ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (6 μέρος/11) | ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ!\nΗ εχθρότητα του Σόϊµπλε απέναντι µου ήταν προφανής ακόµη και προτού τον συναντήσω. Στο ισόγειο του Οµοσπονδιακού Υπουργείου Οικονοµικών µε υποδέχτηκε ένας υφυπουργός. Πριν φτάσω στο ασανσέρ, µε ρώτησε παιχνιδιάρικα, αλλά µε φανερό ίχνος επιθετικότητας: «Πότε θα πάρω τα χρήματα µου πίσω;» Mπήκα στο πειρασµό να απαντήσω: «Όταν πείσετε την Deutsche Baηk να σας τα επιστρέψει». Δεν είπα βέβαια τίποτε, απλώς χαµογέλασα πλατιά, έχοντας στο µυαλό µου το κυρίως πιάτο που θα µου σερβιριζόταν όταν φτάναµε στο γραφείο του υπουργού.\nΗ πόρτα του ασανσέρ άνοιξε και φάνηκε ένας µακρύς ψυχρός διάδροµος, στο τέλος του οποίου περίµενε ο Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε στην αναπηρική καρέκλα του. Αυτός ήταν ο άνθρωπος του οποίου τις οµιλίες και τα άρθρα διάβαζα και παρακολουθούσα εδώ και δυόµισι δεκαετίες. Aντιλαµβανόµουν πλήρως ότι γι’ αυτόν δεν ήµουν παρά µια ενόχληση, αλλά το χαµόγελο στο πρόσωπό µου και το χέρι που του έτεινα αντανακλούσαν τον γνήσιο σεβασµό µου και έκρυβαν τη μυστική µου ελπίδα ότι θα μπορούσαµε να δηµιουργήσουµε ένα αξιοπρεπές, πολιτισµένο moduς νiνendi.\nΑρνούµενος τη χειραψία µου, ο οµο-σπονδιακός υπουργός οικονοµικών της Γερµανίας έκανε µια γρήγορη στροφή στην αναπηρική καρέκλα του και κινήθηκε µε εντυπωσιακή ταχύτητα προς το γραφείο του, καλώντας µε να τον ακολουθήσω µε ένα νεύµα του χεριού του το οποίο βέβαια και έκανα, µε τον Ευκλείδη πίσω µου να ακολουθεί βιαστικά. Μόλις βρεθήκαμε στο γραφείο του, ο οικοδεσπότης µας χαλάρωσε κι η έκφραση του µαλάκωσε. Καθίσαµε στο τραπέζι των συνεδριάσεων, αυτός και δύο υφυπουργοί του στη µία πλευρά και απέναντι ο Ευκλείδης, ο πρέσβης µας στο Βερολίνο κι εγώ. Όπως πάντα, µου ζητήθηκε να κάνω µια εισαγωγική δήλωση. Προχώρησα σε µια παραλλαγή της ίδιας οµιλίας που είχα κάνει στις συναντήσεις µου µε τους Σαπέν, Όσµπορν, Παντοάν και Ντράγκι. Η διαφορά ήταν η έµφαση που έδωσα σε δύο σημεία, γνωρίζοντας την ιδιαίτερα θετική απήχηση που είχαν στο Βερολίνο. Πρώτον, δε ζητούσα διαγραφή χρέους και κατέστησα σαφές ότι οι προτάσεις µου για ανταλλαγή χρεών σε τελική ανάλυση θα ωφελούσαν τόσο τη Γερµανία όσο και την Ελλάδα. Δεύτερον, υπογράµµισα τη σημασία που έδινα στην πάταξη της φοροδιαφυγής και στην υλοποίηση μεταρρυθµίσεων που θα ενθάρρυναν την επιχειρηµατικότητα, τη δημιουργικότητα και την ακεραιότητα σε όλη την ελληνική κοινωνία.\nΣτην εισαγωγική οµιλία του ο Σόϊµπλε όταν αρκετό φιλικός, επιµένο-ντας να απευθυνόμαστε ο ένας στον άλλο με το µικρό µας όνοµα. Αλλά αµέσως μετά κατέστησε σαφές ότι τίποτα από όσα είχα µόλις πει δεν τον ενδιέφερε. Αντιθέτως, ανίκανος να αντισταθεί στην ευκαιρία που του δινόταν να διατρανώσει τη γερµανική ακεραιότητα και την ελληνική παραβατικότητα, προσφέρθηκε να στείλει πεντακόσιους Γερµανούς εφοριακούς στην Ελλάδα για να βοηθήσουν στη σύλληψη των φοροφυγάδων. Του είπα ότι εκτιµούσα πολύ τη γενναιοδωρία του, ότι δεχόµουν μετά χαράς την πρόταση του αλλά εξέφρασα τις αμφιβολίες µου, διότι αν δεν κατάφερναν να διαβάσουν τις ελληνικές φορολογικές δηλώσεις ή τα συναφή έγγραφα και συνεπώς δεν μπορούσαν να ελέγξουν τους φορολογούµενους, υπάρχει ενδεχόµενο οι αξιωµατούχοι να αποκαρδιωθούν. Αντίθετα, είχα µια καλύτερη ιδέα: γιατί δε διόριζε ο ιδίως τον επικεφαλής της Γενικής Γραµµατείας Δημοσίων Εσόδων (ΓΓΔΕ), αφού τη μετατρέπαμε σε πραγµατικά ανεξάρτητη φορολογική αρχή υπό τον πλήρη έλεγχο της Βουλής των Ελλήνων;\nΗ πρόταση µου προφανώς τον εξέπληξε. Δεν είπε τίποτα. Ούτε ναι, ούτε όχι, ούτε «θα δούµε». Έτσι, συνέχισα. Χάρη στην τρόϊκα, εξήγησα, είχα την ευθύνη της ΓΓΔΕ, αλλά δεν είχα κανέναν έλεγχο σε αυτήν. Ο επικεφαλής της ούτε διοριζόταν ούτε ήταν υπόλογος σε µένα ή στο ελληνικό κοινοβούλιο, αν και εγώ ήµουν υπεύθυνος για τις πράξεις του, Η πρόταση µου ήταν η εξής: θα επέλεγε εκείνος έναν αδιάφθορο Γερµανό εφοριακό µε ανεπίληπτα διαπιστευτήρια και άψογη φήµη, που θα διοριζόταν αµέσως και θα ήταν πλήρως υπόλογος και στους δυο µας. Βλέποντας τον να διστάζει του είπα: «Ξέρω ότι δε σου αρέσει να συνεργάζεσαι µαζί µου ή µε την κυβέρνηση µου. Αλλά, ανεξάρτητα από αυτά, μπορείς να είσαι σίγουρος ότι στο πρόσωπό µου έχεις έναν πραγματικό σύµµαχο στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής». Τέλος, τον ενηµέρωσα για το σχέδιο που είχα θέσει σε εφαρµογή για τη δηµιουργία της αλγοριθμικής µεθόδου εντοπισµού των φοροφυγάδων μεταξύ του 2000 και του 2014 ..\nΔεν ήταν αυτό που περίµενε ο Δρ. Σόιµπλε. Αλλά δύο πράγµατα έδειξαν την αποφασιστικότητα του να αποφύγει οποιαδήποτε σοβαρή δέσμευση και µε αυτή την πρόταση. Πρώτο απ’ όλα, άλλαξε θέµα, αποφεύγοντας µια δυνητικά εποικοδοµητική συζήτηση και προτού δηµιουργηθεί η ευκαιρία να επιτύχουμε µια εντυπωσιακή συµφωνία για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα. Δεν επέστρεψε ποτέ σε αυτό το θέµα. Δεύτερον, επέλεξε να εστιάσει αντ’ αυτού σ’ ένα άλλο θέµα: στη θεωρία του ότι το «υπερβολικά γενναιόδωρο» ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο δεν ήταν πλέον βιώσιµο και έπρεπε να αποκαθηλωθεί.\nΣυγκρίνοντας το κόστος συντήρησης του κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη µε την κατάσταση σε χώρες όπως η lνδία και η Κίνα, όπου δεν υπάρχει σχεδόν ίχνος κοινωνικού δικτύου προστασίας, υποστήριξε ότι η Ευρώπη χάνει ανταγωνιστικότητα και ότι θα βαλτώσει αν δε μειωθούν δραστικά οι κοινωνικές παροχές . Ήταν σαν να µου έλεγε ότι από κάπου έπρεπε να γίνει η αρχή, και ότι αυτό το κάπου ήταν η Ελλάδα.\nΗ απάντηση µου ήταν ότι η προφανής λύση ήταν η παγκοσμιοποίηση των παροχών κοινωνικής πρόνοιας και αξιοπρεπών µισθών, αντί της παγκοσμιοποίησης της επισφάλειας και της φτώχειας των εργαζοµένων. Προφανώς δυσαρεστηµένος, προχώρησε σε µια κεκαλυµµένη προσβολή. Ξεκίνησε ενθυµούµενος τη µυστική αποστολή που είχε αναλάβει τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 να έρθει σε επαφή µε τις αρχές της Ανατολικής Γερµανίας για λογαριασµό του Χριστιανοδημο-κρατικού Κόµµατος. «Οι άνθρωποι της DDR (ΓΛΔ) δεν ήταν κακοί», µου είπε. «Είχαν καλές προθέσεις για ένα σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας που δεν ήταν οικονοµικά εφικτό». Ο υπαινιγμός ήταν απολύτως σαφής. «Με συγκρίνεις µε κάποιον «καλοπροαίρετο» υπουργό της DDR που προσπαθεί να διατηρήσει ένα μη βιώσιµο πολιτικό και οικονοµικό σύστημα;» ρώτησα. Πριν προλάβει να απαντήσει συνέχισα:.\n«Επίτρεψέ µου να σε διαβεβαιώσω, Βόλφγκανγκ, ότι, παρά το όσα μπορεί να σου έχουν πει οι φίλοι σου στην Ελλάδα, είµαι φανατικός δηµοκράτης, υπέρμαχος του πλουραλισµού και αφοσιωµένος ευρωπαϊστής. Το ίδιο ισχύει για τους συναδέλφους µου στον Σύριζα. Έχουµε τόσα κοινά µε τις µεθόδους της DDR όσα και το δικό σας CDU με το καθεστώς του Πινοσέτ: κανένα απολύτως! Όσον αφορά τις προτάσεις µας για τις συντάξεις και τα κοινωνικά επιδόµατα, αποτελούν µέρος µιας ευρύτερης δημοσιονοµικής πολίτικης που θα επιτυγχάνει µικρά αλλά θετικά πρωτογενή πλεονάσματα. Η δημοσιονοµική και οικονοµική βιωσιμότητα είναι η πρώτη µας προτεραιότητα. Οι Έλληνες δε θέλουν πλέον να ζουν µε ελλείµµατα».350\nΑπαντώντας έκανε πίσω διαµαρτυρόµενος ότι δεν είχε διόλου την πρόθεση να προβεί σε µια τέτοια σύγκριση.\nΠηγαίνετε στους θεσµούς!\nφήνοντας πίσω την ατυχή εκείνη «παρεξήγηση», επανέφερα τη συζήτηση στην αναδιάρθρωση του χρέους και στις προτά-σεις µου για τις ανταλλαγές οµολόγων, τη διασύνδεση των αποπληρωμών µε τον ρυθµό ανάκαµψης των εισοδημάτων κτλ. Ο Σόϊµπλε δεν κοίταξε καν το non-paper που του έδωσα. Το παρέδωσε στον υφυπουργό του µε έναν αέρα περιφρόνησης, λέγοντας ότι ήταν θέµα των «θεσµών» Χρnσιµοποιώντας την ίδια λέξη που είχα χρησιµοποιήσει κι εγώ στην κοινή συνέντευξη Τύπου µε τον Γερούν Ντάισελµπλουµ στην Αθήνα, κάτι που έδειχνε ότι ακόµη και ο Γερµανός υπουργός οικονοµικών αισθανόταν πλέον άβολα µε τον όρο «τρόϊκα»..\nΑπό δω και στο εξής αυτά θα ήταν η πάγια τακτική του Βερολίνου. Κάθε φορά που κάναµε κάποια πρόταση στην καγκελάριο Μέρκελ ή στον υπουργό Σόϊµπλε -για το χρέος, τις ιδιωτικοποιήσεις, τις συντάξεις, τη φοροδιαφυγή και ούτω καθεξής -, εκείνοι αρνούνταν να πάρουν θέση, είτε θετική είτε αρνητική, παρα-πέμποντας µας στους «θεσμούς». ‘Ήθελαν να κατα-νοήσουμε ότι δε θα υπάρχουν, και δεν μπορούσαν να υπάρξουν, δια-πραγµατεύσεις μεταξύ Βερολίνου και Αθήνας. Απλώς δεν ήταν δουλειά τους..\nΣε εκείνο το σημείο ο Ευκλείδης έκανε µια εξαιρετική, και αρκετά επιθετική, παρέµβαση. Με κοµψά δομημένες φράσεις επισήµανε πως ήταν ανεύθυνο να αφήσουµε ζητήματα µείζονος πολιτικής σηµασίας σε «τεχνοκράτες» µε αποδεδειγµένα αποτυχημένο παρελθόν στη διαχείριση της ελληνικής κρίσης, οι οποίοι στερούνταν της οποιασδήποτε πολιτικής εξουσιοδότησης να συζητήσουν αυτά που έπρεπε να συζητηθούν, π.χ. τις προτάσεις µας για την αναδιάρθρωση του χρέους, πολύ εύστοχα, µε µερικές φράσεις, αποκάλυψε τον παραλογι-σµό της προτροπής-απάντησης του Δρος Σόιµπλε..\nΑπό τη γερµανική πλευρά δε μίλησε κανένας άλλος πέρα από τον Βόλφγκαvγκ. Σκέφτηκα ότι ήταν θαυµάσιο να έχω τον Ευκλείδη στο πλευρό µου, ο οποίος, ανεβάζοντας τους τόνους, µου επέτρεπε να προχωρήσω µε συμφιλιωτικό ύφος στις προτάσεις µας. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Ευκλείδη είπα: Αν πρέπει να πάω τις προτάσεις µου στους «θεσµούς», για να έχω πιθανότητες να οικοδοµήσω µια βιώσιµη συµφωνία, θα ήταν προς το συµφέρον όλων να υπάρξει µια περίοδος ηρεµίας και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Ο Βόλφγκανγκ έγνεψε σαν να συµφωνούσε.\nΑυτό ερχόταν σε αντίθεση µε τη στάση του προέδρου του Eurogroup, του είπα. Περιέγραψα τον τρόπο µε τον οποίο ο Γερούν Ντάισελµπλουμ, µε είχε απειλήσει µε κλείσιµο των τραπεζών στο γραφείο µου, µόλις τρεις µέρες αφότου είχα αναλάβει το υπουργείο. «Όχι ακριβώς µια φιλική κίνηση», είπα ξερά ήταν Βόλφγκανγκ. Ο Βόλφγκανγκ αντέδρασε έντονα. «Δεν είχε κανέναν λόγο να έρθει στην Ελλάδα. Δεν είχε τέτοιο εντολή!» Καθώς ο Σόϊµπλε δεν είναι άνθρωπος που προσποιείται κρύβοντας τα συναισθήματα του, σκέφθηκα ότι ο Ντάισελµπλουμ, είχε ενεργήσει αυτοβούλως. Αν το είχε κάνει µε την ελπίδα µιας εύκολης νίκης για λογαριασµό του αφεντικού του, είχε αποτύχει: το αφεντικό του προφανώς δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένο!.\nΈκπληκτος από τη µοµφή, εµβρόντητος από τον έπαινο.\nτην καθιερωµένη συνέντευξη Τύπου ο Βόλφγκανγκ υιοθέτησε την αυστηρή δηµόσια περσόνα του, λέγοντας στους εκπροσώπους των ΜΜΕ που είχαν συγκεντρωθεί ότι είχαµε µια εγκάρδια συνάντηση, κατά την οποία εκείνος «εξήγησε» ότι η Ελλάδα είχε «υποχρεώσεις» τις οποίες όφειλε να σεβαστεί, ανεξάρτητα από το ποιο κόµµα ήταν στην κυβέρνηση. «Συµφωνήσαµε ότι διαφωνούµε», κατέληξε ο Σόιµπλε, διαλύοντας κάθε ελπίδα ότι στη συζήτηση µας είχε βρεθεί κάποιο κοινό έδαφος..\n«Δε συµφωνήσαµε ούτε καν σε αυτό», ανταπάντησα. Με αυτή τη φράση ήθελα να καταστήσω σαφές ότι ο οικοδεσπότης µου είχε αρνηθεί να συζητήσει οτιδήποτε σοβαρά, επί της ουσίας, παραπέμποντας µε στους «θεσμούς». οπότε πώς ισχυριζόταν ότι συµφωνήσαµε πως διαφωνούµε; Επιπλέον, ήθελα να καταδείξω ότι το πράγµατα είχαν αλλάξει: η Ελλάδα πλέον είχε έναν υπουργό οικονοµικών ο οποίος δε θα υπέκυπτε σε εκφοβισµούς µόνο και µόνο επειδή το ελληνικό κράτος ήταν χρεοκοπημένο..\nΈχοντας ξεκαθαρίσει αυτά τα δύο σηµεία προχώρησα σε µια δήλωση µε στόχο τη γεφύρωση του χάσματος που είχε αναπτυχθεί μεταξύ των απλών Γερµανών και των Ελλήνων. «Κάποιοι µπαίνουν στον πειρασµό να φαντάζονται ότι η λύση βρίσκεται στη διάσταση μεταξύ των λαών µας», είπα.\nΕυτυχώς σήµερα δεν επισκέφτηκα απλώς τον υπουργό οικονοµικών της ισχυρότερης οικονομίας της Ευρώπης. Πάνω απ’ όλα, επισκέφτηκα έναν Ευρωπαίο πολιτικό άνδρα για τον οποίο η ευρωπαϊκή ενότητα αποτελεί έργο ζωής και του οποίου το έργο και τις προσπάθειες για την ενοποίηση της Ευρώπης παρακολουθώ µε µεγάλο ενδιαφέρον από τη δεκαετία του 1980. Σήµερα το µήνυµά µου στον υπουργό Σόϊµπλε όταν ότι στην κυβέρνησή µας έχει έναν δυνητικό εταίρο στην αναζήτηση ευρωπαϊκών λύσεων σε ένα πλήθος προβλημάτων που κατατρύχουν όχι µόνο την Ελλάδα αλλά και την Ένωση γενικότερα.\nΣτρεφόµενος προς τον οικοδεσπότη µου είπα:.\nΑπό την κυβέρνηση µας μπορείτε να προσδοκάτε µια φρενίτιδα ορθολογισµού. Μπορείτε να περιµένετε προτάσεις που δε στοχεύουν στα συµφέροντα µόνο του µέσου Έλληνα, αλλά και του µέσου Ευρωπαίου του µέσου Γερµανού, Σλοβάκου, Φινλανδού, Ισπανού, Ιταλού . Μπορείτε να περιµένετε από εμάς µια αταλάντευτη διάθεση να πούµε το πράγματα με το όνοµά τους, χωρίς τακτικισµούς και υπεκφυγές. Αυτές είναι οι δεσµεύσεις µας. Αυτό που ζητάµε είναι πιθανόν το πιο ακριβό από όλα το αγαθά: χρόνο. Ένα σύντομο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια του οποίου η κυβέρνηση µας θα µπορέσει να παρουσιάσει στους εταίρους της, στο ΔΝΤ, στην ΕΚΤ, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ολοκληρωμένες προτάσεις κι έναν οδικό χάρτη για την πολύ βραχυπρόθεσμη, τη µεσοπρόθεσµη και τη µακροπρόθεσµη περίοδο..