ཤ་བོ་ཀླུ་རྒྱལ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༡ཚེས་༡༠ཉིན།\nསྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་ཀྱིས་བཀའ་བསྡུ་མཛད་ཚུལ་དང་། མྱང་ཡུལ་བར་མའི་ས་འཛིན་གྱི་ཐོག་མ་འ་ཞ་ཡིན་པ། གྲི་གུམ་བཙན་པོས་འ་ཞ་བོན་པོ་གདན་དྲངས་ཚུལ། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྤྱན་འ་ཞ་སྨན་པས་ཕྱེས་ཚུལ་སོགས་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དུས་རིམ་གལ་ཆེའི་ནང་དུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ནས་བཙན་པོ་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་བར་དུ་གུང་སྲོང་གུང་བཙན་གྱི་བཙུན་མོར་འ་ཞ་བཟའ་མོང་རྗེ་ཁྲི་དཀར་བཞེས་ཚུལ་གཙོ་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་གྱི་འཕྲིན་ལས་བགྲང་གིས་མི་ལངས། དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་འགོར་ཡང་བོན་གྱི་གཡས་རུའི་སྟོན་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་འ་ཞའི་སྟོན་པ་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་འགྱུར་བྱང་དུ་མཚན་དངོས་སུ་བཞུགས་པའི་འ་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་ལ་སོགས་ཅི་རིགས་བྱུང་ཞིང་། ཐ་ན་དེང་གི་སྐབས་འདི་ལའང་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་ཐེ་བོ་རྫོང་གི་འ་ཞ་ཞང་དང་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་ཁུལ་མཛོད་དགེ་རྫོང་གི་ཆོས་རྗེ་ཞང་དུ་འ་ཞའི་ཡུལ་སྡེ་ཞེས་པའི་མིང་གི་ཟུར་ཙམ་ཡང་མ་ཉམས་པར་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་བྱུང་འཕེལ་ནང་དུ་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་གི་ཚུལ་དུ་གནས་མོད། དེང་སྐབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་རང་རེའི་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ནི་ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ལས་གྱེས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་①གྱི་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པར་བདེན་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་བསྒྲུབས་ནས་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག་པས། ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་རིང་ལ་གུས་པས་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚང་ལག་སོན་བྱུང་བ་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་བོད་ཀྱི་འ་ཞའི་རུས་ཚན་དང་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ལས་གྱེས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། འ་ཞའི་ཡུལ་དང་ཡིག་རིགས་གཞན་གྱི་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་ཇི་ལྟར་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། འ་ཞའི་རྩ་བའི་རུས་ཚན་གང་ལ་གཏོགས་པ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་ས་བཅད་མ་སྟོང་ཙམ་དུ་འབྲི་བར་མོས།\nདེང་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཕལ་མོ་ཆེས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ནི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ལ་ཕྱིས་སུ་མིང་གི་འབོད་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་སྟེ། དེའི་རྩ་བའི་མཆེད་ཁུངས་ནི་ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་ཞིང་། དུས་རབས་གསུམ་པའི་དུས་སྨད་ནས་བཞི་པའི་དུས་མགོར་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ཡབ་ཧྲི་ཀོའུ་ཞེས་པ་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་སུ་ཕ་ཤུལ་རྒྱུད་འཛིན་པའི་གནད་དོན་སྟེང་ཕུ་ནུ་གཉིས་ཀྱི་བར་འགལ་བ་བྱུང་ནས། ཐུ་ལུ་ཧུན་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་རུང་ཆུན་མའི་བུ་ཡིན་ཞིང་ནུ་བོ་མུའུ་རོང་ཁེའུ་ཞེས་པ་བུ་ཆུང་བ་ཡིན་ཡང་ཆེན་མའི་བུ་ཡིན་པས། མཇུག་མཐའི་རྒྱལ་ཁ་མུའུ་རོང་ཁེའུ་ཡིས་བླངས་ནས་ཕ་ཤུལ་བཟུང་བ་དང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་དུད་ཁྱིམ་བདུན་བརྒྱ་ཙམ་ལས་མ་ཐོབ་པར་མ་ཟད། ནོར་ལུག་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རྩ་སའང་མ་དབང་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་མི་སྤོར་ཐབས་མེད་བྱུང་ནས། དེང་གི་ནང་སོག་ཧི་ཐོ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུན་ཧྲན་རི་རྒྱུད་དུ་སྤོས་ནས་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་བསྡད་དེ། ཕྱི་ལོ་311ནས་313ལོའི་བར་དེང་སྐབས་ཀྱི་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་ས་ཁུལ་དུ་རིམ་གྱིས་གཞི་ཆགས་པར་བརྗོད་ཅིང་། དེའི་མི་རབས་དགུ་བ་(阿豺417-426)ནས་སྟོབས་རྒྱས་པས་རྗེ་བོའི་མིང་ཟུར་ཆགས་ནས་རིམ་གྱིས་རིགས་རྒྱུད་ཡོངས་ཀྱི་མིང་གཞན་དུ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་པ་དང་། བཤད་ལུགས་གཞན་དུ་མདོ་སྨད་དུ་གཉུག་མར་གནས་པའི་མི་རིགས་དག་གིས་འཕྱ་དམོད་དང་ཟུར་ཟའི་ཚུལ་དུ་འ་ཞ②ཞེས་འབོད་པར་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་སྒྲུབ་ཀྱིན་གདའ། བཤད་རྒྱུན་འདི་དག་གིས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ཏུ་འདེད་པ་ལ་དོགས་གཞི་མང་པོ་ཡོད་པ་གཤམ་དུ་མི་མཐུན་པ་རེ་རེའི་རྟགས་བཀོད་དེ་དོགས་སེལ་བྱའོ།།\n《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་》ལས། དེ་ནས(སྟོན་པ་གཤེན་རབ)སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་བྱོན། སུམ་པའི་བོན་པོ་དུ་མུ་ཕྱོ་ལ་་་་་་དེ་ནས་སེ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་བྱོན། སེ་བོན་གནམ་ལྕགས་ལྤགས་པ་ལ། ཕྱི་དོན་དུ་སེ་གྱུར་གར་ནག་ལ་སོགས་བསྟན། ནང་དོན་དུ་སེ་ཨ་ཞའི་སྐད་དང་མཐུན་པའི། འབྲས་བུ་ཆུས་མི་ཟ་བའི་བོན་སེམས་ཉིད་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་བསྟན། དེ་ནས་བ་གོར་ཡུལ་དུ་བྱོན། བ་གོར་ཐོད་དེ་རྒྱལ་བ་ལ་③ཞེས་པ་དང་། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ལས། གཤེན་རབ་ཕྭའི་སྐུ་འཚོར་གཤེགས་པ་ལས། འ་ཞ་སྤྱན་དྲངས་ནེའུ་ཆུང་བདུད་ཀྱི་ཡུལ་ནས་དྲངས། ལམ་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྲིད་གནས་བསྟན་པས། རབ་ཏུ་བྲེད་དེ་ལྷ་གཤེན་སྲིད་པ་ལ་འགྱོད་བཤགས་མཆོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཕུལ་④ཞེས་པ་དང་། དང་པོ་ནི་མི་བརྗེད་གཟུངས་ལྡན་བློ་གསལ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས། རང་རང་གི་ཐོས་པའི་བོན་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། མདོ་སྡེ་གྱུར་ཚད་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་ཀྱིས་བསྡུས། འབུམ་སྡེ་ཐམས་ཅད་རྨ་ལོ་དང་གཡུ་ལོས་བསྡུས།་་་་་་་གཏོ་རྒྱུད་དང་དཔྱད་རྒྱུད་གཏོ་བུ་དཔྱད་བུས་བསྡུས་ཏེ། ཤན་འབྱེད་ལས། འདས་ཁར་བོན་གྱི་རྔ་བོ་ཆེ།། འཁོར་རྣམས་བཀའ་ཡི་བསྡུས་པར་བསྐུར།། མདོ་སྡེ་འ་ཞ་གསང་བའི་བསྡུས།།⑤ཞེས་པ་དང་། 《མདོ་གཟེར་མིག་》ལས། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན། བྲག་སེང་གེའི་རྒྱབ་བསྣོན་གྱི་ཕུག་ན། གཤེན་རབ་སྐུ་འཁོར་རྒྱ་ཆེ་གྲངས་མང་ཡང་། དམ་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་ཀྱང་། གསང་སྒོམ་མཐིལ་དུ་འབེབས་པ་མ་ཕེབས་ཡེད་ཡེད་སྔངས། ་་་་་དེ་ལ་འ་ཞ་གསང་བ་ཤིན་ཏུ་རྟོག་པ་སྐྱེས། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ནུབ་པར་ཤེས། སེང་གེ་རྒྱབ་བསྣོན་གནས་ནས་དབྱུང་ནས་གཤེན་རབ་འཚོལ་དུ་གཤེགས། འོལ་མོ་ལུང་རིང་ས་གནས་སུ་བྱོན་ནས་སྟོན་པ་བཙལ་ཀྱང་སྟོན་པ་མ་རྙེད། ་་་གཞའ་ཚོན་འོད་འབར་ནགས་ལ་བཙལ་ཀྱང་སྟོན་པ་མ་རྙེད་དོ།། འ་ཞ་ཤིན་ཏུ་རྨོངས་ནས་མྱ་ངན་ངུད་མོས་བཏབ་⑥ཞེས་པ་དང་། ་་་་་་རིན་པོ་ཆེ་ཡིག་བུར་སྩལ་ནས། གསང་ཐུབ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་བཞག འ་ཞ་གསང་ཐུབ་ཉིད་ཀྱང་རིན་ཆེན་འོད་དུ་འབར།⑦ ཞེས་པ་ལ་སོགས་བོན་གྱི་གླེགས་བམ་ལས་སྔ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་ཕལ་ཆེར་གྱི་ནང་དུ་འ་ཞའི་མིང་གསལ་བར་བསྟན་པར་མ་ཟད། ཕྱིས་ཀྱི་བོན་གཞུང་ལས་ཀྱང་དེ་མཐུན་དུ་སྣང་སྟེ། 《གཤེན་རབ་བཀའ་ཆེན་པོའི་དཀར་》ལས་⑧དེ་རྒྱབ་གླིང་ཆེན་བཅུ་དྲུག་ནས། ཤར་ནས་དམུ་ཨ་པད་ཏི་ཡུལ་ཡོད། དེ་ཡི་གཡས་བྲག་སེང་གེ་འདྲ་བའི་རྒྱབ་བསྣོལ་གྱི་ཕུགས་པ་ན། འ་ཞ་གསང་ཐུབས་སྒོམས་པའོ་⑨ཞེས་པ་དང་། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་》ལས། དེ་ནས་སྟོན་པ་བཀའ་ཡི་གཉེར་གཏད་ནི།། གཤེན་རབ་གཡུང་དྲུང་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེ།། བླ་ན་མེད་པའི་དགྲ་བཅོམ་མཐར་ཕྱིན་པ།། ཨ་ཞ་མདོ་བསྡུ་གཏོ་བུ་འབུམ་སངས་དང་། དཔྱད་བུ་ཁྲི་ཤེས་ལུང་འདྲེན་རྒྱུད་འདྲེན་དང་།། ་་་་་་དོན་ལྡན་ཨ་ཞ་གསང་བ་མདོ་བསྡུས་ཀྱི།། གསུང་གི་བསྟན་པའི་གཙོ་བོར་མ་བྱོན་པར།། རང་བྱུང་མཆོད་རྟེན་གནས་སུ་བཞུད་ནས་བཞུགས།། གདུང་འཚོབ་བྱོན་དུས་མདོ་རྒྱུད་ལོ་གསུམ་འཆད།།⑩ཞེས་པ་དང་། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》 ལས། གཉིས་པ་བཀའ་བསྡུ་བ་པོ་བྱུང་ཚུལ་ལ། གང་གིས་བསྡུས་པོ་ནི། དྲི་མེད་གཉེར་གཏད་མདོ་ལས། གཙོ་འཁོར་བཅུ་གསུམ་དག་གིས་བསྡུས།། ཞེས་ལུང་བསྟན་པའི་བཅུ་གསུམ་ནི། སྐུའི་སྲས་བརྒྱད། ཐུགས་སྲས་རྨ་ལོ་གཡུ་ལོ། གསུང་སྤྲུལ་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་དང་ཚངས་པ་གཙུག་ཕུད་གཉིས། མཚན་ལྡན་འ་ཞ་རྣམས་སོ།།⑾ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་དུས་སུ་འ་ཞའི་ཡུལ་དང་གང་ཟག་གི་མིང་དངོས་སུ་ངོས་བཟུང་ནས་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཤིན་ཏུ་ཡང་གལ་ཆེ་བའི་ཚུལ་མདོ་གཟེར་མིག་གི་སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པ་གཅིག་པུའི་ནང་དུའང་འ་ཞའི་མིང་གསལ་བར་ཐེངས་བཞི་བཅུ་ལྷག་བྱུང་⑿ཡོད་པས་མཚོན།\nའོ་ན་དེ་ནི་དུས་སྐབས་ག་ཚོད་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཟེར་ན། ཐོག་མར་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་བཞུགས་པའི་དུས་ཚོད་ངེས་དགོས་མོད། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་འཁྲུངས་འདས་སྐོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བཤད་རྒྱུན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཆིས་ཏེ། མདོར་དྲིལ་ན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དགུང་ལོ་གྱ་གཉིས་བཞེས་ཤིང་གཤེན་ལོ་གཅིག་ནི་མི་ལོ་བརྒྱར་འདོད་པའི་ལུགས་དང་། དཔལ་ཚུལ་གྱི་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཏུ་ད་ལྟའི་རབ་རྒྱལ་ཆུ་བྱི་འདི་ཡན་ལ་མི་ལོ་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་གྱ་བརྒྱད་འདས་པའི་ལུགས་དང་། ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་བྱ་བ་པུ་རངས་སུ་བྱོན་པར་བཤད་པ་⒀དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་སྤུ་ལྡེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་དུས་སུ་བྱོན་པའི་ལུགས་དང་། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིགP. T. 1068. 2; 1134; 1136; 1194; 1289 ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐེངས་འགར་བྱུང་ཡོད་པར། མཁས་པ་ལ་ལས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་གང་ཟག་གཅིག་མིན་པར་སྒྲུབ་ཀྱང་། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱིས་དེ་ཡང་གཤེན་རབ་མི་བོ་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་སྟོན་པ་དེ་ཡིན་ལ་ཁོང་གི་གནས་བབས་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ་་་་་ (ཏུན་ཧོང་)ཡིག་ཆ་དེ་དག་ནང་ཁོང་གོང་སྨོས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཁག་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་གལ་ཆེ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བཀོད་མེད་ནའང་། ཁོང་ནི་གཞན་གྱིས་ཚབ་བྱེད་ཐབས་མེད་པའི་གསོན་པོ་དང་གཤིན་པོའི་བར་འབྲེག་གཏུག་གི་བྱ་བ་ལ་མཁས་པའི་མཆོད་གནས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་བཀོད་ཡོད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་དུས་རབས་བདུན་པའི་གོང་ཙམ་ན་བོད་དུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་མི་འགྲིག་པ་མེད་སྙམ།⒁ཞེས་རྩོད་གཞི་ཡོད་ནའང་། མཁས་དབང་ནམ་མཁའ་ནོར་བུས་ཡིག་ཚང་སྣ་ཚོགས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་དེ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དབུས་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་བལྟམས་ཤིང་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བསྟན་པའི་དུས་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་། ད་ལྟ་ལྕགས་མོ་ལུག་གི་ལོ་(1991)འདིའི་བར་དུ་ལོ་གྲངས་སུམ་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཡོད་པ་་་་་་་⒂ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཚད་མར་འཛིན་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་པའི་མཁས་པ་ཧོ་ཝུའེ་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ནི་ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་བར་ཞལ་བཞུགས་པར་སྒྲུབ་⒃ཡོད་པས། འ་ཞའི་ཡུལ་དང་འ་ཞའི་གང་ཟག་གི་མིང་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་སྐབས་དེ་ཡོད་པར་གསལ་བར་བསྟན་ཞིང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་དུས་དེར་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཐོན་རྒྱུ་ཕར་ཞོག ཐ་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མེས་པོར་སྒྲུབ་པའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་མི་རིགས་དེའང་དངོས་སུ་གྲུབ་མེད་པ་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་ཚང་དག་ལས་གསལ་བར་མངོན།\nཡིག་རྙིང་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ཏུ། ཕྱི་མོས་མཚན་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོར་གསོལ། དེ་ཡི་བཙུན་མོ་གླུ་སྲིང་མེར་ལྕམ་ལ།། ཤ་ཁྲི་ཉ་ཁྲི་བྱ་ཁྲི་གསུམ་ཡང་བལྟམས།། དེ་ཚེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དང་སྟག་གཟིག་མཚམས།། གུ་ར་ཝ་ཏ་ཅེས་བྱའི་ཡུལ་ཁམས་ནས།། མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞ་ཞེས་པ་བྱུང་།།⒄ཞེས་འ་ཞ་ཟེར་བའི་བོན་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་ཞིག་གདན་དྲངས་ནས་དེའི་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་སླད་དུ་གཡུའི་གཡུང་དྲུང་དང་། དཔའ་བོ་སྟག་སློག་དང་། འགིང་བའི་རལ་གས་བསྟོད་པར་མ་ཟད། ཁུ་དང་ནུ་བོས་ཆེ་ཞེས་ཨ་པ་བྱ་བར་བོས་ཏེ་མངའ་ཐང་རེ་ཞིག་འབར་མོད། འཕྲིན་ལས་དེ་ཐབས་མཁས་མ་ཡོང་བ་དང་སྐབས་དེར་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རྨང་མཐུག་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་མང་གི་དབང་གིས་ལེགས་འགྲུབ་མ་བྱུང་བར་མ་ཟད། མཇུག་མཐར་བཙན་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་ཀྱང་ལྔ་ལམ་དུ་བསྐྱལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱོ་གར་ཞིག་ཏུ་གྱུར། གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་ཕལ་ཆེར་དུ་རྒྱས་བསྡུས་གང་འཚམ་གྱིས་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེའི་འ་ཞ་ཞེས་པའི་མིང་ཡང་དེབ་ཐེར་སྔ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདི་ལྟར་བཀོད་ཡོད་དེ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》ལས། སྲིབ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྲས་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་ཏེ་འདིའི་སྐུ་རིན་ལ་རྒྱ་གར་དང་སྟག་གཟིག་གི་འཚམས་ནས་ཡུལ་གྱུར་རྣ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བ་ཞའི་བོན་པོ་ཞིག་བྱུང་⒅ཞེས་པ་དང་། 《མཁས་པ་ལྡེའུའི་རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》ལས། དེའི་དུས་སུ་ཡུ་འགུར་སྣ་ས་སྣ་བྱ་བ་ན་མུ་སྟེགས་བྲེག་པའི་བོན་པོ་ཝ་ཞ་བྱ་བ་གཅིག་ལ་བོན་བྱུང་།⒆ཞེས་པ་དང་། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ལས། དེ་ནས་སྲིབས་ཁྲིའི་སྲས་གནམ་ཕྲུ་བོ་གཞུང་བཙན་ལྷའི་སྐུ་རིང་ལ་གནམ་གྱི་རྡོར་བོན་བྱུང་སྟེ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བ་རུ་ས་ཞའི་བོན་པོ། མུ་སྟེགས་ཉི་ཚེ་བའི་སྟོན་པ་⒇ཞེས་པ་དང་། 《ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་》ལས། གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་་་་་་མུ་སྟེགས་བྱེ་བྲག་པའི་རིགས་ལས་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་བྲག་ལ་ཉུང་མ་གཤོག་ལྟར་བྱེད་པ་གཅིག་བྱུང་བ་ལ་འ་ཞ་ཟེར་21ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ནང་དུ་བ་ཞ་དང་། ཝ་ཞ། ས་ཞ་རྣམས་འ་ཞ་མ་ཡིན་པར་འབྲི་ཚུལ་གཞན་དུ་སོང་བ་ལྟར་སྣང་ཞིང་། དོན་དུ་བ་དང་ཝ་གཉིས་རང་མོས་སུ་འབྲི་བའི་ཚུལ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ལ་བཱ་ར་ཎཱ་སི་ཞེས་པ་ལྟར་རྒྱུན་ཤེས་ཡིན་པས་དཔེ་རེ་རེའི་སྟེང་ནས་གསལ་བཤད་བྱེད་པར་ཡིག་ཚོགས་ལ་འཇིགས་ཏེ་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག ཝ་དང་འ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེས་ནས་བརྗོད་པའི་ལུགས་ཀྱང་ཅི་རིགས་ཡོད་པའི་སྐོར་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་གི་སྔོན་དང་ད་ལྟའི་བར་ཡུལ་སོ་སོའི་ཡིག་རིགས་ཞེས་པའི་ལེའུའི་ནང་དུ་22 