ཉི་མ་ཚེ་རིང་། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༥ཚེས་༡༠ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།]དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་མངའ་རིས་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་འཁོར་ཆགས་གྲོང་ཚོ་རུ་ཉར་བའི་གན་རྒྱ་དང་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་གཉིས་ཀྱི་མ་ཡིག་བཀོད་དེ། དེང་རབས་ཀྱི་དམངས་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་སྐོར་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ལས་གན་རྒྱ་སྤྱི་ལ་ཚང་དགོས་པའི་རྩ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དང་བསྡུར་ནས་དཔྱད་ཡོད་པ་དང་། མནའ་གན་དང་གན་རྒྱ་གཉིས་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་བཅས་གླེང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།]འཁོར་ཆགས་གྲོང་། མནའ་གན། གན་རྒྱ། ཁྲིམས་ཡིག\n[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག]1002 - 9060 (2012)04 - 0057- 11\nསྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཅུ་གཅིག་གི་ཟླ་བ་བདུན་པའི་དབྱར་གནང་གི་དུས་ཚོད་བེད་སྤྱད་དེ། བདག་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་མོ་ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་དང་མཉམ་དུ་མངའ་རིས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྟོག་དཔྱོད་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་བསྐྱོད་པའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐོབ། ལན་གྲུ་ནས་ལྷ་ས་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་མངའ་རིས་སུ་བསྐྱོད་པ་ཡིན། ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཉེར་བཞིའི་དགུང་མོར་མངའ་རིས་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་དུ་འབྱོར་ནས་ཞག་མལ་གསོས་ཤིང་། ཚེས་ཉེར་ལྔ་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་སྤུ་རང་ནས་ལམ་དུ་ཆས་ཏེ་ཆུ་ཀླུང་གྲོང་ཚོ་དང་། སོ་རྩེ་གྲོང་ཚོ། དཀྱིལ་རང་གྲོང་ཚོ། རྐང་རྩེ་གྲོང་ཚོ་སོགས་བརྒྱུད་ནས་འཁོར་ཆགས་དགོན་དུ་ཕྱིན།\nདུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་འགོ་ཙམ་ལ་ཕྱག་བཏབ་པའི་དགོན་འདིའི་མཚན་ལ་མཁོ་ཆགས་དང་། ཁོ་ཆགས། ཁ་ཆར། ཁྭ་ཆར། ཁྭོ་ཆར། ཁུར་ཆགས། འཁོར་ཆགས་བཅས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས། མངའ་བདག་འཁོར་ལོའི་ལྡེའམ་ལྷ་ནག་པོ་འཛུམ་མེད་བྱ་བས་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་སྲས་ལྷ་ལྡེར་གནང་ནས། དཀར་དུང་གི་ཆོས་རྗེ་འཛམ་གླིང་གྲགས་པ་ཞེས་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་བཀུར་ཞིང་ཟབ་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་མན་ངག་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན། ཛམ་ཕུག་རི་ཁྲོད་དུ་ནོར་ལྷ་གནོད་སྦྱིན་ཨ་རྱ་ཛམ་བྷ་ལ་ཞག་བདུན་བར་རྩེ་གཅིག་སྒྲུབ་པའི་དངོས་གྲུབ་ཏུ་མིའི་རྒྱབ་ཁུར་བདུན་ཙམ་གྱི་དངུལ་བྱུང་བ་བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་བཞེར་འགར་ཚང་གླིང་དུ་བསྣམས་ནས་བལ་ཡུལ་དང་། ཁ་ཆེའི་བཟོ་བ་གདན་དྲངས་ཏེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཁྱད་འཕགས་ཅན་བཞེངས་གྲུབ་བྱུང་བ་དཀར་དུང་གསེར་མཁར་དུ་གདན་འདྲེན་པའི་ཚེ། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་ད་ལྟའི་འཁོར་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་མའི་དཀྱིལ་གྱི་རྡོ་ཨ་མོ་ནི་ཀ་ལ་ཐོགས་པས་ཇོ་བོ་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཞལ་ནས་ང་འདིར་འཁོར་ཞིང་ཆགས་སོ་ཞེས་གསུང་བདུན་གྱི་ཐོག་མ་བྱོན། མངའ་བདག་རྒྱལ་པོ་དུས་རྒྱུན་བཞད་གད་ཉུང་བ་ལ་དེ་ཉིན་ཇོ་བོའི་གསུང་བྱོན་པ་དང་མངའ་བདག་བཞད་མོ་ཆེ་ཙམ་ཤོར་བའི་རྟེན་འབྲེལ་འགྲིགས་པས་གནས་འདིར་འཁོར་ཆགས་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་དེ་ཐོགས་པར་གྲགས་སོ།།\nདགོན་དེའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཆགས་པའི་གྲོང་ཚོ་ལ་འཁོར་ཆགས་གྲོང་དུ་འབོད། དེ་ནས་མངའ་བདག་འཁོར་ལོའི་ལྡེས་ཀྱང་ཇོ་བོའི་གསུང་བཞིན་ཇོ་བོ་ཉིད་རྡོ་ཆེན་ཨ་མོ་ནི་ཀ་དབུས་སུ་བྱས་པའི་ལྷ་ཁང་ངམ་ཇོ་ཁང་བཟོ་བཀོད་ལེགས་པ་ཞིག་གསར་བཞེངས་གནང་སྟེ་འཁོར་ཆགས་དགོན་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྨང་བཏིངས། སྲས་ལྷ་ལྡེས་དགོན་པའི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཞེངས་ནས་ལོ་ཆེན་རིན་བཟང་(958 - 1055) གདན་དྲངས་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་བཙུགས་ཤིང་། བསྟན་པའི་རྩ་བ་རྒྱས་པར་མཛད། དེ་རྗེས་མངའ་བདག་གནམ་མགོན་སྡེ་དང་ལྕམ་གྲགས་པ་ཇོ་འབུམ་རྒྱལ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་བཟོ་རྩལ་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་བཟོ་བོ་སྤྱན་དྲངས་ནས་སྔོན་དུས་ལྷ་གཅིག་འཁོར་ལོའི་ལྡེ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་ཇོ་བོ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་གཡས་གཡོན་པད་སྡོང་སྟོང་བར་ལུས་པའི་སྟེང་དངུལ་ཊཾ་རྣམས་ལུགས་སུ་བླུགས་ཏེ་གཡས་སུ་འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ་དང་། གཡོན་དུ་གསང་བདག་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་བརྙན་ཀེར་བཞེངས་མ་ཞི་བའི་རྣམ་པ་ཅན་བཞེངས་པས། སྟོད་མངའ་རིས་སུ་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་སྣང་བརྙན་འཁོར་ཆགས་ཇོ་བོ་རྣམ་གསུམ་ཞེས་གྲགས་པའི་མཚན་སྙན་སྲིད་རྩེར་གཡོས་ཤིང་། དད་ལྡན་བསོད་ནམས་གསོག་པའི་ཞིང་མཆོག་དམ་པར་གྱུར་བ་དེའོ།། ཆོས་སྡེ་འདིའི་སྲུང་མ་ནི་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་གདན་དྲངས་པའི་རྡོ་རྗེ་གཡུ་སྒྲོན་མ་ཡིན་ཟེར།\nཆོས་སྡེ་འདིས་ཐོག་མར་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་(982 – 1054) ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་བླ་མེད་ཧུར་བཞེས་མཛད་པས་བཀའ་གདམས་གོང་མའི་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་རིང་ལུགས་བྱུང་ཞིང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ་རིན་ཆེན་དཔལ་(1143- 1217)གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་འབྲི་གུང་ཕྱག་ལེན་ལྷུར་བཞེས་མཛད་པའི་དགོན་སྡེ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྟོད་ཙམ་ལ་སྤུ་ཧྲེང་གི་ཡུལ་གློ་བོས་དབང་མཛད་སྐབས། ཆོས་སྡེ་འདི་ངོར་ཆེན་ཀུན་དགའ་བཟང་པོར་(1382 - 1456)ཕུལ་བས་དེ་ནས་བཟུང་ངོར་བའི་འདོན་ཆོག་གི་ཕྱག་ལེན་སྐོར་དང་། ཆོས་རྗེ་ས་སྐྱ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཕ་ཆོས་ཟབ་མོ་དང་བཅས་པའི་གདམས་པ་ཁྱབ་ཆེ། རིག་གསར་ཡར་སྔོན་དུ་དགོན་འདིར་ཨེ་ཝཾ་པའི་འདོན་ཆོག་སྐོར་གྱི་ཕྱག་ལེན་རྣམ་དག་ཡོད་པར་སྐད། ད་སྐབས་ཀྱང་ངོར་པའི་ཕྱག་ལེན་དང་། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་གསུང་ངག་ལམ་འབྲས་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་རྒྱུད་སྡེ་ཁག་ལ་བརྩོན་བཞིན་མཆིས་པས། མངའ་རིས་ཡུལ་གྱི་ས་སྐྱ་པའི་ཆོས་སྡེ་ཆེ་ཤོས་སུ་བགྲངས་ཆོག\nཆོས་སྡེ་འདིའི་ཇོ་བོ་རྣམ་གསུམ་ནི་རྟེན་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་ཆེ་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་ཕྱོགས་འདིར་ཇོ་བོ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་དང་། ལོ་ཆེན་རིན་བཟང་། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ།(1040 - 1123)གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ།(1361-1485) གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་(1453-1507) ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་( 1781 -1850)སོགས་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་པོ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་བྱིན་གྱིས་རླབས་པའི་གནས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།\nརིག་གསར་གྱི་སྐབས་སུ་ཆོས་སྡེ་འདིའང་གཞན་དང་འདྲ་བར་རིག་དངོས་རྩ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མིང་གི་ལྷག་མར་བྱས་པའི་ལས་འགུལ་ལས་གཡོལ་ཐུབ་མེད། ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་མགོ་ཙམ་ལ་དགོན་པ་བསྐྱར་བཞེངས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་ནས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་གསར་དུ་བཞེངས་ཡོད། གསུང་རབ་མང་པོ་ཞིག་ལྗོངས་རིག་གནས་ཅུས་བདག་དབང་དོ་དམ་གྱི་རྟགས་ཙམ་བཀོད་ཡོད་མོད་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་དཀར་ཆག་ད་དུང་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་མེད།\nད་ཅག་ཆོས་སྡེ་འདིའི་རྟེན་གཙོ་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་ཚར་རྗེས། མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཅུའུ་ལ་འབྲེལ་བ་བརྒྱུད་ནས་གསུང་རབ་རྩ་ཆེན་འགའ་རེ་མིག་དབང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། ཉིན་གུང་གི་དུས་ཚོད་སྤྱད་ནས་དགོན་པའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་གྲོང་ཚོ་རུ་བསྐྱོད་པ་ན། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་སྲུང་མ་སྐྱབས་ཞེས་པ་དང་འཕྲད་ནས། ཁོས་རང་གིས་ཉར་བའི་དཔེ་རྙིང་འགའ་ཤས་ང་ཚོར་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་མགོ་རྔ་རལ་སྐྱོན་བྱུང་བའི་དཔེ་དེབ་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་ལས་གཤམ་གྱི་གན་རྒྱ་དང་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ཁག་གཉིས་འདུག་པ་དེ་ཁོང་ལ་པར་དུ་བསྐྱོན་ཆོག་པའི་རེ་འདོད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཆོག་མིན་ཞུས་པར་ཡིད་འཐད་བྱུང་བ་བཞིན་བརྙན་པར་དུ་བླངས་པ་ཡིན།\nམནའ་གན་དང་གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་འདི་གཉིས་ནི་སྔ་རབས་བོད་པའི་ཡུལ་ཁྲིམས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་བར་ཤིན་ཏུ་མཁོ་བའི་རིན་ཐང་ཅན་ཞིག་ཏེ། ད་བར་མང་པོ་ཞིག་གིས་མནའ་གན་དང་གན་རྒྱ་གཉིས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་འདོད་པའི་འཁྲུལ་བློ་སེལ་ནུས་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་གན་རྒྱ་དང་མནའ་གན་བྲི་སྟངས་ལ་རྩ་བའི་སྒྲིག་གཞི་ཚགས་དམ་ཞིང་གོ་རིམ་ལྡན་པ། དོན་གྱི་སྙིང་བོ་གནད་དུ་འཁེལ་ནུས་པའི་ཚིག་ཉུང་དོན་འདུས་ཅན་བཅས་ཀྱི་རྩ་བའི་བླང་བྱ་ནན་མོ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་དུ་དུས་སྐབས་དེ་དག་གི་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་མངོན་པར་མཚོན་པའི་ཡུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་ཞིབ་པ་སོགས་རགས་ཙམ་རྟོགས་ནུས་སོ།། འདིར་གཤམ་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ཁག་གཉིས་ལ་རང་བློས་ལྕོགས་ཚོད་ཀྱིས་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ།\n1. ༄༅།། མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ན། མེ་སྦྲུལ་ཟླ་ཚེས་ལ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ། དཔལ་ལྡན་དམག་ཟོར་རྒྱལ་མོ། སྤྲུལ་པའི་ཆོས་རྒྱལ་སྐུ་ལྔ། ཆོས་སྐྱོངས་ཆེན་པོ་དྲེགས་པ་ལྕམ་སྲིང་འཁོར་སྲིང་འཁོར་བཅས་དང་། གཞན་ཡང་འགོ་བའི་ལྷ་བསྲུང་། ཁྱད་པར་༧ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེའི་ཞབས་དྲུང་དུ།\nཞུ་བ། བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་སུ་གསལ་བ་རྣམས་ནས་བློས་བླངས་འགྱུར་མེད་ཀྱི་མནའ་གན་གཙང་མར་ཕུལ་དོན་རྣམས་ལ་ཆེ་གེ་མོའི་དངོས་ཆས་དེ་སྔ་གཉེར་དམ་གྱི་བཅོལ་ལོ་བྱས་པ་དང་སྐྱིར་བཏང་པ་གཡར་སྐྱེད་བདེ་དུ་སྤྲད་པ་སོགས་འདོར་ན་དམར་ནས་རྡོག་གཅིག་དང་། ཟོང་ནས་ཇ་བསྐུད་ཙམ་ལའང་སྦལ་སྐུམ་གཡོ་ཟོལ་དང་བདག་བྱས་རིགས་གཏན་ནས་མེད་ངོས། ད་ལམ་དཔོན་ཁུངས་སུ་དྲང་ཞུས་མིན་རི། སླར་ཁུངས་རྡོལ་ཡོང་རི། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཞུས་རི། གལ་ཆེ་བློ་ངན་ལང་གཤོར་གྱི་དངོས་དང་རྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་དངོས་པོ་ལྷད་སྤུ་ཙམས་མཆིས་རིགས་ཡོད་ཚེ་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་བསྟན་བསྲུང་མཐུ་རྩལ་ཅན་རྣམས་ནས་ནོང་བའི་བྱེད་པོར་ཅི་ཡིན་གྱི་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་གང་ཡིན་ལོ་ཟླ་ཞག་བཅས་མ་འགྱངས་པར་བཀའི་ཆད་པ་དྲག་པོས་སྐད་གཅིག་ལ་ཐལ་བའི་རྡུལ་རླག་པར་འགྱུར་བར་ཚར་བཅོད་ཅིང་། བདེན་ཆེ་བའི་ཞུ་བ་པོ་མཆིས་ཚེ་དེ་དག་རྣམས་ལ་བྱ་དགའ་ཇེ་མཐོར་མཐོང་ལ་བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་པའི་འཕྲིན་ལས་མཛོད། ཅེས་གོང་སྨོད་མཚན་འཁོད་ཀྱི་བསྟན་བསྲུང་དཔང་དུ་གཙུག་ཏེ་ཁྲིམས་སར་སྙན་ཞུ་གསོལ་བ་འདི་ལས་འགལ་བའི་མནའ་བསྐྱོས་ཁུངས་རྡོལ་རིགས་ཕྲ་མོ་ཙམ་སུ་ཐད་ནས་བྱུང་ཤར་ན་ཁྲིམས་ཞབས་སུ་འབའ་གསེར་སྲང་ལྔ་གཙང་སྒྲུབ་ངོས། དངོས་རིགས་ལ་བརྒྱ་འཇལ་ངོ་དགུའི་འཇལ་སྤྲོད། ཉེས་ཐོབ་སོགས་ཞུ་ངོ་སྒྲོན་རྒྱུད་མེད་པ་བཀའ་གནང་ལྟར་སྒྲུབ་སྤྲོད་ཞུ། ཞུས་དོན་མིང་ཐོག་རྟགས་ཕུལ་བ།\n2. ༄༅།། གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་ན། ཤིང་སྦྲུལ་ཟླ་ཚེས་ལ། ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་ལུགས་གཉིས་༧གོང་མ་༧ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེའི་༧ཞབས་དྲུང་དུ། ཞུ་བ། བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་གཤམས་གསལ་དངོས་ཁག་རྣམས་ནས། བློས་བླངས་འགྱུར་མེད་ཀྱི་གན་རྒྱ་གཙང་མར་ཕུལ་དོན། ཕྲན་རབ་བསྟན་སྐྱིད་ཁང་པ་ནས་༧གཞུང་ས་ཆེན་པོའི་ཁྲལ་ཆེན་བརྔོད་ཙམ། རྒྱ་ཤིང་སོགས་ལོ་ལྟར་དུས་འབུལ་མ་ཐུབ་པའི་ཁྲལ་ཆེན་གང་ཡིན་ད་ལམ་འདེད་ཆེན་ཁོངས་སུ་ཐོན་པའི་ཁྲལ་འཇོག་ལ་ཁར་རླུང་གསུམ་འཛོམས་ཏེ་ཅི་བྱས་རྒྱ་འུབ་མ་འདུས་པར་བརྟེན་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལྡན་པའི་ཕྱག་ནས་དངུལ་སྲང་བདུན་ཞུ་དགོས་བྱུང་བ་དེ་ལ་བློ་བདེ་མ་འདེབས་ལོ་གསུམ་དང་། སྐུར་ལོ་གཅིག་བཅས་ལོ་བཞིའི་རིང་ཕུལ་བར་ལོ་ལྟར་ས་བོན་གང་ཡིན་གནང་ཕྱིན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་འདེབས་རྨོན་ཆུ་ལུས྾྾ བཅས་གཡུལ་སོགས་ཚང་མ་རབ་སྐྱིད་རང་གི་མ་ཞིང་དཔེ་ཞུས་ནས་རྩ་འབྲུ་ཐོན་འབུལ་དུ་ཡོང་བ་ཞུ་ཞུས་ཤིང་། གལ་སྲིད་གོང་ཚིག་ལས་འགའ་བའི་ང་མིན་ཁོ་ཡིན། ང་ཕམ་ཁོ་རྒྱལ། བཀའ་ཞུ་དམ་འབེབ། ཆེ་གཉན་བསྒུལ་བསྐྱོད། ཚིག་འབྲུ་གོ་ལོག་རྩ་ཚིག་ཁ་བརྡ། གོང་བཞིན་རྒྱ་ཉིས་འཛུགས་ཀྱི་མགོ་ཉོག་བསོད་ནམས་གཞིས་ཞོལ་སོགས་འགལ་ཆར་འགྲོ་བ་ཞུས་སྲིད་ན། ༧ཁྲིམས་ཞབས་སུ་འབའ་གསེར་སྲང་ལྔ་ངོ་སྒྲོན་རྒྱུད་མེད་པ་གཙང་འབུལ་ཐོག ཕྱག་དངུལ་ཞུ་བ་གང་ཡིན་ལ་ངོ་བསྐྱོད་རྩིས་ནས་འདབ་འཕར་འབུལ་རྒྱུ་མིང་ཐོག་རྟགས་འབུལ་བ་རབ་དཀྱིལ་གྱི་྾྾྾རྟགས།\n1. རྩོམ་པ་པོ་དང་བརྩམས་དུས་ཀྱི་སྐོར། དཔེ་དེབ་དེའི་དབུར་“ཤིང་ཁྱི་ལོའི་ཟླ་བཞི་བར་྾ x xས་འཛིན་྾྾྾྾སྒྲུབས་□□□”ཞེས་དང་། མཇུག་ཏུ་“ཤཱཀྱ་དགེ་སློངས་ཛྙ་ན་སུ་མ་རས་སྨྲས་པའོ་”ཞེས་བཀོད་ཡོད། ཤིང་ཁྱི་ལོ་ནི་ཤིང་ཕོ་ཁྱིའི་ལོ་སྟེ། རབ་བྱུང་དང་པོ་(སྤྱི་ལོ་1034)ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་(སྤྱི་ལོ་1934) བར་གྱི་ལོ་གང་རུང་ཞིག་ལ་འཁེལ་ཡོད་པས། ལོ་ཚིགས་གང་ཡིན་ཁ་ཚོན་གཅོད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ན་ཡང་། གཞུང་དོན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་སྤྲོས་ན། དེབ་དེར་ཆོས་སྐྱོང་ཁག་ལ་འཚམས་ཞུའི་དཔེར་བརྗོད་ཅིག་ཡོད་པའི་ནང་དུ་“གནམ་བསྐོས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་བྱའི་རིམ་པ་”ཞེས་བཀོད་ཡོད་པས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་ཚུགས་རྗེས་ཡིན་པ་གསལ་པོར་རྟོགས་ནུས་ཤིང་། དེས་ན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ནི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་(1617 - 1682)དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་བཞེས་པ་སྤྱི་ལོ་1641 ལོར་བོད་ས་གནས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཡོངས་རྫོགས་ཕྱག་ཏུ་བཞེས་ནས་སྲིད་དབང་གསར་དུ་བཙུགས་པ་ལ་ཟེར་བས། དེབ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་1693དང་། སྤྱི་ལོ1753དང་། སྤྱི་ལོ་1813དང་། སྤྱི་ལོ་1873དང་། སྤྱི་ལོ་1933 བཅས་ཀྱི་ཤིང་ཁྱི་ལོའི་གང་རུང་ཞིག་ལ་བྲིས་པ་གཏན་འཁེལ་བྱེད་ཐུབ་ཙམ་ལས། བྱེ་བྲག་གི་ལོ་གང་ཡིན་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཐབས་བྲལ།\n2. དེབ་འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་ཕྱག་བྲིས་དངོས་ཡིན་མིན། མནའ་གན་དང་གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་འདི་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚིག་ལྷག་དང་། དག་ཆ་མ་ཐོན་པའི་སྐྱོན་འདུག་པ་དཔེར་ན། སྲིང་འཁོར་ཞེས་ཚིག་ལྷག་དང་། སྐུད་ལ་བསྐུད་དང་། མདོར་ན་ལ་འདོར་ན་དང་། ལང་ཤོར་ལ་ལང་གཤོར་དང་། སྦས་བསྐུངས་ལ་སྦལ་སྐུམ་དང་། ཙམ་ལ་ཙམས་དང་། གཅོད་ལ་བཅོལ་དང་། དཔང་དུ་བཙུགས་པ་ལ་གཙུག་དང་། བསྐྱལ་ལ་བསྐྱོས་དང་། གཤམ་ལ་གཤམས་དང་། ནོངས་པ་ལ་ནོང་བ་དང་། བསྟན་སྲུང་ལ་བསྟན་བསྲུང་དང་། ལྷ་སྲུང་ལ་ལྷ་བསྲུང་དང་། རྒྱ་འུབས་མ་འདུས་པ་ལ་རྒྱ་འུབ་མ་འདུས་པ་ཞེས་དང་། འགལ་ལ་འགའ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། གཞན་ཆོས་སྐྱོང་ཁག་ལ་འཚམས་ཞུའི་ཡི་གེ་དང་། དཔོན་པོར་འབུལ་བའི་དཔེར་བརྗོད་སོགས་སུའང་ཡིག་ནོར་ཅུང་མང་ཞིང་། སྔོན་འཇུག་གི་ཡི་གེ་ཆད་པ་ཤིན་ཏུ་མང་། ཅོད་པན་ལ་བཅོད་པན་དང་། འཚམས་ཞུ་ལ་ཚམ་ཞུ། མཆོད་སྤྲིན་ལ་ཆོད་སྤྲིན། འཕེལ་བ་ལ་ཕེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་བས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་བལྟས་ཀྱང་དཔེ་དེབ་དེ་ནི་གཞན་ནས་མ་ཡིག་ཕབ་བཤུས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་རྩོམ་པ་པོས་ཕྱག་བྲིས་དངོས་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་སྐྱེ་དཀའ།\nམདོར་ན། དེབ་འདི་གཞུང་ཡིག་གི་དཔེར་བརྗོད་བྲི་སྟངས་སྐོར་གྱི་དཔེ་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་ཅི་ཡང་མི་འདུག་སྟེ། དཔོན་པོར་འབུལ་ན་ལྟ་བུ་དང་། དཔྱད་ཁྲའི་དཔེར་བརྗོད་ན་ལྟ་བུ་སོགས་ཡོད་དོ།། མ་ཡིག་དབུ་མེད་དང་དོན་ཚན་དག་གི་ཁ་བྱང་ཚོན་དམར་པོས་བྲིས་འདུག སྐུང་ཡིག་རེ་འགའ་མ་གཏོགས་ཐད་ཀར་བཀླག་ཆོག་པ་དང་། དོན་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ཐུབ།\nདེང་རབས་ཁྲིམས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་གན་རྒྱའི་སྐོར་ལ་ཡིག་ཐོག་གི་གན་རྒྱ་དང་། ཚིག་ཐོག་གི་གན་རྒྱ། ད་དུང་གཞན་པའི་སྐོར་བཅས་ཕྱོགས་ཆེ་བ་གསུམ་གྱི་སྟེང་ནས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཡོད་ན་ཡང་། གོང་གསལ་དཔེར་བརྗོད་ཁག་གཉིས་ནི་ཡིག་ཐོག་གི་གན་རྒྱ་ཇི་ལྟར་འཇོག་དགོས་པའི་སྐོར་ཡིན། སྤྱིར་གན་རྒྱའི་ནང་དོན་ནི་གན་རྒྱ་ཁྲིམས་དང་མཐུན་མིན་དང་ནུས་པ་ལྡན་མིན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་གན་རྒྱ་ཁས་ལེན་པ་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་འགན་འཁུར་དགོས་པའི་གཞི་བརྟེན་སའང་ཡིན་པས། གན་རྒྱ་འཇོག་དུས་ནང་དོན་ཅི་ནས་ཀྱང་ཁྲིམས་མཐུན་ལུགས་མཐུན་ཡིན་པ། ཁ་གསལ་ཞིང་ཆ་ཚང་ཡིན་པ། ཁག་འཇོག་ས་དང་རྩོད་གླེང་མི་འབྱུང་བ་ཞིག་བྱེད་པར་བརྩོན་དགོས། སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་དངོས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ། གན་རྒྱ་ལ་རིགས་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་བྱེ་བྲག་གི་རེ་འདུན་ཡང་སོ་སོར་མི་འདྲ་བས། གན་རྒྱའི་རིགས་སྤྱི་ལ་ཅིས་ཀྱང་འཛོམ་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་དག་གོང་གསལ་དཔེར་བརྗོད་ཁག་གཉིས་ལ་ཚང་མིན་གྱིས་བསྡུར་ཏེ་དཔྱད་པ་ལ།\n1. རུས་མིང་དང་སྡོད་གནས་གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། གན་རྒྱ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དོ་བདག་གི་(当事人 )རུས་མིང་དང་སྡོད་གནས་གསལ་པོར་བྲི་དགོས། དེང་དུས་སུ་ངེས་པར་དུ་དུད་ཐོའི་ཐོག་བཀོད་པའི་རུས་མིང་ཇི་བཞིན་བྲི་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། སྔོན་ཆད་ཀྱང་ཚོ་སྡེ་གང་ཡིན་དང་། རུས་མིང་ཅི་ཡིན་གསལ་པོར་བྲི་དགོས་པ་ཤེས་ཐུབ་ཏེ། གོང་གསལ་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དུ་“བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་སུ་གསལ་བ་རྣམས་ནས་”ཞེས་དང་། གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་དུ་“བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་གཤམས་གསལ་དངོས་ཁག་རྣམས་ནས།”་ཞེས་པ་རུ་རང་གི་རུས་མིང་དང་། ཡང་ན་ཚོགས་མིའི་མིང་གསལ་པོར་བྲི་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་ཡོད། དེ་བདག་གི་རུས་མིང་གསལ་པོར་བཀོད་མེད་པའི་གན་རྒྱ་ནི་ཁ་ཕྱོགས་མེད་པ་དང་དོན་གྱིས་དབེན་ཕྱིར་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གན་རྒྱ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ།།\n2. དམིགས་ས་(标的)གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། དམིགས་ས་ཞེས་པ་ནི་གན་རྒྱ་འཇོག་མཁན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་དབང་ཆ་དང་འོས་འགན་གྱིས་ལྷན་དུ་བསྟན་པའི་བྱ་ཡུལ་ཡིན། དམིགས་ས་དེ་དངོས་པོ་ཡིན་ཆོག་སྟེ། ཉོ་ཚོང་གན་རྒྱའི་ནང་གི་དངོས་པོ་དང་། གཡར་དངུལ་གན་རྒྱའི་ནང་གི་དངུལ་ལོ་ལྟ་བུ་ཡིན། དཔེར་ན། གོང་གསལ་མནའ་གན་དཔེར་བརྗོད་ནང་གི་“ཆེ་གེ་མོའི་དངོས་ཆས་” ལྟ་བུ་དང་། གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་ནང་གི་“བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལྡན་པའི་ཕྱག་ནས་དངུལ་སྲང་བདུན་ཞུ་དགོས་བྱུང་བ”ཞེས་པའི་དངུལ་ལོ་དེ་ལ་ཟེར་བས་དམིགས་ས་གསལ་པོ་ཡིན་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད། གཞན་བྱ་སྤྱོད་ཀྱང་ཡིན་ཆོག་པ་དཔེར་ན། དངོས་ཟོག་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་གན་རྒྱའི་ཁྲོད་ཀྱི་ངལ་ལས་ལྟ་བུའོ།། དམིགས་ས་མེད་པའམ་དམིགས་ས་གསལ་པོ་མིན་པའི་གན་རྒྱ་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། ཡོད་ཀྱང་དོན་སྙིང་སྟོངས་པས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐབས་མེད་དོ།།\n3.