\nΣχετικά µε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ γενικότερο, πρότεινα να σεβαστούµε τις καθιερωµένες Συνθήκες της Ένωσης και τις διαδικασίες της χωρίς να ποδοπατήσουμε το ευαίσθητο άνθος της Δηµοκρατίας. Όταν επισκέφτηκα το Παρίσι, συνέχισα, είπα ήταν υπουργό οικονοµικών της Γαλλίας ότι αισθάνθηκα σαν να επιστρέφω στην πατρίδα µου, ότι επέστρεφα σε µία από τις πνευματικές πατρίδες της Ελλάδας. Εδώ, στο Βερολίνο, εξέφρασα το ίδιο συναίσθηµα και περιέγραψα πώς για δύο σχεδόν αιώνες η γενέθλια γη των Γκαίτε, Μπετόβεν, Χέγκελ και Καντ αποτέλεσε πηγή έπνευσες για τους Έλληνες ολόκληρου του πολιτικού φάσµατος. Αλλά υπήρχε κάτι περισσότερο που ενώνει την Ελλάδα και τη Γερµανία, συνέχισα:.\nΩς υπουργός οικονοµικών σε µια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει έκτακτες περιστάσεις οι οποίες προκλήθηκαν από µια άγρια κρίση αποπλnθωρισµού και χρέους, αισθάνοµαι ότι το γερµανικό έθνος μπορεί να µας καταλάβει καλύτερο από οποιονδήποτε άλλον. Κανείς δεν καταλαβαίνει καλύτερο από τους ανθρώπους αυτής της χώρας πώς µια οικονοµία σε βαθιά ύφεση, σε συνδυασµό µε την τελετουργική εθνική ταπείνωση και απύθμενη απόγνωση, μπορεί να εκκολάψει το αυγό του φιδιού μέσα στην κοινωνία. Όταν θα επιστρέψω στην Αθήνα απόψε, θα βρεθώ σε ένα Κοινοβούλιο στο οποίο το τρίτο μεγαλύτερο κόµµα είναι ναζιστικό. Όταν ο πρωθυπουργός µας κατέθεσε στεφάνι σε εμβληματικό μνημείο στην Αθήνα αµέσως µετά την ορκωμοσία του, το έκανε για να αναδείξει τον αγώνα εναντίον της αναζωπύρωσης του ναζισµού στη χώρα µου. Οι Γερµανοί πολίτες µπορούν να είναι περήφανοι για τον τρόπο µε τον οποίο ξεριζώσατε τον ναζισµό στη χώρα σας . Αλλά είναι µία από τις πικρές ειρωνείες της ιστορίας ότι ο ναζισµός ξανασηκώνει το ειδεχθές κεφάλι του στην Ελλάδα, µια χώρα που πάλεψε τόσο σκληρά εναντίον του τη δεκαετία του 1940. Έχουµε ανάγκη τον λαό της Γερµανίας να µας βοηθήσει στο αγώνα ενάντια στη µισανθρωπία. Χρειαζόσαστε τους φίλους µας σε αυτήν τη χώρα για να µπορέσουµε να ακολουθήσουμε το µεταπολεµικό πρόταγµα της Ευρώπης. Δηλαδή, να μην επιτρέψουµε ξανά σε µια ύφεση όπως εκείνη της δεκαετίας του 1930 να σπείρει τη διχόνοια μεταξύ υπερήφανων ευρωπαϊκών λαών. Θα κάνουµε το καθήκον µας για να μη συµβεί αυτό. Και είµαι πεπεισμένος ότι και οι Ευρωπαίοι εταίροι µας θα κάνουν το ίδιο..\nTην επόµενη μέρα ο γερµανικός Τύπος µε κατακεραύνωνε επειδή τόλµησα να αναφερθώ στους ναζί µπροστά στον Γερµανό υπουργό οικονοµικών, στο παλιό κτίριο του Υπουργείου Αµύνης του Γκέρινγκ. Tην ίδια στιγµή Έλληνες εθνικιστές µε επαινούσαν για το γεγονός ότι είχα αποκαλέσει τον Σόϊµπλε … ναζί. Δεν ήμουν σίγουρος αν θα έπρεπε να είµαι πιο σοκαρισµένος από τον έπαινο ή από τη µοµφή.\nετά τις δηλώσεις µας ο Βόλφγκαvγκ κι εγώ δεχτήκαμε ερωτήσεις. Μία από αυτές αφορούσε τη Siemenς και τον Μιχάλη Χριστοφοράκο, τον διευθύνοντα σύµβουλο της Siemenς Ελλάδος. Μερικά χρόνια πριν είχε ξεσπάσει εκείνο το σκάνδαλο όταν από µια δικαστική έρευνα που ξεκίνησε στις Ηνωµένες πολιτείες προέκυψαν ενδείξεις ότι ο Χριστοφοράκος είχε δωροδοκήσει ενεργά Έλληνες πολιτικούς προκειµένου να εξασφαλίσει συµβόλαια του Δηµοσίου υπέρ της Siemenς. Λίγο με τα οι ελληνικές αρχές άρχισαν να διερευνούν το θέµα και ο Χριστοφοράκος διέφυγε στη Γερµανία, όπου και συνελήφθη. Αλλά το γερµανικά δικαστήρια εµπόδιζαν την έκδοση του στην Aθήνα..\n«Υπουργέ», µε ρώτησε δηµοσιογράφος, «επιχειρήσατε να πείσετε τον Γερµανό ομόλογο σας για την υποχρέωση που έχει το γερµανικό κράτος να βοηθήσει την ελληνική κυβέρνηση να πατάξει τη διαφθορά εκδίδοντας τον κ. Χριστοφοράκο στην Ελλάδα;»\nΠροσπάθησα να απαντήσω στην ερώτηση µε τρόπο λογικό και ισορροπημένο «Είµαι βέβαιος», είπα, «ότι οι γερµανικές αρχές αντιλαµβάνονται τη σηµασία που έχει να βοηθήσουν το χειµαζόµενο κράτος µας στον αγώνα του ενάντια στη διαφθορά στην Ελλάδα. Είµαι πεπεισµένος ότι οι συνάδελφοί µου στη Γερµανία αντιλαµβάνονται πόσο σημαντικό είναι να µη φανεί ότι εφαρµόζουν δύο μέτρα και δύο σταθμά οπουδήποτε στην Ευρώπη».\nΚαι τι απάντησε ο Δρ. Σόιµπλε; Φοβερό εκνευρισμένος ψέλλισε ότι αυτό δεν ήταν θέµα του υπουργείου οικονοµικών. Ίσως και να µην ήταν. Αλλά η υπόθεση Siemenς και η προθυµία του Σόϊµπλε να νίψει της χείρας του ενώπιον του προβλήµατος φανερώνουν την πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν η Ελλάδα και ολόκληρη η Ευρώπη..\nΈχω επανειλημμένα επισημάνει τη σχεδόν συγκινητική πίστη στον Ευρωπαϊκό Βορρά ότι η ήπειρος κατοικείται από σκληρά εργαζόµενους νοµοταγείς µέρµηγκες αφενός και από τεμπέληδες φοροφυγάδες τζίτζικες αφετέρου. Κατά παράδοξο τρόπο μάλιστα, όλα το µυρµύγκια ζουν στον Βορρά και όλα το τζιτζίκια στον Νότο. Η αλήθεια είναι βέβαια πιο περίπλοκη και πιο σκοτεινή..\nΗ διαφθορά λαµβάνει χώρα σε όλες τις µεριές των συνόρων, στον Βορρά και στον Νότο. Αφορά όχι µόνο Έλληνες διαπλεκόµενους και «πονηρούς» µικροµεσαίους, αλλά και πολυεθνικές εταιρείες των οποίων οι διασυνδέσεις με το βαθύ κατεστηµένο δεν περιορίζονται από το εθνικά σύνορα. Το πιο πρόσφατα σκάνδαλο µε τους κινητήρες ντίζελ της γερµανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, που είχαν εφοδιαστεί µε εξελιγμένα ηλεκτρονικά συστήματα το οποία έκρυβαν τους καρκινογόνους ρύπους από τους ελεγκτές των ΚΤΕΟ παγκοσµίως, είναι ένα από τα πολυάριθµα παραδείγµατα. Το σκάνδαλο της Siemenς στην Ελλάδα, και αλλού, ήταν απλώς ο προποµπός.\nΑυτό που εν µέρει µας εµποδίζει να αντιµετωπίσουµε το πανίσχυρο δίκτυο διεφθαρµένων πρακτικών είναι η άρνηση του κατεστημένου να παραδεχθεί την πραγµατική του φύση. Όταν απαγγέλθηκαν κατηγορίες κατά του Χριστοφοράκου ότι γέµιζε τις τσέπες των πολιτικών µε χρήματα, δεν ξαφνιάστηκα.\nΌσο και αν δεν είχα εκπλαγεί µε τις αποκαλύψεις περί Χριστοφοράκου, όπως και εκατοµµύρια άλλοι Έλληνες, είχα βρει αποκρουστικά κυνική την άρνηση των γερµανικών αρχών να εκδώσουν τον Χριστοφοράκο ώστε να αντιμετωπίσει την ελληνική Δικαιοσύνη.\nΚαι σαν να μην έφτανε αυτό, ο Γιάννης Στουρνάρας, που τον θεωρούσα κάποτε επιστήθιο φίλο µου, ως υπουργός οικονοµικών του κ. Σαµαρά κατέθεσε στη Βουλή των Ελλήνων, στις 28 Αυγούστου 2012, πρόταση για εξωδικαστικό συµβιβασµό µε τη Siemenς π ου θα έθετε τέλος στο δίωξη της εταιρείας και θα προετοίμαζε το έδαφος για να γλυτώσουν από τη δίωξη όχι µόνον ο Χριστοφοράκος αλλά και οι πολιτικοί που εκείνος λάδωνε πολλοί εκ των οποίων σήµερα ζητούν Ειδικό Δικαστήριο για. .. εµένα!.\nΌταν επέστρεψα στην κοινή συνέντευξη Τύπου µε τον Βόλφγκαvγκ Σόιµπλε, εκείνη τη μέρα η εκστρατεία των ΜΜΕ εναντίον µου ενισχύ-θηκε τα µέγιστα. Ειδικά στη Γερµανία µε παρουσίαζαν ως αντιγερµανό, εχθρό των μεταρρυθµίσεων και ναρκισσιστή υπέρµαχο της ελληνικής λαµογιάς και αναποτελεσµατικότητας. Τελικά, με τα πες πες, η λάσπη κόλλησε, τουλάχιστον για κάποιους μήνες. Mήνες μετά την παραίτηση µου ο Ευκλείδης, που εκείνη τη μέρα µε βοήθησε µε την επιθετικότερη στάση του απέναντι στον Σόιµπλε, θα παρουσιαζόταν ως ο λογικός, υπεύθυνος, χαμηλών τόνων υπουργός που έβαλε τις διαπραγµατεύσεις πίσω στις ράγες και έσωσε την Ελλάδα από την ερασιτεχνική µου δυστροπία. Στην πραγµατικότητα ένα πράγµα ενδιέφερε όσους εκπροσωπούσαν το βαθύ κατεστηµένο. Ο Έλλην υπουργός οικονοµικών να υπογράφει ό,τι του δίνουν και να μην τους δυσαρεστεί αναφερόµενος στη Siemenς και σε άλλες τέτοιες οικείες τους στιγµές .\nΌσο γράφονται αυτές οι γραµµές, ο Χριστοφοράκος ζει ελεύθερος στη Γερµανία, ο Στουρνάρας παραµένει διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κανένας πολιτικός δεν έχει διωχθεί για το σκάνδαλο Siemenς ή οποιοδήποτε άλλο, ο Βόλφγκαvγκ και ο Ευκλείδης συνεχίζουν τη μη διαπραγμάτευση που ωθεί την Ελλάδα ακόµα πιο βαθιά στη φυλακή των οφειλετών και -ω του θαύµατος-η κατηγορία της εσχάτης προδοσίας επικρέμαται πάνω από το κεφάλι µου.\nΤο Βατερλώ της Σοσιαλδημοκρατίας.\nετά τον Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε ήταν η σειρά του Ζίγκµαρ Γκάµπριελ να µε υποδεχθεί στο Υπουργείο οικονοµίας, του οποίου προϊστατο . Σχεδόν όλοι περίµεναν να πέσω στα µαλακά, τον προσηνή σοσιαλδημοκράτη αντικαγκελάριο και ηγέτη του SPD να µε παρηγορεί μετά την αναπόφευκτη σύγκρουση µε τον Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε στο Υπουργείο Οικονοµικών. Από την πλευρά µου δεν έτρεφα τέτοιες ψευδαισθήσεις. Και όχι µόνον επειδή είχε μεσολαβήσει η ενέδρα της προηγούµενης νύκτας µε τους απεσταλµένους του Γκάµπριελ, τον Γεργκ και τον Τζέροµιν..\nΗ συνάντηση στο γραφείο του Γκάµπριελ, παρουσία του Γεργκ, του Τζέροµιν, του Ευκλείδη και του πρέσβη µας στο Βερολίνο, πήγε θαυμάσια. Ήταν ακριβές αντίγραφο της συνάντησης που είχα µε τον Μισέλ Σαπέν λίγες µέρες νωρίτερα στο Παρίσι. Ακούστηκαν οι ίδιες κοινοτυπίες, οι ίδιοι όρκοι αιώνιας φιλίας και αλληλεγγύης: «Η επιτυχία σας θα είναι και δική µας επιτυχία», µου είπε ο Ζίγκµαρ στην αρχή της συνάντησης µας. Και προσέθεσε, χωρίς δική µου παρέµβαση, ότι αυτό που συµβαίνει στην Ελλάδα είναι απαράδεκτο και ότι θα στιγμάτιζε την Ευρώπη για πολύ καιρό. Επισήµανε ότι θεωρούσε υπεύθυνο γι’ αυτή την κατάσταση το γεγονός ότι οι Χριστιανοδηµοκράτες κυριαρχούσαν στην πολιτική σκηνή της ΕΕ τον καιρό της κρίσης του ευρώ, από το 2010.\nΌταν του είπα ότι η εκλογή της κυβέρνησης µας αποτελούσε µια ευκαιρία για την Ευρώπη να βάλει το πράγµατα στη θέση τους, και όχι µόνο στο πλαίσιο του ελληνικού δράµατος, αλλά και για να χρησιµο-ποιήσει υπάρχοντες θεσµούς ώστε να εξασφαλίσει τη µακροοικονοµική σταθερότητα που είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η άνοδος του εθνικισµού, του δεξιού λαϊκισµού και της ξενοφοβίας, ο Γκάµπριελ συμφώνησε µε ενθουσιασµό. Άκουγε προσεκτικά όταν του εξηγούσα τις βασικές γραµµές της Μετριοπαθούς Πρότασής µας, για ολόκληρη την ευρωζώνη, και υποσχέθηκε μάλιστα να την εξετάσει πιο προσεκτικά.\nΗ συζήτηση συνεχίστηκε µε θέματα που αφορούσαν αποκλειστικά την Ελλάδα. Του εξήγησα το σχέδιό µου για τις ανταλλαγές χρέους και του ενεχείρισα το non-paper . Φάνηκε να διάκειται ευµενώς απέναντι στην ιδέα και µου είπε μάλιστα ότι η ουσιαστική αναδιάρθρωση χρέους είχε ήδη καθυστερήσει. Προτιµούσε, όµως, πρόσθεσε, να δώσει έµφαση στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και στην προώθηση της ανάπτυ-ξης. Δεν είχα κανένα πρόβληµα µε αυτό, δεδοµένου ότι µου έδωσε την ευκαιρία να αναπτύξω τι σκόπευα να κάνω µε την οµάδα των αδιάφθο-ρων και την αλγοριθμική αναζήτηση των φοροφυγάδων, καθώς και τα σχέδια για µια αναπτυξιακή τράπεζα που θα χρησιμοποιούσε τα εναπομείναντα περιουσιακά στοιχεία της Ελλάδας ώστε να προσελκύσει εγχώριες επενδύσεις ως τμήμα µιας βιομηχανικής πολίτικης που επικεντρωνόταν στους πλέον υποσχόμενους κλάδους.\nΟ Γκάµπριελ φάνηκε ικανοποιηµένος από την πορεία της συζήτησης αλλά έθεσε ένα πρακτικό ζήτημα. Το περασμένο καλοκαίρι ταξίδευε µε σκάφος στην Ελλάδα και ξαφνιάστηκε με το πόσο δύσκολο ήταν να πληρώσει τέλη ελλιµενισµού για το σκάφος του στα ελληνικά νησιά. Όταν απευθυνόταν στον υπεύθυνο λιµενικό, έπαιρνε την απάντηση «εντάξει, δεν υπάρχει βία, δώσε ότι νοµίζεις», χωρίς απόδειξη πλη-ρωµής ή κάποιο επίσημο χαρτί που να πιστοποιεί τη διαδικασία. Συμφώνησα ότι η µικροδιαφθορά επηρεάζει σωρευτικά την κοινωνία και την οικονοµία στο σύνολό της και αποτελεί µείζον πρόβλημα που το υπουργείο µου απλώς δεν είχε τους πόρους να το ελέγξει.\nΓια παράδειγµα, ανέφερα στον Γκάµπριελ ότι το καλοκαίρι του 2014, όταν εκείνος περνούσε τις διακοπές του στο Αιγαίο, στο γιώτ του, ο αριθµός των αφίξεων στη Μύκονο και τη Σαντορίνη, το δύο πιο τουριστικά νησιά των Κυκλάδων, είχε διπλασιαστεί σε σχέση με τα 2013. Παρ’ όλα αυτό, κατά την ίδια περίοδο, οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ μειώθηκαν κατά 40%.\nΑλλά όταν ζήτησα από τον επικεφαλής του Σώµατος Δίωξης Οικονοµικού Εγκλήµατος (ΣΔΟΕ), που υπαγόταν στο υπουργείο µου, να µου εξηγήσει αυτήν τη σκανδαλώδη κατάσταση, µου απάντησε ότι συνεχείς περικοπές προσωπικού, λόγω λιτότητας και αποψίλωσης και παραµερισµού του ΣΔΟΕ από την τρόϊκα, άφησαν το ΣΔΟΕ µε προσωπικό λιγότερο των εκατό ατόµων για όλη την Ελλάδα. Όταν µάλιστα έστελνε ελεγκτές του ΣΔΟΕ στη Μύκονο ή στη Σαντορίνη, οι µαγαζάτορες στα νησιά αυτά είχαν ήδη ειδοποιηθεί για την αποστολή τους προτού καν το πλοίο τους αναχωρήσει από τον Πειραιά..\nΓια να κτυπήσουμε τη διαφθορά, είπα στον Γκάµπριελ, χρειαζόμα-στε καινοτόµες µεθόδους που θα έσπερναν τον φόβο στους παραβάτες και την ελπίδα στον λαό ότι κάτι σημαντικό άλλαξε ώστε να πληρώνουν οι έχοντες. Ο Ζίγκµαρ συμφώνησε και υποστήριξε ότι η φορολογική συνείδηση θα ερχόταν µόνο όταν οι μαγαζάτορες άρχιζαν να ανησυχούν ότι ο επόµενος πελάτης τους μπορεί να δουλεύει για τον εφορία. Συμφώνησα και του είπα ότι είχα ήδη εξετάσει την ιδέα η εφορία να απασχολεί περιστασιακούς συνεργάτες που θα εμφανίζονταν ως πελάτες σε µπαρ, εστιατόρια, πρατήρια καυσίµων, ιατρεία κτλ. Δεδοµένου ότι οι συνεργάτες αυτοί δε θα ήταν µόνιµοι εφοριακοί, και συνεπώς δε θα είχαν την εξουσιοδότηση να προβαίνουν σε ελέγχους, ο ρόλος τους θα ήταν απλώς η ηλεκτρονική καταγραφή των συναλλαγών που πραγματοποιούνταν, έτσι ώστε οι αρµόδιοι εφοριακοί να έχουν τα αποδεικτικά στοιχεία που χρειάζονταν για να ασκήσουν διώξεις και να προβαίνουν σε ελέγχους. Από τη στιγµή που διαδιδόταν ότι η εφορία είχε παντού μάτια και αυτιά, το οποία δεν ήταν εύκολα αναγνωρίσιµα από τους επιτήδειους φοροφυγάδες, το φορολογικά οφέλη του κράτους θα ήταν σημαντικά και, παράλληλα, θα διαδιδόταν το µήνυµα ότι η χώρα πήρε οριστικό διαζύγιο από το παρελθόν της ενδημικής φοροδιαφυγής. Του Γκάµπριελ του άρεσε πολύ αυτή η ιδέα και, καθώς βαδίζαµε προς την αίθουσα Τύπου για ακόµη µία συνέντευξη Τύπου, έβαλε το χέρι του πάνω µου και µε ενθάρρυνε να την εφαρμόσω..