ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པར་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2020-05-22 10:36:30 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། འབྲུག་ལྷ། ཀློག་གྲངས།\n【ནང་དོན་གནད་བསྡུས།】《ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་ཡིག་ཆ་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་གམ་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་མགོ་ཙམ་ལ། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་གསུང་ལྟར་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཝང་ཤི(王锡)ཟེར་བས་ཟིན་བྲིས་བཏབ་པ་ཞིག་ཡིན། དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ《སྦ་བཞེད》སོགས་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཁག་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པ་བསྡུར་ནས་བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་ཟེར་བ་དངོས་སུ་བྱུང་ཡོད་མེད་དང་། བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བའི་ལོ་ཚིགས་སོགས་ལ་དཔྱད་དེ། ཧྭ་ཤང་གི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་ལྟ་གྲུབ་སྐོར་རགས་ཙམ་བརྗོད་ཡོད།\n【བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།】གནད་འགག་མིང་བརྡ། རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ། བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན། བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད།\nཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《顿悟大乘正理决》ཞེས་པ་འདི་ལ་བོད་ཡིག་གི་མིང་འདོགས་ཚུལ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་དེ། སྐབས་འགར《ཅིག་ཆར་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ》ཞེས་འབོད་པ་དང་། སྐབས་འགར《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་འབོད་བཞིན་འདུག ཁོ་བོས་འདིར་རྒྱ་ཡིག顿悟大乘正理决ཞེས་པའི་ཚིག་ངོས་ལྟར། བོད་ཡིག་ཏུ《ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པར་བསྒྱུར་པ་ཡིན་ལ། གཤམ་ནས《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་འབྲི་རྒྱུ་ཡིན།\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་ཡིག་ཆ་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་གམ་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་འགོ་ཙམ་ལ། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་གསུང་ལྟར་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཝང་ཤི(王锡)ཟེར་བས་ཟིན་བྲིས་བཏབ་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་བོད་དུ་ཕེབས་པ་དང་། སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་ཚུལ། སྟོན་རྩེན་གཉིས་བར་གྱི་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར། སྐབས་དེའི་བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐས་བོད་དུ་གནས་བབ་ག་འདྲ་ཟིན་ཡོད་ཚུལ་སོགས་བཀོད་འདུག་པས། དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་འདི་ནི་སྐབས་དེའི་ཐང་བོད་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲིས་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་དུ་བརྩི་བཞིན་འདུག\nདེང་རབས་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་རྙིང་པ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པ་གཞིར་བཟུང་ནས་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དང་དཔེ་དེབ་གང་མང་བྲིས་འདུག ཡིག་ཆ་འདི་ཆ་ཚང་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བྲིས་ཡོད་ལ། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་ཡིག་གི་འགྱུར་ཡིག་ནང་དུ་དྲི་བ་ཁ་ཤས་མ་གཏོགས་འགྱུར་མེད་པས། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཡིག་ཆ་འདི་ཆ་ཚང་མཐོང་མྱོང་མེད། འདིར་ཁོ་བོས《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཟེར་བའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་པ་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུར་དམིགས་ནས། རྒྱའི་ཡིག་ཆ་འདི་ཆ་ཚང་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་ཆབས་ཅིག བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་གི་བཤད་ཚུལ་དང་བསྡུར་ནས་ཉམས་ཞིབ་རགས་ཙམ་བྱས་པ་ཡིན།\nཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》(《顿悟大乘正理决》)ཞེས་པ་འདི་ལ་ཤོག་དྲིལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཨང་རྟགས་ནིP.4646དངS.672གཉིས་ཡིན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།\nཡིག་ཆ་འདིའི་སྒྲིག་གཞིའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། ཝང་ཤི་ཡིས་བྲིས་པའི་འགོ་བརྗོད་དང་། སྐབས་དེའི་སྟོན་རྩེན་གྲུབ་མཐའ་བར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད་པ་རེད།\nའགོ་བརྗོད་ཀྱི་ནང་དུ“རྒྱ་གར་ཡུལ་ལྔ་ནས(བྲམ་ཟེ)དགེ་སློང་སུམ་ཅུ་སྤྱན་དྲངས། ཐང་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རྒྱའི་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་སོགས་མི་གསུམ་སྤྱན་དྲངས། དེ་དག་ལྷ་སར་འཛོམས་ནས་སོ་སོའི་ཆོས་བརྒྱུད་གསུངས། ངེད་ཀྱི་མཁན་པོས་གསང་བའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོ་གསུངས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བསྟན།” ཞེས་སོགས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་ནས་མཁས་པ་དུ་མ་བོད་དུ་སྤྱན་དྲངས་པ་དང་། དུས་དེར་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡན་དང་ཝང་ཤི་དགེ་སློབ་གཉིས་ཀྱང་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྤེལ་བ། རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་བྱང་ཆུབ་དང་བློན་པོ་ཆེན་པོ་དག་གི་སྐུ་ལྕམ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཧྭ་ཤང་གི་མདུན་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཚུལ། སྤྲེལ་གྱི་ལོ་ལ་སྟོན་རྩེན་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་མ་མཐུན་པས་ཧྭ་ཤང་གིས་བཙན་པོར་ཆོས་རྩོད་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཞུ་བ་དང་། ཆོས་རྩོད་བྱེད་དུ་བཅུག་པ། དེ་ནས་ཕག་གི་ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་བཙན་པོས་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྤེལ་ཆོག་པའི་བཀའ་ཡིག་བསྒྲགས་ཚུལ་སོགས་བཤད་ཡོད་དོ། །\nདྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ནང་དོན་ནི་སྐབས་དེའི་སྟོན་རྩེན་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་བར་གྱི་ལྟ་བའི་དཔྱད་བསྡུར་རམ་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་སྐོར་རེད། དེའི་ནང་དུ་སྟོན་རྩེན་གཉིས་བར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་སོ་དགུ་དང་། ཡང་དྲིས་ལན་དང་སྙན་ཞུའི་ཁྲོད་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་བརྟག་པ་མཐའ་བཟུང་གི་ཚུལ་དུ་དྲི་བ་བཏོན་ཞིང་དྲིས་ལན་བཏབ་པ་ཉི་ཤུ་བཅས་བསྡོམས་པས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་ཡོད། སྟོན་རྩེན་གཉིས་བར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན་སོ་དགུ་བོ་དེ་ཡང་དྲི་བ་རྙིང་པ(旧问)དང་། དྲི་བ་གསར་པ།(新问)ཡང་བསྐྱར་དྲི་བ(又问)བཅས་རིགས་གསུམ་དུ་དབྱེ་འདུག དེ་ལས་དྲི་བ་རྙིང་པ་སྐོར་ཞིག་སྔ་མོ་ནས་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《ཅིག་ཆར་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ》ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ཡིག་ཆ་དེ་ལ་ཡང་ཤོག་དྲིལ་མི་འདྲ་བP.t.823¸ P.t.827¸ P.t.21བཅས་གསུམ་ཡོད་ལ། དེའི་ནང་དུ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་བཅུ་གཉིས་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་མ་ཕྱི་མི་གསལ་བའི་བོད་འགྱུར་ཚན་པ་ཞིག་བཅས་ཡོད། ཁོ་བོས་རྒྱ་ཡིག་གི《顿悟大乘正理决》ཞེས་པ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་སྐབས་སྔོན་གྱི་འགྱུར་ཡིག་ཁག་དེ་སོར་འཇོག་བྱས་ཡོད་དོ། །\nདྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ནང་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་སྐོར་དང་། སྒོམ་པའི་རིམ་པ་དགོས་མི་དགོས་དང་། ཐབས་དགོས་མི་དགོས། ཐེག་པ་དང་ཐེག་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་སྐོར་སོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་མཛད་འདུག གཞན་ཡང་། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས“ཁོ་བོས་དེ་རིང་ལན་བཏབ་པ་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་དྲངས་པ་ཡིན”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི》ནང་དུ་མདོ་ལུང་བདུན་བཅུ་དོན་དགུ་དྲངས་ཡོད་པ་དང་། གཙོ་བོ་ལང་གཤེགས་ཀྱི་མདོ་དང་། རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ། ཡུམ་རྒྱས་པ། འཕགས་པ་ཚངས་པ་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱིས་ཞུས་པའི་མདོ། ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ། གསེར་འོད་དམ་པ། རྒྱན་སྟུག་པོ་བཀོད་པ། དམ་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ། དྲི་མེད་གྲགས་པར་བསྟན་པའི་མདོ། གཙུག་ཏོར་གྱི་མདོ། མྱང་འདས་ཆེན་མོ། དཀོན་བརྩེགས་ཀྱི་མདོ་སོགས་ལས་ལུང་དྲངས་པ་ཡིན་ནོ། །\nཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་གསུམ་གྱི་ནང་དོན་ལ་བལྟས་ན། སྙན་ཞུ་དང་པོའི་ནང་དོན་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོ་འདི་རྟོགས་དཀའ་ཞིང་འཇུག་དཀའ་བ་ཡིན་ཡང་། བཙན་པོ་ཆེན་པོས་བོད་འབངས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོ་སློབ་ཏུ་འཇུག་རྒྱུའི་རེ་བ་ཞུ་བ་དང་། སྙན་ཞུ་གཉིས་པའི་ནང་དོན་ཡང་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བསྟན་པའི་ཆོས་གང་དག་མདོ་སྡེ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ཡོད་པས་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཚུལ། བཙན་པོ་ཆེན་པོས་འབངས་མི་རྣམས་རང་རང་སོ་སོའི་དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་ལྟར་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སློབ་ཏུ་བཅུག་པའི་སྐོར། བཙན་པོ་ཆེན་པོའི་བཀའ་འཁྲོལ་ལྟར་ཧྭ་ཤང་ཡ་ནས་ལྷ་ས་དང་། བྲག་དམར། ཁྲ་འབྲུག་སོགས་སུ་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྤེལ་ཚུལ་སོགས་བཤད་པ་དང་། ད་དུང་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་ལ་དོགས་པ་ཟ་མཁན་ཡོད་ན་རྩོད་པ་བྱས་ནས་བདེན་རྫུན་གྱི་དབྱེ་བ་བཀར་ཆོག་ཚུལ་སོགས་བསྟན་འདུག\nསྙན་ཞུ་གསུམ་པའི་ནང་དོན་ནི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་རྗེས་འཇུག་སློབ་མ་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་འདི་ནི་མདོ་སྡེའི་དགོངས་དོན་ཇི་བཞིན་ཡིན་པ་དང་། དབང་བོ་རྣོ་རྟུལ་མི་འདྲ་བར་ཆོས་མི་འདྲ་བ་བཤད་དགོས་ཚུལ། དོན་དམ་པར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་མ་བསྒྲུབས་གང་རུང་དང་བྲལ་ཏེ་གནས་ཚུལ། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་ཆོས་བརྒྱུད། རྗེས་འཇུག་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཆོས་སྤྱོད་ག་འདྲ་དགོས་ཚུལ་གྱི་གདམས་པ་སོགས་བཀོད་འདུག\n1.སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་སྐོར།སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བའི་ལོ་ཚིགས་སྐོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་སྦ་བཞེད་སོགས་སུ་གསལ་པོར་མ་བཀོད་ཀྱང་། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་གི་ལོ་རྒྱུས་གུང་བསྒྲིགས་ན། དེ་ནི་བསམ་ཡས་དགོན་པ་བཞེངས(སྤྱི་ལོ775ནས787བར།)ཚར་ནས་བོད་ཀྱི་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་ཐོག་མ་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བ་ཤེས་ཐུབ། དེ་ཡང་བསམ་ཡས་མཁན་པོ་ཐོག་མ་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོའི་སྐབས་བསམ་ཡས་དགོན་པ་བཞེངས་ནས་སད་མི་མི་དྲུག་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོའི་རྗེས་སུ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་བསམ་ཡས་མཁན་པོར་བསྐོས་ན་ཡང་། ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར་མཁན་པོའི་གོ་ས་ནས་ཕབ་སྟེ་ལྷོ་བྲག་ཏུ་ཕེབས་ནས་སྒོམ་ཞིང་བཞུགས། དེ་ནས་སྦ་དཔལ་དབྱངས་བསམ་ཡས་མཁན་པོར་བསྐོས་པ་དང་། སྐབས་དེ་དུས་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བྱིངས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ཡིན།\nལྗར་པན་གྱི་མཁས་པ་ཧྲང་ཧྲན་ཧཱ་ཅུན(上山大峻)ཟེར་བས་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཚགས《ཐེག་ཆེན་དྲི་བ་ཉེར་གཉིས་མ》(《大乘二十二问》)ཞེས་པའི་མཇུག་བྱང་དུ丁卯年三月九日ཞེས་ཡིག་ཚགས་བརྩམས་པའི་ལོ་ནི་མེ་ཡོས་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ787ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གི་བསམ་པར་བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བའི་དུས་ནི་སློབ་དཔོན་ཐན་ཁོན(昙旷)གྱིས《ཐེག་ཆེན་དྲི་བ་ཉེར་གཉིས་མ》མཛད་པའི་དུས་ལས་སྔ་བ་དང་། ཁོང་གིས་ཆོས་རྩོད་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་པ་ལས་ཐེངས་དང་པོ་ནི་ཤ་ལམ་སྤྱི་ལོ780-782བར་བྱུང་བ་དང་། ཐེངས་གཉིས་པ་ནི་ཤ་ལམ་སྤྱི་ལོ792-794བར་བྱུང་བར་འདོད།དེ་ལ་ལྗར་པན་གྱི་མཁས་པ་ཧྲན་ཁོའུ་རོའེ་ཧྥེན(山口瑞风)ཟེར་བ་དང་ཧྥ་རན་སིའི་མཁས་པ་ཏའེ་སྨི་ཝེ(戴密微)ཟེར་བ་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་བ་དང་། ཧྥ་རན་སིའི་མཁས་པ་ཏའེ་སྨི་ཝེ་ཟེར་བས་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི》ནང་དུ“སྤྲེལ་གྱི་ལོ་ནས་བཟུང་། ལྷའི་བཙན་པོས་ངེད་ཀྱི་མཁན་པོ་ལ། ‘བྲམ་ཟེ་དགེ་སློང་དག་གིས། རྒྱའི་དགེ་སློང་གིས་བསླབ་པའི་ཅིག་ཆར་བསམ་གཏན་གྱི་སྒོ་འདི་ནི་གསེར་ཞལ་ནས(སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་ནས་ཞེས་པའི་དོན།)གསུངས་པ་མ་ཡིན་པས། མཚམས་འཇོག་པར་འཚལ་ཞེས་ཞུ་བཞིན་འདུག’ཅེས་གསུངས་པ་དང་།......ཕག་གི་ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན། བཙན་པོས་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བསྟན་པའི་ཆོས་སྒོ་དེ་མདོ་སྡེ་དང་མཐུན་ཞིང་། ཡང་དག་པ་ཡིན་པས། དེང་ནས་བཟུང་ཆོས་སྒོ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་གྱིས’ཞེས་བཀའ་བསྒྲགས་སོ། །”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་གཞིར་བཟུང་ནས། སྤྲེལ་གྱི་ལོ་ནས་ཕག་གི་ལོ་བར(申年—戌年)ནི་སྤྱི་ལོ792-794བར་ཡིན་པར་འདོད། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གུང་བསྒྲིགས་ཚུལ་དང་མཐུན་ནོ། །\nབོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་མང་པོའི་ནང་དུ་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་དང་ཧྭ་ཤང་གི་བར་རྩོད་པ་དངོས་སུ་བྱུང་བ་མ་ཟད། རྩོད་པའི་ཁྲོད་ཧྭ་ཤང་ཕམ་ནས་ལྷ་སར་སྡོད་མ་ཐུབ་པ་བྲིས་འདུག 《སྦ་བཞེད》ལས། “(སྦ་དཔལ་དབྱངས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རིང་ལུགས་སུ་བསྐོས་པའི་དུས།)དེའི་ཚེ་རྒྱ་ནག་གི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡན་བྱ་བ་གཅིག་བྲག་དམར་དུ་མཆིས་པ་ལ། དེས་ལུས་ངག་གི་ཆོས་བྱ་མི་དགོས། ལུས་ངག་གི་དགེ་བས་སངས་མི་རྒྱ། དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱར་མེད་པ་བསྒོམས་པས་སངས་རྒྱ་ཟེར་ནས་སྒོམ་བསླབས་པས། བོད་ཀྱི་བཎྡྲ་རིལ་པོ་ཕལ་གྱིས་ཁོའི་ཆོས་ལ་བསླབས་ཏེ། བསམ་ཡས་ལ་མཆོད་པ་འཕྲོ་བཅད། སློབ་གཉེར་དང་ལུས་ངག་གི་དགེ་སྦྱོར་འཕྲོ་བཅད། སྦ་རཏྣ་དང་། བེེ་རོ་ཙ་ན་དང་། དཔལ་དབྱངས་ལ་སོགས་ཉུང་ཤས་གཅིག་བི་དྷི་ས་ཏྭའི་ཆོས་སློབ། དེར་ལྟ་བ་མ་མཐུན་ནས་རྩོད་དེ་འཁྲུགས་པ་ལ། བཙན་པོས་རྒྱའི་སྟོན་པའི་ཆོས་འདི་བག་ཙམ་མནམ་བ་མིན་ནམ་བྱས་པས་སྟོན་མིན་པ་བྱ་བར་གྲགས། གཅིག་ཤོས་ན་རེ། དྲང་སྲོང་བཟོད་པར་སྨྲ་བས་ལུས་ལ་མེ་བཏང་ནས་ཀྱང་མཆོད་པ་ཕུལ་བས་སེམས་ཅན་ལ་བརྩེ་བའི་བསམ་པས་ཚོགས་གསོག་པ་གལ་ཆེ་ཟེར་བས། རྒྱལ་པོ་ན་རེ། ལུས་ལ་མེ་གཏོང་པའི་བརྩེ་བ་དེ་ཡང་ཆོས་མིན་ནམ་བྱས་པས་བརྩེ་མིན་པ་བྱ་བ་གྲགས། སྤྱིར་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་འཛོམས་པའི་ཆོས་ཅིག་ཡིན་པར་བརྩེ་མིན་པའི་ལྟར་ཡིན་གསུངས་པས། སྟོན་མིན་པ་ཡི་ཆད་པ་ལྟར་བྱས་ནས། མ་ཧྭ་ཡ་ནའི་སློབ་མ་ལས། མྱང་ཤ་མིས་རང་གི་ཤ་གཏུབས། སྙ་བྱེ་མ་ལ་དང་། རྔོག་རིན་པོ་ཆེས་རང་གི་ཕོ་མཚན་བརྡུངས། རྒྱའི་སྟོན་པས་རང་གི་མགོ་ལ་མེ་བཏང་ཏེ་འདས་ཏེ་གཞན་མ་རྣམས་ཀྱང་ཆུ་གྲི་རེ་རེ་སྲེལ་ཞིང་བརྩེ་མིན་པ་རིལ་བསད་ལ། ངེད་ཀྱང་རིལ་ཕྲུ་མའི་ངོས་ཏེ་འཁྲུལ་པའི་ངོས་ལ་མཆིའོ།”ཞེས་སྟོན་མིན་པ་དང་རྩེན་མིན་པ་གཉིས་ལྟ་བ་མ་མཐུན་ནས་རྩོད་པ་བྱུང་ཚུལ་དང་། ཡང“རྒྱལ་པོས་བཀའ་བསྩལ་པ། དེ་ལྟ་ན་སློབ་དཔོན་ལ་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ཕུལ་ལ་བཟོད་པར་གསོལ་ཏོ། དཀར་པོ་ཆིག་ཐུབ་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་བོར་ལ་ལུང་རིགས་དང་མི་འགལ་བ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག སླན་ཆད་རྒྱ་ནག་གི་ཆོས་ལུགས་དཀར་པོ་ཆིག་ཐུབ་འདི་བྱེད་པ་བྱུང་ན་ཆད་པ་གཅོད་དོ་ཞེས་བོད་ཁམས་ཀུན་ཏུ་ཁྲིམས་བཅས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་དཔེ་རྣམས་བསྡུས་ནས་བསམ་ཡས་སུ་གཏེར་དུ་སྦས་སོ། དེར་རྒྱ་ནག་གི་མཁན་པོ་ཡི་མུག་ཏེ་རང་གི་གནས་སུ་སོང་ངོ།”ཞེས་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་ལུགས་རྩོད་པ་ལས་ཕམ་པའི་ཚུལ་སོགས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་དང་། ཡང་བཙན་པོས་བོད་ཀྱི་རྗེ་བློན་ཀུན་རྒྱ་གར་གྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པར་འཇུག་དགོས་པའི་བཀའ་བསྩལ་བ་ཡང《སྦ་བཞེད》ལས། “དེ་ནས་བཙན་པོ་ལྷ་སྲས་ཀྱི་ཞལ་ནས། ཧྭ་ཤང་གི་ཆོས་སྟོན་མིན་ཅིག་ཆར་འཇུག་ཅེས་ཟེར་བ་ནི་ཆོས་རྣམ་བཅུ་ལ་སྐྱོན་བཀལ་ཏེ་མི་བགྱིད། སེམས་ནི་བྱིང་། བདག་དང་གཞན་གྱི་སློབ་སྦྱོང་གི་སྒོ་བཀག་སྟེ་འཕྲོ་བཅད་ན། སེམས་བྱིང་ཞིང་ཆོས་ནུབ་པར་འགྱུར་བས་འཕྲོ་ཆོད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ཁྱེད་རང་རྣམས་མ་བསྒོམས་ཤིག ད་སླན་ཆད་འོ་ཀོལ་བོད་རྗེ་བློན་འབངས་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་བྱ་བ་རྣམས་འདི་ལྟར་བྱ་སྟེ། སྤྱི་བོད་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། རིག་པ་བླུན་ཞིང་རང་དགའ་བ་མང་པས། ཆོས་ནི་རྟོགས་པ་དཀའ་ཞིང་ཟབ་པར་གྱུར་པས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྲགས་པ་རྒྱལ་པོས་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཡོན་བདག་བྱས། ལོ་ཙྪ་བ་མཁས་པས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཆོས་དེ་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། རྒྱལ་པོས་ཡོན་བདག་མ་བྱས། ལོ་ཙྪ་བ་མཁས་པས་གཏན་ལ་མ་ཕབ་པའི་ཆོས་དེ་ལ་འཇུག་པར་མི་བྱའོ། ཞེས་བཀའ་ནན་དྲག་ཏུ་བསྩལ་ནས། བཀའ་བརྩིགས(གཙིགས)ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིབ་མོ་ནི་གསུམ་དུ་མཆིས་ཏེ། བསེའི་སྒྲོམ་བུར་བཅུག་ཁ་ལ་སྒོ་ལྕགས་བསྩལ་ཏེ་རྗེའི་ཕྱག་དབལ་ན་མཆིས་ཏེ། གནོད་སྦྱིན་དམ་རྒྱ་ནག་པོ་ལ་གཏད། ཆེ་ལོག་གཅིག་ནི་ཞང་བློན་རྣམས་ལ་དར་བར་བྱས།”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །\nམདོར་ན། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལྟར་ན། ཧྭ་ཤང་དང་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་རྩོད་པ་བྱས་མཐར་ཧྭ་ཤང་ཕམ་སྟེ་ཕྱིར་ལོག་པ་དང་། དེ་ནས་བཙན་པོས་བོད་ཀྱི་བནྡེ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པ་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་ལྟ་བ་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོའི་ལུགས་ལྟར་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་བསྒྲགས། སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་མཇུག་རྫོགས་པའི་རྗེས་ལ། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་བོད་ཀྱི་བཙན་པོས་བཀའ་མངགས་ལྟར་དབུ་མའི་སྒོམ་རིམ་དང་དབུ་མ་སྣང་བ་བརྩམས་ཏེ། བོད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྟ་བ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་དུ་བཅུག་གོ །\nཡང《སྦ་བཞེད》ལས། “དེ་ནས་སློབ་དཔོན་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ལ་བཙན་པོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོས་བསམ་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཆོས་དེ་ཇི་ལྟར་ལགས་ཞེས་ཡི་གེར་དགོད་པར་ཞུས་པས། སྒོམ་རིམ་དང་པོ་བརྩམས་ནས་བཙན་པོ་ལ་གནང་། རྗེ་ལྷ་སྲས་ཀྱིས་གཟིགས་པས་དོན་དགོངས་ཏེ། ད་དེའི་དོན་སྟན་ཅིག་ཐོག་ཏུ་སྒོམ་ན་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་ཞུས་པས། སྒོམ་རིམ་བར་པ་བརྩམས་ནས་གནང་། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པས་དེ་ལ་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་མཆི་ཞུས་པས། སྒོམ་རིམ་ཐ་མ་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་བརྩམས་ནས་གནང་། འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཞར་ལ་ཧྭ་ཤང་གི་ལྟ་བ་ནོར་བ་དེ་སུན་ཕྱུང་ནས་གནང་། དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པས་དེའི་དོན་འགྲེལ་དུ་བི་དྷི་སཏྭའི་དགོངས་པ་ལ་རྒོལ་བ་བྱུང་གིས་དོགས་པའི་དོན་དུ། ལུང་རིགས་འབྲེལ་བར་དབུ་མ་སྣང་བ་བརྩམས་ནས་གནང་།”ཞེས་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་སྒོམ་རིམ་གསུམ་དང་དབུ་མ་སྣང་བ་བརྩམས་གནང་ནས་བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་ཀྱི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་སྒོམ་པའི་རིམ་པ་གཅིག་གྱུར་མཛད་ཚུལ་བསྟན། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོ་བཤད་ཚུལ་འདིའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སྨྲའོ། །\nཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་རྒྱའི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་ནང་དུ། སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་སྐོར་བྲིས་ཡོད་ཀྱང། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་དངོས་སུ་རྩོད་པ་བྱུང་ཡོད་མེད་སྐོར་ཅུང་ཟད་རབ་རིབ་ཅན་ཞིག་བྲིས་འདུག་པས། དེང་གི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པ་གཞིར་བཟུང་ནས་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལ། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མཁས་པའི་བཞེད་ཚུལ་དང་མི་འདྲ་བའི་དཔྱད་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཐོན་འདུག དཔེར་ན། མཁས་པ་ཧྲིན་ཝེ་རོང(沈卫荣)ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག《བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་ཁོང་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས》ཞེས་པའི་ནང་དུ“《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་ནང་བཀོད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་བར་རྩོད་ཡིག་བསྐུར་བ་ལས་དངོས་སུ་རྩོད་པ་བྱས་པ་མ་ཡིན”ཞེས་དང་། ད་དུང་། “སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་ཟེར་བ་ནི་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་ཁོང་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་སོགས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་བསམ་བཞིན་དུ་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་རེད”ཅེས་ཀྱང་བཤད་འདུག\nཡང་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱའི་མཁས་པ་ཆེན་མོ་ཀྲང་ཀོན་ཏ(张广达)ཡིས་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་དང་ཧྭ་ཤང་ཕན་ཚུན་རྩོད་ཡིག་བྲིས་པ་ལས་དངོས་སུ་རྩོད་པ་བྱུང་ཟེར་བ་ནི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོག་བཟོ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། ཁོང་གི་རྩོམ་ཡིག《ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་བོད་དུ་དར་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་ཆའི་དཔྱད་པ》ཞེས་པའི་ནང་དུ། “ད་རག་བར་དུ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ནས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་སློབ་དཔོན་པདྨའི་ངང་ཚུལ་གཉིས་དངོས་སུ་རྩོད་པ་བྱས་ཚུལ་བཀོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་གང་ཡང་མ་རྙེད། བོད་ཡིག་གི་ནང་དུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་རྩོད་པ་ལས་ཕམ་པ་དང་ཕྱིར་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བསྐྱལ་ཚུལ་བཤད་པ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་རང་བསྟོད་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་རེད།”ཅེས་བཤད་ཡོད་པ་དང་། ཡང་ཁོང་གིས《སྦ་བཞེད》སོགས་ནི་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཡིན་པར་དོགས་པ་སྐྱེ་དགོས་ཚུལ་དང་། དེ་དག་ལས་བསྟན་པའི་བསམ་ཡས་ཆོས་རྩོད་སྐོར་ལ་དོགས་སློང་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཧྥ་རན་སིའི་མཁས་པ་ཏའེ་སྨི་ཝེ་ཡིས་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་ནང་བཀོད་པ་རྣམས་ཡང་དག་ཡིན་ཚུལ་དང་། བོད་ཡིག་གི་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་ཀྱི་ནང་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་སྐོར་ལ་དོགས་པ་ཡོད་ཚུལ་བྲིས་འདུག\nཡང་སྙིང་ཡིག་ཆ་དེའི་ནང་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་ཚུལ་སྐོར་ག་འདྲ་བྲིས་འདུག་ཟེར་ན། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི》འགོ་བརྗོད་ཀྱི་ནང་དུ། “རྒྱ་གར་ཡུལ་ལྔ་ནས(བྲམ་ཟེ།)དགེ་སློང་སུམ་ཅུ་སྤྱན་དྲངས། ཐང་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རྒྱའི་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡན་སོགས་མི་གསུམ་སྤྱན་དྲངས། དེ་དག་ལྷ་སར་འཛོམས་ནས་སོ་སོའི་ཆོས་བརྒྱུད་གསུངས། ངེད་ཀྱི་མཁན་པོས་གསང་བའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོ་གསུངས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བསྟན།” ཞེས་གསུངས་པ་ལས། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་ནས་མཁས་པ་དུ་མ་བོད་དུ་སྤྱན་དྲངས་པ་བསྟན་པ་དང་། “རྒྱའི་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡན་སོགས་མི་གསུམ་སྤྱན་དྲངས”ནས་ཞེས་ཐང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ནས་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡན་དང་། ཁོང་གི་སློབ་མ་ཝང་ཤི་སོགས་མི་གསུམ་སྤྱན་དྲངས་ནས་ཆོས་གསུངས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།\nཡང་ཡིག་ཆ་དེ་ལས། “བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་མ་དད་པ་ཆེ་ཞིང་རྟོགས་པ་བརྙེས་པས། དབུ་སྐྲ་ཕུད་ནས་བཙུན་མའི་གོས་གྱོན། ཕྱག་ཏུ་ཕྲེང་བ་འཛིན་ཞིང་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་ལེགས་པར་རྟོགས། ཡིན་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཟབ་མོ་མི་ཤེས་པས། ཀུན་གྱི་མིག་དཔེ་ལྟ་བུར་མི་རུང་ངོ།(ངེད་མཁན་པོ།)ཐབས་ཀྱི་ཆོས་གསུངས་པར་མཁས་པས། གདུལ་བྱ་མང་པོ་ཐབས་ཀྱིས་བསྐྱངས། ལྷ་བཙན་པོའི་ཨ་ནེ་སྣ་ནམ་བཟའ་དང་། བློན་པོ་ཆེན་པོ་དག་གི་སྐུ་ལྕམ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་དད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་།” ཞེས་བཤད་པ་དེ་དང་། 《སྦ་བཞེད》ལས“རྒྱ་ནག་མཁན་པོའི་གྲལ་དུ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་བྱང་ཆུབ་དང་། གཟིམས་མལ་བ་ཅོ་རྨ་རྨ། ངན་ལམ་སྟག་ར་ཀླུ་གོང་ལ་སོགས་པ་ཚོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་འདུས་སོ”ཞེས་བསྟན་པ་གཉིས་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པས། སྐབས་དེར་བོད་དུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲང་མཁན་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་བྱང་ཆུབ་སོགས་མང་དུ་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་བོ། །\nསྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་ཚུལ་སྐོར་ལ། ཡིག་ཆ་འདི་ཉིད་ལས། “སྤྲེལ་གྱི་ལོ་ནས་བཟུང་། ལྷའི་བཙན་པོས་ངེད་ཀྱི་མཁན་པོ་ལ། ‘བྲམ་ཟེ་དགེ་སློང་དག་གིས། རྒྱའི་དགེ་སློང་གིས་བསླབ་པའི་ཅིག་ཆར་བསམ་གཏན་གྱི་སྒོ་འདི་ནི་གསེར་ཞལ་ནས(སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་ནས་ཞེས་པའི་དོན།)གསུངས་པ་མ་ཡིན་པས། མཚམས་འཇོག་པར་འཚལ’ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ངེད་མཁན་པོས་ཅི་མི་སྙམ་ཞིང་ཞལ་འཛུམ་ཏེ། ‘ཡ་མཚར་ཆེ་བ་ལ། ས་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་སུ་མ་གྱུར་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་བདུད་སྡེ་ཞུགས་ཏེ་སེམས་གཡོ་བ་ཡིན། ངེད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་མེད་པར་བཟོ་བར་མ་ཡིན་ནམ།’ ཞེས་གསུངས་ཞིང་། ཞིང་འདིའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བསྐྱེད་ནས་སྤྱན་ཆབ་བཞུར་བཞིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདུན་དུ་ཕྱག་ཆེན་པོ་བགྱིས་ཏེ། ‘གལ་ཏེ་ཞིང་འདིའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་དང་ལས་འབྲེལ་ཡོད་ན། ངེད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་སྒོ་དང་། ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་གཉིས་རྩོད་ཅིང་བསྡུར་ལ། བདེན་རྫུན་དབྱེ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྔ་བོ་ཆེ་སྒྲོག་ན་གནམ་ས་གཡོ་བར་བྱེད་ལ། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྒྲ་གྲགས་ན་རི་ཡང་ཉིལ་བར་བྱེད་དོ། །བརྒྱ་ལ་ངས་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་དགོངས་པ་དང་མི་མཐུན་ན། རྡོ་རྗེ་མངོན་པར་གྱིས་ལ། བཙུན་པ་ང་རང་ལྷའི་བཙན་པོའི་མདུན་དུ་རྡོ་རྗེས་གཞིག་པར་བྱའོ། །’ ཞེས་གསོལ།” ཞེས་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཙན་པོར་ཧྭ་ཤང་གི་ཆོས་འགོག་དགོས་པའི་རེ་བ་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་ཧྭ་ཤང་གིས་ཆོས་རྩོད་རྒྱག་པའི་རེ་བ་ཞུ་ཚུལ་བསྟན་འདུག\nབཤད་ཚུལ་འདི་ནི་སྦ་བཞེད་སོགས་ལས་བསྟན་པ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བཙན་པོ་ལ་ཆོས་རྩོད་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཞུ་ཚུལ་བཤད་པ་དང་། 《སྦ་བཞེད》སོགས་ལས་སྟོན་རྩེན་གཉིས་ལྟ་བ་མ་མཐུན་ནས་འཁྲུག་པར་གྱུར་པ་ལ། བཙན་པོས་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་ལྷོ་བྲག་ཏུ་སྒོམ་པ་ཕྱིར་བོས་ཏེ་བློ་དྲིས་པས། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་རྗེས་མར་བསྟན་པ་ནང་མ་མཐུན་ནས་རྩོད་པར་འགྱུར་བ་དང་སྐབས་དེར་ངའི་སློབ་མ་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་སྤྱན་དྲོངས་ལ་རྩོད་པ་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས་པའི་ཁ་ཆེམས་བཞག་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་པ་ལ། བཙན་པོས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་སྤྱན་དྲངས་ནས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་རྩོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་པར་བཤད།\nཡང《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “བྲམ་ཟེ་དགེ་སློང་སོགས་ཀྱིས་ལོ་ཐོག་ཟླ་བརྩེགས་ཀྱིས། མདོ་ལས་ཁུངས་བཙལ་ཞིང་། དྲི་བ་བསྒྲིགས་ཏེ་སྐྱོན་འདོགས་བཙལ་བ་ལ། ངེད་མཁན་པོས་ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་ཡོད་ཕྱིར། རླུང་གིས་སྤྲིན་དེད་པ་བཞིན་ནམ་མཁའ་དྭངས་པར་བྱས་ཤིང་། རིན་ཆེན་མེ་ལོང་ནང་ཀུན་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གསལ་པོར་འཆར་བ་བཞིན(བདེན་རྫུན་གྱི་དབྱེ་བ་ཡང་དག་པར་ཕྱེ།)བྲམ་ཟེ་དགེ་སློང་སོགས་ཀྱིས་གནས་ལུགས་མ་རྟོགས་ཤིང་། ལན་གདབ་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་པས། ཕམ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་མོད། ཁས་མ་བླངས་པར་བློན་ཆེན་དང་གྲོས་བཏབ་ཅིང་ཚོགས་པ་བསྒྲིགས་པ་ལ། བོད་ཀྱི་བཙུན་པ་མྱང་ཤ་མི་དང་སྙ་བྱེ་མ་ལཞེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རང་ལུས་ཕུང་པོ་འདུས་བྱས་ཡིན་པ་ལེགས་པར་རྟོགས་ཤིང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོ་ཡང་ལེགས་པར་རྟོགས་པས། ཆོས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལུས་ཕུང་བློས་གཏོང་བ་ལས། རང་ལུས་ལ་ལྷག་པར་མ་གཅེས་པར། མགོ་ལ་མེ་བཏང་བ་དང་། ལུས་ཕུང་གྲིས་གཏུབ་ནས། ‘ངན་གྲོགས་བསྒྲིགས་ཤིང་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་ལ་དམའ་ཕབ་པར་བཟོད་མི་ནུས་སོ།’ ཞེས་བཤད་ནས་ཤིའོ། །གཞན་ཡང་། བོད་ཀྱི་བཙུན་པ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གིས་ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་ནས། མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གིས‘བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་མི་སྤེལ་ན། ངེད་ཅག་གིས་བཙུན་ཆས་ཕུད་ལ་ཤི་བར་བྱའོ། །’ ཞེས་བཤད་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་དགེ་སློང་སོགས་ཤ་ལས་ཏེ། ཁ་གདང་ཞིང་མིག་ཅེར། སྐྲག་ཅིང་དངངས། མེ་ལོང་ནང་རང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བལྟ་ཞིང་། ངོ་ཚ་ནས་འདར་རོ། དེ་བས་ཐེག་ཆུང་གི་སྡེ་འཐོར་ཅིང་། དཔུང་ཚོགས་མ་གྲུབ།(བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐའ།)རྒྱལ་ཁའི་དར་ཆ་བསྒྲེངས་ཤིང་སྔར་བས་དཔའ་བསྐྱེད་དོ། །” ཞེས་རྩོད་པ་བྱས་པ་ལས་ཧྭ་ཤང་རྒྱལ་བ་ཡིན་ཡང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་མཁན་རྣམས་དང་བློན་ཆེན་འགའ“ངན་གྲོགས”བསྒྲིགས་ནས་རྩོད་པ་ཕམ་སོང་བ་ཁས་མ་བླངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ཧྭ་ཤང་གི་རྗེས་འབྲངས་པ་རྣམས་མ་རངས་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་ལ་མེ་བཏང་བ་དང་། ལུས་ཕུང་གྲིས་གཏུབ་པ་སོགས་ཀྱི་ཐབས་སྤྱད་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། ཡིག་ཆ་འདི་ལས་ཧྭ་ཤང་རྩོད་པ་ལས་རྒྱལ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་གར་བ་དང་བློན་ཆེན་རྣམས་ངན་གྲོགས་བསྒྲིགས་ནས་ཕམ་སོང་བ་ཁས་མ་བླངས་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་དེ། གོ་བ་ལེན་སྟངས་གཅིག་ནི་ཡིག་ཆའི་ཚིག་ངོས་ལྟར་གོ་བ་བླངས་ཆོག གོ་བ་ལེན་སྟངས་གཞན་ཞིག་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་སུ་རྒྱལ་སུ་ཕམ་གྱི་དབྱེ་བ་མི་གསལ་ཡང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ན་རྒྱ་གར་བ་ལ་རྒྱལ་ཁ་བྱིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།\nམཇུག་མཐའི་འབྲས་བུ་སྐོར་ཡང་ཡིག་ཆ་འདི་ལས། “ཕག་གི་ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན། བཙན་པོས‘མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བསྟན་པའི་ཆོས་སྒོ་དེ་མདོ་སྡེ་དང་མཐུན་ཞིང་། ཡང་དག་པ་ཡིན་པས། དེང་ནས་བཟུང་ཆོས་སྒོ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་གྱིས’བཀའ་བསྒྲགས་སོ། །” ཞེས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཧྭ་ཤང་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་འདི་ཡང་དག་ཡིན་པས་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ལྟར་ཉམས་ལེན་བྱས་ཆོག་པའི་བཀའ་བསྒྲགས་ཚུལ་བསྟན་འདུག ཡིག་ཆ་འདི་ལས་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་མཇུག་འབྲས་སྐོར་བསྟན་པ་ནི《སྦ་བཞེད》སོགས་ཆོས་འབྱུང་དང་གཏན་ནས་མི་འདྲ་སྟེ། སྦ་བཞེད་སོགས་ལས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཧྭ་ཤང་ཕམ་སོང་བས་ཕྱིར་ནང་ལོགས་སུ་ཕེབས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་ལ། ཡིག་ཆ་འདི་ལས་བཙན་པོས་སོ་སོའི་འདོད་མོས་ལྟར་ཉམས་སུ་བླངས་ཆོག་ཅེས་བསྟན་པ་ལས་སུ་རྒྱལ་སུ་ཕམ་པའི་སྐོར་གསལ་ཁ་ཕྱེ་མི་འདུག\nཡང་ཡིག་ཆ་དེའི་མཇུག་ཏུ། “མ་ཧ་ཡན་ནི་མི་ཚེ་གང་པོར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་ཁོ་ན་སྒྲུབ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་ཆོས་བཤད་མཁན་གྱི་མཁན་པོ་ནི་མ་ཡིན། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཉན་འདོད་ན། བྲམ་ཟེ་མཁན་པོའིམདུན་དུ་ཉོན་ཅིག མ་ཧཱ་ཡ་ན་ངས་གང་བཤད་ཐམས་ཅད་དགོངས་འགྲེལ་ཙམ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར་ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ལྟར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡན་ནི་སྒྲུབ་པ་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་དང་། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་ནི་འཆད་ཉན་གཙོར་འཛིན་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་དོ། །\n《སྦ་བཞེད》སོགས་བོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་འབྱུང་མང་པོའི་ནང་དུ་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་དང་ཧྭ་ཤང་གི་བར་རྩོད་པ་དངོས་སུ་བྱུང་བ་དང་། ཐེངས་འདིའི་ཆོས་རྩོད་ལས་ཧྭ་ཤང་ཕམ་པའི་སྐོར་རྒྱས་པར་བྲིས་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོ་བཤད་ཚུལ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བཤད་དོ། །\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པ་ལས་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། གོ་རིམ། རྩོད་པའི་འབྲས་བུ་བཅས་རབ་རིབ་ཅན་ཞིག་བྲིས་པར་བརྟེན། དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་དུ་ཆོས་རྩོད་དངོས་སུ་མ་བྱུང་ཟེར་མཁན་དང་། ཐེངས་འདིའི་ཆོས་རྩོད་ནི་སྐུར་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བྱུང་ཚུལ། ཆོས་རྩོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡང་གསལ་ཁ་མ་ཕྱེ་བ་སོགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་འདུག ཁོ་བོས་བལྟས་ན། སྐབས་དེར་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་བྱུང་བ་ནི་རྩོད་མེད་ཡིན་ལ། ཆོས་རྩོད་ལས་སུ་རྒྱལ་སུ་ཕམ་སྐོར་ལ་རང་རང་སོ་སོའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བཟུང་འདུག་སྙམ། ཐེངས་འདིའི་ཆོས་རྩོད་ཀྱིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ག་འདྲ་ཐེབས་པའི་སྐོར་ནི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས། ཆོས་བརྒྱུད་དེ་གཉིས་ལས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་ཐེབས་པ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐོར་དང་། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ནས་ད་ལྟའི་བར་བོད་དུ་ཆོས་བརྒྱུད་དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བ་ག་འདྲ་ཡིན་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་སྙམ།\n1ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་ཆོས་བརྒྱུད།ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་ནི་རྒྱའི་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཡིན་ཏེ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ལས། “བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་མྱ་ངན་འདའ་བའི་དུས། །ཆོས་ཀྱི་མཐའ་མ་དྲི་བས་ཐེ་ཚོམ་བཅད། །མྱ་ངན་འདའ་བའི་གཞུང་འདི་བསྟན་པ་ཡིན། །དཔེ་དོན་མང་པོ་འོད་སྲུངས་ཉིད་ལ་གསུངས། །དེ་ནས་ངྷརྨོཏྟཱར་ལ་སོགས་ནས། །རྒྱ་ནག་སྤྲུལ་བདུན་བརྒྱུད་པ་བརྒྱུད་པའི་མཐའ། །ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་ཉིད་ལ་ཐུག”ཅེས་སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་བསྟན་པ་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོ་ལ་གཏད་པ་དང་། དེ་ནས་བརྒྱུད་དེ་ངྷརྨོཏྟཱར་ལ་ཐུག་པ་དང་། སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བྱོན་ནས་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤེལ་བ་དང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་བླ་རབས་བདུན་བརྒྱུད་པའི་མཐར་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནར་ཐུག་པར་བསྟན།ཡང་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་གསུམ་རྩོམ《རྒྱ་ནག་ཧྭ་ཤང་གི་བྱུང་ཚུལ་གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་སྔ་བཅས་ས་བོན་ཙམ་སྨོས་པ་ཡིད་ཀྱི་དྲི་མ་དག་བྱེད་དགེ་བའི་ཆུ་རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ》ལས“དེ་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས། དགྲ་བཅོམ་པ་འོད་སྲུངས་ལ་བསྟན་པ་གཏད། དེས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཀུན་དགའ་བོ། དེས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉི་མས་གུད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཤ་ནའི་གོས་ཅན་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་ཉེར་སྦས། དེས་དགྲ་བཅོམ་པ་ངྷ་ངྷི་ཀ དེས་དགྲ་བཅོམ་ནག་པོ། དེས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལེགས་མཐོང་དང་བི་བྷ་ག་གཉིས། དགྲ་བཅོམ་པ་བི་བྷ་ག་ནས། དེས་བཙུན་པ་ཆེན་པོ་བནྡ། དེས་བཙུན་པ་ཆེན་པོ་བུདྔྷ་མི་ཏྲ། དེས་དགྲ་བཅོམ་པ་རྩིབས་ལོག དེས་འཕགས་པ་སུ་ན་ཤ་ཏ་དེས་འཕགས་པ། དེས་ཕག་ཏྟ་སྐད། དེས་འཕགས་པ་མ་ཤི་བ། དེས་འཕགས་པ་ཆེན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ། དེས་འཕགས་པ་ཨརཡ་དེ་ཝ། དེས་འཕགས་པ་ར་ཧུ་ལ། དེས་སངྒ་ནནྡ་འཕགས། དེས་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་གྷ་ལ་ཤ །དེས་ཀུ་མ་ར་ཏ། དེས་བ་སུ་བནྟུ། དེས་མངོན་ཏ། དེས་ཧ་ཀ་ལི་ཀ་ཤ །དེས་དགེ་སློང་སེངྒེ། ཞེས་པ་ཡན་རྒྱ་བོད་ཀྱིས་གཏད་རབས་ཡི་གེ་མཐུན། དེས་ཡན་ཆད་རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་དུ་འབྱུང་སྟེ། དགེ་སློང་སེངྒེ་ནས་འཕགས་པ་བྷ་བྱ་སངྔྷ། དེས་བི་ཤྭ་མི་ཏྲ། དེས་པྲ་ཛྙཱ་ངྷཱ་ར། དེས་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོཏྟ་ར་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་བླ་མར་གྲགས་པ་དེ་ཡན་ཆད་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་ལ། དེ་ནས་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོཏྟ་ར་ཡི་རྒྱ་དཀར་དུ་བི་ཤྭ་མི་ཏྲ་ཕྱི་མ་ལ་བསྟན་པ་གཏད་ནས་ཐོག་མར་རྒྱ་ནག་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱལ་བུའི་ཕོ་བྲང་གིའང་ནན་དུ་རྒྱལ་པོ་ལི་ཡང་ཨུ་ངྷེའི་གམ་དུ་བྱོན།”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱ་ནག་གི་ཆོས་འབྱུང་ཚང་མ་ཞལ་མཐུན་པར་སློབ་དཔོན་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོཏྟ་ར་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་བླ་མར་གྲགས་པ་འདི་ནི་བསྟན་པའི་གཏད་རབས་ཉེར་བརྒྱད་པར་བརྩིས་བཞིན་འདུག\n2ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་ཀྱང“སྙིང་པོ་དོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ནི། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། འཕགས་པ་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ། ཀུན་དགའ་བོ། ཞེས་པ་ནས། དེ་ནས་བོ་དྷིངྷརྨོ་ཏྟ་ར་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཆོས་མཆོག་འདི་འོད་སྲུང་ནས་ཉེར་བརྒྱད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་བར་དུ་སྙིང་པོ་དོན་གྱི་མན་ངག་སློབ་དཔོན་གཅིག་ནས་གཅིག་བར་མ་ཆད་དུ་གཏད། སློབ་དཔོན་འདིས་བི་ཤྭ་མི་ཏྲ་ཕྱི་མ་ལ་གཏད་ནས་རང་ཉིད་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བྱོན།”ཞེས་གསུངས་འདུག\nརྒྱ་ནག་གི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་ཡང་སློབ་དཔོན་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོ་ཏྟར(菩提达摩)བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐའི་མེས་པོ་ཉེར་བརྒྱད་པར་བརྩི་སྟེ་རྒྱ་སྐད་དུ“二十八祖”ཟེར་རོ། །སློབ་དཔོན་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོ་ཏྟརའི་ཆོས་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་བ་ནས་མཁན་རབས་དྲུག་པར་སླེབས་པའི་སྐབས་སུ་བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལྷོ་བྱང་ཁག་གཉིས་སུ་གྱེས་པ་ཡིན། སློབ་དཔོན་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོ་ཏྟ་རས་ཧྲའོ་ལིན་དགོན་པར་ལོ་དགུར་བསྒོམ་ཞིང《ལངྒར་གཤེགས་པའི་མདོ》ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་མ་ལ་ཆོས་འཆད་དོ། །སློབ་དཔོན་བྷོ་ངྷེ་ངྷརྨོ་ཏྟ་རས་བསྟན་པ་ཧྭ་ཤང་ཧུའེ་ཁེ(慧可)ལ་གཏད་པ་དང་། དེས་བཙུན་པ་སེང་ཚན(僧璨)ལ་གཏད་པ་དང་། དེས་བཙུན་པ་ཏའོ་ཞིན(道信580-651)ལ་གཏད། དེས་ཤན་ཤི་ཧུང་རིན(弘忍600-674)ལ་གཏད། ཧུང་རིན་གྱི་ཆིག་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པ་སྤེལ་བ་ལ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད(东山法门)ཅེས་ཟེར། དེ་དག་ལ་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམ་ལྔ(禅宗五祖)ཟེར། ཧྭ་ཤང་ཧུང་རིན་གྱི་སློབ་མ་ཕྱོགས་ཁག་གཉིས་ལ་གྱེས་པར་བརྟེན་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་རབས་དྲུག་པ་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་ཡོད་དེ། ཧྲིན་ཞིའུ(神秀606-706)བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ནས་སློབ་རྒྱུན་སྤེལ་བ་དང་། ཧེའུ་ནེང(慧能638-713)ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་རྒྱུན་སྤེལ་བར་བརྟེན། ལྷོ་བྱང་སློབ་རྒྱུན་མི་འདྲ་བ་གཉིས་བྱུང་ཡོད། ཧེའུ་ནེང་གི་གསུང་རྩོམ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ནི་ཐཱན་ཅིང(《坛经》)ཞེས་པ་ཡིན་ལ། ཁོང་གི་འདོད་ཚུལ་ནི་བརྡ་དང་ཡི་གེ་ལ་མི་བརྟེན་ཞིང་། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་མཐོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན།\nབོད་དུ་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤེལ་མཁན་གྱི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་ནི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ལས་ཆོས་བརྒྱུད་གང་འཛིན་མཁན་ཡིན་ཟེར་ན། རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པ་ལས། “མ་ཧཱ་ཡ་ན་ནི་སློབ་དཔོན་བདུད་འདུལ་སྙིང་པོ་དང་། ཞའོ་ཧྥུའུ་ཀྲང་ཧ་ཧྲང་། ཏཱ་ཧྥུའུ་ལེའུ་ཧ་ཧྲང་སོགས་བསྟེན་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་པ་ལགས་སོ། །ཆོས་ལ་ཞུགས་པ་ནས་ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུ་དྲུག་ཅུ་ཙམ་འགོར་བའི་རིང་ནགས་ཚལ་སོགས་གནས་དབེན་པ་བསྟེན་ནས་བཞུགས་སོ། །”ཞེས་མཁན་པོ་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་བསམ་གཏན་པའི་སློབ་དཔོན་བདུད་འདུལ་སྙིང་པོ(和上法号降魔)དང་། ཞའོ་ཧྥུའུ་ཀྲང་ཤ་ཧྲང(小福张和上)ཧཱ་ཧྥུའུ་ལེའུ་ཧ་ཧྲང(大福六和上)གསུམ་བསྟེན་པར་བཤད་ལ། སློབ་དཔོན་དེ་གསུམ་ནི་བྱང་བརྒྱུད་བསམ་གཏན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་སློབ་དཔོན་ཧྲིན་ཞིའུ(606-706)ཡི་སློབ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱའི་ཡིག་ཆ《བླ་རབས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》(《景德传灯录》)ཞེས་པ་ལས། སློབ་དཔོན་ཧྲིན་ཞིའུ་ཡི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་བཅུ་དགུ་ཡོད་པ་ལས་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་ཕུ་ཅུ(普寂)དང་། དབྱི་ཧྥུའུ(义福)ཅིན་ཞཱན(敬贤)ཧོའུ་ཧྥུའུ(惠福)བདུད་འདུལ་སྙིང་པོ(降魔藏)བཅས་ཡིན་པར་བཤད།\nཐང་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ713ནས741བར་ལ་མཁན་པོ་འདི་དག་གིས་ཧི་ནན་དང་། ཧྲའན་ཞི(陕西)ཧྲན་ཏུང་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་བྱང་བརྒྱུད་བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐའ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། གོང་དུ་བཤད་པའི་མཁན་པོ་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་སློབ་དཔོན་གསུམ་ལས་བདུད་འདུལ་སྙིང་པོ་ནི་རྒྱ་སྐད་དུ“降魔藏”ཟེར་བ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ཞའོ་ཧྥུའུ་ཀྲང་ཤ་ཧྲང(小福张和上)ཟེར་བ་ནི་རྒྱ་སྐད་དུ“义福”(658-736)ཟེར་བ་དང་། ཧཱ་ཧྥུའུ་ལེའུ་ཧ་ཧྲང(大福六和上)ཟེར་བ་ནི་རྒྱ་སྐད་དུ“惠福”ཟེར་བ་ཡིན་པས། དེ་གསུམ་པོ་སློབ་དཔོན་ཧྲིན་ཞིའུ་ཡི་སློབ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་བོ། །\nཡང་རྒྱའི་མཁས་པ་རའོ་ཙུང་དབྱི(饶宗颐)ཡིས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་སྤྱིར་བྱང་བརྒྱུད་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་ཡིན་ཀྱང་། ཁོང་གི་ལྷོ་བརྒྱུད་དང་བྱང་བརྒྱུད་གཉིས་ཀའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཉམས་སུ་ལེན་བཞིན་ཡོད་པ་རེདཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཧྥ་རན་སིའི་མཁས་པ་ཏའེ་སྨི་ཝེ(戴密微)ཡིས་ཀྱང་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་ནི་བྱང་བརྒྱུད་སློབ་དཔོན་ཧྲིན་ཞིའུ་དང་ལྷོ་བརྒྱུད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཧྲིན་ཧོས་གཉིས་ཀྱི་སློབ་མ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ་ཞེས་བསྟན་ཡོད་དོ། །དེ་བས། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་ནི་གཙོ་བོ་བྱང་བརྒྱུད་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན་རུང་། ཁོང་གི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ནང་དུ་ལྷོ་བྱང་ཆོས་བརྒྱུད་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་འདུས་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།\nདེ་ཡང《སྦ་བཞེད》ལས། “དེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བསམ་གཏན་ཉལ་བའི་འཁོར་ལོ། བསམ་གཏན་གྱི་ལོན། ཡང་ལོན། ལྟ་བའི་རྒྱབ་ཤ །མདོ་སྡེ་བརྒྱ་བཅུ་ཁུངས་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ལྔ་བརྩམས”ཞེས་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་ལྟ་གྲུབ་བཤད་པའི་བརྩམས་ཆོས་ལྔའི་མིང་བཤད་ཡོད་པ་དང་། ས་པཎ་གྱི《སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ལ་སྤྲིངས་པའི་ཡི་གེ》ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡང་དཔེ་ཆ་ལྔ་པོའི་མཚན་བགྲངས་འདུག ད་དུང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་ཏུན་ཧོང་ནས་བཏོན་པའི་ཡིག་ཆ《བསམ་གཏན་གྱི་མཁན་པོ་ཉལ་བའི་འཁོར་ལོ་སེམས་བདེ་བཞག་པའི......》(P.T811)དང་། 《བསམ་གཏན་གྱི་ལོན》(P.T117)བསམ་གཏན་པའི་གྲུབ་མཐའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆP.T818སོགས་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ཡང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་དཀར་ཆག་ཁྲོད་དུ《མདོ་སྡེ་བརྒྱད་ཅུའི་ཁུངས》འདུག་པ་སོགས་ནི་དེ་སྔོན་ཧྭ་ཤང་གིས་བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལྔ་པོ་ཡིན་མིན་དཔྱད་པའི་གནས་ཡིན་ནོ། །\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་མ་ཡིག་ཆ་ཚང་ཡོད་པར་བརྟེན། དེང་རབས་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཡིག་ཆ་འདིར་གཞི་བཅོལ་ཏེ་ཧྭ་ཤང་གི་ལྟ་གྲུབ་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་བཞིན་འདུག དེ་བས། འདིར་ཁོ་བོས་ཡིག་ཆ་འདི་ལས་བསྟན་པའི་ཧྭ་ཤང་གི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་རགས་ཙམ་བཤད་རྒྱུ་ཡིན།\nཧྭ་ཤང་གི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ལས་བཤད་ཚུལ་ཤ་ལམ་གཅིག་འདྲ་རེད། 《སྦ་བཞེད》ལས། “ཧྭ་ཤང་ན་རེ། ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་པས་བསྐྱེད་པས། དགེ་མི་དགེའི་དབང་གིས་ལས་དགེ་མི་དགེས་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་གི་འབྲས་བུ་མྱོང་ཞིང་འཁོར་བ་ན་འཁོར་རོ། གང་ཞིག་ཅི་ལ་ཡང་མི་སེམས་ཞིང་། ཅི་ཡང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དེ་འཁོར་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་བས་ནས་ཅི་ཡང་མི་བསམ་མོ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་བཅུ་སྤྱོད་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་དགེ་བའི་འཕྲོ་མེད་པ། བློ་ཞན་པ། དབང་བོ་བཏུལ་པོ་རྣམས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན། སྔོན་བློ་སྦྱངས་པ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ལ་སྤྲིན་དཀར་ནག་གཉིས་གང་གིས་ཀྱང་ཉི་མ་སྒྲིབ་པ་ལྟར། དགེ་སྡུག་གཉིས་ཀས་ཀྱང་སྒྲིབ་པས། དེ་བས་ན་ཅི་ལ་ཡང་མི་སེམས། ཅི་ལ་ཡང་མི་རྟོག །ཅི་ཡང་མི་སྤྱོད་པ་ནི་མི་དམིགས་པ་གཅིག་ཆར་འཇུག་པས་ས་བཅུ་བ་དང་འདྲའོ།”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་ལྟ་བའི་གནད་ཡིན་པར་བོད་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་འདུག\nསྟོན་རྩེན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཁྱད་པར་བཤད་པའི་བརྩམས་ཆོས་གལ་ཆེ་བ་ནི་དབུ་མའི་སྒོམ་རིམ་ཡིན་ལ། 《སྒོམ་རིམ་ཐ་མའི》ནང་དུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་མིང་ནས་མ་བཟུང་ཡང་ཁོང་གི་ལྟ་བ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་བསྟན་འདུག་པ་ཡང་སྦ་བཞེད་ལས་བསྟན་པ་དང་འདྲའོ། །\nཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི《དབུ་མའི་སྒོམ་རིམ》ལས་ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་ཅི་ཡང་མི་དྲན་པ་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནའི་མིང་གཏན་ནས་གླེང་མི་འདུག སྒོམ་རིམ་ཐ་མའི་ནང་དུ་སློབ་དཔོན་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་ཕྱོགས་ལྔ་ནས་ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་ཅི་ཡང་མི་དྲན་པ་ཞེས་པའི་ལྟ་བར་དགག་ཡོད་དེ། དང་པོ། ཐེག་ཆེན་སྤང་བ་དགག་པ། གཉིས་པ། སོར་རྟོག་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པའི་སྐྱོན་ལྔ་བསྟན་པ། གསུམ་པ། སོར་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩ་བར་བཤད་པ། བཞི་བ། དགེ་སྤྱོད་སྤངས་པ་དགག་པ། ལྔ་བ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའི་དགོངས་པ་མ་རྟོགས་པ་བཤད་པ་བཅས་སོ། །\nདེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཁྲོད་ཀྱི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》《顿悟大乘正理决》ཟེར་བ་དེ་གཞིར་བཟུང་ནས་ཧྭ་ཤང་གི་ལྟ་གྲུབ་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་འདུག ཡིག་ཆ་འདིའི་ནང་དུ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་སྒོ་ནས་སྟོན་རྩེན་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྡུར་ཡོད་པ་དང་། ཁྱོན་བསྡོམས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་ནང་དོན་བསྡུ་ན་འདི་ལྟར།\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཡོད་པ་ནི། ཉི་མ་སྤྲིན་གྱི་ནང་ནས་འབྱུང་བ་དང་། ཆུ་རྙོག་པ་དྭངས་པ་དང་། མེ་ལོང་དག་པ་དང་། སྟོང་ཟིལ་ལས་དངུལ་འབྱུང་བ་སོགས་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་དང་། ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་བརྗོད་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་གསུངས་པ་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་རྣམ་པར་དག་པས་ཐོག་མ་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ནང་ན་མཆིས་པར་བརྗོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་གོས་དྲི་མ་ཅན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དཀྲིས་པ་ལྟར་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གོས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དཀྲིས་པ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པ། ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་དྲི་མ་ཅན་དུ་གྱུར་པ།” ཞེས་གསུངས་པ་ལུང་དྲངས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ན་ཡོད་ཚུལ་བཤད་པ་དང་། ཡང《འཕགས་པ་ཚངས་པ་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱིས་ཞུས་པ》ཞེས་བྱ་བའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། “(ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི)བསྐལ་བ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱད་སྟོང་དུ་སྤྱད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་བྲི་བའམ་གང་བར་མི་དམིགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་གསུངས་པ་དྲངས་ཤིང་། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚུལ་དུ“ཚུལ་འདི་རྟོགས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའོ། །ཆོས་ཉིད་གནས་ལུགས་ལྟར་ན། སྒྲུབ་དང་མི་སྒྲུབ་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་འདུ་ཤེས་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཉིད་གནས་ལུགས་གཞིར་བཟུང་ནས། འདུ་ཤེས་སྤངས་ན་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་འགྲུབ་བོ། །བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པ་ཡང་། ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་དང་འགལ་བ་མ་ཡིན་མོད། ཆོས་དབྱིངས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ། རིམ་གྱིས་པ་དང་ཅིག་ཅར་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བཞག་པ་ཡིན་པས། དེ་ནི་འདུ་ཤེས་མཐོང་བའོ།” ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ནི་ཡེ་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ལས་སྒྲུབ་ནས་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན། དེ་ནི་དུག་གསུམ་དང་། རྣམ་རྟོག་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། བག་ཆགས་ཀྱི་གོས་ངན་པ་དང་བྲལ་བས་ན། ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི་བག་ཆགས་ཀྱི་འདམ་ལས་བྱུང་བ་ལྟར། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་རྟོགས་ན། ཀུན་གྱིས་བསྔགས་འོས་པ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །\nའདུ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་སྒྲིབ་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བར་འཁོར་ཚུལ་བསྟན་པ། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “(འདུ་ཤེས)དེའི་ཉེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོང་ནས་ཡོད་པ། བསྒྲིབ་ཤིང་ངན་སོང་གསུམ་དང་། ཡུན་རིང་པོར་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལསྩོགས་པས་ཉེས་ཏེ།” ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྟོག་པའི་དབང་གིས་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་དང་མི་བསྐྱེད་པ་གང་བདེན་པར་བཟུང་ནས་འཁོར་བར་ཡང་ཡང་སྐྱེས་སོ། །” ཞེས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཉེས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་རྣམ་རྟོག་གི་དབང་གིས། རྟོག་པས་བཞག་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ཆགས་ནས། དགེ་བའི་ཆོས་སམ་སྡིག་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་རྐྱེན་གྱིས་འཁོར་བར་སྐྱེས་ནས་ཐར་པ་མ་ཐོབ་བོ། །” ཞེས་སོགས་མང་དུ་གསུངས་སོ། །\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “གལ་ཏེ་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་དང་མི་བསྐྱེད་པ་གང་ཡང་མི་འཛིན་ན། ཐར་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་དང་། “དེ་བས་མདོ་ལས་འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་རྟོག་པ་ཡིན་པས། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་མཐོང་བའི་ཚེ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་ངོ་། །འདི་ལྟར་བསམ་པའི་ཕན་ཡོན་ཤེས་ན། བསྐལ་བ་གྲངས་མེད་ལ་ཚོགས་བསགས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟར་བསམ་པའི་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་དང་། “ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་མི་འགྱངས་པར་འཁོར་འདས་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་སོགས་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་མང་དུ་གསུངས་སོ། །\nཡང《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “སྨན་ནི་ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་ཅི་ཡང་མི་རྟོག་པའི་དཔེ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་དང་འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་རྣམ་རྟོག་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། གང་གིས་འཆིང་བ་ཡིན་ཟེར་ན། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་དང་འདུ་ཤེས་བག་ཆགས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ལས་ལྕགས་སྒྲོག་དང་ཐག་པས་བཅིངས་ནས་བཙོན་ལ་བཅུག་པ་མ་ཡིན། དེ་ལྟར་བཅིངས་ཐག་དང་འབྲུ་སོགས་དགོས་སྙམ་པ་ནི་ལོག་ལྟ་དང་འདུ་ཤེས་ཡིན་པས་སྤངས་པར་བྱའོ། །དེར་བརྟེན། ཅི་ཡང་མི་བསམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་འདུ་ཤེས་དང་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་བར་བྱ་དགོས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་། “ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་དེ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྒྲུབ་མ་སྒྲུབ་གང་ལ་ཡང་ཐོབ་བོ། །ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་དེ་ཇི་བཞིན་མ་རྟོགས་ན། ངེས་པར་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱོད་དགོས་ལ། བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་ཡང་དགོས་སོ། །” ཞེས་དང་། “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དུག་གསུམ་དང་། རང་རྒྱུད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། ཉོན་མོངས་དང་། བག་ཆགས་དང་། རྣམ་རྟོག་བཅས་སྤངས་ནས་ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ཕན་ཡོན་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་སོགས་ཅི་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་ཅི་ཡང་མི་དྲན་པའི་ངང་རྣམ་རྟོག་སྤངས་པ་ལ་ཕན་ཡོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང་འཚང་རྒྱ་བར་བསྟན་ཏོ། །\nབཞི་པ། དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་གྱི་ཁྱད་པར་དབྱེ་ཞིང་། མི་བསམ་ཞིང་ཅི་ཡང་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་སྒོ་འདི་དབང་བོ་རྣོན་པོ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་པ།\n《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “དྲིས་པ། ཆོས་ཀྱི་སྒོ་འདི་སྤྱོད་ན། ཅི་ཙམ་ཞིག་ན་གྲོལ་ཐར་པ་ཐོབ། སྨས་པ། ལང་ཀར་གཤེགས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལས། འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ན། སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བས། དབང་བོ་རྣོ་རྟུལ་ལས་འདི་བཞིན་བསྒོམས་ཏེ། མྱི་བདེན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་མ་ཐག་ཏུ་གྲོལ་ཐར་ཐོབ་བོ།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ཚེས་བཅུ་བདུན་ཉིན་གུས་པ་དགེ་སློང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་ཞུ་བ། ཆོས་ཀྱི་དོན་ནི་གང་ཡང་མི་བསམ་ཞིང་གང་ཡང་མི་སྤྱོད་པ་ཡིན་མོད། དབང་བོ་རྟུལ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆོས་འདི་ལ་ཞུགས་ཀྱང་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར། སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ། མི་མཇེད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིར་དབང་བོ་རྟུལ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་བསགས་པར་གྱུར་བས། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་གསུངས་ནས་ཐབས་མང་དུ་གསུངས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཆོས་བརླག་མི་རུང་བ་དང་། ཆོས་ཆེ་ཆུང་གང་ལ་ཡང་མཐོང་ཆུང་བྱེད་མི་རུང་བར་བསྟན་ཏོ། །” ཞེས་ཆོས་སྒོ་འདི་ནི་དབང་བོ་རྟུལ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན།\nཐབས་གང་ཡིན་ཟེར་ན། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། “མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྡོམ་པ་ལྔ་དང་། དགེ་བ་བཅུ་དང་། སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་མཚན་འདོན་པ་དང་། ཐལ་མོ་སྦྱོར་བ་དང་། མགོ་སྒུར་ནས་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཀྱང་ཐབས་སུ་བཤད་དོ། །སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཐབས་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མཐར་ཐུག་དོན་དམ་གྱི་ཆོས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན། འདི་དག་ནི་ཐབས་ཡིན་པས། དོན་དམ་པ་རྟོགས་ཟིན་པ་རྣམས་དེར་འཇུག་པ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་། ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ནས་སྦྱིན་པ་སོགས་དགེ་བའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་དབང་བོ་རྟུལ་བོ་རྣམས་ལ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཡིན་པ་དང་། དབང་བོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ལ་དེ་དག་མི་དགོས་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁོ་ནས་ཆོག་པར་བསྟན་པ་ནི། 《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད་དེ། “དྲིས་པ། ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྩོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་གཞན་དགོས་སམ་མི་དགོས། སྨས་པ། ཀུན་རྫོབ་ལྟར་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་ལས་སྩོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་གཞན་དག་དགོས་སམ་མྱི་དགོས་ཤེས་སྨོས་སུ་ཡང་མྱེད་དེ། མདོ་སྡེ་ལས་ཀྱང་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། །” ཞེས་དང་། ཡང“དྲི་བ་གསར་པ་བདུན་པ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་གཅིག་ཡིན་ནམ་ཐ་དད་ཡིན། ལན་དུ། གཅིག་མ་ཡིན་ལ་ཐ་དད་ཀྱང་མ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་གཅིག་མ་ཡིན་ཟེར་ན། འདུ་ཤེས་མ་ཟད་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཆོས་སྔར་བཞིན་ཡོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཟེར་ན། འདུ་ཤེས་དང་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་དུས་ན། གཅིག་དང་ཐ་དད་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་མེད་དོ། །” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དྲི་བ། ཐབས་དེ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ལ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་ཆེད་ཡིན་ན། དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ལ་ཐབས་དེ་དགོས་སམ་མི་དགོས། དེའི་ལན་དུ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དོན་དམ་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་དགོས་ཤིང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ལ་དགོས་མི་དགོས་གང་ཡང་བཤད་པ་མེད་དོ། །” ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “མདོ་སྡེ་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལས། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ལ་དགོས་པ་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ལ་དགོས་མི་དགོས་གང་ཡང་བཤད་རྒྱུ་མེད་ཅེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དཔེར་ན། ནད་པ་ལ་སྨན་དང་། ཆུའི་ཕ་རོལ་དུ་བགྲོད་མཁན་ལ་གྲུ་གཟིངས་དགོས་མོད། ནད་མེད་པ་ལ་སྨན་དགོས་མི་དགོས་བཤད་རྒྱུ་མེད་ལ། ཆུའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བགྲོད་ཟིན་པ་ལ་གྲུ་མི་དགོས་སོ། །” ཞེས་དབང་བོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་སོགས་དགེ་བའི་སྤྱོད་པ་མི་དགོས་པ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་དོ། །\nཡང་དེ་ཉིད་ལས། “ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱོད་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་ཆེད་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་ལྔ་པོ་ནི་སྤྱད་མ་སྤྱད་གང་རུང་ལ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་བཅས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་ལྔ་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་ཆེད་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་མཚོན་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་ལྔ་པོ་སྤྱད་མ་སྤྱད་ལ་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མེད་པར་བཤད་དོ། །\nཝང་ཤི(王锡)ཟེར་བ་ནི་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཧོ་ཞི(河西)ས་ཁུལ་གྱི་དཔོན་ཆུང་ཞིག་རེད། བོད་ཀྱིས་ཧོ་ཞི་ས་ཁུལ་བཟུང་བའི་སྐབས་སུ་ཝང་ཤིས་ཧྭ་ཤང་མ་ཡ་ན་དང་མཉམ་དུ་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་སྦྱངས་ནས་སྐད་གྲགས་ཡོད་པར་གྱུར། ཕྱིས་སུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་མཉམ་དུ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་སྤེལ་བ་དང་། ཤ་ལམ་སྤྱི་ལོ791ནས794བར་ཁོང་དགེ་སློབ་གཉིས་མཉམ་དུ་སྐབས་དེའི་སྟོན་རྩེན་ཆོས་རྩོད་ནང་ཞུགས་ནས་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་སྒོ་གསུངས་ཤིང་རྩོད་ཡིག་བྲིས། ཕྱིས་སུ་ཧྭ་ཤང་མ་ཧཱ་ཡ་ན་དང་མཉམ་དུ་ཕྱིར་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་པེབས་ནས《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》(《顿悟大乘正理决》)ཞེས་པའི་ཡིག་ཆ་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་པ་རེད།\n上山大峻: 《昙旷和敦煌的佛教学 》, 载 《东方学报》 1964年(京都)第35册.\nརྒྱ་ཡིག་གི་མ་ཡིག་ནི་འདི་ལྟར། 首自申年,我大师忽奉明诏,曰 ,婆罗门僧奏曰:汉僧所教授顿晤禅宗, 并非金口所说,请即停废。..... 至戌年正月 十五日,大宣诏 明曰:摩诃衍所开禅义,究畅经文,一无差错,从今已法修习。\n《སྦ་བཞེད》སྦ་གསལ་སྣང་གིས་བརྩམས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ1980ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས64ནས65 75 75ནས76 76ནས77 68\n沈卫荣:《 西藏文文献中的和尚摩诃衍及其教法》,见 《新史学》2005年第 1 6卷第一期。\n张广达:《唐代禅宗的传入吐蕃及有关的敦煌文书 》,载 《学林漫录》三集,中华书局. 1981年出版,第52页。\n《སྦ་བཞེད》ལས། མ་ཧྭ་ཡ་ནའི་སློབ་མ་ལས། མྱང་ཤ་མིས་རང་གི་ཤ་གཏུབས། སྙ་བྱེ་མ་ལ་དང་། རྔོག་རིན་པོ་ཆེས་རང་གི་ཕོ་མཚན་བརྡུངས། རྒྱའི་སྟོན་པས་རང་གི་མགོ་ལ་མེ་བཏང་ཏེ་འདས་ཏེ་གཞན་མ་རྣམས་ཀྱང་ཆུ་གྲི་རེ་རེ་སྲེལ་ཞིང་བརྩེ་མིན་པ་རིལ་བསད་ལ། ངེད་ཀྱང་རིལ་ཕྲུ་མའི་ངོས་ཏེ་འཁྲུལ་པའི་ངོས་ལ་མཆིའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། སྐབས་དེར་མ་ཧྭ་ཡ་ནའི་སློབ་མ་གསུམ་གྱིས་རང་གི་ལུས་ཕུང་བློས་མ་བཏང་བ་ཡིན། རྒྱའི་ཡིག་ཆ《རིགས་པ་ཡང་དག་པར་ངེས་པ》ལས། 乞奢弥尸、毗磨罗ཟེར་བ་གཉིས་བཤད་པ་ནི《སྦ་བཞེད》ལས་བཤད་པའི་མྱང་ཤ་མི་དང་སྙ་བྱེ་མ་ལ་ཟེར་བ་གཉིས་ཡིན་ནམ་སྙམ།\n《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ1986ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་། 1997ལོར་ཐེངས་གསུམ་པར་པར་དུ་བཏབ། ཤོག་ངོས454ལ་གསལ།\nཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུས་བརྩམས། 《རྒྱ་ནག་ཧྭ་ཤང་གི་བྱུང་ཚུལ་གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་སྔ་བཅས་ས་བོན་ཙམ་སྨོས་པ་ཡིད་ཀྱི་དྲི་མ་དག་བྱེད་དགེ་བའི་ཆུ་རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ》ཞེས་པ《ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།》(བར་ཆ)ནང་བཅུག་ཡོད་པ་དང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ2007ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས381ནས382བར་གསལ།\n《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ།》 ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་བརྩམས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས1985ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས437ལ་གསལ།\nརྒྱ་ཡིག་གི་མ་ཡིག་འདི་ལྟར་ཡིན། “摩诃衍依止和上法号降魔、小福、张和上、准仰、大福六和上, 同教示大乘禅门。”\nརྒྱའི་མཁས་པ་རའོ་ཙུང་དབྱི་(饶宗颐)ཡི་སྐད་ཆ་དངོས་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན། 然宗密答裴问之 《中华传心地禅门师资承袭图 》 神会门下有摩诃衍,是摩诃衍者,又曾及神会门下,…摩诃衍于神秀为再传,神秀之传付者,和东普寂及大智(即义福)两禅师,并称东山继德。所谓大福应及义福,是摩诃衍本出禅门北宗,又师神会,尽兼习南北宗者也。རྒྱའི་མཁས་པ་རའོ་ཙུང་དབྱི་(饶宗颐)ཡིས་བྲིས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཁ་བྱང་ལ《ཧྲིན་ཧོའི་སློབ་མ་མ་ཧཱ་ཡན་བོད་དུ་བསྐྱོད་པ་དང་ལྷོ་བྱང་བསམ་གཏན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་མཉམ་བསྲེས་བྱས་པའི་སྐོར》(《神会门下摩诃衍之入藏兼论禅门南北宗之调和问题》)ཞེས་བཏགས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས《ཞང་ཀང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་བཙུགས་ནས་ལོ་འཁོར་ལྔ་བཅུ་ལོན་པའི་རྗེས་དྲན་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》(香港大学五十周年纪念论文集)ཞེས་པ་སྤྱི་ལོ1964ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། ཤོག་ངོས171ནས181བར་གསལ།


ལག་ཁྱེར་ཁ་པར་ལ་ཞིབ་བཤེར་དང་ལྟ་སྐུལ་ཚོད་འཛིན་གྱི་གཡུལ་འགྱེད་ཁྲོད་ཀྱི་དྲྭ་ལམ་བདེ་འཇགས། Device Security in the Battle Against Censorship and Surveillance in Mobile Phones – Bulletin & Reports\nPublished on: March 15, 2022 March 15, 2022 Author: Lobsang Tsetan Comment: 0\nང་ཚོ་ནི་མཛུབ་མོ་གནོན་ཐེངས་གཅིག་གིས་གནས་ཚུལ་འཁོར་རྒྱུག་དང་བརྗེ་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པའི་དྲྭ་རྒྱའི་གསར་བརྗེའི་དུས་རབས་ཤིག་གི་ནང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་ནི་དྲྭ་རྒྱ་དང་ལག་ཐོགས་ཁ་པར་སོགས་འཕྲུལ་ཆས་དར་འཕེལ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། ཡིན་ནའང་ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་གསར་བརྗེ་འདིའི་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་མིག་སྔའི་སྲིད་དབང་དང་སྲིད་དབང་འཛིན་པའི་སྲིད་གཞུང་ལ་གཞིགས་ནས་དྲྭ་སྦྲེལ་ཞིབ་བཤེར་དང་ལྟ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ཏུ་འཁོར་རྒྱུག་བྱེད་པར་བཀག་འགོག་བྱེད་ཆེད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། བཟང་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་འབད་བརྩོན་འདི་ནི་ཁོང་ཚོས་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྡལ་བཤིག་གཏོང་སྐབས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་གཟུགས་བརྙན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཆེད་ཅིག་རེད། མི་སྒེར་གྱི་ཁ་པར་གློག་ཀླད་ནང་གི་གསང་དོན་དང་བདེ་འཇགས་ལ་གཟབ་ནན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་དྲྭ་རྒྱའི་རང་དབང་དང་གཏམ་བརྗོད་རང་དབང་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཀག་འགོག་བྱེད་པའི་ས་ཁུལ་དག་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད།\nཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལོར་ཁམས་བྲག་མགོར་ས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་ཞིག་བྱུང་ནས་སྡོད་ཁང་དང་མིའི་ཚེ་སྲོག་ལ་གནོན་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཐེབས། མ་འོངས་པར་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་གནོད་འཚེ་དེ་ལྟ་བུ་འགོག་ཐབས་སུ་བྲག་མགོའི་བོད་མི་ཚོས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་ནས་རྒྱུ་ཆ་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་མཐོ་ཚད་ཕི་ཊི་ ༩༩ ཅན་ཞིག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་བ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ཉིན་ས་གནས་རྫོང་གི་ལས་ཁུངས་ནས་བཀའ་འཁྲོལ་དང་སྦྲགས་གསར་བཞེངས་མཛད། འོན་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་རྒྱ་མིའི་དབང་འཛིན་པས་འཛུགས་བསྐྲུན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་ནུས་མེད་གྱུར་ཟིན་པ་དང་དེ་འདྲའི་མཐོ་ཚད་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་བཞེངས་མི་ཆོག་པར་བསྙད་ནས་གཏོར་བཤིག་གཏོང་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ། གཏོར་བཤིག་དེ་དང་མཉམ་དུ་བྲག་མགོ་དགོན་པའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་བཙུགས་པའི་མ་ཎི་འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་ ༤༥ ལྷག་གཏོར་བཤིག་བཏང་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་བོད་མི་རིགས་ལ་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པའི་གདུག་རྩུབ་དེ་དག་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོར་ཁ་གཡར་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་། སྐད་ཡིག རིག་གཞུང་བཅས་པ་གཏོར་བཤིག་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཇུས་ཡིན་པ་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ། དེས་མ་ཚད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བཟང་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཐབས་ཇུས་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་སྐུ་བརྙན་དང་མ་ཎི་འཁོར་ལོ་གཏོར་བཤིག་བཏང་བའི་བདེན་པའི་གནས་ཚུལ་བོད་ཕྱི་ལོགས་སུ་འཁོར་རྒྱུག་བྱེད་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་བཞིན་ཡོད། རང་དབང་ལྡན་པའི་བོད་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཡོང་ཁུངས་ཤིག་གིས་དྷ་རམ་ས་ལར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ ‘བོད་གནས་ལྟ་ཞིབ་ཁང་’’ཞེས་པའི་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན་ལ་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་གཏོར་བཤིག་དང་འབྲེལ་བའི་བརྙན་པར་དང་བརྙན་ཐུང་ཉར་འཇོག་དང་བརྒྱུད་བསྐུར་སོགས་བྱེད་པ་དང་། སྐད་འཕྲིན་གྱི་རྒྱབ་ངོས་ཀྱི་པར་ལ་སྟོན་པའི་སྐུ་པར་འཇོག་ན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཚོར་བ་རྣོན་པོར་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པས་ནག་ཉེས་ཕོག་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་གནས་བརྗོད་ཡོད།\nབྲག་མགོར་གནས་སྡོད་བོད་མི་དམངས་ལ་ལུས་བཤེར་ལྟ་ཞིབ་བརྒྱུད་དྲ་ལམ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ཕྱི་ཟླ་ ༢ ནང་བོད་མི་གནས་སྡོད་པའི་ཁ་པར་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་སྐབས་ཉེ་ཆར་ས་གནས་སུ་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་གཏོར་བཤིག་བཏང་བའི་བརྙན་པར་དང་བརྙན་ཐུང་སོགས་ཐོན་པར་དོགས་གཞིའི་འོག་བོད་མི་བཞི་དོ་དམ་བཀག་བསྐྱིལ་དང་། ས་གནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤེལ་བྱས་ཚེ་རྗེས་འབྲས་ངན་པ་ཡོང་རྒྱུའི་འཇིགས་སྐུལ་བྱས་ཡོད།\nང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལྟར་གནས་ཚུལ་འཁོར་རྒྱུག་ལ་ཚོད་འཛིན་གང་དུ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དེར་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་དང་ཞིབ་བཤེར་བྱ་རྒྱུ་ནི་ངེས་པ་ཞིག་ཡིན། དྲྭ་ལམ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་བལྟས་ན། མི་སྒེར་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གལ་ཏེ་ང་ཚོས་ཁ་ཕྱོགས་མ་ནོར་བར་འབད་བརྩོན་ཡང་དག་པ་ཞིག་བྱས་ཚེ། འཇིགས་སྐུལ་དེ་དག་སྔོན་འགོག་དང་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་ཐུབ། དེས་མ་ཚད་ཞིབ་བཤེར་དང་ལྟ་སྐུལ་ཚོད་འཛིན་ནན་པོ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོའི་ཁ་པར་གློག་ཀླད་ནང་གི་གསང་དོན་དང་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་དགོས་བྱུང་ཚེ། བྱེད་ཐབས་ཡག་ཤོས་ཁ་ཤས་བློ་ལ་བརྟན་པོར་ངེས་དགོས། དེ་དག་ནི་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།\nགསོག་ཉར་བྱེད་མི་རུང་བ། ང་ཚོའི་ཁ་པར་ནང་གི་ཚོར་བ་སྐྱེན་པའི་གནས་ཚུལ་ཁག་རྒྱུན་དུ་ཡང་ཡང་གཙང་བཟོ་བྱས་ནས་དྲ་ལམ་གསང་མྱུལ་བས་རྗེས་འདེད་རང་བཞིན་དང་འགན་འཁྲི་བདའ་འདེད་བྱེད་པར་གདོང་ལེན་བྱ་དགོས། ཁ་པར་དང་གློག་ཀླད་ནང་ཚོར་བ་སྐྱེན་པའི་གཞི་གྲངས་གསོག་ཉར་དུས་ཡུན་རིང་པོ་བྱས་ཚེ་ཁ་པར་འཛད་སྤྱོད་པ་འཛིན་བཟུང་དང་ཉེས་དོན་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་ཉེན་ཁ་བཟོ་སྲིད།\nVPNs ལྟ་བུ་གཡོལ་ཐབས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ། ང་ཚོས་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འཕྲིན་གཏོང་ཁྲོད་བློས་འགེལ་ཆོག་པ་དང་ཡིད་རྟོན་རུང་བའི་VPNsབཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཚེ། རང་གི་ངོ་རྟགས་དེ་དག་ཆུ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་སྦས་གསང་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། VPNs བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཚེ་འཕྲིན་གཏོང་ལ་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་བྱེད་པའི་དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རྗེས་འདེད་རང་བཞིན་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཐུབ།\nརང་གི་ལག་ཁྱེར་ཁ་པར་གསར་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུ། ང་ཚོའི་ཁ་པར་གྱི་མཉེན་ཆས་མ་ལག་OSཔར་གཞི་གསར་ཤོས་སུ་གསར་སྒྱུར་བྱས་ན། བཙན་དབང་དང་སྟེས་དབང་གང་རུང་གིས་སྒྲིག་འཇུག་བྱས་པའི་དུས་ལས་ཡོལ་ཟིན་པའི་གསང་མྱུལ་མཉེན་ཆས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ་པར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nབདེ་འཇགས་རང་བཞིན་གྱི་འཕྲིན་གཏོང་སྟེགས་བུ་བདམས་རྒྱུ། ཕྱོགས་གཉིས་དབར་ཚོར་བ་སྐྱེན་པའི་གནས་ཚུལ་སྤེལ་སྐབས་དང་། སྲིད་དབང་སྒེར་གཅོད་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ཚོར་བ་སྐྱེན་པའི་གནས་ཚུལ་སྤེལ་སྐབས་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འཕྲིན་སྐྱེལ་རེ་ཞུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།\nWe live in an era of digital revolution, where information access and exchange are just one click away from us, thanks to the internet and the rise of smartphones and other devices. But on the flip side of this marvelous revolution, depending onacountry’s current regime and ruling government, internet censorship and surveillance has becomeago-to for authorities in order to block access to the flow of information to the rest of the world. This unethical effort is to protectacountry’s global image especially when they commit basic human rights violations. To be cautious of privacy and security in our personal devices is of the utmost importance, especially in such regions where internet freedom and freedom of expression are forcibly forbidden.\nIn 1973, Drago in Kham sufferedamassive earthquake which caused considerable damage to the residential areas and human lives. In an attempt to ward off natural disasters in the future, local Tibetans in Drago contributed to the funding ofa99-foot-tall bronze Buddha statue which was built on 5th October, 2015 with permissions granted from the district office. However, on 12th December, 2021, Chinese authorities ordered its demolition with claims that the construction documents were invalid and statues of such height are prohibited. The demolition also included 45 more huge prayer wheels erected near the Drago Monastery.\nFrom history, we know that these unjustified cruelty against Tibetans are strategies of the Chinese Communist Party to dismantle Tibetan religion, language and culture on the pretext of Cultural Revolution. Furthermore, the CCP is using unethical means to control the flow of information and truth regarding the demolition of these statues and prayer wheels outside of Tibet. An anonymous source from Tibet told Tibet Watch,aDharamshala-based research group that “Keeping or sharing photos and videos of demolitions of Buddha statues, and using photos [Buddha Statue] as the background photo on WeChat, is consideredapolitically sensitive act with offenders facing criminal charges.”