གྲངས་ཀ་(数量) གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། གན་རྒྱའི་དམིགས་ས་ལ་ངེས་པར་དུ་གྲངས་ཀ་གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། གྲངས་ཀ་གསལ་པོ་ཡོད་ན་ད་གཟོད་དབང་ཆ་དང་འོས་འགན་གྱི་ཆེ་ཆུང་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པ་ཡིན། གོང་གསལ་གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་ལས་“དངུལ་སྲང་་བདུན་”ཞེས་བཀོད་ནས་དངུལ་ལོའི་གྲངས་ཀ་གསལ་བོར་བྲི་དགོས་པའི་རེ་བ་བཏོན་ཡོད་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ།། གཞན་ལྷམ་བཟོ་དོན་གྲུབ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་ལྷ་གཟིམ་བསམ་ཕོའི་ཞབས་གྲས་ཚེ་ནོར་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་ནས་ཊམ་རྡོ་གཡར་བའི་གན་རྒྱའི་ནང་དུ། “ཚེ་ནོར་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་ནས་ལོ་འཁོར་བཅུ་སྐྱེད་འཁྲི་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་ངོ་བོ་ཊམ་རྡོ་བརྒྱ་ཐམ་པ་གཡར་ཞུས་དོན་སྨིན་བཀྲིན་ཆེ་བྱུང་ན།”① ཞེས་དམིགས་སའི་གྲངས་ཀ་གསལ་པོ་བྲིས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།\n4.སྤུས་ཚད་( 质量 ) ཞིབ་ཕྲ་ཡིན་དགོས།དམིགས་སའི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེ་གྲངས་ཀ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་དུ་ཕྲ་ཞིབ་དང་གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། སྐབས་འགར་མ་དཔེ་དངོས་ཉར་ནས་ཞིབ་བཤེར་རྩིས་སྤྲོད་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས། དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་ལས་འགན་གྱི་ཡང་ལྕིའི་ཚད་གཏན་འབེབ་བྱེད་དཀའ། འདི་གཙོ་བོ་ཉོ་ཚོང་སོགས་ཀྱི་གན་རྒྱ་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན། གོང་གསལ་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དུ་“ཆེ་གེ་མོའི་དངོས་ཆས་དེ་སྔ་གཉེར་དམ་གྱི་བཅོལ་ལོ་བྱས་པ་དང་སྐྱིར་བཏང་པ་གཡར་སྐྱེད་བདེ་དུ་སྤྲད་པ་སོགས་འདོར་ན་དམར་ནས་རྡོག་གཅིག་དང་། ཟོང་ནས་ཇ་བསྐུད་ཙམ་ལའང་སྦལ་སྐུམ་གཡོ་ཟོལ་དང་བདག་བྱས་རིགས་གཏན་ནས་མེད་ངོས།”ཞེས་གཞན་གྱིས་བཅོལ་བའམ་ཡང་ན་གཞན་གྱི་ས་ནས་གཡར་བ་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཕྱིར་སྤྲོད་པ་ལ་སྔོན་གྱི་དངོས་ཆས་ཀྱི་སྤུས་ཀ་གསལ་པོར་ངེས་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་P. T1297 རྟ་ཉོ་བའི་གན་རྒྱ་རུ། “ དགེ་སློང་ཅང་བོན་ཅར་གྱིས་རྟ་གཅིག་མཇལ་ཏེ།། སྤུ་རྟགས་དང་མདོ་རིས་ལ། ། ཕོ་གྭ་སྐྱའ་མདོ་རིས་ཤྀང་ལོ་དང་ཕྱོ་མཁར་མཆིས་པ་གཅྀག་མཇད་ཏེ། ། རྟ་འདི་ལས་ཞལ་མཆུ་གཅེས་འཕྲ་ཇྀ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ།། ལྷ་བརྩན་མཆྀད་གྱིས་འཚལ་ཞྀང་ཞལ་ཅེ་ཆད་མྱི་སྡོད་པར། ། རྟ་འདྀའི་མནའ་ལུས་ཀྱི་ཆད་སྐྱན་སྐྱོན་མ་མཆིས་པ་གཅིག་ཕྲལ་དུ་བན་དེ་བོན་ཅར་ལ་འབུལ་བར་བགྱིས། ། རྟ་འདི་དབྱར་སྤུ་ཁྲུ་སྟེ་མདོ་རིས་ལྷག་ཆད་ཅིག་མཆིས་ནའང་དཔའ་རྒྱ་ཕྲལ་ལ་བརྗེ་བར་བགྱིས།།”②ཞེས་རྟ་ཕོ་གྭ་སྐྱའི་སྤུ་རྟགས་དང་མདོ་རིས། སྤུ་རིས་འཁྱིལ་ཚུལ། ཆེ་ཆུང་སོགས་ཇི་བཞིན་བཀོད་ནས། དབྱར་རྟ་དེའི་སྤུ་བརྗེས་ནས་སྤུ་རིས་ལྷག་ཅིག་ཆད་ནའང་དཔའ་རྒྱ་ལ་འཕྲལ་དུ་བརྗེ་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ།།\n5.རིན་དངུལ་ལམ་རྔན་པ་(价款或报酬) གསལ་བོར་འགོད་དགོས། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་གི་དངོས་པོ་བླངས་པའམ་ཡང་ན་ལས་ཀ་ཁས་བླངས་རྗེས་ཕྱོགས་དེར་ཕར་སྤྲོད་འོས་པའི་དངུལ་ཡིན། རིན་དངུལ་དང་རྔན་པ་ནི་གན་རྒྱའི་ཆེས་གཞི་རྩའི་དོན་ཚན་གཅིག་ཡིན་པས། རིན་གོང་དངོས་དང་། རྩིས་རྒྱག་ཚད་གཞི། རྩིས་རྒྱག་ཐབས། དངུལ་སྤྲོད་ཐབས་སོགས་གན་རྒྱ་འཇོག་པའི་སྐབས་སུ་གཏན་འབེབས་གསལ་པོ་གནང་དགོས། འདི་ནི་གོང་གསལ་གན་རྒྱ་ཁག་གཉིས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པས་དེ་ཙམ་གྱིས་འཐུས་སོ། །\n6.དུས་བཅད་(期限) གསལ་པོ་ཡིན་དགོས། གན་རྒྱའི་དུས་བཅད་དུ་གོ་ཆོད་པའི་དུས་བཅད་དང་ལག་བསྟར་དུས་བཅད་གཉིས་ཀ་འདུས་ཡོད། གན་རྒྱ་རེ་འགའི་ནང་དུ། གན་རྒྱའི་གོ་ཆོད་པའི་དུས་བཅད་དེ་གན་རྒྱ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བའི་དུས་བཅད་ཡིན། དཔེར་ན། བོགས་མར་གཏོང་བ་སོགས་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡང་གན་རྒྱ་འགའ་རེའི་ནང་དུ། གན་རྒྱའི་གོ་ཆོད་པའི་དུས་བཅད་དེ་ལོ་རེ་བཞིན་རྩི་ཆོག་ལ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བའི་དུས་བཅད་ནི་ཟླ་དུས་ལྟར་བྱེད་པ་ཡིན། གང་ལྟར་གན་རྒྱའི་བྱེད་ནུས་ཐག་གཅོད་པ་དང་། གན་རྒྱ་ལག་བསྟར་བྱེད་བདེ་བའི་ཆེད་དུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་གན་རྒྱ་འཇོག་དུས། ངེས་པར་དུ་དུས་བཅད་ལ་གྲོས་འཆམ་དགོས་པ་མ་ཟད། གན་རྒྱའི་ནང་དུ་གསལ་པོར་བྲི་དགོས། གོང་གསལ་གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་དུ། “བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལྡན་པའི་ཕྱག་ནས་དངུལ་སྲང་བདུན་ཞུ་དགོས་བྱུང་བ་དེ་ལ་བློ་བདེ་མ་འདེབས་ལོ་གསུམ་དང་། སྐུར་ལོ་གཅིག་བཅས་ལོ་བཞིའི་རིང་ཕུལ་བར་ལོ་ལྟར་ས་བོན་གང་ཡིན་གནང་ཕྱིན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་འདེབས་རྨོན་ཆུ་ལུས྾ བཅས་གཡུལ་སོགས་ཚང་མ་རབ་སྐྱིད་རང་གི་མ་ཞིང་དཔེ་ཞུས་ནས་རྩ་འབྲུ་ཐོན་འབུལ་ཏུ་ཡོང་བ་ཞུ་”ཞེས་དུས་བཅད་ལོ་བཞིར་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད་པ་ལྟར་དེ་དོན་བཞིན་གསལ་བོར་བྲི་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།།\n7. ཆིངས་འགལ་འགན་ཁུར་(违约责任) ཞིབ་གསལ་ཆ་ཚང་ཡིན་དགོས། གན་རྒྱ་ལས་ཐག་བཅད་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་འགལ་ན་དེ་དོན་བཞིན་འགན་འཁུར་དགོས་པར་ཟེར། ཆིངས་ཡིག་དང་འགལ་བའི་འགན་དེ། བཅའ་ཁྲིམས་སུ་ཐག་བཅད་ཡོད་ན་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐག་བཅད་ལྟར་འཁུར་དགོས་པ་དང་། བཅའ་ཁྲིམས་སུ་ཐག་བཅད་མེད་ན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་གྲོས་ཐག་གཅོད་དགོས། ཆིངས་ཡིག་དང་འགལ་བའི་འགན་དེ་གསལ་ཞིང་ཞིབ་ཆ་ལྡན་པ། ཆ་ཚང་བ་བཅས་ཡིན་དགོས་དོན་ནི་གན་རྒྱའི་བྱེད་ནུས་ལ་ཁག་ཐེག་བྱེད་པའི་གནད་འགག་ཡིན། ཆིངས་ཡིག་དང་འགལ་བའི་འགན་ཁུར་དུ་ཆིངས་ཡིག་དང་འགལ་བའི་ནོར་འཁྲུལ་དང་ཉེས་ཆད་གཅོད་པའི་ནང་དོན་བཅས་འདུས། དེ་བས་གན་རྒྱའི་ནང་དུ་འགན་ཁུར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་གསལ་པོ་དགོས་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་གན་རྒྱའི་གཟབ་ནན་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ནན་ཏན་གྱིས་གན་རྒྱ་བརྩི་སྲུང་ལག་བསྟར་བྱེད་པར་སྐུལ་མ་གཏོང་ཆེད་ཡིན་ནོ།། གོང་གསལ་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དུ། “གོང་སྨོད་མཚན་འཁོད་ཀྱི་བསྟན་བསྲུང་དཔང་དུ་གཙུག་ཏེ་ཁྲིམས་སར་སྙན་ཞུ་གསོལ་བ་འདི་ལས་འགལ་བའི་མནའ་བསྐྱོས་ཁུངས་རྡོལ་རིགས་ཕྲ་མོ་ཙམ་སུ་ཐད་ནས་བྱུང་ཤར་ན་ཁྲིམས་ཞབས་སུ་འབའ་གསེར་སྲང་ལྔ་གཙང་སྒྲུབ་ངོས། དངོས་རིགས་ལ་བརྒྱ་འཇལ་ངོ་དགུའི་འཇལ་སྤྲོད། ཉེས་ཐོབ་སོགས་ཞུ་ངོ་སྒྲོན་རྒྱུད་མེད་པ་བཀའ་གནང་ལྟར་སྒྲུབ་སྤྲོད་ཞུ། ཞུས་དོན་མིང་ཐོག་རྟགས་ཕུལ་བ།”ཞེས་དང་། གན་རྒྱའི་དཔེར་བརྗོད་དུ།“གལ་སྲིད་གོང་ཚིག་ལས་འགའ་བའི་ང་མིན་ཁོ་ཡིན། ང་ཕམ་ཁོ་རྒྱལ། བཀའ་ཞུ་དམ་འབེབ། ཆེ་གཉན་བསྒུལ་བསྐྱོད། ཚིག་འབྲུ་གོ་ལོག རྩ་ཚིག་ཁ་བརྡ། གོང་བཞིན་རྒྱ་ཉིས་འཛུགས་ཀྱི་མགོ་ཉོག་བསོད་ནམས་གཞིས་ཞོལ་སོགས་འགལ་ཆར་འགྲོ་བ་ཞུས་སྲིད་ན། ༧ཁྲིམས་ཞབས་སུ་འབའ་གསེར་སྲང་ལྔ་ངོ་སྒྲོན་རྒྱུད་མེད་པ་གཙང་འབུལ་ཐོག ཕྱག་དངུལ་ཞུ་བ་གང་ཡིན་ལ་ངོ་བསྐྱོད་རྩིས་ནས་འདབ་འཕར་འབུལ་རྒྱུ་མིང་ཐོག་རྟགས་འབུལ་བ་རབ་དཀྱིལ་གྱི་྾ ྾྾རྟགས།” ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟར་རོ། །\nཆིངས་འགལ་འབའ་ཐོ་གསེར་སྲང་ལྔ་འཇོག་པ་ཅུང་རྒྱུགས་ཆེ་སྟེ། ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་P. T1297རྟ་ཉོ་བའི་གན་རྒྱ་རུ། “མཇལ་ཙོང་འདྀ་ལྟར་བགྱིས་པའྀ་འོག་དུ་ལོ་བ་ཞིག་མཆིསྣ་མྱི་ལོ་བ་ལ་དམར་སྲང་ལྔ་སྩལད་བར་བགྱིས།།”③ཞེས་བཀོད་ཡོད། ཡང་འབའ་དངུལ་གྱི་གྲངས་ཀ་གསལ་བོར་བཀོད་མེད་པར་རྩོད་གླེང་བྱུང་ཚེ་ཁྲིམས་བདག་གིས་དངུལ་གྲངས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཆོག་པའི་གན་རྒྱའང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། མི་སེར་ནས་ཕུལ་བའི་གན་རྒྱ་ཞེས་པའི་ནང་དུ། “གལ་སྲིད་འགལ་གཡོའི་སྐབས་དེར་ཞུ་བ་དེ་མ་བྱུང་ཚུལ་སོགས་རང་གཞན་སུ་ཐད་ནས་ཞུས་པ་ཤར་ཚེ་འབའ་བླ་དཔོན་ཇི་སྩོལ་སྟིག་བསགས་རང་འཁུར་ཞུ་རྒྱུའི་རྟགས་རིམ་འབུལ་ཞུས་པ”④ལྟ་བུའོ།།\n1. ལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཞག་ཡོད་མེད། མནའ་གན་དང་གན་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ནི་ལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཞག་ཡོད་མེད་ཡིན་ཏེ། མནའ་གན་ནི་ཐོག་མར་ལྷ་དང་སྲུང་མ་དཔང་དུ་གསོལ་བ་དང་། དེ་རྗེས་ཁྲིམས་བདག་གི་དྲུང་དུ་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་འབུལ་བ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། གོང་གསལ་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ལས། “དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ། དཔལ་ལྡན་དམག་ཟོར་རྒྱལ་མོ། སྤྲུལ་པའི་ཆོས་རྒྱལ་སྐུ་ལྔ། ཆོས་སྐྱོངས་ཆེན་པོ་དྲེགས་པ་ལྕམ་སྲིང་འཁོར་བཅས་དང་། གཞན་ཡང་འགོ་བའི་ལྷ་བསྲུང་།”ཞེས་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་གཉན་པོ་དག་མནའ་དཔང་དུ་གསོལ་ཡོད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱས་པ་དེ་དང་འགལ་ཚེ་ཐོག་མར་ལྷ་སྲུང་གིས་བཀའ་ཆད་དྲག་པོ་གནང་བའི་དམོད་བོར་ཡོད་པ་དང་། བཀའ་ཆད་དྲག་པོ་གནང་བའི་དམོད་བོར་ཡོད་པ་དང་། དེ་རྗེས་ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེས་ཉེས་ཐོབ་ལ་དམིགས་ནས་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པ་དང་ལེན་བྱས་ཡོད་པའོ། །\nལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཙུགས་ནས་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་དང་འགལ་ན་དད་གནས་ཀྱི་ལྷ་གང་རུང་གིས་བཀའ་ཆད་གཅོད་པར་རེ་བ་དང་། མནའ་རྟེན་རྡོ་རིང་ལ་བྱས་ཏེ་མནའ་ཚིག་ཀྱང་གསལ་བོར་བྲིས་པའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ནི། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་བཞེངས་པའི་བསམ་ཡས་ཀྱི་རྡོ་རིང་དུ། “དཱ:ཕྱིན:་ཅད་། གདུང:རབས: རེ་རེ: ཞིང:ཡང: བཙན་པོ: ཡབ་སྲས:གྱིས་: འདྀ། ། བཞིན་ཡྀ:དམ: བཅའོ། དེ་ལས:མནའ: ཁ: དབུད:པ: དག:ཀྱང་། མྱྀ་བགྱི; མྱི:བསྒྱུར:བར: ། འཇྀག་རྟེན་ལས:། འདའས:པའ: དང་། འཇྀག:རྟེན:གྱི:ལྷ་དང་། མྱྀ་མ: ཡིན:པའ: ། ཐམས:ཅད་གྱང:དཕང་དུ། གསོལ:ཏེ། བཙན་པོ:ཡབ: སྲས་དྔ: ། རྗེ་བློན་ཀུན་གྱིས་དབུ་སྙུང:དང་བྲོ་: ། བོར་རོ: །”⑤ཞེས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སངས་རྒྱས་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་དང་། མི་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དཔང་དུ་གསོལ་ཏེ་གདུང་རབས་རྗེས་མ་དག་ཀྱང་དེ་ལུགས་བཞིན་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་བྲིས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་སོགས་སུ་ལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཞག་པའི་སྲོལ་དེ་བཙན་པོ་འདིའི་རིང་ཐོག་མར་མངོན་ཡོད་པས། སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་མནའ་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ཕན་ཚུན་སྐྱ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་སྙམ་མོ།།\nགན་རྒྱ་ནི་ལྷ་སྲུང་སོགས་དཔང་དུ་གསོལ་མེད་པར་ཐད་ཀར་ཁྲིམས་བདག་གི་དྲུང་དུ་ཁས་ལེན་དམ་བཅའ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་ལས། ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་ལུགས་གཉིས་༧གོང་མ་༧ཁྲིམས་བདག་རིན་པོ་ཆེའི་༧ཞབས་དྲུང་དུ། ཞེས་བཀོད་ཡོད་པས། ལྷ་སྲུང་གཉན་པོ་དཔང་དུ་བཙུགས་མེད་ལ་དམ་བཅའ་དང་འགལ་ཚེ་དད་གནས་ཀྱི་ལྷ་གང་རུང་གིས་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་ཐལ་བའི་རྡུལ་བཞིན་ཏུ་གཏོང་བར་ཤོག་ཅེས་དམོད་ཀྱང་བོར་མེད་པར། ཚུལ་མཐུན་བག་ཡོད་ཀྱི་ཁ་དན་ལས་འགལ་ན་དེ་དོན་བཞིན་ཁྲིམས་བདག་གིས་ཁྲིམས་ཆད་ཕོག་པ་དང་ལེན་བྱེད་པར་དམ་བཅའ་ཕུལ་ཡོད། རིགས་འདི་འདྲ་བ་ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་P. T1297རྟ་ཉོ་བའི་གན་རྒྱ་རུ། “ལུག་གི་ལོའི་དཔྱིད།། ཞང་ལྷ་བཟང་དང་།། ཞང་... ལསྩོགས་པ་འ་ཁྲམ་སྲུངུར་བཏབ་... ལའ། ། ཚད་སྟོད་ཀྱི་སྡེ་སྐྱའ་ཙ་ལྷ་བརྩན་ལས། ། དགེ་སློང་བོན་ཅར་གྱིས་རྟ་གཅྀག་མཇལ་ཏེ།། སྤུ་རྟགས་དང་མདོ་རིས་ལ། ། ཕོ་གྭ་སྐྱའ་མདོ་རིས་ཤྀང་ལོ་དང་ཕྱོ་མཁར་མཆིས་པ་གཅྀག་མཇལ་ཏེ། །”⑥ཞེས་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་མནའ་གན་གྱི་རིགས་མ་ཡིན་པར་ཉོ་ཚོང་གན་རྒྱའི་སྐོར་ཡིན་ལ། བོད་བཙན་པོའི་དུས་ནས་གན་རྒྱ་བྲི་སྟངས་ཀྱི་རྩ་དོན་ནི་ཞིབ་ཅིང་གསལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞི་ནས་རྟོགས་ཐུབ།\n2.མནའ་གན་ནི་བདེན་དཔང་གཙོར་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན། གོང་གསལ་མནའ་གན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དེ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ནི། མནའ་གན་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་རྩོད་གླེང་བྱུང་རྗེས་སམ་ཡང་ན་ལས་དོན་ཞིག་སྒྲུབ་ཚར་རྗེས་རང་ཉིད་ལ་ཉེས་སྐྱོན་མེད་ཚུལ་ལམ་ཡང་ན་དོན་དག་དེ་འདྲ་བ་སླར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བདེན་དཔང་གཙོར་སྟོན་པ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པར་འདུག གན་རྒྱ་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ལས་དོན་དེ་མགོ་རྩོམ་པར་གྲ་སྒྲིག་གི་བྱས་པ་བྱེད་པར་ཤུགས་ཆེ་བའོ། ། མནའ་གན་དཔེར་བརྗོད་དུ། “བདག་མིང་རྟགས་ཁུངས་སུ་གསལ་བ་རྣམས་ནས་བློས་བླངས་འགྱུར་མེད་ཀྱི་མནའ་གན་གཙང་མར་ཕུལ་དོན་རྣམས་ལ་ཆེ་གེ་མོའི་དངོས་ཆས་དེ་སྔ་གཉེར་དམ་གྱི་བཅོལ་ལོ་བྱས་པ་དང་སྐྱིར་བཏང་པ་གཡར་སྐྱེད་བདེ་དུ་སྤྲད་པ་སོགས་འདོར་ན་དམར་ནས་རྡོག་གཅིག་དང་། ཟོང་ནས་ཇ་བསྐུད་ཙམ་ལའང་སྦལ་སྐུམ་གཡོ་ཟོལ་དང་བདག་བྱས་རིགས་གཏན་ནས་མེད་ངོས། ད་ལམ་དཔོན་ཁུངས་སུ་དྲང་ཞུས་མིན་རི། སླར་ཁུངས་རྡོལ་ཡོང་རི། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཞུས་རི། གལ་ཆེ་བློ་ངན་ལང་གཤོར་གྱི་དངོས་དང་རྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་དངོས་པོ་ལྷད་སྤུ་ཙམས་མཆིས་རིགས་ཡོད་ཚེ་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་བསྟན་བསྲུང་མཐུ་རྩལ་ཅན་རྣམས་ནས་ནོང་བའི་བྱེད་པོར་ཅི་ཡིན་གྱི་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་གང་ཡིན་ལོ་ཟླ་ཞག་བཅས་མ་འགྱངས་པར་བཀའི་ཆད་པ་དྲག་པོས་སྐད་གཅིག་ལ་ཐལ་བའི་རྡུལ་རླག་པར་འགྱུར་བར་ཚར་བཅོད་ཅིང་། བདེན་ཆེ་བའི་ཞུ་བ་པོ་མཆིས་ཚེ་དེ་དག་རྣམས་ལ་བྱ་དགའ་ཇེ་མཐོར་མཐོང་ལ་བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་པའི་འཕྲིན་ལས་མཛོད།”ཅེས་ཆེ་གེ་མོའི་དངོས་ཆས་བཅོལ་བའམ་གཡར་བ་ཕྱིར་སྤྲད་ཟིན་པས། དེའི་ཕན་ཆད་དུ་དངོས་རིགས་ཁབ་སྐུད་ཙམ་སྦས་བསྐུངས་བྱས་མེད་ཚུལ་དང་། གལ་ཏེ་ཡོད་ཚེ་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་བསྟན་སྲུང་རྣམས་ཀྱིས་བཀའ་ཆད་གནང་ཆོག་པའི་དམོད་འབོར་དགོས་པ་མ་ཟད། འདམ་པོ་མཆིས་ཚེ་བྱ་དགའ་སྟེར་ཆོག་པ་སོགས་བཀོད་ནས་དེ་བཞིན་བྲི་དགོས་པར་བསྟན་པ་ལས་ཤེས་ཐུབ། གན་རྒྱ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་རང་སྐྱོན་མེད་ཚུལ་གྱི་ཁས་ལེན་བཀོད་མི་དགོས་སོ།།\n3. མནའ་གན་ལ་གན་རྒྱ་ལས་བྱེད་ནུས་ཆེ་བ། མནའ་གན་གྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རང་གི་དད་གནས་ཀྱི་ལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཙུགས་ནས་དེ་ལས་འགལ་ན་ལྷས་བཀའ་ཆད་གནང་ཆོག་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཁྲིམས་ཆད་འཁུར་བར་དང་ལེན་བྱས་ཡོད་པས། དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་གན་རྒྱ་དང་བསྡུར་ན་བྱེད་ནུས་ཆེ་ཞིང་གན་རྒྱ་བདེ་བླག་ངང་ལག་ཏུ་བསྟར་བར་རྔོ་ཆེན་པོ་ཐོགས་ཡོད། དད་གནས་ཀྱི་ཀློང་ན་འཚོ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་དད་མོས་བྱེད་སའི་ལྷ་སྲུང་ལ་བློ་འགལ་བའི་དད་ལོག་བྱེད་མི་སྲིད་ལ། སེམས་ཉིད་རྣམ་རྟོག་གིས་གཡོས་པས་འགལ་ཆའི་བློ་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་སྲིད་ཕྱིར། ལྷ་སྲུང་དཔང་དུ་བཞག་པ་ནི་ཁྲིམས་ཡིག་གིས་བཅུན་མི་ཐུབ་པའི་བློ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་འདུལ་སླ་བས་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་རྣམས་ནི་ངང་ཚུལ་བརྟན་པ། གཡོ་སྒྱུ་ཆུང་བ། མནའ་ལ་ཤིན་ཏུ་བརྩི་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་པས། མནའ་གན་གྱི་རིགས་ལ་འགལ་བའི་བློ་ཅན་ཆེས་ཉུང་བར་སེམས། གན་རྒྱ་ལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཅུན་པའི་བྱེད་ནུས་མ་གཏོགས་མེད་པས་བརྩི་མཁན་དང་མི་བརྩི་མཁན་ཅི་རིགས་ཡོད་ངེས། མནའ་གན་གྱི་རིགས་འདི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཆོས་མི་བསྣུབས་པའི་ཕྱིར་རྗེ་བློན་མནས་བསྒགས་པའི་བཀའ་གཙིགས་ཁག་གཉིས་དང་། བསམ་ཡས་ཀྱི་རྡོ་རིང་། དེ་རྗེས་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་བཞེངས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་རྡོ་རིང་སོགས་ལས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ཡིན། མནའ་གན་ནི་ཆེ་བ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ནས་ཆུང་བ་འབངས་ཀྱི་ཉོ་ཚོང་གན་རྒྱ་སོགས་དང་འབྲེལ་བས་ཁྱབ་ཆེ་ཞིང་བྱེད་ནུས་མངོན་པར་མཐོ་བ་ཞིག་ཡིན།\nབོད་སིལ་བུའི་དུས་སུའང་། བོད་པ་དང་སིང་པའི་དམག་འཁྲུག་གཅོད་ལུགས་ཀྱི་མནའ་གན་ཞེས་པའི་ནང་དུ། “གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་གནོད་མི་སྐྱེལ། ཇ་དང་ལེ་ན་གཏོང་རྒྱུ་ལ་འགལ་མིན་གྱིས་ལོ་སྔ་མ་ནང་ལྟར་གཏོང་རྒྱུ་འདི་ལ་ལབ་རྒྱུ་གླེང་རྒྱུ་མེད། ལ་དྭགས་ཀྱི་ཚོང་པ་འགྲོ་མི་ལ་གནོད་མི་སྐྱེལ། ང་ཚོའི་ལུང་པའི་མི་ཁྱོད་ཚོའི་ལུང་པར་སླེབས་ན་གནོད་མི་བྱེད། སི་རི་ར་ཛ་ས་ཧེབ་དང་། ལྷ་སའི་སྐུ་ཚབ་བར་ལ་སྔར་ཕན་ཆད་ཀྱི་ལས་ཆེ་ཆུང་ཚང་མ་སེམས་ལ་མ་བཞག་པར་བསྐྱུར་བཞག དེ་རིང་བཟང་བསྒྲིགས་དྲང་པོ་བྱུང་སོང་། རྟག་པར་དེ་ལ་གནས་ཡོང་། ད་ལམ་ནས་རྒྱུན་རིང་པོའི་བར་འདི་ལྟར་བྱེད། བར་ལ་དཀོན་མཆོག་བཞག་ནས་རྒྱུན་རིང་བྱས་ཆོག ཡང་བསྐྱར་གངས་ཏི་སེ། མཚོ་མ་ཕམ། ཁོ་ཆར་ཇོ་བོ་དཔང་བོར་པའི་རྟགས་ཐེའུ།” ⑦ཞེས་རང་རང་གི་དད་གནས་ཀྱི་ལྷ་དཔང་དུ་བཙུགས་ནས་ཆིངས་ཡིག་གི་བྱེད་ནུས་ཇེ་ཆེར་བཏང་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།།\n①④《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་དང་གཞུང་ཡིག་ཕྱོགས་བསྡུས་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང》 བཀྲ་ཤིས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། 1989ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན། P13 P13\n②③⑥《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ 》ཕྱོགས་སྒྲིག་དང་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མཁན་བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ། 1983ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན། P96 P96 P96\n⑤《བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆ་རྩ་ཆེན་བདམས་བསྒྲིགས་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཀུན་ནས་ཁྲོལ་བར་བྱས་པ་རབ་གསལ་མེ་ལོང་》གཉའ་གོང་དཀོན་མཆོག་ཚེ་བརྟན། 2001 ལོར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན། P12\n⑦《ཡིག་བསྐུར་རྣམ་བཞག་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ》ཀརྨ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། 2006 ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན། P294 - 295


རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་རཱམ་སའོ་རབ་ཤར་མ་མཆོག་གི་འདས་མཆོད་སྨོན་ལམ་དང་སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་སྐབས་དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་ཆེད་བཅར་གནང་བ། – བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས།\n༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་དང་། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་སྐུ་ཞབས་རཱམ་སའོ་རབ་ཤར་མ་ (Pandit Ram Swaroop Sharma) མཆོག་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་སྐུ་ཚེའི་འཕེན་པ་རྫོགས་པར་བརྟེན། ཕྱི་ཚེས་ ༡༨ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༩།༣༠ ཐོག་ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་མན་ཌི་རྫོང་ཁོངས་ཇོ་གིན་དར་ནཱ་གར་ (Joginder Nagar) དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་དམ་པ་ཁོང་གི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་འདས་མཆོད་སྨོན་ལམ་གསུང་འདོན་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ཐོག་དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཞོན་ཨཅཱརྱ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་ཚོགས་མཆོག་ཆེད་བཅར་གནང་ཡོད།\nསྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་ཐོག་རྒྱ་གར་ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་སྐུ་ཞབས་ཇ་ཡཱ་རཱམ་ཐཱ་ཀུར་ (Jai Ram Thakur, Chief Minister of Himachal Pradesh) མཆོག་དང་། མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་ཟུར་པ་པེ་རེམ་ཀུ་མར་དྷུ་མལ་ (Shri Prem Kumar Dhumal, Former Chief Minister of Himachal Pradesh) མཆོག རྒྱ་གར་དབུས་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་དང་། མངའ་སྡེའི་བྷི་ཇེ་པི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་སུ་རེ་ཤི་ཀ་ཤྱབ་ (Shri Suresh Kashyap) མཆོག ཀངྒ་ར་དང་ཅམ་པ་རྫོང་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་ཀི་ཤན་ཀཱ་པུར་ (Kishan Kapoor, Member of parliament, Lok Sabha from Kangra and Chamba) མཆོག ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་བློན་ཆེན་ལྕམ་སྐུ་སར་ཝཱིན་ཅོ་དེ་རི་ (Smt. Sarveen Chaudhary) མཆོག མངའ་སྡེ་གཞུང་གི་བློན་ཆེན་སྐུ་ཞབས་མ་ཧེནྡྲ་སིངྒ་ཐཱ་ཀུར་ (Mahender Singh Thakur) མཆོག མངའ་སྡེའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་དང་། བྷི་ཇེ་པི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པའི་དྲུང་ཆེ་སྐུ་ཞབས་ས་ཏི་ཤི་ (Shri Satish, Secretary) མཆོག ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་སྐུ་ཞབས་ཐཱ་ཀུར་གྷུ་ལབ་སིངྒ་ (Shri Thakur Gulab Singh) མཆོག ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་བློན་ཆེན་ཟུར་པ་སྐུ་ཞབས་ཀཱོལ་སིངྷ་ཐཱ་ཀུར་ (Shri Kaul Singh Thakur) མཆོག བྷིར་དང་། ཅོན་ཏ་ར་ཁུལ་གྱི་ཧིན་བོད་མཛའ་འབྲེལ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་པང་ཀ་ཇི་ཇམ་ཝལ་ (Shri. Pankaj Jamwal) མཆོག་སོགས་དང་། སྦིར་ནང་ཆེན་དང་། སྦིར་སྡེ་དགེ སྦིར་ཚོགས་བཅས་ཀྱི་ས་གནས་འགོ་འཛིན་དང་། ས་འཐུས་ཚོགས་གཙོ་རྣམ་པ། དེེ་བཞིན་ས་གནས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་ལས་སྣེ་རྣམ་པ་བཅས་མཉམ་ཞུགས་གནང་འདུག སྐུ་ཕུལ་ཞུགས་འབུལ་སྐབས་སྦིར་ས་སྐྱ་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཁག་ཅིག་གིས་སྨོན་ལམ་གསུང་འདོན་གནང་ཡོད་འདུག\nདམ་པ་ཁོང་ནི་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་འདུ་ཚང་མར་མཉམ་ཞུགས་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྡ་ས་བཞུགས་སྒར་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བཞེས་མཛད་དེ་ལོ་ངོ་ ༢༨ འཁོར་བའི་དུས་ཆེན་ཐོག་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོར་ཆེད་ཕེབས་གནང་ཡོད། དམ་པ་ཁོང་ནི་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་དད་གུས་ཆེན་པོ་གནང་མཁན་ཞིག་དང་། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་གཟེངས་རྟགས་མཐོ་ཤོས་བྷ་རཏ་རཱཏ་ན་ (Bharat Ratna) འབུལ་དགོས་གསུང་མཁན་ཞིག་ཡིན། གཞན་ཡང་དམ་པ་ཁོང་སྐུ་འཚོ་ཞུགས་རིང་བོད་མི་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དུ་མན་ཌི་ཁུལ་ལ་གནས་སྡོད་བོད་མི་རྣམས་ལ་རོགས་རམ་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད་པ་བཅས། །


གྲངས་འཛིན་པར་ཆས་ནི་གྲངས་འཛིན་པར་ལེན་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་བསྡུས་མིང་ཡིན་ཞིང་། མིང་གཞན་ལ་ཨང་ཀིའི་རྣམ་པའི་པར་ཆས་ཀྱང་ཟེར། གྲངས་འཛིན་པར་ཆས་ནི་གློག་རྡུལ་ཚོར་སྐྱེལ་ཆས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་འོད་རིག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གློག་རྡུལ་གཞི་གྲངས་ལ་བརྗེ་བསྒྱུར་བྱས་པའི་པར་ལེན་འཕྲུལ་ཆས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན།\nརྒྱ་སྐྱེད་མིང་ནི.AVIཡིན་པའི་སྒྲ་བརྙན་རྣམ་གཞག ཆེས་ཐོག་མར་ཁྱལ་གདལ་དུ་སོང་བའི་ཚད་གཞིའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་བཤད་ལ། AVIརྣམ་གཞག་གནོན་སྐྱུང་སྒྲིག་གཅོད་བྱས་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། སྐར་ཆ་བཅུ་ཙམ་གྱིAVIསྒྲ་བརྙན་ཡིག་ཚགས་ལ5-8MBཅན་གྱི་གསོག་འཇོག་བར་སྟོང་དགོས་པ་རེད། གནས་བབ་གཞིགས་ཚེ། MicroSoft Mediea Player 8.0ནི་ད་གཟོད་འཆམ་མཐུན་ཚད་ཆེས་ལེགས་པའིAVIསྒྲ་བརྙན་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་མཉེན་ཆས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། མིག་སྔར་ཆེས་རྒྱུན་མཐོང་ཡིན་པའི་འགུལ་རྣམ་བརྙན་རིས་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཡིན་པ་རེད།\n3. Motion JPEG – AVI\nJPEGལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ཚོན་ཡོངས་གཟུགས་བརྙན་ཚད་གཞི་ཡིན་པས། ཁྱད་ཆོས་ཅན་གྱི་རྣལ་ཉམས་གནོན་སྐྱུང་ལག་རྩལDCTསྤྱད་དེ། གཟུགས་བརྙན་རྒྱུ་ཆའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཁག་དོར་ནས། ཕན་ནུས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡིག་ཚགས་ཆེ་ཆུང་ཉུང་འཕྲི་བྱས་ཡོད།\nGIFནི་ནན་བཤད་བྱས་ཚེ། དེ་ནི་འགུལ་རྣམ་པར་རིས་འགྲེམས་སྟོན་རྣམ་གཞག་ཙམ་ཡིན་ལ། 256ཁ་དོག་མཚོན་རིམ་ཙམ་ལ་རམ་འདེགས་བྱེད་པ་ཡིན། སྒྲ་ཕབ་ལེན་མི་ཐུབ། ཚད་ལྡན་ཚད་གཞི་ནི་ད་དུངGIF87aདངGIF89aརིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད་པ་དང་། GIF89aལ་ད་གཟོད་དྭངས་གསལ་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་འགུལ་རིས་སྟོན་པའི་ནུས་པ་ལྡན། གྲངས་འཛིན་པར་ཆས་ཀྱི་བེད་སྤྱོད་སྟེང་། SONYབཟོ་གྲྭ་གཅིག་པུས་ད་གཟོད་ཐད་ཀརGIF CLIPབཟོ་ཆོག\n1. པར་བླངས་རྗེས་མྱུར་མོར་འདྲ་པར་ལ་བལྟ་ཐུབ། དེ་བས་བློར་མི་འབབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཡང་བསྐྱར་པར་ལེན་ཆོག་པའི་རང་བཞིན་འདོན་སྤྲོད་བྱས་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱི་མོས་འདུན་སྐོང་ཐུབ།\n5.ཐོན་རྫས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་སྟབས་བདེ་ཡིན་པས། ཕྱི་ཚུལ་སྔར་ལས་ལེགས་ཤིང་། ཐོན་རྫས་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་འཁྱེར་བདེ་པོ་ཡོང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།\nལག་རྩལ། གྲངས་འཛིན། གྲངས་འཛིན་པར་ཆས། ཉིང་ལྟེབ། ཉམས་གསོ། མཚོན་མདོག པར་ཆས། མ་གནས།


ལ་དྭགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་བྲག་རིས་ཁག་གི་གསར་རྙེད་དང་དེའི་གནས་ཚུལ། ཚངས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཟླ་བས་བརྩམས། ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ཀྱིས་བསྒྱུར། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nཔར།1.1 མདོ་མཁར་དང་ཐག་ཉེ་བའི་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་འགྲམ་གྱི་མི་དང་སྲོག་ཆགས་འཁོད་པའི་བྲག་རིས། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nགསལ་བཤད། བོད་ཀྱི་ག་ས་གང་དུ་བྲག་རིས་མང་པོ་ཡོད་ཕྱིན་དེང་གི་ན་གཞོན་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སྡེར་ཡང་བྲག་རིས་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མང་དུ་འབྱུང་བཞིན་པ་དང་། ཡིན་ཡང་ལས་དང་པོ་འཇུག་པའི་སྟབས་ཀྱིས་སྣང་ཚུལ་འདི་ལས་དེ་མི་མཐོང་བ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱེད་ཐབས་དང་སྒྲིག་གཞི་འགོད་ཚུལ། ལུང་རིག་གི་སྒྲུབ་སྟངས་སོགས་ལ་གཞན་གྱི་ལེགས་ཆ་ལེན་པའི་ཆ་མང་དུ་མཐོང་ན་འདིར་ཆེད་དུ་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་རི་མོ་ཕྱོགས་བསྡུས་སུ་ཞིབ་འཇུག་ངོ་སྤྲོད་བགྱིས་པའི་རྩོམ་འདི་ལོ་རྙིང་གི་ཁོམ་སྐབས་བེད་སྤྱད་དེ་ངོ་སྤྲོད་ཡིག་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། བསྒྱུར་བ་བོས་བསྣན།\nལ་དྭགས་འདི་དེང་སྐབས་ཕྱིའི་འཇིག་རྟེན་དང་འབྲེལ་མེད་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་པ་དང་འདྲ་མོད། འདས་པའི་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་ཨེ་ཤ་ཡ་ལྷོ་མ་དང་དཀྱིལ་མའི་ཚོང་འགྲུལ་གྱི་རྒྱུ་ལམ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་འགྲུལ་བ་དང་གནའ་བོའི་ཡུལ་མིས་བཞག་པའི་བྲག་རིས་སྟེ། གཟུགས་རིས་དང་རྟགས་མཚན་མང་པོ་རྡོ་ངོས་སུ་རྡུང་བརྐོས་བྱས་ཡོད་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་ཡུལ་ལུང་བཀང་ཡོད་ཅིང་། མང་པོ་ཞིག་རྒྱུ་འགྲུལ་གྱི་ལམ་ཁ་དང་ཟམ་ཁ། ཡང་ན་རབ་བརྒལ་སའི་ཉེ་སར་ཡོད་ལ། དེ་དག་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཆེས་གདོད་མའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་གོ\nལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་འདི་དག་ལ་མཁས་པས་ཐོ་འགོད་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུའི་མཇུག་དང་ཉི་ཤུ་བའི་སྟོད་དུ་འཁེལ་ཡོད་པ་གཤམ་ལས་རྟོགས་ཡོང་མོད། ཞིབ་འཇུག་གི་ཆ་ནས་ད་དུང་བྱིས་པ་བསམ་མེད་ཅིག་གི་ཚོད་ཡིན་པ་ནི་དེ་སྔའི་རྟོག་ཞིབ་ཐོ་འགོད་བྱས་པའི་བྲག་རིས་ཁག་སྤྱིའི་སྡོམ་གྲངས་ལས་ཆ་ཉུང་ཤས་ཤིག་དང་། བྲག་རིས་ཁག་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་དགོས་མིན་ཐད་གནད་དོན་མང་པོ་ལྷག་ཡོད།\nརྩོམ་ཡིག་འདིར་འདས་པའི་ལོ་བཅོ་ལྔའི་རིང་ལ་ལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་སྔ་ས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པའམ་གསར་དུ་རྙེད་པ་རྣམས་ལ་ཐོ་འགོད་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་པའི་སྐོར་ནས་ངོ་སྤྲོད་གཙོ་བོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ནང་དོན་དངོས་མ་གླེང་གོང་ཐོག་མར་ལ་དྭགས་དང་སའི་ཉེ་འབྲེལ་བྲག་རིས་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཕྱིར་བལྟ་དང་། རྩོམ་ཧྲིལ་པོའི་བྲག་རིས་ཁག་སྐྱ་རིས་དང་པར་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་དྲངས་ཡོད། བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་གཏན་འཁེལ་བྱ་རྒྱུར་གནད་དོན་ཆེ་བ་གཤམ་ནས་རྟོགས་ཡོང་མོད། འདིར་དྲངས་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་འགོད་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་དུས་སྐབས་སམ་ནང་བསྟན་ས་འདིར་མ་དར་བའི་སྐབས་སུ་འཁེལ་ཡོད།\nཡེ་ཤུའི་མོ་རོ་ཝན་ཆོས་ཚོགས་གྱི་ཆོས་སྤེལ་བ་（Moravian missionary）ཧྥུ་རན་ཁུ་ (August Herman Francke：1870–1930) ནི་ནུབ་གླིང་བའི་ཁྲོད་ལ་དྭགས་བྲག་རིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་1902ལོ་དང་1903ལོར་རྩོམ་ཡིག་སྔ་ཕྱི་གཉིས་དུས་དེབ་དུ་སྤེལ་ཡོད། རྩོམ་གཉིས་པོར་རྩོམ་པ་པོའི་མོས་པ་བཞིན་བྲག་བརྐོས་མཚན་བྱང་གཙོ་བྱས་ཞོར་ནས་བྲག་རིས་སྟེང་གི་སྲོག་ཆགས་དང་མཆོད་རྟེན། རྔོན་རྒྱག་པ། དེ་བཞིན་ལ་དྭགས་སྨད་ཀྱི་ཁ་ལ་རྩེ་དང་ཟངས་དཀར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལྷའི་རི་མོ་ཡང་ཕབ་བཤུས་གནང་ཡོད། དེ་བཞིན་ཏུའུ་ཆིས་（Giuseppe Tucci）ཀྱང་སྤྱི་ལོ་1935ལོའི་ས་འདིའི་འགྲུལ་བཞུད་ཁྲོད་ཧྥུ་རན་ཁུས་ངོས་བཟུང་པའི་གླེ་ནས་ཨལ་ལྕི། ཁ་ལ་རྩེའི་ལམ་བར་གྱི་བྲག་རིས་ཁག་ལ་རྟོག་ཞིབ་དང་། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་པར་ཁག་ཅིག་ཨོ་རི་ཧྥེ་ནོ་ （Giacomella Orofino ）ནས་སྤྱི་ལོ་1990ལོར་སྤེལ་ཡོད། ཡིན་ཡང་ཉེ་ཆར་ལམ་ཁ་འདིའི་བརྒྱུད་ལ་ལམ་བཟོས་གཏོར་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད་པས་གོང་གི་པར་རིས་ཁག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན།\nསྤྱི་ལོ་1990ལོ་ནས་ལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་མང་དུ་འཕེལ་ཡོད་ལ། ཝོ་ར་ （Vohra） ནས་སྤྱི་ལོ་1993ལོ་དང་། སྤྱི་ལོ་1994ལོ། སྤྱི་ལོ་1995ལོ། སྤྱི་ལོ་2005ལོ་བཅས་སུ་ལ་དྭགས་གཤམ་དང་ནུབ་རའི་ཕྱོགས་དང་། ཧྥོ་ནི་ཡ་ན（Fonia）ས་སྤྱི་ལོ་1993ལོར་ལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་དང་རྡོ་ཆས་གསར་རྙིང་གི་གནའ་ཤུལ་སྐོར། མ་ནི་ （Mani） ནས་སྤྱི་ལོ་1998ལོ་ནས་1999ལོར་ལ་དྭགས་གཤམ་དང་ནུབ་ར། ཟངས་དཀར་ས་ཆའི་བྲག་རིས་སྐོར་ལ་སྙན་ཞུ་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། ཧྥུ་རན་ཁི་ཧྥོར་རྡི་（Francfort）སོགས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་1990ལོ་དང་སྤྱི་ལོ་1992ལོར་ཟངས་དཀར་ནས་གླེ ལ་དྭགས་གཤམ་སོགས་རྟོག་ཞིབ་སྙན་ཞུ་ལ་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ལ། གནད་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ས་ཕྱོགས་གཞན་བར་རིགས་བསྡུར་ཡང་བྱས་ཡོད། གཞན་ཝིར་ནིར་（Vernier）ནས་སྤྱི་ལོ་2007ལོ་དང་བྷི་རོ་ནོ་（Bruneau）ཡི་སྤྱི་ལོ་2010ལོའི་དཔྱད་འབྲས་ནི་ཉེ་བའི་ལོ་འདི་གའི་རིང་ལ་དྭགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་སུ་མངོན།\nཉེ་བའི་ལོ་འདི་དག་གི་ནང་ལ་དར་ཆེ་ཞིང་ཁུངས་བཙུན་མིན་གསལ་བོ་མི་ཤེས་པ་ཞིག་ནི་ཉེ་འབྲེལ་དང་ས་ཐག་རིང་པོའི་བྲག་རིས་བར་གྱི་ཞིབ་བསྡུར་ཡིན་ལ། ལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་ལ་ཆ་མཚོན་ན་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བྲག་རིས་བར་ཐུན་མོང་གི་ཆ་རྙེད་པ་ཡ་མཚར་བ་ཞིག་མ་ཡིན་མོད (Bellezza 2004)། དེ་མཚུངས་ཀ་སྨིར་བྷིར་ས་ཧོམ་（Burzahom）གྱི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་ལེབ་ངོས་ཀྱི་རི་མོའི་བར་ཡང་ཐུན་མོང་གི་ཆ་ཡོད (Sonwane 1992)། ད་ལྟའི་ངོས་ནས་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་དང་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་སོང་ཡོད་པའི་དཔེ་གཞི་ནི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁག་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ་1970ལོ་ནས་མགོ་བཟུང་ཕ་ཀི་སི་ཐན་གནའ་དཔྱད་རྟོག་ཞིབ་རུ་ཁག་གཅིག་དང་འཇར་མན་ཧེ་རྡེ་བྷིར་སྒི་མིའི་རིག་པ་དང་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ （Heidelberg Academy of Humanities and Sciences）གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཆིས་ལ་ཉེ་འཁོར་གྱི་བྲག་རིས་ཐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྤེལ་ཡོད (Jettmar & Thewalt 1985, 1987) ། ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་རིང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁག་གི་དཔྱད་འབྲས་ལ་གཞིགས་ལ། སྤྱི་ལོ་2007ལོར་འཇར་མན་པ་ཧ་རད་རྡི±ཧི་ཕི་ཐི་མན་（Harald Hauptmann） མཆོག་གིས་བསྟན་པ་བཞིན། ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་བྲག་རིས་དང་ཐུན་མོང་གི་ཆ་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་ངོ་འབག་དང་འདྲ་ཆེ་བའི་བའི་བྲག་རིས་དང་སེ་པེ་རི་ཡ་ལྷོ་རྒྱུད་ཨར་ཐེ་ས་ཆའི་ཆར་ཁ་སིན་དང་མན་ནོ་ཕིན་ཟི་གཤོངས་སའི་（Charkassian-Minusinsk basin of the Altai）ཨོ་ཁོ་ནེ་ཝ་རིག་གནས་（Okunev culture）ཀྱི་རི་མོའི་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། རིག་གནས་དེའི་ལོ་རབས་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་གསུམ་པའི་མཇུག་དང་སྟོང་ལོ་གཉིས་པའི་དུས་མགོར་འཁེལ། དེ་བཞིན་སར་སན་ནམ་ས་ཁ་དབྱི་རང་སྐད་ཁོངས་ཀྱི་འབྲོག་མིས་（Scythian or Saka Iranian-speaking nomads）སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་དང་པོའི་ནང་ས་འདི་བརྒྱུད་སྐབས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་སུ་འདོད་པའི་“ཡོ་རོབ་ཨེ་ཤེ་ཡའི་སྲོག་ཆགས་རི་མོའི་ལུགས（Eurasian animal