\nΜόλις βρεθήκαµε ο καθένας στο αναλόγιο του, µπροστά στις κάµερες, στα µικρόφωνα και στους πολυάριθµους δηµοσιογράφους, ένιωσα ότι έβλεπα ξανά το χιλιοϊδωµένο έργο. Για την ακρίβεια, ήταν µια επανάληψη του Παρισιού. Ο Γκάµπριελ παρουσιάστηκε ως αλλαγμένος άνθρωπος. Για άλλη µια φορά ένας Ευρωπαίος σοσιαλδημοκράτης στον δηµόσιο λόγο του θα επιχειρούσε να φανεί βασιλικότερος του βασιλέως Σόιµπλε. Όλες οι συζητήσεις µας για κοινό σοσιαλδημοκρατικό σχέδιο για την Ελλάδα και την Ευρώπη εξαφανίστηκαν. Το κοινό έδαφος που είχαµε κατακτήσει για τη βιομηχανική πολιτική, τον τερµατισµό της λιτότητας και την αναδιάρθρωση του χρέους ήταν σαν να µην είχε υπάρξει. Η συναντίληψη σχετικά µε τις στρατηγικές για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής εξανεμίστηκαν. Τα πάντα αντικατέστησε µια επιθετικότητα απέναντι στην κυβέρνησή µας και µια αυστηρή διάλεξη σχετικά µε τις υποχρεώσεις µου προς τους πιστωτές, οι οποίες ήταν υψίστης σηµασίας και υπεράνω κάθε διαπραγμάτευσης. Και βάζοντας αλάτι στην πληγή πρόσθεσε και µια αναφορά στην «ευελιξία» της τρόϊκας, την οποία έπρεπε, λέει, να εκτιμήσω..\nΜε τις προσδοκίες µου για τους Ευρωπαίους σοσιαλδημοκράτες να έχουν πλέον εξανεμιστεί, ιδιαίτερα µετά την εµπειρία της περασµένης νύκτας µε τον Γεργκ και τον Τζέροµιν, συνέχισα ατάραχος και, όταν ήρθε η σειρά µου, έβγαλα τον κλασικό λόγο µου για την κυβέρνησή µας που επιζητούσε τη βιωσιµότητα μέσα από μετριοπαθείς προτάσεις που θα επαναδιαµόρφωναν το υπάρχον και αποτυχημένο πρόγραµµα της τρόϊκας για την Ελλάδα. Αλλά καθώς φεύγαμε από την αίθουσα Τύπου, ρώτησα τον Ζίγκµαρ πόσο εύκολο του ήταν να λέει άλλα στις ιδιωτικές του συζητήσεις και άλλα δηµόσια. «Είναι κάτι θα µου ήταν εξαιρετικά δύσκολο», πρόσθεσα.\nΑπάντησε ισχυριζόµενος ότι δεν καταλάβαινε σε τι αναφερόµουν, αλλά αναίρεσε τον ισχυρισµό του δικαιολογούµενος ότι ο συνασπισµός µε τους Χριστιανοδηµοκράτες περιόριζε τι µπορούσε να πει δηµοσίως. Του απάντησα λέγοντας ότι οφείλει να διδαχθεί από το πάθηµα του ΠΑΣΟΚ, που επίσης είχε ανάλογη τάση να προσαρμόζει το αφήγηµα του ώστε να ταιριάζει µε τον συνασπισµό που είχε με το συντηρητικό κόµµα της Νέας Δηµοκρατίας. «Το αποτέλεσµα ήταν η εκλογική του συντριβή, από το 40% στο 4%. Δε θα ήθελα να δω το κόµµα του Βίλλυ Μπράντ να ακολουθεί τον ίδιο δρόµο», ήταν το τελευταία λόγια που του είπα.\nΈναν µήνα αργότερα πρότεινα στους «θεσµούς» την ιδέα την οποία είχαµε συνδιαµορφώσει µε τον Γκάµπριελ να χρησιμοποιεί η εφορία εποχικούς υπαλλήλους που θα βοηθούσαν επικουρικά, το πολύ τρείς μήνες ο καθένας ή η καθεµία, στην προσπάθεια να αλλάξουµε τις επικρατούσες στην Ελλάδα κοινωνικές νόρµες, καταπολεμώντας τη φοροδιαφυγή μικρής κλίµακας, δίνοντας πολλά μάτια και αυτιά στους εφοριακούς σε ολόκληρη την επικράτεια, και δη σε τουριστικές περιοχές. Ήταν µόνο µία από τις πολλές αλλαγές που πρότεινα για το φορολογικό, οι πιο σημαντικές από τις οποίες ήταν η ψηφιοποίηση των οικονοµικών συναλλαγών, η θέσπιση ενός ορίου πενήντα ευρώ για συναλλαγές µε µετρητά και, βέβαια, οι αλγοριθμικοί έλεγχοι, που ήταν το βαρύ πυροβολικό µας. Οι τροϊκανοί προέβησαν σε διαρροή της συγκεκριμένης πρότασης στον συστηµικό Τύπο, ο οποίος το γλέντησε δεόντως. Έγραψαν ότι, αντί να αποδεχθώ τις «σοβαρές» προτάσεις των τροϊκανών (π.χ. την … αύξηση του συντελεστή του ΦΠΑ σε µια κατεστραμμένη οικονοµία όπου ο κόσµος δεν πληρώνει τον ΦΠΑ), εισηγούµουν κωµικές προτάσεις για καλωδιωμένους τουρίστες και νοικοκυρές που θα κάρφωναν τους γειτόνους τους. Mήπως ο Ζίγκµαρ Γκάµπριελ -ή κάποιος από τον κύκλο του-υπερασπίστηκε την πρόταση µου την οποία τόσο διακαώς επιθυµούσε να εφαρμόσω; Η απάντηση δε θα σε ξαφνιάσει, αγαπητέ αναγνώστη. Αν μη τι άλλο, το γραφείο του συνέτεινε στη διακωμώδηση της εξαιρετικής πρότασης που είχαµε από κοινού διαµορφώσει. Αν κάποιος διερωτάται για τη φύση και τα αίτια του γενικευµένου Βατερλώ με τα οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, η µικρή ιστορία δίνει την απάντηση. Φυσικά, σε σχέση µε τον τρόπο που ο Ζίγκµαρ Γκάµπριελ επρόκειτο να συµπεριφερθεί λίγους μήνες αργότερα, την τελευταία εβδοµάδα του Iουνίου του 2015, εκείνη η µεταστροφή του δεν αποτιμάται καν στην κλίµακα Ρίχτερ της δειλίας .\nΗ φρενίτιδα πριν από την καταιγίδα.\nA.Τσίπρας, K.Λαγκαρντ, Ε. Τσακαλώτος, Β. Σόμπλε, Π. Μοσχοβισί, Π. Τόμσεν\nΦίλοι και επικριτές µε κατηγορούν ότι εξαπάτησα το κοινό. Ρωτήθηκα πολλές φορές από τότε Γιατί δεν τα έβγαλα όλα στη φόρα για το τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ κεκλεισμένων των θυρών; Γιατί δεν αποκάλυψα τον εκβιασµό και την περιφρόνηση τους για τη δηµοκρατία;\nΗ απάντηση που δίνω είναι:\nΕπειδή δεν είχε έρθει ακόµα η στιγμή γι’ αυτό. Η εντολή που είχαµε από τον ελληνικό λαό ήταν να απορρίψουµε κάθε όρκο πίστης στο υφιστάμενο πρόγραµµα, στα μνημόνια των προηγούμενων κυβερνήσεων, σε οποιαδήποτε νέα μη βιώσιµα δάνεια ή μέτρα λιτότητας. Σκοπός µας ήταν να επιµείνουµε στους στόχους µας µέχρι την τελευταία στιγμή, χωρίς καµία πρόθεση να παραδοθούµε στην κεκαλυµµένη απειλή πολέµου. Είχα αποδεχθεί τη θέση του υπουργού οικονοµικών γνωρίζοντας ότι θα αντιμετωπίσουμε τις παρασκηνιακές απειλές με το δικό µας σχέδιο αποτροπής . Η αποστολή µας, όµως, δεν ήταν να κηρύξουμε τον πόλεµο την πρώτο κιόλας στιγμή.\nπέστρεψα στην Αθήνα αργά το βράδυ της Πέµπτης. Η πρώτη µου συνεδρίαση του Eurοgrοup είχε προγραµµατιστεί για την επόµενη Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου. Είχαµε ένα τριήµερο για να προετοιµασθούµε..\nΕπί τρεις µέρες και τρεις νύχτες ο έκτος όροφος του υπουργείου έσφυζε από κόσµο. Ήταν µια οµάδα που αποτελούνταν από άτομα που είχε στείλει η Lazard, στενούς συνεργάτες µου όπως ο Γκλεν Κιµ και η Έλενα Παναρίτη, πρώην διδακτορικούς φοιτητές και άλλους τεχνικούς εµπειρογνώµονες που προσφέρθηκαν να βοηθήσουν. Στην κορυφή της ατζέντας ήταν η παραγωγή τριών κρισίµων εγγράφων, non-paper, που ήθελα να καταθέσω στα μέλη του Eurοgrοup ώστε να έχουν στο χέρια τους την ανάλυση και το περίγραµµα των προτάσεων µου:.\n⦁Επικαιροποιημένη ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους (Debt Sustainability Analysis, DSA), η οποία θα αποδείκνυε ότι οι ανταλλαγές χρεών που πρότεινα όχι µόνο ήταν συμβατές µε τον στόχο της ανάκαµψης, αλλά και απαραίτητες για την επιστροφή της Ελλάδας στη βιώσιµη ανάπτυξη..\n⦁Κατάλογος καταλλήλων, προοδευτικών μεταρρυθµίσεων που θα αντικαθιστούσαν το πρόγραµµα της τρόϊκας..\n⦁ Πρόταση για πιο ορθολογική, αποτελεσματική και αξιοπρεπή διαδικασία για την παρακολούθηση της προόδου της Ελλάδας η οποία θα αντικαθιστούσε τις επισκέψεις-εισβολές της τρόϊκας στα υπουργεία µας..\nΤην ίδια στιγμή ο Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ έφτασε από τις Ηνωµένες πολιτείες και εγκαταστάθηκε στο µικρό γραφείο που ήταν κρυµµένο πίσω από τα δικό µου χωρίς δική του πρόσβαση ήταν διάδροµο. Τον καλωσόρισα µε µια αγκαλιά και τη φράση «Καλώς όρισες στη µαρτυ-ρική αρένα!», την οποία έναν χρόνο αργότερα θα χρησιμοποιούσε σε βιβλίο του όπου κατέγραψε την εµπειρία εκείνων των ημερών που µόλις ξεκινούσαν.\nΗ ποιότητα και ο όγκος της δουλείας όλων των µελών της οµάδας ήταν εντυπωσιακός, δίνοντας µου αν όχι αισιοδοξία τουλάχιστον ελπίδα. Αλλά, για να συνταχθεί ένα συνολικό και ολοκληρωμένο κείµενο πολίτικης που θα περιελάµβανε τις μεταρρυθµίσεις σε εθνικό επίπεδο, χρειαζόταν η συνεισφορά από το υπόλοιπα υπουργεία. Νωρίς το πρωί της Παρασκευής επικοινώνησα τηλεφωνικά µε τους περισσότερους συναδέλφους µου του υπουργικού συµβουλίου, ζητώντας τους να µου στείλουν το συνολικό πακέτο των μεταρρυθµίσεων τις οποίες σχεδίαζαν να εφαρµόσουν. Μόλις το σχέδιά τους έφθασαν στον έκτο όροφο του υπουργείου, η οµάδα µου το αξιολόγησε και ήρθε να µε δει στο γραφείο µου..\nΤα πράγµατα δε φαίνονταν καλά. Τα περισσότερα από εκείνα το σχέδια δεν ήταν παρά ελαφρώς επεξεργασµένες εκδόσεις των προεκλο-γικών προτάσεων του Σύριζα, πρόχειρες και κακογραµµένες. Θα έπρεπε να αφιερώσουµε πολύ χρόνο για να τους δώσουµε µορφή παρουσιάσιμη στις Βρυξέλλες. Βέβαια αυτό ήταν φυσιολογικό ήµασταν µια νέα κυβέρνηση και χρειαζόµασταν αυτό που οι περισσότερες νέες κυβερνήσεις απαιτούν µια περίοδο χάριτος κατά την οποία τα προεκλογικά τους σχέδια μετατρέπονται σε εφαρµόσιµες πολιτικές µε τη βοήθεια έµπειρων δημοσίων υπαλλήλων. Εµείς δεν είχαµε αυτό το προνόµιο, καθώς η δική µας κυβέρνηση έπρεπε, εκ των πραγμάτων, να λειτουργήσει ως ηγετική οµάδα που σχεδίαζε τη µαζική απόδραση των Ελλήνων από το Μνηµονιστάν.. (364)\nΌσο επέλεγα το υλικό που θα χρησιμοποιούσα για την εισήγηση µου στο Eurogroup, έλαβα ένα µέιλ από τον Βίλλεµ Μπούιτερ, επικεφαλής οικονοµολόγο της κολοσσιαίας Citibabk, στο οποίο προσφερόταν να βοηθήσει µε κάθε δυνατό τρόπο και επίσης εξέφραζε την έκπληξη και την οργή του για την κίνηση της ΕΚΤ να αποσύρει το waiver «τόσο νωρίς». Μερικές ώρες αργότερο ο Πολ Κρούγκµαν έθετε το ίδιο ζήτημα στη στήλη του στους New Yοrk Timeς.\nΊσως οι Γερµανοί φαντάζονται ότι µπορούν να επαναλάβουν το γεγονότα του 2010, οπότε η κεντρική τράπεζα ανάγκασε την Ιρλανδία να αποδεχθεί ένα πρόγραµµα λιτότητας απειλώντας να της κλείσει το τραπεζικό σύστημα. Αλλά κάτι τέτοιο είναι απίθανο να το πετύχει µε µια κυβέρνηση που έχει δει τη ζηµιά που έφερε η λιτότητα και η οποία εξελέγη µε την υπόσχεση να αναστρέψει αυτή τη ζηµιά..\nΑυτό ακριβώς ήλπιζα κι εγώ: ότι η κυβέρνηση µας θα παρέµενε αταλάντευτη παρά την προσπάθεια του Βερολίνου να χρησιµοποιή-σει την ΕΚΤ εναντίον µας. Η μόνη µου αντίρρηση στο άρθρο του Πολ ο τίτλος του «Α Game οf Chicken» «το παίγνιο της κότας», σε κατά λέξη μετάφραση. Πρόκειται για µια αλληγορία όπου δύο αντίπαλοι πρέπει να επιλέξουν μεταξύ δύο στρατηγικών: της κότας και του γερακιού. Η κότα την τελευταία στιγµή λακίζει, αν δει ότι ο αντίπαλος της συμπεριφέρεται ως γεράκι. Το γεράκι, από την άλλη, δεν υποχωρεί είτε ο αντίπαλος είναι άλλο γεράκι είτε κότα. Προφανώς, αν και οι δυο τους επιλέξουν τη συµπεριφορά του γερακιού, το αποτέλεσµα είναι συµπλοκή, αίµα και εκατέρωθεν τραυµατισµοί. Αν ένας από τους δύο φοβηθεί και υποχωρήσει σαν κότα, τότε ο άλλος κερδίζει τη µάχη κι ότι «βραβείο» διακυβεύεται. Εν ολίγοις, στο «παίγνιο της κότας», αν νοµίζεις ότι ο αντίπαλος θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται, έως το τέλος, σαν γεράκι, καλύτερα να λακίσεις σαν την κότα. Από την άλλη, αν θεωρείς ότι ο αντίπαλος σου την τελευταία στιγμή θα φανεί κότα, τότε η βέλτιστη επιλογή σου είναι να συνεχίσεις έως το τέλος ως γεράκι..\nΕπί χρόνια υποστήριζα ότι το «παίγνιο της κότας » ήταν µια ιδιαίτερα κακή, και παραπλανητική, αλληγορία για τις σχέσεις µας µε τους πιστωτές της Ελλάδας, και συγκεκριµένα με το Βερολίνο. Μετά την πτώχευσή µας το 2010, και ιδίως µετά το 2ο µνηµόνιο του 2012, το χειρότερο που µπορούσε να συµβεί στην Ελλάδα δεν ήταν µια σύγκρουση µε τους δανειστές. Το χείριστο ήταν αυτό που συνέβαινε: η συνεχής υποταγή µας σ’ ένα μνημονιακό πρόγραµµα που οδηγούσε στην ατελείωτη συρρίκνωση της χώρας και της οικονοµίας της. Αντίθετα από το «παίγνιο της κότας », όπου πράγµατι η βέλτιστη στρατηγική σου είναι η υποχώρηση εάν είσαι βέβαιος ότι ο αντίπαλός σου δε θα υποχωρήσει, στην περίπτωση µας η βέλτιστη στρατηγική ήταν ακριβώς η ίδια, είτε η τρόϊκα υποχωρούσε είτε όχι η απόρριψη νέων μη βιώσιµων δάνειων και η απαίτηση αναδιάρθρωσης του χρέους και τερµατισµού της λιτότητας, ακόµα κι αν αυτό οδηγούσε σε Grexit.\nΆλλωστε, αυτό ακριβώς έλεγε κι ο ιδίως ο Κρούγκµαν: Είχαµε κάθε λόγο να παραµείνουμε ακλόνητοι ακόµα κι αν πιστεύουμε ότι η καγκελάριος Mέρκελ και ο πρόεδρος Ντράγκι δε θα υποχωρούσαν. Αυτή ήταν ουσία της συµφωνίας µου µε τον Αλέξη: ότι, δηλαδή, δεν έπρεπε να βλέπουμε την όποια σύγκρουση µε τους δανειστές ως «παίγνιο της κότας ». Αντίθετα, αν και προφανώς ελπίζαμε ότι οι δανειστές θα υποχωρούσαν ακόµα και την τελευταία στιγµή, κι ότι θα τους βοηθούσαμε να το κάνουν µε δικές µας μετριοπαθείς προτάσεις, έπρεπε να παραµείνουµε αποφασισµένοι να μην υποχωρήσουμε ανεξάρτητα από τι έκαναν εκείνοι ακόµα και αν το αντίτιµο ήταν το Grexit.\nΌπως έλεγα επί χρόνια σε διαλέξεις, τηλεοπτικές συνεντεύξεις κτλ, σε κάθε προεκλογική συγκέντρωση τον Γενάρη του 2015, στις προγραμματικές µου δηλώσεις ως υπουργού οικονοµικών στη Βουλή (βλ. πιο κάτω), στις κατ’ ιδίαν συναντήσεις µε λογιών λογιών αξιωµατούχους, ο µοναδικός τρόπος να καταστεί η Ελλάδα βιώσιµη εντός του ευρώ ήταν να φοβηθούµε τη συνέχιση του Μνημονιστάν εντός της ευρωζώνης περισσότερο απ’ ό,τι φοβόμαστε το Grexit. Με άλλα λόγια, να καταλάβουμε ότι η αλληγορία του «παιγνίου της κότας » ήταν εκτός θέματος στην περίπτωση µας, και συνεπώς παραπλανητική. Πέραν του ότι αποτύγχανε να µεταφέρει την ορθή ανάλυση των επιλογών µας, ήταν και µια αφήγηση που µας παρουσίαζε, καταστροφικά, σαν ήρωες της ταινίας «Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές». Μια τέτοια Εικόνα ήταν ιδιαίτερα επιζήµια για τον σκοπό µας, διότι αποσπούσε την προσοχή της διεθνούς κοινής γνώµης από το πραγµατικό διακύβευµα: τα κοινά συµφέροντα όλων των Ευρωπαίων.