ཞིབ་རྒྱས་སུ་སྒྲུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྗེ་བཙུན་གྲགས་རྒྱམ་གྱི་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་》ལས། དེས་ཝ་ཞྭ་བཟའ་མང་པོ་རྗེ་བཞེས་པའི་སྲས་མང་སྲོང་མང་བཙན། དེའི་ཞང་ཚེ་སྤོང་གིས་བགྱིའོ་23ཞེས་གུང་རི་གུང་བཙན་ལ་བཙུན་མོ་འ་ཞ་བཟའ་མོང་རྗེ་ཁྲི་དཀར་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་དག་ཞལ་མཐུན་པ་ལའང་ཝ་ཞ་ཞེས་བྲིས་བས་མཚོན། གོང་གི་དེབ་ཐེར་དེ་དག་ནི་དཔེ་རྒྱུན་ཧ་ཅང་དཀོན་པས་བྲིས་མ་ཤ་སྟག་དང་། ལ་ལའི་མ་དཔེ་ནི་ཡིག་རྙིང་དབུ་མེད་བྲིས་མ་སྐུང་ཡིག་ཤིན་ཏུ་མང་བ་དང་། ལ་ལར་ཨང་གཟུགས་ཀྱིས་ཡིག་ཚབ་བྱས་པ། ལྷག་པར་ཡིག་མཁན་གྱི་བརྡ་དག་གི་ཤེས་ཡོན་དམན་ཁར་བཤུ་འབྲི་བྱེད་སྐབས་ཕལ་ཆེར་མགྱོགས་ཁྱད་དཔོག་བྲིས་བྱས་པར་མངོན་པས་མིང་ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་སྦྱོར་ཚུལ་གང་སར་མ་དག་པ་ཧ་ཅང་མང་ལ་ཆད་ལྷག་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཤོར་འདུག་པས་ས་ཞ་ཞེས་མ་དག་པ་ཅི་རིགས་བྱུང་ཡོད་པ་གཞུང་ལ་བལྟས་པས་རྟོགས་སླ་ཞིང་། དེབ་དེའི་དཔེ་སྒྲིག་པས་དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད་ནང་དུའང་དེ་བཞིན་དུ་བྲིས་ཡོད།\nདེར་བརྟེན། གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གདན་དྲངས་པའི་མཚན་ལ་འ་ཞ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་བསྙོན་དུ་མེད་ཅིང་། འོ་ན་དུས་སྐབས་དེ་ནི་གང་ཞིག་ལ་བབས་ཡོད་དམ་ཟེར་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་《སྤྱི་དོན་པདྨ་རཱ་གའི་ལྡེ་མིག་》ལས། ཧ་ལམ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་འདོད་པ་24དང་། 《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》དུ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དང་པོ་ཙམ་25ཞེས་པ་དང་། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་པའི་གཏམ་》ཏུ། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་ལོ་གྲངས་མར་འདེད་དང་། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གི་《བསྟན་རྩིས་ཀུན་བཏུས་》 ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་ཕྱི་ལོ་ཚུགས་ཁ་མའི་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཙམ་ལ་ཨེ་ཁེལ་བསམས་26ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་དང་པོའི་གོང་རོལ་དུ་ཁེལ་ཞིང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་དག་གིས་སྲོང་བཙན་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་བར་གྱི་ལོ་བཟུང་བས་སྤྱི་གྲངས། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ལྟར་ན་73127དང་། 《ཚལ་བའི་དེབ་དམར་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་》 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལྟར་ན་81028 དང་། 《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》ལྟར་ན། 115729 ཞེས་འཁོད་པའི་ནང་གི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི་དེབ་ཐེར་རྣམ་གསུམ་པོ་བསྡོམས་པའི་ལོ་གྲངས་810 སྟེང་དཀྱིས་གཅིག་ཏུ་བབས་པ་གཞི་བཟུང་སྟེ། ཨ་ལགས་དོར་ཞིས་1988དང་1989ལོའི་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་སྟེང་བསྟུད་མར་《ཕྱི་རབས་པས་བསྒྲིགས་པའི་བོད་རྒྱལ་གྱི་ལོ་ཚིགས་དང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དགུང་གྲངས་འདོད་ཚུལ་སོགས་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་ལྗགས་རྩོམ་འགའ་སྤེལ་བ་དང་། ཨ་ཁུ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་1990ལོའི་《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་》 དེབ་དང་པོའི་སྟེང་《སྲོང་བཙན་གྱི་དགུང་གྲངས་སོ་བཞིར་འདོད་པའི་དོགས་དཔྱོད་》 ཅེས་བཀོད་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྔ་རྗེས་སུ་སྲོང་བཙན་གྱི་འཁྲུངས་ལོ་569 ལོར་བབས་པར་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ནས་རྨ་མེད་པར་སྒྲུབ་ཡོད་པའི་འཁྲུངས་ལོ་དེ་ནས་ཡར་དེད་པའི་བསྡོམས་གྲངས་ཀྱིས་རྒྱལ་རབས་སོ་གསུམ་ལ་བགོས་ན་བཙན་པོ་རེས་དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔར་སྲིད་བསྐྱངས་བའི་ལོ་གྲངས་དེའང་དེང་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལོ་གྲངས་ཉེར་ལྔར་ཆ་འཇོག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིགས་པའང་མཐུན་པས་ན། སྲོང་བཙན་གྱི་འཁྲུངས་ལོ་དེ་ནས་ལོ་གྲངས་ཡར་འདེད་བྱས་ནའང་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་སྐུ་བཞུགས་པའི་དུས་ཚིགས་ནི་ཕྱི་ལོ་དང་པོའི་གོང་ཙམ་དུ་འབབ་པས། དུས་སྐབས་དེར་བོད་དུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་མཆིས་ཤིང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ཚོ་ཁག་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་མི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རྗེས་སུ་ད་གཟོད་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཐོན་པར་གླེང་བས། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མེད་པས་འ་ཞའི་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱས་པ་དང་། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སྐབས་མདོ་སྨད་དུ་ཐོན་པར་བརྗོད་པས་བོད་ཡིག་གི་འ་ཞ་དོར་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་30 ཞེས་གང་དྲན་དྲན་དུ་བསྒྱུར་བ་ནི་མཚམས་རེ་རང་གཅིག་པུར་ལྐོག་ནས་གད་མོ་འཆོར་བའི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལས་ངེད་ཅག་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་མངོན་ཐུབ་པའི་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་གཙང་གི་མྱང་ཆུའི་རྒྱུད་ཡིན་ཞིང་། དེའི་སྐོར་《མྱང་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ངོ་མཚར་གཏམ་གྱི་ལེགས་བཤད་མཁས་པའི་འཇུག་ངོགས་》ལས་ཀྱང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་པོའི་མཁར་ལ་སྔ་བ་བོད་ཆོས་རྒྱལ་གདུང་རྒྱུད་རྗེ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གནང་བའི་ཕོ་བྲང་རྩེ་ཆེན་ལྔ31ཞེས་རྗེན་པར་བསྟན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཡུལ་འཛིན་པའི་གང་ཟག་གི་སྐྱེས་བུ་མི་རབས་རིམ་པར་བྱུང་པ་བཤད་པ་ནི། མྱང་སྟོད་འདྲེ་དང་ཁྱུང་གིས་འཛིན་མྱང་བར་རྩད་(བཙད་)པོ་འ་ཞྭས་འཛིན། མྱང་སྨད་ལྕེ་དང་དཔྱལ་གྱིས་འཛིན་32 ཞེས་མྱང་ཡུལ་བར་མའི་ས་འཛིན་གྱི་ཐོག་མ་འ་ཞ་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བསྟན་པས། གྲི་གུམ་བཙན་པའི་སྐབས་སུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་འབྱུང་སྲིད་པའང་རྗེས་སུ་དཔག་ཐུབ། སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལུང་རིགས་ད་དུང་ཡོད་ཀྱང་ས་བཅད་འོག་མའི་ནང་གླེང་བར་བྱ།\nཡང་《མཁས་དགའ་》ལས། ལྷ་སྲས་དམུས་ལོང་བཀོན་པ་བཀྲ་དེ་ཡིས།། གཉན་པོ་གསང་བ་མཆོད་པའི་བྱིན་རླབས་དང་།། འ་ཞའི་ཡུལ་གྱི་སྨན་པས་སྤྱན་ཕྱེ་སྟེ།། སྟག་མོའི་རི་ལ་རི་དྭགས་གཉན་གཟིགས་པས། མཚན་ཡང་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་བཙན་དུ་ཐོགས།།33ཞེས་གསུངས་པའི་《ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》 དང་། 《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་། 》《 ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་།》《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། 》《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ།》《དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས། 》《སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་གྱི་ཁོག་འབུགས་》ལ་སོགས་ཀྱ34ཀྱི་ནང་དུ་བཀོད་ཡོད་པས། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་བོས་ཏེ་བཙན་པོའི་སྤྱན་ལ་སྨན་བཅོས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིད་ཆེས་བར་སེམས། དེ་ལྟར་ན་སྲོང་བཙན་569 ལོར་འཁྲུངས་བའི་རྨ་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་ཚིག་དེ་གཞི་བཟུང་ནས་ཡར་དེད་ན་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་《བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཀ་ཚིགས་ཆེན་མོ་》དང་《རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་》རྣམས་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ལོ་དྲུག་ཅུ་བཟུང་ནས་འདས་བར་35 གསུངས་པ་དང་། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱིས་རང་ལོ་བཞི་བཅུ་བར་སྲིད་བསྐྱངས་36 ཞེས་《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》དུ་གསུངས་པ་ཡང་དག་པའི་ཁུངས་སུ་ལེགས་ན། འ་ཞའི་སྨན་པས་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྤྱན་ཕྱེ་བའི་དུས་ནི་460ལོའི་ནང་དུ་བབས་པར་མ་ཟད། གོང་དུ་བཤད་པ་ནི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལོ་གྲངས་ཡིན་པ་ལས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་དགུང་ལོའི་སྤྱི་གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་། 《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཡབ་མེས་ཀྱི་ཡི་དམ་སྤངས་པ་དང་། ཇོ་མོའི་ཟས་ལ་རྟོག་པ་སྐྱེས་ནས་ཡབ་སྙུན་གྱིས་ཟིན་པ་དང་། སྲས་སྤྱན་མ་དབྱེ་བའི་བར་དུ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་རྒྱལ་ས་ཤོར་ཏེ། དེ་ལ་བར་གྱི་སྟེང་གཉིས་ཟེར་རོ་37ཞེས་པའི་དབང་གིས་ད་དུང་ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་བར་སྟོང་དུ་ལུས་ཀྱང་སྲིད་པས། ལོ་དེ་དག་ཁ་བསྣན་ཏེ་ཡར་འདེད་བྱས་ན་ཏག་ཏག་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་རབས་དགུ་བ་(阿豺 )ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཐུག་ལ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་རྗེ་རབས་དགུ་བ་འདིའི་རྗེས་ནས་ད་བཟོད་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་རྗེ་བོས་མཚན་རིམ་གྱིས་རིགས་སམ་ཡུལ་མིང་དུ་ཟུར་ཆག་པར་བཤད་མོད། བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་རྗེ་བོ་འདིའི་སྐབས་དང་དེའི་སྔོན་ནས་འ་ཞའི་མཚན་དངོས་སུ་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། དུས་འདིར་ཟིངས་པོ་རྗེ་སྟག་སྐྱ་བོའི་བློན་པོ་མྱང་དབས་གནོན་དང་གསུམ་ཚེ་སྤོང་འཕྲིན་དང་བཞིས་ཞལ་དུ་བལྟས་ཏེ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྲིད་བརླག་པར་བྱས་ནས་ཞང་ཞུང་སྡེ་དང་བཅས་པ་འ་ཞ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དྭཊ་པོ་གཡོག་དང་བཅས་པ་མངར་འདུས་38 ཞེས་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》 རྒྱས་བསྡུས་གཉིས་གཙོ་བྱས་པའི་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་རྣམས་སུ་གསལ་བ་དང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1287 ནང་སྟག་བུ་སྙ་གཟྀགས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་དུའང་དེའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ས་བོན་ཙམ་བཞུགས། ལྷག་པར་དུ་མཁས་དགའི་ནང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ་རྗེ་བྱ་བ་སྨན་པ་མཁས་པ་ཅིག་བོས་པས་སྤྱན་ཕྱེ། རྒྱལ་བུའི་ཕྱགས་སྒོ་ཀླད་དུ་བཏགས་པའི་འོག་དུ་འ་ཞ་རྗེས་འཛུལ། ལོག་ནས་མས་གཏམ་དྲིས་པས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་མ་མཐོང་། སྒོ་གོང་ན་གཡུའི་ལྷམ་ཆུང་ཞིག་བཏགས་འདུག་པའི་འོག་ལ་ཕྱིན་པས་བྱིས་པ་དམུས་ལོང་ཞིག་འདུག་པའི་མིག་ཕྱེ་ནས་ལོག་གོ་སྨྲས་པས་མ་ན་རེ། གཏམ་ཆེས་སོད་ནི་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་ཚུད་པས་ཐབས་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཟེར་39ཞེས་སྐབས་དེར་འ་ཞ་དབང་དུ་བསྡུས་པར་མ་ཟད། རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ་པས་རང་ཉིད་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་སུ་ཚུད་པའི་གནས་བབས་དང་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བའང་གླེང་མོལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ལྷག་མེད་དུ་མཚོན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དག་ན་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་དང་འ་ཞ་རྗེ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གཉེན་འབྲེལ་བྱུང་བ་ནི་གུང་རུ་གུང་བཙན་གྱིས་འ་ཞ་བཟའ་མང་པོ་རྗེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ཏེ་མང་སྲོང་མང་བཙན་འཁྲུངས་པ་འདི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞིང་། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་དབོན་འ་ཞ་ཞེས་བཀོད་པ་ལ་བརྟག་ན། གུང་རུ་གུང་བཙན་གྱི་ཡར་སྔོན་དུ་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་བུད་མེད་ཅིག་འ་ཞའི་རྗེར་བཙན་མོར་བསྩལ་བ་ཐག་གིས་ཆོད། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་འ་ཞ་ལ་ཞང་ཟེར་བ་ལས་དབོན་ཞེས་འབོད་མི་སྲིད་པས། བོད་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་འ་ཞའི་བར་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ཡབ་སྲས་དང་ཡང་ན་དེའི་གོང་རོལ་ནས་དབོན་ཞང་གི་འབྲེལ་བ་བྱུང་ངེས། མིག་སྔར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ན་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་ཡབ་མེས་གང་རུང་ཞིག་གི་སྐབས་སུ་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་བུད་མེད་ཅིག་འ་ཞ་རྗེར་བསྩལ་ནས་ཕྱི་ནང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་རིང་ལ་འ་ཞ་མངའ་རིས་སུ་ཚུད་པར་བརྗོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དེ་སྨིན་ཞིང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སུ་བཙན་མོ་མངགས་ནས་ཆབ་སྲིད་མཉམ་མོལ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་དར་བས། སྐབས་དེར་བཙན་པོས་འ་ཞ་རྗེར་བཙུན་མོར་མངགས་པའི་བུད་མེད་དེ་ནི་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྤྱན་འབྱེད་པའི་འ་ཞ་རྗེ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་རྗེས་སུ་བཀའ་འདྲི་བྱེད་པའི་ཨ་མ་དེ་ཡིན་པའི་དོགས་གཞི་ཡོད་ཅིང་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དགོས།\nདེ་བས་ན་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་རུས་རྒྱུད་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་མིན་པ་གོང་གི་ལོ་གྲངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྟོགས་སླ་ཞིང་། གལ་སྲིད་དེ་གཉིས་ཕྱིས་སུ་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ལ་མིང་གི་འདོགས་ཚུལ་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ན། འདིའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་ཀྱིས་འ་ཞ་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག་པར་བཀོད་པ་དང་། དེང་སྐབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་རབས་དགུ་བ་ནས་རིམ་གྱིས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་རྒྱས་ཏེ་མདོ་སྨད་དང་། ལི་ཡུལ། ཤ་ཅུ་ལ་སོགས་པ་ཕལ་ཆེར་དབང་དུ་བསྡུས་པར་བཤད་པ་གཉིས་ཅི་ནས་ཀྱང་གུང་སྒྲིག་ཐབས་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་འ་ཞའི་ཡུལ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ། འ་ཞའི་རྗེ་བོ་ཞེས་པའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་འབོད་སྲོལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་མ་གྲོས་རང་མཐུན་དུ་བཀོད་ཅིང་། འ་ཞའི་རྒྱལ་ཁམས་སམ་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་ན་འ་ཞའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་དངོས་སུ་བྲིས་ཡོད་པ་རྒྱ་ཁབ་བཙལ་བ་བཞིན་མི་རྙེད། དོན་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་དག་ལ་དངོས་སུ་མཇལ་མ་ཐུབ་པར་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་འགྱུར་ཡིག་འགའ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་གཡག་སྣར་ཁུ་ཚུར་གྱིས་བཙན་བསྒྲིགས་བྱས་ཏེ་སྒྲུབ་བྱེད་མཐའ་དག་བྱེ་མའི་ཆངས་བུ་ལྟར་གྱུར་པས། F. w ཐོ་མ་སིས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་རིགས་རྒྱུད་འཚོ་བ་གཅིག་ཡིན་པར་དོགས་དཔྱོད་གང་ལེགས་མཛད་མཐར་ཕྱི་ལོ་417 ནས་430ལོའི་བར་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་བོ་ཞིག་གི་མཚན་ལའང་(阿豺)དེ་ལྟར་འབོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་ཤ་ཅུ་ཡུལ་དུ་ཐོག་མར་རྒྱལ་ཕྲན་གསར་འཛུགས་བྱས་ཏེ་ཁྲི་ལ་བཞུགས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་བོ་དང་པོ་ཡིན་ལ། རྗེ་བོ་འདིའི་འ་ཞའི་རིགས་ཀྱི་མིང་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་དུ་བཞེས་པ་ལྟར་སྣང་40 ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཟུར་གནས་དགྱེས་བའི་མཆོད་སྤྲིན་དུ་འཁུམས། ད་དུང་ཕ་སྤྲེའུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་མ་བྲག་སྲིན་མོ་ནས་མཆེད་པའི་བོད་ཀྱི་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའི་ནང་དུའང་སེ་འ་ཞ་ཞེས་གསལ་བར་བཀོད་པ་དང་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སེ་འ་ཞ་ལས་རུས་སྒ་བྱུང་བ་ནི་ལོ་གྲངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གོང་གི་དེ་དག་ལས་ཀྱང་སྔ་བ་གོར་མ་ཆག་མོད་འདིར་ཚིག་ཚོགས་སྐྱུངས་ཕྱིར་མ་སྤྲོས།\n(ཐང་ཐའི་ཛུང་གིས) ཤིང་ཕོ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བསྐུར་རེས་བྱས་ནས་གྲོགས་པོ་བྱས། ཐང་གི་སྲིང་མོ་སློང་བ་ལ། ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་རེ་བྱིན་ནས་ལོག བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་འདོད་དུ་བྱུང་བ་ལ་མ་བྱིན་པས་ཁྲོས་ནས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་དམག་འབུམ་ཕྲག་གཉིས་ཁྲིད་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་བཅོམ་ནས་ཟུང་ཅེའུར་སླེབ་41ཅེས་ཚལ་བའི་དེབ་དམར་དུ་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བོད་འགྱུར་ཐོག་མར་བཀོད་དེ། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《 ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་སྔོན།》《མཁས་དགའ།》《བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་།》 《ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་》 ལ་སོགས་42ཀྱི་ནང་དུ་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་ལུང་དྲངས་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པའི་མིང་ཐེངས་གསུམ་ནས་བཞི་བར་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་སྔོན།》《མཁས་དགའ།》《བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་》བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པ་གོང་ནས་དྲངས་པའི་ལུང་དག་ལས་གསལ་ཕྱིན་ཚིག་ཚོགས་སྤུངས་པའི་ངལ་བ་དང་དུ་མ་བླངས། འདིར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་བྱུང་བ་ནི་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལོ་ཙཱ་དང་ཚལ་པས་བོད་ཡིག་ཏུ་འབྲི་སྐབས་རྒྱ་ཡིག་གི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་བསྟན་དོན་མ་རྟོགས་པར་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱས་ཏེ་འ་ཞ་དང་ཐ་དད་ལྟར་སྣང་ཟེར་ན། ལོ་ཙཱའི་འཕྲིན་ལས་ཁྲོད་དུ་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་སྣང་ཚུལ་ཇི་སྙེད་འབྱུང་བ་བདེན་མོད། ཚལ་པས་འགྱུར་ཡིག་ལུང་དྲངས་པའི་མཇུག་མཐར་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཐའི་ཛུང་གི་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་པ་བ་སུ་ཁྱི་ཞེས་པས་བརྩམས། ཕྱིས་ཧན་གསྭིའུ་ཚས་བསྡུས་ཏེ་སྡེབས། རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ། ཧུ་གྱང་ཇུས་ཤིང་མོ་བྱ་ལོ་ལ་ཤིང་ཀུན་ཏུ་བསྒྱུར། བླ་མ་རིན་ཆེན་གྲགས་གུ་ཤྲིས་ཤིང་མོ་གླང་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྤར་དུ་བཏབ་བོ།། འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་པ་ལ་འདི་ཞིབ་པར་སྣང་བ་ཆེ་ལོང་ཞིག་འདིར་བྲིས་་་་་་་་་43ཞེས་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་མཛད་པ་པོ་དང་། དཔེ་སྒྲིག་པ། ལོ་ཙཱ་བ། པར་སྐྲུན་བཅས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་རྗེས། འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་གསལ་བཤད་བྱེད་སྐབས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་གླེང་དགོས་དོན་མེད་ལ་ཐུ་ལུ་ཧུན་འ་ཞ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ན་འགྲིག་མོད། དེ་ལྟར་མ་བྲིས་པ་ནི་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནམ།\nརྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་དང་དེབ་དམར་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་གཅོད་མཚམས་ཉམས་ཏེ་其中，有个别年代干支的错误和译名不当,如将吐谷浑译为黄霍尔,将和田译为沃田等44ཞེས་བསྒྱུར་བ་ནི་ཧ་ཅང་མི་འཐད་དེ། གཅིག་ནས་གོང་གི་ཚིག་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་ཅིག་གཅོད་ཡིན་པས། དེའི་རྗེས་སུ་དཔེར་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་རུ་བསྒྱུར། འུ་ཐེན་ཞེས་པ་ཨོ་ཐོན་དུ་བསྒྱུར་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཞིག་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་ཅིང་། 译名不当ཞེས་པའང་དཔེར་ན་འདི་ལྟར་ལོག་བསྒྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་སྒྲོ་འདོགས་དང་གསར་བཟོ་བྱས་པ་ལས་མ་འདས་ཏེ། ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་པ་ནི། སྐབས་འདིར་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་《ཐང་ཧྲུའུ་གསར་རྙིང་》གཉིས་ནས་བོད་ཀྱི་སྐོར་འཁོད་པའི་དུམ་བུ་ཁག་ཅིག་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་དུས་སུ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཧུའུ་ཀྱང་ཅུས་ཞེས་པས་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ལོ་ཁམས་ཀྱི་དབང་ཐང་(ཤིང་། མེ། ས། ལྕཊ། ཆུ)ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་《དེབ་དམར》 རྩོམ་པ་པོས་མཆན་འགོད་བྱས་འདུག་་་་45ཅེས་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེའི་མཆན་འགྲེལ་དུ་གསལ་བས译名不当ལྟ་བུའི་དོན་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན་པ་དང་འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་རིགས་མིང་དང་ས་མིང་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པས་ཕྱིར། འུ་ཐེན་ཞེས་པ་ནི་ལི་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་འཇུག་སྟེ། བསྟན་འགྱུར་གྱི་དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་དང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གཉིས་46 གཙོ་བྱས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འུ་ཐེན་ཞེས་བྲིས་ཤིང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 960 ནང་དུ་འུ་ཏེན་ཞེས་ཐེངས་བཅོ་ལྔར་བཀོད་པ་དང་། P. T. 1256 ནང་དུ་ཡུ་ཐེན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བྲིས། རྨང་གཞི་ཏ་དང་ཐ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་བྱས་ནས་འབྲི་བ་ནི་སྐད་གསར་བཅད་སྔོན་གྱི་བོད་ཡིག་གི་རྒྱུན་ཆགས་ཀྱི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་རེད། འ་དང་ཡ་གཉིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བས། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་于阗ཞེས་པ་དང་འུ་ཐེན་གཉིས་སྒྲ་དོན་གཉིས་མཚུངས་ཡིན་ལ། ལི་ཡུལ་དེ་ལས་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་西域་ཡོངས་ལ་འཇུག འདིར་ཚལ་པས་འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་དེ་སྔའི་于阗ཞེས་པའི་མིང་ཕྱིས་སུ་和田ཞེས་འབོད་པའི་སྒྲར་ཟུར་ཆག་པ་གཞི་བཟུང་ནས་མཆན་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ།\nགཉིས་ནས་གོང་གི་ཚིག་ཕྱི་མ་དེ་དཔེར་བླངས་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ཚལ་པས་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལུང་དྲངས་པའི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་པ་དང་ཡང་ན་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚིག་འབྱུང་དགོས་ཤིང་། ཚལ་པས་ཐོག་མར་བཀོད་པའི་ནང་དུ་དེའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ས་མཐའ་བཞི་ནི་ཤར་ཟུང་ཅེའུ། མུ་ཅེའུ། འུ་ཅེའུ་དང་གསུམ་ཡིན། ལྷོ་ཕྱོགས་བྲམ་ཟེའི་ཡུལ་ལ་སླེབ། ནུབ་ཕྱོགས་འུ་ཐེན་ལ་སླེབ། བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་ལ་སླེབ། དེ་རྣམས་བསྐོར་བ་ལ་དཔག་ཚད་མང་པོ་ཡོད་ལ། བོད་ལྟ་བུ་དཔའ་བ་དང་རྟུལ་ཕོད་པ། རྒྱའི་རྒྱལ་པོ་ཧན་དང་། གཡུ་དང་། ཅེའུ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའང་བྱུང་བ་མེད་ཅེས་གྲག་གོ་47ཞེས་པ་དང་གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་དམག་འབུམ་ཕྲག་གཉིས་ཁྲིད་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་བཅོམ་ནས་ཟུང་ཅེའུར་སླེབ་ཅེས་པ་ལས་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་ཅིང་། འདིའི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཐེངས་གཉིས་དང་འུ་ཐེན་ཐེངས་གཅིག་ལས་བྱུང་མེད་ལ། དེ་དག་གི་གཡས་གཡོན་དུ་གསལ་བཤད་རང་བཞིན་གྱི་ཚིག་གྲོགས་ཧོར་སེར་དང་ཨོ་ཐོན་རྩ་བ་ནས་ཐོན་མེད་པས་མ་ཡིག་ནས་དཔེར་བླངས་བའི་གཞི་འཛིན་སས་སྟོང་། གལ་ཏེ་《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེའི་》 ནང་དུ་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱིས་རྒྱ་རྗེ་ལ་ཕྲ་མ་ཞུས་པས་48 ཞེས་བཀོད་ཡོད་ཟེར་ན། དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་ཧོར་གཉིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེབ་ཐེར་ལ་མཁས་པ། ཙེན་ཚེ་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གུང་ཐང་དུ་བསྒྱུར་པ་ལས། སྡེ་གཙུག་ལག་ཁང་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོ། རིགས་རུས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། ཚལ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སི་ཏུ་དགེ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་དེབ་ཐེར་དུ་བསྒྲིགས་པ་ལས་ཟུར་ཙམ་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱིས། རྒྱ་ཧོར་གྱི་ཡིག་ཚང་རྒྱས་པར་ཤེས་འདོད་ན། དེབ་ཐེར་དེ་ཉིད་ལ་གཟིགས་ཤིག་49 ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ས་སྐྱ་བསོད་རྒྱམ་གྱིས་《དེབ་དམར་》ལས་ཐད་ཀར་ལུང་དྲངས་ཏེ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་རྩོམ་མཇུག་གི་མཆན་བུ་བསྐྱུངས་ནས་གཞུང་དངོས་སུ་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་བསྡུས་འབྲི་བྱས་པས་ཕྱིར།\nགསུམ་ནས་དེབ་དམར་གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མ་ནི་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་འགྲེལ་སྦྲགས་མའི་པར་གཞི་མ་ཡིག་བྱས་ཏེ་ལོ་ཙཱ་མཛད་ཅིང་། མཆན་འགྲེལ་གྱི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན། འདི་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་སྐད་དུ་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་འདྲ་སྙམ་ཞིང་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》 འདིའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་སྔ་རབས་ཀྱི་མི་རིགས་གྲས་ཤིག་ཡིན་”50 ཞེས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་ཚལ་པས་མ་ཡིག་ལུངས་དྲངས་པའི་རྗེས་སུ་གསལ་བཤད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བཀོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་རྗེན་པར་བསྟན་པ་ལ་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ལོ་ཙཱ་བས་གོ་བ་ལྡོག་ནས་དཔེར་དྲངས་པར་ལོག་བསྒྱུར་བྱས་པ་ནི་ཐུགས་དགོངས་ཅི་ཡིན་མ་འཚལ། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་སྔོན།》《མྱང་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》 བཅས་ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་མར་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་འབྲེལ་བ་འཛུགས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་阿豺ལྟ་བུ་སྣ་ཚོགས་བསྒྱུར་ཀྱང་འ་ཞའི་སྒྲ་སོར་བཞག་ཙམ་བྱས་པ་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བྱེད་དགོས་མོད། དེབ་དམར་གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》འདིའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ན་ཞེས་པའི་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེའི་མཆན་འགྲེལ་ཡེ་ནས་རྒྱ་ཡན་དུ་བཏང་སྟེ། རང་གིས་གང་འདོད་པ་ཞིག་བསྒྱུར་བྱ་མ་ཡིག་དང་ཁ་བྲལ་ནས་བྲིས་པ་མ་ཟད། 《དེབ་དམར་》དང་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་》51གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་མཆན་འགྲེལ་དང་གསལ་བྱེད་ཅི་ཡང་མེད་པར་འ་ཞ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་བསྒྱུར་བ་ནི་ལོ་ཙཱའི་རྩ་དོན་དང་པོ་བསྒྱུར་བའི་མ་ཡིག་དང་བསྟུན་དགོས་ཞེས་པའི་ཚད་གཞི་དང་འགལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེབ་དམར་རྩ་འགྲེལ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་པ་མཆན་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་གསལ་བཤད་མངོན་པར་བྱས་ནའང་། རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ནོར་བཅོས་སུ་བསྒྱུར་བས་ཕྱིར་རོ།།\nདེ་བས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་རྣམས་སུ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པར་མ་ཟད། ཐོག་མའི་རུས་རྒྱུད་མཆེད་ཁུངས་གཅིག་ཡིན་པའང་གསུངས་མེད་པར་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་པ་དང་། འ་ཞ་ནི་བསེ་འ་ཞ་ཞེས་བོད་ཀྱི་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའི་ནང་ཚན་ཡིན་པར་བཀོད་པས་རྟོགས་སླ་ཡང་། ཧོར་སེར་ཞེས་པ་ནི་དེང་སང་གི་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་ལ་གོ་བ་ལྟར་སྣང་ཞིང་། ཡུ་གུར་གྲུ་གུ་ལས་གྱེས་པས་མཚམས་ལན་རེ་གྲུ་གུ་ལ་འཇུག་པའང་ཡོད། སྤྱིར་ཧོར་སེར་ཞེས་པ་ནི་ཧོར་གྱི་རིགས་ལ་ནང་གསེས་དབྱེ་བ་ཞིབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ལ། བོད་ཡིག་གི་ནང་དུ་ཧོར་གྱི་འཇུག་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་བས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དཀའ་སྟེ། དུས་སྐབས་རེར་སོག་པོ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལན་རེར་བོད་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲོག་པ་རྣམས་ལ་འཇུག སྐབས་རེར་གྲུ་གུ་ལ་འཇུག་པ། དེང་སྐབས་རེབ་གོང་གི་དོར་སྡེ་དང་དཔའ་རིས་བོད་མི་འགའ་ཤས་ཧོར་རིགས་སུ་དགར་བ་ལྟར་རྙོག་དྲ་ཆེ་བས། དེབ་དཀར་དུ་འ་ཞ་དེ་སོག་རིགས་དེང་སང་ཨུ་རུ་སིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་52ཅེས་བཀོད་པ་ལ་དེང་གི་མཁས་པ་ལ་ལས་སྐྱོན་ཆེན་པོར་བཟུང་ནས་མཛུབ་མོས་མིག་འདྲུ་བྱེད་བཞིན་མཆིས་མོད། དོན་དུ་གོང་གི་ཚིག་དེ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་དངོས་ཡིན་པར་མ་ངེས་ཏེ། དེབ་དཀར་ཤིང་པར་མ་དང་1988ལོའི་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དག་ཏུ་ཚིག་འདི་གཞུང་དངོས་ན་མེད་པར་གུག་རྟགས་ནང་དུ་བཅུག་ཡོད་པས། མཁས་དབང་གང་གི་དངོས་སློབ་ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱིས་སྒྲིག་པ་པོའི་གསལ་བཤད( )གུག་རྟགས་འདི་ལྟ་བུའི་ནང་བརྒྱབ་ཡོད་ཅེས་གངས་ཅན་རིག་མཛོད་ཀྱི་དེབ་བཅུ་བའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》གྱི་དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད་ནང་དུ་གསུངས་པ་དང་། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། འ་ཞ་སོག་རིགས་ཡིན་ཟེར་བ་ནི་མཁས་དབང་གང་ཉིད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དང་ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་གཙོ་བྱས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་གཙིགས་སུ་བཟུང་ནས་ཕབ་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ། དེ་དག་གི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མཆེད་ཁུངས་བཤད་པ་ལྟར་བྲིས་བར་སྣང་ཞིང་། ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱང་འབྱུང་ཁུངས་སོག་པོའི་རིགས་(匈奴)ལ་ཐུག་ཡོད་པས་ཕྱིར། དེང་སང་ཨུ་རུ་སིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅེས་པའང་《དེབ་དཀར་》མ་བརྩམས་པའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་དུས་སྨད་དང་ཉི་ཤུ་བའི་དུས་སྟོད་དུ་ཨུ་རུ་སིའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གང་ལ་ཐོན་ཡོད་པ་ངེས་ན་《དེབ་དཀར་》གྱི་གུག་རྟགས་ནང་འཁོད་པ་དེར་རྒྱུ་མཚན་བདེན་མིན་རྟོགས་སླ་བས། གོང་གི་སྐྱོན་འཛུགས་མཁན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འ་ཞའི་རུས་རྒྱུད་ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ལས་གྱེས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཡིན་པ་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད་པས་ན་དགེ་ཆོས་ལ་དགག་པ་ནི་འུར་རྡོ་རང་འགོར་ཕོག་པའི་དཔེར་སོང་བ་མ་ཡིན་ནམ།\nད་དུང་དགེ་ཆོས་ཀྱི་《རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་བོད་འགྱུར་མ་》 དང་《དེབ་དཀར་》གཉིས་སུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པ་གྲུ་གུ་ལ་བསྒྱུར་ནས་བཀོད་པའང་མང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་སྐད་吐谷浑ཞེས་པའི་谷ལ་སྒྲ་སྦྱོར་སྟངས་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་དུ་ཤུགས་ཆེ་བ་ནིguཡིན་པ་དང་། གྲུ་གུ་ལ་རྡོ་རིང་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་དྲུ་གུ་ཞེས་བཀོད་པའང་ཧ་ཅང་མང་ཞིང་། བརྡ་རྙིང་ནང་དུ་ཐ་དང་ད་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་བྱས་ནས་འབྲི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གྲུབ་པར་མ་ཟད། དབུས་གཙང་སྐད་དུ་ཐ་དང་ད་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་མཚུངས་པས། དྲུ་གུའི་སྒྲ་ཐྲུ་གུ་ལྟར་བཀླགས་ན་吐谷ཞེས་པ་དང་ཧ་ཅང་ཐག་ཉེ་ལ། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་吐谷དང་། 吐浑ཡང་ན退浑ཞེས་འབྲི་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་ཞིག་མེད། 浑ནི་མིང་མཐའ་གའི་སྒྲ་ཀློག་སྐབས་ཤུགས་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་ཏེ། དཔེར་ན་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་གཉན་ཐོག་དང་། དཀོན་མཆོག ཡང་ན་མཁས་མཆོག་ལྟ་བུའི་ས་མིང་དང་མི་མང་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་འབྲི་སྐབས་年度乎དང་། 关却乎དང་། 科却乎 ལྟར་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟར་ན་《དེབ་དམར་》དུ་ཧོར་སེར་ཞེས་པ་ཕལ་ཆེར་ཡུ་གུར་རིགས་ལ་འཇུག གྲུ་གུ་ནས་ཡུ་གུར་གྱེས་བར་བརྗོད་པ་དང་། ཡུ་གུར་འ་ཞ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིས་སུ་གླེང་།\n2002ལོའི་རྩེར་སྙེག་དེབ་གཉིས་པའི་སྟེང་གི《དེབ་ཐེར་དཀར་པོ》རུ་འ་ཞ་གྲུ་གུ་ཞེས་གོ་ཟློག་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་པའི་ནང་དུ་སྐབས་བཅུ་གཉིས་སུ་འ་ཞ་དང་གྲུ་གུ་གཉིས་གོ་ཟློག་ཚུལ་དཔལ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱི་བོད་འགྱུར་མ་དང་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དགེ་ཆོས་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་པ་ཙམ་ལས། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1283ནང་དུ་དྲུ་གུ་རུས་དགུ་ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལས་འདིའི་བྱང་ཕྱོགས་ལྟར། གེ་ཏང་ཞེས་བགྱི་བ་མཆིས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་གེ་ཏན་གྱི་ཁ་གན་ཟས་དང་ཆོས་ཀྱང་འ་ཞ་དང་འདྲ་སྟེ། ཕྱུགས་སུ་ཡང་བེའུ་ལུག་དང་རྟ་ཕལ་ཆེ། སྐད་ཀྱང་འ་ཞ་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཞེས་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ན་མཚོ་མཐའ་མྱེད་པའི་འགྲམ་ནུ་མྱི་ཁྱིམ་དང་གཟུགས་འ་ཞ་དང་འདྲ་ཞེས་བྲིས་པ་མ་ཟད། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་ནང་དྲུ་གུ་ལ་ཤར་ནུབ་གཉིས་སུ་དགར་ཞིང་དྲུ་གུ་ནུབ་མ་གཅིག་པུ་ལའང་རིགས་བཅུ་ཡོད་ཅིང་རིགས་རེ་ལ་རྗེ་བོ་རེ་ཡོད་པར་བྲིས་འདུག ལྷག་པར་དུ P. T. 1263ནང་དུ་དརུ་གུ་ལ་回鹘 