style）”ལ་དྭགས་ན་ཡང་ཡོད་པར་གསུངས་ཤིང་། འདིའི་སྐོར་གཤམ་དུ་ཡང་བགྲོ་གླེང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\nད་ལྟའི་བར་བྲག་རིས་ལོ་ཚིགས་མཇལ་སྟངས་ཁུངས་ཐུབ་ཞིག་མེད་མོད། ས་གནས་མི་འདྲ་བའི་བྲག་རིས་རིགས་བསྡུར་གྱིས་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་ལོའི་སྔ་ཕྱི་འབྱེད་ཐུབ་ཅིང་། སྟེང་དུ་ཆགས་པའི་གཡའ་འམ་བྱེ་ཐང་གི་འོད་འཕྲོའི་མདོག་འདི་བྲག་རྡོ་ས་ཁར་བུད་པ་ནས་བྱུང་པ་དང་། བྲག་རྡོའི་ངོས་ལ་རྡུང་བརྐོས་བྱས་པ་ནས་ཤུལ་གསར་བ་རིམ་གྱིས་སའི་དབྱངས་འགྱུར་གྱིས་མདོག་སྨུག་པོར་སོང་། རི་མོའི་ངོས་དང་རྡོ་ངོས་ཀྱི་མདོག་འདྲ་ཆེ་ན་རི་མོ་དེ་འདྲའི་དུས་ཚོད་འགོར་བའམ། རི་མོའི་བར་ཕན་ཚུན་གོང་འོག་མནན་པ་ལྟ་བུས་རི་མོ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྟོས་བཅོས་ཀྱི་དུས་སྔ་ཕྱི་རྟོགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།\nདེ་བཞིན་བྲག་རིས་ཀྱི་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ནང་དོན་གྱིས་ཀྱང་རིགས་དབྱེ་བྱས་ཆོག་ཅིང་། དཔེར་ན་རི་མོ་ཁ་ཤས་གཟུགས་རིས་ཀྱི་ངོས་ཡོངས་ཆ་སྙོམ་པོར་རྡུང་ནས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། ཁ་ཤས་ལ་གཟུགས་རིས་ཀྱི་སྒྲོམ་ཙམ་ལས་ནང་སྟོང་པ་ཡིན། ལ་དྭགས་སུ་མིའི་གཟུགས་རིས་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་ཧ་ཅང་མང་ལ། བྲག་རིས་ཁ་ཤས་ཐིག་རྩིས་རྟགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པས་ཆོས་ལུགས་སམ་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱུང་བར་ཡང་འབྲེལ་མེད་དམ་སྙམ་ཞིང་། མཚོན་རྟགས་ཁ་ཤས་མི་སྒེར་དང་། ཁྱིམ་རྒྱུད། རིགས་རུས་དང་མི་རིགས་དང་འབྲེལ་བར་སྙམ།\nདེ་བཞིན་བྲག་རིས་བརྐོ་མཁན་གྱི་རི་མོ་བའི་སྟེང་ནས་ཡང་རིགས་དབྱེ་བྱས་ཆོག་ལ། རི་མོ་ཁ་ཤས་ལ་ཡུལ་ལུང་གཞན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས་ཡུལ་ཕྱིའི་ལྗོངས་རྒྱུ་མགྲོན་པོས་བྲིས་པར་སྣང་ལ། རི་མོ་ཁ་ཤས་ས་གནས་རང་གི་མི་དང་ཡུལ་ལུང་ལ་འབྲེལ་ཆེ།\nལ་དྭགས་ས་ཆའི་བྲག་རིས་ཁ་ཤས་ཟངས་ཆས་དུས་རབས་སུ་གཏུགས་ཆོག་ལ། དཔེར་ན་ནུབ་རའི་ས་སོ་མའི་བྲག་རིས་ནི་དཔེ་མཚོན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། ས་དེའི་བྲག་ངོས་གཅིག་ལ་མདོག་གསལ་བོ་མེད་པའི་སྒོར་དབྱིབས་དྲུག་ཡོད་ཅིང་། མདོག་འགྱུར་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་འདུག་མོད། འོག་གི་རི་མོ་གཉིས་མིའི་ངོ་འབག་དང་འདྲ་ཆེ།\nངོ་འབག་རི་མོ་ལ་དྭགས་རང་ས་ཙམ་མ་ཟད་དེ་ལས་ས་ཐག་རིང་བའི་ཡུལ་གཞན་གྱི་ངོ་འབག་བར་ཡང་མཚུངས་ཆོས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཝོ་ར་ནས་སྤྱི་ལོ་1993ལོར་གྱ་（Gya）ས་ཆ་ནས་ངོ་འབག་གི་བྲག་རིས་ཞིག་རྙེད་འདུག་ལ། ཧྥུ་རན་ཁི་ཧྥོར་རྡི་སོགས་ཀྱིས་ཟངས་དཀར་ས་ཆ་ནས་ཡང་རིགས་འདྲ་བ་རྙེད་ཡོད། (1990ལོ། 1992ལོ། པར་5བ) དེ་བཞིན་རིགས་འདྲ་བའི་ངོ་འབག་གི་ངོས་ཐིག་གིས་བཞི་བགོས་བྱས་པའི་རི་མོ་ནི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཟེ་ར་ཐི་དང་པོ་（Ziarat I）དང་ཆིས་ལ（Chilas）། ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་ནས་ཡང་རྙེད་ཡོད (Jettmar & Thewalt 1987:12) །\nཔར།1.2ནུབ་རའི་ས་སོ་མའི་ངོ་འབག རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nཧི་ཕི་ཐི་མན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་2007ལོར་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་སྟོད་རྒྱུད་ཀྱི་ངོ་འབག་དང་སེ་པེ་རི་ཡ་ལྷོ་རྒྱུད་ཨར་ཐེ་ས་ཆའི་ཆར་ཁ་སིན་དང་མན་ནོ་ཕིན་ཟི་གཤོངས་སའི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་གསུམ་པའི་མཇུག་གི་ཨ་ཁོ་ནུ་ཝ་རིག་གནས་（Okunev culture）ལས་བྱུང་བའི་རི་མོའི་བར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བྱང་ཕྱོགས་རྩ་ཐང་གི་མཐའ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་པ་འདིས་ཧིན་རྡུ་གཙང་པོའི་སྟོད་རྒྱུད་ཀྱི་ལུང་བ་འདི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མ་དང་ལྷོ་མའི་རིག་གནས་བར་གྱི་འབྲེལ་གནས་ཆགས་འདུག་ཅེས་གསུངས་འདུག་ཅིང་། ས་སོ་མའི་ངོ་འབག་འདི་སེ་པེ་རི་ཡའི་ས་ཆ་ལས་ཆིས་ལ་དང་ཟངས་དཀར། གྱ་ས་ཆའི་ངོ་འབག་དང་འདྲ་ཆེ།\nཔར།1.3a. ལ་དྭགས་ནུབ་རའི་ས་སོ་མའི་ངོ་འབག b.ལ་དྭགས་གྱ་ས་ཆའི་ངོ་འབག (Vohra 1993); c. ཟངས་དཀར་ཆར་ས་ཆའི་ངོ་འབག (Francfort et al. 1990. Figure 5); d. ཧིན་རྡུ་གཙང་པོའི་ཆིས་ལ་ས་ཆའི་ངོ་འབག (Francfort et al. 1990. Figure 6); e. སེ་པེ་རི་ཡའི་མུ་གུར་ས་རྒོ་ནས་རྙེད་པའི་ཨ་ཁོ་ནུ་ཝ་རིག་གནས་སྐབས་ཀྱི་ངོ་འབག\nདེ་བཞིན་ཧི་ཕི་ཐི་མན་གྱི་སྙན་ཞུ་ལྟར་ན་ཕ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་བྱང་རྒྱུད་དུ་ཕོའི་རྣམ་པར་སྣང་ཞིང་། དཔུང་གཉིས་བརྐྱངས་པའི་གྱད་མི་ལྔ་བཅུ་ལྷག་གི་གཟུགས་རིས་ཡོད་པ་དག་ཟངས་ཆས་དུས་རབས་སུ་བཞག་ཡོད་ལ། གཤམ་གྱི་རི་མོ་ལས་མཐོང་བ་ནི་མི་ཕལ་བའི་གཟུགས་རིས་བྲག་རིས་འདིའི་ཁྲོད་ཅུང་ཆུང་མོད། གྱད་མིའི་གཟུགས་རིས་ཕལ་ཆེ་བ་རྨིད་1.5ལས་མཐོ་བ་རྐྱང་ཡིན། གྱད་མིའི་རི་མོ་འདིའི་རིགས་ལ་དྭགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་སུ་ཁྱབ་ཡོད་ཅིང་། བྲང་རྩེ་སྡེ་བའི་བྲག་རིས་དེ་ལ་དབུ་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་དེའི་སྟེང་པྲོག་ཞུ་རྩེ་གསུམ་མ་བརྒྱད་དང་རྣ་བ་གཉིས་ནས་ཐིག་རིང་བ་གཉིས་བརྐྱངས་ཡོད། ངོ་དབྱིབས་ཀྱི་ཞིབ་ཆ་མི་གསལ་མོད། དཔུང་བ་གཉིས་ཡར་བཀྱགས་ནས་མཛུབ་མོ་ལྔ་བོ་རང་སོར་བཀྲམས་ཤིང་། རྐང་གཉིས་བཙོག་པོར་སྡོད་པ། རྐང་པའི་བར་གྱི་རི་མོ་ད་ལྟ་མི་གསལ་མོད། གྱད་མིའི་གཡས་གཡོན་དུ་སྒོར་དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་ཡོད། དེ་བཞིན་ལྗང་±བྷེ་ལེ་ཙ་（John Bellezza）ནས་སྤྱི་ལོ་1999ལོར་བོད་བྱང་ཐང་ནས་ཀྱང་གོང་དང་རིགས་འདྲ་བའི་རི་མོ་རྙེད་ཡོད་ལ། ཁོང་གིས་རི་མོ་དེ་དང་སྲིན་མོ་གན་རྐྱལ་གྱི་རི་མོའི་བར་རིགས་འགྲེལ་བྱས་འདུག\nཔར།1. 4གྲང་རྩེའི་གྱད་མི། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nབྲང་རྩེའི་གྱད་མིའི་རི་མོ་(པར་1.4, 1.5a)གཞན་དེས་ཀྱང་དཔུང་གཉིས་བརྐྱངས་ཡོད་ཅིང་། ཅུང་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་དྭགས་གཤམ་གྱི་པདྨའི་བྲག་རིས་ (པར་1.5c)སུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ལ་དྭགས་གཤམ་གྱི་དོམ་མཁར་དང་ནུབ་རའི་ས་སོ་མ་སོགས་སུ་ཡང་གྱད་མིའི་བྲག་རིས་ཡོད་མོད་འདིར་པར་རིས་དྲངས་མེད།\nཔར། 1.5 a, b. གྲང་རྩེའི་གྱད་མི། c. པདྨའི་གྱད་མི།\nམིའི་གཟུགས་རིས་ནི་ལ་དྭགས་བྲག་རིས་ཁག་གི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ལ། མི་སྣ་སྒེར་བ་འམ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པ་ནས་མངོན་ལ། ཕལ་ཆེ་བར་རི་དྭགས་རྔོན་པའམ་བྲོ་འཁྲབ་པ། གཡུལ་ལ་ཞུགས་པ། ཆོ་ག་སྤེལ་བ་རྐྱང་ཡིན། འདིར་དཔེ་མཚོན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཉུང་ཙམ་དྲངས་ན།\nཆུ་ལེན་（Chilling）ས་ཆའི་མིའི་རི་མོ་ (པར་1.6 a–c) ཕྱིའི་སྒྲོམ་ཐིག་གིས་བཟོས་ཡོད་ལ། ལ་དྭགས་གཤམ་གྱི་མིའི་རི་མོ་ཁག་གཟུགས་དབྱིབས་ནང་ཚང་མ་རྡུང་བརྐོས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཕྱག་ཟུང་ཧ་ལམ་བཀྱགས་ཡོད་པ་དང་གྱད་མིའི་རྣམ་པ་ལྡན། དེའི་བསྟན་དོན་གསལ་བོར་མ་གཏོགས་མོད། ཆོ་ག་ཞིག་དང་འབྲེལ་མེད་དམ་ཡང་སྙམ། ཡིན་ཡང་གོང་གི་རི་མོ་ (པར་1.6 p–q)གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་མིའི་རི་མོ་རྣམས་རི་མོ་གཞན་དང་མཚོན་རྟགས་དང་མཉམ་དུ་བྱུང་ཡོད་པ་འདི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་དཀའ།\nབྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་འགུལ་ལམ་འཚོ་བ་དང་འབྲེལ་འདུག་ཅིང་། རྒྱུགས་ཆེ་བ་ནི་མདའ་གཞུ་བཟུང་ཁྱི་ཁྲིད་ནས་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། གཞན་རྣམས་བྲོ་འཁྲབ་པ་དང་གཡུལ་འགྱེད་པ། ཆོ་ག་སྤེལ་བ་སོགས་རེད། རི་མོ་འདི་དག་ (པར་1.7a,b,c,d)ལས་སྣང་བ་ནི་རྔོན་བྱའི་ཡུལ་དེ་རྔོན་པ་ལས་བོངས་ཆེ་ལ། འདིར་རྔོན་བདེ་ལེགས་ཡོང་པའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆ་ཞིག་གམ་མི་མངོན་པའི་དད་མོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་མཚོན་གྱི་ཡོད་ཅིང་། (Sonawane 1992:280) རི་དྭགས་ཀྱི་རི་མོ་འདི་(པར་1.7e) ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་འདུག་ཅིང་། སྐྱིན་མིན་ནམ་སྙམ་ལ། མཐའ་འཁོར་མིའི་གཟུགས་རིས་ཀྱིས་བསྐོར་ཡོད། རི་མོ་འདིར་ (པར་1.7f)མི་ཞིག་གིས་མཛད་སྒོ་ཞིག་སྤེལ་བའི་རྣམ་པ་མངོན། རི་མོ་འདིར་ (པར་1.7i) སྐྱ་བཞོན་ཞིག་དང་རྟ་རྐྱང་ཞིག བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་（feline）གཅིག་དང་གནའ་བོའི་བོན་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁྱིལ་མའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡོད། བྲང་རྩེ་ས་ཆའི་རི་མོ་འདིར་ (པར་1.7j) མི་ཞིག་གིས་མདའ་གཞུ་བཟུང་ཡོད་ཅིང་། གྱོན་ཆས་ནི་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་བརྒྱུད་ཐད་ཕན་ཟམ་པའི་ （Thalpan Bridge） ཨི་ཐྲར་བྲག་རིས་ （Alter rock）སུ་བྱུང་བའི་དབྱི་རང་ནུབ་མའི་དམག་མིའི་ཆ་བྱད་ལྡན་ཞིང་། ཕྱི་མ་དེ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་གཅིག་ལ་བཞག་འདུག (Jettmar & Thewalt 1987, photo 6, plate 5)\nཔར། 1.6 a–c. ཆུ་ལེན་ལུང་བའི་གྱད་མི། d–n.ལ་དྭགས་གཤམ་གྱི་རི་མོ། o.གྲང་རྩེའི་རི་མོ། p. ག་རུའི་རི་མོ། q. གར་གུལ་ས་ཆའི་རི་མོ།\nཔར།1.7 འཚོ་བ་མཚོན་པའི་རི་མོ། a–b.ཆུ་ལེན་ལུང་པའི་རི་མོ། c–g. ལ་དྭགས་གཤམ་ས་ཆའི་རི་མོ། h. ནུབ་ར་ལུང་བའི་རི་མོ། i. གར་གུད་ས་ཆའི་རི་མོ། j. གྲང་རྩེ་ས་ཆའི་རི་མོ།\nསྲོག་ཆགས་མང་པོ་ཞིག་རྨིག་པ་ཅན་ཡིན་པ་སྟེ། སེ་པེ་རི་ཡའི་སྐྱིན་དང་ལུག་ལྗང་། གནའ། གཙོད། གཡག་ལྟ་བུ། སྲོག་ཆགས་འདི་དག་ལ་དྭགས་སུ་མང་། རྟ། རྔ་མོང་། ཁྱི། བྱ་རྣམས་ཀྱང་ལ་དྭགས་སུ་ཡོད་མོད་བྲག་རིས་སྟེང་རྒྱུགས་ཆེ་བ་ཞིག་མ་རེད། རི་དྭགས་འདི་དག་གི་རི་མོ་འབྲི་ལུགས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་དང་། དེ་ལས་རི་མོའི་འབྱུང་ཁུངས་འཚོལ་ཞིབ་ཐད་ཁུངས་སྣེ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད།\nརི་མོ་འདི་ (པར་1.9)ནི་ཆུ་ལེན་ས་ཆའི་བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཕྱིའི་གཟུགས་གཞིའི་སྒྲོམ་ནང་ཚེག་གིས་བཀང་ཡོད་ཅིང་། མགོ་ཆུང་ལ་རྔ་མ་རིང་བ། སྲོག་ཆགས་འདབ་རོལ་གྱི་དབྱིབས་གྲུ་བཞི་མའི་ནང་ཐིག་རྩིས་ལས་གྲུབ་པའི་རི་མོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་(པར་1.9b) ། རི་མོ་འདི་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་དུ་དཔེ་གཞི་རྐྱང་བ་ཞིག་ལས་ཆ་འདྲ་བ་གཞན་རྙེད་མེད།\nཔར།1.8 ཕྱག་འཛུབ་བརྐྱངས་པའི་མི་ཚོགས་དང་སྲོག་ཆགས། བྲག་རྡོ་ཕྱེད་པདྨ་དང་མདོ་མཁར་བར་གྱི་ལམ་འོག་ཏུ་མནན་ཡོད། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nརྟའི་རི་མོ་འདི་ (པར་1.10a，b)ནི་རྔོག་མ་གཟེང་ལ་ཕོ་མཚན་བརྒྱངས་ཤིང་།ནུབ་རའི་ས་སོ་མའི་རི་མོ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན། རྟགས་མཚན་འདི་(པར་1.10c) སྐྱིན་དང་གཡག་གི་མཉམ་དུ་ཡོད་ལ་མཚོན་དོན་མི་གསལ། གཤམ་གྱི་རི་མོ་འདི་ (པར་1.10d)ཡང་སྐྱིན་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་ལ། སྐྱིན་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཕོ་མཚན་ལངས་ཤིང་། རྭ་ཅོ་རྒྱུན་ལྡན་ལས་རིང་བར་བྲིས་ཡོད་པར་རིག་གནས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཞིག་མེད་དམ་སྙམ་མོད་དེའི་ཞིབ་ཆ་མ་རྟོགས། རི་དྭགས་སྐྱིན་ལ་ཕོ་མཚན་ལངས་པ་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་རི་མོ་རིགས་འདྲ་བ་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་བྲག་རིས་སྟེང་ཡང་ཡོད (Jettmar & Thewalt 1987: Photo 53) །\nཔར།1.9 a, b. ཆུ་ལེན་ས་ཆའི་རི་མོ།\nཔར། 1.10 ནུབ་རའི་སྲོག་ཆགས་རི་མོ།\nམདོ་མཁར་ནི་ལ་དྭགས་གཤམ་ཧིན་རྡུ་གཙང་པོའི་གཡས་འགྲམ་གྱི་མདོ་མཁར་སྡེ་བར་ཡོད་ཅིང་། བྲག་རིས་ཀྱི་གནས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན། བྲག་རིས་རི་མོ་འདི་ཡོད་སའི་ཧིན་རྡུ་གཙང་བོའི་འགྲམ་ངོགས་གཉིས་བར་ཐག་ཉེ་བའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན་དེ་སྔ་གནས་འདི་གཙང་བོ་བརྒལ་སའི་ཟམ་ཁ་ཞིག་གམ་ཡུན་གཅིག་གི་རབ་ཁ་མིན་ནམ་སྙམ། མདོ་མཁར་བྲག་ངོས་སུ་འཕྲོ་བའི་མདངས་དང་གཡའ་ཆགས་པའི་རི་མོའི་གཟུགས་རིས་བར་མདོག་ཁྱད་ཁྱད་པར་བ་བསྐྲུན་ཡོད། དེ་བཞིན་གཟུགས་རིས་སྟེང་གི་གཡའ་བསྐྱར་ཆགས་ཀྱིས་གནའ་ཉམས་ཡོད་པ་ཤེས་ལ། དེ་དག་ལ་གཞིགས་ན་ནང་ཆོས་མ་དར་གོང་གི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་ཧ་ལམ་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཆོག་ཅིང་། གོང་གི་ཆ་རྐྱེན་འདི་དག་གིས་བྲག་རིས་འདི་ད་ལྟའི་བར་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་གྱི་རི་མོའི་ཉམས་ཡག་ཤོས་དང་མི་སེམས་འགུག་ཤུགས་ཆེས་ཤོས་སུ་གྱུར་ཡོད།\nཔར། 1.11 མདོ་མཁར་ས་ཆའི་སྲོག་ཆགས་རི་མོ།\nཔར། 1.12 མདོ་མཁར་ཤྭ་བའི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་མཚན་བྱང་། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nས་འདིའི་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་ནི་སྲོག་ཆགས་རི་མོའི་འབྲི་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་ན་ཡོད་ཅིང་། སྲོག་ཆགས་མང་པོའི་ཁྲོད་རྟ་དང་སྐྱིན། བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་རི་མོའི་ལུས་ལ་འགུལ་ཉམས་དང་རྨིག་སྣེ་ཡང་གསལ་བོར་བྲིས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལུས་སྟེང་སྒོར་འཁྱིལ་རི་མོ་ཁྱད་པར་བ་ཕབ་ཡོད། 【རི་མོ་འདིའི་ (པར་1.11d)འགྲམ་དུ་རྒྱ་ཡིག་ཡོད་ལ། ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་ན་རྒྱ་ཡིག་ཡོད་པ་འདི་གཅིག་པོ་ཡིན། རི་མོ་འབྲི་སྟངས་ (པར་1.12)ལ་གཞིགས་ན་རྒྱ་ཡིག་འདི་མི་གཞན་ཞིག་གིས་བྲིས་པར་མ་ཟད་གཅིག་བྱས་ན་ཕྱིས་སུ་བྲིས་པ་ཞིག་ཏུ་ཡང་སྣང་།】སྲོགས་ཆགས་འདིའི་རྭ་ཅོ་རིང་ལ་རྨིག་པ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཤྭ་ཡིན་པར་ཐག་གིས་ཆོད་ལ། བྷེ་ལེ་ཙ་ནས་སྤྱི་ལོ་2004ལོར་བོད་བྱང་ཐང་གི་རི་མོ་རིགས་འདྲ་བའི་ཞིབ་འཇུག་སྐབས་ས་འདིའི་རི་དྭགས་གཞན་ལ་རྭ་ཅོ་དེ་འདྲ་མེད་ཅེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་རེད། རི་མོའི་ལུགས་འདི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་གཅིག་གི་རིང་གི་སར་སན་འབྲོག་པ་ཡོ་རོབ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྩ་ཐང་དུ་ཁྱབ་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ལ། སྲོག་ཆགས་རྨིག་རྩེ་ནས་ལངས་པ་འདི་ཁ་ཟ་ཁི་སི་ཐན་（Kazakhstan）ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ལྕགས་ཆས་དུས་རབས་སུ་རྒྱུགས་ཆེ (Hauptmann 2003:5–6)། སར་སན་རི་མོ་རྣམས་ཧ་ལམ་མཚོན་གཞི་ཡོད་པའི་མཚོན་དོན་སྟེང་འདུ་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་རྔོན་པས་རི་དྭགས་ལ་བརྣུན་བཞིན་པའམ། རི་དྭགས་གསོན་ཤ་དོད་པ། ཤྭ་རྭ་ཚད་ལས་བརྒལ་བ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱིར་འཁོར་བ་བཅས་ཡིན་ལ། གཞན་མཚོན་རྟགས་ཀྱི་བཀོལ་སྟངས་ལ་སྒྱུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པས་མིའི་ནུས་པས་རི་མོ་བདེ་ལེགས་ངང་འགྲུབ་པའི་ཁག་ཐག་བྱེད་པའམ། མཚམས་ལན་རེར་རི་དྭགས་དམིགས་གསལ་བ་ཁ་ཤས་ཚོ་ཁག་དེའི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོན་དོན་དུ་འགྲོ\nཔར། 1.13 གྲང་རྩེའི་ཤྭ་བདའ་བའི་རི་མོ། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nཔར། 1.14 གྲང་རྩེའི་ཤྭ་བདའ་བའི་རི་མོ།\nསྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་མཐོ་ལ་རི་དྭགས་ཀྱི་རི་མོར་སར་སན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ནི་ལ་དྭགས་བྱང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་གྲང་རྩེའི་བྲག་རྡོ་ཆེན་པོའི་ངོས་སུ་ཡོད་ཅིང་། རྡོ་དྲང་མོར་ལངས་ཤིང་ཁ་ལྷོར་འཁོར་བ། ངོས་ཅུང་རྩུབ་པོའི་སྟེང་བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་གཅིག་གིས་ཤྭ་གཉིས་བདའ་བཞིན་ཡོད་ལ། (པར་ 1.13, 1.14) གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤྭ་བ་དེ་ཡང་རི་དྭགས་བདའ་བའི་རི་མོ་སྤྱིའི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད། རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ཝུ་ཅན་ཁེ་（仵君魁）ནས་སྤྱི་ལོ་1987ལོར་དཔལ་མགོན་མཚོ་དང་ཐག་ཉེ་བའི་བོད་ཀྱི་བྱང་ཐང་སའི་ཆ། རུ་ཐོག་རི་མོ་གདོང་ནས་བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཞིག་གིས་ཤྭ་བ་བདའ་བའི་རི་མོ་གྲུབ་སྟངས་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ལ། དུས་རབས་ལྕགས་ཆས་དུས་རབས་སུ་བཞག་འདུག བྱང་ཐང་གི་རི་དྭགས་བདའ་བ་དང་བྲང་རྩེའི་རི་དྭགས་བདའ་བ་གཉིས་ཆེས་མཚུངས་བའི་ཆ་ནས་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བ་གཅིག་པའི་རི་མོ་བས་ཕྱོགས་འདི་གཉིས་སུ་རི་མོ་བསྐྱར་བཟློས་སུ་བརྐོས་པར་ཚོད་དཔག་བྱས་ཀྱང་ལུགས་མཐུན་ཞིག་རེད།\nཔར། 1.15 རི་མོ་གདོང་གི་ཤྭ་བདའ་བའི་རི་མོ། ལྕགས་ཆས་དུས་རབས། (Francfort et al. 1990:Figure 12)\nཔར། 1.16 རི་མོ་གདོང་གི་ཤྭ་བདའ་བའི་རི་མོ།\nབྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་སམ་ཤ་གཟན་གཞན་གྱིས་རང་གི་གཟན་ཆས་ཤྭ་བ་དང་ལུག ར་སོགས་བདའ་བ་འདི་རིག་གནས་མང་པོར་ཡོད་པའི་ཐུན་མོང་གི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན་བྱི་ལའི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་ཤྭ་བ་བདའ་བ་སར་སན་དུས་སྐབས་སུ་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རྡོ་བཤགས་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་ཁྱབ་ཡོད་ཅིང་། (Francfort et al.:154) དེ་བཞིན་ཧྥུ་རན་ཁི་ཧྥོར་རྡི་（Francfort et al. 1990:151）སོགས་ཀྱིས་ཟངས་དཀར་བྲག་རིས་སྟེང་གི་ཤྭ་བའི་སྐེ་ལྟག་པར་འཁོར་བའི་རི་མོ་དང་ཆ་འདྲ་བ་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དགུ་བའི་ཀྲིག་ནུབ་མའི་སྐབས་ཀྱི་གཡུའི་འདོགས་ཆས་སྟེང་ཡང་ཡོད་པར་བཤད།\nཔར། 1.17 གྲང་རྩེའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རྟགས་མཚན་བདམས་བཀོད།\nཔར། 1.18 ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ནེ་སི་ཐོ་རན་གྲུབ་མཐའི་མཚོན་རྟགས་རྒྱ་གྲམ་དང་སོག་གུར་མཚན་བྱང་། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nལ་དྭགས་བྱང་ཐང་གྲང་རྩེ་སྡེ་བའི་དཀྱིལ་གྱི་བྲག་རྡོ་གལ་ཆེན་བཞིའི་སྟེང་གི་བྲག་རིས་ནི་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་དུ་ཆེས་གྲགས་ཆེ་བའི་བྲག་རིས་ཡིན་ལ། དེར་ལམ་འགྲོ་བ་དང་ཚོང་བ། བཙུན་པ་དང་ཆོས་སྤེལ་བས་བརྐོས་པའི་ཨ་རབ་ཡི་གེ་དང་། སོག་གུར་ཡི་གེ བོད་ཡིག བྲམ་ཟེའི་ཡི་གེ ཤ་ར་དྷའི་ཡི་གེ་སོགས་ཀྱི་མཚན་བྱང་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་གི་སོག་གུར་ཡི་གེ་གཅིག་སྤྱི་ལོ་ 841ལོ་ནས842ལོའི་བར་བརྐོས་པ་ཡིན། དེར་མཚན་བྱང་ཕུད་གཤམ་གྱི་རྟགས་འདི་དག་ཀྱང་ཚུད་ཡོད （པར་1.17）། དེའི་ནང་དུ་རི་མོ་འདི་དག་（པར་d-f）ནི་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ནེ་སི་ཐོ་རན་（Nestorian Christian）གྲུབ་མཐའི་མཚོན་རྟགས་རྒྱ་གྲམ་ཡིན་མོད། ད་རུང་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་དོན་མ་ཤེས།\nཔར། 1.19a, ལ་དྭགས་གཤམ་པདྨ་ས་ཆའི་མཚོན་རྟགས། b–d ཀེ་རེ་ཁ་རུ་ས་ཆའི་མཚོན་རྟགས།\nཔར། 1.20 ཀེ་རེ་ཁ་རུ་ས་ཆའི་མཚོན་རྟགས་དམིགས་གསལ་བ་ཞིག