོས་འཛིན་བཅས་ཀྱི་འགག་རྩར་གནས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན་པས། དེས་ཚིག་དོན་དབྱེ་ཞིབ་དང་། ཚིག་གི་ཞིབ་འཇུག འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་བཅས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་རྡོ་རུ་གྱུར་ཡོད། ཡི་གེ་ནས་མིང་། མིང་ནས་མིང་གི་ཚོགས་པ། མིང་གི་ཚོགས་པ་ནས་ཚིག ཚིག་ནས་དོན་བཅས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་བགྲོད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་མེད་ན་ཉེར་སྤྱོད་ཞིབ་འཇུག་ཡོད་མི་སྲིད་པས་རྨང་གཞིའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་རེད།\nསྨྲ་མི་ཤེས་ཤིང་དོན་མི་གོ་བའི་འཕྲུལ་ཆས་ཉིད་དེ་རྩིས་འཁོར་གྱིས་སྨྲ་ཤེས་ཤིང་དོན་གོ་བ་ལྟར་གྱི་མི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་དང་རྩིས་འཁོར་གཉིས་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པ་ནི་དེང་གི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ལ། བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་ངེས་ཚིག་དང་། སྒྲིག་གཞི། དབྱེ་བ། གྲུབ་ལུགས། བསྟན་དོན་བཅས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་གནད་དོན་རྣམས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚིག་གི་སྡོང་འགྲེམས་མཛོད་སོགས་འཇུགས་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་མ་ལག་ཆ་ཚང་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ལས་ལ་ཉེ་བར་འཇུག་རྒྱུ་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་གཙོ་གནད་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་བའི་རྨང་གཞི་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་དང་། ཆ་འཕྲིན་ལེན་པ། ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བ་བཅས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་སྒྲིག་གཅོད་བྱ་བར་སྟབས་བདེ་གང་ལེགས་བསྐྲུན་ཡོད།\nབོད་སྐད་ཚིག་དོན་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་རང་གི་བརྡ་སྤྲོད་གཞུང་ལུགས་ལྟར་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་གི་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་གི་སྦྱོར་བ། དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་གསུམ་གྱི་ངེས་སྲོལ་ལས་དོན་གྱི་སྦྱོར་བར་གོ་ཞིང་། ད་ལྟ་འཕྲུལ་ཆས་བློ་ནུས་ཅན་ཏུ་བརྗོད་པ་ནི་རང་བྱུང་སྐད་བརྡ་སྒྲིག་གཅོད་ཀྱི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཐོད་བརྒལ་ལ་སོང་བའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་མངོན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་དྲ་རྒྱ་དང་། རྣམ་དབྱེའི་བརྡ་སྤྲོད། རང་ས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་བ་བཅས་ལ་རག་ལས་པ་དང་། ཚིག་དོན་ཞིབ་འཇུག་གིས་དྲ་སྟེང་ལས་ཡིག་ཆ་འཚོལ་བཤེར་བྱ་བར་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་པ་སོགས་པའི་དགེ་མཚན་ཡོད།\nགློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད（corpus）ཅེས་པ་ནི་སྐད་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆའི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན་ལ། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཟིན་འགོད་བྱས་ཟིན་པའི་སྐད་ཆ་རྣམས་བསྡུ་ཉར་བྱེད་པ་དང་། གློག་རྡུལ་གྱི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་སྐད་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་གསོག་འཇོག་བྱེད་སྟངས་ཤིག་དང་། ངག་ཐོག་གི་སྐད་ཆ་དང་ཡིག་ཐོག་གི་སྐད་ཆ་གང་རུང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་ཉར་བྱེད་པར་ཟེར་བ་ཡིན་ལ། དེར་ཡིག་ཆ་བསྡུ་ཉར་བྱ་དུས་ཡང་དག་པའི་བདམས་གསེས་བྱེད་པ་དང་། མཆན་འགོད་བྱེད་པ། ཟིན་འགོད་བྱས་པའི་སྐད་ཆའི་དོན་དངོས་ལྟར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ལ་རིན་ཐང་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྟེང་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་མཛོད་ལ་ལྟ་བཤེར་བྱེད་པ་དང་སྐད་བརྡའི་དངོས་ཡོད་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ། སྐད་ཆའི་མ་ལག་གི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན་པས་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་། བེད་སྤྱོད་ཞིབ་འཇུག སྐད་ཆའི་བཟོ་སྐྲུན་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཆ་འཕྲིན་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་པའི་མི་རིགས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་གང་དེའི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་གཏེར་མཛོད་ཅིག་ཡིན་ལ། ཆ་འཕྲིན་གཏེར་མཛོད་ཀྱི་རྒྱ་ཇི་ལྟར་ཆེ་ན་ཡི་གེ་དང་། བརྙན་རིས། སྒྲ་ཟློས། བརྙན་ཟློས་གང་རུང་བཅས་སྒྲིག་གཅོད་བྱ་བར་སྟབས་བདེ་བས་ཡིག་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་ནི་རྨང་གཞིར་གྱུར་བའི་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཡིག་མཛོད་དེ་ཉིད་རྒྱལ་ཁབ་ཚད་ལྡན་ཅན་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་མཛོད་ལ་བསྙེག་རྒྱུ་ནི་ཆ་འཕྲིན་དུས་རབས་ཀྱིས་ང་ཚོར་བཏོན་པའི་འོས་འགན་བླ་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་སྐད་ཡིག་རང་ལ་མཚོན་ན། གློག་རྡུལ་ཡིག་ཆ་གང་མང་ཞིག་ཡོད་ནའང་། ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཁག་དང་ལས་ཁུངས། མི་སྒེར་བཅས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན་ཞིབ་འཇུག་ལས་གཞིར་ཚུད་པའི་ཡིག་མཛོད་ཅིག་དུས་ད་ཐུག་གི་བར་དུ་བྱུང་མེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཡིག་མཛོད་སྣ་ཚོགས་ལ་ཚབ་རྟགས་བཀོད་པའི་ཡིག་མཛོད་ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་པ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག་པས་ད་ལྟའི་སྐབས་གཞི་གྲངས་ཆེན་པོས་མཚོན་པའི་དུས་འདིར། བོད་སྐད་གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་སྐོར་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་དང་། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་ལས་ཀ་གང་མང་ཞིག་བསྒྲུབ་ཐུབ་པར་འདོད་དེ། གཅིག་ནས་བོད་སྐད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་རམ་འདེགས་ཐོབ་པ། གཉིས་ནས་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་བརྡའི་རྒྱུགས་ཚད་གཏན་འབེབས་བྱེད་པ། གསུམ་ནས་མིང་མཛོད་དང་ཚིག་མཛོད་བསྒྲིག་པར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། བཞི་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་གསོར་རམ་འདེགས་ཐུབ་པ། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ནི་རྩིས་འཁོར་ཆེད་ལས་པ་དག་གི་ལས་ཀ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ཡིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནི་གཙོར་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ལས་ཤིག་ཡིན་པས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སོ་སོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ལོ་ཙཱ་དང་། ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བཤེར་བྱེད་པ། ཤེས་བྱ་འཚོལ་བཤེར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ལས་ཀ་སྣ་མང་ཞིག་བསྒྲུབ་ཐུབ།\nགོང་དུ་བརྗོད་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ཏེ་བོད་སྐད་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་སྐོར་ནས་ཆ་ཙམ་སྤྲོས་པ་ཡིན་ལ། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས་དར་བའི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་གསར་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། ད་ལྟ་སྔོན་ཐོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་སོ་སོས་དེང་རབས་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་ལ་སྔར་མེད་པའི་མཐོང་ཆེན་དང་གཙིགས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་སྲོག་རྩར་གྲུབ་ལ། རང་རིགས་ནས་ཀྱང་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་རིག་ཚན་གསར་བ་དང་། ཐབས་ལམ་གསར་བ་ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་རང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གང་ལེགས་ཤིག་བགྱིས་ན། བོད་སྐད་ཡིག་ཀྱང་ཆ་འཕྲིན་རིག་གནས་དང་གློག་རྡུལ་རིག་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བགྲོད་པར་རྒྱང་ཐག་མི་རིང་ངོ་། །\n③刘颖.《计算语言学》[M]. 北京：清华大学出版社，2002.10. P8.\n④冯志伟.《计算语言学基础》[M]. 北京：商务印书馆，2001.8. P9.\n⑤ ཀུན་བཟང་། 《རྩིས་འཁོར་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་དོན་བརྗོད་པ》 [J] བོད་ལྗོངས་སློབ་གསོ། 2001ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑥ཤ་བོ་ཀླུ་བྱམས། 《བརྡ་འཕྲིན་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ནས་མིང་གི་དབྱེ་བའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིག》 [J] ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་བོད་ཡིག་མ། 2007ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑦བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷ། 《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2007ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑧བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ། 《ཚོད་ལྟ་སྐད་གདངས་རིག་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་གདངས་རིག་པའི་སྐོར་གླེང་བ》 [J] མདོ་སྨད་ཞིབ་འཇུག 2008ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n⑨ཟླ་བ་ཕུན་ཚོགས། 《དེང་གི་སྒྲ་བརྟག་མཉེན་ཆས་བཀོལ་ནས་ཡུལ་ཤུལ་སྐད་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2012ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑩དབྱངས་འབུམ་ཚེ་རིང་། 《བོད་ཡིག་བྱ་ཚིག་གི་རིག་མཛོད་ལས་སྒྲུབ་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག》 [J] དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། 2013ལོ།\n⑪བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ། 《བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ཤིག》 [J] མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་གྱི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ། 2013ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n⑫ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོ། 《ཡི་གེའི་བཀླག་ཐབས་བྱིས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ། ཤོག་ངོས9\n⑬གཞི་སྤྲུལ་འཇིགས་མེད་དཔལ་གྱི་སེང་གེ། 《གངས་ལྗོངས་ཡིག་མཛོད་ཆེན་མོ་རབ་གསལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང》 [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། ཤོག་ངོས324\n⑭གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། 《བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་བཤད》 [M] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ། ཤོག་ངོས1948\n⑮多拉，扎西加.《藏文规范音节频率学》[M]. 北京：中国社会科学出版社.201.5 P82.\n⑯བྱ་མདོ་རྡོ་ལྷ། 《གློག་རྡུལ་ཡིག་མཛོད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་གླེང་བ》 [J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2007ལོའི་དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས84\nཁྲི་ཤར་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཞོན་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པ། ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཛུབ་སྟོན་དགེ་རྒན། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་དང་རྩིས་འཁོར་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་སྐོར་ཡིན།\nནེ་ཀྲི་རི་ཡཱའི་སློབ་གསོའི་རྒྱལ་དོན་པུའུ་ཀྲང་ཨིན་ཝ་ཀྲུའུ་པཱ་ཡིས་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིན་བཤད་རྒྱུར། ནེ་ཀྲི་རི་ཡཱའི་སློབ་ཤོར་བྱིས་པའི་མི་གྲངས་བྱེ་བ་གཅིག་ལས་བརྒལ་བ་དང་། སྲིད་གཞུང་གིས་སློབ་གསོ་སྡེ་ཁག་གི་དངུལ་གཏོང་ཇེ་མང་དུ་བཏང་སྟེ། སློབ་ཤོར་བྱིས་པར་ཡང་བསྐྱར་སློབ་གྲྭ