Wylie:Rma se blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag chen khrid - gDams Ngag mDzod\nWylie:Rma se blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag chen khrid\n(Redirected from Rma se blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag chen khrid)\nrma se blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag chen khrid\nDamngak Dzö Volume9(ཏ་) / Pages 301-314 / Folios 1a1 to 7b1\nVolumes List > Volume9> Text #19 (No Translation) (བོད་སྐད་) Scroll to Research Info Catalog Information for this text:\nདྲུང་རྨ་སེ་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་. ༄༅། །ཟུར་མང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་འབྱེད་རྨ་སེ་གྲུབ་ཆེན་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཁྲིད་ཚུལ་བཞུགས་སོ༎ ཟུར་མང་སྙན་བརྒྱུད་ལས་སོ༎. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼ཏ་༽, 301-314. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\ndrung rma se blo gros rin chen. @#/_/zur mang bka' brgyud kyi srol 'byed rma se grub chen blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag rgya chen po'i khrid tshul bzhugs so//__zur mang snyan brgyud las so//. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume9(ཏ་), 301-314. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\nzur mang bka' brgyud\nLine 1: ༄༅། །ཟུར་མང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་འབྱེད་རྨ་སེ་གྲུབ་ཆེན་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཁྲིད་ཚུལ་བཞུགས་སོ༎ ཟུར་མང་སྙན་བརྒྱུད་ལས་སོ༎\n@#/_/zur mang bka' brgyud kyi srol 'byed rma se grub chen blo gros rin chen gyis mdzad pa'i phyag rgya chen po'i khrid tshul bzhugs so//__zur mang snyan brgyud las so//\nLeft side print: ཏ ཕྱག་ གཅིག་ ཆེན་\nta phyag gcig len\nRight side print: 301\nགཡོན་: ཏ ཕྱག་ (གྲངས་ཀ་) ཆེན་\nLeft: ta phyag (tibfolio#) chen\nRight: gdams ngag mdzod bka' brgyud/\nLeft: zur mang snyan brgyud\nVolume #:9(ཏ་)\nBegin-End Pages (Western): 301-314\nEnd Tibetan page and line #: 7b1\nTotal # of pages (Western): 14\nTotal # of pages (Tibetan):7folios\nNumber of lines per page:7(2 pages of 5, 1 page of 1)\n༣༠༡ ཟུར་མང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་འབྱེད་རྨ་སེ་གྲུབ་ཆེན་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའ་ཁྲིད་ཚུལ་བཞུགས་སོ། །ཟུར་མང་སྙན་བརྒྱུད་ལས་སོ།། །།\n༣༠༢ ན་མོ་གུ་རུ། །མ་ཧཱ་ཡོ་གི་ནཱི། །བླ་མེད་ཆེས་གསང་རྒྱུད་སྡེ་རྒྱ་མཚོའ་དོན། །ཨོ་རྒྱན་མཁའ་འགྲོའི་སྙིང་གི་བཅུད་ཕྱུངས་ནས། །ཏེ་ལོ་པ་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པ་སྟེ། །ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་ཡིས། །སྐལ་ལྡན་སྐྱེས་བུ་བླ་མེད་ལམ་མཆོག་ལས། །འདྲེན་པའི་དུས་ཐབས་ཞལ་གྱི་གདམས་པ་རྣམས། །མཚུངས་མེད་ཆོས་རྗེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡི། །སྐུ་དྲིན་གསོབ་ཕྱིར་རི་ཁྲོད་རྣལ་འབྱོར་པས། །དཔལ་ལྡན་བསྐུལ་ཕྱིར་མདོ་ཙམ་འདིར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ། །གཟུགས་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལས་སྤྲུལ་པའི་བཀའ་བརྒྱུད་འདི་རྣམས་ཀྱི་མན་ངག་འདི་རྣམས་ནི། །གསང་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ནས་ཏེ་ལོ། །ནཱ་རོ། །མར་པ། མི་ལ། དྭགས་པོ། དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་ནས། དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཅན་གྱི་བར་དུ། སྙན་ནས་སྙན། ཐུགས་ནས་ཐུགས་སུ་བྱོན་པ། བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་མ་ཡལ་\n༣༠༣ བ། བརྒྱུད་པའི་བཀའ་རྟགས་མ་ཉམས་པའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་མན་ངག་ཞིག་སྟོན་པ་ལ། །སྦྱོར་བ་དང་། འཇུག་པའོ། །སྦྱོར་བ་ལ་ལྔ་སྟེ། མཚན་ཉིད་བརྟག་པ། དགའ་སྟོན་བྱེད་པ། དམ་ཚིག་སྦྱིན་པ། ཡོ་བྱད་གསག་པ། །གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྔའོ། །དང་པོ་མཚན་ཉིད་བརྟག་པ་ནི། །ཁྱོད་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་གདམས་ངག་ཞུ་དགོས། །ཞེས་སློབ་མ་བྱུང་བའི་དུས་སུ། རང་ཐང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མི་བཤད་པར། སློབ་མའི་མཚན་ཉིད་བརྟག་པ་གལ་ཆེའོ། སློབ་མའི་མཚན་ཉིད་ནི། རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་གསུངས་པ་ཤེས་པར་བྱས་ལ། དེའི་ཡོན་ཏན་ལྡན་ན་བཤད། དེ་མི་ལྡན་ན་མི་བཤད་པའོ། །སློབ་མས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་བརྟག་པ་གལ་ཆེའོ། །གཉིས་པ་དགའ་སྟོན་ནི། སློབ་མ་སྣོད་དུ་རུང་བར་གྱུར་ན། མན་ངག་མཁའ་འགྲོ་མའི་སྲོག་སྙིང་ཡིན་པས། གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དུས་སུ་དགའ་སྟོན་དགོས་ཏེ། སློབ་མ་དེས་ཚོགས་ཆེན་པོ་བཤམས་ནས། བླ་མ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་དང་མཆེད་གྲོགས་རྣམས་མཉེས་པར་བྱའོ། །དེས་སྔོན་འགྲོའི་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་\n༣༠༤ ཚུགས་པར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་དམ་ཚིག་ནི། དགའ་སྟོན་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་གྲལ་དུ། སློབ་མ་དེ་ལ་བླ་མ་བསྟེན་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ། བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པ་བཤད། དབང་བསྐུར་དགོས་པས། གསང་སྔགས་ཀྱི་དམ་ཚིག་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ། དམ་ཚིག་རྒྱ་མཚོ་མཐའ་ཡས་པ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱ་ཞིང་ནང་ནུབ་ཁ་ཐོན་བཅོལ། དེས་ལམ་དུ་ཉེས་ལྟུང་གིས་མི་གོས་པའོ། །བཞི་པ་ཡོ་བྱད་གསག་པ་ནི། སློབ་མ་དེ་ལ་ཁྱོད་རང་དུས་འདི་ཙམ་ཞིག་ནས་གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ཉེ་ལམ་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་ཚེ་འཚོགས་དགོས་པ་ཡིན་པས། བླ་མ་མཉེས་པའི་མཎྜལ། ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་མཉེས་པའི་ཚོགས་འཁོར། ཆོས་སྐྱོང་མཉེས་པའི་གཏོར་མ་ཁྱེད་རང་གི་ཁམས་གསོ་བའི་ཟས་བཅུད་ཆན་གྱི་རིགས་དང་། གོས་དང་སྟེན་རྣམས་དྲོ་ལ་ཡང་ཞིང་འབོལ་པ། དེ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་དང་། གནས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཤོག་ཅེས་བསྒོའོ། །དེས་ཕྱི་ནང་གི་རྟེན་འབྲེལ་ཚོགས་ནས་བྱིན་རླབས་འཇུག་པའོ། །ལྔ་པ་གནས་ནི། དབེན་ལ་དྭངས་ཤིང་མཐོ་བའི་གནས་སུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེས་ལུས་སེམས་དྭངས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱུར་དུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །དེའང་བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་གང་འགྲིགས་སུ་འགྲོ་བར་བྱའོ། །ཡན་ལག་ལྔ་པོ་འདི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཉིན་བར་བཤད་པར་བྱའོ། །སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་འཇུག་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སྔོན་འགྲོ་དང་། དངོས་གཞིའོ། །སྔོན་འགྲོ་ནི། དང་པོ་དགའ་སྟོན་དམ་ཚིག་སྦྱིན་པ་སོགས་ཚར་ནས། ཞག་ཟླ་གང་རུང་ལ་ཡོ་བྱད་གསོག་ཏུ་བཅོལ། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གོང་དུ་བཤད་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ལ། སྔོན་འགྲོ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། དེའང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་མན་ངག་འདི་རྣམས་རྒྱས་བསྡུས་གང་ཡིན་ཡང་། དཔལ་ལྡན་དྭགས་པོ་རིན་པོ་ཆེའི་ཆོས་བཞིས་ཁོག་དབུབ་དགོས་ཏེ། ཆོས་བཞི་ནི། བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་\n༣༠༥ བ། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ། ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་དང་བཞིའོ། །དེ་ལ་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་གཉིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེད་པའི་ཐབས་ཡིན། ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ་དང་། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་གཉིས་ནི། བསྐྱེད་པ་བརྟན་ཅིང་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཐབས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དང་པོ། བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པ་ལྔ་སྟེ། དང་པོ་ཉན་པར་བསྐུལ་བ་ནི། སྐྱོན་གསུམ་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཉན་པ་དང་། ཡིད་ལ་བཟུང་བ་དང་། དུག་ལྔ་སོགས་མདོར་ན་ཆོས་བརྒྱད་དབང་དུ་མ་སོང་བར་སྤྱོད་ཅིག་པར་བཤད། གཉིས་པ་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བའི་ཡན་ལག་བཤད། གསུམ་པ་རྙེད་ཀྱང་མི་ཕན་པ་མི་རྟག་པའི་ཡན་ལག་བཤད། བཞི་པ་འཆི་བ་ལ་བདེ་སྡུག་གི་ལས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་རྒྱུ་འབྲས་བཤད། །ལྔ་པ་བླང་དོར་གྱིས་མཐོ་རིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཐོབ་ཀྱང་འཁོར་བ་ལས་མ་འདས་པས་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་བཤད། དེས་ཉམས་ལེན་ལ་འབྲལ་མི་ཕོད་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་བཤད་པའི་རིམ་པ་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཐུན་ལྔ་པོ་དེ་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པའོ། །དོན་གཉིས་པ་ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ལ། དོན་དྲུག་གིས་སྔོན་འགྲོ་ཁ་བསྐང་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་བཤད་ཅིང་། ཁྱད་པར་དུ་རྫི་བོ་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་ཅིང་བསྒོམ་དུ་གཞུག །གཉིས་པ་སྐྱབས་འགྲོའི་ཡན་ལག་བཤད་ཅིང་སྐྱབས་འགྲོ་བྱེད་དུ་གཞུག །གསུམ་པ་མཎྜལ་གྱི་ཡན་ལག་བཤད་ཅིང་བསྒོམ་དུ་གཞུག །བཞི་པ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཡན་ལག་བཤད་ཅིང་བྱེད་དུ་གཞུག །ལྔ་པ་ཆོས་སྒོ་འབྱེད་པའི་དབང་བཞི་བསྐུར། །དྲུག་པ་མཆོག་ཐུན་མོང་གི་རྩ་བ་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་ཅིང་བསྒོམ་དུ་གཞུག །དེའི་\n༣༠༦ ཡན་ལག་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱས་ལ་བཤད། དེ་དག་གིས་སྔོན་འགྲོའི་རིམ་པ་ཐལ། སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་དངོས་གཞིའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཐབས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་རིམ་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའོ། །ཐབས་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ལ་བཞི་སྟེ། ནཱ་རོའི་ཆོས་དྲུག །ནཱ་རོའི་རླུང་སེམས་གཉིས་མེད། ནཱ་རོའི་སྐུ་གསུམ་ངོ་སྤྲོད། དེ་དག་གི་སྤྱི་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་ལ། ཁོ་རང་ལམ་གཞུང་གཅིག་ཡིན་པས་ནཱ་རོའི་ཕོ་ཉ་ལམ་དུ་བྱེད་པའི་མན་ངག་དང་བཞིའོ། །འདི་དག་གི་ཁྲིད་རིམ་ཡང་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཡན་ཆད་འདྲ་ལ། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ཁོག་ཕུབ་ནས་སོ་སོའི་གཞུང་བཞིན་དུ་ཁྲིད་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་གནས་ལུགས་མ་རྟོགས་ཀྱི་བར་ལ་ཐབས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཁྲིད་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྦྱོར། ཐོག་བབ། ལམ་གཅིག་ཆོད་གསུམ་མོ། །འདི་དག་གི་རིམ་པ་ཡང་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཡན་ཆད་འདྲ་ལ། དེ་མན་ཆད་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ཁོག་ཕུབ་ལ། །སོ་སོའི་དམིགས་རིམ་གྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའ་ལྟ་བ་ལྷག་མཐོང་རྒྱུད་ལ་མ་སྐྱེས་ཀྱི་བར་དུ་ཁྲིད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདིར་ཐོག་བབ་དང་ལམ་གཅིག་ཆོད་གཉིས་དབང་པོ་རབ་ཀྱི་ཆོས་ཡིན་པས། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྐབས་སུ་ལུས་གནད་ལྟ་སྟངས་དེ་ཀའི་ངང་ལ་ངོ་སྤྲོད་པ་ཡིན་ཏེ། བློ་གྲོས་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་དཀའོ། །དེ་ནི་ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་རིམ་པའོ། །ཐབས་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་རིམ་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་རིམ་པ་གང་གིས་ཁྲིད་ཀྱང་། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལྟ་བ་ལྷག་མཐོང་དྲི་མ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པ་ཕན་ཆད་ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པའོ། །དེ་དག་ནི་གཞི་ཁྲིད་ཀྱི་མན་ངག་གོ །།།།་།ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ་དང་། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་གཉིས་ནི། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་\n༣༠༧ རིམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་གནས་ལུགས་དྲི་མ་མེད་པ་རྟོགས་ནས། མཉམ་རྗེས་དང་ཉམས་རྟོགས་ཕྱེད་ནས་སྤྲོས་བྲལ་ཇི་ལྟ་བ་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི། ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བའོ། །མདོར་ན་མཐའ་བརྒྱད་ལ་སོགས། ལོག་པའི་ལྟ་བ་ངན་པའི་འཁྲུལ་པ་བསལ་བས་ན། འཁྲུལ་པ་བསལ་བའི་ལམ་ཅེས་པའོ། །དེ་ནི་ལམ་ཁྲིད་ཀྱི་རིམ་པ་སྟེ། མན་ངག་བླ་མའི་ཞལ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་ནི། རོ་གཅིག་དང་སྒོམ་མེད་ཆེན་པོ་མཐར་ཕྱིན་ནས་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མངོན་དུ་བྱས་ནས་དོན་གཉིས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། མདོར་ན་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལྷུན་གྲུབ་མཉམ་པ་ཉིད་ཟག་མེད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཇི་ལྟ་བ་དང་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་ཅིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དབྱིངས་ཆེན་མོ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། །དེས་འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུའི་ཁྲིད་རིམ་སྟེ། མན་ངག་བླ་མའི་ཞལ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །།།། །ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཁྲུངས་པ་ནི། ལམ་དང་འབྲས་བུ་སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཡང་ཡོད། ལམ་འབྲས་བུ་རིམ་གྱིས་བགྲོད་དགོས་པ་ཡང་ཡོད། སྐབས་སུ་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ། དེ་མན་ཆད་རྣམས་ནི་རིམ་སྐྱེས་པ་དང་དབང་པོ་ཐོད་རྒལ་བའི་ཁྲིད་ཐབས་ཡིན། དབང་པོ་གཅིག་ཅར་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་འགྲིགས་རིམ་ཅིའང་མེད་དེ། བརྡ་ཙམ་གྱི་དུས་ཐབས་ཀྱིས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་ཤིན་ཏུ་དཀོན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་ན་ཐབས་སུ་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད་པའོ། །དེ་དག་ནི་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་མན་ངག་བསྟན་ཐབས་ཀྱི་ཟིན་རིས་ཅུང་ཙམ་མོ། །ལྷན་ཐབས་རྒྱས་པ་གཞན་\n༣༠༨ དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །།།།། །ཀྱེ་མ། སྙན་བརྒྱུད་མན་ངག་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཕྲེང་། །བླ་མེད་གསང་བ་ཇི་བཞིན་མངོན་པའི་ལམ། །ལུང་དང་རྟོག་དཔྱོད་ཉམས་མྱོང་ལྟར་དུ་མིན། །བྱིན་རླབས་ཡིན་ལགས་ཅུང་ཟད་ངེས་པའི་ཕྱིར། །རི་ཁྲོད་རྣལ་འབྱོར་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་ངས། །ཅུང་ཟད་འདི་བཀོད་མཁའ་འགྲོས་བཟོད་པར་གསོལ། །དགེ་ལེགས་འགྲོ་བའི་དཔལ་དུ་ཤོག །རྒྱམ་གྱི་སྟག་ཆེན་མདའ་ནས་བྲིས་པའོ། ༈ །གདམས་ངག་རིན་ཆེན་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་བྱེད་པ་ལ་དོན་གཉིས་ཏེ། སྦྱོར་བ་དང་འཇུག་པའོ། །དང་པོ་སྦྱོར་བ་ལ་དྲུག་སྟེ། སྟོན་བྱེད་སློབ་དཔོན་གྱི་མཚན་ཉིད། གནས་དང་། དུས་དང་། གྲོགས་དང་། དམ་རྫས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེས་སྦྱོར་བའི་ཆོས་སོ། །སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་འཇུག་པ་ནི། བཀའ་བརྒྱུད་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དག །དཔལ་ལྡན་དགས་པོ་རིན་པོ་ཆེའི་ཆོས་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཉམས་སུ་བླང་དགོས་ཏེ། དེའང་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ་དང་། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་དང་བཞིའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་བཞི་སྟེ། དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བ། འཆི་བ་མི་རྟག་པ། ལས་རྒྱུ་འབྲས། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སོ། །དེའང་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས། དེའི་གོང་མ་ལས་རྒྱུ་འབྲས། དེའི་གོང་མ་འཆི་བ་མི་རྟག་པ། དེའི་གོང་མ་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བ། དེ་བཞིན་དུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ་བ་སོགས། སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ལ། སྦྱོར་བ་དངོས་གཞི་རྗེས་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། སྦྱོར་བ་ནི་བདུན་ཏེ། རིག་པའི་གོ་ཆ་དང་། དམ་ཚིག །བྱུང་ཚུལ། སྐྱབས་འགྲོ། སེམས་བསྐྱེད། སྒྲིབ་སྦྱོང་། ཚོགས་བསགས་པའི་ཡན་ལག་གོ་།དེ་ལ་ཚོགས་བསགས་པ། དེའི་གོང་མ་སྒྲིབ་སྦྱོང་།\n༣༠༩ དེའི་གོང་མ་སེམས་བསྐྱེད་པ། དེའི་གོང་མ་སྐྱབས་འགྲོ། དེའི་གོང་མ་བྱུང་ཚུལ། དེའི་གོང་མ་དམ་ཚིག །དེའི་གོང་མ་རིག་པའི་གོ་ཆ། དེ་བདུན་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱོར་བའི་ཆོས་དེ་སོང་། གཉིས་པ་དངོས་གཞི་ལ་གཉིས། མ་སྨིན་པ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་དབང་དང་། སྨིན་པ་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་གདམས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བདེ་མཆོག་གསང་བ་དུར་ཁྲོད་ལས། །སྨིན་པར་བྱེད་པའི་དབང་བཞི་ལ། །གྲོལ་བྱེད་བསྐྱེད་རྫོགས་གཉིས་ཀྱི་ལམ། །ལམ་གཉིས་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །སྔགས་པས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱ། །ཅེས་གསུངས་པས་ན། དང་པོ་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་དབང་ནི་གཉིས་ལས། རྒྱུད་དང་འབྲེལ་པ་གཞུང་གི་དབང་བསྐུར་བ་དང་། བྱིན་རླབས་དང་འབྲེལ་བ་མན་ངག་གི་དབང་བསྐུར་བའོ། །དང་པོ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་བསྐུར་ཐོབ་པས། །རྒྱུད་སྡེ་ཉན་བཤད་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་པ་དང་། ལས་རྒྱ་མཚོ་སྒྲུབ་པ་ལ་དབང་བའོ། །འདིར་ནི་བྱིན་རླབས་དང་འབྲེལ་པ་མན་ངག་གི་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་སྟེ། ཟབ་མོ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ལ་དབང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་སོང་། གཉིས་པ་གྲོལ་བྱེད་ཀྱི་གདམས་པ་བསྐྱེད་རྫོགས་གཉིས་ལས། ཐོག་མར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་ཞིང་དྲོད་ཚད་ཀྱི་རྟགས་ཐོན་པར་བྱ། དེས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སོང་། དེ་ནས་ཟབ་མོ་རྫོགས་པའི་རིམ་པར་འཇུག་པ་ལ་གཉིས། གསོལ་བ་གདབ་པ་དང་། གདམས་པ་དངོས་སོ། །གསོལ་བ་གདབ་པ་གཞུང་བཞིན་དུ་བྱས་ལ། །དེས་གསོལ་བ་གདབ་པ་སོང་། གཉིས་པ་གདམས་པ་དངོས་ལ་གཉིས། རྩ་བ་དང་ཡན་ལག་གོ་།དང་པོ་རྩ་བའི་གདམས་པ་ནི། བླ་མར་མོས་གུས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་གནད་དུ་བསྣུན་ཅིང་། ཐུན་བཞིའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་བྱིན་རླབས་ཀྱི་དྲོད་རྟགས་ཐོབ་པར་བྱའོ། །དེས་རྩ་བའི་\n༣༡༠ གདམས་པ་སོང་། གཉིས་པ་རྩ་བ་གདམས་པའི་ཡན་ལག་ནི། བྱིན་རླབས་ཀྱི་ལས་ཁ་ཚར་ཡིན་པས། དེའི་དམིགས་པའི་བསྒྱུར་ཚུལ་ནི། རྩ་བ་མོས་གུས་བྱིན་རླབས་ཀྱི་གཞུང་བཟུང་ལ་ཉམས་སུ་ལེན་པ་སྟེ། །དེ་ལ་ཐབས་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའོ། །དེ་གཉིས་གང་ལ་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པའི་རྩལ་ཁ་བསྒྱུར་བར་བྱ་སྟེ། ད་ལན་འདིར་ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྦྱོར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ་དོན་གཉིས་ཏེ། གདམས་པ་དགོས་པའི་དོན་བསྟན་པ་དང་། །གདམས་པ་དངོས་སོ། །དེ་ལ་དང་པོ་གདམས་པ་དགོས་པའི་དོན་ནི་གཞུང་ན་གསལ། མདོར་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །འོན་ཀྱང་གློ་བུར་དྲི་མས་བསྒྲིབས། །དེ་ཉིད་བསལ་ན་སངས་རྒྱས་སོ། །ཅེས་པས་དགོས་པའི་དོན་སོང་། ད་ནི་སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་གདམས་པ་དངོས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། །དེ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའ་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་གཉིས། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་དང་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་གཉིས། ཕྱིན་ཅི་ལོག་འཁྲུལ་པའི་ལམ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞིང་གཡེང་བའི་སེམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས། ཆོས་མཆོག་བསམ་གཏན་གྱི་རྒྱུ་མཐུན་ཞི་གནས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒྲུབ་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་མི་རྟོག་པ་མུན་པའི་བློ་ཅན་གྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས་ལྷག་མཐོང་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད་པའི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་མ་ཟུན་པ་ཟུན་པར་བྱེད་པ། ཟུན་པ་བརྟན་པར་བྱེད་པ། བརྟན་པ་དབང་འབྱོར་པར་བྱེད་པ་དང་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་དང་པོ་སེམས་མ་ཟུན་པ་ཟུན་པར་བྱེད་པ་ལ་གཉིས། དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་དང་། མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པའོ། །དམིགས་པ་ལ་\n༣༡༡ བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་ལ་གཉིས། བླ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་དང་། ཐིག་ལེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པའོ། །དེ་ལས་ཐིག་ལེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ། དེའི་གོང་མ་བླ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་སོང་། དོན་གཉིས་པ་མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སྣང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་དང་། སྟོང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ། དེའི་གོང་མ་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ་སོང་། །དེའི་གོང་མ་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་འཛིན་པ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མ་ཟུན་པ་ཟུན་པར་བྱེད་པ་དེ་སོང་། སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་ཟུན་པ་བརྟན་པར་བྱེད་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་འབྱོར་བར་བྱེད་པ་དང་། འཇམ་རླུང་བུམ་པ་ཅན། རླུང་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ། གསུམ་ཀའམ་གང་རུང་ཞིག་བྱའོ། །དེས་ཟིན་པ་བརྟན་པར་བྱེད་པ་དེ་སོང་། སྤྱི་དོན་གསུམ་པ་བརྟན་པ་དབང་འབྱོར་བར་བྱེད་པ་ལ་གཉིས། སྒོ་ལྔའི་སྣང་བ་དང་བསྲེ་ཞིང་བསྒོམ་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཆོས་བསྲེ་ཞིང་བསྒོམ་པའོ། །དེས་བརྟན་པ་དབང་འབྱོར་བར་བྱེད་པ་དེ་སོང་། དེའི་གོང་མ་ཟིན་པ་བརྟན་པར་བྱེད་པ། དེའི་གོང་མ་མ་ཟིན་པ་ཟིན་པར་བྱེད་པ། དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་མཆོག་བསམ་གཏན་གྱི་རྒྱུ་མཐུན་ཞི་གནས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པ་སོང་། སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་ལྷག་མཐོང་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད་པས་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་གསུམ། འཁྲུལ་\n༣༡༢ པའི་གཞི་རྩ་གཅོད་པ་དང་། ཡིན་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ངོ་བོ་ལ་མཉམ་པར་འཇག་ཅིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་སྙོམས་པ་དང་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་གཅོད་པ་བསྒོམ་པའི་རིམ་པ་བྱའོ། །དེས་སེམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་གཅོད་པ་ཚར། གཉིས་པ་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པ་ནི། ཡན་ལག་བཞིའི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་དབབ་པ་སྟེ། སྣང་བ་སེམས་སུ་གཏན་ལ་དབབ། སེམས་སྟོང་པ། སྟོང་པ་གཉིས་མེད། གཉིས་མེད་སྤྲོས་བྲལ། སྤྲོས་བྲལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པའོ། །དེ་བཞི་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པ་དེ་སོང་། དོན་གསུམ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་ངོ་བོ་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་ཅིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་སྙོམས་པ་ནི། དེའི་གོང་མ་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པ། དེའི་གོང་མ་སེམས་ཉིད་ཀྱི་གཞི་རྩ་གཅོད་པ། དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷག་མཐོང་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད་པས་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་དབབ་པ་དེ་སོང་། དེའི་གོང་མ་ཞི་གནས་བསྒྲུབ་པ་དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་དེ་སྤོང་། སྤྱི་དོན་གཉིས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་ལ་གཉིས། ཡིན་ལུགས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ངོ་སྤྲོད་པ་དང་། ཐབས་ཤེས་ཟུང་འཇུག་གིས་ལམ་དུ་ཁྱེར་བའོ། །དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དེ་སོང་། དེའི་གོང་མ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་དེ་སོང་། །དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གདམས་ངག་དངོས་དེ་སོང་། དེའི་གོང་མ་དགོས་དོན། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མན་ངག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྦྱོང་ཚར། ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའོ། །ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་\n༣༡༣ བོ་ནི། སྔར་མ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་གསར་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་ལ་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ན། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའ་དུས་ཐབས་ཀྱི་དགོས་དོན་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ཇི་སྲིད་རྟོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་གྱི་ཚེ་དེ་སྲིད་དུ་བརྩོན་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ནི། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བའམ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་སྔགས་ཀྱི་སྒྲ་དོན་ཇི་བཞིན་པར་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་སྐབས་འདིར་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་གདམས་པ་རེ་ཞིག་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། བཀའ་དྲིན་གསོལ་བའི་ཡན་ལག་བྱ་སྟེ། གཏོང་རག་གི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་བྱའོ། །དེས་རྗེས་ཀྱི་ཆོ་ག་།དེའི་གོང་མ་དངོས་གཞི། དེའི་གོང་མ་སྦྱོར་བའི་ཆོས། དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ་བ། བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པ་ཚར། སྤྱི་དོན་གསུམ་པ་ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ་ནི། རྩེ་གཅིག་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐར་ཕྱིན་ཏེ། སྤང་བར་བྱ་བའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ནས་བྲལ་ནས་གཉེན་པའི་སྤྲོས་པ་རགས་པ་དང་ཡང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ལམ་འཁྲུལ་པ་བསལ་བ་ཚར། སྤྱི་དོན་བཞི་པ་འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རོ་གཅིག་སྒོམ་མེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐར་ཕྱིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ། གསང་བ་བླ་ན་མེད་པའི་སྐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ། སྒྲིབ་གསུམ་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་མ་སྤང་གནས་སུ་དག་ཅིང་ལྷུན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས། འགྱུར་མེད་རྒྱུན་གྱིས་རྟག་པ་ནི། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བའོ། །དེས་འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ་དེ་སོང་། དེའི་གོང་མ་ལམ་འཁྲུལ་པ་སེལ་བ་དེ་སོང་། དེ་\n༣༡༤ གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་བརྟེན་ནས། ལམ་གྱི་གདམས་པ་ཚར། དེའི་གོང་མ་གཞིའི་གདམས་པ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། གཞི་ལམ་གྱི་གདམས་པའོ། །།།།་།བཀྲ་ཤིས་པར་གྱུར་ཅིག། །།\n↑ སྒྱུ་ལུས། གཏུམ་མོ། འོད་གསལ་བཞི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་འབྱོངས་ན་བཞི་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞི་མ་འབྱོངས་ན།\nMahamudra Instruction From the Surmong Kagyu by Mase Drubchen Lodro Rinchen.\nRetrieved from "https://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Rma_se_blo_gros_rin_chen_gyis_mdzad_pa%27i_phyag_chen_khrid&oldid=49361"\nDrung rma se blo gros rin chen\nGdams ngag mdzod Volume 9\nThis page was last edited on2February 2018, at 20:34.


Wylie:Do ha mdzod kyi glu - gDams Ngag mDzod\nWylie:Do ha mdzod kyi glu\ndo ha mdzod kyi glu\nDohā for the People: Song That IsaTreasury of Dohās by the Great Brahmin, Saraha\nDamngak Dzö Volume7(ཇ་) / Pages 7-22 / Folios 4a7 to 11b1\nམདའ་བསྣུན་. །དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་གླུ།. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼ཇ་༽, 7-22. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\nSaraha. /do ha mdzod kyi glu/. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume7(ཇ་), 7-22. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\n།རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དཔལ་ས་ར་ཧ་ཆེན་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་དོ་ཧ་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཁོ་ཉིད་རྣལ་དུ་མཚོན་པ་དོན་དམ་པའི་ཡི་གེ་རྫོགས་སོ༎ ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྙིང་པོའི་དོན་གྱི་གདམས་པའི་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་མཐའ་དག་གི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོ་དཔལ་ས་ར་ཧ་ཞེས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་ཉི་ཟླ་ལྟར་གྲགས་པ་གང་དེའི་དཔལ་གྱི་མགུར་ལས་སྩལ་བའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་གླུ་མང་ཞིག་བཞུགས་ལས། དམ་པ་དོ་ཧར་གྲགས་པ་འདི་ནི་འཕགས་འོད་ཀུན་ཏུ་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོའི་གསུང་རྩོད་མེད་དུ་གྲགས་ཤིང་། རྒྱ་བོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་དང་མན་ངག་གི་ཡི་གེ་འང་མང་དུ་བཞུགས་སོ༎ །མཆན།\n/rnal 'byor gyi dbang phyug chen po dpal sa ra ha chen po'i zhal snga nas mdzad pa do ha mdzod ces bya ba de kho nyid rnal du mtshon pa don dam pa'i yi ge rdzogs so//(see note)_phyag rgya chen po snying po'i don gyi gdams pa'i shing rta chen po 'phags yul gyi grub pa'i dbang phyug mtha' dag gi gtsug gi nor bu bram ze chen po dpal sa ra ha zhes pa 'jig rten na nyi zla ltar grags pa gang de'i dpal gyi mgur las stsal ba'i phyag rgya chen po do ha mdzod kyi rdo rje'i glu mang zhig bzhugs las/_dam pa do har grags pa 'di ni 'phags 'od kun tu bram ze chen po'i gsung rtsod med du grags shing /_rgya bod kyi 'grel pa dang man ngag gi yi ge 'ang mang du bzhugs so//_/mchan/\n/do ha ko Sha grA ti/\n/do ha mdzod kyi glu/\nBegin-End Pages (Western): 7-22\nRetrieved from "http://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Do_ha_mdzod_kyi_glu&oldid=49356"