དང་དརུ་གུ་རྒྱལ་པོ་ལ་回鹘王ཞེས་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར་བྱས་ཡོད་པ་ནི་དོན་དུ་དྲུ་གུའི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་རོང་གི་སྐད་བཞིན་དུ་མིང་གཞི་དང་འདོགས་ཅན་གཉིས་བཀྲལ་ནས་བྲུ་ཤ་ལ་བརུ་ཤ་勃律ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་གནའ་བོའི་སྦྱོར་ཀློག་བྱེད་སྟངས་ལྟར་བཀོད་ཅིང་། དེང་གི་མཁས་པ་ལ་ལས་དརུ་གུའི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་སྟེང་ནས་吐谷浑ལ་སྒྲུབ་པའང་ཡོད་པས། འདི་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་གྲུ་གུ་ཞེས་བསྒྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བརྟག་ན་ཨེ་བཟང་སྙམ། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བཀོད་ཅིང་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ། ད་དུང་གསལ་བཤད་རང་བཞིན་གྱིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པར་མཆན་བཏབ་པ་ནི་དངོས་སུ་གོ་ལྡོག་པའོ།།\nམདོར་ན། རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་བྱུང་བའི་ལོ་གྲངས་ཅི་ཡོད་གུང་བསྒྲིགས་པ་དང་། མིང་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བརྟག་ན། དེ་གཉིས་རིགས་རྒྱུད་འཚོ་བ་གཅིག་གམ་རྒྱལ་ཕྲན་གཅིག་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་འགྲོ་རུང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1263ནང་དུ་འ་ཞ་ལ་退浑 དང་འ་ཞ་རྗེ་ལ་退浑网王ཞེས་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར་ལྟར་གསལ་བར་བཀོད་པས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་དུས་ནམ་ཡང་གཞི་གཅིག་ལ་འདུས་མ་མྱོང་བའི་ཁ་ཚོན་གཅོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ད་དུང་གཉོམ་ནའང་། P. T. 1263 ནང་དུ་回鹘ལ་དྲུ་གུ་དང་། 龙王ལ་ལུང་རྗེ། ཧ་སི་བྱང་ངོས་ལ河西一路ཞེས་བསྒྱུར་བ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བའི་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་ཅིག་གིས་བཀོད་ཅེས་2007 ལོར་སུམ་ཆིན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་བའི་《དར་ལམ་མི་རིགས་ཁག་གི་གནའ་ཡིག་དང་རིག་གནས་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་སྐུ་ཞབས་ཧོང་ཧྲུན་ཀྲང་(黄盛璋)གིས་སྒྲུབ་ཡོད་པ་ལ་བལྟས་ནའང་དོགས་གཞི་མཆིས་པས་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བདེན་པའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་འཛིན་དཀའ། དེར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ལས་མ་མཆེད་པ་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་གཏད་ནས་ཐག་གིས་གཅོད་ཐུབ་བོ།།\nF. wཐོ་མ་སིས་《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 vol. 69. fol. 8453གཙོ་བྱས་པའི་སཾ་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ནས་འ་ཞ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་རིགས་རྒྱུད་གཉིས་གཞི་གཅིག་ལ་བསྲེས་བ་འདྲ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུས་སྐབས་གང་རུང་ཞིག་ལ་རིགས་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ལི་ཡུལ་གྱི་ཤན་ཤན་དང་། ནོབ་ཡུལ། ཤ་ཅུ་གཙོ་བྱས་པའི་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་མྱོང་བའི་ཕྱིར། འ་ཞའི་ས་ཁུལ་གནའ་བོའི་ཤན་ཤན་དང་། ཆེ་མོ། ཁ་ཁུ་ལི་ཁི། མུ་རན། ཤ་ཅུའི་ས་ཁུལ་བཅས་སུ་འབྲེལ་ཡོད་54ཅེས་གསུངས་པ་དོན་མཐུན་དུ་གྲུབ་ན། ངེད་ཅག་གིས་ལི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཁྲམ་ཤིང་གི་འདོན་ཡུལ་དང་དེ་དག་གི་ནང་དོན་འ་ཞ་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་པར་མ་ཟད། འུ་ཐེན་དང་ཤ་ཅུའི་ཉེ་འཁོར་དུ་འ་ཞའི་འཚོ་གནས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པས། དེང་སྐབས་ཀྱི་ས་དབྱིབས་ལྟར་ན་འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཏུན་ཧོང་འདུས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དམ་མདོ་ལ་རིང་མོའི་ཡན་ཆད། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་ཕ་རོལ། ནུབ་བྱང་གཉིས་སུ་ཤིན་ཅིང་གི་ཆེ་མོ་དང་རོ(ལི)་བྱང་ནས་ཤན་ཤན་ཚུ་རོལ་ཡིན་པར་འདོད། འོ་ན། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འ་ཞ་མཚོ་སྔོན་གཞི་བྱས་པའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཟེར་ན། བདེན་ལགས། ཡིན་ན་ཡང་། དུས་སྐབས་ཤིག་ལ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱིས་ས་ཁུལ་འགའ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་དབང་བསྒྱུར་བས་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ཏུ་རིགས་རྒྱུད་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཞི་གཅིག་ལ་བསྲེས་ཞེས་F. w ཐོ་མ་སིས་གསུངས་པ་ལྟར། ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་གཉིས་སུ་སྲོང་བཙན་ཁྲོས་ཏེ་ཞང་ཞུང་གི་དཔུང་དང་བཅས་ཏེ་འ་ཞར་དམག་དྲངས་པ་ལ། འ་ཞས་མ་ཚུགས་པར་ལྷོད་དམག་ལ་གཡོལ་ཕྱིར་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས། རྒྱུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྷོད་ལ་ཤོར་55ཞེས་བྲིས་པའང་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་སྲིད། དེ་ལྟར་ན་མ་མཐའ་ཡང་དེའི་སྐབས་ལ་འ་ཞའམ་ཐུ་ལུ་ཧུན་གང་རུང་གཞི་སྡོད་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཙམ་མིན་པ་མཚོན་ཐུབ་སྟེ། གཅིག་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་རང་ཡུལ་བསྐྱུར་ནས་ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ཕྱིར་དགྲའི་ལག་ཏུ་ཤོར་བའི་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཟེར་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་ཞིང་། རྒྱུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྷོད་ལ་ཤོར་ཞེས་པས་དེ་ལས་ཀྱང་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་། མཁས་པ་ལ་ལས་མཚམས་འདིར་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་མ་ཧྭ་རུས་སྦལ་དུ་མཚོ་སྔོན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཞེས་བྱང་གིས་ལྷན་ཡང་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དགོས། གཉིས་ནས་ཞང་ཞུང་གི་དཔུང་དང་བཅས་ཏེ་འ་ཞར་དམག་དྲངས་ཞེས་པར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གསང་གནད་མང་པོ་ཞིག་བག་ལ་ཞ་ནས་ལུས་འདུག་སྙམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འ་ཞ་འབངས་སུ་དགུག་པར་ས་ཁུལ་གཞན་དག་གི་དམག་མ་བཀོལ་བར་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་དགོས་དོན་ཅི་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་ཡོད་དེ། གུས་པས་བརྟག་ན་འདི་ལྟ་བུའི་འཕྲིན་ལས་ཆེན་པོ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་སྣ་ཚོགས་འདུས་མོད་ཀྱང་། གཙོ་བོ་ནི་དམག་འདྲེན་བདེ་བའི་ས་གནས་ཀྱི་དགེ་མཚན་དང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་གཙོ་བྱས་པའི་རིག་གནས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་མིན་གཉིས་ལ་ཐུག་ཡོད་པར་སེམས། གལ་སྲིད་དུས་དེར་འ་ཞ་མཚོ་སྔོན་ན་ཡོད་པ་བདེན་ན་དབུས་དང་སུམ་པའི་དམག་དྲངས་ན་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ས་ཐག་ཉེ་ཞིང་ཕན་ཚུན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པས་འདུལ་སླ། ཞང་ཞུང་དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་ལམ་ཐག་རིང་མོ་གཅིག་པུས་ཀྱང་དམག་དཔུང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲིབ་ཅིང་། དོན་དངོས་སུ་འ་ཞའི་ཡུལ་གོང་བཀོད་ལྟར་ཤིན་ཅིང་གི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དང་། ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་པས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་ན་དབུས་དང་། གཙང་། སུམ་པ་ལས་ལམ་ཐག་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་ཉེ་ཞིང་མྱུར་བས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་བདམས་ནས་དྲངས་པ་ནི་སྲོང་བཙན་འཕྲུལ་བློན་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཕར་ཞོག་ཐུན་མོང་བའི་བློ་ངོར་དུས་ཐོག་ཏུ་ཤར་ཐུབ་པའི་ས་གནས་ཀྱི་དགེ་མཚན་མངོན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དབའ་བཞེད་དཔེ་རྙིང་བྲིས་མའི་ནང་དུ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་འདས་མཇུག་དེ་བོན་ནམ་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་བྱེད་པའི་སྐོར་རྩོད་གླེང་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཞུར་ལག་མིག་གིས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་གྱེ་གདོ་དང་མུ་ཐུར་ནི་གསོལ། ཞང་ཞུང་གི་ཆོས་ལུགས་རྣམ་པ་བཞིར་བོན་ཤིད་བཏང་བས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བརླག་ནས། མཁར་རྩེ་མཐོ་དང་། རྒོད་ལྡིང་ལ་སོགས་པ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་རིས་སུ་འདུས་པ་ལགས་སོ།། དབོན་འ་ཞའི་རྒྱལ་པོས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་སྲི་བ་དྲི་དཀར་པོ་ནི་གསོལ། དབོན་འ་ཞ་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་ལུགས་སུ་བོན་ཤིད་ནག་པོ་བཏབ་པས་འ་ཞའི་རྒྱལ་སྲིད་བརླག་སྟེ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་རིས་སུ་འདུས་པ་ལགས་སོ་56 ཞེས་པ་ལས་ཞང་ཞུང་དང་འ་ཞ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་རིགས་ལ་གསོལ་ཞིང་བོན་ཤིད་ཅེས་པ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་བསྟེན་པས་དེ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དད་མོས་གཙོ་བྱས་པའི་རིག་གནས་མ་ལག་གཅིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཞིང་། དེ་ལྟར་ན་དམག་དཔུང་གཞན་དག་ལས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་ན། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1287 ནང་དུ་འུང་གི་འོག་དུ་བཙན་པོ་ཞབས་ཀྱིས་བཙུགས་སྟེ། བྱང་ལམ་དུ་མ་བྱུང་མ་དྲངས་པར། རྒྱ་དང་འ་ཞས་དཔྱའ་གཅལ་ལོ།། ཐོག་མ་འ་ཞ་དེ་ནས་འབངས་སུ་མངའ་འོ་ཞེས་པའི་བྱང་ལམ་དུ་དམག་འཐབ་མ་དགོས་པར་འ་ཞ་འབངས་སུ་བཀུག་པའི་རྨད་བྱུང་ཐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ལས། 《ཐང་ཡིག་གསར་མའི་》ནང་དུ་འ་ཞའི་བློན་ཆེན་སུ་ཧི་ཀོས་བྱ་བ་བྷོད་དུ་བྲོས་ཏེ་ནང་གཏམ་སྦྲན་པས་བྷོད་ཀྱིས་འ་ཞ་འདུལ་ཐུབ་པ་བྱུང་57ཞེས་པ་ལྟར་བློན་ཆེན་གཅིག་གིས་ནང་གཏམ་སྦྲན་པ་ཙམ་གྱིས་འདུལ་ཐུབ་པར་གླེང་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་དངོས་འགལ་དུ་སོང་། འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་བོན་ཡོད་མེད་ཀྱི་དོགས་གཞི་གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་གཡང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་གཉིས་སུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པ་དང་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེའི་བཀའ་བསྡུ་སློབ་མའི་ནང་ཚན་ཡིན་པ། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་སྐུ་བཞུགས་ཤིང་གཡང་དྲུང་བོན་གྱི་གཡས་རུའི་སྟོན་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་འ་ཞ་སྟོན་པ་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། ཁྱད་པར་དུ་དེང་སྐབས་གོ་ལ་ཟླུམ་པོ་འདིའི་སྟེང་དུ་འ་ཞའི་མཚན་ལྷག་མེད་དུ་ལུས་པའི་ཀན་སུའུ་ཐེ་བོའི་འ་ཞ་དང་སི་ཁྲོན་མཛོད་དགེའི་འ་ཞ་གཉིས་ཀྱི་མཆོད་གནས་ཀྱང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་སེལ་ཨེ་ཐུབ་ལགས། དེ་བཞིན་དུ་ཞང་ཞུང་དམག་གིས་མ་འཐབ་པར་འ་ཞ་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་བཏུལ་བའི་དམག་ཇུས་འདི་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་མཁས་དབང་དོན་གྲུབ་དབང་འབུམ་གྱིས་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་བོད་མི་རིགས་གྲུབ་ཚུལ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ། སྲོང་བཙན་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འགྲོས་དང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་འདུས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་མ་ལག་གཅིག་པའི་ཕ་སྤྲེའུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་མ་བྲག་སྲིན་མོའི་རིགས་རྒྱུད་རྣམས་རང་རང་སར་མནར་སྤྱོད་མྱངས་བཞིན་པ་མཐོང་ནས་མ་བཟོད་དེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལམ་ནས་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་རོལ་གྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་ལས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་གྱི། མི་རིགས་གཞན་གྱི་མཁས་རློམ་འགས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ཐ་དད་པ་སྣ་ཚོགས་སྡུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་ངང་ནས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་བརྗོད་པ་དག་ལ་ཚ་ལན་བར་མེད་དུ་སྦྱིན་པའི་58 རྒྱབ་དཔུང་དང་དཔེ་མཚོན་གསོན་པོ་ཞིག་ཏུ་འཁུམས།\nསྤྱིར་མཚོ་སྔོན་ན་གཉུག་མར་གནས་པའི་མི་རིགས་ནི་བོད་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག་ཅིང་། ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་རིང་གི་རྫོང་རི་རིག་གནས་གཙོ་བྱས་པའི་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་རྗེན་པར་བདེན་དབང་བྱེད་ཀྱིན་གདའ། ཡིན་ན་ཡང་། ད་བར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དང་ཁྱད་པར་དུ་གོང་གི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པའི་མཚོ་སྔོན་དང་འ་ཞ་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐམས་ཅད་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ། 《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་》ལྟར་ན་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བ་ནི་ཐེ་ཙུང་ཀྲིན་ཀོན་གྱི་ཁྲི་ལོ་བརྒྱད་པ་སྟེ་637ལོར་བབས་ཞིང་། P. T. 1288ནང་དུ་ལུག་གི་ལོ་ལ་བབས་ཏེ། བཙན་པོ་སྤྲགས་གྱི་ཤ་ར་ན་བཞུགས་ཤིང་། བློན་ཆེན་སྟོང་བཙན་འ་ཞ་ཡུལ་ན་མཆིས་ཏེ། ད་རྒྱལ་མང་པོ་རྗེས། མཚོ་ནག་སྟོང་རུར། རྒྱ་སེའུ་དེན་པང་དང་། ནོལ་ཐབས་བགྱིས་ཏེ། ད་རྒྱལ་གྱང་གུམ་ཞིང་བརྒྱད་ཁྲི་སྟོང་ལ་རྡུགས་པར་ལོ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འ་ཞ་དང་མཚོ་སྔོན་གཉིས་མཉམ་དུ་བཀོད་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་རྗེས་ཀྱི་659ལོ་ལ་བབས་པས། འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་གོང་བཀོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཏུན་ཧོང་འདུས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་ཕ་རོལ། ནུབ་བྱང་གཉིས་སུ་ཤིན་ཅིང་གི་ཆེ་མོ་དང་རོ་བྱང་ནས་ཤན་ཤན་ཚུ་རོལ་ཡིན་པར་གྲུབ་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གདན་དྲངས་པའི་བོན་པོ་འ་ཞ་ཡང་མཚོ་སྔོན་ནས་གདན་དྲངས་བར་དཔེ་མི་སྲིད་པར། དེང་གི་ཤིན་ཅིང་གི་ཡུལ་ནས་ཕེབས་པ་བསྙོན་དུ་མེད་དེ། གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པ་ལྟར་《མཁས་དགའ་》 ལས། དེ་ཚེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དང་སྟག་གཟིག་མཚམས།། གུ་ར་ཝ་ཏ་ཅེས་བྱའི་ཡུལ་ཁམས་ནས།། མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞ་ཞེས་པ་བྱུང་།། ཞེས་བོན་པོ་འ་ཞ་གང་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ས་གནས་ཕལ་ཆེར་ཞིག་བསྟན་ཞིང་། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བ་རུ་ས་ཞའི་བོན་པོ་ཞེས་ས་ཁྲའི་རྣམ་པས་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བསྟན་ལ། ཨུ་རྒྱན་དང་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་ལ་རྩོད་གཞི་མེད་ཅིང་། སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་ལ་ངོས་འཛིན་སྟངས་མི་འདྲ་ཡང་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་ནང་དུ་ལི་ཡུལ་འུ་ཐེན་གྱི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་སྐབས་匈奴ལ་སྟག་གཟིག་59ཅེས་འགྱུར་བ་ནི་འུ་ཐེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་མཐུན་པར་མ་ཟད། 《ནེའུའི་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》ལས། དེའི་དུས་སུ་སོག་པོ་དང་། སྟག་གཟིག་གི་མཚམས། ཡུལ་གྷུརྣ་པརྣ་ཞེས་བྱ་བ་ན། མུ་སྟེག་བྱེ་བྲག་པ་ལས། གར་པའི་སྣང་བོན་པོ་གཤོགས་པོ་ཆེ་བྱ་བ་གཅིག་བྱུང་སྟེ། གསོན་གྱི་ལྷ་གསོལ། གཤིན་གྱི་འདྲེ་འདུལ། བཙན་ཁ་བཞི་དང་། མགྱོགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་ལ་ཞུགས་ཤང་དང་། ཏྲང་ཤུད་རྩམ་འཐོར་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་ཞེས་གྲི་གུམ་ཡབ་སྲས་གཉིས་ལ་གོ་ལྡོག་པ་ཙམ་ལས་བོན་པོ་གང་ཞིག་སོག་པོའི་ཉེ་འབྲེལ་ཞིག་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ས་བོན་དུ་འཁུམས། དེ་ལྟར་ན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡོད་པའི་ཡུལ་ནི་དེང་གི་ཤིན་ཅིང་སྟེ་ཡུ་གུར་ལས་མ་འདས་ཤིང་། དོན་དུ་དེབ་ཐེར་དེ་དག་ཏུ་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བའང་མ་ཡིག་དབུ་མེད་བྲིས་མ་ཡིན་པས་དག་ཆ་མ་ཐོན་པ་ཙམ་ལས་ཡུ་གུར་ཡིན་པ་གསལ་བར་མངོན་ཏེ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཐོག་མར་ཡུལ་གྱུར་ཞེས་བཀོད་ཀྱང་། དེའི་མཇུག་གི་སྟོད་སྟེང་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁ་གསབ་ལས་(གྲི་གུམ་བཙན་པོ)དེའི་སྐུ་རིང་ལ། ཆོས་ལུགས་ནི་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་གི་ཡུལ་གུར་རྣམ་པར་རྣ་བྱ་བ་ན། མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེའོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་། བོན་བྱུང་ཞེས་ཡུལ་གུར་གསལ་བར་བསྟན་ལ། སྐབས་འདིའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞའམ་ཡང་ན་མུ་སྟེགས་བྱེ་བྲག་པའི་འ་ཞ་ཞེས་པ་ལྟར་བཀོད་པ་དང་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དཔྱད་ན། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེའོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཚེག་མཚམས་ཉམས་ནས་མ་དག་པ་འདྲ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་ལ་ཙ་བཏགས་འདོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བས་ཚེག་དང་འ་ཡིག་སྟེང་གི་ཙ་བཏགས་ན་རོར་འཁྲུལ་བ་ལྟར་སྣང་སྟེ། དེབ་སྔོན་ལྕགས་པར་མའི་ནང་དུའང་ལོ་ཙཱ་བའི་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་60ཞེས་དུས་འཁོར་བོད་དུ་སྤེལ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་འ་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་ཀྱི་འ་ཡང་དེ་ལྟར་ཚིག་མཚམས་ཉམས་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་འདུག་ཅིང་། ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི།་་་་་་སེ་ཞ་དང་བཞིའོ་61ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་དུ་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བར་གྲགས་པ་ལས་མངའ་རིས་སྟོད་མར་ཡུལ་བདག་པོའི་དེབ་ཐེར་ལས་ཀྱང་འ་ཡིག་དོར་བ་ལྟར། དོན་དུ་མ་ཡིག་ངོ་མ་ན་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེ་འ་ཞ་ཞེས་བྲིས་བར་ངེས། གཞན་གྱི་ཇོ་ལོ་ཙཱ་བ་དང་འ་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་ལ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་དུས་འཁོར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡང་ཁ་ཆེ་དང་། ལི་ཡུལ། མངའ་རིས་གསུམ་གྱི་བར་ཡིན་པར་གླེང་མོད་འདིར་འབྲེལ་མེད་དོན་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་དོགས་ནས་མ་སྤྲོས། དེར་མ་ཟད་《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》དུའང་དེའི་དུས་སུ་ཡུ་འགུར་སྣ་ས་སྣ་བྱ་བ་ན་མུ་སྟེགས་བྲེག་པའི་བོན་པོ་ཝ་ཞ་བྱ་བ་གཅིག་ལ་བོན་བྱུང་ཞེས་ཡུ་འགུར་ནས་གདན་དྲངས་པ་གསལ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཡུ་གུར་ཞེས་པའི་མིང་ཡང་བུ་《སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དང་《ཚལ་པའི་དེབ་དམར་》གྱིས་མཚོན་པའི་ཆོས་འབྱུང་62སྔ་ཤོས་དག་ཏུ་བྱུང་ཡོད། ད་དུང་《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་》ལས། དུས་དེར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོས་འབངས་རྦད་ཀྱང་ཟེར། རྒྱལ་པོ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས། ལོ་ངམ་བྱི་ཁྲོམ་བྱ་བ་གཅིག་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་འཐབ་ཟླ་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་ལ་63ཞེས་རྒྱལ་པོ་རང་གི་བཀྲོངས་རྐྱེན་ཀྱང་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོས་འབངས་རྦད་ཀྱང་ཟེར་བ་ལ་སྦྲེལ་བས་ན། གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་ཞང་ཞུང་གི་དབར་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ།\nབོད་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་བརྒྱུད་ནས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཡོད་པ་ཡུ་གུར་ནས་རྙེད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་ལྷ་གཡག་དང་། ས་འོག་ལས་བྱུང་བའི་ནས་འབྲུ་སྔོན་མོ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ཞིང་། བསྟན་འགྱུར་ལས་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོ་བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་པོད་ང་དགུ་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱིས་ཞུས་པ་དང་པོད་དོན་དྲུག་པ་འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པ་བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་ལི་ཡུལ་དུ་གང་གི་ཚེ་དང་པོར་སུམ་པ་དང་འ་ཞ་འདུས་པའི་གདོང་དམར་བོད་པ་རྣམས་སླེབས་64ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བཙན་པོ་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་ཡིན་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཤེས། དེ་བཞིན་དུ་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ལ་ལི་ཡུལ་ཐོ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྐྲ་སེར་གྱིས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བསྐུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལི་ཡུལ་ཆུའུ་སི་龟兹ནས་རྙེད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོར་བོད་ཡིག་གི་སྦྱར་བྱང་ཡོད་པ་ལས་གསལ་བ་ད་ལྟ་འཇར་མན་དུ་བཞུགས་ཅེས་ཉི་ཧོང་གི་མཁས་པ་སི་པན་ཝན་ཡས་65གསུངས་ཤིང་། གྲི་གུམ་བཙན་པོས་ཁ་ཆེ་ལ་དམག་དྲངས་བའི་སྐོར་བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མར་66གསལ་བར་མ་ཟད། ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་ལས་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་དམང་དྲངས་ནས་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་ཚེ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་པུཎྜ་སུ་བྱ་བ་ནས་་་་་་་་་འ་ཞ་ཟེར་བ་ཞིག་གདན་དྲངས་67ཞེས་གསལ་བར་བསྟན་ཞིང་། ཁ་ཆེ་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འདྲེས་ཤིང་ལི་ཡུལ་དུ་དར་བའི་ནང་བསྟན་ཀྱང་གཙོ་བོ་ཁ་ཆེ་ནས་བྱུང་བས། དྲི་གུམ་བཙན་པོའི་རིང་གི་བོན་པོ་འ་ཞའང་མངའ་རིས་དང་ཁ་ཆེ་བརྒྱུད་དེ་ལི་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་གདན་དྲངས་པ་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ཆ་ནས་གྲུབ་སྟེ། ལི་བོད་གཉིས་ཀྱི་གནའ་ལམ་ཕྱི་ལོ་སྔོན་ནས་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལི་བོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་པའི་གནས་ཚུལ་སྐུ་ཞབས་ཧོ་ཝུའེ་ལགས་ཀྱིས་1995ལོའི་《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་》དུས་དེབ་བཞི་པའི་སྟེང་བཀོད་པའི་《གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆས་ཐུ་བྷོད་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་དང་ནུབ་མའི་གནའ་བོའི་འགྲིམ་འགྲུལ་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པས་མཚོན་པའི་རྩོམ་དེབ་མང་པོའི་ནང་དུ་གནའ་དཔྱོད་རིག་པའི་ཆ་ནས་སྒྲུབ་ཡོད་པས། གོང་གི་འ་ཞའི་ཡུལ་དེ་ཡུ་གུར་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་ཁུངས་ཐུབ་བཀའ་བསྟན་གྱི་ལུང་གིས་ཟིན་ཞིང་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དོ།།\nབོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡར་སྔོན་ནས་ཡོད་པ་བསྟན་ཞིང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་དུས་རབས་བཞི་པའི་དུས་སྟོད་དུ་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་པར་བརྗོད་པས། གོང་གི་འ་ཞའི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་ལུགས་ལ་བལྟས་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་月氏ཟེར་བ་ཨེ་ཡིན་སྙམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཧན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྩ་འགྲེལ་དང་ཧན་ཧྲུའུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་月氏རིགས་ཀྱི་གཉུག་མའི་གནས་ཡུལ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཏུན་ཧོང་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མདོ་ལ་རིང་མོའི་བར་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་མ་ཚིགས་པའི་གོང་རོལ་ཙམ་ལ་ཞོན་ནུའུ་མི་རིགས་ཀྱི་དཔུང་འཇུག་བྱས་ནས་月氏ཕལ་ཆེར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཏེ་སེ་རིགས་ཀྱི་大夏རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་བ་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནས་ཕྱིས་སུ་མུ་མཐུད་དེ་ལི་ཡུལ་ནས་རྒྱ་གར་དུའང་ཐོན་པ་ལ་大月氏ཟེར། འབྲོ་མ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཏུན་ཧོང་དང་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རྒྱུད་དུ་བྱང་རིགས་དང་འདྲེས་ཏེ་འབྲོག་ལས་གཉེར་བ་ལ་小月氏ཟེར།68ཞེས་བཀོད་པའི་ས་ཁུལ་འ་ཞའི་ཡུལ་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཞིང་། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་དུས་རབས་བཞི་པའི་སྔོན་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་མེད་ཅིང་དེའི་རྗེས་སུ་月氏འཕེལ་འགྱུར་བྲིས་པ་དཀོན་པར་བྱང་རིགས་དང་འདྲེས་ཟེར་བ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་མདོ་སྨད་ཡུལ་དུ་གཉུག་མར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་རོང་འབྲོག་ཚོ་ཁག་རྣམས་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་སུ་འཁྲུལ། དོན་དུ་འ་ཞ་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་མང་པོས་གང་ཡོད་པའི་ཚུལ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ནས་ད་རག་བར་ལེགས་རྩོམ་མང་པོ་སྤེལ་བ་ལས་གསལ། འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ས་གནས་གཅིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆ་ནས་བརྟག་ནའང་སྦྱོར་ཀློག་གི་སྒྲ་ཅུང་ཙམ་ཐག་ཉེ་སྟེ། སྤྱིར་月氏ལ་སྒྲའི་སྦྱོར་ཀློག་བྱེད་སྟངསrou - zhi དངyue - zhiགཉིས་ཡོད་པར་གྲགས་ཀྱང་། 2006ལོའི་ཟླ་11པར་ཧུའུ་ནན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་པར་མའི་རིགས་གཞུང་དུས་དེབ་དྲུག་པའི་ཤོག་ངོས་101 ནས་108 བར་《སྐད་ཆའི་ཆུང་འགྱུར་གྱི་ཕྱོགས་ནས་月氏ལyue - zhi དངrou - zhi གཉིས་ལས་གང་ལྟར་ཀློག་དགོས་པར་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་གི་ནང་རྒྱའི་ཚིག་མཛོད་ཐམས་ཅད་དང་ཚབ་མཚོན་ལྡན་པའི་ས་ཁུལ་འགའ་ལ་བརྟག་དཔྱད་གནང་སྟེyue - zhi ཞེས་ཀློག་ན་ལོ་རྒྱུས་དང་མཐུན་པ་སྒྲུབ་ཡོད། དེས་ན་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་དག་ཏུ་འ་ཞ་ལ་ཝ་ཞྭ་དང་། བ་ཞ། ས་ཞ་བཅས་འབྲི་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་དོན་དུ་འ་ཞར་འབབ་པ་གོང་དུ་གསལ་བཤད་བྱས་ཟིན། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གླེགས་བམ་གཙོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཚང་འགའི་ནང་དུ་ཨ་ཞ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་རྣམས་དབུ་མེད་ཀྱི་བྲིས་མ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས་དག་ཆ་མ་ཐོན་པ་མང་བ་དང་། ཨ་དང་འ་གཉིས་སྒྲ་མཚུངས་བས་རང་མོས་ལྟར་འབྲི་བའི་སྣང་ཚུལ་མང་སྟེ། དཔེར་ན་ཨོལ་རྔམས་དང་འོལ་རྔམས།འོལ་མདུད་དང་ཨོལ་མདུད་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ལྟར་ནའང་འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱོར་ད་བར་ཧེ་བག་ཆེ་བར་འདོད་མོད། བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་དང་ཡ་གཉིས་གང་རུང་དུ་སྦྱར་ཆོག་པའི་དཔེ་མཚོན་བགྲང་གིས་མི་བླངས་བ་ཡོད་དེ། 于阗ཞེས་པའི་འཇུག་ཡུལ་ལི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འུ་ཐེན་ཡིན་པ་གོང་དུ་སྒྲུབ་སྐབས་《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1256 ནང་དུ་ཡུ་ཐེན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བྲིས་ཡོད་པ་བརྗོད་ཟིན་པ་དང་། བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་དང་། སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་སྤྲིངས་ཡིག་ངེ་པོད་ལས་དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་གྱིས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། བྱ་ལེན་མ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཟློས་གར་ལ་སོགས་སུ་འུ་བུའམ་འུ་བུ་ཅག་ལ་ཡུ་བུའམ་ཡུ་བུ་ཅག་69ཅེས་བཀོད་པ་དང་། C. E. 2008ལོར་ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་བོད་སྐད་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་པོད་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་5563སྟེང་དུ་འུ་ཤ་ཡི་འགྲེལ་བ་ལ་ཡུ་ཤ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རང་རེའི་ཡུལ་སྐད་དུའང་འོབ་ཆེན་ལ་ཡོབ་ཆེན་དང་། འོང་ལ་ཡོང་། འོམ་བུ་ལ་ཡུམ་བུ། འོག་ལ་ཡོག་ལྟར་གང་རུང་དུ་བརྗོད་ཆོག་པས། བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ལ་མཁས་པའི་གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དང་ཞོ་ར་པདྨ་དབང་ཆེན་གཉིས་ཀྱིས་ཡ་འ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་ནི་ཞན་པའི་མོ་ཡིན་ལ། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དང་ལྷག་པར་དུ་རྡོ་རིང་ཡི་གེའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ལས་རྒྱའི་སྐད་ཀྱི་ཡ་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་བོད་ཡིག་གི་འའི་སྒྲས་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་འདི་གཉིས་མིང་གཞིར་གྱུར་པའི་སྐབས་སུ་ཕན་ཚུན་རེས་མོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་70 ཅེས་ཕྱོགས་བསྡོམས་རང་བཞིན་གྱིས་གསུངས་པས་ན། འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་དབང་གིས་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ཡིན་པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་ཆོག\n《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པ་ལས།月氏མིའི་སྐད་རིགས་གང་ཡིན་གྱི་གནད་དོན་ལ་དེ་སྔ་རྩོད་གཞི་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། Shrine and Ross དང་Visdelou གཉིས་ཀྱིས་通古斯ཡིན་པར་འདོད་ཀྱང་འདི་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་བོད་ཡིན་པར་བརྗོད། གཞན་དྲུ་གུའི་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་པའང་ཡོད་མོད། དེང་སྐབས་ཕལ་ཆེ་བས་རྒྱ་གར་གྱི་欧罗巴སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་ནའང་ཁོ་ཚོའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ནང་འགལ་ཅི་རིགས་མཆིས། འགའ་ཤས་ཀྱིས་吐火罗སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད། ཡང་ལ་ལས་Sakaའ་伊兰ཤར་མའི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ལྡན། ་་་་་་་་Thomasཞེས་པས་ལི་ཡུལ་དང་དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གཉུག་མའི་སྐད་རིགས་གནའ་བོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ས་ཁུལ་དེར་དར་བའི་伊兰ཡི་སྐད་རིགས་ནི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བར་བརྗོད། ་་་་་་ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་ནང་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་伊兰ཤར་མའི་ཡུལ་སྐད་塞རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིན་པར་གླེང་། དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་月氏རིགས་གཙོ་བོ་吐火罗 ཞེས་པ་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མཁན་Arsiཡི་རིགས་རུས་ཡིན་71ཞེས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན། 月氏ཞེས་པའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གང་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ད་དུང་ཐུན་མོང་གི་བཞེད་ཚུལ་ཞིག་གྲུབ་མེད་ཅིང་། 月氏ཡི་སྐད་བོད་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་པ་གང་མང་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད། 月氏ཞེས་པ་吐火罗དང་塞རིགས་སམ་དེའི་སྐད། ཡང་ན་塞王ཞེས་པ་བཅས་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་ཅིང་། དེ་དག་གིས་大夏ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བཙུགས་ནས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་རིགས་རུས་ཀྱི་མིང་ལ་Arsiཞེས་བརྗོད་པ་གོང་གི་ལུང་ཁུངས་ལས་རྟོགས་ཐུབ། དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་འགས་吐火罗ཞེས་པ་བཀའ་བསྟན་ནང་བྱུང་བའི་ཐོ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆ་གེ་མོས་བསྒྱུར་ཞེས་པའི་བོད་ལས་ལོག་པའི་མི་རིགས་གཞན་ཞིག་ལ་སྟོན་གྱིན་ཡོད་མོད། 《ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡིག་ཚང་བདམས་བསྒྲིགས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཀྱི་大夏ཞེས་པ་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་吐火罗ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་གནས་ཡུལ་ནི་འུ་ཐེན་དང་ཡུའུ་མུན་ཀོན་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས། 大夏དང་吐火罗གཉིས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་དང་རིགས་རུས་གཅིག་ཡིན་པ་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཚང་དག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གསལ་བོ་ཡོད། སུའེ་ཏེན་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་ཆེ་རམས་པས་(斯文赫丁sven Hedin博士) མཛད་པའི་ཨེ་ཤེས་ཡའི་བྱེ་ཐང་གི་མྱུལ་དཔྱད་ཟིན་བྲིས་ཞེས་པས་ཀྱང་བདག་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་རྒྱབ་དཔུང་གི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་དེ། 吐火罗ནི་དེ་སྔ་མཚོ་སྔོན་གྱི་བུ་རོང་སྐྱིད་མཚོའི་(布隆吉尔湖Bulungir gol) འགྲམ་ངོགས་སུ་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་157ལོར་ནུབ་ཕྱོགས་ལི་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོར་ནས་དེང་གི་བྱེ་ཐང་ཆེན་མོ་ཐ་ཁུ་ལའི་མིང་ཀྱང་吐火罗བྱ་ལས་ཟུར་ཆག་པ་དོགས་གཞི་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད། ཁི་ལཱ་བུ་ལོ་ཏེ་(kla proth) དང་ཧྲིན་མཱ་ཏན་(Vivien de Saint Martin) གཉིས་ཀྱིས་དེའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལྟར་ན། 吐火罗ནི་བོད་རིགས་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་72ཅེས་གསུངས་པ་ལས་吐火罗བོད་རིགས་ཡིན་པ་བསྟན་པར་མ་ཟད། 月氏དང་吐火罗ཀྱི་ཐོག་མའི་སྡོད་གནས་དང་ཕྱིས་སུ་དེང་གི་ཡུ་གུར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོར་བའི་བྱེད་ལས་མཚུངས་པས། དེང་གི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་月氏དང་吐火罗གཉིས་རིགས་གཅིག་ཏུ་འདོད་པ་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཕྱུག དེ་ལྟར་ན་དུས་རབས་ལྔ་བའི་ཡས་མས་སུ་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་吐谷浑ཞེས་བྱུང་བ་ནི་吐火罗ཡི་འབྲི་ཚུལ་གཞན་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ཐོ་གར་གྱི་སྒྲ་ཟུར་ཆག་པ་འང་སྲིད། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ལས། ཕོམ་ཕེའེ་ཝུ་སི་ཐུ་རོ་ཀོ་སི་( Pompe ius Trogus)ལགས་ཀྱིས་སེ་རྒྱུད་ཚོ་བ་(Saraucae, Sacaraucae) དང་འ་ཞ་ (阿息)ཚོ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏཱ་ཞ་དང་སོ་ཀུ་ཏི་ཡ་ན་འཕྲོག་སྟེ། འ་ཞའི་རིགས་吐火罗ཡི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ནས་སེ་རོ་ཁཱ་ཡུའུ་ཚོ་བ་ཕམ་སོང་ཞེས་བཤད་པའི་འ་ཞ་ནི་月氏རིགས་ཡིན་ཤ་སྟག་རེད། སེ་སྒ་རོ་ཁཱ་ ཡུའུ་ཚོ་བ་ནི་月氏རིགས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་ནས་་ཕྱིར་བསྐྲད་པའི་སེ་རིགས་ལགས་73ཞེས་月氏རིགས་ལ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། འ་ཞས་སེ་རིགས་ཕྱིར་བསྐྲད་དེ་སེ་རྒྱལ་དུ་བཞུགས་པས་བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་དག་ཏུ་སེ་རྒྱལ་འ་ཞ་ཟེར་བའང་མ་བཙལ་རང་འཕྲོད་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ། གོང་དུ་大夏རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་པའི་རུས་མིང་ལ་Arsiཞེས་བརྗོད་པའང་འ་ཞའི་སྒྲ་དང་ཐག་ཉེ་བར་མ་ཟད། དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་བློན་པོ་སེ་བཞིན་ཁུ། (ཞོའི་རིན་ཀེ)འདི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གཡས་ཀྱི་འཁོར་སྲུང་དམག་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མིང་ལ་ཞོའི་རིན་ཀེ་ཟེར་བ་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་སྐབས་སྒྲ་ཐོན་པོ་རང་མ་བྱུང་བ་འདྲ་ཞིང་། སྔར་རྒྱ་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་སྐབས་ཞོའི་ལ་སེ་དང་། རིན་ལ་ཞིན་དང་ཤིན་བཅས་སུ་བསྒྱུར་བའི་དཔེ་ཡང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་བྲིས་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པའི་རྣམ་ཐར་ནང་བློན་ཆེན་དང་དཔོན་རིགས་ཀྱི་མིང་བྲིས་པའི་སྐབས་སུའང་དེ་འདྲ་མང་པོ་འདུག་74ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཞོའི་དང་སེ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་དེ་སྔ་མཚུངས་པར་སྣང་། གོང་དུ་བཀོད་པའི་月氏རིགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་月氏ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་གྲགས་པའི་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡིན་ཞིང་། 2003ལོའི་ཟླ་12པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚན་སློབ་རིག་གསུམ་གྱི་རྩ་འཛུགས་དང་ཀྲུང་གོ་ཕྱི་ཕྱོགས་ཡིག་སྒྱུར་དཔེ་སྐྲུན་ཀུང་ཟི་གཉིས་ཀྱིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་དེབ་གཉིས་པ་》 དང་། 2006ལོའི་ཟླ་12 པར་ཤིན་ཅིང་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཕ་རིན་སིའི་མཁས་པ་ལི་པོ་རུས་(Jean Paul Roux)བརྩམས་པའི་《ལི་ཡུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་》ཅེས་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ། 月氏ཆུང་བ་ནི་ཏུན་ཧོང་དང་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རྒྱུད་ཀྱི་བྱང་བོད་དང་འདྲེས་ཏེ་ཕྱིས་སུ་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་དུ་གྱུར་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པ་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ལ། འདིར་བཤད་པའི་བྱང་བོད་དང་འདྲེས་ཞེས་པ་ནི་དོན་དུ་བོད་ཀྱི་ནང་གསེས་རུས་རྒྱུད་མི་གཅིག་པ་འགའ་ཡིན་མོད། རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྒྱུས་མེད་པའི་ཁར། སྐད་ཡིག་གི་བཀག་རྒྱའི་དབང་གིས་བོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་ལ་མཇལ་མི་ཐུབ་པས། བྱང་བོད་དང་འདྲེས་བར་གླེང་བའང་ཁག་ཅི་ཡོད་ལགས། དེ་ལྟར་月氏ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་དགར་བའང་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་ནག་ཆེན་པོ་དང་། བོད་དང་བོད་ཆེན་པོ། ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་ཆེན་པོ། ཙོང་ཁ་དང་ཙོང་ཁ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལྟར་འ་ཞ་དང་འ་ཞ་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས། དེ་བཞིན་དུ་《རྒྱའི་བཀའ་འགྱུར་བཅུ་གཉིས་རོལ་བའི་མདོ་》ལས། འཛམ་བུ་གླིང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་བཅུ་དྲུག་དང་། ཡུལ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་། རྒྱལ་པོ་བརྒྱད། ལྷ་སྲས་བཞི་བཞུགས། ཤར་ན་ཅིན་(晋)གྱི་ལྷ་སྲས་མི་ཡིས་ཕྱུག། ལྷོ་ན་རྒྱ་གར་ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་གླང་ཆེན་གྱིས་བརྒྱན། ནུབ་ན་ཆིན་ཆེན་མོའི་(大秦国)ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་ནོར་གྱིས་ཕྱུག ནུབ་བྱང་དུ་ཡ་ཞའི་(月氏) ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་རྟ་མཆོག་གིས་བརྒྱན་75ཞེས་གསུངས་པའང་ཡུལ་གྱི་གནས་བབ་དང་མདོ་སྨད་རྟའི་ཆོལ་ཁ་ཟེར་བ་ཇི་བཞིན་འ་ཞ་དང་མི་འབྲེལ་རང་འདྲེས་སུ་སོང་བར་མ་ཟད། 《རྩིས་གཞུང་བེེ་དཀར་》ལྟར་ན། བྱི་བ་གླང་སྟག་ཡོས་འབྲུག་སྦྲུལ།། རྟ་ལུག་སྤྲེལ་དང་བྱ་ཁྱི་ཕག། དེ་ལའང་བརྡ་མིང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིང་དང་སྟག་ཡོས་སྟོང་སུམ་ཞེས།། མེ་དང་རྟ་སྤྲུལ་སེ་འ་ཞ།། ལྕགས་དང་བྱ་སྤྲེལ་སྦྲ་ཞང་ཞུང་།། ས་དང་གཤེད་བཞི་རྒྱལ་དྲང་རྗེ། ཆུ་དང་བྱི་ཕག་ལྡོང་མི་ཉག།76ཅེས་འ་ཞའི་འབྱུང་ཁམས་མེ་དང་བླ་ཟོག་རྟ་ཡིན་པར་བཞེད་པ་ལས་ཀྱང་མངོན་པར་གསལ་ལོ།།\nམདོར་ན། འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཤིན་ཅིང་གི་ཤར་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཏུན་ཧོང་གཞི་བྱས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད། བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་བར་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་། དུས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་སྐབས་རེར་ས་གནས་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་གོར་མ་ཆག དེར་བརྟེན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་རེ་རེ་ལ་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་འ་ཞའི་མིང་གི་བརྗོད་པ་ལའང་འབོད་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྟེ། འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྟག་དཀའ་བའི་གནས་སུ་འཁུམས། གུས་པས་རིགས་འདེད་བྱས་པ་ལྟར་ན་འ་ཞ་ལ་དུས་རབས་གསུམ་པའི་གོང་རོལ་དུ་月氏ཟེར་བ་དང་། དེས་རྗེས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་འ་ཞའི་ནང་ཁུལ་དུ་རུས་ཚན་སྣ་ཚོགས་གྱེས་ཏེ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལྟ་བུ་མང་པོར་མཆེད་པར་སྙམ། ལྟ་ཚུལ་འདི་ནི་འ་ཞའི་བྱུང་བ་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞིང་། ངེད་ཅག་གིས་འ་ཞ་དང་། སྒོས་སུ་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་དང་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བྱུང་བ་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་དང་། འཛམ་གླིང་ཤེས་རིག་གི་བྱུང་འཕེལ་ཁྲོད་དུ་བཞག་ནས་བསམ་གཞིགས་བཏང་ན་དཔྱད་འབྲས་གཡུར་དུ་ཟ་བ་ལོན་པར་གདོན་མི་ཟའོ།།\nམིག་སྔར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་དེབ་ཐེར་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཅི་རིགས་སྤེལ་ཞིང་། དེང་སྐབས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། 月氏དང་吐火罗དང་། 塞རིགས་དང་大夏བཅས་པ་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡས་མས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལས་དོན་གཅིག་གི་ནང་དུ་འདུས་ཏེ་ལན་རེ་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབབ་པའང་ཡོད། དེ་དག་གི་བྱུང་རིམ་ཕྲེང་བའི་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ཐུབ་པའི་འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ལོ་རྒྱུས་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་ཡུལ་གྱི་ཆགས་གནས་ལ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རིགས་གཅིག་ཡིན་པར་སྒྲུབ་བྱེད་ལྡན་པས། འདིར་དོགས་སེལ་གྱི་སླད་དུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ཡང་སྙིང་གང་ལ་གཏོགས་ཚུལ་གྱི་སྐོར་མདོར་ཙམ་ཞུའོ།།\n《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》ལས། ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི། སྨྲ་ཞང་ཞུང་། ཏོང་གསུམ་པ། ལྟོང་མི་ཉག སེ་འ་ཞ་དང་བཞིའོ་77ཞེས་མ་ཡིག་ལ་དག་ཆ་མ་ཐོན་པ་ཙམ་གྱི། བསྟན་དོན་བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མར་ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི། སེ་དང་སྨུ་གཉིས། ལྡོང་དང་སྟོང་གཉིས་ལས་རུས་ཆེན་བཞི་རུས་ཕྲན་འབངས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས་བོད་ཡུལ་རུ་བཞིར་ཕྱི་ནས་ཡུལ་དང་ས་རུ་བགོས་སོ་78 ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འ་ཞ་ནི་བོད་ཀྱི་རུས་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་བསེ་རུས་སུ་གཏོགས་པ་བསྟན་ཞིང་། ལུང་འདི་གཉིས་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ཡིན་པ་ཚིག་རིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྟོགས་སླ། 《བོན་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་མིའུ་རིགས་བཞི་ལྷ་སེལ་ལྷ་མཆོད་རྒྱས་པ་》ལས་ཀྱང་། མིའུ་རིགས་བཞི་སྲིད། སྨར་ཞང་ཞུང་གི་ལྷ་སྐལ་དུ། གནམ་ལྷ་དཀར་པོ་དང་། ཤེལ་རྒྱུང་དཀར་པོ་དང་། དམུ་ས་བེར་ཆེན་ཐོབ། སྟོང་སུམ་པའི་ལྷ་སྐལ་དུ། གནམ་གསས་དཀར་པོ་དང་། དཀར་པོ་མཆེད་བརྒྱད་ཐོབ། ལྡོང་མེ་ཉག་གི་ལྷ་སྐལ་དུ། སེ་ལྷ་མཆོག་དང་། སྒོ་ལྷ་སྟག་གཡག་ཐོབ། སེ་འ་ཞའི་ལྷ་སྐལ་དུ། ཐོག་ཐོག་ལྕམ་དྲལ་ཐོབ། མི་ལ་མིའུ་རིགས་བཞི་སྲིད། བྱ་ལ་བྱེའུ་རིགས་གསུམ་སྲིད། སྨར་དང་ཞང་ཞུང་གཉིས། ལྡོང་དང་མེ་ཉག་གཉིས། སྟོང་དང་སུམ་པ་གཉིས། སེ་དང་འ་ཞ་གཉིས་79 ཞེས་པ་དང་། 《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ་》ལས་མངའ་རིས་སྟོད་མར་ཡུལ་བདག་པོའི་དེབ་ཐེར་ལས་ཀྱང་། ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི། སྒྲ་ཞང་ཞུང་། གཏོང་གསུམ་པ། ལྡོང་མེ་ཉག སེ་(འ་)ཞ་དང་བཞིའོ་80ཞེས་པ་དང་། ད་དུང་གོང་གི་ས་བཅད་དང་པོའི་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སེ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པ་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་འབྱུང་ཧ་ཅང་མང་པོའི་ནང་དུ་འ་ཞའི་རུས་བསེ་ཡིན་པ་བསྟན་པས་ཡིག་ཚོགས་ལ་འཇིགས་ནས་རེ་རེའི་ལུང་སྟོན་པ་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་ཅིང་། 《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》ལས། ནངས་ཀྱི་ཕུ་བོ་སྨྲ་ཞང་ཞུང་གི་མེས་པོ་སྐྱོན་པ་ཐང་རྗེ། དེའི་འོག་མ་སེ་འ་ཞའི་མེས་པོ་གླིང་ཤེར་ཐང་རྗེ། དེའི་མ་ཏོང་གསུམ་པའི་མེས་པོ་རིང་རྗེའུ་ར། ཐང་ཆུང་ལྟོང་མོ་ཉག་གི་མེས་པོ་སྐུ་རྗེ་ཁྲུག་པ་དང་བཞིའོ། བཞི་པོ་དེ་ལས་མི་རིགས་ཕར་ཆེར་གྱེས་སོ་81ཞེས་འ་ཞའི་མེས་པོ་གླིང་ཤེར་ཐང་རྗེ་ཞུ་བ་ཡིན་པ་གསལ་ཞིང་། དེ་ནས་ཡར་དེད་ན་བོད་མི་ཐུན་མོང་གི་མེས་པོ་ཕ་སྤྲེའུ་དང་མ་བྲག་སྲིན་ཡིན་པའང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ལས་བསྟན་པས། འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ནི་བོད་རྣལ་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་བསེ་ལ་གཏོགས་པར་དོགས་གཞི་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད།\n《བཤད་མཛོད་ཆེན་མོ་》ལས་ཕྱི་ཡི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི། རྒྱ་གར་རྒྱ་ནག་གཉིས། སྟག་གཟིག་གེ་སར་གཉིས་ཏེ་བཞི། ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི། སེ་རྨུ་གཉིས། ལྡོང་སྟོང་གཉིས་ཏེ་བཞིའོ།། ལི་དང་བལ་པོ་གཉིས། ཧོར་དང་མེ་ཉག་གཉིས་ཏེ་བཞིའོ་ཞེས་གསུངས་སྟངས་འདི་ལ་དཔྱད་ན་ལིའི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་ནང་གི་རུས་ཆེན་སེ་ལས་ཆད་པ་དང་བལ་པོའི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་ནང་གྱ་རུས་ཞེན་རྨུ་ལས་ཆད་པ་དང་། ཧོར་གྱི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་ནང་གི་རུས་ཆེན་ལྡོང་ལས་ཆད་པ་དང་། མེ་ཉག་གི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་ནང་གི་རུས་ཆེན་སྟོང་ལས་ཆད་པར་བཞེད་ནས་གོ་རིམ་དེ་ལྟར་དུ་བཀོད་མཛད་པའམ་ཡང་ན་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་ལྡོང་ལས་མེ་ཉག་དང་སྟོང་ལས་ཧོར་དང་སུམ་པའི་མི་རྒྱུད་རྣམས་བྱུང་བར་བཞེད་པ་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་ལ། གང་ལྟར་ཡང་ལི་དང་བལ་པོ། ཧོར་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་བོད་ཀྱི་རུས་ཆེན་ལས་མཆེད་པའི་མི་རྒྱུད་ཡིན་པ་གསལ་བར་བསྟན་པ་ཡིན། འདིར་ལིའི་མི་རྒྱུད་དེ་རྣམས་སེའི་རུས་ཆེན་ལས་མཆེད་པར་བཤད་པའི་རུས་ཚན་དེ་ནི་གནའ་དུས་ན་ལི་ཡུལ་དུ་གཉུག་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་དེ་ལ་ཟེར་བ་མ་གཏོགས། དེང་དུས་ཀྱི་ཡུ་གུར་མི་རིགས་ལ་ཟེར་བ་མིན་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་དུས་རིམ་ཐ་དད་པས་ཤེས་ཐུབ་པ་ཡིན། གནའ་དུས་ཀྱི་ལི་ཡུལ་བ་རྣམས་ནི་བོད་མི་དང་རུས་ཁུངས་གཅིག་ཅིང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་སྤྱོད་གང་ཅིའི་ཐད་བོད་མི་དང་འབྲེལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་82ཞེས་《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་》དུ་གསུངས་པ་ནི། གོང་གི་ས་བཅད་གཉིས་པའི་ནང་དུ་འ་ཞའི་ཡུལ་དེང་སྐབས་ཤིན་ཅང་གི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དུ་འཚོ་བ་རོལ་བར་བརྗོད་པ་ལ་བོད་ཀྱི་རིགས་རུས་ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་ཆ་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་སྦྱིན་པར་མ་ཟད། དུས་རབས་དང་པོའི་གོང་རོལ་དུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ན་གྲགས་ཆེ་བའི་塞་རིགས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་བསེའི་རུས་ཚན་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་དེར་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རྒྱུད་ནས་འ་ཞ་རིགས་རྒྱུད་མང་ཆེ་བ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྤོར་ནས་大夏ཞེས་པའི་རྗེ་བོར་བཞུགས་ཏེ། དཔེ་རྙིང་ལས་སེང་རྒྱལ་འ་ཞ་བུ་དགུ་གྲོལ་83ཞེས་པ་བཞིན་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དུ་塞王ཟེར་བ་དང་བསེ་རྒྱལ་གཉིས་སྒྲ་དོན་གཉིས་མཚུངས་སུ་གྱུར་པས། ལི་བོད་རིགས་རུས་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པ་འདི། དེང་རབས་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་རིག་པའི་གསར་རྙེད་དང་། བཀའ་བསྟན་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་གསུང་རབ་བསྟན་བཅོས་ཀྱིས་ལུང་ཁུངས། བོད་ཀྱི་རིགས་རུས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁུངས་གསུམ་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབབ་པ་ནི་གློ་བུར་བའི་སྟེས་དབང་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བྱེ་མའི་ཀློང་དུ་ལོ་ཟླ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་ཐིམ་པའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་གསང་རྒྱ་གྲོལ་བར་གོར་མ་ཆག གཞན་ཡང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འ་ཞ་དང་བསེ་འ་ཞའི་སྐོར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་རྣམས་མངའ་རིས་དང་བོན་བསྟན་འབྲེལ་བའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་ལྷག་ཏུ་མང་བ་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ནི་ཐོག་མར་སྟོད་མངའ་རིས་ནས་སྲོལ་ཕྱེས་ཤིང་། མངའ་རིས་ནི་ཡ་ཐོག་གི་བོད་དང་རྒྱ་གར། སྒོས་སུ་ལི་ཡུལ་དུ་རྒྱུ་བའི་བཤུལ་ལམ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཕྱིན། འདི་གཅིག་པུའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ལི་ཡུལ་དང་འ་ཞ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་རུས་བསེ་ལ་གཏོགས་པར་ངེས་ཤེས་འདྲོང་ཐུབ།\nདེ་བཞིན་དུ་མཚོ་སྔོན་དཔའ་རིས་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་རིགས་དང་རེབ་གོང་ཁོག་གི་དོར་སྡེ་བོད་མི་གཉིས་ཧོར་རིགས་སུ་བཀར་ནས་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཐུ་ལུ་ཧུན་དང་། དེ་ནས་ཡར་དེད་དེ་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དངོས་མའི་ནང་དུ་བཀོད་མོད། གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་《ཚལ་བའི་དེབ་དམར་》ལས། ཤིང་ཕོ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བསྐུར་རེས་བྱས་ནས་གྲོགས་པོ་བྱས། ཐང་གི་སྲིང་མོ་སློང་བ་ལ། ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་རེ་བྱིན་ནས་ལོག་ཅེས་པའི་ནང་དུའང་ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་མ་ཟད། ལོ་གྲངས་གཅིག་པུའི་སྟེང་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལས་སེ་འ་ཞ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་སྔོན་དུ་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། ཉེ་འཁོར་དུ་བྱང་བོད་ཀྱི་རིགས་རུས་ལྡོང་དང་འབྲི་ལ་སོགས་པས་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་གང་ནས་བསྡད་ཡོད་པས། དུས་རབས་བཞི་པའི་ནང་དུ་ཐོག་མར་དུད་ཁྱིམ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའི་རི་ཡོང་ཞིག་གིས་མཚོ་སྔོན་གཙོ་བྱས་པའི་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་དང་ལི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ས་ཁུལ་ཇི་ལྟར་དབང་སྡུད་བྱེད་དགོས། མཚོ་སྔོན་དཔའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་ཧུའུ་ཀྲུའུ་ཧོར་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་དུ་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་གཡང་མདའ་དང་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་གྱི་རླུང་རྟ་ལ་སོགས་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཀུན་དུ་ཡོད་པ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཀྱང་། དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་པར་རློམ་པ་དག་གིས་དེ་དག་ཀྱང་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་དམངས་སྲོལ་ལས་བྱུང་བར་ལོག་བཤད་ཏག་ཏག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། དཔའ་རིས་རང་གི་ཧོར་རིགས་ལི་ཧྲིན་ཧྭ་ལགས་ཀྱིས2004 