\nThe Internet censorship through physical surveillance on Drago’s Tibetan residents has exponentially increased. In the month of Feb 2022, physical phone searches of Tibetan residents left4detained under the suspicion of having photos and videos on their phones that showed the recent demolitions of Buddha statues in the locality. The residents were warned of repercussions if they shared the information with others.\nMoreoveranew surveillance tactic is recently being used by the Chinese authorities where Tibetans in Drago county and Chamdo with contacts in exile have been ordered to install spyware on their cellphones to track their activities. Now the situation in the locality has become highly sensitive that many families feel the difficulty of contacting their loved ones since authorities suspect anybody who has any contact outside.\nAs we know that wherever the flow of information is being controlled, surveillance and censorship are certain. FromaDigital Security perspective, it is very much possible that as individuals, we can, if we put the right effort in the right direction, prevent and mitigate these threats. Moreover to maintain Privacy and Security on our devices in the face of intense censorship and surveillance, there are some important best practices to keep in mind. These are as follows :\nDon’t be hoarder : Sensitive information in our devices should be cleared as frequently as possible to defy traceability and accountability from the prosecutor. Hoarding sensitive data in devices foralonger duration may put its user in jeopardy of being arrested and criminalized.\nUsing circumvention tools such as VPNs : We also believe that in daily communication we can hide our personal identities onacertain level by making use of reliable and trustworthy VPNs. Using VPNs reduces the traceability from the authorities who monitor the communications.\nUpdating your mobile phone : We also believe that updating our device software/OS to the latest version can protect us from outdated spywares and malwares if installed forcefully or accidentally as well.\nChoose secure communication platforms : It is very important to use secure messaging applications when the information being exchanged between two parties is sensitive or “deemed” sensitive by an authoritarian regime.\nCategory: Reports and tagged in: censorship, mobile security, privacy, security, surveillance, vpn\nPrevious Postབདེ་འཇགས་ཀྱི་འཕྲིན་གཏོང་སྟེགས་བུ་བདམས་ནས་ཉེན་བརྡ་བཏང་བ། The Wakeup call to choose secure communication platforms\nNext Postསྤྱི་ཚོགས་དྲྭ་རྒྱའི་དུས་རབས་ཀྱི་ལོག་བཤད་དང་དཀྲོག་གཏམ། Misinformation and Disinformation in the age of Social Media


Terdzo-TSHA-031 - Rinchen Terdzö\nrta mgrin gsang ba 'dus pa las/_'jigs byed me'i spu gri'i dbang bskur gyi cho ga gsal bar bkod pa 'gyur med snying po\nVolume 18 (ཚ) / Pages 489-498 / Folios 1a1 to 5b5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 18 > Text #31 (Scroll to Bottom)\n'jam mgon kong sprul. rta mgrin gsang ba 'dus pa las 'jigs byed me'i spu gri'i dbang bskur gyi cho ga gsal bar bkod pa 'gyur med snying po. In Rin chen gter mdzod chen mo pod bcu brgyad pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 18) by 'jam mgon kong sprul, 489-498. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nces zab mo'i smin byed snga na med pa'i lag len 'di'ang /_snga na med pa'i gter mdzod kyi cha rkyen du pad+ma gar dbang blo gros mtha' yas rtsal gyis bsdebs pa dge legs 'phel\n༄༅། །རྟ་མགྲིན་གསང་བ་འདུས་པ་ལས། འཇིགས་བྱེད་མེའི་སྤུ་གྲིའི་དབང་བསྐུར་གྱི་ཆོ་ག་གསལ་བར་བཀོད་པ་འགྱུར་མེད་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ན་མོ་གུ་རུ་བཛྲ་བྷཻ་ར་བཱ་ཡ། འཁོར་འདས་ཐམས་ཅད་འཇིགས་པར་བྱེད། །རྡོ་རྗེའི་གར་མཁན་མཐུ་བོ་ཆེ། །བླ་མ་དུས་དགྲའི་དབང་པོ་ལ། །འདུད་དོ་སྒོ་གསུམ་བྱིན་གྱིས་རློབས། །དབང་ཆེན་གསང་བ་འདུས་པའི་སྐུ་སྒྲུབ་འཇིགས་བྱེད་མེའི་སྤུ་གྲིའི་དབང་བསྐུར་བ་ལ། སྦྱོར་བ་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་སུ་གྲུ་གསུམ་མཐིང་ནག་བསྣོལ་མའི་ནང་དུ་ཟླ་གམ་སྒོ་གཅིག་པ། མཐར་ཐོད་ཕྲེང་གིས་བསྐོར་བའི་རྒྱབ་ཏུ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཞི་དམར་ལ་རྩིབས་མཆན་མཐིང་ག །སྒོ་རྟ་བབས་སོགས་ཁྲོ་དཀྱིལ་སྤྱི་མཐུན་བྲིས་པའམ། མ་འཛོམ་ན་འབྲུ་ནག་གི་ཚོམ་བུ་གཙོ་འཁོར་ལྔ་བཀོད་པའི་ཁར་མཉྫིའི་སྟེང་དུ་བུམ་པ་མགུལ་ཆིངས་སྔོ་དམར་བུམ་རྫས་ཁ་རྒྱན་གཟུངས་ཐག་བཅས་བཀོད། ཁ་རྒྱན་གསེབ་ཏུ་སྐུ་ཙཀ་བཀོད། བུམ་པའི་སྟེང་ངམ་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ལྕགས་སམ་ཐོད་པའི་སྣོད་དུ་སྒྲུབ་གཏོར་བྲ་གཟུགས་མ་ནག་པོ་གཙོ་འཁོར་ལྔ་པ་རྒྱན་དང་དར་མཐིང་གི་གདུགས་བཅས་བཀོད། མདུན་དུ་མཆོད་གཏོར་གྱི་གཡས་གཡོན་སྨན་རཀ །དྲག་མཆོད་ཕྲེང་ཚར་དུ་བཤམ། རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་བནྡྷ་མཚན་ལྡན་ཆང་དང་ཆོས་སྨན་སྦྱར་བས་བཀང་ལ་མེ་ལོང་དང་དར་དམར་གྱིས་བཀབ་པ། གཞན་ཡང་གཙོ་བོའི་སྐུ་ཙཀ་དང་མེ་ལོང་། རྡོར་དྲིལ། གྲི་གུག་བནྡྷ། རལ་གྲི་དང་བེ་ཅོན། འཁོར་ལོ་སཏྭ་རེ། གླང་ཀོ་ཞིང་གཡང་སྟག་ཤམ་སྦྲུལ་ཆུན་རྣམས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་ཙཀ་ལི་རྣམས་གང་བདེར་བཞག །ལས་བུམ། དམ་ཆུ་སོགས་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཚོགས་པར་བྱས། ཆགས་མེད་ཡིག་ཆ་ལྟར་ལས་གཤིན་བཀའ་གཏད་བྱེད་ན་དེའི་གཏོར་མ། སྐུ་དང་ཕྱག་མཚན་སོགས་ཀྱང་མདུན་རྒྱབ་གང་བདེར་བཀོད་དོ། །དངོས་གཞི་ཆགས་མེད་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་འདོན་འགྲིགས་ལྟར་བདག་མདུན་བུམ་ལྷ་བསྐྱེད་བཟླས། དབང་བླང་བ་ཡན་ཆད་སོང་ནས་ལས་གཤིན་གཏོར་འབུལ་བྱ། འདིའི་བཀའ་གཏད་བྱེད་ན་བཟླས་པའང་གང་འགྲུབ་དགོས། ལས་བུམ་དུ་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་བ་བསྐྱེད་བཟླས་རྟ་གསང་དབང་ཆེན་ལྟར་གྲུབ་ནས། སློབ་མ་གསུམ་མམ་ལྔ་ལས་མི་མང་བ་ཁྲུས་ནས་ཕྱུང་། སུམྦྷ་ནིས་བགེགས་བསྐྲད་ལ་སྲུང་འཁོར་བསྒོམ། མཎྜལ་བཀྱེ་བསྡུ་དང་སེམས་བསྐྱེད་གསལ་བཏབ་ལ། འདིར་སྲིད་པ་གསུམ་ན་ཆེ་བའི་མཆོག་གྱུར་སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སྐུའི་དུར་ཁྲོད་གཤིན་རྗེའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞིང་སྲིན་པོ་གདོང་དྲུག་ཧ་ལའི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་གནས། མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་གསེར་ལྡན་གྱི་རྩ་བར་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་ལ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་རྒྱུད་དང་མན་ངག་ལྔ་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གསན་ནས་བལ་པོ་བ་སུ་དྷ་ར་དང་གནུབས་ཆེན་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ལ་གནང་། དེ་དག་ལས་སྲོག་གཤེད་བཅུ་འཁོར་ལོ་བརྒྱ་དང་ཞེ་གསུམ། ཁ་ཐུན་གྱི་ལས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན། སྡིག་པ་སྙིང་འཛིངས་གསལ་ཤིང་ཆེ་ཆུང་། ཚེ་བདག་འཁོར་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་ཡང་བཅུད་ཟབ་འདྲིལ་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན་ལྟ་བུ། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་མེའི་སྤུ་གྲིའི་སྐོར་རྣམས་དབང་ཆེན་གསང་བ་འདུས་པའི་སྐུ་སྒྲུབ་ཏུ་བསྡེབས་ནས་ཟབ་མོའི་གཏེར་དུ་བཙའ་བར་མཛད་པ་ཉིད། གཏེར་ཆེན་རཏྣ་གླིང་པས་སྐལ་ལྡན་ཀུན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་དུ་སྣང་བར་མཛད་པ་ཟབ་ཅིང་གཉན་ལ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་རྩལ་ཁ་ཆེ་བའི་དབང་བསྐུར་བསྒྲུབ་པར་བགྱི་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱར་ལ་མཎྜལ་ཕུལ། ཐལ་མོ་མེ་ཏོག་དང་བཅས་ཏེ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། ཀྱེ༔ བླ་མ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ནི༔ རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ཆེ་བ་པོ༔ དཀྱིལ་འཁོར་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་དཔལ༔ དེ་ཉིད་ཆེན་པོ་བདག་ལ་སྩོལ༔ ལན་གསུམ། བླ་མས། དུས་གསུམ་བདེ་གཤེགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི༔ སྐུ་ཡི་བདག་ཉིད་གཤིན་རྗེའི་གཤེད༔ ཤིན་ཏུ་མཉེས་པའི་སྣོད་རུང་ངམ༔ དེ་ཉིད་མི་ལྡན་ཕྱིར་དངེས་ཤིག༔ ཅེས་དྲིས་པའི་ལན་གསོལ་བ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། གསང་བ་གསུམ་གྱི་དམ་ཚིག་ནི༔ བདག་གིས་ཡང་དག་ནོས་གྱུར་ཏེ༔ བཀའ་ལས་འདའ་བར་མི་བྱེད་ཅིང༔ ཚུལ་བཞིན་བདག་གིས་བསྒྲུབ་པར་སྤྲོ༔ རྒྱུད་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་སླད་དུ་བླ་མ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་བའི་ལྷ་ཚོགས་མཁའ་ཁྱབ་ཀྱི་རྒྱལ་བ་སྲས་དང་བཅས་པའི་སྤྱན་སྔར་གསག་སྦྱོང་གི་རིམ་པ་ཚུལ་བཞིན་བྱ་བའི་བློས་རྒྱུན་བཤགས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དཔལ། །སོགས་ལན་གསུམ། བདུད་རྩི་ལྕེ་ལ་བཞག་སྟེ། འདི་ནི་དམ་ཚིག་བདུད་རྩིའི་ཆུ༔ ཉམས་ན་བསྐལ་པར་བརླག་གྱུར་ཞིང༔ ཡང་དག་བསྲུངས་ན་མཆོག་ཐོབ་འགྱུར༔ བཛྲ་ས་མ་ཡ་ཛཿཨུ་ད་ཀ་ཏྲ་ཐ༔ རྡོ་རྗེ་གནས་གསུམ་དུ་གཏུགས་ཤིང་། ཧཱུྃ༔ གསང་བ་གསུམ་གྱི་དམ་ཚིག་ནི༔ ཁྱོད་ཀྱིས་ཡང་དག་ནོས་གྱུར་ཏེ༔ སྐུ་གསུང་ཐུགས་དང་མཉམ་སྦྱོར་བས༔ ཡ་མཱནྟ་ཀའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས༔ ཁྱོད་ཀྱི་སྙིང་ལ་ཡང་དག་ཞུགས༔ ཚུལ་འདི་གཞན་ལ་མི་སྨྲ་ཞིང༔ ང་ནི་འཇམ་དཔལ་གཤིན་རྗེའི་བཀའ༔ ཁྱོད་ཀྱིས་འདའ་བར་མི་རུང་ངོ༔ ཞེས་དམ་ལ་བཞག །སྐབས་འདིར་གཞུང་ལ་མི་གསལ་ཡང་བྱིན་འབེབ་མཛད་པ་ལྟར་ན། དེ་ནས་ཡེ་ཤེས་པ་དབབ་པ་ལ་སྒོ་གསུམ་གྱི་གནད་གཅུན་ཏེ་དམིགས་པ་འདི་བཞིན་དུ་མཛད་འཚལ། ལས་སྔགས་དང་ལས་ཆུས་བསང་། ཤཱུནྱ་ཏཱས་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས། ཨེ་གྲུ་གསུམ་དམར་ནག་འབར་བའི་དབུས་སུ་གླང་རྒོད་ཟུང་བཞི་ཉི་ཟླ་པདྨའི་གདན་ལ། ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཉིད་ཧཱུྃ་མཐིང་ནག་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོ་འདུས་དོན་གཉིས་བྱས། གདུག་པ་ཅན་ཚར་བཅད། ཚུར་འདུས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ཁྱེད་རང་རྣམས་སྐད་ཅིག་གིས་དཔལ་ཆེན་པོ་འཇིགས་བྱེད་ཡ་མཱནྟ་ཀ་མཐིང་ནག་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པ། རྩ་ཞལ་མ་ཧེ་མཐིང་ནག་རབ་ཏུ་ཁྲོས་པའི་གནམ་ལྕགས་ཀྱི་རྭ་རྩེ་ལ་མེ་འབར་བ། ཤངས་ནས་བསྐལ་པའི་རླུང་འབུད་ཅིང་ཨུ་ཧ་ཧའི་གད་རྒྱངས་སྒྲོག་པ། གཡས་ཞལ་དཀར་ལ་གཡོན་ཞལ་དམར་བ། ཁྲོས་པའི་སྤྱན་དགུ་དབུས་དང་གྱེན་དང་ཐུར་དུ་གཟིགས་པ། རལ་པ་གྱེན་དུ་གཟེངས་ཤིང་ཨག་ཚོམ་སྨ་ར་ལས་མེའི་ཚྭ་ཚྭ་འཕྲོ་བ། དབུས་ཞལ་སྟེང་ན་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཞལ་གསེར་མདོག་གིས་མཚན་པ། ཕྱག་གཡས་གསུམ་གྲི་གུག་རལ་གྲི་འཁོར་ལོ། གཡོན་གསུམ་ཐོད་ཁྲག་བེ་ཅོན་སཏྭ་མོ་འཛིན་པ། རྡོ་རྗེ་དང་རིན་པོ་ཆེའི་གཤོག་པ་གདེངས་ཤིང་། ཐོད་སྦྲུལ་རུས་པའི་རྒྱན་གྱིས་སྤྲས་པ། གླང་ཀོ་ཞིང་གཡང་སྟག་ཤམ་གསོལ་བའི་པང་དུ་ཡུམ་གཏུམ་མོ་དུག་ཧྲུལ་མ་སེར་ནག་གྲི་ཐོད་འཛིན་པས་འཁྱུད་པ། སྤྱི་བོར་ཨོཾ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཧཱུྃ་མཐིང་ག །དེ་དག་ལས་འཕྲོས་པའི་འོད་ཟེར་དང་བླ་མ་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འཕྲོས་པས། འོག་མིན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཨེ་ཁྲོམ་འབར་བའི་གཞལ་ཡས་ནས། འཇིགས་བྱེད་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ལྷ་ཚོགས་འུར་འུར་ཆེམས་ཆེམ་སྟོང་གསུམ་གཡོ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་ཤུགས་དང་བཅས་ཏེ་བྱོན་ནས་ཁྱེད་རང་རྣམས་ལ་ཐིམ་པས་དམ་ཚིག་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེར་མེད་པར་གྱུར་པའི་མོས་པ་མཛོད། རྩ་སྔགས་མཐར། བཛྲ་ཨཱ་བེ་ཤ་ཡ་ཨ་ཨཱཿ ཞེས་སྦྱར་བ་བཟླ་ཞིང་སྤོས་རོལ་དང་བཅས་བྱིན་དབབ། ཡེ་ཤེས་པ་བརྟན་པར་གྱུར་ཅིག །ཏིཥྛ་བཛྲ། ཞེས་རྒྱ་གྲམ་མགོར་བཞག །བུམ་པ་མཐིང་ནག་གྲུ་གསུམ་འབར་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཆེན་པོར་འཇིགས་བྱེད་ཡ་མཱནྟ་ཀའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་བཞུགས་པའི་སྐུ་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་བབས། སྒོ་གསུམ་གྱི་དྲི་མ་དག །དབང་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས། ཁྱད་པར་སྐུ་བུམ་པའི་དབང་ཐོབ་པར་མོས་ཤིག །རྣམ་བུམ་སྤྱི་བོར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བུམ་པ་བཟང་པོའི་གཞལ་ཡས་ཁང༔ འཇིགས་བྱེད་འབར་བའི་ལྷ་ཚོགས་བཞུགས༔ ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་སྨིན་གྱུར་ནས༔ དབང་བཞི་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་པར་ཤོག༔ ཨོཾ་ཧྲཱིཿཥྚི་ཝཱི་ཀྲྀ་ཏཱ་ན་ན་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཡ་མཱནྟ་ཀ་ཀཱ་ཡ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ༔ བུམ་ཆུ་བཏུང་ཞིང་ཁྲུས་བྱའོ། །ལྷ་ཚོགས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་བྱང་སེམས་ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་ངག་ལ་བྱིན་པས་རྩ་ཁམས་སྒྲིབ་བྲལ་དུ་དག །རླུང་རྡོ་རྗེའི་སྔགས་སུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་མོས་ཤིག །བནྡྷ་མེ་ལོང་མགྲིན་པར་བཞག་ལ། ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩི་གསང་བའི་མཆོག༔ མགྲིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་བདེ་ཆེན་མཆོག༔ རྩ་གསུམ་འཁོར་ལོ་བདེ་ཆེན་མཆོག༔ གསང་དབང་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་པར་ཤོག༔ གོང་གི་སྔགས་ཤམ་དུ་ཝཱ་ཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨཱ༔ བདུད་རྩི་བླུད། ཐབས་བདེ་བའི་རྡོ་རྗེ་དང་ཤེས་རབ་སྟོང་ཉིད་དྲིལ་བུའི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོག་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ངང་དུ་རང་སར་གྲོལ་ཏེ་ཟུང་འཇུག་འཇམ་པའི་རྡོ་རྗེའི་དགོངས་རྩལ་རྫོགས་པར་མོས་ཤིག །མི་རྟོག་ཐུགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ནས༔ མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་བདེ་ཆེན་པོ༔ ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་དབང་མཆོག་ནི༔ ཁྱོད་ཀྱིས་ཡང་དག་ཐོབ་པར་ཤོག༔ རྩ་སྔགས་ཤམ་དུ། ཙིཏྟ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ སྣང་སྟོང་སྒྱུ་མའི་གཟུགས་བརྙན་འདིས་མཚོན་ནས་སྒོ་གསུམ་གདོད་ནས་ཡེ་ཤེས་ལྷའི་འཁོར་ལོ་རང་སྣང་འོད་གསལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །སྣང་ལ་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པ༔ གསལ་སྟོང་ཡེ་ཤེས་རྩལ་གྱི་དབང༔ དབང་བཞི་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་གྱུར་ནས༔ སྐུ་བཞིའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཕྱིན་ཤོག༔ སྔགས་ཤམ། སརྦ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ རྡོ་རྗེའི་མཚོན་ཆ་རྣམས་དང་དུར་ཁྲོད་ཆས་ཀྱིས་མངའ་གསོལ་བས་འཁོར་འདས་གཉིས་ན་ཆེ་བཙན་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱལ་བྱེད་དཔའ་རྟགས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་མོས་ཤིག །གྲི་གུག་དང་བནྡྷ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ གྲི་གུག་འབར་བས་སྐྱེ་ཤི་གཅོད༔ བནྡྷ་ཁྲག་ཆེན་འཁོར་བ་སྒྲོལ༔ ཁམས་གསུམ་ཡོངས་སྒྲོལ་ཆེན་པོའི་དབང༔ བར་གཅོད་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་དང༔ ཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞིའི་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ བུདྡྷ་སརྦ་ཧྲི་ཧྲིང་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་མཱཾ༔ གཡས་སུ་རལ་གྲི་དང་གཡོན་དུ་བེ་ཅོན་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ རལ་གྲི་འབར་བས་དུག་གསུམ་གཅོད༔ བེ་ཅོན་རུ་ཏྲའི་ཀླད་ནས་འཇོམས༔ བདག་མེད་རྟོགས་པའི་མཚོན་ཆ་ཡིས༔ ཁམས་གསུམ་ཡོངས་སྒྲོལ་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ རྩ་སྔགས་ཤམ་དུ། བཛྲ་ཀརྨ་ཏཱིགྣ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་མཱཾ༔ གཡས་སུ་འཁོར་ལོ་གཡོན་དུ་སཏྭ་རེ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ འཁོར་ལོ་འབར་བས་དགྲ་བགེགས་གཏུབས༔ སཏྭ་མོས་ཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་སྒྲུབ༔ སྲིད་པ་གསུམ་ལ་དབང་སྒྱུར་ཞིང༔ མངོན་རྫོགས་རྒྱལ་པོའི་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཧཱུྃ་བཛྲ་ཙཀྲ་ཏཱིགྣ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་མཱཾ༔ གོས་སྦྲུལ་རྣམས་བསྐོན་ཚུལ་བྱས་ལ། ཧཱུྃ༔ སྟོབས་བཅུ་ཡོངས་རྫོགས་གླང་ལྤགས་གསོལ༔ དྲེགས་པ་འཇོམས་མཛད་གཡང་གཞི་གསོལ༔ ཐོད་ཕྲེང་སྦྲུལ་ཆུན་བདུད་ལས་རྒྱལ༔ སྟག་ཤམ་དཔའ་གཏུམ་རྣམ་པར་རྒྱལ༔ གར་དགུའི་སྟོབས་བཅུ་ཡོངས་རྫོགས་དཔལ༔ རབ་འབྱམས་རྒྱ་མཚོའི་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ རྩ་སྔགས་ཤམ་དུ། བཛྲ་ཤྲཱི་མ་ཧཱ་སརྦ་ཧེ་རུ་ཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ དཔལ་གྱི་གཏོར་ཆེན་འདི་ཉིད་འཇིགས་བྱེད་གཤིན་རྗེ་གཤེད་པོ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོངས་རྫོགས་སུ་གསལ་བ་ལས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ངོ་བོ་འོད་ཟེར་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བྱུང་། ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་གནས་གསུམ་དུ་ཐིམ་པས་སྒོ་གསུམ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་མོས་ཤིག །སྒྲུབ་གཏོར་གནས་གསུམ་དུ་གཏུགས་ལ། ཧཱུྃ༔ འཇིགས་བྱེད་འབར་བ་དཔལ་གྱི་སྐུ༔ ཟ་བྱེད་ཡུམ་དང་གཉིས་སུ་མེད༔ དམ་རྫས་གཏོར་ཆེན་འབར་བ་དང༔ གཉིས་མེད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་སྦྱོར་བས༔ དབང་བཞི་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་པ་དང༔ སྐུ་གསུམ་ཡོངས་རྫོགས་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ རྩ་སྔགས་ཤམ་དུ། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ༔ བཛྲ་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཀ་ཙིཏྟ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ མཆོད་གཏོར་ལག་ཏུ་གཏད་པས་གཏོར་མ་ལ་བརྟེན་པའི་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་སོགས་ཕྲིན་ལས་མ་ལུས་པ་ཐོགས་མེད་དུ་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་གནང་བ་ཐོབ་པར་མོས་ཤིག །མཆོད་གཏོར་གཏད་ལ། བསྙེན་སྒྲུབ་ལས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར༔ ཐུགས་དམ་བསྐང་སོགས་གཏོར་མའི་ལས༔ རྟག་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་བརྩོན་པ་ཡིས༔ ཕྲིན་ལས་བརྩོན་པ་ཀུན་འགྲུབ་ཤོག༔ མ་ཧཱ་བ་ལིཾ་ཏ་སརྦ་པཱུ་ཛ་སིདྡྷི་ཕ་ལ་ཧོ༔ ཞེས་བརྗོད་ཅིང་གཏོར་མའི་ཆ་ཤས་དངོས་གྲུབ་ཏུ་སྦྱིན་ནོ། །དེས་དབང་ཆེན་སྐུ་སྒྲུབ་འཇིགས་བྱེད་མེའི་སྤུ་གྲིའི་དབང་བསྐུར་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་སོགས་མཚམས་སྦྱོར་བཅས། དམ་ཚིག་ཁས་བླང་སོགས་དབང་གི་རྗེས་རིམ་སྤྱི་ལྟར་མཆོད་བསྟོད་ནོངས་བཤགས། བརྟན་བཞུགས་སོགས་བསྡུ་ལྡང་། བསྔོ་སྨོན་ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་བར་ཆོ་གའི་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་སྤྱི་དང་མཐུན་པར་བྱས་པས་འགྲུབ་བོ། །མེ་ཡི་སྤུ་གྲིས་བདག་འཛིན་གྱི། །དགྲ་བགེགས་ཚང་ཚིང་རྩད་བཅད་ནས། །འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཞལ། །རང་བྱུང་རིག་པས་མཐོང་གྱུར་ཅིག །ཅེས་ཟབ་མོའི་སྨིན་བྱེད་སྔ་ན་མེད་པའི་ལག་ལེན་འདིའང་། སྔ་ན་མེད་པའི་གཏེར་མཛོད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དུ་པདྨ་གར་དབང་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་རྩལ་གྱིས་བསྡེབས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-TSHA-031&oldid=114196"\nThis page was last edited on 29 December 2017, at 12:19.