ཡོང་ཁུངས།：མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གཞུང་དྲ་བ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།：རྟ་མགྲིན་དཔལ། སྤེལ་དུས།：2018-11-20 17:04 རྡེབ་ཚད།：40589\nརྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་རིག་པ་དང་སྨན་རྫས་རིག་པ་མྱུར་དུ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས། རྫས་འགྱུར་སྨན་རྫས་ཀྱིས་འབྲས་སྐྲན་ཚབས་ཆེན་ལ་སྨན་བཅོས་བྱས་པར་གྲུབ་འབྲས་མངོན་གསལ་བླངས་པ་དང་། འབྲས་སྐྲན་ཚབས་ཆེན་ཡིན་པའི་ནད་པ་གང་མང་ཞིག་གི་ནད་གཞི་ཅུང་བདེར་འབབ་དུ་བཅུག་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་འགའ་ཤས་ཡོངས་སུ་དྲག་སྐྱེད་ཐུབ་པར་ཡང་གྱུར། ཉེ་སྔོན། རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་དེ་མོ་ནད་འབྲས་སྐྲན་ལ་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པས། ང་ཚོས་གཤམ་ནས་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཤེས་བྱ་འགའ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་བྱེད།\n1. ནད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་མི་འདྲ་བ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ཚད་གཞི་མི་འདྲ་བའི་ཁར་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཅུང་རིང་ན་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱས་རྗེས་དུག་འགྱུར་ཞོར་སྐྱོན་འབྱུང་སྲིད་པའི་མི་ཚད། ཕན་ནུས་ལྡན་མིན། རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་གྲོན་དངུལ་སོགས་ལ་སེམས་ཁུར་བྱས་ནས་ནད་པ་དག་ལ་ནམ་རྒྱུན་འཇིགས་སྣང་དང་སེམས་ཁྲལ། སོམ་ཉི། རེ་ཆད་སོགས་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་སྲིད། སེམས་ཁམས་མི་སྐྱིད་པ་དེའི་དབང་གིས་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱེད་པར་ཞོར་སྐྱོན་འབྱུང་སྲིད་པ་མ་ཟད། སྨན་བཅོས་བདེ་བླག་ངང་ལེགས་འགྲུབ་འབྱུང་བར་ཡང་ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པ་ཐེབས་སྲིད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ནད་པ་དག་ལ་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་མ་བྱས་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་སེམས་ཁམས་རྒྱུན་ལྡན་ཅན་རྒྱུན་བསྲིངས་སྒོས་དངོས་ཡོད་དོན་དངོས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ནས་ནད་གཞི་ལས་རྒྱལ་ཐུབ་པའི་ཆོད་སེམས་ཡང་དག་ཤིག་ཆགས་དགོས།\n2. ཆང་དང་དུ་བར་དགའ་མཁན་ནད་པ་དག་གིས་ཆང་དང་དུ་བ་གཅད་དགོས་ཤིང་། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་དུ་བ་དང་ཆང་གིས་ནད་གཞི་ཇེ་སྡུག་ལ་གཏོང་བ་ལས་བདེ་ཐང་ལ་མི་ཕན་པ་རེད།\n3. རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་བརྟག་དཔྱད་ཅི་རིགས་འཐུས་ཚང་བྱ་དགོས་ཤིང་། དེའི་ནང་དུ་ཁྲག་གི་རྒྱུན་ལྡན་རང་བཞིན། མཆིན་པ་དང་མཁལ་མའི་བྱེད་ནུས། འབྲས་སྐྲན་ཕོག་སའི་གནས་སོགས་གསལ་པོར་ངོས་ཟིན་དགོས།\n4. རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་མ་བྱས་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་ངལ་གསོ་བྱེད་པར་ཁག་ཐེག་ཡོང་དགོས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ནད་པར་གཉིད་མི་ཁུག་པའི་དཀའ་ཁག་ཡོད་ན་སྨན་པའི་ངག་བཅོལ་གཞིར་བཟུང་ནས་གཉིད་ཁུག་པའི་སྨན་འོས་འཚམ་རེ་བསྟེན་ཆོག དེ་མིན་གཉིད་ཁར་ཆུ་དྲོན་མོའི་ནང་དུ་རྐང་བ་བཀྲུ་བ་དང་འོ་ཇ་ཚ་བོ་འཐུང་དགོས་ཤིང་། དེ་ལས་གཞན་ཞེ་མེར་བ་དང་སྐྱུག་པ་སོགས་ཕོ་རྒྱུ་ལ་གནོད་པའི་ལས་བྱུང་བ་སྔོན་འགོག་བྱེད་དགོས།\n1. ཟུག་གཟེར་ཡོད་པ། སྨན་ཁབ་རྒྱག་ས་དེར་ཟུག་གཟེར་ཆེ་བ་མ་ཟད། སྐྲངས་ནས་དམར་པོར་འགྱུར་ལ། ཁྲག་རྩའི་སྤུབས་ལམ་དག་ཏུ་སྐྱི་ལྤགས་ལ་ཟ་འཕྲུག་ལངས་བ་སོགས་རྒྱུན་ལྡན་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་འབྱུང་ཞིང་། ནད་པས་བཟོད་བསྲན་བྱེད་མི་ཐུབ་ན་དུས་ལྟར་སྨན་བཅོས་མི་སྣ་བོས་ཡོང་ནས་དེའི་འབྲེལ་གསོ་བཅོས་བྱེད་དགོས།\n2. ཆུ་མང་པོ་བཏུང་དགོས། རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱེད་སྐབས་སུ་ནད་པས་ཆུ་མང་པོ་བཏུང་དགོས་ཤིང་། ནང་སྒོས་སུ་རྫས་སྦྱོར་གྱི་འདྲེས་ཚད་ཅུང་སྟུག་པོས་ནད་པས་མང་པོ་འཐུང་དགོས། ཉིན་རེར་ཕལ་ཆེར་ཆུ་ཧའོ་ཧྲིན2000-3000བར་འཐུང་ནས་ཕྱིར་གཏོང་ཚད་ཀྱང་ཧའོ་ཧྲིན3000གཡས་གཡོན་གྱི་དབར་བྱས་ནས་མགྱོགས་མྱུར་སྒོས་ལུས་སྟེང་གི་སྨན་རྫས་རྙིང་ཚབ་གསར་བརྗེ་བྱས་ནས་ཕྱིར་ཕུད་དེ་མཁལ་མར་གྱོང་གུད་ཐེབས་ཚད་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏང་དགོས་པ་མ་ཟད། རྫས་འགྱུར་སྨན་རྫས་ཀྱིས་ཕོ་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཤུན་ལ་ཟུག་གཟེར་ཐེབས་ཚད་ཡང་ཉུང་དུ་གཏོང་དགོས།\n3. བཟའ་བཏུང་། རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་འཇུ་སླ་བ་དང་སྣུམ་ཅུང་ཉུང་བའི་ཟས་རིགས། སྤྲི་དཀར་གྱི་འདུས་ཚད་མོད་པ། ཚི་སྣའི་རྒྱུ་ཆ་མཐོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཟས་རིགས་བཟའ་དགོས། དཔེར་ན་ཤ་དང་བྱ་སྒོང་། འོ་མ། ཉ་ཤ དེ་མིན་ཤིང་ཏོག་དང་སིལ་ཏོག་གསར་པའི་རིགས་སོགས་མང་པོ་ཟོས་ན་ལུས་པོའི་དུག་འགོག་ནུས་པ་མཐོར་འདེགས་སུ་གཏང་ཐུབ། ད་རུང་ནད་པ་དག་གིས་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་མ་བྱས་པའི་ཡར་སྔོན་དང་རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱས་ཚར་མ་ཐག་བཅས་ལ་ཟས་རིགས་མང་པོ་ཟ་མི་རུང་བར་སྐྱ་ཟས་སྐྱ་ཆུའི་རིགས་བཏུང་དགོས། ཟ་མ་ཟོས་རྗེས་དུས་ཚོད1-2དབར་དུ་ཅོག་ཙེའི་སྟེང་ཙོག་པུར་བསྡད་ནས་ངལ་གསོ་བྱེད་རྒྱུ་ལས་ཉལ་ཁྲིའི་སྟེང་ཀན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་མི་རུང་།\n4. རྫས་འགྱུར་སྨན་བཅོས་བྱེད་སྐབས་གཟའ་འཁོར་རེའི་ནང་དུ་ཁྲག་གི་འཁོར་རྒྱུགས་རྒྱུན་ལྡན་ཡིན་མིན་ཐེངས1-2ལ་བལྟ་དགོས་ཤིང་། དེ་ཡང་ཕྲ་ཕུང་དཀར་པོ་དེ 4.0×109/L ལས་དམའ་བའམ་ཡང་ན་ཁྲག་རྔུལ་དེ 50×109/L ལས་དམའ་བའི་སྐབས་སུ་སྨན་པས་ལྟོས་བཅོས་ཀྱིས་སྨན་ཁབ་རྒྱག་ཚད་ཉུང་དུ་གཏོང་བའམ་ཡང་ན་སྨན་བཅོས་མཚམས་བཞག་ནས་ཕྲ་ཕུང་དཀར་པོ་དང་ཁྲག་རྔུལ་འོས་འཚམ་ཞིག་ཡར་འཕར་དུ་འཇུག་པའི་སྨན་རྒྱག་སྲིད།


ཚོད་ལྟ་སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནས་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་མཐའ་མ“ཨ”ལ་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2020-10-20 15:03:12 སྐད་འཕྲིན་ལས་བཏུས། ཀློག་གྲངས།\n（ཧྲང་ཧེ་དགེ་ཐོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྐད་བརྡ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། ཧྲང་ཧེ། 200234）\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་མཐའ་མ“ཨ”ནི་དོན་དམ་དུ་དབྱངས་སུ་རུང་ངམ་གསལ་བྱེད་དུ་འཇོག་དགོས་པ་ལ་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཞལ་མི་མཐུན། དེ་བས་དུས་ད་ལྟ་ལ་ཐུག་ཏུ“ཨ”ཡི་ངོ་བོ་ནི་འདིའོ་ཞེས་ལུང་དང་རིགས་པས་བསྒྲུབས་ནས་འདར་མེད་པར་བྱས་ཡོད་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དང་བརྩམས་ཆོས་སོགས་ཀྱང་མཐོང་དུ་མ་བྱུང་། དེ་ཡང་བོད་ཡིག་གི“ཨ”ཡི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པར་ངེས་འཛིན་པ་ལ། ཡི་གེ་རིག་པའི་ཐོག་གི“ཨ”དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ངོས་ཀྱི་དབྱངས/a/གཉིས་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་དཔྱད་དགོས་པ་ལས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་བོད་སྐད་ལ་དབྱངས་བཞི་རུ་བྱས་ན་དབྱངས/a/མེད་དགོས་པ་དང་། དབྱངས་ལྔ་རུ་བྱས་ན“ཨ”དབྱངས་ཡིག་ཡིན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཁ་ཚོན་བཅད་ན། མིའི་རིགས་སྤྱིའི་སྐད་བརྡའི་ཆོས་ཉིད་དང་འགལ་སྲིད་ལ། བོད་ཡིག་གི་ཡི་གེའི་མ་ལག་ལའང་གནོད་ངེས་སོ། ། རྩོམ་འདིས“ཨ”ནི་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་གནས་ཀྱི་རིན་ཐང་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པར་ཁས་བླངས་པ་དང་མཉམ་དུ། བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ཡིག་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི་ཡོད་ཅེས་པ་ཡི་གེ་རིག་པ་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ལ། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་དབྱངས/a/ཡང་ཡོད་ངེས་ཤིང་། དེ་ནི་ཚེགས་སྐྱུང་བའི་ཕྱིར་དུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་བཞིན་གཟུགས་སམ་རྟགས་སུ་མ་བཀོད་པ（采用零形式）ཙམ་ཡིན་པར་འདོད། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་རྩོམ་པ་པོས་ཐོག་མར་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་དག་དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་སྦྱར་ནས་གླེང་ཡོད་ཅིང་། ཚོད་ལྟ་སྒྲ་གདངས་རིག་པའི（实验语音学）གཞུང་ལུགས་དངPraatམཉེན་ཆས་སྤྱད་དེ་དེའི་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་དག་ལ་ཚད་ལྟ་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ་རྗེས་འཇུག“འ”ཡི་སྐོར་ནས་ཀྱང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་རགས་ཙམ་བརྗོད་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] བོད་སྐད། གསལ་བྱེད། དབྱངས། ཚོད་ལྟ།\nདེ་ཡང་བོད་ཡིག་གི“ཨ”ནི་དབྱངས་སམ་གསལ་བྱེད་གང་དུ་གཏོགས་པར་དཔྱད་དགོས་ན། ཐོག་མར་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངེས་ཤེས་གསལ་བོ་ཞིག་ཆགས་དགོས་ཏེ། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང》ལས། “ང་རོའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱིན་པའི་མི་གསལ་བའི་གདངས་ནི་དབྱངས། དབྱངས་ཡིག་ནི་གསལ་བྱེད་དང་མ་སྦྱར་ན་འདོན་དུ་མེད། ཡི་གེ་རང་རང་གི་སྐྱེ་གནས་ལས་སྒྲ་དག་གསལ་གསུམ་ཚང་བའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱིན་པའི་གདངས་ནི་གསལ་བྱེད།” ཅེས་དང་། 《མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས》ལས། “དབྱངས་ནི་ང་རོ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ནི་གསལ་བྱེད་གཞན་ལ་མ་ལྟོས་པར་འདོན་དུ་མེད།”ཅེས་པ། 《དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང》ལས། “གནས་དང་བྱེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་མི་གསལ་ཞིང་། སྒྲ་ཙམ་ཤས་ཆེ་ལ་ལྷོད་པ་རྣམས་དབྱངས་ཏེ་མོ་ཡིག་དང་། གནས་དང་བྱེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གསལ་ཞིང་། དམ་པའམ་ཅུང་ཟད་དམ་པ་རྣམས་གསལ་བྱེད་དེ་ཕོ་ཡིག་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་པ་བཅས་ལ་བལྟས་ན། སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་དབྱངས་ནི་གདངས་མི་གསལ་ཞིང་། སྒྲ་འབྱིན་དགོས་ན་ངེས་པར་དུ་གསལ་བྱེད་ཅིག་ལ་བརྟེན་དགོས་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཟུང་ཡོད། ཕྱི་མས་དབྱངས་ནི་གནས་དང་བྱེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་མི་གསལ་ནའང་། སྒྲ་ཤས་ཆེ་བ་དེའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོར་བཤད་ཡོད་པས། སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་དང་མི་མཐུན། དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པས་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ལ་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། “དབྱངས་ནི་དབུགས་སམ་རླུང་གིས་ཨོལ་སྐྱི（声带）འདར་བར་བྱས་ནས་ཐོན་པའི་འཇེབས་པའི་རིང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྒྲ（乐声）ཏེ། དབྱངས་ཡོད་ཚད་སྒྲ་ལྡན་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་དང་། དབུགས་ལ་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ཐོགས་རེག་མེད་པས། གསལ་བྱེད་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་དབང་གིས་སྒྲ་འདོན་ནུས། གསལ་བྱེད་ནི་རླུང་ཕྱིར་ཕྱུང་དུས་རང་སྐྱེ་སའི་གནས་ཀྱིས་ཁེགས་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་ཅིང་། དབུགས་རང་དབང་དུ་ཕྱིར་ཐོན་མི་ཐུབ་པས་དབྱངས་ལྟར་དུ་སྒྲ་གསལ་བོ་མིན（无响度）། དེ་མིན་སྒྲ་ཕྱིར་འབྱིན་དགོས་ན་དབྱངས་ལ་བརྟེན་པ་ཤས་ཆེ།”ཞེས་སོ། ། གོང་གི་མཚན་ཉིད་དག་བསྡུར་ཏེ་བལྟས་ན། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང》དང《མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས》གཉིས་སུ། སྒྲ་འབྱིན་པ་ལ་གསལ་བྱེད་ནི་རང་དབང་ཅན་ཡིན་པ་དང་དབྱངས་ནི་གསལ་བྱེད་ལ་བརྟེན་པའི་གཞན་དབང་ཅན་དུ་འདོད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནས། དབྱངས་ཀྱིས་གསལ་བྱེད་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པར་རང་དབང་གིས་སྒྲ་འབྱིན་ཐུབ་པ་དང་། རང་ཁོ་ནས་ཀྱང་ཚེག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་ཐུབ་ལ། གསལ་བྱེད་ནི་དབྱངས་ལ་མ་བརྟེན་པར་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚེག་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་མི་ནུས་པར་འདོད（སྣ་སྒྲ་ཕུད）། དེ་བས་ང་ཚོསPraatམཉེན་ཆས་ནས་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་གཉིས་ཀའི་ཁྱད་པར་དང་ངོ་བོ་ལ་བརྟག་ན་གཤམ་གསལ།\nགོང་གི་རི་མོ་ནི་གསལ་བྱེད“ཀ” ཡི་སྒྲ་རིས（语图）ཡིན་ལ། “ཀ”འགག་སྒྲར་གཏོགས་པས། དེའི་སྒྲ་འབྱིན་པའི་གོ་རིམ་ནི། ཐོག་མར་དབུགས་རྒྱུན་གང་དེ་སྐྱེ་གནས་ལ་ཐོགས་པ（成阻）དང་། དེ་ནས་བཀག་པ（持阻）། མཐར་གསོག་པའི་དབུགས་རྣམས་ཅིག་ཅར་དུ་སྒོར་ཕུད་པ་ལས（除阻）། དབུགས་ཤུགས་ཆེན་པོས་སྒྲ་རིས་སུ་ཆེས་གཡོན་མཐའི་གཞུང་ཐིག（冲直条）དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་། དེ་ནི་དབྱངས་གང་ཡང་མ་ཞུགས་པའི་གསལ་བྱེད་རྐྱང་བ“ཀ” ཡི་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ལ། དབུགས་སྐྱེ་གནས་ལས་ཕྲལ་པ་དང་། སྒྲ་སྐྱེ་བ། དེ་ནས་སྒྲ་འཇིག་པའི་བར་དུ་སྐར་ཆ0.03ལས་མེད་པས། སྒྲ་རྒྱུན་རིང་དུ་སྲིང་མི་ཐུབ་ཅིང་། སྒྲའི་གྲག་ཚད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བས་ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་མི་ཐུབ་བོ། ། ཚོད་ལྟ་སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ལས་གཞུང་ཐིག་འདི་ནི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཡིན། གཞན་ཡང་གཞུང་ཐིག་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ནག་ཅིང་སྟུག་པའི་འཕྲེད་ཐིག་དེ་ནི（横杠）གསལ་བྱེད“ཀ”ཡི་གཞུག་གི་དབྱངས/a/མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་རིས་ཡིན་ཏེ། དབྱངས་ཤིག་ཡིན་ན་ཨོལ་སྐྱི་འདར་ངེས་པས། དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲའི་ནུས་པས་གོང་གི་སྒྲ་རིས་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་། དེ་མིན་དབྱངས་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱིས་གེགས་མི་ཐེབས་པས་སྒྲ་རྒྱུན་ཇི་ལྟར་རིང་དུ་སྲིང་ཡང་ཆོག དེའི་ཕྱིར། ང་ཚོས་ངག་ནས་ཀློག་པའི“ཀ”ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་ནི་གོང་གི་སྒྲ་རིས་ཧྲིལ་བོས་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། གསལ་བྱེད“ཀ” ཡི་གཞུང་ཐིག་དང་དབྱངས/a/ཡི་སྒྲ་རྒྱུན་གཉིས་ཀས་བསྟན་པའི་ཚེག་ཁྱིམ་ལ་གོ་བར་བྱའོ། ། འདི་ལས་ང་ཚོས་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་ནི་དབྱངས་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་གཅིག་པུ་སྒྲ་དག་གསལ་གསུམ་ཚང་བའི་ཚེག་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་མི་ནུས་པ་ཤེས་སོ། །\nགོང་གི་རི་མོ་ནི་ཨ་མདོའི་ཞོན་ཧྭའི་བོད་སྐད་དུ་ནུ་བོ་ལ“ʔa ʔu”ཞེས་འབོད་པའི་ཚེག་ཁྱིམ/ʔa/ ཡི་སྒྲ་རིས་ཡིན། གོང་ནས་སྤྲོས་པ་བཞིན་དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་འབྱིན་པར་སྐྱེ་གནས་ཀྱིས་ཁེགས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཨོལ་སྐྱི་འདར་ནས་སྒྲ་འདོན་པར་བྱས་པ་ཡིན་པས། སྒྲ་རིས་ནས་གྲལ་དག་ཅིང་དོ་མཉམ་པ། ཆོས་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་འཕྲེད་ཐིག་ནག་པོ་ཞིག་གིས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། དེ་མིན་གོང་གི་སྒྲ་རིས་ལས་དབྱངས/a/ཡི་སྒྲ་རྒྱུན་ནི་སྐྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། རྒྱུན་མཐུད་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤེས་ཐུབ། དེ་བས་དབྱངས་ཀྱིས་རང་སྟེང་ནས་སྒྲ་འབྱིན་ཐུབ་པ་དང་གསལ་བྱེད་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པར་ཚེག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་ཐུབ་པའང་རྟོགས་ཐུབ་བོ། ། འོན་ཀྱང་གོང་གི་སྒྲ་རིས་ཀྱི་མགོ་རུའང་སྒྲ་རིས་དང་པོ་ལྟར་དུ་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ཐིག་ཅིག་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནས་དཔྱད་ན། གསལ་བྱེད་གཞན་ཞུགས་མེད་པའི་དབྱངས་རྐྱང་བས་ཚེག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་པར་ཚེག་ཁྱིམ་གྱི་མགོ་རུ་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གསལ་བྱེད/ʔ/ཞིག་ཡོད་ངེས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། ། ཡིན་ནའང་བོད་ཡིག་ཏུ་དེ་ནི་སྒྲ་གནས་སུ་མི་རུང་བས། དངོས་སུ་མ་ཐོན་ཡང་དོན་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དེ། འདིའི་སྐོར་ནི་གཤམ་ནས་བཤད་པར་འགྱུར།\nགོང་གི་ཚོད་ལྟ་གཉིས་ལས་ང་ཚོས་གནས་ལུགས་ཤིག་བཤད་འདོད་པ་ནི། བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་ལ་དབྱངས་གཞན་ཞུགས་མེད་ཚེ། ལེགས་སྦྱར་ལྟར་གྱི་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་ལམ་གཟུགས་སུ་གྲུབ་མེད་པའི་དབྱངས/a/ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པར་འདོད། ཡིན་ནའང་། ལེགས་སྦྱར་དང་མི་མཚུངས་པ་ནི། བོད་ཡིག་ཏུ་དབྱངས་ཞུགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་ཡོད་དོ་ཅོག་ལ/a/ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར། གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སར་ད་གཟོད་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ/a/ཞུགས་པ་ཡིན་ཞིང་། གཞན་པའི་འཕུལ་རྟེན་མགོ་འདོགས་གནས་སའི་གསལ་བྱེད་ལ/a/ཞུགས་པ་མ་ཡིན། དེ་ཡང་འོག་གི་ཚོད་ལྟའི་སྒྲ་རིས་གཉིས་ལས་གསལ་སྟེ། སྔ་མ་ནི་བོད་ཡིག་གི“རྟ”ཞེས་པའི་སྒྲ་རིས་ཡིན་ལ། དེ་རུ་མགོ་ཅན“ར”ཡི་གཞུག་ལ་དབྱངས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་ཏེ་འཕྲེད་ཐིག་ནག་པོ་དེ（横杠）བྱུང་མེད་པ་དང་། མིང་གཞི“ཏ”ཡི་རྗེས་སུ་རྟགས་དེ་གསལ་བོར་ཐོན་ཡོད། ཕྱི་མ་ནི་བོད་ཡིག་གི“བསྟན”ཞེས་པའི་སྒྲ་རིས་ཡིན་ལ། དེ་རུའང་མིང་གཞི“ཏ”གནས་སར་དབྱངས་ཀྱི་རྟགས་ཐོན་པ་ལས། སྔོན་འཇུག“བ”དང་མགོ་ཅན“ས”ཡི་སྒྲ་རིས་ལ་དབྱངས་ཀྱི་རྟགས་ཐོན་མེད་དོ། །\nའདི་འདྲའི་འཆར་འགོད་ལ་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། བོད་ཡིག་ལ་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་དུ་ཧ་ལན་ཏའི་རྟགས་མི་དགོས་པས། ཡི་གེའི་མ་ལག་ལ་ཉིང་བསྡུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ནོ། ། ཁོ་བོས་བལྟས་ན་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས“ཨ”ཡི་ཐད་ལ་རྩོད་པ་མང་དུ་བྱུང་བ་དང་། བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་བཞིའམ་ལྔ་ཡོད་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱང་གནད་འདི་ལ་ཐུག་ཡོད་སྙམ། དེ་ཡང“ཨ”དབྱངས་སུ་འདོད་ཅིང་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་ཅེས་པ་དག་གིས་གོང་གི་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་དབྱངས/a/དེ་ཡིག་གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི“ཨ”ཡིན་པར་ཁས་བླངས་པ་དང་། དབྱངས་བཞི་ལས་མེད་འདོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ཀྱི་དབྱངས“ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ”བཞི་ལས། སྐད་བརྡའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་ལམ་གཟུགས་སུ་མ་བཀོད་པའི་དབྱངས/a/དེ་བོད་ཡིག་བྱིངས་ཀྱི་དབྱངས་ཀྱི་གྲས་སུ་མ་བཞག་པས་ཡིན་པར་འདོད།\nསྒྲ་གནས་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན། སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/དང་། སྒྲ་གནས་སུ་མི་རུང་ཞིང་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་མི་ཐུབ་པའི་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་གསལ་བྱེད/ʔ/གཉིས་ནི“ཨ”ཡི་འགྱུར་གཟུགས་གཉིས་སུ་གོ་ནའང་ཆོག་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་གོང་ནས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་བཞིན། དབྱངས་གཞན་ཞུགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་རྐྱང་བ་ལ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/མ་ཞུགས་པར་ངག་ནས་གསལ་བར་འདོན་དུ་མི་རུང་བས། དབྱངས/a/དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་གཟུགས་སུ་བཀོད་མེད་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཁྲོད་དུ་དངོས་སུ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་གཟུགས་སུ་མ་བཀོད་པའང་ཚེགས་སྐྱུང་བའི་སླད་ཡིན་པར་སྙམ། གཉིས་ནི་བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་གྱི་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད་གཞན་མེད་པར་དབྱངས་ཁོ་ནས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་པ་ལ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་གསལ་བྱེད/ʔ/ལ་བརྟེན་དགོས། དེ་ནི་མིའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས（人类发音器官的共性）ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དབྱངས་རྐྱང་བ་ངག་ནས་བྱུང་ཚེ་ཨོལ་སྒོའི་ཁ་ཕྱེ་བ་དང་མཉམ་དུ་འགག་སྒྲ་ཞིག་ཡོད་པའི་གནས་ལུགས་དེ་རེད། （དབྱངས་རྐྱང་བ་ཀློག་དུས་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲར་བརྟེན་པའི་པར།） དེའི་ཕྱིར་དབྱངས/a/ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་དུས་ཀྱང་། ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་གསལ་བྱེད/ʔ/ལ་བརྟེན་ནས/ʔa/ལྟ་བུར་འདོན། འོན་ཀྱང་བོད་སྐད་དུ/a/དང/ʔa/གཉིས་ལ་སྒྲའི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མི་སྟོན་པས་སྒྲ་གནས་གཅིག་གི་འགྱུར་གཟུགས་གཉིས་སུ་རུང་བ་ལས་འོས་མེད།\nརྒྱུ་མཚན་ནམ་གནས་ལུགས་འདི་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས། བོད་ཡིག་གི“ཨ”ལ་གསལ་བྱེད/ʔ/དང་དབྱངས/a/ཞེས་འགྱུར་གཟུགས་གཉིས་བྱུང་བའང་དོན་དང་མཐུན་པར་འདོད་དོ། ། འདིར་མཉམ་འཇོག་རྒྱུ་ཞིག་ལ། “ཨ”ནི་དབྱངས/a/ཡིན་ཟེར་དུས/ʔa/ཡི་འགྱུར་གཟུགས/a/ལ་བཤད་པ་ལས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི/a/རུ་འདོད་མི་རུང་བ་དང་། ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་པའི་གསལ་བྱེད/ʔ/ཡིན་ཟེར་དུས་གཟུགས་སུ་བཀོད་མེད་པའི་སྲོག་ཞུགས་ཀྱིདབྱངས/a/ཞུགས་ཡོད་པའང་ཤེས་དགོས་སོ། ། དེ་མིན། འདི་ལས་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད“ཨ”/ʔ/ནི་སྒྲ་གནས་ཀྱི་རིན་ཐང（音位价值）མེད་ཅིང་གཞན་དབང་ཅན（伴随性）ཞིག་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ་བོ། ། འདིའི་སྣང་ཚུལ་ནི་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་དུའང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཨ་རབ་སྐད་དུ་གསལ་བྱེད28ཡོད་པ་ལས་དང་པོᴀlif ཟེར་བ་གསལ་བྱེད་དུ་ཀློག་དུས་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ/ʔ/རུ་ཀློག་པ་དང་། དབྱངས་སུ་ཀློག་དུས/a/རིང་ཆ་ཅན/ā/རུ་ཀློག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ། 西安（xi an）ཟེར་བའི“an”ནི་དབྱངས/a/མགོ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ངག་ནས་ཀློག་ཚེ“ɕi ʔan”ཞེས་ཨོལ་སྒོའི་སྒྲ་སྦྱར་ནས་འདོན་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྒྲ་གནས་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན/a/དང/ʔa/གཉིས་སྒྲ་གནས་གཅིག་གི་འགྱུར་གཟུགས་ལ་གཏོགས། དེ་མིན། 乌鸦（wu ya）དང阿姨（a yi）སོགས་ཀྱང་དོན་དུ“u ia”དང“a i”ཞེས་དབྱངས་མགོ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཁྱིམ་ཡིན་ནའང་། ངག་ནས་འདོན་ཚེ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་གསལ་བྱེད（零声母）/w/ /j/ /ʔ/བཅས་ལ་བརྟེན་ནས“wu ja, ʔa ji”ཞེས་ཀློག་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །\nགཞན་ཡང་འདིའི་སྐོར་ལ་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་རྒན་ཨ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་འོད་གསལ་ལགས་ཀྱིས་ལྟ་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པ་དོན་དང་མཐུན་པར་སྙམ། “སྒྲ་གནས་ཕྱོགས་དྲིལ་གྱི་ངོས་ནས་གཞིགས་ན། ‘ཨ’ནི་དབྱངས་ཡིག་ལ་གོ་ཆོག་པར་མ་ཟད། མིང་མགོའི་སྲོག་ཞུགས་གསལ་བྱེད（词首零辅音）དུ་གོ་ནས་རྟགས་མཚོན་མ་བཀོད་ཀྱང་འོས་ལ། གཞན་ད་དུང་ཚེག་ཁྱིམ་མགོ་ཡི་གསལ་བྱེད་སྲོག་ཞུགས/ʔ/（音节首“零辅音”）ལའང་གོ་རུང་། བོད་ཡིག་གི་མ་ལག་ཁྲོད། ‘ཨ’ཡིག་གསལ་བྱེད/ʔ/ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ངོས་འཛིན་འདི་ལྟ་བུར་སྒྲ་གནས་ཀྱི་ངོས་ནས་གཞིགས་ན། ཚེག་ཁྱིམ་ཀྱི་མགོ་མའི་གསལ་བྱེད་ཅིག་ཁ་སྣོན་བྱས་པས། ཚེག་ཁྱིམ་སྒྲིག་གཞིའི་ཞིབ་འབྲི་མ་ལག་ལ་ཟོར་ཡང་དང་སྔར་ལས་སྒྲིག་སྲོལ་རང་བཞིན་ལྡན་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་ཚེག་ཁྱིམ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ངེས་པར་དུ་གསལ་བྱེད་དང་དབྱངས་ཡོད་དགོས་པ་དང་། གཉིས་ནས་བོད་ཡིག་ལ་ཁེར་ཚུགས་ཀྱི་དབྱངས་ཡིག/a/མེད་པ་དང་། གཞན་པའི་དབྱངས་ལའང་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་མེད་པས་ཡི་གེ་མ་ལག་སྔར་ལས་ཟོར་ཡང་སྤྱོད་བདེ་རུ་སྣང་། དེ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་བ་ནི། གསལ་བྱེད‘ཨ’ཡིག་སྟེ/ʔ-/ཡི་སྒྲ་གནས་གསར་སྒྲིག་བྱས་པ་བརྒྱུད་དེ་ཚགས་དམ་པའིCV（Cནི་གསལ་བྱེད་དང་། Vནི་དབྱངས་སོ། །）དཀྱིལ་སྙིང་ཡིན་པ་དང་། ཆེས་ཆུང་པའི་སྒྲིག་གཞིའི་ཚེག་ཁྱིམ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་མ་ལག་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཆོག་པ་རེད།” འདི་ལ་བལྟས་ན། རྒན་ཁོང་གིས་ཀྱང་བོད་ཡིག་ཏུ་དབྱངས/a/མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་དངོས་སུ་མ་བཀོད་ནའང་། སྐད་བརྡ་ནས་བལྟས་ན་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/ཡོད་པ་དང་། བོད་ཡིག་གི“ཨ”ནི་ཚེག་ཁྱིམ་མགོ་ཡི་གསལ་བྱེད/ʔ-/ལ་ངེས་འཛིན་དགོས་ཤིང་། དབྱངས་གཞན་མ་ཞུགས་པའི/ʔ/རྐྱང་བ་སྒྲ་གནས་སུ་གྲུབ་མི་ཐུབ་པར་འདོད་བཞིན་ཡོད་དོ། ། འདི་ལས་ཀྱང་དབྱངས/a/དང་དབྱངས/a/ཞུགས་པའི་སྒྲ་གནས/ʔa/གཉིས་ནི་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ་བོ། །\nདེ་ཡང་འདིའི་སྐོར་ལ་བོད་ཀྱི་མཁས་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱང་གྲོས་ཁ་གཅིག་ཏུ་མཐུན་བཞིན་མེད་དེ། རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི། “ཨ”ནི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་དབྱངས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། བོད་ཡིག་ཏུ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྣང་ཚུལ་འདི་འདྲ་བྱུང་བས་རེད་འདོད་ལ། དེའང་མདོར་དེད་ན། ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ཀྱི་དབྱངས་བཞི་དང་སྐད་བརྡའི་ཁྲོད་ཀྱི་དབྱངས་ལྔ་ཞེས་པ་གཉིས་སོ་སོར་མི་འབྱེད་པར་དཔྱད་པས་ཡིན་པར་འདོད། གཞན་བོད་སྐད་ལ་དབྱངས་དུ་ཡོད་པར་བརྟག་དུས་ཀྱང་། བོད་ཡིག་དང་བོད་སྐད་གཉིས་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་དཔྱད་དགོས་པ་ལས། བོད་ལ་དབྱངས་བཞིའམ་ལྔ་ཡོད་ཅེས་གྲངས་ཀྱིས་བཅད་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་སྲིད་དེ། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི་དབྱངས་བཞི་མ་གཏོགས་མེད་ནའང་། བོད་སྐད་ལ་ཡུལ་དང་དུས་མི་གཅིག་པ་རུ་དབྱངས་ཀྱི་གྲངས་ཀྱང་མི་གཅིག་པ་ནི་དཔེར་ན། ད་ལྟར་“དབུས་གཙང་སྐད་ལ་དབྱངས་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི་དང་གཟུགས་སུ་མ་བཀོད་དབྱངས/a/，དེ་མིན་གསར་དུ་སྐྱེ་བའི་དབྱངས/ɛ/y/ø/བཅས་བསྡོམས་པས་བརྒྱད་དང་། ཁམས་སྡེ་དགེའི་སྐད་ལ/i/e/ø/ɛ/ə/a/o/u/ɪ/ʊ/སོགས་དབྱངས་བཅུ་གཅིག་དང་། ཨ་མདོའི་སྐད་ལ་ཆེས་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་དབྱངས་/i/e/ə/a/o/u/བཅས་དྲུག་ཡོད་པ”ལྟ་བུའོ། ། དེ་བས་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱི་རྩོད་པའང་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཀྱི་དབྱངས་ཡིག་དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐད་ཀྱི་དབྱངས་གཉིས་མཉམ་དུ་བསྲེས་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། ། གཤམ་ནས་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་ཚོས་འདིའི་ཕྱོགས་ལ་བཏོན་པའི་ལྟ་ཚུལ་རྣམས་ཟུར་ལྟའི་ཚུལ་དུ་དྲངས་པར་བྱའོ། །\nལྟ་ཚུལ་འདིའི་རིགས་འཛིན་མཁན་དག་གིས་གཙོ་བོ་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ཀྱི་དབྱངས་བཞི་འབའ་ཞིག་ལས། ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་ཟིན་པའི་དབྱངས་གཞན་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོར་སྲོག་ཞུགས་སམ་གཟུགས་འདས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་དགོས་པའི་དབྱངས/a/དེ་བོད་ཡིག་གི་དབྱངས་ཀྱི་གྲས་མ་བཞག་ཅིང་། དབྱངས/a/དང་གསལ་བྱེད“ཨ”/ʔ/གཉིས་ཀ་ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་དུས་ཕན་ཚུན་ནི་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་བཅས་ཁས་མ་བླངས་པས་རེད་འདོད་དོ། ཁོང་ཚོའི་ལྟ་བར་རེ་རེ་བཞིན་དཔྱད་ན།\nརྗེ་ས་པཎ(1182-1251) གྱིས་མཛད་པའི《དག་པར་བྱེད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་རིན་ཆེན་རྒྱ་མཚོ》ལས“སྤྱིར་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ། །དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་གཉིས་སུ་དབྱེ། །དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི། །གསལ་བྱེད་ཀ་སོགས་སུམ་ཅུ་ཡིན། །”ཞེས་གསུངས་པར་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་ན། ཁོང་གིས“སྤྱིར་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ”ཞེས་སྐད་དང་ཡི་གེ་གཉིས་ལས་ཡི་གེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་། “དབྱངས་ཡིག”ཅེས་དབྱངས་མཚོན་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་མིན་གཟུགས་སུ་བཀོད་ཡོད་པའི་ཡི་གེ་ཞེས་པ་ལོགས་སུ་བཀར་ནས། དེ་ལ་གྲངས་བཞི་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་ལས། བོད་ལའམ་བོད་སྐད་ལ་དབྱངས་བཞི་ཡོད་ཅེས་མ་གསུངས་པ་ནི། སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་འཆར་འགོད་བྱེད་དུས་སུ། དབྱངས་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི་དངོས་སུ་གཟུགས་སུ་བཀོད་པ་དང་། དབྱངས་འདི་དག་མ་ཞུགས་པའི་མིང་གཞི་གནས་སར་དབྱངས/a/ཞིག་དགོས་པ་ནི་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་བའི་ཕྱིར་དུ（经济性原则）ལེགས་སྦྱར་ལྟར་དུ་གཟུགས་མེད་དམ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་ཕྱིར་ཡིན་པར་འདོད། དེ་བས་འདིའི་ཞིབ་ཕྲ་ལ་མཉམ་མ་བཞག་པར་རྗེ་ཁོང་གིས་བོད་ལ་དབྱངས་བཞིའམ་ལྔ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཤེ་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་དངོས་དེ་མ་རྟོགས་པའི་རྟགས་ཡིན་པར་སྙམ། ཡང་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིས།(1228-1305) “སུམ་ཅུ་པོ་དེ་ཇི་ལྟར་བསྡུ་ཞེ་ན། སང་སྐྲི་ཏ་ལྟར་སྙུང་ན་ནི་ཨ་དབྱངས་ཡིག་དང་གཞན་རྣམས་གསལ་བྱེད་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་པར་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་དགོས་ཤེ་ན། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་གནས་ཚུལ་ཕལ་མོ་ཆེའི་འོག/a/ནི་སྲོག་ཞུགས་ཡིན་ནའང་། མིང་གི་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད་མེད་པར་དབྱངས་རྐྱང་བ/a/ཡིས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་དུས་སུ། དེའི་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་གཟུགས་ནི“ཨ/अ”ཡིན་པས། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ“ཨ/अ”ནི་དབྱངས་ཡིག་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ལ། བོད་ཡིག་ཏུ་གནས་ཚུལ་གང་གི་འོག་ཏུའང་དབྱངས/a/ནི་གཟུགས་མེད་དམ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་ཡིན་པ་དང་། གལ་ཏེ་དབྱངས་རྐྱང་བ/a/ཡིས་ཚིག་ཁྱིམ་གྲུབ་པ་ལ་དེའི་མགོ་རུ་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གསལ་བྱེད/ʔ-/“ཨ”ཞིག་ཡོད་དགོས་པས། “ཨ”ནི་བོད་ཡིག་ཏུ་གསལ་བྱེད་དུ་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡིན་ཡང་གོང་ནས་སྤྲོས་པ་བཞིན། དབྱངས/a/དང་གསལ་བྱེད/ʔa/“ཨ”ནི་སྒྲ་གནས་ནས་བལྟས་ན་ཕན་ཚུན་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པས། འདིའི་གནས་ལུགས་རྟོགས་གྱུར་ན“ཨ”ནི་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་གཉིས་སུ་རུང་ཞེས་པར་ཡང་གོ་བ་གསལ་བོ་ཞིག་ལོན་ཐུབ་བོ། ། དེའི་རྗེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོའི་(1441-1527)《སུམ་ཅུ་པའི་རྣམ་འགྲེལ་》དུ“བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཨཱ་ལི་གསལ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཨི་ཡིག་དང་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་བསྟན་པ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་རྣམས་ཏེ་བཞིར་ངེས་ཞེས་པའོ། གང་ཡང་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ། བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཞུང་འདི་དང་དངོས་སུ་འགལ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་ཀཱ་ལི་སྟེ། གསལ་བྱེད་ནི་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་ཉིད་དུ་ངེས་ཏེ”ཞེས་གསུངས་པའང་གཙོ་བོ་བོད་ཡིག་ལ་གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི་དབྱངས་བཞི་ལས། “ཨ”ཡིག་ཉིད་ནི་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/ཁོ་ནར་གོ་བར་བྱེད་ན་མི་རུང་བ་བསྟན་ཡོད། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ། “ས་པཎ་གྱིས་མཛད་པའི་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ། བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ། ཞེས་དང། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དཔལ་ཁང་ལོ་ཙཱ་བའི་དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན་དང་། ས་སྐྱ་ཨ་མྱེས་ཀྱི་མིག་དབང་རབ་གསལ་རྣམས་སུ་ཡང། དབྱངས་ལྔ་ཡ་ར་ལ་ལྦའི་འདོགས། ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདོན་མཁན་ཡོད་ནའང། འདིར་སུམ་ཅུ་པའི་གཞུང་དང་བསྟུན་ན་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་ངེས་པས་ན་བརྡ་ཆད་དེ་དག་ལ་ཁས་བླངས་བར་མི་བྱའོ། ཞེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་སོགས་ཀྱིས་བཀག་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་དང། “འདིར་བོད་རང་ལ་མཁོ་བའི་ཡི་གེ་མང་མི་དགོས་ཉུང་ན་མི་འདུ་བའི་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲངས་ངེས་པ་མཛད་ནས་དབྱེ་བསྡུ་བྱས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་གིས་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རི་མོ་བཞིས་ཆོག་པ་དང་། “ཨ”ཡིག་དབྱངས་སུ་བྱས་ན་མང་སྐྱོན་བྱུང་བ་བསྟན་ཏེ། དབྱངས/a/ནི་བོད་ཡིག་ཏུ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྱས་པ་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་ཕྱིར་ཡིན་པ་དང་། “ཨ”གསལ་བྱེད་དུ་བཞག་པ་ནི། བོད་ཡིག་གི་ཚིག་ཁྱིམ་མ་ལུས་གསལ་བྱེད་མགོ་ཅན（CV）ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་བོ། །ཡང་ཁོང་གིས“ལེགས་སྦྱར་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ཡོད་ཚད་དུ་ཨ་ཡིག་དབྱངས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཡོད་པ་ལས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ། ཨ་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་ནི་བོད་ཡིག་གི་རྣམ་གཞག་ཁོ་ན་ལས་མི་འབྱུང།”ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་དབྱངས/a/སྲོག་ཞུགས་སམ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་བོད་ཡིག་དང་འདྲ་ནའང་། མིང་གི་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད་མེད་པར་དབྱངས་རྐྱང་བས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་དུས་སུ། ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་གཟུགས“ཨ/अ”ཡིས་དབྱངས་དེ་མཚོན་པར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། བོད་ཡིག་ཏུ་དབྱངས/a/ནི་གནས་ཚུལ་གང་གི་འོག་ཏུའང་གཟུགས་མེད་དམ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་དང་། དབྱངས་རྐྱང་བས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་དུས་སུ། ཚིག་ཁྱིམ་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད/ʔ/ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་བོད་ཡིག་ཏུ་གཟུགས“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཡོད་དོ། ། མཁས་དབང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས། “ཨ་ཡིག་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དགོས་དབང་གིས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པས་དབྱངས་ཡིག་བཞིར་གྱུར་ལ”ཞེས་གསུངས་པའི“དགོས་དབང”ཞེས་པའང་བོད་ཡིག་གི་ཚིག་ཁྱིམ་ཐམས་ཅད་གསལ་བྱེད་མགོ་ཅན་ཡིན་པས། “ཨ”ནི་ལེགས་སྦྱར་དུ་དབྱངས་སུ་འཇོག་དགོས་ནའང་། བོད་ཡིག་ཏུ་དགོས་དབང་གིས་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གསལ་བྱེད/ʔ/རུ་གོ་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད་པར་སྙམ་མོ། ། རྗེ་དམུ་དགེས།“བོད་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་དང་དབྱངས་བཞི་ཡོད།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་ཁོང་གི་གསུང་གཞན་དུ་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ཀྱི་ང་རོ་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ཡང་། གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི་དབྱངས་དང་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་དབྱངས/a/གཉིས་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་ཡིན་པར་འདོད། པྲ་སྟི་རིན་པོ་ཆེས། “བོད་ཀྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་མེད་པས། ཨ་ཕྲེང་གི་དོན་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྲེང་བ་དངོས་སུ་ཡོད་པས་དེ་ལ་ཨ་ཕྲེང་ཞེས་བཏགས་པ་བཞིན་དུ། བོད་ཀྱི་ཨི་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་ནང་ནས་ཕྱུངས་ཤིང་དེ་དང་ཆ་མཐུན་པས་ཨཱ་ལི་ཞེས་གདགས་སུ་རུང་བར་མཚོན་ཞིང་གོ་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་སོ། དེའི་གྲངས་ངེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཨི་སོགས་བཞི་ཞེས་སྨྲས་ཏེ། ཨི་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་ཨུ་ཨི་ཨེ་ཨོ་བཞི་ཡོད་པས། དེར་ངེས་པའོ། །”ཞེས་དང། “ཨ་ཡིག་ནི་གང་ལ་འདོགས་པའི་གཞི་བརྗོད་དོན་ཙམ་མ་གཏོགས་གསལ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །”ཞེས་གསུངས་པས་ནི། བོད་ཡིག་ཁྲོད་དུ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/ཆེད་དུ་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་གཟུགས་མེད་པ་དང་། ལེགས་སྦྱར་དུ་དབྱངས་རྐྱང་བ/a/ཡིས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་པར། “ཨ/अ”ནི་དབྱངས་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ཞིང་། བོད་སྐད་དུ་དེ་ལ་ཨ་ལི་ཟེར་བ་ཡང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མིང་གཡར་པའམ། ཡང་ན་གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན“ཨ”ལ་དབྱངས/a/དང་གསལ་བྱེད/ʔa/ཡི་འགྱུར་གཟུགས་གཉིས་ཡོད་པས་དེ་ལྟར་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། ། གཞན《སུམ་ཅུ་པ》རུ“ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས། ། ཨ་ལི་གསལ་བྱེད་ཨི་སོགས་བཞི། ། ཀ་ལི་སུམ་ཅུ་ཐམ་པའོ། །”ཞེས་པའང་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ཀྱི་དབྱངས་དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ངོས་ཀྱི་དབྱངས་གཉིས་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་གནད་ཀ་འདི་ཤེས་རྒྱུ་གལ་ཆེའོ། །\nལྟ་ཚུལ་འདི་འདོད་མཁན་དག་གིས་གོང་ནས་བརྗོད་པའི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སར་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་དབྱངས/a/（零形式元音）ཞུགས་དགོས་ཞེས་པའི་དབྱངས/a/དེ་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་མཐའ་མ“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་པས་རེད་འདོད། གལ་ཏེ་ལྟ་ཚུལ་འདིས་དབྱངས/a/དང་གསལ་བྱེད/ʔa/གཉིས་ནི“ཨ”ཡི་འགྱུར་གཟུགས་ཡིན་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས། “ཨ”ནི་དབྱངས་སུ་འདོད་པ་ཡིན་ན་གནས་ལུགས་དང་ལྡན་པར་འདོད་དོ། ། གཤམ་ནས་རེ་རེར་དཔྱད་ན།\nདེ་ཡང་གསེར་ཏོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བརྩམས་པའི<<གསེར་ཏོག་སུམ་རྟགས>>སུ། “བོད་ཀྱི་སྐད་བྱིངས་ཀྱི་ཨ་ཡིག་ནི་གསལ་བྱེད་ཡིན་པར་མ་ཟད། གསལ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲའི་གདངས་བརྗོད་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ནུས་པས་དབྱངས་དངོས་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་དང་། མ་ཞེས་དབྱངས་ཨའི་གདངས་ཀྱིས་ཡི་གེ་བརྗོད་པ་དང་།”ཞེས་གསུངས་པས། དམ་པ་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས“ཨ”ཡིག་ནི་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་གསལ་བྱེད/ʔ/ཡིན་པར་མ་ཟད། “གསལ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲའི་གདངས་བརྗོད་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ནུས་པ”ཞེས་ནས་ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་ཟིན་པའི་སྲོག་ཞུགས་སམ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པའི་དབྱངས/a/ལའང་ངེས་བཟུང་བ་རེད། ལྟ་ཚུལ་འདི་ནི་སྒྲ་གནས་ཕྱོགས་དྲིལ་ཀྱི་ངོས་ནས（音位归纳角度）གཞིགས་ན་དོན་དང་མཐུན་པར་གནང་ནའང་། ཡི་གེའི་མ་ལག（文字系统）ནས་བལྟས་ན། བོད་ཡིག་གིས་དབྱངས་གཞན་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སའི་དབྱངས/a/ནི་སྲོག་ཞུགས་སམ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཞག་ཡོད་པས། དེའང“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་ན། བོད་ཡིག་མ་ལག་གི་ཉིང་བསྡུས་རང་བཞིན（简明性）དང་ཚེགས་སྐྱུང་བའི་རྩ་དོན（经济原则）དང་ཅུང་ཟད་འགལ་ཡོད་འདོད་དོ། ། གཞན་ཡང་། རྗེ་ས་པཎ(1182-1251) གྱིས་མཛད་པའི<<བསྟན་བཅོས་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན>>དུ། “དེ་ལ་དང་པོ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ(ཨ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ)། ། ཨ་ཡིག་བོར་བ་རྣམས(ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ)ནི་ཡན་ལག་གོ ། ཀ་ལ་སོགས་པ(ཉི་ཤུ་དགུ་)རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། བཞི་བཞི་པའི་སྡེ་པ་ནི་བདུན་ནོ། ཧ་ནི་མཐར་གནས་པའོ། །”ཞེས་གསུངས་ཡོད་པའི“དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། །”ཞེས་པས་སྤྱིར་སྐད་བརྡའི་ངོས་ནས་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་ཅེས་པ་དང་། “ཨ་ཡིག་བོར་བ་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་གོ །”ཞེས་པས། དབྱངས/a/མཚོན་བྱེད་ཀྱི“ཨ”ནི་ལེགས་སྦྱར་དུ་གཟུགས་སུ་བསྟན་ཡོད་ནའང་། བོད་ཡིག་ཏུ་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྲོག་ཞུགས་སམ་གཟུགས་འདས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་རུང་སྟབས། དེ་བོར་བའི་ལྷག་མ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཅས་ནི་ཡན་ལག་ཡི་གེའི་ངོས་ཀྱི་དབྱངས་ཡིན་ཞེས་པ་དང་། “ཧ་ནི་མཐར་གནས་པའོ། །”ཟེར་བས། “ཨ”/ʔ/གསལ་བྱེད་དུ་བཞག་ཀྱང་སྒྲ་གནས་སུ་མི་རུང་བས། “ཧ”ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ལས་ཆེས་མཐར་གནས་པའི་སྒྲ་གནས་ལ་ངོས་འཛིན་ཆོག་པས་རེད་འདོད་དོ། ། མཁས་དབང་བསྟན་དར་ལྷ་རམས་པའི<<སུམ་རྟགས་འགྲེལ་བ>>ལས། “ལྷག་མ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་ནི། ། ཨ་ཡི་དབྱངས་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ། ཨ་ཡང་དབྱངས་སུ་འདུ་བར་འདོད། །”ཅེས་པས་ཀྱང་དབྱངས་གཞན་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སའི་དབྱངས/a/དེ་ཡིག་གཟུགས“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན་པར་འདོད། ལྟ་ཚུལ་འདི་ལུགས་དང་མཐུན་མིན་ནི་གོང་ནས་སྤྲོས་ཟིན་པས་འདི་ནས་བསྐྱར་དུ་མི་གླེང་བར་བྱ། དེ་མིན། ཨ་ཡིག་དབྱངས་སུ་སྒྲུབ་ཚུལ་ལ་མཁས་པ་གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་མཛད་པའི་ཡིག་ཕུད།“ཞལ་རས་གསལ་ལ་ངང་མདངས་གང་བ་བཟང་། ། གདམས་ངག་ཟབ་ལ་མ་ཆད་ཐ་དད་དང་། ། ལས་ངག་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་བསལ་མཛད་པ། ། འཕགས་པ་མ་ཕམ་ཡང་དག་དམ་པ་ལ། །”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་དབྱངས་ཨ་ངེས་པར་བརྩམས་པ་ཡིན་ཞེས་རྟགས་སུ་བཀོད་ནས“ཨ”དབྱངས་སུ་སྒྲུབ་བཞིན་མཆིས། མཁས་དབང་འདི་རྣམས་ཀྱིས“ཨ”ཞེས་པ་ནུས་པ་གཉིས་ལྡན་ཅན་ཡིན་པར་འདོད་བཞིན་ཡོད་དེ། དབྱེ་ན་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས“ཨ”དང་ཀ་ཕྲེང་གི་སུམ་ཅུ་པ་གསལ་བྱེད་ཀྱི“ཨ”གཉིས་ཡོད་པར་གསུངས། སྤྱིར་ཡི་གེ་གང་ཞིག་གཞི་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་དབྱངས་ཀྱང་ཡིན་ལ་གསལ་བྱེད་ཀྱང་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་མི་སྲིད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཕོ་ཡང་ཡིན་ལ་མོ་ཡང་ཡིན་པའི་གང་ཟག་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། ། ལྡོག་སྟེ། གོང་གི་ཚིག་བཅད་དེས་ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་ཟིན་པའི་དབྱངས/a/དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་གཟུགས་འདས་སམ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་ར་སྤྲོད་གསལ་བོར་བྱས་པ་རེད། དེ་མིན་པར “ཨ”ནི་དབྱངས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཡིན་ཟེར་ན། ཚིགས་བཅད་དེའི་དངོས་ཤུགས་ཅི་རིགས་ནས་ཀྱང་མཐོང་མི་ཐུབ་བོ། །\nགཞན་ཡང་། དགེ་རྒན་ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གི་དཔྱད་རྩོམ<<བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞིར་ངེས་པའི་རིགས་སྒྲུབ་མཁས་པའི་རྟིང་སྣོན>>ཞེས་པ་རུ། “མི་རིགས་སོ་སོའི་སྒྲའི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་བའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བས་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཡི་གེ་ཞེས་བརྗོད།”ཅེས་གསུངས་ཡོད་པར་གཤམ་གྱི་དོགས་པ་འདི་དག་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི“ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད”ཅེས་གསུངས་པ་སྒྲ་སྐྱེ་བའི་ལུགས་དང་མཐུན་མི་མཐུན་ལ་དོགས། དེ་ཡང་འདིའི་སྒྲ་ཞེས་པ་སྐད་ཀྱི་གདངས་སམ་ཡི་གེ་རུ་གོ་ལ། ཡི་གེ་སྐྱེ་བར་རྒྱུ་བཞི་ཚང་དགོས་ཏེ། གཞིའི་རྒྱུ་དང་བྱེད་པའི་རྒྱུ། སྐྱོད་པའི་རྒྱུ། སྐུལ་བའི་རྒྱུ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལས་སྐུལ་བའི་རྒྱུ་ལ་རྩོལ་བ་དང་རྣམ་རྟོག་གཉིས་ཡོད་དེ། རྣམ་རྟོག་ཅེས་པ་ཡི་གེ་ཀློག་འདོད་ཀྱི་ཀུན་སློང་ལ་ཟེར་ཞིང་། གོ་བདེ་བར་བཤད་ན། ཡི་གེ་གང་ཞིག་གི་སྒྲ་འབྱིན་དགོས་པ་རྣམ་རྟོག་གིས་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་ཞེས་པ་དེའོ། ། དཔེར་ན། ཀ/k/ཞེས་པའི་གསལ་བྱེད་འདི་ལ་དབྱངས/a/སྦྱར་ནས/ka/ལྟར་ཀློག་དགོས་སམ། ཨི་སྦྱར་ནས་ཀི/ki/ལྟར་ཀློག་དགོས། ཡང་ན་དབྱངས་ཨུ་སྦྱར་ནས/ku/ལྟར་ཀློག་དགོས་པ་སོགས་ནི་རྣམ་རྟོག་གིས་ཐག་གིས་གཅོད་དགོས་པ་ལས། དབང་མེད་དུའམ་ལྷན་སྐྱེས་སུ། ཡང་ན་བཙན་ཚུགས་ཀྱིས་དབྱངས“ཨ”ཞིག་སྦྱོར་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་མེད་ཅེས་པ་དེའོ། ། དེ་བས་གོང་ནས་གསུངས་བཞིན་པའི“དབྱངས་ཨ་འདི་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད”ཅེས་པའང་སྒྲ་འབྱིན་པ་པོས་ཀུན་སློང་གིས་ཕྱུང་བ་ལས་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་ཅེས་པ་ནི་ཐལ་ལོ། ། གཉིས་ནི“ཨ་ལས་སྐད་ཀྱི་གདངས་སྣ་ཚོགས་བྱུང”ཟེར་བ་ནས། དོན་དངོས་སུ་སྐད་ཀྱི་གདངས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་ཐུབ་མིན་ལ་དོགས། དེ་ཡང་བོད་ཡིག་ལ་དཔེ་བཞག་ན། “ཨ”ལ་བརྟེན་ནས་དབྱངས་གཞན་ཞུགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་རྐྱང་བ་དང་ཚིག་ཁྱིམ་བརྩེགས་མའི་ཁྲོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་དག་གི་སྒྲ་བྱུང་ཐུབ་པ་ལས། དབྱངས་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་དང་མགོ་འདོགས་སམ་གསལ་བྱེད་སྦྲགས་མའི་སྒྲ་འབྱིན་པར་དབྱངས“ཨ”ཞུགས་མི་དགོས་ཤིང་བརྟེན་ཡང་མི་དགོས་པས། དེའི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་སྣ་ཚོགས“ཨ”ཡིས་ཕྱུང་མི་ཐུབ་པ་གཤམ་གྱི་ཚོད་ལྟ་ལས་གསལ།\nགོང་གི་མདོག་དམར་པོས་རྟགས་སུ་བཀོད་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི“ཨ”ལ་མ་བརྟེན་པར་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཡིན་པ་གསལ་ལ། འདི་ནི་མཚོན་བྱེད་ཙམ་ཡིན་ཞིང་། བོད་སྐད་དུ་འདིའི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ནི་ད་དུང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་དཔྱོད་ལྡན་དག་གིས་རིགས་བསྒྲེས་ན་ཤེས་ཐུབ་བོ། ། གཞན་ཡང་། དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་འཆད་དུས་སུ་དེའི་རང་བཞིན་ནམ་ངོ་བོ་དག་སོ་སོ་བཀར་ནས་བཤད་རྒྱུ་ལས། “ལྷན་སྐྱེས”ཞེས་འདྲེས་མ་འདྲེས་སུ་གསུངས་ན་ནི། དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ངེས་འཛིན་པ་ལ་དཀའ་ཁེགས་ལྷག་མ་བསྣན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །\nཡང་ཁོང་གི་རྩོམ་དུ“བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་དབྱངས་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཚུལ་མེད་པར་གསལ་བྱེད་གང་ཞིག་ལ་སྒྲ་གདངས་ཇི་ལྟར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཀླག་པའི་ཡི་གེ་ཡིན།”ཞེས་པའི“སྒྲ་གདངས་ཇི་ལྟར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཀླག”ཅེས་པ་ནི། ང་ཚོས་གོང་ནས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པའི་གསལ་བྱེད“ཀ” ཡི་སྒྲ་རིས་ཏེ། དབུགས་རྒྱུན་སྐྱེ་གནས་ལ་ཐོགས་པ་དང་། དེ་ནས་བཀག་པ། མཐར་གསོག་པའི་དབུགས་རྣམས་ཅིག་ཅར་དུ་སྒོར་ཕུད་པ་ལས། དབུགས་ཤུགས་ཆེན་པོས་ཐོན་པའི་ཆེས་གཡོན་མཐའི་གཞུང་ཐུག་དེ་ལས་མཚོན་པའི་དབུགས་སྐྱེ་གནས་ལས་ཕྲལ་པ་དང་། སྒྲ་སྐྱེ་བ། སྒྲ་འཇིག་པ་གསུམ་དུས་མཉམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞིང་། སྒྲ་རྒྱུན་རིང་དུ་སྲིང་མི་ཐུབ་ལ། སྒྲའི་གྲག་ཚད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བས་ཚེག་ཁྱིམ་སུ་གྲུབ་མི་ཐུབ་བའི་སྒྲ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་བཤད་བཞིན་ཡོད་དམ། ཡང་ན་དབྱངས/a/ཞུགས་པའི་སྒྲ་རིས་ཏེ། གཞུང་ཐིག་དང་དེའི་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ནག་ཅིང་སྟུག་པའི་འཕྲེད་ཐིག་གིས་མཚོན་པའི་ཨོལ་སྐྱི་འདར་བ་དང་། སྒྲའི་གྲག་ཚད་གསལ་བ། སྒྲ་རྒྱུན་རིང་དུ་སྲིང་ཆོག་པ། དེ་མིན་ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་ཆོག་པའི་སྒྲ་དེ་ལྟ་བུ་སྟོན་བཞིན་ཡོད། སྔ་མར་བཤད་བཞིན་ཡོད་ན་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ལས། ཀ་བའི་ཀ་དང་། ཁ་ངོ་ཡི་ཁ། ང་ཚོའི་ང་། ཆ་ཡའི་ཆ། ཇ་ཆང་གི་ཇ། ཉ་མོའི་ཉ། ན་ཚའི་ན། ཨ་ཕའི་ཕ། ཝ་མོའི་ཝ། ལ་ཐུར་གྱི་ལ། ཤ་རྩམ་གྱི་ཤ་སོགས་ཚེག་ཁྱིམ་དུ་ཁས་ལེན་མི་རུང་བའི་སྐྱོན་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། ཕྱི་མ་སྟོན་བཞིན་ཡོད་ཟེར་ན། གསལ་བྱེད་རྐྱང་བར་དབྱངས/a/“ཁྱོད་ལྟར་ན་ཐུན་མོང་གི་ཨ”ཞུགས་ཡོད་པ་གོང་གི་ཚོད་ལྟ་དག་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས་ཁ་གཞན་ལ་བྱོལ་ཐབས་བྲལ།\nཡང་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་ལས“སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཉིད་གནས་ཤིང་དེ་ཉིད་མེད་ན་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དབྱུང་དུ་མེད།”ཅེས་ནས“དབྱངས་ཨ”དེ་བོད་སྐད་དུའང་ཡོད་པ་ཁས་བླངས། གལ་ཏེ་བོད་སྐད་དུ་དབྱངས་ཨ་ཞེས་པ་ཡོད་ན། བོད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཁྲོད་དུ་ཇི་ལྟར་མངོན། གཞན་ཡང་སྐད་བརྡའི་ཟུར་ནས་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་ཟེར་ན་མི་ཆོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ལ་ཐུག