\nΣε µια προσπάθεια να αλλάξω αυτό το κλίµα, να καταπολεμήσω την αλληγορία του «παιγνίου της κότας », δημοσίευσα άρθρο γνώµης στους New York Times µε τίτλο «Νo Time For Games in Eυrope» («δεν υπάρχει χρόνος για παιχνίδια στην Ευρώπη»). Σε εκείνο το άρθρο έκανα τρείς επισημάνσεις: Πρώτον, ότι ως υπουργός οικονοµικών ενός µικρού, υπό πτώχευση, κράτους δεν είχα το ηθικό δικαίωµα να µπλοφάρω. Το µόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να παρουσιάσω µε ειλικρίνεια τα οικονοµικά δεδοµένα, να υποβάλω προτάσεις για την επιστροφή της Ελλάδας στην ανάπτυξη, να εξηγήσω γιατί αυτό θα ήταν προς το συµφέρον της Ευρώπης και να αποκαλύψω τις κόκκινες γραµµές, πέρα από τις οποίες η λογική και το καθήκον µας εµπόδιζαν να προχωρήσουµε. Δεύτερον, όπως συνήθιζα να λέω στους φοιτητές µου Επί δύο δεκαετίες, η θεωρία των παιγνίων ισχύει µόνον εφόσον µπορούµε να θεωρούµε τα κίνητρα των παικτών δεδοµένα. Στο πόκερ ή στο µπλακ τζακ αυτή η υπόθεση δεν είναι προβληματική, αλλά στις τρέχουσες διαπραγµατεύσεις, έγραφα στο άρθρο µου:\n«… το όλο θέµα είναι να σφυρηλατήσουμε νέα κίνητρα . Να διαµορφώσουµε µια νέα νοοτροπία που να ξεπερνά τους εθνικούς διαχωρισµούς, να τερµατίσουµε τη διάκριση µεταξύ δανειστών-οφειλετών υπέρ µιας πανευρωπαϊκής προοπτικής και να τοποθετήσουμε το κοινό ευρωπαϊκό καλό πάνω από τη μικροπολιτική, τους δογµατισµούς που μπορεί να αποδειχτούν τοξικοί αν γενικευτούν και µια αντίληψη αντιπαλότητας της λογικής «εµείς εναντίον των άλλων»».\nΑλλά τι θα γινόταν εάν η άρνηση µας να υποχωρήσουμε ήταν επώδυνη για τον ελληνικό λαό; Η τρίτη επισήμανση µου ήταν ότι υπάρχουν.:\n«… περιπτώσεις όπου πρέπει να κάνουµε το σωστό, όχι ως στρατηγική, αλλά απλώς επειδή είναι … το σωστό … Ορισµένοι μπορεί να πιστέψουν ότι αυτή η υποχώρηση από τη θεωρία των παιγνίων προκαλείται από κάποια αριστερή ριζοσπαστική ατζέντα Δεν ισχύει όµως αυτό εν προκειµένω. Η κύρια επιρροή εδώ είναι ο Εµµανουέλ Kαντ, ο Γερµανός φιλόσοφος που µας δίδαξε ότι οι ορθολογικοί και οι ελεύθεροι δραπετεύουν από την αυτοκρατορία της σκοπιμότητας πράττοντας το σωστό»..\nΕκτός από τέτοιες αναγκαίες παρεµβάσεις στη διαµόρφωση της διεθνούς κοινής γνώµης, και τη φρενίτιδα της προετοιμασίας για το Eurogroup, υπήρχαν και άλλα δύο ζητήματα με τα οποία έπρεπε να ασχοληθώ: Το ένα ήταν η πρώτη µου εµφάνιση στο κοινοβούλιο, µε την ευκαιρία της εκλογής του νέου προέδρου της Βουλής, ώστε να ορκιστούμε καθυστερημένα και µόνοι µας, µε τον Ευκλείδη, καθώς λόγω των ανά την Ευρώπη ταξιδιών µας είχαµε χάσει την επίσημη ορονοσία. Το δεύτερο ήταν µια επίσκεψη από τον Αµερικανό πρέσβη, τον οποίο θα συνόδευε αντιπροσωπεία του αµερικανικού υπουργείου οικονοµικών εξ Ουάσινγκτον ορµώµενη..\nΤο µεσηµέρι της Παρασκευής 6 Φεβρουαρίου περπάτησα µέχρι τη Βουλή µόνος µου. Καθώς διέσχιζα την Πλατεία Συντάγµατος, δεχόµουν συγχαρητήρια και ένιοτε συµβουλές από περαστικούς που µε αναγνώριζαν. Καθώς έµπαινα στη Bουλή, για πρώτη φορά ως εκλεγµένος βουλευτής, το σκοτισμένο µε χιλιάδες σκέψεις µυαλό µου ξάφνου πληµµύρισε µε υπερηφάνεια που µε ξάφνιασε. Μια ψηλή αστυνοµικός αντιλήφθηκε ότι ήμουν νέος στο κοινοβούλιο και µε κατηύθυνε μέσα από τους άγνωστους για µένα διαδρόµους του κτιρίου για να βρω την υπουργική είσοδο στην αίθουσα της ολοµέλειας. Περνώντας από την πόρτα βρέθηκα ξαφνικά ανάµεσα στο υπουργικά έδρανα, με τα βήμα αριστερά µου και την έδρα του προεδρείου να δεσπόζει από πάνω. Μπροστά µου, σε αμφιθεατρική διάταξη, το τριακόσια έδρανα, ενώ στα άκρα δεξιά (όπως τους αρµόζει) δεν μπορούσα παρά να αναγνωρίσω τους δεκαεπτά βουλευτές της Χρυσής Αυγής, που πάσχιζαν να ντύνονται και να µοιάζουν µε ναζί..\nΗ απόφαση να προωθεί η Ζωή Κωνσταντοπούλου ως πρόεδρος της Βουλής είχε πολιτικό νόημα. Κατά τις δύο προηγούµενες κοινοβουλευτικές περιόδους η Ζωή είχε διεξαγάγει μόνη της έναν ολόκληρο, πολλές φορές µοναχικό, πόλεµο ώστε να ξεσκεπάσει τις θλιβερές παραβιάσεις της κοινοβουλευτικής» διαδικασίας των προηγούμενων κυβερνήσεων, µέσω των οποίων περνούσαν το νομοθετήματα που τους υπαγόρευε η τρόϊκα. Την ώρα που ψηφίζαμε τη Ζωή για πρόεδρο της Βουλής δηλώναμε , τουλάχιστον κάποιοι εξ ηµών, ότι ποτέ ξανά δε θα επιτρέπαµε στο κοινοβούλιο να καταντήσει ένας απλός επικυρωτής της υποτέλειας του. Και όταν λίγο αργότερα η Ζωή µε κάλεσε να δηλώσω την υπακοή µου στο Σύνταγµα και να ορκιστώ βουλευτής, για µια στιγμή ένιωσα άφωνος από το βέλη που ήδη µε σκόπευαν από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και τη Φρανκφούρτη.\nΜε εκείνη την ενθαρρυντική διάθεση περπάτησα από την Πλατεία Συντάγµατος πίσω στο υπουργείο για να υποδεχτώ τον πρέσβη των ΗΠΑ και την αντιπροσωπεία που ο υπουργός οικονοµικών των ΗΠΑ Τζακ Λιου είχε στείλει από την Ουάσινγκτον. Ο Τζεφ Σάκς και ο Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ είχαν ασκήσει ένιοτε πιέσεις σε σημαντικούς αξιωµατούχους των ΗΠΑ, όπως η Τζάνετ Γέλλεν της Οµοσπονδιακής Τράπεζας, η Σαµάνθα Πάουερ του ΟΗΕ και ο Ντέιβιντ Λίπτον του ΔΝΤ, για να µας βοηθήσουν να εξασφαλίσουµε ένα χρονικό περιθώριο που θα µας έδινε µια ανάσα ενενήντα τουλάχιστον ημερών χωρίς απειλές για το τραπεζικό µας σύστημα ή προθεσµίες για αδύνατες αποπληρωµές κατά τη διάρκεια των διαπραγµατεύσεων. Δεδοµένης και της χρήσιµης δηµόσιας δήλωσης του προέδρου Οµπάµα λίγο µετά την εκλογή µας, για να μην αναφέρω την εξαίρετη επιστολή του Μπέρνι Σάντερς προς την Κριστίν Λαγκάρντ, ένιωθα πως ίσως οι Ηνωµένες Πολιτείες αποδεικνύονταν σημαντική πηγή στήριξης. Δυστυχώς, η συνάντηση µου µε τον πρέσβη έθεσε τέλος σ’ εκείνη την προσδοκία.\nΤίποτα απ’ όσα είπε ο πρέσβης δεν αντηχούσε τη δημόσια τοποθέτηση του Μπαράκ Οµπάµα, ο όποιος, απευθυνόµενος ουσιαστικά στο Βερολίνο, είχε πει «Δεν μπορείτε να συνεχίσετε να πιέζετε τις χώρες που βρίσκονται εν µέσω οικονομικής ύφεσης». Αντίθετα, από την αρχή της συνάντησης µας ο πρέσβης άρχισε να µου κάνει κήρυγµα για το πόσο σημαντικό είναι να αποδεχτούµε τις παραµέτρους του «προγράμματος » και να συνεργαστούµε με το ΔΝΤ. Του εξήγησα πως δεν ήξερα πώς θα μπορούσαµε να κάνουµε και το δύο ταυτόχρονα. Εφόσον εδώ και αρκετό καιρό το ίδιο το ΔΝΤ υποστήριζε ότι το ελληνικό πρόγραµµα δεν μπορεί να πετύχει χωρίς σοβαρή αναδιάρθρωση του χρέους και χαλάρωση των σημερινών επιπέδων λιτότητας. «Μάλιστα, ο Ευρωπαίος επικεφαλής» του ΔΝΤ Πόουλ Τόµσεν», του εξήγησα, «µου είπε ρητά στη συνάντηση µας στο Παρίσι ότι έπρεπε να διαγράψουµε αµέσως 53 δισεκατοµµύρια ευρώ από το δημόσιο χρέος της Ελλάδας και να αναπροσαρμόσουμε το πρόγραµµα χαλαρώνοντας τη λιτότητα και αναθεωρώντας το πρόγραµµα μεταρρυθµίσεων». Με τον πρέσβη να µε κοιτάζει ενοχλημένος, στράφηκα στα μέλη της αντιπροσωπείας του υπουργείου οικονοµικών των ΗΠΑ και ζήτησα τη γνώµη τους για το θέµα. Η απάντηση τους ήταν πιο κοντά στη γραµµή του Οµπάµα, αλλά μετά από λίγα λεπτά ο πρέσβης παρενέβη για να επαναλάβει το αδιάλλακτο μήνυμα του, το οποίο θα µπορούσε να έχει γραφτεί στο … Βερολίνο.\nΔεν υπάρχει αµφιβολία ότι για κάποιον λόγο ο Αµερικανός πρέσβης στην Αθήνα ακολουθούσε γραµµή διαφορετική από εκείνη του Λευκού Οίκου, και ενδεχοµένως από εκείνη του αµερικανικού Υπουργείου Οικονοµικών. Αλλά όσο περνούσε ο καιρός ανακάλυπτα ότι το Υπουργείο Οικονοµικών του Τζακ Λιου ήταν επίσης πιο κοντά στις απόψεις του πρέσβη από εκείνες του προέδρου. Το γεγονός ότι ο Λιου δε µε προσκάλεσε στην Ουάσινγκτον εκείνες τις πρώτες εβδοµάδες, σε αντίθεση µε την πρόταση του προέδρου Οµπάµα στον Αλέξη, θα έπρεπε να µε είχε προειδοποιήσει γι’ αυτό το ρήγµα.\nΚαθώς ήμουν αντιμέτωπος µε Αµερικανό πρέσβη αποφασισµένο να µου υπαγορεύσει τι έπρεπε να κάνω και τι όχι, εκείνη τη στιγμή µόνο ένα πράγµα είχε σημασία: Όταν ο Γερούν Ντάισελµπλουµ είχε προσπαθήσει να µε εξαναγκάσει σε υποταγή λίγες µέρες νωρίτερα, στο ίδιο γραφείο, του αντιστάθηκα. Το να μην κάνω το ίδιο τώρα απέναντι στον Αµερικανό πρέσβη θα ήταν αδικαιολόγητο, αντιευρωπαϊκό, και θα σήµαινε ότι εφήρµοζα δυο µέτρα και δυο σταθµά.\nΚοιτάζοντας έξω από το παράθυρο εκείνη τη λαµπερή μέρα του χειµώνα, µε τον αττικό ήλιο να λούζει το Κοινοβούλιο µε έντονα χρώματα, ομολόγησα στον πρέσβη ότι δεν είχα ποτέ τη φιλοδοξία να γίνω υπουργός. Ναι, κάνω τη δουλειά µου µε ευχαρίστηση, του είπα, αλλά µόνο από την αίσθηση του καθήκοντος µου απέναντι σε ένα έθνος υποδουλωµένο από το χρέος, ενός καθήκοντος του οποίου µοναδικός σκοπός ήταν η αναθεώρηση των όρων της δανειακής σύµβασης µας µε την ΕΕ και το ΔΝΤ, έτσι ώστε να μετατραπεί από µια σχέση υποταγής σε µια σχέση λειτουργική και δίκαιη. Εποµένως, η αποδοχή των σημερινών παραµέτρων της δανειακής µας σύµβασης απλώς δεν ήταν στα πλάνα µας.\nΤότε παρενέβη και πάλι ο πρέσβης, αυτή τη φορά µε µια αόρατη, έμμεση αλλά απολύτως κατανοητή απειλή.\nΑπό σεβασµό προς τους ψηφοφόρους µου και στους συντρόφους του Σύριζα που µε επέλεξαν για τη θέση του υπουργού οικονοµικών ένιωσα την υποχρέωση να τον βάλω στη θέση του. «Από τότε που ανέλαβα αυτό το υπουργείο, αυτό τα γραφείο έχει γίνει το επίκεντρο των ελπίδων και των προσδοκιών εκατομμυρίων Ελλήνων», του είπα. «Όμως αυτό δεν είναι το φυσικό µου περιβάλλον το φυσικό µου περιβάλλον είναι εκεί έξω», είπα δείχνοντας την Πλατεία Συντάγµατος. «θα ήμουν πιο ευτυχισμένος εκεί, διαδηλώνοντας ενάντια σε αυτό το γραφείο, όπως έκανα από τότε που ήµουν δεκατριών χρονών. Αν µε πιέσετε να δεσµευτώ σ’ ένα αποτυχηµένο πρόγραµµα που καταδικάζει τον λαό µας στη µονιµοποίηση της παρούσας ταπείνωσης, να είστε σίγουρος ότι θα αδράξω την ευκαιρία για να επιστρέψω εκεί, ως ένας από τους χιλιάδες διαδηλωτές».\nΟ πρέσβης πήρε το µήνυµα και µετά από λίγο έφυγε. Δε θα µε εξέπληττε αν µάθαινα ότι, όταν επέστρεψε στην πρεσβεία του, απέστειλε το εξής κωδικοποιημένο μήνυμα : «Ο Βαρουφάκης δε μεταπείθεται. Εάν το παρόν πρόγραµµα πρόκειται να συνεχιστεί είναι επιτακτική ανάγκη να αποµακρυνθεί». Αυτό που δεν ήξερα ήταν ποιός θα ήταν ο αποδέκτης ενός τέτοιου µηνύµατος. Το Υπουργείο Εξωτερικών; Ο Λευκός Οίκος; Το Υπουργείο Οικονοµικών; Στα μέσα Απριλίου απέκτησα µια πιο καθαρή εικόνα.\nο πρωί του Σαββάτου της 7ης Φεβρουαρίου παρέστην στο πρώτο υπουργικό συµβούλιο. Το ευφυολόγημα του Όσκαρ Γουάιλντ για τη Δηµοκρατία µου ερχόταν συνέχεια στο µυαλό: «Δεν είναι πρακτικό ως πολίτευμα και αντιβαίνει στην ανθρώπινη φύση. Γι’ αυτό αξίζει να την εφαρµόσουµε!» Έχοντας σπαταλήσει πολύτιμές ώρες σε µια υπόθεση που ήταν κυρίως τελετουργική , µε όλους τους υπουργούς να µιλούν τόσο πολύ για όλα λέγοντας πολύ λίγα, έτρεξα πίσω στο υπουργείο, όπου η οµάδα από τη Lazard µαζί µε τους υπόλοιπους συνεργάτες συνέτασσαν τα τρία non-paper τα οποία θα έπαιρνα µαζί µου στις Βρυξέλλες..\nΈνoιωθα ότι προχωρούσαµε καλά. Η ανάλυση της βιωσιµότητας του χρέους -στην οποία µας βοηθούσε από µακριά ο Τζεφ Σάκς ήταν αδιάψευστη όσον αφορά τα εµπειρικά της ευρήματα και τις προβο-λές στο µέλλον και υποστήριζε ξεκάθαρα την ανταλλαγή χρέους και τη δημοσιονοµική πολιτική που πρότεινα. Η ατζέντα για τις θεσμικές μεταρρυθµίσεις εστίαζε στα σημαντικά που έπρεπε να γίνουν αµέσως: τη διαχείριση της δηµόσιας περιουσίας μέσα από µια νέα αναπτυξιακή τράπεζα, τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων (κόκκινων) τραπεζικών δανείων των ιδιωτών από µια νέα δημόσια «κακή» τράπεζα κ.ά. Από την άλλη, µε προβλημάτιζε η μικρή συνεισφορά βασικών υπουργείων (Εργασίας, Ενέργειας, Υγείας, Περιβάλλοντος).\nΤέλος, η πρόταση µας για την αντικατάσταση της διαδικασίας της τρόϊκας ήταν αναντίρρητα λογική: το σχέδιό µας ήταν να σπάσουµε την τρόϊκα στα συστατικά της µέρη, µε την ΕΚΤ να ασχολείται µε την πρωταρχική της αποστολή, δηλαδή με το να διατηρεί τη ρευστότητα των τραπεζών και τη σταθερότητα των χρηματαγορών, με το ΔΝΤ να προσφέρει τεχνική βοήθεια σε µια σειρά από τοµείς και µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλαµβάνει αποκλειστικά την πολιτική διαπραγμάτευση µε την ελληνική κυβέρνηση..\nΤην Κυριακή το βράδυ τα τρία κείµενα ήταν έτοιμα. Έτσι επικεντρώθηκα στην προετοιµασία της πρώτης µου σημαντικής παρέµβασης στη Bουλή των Eλλήνων, της ανακοίνωσης των «προγραµµατικών διπλώσεων» µου (δηλαδή του σχεδίου του Υπουργείου Οικονοµικών για την κοινοβουλευτική τετραετία), που ήταν προγραµµατισμένη για το πρωί της επόµενης µέρας. Με το πρώτο µου Eurοgrοup να απέχει λιγότερο από 24 ώρες, η ανακοίνωση των προγραµµατικών δηλώσεων αποτελούσε επίσης µια ευκαιρία να εκθέσω τις προτάσεις που θα έκανα εκεί, καθώς και να µεταφέρω το πνεύµα με τα οποίο θα τις εξέθετα. Με τις σκέψεις αυτές κατά νου εστίασα τις δηλώσεις µου σε τέσσερα θέµατα: διαφάνεια, ορθολογική ανάλυση, δέσμευση στην ασυμβίβαστη µετριοπάθεια και, τέλος, µια µείζονα χειρονοµία καλής θέλησης προς τους πιστωτές µας..\nΣτην εισαγωγή µου παρέπεµψα σε µια ρητορική φράση που είχε µόλις χρησιµοποιήσει ο Αλέξης.\n«Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, σε πρόσφατες συνοµιλίες του µε ξένους αξιωµατούχους, τους είπε ότι σκέφτεται να πρωτοτυπήσει ότι σκέφτεται να κάνει πράξη αυτά που υποσχέθηκε στον ελληνικό λαό! Θα µου επιτρέψετε να τον αντιγράψω. Σκέφτοµαι να πρωτοτυπήσω κι εγώ. Να προσέρχοµαι στο Κοινοβούλιο και να µιλώ ειλικρινά για την οικονοµική κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα»..