སྲོག་ཆགས་རི་མོ་གཡོན་གཤམ་ཏུ་ཡོད། རྩོམ་པ་པོས་པར་བླངས།\nརྩོམ་འདིར་འཁོད་པ་ནི་ལ་དྭགས་བྲག་རིས་རི་མོའི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཡིན་ལ། འདིས་ཀྱང་ལ་དྭགས་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གལ་ཆེའི་གནས་བབས་བསྟན་ཡོད་པར་རེ་བ་ཆེ་བ་ཕུད། འགྲེལ་བརྗོད་ཐད་གནད་དོན་མང་པོ་ལྷག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་ཡོད།\nང་ཚོས་ངེས་པར་ཁས་ལེན་དགོས་པ་ཞིག་ལ་གནའ་དུས་སུ་ཤུལ་བཞག་རི་མོ་འདི་དག་བསྐྲུན་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་དང་དེའི་ཡང་དག་པའི་བསྟན་དོན་ད་དུང་རྟོགས་དཀའ་མོད། རི་མོ་འདི་དག་གི་ཁྲོད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁུངས་འཚོལ་སའི་སྣེ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་འདུ་ཡོད། དེ་ལ་ཐོག་མར་བྲག་རིས་ཡོད་སའི་ས་གནས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་གཏིང་ཟབ་བྱ་དགོས་པ་དང་། གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་བྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་ལོ་རྒྱུས་གནས་སྐབས་སམ་ཡིག་འགོད་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཚོང་ལམ་དང་འབྲེལ་འདུག་པ་ནི་ཁ་ལ་རྩེའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཧིན་རྡུ་གཙང་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་རི་མོ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དུས་རབས་སྔ་མོའི་སྐབས་མི་སྣ་མང་པོ་དང་རིག་གནས་མི་འདྲ་བའི་ལམ་འགྲོ་བ་བརྒྱུད་པའི་དངོས་དཔང་ཡིན། བྲག་རིས་ཡོད་སར་སྒྱུ་འཕྲུལ་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཡང་ཡོད་སྲིད་ཅིང་། གཅིག་བྱས་ན་མ་འོངས་བར་གནའ་དཔྱད་པས་བྲག་རིས་དང་དུར་སའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྟོགས་སྲིད་ཅིང་། མིའི་རིགས་རིག་པ་བས་རི་མོ་མང་པོར་ཆོ་གའི་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་པའི་ཁུངས་སྣེ་ཡང་རྙེད་སྲིད། གང་ལྟར་རྔོན་རྒྱག་པའི་རི་མོ་དབྱེ་ཞིབ་བགྱིས་པས་འབྲོག་ལས་ནས་འདུས་སྡོད་འཚོ་བར་འགྱུར་བ་ཐེབས་པའམ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་སྟངས་རིགས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་རྟོགས་ཐུབ།\nགཉིས་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་གཟུགས་ངོས་མ་གཞིར་དབྱེ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ལ། བྲག་ངོས་རི་མོའི་གྲུབ་སྟངས་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་ཞིབ་བརྒྱུད། བྲག་རིས་རི་མོའི་ཐོག་འོག་དབྱེ་བ་ཤེས་ནུས་ལ། དབྱེ་ཞིབ་འདིས་རི་མོ་མི་འདྲ་བའི་ལོའི་སྔ་ཕྱི་གུང་བསྒྲིགས་ཐུབ་ཅིང་། དེ་དང་མཚུངས་བར་བྲག་རྡོའི་ངོས་ཀྱི་གཡའ་ཆགས་སྟངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་ལོ་ཚིགས་སྔ་ཕྱི་ཁུངས་བཙུན་པར་གཏོང་ཐུབ།\nགསུམ་ནས་ཡུལ་ཁོངས་མི་འདྲ་བ་དང་ཡུལ་ཁོངས་ནང་ཁུལ་བར་གྱི་རིགས་བསྡུར་གྱི་མཐོང་རྒྱ་ཆེ་རུ་གཏོང་དགོས་པ་སྟེ། བྲག་རིས་ཁྲོད་སྔ་ཤོས་ཀྱི་ངོ་འབག་དང་གྱད་མིར་མཚོན་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ལ་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་དང་་རིགས་འདྲ་བ་ཕ་ཀི་སི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་དམ་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ནས་རྙེད་ཐུབ་པ་ཧ་ཅང་མཚར་བའི་གནས་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་རི་དྭགས་ཀྱི་རྨིག་རྩེའི་རི་མོས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་སྟོང་ལོ་དང་པོའི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་སར་སན་རིག་གནས་བར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། རྩོམ་འདིའི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་ནི་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་དང་ཕྱི་ནང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་སྐོར་ཡིན་ལ། འབྲེལ་འདྲིས་འདི་མ་མཐའ་ཡང་ཡིག་འགོད་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐབས་ནས་འགོ་ཚུགས་ཡོད།\nམཇུག་ཏུ་ནན་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་ལ་ཉེ་བའི་རིང་བྲག་རིས་ཀྱི་གནས་གསར་བ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་རྙེད་ཡོད་མོད། ལས་ཀ་འདིའི་ཐོ་འགོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བར་ཐག་ཧ་ཅང་རིང་ཞིང་། དེང་རབས་ཅན་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་ཉེ་ཆར་ལ་དྭགས་ས་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ལ་གཏོར་བརླག་ཐེབས་བཞིན་པས་ན་ཐོ་འགོད་ཀྱི་ལས་ཀ་འདི་དེ་ལས་ཀྱང་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཆགས་ཡོད། བྲག་རིས་ཁག་གནའ་བོའི་འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་རྒྱུ་ལམ་ན་ཡོད་པས་དེང་རབས་ལམ་བཟོས་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་སླ་ཞིང་། ཁ་ལ་རྩེའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་གནའ་བོའི་གཙང་བོ་བརྒལ་སའི་བྲག་རིས་ཁག་ནི་འདིའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔེ་གཞི་གསོན་པོ་ཞིག་སྟེ། གནའ་བོའི་ཤིང་ཟམ་ད་ལྟ་ཨར་འདམ་དང་རྣོ་ལྕགས་ཀྱི་ཟམ་པས་ཚབ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེང་གི་ཟམ་པ་གཉིས་གཙང་འགྲམ་གྱི་ས་མི་འདྲ་སར་གསར་རྒྱག་བྱེད་རིང་བྲག་རིས་གལ་ཆེ་བ་མང་ཤོས་དང་ས་འདིའི་བྲག་བརྐོས་མཚན་བྱང་ཁག་སིལ་བུར་གཏོར་བ་དང་། དེ་བཞིན་ས་གཞན་དུ་ཡང་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་དགོས་མཁོས་བྲག་རིས་ཁག་གཏོར་བ་འམ་སྟེང་དུ་དེང་རབས་ཚོན་རྩི་བྱུགས་ནས་བརླག་པའི་སྣང་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།\nམ་ཡིག་གི་རྩོམ་ཁུངས། Tashi Ldawa Thsangspa.“Ancient Petroglyphs of Ladakh: New Discoveries and Documentation” in Art and Architecture in Ladakh Cross-Cultural Transmissions in the Himalayas and Karakoram, Edited by Erberto Lo Bue and John Bray,Brill,2014:15-34.\nBellezza, John V. 1999. “Northern Tibet Exploration. Archaeological Discoveries of the Changthang Circuit Expedition 1999.” Asian Art Online Journal www.asianart.com/ articles/tibarcheo/index.html#r5.\n—. 2004. “Metal and Stone Vestiges: Religion, Magic and Protection in the Art of Ancient Tibet.” Asian Art Online Journal. www.asianart.com/articles/vestiges/index. html.\nBrentjes, Burchard. 1999. “Rock Art in Russian Far East and in Siberia. A Bird’s Eye View overaContinent.” In Tracce: Online Rock Art Bulletin 11. www.rupestre.net/tracce/ russib.html, downloaded on 11 July 2011.\nBruneau, Laurianne. 2010. Le Ladakh (état de Jammu et Cachemire, Inde) de l’Âge du Bronze à l’introduction du Bouddhisme: une étude de l’art rupestre.4vols. Université de Paris 1 Panthéon-Sorbonne. PhD thesis.\nDani, Ahmad H. 1982. “Prehistoric Rock Carvings at Chilas.” Studia Iranica 11:65–72.\n—. 1989. History of Northern Areas of Pakistan. Islamabad: National Institute of Historical and Cultural Research.\nFonia, R.S. 1993. “Ladakh Corridor to Central Asia. An Investigative Report of PreHistoric Cultures.” Journal of Central Asian Studies 4:35–40.\nFrancfort, Henri-Paul, Daniel Klodzinski, and Georges Mascle. 1990. “Petroglyphes archaiques du Ladakh et du Zanskar.” Arts Asiatiques 45:5–27.\n—. 1992. “Archaic Petroglyphs of Ladakh and Zanskar.” In Rock Art in the Old World. pp. 47–192. Ed. Michel Lorblanchet. Papers Presented in Symposium A of the AURA Congress, Darwin (Australia) 1988. New Delhi: Indira Gandhi National Centre for the Arts. English version of preceding article.\nFrancke, August Hermann. 1902. “Notes on Rock-carvings from Lower Ladakh.” Indian Antiquary 31:98–401.\n—. 1903. “More Rock-carvings from Lower Ladakh.” Indian Antiquary 32:361–363.\n—. 1923. Tibetische Hochzeitslieder, übersetzt nach Handschriften von Tag-ma-cig. Hagen and Darmstadt: Volkwang Verlag.\nHauptmann, Harald. 2003. Rock Carvings and Inscriptions along the Upper Indus, Unpublished presentation at the International Association for Ladakh Studies Colloqium at Leh, 2003.\n—. 2005. “Pre-Islamic Heritage in the Northern Areas of Pakistan.” In Karakoram: Hidden Treasures in the Northern areas of Pakistan, pp. 1–40. Ed. Stefano Bianca. Torino: The Aga Khan Trust for Culture.\n—. 2007. “Pre-Islamic Heritage in the Northern Areas of Pakistan.” In Karakoram: Hidden Treasures in the Northern Areas of Pakistan, pp. 21–39. Ed. Stefano Bianca. 2nd ed. Torino: Umberto Allemandi & Co.\nJettmar, Karl, and Volker Thewalt. 1985. Zwischen Gandhara und den Seidenstrassen, Felsbilder am Karakorum Highway. Entdeckungen deutsch-pakistanischer Εxpeditionen 1979–1984. Mainz: Philipp von Zabern.\n—. 1987. Between Gandhara and the Silk Roads. Rock Carvings along the Karakorum Highway. Mainz: Philipp von Zabern.\nMani, B.R. 1998–1999. “Rock Carvings and Engravings in Ladakh: New Discoveries.” Pragdhara 9: 65–74.\nMarx, Karl. 1897. “Eine ärtztliche Missionsreise im Jahre 1890.” In Eben-Ezer, Gedenkbuch der Familie Julius Marx: 55–99. Ed. Gustaf Dalman. Leipzig: privately published.\nOrofino, Giacomella. 1990. “A Note on Some Tibetan Petroglyphs of the Ladakh Area.” East and West 40, 1–4:173–201.\nSander, Lore. 1994. “A Graffito with the Quintessence of Buddhist Doctrine from Ladakh.” In Festschrift Klaus Bruhn zur Vollendung des 65. Lebensjahres, pp. 561– 570. Eds. Nalini Balbir and Joachim K. Bautze. Reibek: Verlag für Orientalische Fachpublikationen.\nSims-Williams, Nicholas. 1993. “The Sogdian Inscriptions of Ladakh.” In Antiquities of Northern Pakistan, Reports and Studies 2, pp. 157–163. Ed. Karl Jettmar. Mainz: Verlag Philip von Zaubern.\nSonavane, Vishwarao. 1992. “Significance of the Chandravati Engraved Core in the Light of Prehistoric Art of India.” In Rock Art in the Old World, pp. 273–283. Ed. Michel Lorblanchet. New Delhi: Indira Gandhi National Centre for the Arts.\nVernier, Martin. 2007. Exploration et documentation des pétroglyphes du Ladakh. 1996– 2006. Como: Fondation Carlo Leone et Mariena Montandon.\nVohra, Rohit. 1993. “Antiquities on the Southern Arteries of the Silk Route: Ethnic Movements and New Discoveries.” In Anthropology of Tibet and the Himalaya: 386–405. Ed. Charles Ramble & Martin Brauen. Zürich: Ethnological Museum of the University of Zürich.\n—. 1994. “Sogdian inscriptions from Tangtse in Ladakh.” In Tibetan Studies. Proceedings of the 6th Seminar of the International Association for Tibetan Studies. Fagernes 1992: 920–929. Ed. Per Kvaerne. Oslo: Institute for Comparative Research in Human Culture.\n—. 1995. “Arabic Inscriptions of the Late First Millennium A.D. from Tangtse in Ladakh.” In Recent Research on Ladakh4and 5: 419–429. Eds. Henry Osmaston and Philip Denwood. London: School of Oriental and African Studies.\n—. 1999. “Tamgas and Inscriptions from Tangtse in Ladakh.” In Studia Tibetica et Mongolica (Festschrift Manfred Taube): 279–304. Ed. Helmut Eimer, Michael Hahn, Maria Schetelich and Peter Wyzlic. Vol. 34. Indica et Tibetica. Swisttal-Odendorf: Indica et Tibetica Verlag.\n—. 2005. Petroglyphs in Purig Area in Ladakh. Himalayan Studies. Ladakh Series. Vol. V. Grosbous (Luxembourg): published by the Author.\n仵君魁、张建林：西藏日土县古代岩画调查简报[J].文物，1987年。引自Francfort et al. (1990, 1992).\n ཁ་རོ་·མར་ཁི་སི (Karl Marx) ་ནི་མོ་ར་ཝན་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་སྤེལ་བ་ཐོག་མའི་གྲས་ཡིན་ལ།སྤྱི་ལོ་1897ལོར་ཨལ་ལྕི་ན་ཐང་ས་ཆར་སྨན་བཅོས་ཆོས་སྤེལ་གྱི་འགྲུལ་བཞུད་གནང་སྐབས་ཀྱི་ཟིན་ཐོར་ས་འདིར་བྲག་རིས་ཡོད་པའི་ཐོ་བཀོད་འདུག\n སེ་པེ་རི་ཡའི་སྐོར་ལ་གཤམ་གྱི་རྩོམ་ལ་གཟིགས་ཀྱང་ཆོག Brentjes (1999).\n གཤམ་གྱི་རྩོམ་ཁག་ལ་གཟིགས། Dani (1989:118–123), Bellezza (2004), Francfort et al. (1990:152), Hauptmann (2007:12–13).\n སོག་གུར་མཚན་བྱང་དང་རྒྱ་གྲམ་སྐོར་མོ་ར་ཝན་ཆོས་སྤེལ་བས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་དུས་མགོར་རྙེད་པ་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་མཁན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ལ།ཉེ་བའི་ཆར་བགྲོ་གླེང་གནང་མཁན་གཤམ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ཡིན། Sims-Williams (1993), Sander (1994) and Vohra (1994).\n2020 ལོའི་ཟླ 1 ཚེས 31 ཉིན།\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས 10 ཉིན། 16:35\n2020 ལོའི་ཟླ2ཚེས2ཉིན། 15:10\nཨོ་ཡ་ཡ། བཀའ་དྲིན་ཆེ། སྒྱུར་རྩོམ་ཡག་བྱུང་།\n2020 ལོའི་ཟླ 1 ཚེས 31 ཉིན། 22:14\nརྒྭ་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཁམས་པ་སྒ་ལོ། རོང་པ་རྒྭ་ལོ་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་བྲིས། (184,531℃)\nདཔེ་འཕྲིན། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྐོར་གྱི་བཅར་འདྲི》ཞེས་པའི་དེབ་མཆོག་ཅིག་མི་ཡུལ་དུ་བལྟམས་པ། (156,499℃)\nལྷ་མཐོང་ལོ་ཙཱ་བའི་«བལ་པོའི་ལམ་ཡིག»བཀླགས་པའི་བརྗེད་བྱང་། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། (153,212℃)


བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༤ པ་དབུ་འཛུགས་གནང་། - བོད་ཀྱི་དུས་བབ།\nབཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༤ པ་དབུ་འཛུགས་གནང་།\nབཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༤ པ་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང་སྦྲགས་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ཐད་དམིགས་བསལ་གྲོས་ཆོད་དོན་ཚན་གསུམ་གཏན་འབེབས་གནང་སོང་།\nདེ་རིང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༧ ནས་ ༢༩ བར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གོ་སྒྲིག་འོག དྷ་རམ་ས་ལའི་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོངས་ཀྱི་བོད་ཐོག་ཁང་ཆེན་མོའི་ཚོགས་ཁང་ནང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༤ པ་འཚོགས་བཞིན་ཡོད་ལ། ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་༧སྐྱབས་མགོན་ས་སྐྱ་༧གོང་མ་ཁྲི་འཛིན་རིན་པོ་ཆེདང་། ༧སྐྱབས་རྗེ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ། ༧སྐྱབས་རྗེ་སྨན་རི་ཁྲི་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ། ༧སྐྱབས་མགོན་འབྲི་གུང་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེ། ༧རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་༧སྐྱབས་རྗེ་མཚུར་ཕུ་རྒྱལ་ཚབ་གཽ་ཤྲཱི་རིན་པོ་ཆེ། ༧སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་སྐུ་ཚབ་སྤྲུལ་སྐུ་ཆོས་དར་རིན་པོ་ཆེ། ༧སྐྱབས་མགོན་འབྲུག་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་མཁན་པོ་ངེས་དོན་བསྟན་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ། ༧སྐྱབས་རྗེ་སྟག་ལུང་ཞབས་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་༧སྐྱབས་རྗེ་སྟག་ལུང་མ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ། དེ་བཞིན། ༧སྐྱབས་རྗེ་ཇོ་ནང་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ཀྱི་དབུས་པའི་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་བླ་སྤྲུལ་དང་དགོན་པའི་སྐུ་ཚབ་ ༢༦ དང་། བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༢༤། ས་སྐྱའི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༢༢ ། དགེ་ལུགས་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༣༠ ། གཡུ་དྲུང་བོན་གྱི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༡༡ ། དེ་བཞིན། ཇོ་ནང་པའི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༤ ། བོ་དོང་དང་བོ་ལུགས། གཞིས་བྱེས་བཅས་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་རེ་རེ་བཅས་མི་གྲངས་ ༣ ། རིས་མེད་དགོན་སྡེའི་སྐུ་ཚབ་ ༡ ། བཙུན་དགོན་ཁག་ ༡༢ ནས་སྐུ་ཚབ་བཙུན་མ་ ༡༦ ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྐུ་ཚབ་ ༡༢། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གི་དབུས་པའི་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང་། མཛད་གཙོ་རྣམ་པ་སོགས་གདན་ཞུའི་མི་གྲངས་ ༡༦༧ ཡོད་པ་ལས། དངོས་སུ་ཚོགས་བཅར་གནང་མཁན་གྲངས་ ༡༡༧ བྱུང་འདུག་ལ། ཚོགས་ཆེན་དབུ་འཛུགས་ཐོག་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་དབུ་བླ་རྣམ་པས་རིམ་བཞིན་གསུང་བཤད་གནང་རྗེས་གྲོས་གཞི་གྲོས་འཆར་ཁག་གི་ཐོག་བཀའ་སྡུར་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།\nཆོས་ཚོགས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་སྐོར་ལ་ཆོས་རིག་བཀའ་བློན་ཀརྨ་དགེ་ལེགས་མཆོག་གིས། ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་གྲངས་བཤེར་ཐད་ལ་གསལ་བཤད་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་ཞུ་དགོས་པ་ཆགས་འདུག འདས་པའི་ཆོས་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ལ་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་དང་ཚོགས་འདུ་ཧྲག་བསྡུས། རྒྱས་འཛོམས། ཚོགས་ཆེན། དམིགས་བསལ་ལྷན་ཚོགས་བཅས་བྱུང་འདུག་པ་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་ཉིན་གྲངས་ ༢ རིང་དབུ་འཁྲིད་བླ་ཆེན་དང་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་ ༡༢ ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་ལྷན་འཛོམས་གལ་ཆེན་ཞིག་བསྐྱངས་འདུག་པ་དེ། ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་འགྲོས་གྲངས་འབོར་དུ་མི་རྩིས་པར་ཟུར་དུ་བཞག་གནང་འདུག་ཀྱང་། ལྷན་ཚོགས་དེའི་དགོངས་དོན་དང་ཚོགས་མི་། གྲོས་གཞི་བཅས་གང་ས་ཅི་ཐད་ནས་ཆོས་ཚོགས་གལ་གནད་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་པས། ཆོས་ཚོགས་སྤྱི་འགྲོས་གྲངས་འབོར་ནང་འཇུག་འོས་མཐོང་བ་ལྟར་བཅུག་པར་བརྟེན། ད་ལྟའི་ཆོས་ཚོགས་འདི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་བཅུ་བཞི་པ་ཆགས་པ་རེད། དེ་བཞིན། ད་ལན་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་བྱང་ལ་འགྱུར་བ་ཕྲན་བུ་ཞིག་གཏོང་དགོས་བྱུང་སོང་། དེར་གཙོ་བོ་དེང་སང་གི་འགྲོ་ལུགས་སྤྱི་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནད་འགག་གཉིས་ཡོད། ཆོས་ཚོགས་སྔ་མ་ཁག་ཅིག་གི་བརྗོད་ཚིག་ལྟར། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ཆོས་བརྒྱུད་ཅེས་བཀོད་ཚེ། བོད་ནས་ཚོགས་མི་གདན་ཞུ་བྱ་དཀའ་བས་ཅུང་ཟད་ཁྱབ་ཆེ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་བརྒྱད་པ་མན་ཆད་ཀྱི་བརྗོད་ཚིག་ལྟར། བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞི་དང་གཡུ་དྲུང་བོན་བཅས་ཀྱི་ཆོས་ཚོགས་ཅེས་བཀོད་ཚེ། གོང་གི་ཁྱབ་ཆེ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་པའི་སྒང་ལ་ཆོས་ལུགས་གཞན་ཁག་ཅིག་ལ་མི་ཁྱབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ཚོགས་ཞེས་བཀོད་ན། སྐྱོན་ཆ་དེ་གཉིས་ཡོང་གཞི་ཆུང་བའི་སྒང་ལ་རང་རེའི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་དང་འཚམས་པའི་མཚན་བྱང་བསྒྱུར་བཀོད་ཞུ་དགོས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ཞེས་སོགས་གསུངས་སོང་།\nམཛད་སྒོའི་ཐོག་སྲིད་སྐྱོང་བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་གིས་ཆོས་ཚོགས་དང་འབྲེལ་ནས་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས། ཉེ་ཆར་ང་ཚོས་དམིགས་བསལ་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་ཏེ། གྲོས་ཆོད་ནང་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་བོད་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན། ༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་བོད་མིའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ཕེབས་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབས་པའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་ཡོད་པ་རེད། གྲོས་ཆོད་དེ་ལོ་རྒྱུས་དང་རྩ་དོན་གང་གི་ཐོག་ནས་ཡིན་ཡང་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཀྱི་འདུག