ལོའི་མཚོ་སྔོན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དུས་དེབ་བཞི་བའི་སྟེང་《ཧོར་རིགས་ནི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྒྱུད་པ་མ་ཡིན་ཁོ་ཐག་ཆོད་》ཅེས་པའི་ལེགས་རྩོམ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཧོར་རིགས་སུ་བཀར་བའི་རེབ་གོང་ཁྲི་རྩེ་སྡེ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་སྒོ་དམར་སྡེ་བའི་ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ་མཆོག་གིས་2002 དང་། 2003དང་། 2006ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་གི་སྟེང་དུ་བསྟུད་མར་དོར་སྡེ་བོད་མིའི་སྐད་རིགས་དང་། དུར་མཆོད་བྱེད་སྲོལ། གྱོན་ཆས་དང་འདོགས་ཆ་ལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བོད་རྣལ་མ་ཡིན་པ་རྨ་མེད་པར་སྒྲུབ་མོད། འཁྱོག་བཤད་དང་ལོག་བཤད་མཁན་ད་དུང་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ལ། དོན་དུ་མདོ་སྨད་ཡུལ་དུ་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་སོག་རིགས་ཐོན་པ་བདེན་ཡང་། གཉུག་མར་གནས་པ་དང་ཡུལ་འཛིན་གྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མི་རིགས་ནི་བསེ་འ་ཞ་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་རུས་ཚན་གཞན་དག་གིས་གང་ཡོད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་གསལ་ལོ།།\n①(辽东鲜卑慕容部后裔吐谷浑)ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་གི་འབྲི་སྲོལ་འདི་ནི། 《དེབ་དམར་》དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》 《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ།》《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལ་སོགས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས་སོར་བཞག་བྱས་པ་ལགས།\n②གོང་བཀོད་ལྟ་ཚུལ་འདི་གཞི་བྱས་ནས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་དཔྱད་རྩོམ་ཧ་ཅང་མང་ཞིང་། ཁོང་རྣམ་པས་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ནི་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གཙོ་བྱས་པ་ལས། བོད་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆར་གྱུར་པ་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་རེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་མ་ཙམ་ལས་གཞན་ཧ་ཅང་དཀོན། དེའི་སྐོར་ཧྲན་ཞིའི་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་གྱི་སྐུ་ཞབས་ཀྲིག་ལེའུ་ཀྲུག་གིས་བརྩམས་ཞིང་2006ལོའི་ཟླ་6 པར་ཀྭང་ཞིའི་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་པར་གཞི་དང་པོའི་སྟེང་གསལ། ཡིན་ནའང་། གོང་གི་མཆེད་ཁུངས་རྣམས་ཝེ་ཅིན་ལྷོ་བྱང་དང་ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་གཙོ་བྱས་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དག་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་ཞིང་། ཅུང་སྔ་བའི་ལེའུ་ཧྲུའུ་དང་བྱང་མའི་དེབ་ཐེར་ནང་གི་ཐུ་ལུ་ཧུན་སྐོར་གྱི་ལེའུ་བོར་ནས་ཕྱིས་སུ་བསབས་པས། མིག་སྔར་མཐོང་ཐུབ་པ་ལས་དེབ་ཐེར་ཆེས་སྔ་བ་ནི་སུང་ཧུའུ་ནང་གི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་པས། འདིའི་མཆེད་ཁུངས་སྐོར་བཤད་རྒྱུན་དང་ལྷ་སྒྲུང་སོགས་བསྲེས་ནས་རྙོག་དྲ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་གནས་ཚུལ་1995ལོའི་《མཚོ་སྔོན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་》དེབ་བཞི་བའི་ཤོག་གྲངས་109 ནས་114 བར་བཀོད་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་དོགས་གཞི་གཉིས་ལ་དཔྱོད་པ་དང་2004 ལོའི་ཧས་ལུང་ཅང་མི་རིགས་དུས་དེབ་དེབ་གསུམ་པའི་ཤོག་གྲངས་46ནས་49 བར་བཀོད་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཚོ་ཁག་ཐོག་མར་གནས་སྤོར་བའི་མི་གྲངས་དང་ལོ་དུས་དོགས་གཅོད་སོགས་སུ་ཞིབ་ཏུ་དོགས་གཅོད་བྱས་ཡོད་པས། ཡོད་ཚད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཚད་མར་འཛིན་དཀའ།\n④⑤སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ཤོག་ངོས་93དང་། 103སྟེང་བཞུགས། 1991 ལོའི་ཟླ་12 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⑥⑦⑿དྲང་རྗེ་བཙུན་པ་གསེར་མིག་གིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《མདོ་གཟེར་མིག་》ཤོག་ངོས་761 ནས་762 བར་དང་། 784 དང་། 746ནས་801 བར་བཞུགས། 1991 ལོའི་ཟླ་6 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑧《བོན་གྱི་བརྟེན་འགྱུར་》འདི་སྔ་རྗེས་སུ་ཐེངས་གསུམ་ལྷག་ལ་པར་སློག་ཏུ་བཏབ་པ་དང་། དཔར་ཐེངས་རེར་པོད་གྲངས་ཀྱི་སྒྲིག་ལུགས་མི་གཅིག་པས། ལུང་འདྲེན་པའི་སྐབས་སུ་ཐུན་མོང་གི་པོད་གྲངས་ཤིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་དཀའ།\n⑨བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《བོན་གྱི་བརྟེན་འགྱུར་ཆེན་མོ་བཞུགས་》པོད་གྲངས་རྙིང་བའི་ཨང་རྟགས་248དང་གསར་བའི་147པའི་《གཤེན་རབ་བཀའ་འབུམ་ཆེན་པོའི་དཀར་ཆགས་སྲིད་པའི་སྒྲོན་མ་གཞོན་ནུ་འཁྲིལ་ཤིང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་》ལྡེབ་ངོས་39 ནས་40 བར་བཞུགས།\n⑩རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་བཀོད་པའི་《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་》ཤོག་ངོས་292 ནས་295 བར་བཞུགས། 1993ལོའི་ཟླ་12པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⑾ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》ཤོག་ངོས་61སྟེང་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་9 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⒀2167ཟུར་མཁར་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོས་བརྩམས་པའི་《བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པར་འདོད་པའི་སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་སུ་མི་རུང་བའི་ཕྱི་ནང་གཞན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ཤེས་བྱ་སྤྱིའི་ཁོག་འབུབས་པ་དྲང་སྲོང་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་》 ཤོག་ངོས་194 དང་། 230དང་། 194 སྟེང་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་2པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⒁བདེ་ཁང་བསོད་ནམས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་《མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མདའ་དང་འཕང་གི་སྟོད་ཆའི་》ཤོག་ངོས་239 ནས་245བར་བཞུགས། 2007ལོའི་ཟླ་9 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།⒂8284868790 ནམ་མཁའ་ནོར་བུས་བརྩམས་པའི་《ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་》 ཤོག་ངོས་69 དང་77 ནས་78བར་དང་། 169ནས་170 བར་དང་།172དང་། 167ནས་169 བར་དང་། 179དང་། 172ནས་173 བར་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་5 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⒄28333942དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་བརྩམས་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ཤོག་ངོས་160དང་།172དང་། 170ནས་171 བར་དང་། 170ནས་171བར་དང་། 1389ནས་1407བར་བཞུགས། 1986ལོའི་ཟླ་6པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⒅3438ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་103དང་། 160དང་། 107སྟེང་བཞུགས། 1987ལོའི་ཟླ་9 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⒃3437མཁས་པ་ལྡེའུས་བརྩམས་པའི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ཤོག་ངོས་244ནས་245བར་དང་། 251 དང་། 251ནས་152 བར་བཞུགས། 1987ལོའི་ཟླ་6 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n22 52 69འབུམ་སྐྱབས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ་》སྟོད་ཆའི་ཤོག་ངོས་215དང་། སྨད་ཆའི་ཤོག་ངོས་350 དང་། 475སྟེང་བཞུགས། 2009 ལོའི་ཟླ5པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n23ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་གསུང་འབུམ་གྱི་ཏ་པོད་《དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་གི་གསང་བ་འཛིན་པ་རྗེ་བཙུན་རིན་པོ་ཆེ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་བཞི་བ་》ལས་ཆོས་ཚན་ཉེར་བདུན་པ་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་བཞུགས་》ལྡེབ་གྲངས་197བ་2སྟེང་གསལ་ཞིང་། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་དཔེ་བསྡུར་བྱས་པའི་《མེས་པོའི་ཤུལ་བཞག་》ལས་དེབ་བཅུ་བཞི་བ་《ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ་དཔེ་བསྡུར་མ་ལས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་པོད་ལྔ་པ་བཞུགས་སོ་》ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་143སྟེང་དུའང་དེ་བཞིན་དུ་བཀོད་ཡོད། 2007 ལོའི་ཟླ་4 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།\n24ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པད་རཱག་ལྡེ་མིག་》 ཤོག་ངོས་155 སྟེང་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n25 36ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》ཤོག་ངོས་442དང་། 30སྟེང་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་5 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་གཉིས་པའི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ།།\n26རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བའི་གཏམ་》ཤོག་ངོས་39སྟེང་བཞུགས། 1995 ལོའི་ཟླ་10 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n27 34 35 42 48 49ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ཤོག་ངོས་62དང་། 61དང་། 61ནས་62བར་དང་། 229ནས་232བར་དང་། 229ནས་232བར་དང་། 25སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་4 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་བརྒྱད་པའོ།།28 41 43 45 47 50 62 74ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》རྩ་འགྲེལ་སྦྲགས་མའི་ཤོག་ངོས་45དང་། 17དང་། 24 དང་། 295དང་། 19དང་། 276ནས་277བར་དང་། 19དང་286བར་དང་། 286སྟེང་བཞུགས། 1981 ལོའི་ཟླ་10 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n28 34 42 ཡར་ལུང་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་སྡེས་བརྩམས་པའི་《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་51དང་། 49ནས་50བར་དང་། 19ནས་37བར་དང་། 41སྟེང་བཞུགས། 1988ལོའི་ཟླ་3པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n29 34 42 སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》ཤོག་ངོས་136དང་།140དང་། 99ནས་117བར་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་6པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n30 19 80ལོའི་རྒྱ་ཡིག་གི་《བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་སློབ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་》བཞི་པའི་ཤོག་ངོས་27ནས་48བར་གྱི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་བདམས་བསྒྱུར་》ཞེས་བྱ་བའོ།།\n31 32 ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐས་བརྩམས་པའི་《མྱང་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་5དང་། 7སྟེང་བཞུགས། 2002ལོའི་ཟླ་9 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n34རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་མོས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》ཤོག་ངོས་16ནས་17བར་བཞུགས། 1981 ལོའི་ཟླ3པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ།།\n40 54 F. w ཐོ་མ་སིས་བརྩམས་པའི་《ལི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམ་བཤད་》རྒྱ་འགྱུར་མའི་ཤོག་ངོས་29ནས་30བར་དང་། 26ནས་27བར་བཞུགས། 2003ལོའི་ཟླ་3པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n42 60 འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་》ཤོག་ངོས་73ནས་81བར་དང་། 892སྟེང་བཞུགས། 1986ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n42 འབྲུག་པ་པདྨ་དཀར་པོས་བརྩམས་པའི་《འབྲུག་པའི་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་92ནས་93བར་བཞུགས། 1992ལོའི་ཟླ་8པར་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n46 69 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་ངེ་པོད་སྤྲིངས་ཡིག་ལས་ལྡེབ་གྲངས་161བ་4 ནས་168བ་2བར་གྱི་《དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་གྱིས་ལུང་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》 དང་། པོད་དེའི་ལྡེབ་གྲངས་168བ་2ནས་188ན་7བར་གྱི་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》གསལ།\n53གོང་གི་ཨང་རྟགས་ནི་དེ་སྔ་F. wཐོ་མ་སིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིན་ཞིང་། དེང་སྐབསITJ-1368ལྟར་གསར་དུ་དཀར་ཆག་བསྒྲིགས་ཡོད།55 57 94དོན་གྲུབ་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་པའི་《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་》ཤོག་ངོས་10དང་། 133དང་14དང་། 14དང་189སྟེང་བཞུགས། 1984ལོའི་ཟླ12པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n56 ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བའི་སྟོད་ཆའི་》 ཤོག་ངོས་334ནས་342བར་དབའ་བཞེད་ཡིག་རྙིང་མའི་ཤོག་གྲངས་26 - 31ལས་ལུང་དྲངས་ཞེས་གསལ་ཞིང་། རྩོམ་འདིར་དྲངས་པ་ནི་གཡུ་ཕྲེང་གི་ཤོག་གྲངས་340སྟེང་བཞུགས། 1989ལོའི་ཟླ་10པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n58 དོན་གྲུབ་དབང་འབུམ་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟོད་ཆའི་》ཤོག་ངོས་419ནས་428བར་བཞུགས། 2001ལོའི་ཟླ་4པར་ཀན་སུའུ་སློབ་གསོ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n59གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《ཆེན་པོ་ཐང་གུར་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་ཞིང་གི་བཀོད་པའི་དཀར་ཆག་བཞུགས་སོ་》 ཤོག་ངོས་309ནས་310བར་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་12པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོ་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་མ་དཔེ་མཁས་དབང་ཅིའུ་ཞན་ལིན་སོགས་ཀྱིས་མཆན་བཏབ་པའི་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གི་ཤོག་ངོས་1017ནས་1018བར་བཞུགས། 2000ལོའི་ཟླ4པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n61 80ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ་》ཤོག་ངོས་155དང་5སྟེང་བཞུགས། 2005ལོའི་ཟླ་12པར་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n62 91བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་172དང་། 198ནས་199བར་བཞུགས། 1991ལོའི་ཟླ་6པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n64བཀའ་བསྟན་དཔེ་བསྡུར་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་《བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་པོད་ང་དགུའི་》ཤོག་ངོས་576 ནས་718བར་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་ཀྲུང་གོ་བོད་རིག་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n65ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཕྱི་གླིང་པས་བོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་འགྱུར་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེབ་བཅུ་བཞི་པའི་》ཤོག་ངོས་173ནས་189 བར་བཞུགས། 1998ལོའི་ཟླ་12པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n66 78 ཇོ་བོ་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མའི》ཤོག་ངོས་85དང་། 91སྟེང་བཞུགས། 1991ལོའི་ཟླ་9པར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n68ཧྲི་མ་ཆན་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《 ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྩ་འགྲེལ་བཞི་སྦྲགས་མའི་》ཤོག་ངོས་2398དང་། 2395སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ8པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ།།\n69 79མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན་》ཤོག་ངོས་91ནས་114བར་དང་། 1སྟེང་བཞུགས། 2002ལོར་ཉི་ཧོང་རྒྱལ་གཉེར་མི་རིགས་དངོས་མང་བཤམ་སྟོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་པར་གཞིའོ།།\n70 ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་》ཤོག་ངོས་444དང་། 667སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n71ཨ་མི་རི་ཀའི་w. M མེ་ཀོ་ལིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》 ཤོག་ངོས་288ནས་302བར་བཞུགས། 2004 ལོའི་ཟླ་8པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n72ཀྲང་ཞིན་ལཱང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡིག་ཚང་བདམས་བསྒྲིགས་》ཤོག་ངོས་20ནས་22བར་དང་། 1283སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n73ཝང་ཀྲི་ལེས་བརྩམས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཤོག་ངོས་61 དང་78སྟེང་བཞུགས། 1980ལོའི་ཟླ་4པར་ཀྲུང་གོ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n75བཅུ་གཉིས་རོལ་བའི་མདོ་ནི། སྟོན་པ་ཚངས་རྒྱ་བ་ནས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་གཙོ་བོར་བརྗོད་པས་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་ཀྱང་བསྒྱུར་ཡོད། འདི་བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དུ་མི་བཞུགས་ཤིང་། ཅིན་ཤར་མའི་དུས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཀ་ལི་ཏ་ཀས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྒྱུར།大正藏No,0195佛说十二游经76སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པའི་《ཕུག་ལུགས་རྩིས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་བེེཌཱུར་དཀར་པོའི་སྟོད་ཆ་》ཤོག་ངོས་253སྟེང་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་4པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n83 85 88 89གྱི་ལུང་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་མི་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ་》 ཤོག་ངོས་7དང་། 112ནས་113བར་དང་། 121དང་། 7དང་8སྟེང་བཞུགས། 1994ལོའི་ཟླ་9པར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n77 81ཆོས་འཛོམས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》ཤོག་ངོས་7དང་། 5སྟེང་བཞུགས། 1987ལོའི་ཟླ་6པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་དང་པོའོ།།\n92ཐེ་བོ་དང་མཛོ་དགེའི་འ་ཞའི་གནས་ཚུལ་སྐོར། 2009ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་སློབ་ཆེན་ནས་འ་ཞ་ནགས་གོང་དགོན་གྱི་དགོན་བདག་སྐྱང་འཕགས་སྐུ་ཕྲེང་སོ་གཅིག་པ་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་དང་། ཐེ་བོའི་ཕ་ཁྱིམ་དུ་ཆུང་དུས་ནས་བོན་གཞུང་ལ་དོར་གཉེར་མཛད་པའི་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དུ་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚང་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བྲིས་པ་ཡིན།\n93བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་》ཤོག་ངོས་623དང་། 625དང་། 662ལ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་2པར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ།།\n94ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དཔེ་སྡུར་ཁང་གིས་དཔེ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་《བསྟན་འགྱུར་པར་མ་ཁག་གི་དཀར་ཆག་ཕྱོགས་གཅིག་སྨད་ཆ》ཤོག་ངོས་982དང་། 987ནས་989བར་བཞུགས། 2005ལོའི་ཟླ་8པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།