\nΣε αντίθεση µε προηγούµενους υπουργούς οικονοµικών που παρουσίαζαν την ελεύθερη πτώση της οικονομίας µας ως Success Story ελληνικής ανάκαµψης, υποσχέθηκα ότι θα συνεχίσω να αναφέροµαι στο ελληνικό κράτος ως χρεοκοπημένο, έως ότου γίνει αξιόχρεο. Αυτό σηµαίνει ο όρος «διαφάνεια». Σε αντίθεση µε τους προκατόχους µου, δε θα αποδεχόμουν στόχους που είναι αδύνατον να επιτευχθούν, ακόµα κι αν τους ενστερνιζόμασταν. Δε θα αποδε-χόμουν στόχους που η ορθολογική ανάλυση των µακροοικονοµικών δεδοµένων µας απαγορεύει να αποδεχθούµε και τους οποίους οι δανειστές δεν έχουν το δικαίωµα να απαιτήσουν. Αυτό εννοώ µε τον όρο «ορθολογική ανάλυση». Αν το πρόγραµµα της τρόϊκας ήταν ένα πολύ πικρό φάρµακο που θα θεράπευε την ασθένειά µας, θα πρότει-να να το πάρουµε. Αλλά δεν είναι. «Το πρόγραµµά τους είναι τοξικό, δηλητηριώδες, και χειροτερεύει την κατάσταση του Έλληνα ασθε-νούς», κατέληξα. «Η βέλτιστη, η ορθολογική επιλογή είναι να σταµατήσουµε να το παίρνουµε. Διαφορετικά, απειλεί να δηλητηριάσει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση µε τις αποπληθωρι-στικές επιπτώσεις του, όπως το κάνει από το 2010, και οι µόνοι που επωφελούνται είναι οι ακροδεξιοί και οι εχθροί της φιλελεύθερης δηµοκρατίας σε ολόκληρη την Ευρώπη»..\nΓια το θέµα της «ασυµβίβαστης µετριοπάθειας» είπα τα εξής.\n[Α]πό την πρώτη στιγμή µας έβαλαν το µαχαίρι στον λαιµό λέγοντας µας ότι είτε υπογράφετε το πρόγραµµα το οποίο εκλεγήκατε για να αμφισβητήσετε είτε τελεία, τελεία, τελεία … Η σταθερή µας απάντηση όπου έχουµε βρεθεί και µε όποιον έχουµε συνομιλήσει, είναι απλή: Εδώ υπάρχουν δύο αλληλοσυγκρουόμενες αρχές, σεβαστές και οι δύο. Από τη µία, υπάρχει η συνέχεια του κράτους, η δέσμευση που έχουν αποδεχθεί προnγούµενες κυβερνήσεις για το τρέμων πρόγραµµα. Σεβαστή. Από την άλλη όµως υπάρχει και µια νέα λαϊκή εντολή να αµφισβητήσουµε τη λογική του προγράµµατος αυτού. Κι αυτό πρέπει να γίνει σεβαστή, εκτός αν συµφωνούµε ότι πρέπει να καταργηθούν οι εκλογές σε κράτος µε υπερβολικό χρέος..\nΠώς µπορούν να παντρευτούν αυτές οι δύο αρχές; Αυτό δεν είναι άλλωστε το ίδιον της δηµοκρατίας; Το πάντρεµα συγκρουόμενων αρχών; Δική µας πρόταση είναι η εξής: Ούτε εµείς θα σκίσουµε το ισχύον πρόγραµµα ούτε εσείς θα απαιτήσετε την τυφλή εφαρµογή του. Όπως κάνουν οι σοβαρές επιχειρήσεις, οι έξυπνοι συμβεβλημένοι σε κάποιο συµβόλαιο όταν αλλάξουν τα δεδοµένα, συμφωνούν να υπάρξει µια μεταβατική περίοδος, µια γέφυρα μεταξύ της ισχύουσας συµφωνίας και µιας νέας, που θα εξασφαλίσει ικανό χρόνο ώστε να συζητήσουν µε καλή διάθεση, και σε κλίµα φιλικό και συνεργατικό, και να προκύψει µια νέα συµφωνία αµοιβαίως επωφελής. Γι’ αυτό όµως χρειάζεται σκληρή διαπραγμάτευση.\nΑπό τα έδρανα της αντιπολίτευσης κάποιοι βουλευτές της Νέας Δηµοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ πετάχτηκαν φωνάζοντας δυνατά:\n«Κάνε όσο σκληρές διαπραγµατεύσεις θέλεις, αλλά μη διαφωνήσεις µε την τρόϊκα. Απόκλεισε κάθε ρήξη!» Tους έδωσα τη μόνη λογική απάντηση που μπορούσα να δώσω:\nΑν δεν μπορείς να σκεφθείς την πιθανότητα να αποχωρήσεις από µια διαπραγμάτευση, δε θα έπρεπε ποτέ να εµπλακείς σε αυτή. Αν η ιδέα ενός αδιεξόδου σού είναι αδιανόητη, τότε θα είναι σαν να περιορίζεσαι στον ρόλο του ικέτη που εκλιπαρεί τον Αφέντη για κάποια προνόµια. Βέβαια, στο τέλος, ο ικέτης αποδέχεται ό,τι είναι διατεθειμένος να του παραχωρήσει ο Αφέντης. Αυτή δεν ήταν όµως, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η εντολή που λάβαµε στις 25 Ιανουαρίου. Η εντολή ήταν να διαπραγµατευτούµε. Αυτό σημαίνει να εργαστούµε για να αποφύγουµε τη ρήξη, ενώ αρνούμαστε να την αποκλείσουµε. Αυτό υποσχεθήκαμε στους πολίτες και αυτό θα κάνουµε. Είχατε την ευκαιρία να βγάλετε τη χώρα από τη φυλακή των οφειλετών μέσα από τη στρατηγική σας του «υποδειγµατικού κρατουµένου». Τώρα είναι η σειρά µας να επιχειρήσουμε να απελευθερώσουµε την Ελλάδα μέσα από µια πραγματική διαπραγμάτευση..\nΗ αποδοχή του 70% των µέτρων του μνημονίου,\nστο πλαίσιο της κατάργησης του .\nγνοώντας την κακοφωνία της μνημονιακής αντιπολίτευσης, προχώρησα στην ουσία της «ασυµβίβαστης μετριοπάθειας», που αποτελούσε την τελευταία, και ίσως πιο βασική, εξαγγελία-αρχής: Ως λογικοί εταίροι, που δε θέλουν τη ρήξη, θα περιλάβουµε στην ατζέντα των μεταρρυθµίσεων µας µέχρι και το 70% των µεταρρυθµίσεων που αναφέρονται στο υφιστάµενο μνημονιακό κείµενο. Αντί να το «σκίσουµε», θα αφαιρέσουµε τα υφεσιακά, ταξικά και τοξικά μέρη του (που ήταν στοιβαγμένα στο 30% των διατάξεων του μνημονίου), θα αντικαταστήσουμε την πολιτική λιτότητας και ξεπουλήµατος που το διαπνέει µε λογικούς και φιλικούς προς την ανάκαµψη δηµοσιονομικούς στόχους, θα προσθέσουμε τις θεσµικές µας προτάσεις για δημόσια αναπτυξιακή τράπεζα διαχείρισης των κόκκινων δανείων και, τέλος, θα είμαστε άτεγκτοι στην προσθήκη ενός συνεκτικού προγράµµατος καταπολέμησης της ανθρωπιστικής κρίσης που βασανίζει τον λαό µας μετά από χρόνια µιας πολιτικά υποκινούμενης άρνησης των αιτίων και της φύσης της κρίσης.\nΗ χειρονοµία µου να καταδείξω στην τρόϊκα, στο πλαίσιο της «ασυµβίβαστης μετριοπάθειας», ότι αποδεχόµασταν το 70% των δικών τους προτάσεων προκάλεσε τεράστια αναταραχή τόσο εντός όσο και εκτός Bουλής. Τα κόμματα του μνημονιακού τόξου δεν ήξεραν αν έπρεπε να µε χαρακτηρίσουν ως έναν από αυτούς, «µνηµονιακό» δηλαδή, ή να µε καταδικάσουν που τόλµησα να απαιτήσω την αλλαγή του υπόλοιπου 30%. Παράλληλα, η πλειοψηφία της εκτός Σύριζα Αριστεράς, µαζί µε τους συντρόφους της Αριστερής Πλατφόρμας εντός του Σύριζα, µε κατηγόρησαν για ενδοτισμό, για να μην πω για αποδοχή του μνημονίου.\nΑπαντώντας, στη δευτερολογία µου, στους επικριτές που βάλθηκαν να µε χαρακτηρίσουν μνημονιακό (όχι αρκετά μνημονιακό οι εκ δεξιών και σχεδόν απολύτως μνημονιακό οι εξ ευωνύµων), είπα από το βήµα της Βουλής τα εξής:\nKυρίες και κύριοι συνάδελφοι, προ του 2010 το εθνικό µας εισόδημα µεγεθυνόταν µέσω μη βιώσιµου δανεισµού … Είχαµε µια κλασική περίπτωση πυραμιδικής μεγέθυνσης, και όχι σοβαρής ανάπτυξης. Μετά το 2010, όταν η φούσκα έσκασε, µπήκαµε σε περίοδο µεγάλης λιτότητας, όπως γίνεται πάντα µετά το σκάσιµο φουσκών. Δυστυχώς, και εκείνη η περίοδος χαρακτηρίστηκε από νέο μη βιώσιµο δανεισµό.\nΠεράσαµε λοιπόν από την κλασική περίπτωση πυραμιδικής µεγέθυνσης σε µια µοναδική στην ιστορία περίπτωση πυραμιδικής λιτότητας. Λιτότητα για τους πολλούς στη βάση τεράστιων μη βιώσιµων δανείων που ωφελούσαν τους πολύ λίγους, βυθίζοντας την κοινωνία σε ανατροφοδοτούμενη σκοτοδίνη η οποία συµπαρέσυρε σχεδόν όλους εργαζόµενους, µικροµεσαίους, βιοτέχνες, ακόµα και βιομήχανους.\nΑυτό είναι το µνηµόνιο που γεννήθηκε το 2010 και παραµένει, φιλοσοφικά, µακροοικονοµικά και ηθικά, τοξικό. Η πυραµιδική λιτότητα την οποία επέβαλλε και περιφρουρούσε, µε περιοδικές επισκέψεις, η τρόϊκα των απεσταλµένων τεχνοκρατών. Πόσο ποσοστό αυτού του µνηµονίου αποδεχόμαστε; Ακριβώς µηδέν τοις εκατό!\nΤο µήνυµα µου ήταν σαφές: Τα μέρη του μνημονίου που ενίσχυαν την πυραµιδική λιτότητα, που εκποιούσαν τη δημόσια περιουσία, που καταργούσαν τη δηµοκρατική κυριαρχία επί των θεσµών του κράτους, που καταδίκαζαν τη χώρα στη συρρίκνωση συνωστίζονταν στο 30% των διατάξεων του μνημονίου, του Memorandum of Understanding (MοU). Το υπόλοιπο 70% αποτελούνταν από μεταρρυθµίσεις που, τις περισσότερες, θα τις ήθελα να γίνουν διαφορετικά, αλλά οι οποίες δεν ήταν µέρος του προβλήµατος κάποιες δε ήταν και στη σωστή κατεύθυνση. Στο πλαίσιο µιας διαπραγμάτευσης, και της «ασυµβίβαστης µετριοπάθειας» την οποία εξήγγειλα, αυτές τις διατάξεις ήμουν διατεθειμένος να τις αποδεχθώ ως αντάλλαγµα για τον ριζικό μετασχηματισμό του τοξικού 30%. Όµως, όπως είπα στη Βουλή: .\nΔε θα αποδεχθούµε ούτε έναν όρο που ενισχύει τη δίνη της κρίσης η οποία μεγεθύνει το ποσοστό του χρέους. θα απορρίψουμε τις περαιτέρω µειώσεις αποδοχών, τούς νέους φόρους σε αυτούς που ήδη έχουν εξαντληθεί από τη φορολογία. Δε θα ανεχθούµε ούτε µία γραµµή, µία λέξη που θυσιάζει στον βωµό της Άρνησης της Πραγµατικότητας ούτε έναν Έλληνα, ούτε µια Ελληνίδα. Δε θα υποκύψουμε στην απατηλή πλάνη ότι η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας αποτελεί μεταρρύθμιση.\nKυρίες και κύριοι συνάδελφοι, το µνηµόνιο, η πυραµιδική λιτότητα, τα δάνεια που την τροφοδοτούσαν υπό τον όρο όλο και μεγαλύτερης συρρίκνωσης της κοινωνίας µας τελείωσαν. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι τελείωσε η δανειακή συµφωνία µε τους εταίρους µας. Για να πάψει όµως αυτό η δανειακή συµφωνία να είναι τοξική, απαιτείται µια νέα συµφωνία. Ένα νέο συµβόλαιο μεταξύ ηµών και των εταίρων µας. Αυτό σημαίνει διαπραγμάτευση: αµοιβαίες προσπάθειες προς µια νέα συµφωνία.\nΥπό κανονικές συνθήκες, µια τέτοια τοποθέτηση υπουργού οικονοµικών θα χαιρετιζόταν ως λογική και μετριοπαθής. Όμως στην Ελλάδα του Μνηµονιστάν, των αρχών του 2015, η τοποθέτηση µου καταδικάστηκε τόσο από τους ορκισµένους οπαδούς του Grexit όσο και από τους ανερυθρίαστους βαστάζους της τρόϊκας. Ήταν άλλη µία απόδειξη ότι οι συνθήκες στη χώρα µας έχουν πάψει να είναι «κανονικές» εδώ και καιρό.\nΑποφασισµένος ότι η κανονικότητα πρέπει να επιστρέψει, µαζί µε την απόδραση από τη χρεοδουλοπαροικία και µια στροφή της Ευρώπης προς την αποδοχή της αλήθειας για τη σαθρή αρχιτεκτονική της ευρωζώνης και των μνημονίων που κάποιοι σκαρφίστηκαν ως «λύση», έκλεισα τις προγραμματικές µου δηλώσεις κοιτάζοντας µπροστά και προϊδεάζοντας το σώµα για τις συνεδριάσεις του Eurοgrοup που έρχονταν:\nKυρίες και κύριοι συνάδελφοι, µε αυτή τη φιλοσοφία πήγαµε στο Παρίσι, στη Ρώµη, στη Φρανκφούρτη και στο Βερολίνο. Με αυτή τη φιλοσοφία θα πάµε στις Βρυξέλλες την Τετάρτη … Όµως, δε θέλω να σας παραπλανήσω. Την Τετάρτη θα προσέλθω στο Eurοgrοup απέναντι σε συναδέλφους οι περισσότεροι εκ των οποίων, δυστυχώς, δεσμεύονται να μην κάνουν ανοικτό διάλογο επί της ουσίας. Πολλοί από αυτούς ενδιαφέρονται περισσότερο για τους δικούς τους εκλογικούς υπολογισµούς και λιγότερο για το µέλλον της Ευρώπης ή, πόσο μάλιστα, για τη βιωσιµότητα της ελληνικής κοινωνικής οικονομίας. Στόχος µου ένας: Να επιµείνω στην ευρωπαϊκή οπτική, στην υπέρβαση των μικροϋπολογισμών υπέρ του κοινού ευρωπαϊκού συµφέροντος, υπέρ του ορθολογισµού, που άλλωστε γεννήθηκε σε τούτη εδώ την ήπειρο.\nΠαίρνοντας τον ΟΟΣΑ με το µέρος µας\nριν αναχωρήσω για τις Βρυξέλλες και τη συνεδρίαση του Eurogroup, είχα κανονίσει συνάντηση µε αντιπροσωπεία από τον Οργανισµό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ο ΟΟΣΑ είχε συσταθεί από την Ουάσινγκτον το 1950 για να διαχειριστεί το Σχέδιο Μάρσαλ στη μεταπολεμική Ευρώπη, κι ήταν ένας από τους τρεις κορυφαίους διεθνείς θεσµούς που σχεδίασαν οι Ηνωµένες Πολιτείες για να αποφευχθεί µεταπολεµικά η επιστροφή της Μεγάλης Ύφεσης (και να «περιορισθεί», βέβαια, η Σοβιετική Αρκούδα). Οι άλλοι δύο θεσµοί ήταν το ΔΝΤ και η Παγκόσµια Τράπεζα.\nΤύχαινε να έχω καλή προσωπική σχέση µε τον γενικό γραµµατέα του ΟΟΣΑ, Άνχελ Γκουρία. Η καλή χηµεία µεταξύ µας γεννήθηκε από την κοινή µας αντίληψη για την ανάγκη αναδιάρθρωσης των μη βιώσιµων χρεών. Ο Άνχελ είχε γίνει γνωστός ως ο υπουργός οικονοµικών του Μεξικού κατά τη δεκαετία του 1980 ο οποίος διαπραγματεύτηκε ένα µείζον κούρεµα του μη βιώσιµου δημόσιου χρέους της χώρας του. Προτού καν φανταστώ ότι θα γινόµουν υπουργός οικονοµικών, ο Άνχελ µε είχε προσκαλέσει στο γραφεία του ΟΟΣΑ στο Παρίσι για να δώσω διάλεξη σχετικά µε την ευρωπαϊκή κρίση και να συντονίσω εκείνον και την οµάδα του, στο πλαίσιο των τακτικών ενημερώσεων που διοργάνωναν για να ενημερώνονται ως προς τις νεότερες αναλύσεις των τάσεων του παγκόσμιου καπιταλισμού.\nΜετά τι µοιραία νυχτερινή συνάντηση µου µε τον Αλέξη τον Νοέµβριο του 2014, οπότε δέχτηκα την προσφορά του για µια θέση στην ερχόμενη κυβέρνηση, επανασυνδέθηκα µε τον Άνχελ και τους συνεργάτες του. Ο Σύριζα δεν είχε την τεχνογνωσία για να καταρτίσει από µόνος του ένα ολοκληρωμένο πρόγραµµα µεταρρυθµίσεων. Η συνεργασία µε έναν τόσο µεγάλου κύρους παγκόσµιο θεσµό, που όχι µόνο θα συνέβαλλε στη διαµόρφωση του μεταρρυθμιστικού προγράµµατος µας, αλλά και που, µετά την οριστικοποίηση του, θα εγγυόταν γι’ αυτό, αποτελούσε ισχυρότατο διαπραγµατευτικό όπλο στην παγκόσµια σκακιέρα όπου αναγκαζόσασταν να παίζουµε.\nΟ Άνχελ και η αντιπροσωπεία του ΟΟΣΑ είχαν φτάσει στην Αθήνα την προηγούµενη ηµέρα, την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου. Tους συνάντησα στο ρουφ- γκάρντεν της «Μεγάλης Βρετανίας». Κατά τη διάρκεια του δείπνου συζητήσαμε για την κατάσταση στην Ελλάδα και καταλήγαµε σε πλήρη συµφωνία για τη νέα µας συνεργασία. Το µοναδικό αίτημα µου ήταν να αποκηρύξουν δηµοσίως τη λεγόμενη εργαλειοθήκη τους ένα σύνολο µεταρρυθµίσεων που είχε προτείνει ο ΟΟΣΑ µε εντολή της τρόϊκας και των προηγούμενων ελληνικών κυβερνήσεων και οι οποίες, αντί να θέτουν στο στόχαστρο τη διαφθορά, τη διαπλοκή και την αναποτελεσµατικότητα που εκπορεύονταν από την ολιγαρχία, στοχοποιούσαν τους µικροµεσαίους (π.χ. τους αρτοποιούς και τους φαρµακοποιούς). Ο Άνχελ ήταν ενθουσιασµένος µε τη νέα αρχή που είχε γίνει στις σχέσεις ΟΟΣΑ και Ελλάδας, παραδεχόμενος ότι εκείνη η εργαλειοθήκη δεν αποτελούσε µια από τις καλύτερες στιγµές του ΟΟΣΑ.