རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གཉིས ... - 雪域猛禽的日志 - 博客西藏：西藏文化的精神牧场 -\n已有 133 次阅读2020-7-24 11:38 |系统分类:文化\nདཔྱད་རྩོམ་འདིར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ངོ་སྤྲོད་དང་སྦྱར་ནས། རྒྱ་གར་གྱི《རཱ་མ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གཉིས་ཀྱི་བྱུང་བ་རགས་ཙམ་བཀོད་ནས། དེ་གཉིས་གཤིབ་བསྡུར་ཚུལ་དུ་འདྲ་བའི་ཆ་རྣམས་ཟུར་དུ་བླངས་ནས། བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ལ་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ཤན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་ཚུལ་བྲིས་ཡོད།\nརྩོམ་ལུས། སྙན་རྩོམ། རཱ་མ་ཎ། གེ་སར། གཤིབ་བསྡུར།\nདཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་གར་སྟེགས་སྟེང་ན་གོ་ས་ངེས་ཅན་བཟུང་ཡོད་པའི་རྩོམ་སྟངས་དམིགས་གསལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདི་ནི་རྩོམ་སྟངས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཆེས་སྔ་བའི་རྩོམ་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པས། འདིའི་ནང་དུ་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དུས་སྐབས་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་མ་ལག་ཚང་མ་འདུས་ཡོད་པ་མ་ཟད། མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་དཔོག་པའི་རང་གི་འཚོ་བའི་ཁ་དོག་མངོན་པར་མཚོན་པ། རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དེའི་དགའ་མགུའི་སྤྲོ་གར་དང་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་སྐྱོ་གར་སོགས་གླུ་ངག་གི་ལམ་ནས་དབྱངས་སུ་གྱེར་ཏེ། རྗེས་སུ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བརྒྱུད་དེ་རིམ་པར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་བྱུང་། བརྗོད་བྱ་ཡང་ཧ་ཅང་གཏིང་ཟབ་ལ། རྗོད་བྱེད་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་གྲུབ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་སྔ་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང(c.3000 B.C)གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་སོ་མེ་རེན་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ(Sumerian Epic)རྒེལ་རྒ་མེ་ཞི(Gilgamesh) ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་རིམ་པའི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང(c.1000 B.C)གི་མཚམས་སུ་ནུབ་ཕྱོགས་རྩོམ་རིག་གི་ཆུ་འགོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི(Iliad)དང་ཨོ་སྒྲི་སེ(Odyssey)གཉིས་བྱུང་བ་དང། རྒྱ་གར་ལའང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་གི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ(Ramayana)འི་རྟོགས་བརྗོད་དང་མ་ཧཱ་བྷ་ཏ(Mahabharata)གཉིས་བྱུང་ལ། འདི་དག་ནི་འཛམ་གླིང་ན་གྲགས་ཆེ་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྔ་ཞེས་བགྲང་བཞིན་ཡོད་ལ། འོན་ཀྱང་འདི་དག་ལས་ཆེས་རིང་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་ཡིན། དེ་ནི་ཅུང་ཙམ་བྱུང་ཕྱིས་ནའང་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ཀྱི་གྲལ་ལ་བཞག་སྟེ་རིག་གནས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གི་བརྗོད་བྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཡོད། དེས་ན་ཁོ་བོས་འདིར་གླེང་བར་སྤྲོ་བ་ནི་སྤྱིར་འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ངོ་སྤྲད་པའི་ཐོག་ནས། བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་གཉིས་ལ་གཤིབ་བསྡུར་གྱི་ཚུལ་དུ་རགས་འགོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཁོར་ཡུག་ན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ལུས་འདིར་གླེང་སློང་བྱེད་མཁན་ཉུང་བ་དང། རྩོམ་གཞུང་ཡིན་ཟེར་བའི་དཔེ་གསར་དག་ནའང་རྩོམ་ལུས་འདི་ལ་དཔྱད་ཞིབ་རྒྱས་པ་ཞིག་མི་གསལ་བས་འདིའི་ཕྱོགས་ནས་ཅུང་གླེང་ཐུབ་ན། རང་གཞན་གཉིས་ཀར་ཅུང་ཕན་པར་བསམ་ནས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །\nརིག་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་ཞིག་གླེང་བར་བྱེད་ནའང་དེ་ལ་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་མེད་པ་མི་སྲིད་པས། ཐོག་མར་གང་གླེང་བར་བྱ་བ་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་འཛིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ལ། དེ་མེད་ན་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་གཞན་དང་འདྲེས་ནས་དེ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཡག་པོ་ཞིག་ནམ་ཡང་བྱ་མི་ཐུབ་པས། ཐོག་མར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ལུས་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་བཟུང་ནས་གླེང་བར་བྱེད་ན་ཅུང་གོ་བདེ་བར་སྙམ་པ་ཡིན། སྤྱིར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་རིག་སྡེ་གང་ཞིག་ལ་འདུ་ཞེ་ན། དེང་དུས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཁྱབ་ཁོངས་དུ་གྱུར་པའི་རིག་ཚན་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་ཁོངས་ཡིན། རྩོམ་རིག་ལའང་ནང་གསེས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་མང་དུ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་འདུ། རྒྱ་གར་གྱི་འཆད་སྲོལ་ལྟར་བྱས་ན་སྙན་ངག་ལའང་ལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་དང་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་ནས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འདུས་ཡོད། གཤམ་ནས་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་རྣམས་རེའུ་མིག་གི་ཚུལ་དུ་འགོད་པར་བྱེད་ན།\n༠༡.དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ(Epic poetry) ༠༡.བཅད་མ།\n“ དཔལ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ Epic ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་ཡི་གེ་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེ་དུས Epikos ཟེར་ནས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད། བརྡ་ཆད་དེའི་གོ་བ་ནི་ཚིག་དང་ལོ་རྒྱུས། སྙན་ངག་བཅས་གསུམ་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ལ་གོ་བ་ལེན་བཞིན་ཡོད།\nདཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལའང་རྩོམ་ལུས་གཞན་ལྟར་ཚང་དགོས་པའི་གནད་ཁ་ཤས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་ཚུལ་འདྲ་ནའང། དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཕྲ་རགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པས། འདིར་དེ་དག་ལས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟངས་གཉིས་འགོད་པར་བྱ་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་ཆ་རྐྱེན་ནམ་ས་མཚམས་གསལ་བོར་དབྱེ་ཡོད་པས། ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་རྩོམ་ལུས་གཞན་དང་མ་འདྲེས་པར་རྩོམ་ལུས་རང་རྐྱ་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང། ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཟེར་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་ཅུང་གསལ་བོར་བཟོ་ཐུབ་པར་སེམས།\n༡༠. དཔའ་བོ་དེ་ཉིད་མཐའ་མར་སྐྱོ་གར་གྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་དགོས། ”○3བཅས་སོ།།\nགཉིས་པ། དགེན་སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔའ་བཟང་གི་འཆད་ཁྲིད་ཟིན་བྲིས་ལས་ཆ་རྐྱེན་ལྔ་བགྲང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན། “\n༡. མི་སྣ་གཙོ་བོ་མི་རིགས་ཤིག་གམ་ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལས་རྒྱལ་བའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་དགོས།\n༥. ཆོས་ལུགས་དང་ཆབ་སྲིད། དཔའ་འབྱོར། སྒྱུ་རྩལ། བཟའ་བཏུང། རྒྱན་གོས། དམངས་སྲོལ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འགྲོས་སོགས་ཆེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚིག་གི་རྒྱན་དང་སྡེབ་སྦྱོར། ངོ་མཚར་བའི་དཔེ་འཇོག་དང། གཏམ་དཔེ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྒྲེལ་དགོས་སོ།། “○4\nཆ་རྐྱེན་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་པར་གྲགས་པའི་གནའ་བོའི་སྒྲུང་རིང་དེ་དག་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་རྩོམ་ལུས་ཡན་གར་བ་ཞིག་ཏུ་བགྲང་བ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རཱ་མ་ཡ་ན་གཉིས་ཀྱང་ཆ་རྐྱེན་འདི་དག་ཚང་ཡོད་པས། ཀུན་གྱིས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་གྲས་སུ་བཞག་ནས་དེ་ལ་སྦྱང་བརྩོན་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།\n༡. “ངག་རྒྱུན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ། (སྒེལ་སྒ་མེ་ཞིGilgameshདང་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི་Iliad)\n༠༡. གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(20 B.C-5 A.D )\n༠༠༡. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་ནས་བཅུ་བ། (Gilgamesh (Mesopotamia))\n༠༠༢. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པ། (Mahabharata and Ramayana རཱ་མ་ཡ་ཎ (Indian))\n༠༠༣. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དྲུག་པ། (Iliad and Odyssey (Greece))\n༠༢. དུས་རབས་བར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(7 A.D-15 A.D)\n༠༠༡. དུས་རབས་བདུན་པ། (Tain Bo Cuailge (old Irish) )\n༠༠༢. དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་བ། (Beowulf (old English))\n༠༠༣. དུས་རབས་དགུ་བ། (Lay of Hildebrand and Muspilli (old High German))\n༠༠༤. དུས་རབས་བཅུ་བ། (Waltharius (Latin))\n༠༠༥. དུས་རབས་བཅུ་གཅིག (King Gesar བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང)\n༠༠༦. དུས་རབས་བཅུ་གཉིས། (Chanson de Roland (old French))\n༠༠༧. དུས་རབས་བཅུ་གསུམ། (Philippide (Latin))\n༠༠༨. དུས་རབས་བཅུ་བཞི། (Siege of Jerusalem (Middle English))\n༠༠༩. དུས་རབས་བཅོ་ལྔ། (Orlando inamorata by Matteo Maria Boiardo(1495))\n༠༣. དེང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(16 A.D-21 A.D) ” ○5\nཅེས་དབྱེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཕྱེས་ཡོད་ལ། ངག་རྒྱུན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་ཆེས་གདོད་མའི་དུས་སྐབས་སམ་ལྷ་མ་མིའི་དུས་རབས་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་རིང་མོ་དག་ཡིན་པས། སྐབས་འདིར་བྱུང་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དག་ནི་ཡིག་ཐོག་གི་སྔོན་དང་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དག་ཡིན་ལ། དཔེར་ན། ཆེས་ཐོག་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང (c.3000 B.C)གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་སོ་མེ་རེན་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ (Sumerian Epic)རྒེལ་རྒ་མེ་ཞི (Gilgamesh)དང་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་གྷི་རེ་སིའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི་(Iliad)དང་ཨོ་སྒྲི་སེ་(Odyssey)ལྟ་བུའོ། ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལ་དུས་ཀྱི་དབྱེ་རིམ་གྱི་ཆ་ནས། གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དང་། དུས་རབས་བར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ། དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་དབྱེ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད་ཅིང། དེའི་དཔེ་མཚོན་རྣམས་གོང་གི་རེའུ་མིག་ནས་གསལ་ཐུབ་ལ། དེའི་ནང་ནས་རྒྱ་གར་གྱི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོ་སྒྲུང》གཉིས་ཀྱང་དུས་རབས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་ཡོད་པས་བསྐྱར་དུ་གླེང་བར་མི་བྱ།\nའཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྔའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་ཏེ་རྒྱ་གར་ཀྱི་གཅེས་ནོར་དུ་གྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ལས་《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ནི་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པའི་བར་ལ་བྱུང་བར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གླེང་སློང་ནས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་བར་ལ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་འདྲ། རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ནས《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ》དང《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》གཉིས་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའི་བར་དུ་བྱུང་བ་དང། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་དུ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། 《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལ་ཁྱོན་བསྡོམས་གཞུང་ཚད་ཀྱི་ལེའུ་བདུན་དང། ཚིགས་བཅད་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཉིས་ཁྲི་བཞི་སྟོང(༢༤༠༠༠)དང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ནང་དུ་དག་སྒྲིག་བྱས་ཟིན་རྗེས་ཚིགས་བཅད་ཆིག་ཁྲི་དགུ་སྟོང(༡༩༠༠༠)གི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྲུབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། ལེའུ་དེ་དག་གི་ཚད་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། མགར་རྩེ་རྟ་འགྲིན་རྒྱལ་གྱིས “རྒྱ་གར་གྱི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱིས་བྲིས་ཤིང་ཞུས་དག་བཏང་ཟིན་པའི་དེབ་སྤུས་ལེགས་མ་ལ་པོ་ཏི་བདུན་དང། ཚན་པ ༡༨༧༥༥ ཡོད། དེ་སྔོན་གྱི་དེབ་རྙིང་ལ་ཤོ་ལོོ་ཀ་ཉིས་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་པ་དང་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། བོད་མཁས་པ་ཚང་གིས《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཡོད་པར་གསུངས། གང་ལྟར་འདི་ལ་རིང་ཐུང་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་དཔར་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཡོད་པར་སྣང། དེབ་སྤུས་ལེགས་མའི་པོ་ཏི་བདུན་གྱི་ནང་གི་དང་པོ་ནི་གཞོན་ནུའི་དུས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེར་ལེའུ ༧༦ དང་ཤོ་ལོ་ཀ ༡༩༤༡ ཡོད། པོ་ཏི་གཉིས་པ་ནི་ནགས་སུ་བརྫངས་པའི་རྟོགས་བརྗོད་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༣༡༧༠ ཡོད། པོ་ཏི་གསུམ་པ་ནི་ནགས་སུ་རྒྱུ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་ ༢༠༣༠ ཡོད། པོ་ཏི་བཞི་པ་ནི་སྤྲེའུའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༡༩༨༤ ཡོད། པོ་ཏི་ལྔ་པ་ནི་སྤྲེའུ་ཧ་ནུ་མན་ཐའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་ ༢༤༨ ཡོད། པོ་ཏི་དྲུག་པ་ནི་དྲག་པོ་གསུམ་གྱི་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༤༤༣༥ ཡོད། པོ་ཏི་བདུན་པ་ནི་མཇུག་གི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་༡༨༧༤༥ ཡོད་པ་རེད། ”○6 ཅེས་གསལ་བ་དང། སྤྱིར་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཚང་མ་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ཁོ་ནའི་ངལ་བ་བརྟེན་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན་ལ། ཚང་མ་མིའི་རིགས་འདུས་སྡོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྒྱུད་དེ་བྲི་སྣོན་མང་དུ་བྱས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ངེས་གཏན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་མེད། ཡིན་ནའང་གནའ་བོའི་གྷི་རིགས་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ཏེ《ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི》དང《ཨོ་སྒྲི་སེ》གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཧོ་མོར(Homer)དང་། 《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ》འི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ།(Veda Vyasa) 《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར (Valmiki) ཡིན་ཞེས་བཤད་རྒྱུན་གྲགས་ནའང། དོན་དངོས་ཐོག་དེ་དག་ནི་སྔོན་གྱིས་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིག་མཁན་ནམ་འགོད་མཁན་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ།། 《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་ཡིན་ཞེས་གཏམ་རྒྱུད་སོགས་མང་དུ་འཆད་རྒྱུ་ཡོད་ནའང། དེ་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱེད་དཀའ་བས་ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱས་ན་དག་པར་སེམས། རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》གྱི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ལ། མི་སྣ་ཉུང་ཞིང་བྱུང་རིམ་ལ་རྙོག་ཟིང་མེད་པར་གོ་རིམ་ལྡན་ལ། སྒྲིག་གཞི་ཚགས་དམ་ཞིང་སྣང་བརྙན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་བརྗོད་དོན་ནི། རྔ་ཡབ་གླིང་གི་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་ལ་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སློང་ཆེད་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་བོ་རྣམས་སྦྱིན་སྲེག་བྱས་ཏེ་དྲགས་ཏུ་བསྟེན་པ་ན། དབང་ཕྱུག་གིས་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སྟེར་མ་འདོད་པར་ལྷ་མོ་ཨུ་མ་དང་སྤྲེའུ་མིག་གསུམ་པ་གཉིས་ལྔ་ཕྱིར་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སྟེར་བར་མངགས་པའི་ཚེ། སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུས་དེ་གཉིས་ལས་དངོས་གྲུབ་ལེན་མ་འདོད་པར་ཚོད་མེད་དུ་བརྙས་སྨོད་བྱས་པས་ན། ལྷ་མོ་ཨུ་མ་དང་སྤྲེའུ་མིག་གསུམ་པ་ཁྲོས་ནས་དུས་མཐར་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ནུ་ལྡན་དང་སྤྲེའུ་དག་གིས་འཇིག་པར་ཤོག་ཅེས་དམོད་ཚིག་བོར་ཕྱིིན། མཐར་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གིས་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུ་ལ་སྟེང་གདོང་སྟེ་རྟ་མགོ་མ་ཆད་ཀྱི་བར་དུ་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་མ་བསྩལ། དེ་ནས་ལངྒ་མགྲིན་བཅུའི་བཙུན་མོ་ལ་སྲས་མོ་ཞིག་བཙས་པ་དང་མཚན་མཁན་ལ་བརྟག་པ་ན་དེ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་བ་འབྱུང་བར་བརྗོད་པས། སྲས་མོ་དེ་ནི་གསེར་གྱི་སྒམ་ལ་བཅུག་ནས་ཆུ་ལ་བསྐུར། གསེར་གྱི་སྒམ་དེ་ཉིད་ཆུས་འཁུར་ནས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཞིང་ཁའི་ཡུར་བ་ཞིག་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་ན། སྒམ་ཆུང་དེའི་ནང་དུ་ལྟ་བའི་མཆོག་མི་ཤེས་ཤིང་མཛེས་སྡུག་དཔལ་གྱིས་སྒེག་པའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་མཐོང་ནས། ཡུལ་མི་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ལ་མི་འོས་པར་བསམ་ནས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་མཛའ་བརྟེན་དུ་ཕུལ། དེ་ནས་ཡུན་རིིང་ཕྱིན་པ་ན་རྒྱལ་པོས་མཛེས་མ་སི་ཏཱའི་སྒེག་ཉམས་དང་བཙུན་མོ་ཀེ་ཀེ་ཡའི་འདོད་བློ་ལྟར་མི་མེད་ནགས་ཚལ་དུ་འགྲིམ། དེར་ལོ་མང་འགོར་བ་ན་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་ཐོས་ནས་བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་དང་གཅུང་ལཱ་གྷཱ་མ་ན་གཉིས་མགོ་སྐོར་ཏེ་སི་ཏཱ་སྲིན་ཡུལ་དུ་ཁྱེར། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་མྱངས་ཏེ་སི་ཏཱ་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ལམ་བར་དུ་སྤྲེའུ་གཉིས་ཀྱི་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་བཞིན་པ་མཐོང། དེ་ནི་སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་དང་འབའ་ལེ་གཉིས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་པོས་སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་ལ་གྲོགས་བྱས་ནས་འབའ་ལེ་བསད་པའི་བཀའ་དྲིན་ལ། སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་སྤྲེའུ་ཧན་ནུ་མན་ཐལ་སི་ཏཱ་འཚོལ་རོགས་ཏུ་བཏང་། སྤྲེའུ་ཧན་ནུ་མན་ཐལ་གྱིས་སི་ཏཱ་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་པོས་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་གྱི་དཔུང་ཚོགས་དང་བཅས་གཡུལ་འགྱེད་ཆེན་པོའི་ཁྲོད་ནས་སི་ཏཱ་ཕྱིར་འཕྲོག་པ་དང་། སྲིན་ཡུལ་རྔ་ཡབ་གླིང་ཡང་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་བརླག་ཅིང། སྲིན་རྒྱལ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ཡང་ཁྱད་ཆོས་གསུམ་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་མདའ་རྩལ་ལས་ཉམས་པར་བྱས། འདི་ནི་ཀུན་གྱིས་གཅིག་མཐུན་དུ་སྨྲ་བའི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་བརྗོད་དོན་རགས་བརྗོད་ཙམ་ཡིན་ཞིང། ད་དུང་བྱུང་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་མི་མཐུན་པ་མང་དུ་སྣང། དཔེར་ན། སི་ཏཱ་ཐོབ་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའང་འགྲན་བསྡུར་ལ་ཞུགས་པ། ཡང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ནགས་སུ་འགྲོ་དོན་ནི་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་ཆུང་མ་ཀེ་ཀེ་ཡ་བྱ་བའི་གཡོ་འཕྲུལ་གྱིས་དབང་གིས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཕྱིན་པ་དང། ཡང་བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི་རྒྱལ་པོ་ནགས་སུ་འགྲོ་དོན་ནི་རང་ཉིད་འདོད་པ་ལ་རབ་ཏུ་མོས་པའི་དབང་གིས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས་པར་གྱུར་ནས། དེ་གཞན་གྱིས་མཐོང་བར་དོགས་ནས་མི་མེད་ལུང་སྟོང་དུ་ཕྱིན་པ་རེད་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཟུར་ཁ་ཤས་ནས་མི་འདྲ་བ་མང་དུ་བཤད། འདི་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དམངས་ཁྲོད་དམ་མིའི་ཁ་རྒྱུན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་མང་དུ་བསྲེས་ཡོད་པས་མ་འདྲ་བ་བྱུང་བ་ཡིན། དེའི་དབང་གིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱང་མི་འདྲ་བར་བཤད།\nབོད་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལྟར་ན་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་བྱུང་བར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། ད་དུང་དེ་ལ་བཤད་ཚུལ་མང་དུ་ཡོད་པས། གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་ཝང་ཡི་ནོན་གྱིས “ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ་དང། ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ། ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པར་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ་མ་ཟད། ད་དུང་ཟེར་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད། ”○7 ཡང་ཁོང་གིས “ཁྲི་ཀའི་པར་མའི་སྒྲུང་དེབ་ནང་དུ་ཡང་དགེ་ལུགས་པའི་སྐོར་ཡང་ཡང་གླེང་ཡོད། དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ནི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དུས་འགོར་གསར་དུ་གཏོད་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་དགེ་ལུགས་པའི་སྐོར་གླེང་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》དེ་དང་ཐོག་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའམ་ཡང་ན་དེ་ལས་ཕྱི་ཙམ་གྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང།”○8 ཞེས་བཤད་ཡོད་ལ། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་དུས་རབས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་བ་སོ་སོའི་རང་བློས་དཔོག་ཚུལ་གྱི་དུས་རབས་རེ་ངོས་འཛིན་ཡོད་ནའང་། དེ་ནི་འདིས་བཤད་པ་བདེན་པ་རེད་ཟེར་ནས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ཁ་ཚོན་བཅད་མེད་ལ་གཅོད་ཀྱང་མི་ཐུབ། དེ་ན《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རུ་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ནི། རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་ལ། “དེ་ཡང་སྐབས་འདིར་བརྗོད་པའི་གླིང་གེ་སར་བྱ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དགོས་སུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་གདོས་བཅས་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་མིའི་བྱང་ཁོག་འགྲིམས་ནས་སྐྱེས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེའི་བྱུང་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་། རྒྱལ་རབས་དང་རྣམ་ཐར་སོགས་ཡིག་ཚང་གྲགས་ཆེན《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》དང《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》《སུམ་པའི་དྲིས་ལན》《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ》《ཀ༔ཐོག་ཆོས་འབྱུང》《སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རབས》《མགོ་ལོག་རུས་མཛོད》《སི་ཏུའི་རང་རྣམ》སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་བཙུན་དུ་མར་གསལ་བའི་སྡེ་དགེ་གླིང་ཚང་གི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་འཁྲུངས་པའི་གླིང་གེ་སར་བྱ་བའི་སྐྱེས་བུ་སྟེ། བོད་རབ་བྱུང་དང་པོ་ཚུགས་ཁ་མའི་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཏེ་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་བོད་ཆེན་པོའི་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་མདོ་སྨད་ཁམས་སུ་རྨ་འབྲི་རྫ་གསུམ་འབབ་པའི་ཀླུང་ཆེན་གྱི་ནང་ཚན། བར་རྫ་ཆུ་ལ་སྐྱེའི་གཞུང་དང་ཚ་ལུང་བའི་ཆུ་བོའི་འདུས་མདོ(ད་ལྟ་སྡེ་དགེའི་ཁོངས)རུ་འཁྲུངས་ཤིང། ཕྱིས་རྨ་ཡུལ་ཏེ་ད་ལྟའི་མགོ་ལོག་ས་ཆར་གཞིས་ཆགས་ཏེ་ཡུལ་གྲུ་དེ་ཀུན་ལ་མངའ་དབང་མཛད་པས་སྲིད་ཞིའི་མཛད་འཕྲིན་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང། སྐབས་དེ་ཡང་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་སིལ་བུར་ཐོར་ཏེ་སྡེ་དཔོན་སོ་སོས་རང་རང་བཅད་བཟུང་གི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་ཡིན།” ○9 ཞེས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན། 《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ཡང་དུས་རབས་གཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་བྱུང་བར་བཤད་པ་དེ་བདེན་བཞེད་ཆེ་ལ། སྒྲུང་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་བའི་གླིང་གེ་སར་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བྱུང་བ་ནས། དེ་ཉིད་སྒྲུང་གི་རུ་མར་བཞག་ནས་སྒྲུང་གེ་སར་ཡང་བྱུང་འགོ་བཙུགས་པར་སེམས། ཕྱིས་སུ་རིམ་པའི་ས་གནས་སོ་སོ་ནས་གྲུབ་མཐའ་འདྲ་མིན་དང་ཡུལ་གོམས་འདྲ་མིན་གྱི་ཤན་ཐེབས་པའི་གླིང་སྒྲུང་མང་དུ་བྱུང་བ་དང་། ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པས་དུས་རབས་འདི་ནས་འདི་བར་དུ་བྱུང་ཞེས་ཁ་ཚོན་གཅོད་མི་ནུས་སོ།། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཞུང་ཚད་ལ་ཅི་ཙམ་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ནི་ད་ལྟའང་སྒྲུང་པ་མང་པོ་འབྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པས་གྲངས་ཚད་འཛིན་མི་ནུས་ལ། གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་ཝང་ཡི་ནོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་དེ། “དང་ཐོག་གི་སྤྱི་མཚན་དུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་ནང་གི་བརྗོད་དོན་ཞིག་ཇེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་སྒྲུང་དེབ་གཞན་ཞིག་བཟོས་པ་དཔེར་ན། 《འཁྲུངས་གླིང》ཞེས་པའི་ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་རྭ་བ》ཞེས་པའི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་པོ་ཏི་ཞིག་བཟོས་པ་དང། 《བག་མར་བླངས་པའི》ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས《རྟ་རྒྱུག་ནོར་བུ་ཆ་བདུན》བཟོས་པ། 《ཧོར་ཕར་འདུལ》ཞེས་པའི་ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》བཟོས་པ་སོགས་ལྟ་བུ་རེད། ད་དུང་གསར་དུ་བརྩམས་པ་ཡང་ཡོད་པ་ནི། དང་ཐོག་སྤྱི་མཚན་དུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་ནང་མེད་པའི་བརྗོད་དོན་གསར་རྩོམ་བྱས་པ་དེ་རིགས་རེད། དཔེར་ན། 《སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང》དང《ཁ་ཆེ་གཡུ་རྫོང》《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》《མི་ནུབ་དར་རྫོང》སོགས་པོ་ཏི་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང། པོ་ཏི་ལ་ལར་ལེའུ་བགོས་ཡོད་པ་དང་ལ་ལར་བགོས་མེད་པ་རེད། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་གཞུང་ཚད་རྒྱས་ཤོས་ཤོག་ལྷེ་དགུ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་དང། 《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》དང《མི་ནུབ་དར་རྫོང》ནི་གཞུང་ཚད་རྒྱས་ཤོས་ཀྱི་པོ་ཏི་གཉིས་རེད། 《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་སྐོར་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཞིག་ཤོད་རྒྱུ་མེད་པ་དང། འཚོལ་ཞིབ་ལག་སོན་བྱུང་བའི་གྲངས་ཚད་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བཤད་ན་མཚོ་སྔོན་གྱིས་བསྡོམས་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་སྒྲུང་དཔེ་ཚང་མ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ན་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཉིས་དང་ས་ཡ་བཞི་ཟིན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་མཁན་བགྲེས་སོང་གྲགས་པས་པོ་ཏི་རིགས་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག་ཆ་ཚང་ངག་འདོན་ཐུབ་ཅིང་པོ་ཏི་བཅུ་སྒྲ་ཕབ་ཟིན་པར་ཡིག་འབྲུ་ས་ཡ་བཞི་དང་ཉིས་འབུམ་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། ད་དུང་པོ་ཏི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག སྒྲ་ཕབ་རྒྱུ་བསྡད་ཡོད། ཟེར་སྲོལ་དུ་པོ་ཏི་སུམ་ཅི་སོ་གཅིག་དེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཅིག་དང་ས་ཡ་ལྔ་ཟིན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། གྲགས་པས་ངག་འདོན་བྱེད་པའི་ཡིག་འབྲུའི་གྲངས་ཚད་ནི་དེ་སྔོན་གྱི་དེབ་མིང་གཅིག་འདྲ་ཡིན་པའི་པོ་ཏི་རེ་རེའི་ཡིག་འབྲུ་ལས་ཀྱང་ལྡབ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་མང་བ་ཡོད་པ་དང། ཡིག་འབྲུའང་བྱེ་བ་གཅིག་དང་ས་ཡ་ལྔའི་ཐོག་ཏུ་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཉིས་དང་ས་ཡ་བཞི་སྣོན་དུས་གྲངས་འབོར་ཆེན་པོ་དེ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་ཚད་ལ་སླེབས་ཤིང། བརྩམ་བྱ་རིང་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཏུ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་རེད། ”○10 ཅེས་གསུངས་པ་དང། ཡང་མགར་རྩེ་རྟ་མགྲིན་རྒྱལ་གྱིས་ ”ངག་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་དེ་རྣམས་ཟིན་ཐོར་འགོད་འགོ་ཚུགས་ནས་ད་བར་བགྲང་བྱ་བདུན་བརྒྱ་ཡས་མས་སོང་ཞིང་། ད་ལྟ་ལྕགས་དཔར་དུ་བཏབ་ཟིན་པའི་སྒྲུང་དཔེ་ལ་ཆ་མཚོན་ན<<ལྷ་གླིང་གབ་ཙེ་དགུ་སྐོར>>དང་། 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》《རྨ་ས་བཟུང》《སྤྱི་བསང》《བདུད་འདུལ》《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》《འཇང་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》《སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང》《ཁ་ཆེ་གཡུ་རྫོང》《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》སོགས་པོ་ཏི་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་ལ་སྔོན་མ་ཤིང་པར་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པས་ཕྱིས་སུ་གཙོ་བོ་སྒྲུང་མཁན་གྱི་ངག་ཐོག་ནས་ཡི་གེར་ཕབ་པ་ཞིག་ཡིན།”○11 P.112 ཞེས་དང། གླིང་སྒྲུང་གི་དཔེ་མིང་རྒྱས་པ་ནི་1998ལོའི《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》དེབ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཀོད་ཡོད་པས། འདིར་འབྲེལ་བ་ཆེར་མེད་པས་རྒྱས་པར་མ་སྤྲོས་སོ།། གོང་གི་འདི་ཙམ་གྱིས《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཞུང་ཚད་ལ་ངེས་གསལ་ཅུང་ཙམ་སྐྱེ་ཐུབ་པར་སེམས། དེ་ན《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་གྷི་རིགས་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྟར་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ངོས་འཛིན་མེད་ལ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཨར་བུ་ཆོས་དཔལ་བླ་མ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་མོད། དེ་ནི་ཡོངས་གྲགས་ཀྱིས་ངོས་བཟུང་བ་ཞིག་མ་ཡིན། ཡང་གླིང་སྒྲུང་འགའ་རེའི་རྗེས་སུ་མིང་རེ་བཀོད་ཡོད་ནའང་དེ་ནི་ངག་སྒྲུང་ཡིག་ཐོག་ལ་འགོད་མཁན་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པ་ལས་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མ་མཆིས། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཚགས་དམ་པོ་མེད་ཅིང་། མི་སྣ་མང་ལ་སྒྲུང་སྔོན་མའི་གྲས་རྣམས་སྒྲིག་གཞིའི་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་ནའང། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་གླིང་སྒྲུང་དག་གིས་གོང་མའི་རྗེས་མར་འབྲེལ་མི་བཏུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་བྱུང་བའང་ཡོད། དེ་བས་འདི་ནི་གླིང་སྒྲུང་ཆ་ཚང་ཡིན་ཞེས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ལ་སྦྱར་ནས་བོད་ཀྱི་གླིང་སྒྲུང་ཆ་ཚང་པོ་འཆད་པར་མི་ནུས། འོན་ཀྱང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་རྟ་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དེ་འགོ་ཚུགས་མ་ཐག་ཏུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ནི་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོའི་སྲས་གསུམ་གྱི་ནང་གི་ལྷ་སྲས་ཆུང་ཤོས་དོན་གྲུབ་དཀར་པོ་ཟེར་བ་ཡིན་ལུགས་གླེང་ཞིང། སྐབས་དེ་དུས་འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་བདུད་དང་མ་རུངས་པས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ། བྱ་སྤྱོད་ངན་པས་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་ལ་རང་འདོད་ཅི་དགར་གནོད་འཚེ་བཏང་བའི་དབང་གིས་མགོ་ནག་མིས་གནས་བཟོད་བདེ་བའི་འཚོ་བ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་རོལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ནི། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་མཁྱེན་སྟབས། ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོ་དང་གྲོས་བྱས་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་ལྷ་ཞིག་བཏང་ནས་བདུད་དང་མ་རུངས་པ་མཐའ་དག་དབང་དུ་བསྡུ་རྒྱུ་བྱས་ཤིང། ཚངས་པ་དཀར་པོས་སྲས་གསུམ་ལ་སུ་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་རྒྱུའི་སྐོར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཅུག་ཅིང། ལྷ་སྲས་གསུམ་པོས་གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཡང་བྱས་མཐར་མི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་སྐལ་དེ་སྲས་ཆུང་བ་དོན་གྲུབ་དཀར་པོའི་མགོ་ལ་བབས་པས་ཁོང་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན། སྐབས་དེར་ཁོང་ནི་ཁ་ཞེ་དབང་ཐང་དང་བྲལ་བའི་བུད་མེད་ཉམ་ཐག་ཅིག་གི་བུའི་སྐྱེ་བ་བླངས། མ་གཞི་ཁོང་གི་ཕ་ནི་སྡེ་ཚོ་ཞིག་གི་འགོ་དཔོན་ཡིན་རུང། གཉེན་ཉེ་ཨ་ཁུ་ཁྲོ་ཐུང་གིས་དབྱེན་སྦྱོར་དཀྲུག་ཤིང་བརྒྱབ་པས་གེ་སར་མ་འཁྲུངས་གོང་དུ་མ་སྦྲུམ་མ་དེ་ཡུལ་གྱུར་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་ནས་དཀའ་སྡུག་བཟོད་གླགས་མེད་པ་མྱངས་དགོས་བྱུང། གེ་སར་འཁྲུངས་ནས་ལོ་བཅོ་ལྔར་མ་སླེབས་བར་དུ་དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་གི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་ནས་ཨ་བྲའི་ཚང་བསྔོགས་པ་དང་རི་དྭགས་རྔོན་ནས་འཚོ་ཐབས་བྱས། ཕོ་ལོ་བཅོ་ལྔ་སོན་པའི་སྐབས་སུ་འབྲུག་མོ་བག་མར་བླངས་ཤིང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་གླིང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང། དེ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་མིང་ལ་འཛམ་གླིང་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཡང་ཟེར། གླིང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་བའི་ཕྱི་ལོར་ཁོང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་སླེབས་པའི་ལོ་དེ་ནས་བཟུང་ལྷོ་འདུལ་བྱང་འཐབ་བྱེད་འགོ་བཙུགས། ཁོང་གིས་དམག་འཐབ་བྱེད་རིང་སྐབས་འགར་དཔུང་ཆེན་དྲངས་ནས་གདོང་ཐུག་དམར་འཛིང་བྱེད་པ་དང། སྐབས་འགར་མི་རྟ་ཁེར་འགྲོས་ཀྱིས་ཐབས་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་ཡ་འདུལ་ཐབས་བྱས། ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་དམག་འཁྲུག་ཡིན་ཞིང་། རྫོང་ཆེན་ཁག་བཅོ་བརྒྱད། རྫོང་འབྲིང་བདུན། རྫོང་ཆུང་བཞི་བཅས་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་བྱུང་པའི་སྐོར་དང་། བྱུང་རིམ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་འབྲུག་མོའི་ཆེད་ཧོར་ལ་གཡུལ་འགྱེད་ལོ་མང་བྱས་པ་དང། མེ་བཟའི་ཆེད་དུའང་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ཕམ་པར་བྱས་པའི་སྣང་བརྙན་ཕུམ་སུམ་ཚོགས་པ་བཞེང་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་དམངས་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཚིག་སྦྱོར་གོ་བདེ་ལ་མི་སྣའི་བྱ་སྤྱོད་ཚང་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དངོས་ལ་ཐག་ཤིན་ཏུ་ཉེ། གླིང་སྒྲུང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་ད་ལྟའི་ཞིང་ཆེན་ལྔ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཕྱིའི་སོག་ཡུལ་དང་ལ་དྭགས་སོགས་ནའང་ངག་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ན་ཁྱབ་ཡོད་པར་བཤད།\nསྤྱིར་གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན་འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཀུན་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤན་ངེས་པར་དགོས་པ་བཞིན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལ་ཡང་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་པ་ཧ་ཅང་མང། དང་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཤིང། བར་དུ་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུའང་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་སྤྲུལ་བསྒྱུར་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་ཏེ་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་མང་དུ་ཡོད། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་དང་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནས་སྒྲུང་གི་འགོ་མཇུག་བར་གསུམ་ནས་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པས། འདིར་དེ་གཉིས་ཀྱི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཟུར་འདོན་གྱི་ཚུལ་དུ་འགོད་པར་བྱེད་ན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི《གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོ》འི་ལེའུ་ལྔ་བ་སྟེ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྐོར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ། “མ་ཞིའི་ཉ་དང་རུས་སྦལ་ཕག་རྒོད་དང།། མི་ཡི་སེང་གེ་མིའི་ཐུང་དགའ་བྱེད་གཉིས།། ནག་པ་སངས་རྒྱས་རིགས་ལྡན་འཇུག་པ་བཅུས།། བཏོན་དང་བཏེགས་མནན་བསད་བསླུས་མགྲིན་བཅུས་བསད།། རིགས་བཅད་དོན་བྱས་སྡིག་སྦྱངས་སེམས་ཅན་བཏུལ།།” ○12 ཞེས་ཁྱབ་འཇུག་གི་འཇུག་པ་བཅུའི་ནང་གི་དྲུག་པ་ནི་དགའ་བྱེད་དམ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ཡིན་པ་དང། དེ་ནི་ལྷ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྤྲུལ་ནས་མིའི་ཡུལ་དུ་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ཕམ་པར་བྱེད་དུ་འོང་བར་བཤད། ཡང《གངས་ཅན་རིག་མཛོད》དེབ་ཕྲེང་གཉིས་པ། འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས《ལྷ་ཆེན་པོ་ཁྱབ་འཇུག་གི་འཇུག་པ་བཅུའི་གཏམ་རྒྱ་བལ་མཁས་པའི་ངག་རྒྱུན》 བྱ་བ་ལས། “དྲུག་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཙཱནྡྲ་ཡིན། དེ་ནི་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ཏེ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་གསོད་པའི་དོན་དུ་སྤྲུལ་པ་ཡིན།” ○13 ཞེས་གསུངས་བ་བཞིན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ནི་ལྷ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྤྲུལ་བ་མི་ཡུལ་དུ་བདུད་མ་རོངས་བའི་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དུ་བྱོན་པ་ཡིན་ཚུལ་ནི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་མཐུན་མོང་དུ་གྲུབ་ཡོད། ཡང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི། 《འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང》དུ་ ”ང་འདྲའི་ང་ངོ་མ་ཤེས་ན།། སྟེང་དག་པ་ལྷ་ཡི་ཕོ་བྲང་ནས།། ལྷ་ཚངས་དབང་གཉིས་ཀྱིས་དགྱེས་བཞིན་གནང།། ང་ལྷ་ཕྲུག་ཐོས་པ་དགའ་བ་ཟེར།། རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་དང། པད་འབྱུང་འཕྲིན་ལས་སྤྲུལ་པ་ཡིན།། ”○14 