གཞི་རྩའི་འདིར་ཕེབས་མཁན་ཚང་མའི་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལོར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཡིག་ཆ་ ༥ བ་ཞེས་པ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ། བླ་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཐོག་ལམ་སྟོན་བྱས་པ་ཙམ་མ་ཟད་ལག་བསྟར་བྱས་པ་རེད། སྤྱིར་བཏང་ལོ་རྒྱུས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ལྡན་པ་བྱས་པ་ཡིན་ན། བླ་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་དེ། བླ་སྤྲུལ་དང་དགོན་སྡེ་ཁག་རང་གིས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། ཐབས་ཇུས་ངན་པ་བཏིང་སྟེ་བླ་སྤྲུལ་གྱི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གྱི་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་ནང་བཞིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ནས་བཟུང་དང་པོ་བླ་སྤྲུལ་ ༣༠༠ ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ལབ་ཡོད། རྗེས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོར་རྒྱ་ནག་གིས་བླ་སྤྲུལ་ ༨༠༠ ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན། ཉེ་བའི་ཆར་གོ་ཐོས་བྱུང་བ་ལྟར་ན། བླ་སྤྲུལ་ ༡༣༠༠ ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལབ་ནས་འགྲོ་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་བྱེད་སྟངས་དེ་ལོ་རྒྱུས་དང་འགལ་ཟླ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཀྱང་འགལ་ཟླ་ཆགས་ཡོད་ལ། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་མི་འགྲིག་པའི་ཇུས་ངན་འཐེན་ནས་ལག་བསྟར་བྱས་ནས་འགྲོ་ཡི་ཡོད། ཆོས་དད་རང་དབང་ཐོག་ནས་ཀྱང་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཆོས་དད་རང་དབང་ལ་རྡོག་རོལ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོས་བླ་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་དེ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཆགས་བསྡད་ཡོད་སྟབས། དེའི་བདག་དབང་དང་འགན་ཆ་ཚང་བོད་པའི་ནང་བསྟན་ཆོས་བརྒྱུད་རང་ལ་ཡོད་པ་རེད། བླ་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་དེ་བླ་སྤྲུལ་དང་དགོན་སྡེ་ཁག་རང་ནས་ངོས་འཛིན་བྱས་ནས་འགྲོ་དགོས་རེད་མ་གཏོགས་འགྲིག་གི་མ་རེད་ཅེས་དམིགས་བསལ་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ནས་བརྡ་ལན་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ལ། བརྡ་ལན་ཡང་བཏང་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་སོང་།\nཡང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དེ་འཛམ་གླིང་ནང་དར་ཁྱབ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་སྐོར་ལ་ཁོང་གིས། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དར་འཕེལ་བྱུང་སྟེ། རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་ཆགས་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལྷན་ཁང་ཁག་གི་ནང་བང་མཛོད་ནས་འགྲོ་གྲོན་གཏོང་དགོས་ས་ཆུང་ཤོས་དེ་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་ཆགས་བསྡད་ཡོད། དེ་གང་ཡིན་ཟེར་ན། ང་ཚོའི་དགོན་སྡེ་ཁག་གིས་སྐུ་ལས་ཧ་ཅང་བསྐྱོན་ཏེ། སོ་སོའི་དགོན་པ་དང་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་མང་ཆེ་བ་སོ་སོ་རང་གི་འབད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏོང་གི་ཡོད་སྟབས། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་རོགས་སྐྱོར་དང་འགྲོ་གྲོན་ཆུང་ཤོས་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན། ད་ལྟ་བར་དུ་སྐུ་ལས་སྐྱོན་མཁན་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་ཚང་མར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ངོས་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། སྤྱི་ཡོངས་ནས་འཛམ་གླིང་ནང་བལྟས་པ་ཡིན་ན། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་ནང་འབྱོར་རྗེས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དར་འཕེལ་གཏོང་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ལ་བལྟས་པ་ཡིན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༤ དང་རྒྱལ་ཁབ་ ༥༢ ནང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བྱེད་པའི་མི་འབོར་མང་དག་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ ༡༥༠ ནང་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བྱེད་མཁན་མང་ནས་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་གསལ་བོ་ཞེ་དྲགས་རེད་འདུག དེར་བརྟེན། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ ༡༥༠ ལྷག་ནང་ཆོས་བྱེད་མཁན་ཆགས་འདུག ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནང་དར་འཕེལ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་གསལ་བོ་རེད་འདུག ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན། འཛམ་གླིང་ནང་ཆོས་དད་ཡོད་མཁན་དང་མེད་མཁན་གཉིས་ལས་ཆོས་དད་མེད་པའི་མི་འབོར་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་དད་ཅན་གྱི་མི་འབོར་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་ཡི་འདུག དཔེར་ན། ཡུ་རོབ་ནང་ཁྱེད་རང་གིས་ཆོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པ་ཡིན་ན་མེད་ཟེར་མཁན་གྱི་མི་འབོར་མང་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ཅེས་དང་། བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་རྣམ་པས་འཛམ་གླིང་ནང་ཆོས་དད་རིང་ལུགས་པ་ཇེ་ཉུང་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་གྱིས། མ་འོངས་པའི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་རིང་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཡུན་ནས་ཡུན་དུ་གནས་ཐུབ་ཐབས་ཀྱི་འཆར་གཞི་དགོས་སྐོར་སོགས་གསུངས་སོང་།\nདེ་རིང་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་ཉིན་དང་པོའི་སྔ་དྲོར། ༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ཐད་དམིགས་བསལ་གྲོས་ཆོད་དོན་ཚན་གསུམ་ཅན་ཞིག་གཏན་འབེབ་གནང་སོང་། ༡༽ སྔ་མའི་ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་བཅའ་དང་གདུལ་བྱ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དབང་གིས་འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་མིའི་རྣམ་པར་རོལ་བ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པ་དང་བོད་མི་རྣམས་ནམ་ཡང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་བོད་གངས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་འགྲོ་རྣམས་གཉན་འཕྲང་གི་འགག་ཆེན་ལ་ཐུག་པའི་དུས་སྐབས་འདིར། ༧གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྤྲུལ་ལམ་ལུགས་སྔར་མུས་བཞིན་རྒྱུན་གནས་ངེས་པར་དགོས་པ་དང་། ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་རིན་པོ་ཆེ་མུ་མཐུད་ངེས་འབྱོན་དགོས་པ་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་བཅོས་མིན་མངོན་འདོད་ཡིན་པར་བརྟེན། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་དེ་དོན་གསོལ་འདེབས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཞུ་རྒྱུ།\n༣༽ ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཕྱོགས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་བའི་གཞི་རྩའི་ལྟ་གྲུབ་ཡང་དག་ལ་བརྟེན་ཞིང་། མི་ལོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་སྔོན་ནས་བྱུང་བའི་བོད་ལུགས་ནང་བསྟན་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་སྲོལ་ད་ལྟའི་བར་རྒྱུད་འཛིན་ལག་ལེན་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པའི་བྱེད་ཐབས་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ངོས་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཅས་རེད།\nདེ་བཞིན་ཐེངས་འདིའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་བཅུ་བཞི་བར་གྲོས་གཞི་ཁག་ ༥ ཡོད་པ་དག་ནི། གཅིག་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་རྣམས་སུ་དུས་བསྟུན་བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་སྤྱོད་རྒྱུན་འཛིན་དང་གོང་སྤེལ་གནང་ཕྱོགས་ཇི་དགེ་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་དང་། གཉིས། ཆོས་ལུགས་གཞན་དང་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཞན་དང་ལྷན་དུ་མཐུན་འབྲེལ་དང་མཉམ་ལས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཕྱོགས་ཇི་དགེ་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ། གསུམ་གཞུང་ཆེན་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་ལས་གཞི་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་གོང་སྤེལ་གནང་ཕྱོགས་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་དང་འབྲེལ་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ། བཞི་དགོན་སྡེ་སོ་སོའི་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཐོག་གཟིགས་སྐྱོང་དང་འགན་འཁུར་གནང་ཕྱོགས་ཇི་དགེའི་སྐོར་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ། དེ་བཞིན། གྲོས་གཞི་མཐའ་མ་གོང་གསལ་གྲོས་གཞིར་མ་འཁོད་པའི་དོན་གནས་གཞན་ཐོག་དགོངས་འཆར་དང་བཀའ་བསྡུར་གནང་འོས་གནང་རྒྱུ་བཅས་རེད་འདུག\nBuewang Ngawangjangchub says:\nལོ་རབ་ ༧༠ ནང་དུ་༧གོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་ཏུ་ང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཐ་མ་དེ་ཡིན་སྲིད། མ་འོང་པ་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དགོས་མཁོ་ཡོད་མེད་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་གི་རེད་ཞེས་ལན་འགའ་ཤས་བསྩལ་ཡོད། ད་ལྟ་བར་དུ་བོད་མི་མཐོ་དམའ་སུས་ཀྱང་གསོལ་འདེབས་འདི་འདྲ་ཞུ་མྱོང་མེད། རྩ་བའི་༧གོང་ས་མཆོག་དགུང་ལོ་ ༡༡༣ བར་སྐུ་ཚེ་བརྟན་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་ཟིནའང་། མ་འོང་པའི་སྐུ་ཕྲེང་རྗེས་མའི་ཆེད་ད་ལྟ་ནས་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པ་དང་། གྲོས་ཆོད་ཀྱང་འཇོག་གནང་མཛད་པར་རང་གཞུང་གི་མཛད་གཙོ་རྣམས་པར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡང་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་ཁྲིམ་ལུག་དང་མཐུན་པའི་ངོས་འཛིན་ཞུ་གི་ཡིན་ཚུལ་དྲིལ་སྒྲག་རྒྱ་ཆེ་བྱ་བཞིན་པ་དེར་གདོང་ལེན་གནད་ཁེལ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། ཨ་རིས་གཙོས་པའི་དྲང་བདེན་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོས་ཀྱང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བའང་དགའ་སྤྲོའི་རང་བཞིན་ཡིན། རྒྱ་དམར་ཆོས་མེད་ཀླ་ཀློའི་ལུགས་ངན་འཛིན་པས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་ཡང་སྲིད་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་པ་དེ་དད་པས་མ་ཡིན་པར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཆར་སྦེད་སྤྱོད་བྱ་ཆེད་ཡིན་པ་བོད་མི་ཙམ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་མི་མང་ཚང་མས་ཤེས་བསལ་ཡིན། དེར་རྟེན་ད་རེས་ཀྱི་མཛད་ཕྱོགས་འདི་ནི་ཧ་ཅང་དགོས་གལ་དུས་ཐུག་ལྟ་བུར་བྱུང་སོང་བས་བཀའ་སྤྱི་གཉིས་དང་ཆོས་བརྒྱུ་ཀྱི་བསྟན་བདག་རྣམས་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་ཆེ་ཞ་ལགས་སོ།།\n༄༅། རྒྱ་དམར་པོ་ཆོས་ཀྱི་དགྲ་བོ་རེད། ཆོས་བྱེད་མཁན་རྣམ་པ་རྩ་བ་བཀོག།\nརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རྫུན་མ་བཟོས་ཀྱང་མཐའ་ཁྱོལ་བར་དཀའ། སྔར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ ༦ ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་སོག་པོ་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་ཇུས་ངན་དང་། ཨ་མདོ་འཇམ་དབྱངས་བཞེད་པའི་རེ་བ་སྟོང་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ནས། རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བརྫངས། སོག་པོ་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་བུ་ཞིག་འཇམ་བཞེད་ཀྱིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཡང་སྲིད་འཕྲུལ་བྲལ་དུ་བསྙེད་དེ་ངོས་འཛིན་གྱིས་མིང་ལ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་མཚན་གསོལ་དང་ཁྲིར་འདོན་གནང་སྟེ་ལོ་ངོ་བཅུ་ལྷག་རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་གོ་བབས་སྟེང་བཞུགས་ནའང་བོད་མི་མང་ནས་ངོས་ལེན་ཚུལ་བཞིན་མ་བྱུང་སྟབས་མཐའ་མ་རང་མོས་ཀྱིས་ཁྲི་ལས་བབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་འདུག་པ་དེ་བཞིན་འགྱུར་རྒྱུ་ལས་གཞན་མ་འདས།\nསྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ལ་་་ ཟབ་ཟབ་གནང་། ནང་ཆོས་དར་འཕེལ་གཏོང་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། Exactly Wrong. མ་རེད་ཏོ། འཛམ་གླིང་ནང་ བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་ དོ་སྣང་དང་དགའ་མོས་བྱེད་མཁན་བྱུང་བཞིན་ཡོད། རེད་ད། བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ ནང་པའི་ལྟ་སྒྲུབ་མ་རེད་ཏོ། སྔ་མོ་བོད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཞིག་རེད་ད། ཉེ་ཆར་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་དེལ་ལི་དུ་ 2019/11/19 ཉིན་ ༧གོང་ས་མཆོག་ནས་ ཡང་སྲིད་ འགལ་ཆེན་པོ་ མ་རེད། བདག་ཅག་སྟོན་པ་དང་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་སོགས་ཡང་སྲིད་ནི་མཇལ་རྒྱུ་མེད། དེ་ལས་ཁོང་རྣམས་པའི་གསུངས་དེ་རྩ་ཆེན་པོ་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་མེད། གསུངས་ཡོད།\nརྒྱ་དམར་གྱི་༧རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ལ་ བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ངོས་ལེན་བྱེད་ཡང་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། གང་ལ་ཞུས་ན་་་ རྒྱ་དམར་ ཆོས་དུག སྐྱེད་བ་སྔ་ཕྱི་མེད་པ་རིང་ལུགས་རེད། གལ་སྲིད་ རྒྱ་དམར་གྱི་༧རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་བཀོད་བཞག་བྱེད་པ་དེ་ལ་ ང་བོད་པ་ཡིན་ཟེར་མཁན་ངོས་ལེན་བྱེད་མཁན་བྱུང་ན་ འདི་བོད་པ་མ་རེད་ལ་ མཇུག་མ་མེད་པའི་ཁྱི་རྒན་དང་། རྒྱུག་ཁྱི་ཡིན་པ་ཐག་བཅོད། ༧རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་༧རྒྱལ་བའི་རང་གི་ཕྱག་ལ་ཡོད་པ་དང་ བོད་མི་མངོན་འདོད་ལ་རག་ལས། འདི་བརྗོད་མི་དགོས་པ་བྱེད། སྔ་མོ་ མན་ཅུ་དཔུང་ཤུག་སྐབས་ བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པ་བྱུང་ཡོད། ཡིན་ནས་རྒྱ་ནག་མ་རེད། དེའི་སྐབས་རྒྱ་ནག་ མན་ཅུ་འོག་ ལོ་ངོ་ཧྲིལ་པོ་ ༢༥༠ ཡིན། 1911 ལོར་ རྒྱ་ནག་ མན་ཅུ་འོག་ནས་རང་བཙན་ལེན། ཡིན་ནས་ད་ལྟ་གུང་ཁྲན་སྔོན་ལ་ གོ་མིན་ཏང་ཡིན། གོ་མིན་ཏང་གི་ཆོས་མཁས་ལེན། བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པ་ལོ་རྒྱུད་མེད། ད་ལྟ་རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་ཆོས་དང་སྐྱེད་བ་སྔ་ཕྱི་མཁས་མི་ལེན་ བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པ་དེ་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་དང་དགོད་བྲོ་པོ་ཞིག་རེད། ????? འགོ་ལ་སྡོད་མཁན་ཚོ་བཀའ་སློབ་གནང་དུས་་་ རྒྱ་དམར་གྱི་༧རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ལ་ངོས་ལེན་གཏན་ནས་མེད་བཤད་མི་དགོས་པ་རེད། རྒྱ་མི་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སུ་གཅིག་གི་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ། དེ་ལས་ ༧རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ ཁོང་ཚོའི་ལག་པ་ལ་མ་འཐེབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་དང་ ཡང་སྲིད་ བེད་སྤྱོད་ག་པ་བཏང་གི་ཡོད་མེད་ རྩད་གཅོད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཡ་གལ་ཆེའོ།


Announcement - Padtselling JVDC\nAnnouncement : For the well-being of all, requested by Dolma Tshogpa, H.H. Padtselling Trulku Rinpoche will empowerment the empowerment of Tara at Lango MS School, Paro : Bhutan @ 9th Oct 2016, 1:30 pm.\nFor further information please contact : 17650336\n༄། དད་གསུམ་པདྨོ་རབ་ཏུ་བཞད་པའི་སྐྱ་སེར་ཡོངས་ཀྱི་སྙན་དབང་ཟབ་མོའི་དྲུང་དུ། ཞུ་དོན། སྒྲོལ་མ་ཚོགས་པ་ཡོངས་ནས་གསོལ་འདེབས་རེ་འབྲས་སྨིན་འདོད་ལྟར། སྤྱི་ཚེས་༩/༡༠/༢༠༡༦ལོར་སྤ་རོ་ལངས་མགོ་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་སྐྱབས་རྗེ་པད་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་བཀའ་དབང་གནང་ནི་གཏན་འཁེལ་སོང་ཡོདཔ་ལས། བཀའ་དབང་ཞུ་འདོད་ཡོད་མི་ཚུ་ཉི་མ་ཆུ་ཚོད་༡:༣༠་ལུ་ཕེབས་ཚུབ་སྦེ་འབྱོན་གནང་ཟེར་ཞུ་ནི། འབྲེལ་བ་གནང་ཡུལ་17650336