\nΤο δείπνο κράτησε μέχρι τα µεσάνυχτα. Νωρίς το πρωί συνα-ντηθηκαμε και πάλι, αυτή τη φορά στο Μέγαρο Μαξίµου, µπροστά στις κάµερες και με κάθε επισημότητα. Τον γενικό γραμματέα του ΟΟΣΑ υποδέχθηκε ο πρωθυπουργός μαζί μου, παρουσία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Δραγασάκη και του υπουργού οικο-νομίας Σταθάκη , δηλώνοντας επισήμως την πρόθεση της νέας κυβέρνησης να συνεργαστεί στενά με τη λέσχη των πλούσιων χωρών, με στόχο τη συνδιαµόρφωση της νέας αναπτυξιακής ατζέντας. Κατά την απάντηση του στην ομιλία υποδοχής του Αλέξη ο Άνχελ Γκουρία μίλησε με τα καλύτερα και πιο ελπιδοφόρα λόγια για τη συνεργασία μας και, όπως είχαμε συμφωνήσει, εξέφρασε την αποδοκιμασία του για την εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ, η οποία επρόκειτο να αντικατασταθεί από καλύτερες και καταλληλότερες μεταρρυθμίσεις της αγοράς.\nΕκείνο το πρωινό η εκτίμηση και ο σεβασμός μου για τον πρώην υπουργό οικονομικών του Μεξικού μεγάλωσαν. ‘Ηξερε ότι η τρόϊκα θα δυσαρεστηθεί και πως η ηγετική του ομάδα στον ΟΟΣΑ θα υποστεί τις συνέπειες της δυσαρέσκειας της, ιδίως του Βερολίνου. Καθώς τον άκουγα να λέει αυτά τα λόγια, επιβεβαιωνόταν η ελπίδα μου ότι ήταν δυνατόν να ενώσουμε τις δυνάμεις μας με θεσμούς διεθνούς κύρους ότι ήταν δυνατόν να τους έχουμε εταίρους και όχι αντιπάλους στις προσπάθειές μας να φυσήξει ούριος άνεμος στην Ελλάδα που θα απομακρύνει τη δυσωδία της στασιμότητας και της απόγνωσης. Λίγο με τα το τέλος της επίσημης τελετής βρισκόμουν στο αυτοκίνητο με κατεύθυνση το αεροδρόμιο και τελικό προορισμό τις Βρυξέλλες. Το πρώτο μου Eurοgrοup με καλούσε.\nια απάνθρωπη φυλακή όπου οι τρόφιμοι υποφέρουν σιωπηλά δεν αποτελεί είδηση. Αλλά όταν οι έγκλειστοί ξεκινούν μια εξέγερση την οποία οι αρχές προσπαθούν να καταστείλουν βίαια, τότε εμφανίζονται τα τηλεοπτικά βαν με τις δορυφορικές κεραίες. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο η αποστολή μας στις Βρυξέλλες προκάλεσε τέτοιο ενδιαφέρον στα τηλεοπτικά μέσα, τα ραδιόφωνα και τις εφημερίδες της οικουμένης: πηγαίναμε στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο μιας εξέγερσης κρατουμένων-οφειλετών..\nΠροτού ακόμα το αεροπλάνο προσγειωθεί στις Βρυξέλλες, τα ΜΜΕ αναφέρονταν στην πρόσφατη ομιλία του Αλέξη στο κοινοβούλιο ως απόδειξη της «ανατροπής των μεταρρυθμίσεων», που «ισοδυναμεί με το σκάψιμο του δικού μας λάκκου». Όταν έφτασα στο κτίριο της Ευρωπαϊκης Eπιτροπής, όπου είχε προγραμματιστεί να λάβει χώρα η συνεδρίαση του Eurogroup, η βοή που ερχόταν από το συγκεντρωμένο πλήθος των εκπροσώπων του Τύπου ήταν εντυπωσιακή.\nΠριν από τη συνεδρίαση του Eurοgrοup συναντήθηκα με την Κριστίν Λαγκάρντ την επικεφαλής του ΔΝΤ. Η θετική στάση της και η δεκτικότητα της απέναντι στις προτάσεις των non-paper που της παρέδωσα ήταν μια ψυχολογική τόνωση. (Στο τέλος εκείνης της συνάντησης η Κριστίν με συμβούλευσε λέγοντας μου, όπως περιέγραψα στο κεφάλαιο 2, πως αν και το μνημονιακό πρόγραμμα δεν μπορούσε ποτέ να πετύχει, εγώ έπρεπε, για να διασώσω την αξιοπιστία μου, να το αποδεκτώ.) Μετά τη συνάντηση μας το μήνυμά της στους συγκεντρωμένους δημοσιογράφους ήταν:381\n«Οι Έλληνες είναι ικανοί, ευφυείς, έχουν σκεφτεί τα προβλήματα τους. Πρέπει να τους ακούσουμε. Ξεκινάμε τη συνεργασία μας, και είναι μια διαδικασία που αρχίζει τώρα και θα διαρκέσει αρκετό χρονικό διάστημα».\nΛίγο πιο κάτω ήταν διάδρομο, καθώς φτάνομε στον χώρο της συνεδρίασης, συναντήσαμε τον Γερούν Ντάισελμπλουμ. Βλέποντας μας με την Κριστίν να έχουμε φιλική συνομιλία, έδειξε δυσαρεστη-μένος και αισθητά βλοσυρός. Ίσως του ήρθε στο μυαλό η δυσάρεστη ανάμνηση της ατυχούς επίσκεψης του στην Αθήνα. Μπήκαμε στην αίθουσα και καθίσαμε στις θέσεις μας.\nΤο Eurοgrοup είναι ένα ανθρωπολογικά ενδιαφέρον συνονθύλευμα. Δεν έχει νομική βάση σε καμία από τις συνθήκες της ΕΕ, παρά τούτο είναι το όργανο που παίρνει τις πιο ζωτικές αποφάσεις στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων πολιτικών, δε γνωρίζουν σχεδόν τίποτα γι’ αυτό, καθώς λειτουργεί περίπου ως «άβατον », με τις συνεδριάσεις του να διεξάγονται γύρω από ένα τεράστιο ορθογώνιο τραπέζι µακριά από τα μάτια και τα αυτιά των Ευρωπαίων πολιτών.\nΟι υπουργοί Οικονοµικών κάθονται στις δύο µακρύτερες πλευρές του τραπεζιού, συνοδευόµενοι από έναν µόνο βοηθό, ο οποίος τους εκπροσωπεί και στην οµάδα εργασίας του Eurogroup, το Eurogroup Working Group. Ωστόσο, οι έχοντες πραγµατική εξουσία κάθονται αντικριστά στις δύο στενότερες πλευρές του τραπεζιού.\nΣτη µία από τις στενές πλευρές, στο αριστερό σε σχέση µε τη θέση της ελληνικής αντιπροσωπείας, κάθεται ο εκάστοτε πρόεδρος του Eurogroup, ο Γερούν Ντάισελµπλουμ εν προκειµένω. Ακριβώς δίπλα του, στο δεξιά του, κάθεται ο Τόµας Βίζερ, ο πρόεδρος του Eurogroup Working Group η πραγµατική εξουσία πίσω από τον θρόνο του Eurogroup. Στα αριστερά του προέδρου κάθονταν οι εκπρόσωποι του ΔΝΤ, η Κριστίν Λαγκάρντ και ο Πόουλ Τόµσεν. Στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού, στο βάθος (και στα δεξιά της ελληνικής αντιπροσωπείας), καθόταν ο κ. Βάλντις Ντοµπρόφσκις, αντιπρόεδρος της ΕΕ και επίτροπος για το Ευρώ και τον Κοινωνικό Διάλογο, η πραγµατική δουλειά του οποίου ήταν να εποπτεύει (για λογαριασµό του Βόλφγκανγκ Σόιµπλε) τον Πιερ Μοσκοβισί, επίτροπο Οικονοµικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων, ο οποίος καθόταν στο αριστερό του Λετονού. Στα μεταξύ, δεξιά του Ντοµπρόφσκις ήταν η θέση του Μπενουά Κερέ, ενώ ο Μάριο Ντράγκι, πρόεδρος της ΕΚΤ, καθόταν στην άκρη εκείνης της πλευράς, στη γωνία του τραπεζιού.\nΣτην ίδια γωνία του τραπεζιού µε τον Ντράγκι, αλλά από τη μακρύτερη πλευρά και στα δεξιά του, ήταν η θέση του Βόλφγκανγκ Σόιµπλε. Η εγγύτητα τους θα προκαλούσε κατά διαστήματα έντονες τρίβες, οι οποίες όµως σε ελάχιστες περιπτώσεις δηµιούργησαν σπίθες ελπίδας. Κατά µήκος της ίδιας (µακριάς) πλευράς µε τον Σόϊµπλε κάθονταν οι υπουργοί που, όπως διαπίστωσα σύντοµα, λειτουργούσαν σαν µαζορέτες του: οι υπουργοί οικονοµικών της Φινλανδίας, της Σλοβακίας, της Αυστρίας, της Πορτογαλίας, της Σλοβενίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας και της Μάλτας. Η θέση µου ήταν απέναντι από αυτούς, σχεδόν διαγωνίως από εκείνη του Σόιµπλε, στην ίδια πλευρά µε τους άλλους «ασώτους» της Ευρώπης, µε τους οποίους είχαµε (τυχαία; ) βολικά τοποθετηθεί όλοι µαζί: Αριστερά µου ήταν ο Ιρλανδός Μάικλ Νούναν, στα δεξιά µου ο Ισπανός Λουίς ντε Γκίντος και δίπλα στο ντε Γκίντος ο Ιταλός Πιερ Κάρλο Παντοάν. Ο Γάλλος Μισέλ Σαπέν καθόταν ακριβώς δίπλα στον Παντοάν, επίσης στην πλευρά µας.\nΣτις συνεδριάσεις του Eurοgrοup ένα συναρπαστικό τελετουργι-κό καταδεικνύει τον τρόπο µε τον οποίο η τρόϊκα και οι διαδικασίες της έχουν αναλάβει τη διακυβέρνηση της ηπειρωτικής Ευρώπης ένας λόγος για τον οποίο το φρικτό δράµα της Ελλάδας, το οποίο οδήγησε στην τρόϊκα, είναι τόσο σημαντικό και υπερβαίνει τα σύνορα της πατρίδας µας. Κάθε φορά που ένα θέµα ετίθετο επί τάπητος-για παράδειγµα, ο κρατικός προϋπολογισµός της Γαλλίας ή η πορεία των κυπριακών τράπεζών-, ο Ντάισελµπλουμ θα ανακοίνωνε το θέµα και στη συνέχεια θα καλούσε τους εκπροσώπους των θεσµικών οργάνων να παρουσιάσουν τις απόψεις τους διαδοχικά: Πρώτο τον Μοσκοβισί, εκ µέρους της Ευρωπαϊκής Eπιτροπής, κατόπιν την Κριστίν Λαγκάρντ ή τον Πόουλ Τόµσεν (κατά την απουσία της), εκ µέρους του ΔΝΤ, και τελικά τον Μάριο Ντράγκι, εκ µέρους της ΕΚΤ (µε τον Μπενουά Κερέ να παρεμβαίνει στις σπάνιες περιπτώσεις που απουσίαζε ο Μάριο).\nΜόνο αφού αυτοί οι μη εκλεγµένοι αξιωµατούχοι κατέθεταν την εκτίμnσn τους, δίνοντας τον τόνο και υπαγορεύοντας τους όρους της συζήτησης, οι εκλεγµένοι υπουργοί είχαν την ευκαιρία να τοποθετηθούν. Επιπλέον, για σχεδόν όλες τις συναντήσεις στις οποίες ήμουν παρών, οι υπουργοί δε λάµβαναν ουσιαστική ενηµέρωση για κανένα από το θέματα προς συζήτηση.Ένας λογικός και αμερόληπτος θεατής θα µπορούσε εύκολα να καταλήξει στο συµπέρασµα ότι σκοπός του Eurοgrοup ήταν οι υπουργοί να εγκρίνουν και να νομιμοποιήσουν τις αποφάσεις που είχαν ήδη ληφθεί, εν αγνοία τους, από τους τρεις θεσµούς.\nΩστόσο, η συνεδρίαση του Eurοgrοup της 11ης Φεβρουαρίου 2015 δεν ήταν µια κανονική συνεδρίαση. Για πρώτη φορά µια χώρα εκπροσωπούνταν από έναν υπουργό οικονοµικών ο οποίος µόλις είχε εκλεγεί µε λαϊκή εντολή να αμφισβητήσει το «πρόγραµµα» της τρόϊ-κας, η οποία ήταν βέβαια η ραχοκοκαλιά του Eurogroup. Η ατµό-σφαιρα ήταν γεµάτη ένταση. Πριν από τη συνεδρίαση ο Ντάισελµπλουμ ήλθε σε επαφή µε τον Αλέξη, προτείνοντας του να παρακάµψει τους κανόνες του Eurοgrοup που θέτουν όριο µόνο δύο αντιπροσώπους για κάθε κράτος µέλος. Δεδοµένου ότι αυτή ήταν η πρώτη συνεδρίαση για την κυβέρνησή µας και λόγω της ζωτικής σηµασίας που είχε, ο Γερούν θέλησε να επιτρέψει στον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης να παραστεί επίσης. Έτσι λοιπόν, εκτός από τον Γιώργο Χουλιαράκn, τον εντεταλμένο από τον Δραγασάκη «βοηθό» µου, στο πλευρό µου είχα και τον ίδιο τον Δραγασάκη. Ο Βασίλης πίστευε ότι αυτή ήταν µια απόπειρα του Ντάισελµπλουμ, σε συνεν-νόηση µε τον Αλέξη, να µε «περιορίσει». Δε µε πείραξε καθόλου. «Όσο περισσότεροι τόσο καλύτερο», σκέφτηκα.\nΟ ριζοσπαστικός ευρωπαϊσµός στο Eurοgrοup\nΟι υπουργοί Οικονοµικών που συμμετέχουν για πρώτη φορά σε Eurοgrοup έχουν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τις πολιτικές προτεραιότητες τους στην παρθενική τους οµιλία. Ξεκίνησα τη δική µου αναφερόµενος στην κόπωση των συναδέλφων µου:\nAντιλαµβάνοµαι την κόπωση σας με το ελληνικό δράµα. Αλλά, πιστέψτε µε, ο ελληνικός λαός έχει κουραστεί ακόµα περισσότερο … Η κυβέρνηση µας αντιμετωπίζει την πρόκληση να κερδίσει κάτι πολύτιμο χωρίς να σπαταλήσει το µοναδικό κεφάλαιό της: πρέπει δηλαδή να κερδίσουµε την εµπιστοσύνη σας χωρίς να χάσουµε την εµπιστοσύνη του λαού µας. Διότι η στήριξη του ελληνικού λαού αποτελεί σηµαντικό κεφάλαιο στον αγώνα της Ευρώπης να επιλύσει τα πρόβληµα της Ελλάδας και να την κάνει σταθερή και, στην ουσία, κανονική χώρα.\nΣτη συνέχεια δεσμεύτηκα ότι η κυβέρνηση µας θα προχωρήσει σε οικονοµική εξυγίανση, βαθιές µεταρρυθµίσεις και σε µια ολομέτωπη επίθεση στα οργανωµένα συµφέροντα. «Γιατί να περιµένετε από εμάς να πετύχουμε αυτά που άλλες ελληνικές κυβερνήσεις δεν µπόρεσαν;» ρώτησα. «Απλώς επειδή εµείς δε συνδεόμαστε µε οµάδες συµφερόντων. Δε θα δεσμευτούμε µόνο για τις µεταρρυθµίσεις στη θεωρία, θα τις υλοποιήσουμε στην πράξη». Όµως, για να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους, θα πρέπει να έχουµε τον λαό στο πλευρό µας. Και για να το πετύχουμε αυτό, θα πρέπει να πειστεί ότι υφίσταται δίκαιη μεταχείρηση.\nΑυτός, εξήγησα, ήταν ο λόγος για τον οποίο επαναπροσλάβαμε τις απολυµένες καθαρίστριες και τους σχολικούς φύλακές, για τους οποίους τα δικαστήρια της χώρας είχαν κρίνει πως είχαν απολυθεί παράνοµα από την προηγούµενη κυβέρνηση, και’ εντολή της τρόϊκας. Γι’ αυτό υποσχεθήκαμε να καταργήσουµε τις περικοπές στις συντάξεις για τους ηλικιωµένους που ζουν κάτω από το (εξαιρετικά χαµηλό) όριο φτώχειας που ισχύει στην Ελλάδα. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο εξετάζουμε τρόπους για τη σταδιακή αποκατάσταση του κατωτάτου µισθού στον ιδιωτικό τοµέα. Οι συνάδελφοί µου του Eurοgrοup είχαν τη δέσμευση µου, τους είπα, ότι κανένα από αυτά τα µέτρα μικρής κλίµακας δε θα είχε αξιόλογο δηµοσιονοµικό αντίκτυπο. Το κόστος αυτών των µικρών παρεµβάσεων, µε αντάλλαγµα µια ανανεωμένη αίσθηση δικαιοσύνης, ήταν ανεπαίσθητο. Το να θεωρούµε την παράνομη απόλυση µιας καθαρίστριας μεταρρύθμιση και την επαναπρόσληψη της απόδειξη ότι οι µεταρρυθµίσεις ανατράπηκαν ήταν ανώφελο, αν όχι παράλογο.\nΓια να δείξω τη δεκτικότητα µας στη συµμετοχή διεθνών οργανισµών, ανέφερα τη νέα συνεργασία µας µε τον ΟΟΣΑ και πρότεινα να συνεργαστούµε στενά με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ στους τοµείς της τεχνογνωσίας τους, καλώντας την Ευρωπαϊκη Επιτροπή να λειτουργήσει ως πολιτικός διαμεσολαβητής µεταξύ της Αθήνας και των άλλων πρωτευουσών. Όσον αφορά το θέµα των ιδιωτικοποιήσεων και της αξιοποίησης της δηµόσιας περιουσίας, δήλωσα τα εξής:\nΗ κυβέρνηση µας δεν έχει δογµατισµούς … και είναι έτοιµη και πρόθυµη να αξιολογήσει κάθε περίπτωση ξεχωριστά σύµφωνα µε τις ιδιαιτερότητες της. Ταχείες εκποιήσεις της δηµόσιας περιουσίας, όταν οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων είναι εξαιρετικά χαµηλές, δεν αποτελούν ευφυή πολιτική. Η κυβέρνηση θα δημιουργήσει νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα που θα ενσωματώσει τα δηµόσια περιουσιακά στοιχείο, θα αυξήσει την κεφαλαιακή τους αξία μέσα από την αναμόρφωση των περιουσιακών δικαιωµάτων και θα τα χρησιµοποιήσει ως εχέγγυο προκειµένου να παράσχει -σε συνεργασία µε ευρωπαϊκούς επενδυτικούς οργανισµούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων-χρηµατοδότηση τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τοµέα … Σε συνεργασία µε την ΕΚΤ θα δηµιουργήσουµε νέα δημόσια τράπεζα για να διαχειριστεί τα μη εξυπηρετούµενα δάνεια, ώστε οι τράπεζες να µπορέσουν να στηρίζουν τις µικρές επιχειρήσεις και τις οικογένειες .