Terdzo-'I-009 - Rinchen Terdzö\nthugs rje chen po'i bka' srung lha chen dbang phyug gi sgrub thabs\nVolume 53 (འི) / Pages 263-270 / Folios 1a1 to 4b3\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 53 > Text #9 (Scroll to Bottom)\nmchog gyur gling pa. thugs rje chen po'i bka' srung lha chen dbang phyug gi sgrub thabs. In Rin chen gter mdzod chen mo pod nga gsum pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 53) by 'jam mgon kong sprul, 263-270. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2018.\nmchog 'gyur bde chen gling pa'i gter ma'o\n༁ྃ༔ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བཀའ་སྲུང་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གི་སྒྲུབ་ཐབས་བཞུགས་སོ༔ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོར་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ དེའི་ཡང་སྤྲུལ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་སྒྲུབ་པ་ལ༔ ས་དམར་པོའི་སྟེགས་བུ་གྲུ་བཞི་པའི་སྟེང༔ མེ་རི་རྡོར་རྭ་སྣ་ཚོགས་པདྨའི་ལྟེ་བར་ཕོ་བྲང་ཟླ་གམ་དམར་པོ་སྒོ་གཅིག་ནང་དུ་པདྨ་འདབ་བཞི་ལྕགས་ཀྱུས་མཚན་པ་བྲི༔ དེའི་སྟེང་དུ་ཐོད་པ་མཚན་ལྡན་མྱོས་བྱེད་དམ༔ ལན་ཚྭ་འབྲུ་དང་མེ་ཏོག་གིས་བཀང་བའི་ཁར་དར་དམར་ལ་བྲིས་པའི་སྐུ་གཟུགས༔ འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཞི་པའི་ལྟེ་བར་རྩ་སྔགས། ཨོཾ་མ་ཧཱ་དེ་བ་ཧཱུྃ༔ ཨུ་མཱཿདེ་བཱི་ཧྲིཾ༔ རྩིབས་བཞི་ལ༔ ཧཱ་བཛྲ་ཌཱ་ཀི་ནཱི༔ རི་རཏྣ་ཌཱ་ཀི་ནཱི༔ ནི་པདྨ་ཌཱ་ཀི་ནཱི༔ ས་ཀརྨ་ཌཱ་ཀི་ནཱི༔ ཀུན་གྱི་མཐར༔ པཱ་ཤཾ་ཀུ་རུ་ཧོ༔ མུ་ཁྱུད་ལ༔ ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྟེན་འདིར་བཞུགས་ནས་དབང་སྡུད་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་མཛད་དུ་གསོལ༔ ཞེས་བྲིས་ལ་པདྨ་རཱ་ག་ལ༔ ཧྲཱིཿབྲིས་པ༔ ཟངས་ལས་བྱས་པའི་སྲིད་པའི་ལིངྒ་ཅོང་ཞིས་བཀང་བ༔ མེ་ལོང༔ ལྕགས་ཀྱུ༔ བུམ་པ་སིནྡྷུ་རས་བཀང་བ༔ དཀོར་ཆ་དང་བཅས་ཏེ་ཟངས་ཀྱི་གྭའུར་བཅུག༔ དར་དམར་གྱི་གུར་ཕུབ༔ གཏོར་མ་ཤ་ཆང་སོགས་མཆོད་རྫས་རྒྱས་པར་བཤམ༔ སྐྱབས་འགྲོ་སེམས་བསྐྱེད་ཡན་ལག་བདུན་པ་སྲུང་འཁོར་མཚམས་གཅོད་ལ་སོགས་བྱས་ནས་རང་ཉིད་སྤྱན་རས་གཟིགས་སུ་བསྒོམ༔ གཏོར་མཆོད་རྣམས་བྱིན་གྱིས་བརླབ༔ མདུན་དུ་ལྷ་ཚོགས་བསྐྱེད་ཅིང་སྤྱན་དྲང༔ མཆོད་བསྟོད་བྱས་ལ༔ བཟླས་པ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་བྱ་འོ༔ འགྲུབ་པའི་རྟགས་བྱུང་ན་གཏོར་མ་རྒྱས་པར་འབུལ༔ ལྷ་རྣམས་རྟེན་ལ་བསྟིམས་ཏེ་མཛོད་ཀྱི་ཕུགས་སུ་བཞག་ལ་རྒྱུན་དུ་མཆོད་བསྟོད་བྱ༔ ས་མ་ཡ༔ རྒྱ་རྒྱ་རྒྱ༔ ལས་སྦྱོར་ནི༔ ཕོ་མོ་ཉལ་པོ་བྱས་པའི་ས་དང༔ སྨད་འཚོང་མའི་འོག་གི་ས་བླངས་ལ་སྟེགས་བུ་ཟླ་གམ་བྱས་པའི་སྟེང་ནས་མར་བྲུབ་ཁུང་ཟླ་གམ་བྲུ༔ སྨད་འཚོང་མའི་ནང་གོས་ལ་བསྒྲུབ་བྱའི་ལིངྒ་བྲིས་པའི་སྙིང་གར་ནྲྀ་དང་མིང་གི་མཐར༔ ཨཾ་ཀུ་ཤ་ཛ༔ པཱ་ཤཾ་ཀུ་རུ་ཧྲིང་ཧྲིང༔ ཞེས་བྲིས་པ་བཅུག༔ དེའི་སྟེང་དུ་ལྷ་ཆེན་གྱི་གཏོར་མ་བཤམ༔ དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བསྐྱེད་ཅིང་བཟླས་པའི་མཐར༔ རང་གི་ཐུགས་ཀའི་ཧྲཱིཿལས་འོད་ཟེར་དམར་པོ་འཕྲོས༔ དབང་ཕྱུག་གི་ཐུགས་ཀར་ཕོག་པར་བསམ་ལ༔ ཧཱུྃ༔ ཁམས་གསུམ་ཀུན་གྱི་ཡིད་འགུགས་པའི༔ ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་ཨུ་མཱར་བཅས༔ ཀུན་ལ་དབང་སྒྱུར་མཐུ་རྩལ་ཅན༔ སེམས་མེད་པ་ཡང་འགུགས་བྱེད་ན༔ ཡིད་དང་ལྡན་པ་སྨྲོས་ཅི་དགོས༔ ཁྱོད་ཀྱི་མཐུ་རྩལ་དུས་ལ་བབ༔ གང་ལ་བྱ་བ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཤེས༔ དེ་ཡི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ལ༔ ཁྱོད་ཀྱིས་ཆགས་པའི་འོད་ཞགས་འཕོངས༔ འགུགས་བྱེད་ལྕགས་ཀྱུས་སྙིང་ནས་དྲོངས༔ སྲིད་པའི་རླུང་གི་ཞགས་པས་ཆིངས༔ སྐད་ཅིག་ཡུད་ཙམ་གནས་འདི་རུ༔ ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཁུག་ལ་ཤོག༔ སྒོ་གསུམ་འཁོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་བཅས༔ བདག་གི་དབང་དུ་འདུ་བར་མཛོད༔ ཞེས་བརྗོད་པས་ཐུགས་རྒྱུད་རབ་ཏུ་བསྐུལ་ཏེ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་ཡབ་ཡུམ་སྦྱོར་མཚམས༔ ལྕགས་ཀྱུའི་རྩེ༔ རླུང་ཞགས་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་དམར་པོ་ལྕགས་ཀྱུ་དང་ཞགས་པའི་དབྱིབས་ཅན་འཕྲོས༔ དམིགས་བྱ་ཕོ་ཡི་སྤྱི་བོ་དང༔ མོའི་གསང་གནས་ནས་ཞུགས་དྭངས་མ་གསུམ་དབང་དུ་བསྡུས༔ གནས་འདིར་རྟེན་ལ་ཐིམ་པར་བསམ༔ གཙོ་འཁོར་སྔགས་ཀྱི་མཐར༔ ཆེ་གེ་མོའི་ཙིཏྟ་ཧྲིང་ཧྲིང་པཱ་ཤཾ་ཀུ་རུ་ཧོ༔ ཞེས་དྲག་ཏུ་བཟླས་ལ་དམིགས་བྱ་བྲུབ་ཁུང་དུ་དངོས་སུ་བཀུག་པར་བསམ༔ ཐུན་བཞི་རུ་གཏོར་མ་འབུལ༔ ལས་གྲུབ་ནས་དྲི་བཟང་གི་ཤིང་དམར་པོ་ཟླ་གམ་དུ་བརྩེགས་པའི་ཧོམ་ལ་མེ་སྦར༔ ནང་དུ་ལྷ་ཆེན་འཁོར་བཅས་བསྐྱེད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་མྱོས་བྱེད་ལན་ཚྭ༔ ཤིང་ཏོག་དར་དམར༔ རིན་པོ་ཆེ་དམར་པོའི་རིགས༔ ཞལ་ཟས་རྣམས་འབུལ་ཞིང༔ རྒྱན་དང་ན་བཟར་གསོལ་བར་བསམ་ལ་མེ་ལ་བསྲེག༔ བསྒྲུབ་བྱ་བདག་ལ་བསྟིམ་ཞིང་མིང་བྱང་མེ་ལ་བསྲེག༔ ཐལ་བ་ལ་སཱཙྪ་དམར་པོ་གདབ་བོ༔ གཏང་རག་འབུལ་ཞིང་ལྷ་རྟེན་ལ་བསྟིམ༔ གཏོར་མ་མེར་བསྲེག༔ སྟེགས་བུ་ཐབ་ཀྱི་ས་ལ་བསྲེ་འོ༔ དེས་གང་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་འདུ་བས་ཤིན་ཏུ་ཟབ༔ ས་མ་ཡ༔ རྒྱ་རྒྱ་རྒྱ༔ ༁ྃ༔ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བཀའ་སྲུང་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྲིན་ལས་བཞུགས་སོ༔ སྤྱན་རས་གཟིགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ དེ་ཡི་ཡང་སྤྲུལ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གི་ཕྲིན་ལས་ལ༔ རང་ཉིད་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོར་བསྒོམ༔ མཆོད་པ་རྣམས་བྱིན་གྱིས་བརླབ༔ མདུན་དུ་ལྷའི་ཡུལ་ཉམས་དགའ་བའི་དབུས་སུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕོ་བྲང་ཟླ་གམ་འོད་འབར་བའི་ནང་དུ་པདྨ་འདབ་བཞིའི་ལྟེ་བར་ཉི་མའི་གདན་ལ་ཧྲཱིཿལས་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་སྐུ་མདོག་དམར་པོ་གཡས་པས་ལྕགས་ཀྱུ་དང༔ གཡོན་ཞགས་པ་འཛིན་པ༔ ཆགས་པའི་ཉམས་ཅན༔ ཨུ་མཱཿདམར་མོ་གཡས་མེ་ལོང་དང༔ གཡོན་བུམ་པ་འཛིན་པ༔ བདེ་བའི་ཉམས་ཀྱིས་འཁྲིལ་བ༔ ཡབ་ཀྱི་སྤྱི་བོར་ཟླ་ཚེས་དང༔ གཉིས་ཀ་དར་དང་རིན་པོ་ཆེ་མེ་ཏོག་གི་རྒྱན་ཅན༔ འདབ་བཞིར་མཁའ་འགྲོ་དཀར་སེར་དམར་ལྗང་བཞི༔ གཡས་པས་རང་རྟགས་དང༔ གཡོན་པས་ལྕགས་ཀྱུ་ཞགས་པ་ལྕགས་སྒྲོག་དྲིལ་བུ་འཛིན་པ༔ ཆ་ལུགས་གཙོ་བོ་དང་མཐུན་པ༔ ལྷ་བྲན་ཕོ་མོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་བསྐོར་བའི་གནས་གསུམ་དུ་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ༔ ཐུགས་ཀའི་ཧྲཱིཿལས་འོད་འཕྲོས༔ འདོད་ཁམས་ནས་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྤྱན་དྲངས༔ ཧཱུྃ༔ ཁམས་གསུམ་ཀུན་ལ་དབང་བྱེད་པའི༔ སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་མཆོག༔ དབང་ཕྱུག་མ་ཧཱ་དེ་བ་དང༔ བཙུན་མོ་ཨུ་མཱཿདེ་བཱི་བཅས༔ འཁོར་གྱི་མཁའ་འགྲོ་སྡེ་བཞི་རྣམས༔ ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ནས་འདིར་གཤེགས་ལ༔ དགྱེས་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་སུ་གསོལ༔ ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོ༔ ཧཱུྃ༔ ཁྱོད་ལ་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན་ནི༔ གཙང་མའི་མཆོད་ཡོན་རྒྱ་ཆེན་སྦྲེང༔ ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་ཞབས་བསིལ་བལྟམས༔ རབ་མཛེས་མེ་ཏོག་རིན་ཆེན་རྒྱན༔ དྲི་བསུང་བཟང་པོའི་དུད་པའི་སྤྲིན༔ སྣང་གསལ་མར་མེ་ཉི་ལྟར་གསལ༔ བདེ་བ་སྐྱེད་པ་བྱུག་པའི་མཚོ༔ གཟུགས་མཛེས་ལྷ་མོའི་ཟློས་གར་དང༔ ལྷ་ཡི་ཞལ་ཟས་བསམ་མི་ཁྱབ༔ གླུ་དབྱངས་རོལ་མོ་ངོ་མཚར་བ༔ རེག་བྱ་ཡབ་ཡུམ་རོལ་པའི་བདེ༔ ཨ་མྲྀ་ཏ་དང་དམར་ཆེན་པོ༔ དམ་རྫས་གཏོར་མའི་མཆོད་པ་འབུལ༔ ཁམས་གསུམ་དབང་དུ་འདུ་བར་མཛོད༔ ཨོཾ་བཛྲ་ཨརྒྷཾ་ནས། ཤབྡ་པཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཨ་མྲྀཏ་རཀྟ་བ་ལིཾ་ཏ་ཁཱ་ཧི༔ ཧཱུྃ༔ རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་བསྟན་སྲུང་མཐུ་བོ་ཆེ༔ ཁམས་གསུམ་ཀུན་ལ་དབང་སྒྱུར་མྱུར་མགྱོགས་ཅན༔ རཱ་གའི་མདོག་འཆང་ཁྲོ་འཛུམ་ཆགས་པའི་ཉམས༔ ཡིད་འགུགས་ལྕགས་ཀྱུ་དབང་སྡུད་རླུང་ཞགས་བསྣམས༔ ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་ཟླ་ཚེས་ཅོད་པན་ཅན༔ དར་དང་རིན་ཆེན་རྒྱན་གྱིས་ལེགས་པར་བརྒྱན༔ སྲིད་གསུམ་ཡིད་འགུགས་ལྷ་མོ་ཨུ་མཱཿནི༔ སྣང་སྲིད་གསལ་བའི་ལས་ཀྱི་མེ་ལོང་དང༔ བདུད་རྩིའི་བཅུད་བལྟམས་བུམ་པ་འཛིན་པ་ཡི༔ ཡབ་ཡུམ་མཉམ་རོལ་བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཚིམས༔ རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་པདྨ་ལས་རབ་ཀྱི༔ མཁའ་འགྲོ་སྡེ་བཞི་ལས་ཀྱི་ཕོ་ཉར་འགྱེད༔ ཁྱོད་ནི་ལྷ་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཚོགས་ཀྱི་རྗེ༔ ཡབ་ཡུམ་འཁོར་དང་བཅས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད༔ ཐུགས་ཀར་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧྲཱིཿཡིག་གི་མཐར་སྔགས་ཀྱི་ཕྲེང་བས་བསྐོར༔ རང་གི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་གཙོ་འཁོར་རྣམས་ལ་ཕོག་པས་ཐུགས་དམ་བསྐུལ་བས་ཅི་འདོད་པའི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པར་བསམ༔ ཨོཾ་མ་ཧཱ་དེ་བ་ཛ༔ ཨུ་མཱཿདེ་བཱི་ཧྲིང༔ ཧ་རི་ནི་ས་པཱ་ཤཾ་ཀུ་རུ་ཧོ༔ ཞེས་བཟླས་གཏོར་མ་འབུལ་ཞིང༔ ཧཱུྃ༔ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བཀའ་སྲུང་བ༔ དབང་ཕྱུག་ཨུ་མཱཿདེ་བཱི་ཡུམ༔ འཁོར་གྱི་མཁའ་འགྲོ་སྡེ་བཞི་བཅས༔ དམ་རྫས་བདུད་རྩིའི་གཏོར་མ་ནི༔ ཤ་ལྔ་བདུད་རྩི་འབྲས་ཆན་དང༔ ཤིང་ཐོག་ལ་དུ་མྱོས་བྱེད་ཆང༔ དཀར་དམར་སྒོག་ཙོང་སྤོད་ཀྱི་རིགས༔ ཞལ་ཟས་ལོངས་སྤྱོད་འདི་བཞེས་ལ༔ ཡིད་ལ་གང་འདོད་དབང་དུ་སྡུས༔ བཅོལ་པའི་ཕྲིན་ལས་འགྲུབ་པར་མཛོད༔ ཞེས་བཅོལ་ཞིང་རྟེན་ལ་བསྟིམ་པའམ༔ གཙྪས་རང་གནས་སུ་གཤེགས་པར་བྱའོ༔ ས་མ་ཡ༔ རྒྱ་རྒྱ་རྒྱ༔ མཆོག་འགྱུར་བདེ་ཆེན་གླིང་པའི་གཏེར་མའོ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-%27I-009&oldid=123356"\nThis page was last edited on7November 2018, at 06:29.


The Prajñā-pāramitā Sūtra of Samantabhadra – Tibetan Translations by Erick Tsiknopoulos\n(‘phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa kun tu bzang po’i theg pa chen po’i mdo)\nIn the Indian Language [Sanskrit]: Ārya Prajñā-pāramitā Samantabhadra Mahāyāna Sūtra (ārya-prajñā-pāramitā-samantabhadra-mahāyāna-sūtra)\nIn the Tibetan Language: P’akpa Sheyrap kyi P’aröltuch’inpa Küntuzangpo T’ekpach’enpo’i Do (‘phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa kun tu bzang po’i theg pa chen po’i mdo)\n[In the English Language: The Mahāyāna Discourse to Samantabhadra on the Noble Transcendental Practice of Discerning Insight (The Noble Prajñā-pāramitā Mahāyāna Sūtra of Samantabhadra)]\n།འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུལ་མ་ག་དྷའི་དགོན་པ་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ན་བཞུགས་ཏེ། ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པ་ནས་འདུས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དང་མཉམ་པ་དང་ཐབས་ཅིག་གོ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་ལ་མངའ་བརྙེས་པ། སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའོ།\nThus have I heard, at one time: The Bhagavān was staying at the hermitage in Magadha known as ‘Heart-Essence of Dharma’ (Dharmagarbha Vihāra); and there he was in one company with Bodhisattvas who had gathered from the limitless, innumerable Buddha Fields throughout the ten directions, equal [in number] to the subtle particles in all Buddha Fields. And all of them too wielded mastery over the aspirations of Samantabhadra; abiding in his conduct.\n།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་བརྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་མཐུས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དང་མཉམ་པ་ཐམས་ཅད་གཡོས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ལ་ཕྱག་གིས་དབུ་ལ་རེག་པར་གྱུར་ཏོ།\nThen, the Bodhisattva Samantabhadra was resting evenly in the Samādhi known as ‘Demonstrating the Non-Conceptuality of All Phenomena’. Through the power of that Samādhi, all the world-systems throughout the universe, equal [in number] to the subtle particles in all Buddha Fields, trembled. Thereupon, the Bhagavān touched his head with his hands toward the Bodhisattva Samantabhadra.\n།དེ་ལྟར་རེག་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་གཡོས་པར་གྱུར། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་མཐུན་པར་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟོད་པ། འཇིག་རྟེན་སྒྲོན་མ་ལྷ་མིའི་དཔེ་ལས་འདས། །ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །སྲིད་པའི་མཚོ་ལས་འགྲོ་བ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲོལ༑ ༑དེད་དཔོན་ཁྱོད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བསྐྱབ་པར་གསོལ།\nAs he touched his head in that way, the Buddha Fields too trembled vigorously. The gods harmoniously rendered praise in the following verses:\n“Lantern of the world, beyond the examples of gods and men,\nHaving reached consummation in your good qualities, like unto an ocean;\nFrom the ocean of conditioned existence, you rescue living beings:\nO Captain, we ask for your powerful protection.”\n།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་བའི་དོན་ཤེས་རབ་འདྲ་བ་དང༌། ཤེས་རབ་ཡིན་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱ།\nThen the Bodhisattva Samantabhadra addressed the Bhagavān in the following words: “Bhagavān, how should one study the meaning of the object of study concerning what is an approximation of Discerning Insight (prajñā-pāramitā) and what is actually Discerning Insight?”\nབཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ། ཤེས་རབ་འདྲ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ། །ཤེས་རབ་ཡིན་པ་ནི། ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ།\nThe Bhagavān gave teaching thus: “Samantabhadra, that which resembles Discerning Insight is what constitutes the ‘discerning insight’ of those who follow the path of the worldly multitudes. That which is truly Discerning Insight is what constitutes the Discerning Insight of those who are on the First Bhūmi [‘Vigorous Joy’ (pramuditā)] onward [up to the Tenth Bhūmi, ‘Cloud of Doctrine’ (dharmameghā)]. ”\nAfter the Bhagavān bestowed teaching in those words, the Bodhisattva Samantabhadra, and the whole world with its gods and men, rejoiced; they deeply praised what had been spoken by the Bhagavān.\nTHE NOBLE [PRAJÑĀ-PĀRAMITĀ] MAHĀYĀNA SŪTRA OF SAMANTABHADRA IS COMPLETE.\n(Translated from the Tibetan by Erick Tsiknopoulos, August 18th-21st, 2018.)