གོ་ཆེའི་བཙུན་དགོན་མྱུ་གུ་མགུལ་དཀྲིས། – བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་སྡེ་གསར་རྙིང་གི་བརྙན་པར་ཕྱོགས་བསྡུས།\n14. July 2020 14. July 2020 by བཀའ་བརྒྱུད་པ།\nཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་མྱུ་གུ་མགུལ་དཀྲིས་བཙུན་དགོན་ནི། རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ནས་སྨི3520ཙམ་དང་། ནང་ཆེན་རྫོང་ནས་ཤར་ངོས་སུ་སྤྱི་ལེ༡༨ཀྱི་མཚམས་ཁ་རོང་འགག་ཏུ་ཆགས་ཤིང་། སྒྲུབ་གནས་འདི་ནི་རྫ་བྲག་དང་ཚང་ཚིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་རི་དྭགས་དང་བྱ་རིགས་མང་པོ་ངང་གིས་འདུ་བའི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་སྒྲུབ་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་སྒྲུབ་གནས་གཙོ་བོ་རྫ་མེ་རི་ཕུག་པར་གྲུབ་ཐོབ་ཁམས་པ་མི་གསུམ་སོགས་དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་མང་པོའི་སྒྲུབ་གནས་སུ་གྱུར། མཁས་གྲུབ་ཀརྨ་ཆགས་མེད་ཀྱི་སློབ་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་གནས་མདོ་ཨོ་རྒྱན་མཐར་ཕྱིན་ཉིད་ཀརྨ་ཆགས་མེད་རིན་པོ་ཆེའི་ལུང་བསྟན་ལྟར་སྒྲུབ་པ་མཛད་ཅིང་གདན་ས་གོ་ཆེ་ཕྱག་བཏབ་ཟིན་པའི་རྗེས་སུའང་སྒྲུབ་གནས་དེར་འདག་སྦྱར་མཛད་དེ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཞིང་ལ་ཕེབས། གཞན་ཡང་རིས་མེད་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་ཏི་ཤྲི་རས་པ་དཀར་པོ་དང་། སྤྱི་ལོ༡༤༠༠སྐབས་ཙམ་ལ་དྲུང་རྨ་སེ་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་རྣམས་བྱོན།\nགཞན་ཡང་འབའ་རོམ་འཕུར་ཤེས་བཅུ་གསུམ། མཁས་གྲུབ་ཀརྨ་ཆགས་མེད། མཁྱེན་ཀོང་མཆོག་གསུམ་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་སྒྲུབ་པ་མཛད་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་དུ་བྱམས་མགོན་པདྨ་དབང་མཆོག་རྒྱལ་པོ་ཡང་སྒྲུབ་གནས་འདིར་བཞུགས་ཤིང་། འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོས་གནས་ཡིག་རྒྱས་པའང་མཛད། ཚུར་རི་རྣམ་དག་དང་ཆུ་གསོལ་རྟོགས་ལྡན་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་སོགས་གདན་ས་གོ་ཆེའི་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་ཕལ་མོ་ཆེའི་སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་བཙུགས།\nརབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་སྨད་དུ་རྒྱལ་བསྟན་ཡང་དར་གྱི་སྐབས་སུ་དབེན་གནས་འདིར་བཙུན་མའི་སྒྲུབ་ཁང་མཛད་ཅིང་། བརྡའ་ཚང་རྟོགས་ལྡན་ལྷུན་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་རྐྱེན་ལས་འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་སྟབས་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་བཞིན་རྫ་མེ་རི་ཕུག་པའི་ཞོལ་དུ་སྒྲུབ་གྲྭ་གནས་སྤོས་ཤིང་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་ཅིང་དེང་གི་ཆར་བསྟན་པ་རྒྱུན་མ་ཉམས་དར་རྒྱས་སུ་གནས་སོ། །


易-林家�� looklife -- 洞悉生命（洞�性命）\n目前位置：首页 > 禅 > �p�P不�髦�秘\nཀ་མ་ལ་ཞེས་པའི་དངོས་བཤུས་གློག་བརྙན་འདི་ནི། མི་ཉག་དགོན་ཆེན་ནམ་མི་ཉག་ལྔ་རིག་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་གི་གྲྭ་བཙུན་དཀྱུས་མ་ཞིག་གི་ཉིན་གཅིག་གི་འཚོ་བར་གཞི་བཟུང་ནས་ཕབ་སྐྲུན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། གློག་བརྙན་འདིས་ནང་བསྟན་རིག་གཞུང་ལ་ཉམས་བཞེས་མཛད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། གཞན་འཚེ་མེད་པར་བྱམས་དང་བརྩེ་བས་གུ་ཡངས་བག་ཕེབས་ངང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བཞིན་པ་དང་། གནས་སྐབས་མཐར་ཐུག་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་རྣམས་ཞི་བདེ་འཆམ་མཐུན་གྱི་ལམ་ལ་འགོད་འདོད་ཀྱི་བསམ་པ་བཅོས་མིན་ཡོད་པའང་བསྟན་ཡོད།\nKamala,amovie updated based on the monk’s life inaday, was produced byasimple monk from Mi Nyag Five Sciences Buddhist Academy affiliated with Mi Nyag Monastery. This movie mainly showsapractitioner who practices the Buddhist dharma with his great efforts and shows mercy for others, meanwhile he livesalife withacheerful mind, furthermore, through which his natural intention with the hope that all sentient beings would access the temporary or ultimate peace and happiness is also expressed.\n首页 | 返回前页 | 回顶部\n林家乐博客佛学空间直接链接　林家�飞�命学 looklife -- 洞悉生命（洞�性命） © Copyright by looklife.asia All Rights Reserved.


Latse སྙན་ངག་ཟླ་བའི་ཉིན་རེའི་སྙན་ངག་གི་མཆོད་པ། དགེ་འདུན་ལྷུན་གྲུབ། Poetry Month Daily Offering: Gendun Lhundrup\nPoetry Month Daily Offering\nTawu, written and read by Gendun Lhundrup.\nསྙན་ངག་ཟླ་བའི་དི་རིང་གི་ཉིན་རེའི་སྙན་ངག་མཆོད་པ་འབུལ་མཁན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་གྱེར་འདོན་གནང་མཁན་ནི་རེབ་གོང་རོང་བོ་དགོན་པའི་སྐུ་ཞབས་དགེ་འདུན་ལྷུན་གྲུབ་ལགས་རེད། ཁོང་གི་སྙན་ངག་ཁ་བྱང་ལ། ”རྟའུ།”། བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་ད་ལོའི་དགུན་ཁར། ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གི་ནད་པ་མང་ཤོས་དེ་ཁམས་རྟའུ་ཡི་ཁུལ་ལ་བྱུང་ཡོད།\nToday’s National Poetry Month offering comes from the Venerable Gendun Lhundrup of Rongbo Monastery in Rebkong, Amdo. His poem, entitled Tawu, was written for Tawu County, Kham, the Tibetan area with the the highest number of Covid-19 cases this winter.\nLiterature Poem, Poetry Month, དགེ་འདུན་ལྷུན་གྲུབ།, རྟའུ།, སྙན་ངག, སྙན་ངག་གི་ཟླ་བ།


. མི་ཞིག་ནར་སོན་དང་མ་སོན་ནི་དེའི་ལོ་ན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར། གཞན་གྱི་ས་ནས་འགྲེངས་ཏེ་བསམ་བློ་གཏོང་ཤེས་མཁན་ཏེ། ང་ཡི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཁྱོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྒྱུར་ནུས་མཁན་དེ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་འདིར། མི་མང་པོ་ཞིག་ལོ་ན་ཆེ་རུ་སོན་ཡང་། ད་དུང་ཡང་བྱིས་པའི་སྤྱོད་པ་དོར་མ་ཐུབ་པར། དོན་ཆུང་ཞིག་གིས་ཀྱང་གཞན་ལ་རྩོད་པ་བྱེད་དོ།།\nལ་ལ་ཞིག་གིས། དཔྱིད་ཀ་ནས་ས་བོན་བཏབ་ཀྱང་སྟོན་ཁ་མ་གཏོགས་འབྲས་བུ་མི་སྨིན་པའི་གནས་ལུགས་རྟོགས་མེད་པ་སྟེ། ཁོ་ཚོས་བྱ་བ་ཞིག་སྒྲུབ་ཚེ། དང་པོར་དཀའ་ལས་ཅུང་ཙམ་བརྒྱབ་རྗེས། མྱུར་དུ་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་པར་རྔམ་ལངས་ཤིང་། དཀའ་ངལ་ཅུང་ཙམ་མྱོང་ཚེ། མི་འགྲུབ་ཀི་སྙམ་ནས་རང་སར་བསྐྱུར་བ་དང་། ཡང་། འགའ་རེས་ཚོང་ལས་ཤིག་གི་འགོ་བརྩམས་པ་ན། འབྲས་བུ་ཅི་ཡང་ལག་ཏུ་འཐོབ་རྒྱུ་མེད་ཚེ། ལས་ཀ་དེ་བསྐྱུར་འདོད་སྐྱེས་ཏེ། ལ་ལས་ཟླ་གཅིག ལ་ལས་ཟླ་གསུམ། ལ་ལས་ལོ་ཕྱེད། ལ་ལས་ལོ་གཅིག་གིས་བསྐྱུར་བར་བྱེད་དོ།།ངས་ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཁོ་ཚོས་དེ་འདྲའི་སླ་མོ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀ་བསྐྱུར་བ་ཡིན་མི་ཤེས་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ཕམ་ནག་རྡོར་བརྒྱབ་ཡོད་པའི་མི་དག་གི་མཚོན་བྱེད་གྱི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། ཁྱོད་ལ་མིག་རྒྱ་ཡོད་ན། ལྷག་ཏུ་རྒྱང་རིང་སེར་ལྟ་དགོས་ཏེ། མིག་རྒྱ་ནི་མ་འོངས་པར་ལྟ་སྤྱད་ཡིན་པས་སོ།།\n. འཚོ་བའི་ཁྲོད"རང་ལས"བསྐྱུར་ལོབས་སུ་སོང་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ལ་ཞེ་འཛིན་གྱི་ཚིག་ཅིག་དབུལ་ཏེ། "ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་མཁན་ལ་ནམ་ཡང"རང་ལས"བསྐྱུར་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། "རང་ལས"འདོར་མཁན་ལ་ནམ་ཡང་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་རྒྱུ་མེད"ཅེས་པ་འདིའོ།།འོ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མི་མང་པོས་བྱ་བ་སྒྲུབ་སྐབས་ཅུང་ཙམ་གྱིས་རང་གིས་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་ལས་དེ་བསྐྱུར་བ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལ། ཨ་རིའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ལེགས་འགྲུབ་རིག་པ་བ་ནཱ་ཕོ་ལོན་གྱིས། དབུལ་བོ་ལ་མངོན་མཚན་ཅན་གྱི་སེམས་ཁམས་ཁྱད་པར་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག ནམ་ཡང་གོ་སྐབས་ལག་ཏུ་ཐོན་ཡང་མི་འཛིན་པ་དང་། གཉིས། མྱུར་དུ་ཕྱུག་པོར་གྱུར་འདོད་པའོ།།\n. མི་འདིའི་རིགས་ལ། གོ་སྐབས་ཅི་ཙམ་ཞིག་དེ་རིང་ཁོའི་མདུན་དུ་བཞག་ཀྱང་། ཁྱི་སྔུན་ལ་རྩྭ་བཞག་པ་ལས་མ་འདས་ཏེ། དཔེར་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་མགྲོན་མཁར་ཕྱེས་ནས་ཧ་ཅང་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཞིང་། རང་གི་ཉམས་མྱོང་ཡང་བཤད། མ་ཟད་བསམ་པ་རྣམ་དག་གིས་ཁོ་ལའང་དེ་ལྟར་བྱེད་རྒྱུའི་སྐུལ་མ་བྱས་ནའང་། མི་ལ་ལ་ཞིག་གིས་གཏན་ནས་བསྒྲུབ་མི་སྲིད།\n. དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མངོན་མཚན་ཅན་གྱི་སྤྲང་པོའི་སེམས་ཁམས་ཏེ། ཁོས"ཁྱོད་ཀྱིས་འགྲུབ་ཀྱང་ངས་འགྲུབ་པ་མ་རེད་"ཅེས་བརྗོད་ལ། ནུབ་གཅིག་གིས་ཕྱུག་པོར་གྱུར་འདོད་ཀྱི་མཚན་མ་ནི། དཔེར་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ཚོང་ཞིག་ཡོད་ཚུལ་གླེང་ན། ཁོའི་ཐོག་མའི་དྲི་བ་ནི། སྒོར་མོ་མང་མི་མང་དང་། གཉིས་པ་ལས་ཀ་སླ་མི་སླ། གསུམ་པ་མགྱོགས་མི་མགྱོགས་ཏེ། དེ་གསུམ་ག་ཚང་ན། ད་གཟོད་བསྒྲུབ་ཅེས་ཟེར་ཏེ། ཧུ་ཧུ། དགོད་སྤྱད་རེད་དམ་མ་རེད། ཚང་མས་འདང་ཞིག་རྒྱོབས་དང་། འཇིག་རྟེན་འདིར། མང་ཡང་མང་། སླ་ཡང་སླ། མགྱོགས་ཀྱང་མགྱོགས་པའི་སྒོར་མོ་འཚོལ་ཐབས་ཤིག་ཡོད་དམ། ཡོད་མ་རེད། གལ་ཏེ་ཡོད་པའི་དབང་ཏུ་བྱས་རུང་། ང་ཚོ་དེ་ལ་འཕྲད་མ་རེད། དེའི་ཕྱིར། འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཤེས་དགོས་པ་ནི། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་དགོས། ཅིའི་ཕྱིར་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་དགོས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་རེ་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཆེད་དེ། མི་ནི་རེ་བས་གསོན་ཞིང་གལ་ཏེ་མི་ལ་རེ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ཚེ། གསོན་པར་ཡང་སྙིང་པོ་གཅིག་ཀྱང་མེད།\n. གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཐོབ་པར་འདོད་ཚེ། ཐོག་མར་འགྲོ་སོང་ཡང་དེ་འདྲ་ཞིག་གཏོང་དགོས་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་དབང་གི་དུས་ཚོད་ཐོབ་པར་འདོད་ན། ཐོག་མར་དུས་ཚོད་འགྲོ་སོང་གཏོང་དགོས་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྒོར་མོ་ཐོབ་པར་འདོད་ཚེ། ཐོག་མར་སྒོར་མོ་གཏོང་དགོས། ཁྱོད་ཀྱིས་དགའ་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ཐོབ་པར་འདོད་ན། ཐོག་མར་ཁྱོད་ཀྱིས་དགའ་ཕྱོགས་གང་དེ་གཏོང་དགོས་ལ། ཁྱོད་རང་ཁྱིམ་མི་དང་ལྷན་དུ་ཡུན་རིང་ལ་མཉམ་དུ་འདུག་འདོད་ཚེ། ཐོག་མར་ཁྱིམ་མི་དང་ལྷན་དུ་འདུག་པ་ཉུང་དགོས།\n. འོན་ཀྱང་། ཐག་ཆོད་པ་གཅིག་ཡོད་པ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་ལས་ཁག་འདིའི་ཕྱོགས་སུ་ཕར་འགྲོ་སོང་ཅི་ཙམ་བཏང་བ། དེ་ལས་དེ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ཚུར་ཡོང་སྒོ་རེག་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ས་བོན་གཅིག་སར་བཏབ་རྗེས། ཆུ་འདྲེན་པ་དང་། ལུད་གཏོང་བ། ཡུར་བ་ཡུར་བ་དང་ལྡུམ་སྨན་འདེབས་པ་སོགས་དཀའ་ལས་མང་དུ་བརྒྱབ་རྗེས། མཐར་ཁྱོད་ལ་ལྡབ་བཅུ་འགྱུར་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཡོང་བ་མ་ཡིན་ནམ།\n. ཁྱོད་ཀྱིས། འཚོ་བའི་ནང་དུ། ངེས་པར་ན་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་དགོས་པ་ཤེས་དགོས། ཧ་ཅང་བྲེལ་འཚུབ་ཀྱིས་གྲུབ་འབྲས་མགྱོགས་པོར་ཐོབ་འདོད་སྐྱེ་མི་ཉན། གནམ་ཡོག་འདིར། གྲོག་གནམ་འབབ་ཅིག་གཏན་ནས་མེད་པས། ཁྱོད་རང་དཀའ་ལས་ཅི་ཡང་མ་བརྒྱབ་པར་ལེགས་འགྲུབ་མི་འབྱུང་བ་ཤེས་དགོས།དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་དུ་ཐོག་མར་འགྲོ་སོང་གཏོང་དགོས་པ་ཤེས་དགོས།\n1.རང་སྐྱོན་མི་འཆོས་པ།. ཁྱོད་ཀྱིས་རང་གི་བསམ་གཞིག་བྱེད་སྟངས་དང་སྤྱོད་སྟངས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་དགོས། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བག་ཆགས་ངན་པར་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་དགོས། དོན་དུ། མི་དང་མིའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་པར། ཆེས་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་ས་ནི་བསམ་བློ་གཏོང་ཚུལ་ཏེ་དོན་དག་གཅིག་ལའང་། རྒྱལ་ཁ་ལོན་མཁན་དང་ཕམ་ཁ་མྱོང་མཁན་གཉིས་ཀྱིས་ལན་ལྡོན་སྟངས་མི་གཅིག་ཅིང་། ཐ་ན་རྦད་དེ་འགལ་བ་ཡིན་ཡང་སྲིད་དོ།།\n. ང་ཚོ་དེ་རིང་ལེགས་འགྲུབ་མི་བྱུང་དོན་ནི། བསམ་གཞིག་བྱེད་སྟངས་མ་འཐུས་པ་སྟེ། སྤྱི་འགྲོས་ལེགས་པོ་ཞིག་བཀོད་ན། བསམ་གཞིག་གི་ས་བོན་བཏབ་ཚེ་ལག་ལེན་གྱི་འབྲས་བུ་དང་། ལག་ལེན་ཡང་ས་བོན་དུ་བཏབ་ན། གོམས་གཤིས་ཀྱི་འབྲས་བུ། གོམས་གཤིས་དེ་ཡང་ས་བོན་དུ་བཏབ་ན། རང་གཤིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྨིན་ཞིང་། རང་གཤིས་དེ་ཡང་ས་བོན་དུ་བཏབ་ན། ཁྱོད་ཉིད་ལེགས་ཉེས་ཅི་བྱེད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་པའི་ལས་དབང་གི་འབྲས་བུ་སྨིན་ངེས་སོ།།འོན་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་བཏབ་པ་ནི་ཕམ་ཁའི་ས་བོན་ཞིག་ཡིན་ན། ཁྱོད་ལ་ཐོབ་ཡོང་བ་ཡང་ཕམ་ཁ་ཡིན་ངེས་ལ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་བཏབ་པ་དེ་རྒྱལ་ཁའི་ས་བོན་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ཁྱོད་རང་ངེས་པར་དུ་རྒྱལ་ངེས།\n. མི་མང་པོར་གོམས་གཤིས་ངན་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན བརྙན་འཕྲིན་ལ་བལྟ་བ། འགྲིག་ཤོ་རྩེ་བ། ཆང་འཐུང་བ། གར་ཚོམས་སུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུའོ།།ཁོ་ཚོས་ཀྱང་གོམས་གཤིས་འདི་རིགས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཡོད་བཞིན་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ཁོ་ཚོས་བསྒྱུར་བཅོས་མི་གཏོང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོ་ཚོས་དེ་འདྲ་བའི་འཚོ་ཐབས་ངན་པས་ཇི་ཙམ་འཚོ་དགོས་ཀྱང་། བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱིས་བསླངས་པའི་ན་ཟུག་ནམ་ཡང་མྱོང་བསྲན་བྱེད་མི་འདོད་པ་དེའོ།།\n2.གཞན་སྐྱོན་གླེང་བ།. གལ་ཏེ། ཁྱོད་རང་གཞན་སྐྱོན་གླེང་བར་དགའ་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ནམ་ཞིག་ན་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱོན་ཡང་གཞན་གྱིས་གླེང་ངེས་ཏེ། རྒྱ་ཡི་ཁ་དཔེར། གཞན་གྱི་སྐྱོན་ནས་གླེང་མཁན་དེ།།རང་ཉིད་ངེས་པར་སྐྱོན་ཅན་ནོ།།ཞེས་བཤད་དོ།།\n3.ལེ་ལོ། འཁང་བ།. འཚོ་བའི་ཁྲོད། ཁྱོད་རང་དུས་རྒྱུན་ངོ་ན་སྡུག་གིས་གང་ཞིང་གཞན་ལ་འཁང་ཙུག་བྱེད་པའི་མིའམ། ཡང་ན་དུས་རྒྱུན་དགའ་ཡལ་ལེར་ཡོད་པ་གཉིས་ལས་གང་ལ་དགའ། གལ་ཏེ། ཁྱོད་རང་མི་ལེ་ལོ་ཆེ་ཞིང་གཞན་ལ་འཁང་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ངེས་པར་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱོན་འདི་བཅོས་དགོས། དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན། ཁྱོད་རང་སྤྱི་ཚོགས་འདིར་མི་མཐུན་ཞིང་། གཞན་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཡང་དཀའ་བ་ཡིན།\n. གལ་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་འཚོ་བར་ཇི་ལྟར་ལྟ་ན་འཚོ་བས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་དེ་ལྟར་བལྟ་ཞིང་། ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་ཇི་ལྟར་བལྟ་ན། གཞན་གྱིས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་དེ་ལྟར་བལྟ་ངེས། དེའི་ཕྱིར། ཁྱོད་ཀྱིས་ལེ་ལོ་དང་འཁང་བ་མ་བྱེད། ངེས་པར་དུ་བརྩོན་པ་སྐྱེད་ཅིག ནམ་ཡང་བརྩོན་པ་སྐྱེེད་ཅིག "ལེགས་འགྲུབ་མཁན་གྱིས་ནམ་ཡང་གཞན་ལ་མི་འཁང་ཞིང་། གཞན་ལ་འཁང་མཁན་གྱིས་ནམ་ཡང་ལེགས་འགྲུབ་མི་ཡོང་།"\n. མི་ཞིག་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་མིན་ནི། རྒྱུ་རྐྱེན་ལྔ་པོ་འདི་བླང་དོར་བྱེད་མིན་ལ་རག་ལས་ཏེ། 1.སེམས་ཁམས་ཚོད་འཛིན་ཐུབ་པ། 2.ལུས་ཕུང་བདེ་ཐང་ཡིན་པ། 3.མི་དང་འགྲོག་བདེ་བ། 4.དུས་ཚོད་དོ་དམ་ནུས་པ། 5.ནོར་ལ་བདག་གཉེར་ཐུབ་པའོ།།གལ་ཏེ་ཁྱོད་རང་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བར་འདོད་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་འདི་ལྔ་པོར་དོ་དམ་ལེགས་པོ་བྱ་ཤེས་དགོས།\n. ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཁམས་དང་པོ་དང་བདེ་ཐང་གཉིས་པར་བཞག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་མཚན་ནི། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་ཅི་འདྲའི་ལུས་པོ་བཟང་བོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ཁམས་མ་བཟང་ན། ཁྱོད་ཀྱི་ལུས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོང་ལ། དུས་རབས་འདིར་མི་ཞིག་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་དགོས་ན། 20%ནི་ཤེས་ནོར་ལ་རག་ལུས་ཤིང་། 80%སེམས་ནོར་རམ་བཟོད་པར་རག་ལུས་པས། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཁམས་ཚོད་འཛིན་ཐུབ་དགོས་ཏེ། སེམས་ཁམས་ཀྱིས་མི་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་པས་སོ།།ཅུང་ཙམ་གྱིས་ངར་ལང་ངར་རྡེབ་བྱེད་པ་ནི་བཟང་བོ་ཞིག་མ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འཚོ་བའི་ནང་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཁམས་ཅི་འདྲ་ཞིག་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་བྱེད་པ་གསུམ་དང་མང་བ་གསུམ་གསོ་སྐྱོང་དགོས་ཏེ། མི་བྱེད་པ་གསུམ་ནི། 1.སྐྱོན་མི་གླེང་བ། 2.མི་འཁང་བ། 3.དགག་པ་མི་བྱེད་པ། མང་བ་གསུམ་ནི། 1.སྐུལ་འདེད་བྱེད་པ་མང་བ། 2.གཟེངས་བསྟོད་མང་བ། 3.བསྟོད་པ་མང་བ་སྟེ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་རང་ངེས་པར་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་མང་པོས་དགའ་བསུ་ཐོབ་པའི་མི་རུ་བསྒྱུར་ངེས། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་གི་གྲོགས་པོ་མི་ཕུལ་བྱུང་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ན་བསམ་ཚེ། དུས་རྟག་ཏུ་རང་གི་གྲོགས་ལ་སྐུལ་མ་དང་བསྟོད་པ་བྱ་དགོས། གལ་ཏེ་གྲོགས་པོར་སྐྱོན་ཞིག་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། ཁོར་བསམ་ཚུལ་འདོན་ན་འགྲིག་གམ། འགའ་རེར་བསམ་ཚུལ་འདོན་ཚེ་ཚིག་པ་ཟ་བ་ཡང་ཡོད་པས། བསམ་ཚུལ་འདོན་པར་ཆེས་མཁོ་བའི་ཐབས་ལམ་ནི། བཅོས་ཐབས་གསུམ་སྟེ། 1.བསྟོད་པ་བྱེད་པ། 2.བསམ་ཚུལ་འདོན་པ། 3.ཡང་བསྟོད་པའོ།། འདང་ཞིག་རྒྱོབས་དང་། ཉི་མ་གཅིག་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ག་ཚོད་བསྟོད་ཀྱིན་ཡོད། མི་ལ་ལས་བསམ་ན། བསྟོད་པ་ནི་གཞན་ལ་འུད་བསྟོད་དང་། ངོ་དགའ་སྤྲེལ་ལད་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ངོས་གཟུང་སྲིད་མོད། འུད་བསྟོད་དང་བསྟོད་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་བཞི་ཡོད་དེ། བསྟོད་པ་ནི། 1.བསམ་པ་རྣམ་དག་ཡིན་པ། 2.སེམས་གཏིང་ནས་བྱུང་བ། 3.མི་ཚོས་དང་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པ། 4.སྒེར་དོན་མ་ཡིན་པའོ།།\n. གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་འདོད་ཉི་ཚེ་བ་ཞིག་ཁོག་ལ་བཅུག་ནས་གཞན་ལ་བསྟོད་པ་ནི། ངོ་དགའ་སྤྲེལ་ལད་བྱས་པ་ལས་གཞན་མིན། ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་བསྟོད་པ་བྱ་འདོད་ཚེ་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བཏེགས་པར་གྱིས་ལ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་འདོད་ཚེ། རང་ཁར་སྒོ་ལྕག་བརྒྱབ་རོགས།\n. དོན་ལ། མི་དང་དུད་འགྲོའི་བར་དུ་འདྲ་ས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དུད་འགྲོའི་རང་སྲུང་གི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་ལས་ཀྱང་ལྷག་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། མི་དང་དུད་འགྲོའི་བར་གྱི་ཆེས་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ནི། མིས་སློབ་སྦྱོང་དང་བསམ་བློ་གཏོང་ཤེས་པ་འདི་ཡིན། མིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས་ཤིང་། ནམ་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་བག་ལ་ཞར་འཇུག་མི་ཉན། ངེས་པར་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས། ངེས་པར་དུ་རང་ཉིད་ནི་སྤྲང་ཁུག་སྟོང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་སེམས་ཁམས་འཆང་དགོས། འོ་ན། ང་ཚོས་སུ་ཞིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་དགོས་ཤེ་ན། དངོས་སུ་དམ་པ་རྣམས་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ།།\n. ཡིད་ཆེས་ནི་བྱ་བའི་འགོ་གཟུགས་ས་དང་། རྒྱུན་འཁྱོངས་ནི་བྱ་བའི་མཇུག་བསྡུ་ས་ཡིན་ནོ་ཞེས་མང་པོས་གླེང་ལ། བྱ་བ་སྒྲུབ་སྐབས། མི་མང་པོས་རང་གིས་ཅི་བསམ་ལ་མི་དྲི་བར་གཞན་གྱིས་ཅི་ཟེར་ཁོ་ནར་ཉན་ཞིང་། རང་ལ་ཡིད་ཆེས་ནི་གཏན་ནས་མེད་དོ།།ཡིད་ཆེས་དང་དད་འདུན་ནི་དོན་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཆེས་ནི་མཐོང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དད་འདུན་ནི་མཐོང་དུ་མེད་དོ།།དད་འདུན་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། མི་མང་པོས་བྱ་བ་སྒྲུབ་སྐབས། རང་གི་དད་འདུན་ལ་མི་བསྟུན་པར་གཞན་གྱིས་ཅི་ཟེར་ལ་ཉན་པའོ།།འདིར་གཞན་གྱིས་བསམ་ཚུལ་བཏོན་པར་ཉན་མི་རུང་ཟེར་བ་ནི་མིན་ཏེ། དེ་རང་གིས་དཔྱད་གཞིར་འཛིན་ཆོག་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས། བྱ་བ་འདི་སྒྲུབ་པ་ནི་རང་གི་རྨི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་ཆེད་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་རིན་ཐང་ཕྱིར་མངོན་ཆེད་ཡིན་པ་བརྗེད་མི་ཉན། གཞན་གྱིས་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་རྨི་ལམ་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་མི་སྲིད་པས། རང་ཉིད་ཁོ་ནས་རང་གི་རྨི་ལམ་དང་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་མིན་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།.\n. རང་ཉིད་ཀྱིས་བདམ་གསེས་བྱས་པར་ནོར་མེད་ན། ནམ་ཡང་གཞན་གྱིས་ཅི་ཟེར་ལ་འདང་བརྒྱབ་མི་དགོས།\nགོང་དུ་བཤད་པ་དག་ནི་མི་ཞིག་ནར་མ་སོན་པའི་རྟགས་ལྔ་ཡིན་ལ། ཁ་ནང་དུ་བསྐོར་ནས་རྟགས་གང་ཞིག་རང་སྟེང་ན་ཡོད་ཚེ། མྱུར་དུ་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས་པ་ཡིན། རང་ཉིད་ནར་མ་སོན་པ་ལས་རྒྱལ་བར་ཡིད་ཆེས་ན། ཁྱོད་རང་རིམ་གྱིས་ནར་སོན་ངེས་ལ། ནར་སོན་འོང་ཚེ། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་ན་འདོད་པའི་འཚོ་བ་སྟེ། དུས་ཚོད་རང་དབང་། རྒྱུ་ནོར་རང་དབང་། ནང་སེམས་རང་དབང་གི་མི་ཚེའི་རེ་བ་རྣམས་འགྲུབ་ཡོང་བ་ཡིན་ནོ།།