དྲི་བ་འདི་དག་ལ་ལན་འདེབས་དུས་སུ། ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་ཟིན་པའི། བོད་ཡིག་ཏུ་དབྱངས/a/མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་དངོས་སུ་མ་བཀོད་ནའང་། སྐད་བརྡ་ནས་བལྟས་ན་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་དབྱངས/a/ཡོད་པ་དང་། དེའང་དབྱངས་གཞན་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་འདི་ཁས་མི་ལེན་རང་ལེན་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། བོད་ལ་དབྱངས་དུ་ཡོད་པར་བརྟག་དུས་ཀྱང་ཡི་གེ་རིག་པའི་ངོས་ཀྱི་དབྱངས་དང་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཐད་ཀྱི་དབྱངས་གཉིས་སོ་སོར་འབྱེད་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་འདི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཀྱང་གལ་ཆེའོ། །\nདེ་ཡང་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་སུ“དབྱངས་སམ་ང་རོ། གདངས་སམ་ང་རོ”ཞེས་ནས། དབྱངས་དང་གདངས་ང་རོ་གསུམ་པོ་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་དུ་གོ་བ་ལེན་བཞིན་ཡོད་ནའང་། སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནི་རྩོམ་རིག་དང་མི་འདྲ་བར་ཆེས་ཞིབ་ཚགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་མི་མང་བོས“རིག་ཚན་ཁྲོད་ཀྱི་རྩིས་རིག（文科中的数学）”ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡང་ཡོད། སྒོས་སུ་སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནི་དངོས་ལུགས་དང་ཡང་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པས་གནད་དོན་མང་བོ་ཞིག་ཚོད་ལྟ་བརྒྱུད་ནས་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པར་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། འདིའི་སྐོར་གྱི་བརྡ་ཆད་དག་ལའང་དབྱེ་བ་ཞིབ་མོར་འབྱེད་དགོས་སོ། ། དེ་བས་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དུ་མས་དབྱངས་དང་གདངས། ང་རོ་བཅས་ལ་བཀོད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་དག་ལ་ཞིབ་པར་བརྟགས་ན། འདི་གསུམ་ནི་དོན་ཐ་དད་དུ་སྟོན་པའི་བརྡ་ཆད་རིགས་གསུམ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དེ་ཡང་སྒྲ་འབྱིན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དབུགས་ལ་བཀག་འགོག་མེད་པར་ཐོན་པའི་སྒྲ་ནི་དབྱངས་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་བརྒལ་ཏེ（超音段）སྒྲའི་མཐོ་དམའ་བཤད་པ་ནི་གདངས་དང་། གཞན་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས(发音特征)འབའ་ཞིག་སྟོན་པ་ནི་ང་རོ་ཡིན་པར་བཤད་ན་ལུགས་དང་མཐུན་པར་སྙམ། འདིའི་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཟེར་བ་ནི་དོན་དུ་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཐབས་ལ་གོ་སྟེ། སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཐབས་ལ་འགག་པ་དང་། གཙུབ་པ། འགག་གཙུབ། སྒྲ་ལྡན། སྒྲ་མེད། སྲོག་ཆེན། སྲོག་ཆུང་བཅས་ཡོད་པས། ང་རོ་ཞེས་པའང་འདི་དག་གི་སྤྱིའི་མིང་ལ་འཇུག་གོ ། དེ་བས་བོད་ཡིག་ལ་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་ཡོད་ཅེས་པའང་། དོན་དུ་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་བོ་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རིགས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་མཛད་པ་དེ་ཡིན། དཔེར་ན། “ཀ/ka/ ཅ/ʨa/ ཏ/ta/ པ/pa/” སོགས་ལ་འགག་སྒྲ་དང་སྲོག་ཆུང། སྒྲ་མེད་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་ཡི་གེ“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་པ་དང་། “ཁ/kha/ ཆ/ʨha/ ཐ/ta/ ཕ/pha/ ཚ/ʦha/ ” སོགས་ལ་སྲོག་ཆེན་དང་སྒྲ་མེད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་སྲོག་ཆེན་གྱི་ཡི་གེ“ཧ”ཡིས་མཚོན། དེ་བཞིན“ག/ɡa/ ཇ/ʥa/ ད/da/ པ/ba/ ཛ/ʣa/ ”སོགས་ལ་སྲོག་ཆུང་དང་སྒྲ་ལྡན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་སྒྲ་ལྡན་གྱི་ཡི་གེ“འ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་པ་བཅས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར། ཨ་ཧ་འ་གསུམ་ནི་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་ཡིན་ཞེས་པའང་། སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་ཐད་ནས་བཤད་ན། དེ་གསུམ་ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ལས་ཆེས་མཚོན་བྱེད་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་ཡིན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། གཞན་ཡང་། ཏུན་ཧོང་ཡི་གེ་བཟང་པོ་སྤྱོད་པའི་སྨོན་ལམ་སོགས་ལས “དེ་དག་རྙྷཱེད་པ་རབ་རྙྷཱེད་བདེ་བར་མཚོ”ཞེས་རྙེད་ལ་ཧཱ་ཡིག་ཨ་རིང་ཅན་བྱུང་བ་དང་། “རྫོགས་སྷོ།/ རྙྷིང་བ།”ཞེས་པ་སོགས་ལ་ཧ་བཏགས་པའང་ཡི་གེ་དེ་དག་གི་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་སྲོག་ཆེན་ཡིན་པ་མངོན་པར་བྱེད་པ་ལས། ཧ་ཡིག་ནི་སྲོག་ཞུགས་དང་ཁེར་ཚུགས་ཀྱི་སྒྲ་རྒྱུ་ཡིན་པ་སོགས་ལ་གོ་བ་ལེན་མི་རུང་། དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲ་རྟགས་ཀྱི་འཆར་འགོད་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གསལ་སྟེ། དཔེར་ན། /k/སྲོག་ཆུང་ལ་སྲོག་ཆེན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས/h/སྦྱར་ནས་སྲོག་ཆེན་གྱི་སྒྲ་རྫས/kh/གྲུབ་ལ། སྐབས་འདིར/kh/ཡི/h/ནི་སྲོག་ཆེན་གྱི་མཚོན་རྟགས་ཙམ་ཡིན་པ་ལས། ཁེར་ཚུགས་ཀྱི་སྒྲ་རྫས་ཤིག་མིན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་བས་བོད་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་འཇུག་དུས་སུའང་། ཐོག་མར་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་གྱི་སྒྲའི་ཀློག་སྟངས་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་སྦྱོང་དགོས་ཤིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གསལ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་ཐོན་བྱེད་དུ“ཀཨ་ཁཧ་གའ་ངའ། ཀྸ་ཁྷ་གྰ་ངྰ།”སོགས་ཀྱི་ཐབས་སྤྱད་ཀྱང་། སྐབས་འདིར“ཨ་ཧ་འ”གསུམ་ནི་སྒྲའི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས་རིགས་ལམ་དང་གཞུང་ལུགས་ལ་མི་གནོད་དོ། ། དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་མཆོག་གིས“བསླབ་ལ་བརྩོན་པའི་གང་ཟག་གིས། ། དང་པོ་ང་རོ་རྣམས་ལ་སྦྱང་། །”ཞེས་པའང་དགོངས་པ་འདི་འདྲར་དམིགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། གཞན<བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞིར་ངེས་པའི་རིགས་སྒྲུབ་མཁས་པའི་རྟིང་སྣོན>>ཞེས་པ་རུ“གལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཨ་དེ་དབྱངས་ཡིག་གི་གྲས་སུ་འཇོག་དགོས་ཟེར་ན། ཨ་དེ་ཙམ་མ་ཟད་ཧ་ཡིག་དང་འ་ཡིག་གཉིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དབྱངས་ཡིག་གི་གྲས་སུ་མི་འཇོག་ཐུ་མེད་ཡིན་ཏེ།”ཞེས་པའང་ང་རོ་དང་དབྱངས་ལ་དབྱེ་བ་མ་ཕྱེ་པའམ། ང་རོའི་དོན་བདེ་བླག་ངང་མ་རྟོགས་པ་ལས་བཤད་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །\nགནད་ཀ་འདིའི་ངོས་བལྟས་ན། སྔོན་བྱོན་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་སྐོར་ལ་བཏོན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དག་ཀྱང་ལུགས་དང་མཐུན་པར་འདོད་དེ། ཨ་ལག་ཤ་ངག་དབང་བསྟན་དར་གྱི<<ཡི་གེ་བཤད་པ་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན>>ཞེས་པ་རུ། “བོད་ཡིག་གི་ང་རོའི་རྩ་བ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཧ་དང་ཨ་དང་འ་གསུམ་མོ། ། ཁོག་པ་ནས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་གདོན་པར་བྱ་བའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་ནི་ཧ་ཡིག་གོ ། མགྲིན་པ་བཙུམ་ཞིང་དོག་པར་བྱས་ནས་སྟོད་དུ་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་གདོན་པའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་ནི་ཨ་ཡིག་གོ ། མགྲིན་པ་ཕྱེ་ཞིང་གློད་དེ་ཡངས་པར་བྱས་ནས་སྨད་དུ་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་གདོན་པའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་ནི་ཨ་ཡིག་ཡིན་པས། ཧ་ཨ་འ་གསུམ་ལ་ང་རོའི་རྩ་བ་གསུམ་མོ། །”ཞེས་གསུངས་པའང་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཐབས་དང་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནས་ཡི་གེ་འདི་གསུམ་ནི་གསལ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་རུང་ཞིང་རྩ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་ཅེས་པ་ལས། ཨ་ཧ་འ་གསུམ་གྱི་རིང་བཞིན་ནི་ང་རོ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་མེད། དེ་མིན<<གསེར་ཏོག་སུམ་རྟགས>>སུ “ཨ་ཧ་འ་ནི་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་མོ། །”ཞེས་པའང་ཨ་ཧ་འ་གསུམ་ནི་བོད་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གསུམ་ཡིན་ཞེས་པར་འགྲེལ་ན་དོན་དངོས་དང་མཐུན་ནོ་སྙམ།\nདེ་ཡང“ཨ”ནི་བོད་ཡིག་གི་མ་ལག་ཁྲོད་དུ་སྒྲ་གནས་སུ་མི་རུང་བའི་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ/ʔ/མཚོན་བྱེད་དུ་བཞག་ཡོད་པས། དབྱངས་གང་ཡང་མ་སྦྱར་བའི“ཨ”རྐྱང་བར་ཚིག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནུས་པ་མི་ལྡན་ཞིང་། དབྱངས་སྦྱར་བ་ན། དབྱངས་དེ་དང་ཚེག་ཁྱིམ་དུ་གྲུབ་པའི“ཨ”/ʔ-/གཉིས་ལ་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མེད་པས། སྒྲ་གནས་ཕྱོགས་དྲིལ་གྱི་ཟུར་ནས་ཕན་ཚུན་ནི་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན། འདིའི་གནས་ལུགས་ལས། བོད་ཡིག་ཏུ/i/u/e/o/བཅས་ཀྱང“ཨ”/ʔ-/ཡི་འགྱུར་གཟུགས་ཡིན་སྲིད་པ་ཤེས་ཐུབ། དཔེར་ན་བོད་སྐད་དུ། ཨ་མ་ཞེས་པ“ʔa ma”དང“a ma”གཉིས་ནས་གང་གི་སྒྲ་རུ་བཏོན་ཡང་དོན་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པ་དང་། ཨེ་མ་ཞེས་པ་ཡང“ʔe ma”དང“e ma”གང་དུ་འདོན་རུང་བ་ལྟ་བུའོ། ། གཞན་ཡང་། ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་ལྟར་ན། “ཨ”/ʔ-/ལ་རྗེས་འཇུག་མི་འདྲ་བ་སྦྱར་ཚེ་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བཞིན་ཡོད་དེ། དེའི་ཆོས་ཉིད་ནི། རྗེས་འཇུག་བཅུ་ལས་ལྕེ་རྩེ་དང་མཆུ་ནས་སྐྱེ་བའི་ཡི་གེ་སྟེ། “ད་ན་ར་ལ་བ་མ”སོགས་དང་འཕྲད་ཚེ། “ཨ”/ʔ-/ཡི་སྒྲ་དེའང་དེ་དང་མཐུན་པར་ལྕེ་ངོས་མདུན་གྱི་དབྱངས་སུ་ཀློག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ལྕེ་རྟིང་ནས་སྐྱེ་བའི་ཡི་གེ་སྟེ“ག་ང”གཉིས་དང་ཕྲད་ཚེ། “ཨ”/ʔ-/ཡི་སྒྲ་དེའང་དེས་ཤན་ཞུགས་ནས་ལྕེ་རྟིང་གི་དབྱངས་སུ་འདོན་བཞིན་ཡོད་པ་དེའོ། །\nདེ་བས་ང་ཚོས་སྤྱི་འགྲོས་འདི་འདྲ་ཞིག་བསྒྲུབ་ཆོག་སྟེ། རྗེས་འཇུག་གིས་ཤན་ཤུགས་ནས་བྱུང་བའི/ɑ/དང/ᴀ/སོགས་ནི/a/ཡི་འགྱུར་གཟུགས་ཡིན་ན། “ཨ”/ʔ/ནི་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་གནས་སུ་མི་རུང་སྟབས། དབྱངས/a/ཞུགས་པའི/ʔa/དང/a/གཉིས་ཀྱང་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པས། /ɑ/དང/ᴀ/,/a/བཅས་ཀྱང/ʔa/ཡི་འགྱུར་གཟུགས་ཡིན་པར་རྟགས་གྲུབ་བོ། ། དེ་བཞིན/ʔi/དང/i/,/ʔu/དང/u /,/ʔo/དང/o/བཅས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་འགྱུར་གཟུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། །\nདེ་ཡང་བོད་སྐད་ཀྱི་ཚེག་ཁྱིམ་གང་དུ“འ”འབྱུང་སའི་གནས་མ་གཅིག་ཚེ། དེའི་སྒྲ་གདངས་ཀྱང་མི་འདྲ་བར་ཀློག་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་མ་ལག་གིས་དེ་རྣམས་གཟུགས་གཅིག་གིས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་གཙོ་བོ་སྒྲ་གནས་དེ་དག་གི་བར་ཕན་ཚུན་ཁ་སྐོང་གི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པས། གཟུགས་གཅིག་གིས་མཚོན་པ་བྱེད་པ་ནི་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་ལ་སྟབས་བདེ་བཟོ་ཆེད་དང་ཚེགས་སྐྱུང་ཆེད་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ལ་རྒན་ཨ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་འོད་གསལ་གྱིས“ ‘འ’ཡི་གེ་གཅིག་གིས་གསབ་སྐོང་བྱས་པའི་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་རིན་ཐང་རིགས་ལྔ་མཚོན་ཐུབ་སྟེ། （1）གསལ་བྱེད་གཙོ་བོའི་ངོས་ནས་འ་ཡི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ནི་མགྲིན་པའི་བརྡར་སྒྲ（喉擦音）/ɦ/ཡིན།（2）ཚེག་ཁྱིམ་གང་དེའི་སྔོན་མཇུག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་འ་ཡི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ནི་མཆུ་གཉིས་ཟུམ་པའི་སྣ་སྒྲ་མ་ཡིན་པའི（非双唇鼻音）རིགས་ཤིག་སྟེ/ɴ-/ཡིན།（3）ཚེག་ཁྱིམ་མཇུག་གི་གསལ་བྱེད་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་འ་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ནི་དབྱངས་འཇུག་སྲོག་ཞུགས（零韵尾）/-ø/ཡང་ན་མགྲིན་པའི་འགག་སྒྲ（喉塞音）/-ʔ/ཡི་རིགས་ཤིག་ཡིན།（4）འ་ཡིག་གཞན་པའི་ཡི་གེ་དང་ལྷན་དུ་འདུས་སྐབས་མཆུ་གཉིས་ཟུམ་པའི་གསལ་བྱེད（双唇通音声母）/w/མཚོན་པ་ཡིན།（5）བོད་ཡིག་གི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དོད་ཁྲོད་འ་ཡིས་དབྱངས་རིང་བ（长元音）མཚོན་པ་ཡིན།”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དོན་དང་མཐུན་པར་སྙམ་སྟེ། ཚན་པ་འདིའི་བཤད་བྱར་གྱུར་པའང་དབྱངས་མཇུག་སྲོག་ཞུགས/-ø/དང་ཡང་ན་མགྲིན་པའི་འགག་སྒྲ/-ʔ/ཡི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་རྗེས་འཇུག་གི་འ་ཡིན་ནོ། །\nགོང་གི་གཞུང་ལུགས་འདིས་སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་དང་རྡོ་རིང་། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དྲིལ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དུས་ཀྱི་མཁས་པའི་རྩོམ་སོགས་ན་མིང་གང་ཡང་རུང་བ་དང་ཡི་གེ་རྐྱང་པའི་མཐའ་རྟེན་དུ་འ་ཡིག་ཞུགས་པའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་བ་དེར་ཡང་འདི་ལྟར་འགྲེལ་ཆོག་སྟེ། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་གང་ཞིག་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་གཞན་སྦྱར་མེད་ཚེ། “འ”ནི་དབྱངས་འཇུག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཚེག་ཁྱིམ་གྱི་མཇུག་ཏུ་བྱུང་ལ། དེས་བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་མཐའ་དག་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་མཇུག་ཡོད་པ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། འདི་དང་ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་པའི་བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད་གཞན་མེད་ཚེ། ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་གསལ་བྱེད“ཨ”/ʔ-/ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་སྲིད་ཅེས་པ་ནས། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་རེ་རེ་ལ་གསལ་བྱེད་ཅིག་དང་དབྱངས་ཤིག་དགོས་པར་མ་ཟད། གཞན་ད་དུང་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་གམ་རྗེས་འཇུག་ཅིག་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་དེ་བསྟན་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་ཆེས་ཆུང་བའམ་གཞི་རྩའི་ཚེག་ཁྱིམ་ནིCVCཅན་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤེས་ཐུབ། སྒྲིག་གཞི་འདི་ལྟ་བུ་ནས་བོད་ཡིག་གི་མིང་དང་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་དག་ནི་རྗེས་འཇུག་ལ་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མཐོང་ནུས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་མཆོག་གིས“རྗེས་འཇུག་བཅུ་བོ་མ་ཞུགས་ན། ། མིང་གཞན་སྦྱོར་བ་ཡོིད་མི་སྲིད། །”ཞེས་པའང་གནད་ཀ་འདིར་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ། ། དེ་བས། ཞོལ་རྡོ་རིང་སོགས་ཀྱི་ངོས་སུ། “ཟླ་གོང་གི་བུ་ཚའ་རྒྱུད་འཕེལད།/ ཡི་གྼེ་བྲིས་པའ།/ དཀུ་རྒྱལ་གྱི་ཡི་གེའ།/ དཔྱའ་འཇལ།/ མི་སྤོའ།”ཞེས་རྗེས་འཇུག་“འ”དངོས་སུ་བཀོད་པ་དང་། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དྲིལ་P.T.93པའི་ནང་དུའང“དགེའ་འདུན།/ གཏིའ་མུག/ འཇམ་དཔལ་གྱྀས་གསོལ་པའ།/ བཀུར་བསྟིའ།/ སེམས་ཆན་ཁམས་སུ་བལྟའ་མྱྀ་བའ།/ བློ་གྲོས་ཤེས་བགྱིའ་བ་ཞིག་བྱུང”ཞེས་རྗེས་འཇུག་“འ”དངོས་སུ་ཐོན་པ་དག་ཀྱང་། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་གང་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་གཞན་སྦྱར་མེད་ཚེ། “འ”ནི་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་མཚོན་རྟགས་སུ་བཀོད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ། །\nགཞན་ཡང<<བསྟན་འགྱུར>> ཁྲོད་བཞུགས་པའི<<སྒྲའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པ>> ཞེས་པ་རུ“གཞན་ཡང་མིང་གང་ཡང་རུང་བའི་ཐ་མ་ན་འས་བརྟེན་ལ། དེ་གཉིས་པ་ལས་སུ་སྦྱོར་ན་རུ་ཁོ་ནར་སྦྱོར་ཏེ། མིང་གི་མཐའ་མ་འ་ཡིས་བརྟེན་ཞེས་པའང་། མིང་གང་ཡང་རུང་པའི་ཐ་མ་ན་ན་རོ་གུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་གང་འདུག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཡི་གེ་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མ་བརྟེན་པ་དེ་ནི་འ་ཁོ་ནས་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མ་གདྷ་རུ་འགྲོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་རུང་སྟེ་འའི་རྗེས་འཇུག་སྡུད་པར་བལྟའོ། །” ཞེས་གསུངས་པ་ནི། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་གང་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་གཞན་སྦྱར་མེད་ཚེ། “འ”ནི་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་མཚོན་བྱེད་དུ་གནས་དགོས་པ་དང་། སྐད་ཆའི་བརྗོད་པ་རུའམ། ཡང་ན་ཚེག་ཁྱིམ་དེའི་རིགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཕྲད་སོགས་བྱུང་ཚེ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་གི་མཚོན་རྟགས“འ”དེ་སྐོང་ཡང་ཆོག་ཟེར་བ་ལས། མཐའ་གཅིག་ཏུ“འ”དེ་སྦྱོར་མི་ནུས་ཟེར་བར་གོ་བ་ལེན་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ན། “བཀའ་རུ་ཉན། མཁའ་རུ་འཕེན།”ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་དག་ལ“འ”སྐོང་མི་རིགས་པ་ལྟ་བུའོ། །\nརྗེས་སུ་སྐད་གསར་བཅད་ཁྲོད་དུ“འ”ཡིག་མེད་པར་བཟོས་པ་ནི། གོང་ནས་བཤད་པའི“ཚེག་ཁྱིམ་མཇུག་གི་གསལ་བྱེད་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་འ་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ནི་དབྱངས་འཇུག་སྲོག་ཞུགས/-ø/ཡང་ན་མགྲིན་པའི་འགག་སྒྲ/-ʔ/ཡི་རིགས་ཤིག་ཡིན།”ཞེས་པ་ནས་ལན་འདེབས་རུང་སྟེ། བོད་ཡིག་ཏུ་རྗེས་འཇུག“འ”ནི་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་ཙམ་ཡིན་པས། གཟུགས་སུ་བཀོད་ཀྱང་ཆོག་ལ་མ་བཀོད་ཀྱང་རུང་། དེ་ཡང་གོ་བདེ་བར་བཤད་ན། བོད་ཡིག་གི་ཚིག་ཁྱིམ་གང་ལ་གལ་ཏེ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་ཙམ་འགོད་དགོས་ན། རྗེས་འཇུག་བཅུ་ལས“འ”ལས་འཚམ་པ་ཞིག་མེད་ཅིང་། འདོར་བར་བྱས་ཚེའང་། སྒྲ་གདངས་ཀྱི་རིན་ཐང་ནས་བལྟས་ན། “འ”འདོར་བར་རུང་ལ། དོར་བའང་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་ཆེད་འབའ་ཞིག་གོ ། ཡིན་ནའང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ཙམ་ལ་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི<<རོང་ཟོམ་བཀའ་འབུམ>>དུ“བྱ་བ་འཕྲའ་མོ། འདྀའ་ནྀ་འགྲོའ་བ་རིས་དྲུག གཡོའ་བ་དང་མི་གཡོའ་བ”ཞེས་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་འཚོ་བའི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིའི<< བསྟན་པ་རྒྱས་པ་རྒྱན་གྱི་ཉི་འོད>>དུ“ཤཀྱའི་གཙོའ་ལ།/ རྩོད་དུས་ཀྱི་མགོའ་འཛིན་པའི་ཚེ།/ ཡིད་ཆེས་པའི་གནས་ཡིན་པའ།/ ཡང་ན་རྒྱ་དཔེའ་ལས”ཞེས་ད་རུང་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་འབྲི་བཞིན་ཡོད་པ་ནི། སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན། “འ”དབྱངས་འཇུག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་སུ་བཀོད་ཀྱང་མ་བཀོད་རུང་། ཚེག་ཁྱིམ་གང་དེའི་སྒྲ་གདངས་ལ་མི་གནོད་པས་བྲི་ཡང་ཆོག་ལ། ཡི་གེ་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན། རྒྱལ་བོ་ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་བའི་ཆེད་དུ“འ”ཡིག་དོར་བར་མཛད་ནའང་རྗེས་སུ་ཚད་ལྡན་དུ་མ་སོང་བའི་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །\nགཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་སྐོར་ལ་བཏོན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དག་ལའང་དཔྱད་རིན་ཡོད་དེ། <<ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང>> དུ“བོད་ཀྱི་སྐད་ཕལ་ཆེ་བའི་གདངས་ནི་རིང་ཆ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་མཐའ་རྟེན་གཞན་མེད་པའི་རྗེས་སུ་འ་མཐའ་སྦྱོར་བ་ཡང་བོད་སྐད་ཀྱི་གདངས་དང་མཐུན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ།”ཞེས་དང།“འོན་ཀྱང་ད་ལྟའང་འགའ་རེའི་ལག་རྒྱུན་དུ། བརྡའ་སྤྲོད་པ་ཞེས་པའི་བརྡ་ལ་འ་མཐའ་འབྲི་བ་མ་དག་པར་བརྗོད་མི་རུང་།” ཞེས་གསུངས་ནས་མཐའ་རྟེན་གཞན་མེད་པའི་རྗེས་སུ་འ་མཐའ་སྦྱོར་བ་ནི་གདངས་རིང་ཆ་ཅན་མཚོན་ཕྱིར་ཡིན་པར་འདོད་བཞིན་ཡོད་དེ། འདི་ལ་བལྟས་ན། མཁས་དབང་ཁོང་གིས་དགོངས་པའང་བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་མཐའ་དག་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་ཡོད་ཅིང་། ཚེག་ཁྱིམ་གཅིག་ལ་མ་མཐའ་ཡང་གསལ་བྱེད་ཅིག་དང་། དབྱངས་ཤིག དེ་མིན་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་ཅིག་ཚང་དགོས་ན། གདངས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་རིང་ཆ་ཅན་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ནམ་སྙམ། ཡང་སི་ཏུ་རིན་པོ་ཆེས“ཡི་གེ་གཅིག་ཡིན་ཡང་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་རྗེས་འཇུག་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་པས་དའ་ཞེས་ཡི་གེ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཡི་གེ་གཉིས་ཚོགས་པའི་མིང་གི་མཚན་གཞི་དང་།”ཞེས་གསུངས་པའང་། བོད་ཡིག་གི་མིང་ལ་གསལ་བྱེད་དང་དབྱངས་ལས། གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་ཀྱང་ཚང་དགོས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་ནོ། ། མཁས་དབང་པྲ་སྟིས། “དེས་ན་རྗེས་འཇུག་གཞན་དགུ་པོ་གང་རུང་མེད་པའི་མཐར་འ་ཡིག་རེ་ངེས་པར་བཞག་པ་སྒྲ་བསྒྱུར་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་ལ། དཔེར་ན། ཀ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་རྗེས་འབྲེལ་དུ་འ་ཡིག་མི་གསལ་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །”ཞེས་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྐྱང་པའི་རྗེས་སུ“འ”མཐའ་རྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་། དེང་སང་ད་དུང་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པར་བཤད་པ་ནི། ང་ཚོས་གོང་ནས་བཤད་པའི“འ”ནི་སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན་ཡོད་ངེས་པ་དང་། ཡི་གེ་རིག་པ་ནས་ཚེགས་སྐྱུང་བའི་སླད་འདོར་ཡང་རུང་ཞེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་ནོ། །\nགོང་ནས་དེང་རབས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཚོད་ལྟ་སྒྲ་གདངས་རིག་པའི་བྱེད་ཐབས་སོགས་སྤྱད་དེ་མཁས་པ་སྔ་མ་དག་གི་ལྟ་བ་ལ་དཔྱད་པ་རགས་ཙམ་བཏང་བ་ཡིན། ཚན་པ་འདིར་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་དག་སྤྱི་བསྡོམས་ཤིག་བྱས་ན། གཅིག བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་དུ་ཡོད་པའི་ཐད་ལ། ཡི་གེ་རིག་པ་ནས་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི་ལས་མེད་པ་དང་། སྐད་བརྡ་རིག་པ་ནས་བལྟས་ན། དེ་ལས་གཞན་པའི་དབྱངས/a/ཡང་ཡོད་ངེས་ལ། བོད་ཡིག་མ་ལག་གིས་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་བའི་སླད་དེ་ནི་གཟུགས་མེད་དམ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ངེས་བཟུང་ཡོད། གཉིས། “ཨ”ཡི་ངོ་བོའི་ཐད་ལ། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་གང་གི་མགོ་རུ་གསལ་བྱེད་གཞན་མེད་པར་དབྱངས་རྐྱང་བས་ཚིག་ཁྱིམ་ཞིག་གྲུབ་པ་ལ། རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲ/ʔ/ལ་བརྟེན་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་བོད་ཡིག་ཏུ“ཨ”ཡིས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། དེ་བས་བོད་ཡིག་གི་མ་ལག་ཁྲོད“ཨ”ཡི་ངོ་བོ་ནི་གསལ་བྱེད་ཅིག་ཡིན། གསུམ། ཚེག་ཁྱིམ་གྱི་ཐད་ལ། བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་གང་ལ་དབྱངས་གཞན་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེད་ཚེ། གསལ་བྱེད་གཙོ་བོ་གནས་སར་ངེས་པར་དུ་དབྱངས/a/ཞུགས་དགོས་པ་དང་། དབྱངས་རྐྱང་བས་ཚེག་ཁྱིམ་གྲུབ་པར་ངེས་པར་དུ་ཨོལ་སྒོའི་འགག་སྒྲའི་གསལ་བྱེད/ʔ/ཞིག་འབྱུང་སྲིད་པས། བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་མ་མཐའ་ཡང་གསལ་བྱེད་ཅིག་དང་དབྱངས་ཤིག་དགོས་ཤིང་། ཆེས་ཆུང་བའི་ཚེག་ཁྱིམ་ཡངCVནས་མགོ་བརྩམས་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་རྟོགས་ཐུབ། བཞི། ང་རོའི་ཐད་ལ། སུམ་འགྲེལ་མཁན་པོ་དག་གིས་དབྱངས་དང་གདངས། ང་རོ་གསུམ་ནི་དོན་གཅིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད་ནའང་། དོན་དུ་དེ་དག་ནི་དོན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པའི་བརྡ་ཆད་གསུམ་ཡིན་པར་འདོད་ལ། དེ་ལས་ང་རོ་ཞེས་པ་ནི་དབྱངས་དང་གདངས་སུ་མི་གོ་བར། གསལ་བྱེད་དག་གི་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་བྱེད་ལ་གོ་བ་བླངས་ན། ཨ་ཧ་འ་གསུམ་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་ཞེས་པའང་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་བོ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནས་རིགས་གསུམ་དུ་བགར་ཆོག་པའི་གནས་ལུགས་བསྟན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། ལྔ། རྗེས་འཇུག“འ”ཡི་ཐད་ལ། “འ”ཡིག་ནི་ཚེག་ཁྱིམ་མཇུག་གི་གསལ་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་དེའི་སྒྲ་གདངས་རིན་ཐང་ནི་དབྱངས་འཇུག་སྲོག་ཞུགས/-ø/ཡང་ན་མགྲིན་པའི་འགག་སྒྲ/-ʔ/ཡི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས། ཡི་གེ་རིག་པ་ནས་ཡོད་ཀྱང་ཆོག་ལ་མེད་ཀྱང་རུང་། འོན་ཀྱང་བོད་ཡིག་གི་གཞུང་རྣམས་དུ“མིང་གང་ལ་མཐའ་རྟེན་གཞན་སྦྱར་མེད་ཚེ། ངེས་པར་དུ་འ་མཐའ་རྟེན་དུ་སྦྱོར་དགོས”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་གདངས་རིག་པ་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བོད་ཡིག་གི་ཚེག་ཁྱིམ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གསལ་བྱེད་དབྱངས་འཇུག་ཡོད་ངེས་པ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་། འདི་དང་གོང་གིCVཡི་ཆོས་ཉིད་ནས། བོད་ཡིག་གི་ཆེས་ཆུང་བའི་ཚེག་ཁྱིམ་མམ་རྩ་བའི་ཚེག་ཁྱིམ་ནིCVCཅན་ཞིག་ཡིན་པའང་རྟོགས་ནུས་སོ། །\n[①]ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་།》[M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། P83\n[②]ཀརྨ་སི་ཏུ།《མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོ། P37\n[③]དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས།《དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང་།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1999ལོ། P100\n[⑤]འདིའི་སྒྲ་འདོན་པ་པོ་ནི། སྒོམ་པ། ཞོན་ཧྭ་རྡོ་སྦིས་ཀྱི་མི། ཕོ། ལོ28།རིག་གནས་ཆུ་ཚད་ཆེད་སྦྱོང་།\n[⑦]དོན་གྲུབ་ཚེ་རིང་།《བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་རྣམ་བཤད།》[M] པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ། P20,176,270\n[⑧]ས་སྐྱ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།《ས་སྐྱའི་བཀའ་འབུམ།》(པོད་གསུམ་པ།)[G]ཤིང་དཔར། P14ལ་གསལ། སྤྱིའིP542\n[⑨]《སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་སྨྲ་བ་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག》《བཀའ་གདམས་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།》དེབ53པ།[G] ཁྲིན་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2007ལོ།སྤྱིའིP359\n[⑩]《སུམ་རྟགས་སྐོར་གྱིདཔེ་རྒྱུན་དཀོན་པོ་འགའ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ།》[G] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009ལོ།P7\nཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་།》[M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། P65\nཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་།》[M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། P63\nཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་།》[M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། P66\n《བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་ལེགས་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》[G]པེ་ཅིང་། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོ།P12\n《རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཆོའི་གསུང་འབུམ།》(པོད་དྲུག་པ།) [G]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1997ལོ།P402\nཔྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ། 《པྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དགོངས་འགྲེལ།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ།P15\nཔྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ། 《པྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དགོངས་འགྲེལ།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ།P120\n《བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།》དེབ་བཅུ་བ།[G] ཁྲེང་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2015ལོ།ཤོག་ངོས་22\nས་སྐྱ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།《ས་སྐྱའི་བཀའ་འབུམ།》(པོད་གསུམ་པ།)[G]ཤིང་དཔར། P14ལ་གསལ། སྤྱིའིP542\n《བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།》དེབ་ལྔ་བ།[G]ཁྲེང་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2015ལོ། ཤོག་ངོས་22\n《བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།》དེབ་ལྔ་བ།[G]ཁྲེང་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2015ལོ། P22\n《རོང་ཟོམ་བཀའ་འབུམ །》[M] ཁྲིན་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1999ལོ།P305-308\n《བཀའ་གདམས་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》དེབ་51པ།[G] ཁྲིན་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ།P7\nཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་།《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་།》[M] ལན་གྲུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། P70-71\nཀརྨ་སི་ཏུ།《མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོ། P129\nཔྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ། 《པྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དགོངས་འགྲེལ།》[M]ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ། P120\nUnder the perspective of experimental phonetics Tibetan letters "ཨ"at the end of the study on the ownership of the problem\n---and after add word "འ"\n(Institute of linguistics, Shanghai normal university, Shanghai 200234, China)\nAbstract: in the Tibetan traditional grammar,"ཨ" for the vowel or consonant problem has always been controversial, mainly because of"ཨ"in form and Sanskrit vowel"ཨ/अ", in the Tibetan language system is listed in the consonants in the alphabet. This brings to the"ཨ"judgement and explain certain difficulties and uncertainty. The article distinguishes between phonetics in the sense of"ཨ"and"ཨ"the meaning of philology. On the voice, "ཨ"without substantial phoneme value, withavowel sound/a/variation relationship, this from the perspective of phonological induction, can will be treated as"ཨ"isavowel; From the point of view, the generality of the human speech organs when headed by vowel syllable pronunciation, must be attached toaglottal stop /ʔ/, Tibetan'sawriting system use "ཨ"characters represent consonants/ʔ/," this is the philology in the sense of consonants "ཨ". The vowel/a/in Tibetan is expressed in the form of zero. According to the experiment, only the core consonant position can have the zero form of vowel /a/, and the rest have other vowel marks, prefix, postscript, superscript and subscript positions without the vowel /a/, which is also the innovation of ancient Tibetan design. In addition, in the Tibetan /ʔ-/similar to add word "འ" after processing, so, after the end of this article from the perspectives of phonology to add the word "འ" madeasimple discussion.\nKey words: Tibetan; Consonants; Vowels. After add word "འ"\nཉེ་ལམ། ཀྲུང་དབྱང་དམག་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པ་བརྒྱུད་དེ། ཀྲུང་དབྱང་དམག་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས《གནས་གསུམ་གཞི་གཅིག་གི་དམག་དོན་ཤེས་ལྡན་པ་གསོ་སྐྱོང་མ་ལག་གསར་པ་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་མགྱོགས་མྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས》ཞ