ཞེས་བཀོད་པ་བཞིན། སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོའི་སྲས་གསུམ་པའི་ནང་གི་ལྷ་སྲས་ཆུང་ཤོས་དོན་གྲུབ་དཀར་པོ་ཟེར་བ་ཡིན་ལུགས་གླེང་ཞིང། སྐབས་དེ་དུས་འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་བདུད་དང་མ་རུངས་པས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས། བྱ་སྤྱོད་ངན་པས་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་ལ་རང་འདོད་ཅི་དགར་གྱིས་གནོད་འཚེ་བཏང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མིའི་བདེ་བ་འཕྲོག་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་མང་དུ་སྦྱིན་ཏེ་གནས་བཟོད་བདེ་བའི་འཚོ་བར་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་རོལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ནི། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་ནས་མཁྱེན་སྟབས། ཚངས་པ་དཀར་པོ་དང་གྲོས་བྱས་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་ལྷ་ཞིག་བཏང་ནས་བདུད་དང་མ་རུངས་པ་མཐའ་དག་དབང་དུ་བསྡུ་རྒྱུ་བྱས་ཤིང། ཚངས་པ་དཀར་པོས་སྲས་གསུམ་ལ་སུ་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་རྒྱུའི་སྐོར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཅུག་ཅིང། ལྷ་སྲས་གསུམ་པོས་གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཡང་བྱས་མཐར་མི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་སྐལ་དེ་སྲས་ཆུང་དོན་གྲུབ་དཀར་པོའི་མགོ་ལ་བབས་པས་ཁོང་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པ་ཡིན། ཞེས་ནས་གེ་སར་ལྷ་ཡུལ་ནས་བྱོན་ཚུལ་ལེགས་པར་འགྲེལ་ཡོད་པས། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་ལ། ཁོང་གཉིས་མི་ཡུལ་ལ་ཕེབས་དོན་ཡང་བདུད་དང་སྲིན་པོ་འདུལ་ནས་མི་ཡུལ་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་པའི་ཆེད་ཡིན་པས་བྱེད་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་ཡོད་དོ།།\nརྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་ཧོ་མོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལ་སོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཞན་དང་འདྲ་ནའང། འདིར་གཞན་དང་མི་འདྲ་ཞིང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་ཀ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་དེ་རེད། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་ནི་བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་གྱི《ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ཐུབ་དབང་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན》ལས། “དེ་ཡང་སྔོན་རྒྱལ་པོ་ད་ཤ་ར་ཐ་སྟེ་ཤིང་རྟ་བཅུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་གཡུལ་འགྱེད་པའི་སར་ཕྱིན་པ་ན། ཁོས་ལྷའི་ཕྱོགས་བཟུང་ནས་ལྷ་མ་ཡིན་དང་འཐབ་པས་ལྷ་མིན་གྱི་མཚོན་ཆ་མང་བོ་ཁོའི་ལུས་ལ་ཟུག་སྟེ་རྨས་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བར་གྱུར་པའི་ཚེ། ཁོ་གྲོང་ཁྱེར་འཐབ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཕྱིན་ཏེ་ཆུང་མ་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ཞེས་བྱ་བས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ནད་སོས་པར་གྱུར་པ་ན། རྒྱལ་པོ་དེ་དགྱེས་ནས་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ལ་བཙུན་མོ་ཆུན་མ་བྱེད་པའི་མཆོག་སྦྱིན་པར་ཁས་བླངས། དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་བཅུ་བའི་བཙུན་མོ་ཆེན་མའི་བུ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཎ་རྒྱལ་སྲིད་དུ་དབང་བསྒྱུར་བར་བརྩམས་པའི་ཚེ། ཆུན་མ་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ཕྲག་དོག་གིས་དཀྲུགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ལྷས་བདག་ལ་མཆོག་སྩོལ་བར་དམ་བཅས་པ་ལགས་ཀྱི། ད་ནི་མཆོག་དེ་བསྩལ་བར་མཚལ། དེ་གང་ཞེ་ན། རྒྱལ་བུ་དགའ་བྱེད་ལོ་བཅུའི་བར་དུ་ནགས་སུ་རྫོངས་ལ། རྒྱལ་སྲིད་བྷ་ར་ཏ་ལ་གཏད་དེ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཎ་ཁྱོད་རང་གི་ཆུང་མ་སཱི་ཏ་དང་བཅས་པ་ནགས་སུ་སོང་ཞིག་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་བ་ན། དགའ་བྱེད་ཀྱིས་ཁས་བླངས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་ཆུང་མ་དང་བཅས་ནགས་སུ་སོང་ངོ་།། ”○15 ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་གཞན་གྱི་ཕྲག་དོག་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་པ་བྱུང། གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་ནི། 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》ལས། “སེང་བློན་གྱིས་འགོག་བཟའ་ཁྲིད་ནས་སྦྲ་ནང་དུ་སླེབས་ཚེ། རྒྱ་བཟས་འགོག་བཟའ་རང་གི་གོང་མནོན་ཞིག་འོང་ངེས་བསམས་ནས་ཕྲག་དོག་སྐྱེས་ཤིང། མཐར་རྒྱ་བཟའ་དབང་ཆེ་བའི་ལྷན་དུ་མི་འདུག་ཟེར་བས་སོ་སོར་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང། དེ་ནས་སེང་བློན་གྱིས་འགོག་བཟའ་ལ་སྦྲ་ཆུང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིང་དང་། ཀ་ཅ། ཀླུ་ཟོག་འབྲི་མོ་བཅས་བྱིན་ཞིང། རྒྱ་བཟས་མོ་ལ་རྒོད་མ་གཅིག མ་མོ་གཅིག འབྲི་མོ་གཅིག་ར་མ་གཅིག་བཅས་བཞི་བྱིན་པ་ལ་གཡང་གི་ར་བ་སྒོ་བཞི་ཟེར་བ་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་པར་གདའ་འོ།། ”○16 ཞེས་དང། ཡང་སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔའ་འབྱོར་གྱི《ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང་》ལས། “གེ་སར་འཁྲུངས་ཏེ་ཅང་མ་འགོར་བར་ཨ་ཁུ་ཁྲོ་ཐུང་གིས་རྨ་ཆུའི་ཁུངས་ཏེ་མཚོ་སྐྱ་རེངས་དང་སྔོ་རེངས་གི་ཉེ་ལོགས་ཀྱི་ལྷ་ལུང་གཡུ་མདོ་རུ་རྒྱང་ཕུད་བཏང། ”○17 ཞེས་གསལ་བ་འདི་དག་གིས་གེ་སར་ཡང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལྟར་གཞན་གྱིས་ཕྲག་དོག་གིས་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་བྱུང་བ་ཡིན། འདི་གཉིས་ཀྱི་འདྲ་བའི་ཆ་ནི་གཉིས་ཀ་རྒྱང་ཕུད་བཏང་བ་དང་། དེ་ནི་གཞན་གྱི་ཕྲག་དོག་གིས་ཡིན་པ། དེ་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་གཡོ་སྒྱུ་ལ་སྦྱར་ཡོད་པས་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་བ་ཡིན་ནོ།།\nབོད་ལ་འགྱུར་བའི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་སི་ཏཱའི་ཕྱིར་དུ་འགྲན་ལ་ཞུགས་ཚུལ་ཞིག་མི་གསལ་ལ། ཡོངས་གྲངས་སུ་སི་ཏཱ་རྙེད་མཁན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཛ་ན་ཀ་ཞེས་བྱ་བས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཡིན་པས། ཡུལ་མི་དཀྱུས་མ་ལ་མི་མཛའ་བར་བསམས་ནས་དཔའ་མཛངས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལ་ཕུལ་ཚུལ་གྲགས་ནའང། དེ་འགྲན་ལ་ཞུགས་ཚུལ་ནི་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོས་བརྩམས་པའི《རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན》ཞེས་པའི་ནང་དུ། “རཱ་མཱ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཛ་ན་ཀའི་བུ་མོ་སཱི་ཏཱའི་གྲོགས་གདམ་པའི་རྒྱལ་འགྲན་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་མཛོད་ཀྱི་གནམ་རུ་སུས་ཀྱང་བདུངས་པར་མི་ནུས་པ་དེ་ལྟག་པའི་ཕྱོགས་སུ་བཀང་ནས་འབེན་གྱི་ཉ་ལ་བསྣུན་ཏེ་སཱི་ཏཱ་ཐོབ་པ་དང་། ”○18 ཞེས་པའི་བཤད་ཚུལ་འདི་ལ་བལྟས་ན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎར་སི་ཏཱ་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་འགྲན་ལ་ཞུགས་ནས་ཐོབ་ཚུལ་གསལ་བ་དང། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་ཐོབ་ཚུལ་ནི། ཁྲོ་ཐུང་གི་གཡོ་ཟོལ་གྱིས་བསྡུས་པའི་རྟ་རྒྱུགས་རྒྱན་འཇོག་ལ་ཞུགས་ནས་ཐོབ་པ་ཡིན་པས། འདིའི་ཆ་ནས་འདྲ་བར་སྣང།\nདཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཀུན་གྱི་ནང་དུ་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དཔའ་བོ་གང་ཉིད་ཀྱི་མཛད་རྗེས་དང་མཛངས་སྟོབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གླེང་སློང་བྱས་པ་ཤུགས་ཆེ་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་འདྲ་མིན་གྱི་དབང་གིས་གཡུལ་སྦྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་སྣང་བརྙན་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡོད། དཔེར་ན། ཧོ་མོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་ཁྲོད་དུ་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སི་(Greece)དང་དབྱི་ལིང་(Trojans)རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་བཅུའི་གཡུལ་འགྱེད་ཆེན་མོའི་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོ་ཨ་ཁེ་ལེ་སི་ཡིས་དབྱི་ལང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔའ་བོ་ཧི་ཁི་ཁྲོར་ཕམ་པར་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོའི་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པར་བྱས་ཡོད་པ་དང། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་བདུད་འདུལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོའི་མཛད་རྗེས་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པ་ཡིན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་བདུད་འདུལ་ཚུལ་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པའི་རྒྱ་མཚོའི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་དྲི་ཟའི་བུ་མོའི་རྒྱུད་མང་གི་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “གང་ཚེ་རང་གི་ཕ་ཡི་གྲོས།། གོམས་པ་དམར་སེར་ཅན་དབང་གིས།། མགྱོགས་འགྲོས་མགོ་བྲལ་སྒྲ་སྒྲོགས་ནི།། འཆི་བར་གྱུར་བ་དེ་དེ་བསྙད།། གཞུ་འཛིན་དབང་བོ་རཱ་མ་ཎའི།། གཞུ་རྒྱུད་མཐེབ་ལོང་སྦྱོར་བ་བྱས།། མཚུན་གྱི་ལྷ་ཡི་མཚོན་རྣོན་ནི།། མཆོག་གི་མགྲིན་འཁྱུད་རྫུ་འཕྲུལ་འཛིན།། རྔ་ཡབ་གླིང་རྗེ་མཐོ་རིས་ཀྱི།། ཐེམ་སྐས་ཞབས་ཀྱིས་བརྟེན་པ་ཐོབ།། བ་ཤིཥྠ་ཡི་དུས་སྦྱོར་ནི།། བསླུ་མེད་རིག་པར་ངེས་པ་བྱས།། ” ○19 ཞེས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་དམ་བཅའ་གསུམ་ལྡན་གྱི་གཞུ་རྒྱུད་མཐེབ་ལོང་ལ་སྦྱར་ནས་སྲིན་པོ་མགོ་བོ་བཅུ་ཡོད་པའི་ལངྒ་མགྲིན་བཅུའམ་སྒྲ་སྒྲོག་ཉིད་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་བརླག་ནས་མཐོ་རེས་ལ་དྲངས་ཚུལ་གསལ་པ་དང། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་བདུད་འདུལ་བ་དང་མཉམ་དུ་མཛའ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་སྒེག་པའི་མཛེས་པ་འཛིན་པའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱའང་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་ཐོབ་པར་བྱས་ནས། དཔའ་བོའི་མཛངས་སྟོབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བྱས་པ་ཡིན། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་མཛངས་པའང་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཆམ་ལ་ཕབ་པ་དང། ཁྱད་པར་དུ་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ཉམས་པར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ཡིན། རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ཀྱི་དཔའ་བོའི་མཛད་རྗེས་བརྗོད་སྟངས་ནི་བདུད་འདུལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་བཤད་པ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་ལ། ད་དུང་བདུལ་འདུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡང་འདྲ་བ་ཡོད། དང་པོ། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་བདེ་ལ་འགོད་ཕྱིར་བདུལ་འདུལ་བ་དང། གཉིས་པ་བདུད་འདུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དངོས་ཡོད་ཀྱི་སྒྲུང་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱ་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་འཕྲོག་པ་དང། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་པས་གཡུལ་འགྱེད་ལ་ཐུག་པ་ཡིན། སྤྱིར་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་མཛེས་མའི་ཆེད་དུ་གཡུལ་ལ་སྦྱོར་བ་ཡོད་ལ། དཔེར་ན། ཧོ་མོར་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལས་མཛེས་མ་ཧེ་ལོང་གི་ཆེད་དུ་གཡུལ་འཁྲུག་ལོ་མང་བྱས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་བྱུང། ཡིན་ནའང་དེ་ནི་གོང་གི་འདི་གཉིས་དང་མི་འདྲ། འདི་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་མཛེས་མ་སི་ཏཱ་དང་མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་ཁྱེར་མཁན་འདྲ་བ་མ་ཟད། ཁྱེར་སྟངས་ཡང་འདྲ་ལ། དཔེར་ན། སི་ཏཱ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་ཁྱེར་སྟངས་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོའི《དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “རྟ་མགོའི་ཅོད་པཎ་འཛིན་པ་དེས།། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ནི་མཛེས་མ་དེ།། རྐང་མཐིལ་རི་མོ་དང་བཅས་པ།། ལང་ཀའི་ཡུལ་དུ་ཁྱེར་ཏེ་སོང།། ”○20 ཞེས་བཀོད་པ་བཞིན་རྐང་མཐིལ་གྱི་ས་དང་བཅས་པ་མཁའ་དབྱངས་ནས་ཁྱེར་བ་དང། མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་གྱིས་ཁྱེར་སྟངས་ནི། 《བདུད་འདུལ་》ལས། “ཉིན་ཞིག་ལ་སྦྲ་ཡི་སྒོ་ཁར་ཡོང་ནས། ཐང་མ་ལྟེ་བ་གཅིག་གཡས་ལ་བརྡལ། ཐང་མ་ལྟེ་བ་གཅིག་གཡོན་ལ་བརྡལ། དཀྱིལ་ནས་མོ་རང་གི་ཐགས་ཤིང་བཏགས་ནས་བསྡད་ཡོད་སྐབས། གློ་བུར་དུ་སྔོན་གྱི་རྨི་ལམ་ཇི་ལྟ་བུར་བྱུང་བ། ཕུ་ནས་རླུང་དམར་དང་མདོ་ནས་རླུང་ནག་འཚུབས་ནས། དཀྱིལ་དེ་ནས་མི་ཆེན་མཐོང་ན་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ། མདོག་ནག་པོ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་གཅིག་བྱུང་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་ཁྱེར་སོང་ངོ་།།” ○21 ཞེས་གསལ་ཡོད་པས་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱེར་སྟངས་ཀྱང་བདུད་ཀྱིས་འཕྲུལ་བསྒྱུར་གྱིས་མཁའ་དབྱངས་སུ་ཁྱེར་བའི་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་བ་ཡོད། སྐབས་འདིར་ཅུང་འཕྲོས་དགོས་པ་ཞིག་ནི། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱ་ནི་མཛེས་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ་བློ་རིག་དང་བརྩེ་བའང་མཚོ་ལྟར་ཟབ་པས། རྒྱ་གར་གྱི་མཛེས་མའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་བ་མ་ཟད། སི་ཏཱ་ཞིང་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་མང་པོ་བཤད་དེ་མི་རིགས་ཀྱི་མཛེས་མའི་མིག་དཔེ་རུ་གྱུར་བ་བཤད་རྒྱུན་ཏུ་ཆགས་ནས་ཡོད། བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་ཡང་ཕྱིའི་ལུས་ཀྱི་མཛེས་པ་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་མཛེས་པ་སོགས་ཀུན་ནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་པས་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་མང་དུ་འཆད་རྒྱུ་ཡོད་ལ། ད་ལྟའང་མཛེས་མའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་ཏེ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་མཛེས་མའི་མིག་དཔེར་འཛིན་ས་ཉག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པས། མཛེས་མ་འདི་གཉིས་ནི་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་སེམས་ནང་གི་མཛེས་པའི་ལྷ་མོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་ཚུལ་ནི་འདྲ་བར་སྣང་ངོ།།\nརྒྱལ་པོ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ནང་གི་སྲིན་ཡུལ་དང་སྲིན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོའི་《དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “འཛིན་མ་རུས་པའི་གོས་དཀར་ཅན།། བར་བར་ཁྲག་གི་ལྟེང་ཀ་འཁྱིལ།། ལ་ལར་ཁྲག་རྒྱུན་དྲོན་མོ་འབབ།། རྒྱུ་མའི་དོ་ཤལ་ཅན་དེ་དག།། མཆེ་བ་རིང་བོས་ནུ་མ་གཉིས།། འདྲལ་དོགས་མགྲིན་པ་འདེགས་ཤིང་རྒོད།། དྲག་ཤུལ་སྤྱོད་པའི་ས་དེ་ཡིས།། གཤིན་རྗེའི་གྲོང་ལ་བག་ཡོད་སྦྱིན།།”○22 ཞེས་འཇིགས་རུང་གི་རྣམ་པ་བཞེང་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དང། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་ནང་དུའང། 《བདུད་འདུལ》ལས། “ཕོ་བྲང་དེའི་ནང་ན་བདུད་ནག་མ་རུངས་ཀླུ་བཙན་རྒོད་པོ་དེ་གཟུགས་ཆེ་བ། རི་བོ་ལྟ་བུ་ལུས་པོ་གཅིག་ལ་མགོ་དགུ་ཡོད་པ། མགོ་ལ་རྭ་བཅོ་བརྒྱད་སྐྱེས་ཡོད་པ། ཁྲོས་ན་ལུས་ལ་ལྕགས་སྡིག་ནག་པོས་ཁྱབ་པ། དུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་དགུ་ཡིས་སྐེད་ལ་འཁྲིལ་པ། རྐང་ལག་ལ་ལྕགས་ཀྱི་སྡེར་མོ་དགུ་བཞི་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་གི་ལྕགས་ཀྱུ་ལྟར་ཡོད་པ། ”○23 ཞེས་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་བཞེང་ཡོད་ལ། འདི་གཉིས་ཀྱི་སྲིན་པོ་དང་སྲིན་ཡུལ་བཞེང་སྐྲུན་བྱེད་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཙམ་ཡོད་ནའང། སྤྱིའི་ཆ་ནས་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་འཇིགས་རུང་དང་མི་སྡུག་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད། སྐབས་འདིར་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་དང་བདུན་རྒན་ཀླུ་བཙན་གཉིས་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་ཀ་འཇིགས་རུང་གི་རྣམ་པ་ཆེ་ཞིང་སྤྲུལ་བསྒྱུར་ལྡན་པ། མགོ་བོ་གྲངས་མང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ལ་མགོ་བཅུ་དང། བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ལ་མགོ་བོ་དགུ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་ཆ་འདྲ་བའིི་ཆ་མང་ངོ།།སྤྱིར་རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གཉིས་ནི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་ཆེན་དུ་གྱུར་བའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་སོ་སོ་བ་རེ་ཡིན་ནའང། དེ་གཉིས་ལ་གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ། རྒྱུ་མཚན་ནི་སྤྱིར་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེ་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་རེ་ཡོད་ནའང་། བོད་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་ནི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་རིག་གནས་ཡོད་ཚད་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ལ་སྦྲེལ་ཡོད་པས་འདིའི་ཀྱང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་མི་སྲིད་ལ། ལྷག་པར་དུ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་མགོ་འཇུག་བར་གསུམ་ཚང་མའི་ནང་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཀྱིས་བཏུམ་ནས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རོལ་བའི་ཤན་ཤུགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། དཔེར་ན་སྒྲུང་འགོ་ཚུགས་མ་ཐག་ནས་ལྷ་ཆེན་ཚངས་པ་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་བྱུང་བ་མ་ཟད། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ནི་གོང་ནས་རགས་བཤད་ཚུལ་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་བཞིན་རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལས་བླངས་བ་ཡིན་པར་སེམས། དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་བལྟས་ན་ཡང《གེ་སར་སྒྲུང》ལ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཆོག་ལ། གེ་སར་སྒྲུང་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བྱུང་བར་བཤད་པ་དེ་ལ་ངོས་བཟུང་ན། 《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དུས་རབས་དགུ་བའི་ནང་དུ་བོད་ལ་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། སྔ་གཞུག་གི་དར་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་འཚམ་པོ་ཡོད། དེ་བས་བརྒྱུད་རིམ་འདི་དག་ཚང་མར་བལྟས་ཡོང་དུས་ཡོད་ཚད་ལྟོས་དབང་གིས་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་དམངས་སྒྲུང་དུ་གྱུར་བའི་གེ་སར་སྒྲུང་ལའང་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་ནང་རིག་གནས་ཀྱིས་བཏུམ་ནས་ཡོད་པས། གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་བའི་མི་སྣ་དེ་བོད་དུ་བྱུང་ཡོད་ནའང་དེའི་རྩོམ་རིག་གི་འཆར་ཡན་གྱི་བསམ་བློ་ནི་རྒྱ་གར་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ངེས་སོ། །\n○2《Dictionary of Literary terms and Literary theory 》published in penguin books 1999\n○6○11 1997ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་དེབ་གསུམ《འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དཔྱད་བསྡུར 》p117. P.112.\n○7○8○10 1987ལོར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ནས་བསྐྲུན་པའི《གེ་སར་སྒྲུང་གི་དཔྱད་གཏམ་འདེམས་སྒྲིག》p150. p152. P145.\n○9 1986ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་དེབ་4 《གླིང་གེ་སར་དང་སྒྲུང་གེ་སར》p50-51.\n○19○20○22 2013ལོར་ས་རཱ་བོད་ཀྱིདཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་བསྡུ་སྒྲིག》p137. p84. P20.\n○21 ○231981ལོར་ཀན་སུའི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《གླེང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བདུད་འདུལ》p7. p15.\nPowered by Discuz! X3.4GMT+8, 2020-10-21 02:13 , Processed in 0.030643 second(s), 16 queries .