གསར་དུ་རྙེད་པའི་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་བོད་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་ཡིག་རྙིང་དང་རི་མོའི་སྐོར་གླེང་བ། ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ཀྱིས་བསྒྱུར། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nལྗང·མོ་ཁཱི་（John Mock）ནས་བརྩམས། ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ཀྱིས་བསྒྱུར།\nསྤྱི་ལོ་1906ལོའི་ཟླ་5་བར། ཨོ་རོ·སི་ཏིན་ （Aurel Stein）ལི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཞོར་ད་ལྟའི་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་（Afghanistan）གྱི་སའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཝ་ཁན་（Wakhan）བརྒྱུད་ཅིང་། བྷི་རོ་རྒོ་ཉག་ག་（Broghil Pass）ནས་ནང་དུ་འཛུལ་ཞིང་།གཙང་འགྲམ་དེད་ནས་ཕ་མེར（Pamir）།མཐར་ཝ་ཁི་ཇིར་ཉག་ག་（Wakhjir Pass）ནས་ཕར་ཐོན།སྐབས་དེར་མཐོ་ས་ཐམས་ཅད་ཁ་བས་གཡོགས་ཤིང་ [Stein 1912,p. 72] ། ལོ་དེའི་ཟླ་5་བའི་ཚེས་21ཉིན་གྱི་ཞོགས་པར་ཝ་ཁན་གཙང་བོའི་ལྷོ་འགྲམ་གྱི་ཁོ་ཁུའུ་ཐི（Korkut）གྲོང་ཚོའི་སྒང་གི་ཁན་སིར（Kansir）བཙན་རྫོང་ལ་མཇལ་རྗེས་ཕྱི་དྲོ་ཞག་སྡོད་བྱེད་ས་སཱ་ཧ་རྡི་（Sarhad）རུ་ལོག། ཉིན་གཉིས་པའི་ཞོགས་པར་ཕ་མེར་ཕྱོགས་སུ་ཆས་（པར་དང་པོར་གཟིགས）།\nསི་ཏན་གྱི་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་ “འབྱུང་ཁུངས་ཉག་གཅིག་པོ་ནི་”ཆ་ཝ་ནེ་(Édouard Chavannes)ཡི་ཐང་ཡིག་ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་འགྱུར་མ་ཡིན་ལ།[Stein 1922,p.133;Chavannes 1903/2006a]དེང་གི་ཡོན་ཏན་པས་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་ཝ་ཁན་དང་ཕ་མེར་ས་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་སྔར་ལས་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་བླངས་ཡོད་པ་ནི།རྒྱའི་ཡིག་ཚང་གཞན་དག་དང་།ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་ཚིགས་གནད་བསྡུས།བཙན་པོའི་རབས།ཐུར་ཁུའི་རྡོ་བརྐོས།དེ་བཞིན་ཨ་རབ་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སོགས་དང་ཡང་ཕན་ཚུན་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་ཐང་ཡིག་གི་ནང་དོན་ལ་བསྐྱར་དཔྱད་གནང་ཡོད།\nསི་ཏིན་གྱིས་ཝ་ཁན་ལ་དོ་སྣང་བྱ་དོན་གཙོ་བོ་ནི་སྤྱི་ལོ་747ལོར་ཐང་གི་དམག་དཔོན་ཀོ་ཞན་ཀྲི་ (高仙芝) ཡིས་སྐྱ་དམག་དང་རྐང་དམག་ཁྲི་གཅིག་ཁྲིད་ནས་ཕ་མེར་མཐོ་སྒང་བརྒྱུད་མཐར་དེང་གི་བྷི་རོ་རྒོ་སཱ་ཧ་རྡི་དང་ཉེ་བའི་ལན་ཡོན་འགག་རྫོང་（连云堡）ནས་བོད་དམག་ཕམ་པར་བཏང་བའི་གཡུལ་འཁྲུག་དེ་ཡིན་ལ།ཐང་དམག་ཕ་མེར་ས་ཆར་དྲངས་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཆེ་བའི་ཚོང་ལམ་འཛིན་རྒྱུ་དང་ [Stein 1922, p. 114]། འཁྲུག་པ་འདི་ཕ་མེར་ཚོང་ལམ་དབང་འཛིན་ཐད་ཐང་བོད་བར་གྱི་འཁྲུག་པ་ཆེས་ཛ་དྲག་པོར་བགྲངས།\nཐང་གིས་དེ་སྔ་ནས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་སྒེར་ཚུགས་རྒྱལ་ཕྲན་ཝ་ཁན་（བོད་ཡིག་ཡིག་རྙིང་དུ་གོག་ཞེས་རྩོམ་པ་པོས་ 2013ལོའི་རྩོམ་དུ་བྲིས་འདུག བསྒྱུར་བ་བོས་བསྣན།）དང་།བྲུ་ཤ་(Balur/Palola)།ཆིས་ཐྲི་རོ(Chitral)།ཀ་སྨིར་སོགས་ལ་ཕྱི་འབྲེལ་ཚུགས་པས་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་གིས་ཐང་ལ་སྐྱེས་འབུལ་བའི་ཕོ་ཉ་ཡང་མངགས་ཡོད་ལ།ཐང་གིས་ཀྱང་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་དང་ཚོང་ལས།ཕོ་ཉ་སྐྱེལ་གཏོང་།དབང་འཛིན་རྒྱལ་བོར་མཚན་གནས་ཀྱང་བསྩལ་ཡོད་མོད།བོད་ཡང་སྐབས་འདིར་བསྟུད་མར་བྲུ་ཤ་དང་ཝ་ཁན་ས་ཆར་སླེབས་ཡོད།སྤྱི་ལོ་722ལོར་བོད་ཀྱིས་བྲུ་ཤ་ཆུང་བ་བདག་འཛིན་བྱས་པ་དང་ཐང་དམག་མ་མཉེས་པར་བོད་ལ་གྱོད་སློང་གིས་ལོ་དེར་བོད་དམག་ཕམ་པར་བརྒྱབ་[Beckwith1987, p. 95]མོད།བོད་དམག་ཐག་རིང་དུ་ཕྱིར་འཐེན་མ་གནང་བར་སྤྱི་ལོ་730ལོར་ཝ་ཁན་གྱི་རྒྱལ་བོ་ཐང་གི་ས་ཁུལ་དུ་ཡུལ་བྱོལ་འགྲོ་དགོས་པར་གྱུར་ནས་ཐང་ལ་དཔུང་རོགས་ཞུས་ནས་བོད་ལ་རྒོལ་ལན་སྤྲོད་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་ཡོད [Beckwith 1987, p. 111]།སྤྱི་ལོ་737ལོར་བོད་ཀྱིས་བྲུ་ཤ་ཆུང་བའི་རྒྱལ་བོ་འཛིན་བཟུང་གིས་ཕ་མེར་ས་ཁུལ་ཡོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་གནང་བས།ས་འདིའི་བརྒྱུད་ནས་ཐང་ལ་སྐྱེས་ཕུལ་བའི་ཕོ་ཉ་ཡང་ཆད [Beckwith 1987, p. 116]།\nབྲུ་ཤའི་རྒྱལ་བོ་ཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་ (Palola Shahis) ནི་ནང་བའི་སྤྱིན་བདག་ཕྱུག་པོ་ཞིག་ཡིན་པས།ཁོང་གིས་སྦྱིན་བདག་མཛད་པའི་ལི་སྐུ་ཙམ་མ་ཟད། བཤུ་འབྲི་དང་ཉར་ཚགས་མཛད་པའི་ནང་བའི་གསུང་རབ་ལ་སྒེའོ་སྒེ་ཐི（Gilgit）འི་ལག་བྲིས་མ་ཞེས་མིང་དུ་གྲགས་ལ།སྐབས་དེའི་“ནང་བའི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་གཟི་བྱིན་” [von Hinüber 2003, p. 35] གྱིས་སྒེའོ་སྒེ་ཐིའི་སར་ཡིག་རྙིང་བརྐོས་མ་དང་ནང་བའི་བྲག་རིས་མང་པོ་ད་ལྟ་ཡང་ལྷག་ཡོད།སྐབས་དེའི་ལི་སྐུར་སྟོན་པའི་སྣང་བརྙན་གཙོ་བྱས་པ་ཕུད།རྒྱལ་བོ་ཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་དང་བཙུན་མོ།བློན་པོ།དེ་བཞིན་སྦྱིན་བདག་གི་མཚན་ཡང་འཁོད་ཡོད་ལ།དུས་ཚོད་གཏན་འཁེལ་ཐུབ་པའི་མི་སྣ་དག་ད་ལྟ་ངོས་འཛིན་གསལ་བོ་བྱུང་ཡོད (པར་གཉིས་པར་གཟིགས)།\nཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་ཡི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་“གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་མི་གསལ་”[von Hinüber 2003, p. 36] མོད།ཐང་གི་ཕོ་བྲང་ལ་མཚོན་ན་བྲུ་ཤའི་རིག་གནས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གལ་ཆེ་བ་ནི།འཐབ་ཇུས་སྟེང་ནས་“ཐང་གི་ནུབ་སྒོ་”བཞག་པས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ་ལ།སྤྱི་ལོ་740ལོར་བོད་བཙན་པོའི་སྲས་མོ་བྲུ་ཤ་ཆུང་བའི་རྒྱལ་བོར་མནའ་མར་བྱིན་པ་དང་།ཐང་གི་མཐའ་སྲུང་བའི་ནུབ་ཁུལ་ས་ཆ་བོད་ལ་ཤོར་བའི་འཇིགས་སྣང་གི་ཉེན་ཁར་ངོས་ཟིན་བྱུང་སྟེ་ཁྲི་དམག་གཅིག་གིས་བྲུ་ཤ་ཆུང་བ་ཕྱིར་བསྡུ་བྱས།\nདམག་དཔོན་ཀོ་ཞན་ཀྲི་ཡི་སྣེ་ཁྲིད་པའི་གཡུལ་འཁྲུག་འདིའི་གནས་ཚུལ་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་དུ་འཁོད་ཡོད་ལ།སྐབས་དེའི་ལིང་ཇི་སྡེ་བཞིའི་སྐྱ་དམག་དང་རྐང་དམག་གི་འགན་བཞེས་ཁོང་ལ་གོང་མས་བཀའ་བབས་པ་ལྟར།ཐ་ན་རྐང་དམག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་སྒེར་རྟ་ཁྲིད་ནས་ལམ་ལ་ཆས་ཤིང་།ཁ་ཚ(Kucha)ནས་ཁ་ཧྲི་རྒ(Kashgar)།དེ་ནས་ཐ་ཧྲི་ཁ་རྒན་(Tashkurgan)།ཐ་ཧྲི་ཁ་རྒན་ནས་ཉིན་ཉི་ཤུ་ལྷག་གིས་པོ་མིས་(播密)ལུང་གཞུང་།ས་འདི་ཆ་ཝ་ནེས་ཕ་མེར་ས་ཆར་ངོས་བཟུང་[2006a, p. 85]ཡོད། པོ་མིས་ལུང་གཞུང་ནས་ཉི་ཤུ་ལྷག་གིས་ཐི་ལེ་མན་(特勒满)ལུང་གཞུང་།ས་འདི་ཆ་ཝ་ནེ་ལྟར་ན་ཧྲི་ནི་(识匿)རྒྱལ་ཁབ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ [2006a, p. 85]ཡོད་མོད་དོན་གྱིས་ཧྲི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ(五识匿国)འི་གནས་ཡིན།ཧྲི་ནིའི་ས་ཁོངས་ནི་དེང་ཐ་ཅི་ཁི་སི་ཐན་(Tajikistan)དུ་གཏོགས་ཤིང་དེར་ལུང་གཞུང་ལྔ་ཡོད།ལུང་གཞུང་ཁག་གི་གཙང་བོ་ཕ་མེར་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ་མཐའ་མར་ཕན་ཅི་གཙང་བོ(Panj river)ར་བབས་ཡོད(ཕན་ཅིའི་བརྡ་དོན་ནི་གྲངས་ལྔ་ཡིན)། ཐི་ལེ་མན་གྱི་རྒྱ་ཡིག་ལ་特勒满དང་།ཀློག་གཞན་ལ་ཐི་གི་མན་ཡང་ཟེར།ཐི་གི་མན་སུའུ་དང་ཆ་ཡིན། ས་འདི་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་ཕ་མེར་ཆུང་བའི་ཤར་བྱང་ཁུལ་གྱི་ལུང་གཞུང་ཞིག་ཡིན་ལ།འདི་ནས་བཞུར་བའི་གཙང་བོ་ཐ་ཅི་ཁི་སི་ཐན་གྱི་ཞེ་མི་ཁཱན་(Shaymak)ནས་ཨ་ཁུ་སུའུ་ (Aksu) གཙང་བོར་འབབ། ཐ་ཧྲི་ཁ་རྒན་ས་ཆར་ནེ་ཟ་ཐ་ཧྲི་ཉག་ག་ （Neza Tash pass སའི་མཐོ་ཚད་རྨིད4476）འམ་བྷེ་ཁི་ཉག་ག་ （Beik pass སའི་མཐོ་ཚད་རྨིད4662）བརྒྱུད་ནས་ཀྱང་ཐོན་ཐུབ།\nདེང་གི་ཝ་ཁན་གྱི་བྷི་རོ་རྒོ་སཱ་ཧ་རྡི་(Sarhad-e Broghil)དང་ཐག་ཉེ་ལ་བོད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ལན་ཡོན་མཁར་རྫོང་ལ་རྒོལ་ཆེད་ཐི་ལེ་མན་ས་ཆར་ཀོ་ཞན་ཀྲིས་དམག་ཁག་གསུམ་དུ་བགོས་ཤིང་།སྐྱ་དམག་སྟོང་གསུམ་ཅན་གྱི་ཁག་གཅིག་“ལུང་བ་བྱང་མའི་ལམ་(北谷道)”ནས་བཏང་ཡོད་པ་དང་།ཡང་ཁག་གཅིག་ “ཁྲི་ཧྥོ་ལམ(赤佛道)”དེད།ཁོང་དང་མཐའ་སྲུང་དམག་དཔུང་དཔོན་གྱི་དཔུང་ཁག་གཅིག་་“ཧོ་མིས་རྒྱལ་ཁབ་ (护密国)”བཅས་ལམ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་དེད་ཡོད། ཧོ་མིས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཆ་ཝ་ནེས་ཝ་ཁན་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད།ཁག་གསུམ་པོ་“ཉིན་གསུམ་གྱི་རྗེས་”ནས་འཛོམས་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་ཅིང་ [Beckwith 1987, p. 132] །“ཟླ་བདུན་འགོར་བའི་ཚེས་བཅུ་གསུམ་ཉིན་གྱི་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་བར་བོད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ལན་ཡོན་འགག་རྫོང་”ནས་འཛོམས་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་ [Chavannes 2006a, p. 186] ལ། བྷེ་ཁི་ཝེ་སིས་མཉམ་འཛོམས་ཀྱི་དུས་ཚོད་འདི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བཅུ་གཅིག་ལ་གཏུགས་ཡོད།\nསི་ཏན་གྱི་དགོངས་པར་ལུང་བ་བྱང་མའི་ལམ་ནི་ཕ་མེར་ས་ཆའི་ཝེ་ཁུ་ཐོ་རེ་ཡ་མཚོ་(Lake Victoria)ཡི་ཤར་ལྷོའི་ས་ཆ་( དེང་བཟོར་ཁུལ་Zor Kulཟེར) དང་ཉག་ག་ཞིག་བརྒྱུད་ན་“སར་ཧ་རྡིའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུང་གཞུང་ཁོད་ཡངས་བ་དེར་འཐེན་ཡོད་པར་བཤད་” [Stein 1922, p. 118]ཡོད་ལ།ལམ་འདི་ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་1915ལོའི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རྒྱང་བསྐྱོད་ཐེངས་གསུམ་པར་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་ལ།གཏན་འཁེལ་འདི་ཁོང་གི་འགྲོ་རོགས་ཁཱིར་སྒེ་ཛི་བ（Kirghiz）འི་མི་གཉིས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ཏེ་བཟོར་ཁུལ་བྱང་འགྲམ་ནས་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་གྱི་ཕ་མེར་ས་ཆར་རྒྱལ་ཤེལ་བཙུགས་ནས་ཐག་བཅད་པ་ཞིག་ཡིན [Stein 1916, p. 216] ། ཡིན་ཡང་ལམ་ཁ་དངོས་ནི་དེང་ཁོ་ཐོ་ཨེ་ཤར་[Kotal-e Shaur]ཞེས་པ་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་4890ཡོད་པ་དེང་ཐ་ཅེ་ཁིའི་ཚོང་བ་ཕ་མེར་ཆེ་བའི་ཁིར་སྒེ་ཙིར་（Kirghiz）འགྲོ་སའི་ཞག་སྡོད་བྱེད་ས་བརྒྱུད་དགོས་ལ། ལམ་འདི་སཱ་ཧ་རྡི་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བསྲིངས་ཡོད་ཅིང་།ཉག་ག་ཞིག་བརྒྱུད་ན་ཆཱ་ཕུ་རྡ་ར་（Chap Dara）ཞེས་པའི་ཝ་ཁི་རྩ་ཐང་（Wakhi pasture）དུ་སླེབས་ལ།ས་དེ་ཤ་འུར་ཆུ་བོ（Shaur stream）འི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་ལག་ཞིག་གི་འབབ་བརྒྱུད་ཡིན།\nའཛུགས་སྐྲུན་འདིའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ （rock carvings） དང་མཚན་བྱང་གིས་ས་འདི་མི་ལོ་མང་པོར་གཞིས་སྡོད་བྱ་སའི་རྟེན་གཞི་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ནུས་ལ།བྲག་བརྐོས་རི་མོར་རི་དྭགས་ར་ （ibex）དང་ལུག （argali sheep ）གཡག དེ་མིན་མིས་མདའ་མདུང་བཟུང་བའི་སྣང་བརྙན་བརྐོས་འདུག་ཅིང་།འདིའི་རིགས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རྒྱུད་དུ་མང་བར་མ་ཟད་རི་དྭགས་རྔོན་པ་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཕྱིར་སྤེལ་བའི་ཆོ་ག་དང་འབྲེལ་བར་གསུངས [Dodykhudoeva 2004,pp. 151-152; Hauptmann 2007, pp. 24-25, Bellezza 2008, pp. 173]།འདིར་དྲངས་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མཚོན་པའི་རི་མོར་རྔོན་པ་ཞིག་གིས་མདུང་བསྣམས་ཤིང་། གཡག་གཅིག ར་མ་ཁ་ཤས། གཞན་ར་མ་ཆེ་བ་རྭ་ཅོ་ལྟག་འཁྱིལ་ཅན་ (པར་བཞི་པར་གཟིགས)བཅས་དང་། ར་མ་ཆེ་བ་དེའི་གོང་དུ་གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁོར་ཞིག་དང་འགབ་ཏུ་ཡར་ངོའི་ཟླ་ཞིག་ཡོད་པས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆོ་གའི་ནུས་བ་མཚོན་པར་བཤད [གཞན་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་སྤྱི་ལོ་ 2013ལོའི་རྩོམ་bགྱི་བར་བཅུག་པར་16་དང་པར་ IVb ལ་གཟིགས]།\nདེ་ལས་ཁག་དྲུག་ལ་མཚན་བྱང་འཁོད་ཡོད་ཅིང་།མཚན་བྱང་ཁག་གསུམ་གསལ་བས་གཤམ་ནས་གླེང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཁག་གཉིས་མཆོད་རྟེན་གྱི་སྦྱིན་བདག་དང་ལོ་སྐོར་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཚོད་དང་འབྲེལ་བ་དང་།གཞན་དེ་མིའི་མཚན་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ། མཚན་དེ་སྦྱིན་བདག་ག་གེ་མོ་ཡིན་པའམ་རི་མོ་འདི་ནང་བའི་མཆོད་རྟེན་ནམ་ཆོ་གའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཡིན་མིན་ཐག་གཅོད་བྱ་མི་ནུས།\nས་འདིར་གོང་གི་མཚན་བྱང་ཁག་ཕུད།མཚན་བྱང་མི་འདྲ་བ་གཞན་བརྒྱད་ཀྱང་ཡོད་མོད།མང་ཆེ་བ་ཆར་ཆུས་འཇིག་པས་ཀློག་དཀའ།ཀློག་ཐུབ་པ་ཞིག་གཤམ་ནས་གླེང་རྒྱུ་ཡིན་མོད་མཆོད་རྟེན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ལོ་སྐོར་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཚོད་དང་འབྲེལ་ཡོད།དེ་བཞིན་ཝ་ཁན་གྱི་ས་མིང་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་རྡོག་ཞིག་ཡོད་པ་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ལོ་ 2013ལོའི་རྩོམ་aནས་གླེང་ཟིན།ཡིག་རྙིང་གཞན་ཁག་བདུན་(དྲུག་མིན་ནམ་སྙམ་མོད།མ་རྩོམ་ལྟར་བཞག)ནི་ཆར་ཆུས་འཇིག་པའམ་སྟེང་དུ་ཤ་བལ་སོགས་སྐྱེས་པས་ཀློག་དཀའ་ཞིང་།དུས་བཞིར་ས་ཁར་ཡོད་པས་ལོ་ཟླའི་ཆར་ཆུས་ཆག་འཇིག་བྱུང་བ་ཡང་མངོན་གསལ་ཡིན།\nབོད་ཡིག་མཚན་བྱང་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་རི་མོ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཝ་ཁན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ།གནས་འདི་སྤྱི་ལོ་747ལོར་ཐང་གི་སྐྱ་དམག་སུམ་སྟོང་འགྲིམས་སའི་“ལུང་བ་བྱང་མའི་ལམ་”སྟེང་འཁེལ་ཡོད་ན།ས་འདི་ཀོ་ཞན་ཀྲིའི་རྣམ་ཐར་རམ་ཐང་ཡིག་ཏུ་མ་འཁོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན།དངོས་དཔང་མ་རྙེད་པ་དངོས་དཔང་མེད་པ་མིན་ལ།ཀོ་ཞན་ཀྲིའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཐང་དམག་བོད་དམག་དང་གདོང་འཕྲད་པའམ་བོད་ཀྱིས་ས་གནད་འདི་བཟུང་བའི་སྐོར་ཞིབ་ཏུ་མ་བྱུང་བ་བོད་ཀྱི་དབང་ཤུགས་ཆཱ་ཕུ་རྡ་རར་འབྱོར་བའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆད་ལྷག་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་དང་།རྒྱུ་མཚན་སླ་མོ་ཞིག་ནི་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་དབང་ཤུགས་ས་འདིར་འབྱོར་མེད་པས་ཡིན་ལ། ཐང་དམག་སྤྱི་ལོ་747ལོར་སླེབས་པའི་ཕྱིས་སམ་སྤྱི་ལོ756ལོར་བོད་ཀྱིས་ ཝ་ཁན་ས་ཆ་སླར་ཡང་བཟུང་[Beckwith 1987, pp. 144-145; Denwood 2009,\nམཆོད་རྟེན་དབྱིབས་ཀྱི་རི་མོ་འདི་ནང་བའི་མཆོད་རྟེན་ཚད་ལྡན་ཞིག་ལས་(ཞིབ་ཏུ་གཤམ་ནས་གླེང་) ཡུལ་ལྷའི་བཞུགས་(མཆོད་)གནས་ཞིག་ལ་འདྲ་ཆེ་བ་སྟེ(པར་དྲུག་པར་གཟིགས) །མཆོད་རྟེན་འདིའི་རྒྱ་གྲམ་བསྣོལ་མའི་རྟགས་འདི་རྟགས་མཚན་ཆེས་ཁྱད་པར་བ་\nཞིག་ཡིན་ལ།ཡིན་ཡང་ཧྥུ་རན་ཁི་[Francke1928, p. 1051]ཡི་བཤད་པའི་“རྒྱ་གྲམ་བསྣོལ་མའི་མཆོད་རྟེན་”དང་ཁྱད་ཆེ།འདིའི་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀྱི་གཏོར་གཟུགས་རིས་གཉིས་མཆོད་རྟེན་གྱི་ཚད་ལྡན་གྲུབ་ཆར་མི་རུང་ལ།རྒྱ་གྲམ་རི་མོ་འདི་ནེ་སི་ཏོ་རན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྒྱ་གྲམ་རི་མོ（Nestorian cross）ར་འདྲ་ཆེ་མོད།འདི་འདྲའི་བལྟ་འགྲེལ་ལ་མཚན་བྱང་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མི་ཐུབ།\nགོང་གི་རྒྱ་གྲམ་རི་མོའི་འཕྲེད་ཤིང་ནང་གི་འཇང་ལྷ་ཞེས་པ་འདི་ས་དེའི་ཡུལ་ལྷ་ཡིན་སྲིད་ལ།གཤམ་གྱི་སྟེགས་བུའི་ནང་འཕན་གྱྀ་ཡོན་ཞེས་འཁོད་འདུག།གྱྀ་ཡོན་ནི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྐད་ཆའི་རྗོད་པ་ཞིག་སྟེ་ཚིག་ཕྲད་གྱྀ་ཡི་རྗེས་སུ་མིང་ཙམ་སྟོན་པའི་ཚིག།དེ་གཉིས་ཀྱང་མིང་གི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཡོད[Karmay 1998, pp. 327, 330]། འདིར་མཚན་ནི་འཕན་སྟེ།རས་ཆར་རྡི་སིང་གི་བོད་མིའི་རུས་མིང་མཁན་གསུམ་ལས་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་བགྲངས་ཡོད [Richardson 1998a, p. 20]།དེ་བཞིན་རྡན་ཝེ་རྡི་ནས་མཚན་འདི་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རྒྱུད་དུ་རྒྱུགས་ཆེ་བར་བསྟན་ཡོད་པ་མ་ཟད།ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་ལུང་ཡང་དྲངས་ཡོད [Denwood 1980b,p. 162]། མདོར་ན་ཡུལ་ལྷའི་བཞུགས་གནས་རི་མོ་དང་མཚན་བྱང་འདི་བོད་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་མཁན་གྱི་ཝ་ཁན་ནམ་བྲུ་ཤའི་མི་ཞིག་གམ་ཡིག་ངོ་ཆོད་པ་ཞིག་གིས་བརྐོས་བར་འདོད།\nསྤྲེའུ་ལོའི་སྟོན་ནམ་བཤུད་རྩ་ཙེས་བྲིས། ཞེས་ཐ་ཁོ་ཆིས་ཀྱིས་མཚན་བྱང་གི་རྗོད་པ་འདི་ལ་དྭགས་བརྒྱུད་ན་རྒྱུགས་ཆེ་བར་གསུང་ལ།དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན། “In autumn of the monkey year, Nam bshud rtsa tses inscribed (this)”ཞེས་སྤྲེའུ་ལོའི་སྟོན་ཁར་།ནམ་བཤུད་རྩ་ཙེས་(འདི་)བྲིས་ཞེས་པར་བཀྲལ་ཆོག།གཞན་གོང་གི་མཚན་བྱང་ཡོད་སའི་བྲག་ངོས་གས་སྲུབས་ཀྱི་གོང་དུ་ཡི་གེ་གསལ་ལ་མི་གསལ་བ་འབྲུག་གམ་སྦྲུལ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་འཁོད་ཡོད། ནམ་བཤུད་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་འདི་བོད་པའི་རུས་སམ་ཐོབ་དང་མི་འདྲ་བས། བོད་མ་ཡིན་པའི་ས་གནས་ཀྱི་མི་ཞིག་མིན་ནམ་བསམ་ལ། ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་བརྩི་སྟངས་ནི་ལོ་སྐོར་བཅུ་གཉིས་རེས་མོས་སུ་འཁོར་བའི་བརྩི་ལུགས་ཏེ། ཡིན་ཡང་སྟོན་གྱི་དུས་ཚིགས་ཙམ་ལས་ཟླ་བ་གང་ལ་འཁེལ་མིན་(ར་བའམ་འབྲིང་བོ།ཐ་ཆུང་) གསལ་བོར་བསྟན་མེད[Francke1914, p. 48]།\nཞེས་མཚན་བྱང་འདིར་འབྲུག་གི་ལོའི་ལོ་དང་སྟོན་ཟླ་བར་མ།ཚེས་ཉི་ཤུའི་ཉིན་ཁྱུང་བོ་རྒྱལ་ཙུག་གིས་བཞེངས་བར་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད།དེ་སྔའི་བོད་ཀྱི་ལོ་གཅིག་དུས་ཚིགས་བཞི་དང་།དུས་ཚིགས་རེ་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་བགོས་ཡོད་མོད[Dotson 2009, p. 12]།ཟླ་བ་རེ་ལ་ཉིན་གྲངས་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་མི་གསལ།སྟོན་ཟླ་འབྲིང་བོ་དེ་ཕལ་ཆེར་ཟླ་དགུ་བར་འཁེལ་ཡོད་པ་སྟེ།ཐང་གི་ལོ་ཐོ་དང་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་ཐོ་གཉིས་ཆ་གཅིག་ལ་མི་འབབ་མོད།རྒྱ་ལུགས་ལོ་ཐོ་དཔེ་བཞག་ནས་བལྟས་ཚེ[Hsueh 1940; Tibetan Medical & Astrological Institute1998]།འབྲུག་ལོའི་དབྱར་ཟླ་འབྲིང་བོའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་དེ་སྤྱི་ལོ་764ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་848ལོའི་ཟླ་དགུ་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་དང་བཅུ་བའི་ཚེས་བདུན་ལ་འཁེལ།ས་བབས་མཐོ་ཚད་རྨིད་བཞི་སྟོང་བརྒལ་བའི་ས་འདི་སྐབས་དེར་སྟོན་མཇུག་ལ་འཁེལ་ཞིང་དེ་དུས་ས་འདི་བོད་ཀྱིས་བཟུང་ཚར་ཡོད་པར་གསལ་ལ།དེ་ལུགས་མཐུན་ཞིག་ཀྱང་རེད།\nམཚན་ཁྱུང་པོ་ནི་ཡིག་རྙིང་ལྟར་ན་རུས་ཞིག་ལ་གོ་ཞིང་།བྲག་བརྐོས་འདི་ལྟ་བུར་རུས་འདི་རྟག་པར་མཚན་གྱི་མགོར་ཐོན་གྱིན་ཡོད་ལ[Francke 1928, p. 1050; Richardson 1998a, p. 18; ཐ་ཁུའུ་ཆིས་དང་བགྲོ་གླེང་ཞུས་པ་ཡིན།]།\nརས་ཆར་རྡི་སིང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་ [1998a, p. 18] མིང་དུ་གོང་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་ཙུག་ཞེས་པ་མ་མཆིས་མོད།རྒྱལ་ཀོང་དང་རྒྱལ་སུམ་གཟིགས།རྒྱལ་སླེབས་སོགས་བསྡུས་འདུག\nསྐབས་འདིར་མཚན་དང་ལོ་ཚིགས་སོགས་མཆོད་རྟེན་དང་འགྲོགས་ནས་འབྱུང་ལ།མཆོད་རྟེན་ལ་གཤམ་དུ་བང་རིམ་གསུམ།བར་དུ་རིམ་པ་ཆེ་བ་གཅིག རིམ་པ་གོང་མར་སྒོར་དབྱིབས་ཤིག དེ་བཞིན་མདའ་རྩེའི་ཉི་མར་སྣེ་མོ་གཉིས་ལྡན་ཞིག་འདུག (ཡང་ན་ཉི་ཟླའི་གཟུགས)། ཧྥུ་རན་ཁི་ལྟར་ན་“རྒྱ་གྲམ་གཟུགས་”ཞེས་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྒྱ་གྲམ་མར་རྟོག་བཟོ་བྱས་པའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་རིགས་འདི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནུབ་རྒྱུད་དང་།ཀ་ར་ཀོ་རུམ་ས་ཆར་ཆེས་དམིགས་གསལ་དུ་ཡོད་པར་རྡིན་ཝི་རྡི་ [Denwood 2007, p. 45]ནས་གསུངས་ཤིང་།ཅེ་ཐི་མར་ལྟར་ན་རྟགས་མཚན་འདི་བོད་བཙན་པོས་ས་འདི་དབང་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་ཀྱི་གསར་བཟོའི་མཚོན་རྟགས་འདྲ་བོར་བསམ་ཡོད།གཞན་རྡིན་ཝི་རྡིས་ལ་དྭགས་ཨལ་ལྕི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ཆ་འདྲ་བ་བཏོན་ཡོད་ལ[Denwood 2007, p. 52, པར་ 5བ]།ཏུའུ་ཆིས་ཀྱང་ཨལ་ཅི་དང་ཁ་ལ་རྩེ་ས་ཆར་བྲག་རིས་ཆ་འདྲ་བའི་པར་བླངས་མྱོང་ [Orofino1990, པར་ 17, 18, 30, 39, 40བ]།དེ་བཞིན་ཅེ་ཐི་མར་དང་ས་སྒ་སི་ཐར་ནས་[1993ལོ་]དེང་གི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་ཀ་ཁོ་ཆི་ས་ཆའི་བྲག་རིས་ཆ་འདྲ་བའི་རི་མོ་ཞིག་ཀྱང་བཀྲམ་ཡོད།གཞན་རྡིན་ཝི་རྡིས་བྲག་རིས་ཀྱི་ཉི་ཟླའི་གཟུགས་ཀྱི་དར་སྣེ་ལྟ་བུའི་རི་མོ་བོན་གྱི་ཤན་ཡོད་[Denwood 1980a, p. 176]ཚུལ་དང་། གོང་གི་པར་བཞི་པའི་རི་དྭགས་རྔོན་པའི་ཆོ་གར་བོན་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་མེད་དམ་སྙམ་ཞིང་།འདི་དག་ཀྱང་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་མ་ཚུགས་གོང་ངམ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བ་ཞིག་ཡིན།\nམཆོད་རྟེན་བརྐོས་པའི་བྲག་རིས་གཞན་ཞིག་ནི་རི་མོ་དེ་འདྲའི་ཞིབ་ཚགས་པ་ཞིག་མིན་མོད(པར་དགུ་པར་གཟིགས)། གཤམ་དུ་བང་རིམ་གསུམ།དེའི་སྟེང་ཀ་བ་ཐུང་བ་ཞིག།དེ་མུར་སྟེགས་བུ།སྟེང་དུ་བསྲིངས་བའི་མདའ་ཐུང་ལ།རྩེ་མོར་སྣེ་གཉིས་ཟླ་གསར་དང་སྒོར་དབྱིབས་ཤིག་ཡོད།བྲག་རིས་འདི་ངོས་འཇམ་པོ་མ་ཡིན་པའི་རྩུབ་མོ་མི་སྙོམ་པ་ཞིག་ལ་བརྐོས་ཡོད་ཅིང་།མཚན་བྱང་དུ།རྨེ་འོར་བཙན་ལ་ཟྀགས་གྱྀ(ས) ་ཞེས།ཡི་གེའི་རྗོད་པར་གཞིགས་ན་མཇུག་ཏུ་ཡོན་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་པར་བསམ་མོད་དངོས་སུ་མ་མཐོང་། མཚན་བཙན་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པའི་བློན་པོའི་ཐོབ་ཡིན་ལ[Francke 1914, p. 51]།བཙན་གཟིགས་ཞེས་པ་ཧྥུ་རན་ཁིས་མཚན་ཐོར་བསྡུས་ཡོད་[Francke 1914, p. 40]མོད།རས་ཆར་རྡི་སིང་གིས་བཙན་ཟིགས་ཞེས་མཁན་གྱི་ནང་བསྡུས་ཡོད་པར་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ལྟར་ན་“མཚན་གནས་ཁྱད་པར་བ་”ཞིག་ཡིན་ཚུལ་ཡང་གསུངས་ཡོད་ལ[Richardson 1998a, pp. 17-20]། ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་ནས་ཡོང་བའི་མིའི་མཚན་ནམ་ཐོབ་ཞིག་ཡིན་སྲིད།\nརུས་རྨེ་འོར་བྱ་བ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་ལ།རུས་འདི་ད་ལྟའི་རུས་ཐོ་རུ་བྱུང་མེད་མོད།དར་ཁོ་ཐིའི་ཉག་ཁའི་བྲག་རིས་མཆོད་རྟེན་ཆ་འདྲ་བའི་མཚན་བྱང་དུ་ཡང་རུས་འདི་བྱུང་ཡོད[རྩོམ་པ་པོས་2013ལོའི་རྩོམ་bདུ་པར་དང་བཅས་གླེང་བརྗོད་བྱས་ཡོད]།ས་དེའི་མཆོད་རྟེན་དེ་ཡང་རྒྱ་གྲམ་བསྣོལ་མའི་གཟུགས་ཡིན་ལ།གཤམ་ཏུ་བང་རིམ་གཉིས།སྒང་ལ་ཀ་བ་ཅུང་རིང་བ་ཞིག།དེའི་སྟེང་སྟེགས་བུ་རིང་ཐུང་གཉིས་དང་བུམ་པ་སྒོར་དབྱིབས་མ།སྟེང་དུ་མདའ་ཉིས་གཤིབ་མ་ཡོད་ལ།རྩེའི་དཀྱིལ་གྱི་སྒོར་དབྱིབས་གཡས་གཡོན་ཏུ་སྣེ་གཉིས་ཡོད།ས་འདི་གཉིས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གྱི་བཟོ་དང་མཚན་བྱང་གི་རྗོད་པ།རུས་བཅས་ཆ་འདྲ་ཞིང་། དར་ཁོ་ཐི་ཉག་ག་ནས་ཝ་ཁན་བར་ས་ཐག་ཀྱང་ཉེ།ཐང་ཡིག་ཏུ་དར་ཁོ་ཐི་ཉག་ག་ནི་ཝ་ཁན་ས་ཆར་འགྲོ་སའི་ལམ་ཁ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་པ་བཞིན་མཆོད་རྟེན་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ས་འདི་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དམ་དུ་སྦྲེལ་ཡོད།གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་ས་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཐང་བོད་བར་གྱི་སྤྱི་ལོ་ 747ལོའི་དོན་རྐྱེན་དུ་བྱུང་ཡོད་པ་བཞིན།དར་ཁོ་ཐིའི་མཚན་བྱང་ཡང་སྐབས་འདིར་གཏོགས་ཤིང་།རུས་ཆ་མེད་རྨེ་འོར་ལ་གནས་བབས་དམིགས་གསལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ཚོད་རེད།\nགསལ་བཤད།རྩོམ་འདིར་རྩོམ་པ་པོའི་གཤམ་མཆན་མ་གཏོགས་རྩོམ་ཧྲིལ་བོའི་ལུང་ཁུངས་ཕྱི་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པ་སོར་འཇོག་གནང་ཡོད་ལ།ས་གནས་དང་མིའི་མིང་ཤན་སྦྱར་གྱི་གུག་རྟགས་གོར་མ་དང་མི་ནོར་ཕྱིར་ལུང་ཁུངས་རྣམས་གུག་རྟགས་གྲུ་བཞི་མར་བཅོས་ཡོད་ལ།གཤམ་གྱི་ལུང་འདིར་མཚོན་ན་[Stein 1912,p. 72] Steinནི་རྩོམ་པ་པོ་དང་།1912ནི་རྩོམ་དེབ་གང་རུང་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ལོ།སྐབས་འདིར་དབྱིན་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་ཡི་གེ་ཡོད་ན་ལོ་དེའི་ནང་གི་རྩོམ་གྱི་སྔ་ཕྱིའི་གོ་རིམ། p. 72ནི་ཤོག་ངོས་ཡིན་ལ།མཚམས་རེར་ppཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལུང་ཁུངས་ཤོག་ངོས་གཅིག་མིན་པར་མང་པོ་ཡོད་པའི་རྟགས་ཡིན།ཟུར་ལྟའི་དཔེ་དེབ་དང་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་མཇུག་གི་དཔེ་ཐོར་གཟིགས་རྒྱུ་གལ།བསྒྱུར་བ་བོས་བསྣན།\n འདིའི་སྐོར་ལ་སྟོང་ཆ་གསབ་པའི་འབྲས་བུ་ནི་སྤྱི་ལོ་1987ལོར་བྷེ་ཁི་ཝེ་སི(Beckwith)ས་བླངས་ཡོད། གཞན་རྡིན་ཝི་རྡི་[Denwood 2007、2008、2009]ཡིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་གསར་བ་གནང་གྱིན་པ་དང་། གཟི་སི་ལིར་[Zeisler2009]ནས་ས་འདིའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྒྱུ་ཆའི་སྐོར་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་གླེང་སློང་གནང་བ།རྡོ་ཐི་སིང་ [Dotson 2009]གིས་ཏུན་ཧོང་བཙན་པོའི་ལོ་ཚིགས་གནད་བསྡུས་གསར་དུ་བསྒྱུར་འགྲེལ་བྱས་པ་བཅས་སོ།\n བྲུ་ཤ་དང་ཝ་ཁན།དེ་བཞིན་ཉེ་འབྲེལ་ཆིས་ཐྲི་རོ།ཝུ་རྡོ་ཡ་ན(Uddyana)དང་ཀ་སྨྲིར་སོགས་ཐང་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ལ།ས་གནས་དེ་དག་ལ་བོད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བྱུང་མེད[Beckwith 1987, p. 87-89; Denwood 2009, p. 152]།ཐང་གིས་སྤྱི་ལོ་720ལོར་བྲུ་ཤ་ཆུང་བར་ཕོ་ཉ་མངགས་ནས་རྒྱལ་བོ་ལ་སུའུ་ལིན་ཐོ་ཡིས་（苏麟陀逸）ཞེས་པའི་མཚན་གནས་བསྩལ་ཡོད [Chavannes 2006b, p. 42] །\n བོད་ཀྱིས་བྲུ་ཤ་བཟུང་བ་ཤེས་འཕྲལ།ཐང་གི་དམག་དཔོན་གྱིས།བྲུ་ཤ་ནི་ཐང་གི་ནུབ་སྒོ་ཡིན་ལ།བྲུ་ཤ་ཤོར་ན་ནུབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཡོངས་བོད་ལ་དབང་འགྲོ་ངེས་ཞེས་གསུངས་འདུག[Chavannes 2006a, p. 182, n. 5,རྩོམ་པ་པོས་བསྒྱུར]།\n ཝོན·ཧུའུ་ནུ་སྤིར་ (von Hinüber) གྱིས་སྤྱི་ལོ་2004 ལོར་ཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་ཡི་བྲག་བརྐོས་མཚན་བྱང་གླེང་ཡོད་པ་མ་ཟད།སྤྱི་ལོ་1989ལོར་ཅེ་ཐི་མར་（K.Jettmar）གྱིས་ཀྱང་ཞིབ་རྒྱས་སུ་གླེང་སློང་བྱས་ཡོད།\n ཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་ཡི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་ཝོན·ཧུའུ་ནུ་སྤིར་གྱིས་སྤྱི་ལོ་2004 ལོར་ཞིབ་རྒྱས་ཀྱིས་གླེང་ཡོད་པ་མ་ཟད།ལི་སྐུ་དག་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་དེའི་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་དག་ཕེ་（Pal）ཡིས་སྤྱི་ལོ་2003 ་དང་ཝན་ཞི་རོ་རྡི་（von Schroeder）གྱིས་སྤྱི་ལོ་2001 ལོར་ཞིབ་གླེང་གནང་ཡོད།\n ཐང་ཡིག་རྙིང་མའི་ལེའུ་104བར་ཡོད་ཅིང་།ཡིག་ཚང་འདི་ཧྥ་རན་སིའི་ཡི་གེར་ཆ་ཝ་ནེ་ཡི་བསྒྱུར་བ་ཡིན [Chavannes 2006a, pp. 185-189]། སྤྱི་ལོ་ 1922 ལོར་སི་ཏན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་ 1906ལོར་ཝ་ཁན་ས་ཆ་འགྲིམས་པའི་མྱོང་བ་དང་བསྒྲེ་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད། བྷེ་ཁི་ཝེ་སིས་ [1987, pp. 130-133]རྣམ་ཐར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་ནང་དོན་འགྲེལ་བརྗོད་ལ་དག་བཅོས་གནང་ཡོད།\n བྱང་ནས་ལྷོ་ལ་རིམ་གྱིས་ཝན་ཆི（Vanch）། ཡ་རྫི་རྒུ་ལམ（Yazgulem）། བར་ཐང་（Bartang）། རྒང་རྡི（Gund）།ཤར་ཁི་རྡ་ར（Shakhdara）བཅས་གཙང་བོ་ལྔ་ཡོད།.\n གནད་འདིར་སི་ཏན་གྱིས་རུ་ཁག་གསུམ་པོ་ཁ་ཧྲི་རྒ་ནས་གྱེས་ནས་མདུན་བསྐྱོད་བྱས་པར་ཆ་འཇོག་བྱས་ཡོད་མོད [Stein 1922, p.118]།ཆ་འཇོག་འདི་ཐང་ཡིག་རྙིང་བར་ཐི་ལེ་མན་ནས་བགོས་བར་འགལ་ཟླ་ཡོད་ལ། བྷེ་ཁི་ཝེ་སིས་དཔུང་ཁག་གསུམ་པོ་ཐི་ལེ་མན་ནས་ཁ་གྱེས་པའི་ཉིན་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་སཱ་ཧ་རྡི་ནས་འཛོམས་པ་ཡིན་ཞེས་པ་ཡང་སི་ཏན་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་དང་མི་མཐུན་པ་མ་ཟད་ས་གནས་དངོས་ཀྱི་བར་ཐག་དང་ཡང་མི་མཐུན།\n སྤྱི་ལོ་2005 དང་ 2007ལོར་རྩོམ་པ་པོ་དང་ཁིམ་སྤུར་ལེའི་ནེའོ (Kimberley O’Neil)གཉིས་ས་འདིར་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་དུས་ས་གནས་གཞན་གྱི་མི་ས་འདིར་སླེབས་པ་ཤེས་རྟོག་བྱུང་མ་སོང་མོད། ཕྱིས་སུ་ཤེས་གསལ་བྱུང་བ་ནི་སྤྱི་ལོ་2001ལོར་ཉི་ཧོང་གི་ཨེམ་ཅི་འབུམ་རམས་པ་ཀོ་ཧི་རེ་ Go Hiraiཡིས་ལམ་འདིར་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་ཤིང་།ལུང་བ་བྱང་མའི་ལམ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་འདུག[Hirai 2002]\n སི་ཏན་གྱིས་ཞིན་ཅང་མི་རན་ (Miran) ས་ཆའི་རི་ཟུག་གི་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་ལ [1912, pp. 152-153] །ཐཱ་ཁུའུ་ཆིས་ཀྱིས་ཞིབ་མཇུག་ཕྲ་ཞིབ་གནང་མྱོང་བར་མ་ཟད།བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་དང་ཕ་མེར་ས་ཆ་འདུ་བའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་ལྷོ་ལམ་དུ་ཡང་ཡོད་དགོས་པར་བསྟན་འདུག [2004, p. 55] གཞན་མུ་ཤིན་ཡིན (Mu Shunying) གྱིས་ཧན་དང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ནས་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་ལྷོ་བྱང་ལམ་གཉིས་སུ་མེ་བརྡ་རྒྱག་སའི་མཁར་རྫོང་ཡོད་པར་བཤད་ལ [1984, p. 65]།རྡོ་ཐི་སིང་གིས་བོད་པའི་རི་རྩེའི་གནས་གཞི་དང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་རི་ཟུག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གསལ་བོར་བསྟན་འདུག [2009, pp. 56-57]\n ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་སྐོར་ཐ་ཧ་སྤ་ཡ་ཝས་ (Tashbayeva)སྤྱི་ལོ་ 2001ལོའི་རྩོམ་དང་།ཐ་ཅེ་ཁི་སི་ཐན་གྱི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་[Tashbayeva 2001, pp. 122-148]ཡོད་ལ།རྩོམ་རྗེས་མའི་ནང་ཐ་ཇེ་ཁི་སི་ཐན་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་ཕན་ཅི་གཙང་བོའི་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་རི་མོ་ཡང་ཚུད་ཡོད། གཞན་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་གསར་རྙེད་རི་མོའི་སྐོར་རྩོམ་པ་པོའི་སྤྱི་ལོ་ 2013ལོའི་རྩོམ་bལ་གཟིགས་ཆོག།\n རྟགས་འདི་བོན་ལ་འབྲེལ་འདུག་ཅིང་།ཧོ་ཧྥུ་མན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་ 1969ལོར་བྲུ་ཤ་དང་བོན་ཆོས་སྐོར་གླེང་བརྗོད་བྱས་ཡོད་ལ།བྲུ་ཤའི་ཡུལ་སྐད་ལ་བྷི་རི་ཤ་སའི་(Burushaski language)སྐད་ཟེར་ཞིང་ (དེང་ཕ་ཀི་སི་ཐན་ཤུན་ཙ་དང་ཡ་སན་ལུང་གཞུང་བརྒྱུད་ཡིན་ལ་)།སྟོད་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་སྐོར་བྷི་ལེ་ཙི Bellezza འི་སྤྱི་ལོ་ 2010 ལོའི་རྩོམ་a། 2016 ལོའི་རྩོམ་aདང་bལ་གཟིགས།\n བྲག་ངོས་སུ་ཆོ་གའི་རི་མོ་ཕབ་ནས་དེར་ཆོ་ག་སྤེལ་བ་འདི་ནང་བའི་ཆོས་སྲོལ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་མཐོང་ལ།མཆོད་རྟེན་ཚང་མར་བརྩེགས་རིམ་དང་ཏོག་ཡོད་པ་རྐྱང་ཡིན།(བྷི་ལེ་ཙིའི་སྤྱི་ལོ 2008ལོའི་གསུང་རྩོམ་གྱི་ཤོག་ངོས་182-186 བར་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་བྱུང་བའི་རྟེན་གྱི་རིགས་སོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་ཞིབ་རྒྱས་བྱས་ཡོད།)\n ཡིག་རྙིང་གི་གཟུགས་འགྱུར་འཕེལ་རིམ་སྐོར་ཐ་ཁོ་ཆིས་སྤྱི་ལོ་ 2013ལོའི་རྩོམ་ཡིག་a དང་བན·སི་ཆ་ཁ van Schaik འི་སྤྱི་ལོ་\n བྲག་བརྐོས་སྐོར་མིའི་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་བཤད་སྲོལ་མི་འདུག་མོད།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱ་སྲོལ་འདི་ཕ་མེར་ས་ཆའི་བྲག་བརྐོས་ར་ལུག་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བུ་མོ་པེ་རི་(peri) ལ་དབང་བའི་དད་མོས་དང་མཐུན་ཆོས་ཡོད།ཕ་ཀི་སི་ཐན་ཝ་ཁའི་ས་ཁུལ་སྐོར་གྱི་ལྟ་སྟངས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་སྐོར་རྩོམ་པ་པོའི་སྤྱི་ལོ་1998ལོའི་རྩོམ་ཡིག་གི་ཤོག་ངོས 375-388བར་བྲིས་ཡོད།\n ཕ་ལོ་ལ་ཞིས་སི་ལི་སྐུ་གཉིས་ [ཝན་ཞི་རོ་རྡིའི་སྤྱི་ལོ་2001ལོའི་པར 22Aདང་ ཕེ་（Pal）ཡིས་སྤྱི་ལོ་2003ལོའི་པར63པ]ཀྱི་གཙོ་སྐུའི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་གཏོར་གཟུགས་མཆོད་རྟེན་གཉིས་ཡོད་ལ། ཝན་ཞི་རོ་རྡི་གྱིས [von Schroeder 2001, p. 115]་གཡས་གཡོན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ནི་ཀ་ནི་ཀའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་བཟོ་བཀོད་རྨང་བྱས་པ་ཞིག་རེད་ཞེས་དང་།རྡེ་ཝེ་རྡི་སིང་ [Davidson\n2002, p. 15] གིས་ཀ་ནི་ཀ་མཆོད་རྟེན་དེ་པེ་ཧྲ་ཝ་(Peshawar)ན་ནང་བ་དང་གན་ངྷ་ར་ (Gandhara )དང་ཀ་ར་ཀོ་རམ (Karakorum) །ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་ (Indus river )འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོང་བ་སོགས་ཀྱིས་མཐོང་ཆེན་པོར་བརྩི་ཤིང་།རྣམ་པ་བྱང་བུ་ཅན་དང་བླུགས་མ།དེ་བཞིན་བྲག་བརྐོས་རྣམ་པ་ཅན་ཧར་ཝན་ (Harwan)ནས་ཆིས་ལ་སི་ (Chilas)་དང་ཧན་ཙ( Hunza )།ཐ་རམ་གཤོངས་ས་ (Tarim Basin )སོགས་སུ་གནས་ཡོདཔར་བཤད་ཅིང་།དེས་ན་རྟེན་གྱི་རྣམ་པ་འདིར་གོང་ནས་བསྟན་པའི་ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཤན་ཞུགས་སྲིད་པ་ཞིག་རེད།\n ནེ་སི་ཏོ་རན་རྒྱ་གྲམ་མའི་སུག་བཞི་དོ་མཉམ་ལ…སུག་བཞིའི་བསྣོལ་མཚམས་ཕྲ་ལ་རྩེ་མོ་སྤོམ [Bressan 1993, p. 272]།བོད་དང་ནེ་སི་ཏོ་རན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་ཝུ་རས་སྤྱི་ལོ་ 1983ལོར་བྲིས་པའི་རྩོམ་གྱི་ཤོག་ངོས་ 404-407བར་གཟིགས།\n ཡུལ་ལྷ་ནི་ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིའི་ལྷར་གོ་ཞིང་།ཐ་སྙད་འདི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ PT1047བར་བྱུང་ཡོད་ལ། [Karmay 1998, pp. 432, 442] གནའ་བོའི་ཡུལ་སྲོལ་ལ་ཡུལ་ལྷ་ནི་ས་གནས་དང་འཚོ་བ་དམིགས་གསལ་བར་གཏོགས་ཤིང་(Karmay 2005, p. 33)།འདིར་བྱུང་བའི་འཇང་ལྷ་ཡང་རིགས་འདིར་གཏོགས་པར་འདོད།\n གི་གེ་ཕྱིར་ལོག་ནི་བརྡ་རྙིང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་སྟེ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་རྒྱུགས་ཆེ་ཞིང་།མཐར་དུས་རབས་12བའི་ནང་རིམ་གྱིས་ཡལ་བ་ཞིག་ཡིན[Denwood 1980b, p. 161; van Schaik 2014]།\n ཡི་གེ་འདི་བོད་མ་ཡིན་པའི་བོད་ཡིག་ཤེས་པ་ཞིག་གིས་བྲིས་པར་ཡང་བསམ་སྟེ།ལི་ཡུལ་བས་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་བོད་ཡིག་བཤུ་འབྲི་བྱས་ཡོད་ལ [Dalton 2007]།བོད་ཀྱི་དབང་འོག་ཏུ་གནས་པའི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་མིས་བོད་ཡིག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད [Takeuchi 2013a, pp. 6-7]།\n རྡིན་ཝི་རྡིའི་སྤྱི་ལོ་1980ལོའི་རྩོམ་ཡིག་bརུ་ཨལ་ཅིར་འགྲོ་སའི་སལ་སི་ཕོ་དང་ཉེ་བའི་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་གཡོན་འགྲམ་གྱི་མཁར་གོག་གི་གོང་དུ་བྲག་བརྐོས་ཆ་འདྲ་བ་རྙེད་ཡོད་པ་མ་ཟད།ཧྥི་རན་ཁི་ (Francke) དང་ཇི་ན་ (Jina)ཡིས་སྤྱི་ལོ་2003ལོའི་རྩོམ་དང་།ཐ་ཁུའུ་ཆིས་སྤྱི་ལོ་2013ལོའི་རྩོམ་b།ཨོ་རོ་ཧྥིས་ནོ ་ (Orofino)ཡི་སྤྱི་ལོ་1990ལོའི་རྩོམ་ཡིག་སོགས་སུ་ཨལ་ཅི་དང་དེའི་འགྲམ་རྒྱུད་བྲག་བརྐོས་སྐོར་འཁོད་ཡོད།\n བྷེ་ཁི་ཝེ་སིས་བོད་གནའ་བོའི་ལོ་ཟླ་ཚེས་གྲངས་དེང་གི་སྤྱི་ལོ་ལ་གཏུགས་མི་ཐུབ་ཚུལ་གསུང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་དང་།བོད་གནའ་བོའི་ལོ་ཚིགས་བརྩི་སྟངས་སྐོར།གཤམ་གྱི་རྩོམ་གཉིས་ལ་གཟིགས་ཆོག[Beckwith 1989, pp. xvi-xviii, and Dotson 2009, pp.\n12-13]།གནའ་བོའི་སོ་ནམ་ལོ་སར་སྐོར་བོད་ཀྱི་གྲོང་གསེབ་མང་པོར་ཁྱབ་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས་ཤིང་།དེས་ལོ་མགོ་གསར་བ་གཅིག་ཚུགས་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ་ཞིང་།སྤི་ལེ་ཙ་དང་འདིའི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་བྱུང་བར་བཀའ་དྲིན་ཞུ།ཀེར་ཀན་ (Gergan)གྱིས་སྤྱི་ལོ་1978ལོར་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་སར་སྐོར་གླེང་ཡོད་པ་དང་།ཕི་རེའུ་(Pirie)ཡིས་སྤྱི་ལོ་2008ལོར་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་གྱི་ལོ་སར་སྐོར་ཡང་གླེང་ཡོད།གཉིས་ཀའི་ངོས་འཛིན་ཐད་སོ་ནམ་ལོ་སར་ལ་བབས་ཡོད།དེང་གི་ཕ་མེར་ས་ཆར་དགུན་ཉི་ལྡོག་ནི་ལོ་མགོ་གཅིག་གི་འགྱུར་མཚམས་སུ་འཇོག་ཅིང་།གོམ་སྲོལ་ལས་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཞིག་ཞིང་བའི་ལོ་རྩིས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བརྐྱངས་ཡོད[Iloliev 2008, pp. 92-93,Mock 1998, p. 291]།\n བོད་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་756ལོར་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་དབང་བསྒྱུར་སླར་གསོ་གནང་ནས་དུས་རབས་དགུ་བའི་དཀྱིལ་མཇུག་བར་སླེབས་ཡོད་ལ།དུས་ཡུན་འདི་བྲག་བརྐོས་ཡིག་རྙིང་ལས་ཀྱང་མཚོན་ནུས།བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་སྤྱི་ལོ་781 ནས་848བར་བཟུང་བར་བཤད་ཅིང་ [Dalton\n2007, p. 18]། ཧོར་ལས་མན་ (Horlemann) གྱི་སྤྱི་ལོ་ལོའི་རྩོམ་དུ་དུས་ཚོད་སྔ་སྣུར་གྱིས་སྤྱི་ལོ ་760ནང་གཏུགས་ཡོད་པས་ལོ་རབས་འདི་ཝ་ཁན་བཟུང་བ་དང་དུས་མཉམ་ཡིན།)ཨ་རབ་དམག་གིས་སྤྱི་ལོ་ 814～815 ལོའི་ནང་ཝ་ཁན་ས་ཆ་བདག་བཟུང་བྱས་མོད[Beckwith 1987, pp. 160-162]།མི་འགྱངས་བར་བོད་ཀྱིས་སླར་བླངས།དུས་རབས་དགུ་པབའི་མཇུག་ཏུ་ཧིན་རྡུ་ཁོ་ཧྲི་དང་ཕ་མེར་ས་ཆའི་ནང་བསྟན་ཉམས་རྒུད་བྱུང་ལ།བོད་ཀྱི་དཔུང་ཤུགས་ཝ་ཁན་ས་ཆར་སླེབས་མེད། རིམ་གྱིས་ས་འདིར་ཨེ་སི་ལམ་གྱི་ཆོས་འཕེལ་ཡོད[Beckwith 1987, p. 172; Denwood 2008,p. 157; Hauptmann 2007, p. 32]།\n ཧྥ་སི་མན་[Fussman 1986, p. 47, n. 40]གྱིས་ཉི་ཟླར་སྣེ་མོ་ལྡན་པའི་བྲག་རིས་རི་མོ་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་ལུང་གཞུང་གི་ཆིས་ལ་(Chilas)གནས་ I ས་ཆའི་མཆོད་རྟེན་ལ་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད་པར་མ་ཟད།རིགས་འདི་སྤྱིར་ན་བོད་ཀྱི་རི་མོར་ཁས་ལེན་མོད་ཆིས་ལ་ས་ཆའི་རི་མོ་རྒྱ་གར་བས་ཡིན་ཏེ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་དང་པོར་གཏོགས་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་གསུངས་ཡོད།བྷི་རི་ནུ་(Bruneau)ཡིས་ཀྱང་ཉི་ཟླའི་གཟུགས་ལ་སྣེ་མོ་ཅན་བགྲོ་གླེང་གནང་ཡོད་ལ།བྷུ་ཐུ་ཀ་ར་ (Butkara)ཡི་གནས་ I ཡི་གན་ངྷ་རའི་ཝེ་ཧ་ར་ (Gandharan viharas)ལ་ཟླ་གསར་གྱི་གཟུགས་སམ་སྡེར་གཟུགས་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད[Bruneau 2007, p. 66]།ཨོ་རི་ཧྥུ་ནེའོ་ [Orofino1990, pp. 173-174,n. 2]ནས་སྤལ་ཏི་དང་སྒེའོ་སྒེ་ཐིའི་ནང་ཆོས་དང་།ཞང་ཞུང་གི་བོན།བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་གྱི་དབྱེ་འབྲེལ་སྐོར་བགྲོ་གླེང་མཛད་ཡོད་ལ།ནང་བསྟན་འདི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་ཕོ་བྲང་གིས་སྤྱི་ལོ་779ལོར་དངོས་སུ་དད་ལེན་བྱས་ལ[Dotson 2009, p. 20]།དུས་ཚོད་འདི་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་དང་ཡིག་རྙིང་བརྐོས་པའི་དུས་ཚོད་ལ་འཁེལ་ཡོད།བོད་བཙན་པོས་དཔུང་གིས་ས་འདིར་དབང་བསྒྱུར་བྱ་དུས་ས་གནས་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་བཀའ་གཙུགས་ཡི་གེ་བྲུ་ཤར་བཏང་བས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་བྱ་ནུས་ལ[Richardson 1998, pp. 91,93]།སྒེའོ་སྒེ་ཐི་འམ་བྲུ་ཤ་ནས་བོད་ཀྱི་ནུབ་རྒྱུད་ཞང་ཞུང་།དབུས་གཙང་གི་བར་བཅས་ལ་ནང་བསྟན་དར་བའི་དྲི་གཞི་ཁྱད་པར་བ་འདི་ཤབས་པུ་(Scherrer-Schaub)མཆོག་གིས་སྤྱི་ལོ་ 2002ལོར་བགྲོ་གླེང་གནང་ཡོད།\n ཐ་ཁུའུ་ཆིས་[Takeuchi 2011, p. 55]ཀྱིས་དར་ཁོ་ཐིའི་མཚན་བྱང་དང་།དེང་སྒེའོ་སྒེ་ཐི་ནས་སྤལ་ཏི་ས་ཆའི་མཚན་བྱང་རྣམས་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བར་བཞག་ཡོད་ལ།དུས་འདི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དབང་ཤུགས་སྒེའོ་སྒེ་ཐི་དང་ཝ་ཁན་ས་ཆའི་ནུབ་བྱང་ཁུལ་དུ་སླེབས་པའི་དུས་ཚོད་ཡིན།\n—— Flight of the Khyung, September 2010, on-line resource accessed May 2016.\n—— Flight of the Khyung, May 2016a, on-line resource accessed July2016.\n—— Flight of the Khyung, June 2016b, on-line resource accessed July 2016.\n2017 ལོའི་ཟླ2ཚེས 15 ཉིན།\n2018 ལོའི་ཟླ 1 ཚེས4ཉིན། 07:01\nརྒྭ་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཁམས་པ་སྒ་ལོ། རོང་པ་རྒྭ་ལོ་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་བྲིས། (184,859℃)\nདཔེ་འཕྲིན། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྐོར་གྱི་བཅར་འདྲི》ཞེས་པའི་དེབ་མཆོག་ཅིག་མི་ཡུལ་དུ་བལྟམས་པ། (156,971℃)\nལྷ་མཐོང་ལོ་ཙཱ་བའི་«བལ་པོའི་ལམ་ཡིག»བཀླགས་པའི་བརྗེད་བྱང་། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། (153,699℃)