\nΤι συμβαίνει σε µια δηµοκρατία -ρώτησα άλλη µία φορά, όπως είχα πει ότι θα κάνω στο Ελληνικό κοινοβούλιο την προηγούµενη µέρα, κι όπως είχα προτείνει, στον Ντάισελµπλουµ να κάνουµε στην πρώτη µας, µοιραία, συνάντηση-όταν δύο βασικές αρχές-της συνέχειας του κράτους και της δηµοκρατίας συγκρούονται; οι δημοκρατίες βρίσκουν έναν συµβιβασµό που να αντανακλά την κοινή βούληση.\nΠοιό ήταν το καθήκον µας σε αυτό το ευρωπαϊκό φόρουµ; Να καθιερώσουμε µια νέα σχέση, πάνω σε κοινό έδαφος μεταξύ του Ελληνικού προγράµµατος που συµφωνήθηκε από προηγούµενες, κυβερνήσεις και της νωπής λαϊκής εντολής προς τη νέα κυβέρνησή µας. Για τον σκοπό αυτό κάλεσα το ΔΝΤ να δηλώση µε σαφήνεια τις απόψεις του σχετικά µε τη βιωσιμότητα του χρέους και τις προτάσεις µου για την ανταλλαγή χρέους, εκείνη τη στιγµή θυμήθηκα το «αστειάκι» του Γερούν Ντάισελµπλουμ κατά τη συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα ότι η ΕΕ είχε ήδη µια µόνιµη διάσκεψη για τη µείωση του χρέους: το Eurogroup. Βασισμένος σε αυτό, πρόσθεσα το εξής:\n«Καλωσορίζω την πρόσφατη δήλωση του κ. Ντάισελµπλουµ στην κοινή µας συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα ότι το Eurοgrοup είναι το κατάλληλο φόρουµ για να λειτουργήσει ως µια µόνιµη συνδιάσκεψη χρέους και να ασχοληθεί µε την αναδιάρθρωση χρέους των κρατών-µελών της ευρωζώ-νης. Ως εκ τούτου, προτείνουµε να δηµιουργηθεί µια ειδική οµάδα εργα-σίας του Eurοgrοup που θα συγκεντρώσει εκπροσώπους και ειδικούς από τα κράτη-μέλη γι’ αυτό τον σκοπό».\nΚαθώς έλεγα αυτό τα λόγια, µε την άκρη του µατιού µου παρα-τήρησα το θυµωµένο βλέµµα που έριξε ο Σόϊµπλε στον αποσβο-λωµένο Ντάισελµπλουμ και δεν µπόρεσα να συγκροτήσω ένα χαµόγελο.\nΣτη συνέχεια πέρασα από το ουσιώδες ζήτηµα της αναδιάρθρω-σης του χρέους µας στις ανάγκες βραχυπρόθεσμης ρευστότητας του κράτους µας. Η τρόϊκα απαιτούσε από το πτωχευµένο Ελληνικό κράτος να πληρώσει κάτι λιγότερο από 5 δισ. ευρώ στο ΔΝΤ µέχρι τον Ιούλιο του 2015 και έπειτα, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, ακόµη 6,7 δισ. ευρώ στην ΕΚΤ. Πρότεινα να ξεκινήσουμε µε µια πρώτη, μετριοπαθή συµφωνία ότι η ΕΚΤ θα επιστρέψει αµέσως τα 1,9 δισ. ευρώ που οφείλει στην Ελλάδα από τα κέρδη των τελευταίων ετών που αποκόµισε από την κατοχή οµολόγων SMP. Αυτά όταν χρήματα της Ελλάδας. Εάν οι πιστωτές ήθελαν να συνεχίσουμε τις αποπλη-ρωµές µας προς αυτούς, το λιγότερο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να µας δώσουν πρόσβαση στα δικά µας χρήματα, οτιδήποτε λιγότερο θα ήταν πρόσκληση για να αθετήσουμε τις υποχρεώσεις µας.\nΘέλω να είµαι απολύτως σαφής ως προς αυτό: η κυβέρνηση ζητεί να λυθεί το θέµα της βραχυπρόθεσμης ρευστότητας όχι ως αυτοσκοπό αλλά … υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι το πρώτο βήµα ειλικρινών διαπραγµατεύσεων, µε καλή πίστη, ώστε να σφυρηλατήσουμε ένα διαφορετικό συµβόλαιο µεταξύ µας, το οποίο θα βασίζεται στην κοινή προσπάθεια να επιτύχουμε ρεαλιστικά πρωτογενή πλεονάσµατα και να εφαρµόσουµε αποτελεσµατικές και κοινωνικά δίκαιες διαρθρωτικές πολιτικές συµπεριλαµβανοµένων ασφαλώς και πολλών στοιχείων του προηγούμενου προγράµµατος που αποδεχόμαστε. Χρειαζόσαστε διαβεβαιώσεις επ’ αυτού. Μια τέτοια επέκταση δε θα πρέπει να εκληφθεί ως έμμεση αποδοχή της λογικής της προηγούµενης ατζέντας την οποία απέρριψε ο λαός µας\nΜε τις φράσεις αυτές παρουσίασα κάτι που δεν είχε ξανακου-στεί γύρω από το απέραντο τραπέζι του Eurogroup: την «ασυµβί-βαστη μετριοπάθεια » στο πλαίσιο του ριζοσπαστικού ευρωπαϊσμού που προκρίναμε.\nΑφού εμβάθυνα σε ορισμένες τεχνικές λεπτοµέρειες, ολοκλήρωσα με τα παρακάτω λόγια\nΗ Ευρώπη είναι ενιαία και αδιαίρετη, και η κυβέρνηση της Ελλάδας θεωρεί ότι η Ελλάδα είναι ένα μόνιμο και αδιαχώριστο μέλος της Ευρωπαϊκης και της Νομισματικής Ένωσης … Κάποιοι από εσάς , το ξέρω, δυσαρεστεθήκατε από τη νίκη ενός ριζοσπαστικού αριστερού κόμματος. Σε εσάς έχω να πω το εξής: Αν μας αντιμετωπίσετε ως αντιπάλους , θα χάσετε μια μεγάλη ευκαιρία. Είμαστε αφοσιωμένοι ευρωπαϊστές. Ενδιαφερόμαστε ισχυρότατα για τον λαό μας αλλά δεν είμαστε λαϊκιστές που υπόσχονται τα πάντα σε όλους τους Έλληνες. Επιπλέον, µπορούµε να πείσουμε τον ελληνικό λαό να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα είναι πραγµατικά επωφελής για τον μέσο Ευρωπαίο. Στα πρόσωπά μας θα βρείτε αξιόπιστους εταίρους που δε βλέπουν αυτές τις συναντήσεις ως έναν τρόπο να κερδίσουν κάτι από το τίποτα, να κερδίσουν εις βάρος των υπόλοιπων πολιτών της Ευρώπης.\nΔηµοκρατία τετέλεσται, επισήμως\nαθώς συνόψιζα, ο Δραγασάκης και ο Χουλιαράκης μου ένευαν επιδοκιμαστικά. Ο Ισπανός Λουίς ντε Γκίντος στα δεξιά μου φαινόταν ανήσυχος. Μόλις τελείωσα ο υπουργός οικονομικών της Γαλλίας Μισέλ Σαπέν τοποθέτησε την πινακίδα με το όνομα της χώρας του κάθετα στο τραπέζι, ο επιβεβλημένος τρόπος για να ζητήσει τον λόγο. Ο Γερούν του τον έδωσε.\nΜία μέρα πριν, λίγο μετά τη δήλωσή μου ότι προτίθεμαι να δεχτώ το 70% των μέτρων του μνημονίου στο πλαίσιο μιας νέας συμφωνίας, είχα λάβει μήνυμα από το Παρίσι ότι η κίνηση μου ευχαρίσιησε ιδιαίτερα τη γαλλική κυβέρνηση. Γι’ αυτό δε μου έκανε εντύπωση όταν ο Μισέλ Σαπέν ξεκίνησε την τοποθέτηση του με εγκωμιαστικά σχόλια για την πρόταση οικοδόμησης γέφυρας μεταξύ του μνημονιακού προγράμματος και των προτάσεων της κυβέρνησης μας, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν νέο τύπο συμβολαίου μεταξύ της Ελλάδας και του Eurogroup. Αλλά πριν καλά καλά ολοκληρώσει ο Μισέλ, ο Βόλφγκανγκ έβαλε τη δική του πινακίδα σε κάθετη θέση, µε μια έκφραση αποφασιστικότητας που φάνηκε να θορυβεί τον ομιλούντα. Αργότερα θα συνειδητοποιούσα ότι ήταν ίσως η πρώτη και τελευταία φορά που ο Μισέλ Σαπέν είχε τολμήσει να εκφράσει κατηγορηµατικά την υποστήριξη του σε οτιδήποτε έλεγα στο Eurogroup. Η ιεραρχία εντός του πάλαι ποτέ γαλλογερμανικού άξονα επρόκειτο να επιβεβαιωθεί, ήδη από την πρώτη ώρα του πρώτου μου Eurogroup.\nΜε την έναρξη της τοποθέτησης του ο Σόιμπλε έριξε ένα διαπεραστικό βλέμμα στον Σαπέν. «Δεν µπορούµε», είπε έντονα, «να επιτρέψουμε στις εκλογές να αλλάζουν την οικονομική πολιτική». Η Ελλάδα είχε υποχρεώσεις οι οποίες, με βάση τις συμφωνίες μεταξύ των προκατόχων μου και της τρόϊκας, δεν μπορούσαν να αναθεωρηθούν μέχρι την ολοκλήρωση του μνημονιακού προγράμματος. Το γεγονός ότι το Ελληνικό μνημο-νιακό πρόγραμμα ήταν αδύνατον να ολοκληρωθεί δε φαινόταν να τον απασχολεί. Αυτό που µε εξέπληξε στον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε περισσότερο κι από την άποψη του ότι οι ε κλογές έπρεπε να αποψιλωθούν από τη δυνατότητα να αλλάζουν κάτι ουσιαστικά, ότι έπρεπε να καταργηθεί η δηµοκρατική διαδικασία, επί της ουσίας, αν όχι τύποις, ήταν ότι δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να την εκφράσει ..\nΟ συλλογισμός του βέβαια ήταν απλός: Εάν κάθε φορά που ένα από το δεκαεννέα κράτη-μέλη άλλαζε κυβέρνηση το Eurοgrοup αναγκαζόταν να επανασχεδιάσει την πολιτική του, τότε οι γενικές οικονομικές πολιτικές του θα εκτροχιάζονταν. Φυσικά, από αυτή την άποψη, είχε δίκιο η δημοκρατία είχε πράγματι πεθάνει τη στιγμή που το Eurοgrοup απέκτησε την Εξουσία να υπαγορεύει την οικονομική πολιτική στα κράτη-μέλη, χωρίς να έχει καθιερωθεί οτιδήποτε που να προσομοιάζει με μια ομοσπονδιακή, δημοκρατική κυριαρχία.\nΜετά την ομιλία του Βόλφγκανγκ πήραν τον λόγο για να τον υποστηρίξουν ένθερμα ο ένας με τα τον άλλον οι υπουργοί. Πέραν εκείνων οι οποίοι ίσως να είναι τόσο δεμένοι στο γερμανικό άρμα ώστε μπορεί και να έχουν εσωτερικεύσει την πίστη στις πολιτικές λιτότητας, ήταν φανερό ότι ακόμη και πολλοί που διαφωνούσαν ένοιωθαν την ανάγκη να τον μιμηθούν. Υπήρχαν, κατέληξα, τριών ειδών υποστηρικτές της γραµµής Σόϊµπλε: (1) Οι µαζορέτες των τέως κομουνιστικών χωρών που την είχαν ενστερνιστεί πλήρως , π.χ. οι υπουργοί οικονοµικών της Λιθουανίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας. (2) Υπουργοί μνημονιακών χωρών, δηλαδή της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Κύπρου, που σε περίπτωση που πετυχαίναµε εµείς µια σοβαρή αναδιαπραγμάτευση δε θα μπορούσαν εύκολα να εξηγήσουν στους λαούς τους γιατί εκείνοι δεν κινήθηκαν αναλόγως. Και (3) οι υπουργοί µιας µικρής αλλά σημαντικής οµάδας χωρών, µε τη Γαλλία στο κέντρο της και το Βέλγιο και την Αυστρία από κοντά, των οποίων οι υπουργοί έτρεμαν ότι ο Βόλφνγανγκ Σόϊµπλε ίσως τις εξανάγκαζε να εφαρµόσουν πολιτικές λιτότητας στο µέλλον, συντοµότερο απ’ ό,τι σε διαφορετική περίπτωση, εφόσον δεν τον στήριζαν εναντίον µας.\nΌταν ήρθε η σειρά µου να απαντήσω, δεδοµένου ότι κανείς προλαλήσας δεν το είχε τολμήσει, έπρεπε να σταθώ αντιμέτωπος µε την περιφρόνηση του Βόλφνγανγκ προς τη δηµοκρατία:..\n«Η ιδέα ότι δεν µπορούµε να επιτρέψουµε οι εκλογές να αλλάζουν την οικονομική πολιτική µιας χώρας αποτελεί µέγιστο δώρο στους υποστηρικτές του Λι Κουάν Γιου [σηµ.: ιδρυτή και δικτάτορα της Σιγκαπούρης] και στο Κομουνιστικό Κόµµα της Κίνας, που επίσης απορρίπτουν την ιδέα της δηµοκρατικής διαµόρφωσης της οικονομικής πολιτικής. Η αµφισβήτηση της αξίας της Δηµοκρατίας έχει, βέβαια, µακρά παράδοση. Θα ήθελα όµως, συνάδελφοι, να πιστεύω ότι αυτή η παράδοση αµφισβήτησης, της δηµοκρατίας έχει εδώ και πολύ καιρό εξοβελιστεί από την καρδιά της δηµοκρατικής Ευρώπης. Φαίνεται όµως ότι η κρίση του ευρώ την επανέφερε. Σας καλώ όλους να συνασπιστούμε εναντίον της αµφισβήτησης της αρχής της Δηµοκρατίας ξεκινώντας από εδώ µέσα.Το δικαίωµα σε δηµοκρατική διακυβέρνηση δεν αποτελεί πολυτέλεια που δικαιούνται οι πιστωτές και στερείται από τους οφειλέτες.\nΣυνάδελφοι, ακόµα και από οικονομική πλευρά να το δούµε, το έλλειµµα δηµοκρατίας στην καρδιά της νοµισµατικής µας ένωσης ευθύνεται σε µεγάλο βαθµό για τη διαιώνιση της κρίσης του ευρώ. Βέβαια, ίσως να κάνω λάθος. Συνάδελφοι, αν νοµίζετε ότι κάνω λάθος, εάν πράγματι συμφωνείτε µε τον Βόλφνγανγκ, τότε σας καλώ να το δηλώσετε ρητά, προτείνοντας οι εκλογές σε χώρες όπως η Ελλάδα να ανασταλούν µέχρι να ολοκληρωθεί το πρόγραµµά τους. Ποιο είναι το νόημα να ξοδεύουµε χρήµατα για εκλογές και να ζητάµε από τους πολίτες µας να ενεργοποιούνται κατά την προεκλογική περίοδο; Για να εκλέξουν κυβερνήσεις που δεν έχουν καµία δυνατότητα να αλλάξουν τίποτα;» ..\nΟ Δραγασάκης έγειρε προς το µέρος µου για να µε συγ-χαρεί ψιθυριστά. Ανεξάρτητα από τις διαφορές µας, η επι-χειρηματολογία µου φαίνεται να συντονί-στηκε µε κάτι μέσα του. Είτε επειδή οι παριστάμενοι ένιω-σαν άσχημα να αντικρούσουν την τοποθέτηση µου είτε για κάποιον άλλον λόγο, κανείς άλλος δε ζήτησε να µιλήσει, οπότε ο Ντάισελµπλουμ ανακοίνωσε «θα διακόψουµε τώρα για δέκα λεπτά και στη συνέχεια θα επανέλθουµε για να συντάξουμε το ανακοινωθέν». Η ώρα ήταν 6 µ.µ., µιάµιση ώρα μετά την έναρξη της συνάντησης, αλλά η δουλειά µας µόλις είχε ξεκινήσει. Αυτό που είχε πραγματικά σημασία δεν ήταν τα λογύδριά µας εκεί µέσα, αλλά το κοινό ανακοινωθέν που θα δηµοσιοποιούνταν στο τέλος της βραδιάς.\nΓια µια τόση δα λέξη\nΝωρίτερα είχα ζητήσει από τη γραµµατεία του Eurοgrοup να µοιράσει τα τρία non-paper που είχα ετοιμάσει, έτσι ώστε όλοι οι συμµετέχοντες υπουργοί να είναι σε θέση να εξετάσουν τις προτάσεις µου, εγγράφως και λεπτομερειακά. Δεν πίστευα σι’ αυτιά µου όταν η γραµµατεία µου είπε ότι αυτό «ήταν δύσκολο». Αµέσως έσπευσαν µαζί ο Γερούν Ντάισελµπλουμ µε τον Τόµας Βίζερ να επαυξήσουν λέγοντας ότι αυτό που ζητούσα «δεν ήταν δυνατό».Μην µπορώντας να το πιστέψω, τους ρώτησα: «Μου λέτε ότι θα µε εμποδίστε να κοινοποιήσω στους συναδέλφους µου λίγες σελίδες µε την ουσία των προτάσεων µας σε βασικά ζητήματα σχετικά με το ελληνικό πρόγραµµα, που σήµερα αποτελεί το µοναδικό θέµα της συνεδρίασης µας;» Ναι, ακριβώς αυτό µου έλεγαν. Μα γιατί; ποιός ο λόγος; Μπορούσε να υπάρχει λογική στην άρνηση τους;..\nΗ απάντηση ήρθε µόλις ξαναμαζευτήκαμε από τα χείλη του Βόλφνγανγκ. Αν έπρεπε να παραλάβει τις προτάσεις µου, ισχυρίστηκε, θα ήταν υποχρεωμένος εκ του νόµου να τις καταθέσει στην Μπούντεσταγκ, το Οµοσπονδιακό Κοινοβούλιο της Γερµανίας στα Βερολίνο. Και τότε θα ξεσπούσε «κόλαση», ισχυρίστηκε, καθώς οι διάφορες παρατάξεις στο κόµµα του και στην αντιπολίτευση θα προέβαλλαν τις αντιρρήσεις τους . Οι προτάσεις µου θα ήταν «νεκρές» πριν καν δοθεί η ευκαιρία στους θεσμούς να τις εξετάσουν. «Γι’ αυτό καλύτερα πήγαινε τις προτάσεις σου στους θεσµούς», πρότεινε ακόµη µία φορά.\nΤο επιχείρηµα του Σόϊµπλε δεν είχε, προφανώς, το παραµικρό νοµικό έρεισµα. Μια έρευνα που διέταξα να γίνει από κορυφαίους Γερµανούς νοµικούς επιβεβαίωσε αυτό που φανταζόμουν: Ο Γερµανός υπουργός οικονοµικών είχε, πράγµατι, υποχρέωση να ενημερώσει την Μπούντεσταγκ πριν µονογράψει οποιοδήποτε σχέδιο συµφωνίας δεσµευτικό για την Ομοσπονδιακή Δηµοκρατία της Γερµανίας, το οποίο κατόπιν θα κατετίθετο στην Μπούντεσταγκ για ψήφιση. Όμως, σε καµία περίπτωση δεν ήταν υποχρεωμένος να καταθέτει απλά non-paper τα οποία του έστελνε οµόλογός του προς ενηµέρωση του για τις θέσεις µε τις οποίες προσερχόταν στο Eurοgrοup ή σε διµερείς συνοµιλίες. Η άρνηση τους, και η απαγό-ρευση της γραµµατείας του Eurogroup, να µοιράσουν τα ενημε-ρωτικά κείµενά µας δεν ήταν τίποτα λιγότερο από µια χυδαία πράξη υπονόµευσης της ποιότητας του διαλόγου εντός του Eurogroup.