Latest news — SHAR GADEN MONASTERY\nབོད་ཟླ་ ༢ པའི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན། ༧སྐྱབས་རྗེ་གྲྭ་སྒོམ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དགོངས་རྫོགས་ཐོག་བླ་མཆོད་ཚོགས་འབུལ་གནང་བཞིན་པ།\nToday's 10th day in 2nd month of Tibetan Lunar calendar.\nAnniversary of H.E.Kyabje Dagom Rinpoche; The day's commemorates the par-nirvana (passing away) the entire monks performed Guru puja with tsok offering, butter lamp & lights in the monastery.\nAlong our warm wish & prayer for all beings haveahappiness, prosperity.\nསྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༩ ཉིན།\nPhotographs on 29th March 2017.\nTo bestowedalongevity empowerment by Former Abbot Venerable Geshe Lobsang Phende held in old prayer hall.\nMay all spiritual holy guru & along to all beings live healthy & long life, may precious Buddha dharma flourish.\nAnniversary of Kyabje Zemey Rinpoche\nAnniversary of H.E.Kyabje Zemey Rinpoche; The day's commemorates the par-nirvana (passing away) of the incomparable great master Kyabje Zemey Rinpoche. the entire monks performed Guru puja with tsog offering, butter lamp & lights in the monastery.\nAnnouncement from Shar Gaden Administrator\nWe are pleased to announce the launch of official website of Shar Gaden Monastery. www.shargaden.org\nThe Sand Mandala Of Guhyasamaja\nIMPORTANT PUBLIC ANNOUNCEMENT FROM Shar Gaden Monastery\n༄༅། །གདན་ས་ཆེན་པོ་ཤར་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དུ། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་བྱེད་འཇམ་དབྱངས་མི་ཡི་རྣམ་པར་རོལ་པ་ཁམས་གསུམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཤར་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པ་༸རྗེ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གི་མཛད་ཆེན་བཞིའི་ནང་གསེབ་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ལེགས་པར་སྒྲུབ་ཟིན་ནས།\nདེ་རིང་མེ་བྱ་ལོའི་བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༧ ནས་ ཚེས་ ༢༠ བར་ཉིན་བཞིའི་རིང་དགའ་ལྡན་སྟག་རྩེ་སྒྲུབ་མཆོད་ཆེན་མོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་འཇིགས་བྱེད་ལྷ་བཅུ་གསུམ་མ་དང་། རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་གཉིས་ཀྱི་རྡུལ་ཚོན་དཀྱིལ་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲུབ་ཁག་གཉིས་སུ་བྱེད་ནས། འདུ་ཁང་ལྟེ་བའི་ནང་དུ་འཇིགས་བྱེད་ལྷ་བཅུ་གསུམ་པའི་སྒྲུབ་མཆོད་ཚོགས་གནང་བཞིན་པ།\nThe Annual Prayer Festival was successfully complete and we would like to thank to all kind and generous supporter for their supports and contribution towards the annual puja.\nShar Gaden Monastery is hosting yet another annual ceremony GADEN TRAKTSE DRUPCHOE RITUAL that considered as one of the four great deeds of The Great Saint Je Tsongkhapa. During this4days(14th-17th Mar) ritual of GADEN TRAKTSE DRUPCHOE RITUAL, monastery will perform the extensive puja and sand mandala offering to Deity GUHYASAMAJA and YAMANTAKA.\nThe extensive puja and sand mandala offering of Deity GUHYASAMAJA will be perform on old prayer hall & the sand mandala offering of Deity YAMANTAKA will be perform on new prayer hall.\nAlong our warm prayer to all living beings for relief obstacles.\nསྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༨ ཉིན། གདན་ས་ཆེན་པོ་ཤར་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དུ། དགུན་ཆོས་ཆེན་མོའི་ཆོས་རྭ་ཆོས་མཚམས་སྐབས་དགེ་བཤེས་རྣམ་པའི་མཚན་ཕུད་དམ་བཅའ་འཇོག་བཞིན་པའི་སྐབས་ཀྱི་སྐུ་པར་འགའ་ལྷན་རྒྱས་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ།\nCongregated debate held in Shar Gaden Monastery on the date of 8th February, 2017 in the presence of all prominent figures including monastic spiritual masters and respective scholars.\nThe major topic of this philosophic debate event are the five volumes of Buddhist philosophy where many skillful students ask meaningful and philosophical questions to five senior alumnus of the monastery. who are about to receive Geshe.\nའདི་ག་ཤར་དགའ་ལྡན་སློབ་གྲྭ་ནས་མི་རིང་བར་སློབ་གྲྭའི་དུས་དེབ་(འདོན་ཐེངས་གཉིས་པ་)འདོན་སྤེལ་ཞུ་འཆར་ཡོད་པ་ལགས་ན།སློབ་གཉེར་བ་རྒན་གཞོན་བར་གསུམ་ནས་རང་གི་རྩོམ་ཡིག་གང་མང་བསྐུར་གནང་ཡོང་བའི་རེ་བསྐུལ་ཞུ། དེ་ཡང་ཚིགས་བཅད་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དཔྱད་རྩོམ། གཞུང་ཆེན་པོའི་དཀའ་གནད་ལས་བརྩམ་པའི་རྩོམ་རིཊ། དེ་བཞིན་སྒྲུང་རྩོམ། རྣམ་ཐར། ཟིན་བྲིས། དགག་ལན། ཉིན་ཐོ། བསྒྱུར་རྩོམ། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། རང་མོས་སྙན་རྩོམ་སོཊ་གང་འབྱུང་ནའང་ང་ཚོས་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་བཞིན་བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས་མི་སྒེར་ལ་དགོས་མེད་ཀྱི་བསྙད་འདོགས་དང་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་རིགས་ཡིན་ཚེ་ང་ཚོས་དུས་དེབ་སྟེང་དུ་དགོད་ཐབས་བྲལ་བས་དེ་དོན་དགོངས་འཇགས་འཚལ། འོན་ཀྱང་ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐོར་དང་འབྲེལ་བའི་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཡིན་ན་དགག་བྱ་མེད། དེ་བཞིན་རྩོམ་པ་པོ་དོ་བདག་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ངོ་མ་མ་བཀོད་པར་དྲ་མིང་ངམ་བཏགས་མིང་སོགས་འབྲི་ནའང་ཆོག་པ་ཡིན།།\n༄༄། །འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ལ་གནས་བཞུགས་གནང་ཡོད་པའི་ལྷན་རྒྱས་ཡོངས་ལ། བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༤༤ རབ་གནས་མེ་བྱ་ལོའི་གནམ་ལོ་གསར་དུ་བཞད་པའི་རྟེན་འབྱུང་དགའ་སྟོན་ལ་སྔ་འདོན་འཚམས་འདྲི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་གྲངས་མེད་ཞུ།\nTo dear friends around the world,\nWe members of Shar Gaden Monastery would like to wish you allavery happy Tibetan New Year (LOSAR). May this year brings you allajoyful and happiness.\nWith good wishes and prayers from Shar Gaden Monastery.\n༄༄། །གདན་ས་ཆེན་པོ་ཤར་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དང་། སེར་སྤོམ་ཐོས་བསམ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ ༢༠༡༦ ལོའི་འཇང་དགུན་ཆོས་བཀྲ་ཤིས་ལེགས་པར་སྒྲུབ་ནས། དེ་རིང་དགོང་མོ་ཕྱག་ཚོད་དྲུག་པའི་ཐོག། སེར་སྤོམ་ཐོས་བསམ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་ནས་འཇང་དགུན་ཆོས་ལ་ཕེབས་པའི་༧སྐྱབས་གནས་དགེ་འདུན་པ་རྣམས། ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་བཞིན་པའི་སྐུ་པར་འགའ་ལྷན་རྒྱས་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ་ལམ་ཞུ།\nFinally, Extensive Winter Debate program is over. Respect sanghas that came here to be part of winter debate program. In 2016, winter study of debate program was success on 15th January, 2017 with warmth and peaceful, today sanghas are returning back to their monastery. They will reach their destination (Serpom Monastery) by tomorrow.\nAlong we hope and pray for safe and happy journey.\n༄༄། །དགེ་ལྡན་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་ཤར་དགའ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་དང་། སེར་སྤོམ་ཐོས་བསམ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་འཇང་དགུན་ཆོས་སྐབས་ཀྱི་མཚན་ཕུད་དམ་བཅའ་འཇོག་གནང་བཞིན་པའི་སྐུ་པར་འགའ་ལྷན་རྒྱས་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ་ལམ་ཞུ་པ་དང་།\nཆབས་ཅིག་༧དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་དང། གདན་ས་འདི་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་བཅུའི་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ཐུགས་མཐུན་ཁྲིམས་གཙང་བའི་སྒོ་ནས་བཤད་སྒྲུབ་འཁོར་ལོ་གསུམ་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཀྲིས་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བ་དང། ཁྱད་པར་དུ་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་རྣམས་དང་ཉེ་འབྲེལ་ཡོངས་ཀྱི་བགེགས་བར་ཆད་ཡོད་རིགས་ཞི་ནས་བསམ་དོན་ལྷུན་གྱི་སྒྲུབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གསོལ་བ་སྨོན་འདུན་ཡང་ཡང་ཞུ།\nWinter Debate Program\nOf Jang Gun-choe/Winter overnight formal Debate ༼ མཚན་ཕུད་དམ་བཅའ། ༽ was hosted by Shar Gaden Monastery from 30th December, 2016 to 15th January, 2017.\nThe ceremony was honored by former abbot Venerable Geshe Lobsang Phende and High Lamas from both Monastery.\nThe Winter Overnight Formal Debate session mainly consist two proficient scholars each from both monastery that have to defend\n(The responsibility of the defender is to put forthatrue thesis and to defend it. Hence, the defender is accountable for the truth of his assertion) or answer the group of serious student or questioner, (responsible only for the questions he puts forth. His questions must be well-articulated, must logically follow from the points already made, and must be relevant to defeating the defender) of junior level for an hour individually.\nBelow here we wish and warm prayer to all sentient beings for bring lots of happiness and peace all over the world.\nདགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བཅོ་ལྔ་པ་མ་ཧྭ་པཎྜི་ཏ་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་མདོ་སྔགས་རབ་འབྱམས་པ་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་མཆོག་གི་དགོངས་རྫོགས་དུས་མཆོད་དུ། བླ་མཆོད་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཚོགས་འབུལ་གནང་བ་དང་། མཐར་ཚོགས་ལེགས་སྒྲུབ་བྱུང་རྗེས་དམིགས་བརྩེ་མའི་གདངས་འཐེན་ནས་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་འདེབས།\nToday on the date of 11th January, 2017, Shar Gaden Monastery organized commemoration of the 15th Gaden Throne holder Great Saint Panchen Sonam Drakpa\nExtensive Tsog Offering with the presence of all the prominent figures including former abbot Ven. Geshe Lobsang Phende, Domo Choktrul Rinpoche, Lamas, Tulkus, Geshes and entire assembly of sanghas.\nMay the holy teachers great for always\nMay the enlightened activities be fully displayed in the ten direction,\nAnd may the brightness of the teacher of Panchen Sonam Drakpa\nCompletely dissipate the veil of darkness covering the beings of the three realms.


བོད་ཀྱི་མི་རབས་གསར་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཟབ་སྦྱོང་ཐེངས་གསུམ་པ་དྷ་སར་འཚོགས་གཏན་ཁེལ་ཡོད། – བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མང་གཙོ་ཚོགས་པ།\n༢༠༡༨ ལོའི་ཟླ ༥ ཚེས ༡ ཉིན།\nབོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩའི་མཐུན་འགྱུར་གནང་བ་བཞིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མང་གཙོ་ཚོགས་པའི་དབུས་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱུན་ལས་ཁང་གི་གོ་སྒྲིག་འོག་༼འབྱུང་འགྱུར་མི་རབས་གསར་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཟབ་སྦྱོང་ཐེངས་གསུམ་པ་༽དེ་བཞིན་འདི་ལོ། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༨ ཟླ་༦ ཚེས་༢༠ ནས་༢༣བར་ཉིན་གྲངས་བཞིའི་རིང་ལ་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཚོགས་གཏན་ཁེལ་ཡོད། དེ་ཡང་ཟབ་སྦྱོང་ནང་འཛུལ་བཞུགས་གནང་མཁན་མཐོ་རིམ་སློབ་མའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམ་གཤམ་གསལ་ཚོགས་པའི་མྱུར་འཕྲིན་དང་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་གང་རུང་ཐོག་འབྲེལ་གཏུག་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་ཟུར་འབུལ་ཞུ་འཆར་དང་འབྱོར་ཐོ་སྔོན་རིམ་བཞིན་ཐོ་བཀོད་བྱེད་རྒྱུ་ལགས་ན་དེ་དོན་དགོངས་འཇག་ཞུ།\nWe are pleased to announce that Central National Democratic Party of Tibet is organizing 3rd Training of Youth Leadership Capacity Building at Dharamsala from June 20 to 23, 2018 for four days under the patronage of Tibet Fund. All the northern Colleges and University’s interested students can enroll themselves by sending Email or givingacall on below given numbers during office Hours. Please note: Seats are limited to 45. It is first come first serve. Further detail information will be followed.\nPrevious Previous Post: ཧོང་ཀོང་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་སྐུ་ཞབས་ལའུ་ཧོན་ཤིའི་ཡང་དང་འཇལ་འཕྲད།\nNext Next Post: ཨར་ཨེསི་ཨེསི་ཚོགས་པའི་སློབ་སྟོན་པ་ཨན་དྷེར་ཤ་ཀུ་མར་མཆོག་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུ་ཡོད།\nབོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩའི་མཐུན་འགྱུར་གནང་བ་བཞིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མང་གཙོ་ཚོགས་པའི་དབུས་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱུན་ལས་ཁང་གི་གོ་སྒྲིག་འོག་༼འབྱུང་འགྱུར་མི་རབས་གསར་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཟབ་སྦྱོང་ཐེངས་གསུམ་པ་༽དེ་བཞིན་འདི་ལོ། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༨ ཟླ་༦ ཚེས་༢༠ ནས་༢༣བར་ཉིན་གྲངས་བཞིའི་རིང་ལ་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཚོགས་གཏན་ཁེལ་ཡོད། དེ་ཡང་ཟབ་སྦྱོང་ནང་འཛུལ་བཞུགས་གནང་མཁན་མཐོ་རིམ་སློབ་མའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམ་གཤམ་གསལ་ཚོགས་པའི་མྱུར་འཕྲིན་དང་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་གང་རུང་ཐོག་འབྲེལ་གཏུག་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་མ་ཟད་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་ཟུར་འབུལ་ཞུ་འཆར་དང་འབྱོར་ཐོ་སྔོན་རིམ་བཞིན་ཐོ་བཀོད་བྱེད་རྒྱུ་ལགས་ན་དེ་དོན་དགོངས་འཇག་ཞུ། We are pleased to announce that Central National Democratic Party of Tibet is organizing 3rd Training of Youth Leadership Capacity Building at […]