ཨུ་ཚུགས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས། – ཁང་གསར་རྡོ་རྗེ། – བོད་ཀྱི་དུས་བབ།\nཨུ་ཚུགས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས། – ཁང་གསར་རྡོ་རྗེ།\nགཞུང་གི་དབུ་ཁྲིད་ནས་བགྲེས་ཡོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་འདི་ནི་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་མི་དམངས་དང་བོད་དོན་བློས་བཏང་བའམ། ཁོང་ཐུགས་ཤུགས་ཆག་པ་མ་རེད་ལ། བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ནས་ཁོང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཞིག་དེ་བས་ཀྱང་མ་རེད། ཐུག་ས་ངོ་མ་ནི་སྔ་ཕྱི་མ་གཏོགས་༸གོང་ས་མཆོག་མ་བཞུགས་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཤར་ངེས་པ་དང་། དེ་དུས་བོད་མི་རྣམས་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་མ་གྱར་བའི་ཆེད་དུ། ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ས་ནས་བྱེད་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་ཁྱབ་གནང་བ་ཞིག་རེད་ལ། བོད་མི་རྣམས་བཙན་ཐབས་ཀྱིས་རང་གི་རྐང་པའི་ཐོག་ཏུ་ལངས་ཐུབ་ཐབས་མཛད་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་༸གོང་ས་མཆོག་སྐུ་གཤེགས་ན་བོད་དོན་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡལ་ངེས་ཡིན་པའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་པ་དེར་བྱ་སྤྱོད་ངོ་མའི་ཐོག་ནས་ལན་བཏབ་པ་ཞིག་རེད་ལ། ལན་དེས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྙིང་ལ་ན་ཟུག་བསླངས་ཏེ། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བགྲེས་ཡོལ་ནི་་སྲིད་དོན་གྱི་གཡོ་ཇུས་རེད་ཅེས་སྐད་ངན་ཤོར་ཡོད།\nམཚམས་འདི་ནས་ང་ཚོ་བོད་པ་ཚོས་ཅི་ཞིག་བྱེད་དགོས་རེད། མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཐོག་མར་བལྟ་ས་ནི་ད་ལྟའི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་དང་སྐབས་རྗེས་མའི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་འོས་མི། ད་ལྟའི་སྤྱི་འཐུས་དང་སྐབས་རྗེས་མའི་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་འོས་མི་ཚོ་རེད། འོན་ཀྱང་བཀའ་བློན་ཁྲི་པས་ད་ཕན་བགྲེས་ཡོལ་ལྟ་ཅི་ཕྱེད་བགྲེས་ཡོལ་ཙམ་དུ་ཡང་མི་ཕེབས་པའི་གསོལ་བ་བཏབ་བཏབ་པའི་མཐར་རང་ཉིད་བཀའ་ཁྲི་ནས་འཁྱུར་ཁ་འདིར། ༸གོང་ས་མཆོག་བགྲེས་ཡོལ་དུ་ཕེབས་འོས་པའི་བཀའ་མོལ་གནང་འདོད་མེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དབང་མ་བཞེས་ཚེ། བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ་དང་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད། གཞུང་གི་ལས་དོན་སོགས་ལ་དོ་ཕོག་ཇི་ལྟར་འགྲོ་མིན་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཞིང་། ཕྱོགས་གཞན་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་འཕྲིན་དེ་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། འགན་ཡོངས་རྫོགས་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་ལ་གཡུགས་ཡོད། གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་འདི་ནི་སྐབས་བཅུ་བཞི་པའི་ཚོགས་དུས་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་པས། ཉིན་ཤས་ནས་སྐབས་བཅོ་ལྔ་པའི་འོས་བསྡུ་རན་ཡོད། དེར་བརྟེན་སྤྱི་འཐུས་མང་ཆེ་བས་ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་ཐེངས་འདི་བརྒྱུད་མང་ཚོགས་ལ་མཐོང་ཚུལ་བཟང་པོ་བསྐྲུན་ཏེ་སྐབས་རྗེས་མའི་སྤྱི་འཐུས་ལ་བསྐྱར་འདེམས་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས་དྲན་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན་སྤྱི་འཐུས་རེ་ཟུང་ལས་མང་ཆེ་བས་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མུ་མཐུད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་བཞེས་དགོས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཤོད་བཞིན་ཡོད།(ཁོང་ཚོ་མང་པོ་ཞིག་གི་བསམ་ཚུལ་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའང་ཡིན་སྲིད།)\nབཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་འོས་མི་ཚོ་ཡང་གནས་སྟངས་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་འོག་ཏུ་གནས་ཡོད། ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལ། བཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་འོས་མི་བློ་བཟང་སེང་གེས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལོར་“བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་འགྲུལ་བཞུད་”ཅེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་སྤེལ་བའི་ནང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་མཛད་འགན་ལས་བཤོལ་ཏེ་གཞུང་གི་འགན་དབང་ཆ་ཚང་དམངས་ཀྱིས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཅིག་ལ་རྩིས་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཆོས་ཕྱོགས་རྐྱང་པའི་འགན་བཞེས་ཏེ་བཙན་བྱོལ་ནང་ཆོས་བྲལ་གྱི་དམངས་གཙོ་དར་སྤེལ་གཏོང་དགོས་ཚུལ་གྱི་བསམ་ཚུལ་གསལ་པོ་ཞིག་བློ་ཁོག་ཆེན་པོས་བྲིས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་ཁོང་ཡང་མང་ཚོགས་ཀྱི་འོས་ཤོག་ལ་རེ་ལྟོས་ཤུགས་ཆེ་བྱེད་དགོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ངོ་མ་དེ་ཚོ་གླེང་སློང་གནང་གི་མེད།\nབཀའ་ཁྲིའི་འོས་མི་བཀྲས་མཐོང་བསྟན་རྣམ་གྱིས་“བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་རྩིས་གཞི་དེ་མུ་མཐུད་ནས་བཞེས་དགོས་ཀྱི་རེད་བསམ་པའི་སེམས་ཚོར་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད། མི་མང་གི་ངོས་ནས་མུ་མཐུད་ནས་ཐུགས་འགན་བཞེས་པའི་གསོལ་འདེབས་ཤུགས་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་ཞུ་དགོས་ཀྱི་རེད་”ཅེས་སྤྱིར་བཏང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྐད་ཆ་ཞིག་བཤད་ཡོད། འདིའི་ཐད་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཤོད་མཁན་ནི་བཀྲ་ཤིས་དབང་འདུད་རེད། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་“༧གོང་ས་མཆོག་གིས་དགོངས་པ་བཞེས་ནས་བཀའ་ནན་པོ་གནང་འདུག དེའི་ཐོག་མ་འོངས་པའི་བཀའ་ཁྲི་དང་སྤྱི་འཐུས་ཀྱིས་མཛད་འགན་བཞེས་དགོས་པ་རེད། མཉམ་རུབ་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཅིག་ནས་ཆབ་སྲིད་འགན་དེ་མི་མང་གིས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་འགོ་ཁྲིད་ལ་གནང་གི་ཡིན་གསུངས་པ་དེ། བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་རང་ལ་གོ་ཡི་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་འདུག ངའི་ལྟ་སྟངས་ལྟར་ན། བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་དང། གྲོས་ཚོགས་གཉིས་ཆར་གོ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ངའི་ངོས་ནས་མ་འོངས་པར་བཀའ་ཁྲིར་འཁོད་པ་ཡིན་ན། བོད་མི་མང་གི་ཆེད་དུས་ལས་ཀ་བྱེད་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་ཡོད་”ཅེས་གསུངས་ཡོད།\nངས་བོད་མི་ཕལ་མོ་ཆེས་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མུ་མཐུད་དབུ་ཁྲིད་གནང་རྒྱུར་འདོད་མོས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟའི་གནད་དོན་ནི་འདོད་མོས་ཡོད་དང་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་མ་རེད། གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ས་ནས་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཀྱི་གནད་དོན་རེད། ད་ལྟ་བཀའ་ཁྲི་དང་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་འོས་མི་ཚོས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཉན་འདོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཆ་ཁོ་ན་ཤོད་པའི་དུས་ཚོད་མིན་པར། མང་ཚོགས་ཀྱིས་མཐོང་མི་འདོད་ཅིང་ཉན་རྒྱུར་མི་དགའ་བའི་གནས་ལུགས་དེ་ཚོ་བཤད་དེ་གཞུང་མང་གཉིས་ཀས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པའི་དུས་ཚོད་རེད།\nང་ཚོས་གྲ་སྒྲིག་ཡག་པོ་ཞིག་བྱས་ན། བོད་དོན་འཐབ་རྩོད་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་དེ་ཙམ་ མེད། དཔེར་ན། བོད་གཞུང་དང་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་སྲ་ཐག་ཐག་ཅིག་བཟོས་ཏེ་༸གོང་ས་མཆོག་མ་བཞུགས་པའི་དུས་སྐབས་སུ་ཉུང་མཐར་ལོ་ངོ་ ༢༠ དཀའ་ངལ་མེད་པར་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱུང་ཚེ། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་ང་ཚོས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ཞིག་གདན་ཞུ་དང་སྲིད་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་ཞུ་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ནས་ཡང་བསྐྱར་བོད་དོན་ལ་གསོན་ཤུགས་གསར་པ་རྒྱས་ངེས་རེད། ད་ཆ་ང་ཚོས་ལོ་ངོ་ ༢༠ དེའི་ཆེད་དུ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པའི་དུས་ཚོད་རེད།\n༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལེགས་བཅོས་ཤུགས་ཆེ་གནང་འགོ་བཙུགས་ཀྱང་གཤམ་འོག་ལས་སྣེ་ཚོས་ཁོང་གི་དགོངས་པའི་རྗེས་མ་ཆོད་པར་བརྟེན་མཐའ་མ་ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་ཆེན་མོ་སྩལ་ཞིང་། དེ་ཡང་ལག་ལེན་མ་བྱས་པར་བརྟེན་བོད་རྒྱ་ལག་ཏུ་ཤོར་བའི་གནས་ཚུལ་ཐབས་རྡུགས་དེ་བྱུང་བ་རེད། ད་ཆ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་གནད་འགག་ཆེས་ཆེ་ས་ཞིག་ལ་དགོངས་ནས་གྲོས་ཚོགས་དང་བོད་མི་དམངས་ལ་ལམ་སྟོན་ཧ་ཅང་རྩ་ཆེན་ཞིག་གནང་དང་གནང་བཞིན་པ་འདི་ཉམས་སུ་མ་བླངས་པར། ད་དུང་མུ་མཐུད་བགྲེས་ཡོལ་མ་གནང་རོགས་ཞེས་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་འགན་ཡོངས་རྫོགས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་མདུན་དུ་སྤུངས་ཏེ་བསྡད་ན། མཐའ་མ་འགྱོད་པ་རྟས་མི་ཟིན་པ་ཞིག་འབྱུང་ཉེན་ཡོད། དྲན་དགོས་པ་ཞིག་ལ། མཐུད་ཤོར་མང་ཆེ་བ་སྐད་ཆ་སྙན་པོར་མགོ་འཁོར་ནས་བྱུང་ཞིང་། རྒྱལ་ཁ་མང་ཆེ་བ་བློས་གཏོང་དང་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་གི་ཡོད།། །།\nད་ནི་རང་རང་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཡུལ་དཀར་ནག་གང་རུང་འདོན་རྒྱུའི་ལས་ཀ་བྱས་ཟིན། མཁྱོག་རྗོད་ཡོད་ན་ནི་ཡོ་སྲིང་བྱེད་འོས་པ་ཞིག་ལས་དེ་མིན་ད་དུང་དེར་ལུས་བསྡད་ན་ལེགས་པོ་ཅང་ཡིན་རྒྱུ་མ་རེད། ལྷག་པར་དུ་སུ་ཞིག་ལ་དོན་མེད་ཉེས་འཛུག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ལ་དགོས་པ་ཅང་ཡོད་ཀྱི་མ་རེད།\nངས་དྲ་གྲོགས་ཁང་གསར་ལགས་ཀྱི་ཚིག་དུམ་ཞིག་ལ་ཡོ་སྲིང་བྱེད་པའི་མཆན་ཞིག་བཀོད་ནས་ཉིན་འགའ་ཞིག་སོང་ན་ཡང་ཁོང་ད་དུང་ཡང་མཇལ་རྒྱུ་མི་འདུག ནམ་རྒྱུན་ཡིན་ན་་དེ་དང་དེ་ལ་ལན་འདེབས་མ་ཐུབ་པར་དགོངས་དག་་་ཅེས་གཞན་གྱིས་མཆན་གང་ཞིག་བཏབ་རུང་དེ་ལ་རང་ལུགས་གསལ་བཤད་ཀྱི་ལན་ངེས་པར་དུ་འདེབས་དགོས་པའི་བལྟ་ཚུལ་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མོད། ད་ལན་ཁོང་གི་སྐད་ཆ་བརྫུན་མ་བཤད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་ཉེས་པ་བཙུག་རུང་ད་དུང་ཕེབས་མི་འདུག་པ་ཅི་ཁེད།\nབློ་སེང་གིས་བོད་མི་ རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོ་ཡར་ལངས་དགོས་ཞེས་པའི་བརྗོད་ཚིག་ འདི་ཁ་ནང་ལ་འཕྲེད་དུ་བཟུང་སྟེ་འདི་ལྟར་བཀའ་ཁྲིའི་འོས་མིར་ལངས་ཡོང་དུས་གཟི་ བརྗིད་པ་ལྡན་པ་དང་ཡིད་སྨོན་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ཡིན་ནའང་།འོན་ཀྱང་ཁོས་སྤྱིར་བོད་ མིའི་རང་བཞིན་གཤིས་ཀ་དང་འཚམ་ཞིང་།ཡ་རབ་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་བརྩི་སྲུང་ གིས་ཕྱོགས་བསྐྱོད་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་མ་ཐུབ་དང་།ལྷག་པར་དུ་ནུབ་གླིང་མགོ་ སེར་ཚོས་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་དང་བརྩེ་བྲལ་ཧམ་བཤད་ཀྱི་དཔེ་གཞི་མང་པོ་ཞིག་ཇི་མ་ཇི་ བཞིན་ཕབ་ལེན་དང་དཔེ་བཤུས་ཀྱིས་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མངོན་གསལ་དོད་པོའི་སྒོ་ ནས་ཐོན་ཡོང་དུས་སྔོན་གྱི་བློ་སེང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་དང་ཡི་རངས་བྱེད་ མཁན་གྱི་མི་མང་པོ་ཞིག་བློ་དོགས་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲྭ་ལ་ཚུད་ནས་ཕྱི་སྣུར་དང་ རྟག་འཐེན་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་གྱུར།\nདེ་ལས་ཀྱང་ཁོང་གི་འོས་ ཤོག་ལ་གནོད་ཚབ་ཆེ་ཤོས་ནི།ཁོང་གིས་ལན་མང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་ཆུང་ངུ་རེ་ཡང་ འགེབ་ཐབས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཞལ་རྫུན་ལན་མང་གསུངས་པ་དང་།དེ་ཡང་དཔེ་མཚོན་ཙམ་གླེང་ན། རང་ཉིད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཆེ་མཐོང་ཡོང་ཆེད་དུ་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཧ་ཝར་ ཌའི་ནང་ལས་གནས་མཐོ་བོ་ཡོད་སྐོར་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ།ཕྱི་སྡོད་རྒྱ་མིའི་ལག་ འཁྱེར་བཟོས་པ།ལག་འཁྱེར་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་འཇམ་ནོར་དང་ལྷ་བཟང་ལ་གླེང་འགེལ་ བྱས་པ།ཧ་ཝར་གྱི་ཉམས་ཞིབ་འགྲོ་སོང་སུས་བཏང་གསལ་ཁ་མེད་པ།དེ་ཡང་མཐའ་མ་ཐེ་ཝན་ ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རྒྱ་མའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་ནར་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཤེས་ རྟོགས་བྱུང་བ།སྐད་ཆ་ཚང་མ་སྙན་ངག་ལྟ་བུ་དང་གཡང་འབོད་ལྟ་བུ་ལས་དོན་དངོས་རང་ བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིག་མེད་པ་སོགས་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོ་མང་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་ བྱོལ་བོད་མི་ཚོས་ཁོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་འོས་ཤོག་འཕེན་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ ཏེ་འོས་ཤོག་མི་འཕེན་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་དང་སེམས་ཐག་གཙང་བཅད་བྱས་ཏེ་བློ་སེང་གི་ སྔོན་འགྲོའི་འོས་གྲངས་དང་འབྲེལ་སྟེ་རྩིས་གཞི་མང་པོ་ཞིག་འཐེན་ཡོད་པ་དག་ཉམས་ མྱོང་མེད་པ་དང་རྩིས་ལོག་ཡིན་པ་ཁ་བཤད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ ར་སྤྲོད་བྱས་ཤིང་ཕམ་ཁའི་ལག་རྟགས་སྤྲད།བཀའ་ཁྲིའི་སྲིད་སྟེགས་སྟེང་བཀྲས་མཐོང་ མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་དཔའ་སྤོབས་དང་བརྟན་བརླིངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ག་ལེར་ཡང་ འགྲེང་བཞིན།བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་མྱོང་ཆེ་ཞིང་སྒམ་ཚུགས་ལྡན་པ་ཁོང་གིས་སྐབས་ གསུམ་པའི་བཀའ་ཁྲིའི་གསུངས་བཤད་ཐོག་མ་གནང་ཞིང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་མི་མང་གི་ད་བར་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་དང་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་གསུགས་བཤད་གནང་བ་སྦྲགས་ལས་དོན་གང་ལ་ཡང་ གང་ཡོང་ཅི་ཡོང་ཞུ་གི་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་དམ་འཇོག་གི་གཏམ་བཤད་གནང་།\nབློ་སེང་འགྱོད་གདུང་དྲག་ པོ་ཞིག་གིས་སྣེ་དྲངས་ཤིང་།བློ་ཕམ་དང་ཡིད་ཆད།ཐབས་ཟད་དང་ཨུ་ཐུག་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ ནས་ཡང་བསྐྱར་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྤོབས་པ་བྱེད་སའི་ཧ་ཝར་ཌིའི་ནང་ཉམས་ཞིབ་པ་རྒས་ འཁོག་དེའི་ལག་གཡོག་བྱེད་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་སྐལ་བཟང་གི་དུས་སྐབས་ཤར།འོན་ཀྱང་ འོས་མིར་ཞུགས་ཏེ་འགྲན་རྩོད་བྱས་པའི་གོ་རིམ་ནང་ཁོང་ཕམ་ཁ་རྐྱང་རྐྱང་གིས་ཡར་ ལངས་བཅུག་མེད་པ་དེ་འདྲ་ནི་གཏན་ནས་མིན།གཞན་མི་ཤེས་ཏེ་ཁོ་ལ་མཚོན་ན་གྲུབ་འབྲས་ དང་སློབ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད།ད་ནས་བཟུང་གསར་བུའི་སྣང་བ་ཙམ་པོས་ཁུངས་མི་ འཁྱོལ་བ་དང་།གཟབ་ནན་དགོས་པ།འདི་འདྲའི་སྐབས་ལ་དོ་ནན་དང་ཞལ་རྫུན་གསུངས་མི་ཉན་ པ་སོགས་ཀྱི་མཚོན་བསླབ་བྱ་གལ་ཆེན་མང་པོ་ཞིག་ཐོབ་ཡོད།འདི་ནི་བློ་སེང་སྐབས་ གསུམ་པའི་བཀའ་ཁྲིའི་འོས་མིར་ཞུགས་པའི་གྲུབ་འབྲས་རེད།\nདེ་རིང་ངས་བཀའ་ཁྲིའི་སྐོར་གླེང་བརྗོད་ཐུང་རེ་བྱེད་འདོད་བྱུང། དེ་ནི་ད་བར་དུ་བོད་མི་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཁ་ཕྱོགས་དེ་ནི་མཁས་དབང་བློ་བཟང་སེངྒ་དང། བཀའ་ཟུར་བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་རེད། ངས་ཀྱང་ཁོང་གཉིས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་པ་ཡིན། ངས་ཁོང་གཉིས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་གྱི་ནང་དུ་མཐོང་བ་དེ་ནི་་་་བཀའ་ཟུ་་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བཀའ་བློན་བྱས་པའི་རིང་གི་དངོས་དོན་ཡིན་མིན་ཇི་ཡིན་ཡང་གནས་དོན་མང་པོ་ཞིག་ལ་གླེང་སློང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱས་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་་་བཀའ་ཟུར་བཀྲས་མཐོང་་མཆོག་གིས་གླེང་རྙོགས་དེ་དག་གཙང་སེལ་གྱི་ཆེད་དུ་རང་དབང་གསར་ཤོག་གི་ཐོག་ནས་གསལ་བཤད་དེ་སྐྱར་དུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་རེད།\nདེ་ནས་ངས་རང་དབང་གསར་ཤོག་དེ་ཞིབ་ཏུ་བཀླགས་པ་ཡིན། དེ་དང་མཉམ་དུ་བཀའ་ཟུར་ཁོང་བཀའ་བློན་གནང་སྐབས་སུ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་བགྲོ་གླེང་གང་བྱུང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐད་ལ་སྐབས་དེའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང། སྐབས་དེའི་ཚོགས་གཙོ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་གང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐོག་ལ་ཡང་ཡང་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པ་ཡིན། གནས་སྟངས་དེ་འདྲའི་འོག་ཏུ་ངས་རང་དབང་གསར་ཤོག་དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཅིག་བྱེད་དགོས་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བ་རེད།\nརང་དབང་གསར་ཤོག་ཏུ་བཀའ་ཟུར་ཁོང་གིས་གསུངས་དོན་ལ་གཞིག་ན། ༼བཀའ་ཟུར་གྱིས་་་་་་ཁོང་དཔལ་འབྱོར་བཀའ་བློན་གྱི་སྐབས་སུ་ཡོང་འཆར་གཉིས་ཁ་འདུམ་པ་དངུལ་ཆད་ཡོང་དོན་དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཏུ་བོད་དོན་ལ་དོ་སྣང་རྒྱ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རེ ད་ཅེས་བཀའ་ལན་ཞིག་གཏནང་ཡོད༽ བཀའ་ལན་དེ་གནད་ལ་འཁེལ་བ་ཞིག་རེད་དམ། ངས་ཁོང་བཀའ་བློན་སྐབས་གྲོས་ཚོགས་ནང་དུ་ཚོགས་གཙོ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་བཤད་འདི་འདྲ་ཞིག་གནང་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་མཐོང་བྱུང། དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ཕྱི་ཟླ་ ོ༡ ཚེས་ ༡༤ ནས་ ༢༦ བར་དུ་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐབས་དེའི་ཚོགས་གཙོ་ཟམ་གདོང་བླ་མས་གསུངས་དོན་། ༼དཔེ་མཚོན་ཞུ་ན། དེ་སྔོན་བསྐྱར་བཅོས་སྔོན་རྩིས་སྐབས་བཀའ་ཤག་ནས་བཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་མཚན་རྟགས་འཁོད་པ་འབྱོར་བར་རྒྱུན་ལས་ནས་བཀའ་བསྡུར་གནང་སྟེ་བཀའ་བློན་ལ་དོགས་འདྲི་ཞུ་སྐབས་། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་དྲུང་ཆེ་དང། དེས་གཤམ་འོག་གི་ལས་བྱེད་ལ་དྲིས་པས་སུ་ལའང་གསུང་རྒྱུ་མེད་པ། ཚང་མས་མགོ་མ་འཚོས་པ་དེ་འདྲ་འདུག། གང་མཚམས་ནས་མགོ་འཚོས་མཁན་དཀོན་མཀཆོག་མ་གཏོགས་མེད་པར་ཆགས་ཉེན་འདུག་ཅེས་གསུངས་འདུག༽ སྐབས་དེའི་ཚོགས་གཙོའི་གསུངས་བཤད་དེས་བོད་གཞུང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དངུལ་ཆད་དེ་ལྟར་ཡོང་དོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཏུ་བོད་དོན་ལ་དོ་སྣང་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་དབང་གིས་བྱུང་ཡོད་དམ། སྐབས་དེའི་བཀའ་བློན་ཚོས་དོ་སྣང་མ་བྱས་པ་དང། དབུ་པ་མ་འཚོས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐད་ལ་དྲི་བ་འདི་དང། དོགས་འཆར་ཞིག་སློངས་སོང།\nགལ་ཏེ་རང་དབང་གསར་ཤོག་གི་བཀའ་ལན་ལྟར་བོད་དོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་དབང་གིས་དངུལ་རྩིས་ཁ་མ་འདུམ་པ་བྱུང་ཡོད་ན། དེ་ནི་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་མ་རེད་ལ། སེམས་འཚབ་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་དེ་བས་མ་རེད།\nཡིན་ནའང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ཕྱི་ཟླ་ ༡ པོའི་གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་དྲུག་པའི་སྟེང་དུ་ཚོགས་གཙོ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད། ༼ འདས་པའི་ལོ་གཉིས་ནང་དུ་སེམས་འཚབ་ཡོང་རྒྱུའི་གནས་ཚུལ་ནི། ཡོང་འབབ་དང། འགྲོ་ཁུངས་གཉིས་ཁ་མ་འདུམ་དེ་རེད། དེའི་སྐོར་བརྡ་བཏང་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་རེད། ༽ སྐབས་དེའི་དངུལ་ཆད་དེ་བོད་དོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་ན། བཙན་བྱོལ་གྲོས་ཚོགས་ལ་སེམས་འཚབ་ཡོང་དགོས་དོན་ཅི་ཡིན་ནམ།\nམདོར་ན་ཚོགས་གཙོ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་དེའི་ནང་དུ་གསུངས་བསྡོམས་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྒྱགས་ཡོད། ༼ ཚོགས་གཙོས་་་་་རྩིས་འགོ་གཅིག་གྱུར་མེད་པ། བསྡོམས་རྩིས་ནོར་བ། ཕྱི་རྒྱལ་དངུལ་གྱི་ཛ་ཐང་གཅིག་གྱུར་མེད་པ་། དམིགས་བཀར་དང། དམིགས་བསལ་གང་ཡང་མེད་པ། མཉམ་སྦྱར་ཡིག་ཆ་མེད་པ། ལྷག་པར་དུ་ཨ་ལས་དང། ཅ་ལག་ཉོ་རྒྱུ་སོགས་ལ་མཉམ་སྦྱར་ཡིག་ཆ་མེད་པ་སོགས་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་འདུག ས་གནས་སོ་སོའི་ཚུར་ཡོང་དེ་ཚོ་ཡང་གསལ་མི་འདུག་ཅེས་གསུངས༽ གསུང་བཤད་འདི་དག་གིས་སྐབས་དེའི་རྩིས་ཆད་ཡོང་དོན་དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་གིས་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག་གམ་\n་ནས་གླེང་ན། བཀའ་ཟུར་བཀྲས་མཐོང་ལགས་བཀའ་བློན་བྱེད་པའི་སྐབས་ཨ་རི་ལ་བོད་མི་ཆིག་སྟོང་བཏང་བ་རེད། བོད་མི་ཆིག་སྟོང་དེའི་ཁོངས་སུ་བོད་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་དང། སློབ་གྲའི་དགེ་ལས་སོགས་མང་པོ་ཞིག་བསྐྱོད་པའི་དབང་གིས་་བོད་གཞུང་ལ་སྐུ་ངལ་ཧ་ཅང་གི་ཆེན་པོ་འཕྲད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡོག་རེད།\nརྩིས་ཆད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ལས་བྱེད་དེ་ཚོ་རྒྱུ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཨ་རི་ལ་ཕྱིན་ཡོད་མེད་བཤད་ཚོད་དཀའ་ཡང། ཨ་རི་ལ་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི། སྐབས་དེའི་ཚོགས་གཙོ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་དོན།\nཐུགས་སྣང་ཆུང་དྲགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད་ཅེས་དང། ཡང་རྩིས་པ་རྙེད་ཀྱི་མི་འདུག། དེར་བརྟེན་བྱེད་རྒྱུ་གང་ཡང་མི་འདུག་ཅེས་བཀའ་གནང་ནས་དག་གི་ཡོད་མ་རེད། ་རྩིས་པ་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ནང་དུ་ཡོད་ནའང་རེད། འཇིག་རྟེན་ཕར་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ཟིནའང་རེད། གྲོས་ལ་དངུལ་དེ་དག་ཆ་ཚང་བ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་བཀའ་བློན་དེར་བབས་བསྡད་ཡོད་རེད། དེ་འདྲ་མིན་པར་མི་གཅིག་གི་རྗེས་ཤུལ་མ་རྙེད་པའམ། རྩིས་ཁྲ་བཞག་སྟངས་བུ་ལོན་ནག་ཟེར་བའི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་དངུལ་འབོར་མ་ཚང་བ་དེ་དག་མཐའ་མ་བསྐྱལ་བར་བ་ལྡིང་དུ་བཞག་རྒྱུ་དང། དྲུང་ཆེ་མི་འདུག་ཟེར་ནས་བཞག་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་མངའ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་་་་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གིས་གྲོས་ཚོགས་སུ་གསུངས་པ་ཞིག་རེད། དེས་ནས་རང་དབང་གསར་ཤོག་གི་གསལ་བཤད་དེ་དེ་འདྲིའི་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་མེད་པ་མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག་གམ།\nཡང་བཀའ་ཟུར་བཀྲས་མཐོང་མཆོག་གིས་རང་དབང་གསར་ཤོག་ཏུ་གསལ་བཤད་གཞན་ཞིག་བྱས་དོན། རྒྱ་གར་མི་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་ལ་དགས་ཁུལ་དུ་ར་སྤུའི་་་ཚོང་འབྲེལ་བྱས་པས་རྒྱ་གར་བ་དེའི་ལག་ནས་སྒོར་མོ་འབུམ་བཅུ་གྲངས་ཤིག་མ་རག་པའི་སྐོར་གྱི་གནས་དོན་ལ་བཀའ་ལན། ༼ཚོང་དེ་ནི་ཐོག་མ་ནས་ཚོད་ལྟ་རེད་ཅེས་གསུངས༽ བཀའ་ལན་འདི་ཡང་སྟབས་བདེ་ཞིག་རེད་ཀྱང། དོན་དངོས་ཐོག་སྐབས་དེའི་གྲོས་སུ་བགྲོ་གླེང་གང་བྱུང་ཡོད་མེད་དང། ཚོགས་གཙོས་འགྲེལ་བརྗོད་གང་བྱས་ཡོད་མེད་ལ་བལྟ་ཅི་ཡོད།\nཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ཕྱི་ཟླ་ ༧ གྲོས་ཚོགས་ཚོགས་དུས་བདུན་པའི་ནང་དུ་ཚོགས་གཙོ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་ན། ༼དཔེར་ན་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གཅིག་གི་སྐབས་སུ་རག་པའི་མཐོང་ཚུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཞུས་པ་ཡིན་ན། རྒྱ་གར་གྱི་མི་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་ལ་དགས་ཁུལ་དུ་ར་སྤུའི་་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དྲི་བ་བྱུང་སྐབས་ལ། ཐོག་མ་འབྲེལ་ཡོད་བཀའ་བློན་གྱིས་བཀའ་ལན་ག་རེ་གནང་སོང་ཟེར་ན། དེ་ད་ལྟ་ང་ཚོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མརེད་ཅེས། ལས་སླ་པོ་ཞིག་གིས་འབུད་རྒྱག་བཏང་ནས་འགྲིག་ཐབས་དང། ཐར་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཞེས་སོང། དེ་ནི་གྲོས་ཀྱི་ནང་དུ་ལས་རིམ་གྱི་ཆ་ཤས་ལེན་སྟངས་ཡག་དག་པ་ཞིག་མིན། ཅེས་དང། གནས་འདི་ནི་ལོ་མང་པོ་ཞིག་བརྒྱུད་རིམ་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་རྙོག་འཛིངས་ཅན་ཞིག་རེད།\nཁ་སང་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༧ དགོང་མོར་འབྲེལ་རྒྱ་གྱི་མི་དེ་ཚོགས་གཙོ་ཐུག་སར་སླེབས་བྱུང། མགོ་ནས་མཇུག་བར་དུ་ཡིག་ཆ་དང་བཅས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཀྱི་འདུག། ང་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་སོང་ཙང་བློ་གཏད་བྱ་རྒྱུ་མ་བྱུང། འོན་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྐད་ཆ་དེ་རགས་པ་ཙམ་བང་བསྒྲིགས་ནས་བལྟས་ན། དྲིས་ལན་གནང་སྐབས་ཀྱི་གསུངས་པ་ནམ་བཞིན་ལས་པོ་དང། སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མི་འདུག། ཁྲིམས་དང། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོག་ནས་རྩིས་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་སྐུ་ངལ་ཡོང་གཞི་མ་གཏོགས་། ལས་སླ་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་མེད་ཅེས་གསུངས་ཆོག་ཆོག་ཅིག་མ་རདེ་ཅེས་་་་་་་་་་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚོགས་གཙོ་་་ཟམ་གདོང་རིན་ཆེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པའི་དངོས་དོན་ཞིག་ཡིན་།\nདེ་འདྲ་ཡིན་དུས་ད་བར་དུ་བཀའ་ཟུར་་་བཀྲས་མཐོང་་་བཀའ་ཁྲིའི་འོས་མི་མི་འོས་པའི་་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་མཁན་ཚོས་གླེང་རྒྱུའི་དོན་དག་གཙོ་བོ་གོང་དུ་བགྲང་ཟིན་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་དོན་དང། ར་སྤུའི་ཚོང་འབྲེལ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་དེ་རེད། དེ་ལ་བཀའ་ཟུར་བཀྲ་མཐོང་མཆོག་གི་རྒྱུད་ལམ་སྣ་ཚོགས་དང། རང་དབང་གསར་ཤོག་བཅས་ཀྱི་ལམ་ནས་གསལ་བཤད་ཇི་ཙམ་བྱས་ཀྱང་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་་ད་དུང་ཡང་བཤད་མཚམས་འཇོག་གི་མེད། དེ་ལ་ངས་དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིག་ཆ་འདྲ་མིན་རྩད་འཚོལ་བྱས་མཐར་སྐབས་དེ་དང་དེའི་ཚེ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོས་གྲོས་ཚོགས་སུ་འགྲེལ་བརྗོད་ཇི་བྱས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང། བཀའ་ཟུར་བཀྲ་མཐོང་མཆོག་གི་གསལ་བཤད་གཉིས་རགས་པ་ཙམ་མཚུངས་བསྡུར་བྱས་ནས་གླེང་བརྗོད་ཐུང་ངུ་འདི་སྤེལ་བ་ཡིན་ནོ།།\nཁང་གསལ་ལགས་གནད་ལ་འཁེལ་བ་བྲིས་འདུག ངས་ཀྱང་དེ་སྔོན་མཆན་གང་མང་ཞིག་གི་ནང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་བགྲེས་ཡོལ་ཆ་ཚང་གནང་གི་ཡིན་གསུངས་བ་དེ་ང་ཚོས་ཉན་འཇོག་དང་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་ལ། ཡང་གཅིག་བཤད་ན་གོ་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ་ཚོད་ལྟ་བྱེད་དགོས་པའི་དུས་ཤིག་ཀྱང་རེད། ཞེས་བྲིས་མྱོང་ཡོད། ༸གོང་ས་མཆོག་སྐུ་བཞུགས་སྐབས་ང་ཚོ་ལ་དཀའ་ངལ་གང་འཕྲད་ན་འཕྲམ་མར་སྙན་གསེང་ཞུས་ནས་ལམ་སྟོན་ལེན་ཆོག་ཆོག་ཡོད་པ་དང་། གལ་སྲིད་གློ་བུར་ཐོལ་རྒྱག་ཞིག་བྱུང་དུས་ང་ཚོ་ལ་གདེངས་ཚོད་མེད་པ་དང་། ཉམས་མྱོང་མེད་པ། དྲན་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ལྷག་ཉེན་ཆེ་བས་༸ས་མཆོག་ནས་གང་གསུངས་པ་དེ་ལ་བསམ་ཞིབ་དང་། ཚོད་ལྟ། རྒྱུས་ལོན་སོགས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། དེ་མིན་གྲོས་གྲོགས་ཀྱི་མཁྲེགས་འཛིན་དང་རྨོངས་དད་ནང་བཞིན་ང་ཚོས་བྱེད་མི་རུང་སེམས།\nང་ལ་འཁོན་འཛིན་མེད་པའི་རེ་བ་ཆེ། སྤྱིར་ཁྱེད་ལ་གུས་བཀུར་མུ་མཐུད་ནས་ལོས་བྱེད་ཀྱང་ད་ལན་ཡང་ཚིག་ཁ་ཤས་ཤིག་མ་བྲིས་རང་བྱུང་སོང་། ཁང་གསར་ལགས། དམའ་མཐར་ཡང་སྐབས་ཤིག་གི་རིང་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་སེང་གི་སྐོར་ལ་གང་ཡང་མ་བྲིས་ན་བཟང་བར་སྙམ། གང་ལགས་ཤེ་ན་ཁྱེད་ཀྱི་ཐུགས་བསམ་བཞེས་སྟངས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ད་སྐབས་རང་ཚུགས་ན་མེད་སྟབས་འོས་བབ་ཡོད་པ་ཞིག་མི་ཕྲིས་ཀི།\nད་ལན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་སེང་གིས་སྔར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་སྲིད་དོན་ལས་དགོངས་པ་ཞུ་དགོས་སྐོར་བྲིས་ཚུལ་དང་། ད་སྐབས་འོས་ཐོབ་ཆེད་དགོངས་ཞུ་མི་འོས་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་ཞིག་བྲིས་འདུག་པ་འདི་ལ་ངས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་སྐབས་ཏག་ཏག་རེད་མི་འདུག ལར་ནས་སྔོན་མའི་རྩོད་གླེང་ཚར་ཟིན་པས་འདི་གླེང་དོན་མི་འདུག་ཀྱང་། ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་སེང་གིས་དེ་ལྟར་བྲིས་ཡོད་ཚུལ་གྱི་ཁུངས་སུ་བློ་སེང་གིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་དེའི་ནང་གི་དུམ་ཚན་ཞིག་ཟིན་བྲིས་གཞན་དེར་བཤུས་པ་དེ་ཡང་མང་ཚོགས་མགོ་རྨོངས་ཐབས་ཤིག་ལས་ཏག་ཏག་བཤུས་མི་འདུག དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་རྩོམ་ངོ་མ་The second criticism asserts that with or without official constitutional authority, the Dalai Lama remains the most powerful and influential leader among Tibetans, which points to the paradox of havingafigure whose claim to significance rests on the religious belief that he isamanifestation of Buddha remain as the leader ofademocratic nation. The Lama, on this view, deserves great credit for guiding Tibetans downademocratic path, but must give way politically toapopularly elected leader and let his office becomeapurely spiritual one. There is no doubt that he enjoys the mandate of the Tibetan people, but if he is to lead them to full democracy must he not step aside and letasecular system flourish? ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱིས་རྩོམ་དེའི་མགོ་ནས་The second criticism asserts that ཞེས་པ་ཆེད་དུ་བཀོད་མི་འདུག ལ་མ་གཞི་ནས་ཚན་པ་འདི་བློ་སེང་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་བཏོན་པ་ཞིག་མིན་པར་དགག་སྒྲུབ་པ་གཉིས་པ་ཞིག་གམ་ཁ་ཅིག་གཉིས་པའི་འདོད་པ་བཀོད་པ་ཞིག་རེད་འདུག རྩོམ་དེའི་འཕྲོས་ཀྱི་དུམ་ཚན་ནི་To address this issue, the Dalai Lama in 1992 madeamajor statement regarding his plans, saying that “I have made up my mind that I will not play any role in the future government of Tibet, let alone seek the Dalai Lama’s traditional political position in the government.” 8 He went on to lay outadetailed plan for transitional government and the eventual election ofapresident. In his 10 March 2000 statement (equivalent toaState of the Union address), and later in an address to parliament, he proposed changes amending the charter to allow for the direct election of the prime minister inasystem akin to the French mixture of presidential and parliamentary principles.ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། དུམ་ཚན་དེ་གཉིས་མདོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན་༧གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་པ་ཞུ་དགོས་པར་བཤད་པ་དེ་ཁ་ཅིག་གི་(རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་ཡིན་མིན་གསལ་ཁ་མ་བཏོན་པའི)འདོད་པ་བཀོད་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་དུ་༧གོང་ས་མཆོག་གང་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་བཀྲལ་བ་རེད་འདུག་པ་ལས་ད་སྐབས་ཁྱེད་ཀྱིས་གསུང་སྟངས་ལྟར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ལས་དགོངས་པ་ཞུ་དགོས་པའི་དགོས་འདུན་བཏོན་པ་ཞིག་ཡེ་ནས་རེད་མི་འདུག མིག་ལྡན་རྣམས་གཟིགས་པར་ཞུ། དྲ་འབྲེལ་http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=509&t=1 ལ་གསལ་བའི་རྩོམ་གྱི་དུམ་ཚན་མཇུག་ནས་བརྩིས་པའི་བཅུ་དང་བཅུ་གཅིག་པ་གཉིས་ཡིན།\nཁང་གསར་རྡོ་རྗེས་དཔྱད་རྩོམ་དེ་འདྲ་སྤེལ་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ཁྱེད་ནི་དེང་གི་ཆར་ང་ཚོའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆབ་སྲིད་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཞུས་ཀྱང་ཆོག ཁྱེད་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་མང་པོ་ཞིག་བཀླགས་མྱོང།\nགང་ལྟར། ཉེ་ལམ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོའི་ལས་འགུལ་དེར་ང་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད། ༸གོང་ས་མཆོག་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་རིང་ལ་ངེད་ཚོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་འཕྲང་རིང་མོ་དེའི་ནང་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་སྐབས་དཀའ་ངལ་ཅི་རིགས་ཤིག་འཕྲད་ཀྱང། ལམ་སྟོན་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་ས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ལ། མ་འོངས་པར་ཡང་ཁོང་མ་བཞུགས་པའི་རིང་ལ་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ཡང་དག་ཤིག་ཏུ་བསྐྱོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་དང་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད།\nཨུ་ཚུགས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས། – ཁང་གསར་རྡོ་རྗེས། འདི་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ལགས།\nངེད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ནན་པོས་དེ་ལྟར་གནང་བ་དེར་བོད་མི་ཡོངས་ནས་བསམ་བློ་ཞིག་གཏང་དགོས་ཀྱི་རེད་བསམ། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་གཞི་དང་དགོས་པ་གང་ཡིན་ལ་བསམ་བློ་གཏན་ནས་མ་གཏང་པར་ཨུ་ཚུགས་ཐ་སྐྱེལ་བྱས་ན་དེ་ཡང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་ཞིག་ཨེ་ཡིན། གང་ལྟར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་གང་གསུངས་པ་དང་གང་གནང་བ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་བོད་མི་མང་ལ་ཕན་པ་ཁོ་ན་གནང་གི་རེད་ཟེ་བོད་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༩༩.༩༩ བཤད་ཐུབ་ངེས་རེད།\n༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གྲོས་ཚོགས་ལ་གནང་བའི་གསུང་འཕྲིན་ཞིབ་ཕྲར་བཀླགས་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ན་ཨུ་ཚུགས་ཀྱི་གསོལ་འདེབས་ཞུ་དགོས་མི་འདུག་པ་མ་ཟད་དགའ་པོའི་ངང་ནས་དྭང་ལེན་ཞུ་དགོས་འདུག སྐུ་མཁྱེན། ཚང་མས་ཡག་པོ་ཀློག་ནས་དགོངས་པ་ཆེ་བཞེས་གནང་རོགས། ངའི་བསམ་ཚུལ་ལ་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མིག་སྔར་ལྷག་པའི་ལས་འགན་ལྕི་ཤོས་ནི་༧གོང་ས་མཆོག་བགྲེས་ཡོལ་ཕེབས་པའི་སེམས་ཁྲལ་དེ་མིན་པར་ཤིན་ཏུ་སླེབས་ལ་ཉེ་བའི་བཀའ་ཁྲི་དང་སྤྱི་འཐུས་འོས་ཤོག་གཉིས་མི་མ་ནོར་བར་གདམ་དགོས་པ་དེ་རེད། ང་ཚོའི་རྩ་དོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་དུས་ཡུན་རིང་ཐུང་ཇི་ཙམ་གནས་མིན་ཤོད་ཚོད་མི་ཐིག་པས་༧རྒྱལ་བའི་བཀའ་དགོངས་བཞིན་རེ་བ་བཟང་ས་དང་གྲ་སྒྲིག་སྡུག་ས་ནས་བྱེད་དགོས་ལ་དེ་བྱེད་པར་༧་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་མིན་ཅིང་མི་མང་གིས་བདམས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ཅིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས།\nའདི་ཕྱིའི་གཉིས་ཀྱི་རེ་ལྟོས་འཆའ་ཡུལ་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ནི། དོན་གྱི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དངོས་རང་རེད། ད་ལྟའི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་ནི་དངོས་གནས་གནད་འགག་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། བཀའ་བློན་ཁྲི་བ་ཕེབས་མཁན་དེས། བོད་ནང་དུ་སྙིང་སྟོབ་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་དང་། ཤུག་རྐྱེན་ཐེབ་ཐུབ་མཁན་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ཚང་མས་མ་བརྗེད་པ་བྱ་དགོས།\nབསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་ཕྱོགས་སུ་འཇོན་ན་ཡང་བོད་ནང་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཐེབས་ཐུབ་མིན་ནི། ཁོང་གི་རྗེས་འབྲངས་བོད་དུ་ཡོད་པའི་སྙིང་སྟོབ་དང་། བསམ་ཕྱོགས་ལ་གནོ་བསམ་ལེགས་པར་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་འདུག་ལ། བློ་བཟང་སེང་གེས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡུལ་གྱི་མིའི་བློ་སྟོབ་དང་བསམ་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ངེས་པར་བསམ་གནོ་ལེགས་པར་འདོན་དགོས་པར་སྣང་། གང་ལྟར་རང་རང་ལ་ཞིབ་དཔྱད་ལེགས་པར་གནང་། འཆོལ་ཁ་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་དབང་གིས་རང་དགའ་གཉེན་ཕྱོགས་ཀྱིས་འོས་འཕེན་གྱིན་འདུག་ན། རང་རང་ལ་ཞེ་ལོག་ནས་ལྡོག་ཕྱོགས་དེ་ལ་འོས་འཕེན་དགོས་ལ། སོ་སོའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱིས་བོད་དོན་ལ་འདི་ལེགས་ཀྱི་འདུག་བསམ་པའི་ངེས་ཤེས་ཞིག་འདུག་ན་དེ་ལ་འོས་འཕེན་རྐྱང་བྱེད་དགོས། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས\nམཐའ་མའི་ཚིག་དེར་རྒྱབ་བསྐྱོར་ཡོད། ཡིན་ནའི། བཀྲས་དབང་དྲུད་ཡོང་སྟངས་དེ་འོས་འཚམས་ཤིག་མ་རེད། མང་ཚོགས་ལའང་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཤིག་ཡོག་རེད། བཀྲས་མཐོང་དང་བཀྲས་དབང་སུ་ཡིན་ཡང་སྔར་བཀའ་བློན་ལ་འཁོད་མྱོང་བར་མ་ཟད། མང་ཚོགས་ལ་རྒྱུས་གང་འཚམས་ཡོད་པ་རེད། བློ་སེང་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་སེམས་ཤུགས་ཡོད་པ་དང་རྒན་རབས་པར་བློ་འདྲི་རྒྱུར་དགའ་མཁན་ཞིག་རེད། དེའི་མ་ཚད་བཽད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་གཞོན་རབས་པར་རེ་བ་གསར་བ་ཞིག་སྣོན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་སོགས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བརྗོད་གཞི་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་གྱི་རིན་ཐང་མར་མ་ཆག་བར་དུ་ངོས་ལེན་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡོང་གི་རེད། དཔེར་ན། ད་ལོར་རྒྱ་གར་གྱིས་དམག་ཆས་བླུ་ཉོ་གནང་བ་འཛམ་གླིང་གི་ཨང་རིམ་དང་པོ་ཆགས་ཡོད། དེས་ག་རེ་ལབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ན། རྒྱ་ནག་གི་འཇིགས་པ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་འདིར་བོད་དོན་ནི་ཁོང་ཚོར་མཚོན་ན་རྩ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེ་མིན་ཚོང་དོན་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་བོད་དོན་འདི་རྩ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཟིན་པ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་བྱེད་སྟངས་ལས་ར་འཕྲོད་ཡོད། ད་དུང་བོད་འདི་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་བསྐྱོར་མི་བྱེད་ག་མེད་ཀྱི་ཉིན་མོ་ཞིག་གིས་བཙིར་ཡོང་གི་ཡོད། ང་ཚོ་མང་ཚོགས་ཚོས་ཤེས་ཡོད་པ་ཨེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན། ཁྱོད་རང་ཚོས་ཅི་ཞིག་ཤེས་ཡོད་པ་ད་དུང་ཧ་གོ་མ་སོང་།\nཁང་གསར་ལགས་ནས་གཤམ་གྱི་དུམ་དུ་དེ་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་གསལ་པོར་བྲིས་འདུག ད་དུང་གསལ་རུ་གཏོང་ནས་”༸གོང་ས་མཆོག་དང་མི་རབས་རྒན་པོ་རྣམས་མ་བཞུགས་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཤར་ངེས་པ་དང་། དེ་དུས་བོད་མི་རྣམས་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་མ་གྱར་བའི་ཆེད་དུ་ད་ལྟ་༧གོང་ས་མཆོག་དང་མི་རབས་རྒན་པ་རྣམས་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ནས་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་འགན་གནང་བ་རེད། དེ་ལ་རྒྱ་གཞུང་ནས་མི་རབས་རྒན་པ་ཚོ་རྫོགས་མཚམས་བོད་དོན་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡལ་ངེས་རེད་ཅེས་པའི་ཚོད་འཔགས་དེ་ལ་ཡང་ལན་གནད་ལ་ཁེལ་བ་ཞིག་རེད། ཅེས་བྲིས་ན་ཇི་འདྲའི་དངོས་དོན་མཐུན་པ་དང་ཇི་འདྲའི་མཁས་པའི་ལེགས་བཤད་ཞིག་རེད་ཨང་།།