Tibetan Mac OS X Keyboards - tools and explanations from the Tibetan Portal\nScripts included affect Tibetan line-breaking and language options\nUnicode Tibetan Mac System Keyboards\nWylie and Dzongkha Input Methods\nབོད་ཡིག་གི་ Mac OS X གཏག་མིག་འཇུག་ཐབས།\nBy Christopher E. Walker\nView this web page in:\nBoth Tibetan and English\nThis set of instructions will guide you through the process of\ninstalling system Unicode Tibetan keyboard(s) for Mac OS 10.3 or higher. Most\nvisitors will be most interested in the Wylie method available. You\nneed to haveaUnicode Tibetan font already installed on your machine\nto make any use of the keyboards. At the time of this writing, the\nonly publically available font which can render Tibetan Unicode\ncorrectly on Mac OS X is\nXenotype Tibetan. Some other Unicode Tibetan fonts do not work completely\non the Tiger OS (such as Tibetan Machine Uni), but this will likely change in later developments\nof Mac system software.\nའདིར་ཡོད་ལམ་སྟོན་ཡིག་ཆ་འདིས་ Mac OS 10.3+ ལ་བོད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ Unicode གཏག་མིག་ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་ལམ་སྟོན་བྱེད། གཏག་མིག་གང་ཞིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཀམ་པུ་ཊཪ་ནང་ལ་བོད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཡིག་གཟུགས་འཇུག་སྒྲིག་བྱེད་དགོས། ཡིག་ཆ་འདི་འབྲི་བའི་སྐབས། བོད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཡིག་གཟུགས་ Mac OS X ནང་ལ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་འཇུག་སྒྲིག་བྱེད་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་རེག་ཐུབ་པ་ནི་ Xenotype Tibetan རེད་འདུག\nAll the files and text herein are released into the public domain.\nStep - 1 Downloading\nfile, 637k (or the\nfile, 2.5mb) from TibetanPortal.com. I originally scripted this keyboard file in the\nmiddle of year 2005, and it has subsquently matured through the helpful comments and\nadvice of several people. A big thanks to those who helped make this keyboard script\nready for public release!\nOnce you have the file OSXTibetanChrisWalker zip or disk image file,\nclick on it to start installing on your system.\nད་ཡོད་བོད་ཡིག་གཏག་མིག་གི་སྡེར་ཙེ་ཕད་ཚོགས་བཤུ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ། ཐོན་གསར་ཚོད་ལྟ་ཚོ་ཆུང་གི་ཆ་ཤས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཉེན་བརྡ་དང་རེ་བ་སྟེར་བའི་གཏག་མིག་མཉེན་ཆས་ཀྱི་ངོ་བཤུས་ལེན་པར་ང་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་རོགས། ཁྱེད་རང་ལ་ xxxx.dmg ཡིག་ཆ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྒང་ལ་གཏག་གནོན་བྱས་ཏེ་ཁྱེད་རང་གི་མ་ལག་ནང་ལ་འཇུག་སྒྲིག་བྱེད་དགོས།\nIf you downloaded the disk image file, it may mount automatically on your desktop,\notherwise mount it yourself.\nNotice that two files will have\nthe same name butadifferent extension.\nཡིག་ཆ་གཉིས་པོ་དེར་མིང་གཅིག་མཚུངས་དགོས། ཡིན་ནའང་མཐུད་སྣེ་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་དགོས་པར་དོ་སྣང་བྱ་རྒྱུ། ཡིག་ཆ་གཅིག་ནི་གཏག་མིག་མཉེན་ཆས་ཡིན་ལ། ཅིག་ཤོས་རྟགས་གཟུགས་དེ་ཡིན། གལ་ཏེ་keylayout but no corresponding .icns མཐུད་སྣེ་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཡོད་ཚེ། འདིས་གཏག་མིག་ལ་ད་རུང་རྟགས་གཟུགས་ཤིག་བཟོས་མེད་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་གཏག་མིག་མཉེན་ཆས་ཀྱིས་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་མིན།\nStep -2Installing the Keyboard(s)\nInstall the files ending in .icns and .keylayout to Hard Drive>Library>Keyboard Layouts.\nYou need not copy any other files to that location. IMPORTANT! - Throw the\nany other older Wylie or Dzongkha keyboards and icons in the trash if you are upgrading to\nNavigate to the system preferences labeled "International."\nམ་ལག་འདམ་ཀ་ “International.” ཞེས་པའི་སྒང་འགྲོ་རྒྱུ།\nSelect the Tibetan keyboard(s) you want to make available.\nYou can choose more than one if you have installed multikeyboards.\nཁྱེད་རང་ལ་དགོས་པའི་བོད་ཡིག་གཏག་མིག་འདེམ་རྒྱུ། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་སྣ་མང་གཏག་མིག་འཇུག་སྒྲིག་བྱས་ཚར་ཡོད་ཚེ། གཏག་མིག་གཅིག་ལས་མང་བ་འདམ་ཀ་བྱ་ཆོག\nNext, exit this window.\nStep -3Activating your new keyboard\nOpen the application in which you want to type Tibetan.\nTextEdit, iChat, Mail, and Safari support the Xenotype Tibetan font.\nOther programs may not (such as Word 2004 for Mac).\nMake sure you have selectedaTibetan Unicode font for use in the application.\nThen select the Tibetan keyboard from the bar (or from the input mode palette).\nཁྱེད་རང་གིས་བོད་ཡིག་གཏག་ཏེ་འཇུག་འདོད་ཡོད་པའི་མཉེན་ཆས་ཀྱི་སྒོ་ཕྱེ་རྒྱུ། TextEdit, iChat, Mail, Safari རྣམས་ཀྱིས་ Xenotype བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། Word 2004 for Mac ལྟ་བུའི་མཉེན་ཆས་གཞན་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་ངེས་པ་མེད། ཁྱེད་ཀྱིས་མཉེན་ཆས་ཀྱི་ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་འདོད་ཡོད་པའི་བོད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་གཏག་མིག་འདམ་ཀ་བྱས་ཡོད་པ་ངེས་གཏན་བཟོ་རྒྱུ། དེ་ནས་འཁར་ར་ནང་ནས་བོད་ཡིག་གཏག་མིག་འདེམ་རྒྱུ། ཡང་ན་ནང་འཇུག་སྡེར་ལེབ་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་འདམ་ཆོག\nThat's all there is to it. Remember to switch fonts at the same time you change keyboards. The application you are using may switch you to an approriate font automatically.\nད་ནི་ལས་མཇུག་སྒྲིལ་ཚར། ཁྱེད་ཀྱིས་གཏག་མིག་བརྗེ་སྒྱུར་བྱེད་པ་དང་དུས་མཉམ་ཡིག་གཟུགས་བརྗེ་སྤོར་བྱ་རྒྱུ་མ་བརྗེད་པ་གནང་རོགས། ཁྱེད་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་མཉེན་ཆས་དེས་ཁྱེད་ལ་འོས་འཚམས་ཡིག་གཟུགས་ཤིག་རང་འགུལ་གྱིས་སྤྲོད་སྲིད།\nBe sure you have read the details on typing Tibetan using the\nDzongkha keyboard layout and/or\nExtended Wylie (EWTS).\nཁྱེད་ཀྱིས་ Dzongkha keyboard layout དང་ཡང་ན་ Extended Wylie (EWTS) འདི་གཉིས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་བོད་ཡིག་གཏག་བྱེད་ངོ་སྤྲོད་ཡིག་ཆ་ཆ་ཚང་ཞིབ་ཀློག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས།\nwith any questions or suggestions. I'd really like to know who of you find the keyboard\nuseful! It helps to know whether more overall support for\nTibetan language in Mac OS X is something we should commonly push for! Also I would\nvery open to the idea of scripting other system Tibetan Unicode keyboards ifaneed\n2006 - Christopher E. Walker\nཔར་དབང་ © ཀིར་སི་ཊོ་ཕིར ཨཻ ཝོལ་ཁིར་ལ་ཡོད།


སྡེ་སྲིད་ཕག་མོ་གྲུ་པ། སྡེ་བ་རིན་སྤུངས་པ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་བཅས་ཀྱི་སྲིད་དབང་། — Study Buddhism\nམིང་རྒྱ་ནག་གི་འབྲེལ་ལམ་དེ་སོག་པོ་དང་། (Mongols) མོན་གུར། (Monguors) ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ། (Uriyangkhai) ཇུར་ཆེན་ (Jurchen) བཅས་དང་བསྡུར་ཞིབ།\nགོང་མ་ཧུང་ཝུ་ (Hongwu) དང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ།\nསོག་པོ་ཨོ་རོད་ (Oirat Mongol) རྒྱལ་རྒྱུད་དང་དེའི་མིང་རྒྱ་ནག་དང་ཚོང་འབྲེལ།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ལ་ཞེང་ཏེ་ (Zhengde) གོང་མའི་གྲོས་འཆར།\nརྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་ (༡༡༡༠-༡༡༧༠) ནི་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་པའི་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་དང་རྗེ་སྒམ་པོ་པ་བསོད་ནམས་རིན་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་ཡིན། ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༡༥༨ ལོར་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས། ཁོང་ལ་ཕག་མོ་གྲུ་པ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཞིང་། དེའི་དོན་ནི་ཕག་མོའི་གྲུ་ནས་ཡིན་པ་ཞེས་ཁོང་གིས་གྲུའི་འདུས་མདོར་རི་ཁྲོད་ཅིག་བཞེངས་པས་དེ་ལྟར་མཚན་ཐོགས་པ་རེད། རི་ཁྲོད་དེ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་བསྐྱེད་ནས་ཕག་གྲུའི་གདན་ས་ཐེལ་ལམ་མཐིལ་ཞེས་སུ་གྲགས། ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སློབ་མའི་སློབ་མ་འབྲི་གུང་པའི་སློབ་མའི་ནང་གི་གཅིག་ནི་སྤྱན་སྔ་རིན་པོ་ཆེ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ (༡༡༧༥-༡༢༥༥) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་དགོན་པའི་མཁན་པོར་གྱུར་ནས་རླངས་རྡོ་རྗེ་དཔལ་ཉེ་འགྲམ་གྱི་སྣེ་གདོང་གཞིས་ཀའི་ཁྲི་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་མཛད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༢༦༨ ལོར་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་པའི་སྐབས། རྡོ་རྗེ་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲིམས་དཔོན་ཆགས་པ་རེད། གོ་གནས་འདི་རླངས་རིགས་ནང་མུ་མཐུད་ནས་གནས་པ་དང་བུ་གཉེན་སྒྲིག་མ་བྱས་པ་ཞིག་གིས་དགོན་པ་དང་ཁྲི་སྐོར་གཉིས་ཀའི་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ཆགས་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཇི་ལྟར་འཁོན་རིགས་ཀྱིས་ས་སྐྱ་ལ་འགན་བཞེས་གནང་བ་ནང་བཞིན་རླངས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དེས་ཕག་གྲུ་ལ་དོན་སྨིན་ལྡན་པའི་འགན་བཞེས་གནང་ཡོད། དེའི་སྐབས་ན་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་གཙང་གི་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་ས་སྐྱ་ཡོད་པ་དང་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུས་ཁུལ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་ཕག་གྲུ་ཡོད།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༠༢-༡༣༦༤) ནི་རླངས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལ་ཁོང་གིས་ས་སྐྱར་ནང་ཆོས་དང་འཛིན་སྐྱོང་གི་སློབ་སྦྱོང་འགོ་ཚུགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༢༢ ལོར་ཁོང་ས་སྐྱའི་དཔོན་ཆེན་གྱིས་ཕག་གྲུའི་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲི་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཤིང་། རན་འཚམས་ཀྱི་མིང་གནས་ཏའི་སི་ཏུ་ཞེས་ཡོན་རྒྱལ་པོའི་མཚན་ཐོག་ནས་བསྩལ་བ་དང་སྣེ་གདོང་ལ་ཕེབས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་ལ་ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་སུ་གྲགས།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མི་རིང་བར་རང་གི་ཁྲི་སྐོར་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཤོར་བའི་ས་ཆ་རྣམས་སླར་གསོའི་ཆེད་དམག་གི་ལས་འགུལ་ཞིག་སྤེལ། རྩོད་རྙོག་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༥ ནས་མུ་མཐུད་དེ་གནས། ས་སྐྱའི་ཁྲིམས་དཔོན་གཙོ་བོ་རྒྱལ་བ་བཟང་པོ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཀྱི་ཨུ་ཚུགས་ལ་མ་དགའ་ནས་ཁོང་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲི་དཔོན་ནས་གནས་དབྱུང་བཏང་། ཐ་ན་ས་སྐྱ་དང་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྲི་སྐོར་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་ཁ་གཏད་དུ་གྲོས་མཐུན་བྱས་ཤིང་། ཁོང་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་དང་སྡུག་སྦྱོང་བཏང་ནའང་། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གནས་དབྱུང་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ལ་ངོས་ལེན་བྱས་མེད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༢ ཁོང་གློད་གཏོང་བའི་སྐབས། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་སྣེ་གདོང་དུ་སླར་ཡང་གོ་གནས་འགན་འཁུར་བླངས་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམག་གི་ལས་འགུལ་དུ་ཕྱིན་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༤ ཙམ་ནས་རྒྱལ་བ་བཟང་པོའི་རོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་གིས་དབུས་ཚང་མར་དབང་སྒྱུར་བྱས། ས་སྐྱའི་བླ་མ་ཀུན་སྤངས་པ་དང་མཇལ་བའི་སྐབས། རྒྱལ་བ་བཟང་པོས་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་བ་ལ་བཟོད་གསོལ་ཞུས། འགྲིགས་འཇགས་འདི་ནི་ནང་བློན་དབང་བརྩོན་གྱིས་མོས་མཐུན་མ་བྱས་པར། རྒྱལ་བ་བཟང་པོའི་ལས་ཀ་ལ་བཀག་འགོག་བྱས་ཤིང་བཙོན་དུ་བཅུག་སྟེ། ས་སྐྱའི་ཁྲི་དཔོན་བདག་བཟུང་བྱས་པ་རེད།\nལོ་བཞིའི་རྗེས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོར་དབང་བརྩོན་གྱིས་བླ་མ་ཀུན་སྤངས་པ་བཀྲོངས། བྱུང་རྐྱེན་འདི་དང་མཉམ་དུ་དབང་བརྩོན་གྱིས་རྒྱལ་བ་བཟང་པོ་ལ་དུག་བྱིན་པའི་དཀྲོག་གཏམ་ཞིག་བྱུང་བས། དེས་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ས་སྐྱར་དམག་དྲངས་དགོས་བྱུང་བ་དང་དབང་བརྩོན་བཙོན་དུ་བཅུག་ཅིང་། ལས་བྱེད་གནད་ཆེན་བཞི་བརྒྱ་བརྗེ་ཚབ་བྱས་པ་དང་དབང་རྒྱུར་བྱེད་མཁན་གྱི་བླ་མ་གསར་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས།\nབོད་དབུས་དང་གཙང་གི་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོའི་དམག་མི་གྱེན་ལངས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ནས་ཡོད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་འགའ་ཞིག་གི་ནང་། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་བཙོན་ནས་གློད་གྲོལ་བཏང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༧ ལོར་ཏའི་སི་ཏུ་ཞེས་པའི་མིང་གནས་ཐོབ་པ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༩ ལོའི་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མར་འགོ་ཚུགས་པའི་སྐབས་དང་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བོད་དབུས་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པར་གསལ།\nབོད་ཀྱི་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་བསྐྱར་དུ་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་དང་བཅས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དེ་དག་རྫོང་དུ་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་། རྫོང་རེ་རེ་ལ་རྫོང་དཔོན་རེར་ཡོད། ཁོང་ཉིད་ཀྱང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་མིང་གནས་སྡེ་སྲིད་གཙང་མ་བཞེས། དེ་ནི་རགས་པའི་སྒོ་ནས་སྲིད་བློན་དང་འདྲ་པོ་རེད། ནང་པའི་རྩ་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སྒོ་ནས་ཁོང་གིས་ཞིང་ལས་ཀྱི་གཏན་འབེབས་དཔྱ་ཁྲལ་འབབ་སྟོན་ཐོག་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དྲུག་ཆ་གཅིག་བཟོས་པ་དང་། འགྲོ་ལམ་དང་། ཟམ་པ། གྲུ། འགྲུལ་པ་རྣམས་ཚོམ་རྐུན་ལས་སྐྱོབ་ཕྱིར་ས་བཙན་སར་དམག་སྒར་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞི་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས། སོག་པོའི་ཁྲིམས་སྲོལ་རྩ་མེད་བཟོ་བ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་དེ་སླར་གསོ་མཛད་ཅིང་། ཁོང་གིས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་ནག་ཅན་གྱི་བཀའ་ཁྲིམས་དྲང་པོའི་ལམ་ལུགས་འགོ་འཛུགས་གནང་སྟེ། དེས་ཁྲིམས་འགལ་བ་རྣམས་ལ་ཉེས་ཆད་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་ནང་ནས་གཅིག་ཁྲལ་འགེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་སྔོན་ལ་ས་སྐྱ་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲིམས་སའི་ཞིབ་དཔྱོད་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དྭོགས་གཞི་ཅན་གྱི་མི་རྣམས་སྲོག་ཐོག་གཏོང་བའི་སོག་པོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མི་ཚེའི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་དེ་ཁོང་ལ་གལ་ཆེན་པོར་གནས་ཡོད། དཔེར་ན། སྣེ་གདོང་དུ་ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་གི་ནང་སྦུག་ལ་བུད་མེད་དང་ཆང་རག་གཉིས་ཀ་སྤྱོད་མི་ཆོག་པའི་བཀག་སྡོམ་གནང་བ་ལྟ་བུ་རེད། ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༤ ལོར་སྐུ་གཤེགས་པའི་སྐབས། ཁོང་གི་ཚ་བོ་གྲྭ་འཇམ་དབྱངས་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༤༠-༡༣༧༣) གྱིས་རྗེས་འཛིན་གནང་།\nཨ་མདོའི་ཆ་ཤས་རྣམས་སོག་པོའི་དཔུང་རྒོལ་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་རྗེས་སུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ ལོར་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་ (Chinggis Khan) གྱིས་མི་ཉག་དབང་དུ་བསྡུས་ནའང་། སོག་པོས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁུལ་ཨ་མདོ་དང་། དབུས། ཁམས་བཅས་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༦༤ ནས་ ༡༢༦༥ བར་དུ་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་དབང་སྒྱུར་བྱས་མེད། འདི་ནི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་སོག་པོའི་རྟ་དམག་དང་མཉམ་དུ་བོད་དབུས་སུ་ལོག་ཕེབས་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་། དུས་སྐབས་དེའི་སྔོན་ལ་བོད་ནི་རང་དབང་གཙང་མའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་གཅིག་གྱུར་གྱི་དབང་སྒྱུར་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་མེད་ནའང་། ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཏུ་མེད།\nཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་ལྷོའི་སུང་རྒྱལ་རྒྱུད་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༧༡ ལོར་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་དང་བཅས་སོག་པོའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་བ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༢༧༩ ལོར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུང་གི་ས་ཁུལ་དབང་སྒྱུར་མཐའ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་རང་དབང་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་རྗེས་ཤུལ་ཡོངས་རྫོགས་མཇུག་རྫོགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༢༡༤ ནང་ཕྱོགས་ཙམ་དང་དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༣༤ ལོར་མཇུག་རྫོགས་པའི་དེ་དག་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་ནང་སོག་པོ་མཉམ་སྡེབ་དེ་ཇུར་ཆེན་ (Jurchen) གྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་བྱང་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ལ་རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་དེ་ཕམ་ཉེས་ཤོར་བ་ཞིག་མིན།\nབོད་དབུས་ལ་སོག་པོ་ནས་རང་དབང་ཐོབ་པ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོར་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་མཐའ་མར་གོ་དབང་ནས་དབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སོག་པོ་ནས་སླེབས། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རྒྱ་ནག་གི་རང་དབང་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༨ ལོར་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ཚེ་ན་ཨ་མདོ་སོག་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༠ བར་དུ་གནས། ཁམས་དང་དེའི་ཧ་ཅང་ཁ་ཐོར་དུ་ཡོད་པའི་མི་འབོར་ནི་ཐ་ན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུའང་ཤུགས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་གི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ (༡༣༦༨-༡༦༤༤) ལ་སོག་པོ་ནས་བོད་ལ་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་གྱི་ཕ་ཤུལ་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ཞེས་མཇུག་སྡོམ་རྒྱག་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཏག་ཏག་མིན་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པའི་སྐབས། སོག་པོ་ལ་བོད་དབུས་སམ་ཡང་ན་ཁམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་རྗེས་ཤུལ་གང་ཡང་མེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐ་ན་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ཚོས་ད་དུང་ཡང་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིར་བཟུང་ཡོད་ནའང་། དེ་ངོ་རྟགས་མ་ཆོད་པ་རེད།\n(The History of the Ming Dynasty) མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ (རྒྱ་སྐད་དུ་མིང་ཤི་) ནང་། བོད་ནུབ་དང་དབུས་དེ་བཞིན་ཁམས་བཅས་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་ཚད་ཡོད་པ་དང་བཅས་རྫོང་གི་དམག་མིའི་བཀོད་འདོམས་ལས་ཁུངས་ (Ch. Du zhihui shisi) དང་ཞི་མཐུན་གྱི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཀྱང་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཡོད་ཅེས་འཁོད་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཨེ་ལིའོཊ་ སཔརླིང་ (Elliot Sperling) གིས་ (Did the Early Ming Emperors Attempt to Implementa‘Divide and Rule’ Policy in Tibet? in Proceedings of the Csoma de Körös Memorial Symposium) (སྔར་མིང་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ནང་དུམ་བུར་བགོས་ནས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ཞིག་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐབས་བྱས་ཡོད་དམ་ཞེས་པའི་སྐབས། ཀོསྨ་ ཌི་ ཁོ་རས྄འི་ (Csoma de Koros) དྲན་རྟེན་ཆེད་དོན་བགྲོ་གླེང་གི་ཐག་ཆོད་ཡིག་ཆ་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་མཁས་དབང་མེལ་ཝཱིན་ གྷོལ་ཌི་སྟཱིན་གྱིས་ (Melvyn Goldstein) (The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet and the Dalai Lama) (གངས་སེང་དང་འབྲུག །རྒྱ་ནག་དང་། བོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཁོང་ཚོའི་ལས་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་ཐོབ་ཐང་དངོས་གང་ཞིག་ཡོད་པའམ་ཡང་ན་དེ་དག་བོད་དུ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྩི་མེད་བཏང་ཡོད་ཅེས་ཟེར། གང་ལྟར་ཡང་། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༣༩ ལོར་དེའི་རྗེས་ཀྱི་མན་ཇུ་ཆིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ (༡༦༤༤-༡༩༡༢) ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་ཤིང་། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་དང་འདྲ་བར་རྒྱལ་རྒྱུད་གསར་པ་ཞིག་གི་རྒྱུན་སྲིང་དང་དབང་སྒྱུར་ཁྲིམས་མཐུན་བཟོ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བྲིས་ཡོད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་སུ་ཇ་རྟའི་ཚོང་ཞེས་རྒྱ་ནག་གི་ཇ་ལ་བོད་ཀྱི་རྟ་སྤྲད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་ཙམ་ཞིག་ཡིན། མིང་གི་དཔུང་དམག་ནི་བོད་དུ་ནམ་ཡང་མེད་པ་རེད།\nཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་སོག་པོ་མང་པོ་ཞིག་ནི་སོག་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཀྱང་། དམིགས་བསལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གཞིས་ཆགས་ཟིན་པ་ཁག་བཅས་མང་པོ་ཞིག་ནི་རྒྱ་ནག་ཏུ་གནས་ཤིང་། རྒྱ་ནག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་དབྱེར་མེད་ཐིམས། སོག་པོའི་དམག་དཔུང་ཕམ་ཉེས་བྱུང་བ་མང་པོ་ཞིག་ནི་མིང་གི་དམག་མི་དང་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། འགའ་ཞིག་ནི་མིང་དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་རིང་ལུགས་དང་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། རྒྱ་ནག་གི་ཡོན་སྲིད་གཞུང་ལ་ཞབས་འདེགས་གྲུབ་མཁན་གྱི་ཡུ་གུར་མང་པོ་ལའང་གནས་སྟངས་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ཡོད། མིང་གི་སྲིད་བྱུས་ནི་ཁམས་དང་སི་ཁྲོན་ (Sichuan) གྱི་ས་མཚམས་སུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ཐེ་བའི་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལྷག་པའི་སོག་པོ་དང་ཡུ་གུར་རྣམས་ལ་མུ་མཐུད་ནས་གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་རྒྱའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ཏུ་གཅིག་འདུས་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མིང་གཅིག་འདུས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ནང་བོད་བཅུག་མེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། བོད་མི་ཚོས་ཡོན་གྱི་དམག་མི་དང་སྲིད་གཞུང་ལ་ཞབས་འདེགས་གྲུབ་མེད་ལ། ཡོན་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུའང་གནས་སྤོ་བྱས་མེད།\nམིང་དམག་དཔུང་གིས་སོག་ཡུལ་དབང་དུ་བསྡུ་ཐབས་ཐེངས་འགའ་བྱས། དེ་དག་གིས་བྱང་ཕྱོགས་ཡོན་གྱི་དམག་མི་ལ་སྐབས་འགའ་ཤས་འཐབ་འཛིངས་བྱས་པ་དང་། སྐབས་རེར་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་ནའང་། སོག་ཡུལ་ནས་རང་དབང་གཙང་མ་ནམ་ཡང་ཐོབ་མེད། མིང་གི་ཆེད་མངགས་དཔུང་སྡེ་སོག་ཡུལ་དུ་བཏང་བ་མཐའ་མ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༢༢ ལོར་ཡིན་པ་རེད། སོག་ཡུལ་དེ་རུས་སྡེ་བཞི་བཅུ་དང་བཞི་ཞེས་སུ་གྲགས་པའི་ནང་འཐོར་ནས་གནས་ཤིང་། རུས་སྡེ་བཞི་བཅུ་ནི་ཤར་སོག་དང་རུས་སྡེ་བཞི་ནི་ནུབ་སོག་ཡིན་པ་རེད།\nདུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་འགོ་སྟོད་ལ་ཤར་སོག་གི་རུས་སྡེ་འགའ་ཞིག་དེང་སང་ནང་སོག་དུ་ཡོད་པའི་གྷོ་བི་བྱེ་ཐང་གི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས་པ་དང་དེར་གཞིས་ཆགས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་སྤོ་མཁན་རྣམས་བཙན་འབུད་བཏང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། མིང་གི་དཔུང་སྡེས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་མེད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་ནམ་ཡང་འཛུལ་ཐུབ་མེད། གཞན་ཡང་བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་མི་ས་མཚམས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་ཕྱིར་བཏང་མེད།\nཨ་མདོའི་ཀོ་ཀོ་ནོར་དང་ཀན་སུའི་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་སྟངས་ནི་རྒྱ་ནག་མིང་དེ་བོད་དབུས་དང་ཁམས་ལས་ཁྱད་པར་ཤོར་བ་དང་ཁ་སྤྲོད་ཆགས་ཡོད། སོག་པོའི་སྲིད་དབང་འོག་ལ་བོད་དབུས་དེ་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད་པ་དང་ཁམས་ཕྱོགས་ནི་ཁ་ཐོར་དུ་མི་འབོར་གནས་ཡོད་པས། འཛིན་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་གྲ་རྒྱས་པོ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་མེད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཨ་མདོ་ལ་མི་འབོར་འདྲེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་ཞིག་ཡོད། སོག་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཏུ་ཐུ་ལུ་ཧན་ (Tuyuhun) དང་། ཡུ་གུར། (Uighurs) མི་ཉག (Tanguts) ཙོང་ཁའི་བོད་བཅས་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་ཕན་ཚུན་རྒྱུད་ཆད་མེད་པར་འཐབ་འཛིངས་བྱས་ཡོད།\nཇུར་ཆེན་གྱིས་མི་ཉག་ནམ་ཡང་དབང་དུ་བསྡུས་མེད་ནའང་། བོད་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་ཁམས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༡༨༢ ལོར་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་ཇུར་ཆེན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་རྗེས་སུ་སོག་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་ཙོང་ཁ་དང་མི་ཉག་གི་ས་ཆ་གཉིས་ཀ་དབང་སྒྱུར་བྱས། ཟི་ལིང་ (Xining) ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀོ་ཀོ་ནོར་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དང་ཨ་མདོའི་ཀན་སུའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱེད་མཁན་ཕོན་ཆེན་ཞིག་ལ་མོན་གུར་ (Monguor) ཞེས་གྲགས་པ་རེད། མཁས་པ་མང་པོས་མོན་གུར་གྱི་རིགས་དེ་དག་ནི་ཐུ་ལུ་ཧན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་གི་མིང་ “ཐུ་” དང་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་མིང་ལ་ “ཏུ་རེན་” (Turen) ཞེས་པས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཨནྡ་རས྄་ རོ་ན་ཏས྄་ (Andras Rona-Tas) ཞེས་པ་དེས་ (Tibeto-Mongolica: The Tibetan Loanwords of Monguor and the Development of the Archaic Tibetan Dialects) (བོད་སོག །མོན་གུར་གྱིས་བོད་སྐད་ནས་གཡར་བའི་གཡར་ཚིག་དང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་བརྡ་རྙིང་གི་འཕེལ་རྒྱས་ཞེས་པའི་ནང་) སྐད་བརྡ་རིག་པ་གཞི་རྩ་བཞག་ནས་ཡིད་ཆེས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་མོན་གུར་རྣམས་ནི་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་བུ་དྲུག་པ་ཀོལ་གེན་ (Kolgen) གྱི་དམག་དཔུང་ལས་མཆེད་པའི་སོག་པོའི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་ཞེས་རྩོད་གླེང་བྱས་ཡོད། གང་ལྟར་ཡང་། སོག་པོའི་དམག་དཔུང་ཁྲོད་ནས་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་མི་དང་ཐུ་ལུ་ཧན་བཅས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་བར་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པ་ནི་གོར་མ་ཆག་པ་རེད། མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་ནང་ཆོས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་ལས་འགན་གལ་ཆེན་བསྒྲུབས་ཡོད།\nམིང་གི་དམག་དཔུང་རྣམས་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༠ ལོ་སྟེ། ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ལྷོ་ཀན་སུའུ་དབང་དུ་བསྡུས་མེད། ཇི་ལྟརརྒྱ་ནག་ནང་ཡོད་པའི་སོག་པོ་མང་པོ་ཞིག་སོག་ཡུལ་དུ་དམག་དཔུང་ཕྱིར་བསྡུ་བྱས་པ་ནང་བཞིན་མོན་གུར་རྣམས་སོག་ཡུལ་དུ་དམག་དཔུང་ཕྱིར་བསྡུ་མ་བྱས་པར། ཁོང་ཚོས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་དམག་དཔུང་ལ་མགོ་འབུལ་ཞུས། དེའི་སྐབས་མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་ལས་འདེམ་སྒྲུག་བྱས་པ་སོང་ཙང་། ཁོང་ཚོ་སོག་པོའི་ཤོག་ཁག་གཞན་ལས་གང་ལ་གང་འཚམས་ཀྱི་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ཐ་ན་བོད་ཨ་མདོ་ཡུལ་མི་རྣམས་ལའང་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་བསླབས་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་ཚོ་ས་ཁུལ་དེར་རང་འཇགས་གནས་པ་དང་འབྲོག་པའི་མི་ཚེར་ཕྱིར་མི་ལོག་རྒྱུའི་ཁེ་དབང་ཅན་གྱི་སྤྲོ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།\nརོ་ན་ཏས྄་ (Rona-Tas) ཀྱིས་ཟི་ལིང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་འགའ་ཞིག་གིས་མོན་གུར་དང་མཉམ་དུ་མིང་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས་ནའང་། བྱང་གི་ཀོ་ཀོ་ནོར་ས་ཁུལ་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱའི་དམག་དཔུང་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཞེས་བཤད་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༥ ལོར་མོན་གུར་གྱིས་བོད་མིའི་གྱེན་ལངས་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་ཆེད་རྒྱ་ནག་ལ་རོགས་བྱས། དེར་བརྟེན་ཐ་ན་ཡོན་སྲིད་དབང་ཉམས་པའི་རྗེས་སུའང་མོན་གུར་གྱིས་མུ་མཐུད་དེ་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ (Henry Serruys) ཀྱིས་ (The Mongols of Kansu during the Ming, Melanges, vol. 10) (མིང་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའི་སོག་པོ། (Melanges) པོད་༡༠།) ཞེས་པའི་ནང་། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་ཀན་སུའི་མོན་གུར་གྱི་ས་ཁུལ་རྣམས་རང་སྐྱོང་གི་མངའ་ཁུལ་དུ་གནས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད། དེར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མིང་དབུས་སྲིད་གཞུང་ལ་ཁྲལ་མི་སྤྲད་པར་ས་གནས་ལ་ཁྲལ་ཙམ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། ས་ཁུལ་དེར་གྲོང་སྡེ་ཆུང་ཆུང་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ཧཱན་རྒྱ་མི་ཚོར་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་མོན་གུར་རྣམས་ནི་ནམ་རྒྱུན་དེ་དག་ལ་བསྐོར་ནས་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་གནས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་མོན་གུར་རྣམས་ལས་སླ་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སོ་མྱུལ་བ་ཚོས་དྭོགས་སྲུང་བྱ་ར་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་གལ་ཏེ་དགོས་གལ་བྱུང་ན། མིང་གི་དམག་དཔུང་བསླེབ་ཀྱི་ཡོད། རོ་ན་ཏ་ས྄་ཡིས་མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་མིང་སྲིད་གཞུང་ལ་སོག་པོའི་ཁ་གཏད་དུ་ས་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབས་ཡོད་ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད་ནའང་། སུ་རིས་ཀྱིས་མཐའ་དོན་འདི་ལ་དྲི་བ་བཀོད་ཡོད། ཁོས་མོན་གུར་རྣམས་རང་སོ་སོའི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་ཞི་བདེའི་ཡོང་བའི་འགན་འཁྲི་ཡོད་པའི་སྐབས། སོག་པོ་དང་མཉམ་དུ་མིང་གི་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀན་སུའི་ས་མཚམས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ཡོད། དེར་མ་ཟད། མོན་གུར་རྣམས་ད་དུང་ཡང་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་ཇའི་ཆེད་དུ་རྟ་ཚོང་རྒྱག་སྲོལ་ལ་ཧུར་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་ཡང་སེ་བོད་དབུས་དང་རྒྱ་ནག་ནས་ཕར་ཚུར་ཅ་དངོས་འོར་འདྲེན་སྐབས་བར་མི་ལྟ་བུའི་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nཨ་མདོའི་གནས་སྟངས་ནི་བོད་དབུས་དང་ཁམས་ལས་ཧ་ཅང་མི་འདྲ་བ་ཡོད། དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཉིས་ལ་རྒྱ་མི་གཞིས་སྡོད་བྱེད་མཁན་དང་ཡང་ན་སོག་པོའི་རིགས་རྒྱུད་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་མེད་པས། དེ་དག་ལ་མིང་རྒྱ་ནག་དང་གང་ལྟར་མཉམ་སྡེབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་བོད་མི་མིན་པའི་སྡེ་ཁག་མེད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༣༨༩ ལོར་ཤར་སོག་པོའི་ཚོ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་གསུམ་བསྡུས་པའི་མིང་ལ་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་མིང་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས། ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་སོག་པོའི་རུས་སྡེ་སྣ་ཚོགས་པ་ཚང་མའི་ཁྲོད་དུ་གློ་བུར་མི་སེར་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བ་ལ་ཨ་ཐང་ཆད་ནས་སྲ་བརྟན་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་རོགས་བྱེད་པའི་ཆེད་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བསྒྱུར་བ། ཁོང་ཚོའི་དམག་མི་རྣམས་དེ་གའི་ས་ཁུལ་རང་གི་ནང་གྲོང་སྲུང་དམག་སྡེ་བཙུགས་པའི་མིང་གི་དམག་མིའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་དམག་སྡེ་རུ་གྱུར། དེ་ནི་དེང་སང་གི་སོག་ཡུལ་གྱི་བྱང་ཤར་མཐའ་དང་མན་ཇུའི་ནུབ་བྱང་གི་མཐའི་ས་ཁུལ་བར་དུ་ཆགས་ཡོད།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ (Henry Serruys) ཀྱིས་ (Sino-Mongol Relations During the Ming, vol. 2: The Tribute System Diplomatic Missions, 1400-1600) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་སོག་གི་འབྲེལ་བ། པོད་༢། རྟེན་འབུལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་རྒྱལ་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ཀྱི་ལས་འགུལ། ༡༤༠༠-༡༦༠༠) ཞེས་པའི་ནང་། མིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་རྣམས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་མངའ་ཁུལ་གྱི་ཞབས་འདེགས་ལྟ་བུ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་ལོགས་སུ་བར་གནས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཏུ་ལྟ་ཚུལ་བཟུང་བ་རེད། ཁོང་ཚོས་ནང་གི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། ཚོང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ནག་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་དང་གཞན་སོག་པོ་རྣམས་དང་མཐུན་གྲོས་ལ་རྟག་ཏུ་འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་གི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཁོང་ཚོས་འཆམ་མཐུན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་རྒྱུན་འཛིན་བྱས། ཁོང་ཚོའི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་ཧཱན་རྒྱ་རིགས་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་མེད་སྟབས། ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེས་མོན་གུར་རྣམས་ལས་མིང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་རང་དབང་ཆེ་བར་སྐྱིད་པོའི་ངང་གནས་པ་རེད།\nཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་སྐབས། སོག་པོ་རྣམས་ཀྱི་མན་ཇུ་ལ་གྲོང་སྲུང་དམག་སྡེ་འགའ་ཞིག་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། མང་ཆེ་བ་ལ་ས་གནས་དེ་རང་ནས་བྱུང་བའི་ཇུར་ཆེན་རྣམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་དུ་བཅུག་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་མི་འདྲ་བར་སོག་པོས་མན་ཇུ་ལ་ཞིང་ལས་དང་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོད། སོག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱས་རྗེས་མིང་དམག་གིས་མན་ཇུ་ནམ་ཡང་བཙན་འཛུལ་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་དེ་ལ་སྲིད་དབང་བཟུང་བའམ་ཁྲལ་བསྡུ་བ་ནམ་ཡང་བྱས་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དམིགས་བསལ་རྟ་དང་། སྤུ། ཇིན་སེང་ (Ginseng) སྨན་རྩ་བཅས་མཁོ་སྒྲུབ་ཆེད་དུ་ཁོང་ཚོས་མན་ཇུ་དང་མཉམ་དུ་ཚོང་གི་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༠ ལོའི་རྗེས་ནས་མིང་སྲིད་གཞུང་ནས་ཇུར་ཆེན་དང་མཉམ་དུ་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་དང་མཉམ་དུ་བཟོས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་དམག་དཔུང་གོ་སྒྲིག་ཅིག་བྱས། ཁོང་ཚོས་ཇུར་ཆེན་དང་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་ནི་སོག་པོའམ་རྒྱ་ནག་དང་རྦད་དེ་ལོགས་སུ་ཐ་དད་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་དམག་སྡེ་ཞིག་མཉམ་དུ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nཇུར་ཆེན་མང་པོས་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་རང་ལུགས་སུ་བསྟེན་ཡོད། མོ་རིས྄་ རོ་ས་བི་ཡིས་ (Morris Rossabi) (The Jurchens in the Yüan and Ming) (ཡོན་དང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཇུར་ཆེན་) ཞེས་པའི་ནང་། ཇུར་ཆེན་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མིང་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༧ ལོར་མན་ཇུའི་ཆེད་དུ་དབང་ལྡན་ནང་པའི་དེབ་སྐྱེལ་ལས་ཁུངས་ཤིག་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། དེའི་འགོ་དཔོན་དུ་ཇུར་ཆེན་གྱི་གྲྭ་པ་ཞིག་བསྐོས། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་བཟོས་པའི་དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་གནས་སྟངས་ལྟར་དེས་ལས་དོན་དངོས་གང་ཡང་བྱས་མེད།\nདེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༨ ལོར་རྒྱ་ནག་ཏུ་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་བརྗེ་ཚབ་བྱས། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་མཁན་གོང་ཧུང་ཝུ་མིང་ཐེ་ཙུས་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༣༦༨-༡༣༩༩ བར་) ཡི་མི་ཚེ་སྟོད་ལ་ལོ་འགའི་རིང་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༩ ལོར་ཁོང་གིས་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕོ་ཉ་ཞིག་བཏང་ནའང་། ཚུར་རང་འཇགས་ལོག་སླེབས། འོན་ཀྱང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་གཉིས་པ་དེ་སྐུ་ཚབ་ཞུ་ཡུན་དུས་ (Xu Yunde) འགོ་ཁྲིད་འོག་འབྱོར་ནས་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་སླར་ཡང་ངེས་བརྟན་བཟོས་པའི་ཡོན་གྱི་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་བྱིན་པའི་མིང་དང་གོ་གནས་བཅས་བོད་མི་རྣམས་ལ་བརྡ་ལན་སྤྲད། གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་དེས་ནན་ཅིང་ (Nanjing) དུ་ཡོད་པའི་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ལ་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་ནས་བླ་ཆེན་སྣ་ཚོགས་པ་གདན་དྲངས། དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་གདན་ཞུ་ལ་ངོས་བཞེས་གནང་མེད།\nདུས་ཕྱིས་སུ་མིང་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རྣམས་ལ་དེ་སྔོན་གྱི་བླ་ཆེན་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་མེད། དཔེར་ན། “ཏའི་སི་ཏུ་” ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ལྟ་བུ་རེད། ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་སྐབས་སུ་ཁོང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ལག་བསྟར་བྱས་བོད་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དེ་ད་ལྟ་ཆེ་མཐོང་སླད་ཀྱི་གོ་མིང་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གལ་གནད་མེད། དཔེ་མཚོན་ཁ་གསལ་ཤོས་ནི་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སློབ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༧༧-༡༤༤༨) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་ལ་ཏའི་སི་ཏུ་ཟེར་བའི་མཚན་གནས་དེ་མིང་གོང་མ་གསུམ་པ་ནས་ཐོབ་པ་དང་དེ་ནས་བཟུང་ཏའི་སི་ཏུ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཞེས་སུ་གྲགས།\nདོན་ངོ་མར་གོང་མ་ཧུང་ཝུ་ཡིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཐང་ཚད་བཀག་བཟོ་ཆེད་དམ་བསྒྲགས་བྱས། དེ་ལྟ་ནའང་མིང་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་པོས་ནང་ཆོས་ལ་བཅོས་མིན་གྱི་སྤྲོ་བ་བསྟན་ཡོད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༨ ནས་ ༡༣༨༢ བར་ལ་ཧཱན་གྱི་གྲྭ་པ་ཙུང་ལུའོ་ (Zongluo) ནང་པའི་དཔེ་ཆ་འགའ་ཞིག་གདན་དྲངས་བའི་ཕྱིར་བོད་དུ་བཏང་། བཙུན་མོ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༨༢ ལོར་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བའི་སྐབས། ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་བཏང་ནས་ཁོ་མོའི་ཚབ་ཏུ་མདོ་རྣམས་འདོན་པ་རེད། དེ་དག་གི་ནང་ཧཱན་གྱི་གྲྭ་པ་ཏའོ་ཡན་ (Daoyan) ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཏེའུ་དུའི་ (པེ་ཅིང་) ས་ཁུལ་དུ་ཡན་གྱི་སྲས་ཡོད་པར་བཏང་ཞིང་། ས་ཁུལ་དེ་ནི་མཐར་ཡུང་ལོ་གོང་མ་མིང་ཁྲིན་ཙུས་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༠༣-༡༤༢༤) ཟེར་བ་དེས་དབང་སྒྱུར་བྱས།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ཀྱིས་ (Henry Serruys) (A Manuscript Version of the Legend of the Mongol Ancestry of the Yung-lo emperor in Analytical Mongolica) (སོག་པོ་དབྱེ་ཞིབ་ཅེས་པའི་ནང་གི་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་སོག་པོ་རྒྱུད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔེ་ཆའི་འགྲེལ་ཚུལ་) ཞེས་པའི་ནང་། ཡུང་ལོ་གོང་མ་རྣམས་དོན་ངོ་མར་སོག་པོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ལས་ཧཱན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེས་མེད་ཅེས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་པ་པོས་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཏ་ཡེ་ཏུ་ (Daidu) བཙན་བཟུང་བྱེད་པའི་སྐབས། ཁོང་གིས་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མའི་བཙུན་མོ་སྦྲུམ་པ་དེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། བཙུན་མོ་དེའི་སྲས་རྗེས་སུ་ཡུང་ལོའི་རྒྱལ་པོ་གྱུར་བ་རེད། སྲས་དེ་གོང་མ་ཧུང་ཝུའི་ཚ་བོ་གཞོན་ནུ་རྗེས་འཛིན་པ་ཇི་བིན་ཝེན་གོང་མ་མིང་ཧུའི་ཙུས་ (Jianwen Emperor, Ming Huizu) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༣༩༩-༡༤༠༣) གནས་དབྱུང་བཏང་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཁྲིར་འཁོད་པ་རེད།\nཡུང་ལོ་གོང་མ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཤེས་ཡོན་དང་ནང་ཆོས་གཉིས་ཀའི་གཙོ་མགོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༣ ལོར་ཁྲིར་འཁོད་པའི་རྗེས་སུ་གང་མྱུར་ཁོང་ནས་ཡུང་ལོའི་ཀུན་ཁྱབ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ (Chin. Yongle Dadien) ཞེས་པ་དེ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མཛད་རྒྱུའི་འགན་འཁུར་བཞེས། དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༨ ལོར་ཡོངས་སུ་ཚར་བ་རེད། དེའི་པོད་ཕྲེང་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་བརྒལ་བའི་ནང་རིག་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཚུད་ཡོད། པོད་བཞི་བརྒྱ་ལས་ཉུང་བ་ད་ལྟ་བར་དུ་ཡུན་དུ་གནས་ཡོད།\nདེར་མ་ཟད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༣ ལོར་ཡུང་ལོ་གོང་མས་ནན་ཅིང་དུ་ཕག་གྲུའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༨༥-༡༤༣༢) གདན་འདྲེན་ཞུས། ཁོང་ཕྱིས་སུ་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ལྔ་པ་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༠༩-༡༤༣༤) ཆགས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གདན་ཞུ་ངོས་ལེན་མ་གནང་བ་སོང་ཙང་། དེའི་ཚབ་ཏུ་གོང་མས་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ (༡༣༨༤-༡༤༡༥) གདན་དྲངས། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༧ ལོར་ཀརྨ་པ་གཞོན་ནུ་དེ་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས། ཁོང་ལ་གཟེངས་བསྟོད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕེབས་བསུ་སྣེ་ལེན་ཟབ་རྒྱས་ཞུས།\nསྲོལ་རྒྱུན་ལམ་ལུགས་ལྟར་ན། ཁོང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་སྐབས་སུ་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ལ་ལྷའི་ཕོ་ཉ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ཞིག་གིས་དབུ་ཞྭ་ནག་པོ་ཞིག་སྤྱན་བསྟར་ཞུས་ཡོད། དབུ་ཞྭ་དེ་ནི་མཁའ་འགྲོ་མ་འབུམ་གྱི་དབུ་སྐྲས་ལྷས་ཤིང་འཐགས་པར་གྲགས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀརྨ་པཀྴི་དགུང་ལོ་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས། ཁོང་གི་དབུ་སྟེང་ལ་ཞྭ་ནག་དེ་ཡོད་པར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། དེར་ལྟར་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྤྲུལ་སྐུའི་བརྒྱུད་པ་དེ་བོད་དུ་འགོ་ཚུགས་པ་རེད།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུ་སྟེང་ལའང་ཞྭ་ནག་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། དེ་དག་གི་དམ་ཚིག་ཉེ་བའི་རྟགས་སུ་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པས་ཁོང་གི་སློབ་མ་གཙོ་བོ་གྲགས་པ་སེང་གེ་ལ་དབུ་ཞྭ་དམར་པོ་ཞིག་གནང་བ་དང་། ཁོང་ཕྱིས་སུ་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རྟོགས་ལྡན་གྲགས་པ་སེང་གེ་ (༡༢༨༤-༡༣༤༩) ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེའོ།།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དབུའི་སྟེང་ལ་ཞྭ་ནག་ཡོད་པར་གཟིགས་པ་དང་དེའི་དངོས་གཟུགས་སུ་དབུ་ཞྭ་ངོ་འདྲ་ཞིག་ཁོང་ལ་སྤྱན་འབུལ་ཞུས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ཞྭ་ནག་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཚུགས་ཤིང་། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་མིའི་གཟུགས་སུ་བྱོན་པ་ལྟར་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཏད་པ་དང་བཅས་ཞྭ་ནག་དེ་དབུ་ལ་མནབ་པ་མཛད་སྲོལ་ཡོད།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ལ་ཁོང་གི་ཚེ་འདས་ཕ་མར་གུས་ཞབས་མཚོན་ཆེད་ནང་པའི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་རོགས་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ། ཨེ་ལིའོཏ་ ས྄པརླིང་གིས་ (Elliot Sperling) (The 5th Karmapa and Some Aspects of the Relationship between Tibet and the Early Ming, in Tibetan Studies in Honour of Hugh Richardson) (ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་བོད་དང་མིང་སྔ་མའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་འགའ་ཞེས་ཧགྷ་ རི་ཆཱརྜ་སན་ (Hugh Richardson) ལ་ཆེ་བསྟོད་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་མཐུན་གྲོས་འབྲེལ་ལམ་ཞིག་བཟོ་འདོད་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ནི་སོག་པོ་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་ས་སྐྱའི་དབར་གྱི་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་གི་འབྲེལ་བ་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བར་ལོ་རྗེས་མ་ནས་ཕེབས་ཐོན་མཛད།\nམིང་གི་སྲིད་བྱུས་འགྱུར་ལྡོག་གོང་འཕེལ་ཕྱིན་པ་དེ་ནི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་བླ་མ་དེ་དག་གི་ཆོས་བརྒྱུད་གང་ཡིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། སུས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་ཞུ་ལ་ངོས་བཞེས་གནང་བ་དེ་དག་ལ་མིང་གནས་སྦྱིན་རྒྱུ་དང་ཕངས་མེད་ཀྱི་དཀྱེས་འབུལ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད། ཊ་རེལ ཝཡེ་ལི་ (Turrell Wylie) (Lama Tribute in the Ming Dynasty, in Tibetan Studies in Honour of Hugh Richardson) (ཧགྷ་ རི་ཆཱརྜ་སན་ (Hugh Richardson) ལ་ཆེ་བསྟོད་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་) ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། སྲིད་བྱུས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བླ་མ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བའི་སྒོ་ནས་ཁ་ཐོར་གཏོང་འདུན་ཡོད་པ་དང་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དམིགས་བསལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་སེམས་ཤུགས་གཅོག་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད་ཅེས་ཟེར། དམིགས་ཡུལ་ནི་སོག་པོ་དང་མཉམ་དུ་མུ་མཐུད་དེ་མཐུན་གྲོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྐྲུན་རྒྱུ་དེ་ལས་བོད་མི་ཚོ་མགུ་ཐབས་དང་སླུ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད།\nའོན་ཀྱང་ཨེ་ལིའོཏ་ ས྄པརླིང་གིས་ (Elliot Sperling) (Did the Early Ming Emperors Attempt to Implementa‘Divide and Rule’ Policy in Tibet) (མིང་སྔ་མའི་རྒྱལ་པོ་ཚོས་བོད་ནང་དུམ་བུར་བགོས་ནས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་དེ་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐབས་བྱས་ཡོད་དམ་) ཞེས་པའི་ནང་། ཝཡེ་ལིའི་ (Wylie) དཔྱད་པ་ལ་རྩོད་གླེང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ས྄པརླིང་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་དེ་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་མ་གཏོད་གོང་ནས་ཁ་ཐོར་ཕྱིན་ཟིན་པར་བཤད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བྱེད་པ་དེ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་སོང་ཙང་། དེས་ཆིག་སྒྲིལ་མིན་པའི་གནས་སྟངས་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པར་རོགས་བྱས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་མི་ཐུབ། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་མང་ཆེ་བ་ནི་བོད་ནང་སྟོབས་ཤུགས་མེད།\nདཔེར་ན། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བོད་དུ་ཐོན་ནས་ལོ་གཉིས་རྗེས་སུ་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་ཁག་ལ་སྦྱོང་བརྡར་ཆེད་དུ་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་ཞིག་བཙུགས། ཡུང་ལོ་གོང་མས་སྐབས་དེར་མིང་གི་རྒྱལ་ས་དེ་ནན་ཅིང་ (Nanjing) ནས་པེ་ཅིང་ (Beijing) དུ་སྤོས། འོན་ཀྱང་བོད་དུ་བཏང་བའི་གསེར་ཡིག་པ་ཟེར་བའི་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དེར་བསད། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་གྲོས་མོལ་གནང་སྟེ། མཐར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་མི་བོད་ནང་བཏང་མེད། དོན་ངོ་མར་མིང་རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྒལ་ནས་ཆེད་མངགས་དཔུང་སྡེ་ནམ་ཡང་བཏང་ཐུབ་མེད།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་པོ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་ (༡༣༥༧-༡༤༡༩) རྒྱ་ནག་ཏུ་ཐེངས་གཉིས་གདན་ཞུ་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༢ ལོར་ཙོང་ཁ་པ་ཁོང་གི་ཕ་ཡུལ་ཨ་མདོ་ནས་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ཕེབས་འབྱོར་བྱུང་ཞིང་། ཡུང་ལོ་གོང་མའི་སྲིད་དབང་སྐྱོང་བའི་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་གཟེངས་ཐོན་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད། ཡུང་ལོ་གོང་མས་དེ་སྔོན་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐབས་སུ་བཏང་བའི་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཧའུ་ཞིན་ (Houxian) ཞེས་པ་དེ་བཏང་།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༩ ལོར་ཙོང་ཁ་པས་གདན་ཞུ་དང་པོ་དེ་ངོས་བཞེས་གནང་མེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་སྐབས་སུ་ཕག་གྲུའི་སྲིད་བློན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་གིས་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་རྩ་འཛུགས་གནང་བཞིན་ཡོད། ལོ་དེའི་ནང་ཙོང་ཁ་པས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་ཐོག་མར་གྱུར་བ་དགའ་ལྡན་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ།\nརྒྱུ་མཚན་དེ་ལྟར་ན་ཙོང་ཁ་པས་ཁོང་གི་ཚབ་ཏུ་རང་གི་སློབ་མ་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་ཡེ་ཤེས་ (༡༣༥༣-༡༤༣༥) རྒྱ་ནག་ཏུ་མངགས་གནང་།\nཌཡེ་ཊར་ ས྄ཁུ་ (Dieter Schuh) ཡིས་ (Wie ist Einladung des fünften Karma-pa an den Kaiserhof als Fortführung der Tibet-Politik der Mongolen Khane zu verstehen?) (ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་ཞུ་དེ་བོད་ཕྱོགས་སུ་འཛིན་པའི་སོག་པོ་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུན་བསྲིང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལྟ་བུར་ཇི་ལྟར་རྟོགས་སམ། Altai Collecta) ཞེས་པའི་ནང་། གདན་ཞུ་འདི་ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་བོད་ནང་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤོག་ཁག་ཅིག་དང་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་གི་མཐུན་གྲོས་འབྲེལ་བ་ཞིག་གསར་འཛུགས་ཀྱི་གྲོས་འཆར་ལ་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བའི་ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་ཞེས་བརྗོད། ཁོས་ལྷ་སར་ཤོག་ཁག་དར་བཞིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་གང་མགྱོགས་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆགས་ངེས་པ་ལ་གོང་མས་ད་ལྟ་གོ་སྒྲིག་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་བཙལ་བ་རེད་ཅེས་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེས་གོ་སྒྲིག་དེ་འདྲ་གང་དུའང་མ་ཞུགས་པར་ལྷ་སར་ལོག་ཕེབས།\nཕལ་ཆེར་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ལས་ཆ་ཙམ་ཞིག་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ཡུང་ལོ་གོང་མས་བཀའ་འགྱུར་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་བཏང་། དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༠ ལོར་པེ་ཅིང་དུ་ཁོང་གིས་དེའི་པར་ཤིང་པར་སྐྲུན་ལ་སྦྱིན་བདག་བྱས། དེ་ལ་ཡུང་ལོ་བཀའ་འགྱུར་ཞེས་སུ་གྲགས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༤ ལོར་ཡུང་ལོ་གོང་མས་ཙོང་ཁ་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཐེངས་གཉིས་པ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་ངོས་བཞེས་གནང་མེད། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་སླར་ཡང་མིང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་མངགས། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་གོང་མའི་བླ་མར་གྱུར་བ་དང་ལེགས་སྐྱེས་མང་པོ་དང་དད་གུས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་མཚན་གནས་མཐོན་པོ་ཞིག་ཀྱང་བསྩལ། ཁོང་གིས་ད་དུང་པེ་ཅིང་དུ་ལྷ་ཁང་སེར་པོའམ་ཧུའང་སི་ (Huangsi) དགོན་པ་བཞེངས། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་དབར་གྱི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ལ་མ་ལྟོས་པར། མིང་རྒྱ་ནག་དང་དགེ་ལུགས་པའི་བར་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་སྒྲིག་གང་ཡང་མཐའ་སྡོམ་བྱུང་མེད།\nརྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས་པའི་རྗེས་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༩ ལོར་སེ་ར་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སློབ་མ་གཞན་ཞིག་ནི་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་ (༡༣༧༩-༡༤༤༩) ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་ལོ་གསུམ་གི་སྔོན་ཏེ། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༦ ལོར་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། དགའ་ལྡན་དགོན་པ་དང་བཅས་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གསུམ་མམ་གདན་ས་གསུམ་ཕྱག་བཏབ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ལྷ་སར་ཡོད།\nཡུང་ལོ་གོང་མ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༢༥ ལོར་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བ་དང་དེའི་རྗེས་འཛིན་པ་གུན་གྱན་གོང་མ་མིང་རེང་ཙུང་ (Gungyan Emperor, Ming Renzong) ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་ལོ་གཅིག་ལས་ཉུང་བ་ཙམ་ལས་སྲིད་དབང་བཟུང་མེད། ཁོང་གི་རྗེས་སུ་ཞུན་ཏེ་གོང་མ་མིང་ཞུན་ཙུང་ (Xuande Emperor, Ming Xuanzong) (༡༤༢༥-༡༤༣༥) དང་དེ་ནས་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་མིང་ཡིན་ཙུང་ (Zhengtong Emperor, Ming Yingzong) ཡིན་ཞིང་། དེས་མིང་གི་རྒྱལ་ཁྲི་ཐེངས་གཉིས་བཟུང་བ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༦ ནས་༡༤༥༠ བར་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༧ ནས་ ༡༤༦༥ བར་ཡིན། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་བསྐྱངས་དུས་དང་པོའི་སྐབས་སུ་བོད་ནང་འགྱུར་ལྡོག་མང་པོ་བྱུང་ཡོད།\nགྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༢ ལོར་སྐུ་གཤེགས་པ་དང་དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གི་ཚ་བོ་ཚོས་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་རྩོད་རྙོག་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༤ ལོར་བརྡ་བཏང་ཡོད། དེའི་སྐབས་ནི་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སྲིད་དབང་རྡིབ་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་རེད། ལོ་འདི་ནི་སྔོན་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྲིད་དབང་སྐབས་ནས་འགོ་ཚུགས་པའི་བོད་དབུས་ཀྱི་ཞི་བདེའི་དུས་ཡུན་དེ་མཇུག་རྫོགས་པའི་སྐབས་ཁེལ་ཡོད། འདིའི་རྗེས་སུ་བོད་དབུས་སུ་དགེ་ལུགས་པས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་ཕག་གྲུ་ཤོག་ཁག་དང་བོད་གཙང་ཁུལ་དུ་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་རིན་སྤུངས་ཤོག་ཁག་བར་ལ་སྲིད་དབང་འཐབ་རྩོད་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཅིག་རིང་བྱུང་།\nཕག་གྲུའི་སྲིད་བློན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བོད་དབུས་ཀྱི་གཙང་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རིན་སྤུངས་དང་ས་སྐྱའི་རྫོང་ཁག་ལ་འཛིན་སྐྱོང་བྱས། ཇི་ལྟར་ལམ་སྲོལ་ལ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་ནང་མིའི་མིང་ལ་རིན་སྤུངས་ཞེས་ཆགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོར་རིན་སྤུངས་པས་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེའི་འགོ་ཁྲིད་འོག་གཙང་ཁུལ་གྱི་གཞིས་ཀ་རྩེ་དབང་དུ་བསྡུས། རིམ་བཞིན་གཙང་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བ་རིན་སྤུངས་དང་གྲོས་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བར་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོ་དེ་གའི་ནང་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་ཉེས་ཕྱིན་པ་དང་སོག་པོ་ཁ་ཐོར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་ཁྱུག་ཙམ་རིང་ཆིག་སྒྲིལ་བྱུང་། དབང་ཆ་ནི་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་གདུང་རྒྱུད་ནས་བྱུང་བའི་ཤར་སོག་པོ་ནས་ནུབ་སོག་པོར་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པ་རེད། དེ་ལ་བསྡུས་མིང་དུ་ཨོ་རོད་ཅེས་སུ་གྲགས་ཤིང་། དེ་དག་ནི་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ནམ་ཡང་ཕྱིན་མེད།\nསོག་པོ་ཨོ་རོད་ཚོ་ཁག་གི་ནང་ཕྱོགས་མཐུན་ཚོ་པ་ཞི་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་ལས་འགའ་ཞིག་ནི་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འགན་གལ་ཆེན་བཞེས་ཡོད། དེ་དག་ནི། ཏོར་གུཏ་ (Torgut) (ཕྱིས་སུ་ཁལ་མུག་ (Kalmyks) ཅེས་སུ་གྲགས་) དང་། ཁོ་རོས྄་ (Choros) (ཕྱིས་སུ་ཇུན་གར་ (Dzungars) ཞེས་གྲགས་) དོར་བྷོཏ (Dorbot) ཁོ་ཤཏ་ (ཁོ་ཤོཏ་ (Qoshot)) བཅས་རེད། དེ་དག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཆེ་ཤོས་ནི་དོར་བྷོ་ཏའི་ཚོ་པའི་ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སི་ (Esen Tayisi) (སྲི་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༣༩-༡༤༥༤) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་ཨོ་རོད་རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ཤར་ཏུར་ཀིསྠཱན་ནས་མན་ཇུ་དང་སཡེ་བྷེ་རི་ཡ་ (Siberia) ནས་ལྕགས་རི་ཆེན་མོའི་བར་དུ་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ཡོད།\nཨོ་རོད་སོག་པོས་ཧ་ལམ་ལོ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ལ་ཕོ་ཉ་གོ་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་ཇ་དང་གོས་ཆེན་གྱི་དོད་དུ་རྟ་དང་རྔ་མོང་ཚོང་རྒྱག་གི་ཡོད། རྒྱ་མིས་ཕོ་ཉ་དེ་དག་ “རྟེན་འབུལ་གྱི་ཕོ་ཉ་” ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་ཨོ་རོད་སོག་པོས་དེ་དག་ལ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འབྲེལ་བར་མཐོང་ཡོད། ལས་འགུལ་དེ་དག་འགའ་ཞིག་ནི་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཚོས་འགོ་ཁྲིད་བྱས་ཡོད་པ་དེས་ཡོན་གྱི་དུས་སྐབས་ནང་བཞིན་ཤུགས་ཆེན་པོ་མེད་ནའང་། ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཁྲོད་དུ་ནང་པ་ཚོས་ཀྱང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་པར་སྟོན་གྱི་ཡོད།\nཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕོ་ཉ་རུ་ཁག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོར་གྱུར་བ་དང་ཁོང་ཚོས་དགོས་འདུན་བསྟན་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འབྲས་བུར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཆགས་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༤༢ ལོར་མིང་དབང་རྒྱུར་བ་ཚོས་དེ་དག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ཚད་བཀག་བཟོ་ཐབས་བྱས། ཨོ་རོད་སོག་པོས་དེ་དེ་བཞིན་དུ་མ་བྱས་པར་བརྟེན་ཨོ་རོད་དང་རྒྱ་མིའི་དབར་ལ་དངངས་འཚབ་ཆེ་རུ་ཕྱིན།\nཨོ་རོད་སོག་པོ་དང་མིང་རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་དངངས་འཚབ་འབྱུང་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་སུ་སྲིད་པའི་དཔལ་ཡོན་དེ་གཉིས་བར་གྱི་ནུབ་བྱང་དུ་ཡོད་པའི་ས་གཤིས་རིག་པའི་ཉེས་ཐིག་གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པའི་མི་འབོར་རྣམས་འཇིགས་ཉེན་ཅན་ཚོར་བ་རེད། ས་ཁུལ་འདི་ནི་བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་དང་ལྷོ་ཀན་སུའུ་བར་ཁྱབ་ནས་ཡོད། དེའི་ནང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ནིང་ཤི་ཡ་ (Ningxia) དང་བྱང་ཤཱན་ཟི་ (Shaanxi) ནས་ཤར་གྱི་བར་དུ་ཚུད་ཡོད། ས་ཁུལ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་དང་རྒྱ་ནག་བར་ཇ་དོད་དུ་རྟའི་ཚོང་འབྲེལ་འདུས་མཚམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། དེའི་རྗེས་ས་ཆ་འདི་ནས་གནས་ཡུལ་སྤོ་ཤུད་ཕོན་ཆེན་ཞིག་བྱུང་ཡོད། ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཐེ་བའི་མི་ཉག་མང་པོ་ཞིག་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་པ་དང་། རྒྱ་མི་མང་པོ་ཞིག་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་དང་ཉེ་བའི་སི་ཁྲོན་དང་ཡུ་ནན་གྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་གནས་སྤོས།\nདེར་མ་ཟད། བོད་དང་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བལ་ཡུལ་དང་ཁ་ཆེས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་རྒྱ་ནག་བར་གྱི་ཚོང་དོན་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག །བོད་དབུས་ནས་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཁམས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་གནས་སྤོས། དེ་དག་ལས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་མགར་རིགས་བློ་གྲོས་སྟོབས་ལྡན་ཁམས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སྡེ་དགེར་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ཁོང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།\nའོན་ཀྱང་། དེའི་སྐབས་མོན་གུར་རྣམས་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཤིང་། དེ་དག་གིས་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ལས་དོན་བྱེད་སྒོ་ཁག་མིང་སྲིད་གཞུང་ལ་བརྡ་ལན་མཁོ་སྤྲོད་བྱས། སུ་རིས་ (Serruys) (The Mongols of Kanzu during the Ming) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའུའི་སོག་པོ་) ཞེས་པའི་ནང་། དེའི་ཚེ་ན་ཨ་མདོའི་བྱང་ཤར་གྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་སོག་པོ་མང་པོ་གནས་སྤོས་ཞེས་བཤད། གཅིག་བྱས་ན། དེ་དག་ཕལ་ཆེར་ཨོ་རོད་ཡིན་སྲིད།\nམི་ཉག་ཡུལ་སྤོ་བ་ཚོས་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་རང་སོ་སོའི་བོད་གྱུར་བྱས་པའི་རྒྱལ་གཞིས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། དེ་དག་ལ་བོད་སྐད་དུ་མི་ཉག་ཅེས་སུ་གྲགས། ཁམས་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ནག་དང་མི་ཉག་གི་ས་མཚམས་སུ་ཚོང་གི་ས་ཚིགས་གསར་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ས་ཁུལ་དེ་དག་མི་རིང་བར་བོད་རྒྱའི་ཇ་རྟའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་བསྟེ་གནས་ལྟ་བུར་ཨ་མདོ་ལ་བརྗེ་ཚབ་བྱས། ཞེན་ཏུང་ (Zhengtong) གོང་མའི་སྲིད་དབང་དང་པོའི་སྐབས། ས་མཚམས་འདི་ནས་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་གི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་ཕོ་ཉ་བརྒྱད་བཏང་། དེ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་དཔལ་འབྱོར་སྟེང་ལ་ཁྲལ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་དང་དེ་ནས་མུ་མཐུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་མང་པོ་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་སོང་ཙང་། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་བཞིན་མི་ཉག་གི་ཁྲོད་དུ་ཧ་ཅང་སྙན་གྲགས་ཆེ། དེའི་སྲིད་དབང་གི་དུས་ཡུན་དང་པོའི་སྐབས། ཞེན་ཏུང་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་ (༡༤༡༦-༡༤༥༣) ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཀྱང་། ངོས་བཞེས་གནང་མེད། མིང་གོང་མས་ཕལ་ཆེར་ད་དུང་བོད་ཀྱི་ཆ་སྲིད་ཀྱི་ཆིངས་འབྲེལ་ཞིག་འཚོལ་བཞིན་ཡོད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༠ ལོར་ཨོ་རོད་སོག་པོས་ཚོང་གི་སྲིད་བྱུས་དེ་དྲང་བདེན་མིན་པར་བལྟས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་པ་ལ་ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སིས་ (Esen Tayisi) འགོ་ཁྲིད་འོག་ཨོ་རོད་སོག་པོས་རྒྱ་ནག་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱས། ཞེན་ཏུང་གོང་མས་རང་གི་གཅུང་པོ་གཞོན་པ་དེ་གནས་སྐབས་རིང་ཇིང་དེའི་རྒྱལ་པོ་མིང་ཏའི་ཙུང་ (Jingde, Ming Daizong) (༡༤༥༠-༡༤༥༧) གི་ཁྲིར་བསྐོ་བཞག་དང་བཅས་ཨོ་རོད་དང་མཉམ་དུ་འཐབ་རྒོལ་དུ་ཆས། མིང་གི་དམག་དཔུང་རྣམས་ལ་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་མི་གཏེ་རུ་འཛིན་བཟུང་བྱས། ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སི་ཡིས་ཨེ་སེན་ཁཱང་གི་མིང་གནས་འགན་འཁྲི་ངོས་ལེན་བྱས། མིང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལ་ཕམ་པ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་བར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཕོ་ཉ་རྣམས་གོང་མའི་བཀའ་ཁྱབ་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༣ ལོར་ཚད་བཀག་བཟོས། དེ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ནས་བླུ་ཡོན་གྱིས་གློད་གྲོལ་འབྱུང་ལ་ཉེ་བ་མེད་པའི་སྐབས། ཨེ་སེན་ཁཱང་གིས་ཞེན་ཏུང་གློད་གྲོལ་བཏང་། ཁོང་དེའི་རྗེས་སུ་ཁོའི་གཅེན་པོས་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་རེད།\nཨེ་སེན་ཁཱང་མི་རིང་བར་སྟོབས་ཤུགས་བརླགས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༤ ལོར་བཀྲོངས། དེའི་རྗེས་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕྱོགས་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཐོར། དེའི་སྐབས་སུ་ཞེན་ཏུང་གོང་མས་གློ་བུར་གྱེན་ལངས་ཤིག་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ནས་མིང་གི་རྒྱལ་ཁྲི་སླར་བླངས། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་དུས་ཡུན་གཉིས་པའི་སྐབས་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་གྱུར།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་དེ་ནི་ཆེང་ཧུའ་གོང་མ་མིང་ཤིན་ཙུང་ (Chenghua Emperor, Ming Xianzong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༦༥-༡༤༨༧) གིས་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་དང་མཉམ་དུ་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རེས་ཀྱི་ལུགས་དེ་སླར་མུ་མཐུད། ཨེལ་བྷརྚ་ ཆན་ (Albert Chan) གྱིས་ (The Glory and Fall of the Ming Dynasty) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྙན་གྲགས་དང་ཉམས་ཉེས་) ཞེས་པའི་ནང་རྒྱལ་པོས་བོད་དང་སོག་པོ་ནས་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་གདན་དྲངས་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་དུས་སྐབས་སུ་མིང་གི་རྒྱལ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ཕོ་བྲང་དུ་སྨོན་ལམ་འདོན་ཡོད་པ་དང་ཕེབས་བྱམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་སར་ཁྱེར་ནས་ཕངས་མེད་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་གུས་བརྩི་ཞུས་ཡོད། ཐ་ན་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་སྣེ་ཚོས་ཀྱང་ཁོང་ཚོར་ལམ་སྣེ་ཁྲིད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེར་མ་ཟད། ལྷ་ཁང་དང་དགོན་པ་ཆེན་པོ་བཞེངས་ཕྱིར་ཁོང་ཚོར་ས་ཆ་དང་དངུལ་གྱི་རོགས་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱིན་ཡོད། ཆན་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དང་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་གྱི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ནས་བག་མེད་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་བཏང་བ་དེ་དང་། དུས་ཕྱིས་སུ་ཏའོ་ (Daoist) ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མཐའ་མཇུག་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པ་རེད།\nཆེང་ཧུའ་ (Chenghua) གོང་མས་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ་ (༡༤༥༤-༡༥༠༦) དང་ལྷན་དུ་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་རེས་བྱས། དེ་ལྟ་ནའང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ནམ་ཡང་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་མེད། ཡིན་ནའང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཁམས་མི་ཉག་གི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཤིང་། དེར་ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༦༧ ནས་ ༡༤༧༡ བར་བཞུགས་པ་དང་ཁོང་ལ་ཧ་ཅང་ཆེ་མཐོང་དང་དད་གུས་བྱས།\nཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ (༡༤༥༣-༡༥༢༦) ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་དང་དུས་མཉམ་ཡིན། ཁོང་གིས་རིན་སྤུངས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་པ་གཙོ་བོའི་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབ་མཛད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༧༩ ལོར་རིན་སྤུངས་པ་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེའི་ (༡༤༦༢-༡༥༡༢) སྦྱིན་བདག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞྭ་དམར་རིན་པོ་ཆེས་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། དགོན་འདི་ནི་ལྷ་སའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀརྨ་པའི་གདན་ས་མཚུར་ཕུ་དགོན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ནི་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་སར་གྱུར།\nལྷ་ས་དང་དེ་ག་ནང་བཞིན་མཚུར་ཕུ་ནི་བོད་དབུས་སུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་དེར་ཕག་མོ་གྲུ་པའང་ཆགས་ཡོད། ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་གཙང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་བ་དང་རིན་སྤུངས་པའི་ཤོག་ཁག་དང་མཐུན་པར་ཆགས་ཡོད་ནའང་། ཁོང་རྟེན་གཞི་བྱེད་ས་བརྟན་པོ་དེ་བོད་དབུས་སུ་ཐུགས་འདུན་ཡོད་པ་རེད། དགེ་ལུགས་པ་རྣམས་ལ་ཙོང་ཁ་པའི་སློབ་མ་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ (༡༣༩༡-༡༤༧༤) འདས་རྗེས་ཀྱི་མཚན་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་གསོལ་ཞིང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༤༧ ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་པའི་སྐབས་ནས་གཙང་དུ་རྟེན་གཞི་བརྟན་པོ་ཞིག་ཐོབ་ཟིན། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནི་གཞིས་ཀ་རྩེའི་མཐའ་མཚམས་སུ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ། རིན་སྤུངས་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་རེད།\nདོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་དང་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷ་སར་ཀརྨ་པའི་ཆེད་དུ་དགོན་པ་གསར་པ་ཞིག་ལ་སྦྱིན་བདག་གནང་འདོད་བྱུང་། འདི་ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་དགོངས་འདུན་ལྟར་ཡིན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་དེ་ལྷ་སའི་དགེ་ལུགས་པའི་ཁྲིམས་དཔོན་གྱིས་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། དེའི་ཚབ་ལ་དགོན་པ་དེ་ལྷ་སའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འགོ་ཚུགས་ཀྱང་། དེ་ནི་སེ་ར་དང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་དགེ་ལུགས་གྲྭ་པ་ཚོས་གཏོར་བཤིག་བཏང་།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༠ ལོར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་སྣེ་གདོང་དུ་མ་ཐོན་གོང་དེ་གའི་རྫོང་ཁག་ཆུང་ངུ་འགའ་ཞིག་གི་ནང་ཁྱབ་བཞིན་པའི་བོད་དབུས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་འཁོན་ལེན་གྱི་འཐབ་རྒོལ་ཞིག་སྣེ་ཁྲིད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༡ ལོར་ཁོང་གིས་ལྷ་སར་འཐབ་རྒོལ་བྱས་པ་དེ་ལམ་ལྷོང་བྱུང་མེད། འོན་ཀྱང་རིན་སྤུངས་པས་དབུས་དང་གཙང་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཕག་མོ་གྲུ་པས་ད་དུང་ཡང་སྣེ་གདོང་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ངོ་མ་མེད་པ་དེ་མིང་གནས་ཙམ་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ལྟ་བུར་སྦས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕག་མོ་གྲུ་པས་མུ་མཐུད་དེ་དགེ་ལུགས་པ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༥ ལོར་རིན་སྤུངས་དམག་གིས་གཙང་གི་ཁུལ་དེ་དབང་སྒྱུར་ཡོངས་རྫོགས་བྱ་ཕྱིར་གཙང་གི་རྒྱང་རྩེ་རྫོང་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱས་ཀྱང་། ཕམ་པ་རེད། སླར་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༨ ལོར་ཐབས་ཤེས་བྱས་པས། དེའི་སྐབས་སུ་དེ་དག་ལམ་ལྷོང་བྱུང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༢ ལོར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེས་དབུས་ལ་ཡང་བསྐྱར་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ། རྫོང་ཁག་གསུམ་བཟུང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༨ ལོར་ལྷ་ས་བཟུང་བ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༧ བར་དུ་མངའ་ཐང་རྒྱས་བཞིན་དུ་གནས། དེའི་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༨ ནས་ ༡༥༡༧ བར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་སེ་ར་དང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ལྷ་སར་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་སྲུང་བརྩི་བྱ་རྒྱུ་དེ་བཀག་འགོག་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༧ ལོར་རིན་སྤུངས་ཤོག་ཁག་དེ་ལྷ་ས་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དང་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཤོག་ཁག་ལ་གནས་སྐབས་རིང་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་ལུགས་པའི་གྲྭ་པ་ཚོས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་སླར་མུ་མཐུད་ནས་སྲུང་བརྩི་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་བ་རེད།\nདེ་དང་མཉམ་དུ་སོག་ཡུལ་དུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༤ ལོར་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕྱོགས་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་ཤར་སོག་པོས་མར་ཀོར་གྷིས྄་ (Markorgis) ཟེར་བ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་མི་རྒྱུད་རྣམས་ཁོང་ཚོའི་ཁཱང་ལ་འོས་འདེམས་བྱས། ཁོང་གི་ཚ་བོ་ད་ཡན་ཁཱང་ (Dayan Khan) (༡༤༦༤-༡༥༢༤) གྱིས་རྒྱུད་པ་བཟུང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༧ ལོར་ཁཱང་ཆགས་ནས་ཤར་སོག་ཚོ་པ་དྲུག་ཚང་མ་བསྐྱར་དུ་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། ཚོ་པ་དྲུག་ལ་ནམ་རྒྱུན་ཡང་སེ་ “ད་ཡན་ཁཱང་གི་ཁྲི་ཚོ་དྲུག་” ལ་གོ་བརྡ་སྤྲད་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་གི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གཡས་རུའི་ཚོ་པ་གསུམ་ (ཨོར་ཌོས྄་ (Ordos) དང་། ཡོང་ཤི་ཡེ་བུ། (Yongshiyebu) ཏུ་མེད་ (Tumed)) འདུས་ཡོད་པ་དང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གཡོན་རུའི་ཚོ་པ་གསུམ་ (ཆ་ཁར་ (Chakhar) དང་། ཁལ་ཁ། (Khalkha) ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ། (Uriyangkhai)) འདུས་ཡོད། ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ་ནི་སྔོན་མིང་དམག་མིའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་དམག་སྡེ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་མན་ཇུའི་ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་སྒར་ཚུགས།\nདེ་དང་དུས་ཚོད་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པའི་ནང་ད་ཡན་ཁཱང་ནི་ཤར་སོག་པོའི་ཁཱང་ཆེན་མོ་ཆགས་པ་དང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་མིང་གོང་མ་ནི་ཧེང་ཞི་གོང་མ་མིང་ལའོ་ཙུང་ (Hengzhi Emperor, Ming Laozong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༨༨-༡༥༠༦) རྒྱལ་ཁྲིར་འཁོད། དེ་ལྟར་ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བཟོས་པའི་སོག་པོའི་འཇིགས་ཉེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཡོད་པར་བརྟེན་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བྱུང་རྐྱེན་ཁག་ལ་དོ་སྣང་སྤྲད་མེད། ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་དང་ཚོང་འབྲེལ་རྩ་འཛུགས་ཆེད་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བཏང་ནའང་། མིང་གོང་མས་སྐུ་ཚབ་དེ་བསད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་གཏད་དུ་ཆེད་མངགས་དམག་གི་དཔུང་སྡེ་གཏོང་བའི་རྒྱུད་སྐུལ་བྱས།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་ཞེང་ཏེ་གོང་མ་མིང་ཝུ་ཙུང་ (Ming Wuzong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༥༠༦-༡༥༢༡) ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ (༡༥༠༦-༡༥༥༤) ཁམས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་དེའི་ནང་ཁྲིར་འཁོད། གོང་མས་རང་གིས་རང་ལ་ནང་པའི་མཚན་གནས་སུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཞིང་། ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་བླ་ཆེན་ཞིག་གདན་ཞུའི་ཆེད་བོད་དུ་ཕོ་ཉའི་རུ་ཁག་ཅིག་བཏང་། ཕོ་ཉའི་རུ་ཁག་དེ་ལམ་བར་དུ་བཙན་རྒོལ་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་ཏེ་བོད་དུ་ནམ་ཡང་སླེབས་ཐུབ་མེད།\nཞེང་ཏེ་གོང་མས་རང་གིས་རང་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐྱེ་སྤྲུལ་གཉིས་པ་ཡིན་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། གཅིག་ནི་གསུང་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ལྟ་བུ་དང་གཞན་དེ་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ལྟར་ཁོང་གིས་བོད་མིང་རིན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་བཞེས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༦ ལོར་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་དགུང་ལོ་བཅུར་སོན་པ་དེ་ལ་གདན་ཞུའི་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ཕུལ། ཕྱག་བྲིས་དེའི་ནང་ཁོང་གཉིས་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་ཡོད་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་གཞོན་ནུ་དེས་གདན་ཞུ་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བར་ཁམས་ནས་དབུས་སུ་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས།\nཨེལ་བྷརྚ་ ཆེན་ (Albert Chan) གྱིས་ཞེང་དེ་གོང་མ་ལ་ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་ཁོང་ཉིད་ཡང་སེ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞིག་དང་འདྲ་བར་ན་བཟའ་གྱོན་གྱི་ཡོད་ཅེས་དང་། ཁོང་གིས་ཐ་ན་བོད་སྐད་ནང་ནང་ཆོས་སྦྱངས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད། ཧེང་ཞི་གོང་མ་ནང་བཞིན་ཞེང་དེ་གོང་མ་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱས་མེད།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་དེ་ནི་ཇིའ་ཆིང་གོང་མ་མིང་ཤི་ཙུང་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༥༢༢-༡༥༦༦) གིས་ཁོང་གི་མི་རབས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ནང་པ་མང་ཐལ་ལ་ཁ་གཏད་དུ་ལངས་ནས་དེའི་ཚབ་ལ་ཏའོ་ཆོས་ལུགས་ལ་མཐུན་འགྱུར་བྱས། ཁོས་བོད་ཀྱི་བླ་མ་རྣམས་ལ་དམའ་འབེབས་བྱས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ལ་དྲག་གནོན་ཀྱང་བྱས། དེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཚོས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་རྒྱུན་སྲིང་ཡོད་ནའང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པ་ཧ་ཅང་དཀོན་པོར་གྱུར།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༥༢༤ ལོར་ད་ཡན་ཁཱང་འདས་པའི་རྗེས་སུ་གཡས་རུ་དང་གཡོན་རུའི་ཚོ་པའི་དབར་གྱི་ཁ་ཐོར་དེ་སླར་ཡང་འགོ་ཚུགས། ནུབ་སོག་པོའི་ཚོ་པ་གཉིས་ཏེ། ཏུ་མེ་ད་ (Tumed) དང་ཁལ་ཁ་ (Khalkha) གཉིས་ཀྱིས་བོད་ནང་དེའི་རྗེས་སུ་དར་བའི་བྱུང་རྐྱེན་ཁག་གི་ནང་ལས་དོན་ཆེ་ཁག་གི་འགན་འཁུར་ངེས་རེད། ཏུ་མེ་དའི་སོག་པོས་ཨོར་དོའི་ (Ordos) ས་ཁུལ་དུ་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཤིང་། དེ་ནི་དུས་ཕྱིས་སུ་ནང་སོག་གྱུར། ས་གནས་བོད་མིའི་གཙོ་སྐྱོང་རྣམས་རང་ཁོངས་སུ་ཕན་ཚུན་ཁ་རྩོད་ཀྱི་ནང་ཚུད་ནས་ཡོད་པ་སོང་ཙང་། ནང་སོག་གི་ས་ཁུལ་དེ་དག་རིམ་བཞིན་བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་བར་དུ་རྒྱ་བསྐྱེད།\nདེ་དང་མཉམ་དུ་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་རིན་སྤུངས་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་གཙང་ལ་མུ་མཐུད་ནས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༤༨ ལོར་རིན་སྤུངས་པའི་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ཞིང་ཤག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་གཙང་གཞིས་ཀ་རྩེའི་མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༥༧ འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་ཞིག་ཞག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེས་རིན་སྤུངས་ཀྱི་དབང་ཚད་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཤིང་། དེ་དག་གོ་དབང་ནས་དབྱུང་སྟེ། རང་གིས་རང་ལ་གཙང་གི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ཞེས་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༦༥ ལོར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། རིམ་བཞིན་དུ་ཁོས་གཙང་ཁུལ་མང་ཆེ་བར་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་མཐར་དབུས་ཀྱང་དབང་སྒྱུར་བྱས། དེ་ལྟར་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་སྲིད་དབང་དེ་འགོ་ཚུགས། ཇི་ལྟར་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པས་རིན་སྤུངས་པའི་དབང་སྒྱུར་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་ནང་བཞིན་ད་ལྟ་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དཀོན་མཆོག་ཡན་ལག་ (༡༥༢༥-༡༥༨༣) གིས་གཙང་གི་རྒྱལ་པོའི་སློབ་སྟོན་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་རོ།།


Ngawang Lodro Drakpa - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region\nངག་དབང་བློ་གྲོས་གྲགས་པ་ནི་ཨ་མདོ་ཛམ་ཐང་གཙང་བ་ དགོན་གྱི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོ ན་ཞིག་ཡིན། ཡོངས་གྲགས་མཚན་མ་ཏི་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་གསོལ་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ནང་གི་ཇོ ་ནང་པའི་མཁས་པ་དང་རྩོམ་པ་པོ་གྲ གས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། དཔལ་ཇོ་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ནང་ཁོ ང་དོལ་པོ་པ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་དང་། ཀུན་དགའ་གྲོལ་མཆོག་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ་སོགས་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་གཅིག་གི ་སྐུ་སྐྱེར་ངོས་འཛིན་བྱས།\nb.1920 - d.1975\nམིང་གི་རྣམ་གྲངས།: འཛམ་ཐང་མཁན་པོ་བློ་གྲོས་གྲགས་པ།; བློ་གྲོས་གྲགས་པ།; མཁན་པོ་བློ་གྲགས།\nWylie: ngag dbang blo gros grags pa\nMkhan po Kun dga' shes rab gsal byed. N.d. Mkhan po ngag dbang blo gros grags pa'i rnam thar bsdus pa. Unpublished manuscript, collected by Jonang Foundation.


Terdzo-KHI-053 - Rinchen Terdzö\nzab bdun mngon rdzogs rgyal po'i mdos kyi 'gres bya\nVolume 32 (ཁི) / Pages 893-894 / Folios 1a1 to 1b4\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 32 > Text #57 (Scroll to Bottom)\nmchog gyur gling pa. zab bdun mngon rdzogs rgyal po'i mdos kyi 'gres bya. In Rin chen gter mdzod chen mo pod so gnyis pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 32) by 'jam mgon kong sprul, 893-894. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nཟབ་བདུན་མངོན་རྫོགས་རྒྱལ་པོའི་མདོས་ཀྱི་འགྲེས་བྱ་ནི།  གནས་འདིར་སྤྱན་འདྲེན་གཤེགས་སུ་གསོལ༔ བརྗིད་ཅིང་མཛེས་པའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས༔ ཞལ་ཟས་གཏོར་མའི་མཆོད་པ་འབུལ༔ བདུད་རྩི་སྨན་གྱི་མཆོད་པ་འབུལ༔ རཀྟ་དམར་གྱི་མཆོད་པ་འབུལ༔ ཕྱག་མཚན་ལྔ་ནི་འོད་དུ་འབར༔ རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཀྲ་ཤིས་རྫས༔ བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་འདོད་ཡོན་ལྔ༔ མཆོད་ཡོན་ཞབས་བསིལ་མེ་ཏོག་སྤོས༔ མར་མེ་དྲི་ཆབ་ཞལ་ཟས་དང༔ སིལ་སྙན་དྲིལ་བུ་ཏིང་ཏིང་ཤག༔ རྐང་གླིང་ཐོད་རྔ་དུང་གི་སྒྲ༔ མཆོད་པ་འབུལ་ལོ་བཞེས་སུ་གསོལ༔ སྲ་བའི་གོ་དང་རྣོ་བའི་མཚོན༔ སྣ་ཚོགས་དར་གྱི་ཅོད་པན་ཅན༔ རྟ་ནག་གཡག་ནག་དར་གྱིས་བརྒྱན༔ ལུག་ནག་སྤྱི་དཀར་ལྕགས་རྭ་ཅན༔ ར་ནག་མཆོང་གི་རྭ་ཅོ་ཅན༔ ཁྱི་ནག་དུང་གི་མཆེ་བ་ཅན༔ ལྕགས་ཀྱི་བྱ་ནག་ལ་སོགས་པ༔ སྲིད་པའི་གཟུགས་འགྲོས་སྣ་ཚོགས་པ༔ སྣང་སྲིད་མདོས་སུ་བྱིན་བརླབས་པའི༔ མཆོད་པ་འབུལ་ལོ་བཞེས་སུ་གསོལ༔ ཆོས་དབྱིངས་སྤྲིན་ཆེན་གདུགས་སུ་ཕུབ༔ ཐབས་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་འཕན་དར་ཕྱར༔ སྲིད་པའི་འབྱོར་ཚོགས་མ་ལུས་པ༔ ཁམས་གསུམ་མདོས་སུ་བྱིན་བརླབས་ཏེ༔ མཆོད་པར་འབུལ་ལོ་བཞེས་སུ་གསོལ༔ དངོས་སུ་འབྱོར་དང་ཡིད་ཀྱིས་སྤྲུལ༔  སྣང་སྲིད་མཆོད་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས༔ བདག་གི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་བཅས༔ མཆོད་རྫས་མདོས་སུ་བྱིན་བརླབས་ཏེ༔ མཆོད་པར་འབུལ་ལོ་བཞེས་སུ་གསོལ༔ སློབ་དཔོན་ཐུགས་དཀྲུགས་དམ་འགལ་བཤགས༔ བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་མཛད་དུ་གསོལ༔ དབང་བཞིས་རྒྱུད་སྨིན་གྲོལ་བ་དང༔ འགྲོ་དྲུག་ཐུགས་རྗེས་འཛིན་པ་དང༔ རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་བསྟན་པ་མཆོག༔ ཡུན་དུ་གནས་པར་མཛད་དུ་གསོལ༔ ༈ གཞལ་ཡས་རིམ་པ་བཞི་པ་ཀཻ་སེང་མན་ལ་འགྲེས་བྱང་རྟགས་མཚམས་མན་འདི་ལྟརའགྲེས་སྒྱུར།  སྣང་སྲིད་མཆོད་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས༔ མཆོད་རྫས་མདོས་སུ་བྱིན་བརླབས་ཏེ༔ མཆོད་པར་འབུལ་ལོ་བཞེས་སུ་གསོལ༔ གསང་སྔགས་དམ་ལས་འགལ་བ་བཤགས༔ འཇིག་རྟེན་གཡོ་འཁྲུགས་ཟློག་ཏུ་གསོལ༔\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-KHI-053&oldid=127705"


Tibet Our Country - Sunday, October 13, 3-5pm - Northwest Tibetan Cultural Association\nTibet Our Country - Sunday, October 13, 3-5pm\nposted Oct 6, 2019, 9:11 PM by NWTCA ORWA [ updated Oct 7, 2019, 2:49 PM by Pema Choephel ]\nBodkang from 3-5 pm\nBenefits, Origin and Significance of Sand Mandala by Geshe Lobsang Dhargye la from Sera Mey Monastic University.\nPresentation on the construction of Sand Mandala by Gen Jammy Tashi la.\nAs decided at the Parents-Teachers meeting, Tibet-Our-Country will be held bi-monthly at Bodkhang.\nཐེངས་སྔོན་མའི་དགེ་རྒན་དང་ཕ་མའི་ཚོགས་འདུའི་སྐབས་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་བཞིན། བོད་ལྗོངས་ང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་ཞེས་པའི་ལས་འཆར་དེ་བཞིན་ཟླ་གཉིས་རེའི་མཚམས་སུ་ཐེངས་རེར་གོ་སྒྲིག་ཞུ་འཆར་ཡོད་པ་དང་། ད་རེས་སེར་སྨད་ཐོས་བསམ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་གི་དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་འདི་ག་ས་གནས་སུ་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་སྨན་བླའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེང་འཆར་ཡོད་པ་དང་སྟབས་བསྟུན། བོད་ལྗོངས་ང་ཚོའི་ཕ་ཡུལ་ཞེས་པའི་ལས་འཆར་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༣ རེས་གཟའ་ཉི་མའི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད ༣:༠༠ ནས་པའི ༥:༠༠ བར་གོ་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\nདཀྱིལ་འཁོར་ཐེངས་འདིའི་ལས་འཆར་གྱི་བརྗོད་གཞི་བྱས་ཏེ། དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱིས་གཟའ་ཉི་མའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོ་དང་ཕ་མ་ཚོ་གཙོས་པའི་མི་མང་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཕན་ཡོན་དང་། བྱུང་རིམ། མཚོན་དོན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་གནང་རྒྱུ།