\nΔεν ήταν η µοναδική φορά εκείνο το βράδυ που µε εµπόδισαν να µοιραστώ τις προτάσεις µου µε άλλους υπουργούς. Αυτό συνέβαινε κατά συρροήν και κατ’ εξακολούθησιν. Σε όλες τις συνεδριάσεις του Eurοgrοup η γραµµατεία και το προεδρείο µου το απαγόρευαν. Σε µια περίπτωση μάλιστα ο Γερούν τόλμησε να µε απειλήσει λέγοντας µου ότι, αν έστελνα ο ίδιος, άνευ της διαμεσο-λάβησης της γραµµατείας του Eurοgrοup η της Eπιτροπής, µέσω του µέιλ του δικού µας υπουργείου, τις προτάσεις µου στα άλλα υπουργεία οικονοµικών, θα παραβίαζα το πρωτόκολλο το οποίο θα σήµαινε, επέµεινε, ότι οι προτάσεις δε θα μπορούσαν ποτέ να ληφθούν υπ’ όψιν. Κι όλα αυτά την ώρα που, έξω από την αίθουσα, τα μέσα µαζικής αποβλάκωσης διέδιδαν ότι προσερχόµουν στο Eurοgrοup χωρίς προτάσεις!\nΕκείνη τη µέρα, δεδοµένου ότι ήταν το πρώτο µου Eurogroup, δεν επιθυµούσα να συγκρουστώ σε όλα το µέτωπα ταυτόχρονα. Με το σχέδιο του ανακοινωθέντος έτοιμο προς διανομή, κράτησα το στόµα µου κλειστό. Όταν ήρθε στα χέρια µου το σχέδιο από τη γραµµατεία του Γερούν, µια µατιά αρκούσε για να καταλάβω ότι ήταν απαράδεκτο. Κατ’ αρχάς, δέσµευε ρητά την Ελλάδα να ολοκληρώσει το δεύτερο µνηµονιακό πρόγραµµα µε την εφαρμογή του συνόλου του µνηµονίου. Η µοναδική ένδειξη στο εν λόγω σχέδιο ότι το Eurοgrοup είχε λάβει γνώση πως στην Ελλάδα είχαµε εκλογές πρόσφατα, και πως η κυβέρνηση που είχε υπογράψει εκείνο το µνηµόνιο είχε πέσει, αντικαθιστάμενη από άλλη που είχε τη λαϊκή εντολή ανατρέψει, ήταν η προσθήκη της φράσης «… µε τη µέγιστη δυνατή ευελιξία στο πρόγραµµα, ώστε να προσαρμοστούν σε αυτό οι προτεραιότητες της νέας ελληνικής κυβέρνησης».\nΗ «µέγιστη δυνατή ευελιξία» είναι το τροϊκανό ισοδύναµο του διαφηµιστικού σλόγκαν του Χένρυ Φορντ για το πρώτο αυτοκί-νητο µαζικής παραγωγής , το θρυλικό Μοντέλο Τ: «Μπορείτε να το έχετε σε οποιοδήποτε χρώµα επιθυµείτε, αρκεί να είναι µαύρο!» Έτσι και με το µνηµόνιο: Η νέα σκληρή λιτότητα, το συνολικό ύψος των δ ηµοσιονοµικών περικοπών, ήταν δεδομένα και αδιαπραγμάτευτα σύµφωνα με το σχέδιο ανακοινωθέντος του Γερούν. Οσο για τη «µέγιστη δυνατή ευελιξία», αφορούσε την κατανοµή του πόνου στον πληθυσμό της χώρας κάτι σαν την «Επιλογή της Σόφι», τη γνωστή ταινία του Άλαν Πάκουλα µε τη Μέρυλ Στριπ, στην οποία η ηρωίδα της ταινίας πρέπει να επιλέξει ποιο από τα παιδιά της θα γλιτώσει το κρεματόριο.\nΠαίρνοντας τον λόγο επισήμανα ότι το σχέδιο ανακοινωθέντος του Γερούν αποτελούσε µια συλλήβδην απόρριψη της γέφυρας την οποία είχαµε προτείνει, µε την υποστήριξη της Γαλλίας, μεταξύ του µνηµονιακού προγράµµατος και της νωπής λαϊκής µας εντολής. Για να δείξω καλή πίστη, ανέφερα ότι θα το δεχόµουν, αν θα μπορούσαµε να συµφωνήσουµε στην εισαγωγή ενός επιθέτου. «θα µπορούσες να προσθέσεις τον όρο «τροποποιημένο» µπροστά από το «πρόγραµµα»;» ρώτησα τον Γερούν…\nΦάνηκε να εκπλήσσεται ευχάριστα από τη διαλλακτικότητα µου. Πράγµατι, ήταν τεράστιο παραχώρηση εκ µέρους µου να δεσµεύσω την κυβέρνηση µας στην «επιτυχημένη » ολοκλήρωση του τροποποιημένου προγράµµατος», ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι πάγια θέση του Σύριζα ήταν να σκιστεί σε πολύ µικρά κομματάκια το εν λόγω «πρόγραµµα»…\n«Θα δεσµευόσουν πράγματι στην ολοκλήρωση του τροποποιημένου προγράµµατος,» µε ρώτησε έκπληκτος…\nΣυμβουλεύτηκα στα γρήγορα τον Δραγασάκη και τον Χουλιαράκη. Αν και στη συμφωνία θα αντετίθεντο πολλοί συνά-δελφοι υπουργοί και βουλευτές, και θα είχαν πολύ καλό λόγο να το κάνουν, σε τελική ανάλυση όλα θα εξαρτιόντουσαν από την ερμηνεία του όρου «τροποποιημένο». Έτσι κι αλλιώς, τους είπα, το δύο ζητούμενα είναι, πρώτον, η τροποποίηση να σημάνει άµεσο τερµατισµό της λιτότητας και, δεύτερον, η αναδιάρθρωση του χρέους να επακολουθήσει µετά την οποιοδήποτε ολοκλήρωση του ισχύοντος προγράμματος ως εκ των ων ουκ άνευ.Συμφώνησαν και οι δύο.\n«Ναι, Γερούν, είμαστε διατεθειμένοι να δεσμευτούμε σε ένα τροποποιημένο πρόγραµµα που θα είναι µακροοικονοµικά βάσιµο, δημοσιονομικά βιώσιµο, κοινωνικά δίκαιο και θα περιέχει µεταρρυθµίσεις που να µπορούν να γίνουν αποδεκτές από τον λαό µας», είπα.\n«Θα κάνουµε µια σύντοµη διακοπή», ανακοίνωσε ο πρόεδρος του\nEurogroup, εµφανώς ικανοποιηµένος.\nΚαθώς περιµέναµε, είχα µια ευχάριστη συνοµιλία µε τον Ισπανό ομόλογο µου, και γείτονα µου στο τραπέζι του Eurogroup, τον Λουίς ντε Γκίντος. Παρά το γεγονός ότι εκπροσωπούσα µια κυβέρνηση που αποτελούσε θανατηφόρο απειλή για τη δική του, η χηµεία μεταξύ µας ήταν καλή: «Θα έπρεπε να δεις τι τράβηξα όταν ανέλαβα αυτή τη θέση για πρώτη φορά και οι τράπεζες µας κατέρρεαν. Ήταν τροµερό!» είπε, δείχνοντας προς την κατεύθυνση του Βόλφγκανγκ. Δεν ήταν βέβαια «η αρχή µιας θαυµάσιας φιλίας» μεταξύ µας, αλλά, τελικά, η καλή µας χημεία θα απέφερε µια συναρπαστική συζήτησn λίγους μήνες αργότερα στο γραφείο του στη Μαδρίτη.\nΗ περίπτωση του Ντε Γκίντος δεν ήταν µοναδική. Υπήρχαν αρκετοί αξιωµατούχοι µε τους οποίους επικοινωνούσαµε ανθρώπινα, χωρίς μικρότητες και προσωπικές αντιθέσεις, µε κατανόηση και, συχνά, µε χιούµορ. Μπορεί να μη συµφωνούσαµε καθόλου πολιτικά ή ιδεολογικά, αλλά πάντως µιλάγαµε την ίδια γλώσσα και επιθυµού-σαµε εξίσου να φτάσουμε στη ρίζα όποιου προβλήµατος συναντού-σαµε. Ο Ντε Γκίντος, ο Ντράγκι και αρκετοί άλλοι ανήκαν σε εκείνη την κατηγορία. Μια μέρα συνειδητοποίησα ποιο ήταν το κοινό στοιχείο τους: ήταν όλοι τους πρώην διευθυντικά στελέχη της … GoIdman Sachs!\nΌταν η συνεδρίαση ξανάρχισε, ο Γερούν είχε το βλέµµα κατεβασμένο. Ο Βόλφγκανγκ, µας εξομολογήθηκε μπροστά στα μάτια του Γερµανού υπουργού, δεν µπορούσε να δεχθεί να µπει ο επιθετικός προσδιορισµός «τροποποιημένο» μπροστά από το «πρόγραµµα». Τότε, προφανώς για να εξηγηθεί, ο Βόλφγκανγκ άνοιξε το µικρόφωνό του λέγοντας ότι η προσθήκη του επιθέτου «τροποποιημένο» θα τον υποχρέωνε να παραπέµψει το θέµα στην Ομοσπονδιακή Bουλή για έγκριση. Το ελληνικό πρόγραµµα, όπως ορίζεται στο µνηµόνιο, είχε ψηφιστεί από το γερµανικό κοινοβούλιο, µας υπενθύμισε. Οποιαδήποτε τροποποίηση θα πρέπει να ψηφιστεί επίσης. Ωστόσο, δεδοµένου ότι το πρόγραµµα επρόκειτο να λήξει σε ακριβώς δεκαεπτά ηµέρες, δεν υπάρχει χρόνος να συμφωνηθούν λεπτοµερείς τροπολογίες, να κατατεθούν στην Μπούντεσταγκ και να ψηφιστούν. Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε εναλλακτική λύση παρά να δεσμευτεί στο υπάρχον πρόγραµµα ή να δεχθεί ότι οι τράπεζες της θα πρέπει να κλείσουν στις 28 Φεβρουαρίου.\nΚάπως έτσι η σύγκρουση για την οικονομική πολιτική και το µεταρρυθµιστικό πρόγραµµα της χώρας µας μετατράπηκε σε µια σύγκρουση δύο κοινοβουλίων. Αλλά παρά το γ εγονός ότι ο Βόλφγκανγκ Σόϊµπλε επικαλέστηκε το γερµανικό κοινοβούλιο προκειµένου να αναγκάσει το ελληνικό κοινοβούλιο να παραιτηθεί από την κυριαρχία του, εγώ δε σκόπευα να του κάνω αυτή την παραχώρηση. Κρίνοντας από τη γλώσσα του σώµατος του, κατά-λαβα ότι το ήξερε. Όταν ο Βόλφγκανγκ ολοκλήρωσε, ο Γερούν µε κοίταζε µε φανερή εχθρότητα προτού πει:\n«Γιάνη, ελπίζω να συνειδητοποιείς ότι δεν μπορείτε να φύγετε από αυτή την αίθουσα χωρίς ένα συμφωνημένο ανακοινωθέν. Αντιμετωπίζετε αυστηρή προθεσµία. Κάθε επέκταση του προγράμματος χρειάζεται τουλάχιστον δύο εβδοµάδες για να πέρασει από τα τέσσερα κοινοβούλια που πρέπει να το ψηφίσουν, όπως το σύνταγμα των χωρών τους απαιτεί. Ο Φινλανδός συνάδελφος µου λέει ότι η κοινοβουλευτική τους ατζέντα είναι εξαιρετικά γεµάτη και ότι θα πρέπει να αρχίσουν τη διαδικασία έγκρισης οποιασδήποτε αίτησης για παράταση του Ελληνικού προγράµµατος µέχρι αύριο το πρωί. Εάν δεν υπάρξει συμφωνημένο ανακοινωθέν απόψε, το φινλανδικό κοινοβούλιο δε θα έχει τον χρόνο να εγκρίνει την παράταση, και η ΕΚΤ στις 28 Φεβρουαρίου θα υποχρεωθεί να τραβήξει το καλώδιο από την πρίζα. Εποµένως, δεν υπάρχει.χρόνος. Αποδεχτείτε αυτό το ανακοινωθέν τώρα, διαφορετικά θα χάσετε το τρένο».\nΚοιτώντας τον Γερούν και τον Βόλφγκανγκ, απάντησα:\n«Είναι µια θλιβερή μέρα για τη δηµοκρατία στην Ευρώπη όταν ένας νεοεκλεγείς υπουργός οικονοµικών, κατά την πρώτη του συµµετοχή στο Eurogroup, αυτό που ακούει είναι ότι τα επιχειρήµατα του και οι προτάσεις του δεν έχουν καµία σημασία, ότι η λαϊκή εντολή την οποία εκπροσωπεί δεν παίζει κανέναν ρόλο. Γιατί αυτό ακριβώς µου λές, Γερούν. Μου λες ότι, λόγω των τεχνικών περιορισµών που συνεπάγονται διάφορες κοινοβουλευτικές διαδικασίες και προθεσµίες, ακόµη και αν κατέθετα καταπληκτικές προτάσεις µε τις οποίες όλοι σε αυτό το δωµάτιο θα ήταν εκστασιασμένοι και που θα μπορούσαν να σώσουν τον λαό µου από µεγάλη ταπείνωση και φοβερές στερήσεις, το πρόγραµµα είναι πρόγραµµα και καµία απόκλιση από αυτό δεν είναι δυνατό.\nΕίναι χρέος µου ως Ευρωπαίου δημοκράτη και καθήκον µου ως υπουργού οικονοµικών µιας γονατισμένης χώρας να πω όχι σε αυτό το τελεσίγραφο».\nΗ Κριστίν Λαγκάρντ παρενέβη. Αναγνώρισε το δικαίωµα της ελληνικής κυβέρνησης να «ακουστεί» και έκανε κάποιες διακριτικές επισηµάνσεις σχετικά με τα χρέος µας, χωρίς όµως να αμφισβητήσει τον Βόλφγκανγκ. Χάρη στην παρέµβασή της ένας νέος όρος παρου-σιάστηκε ως πιθανό υποκατάστατο του «τροποποιημένο». «θα δεσµευόσασταν σε ένα «προσαρµοσµένο» πρόγραµµα;» ρωτήθηκα.\nΜετά από σύντομη σκέψη αποφάσισα να είµαι ευέλικτος. Ήταν µια κακή εναλλακτική λύση. οι «προσαρμογές» υποδήλωναν ότι το πρόγραµµα ήταν θεµελιωδώς υγιές, όταν το πρόγραµµα χρειαζόταν βαθιά τροποποίηση ακριβώς επειδή απέτυχε και ήταν αδύνατο να ολοκληρωθεί. Όµως, ήµουν αποφασισµένος να κάνω τα πάντα για έναν έντιμο συµβιβασµό, και καθώς δεν πίστευα ότι οι εξελίξεις έπρεπε να καθοριστούν, µε τον έναν ή µε τον άλλον τρόπο, από µια τόση δα λέξη, έναν επιθετικό προσδιορισµό, γι’ αυτό απάντησα ότι θα δεχόµουν τη φράση «προσαρµοσµένο πρόγραµµα» υπό τον εξής όρο το κοινό ανακοινωθέν να αναφέρεται επίσης στην ανθρωπιστική κρίση που έχει ξεσπάσει στην Ελλάδα, λόγω της έως εκείνη τη στιγµή εφαρµογής του εν λόγω «προγράµµατος », καθώς και στη δέσμευση του Eurοgrοup να δράσουµε συλλογικά για την καταπολέμηση της.\n«Δεν µπορώ να το δεχτώ αυτό», είπε ο Γερούν. «Ο όρος «ανθρωπιστική κρίση» είναι πολύ πολιτικός!»\n«Δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό, Γερούν», ανταπάντησα, «από την προσπάθεια να παραβλέψουµε µια ανθρωπιστική κρίση επειδή θα ήταν πολιτική πράξη η αναφορά µας σε αυτήν».\nΉταν σαφές ότι βρισκόµασταν σε αδιέξοδο. Περίπου στις 10.30 µ.µ. υπήρξε νέα διακοπή. Έξω από την αίθουσα, η Κριστίν Λαγκάρντ µε πλησίασε και προσπάθησε να µε πείσει να δεχτώ τον όρο «προσαρµοσµένο πρόγραµµα» και να αποσύρω το αίτημα µου να αναγνωριστεί στο ανακοινωθέν η ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα.\n«Συνειδητοποιείς ότι δεν εξαρτάται µόνο από µένα» της είπα. «Υπάρχει µια κοινοβουλευτική οµάδα που, αν στο πρώτο µας Eurοgrοup καταστήσω τη λαϊκή εντολή άκυρη, θα ξεσηκωθεί. Υπάρχει ένας πρωθυπουργός που περιµένει εδώ κοντά και θα φρίξει». Στη συνέχεια εξέφρασα την απογοήτευση µου για το γεγο- νός ότι τόσο η ίδια όσο και ο Πόουλ Τόµσεν δεν έθεσαν στο Eurοgrοup όσα είχαν παραδεχτεί στις ιδιωτικές συζητήσεις µας. Η Κριστίν απάντησε ότι αυτά το ζητήματα θα πρέπει να τα αφήσουµε για αργότερα. Προς το παρόν, επέµενε, ήταν σηµαντικό να υποστη-ρίξουμε το ανακοινωθέν για να µην παρασύρουμε τους πάντες στον γκρεµό. Της είπα ότι έπρεπε να το συζητήσω µε τον Αλέξη.\nΜε τη Λαγκάρντ να µε σπρώχνει στην αγκαλιά του Βόλφγκανγκ και τον επίτροπο Μοσκοβισί καθώς και τον Γάλλο υπουργό οικονοµικών Σαπέν να κρατούν αποστάσεις, µόνο ένας άλλος Γάλλος µου πρόσφερε ηθική υποστήριξη: ο υπουργός οικο-νοµίας Εµµανουέλ Μακρόν. Χωρίς να έχει·θέση στο Eurogroup, µου είχε τηλεφωνήσει καθώς πήγαινα στη συνάντηση για να µου ευχηθεί καλή επιτυχία . Κατά τη διάρκεια των διαπραγµατεύσεων για το ανακοινωθέν µου έστελνε τακτικά µηνύµατα, ρωτώντας για τις εξε-λίξεις. Ποια ήταν η αίσθησή µου; Πώς πήγαινε η συνάντηση; Απάντησα ότι ήµουν έτοιµος να κάνω τα πάντα για να καταλήξουν σ’ ένα αξιοπρεπές ανακοινωθέν. «Το πρώτο σχέδιο ήταν άθλιο, ας ελπίσουμε ότι δε θα αποδειχθούν τόσο γελοία πεισματάρηδες», του έγραψα. Στις 10.43 µ.µ. ο Εµµανουέλ µου απάντησε, συμβουλεύο-ντας µε να διατηρήσω την ψυχραιµία µου και να επιδιώξω έναν συµβιβασµό, αλλά µόνο αν αυτός κινούνταν «προς την κατεύθυνση µας». Στις 11.02 µ.µ. του απάντησα: «Mας ωθούν έξω από την πόρτα … Ήθελαν να µε σύρουν σε ένα ανακοινωθέν που ούτε καν ο Σαµαράς δε θα είχε υπογράψει».\nΣτήριξη από τηλεφώνου ..\nταν η στιγμή για άλλη µια διαβούλευση µε τον Δραγασάκη. Του είπα ότι θα μπορούσαµε είτε να κερδίσουµε λίγο χρόνο, αποδεχόµενοι την «προσαρµογή», είτε να ρισκάρουµε να κλείσουν τις τράπεζες µας σχεδόν αµέσως, πριν να έχουµε την ευκαιρία να προετοιμάσουμε τη χώρα για ένα τέτοιο σοκ. Κοιτάζοντας µε εξαντληµένος, ζήτησε τη γνώµη µου. Είπα ότι κλίνω προς τον συµβιβασµό στο ανακοινωθέν, έτσι ώστε να έχουµε την ευκαιρία να θέσουµε σε λειτουργία όλα τα σχέδια στα οποία είχαµε συµφωνήσει, ενόσω οι τράπεζες µας ήταν ακόµη ανοιχτές. Συµφώνησε και ο Χουλιαράκης.\nΌλη εκείνη την ώρα ο Αλέξης και ο Παππάς βρίσκονταν στο δωμάτιο του ξενοδοχείου τους εκεί κοντά , στις Βρυξέλλες, προετοιµάζοντας την παρουσία τους στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ της εποµένης. Κατά τη διάρκεια του Eurοgrοup κροτούσα τον Αλέξη ενήµερο στέλνοντας του µηνύµατα. Τώρα είχε έρθει η ώρα να µιλήσω απευθείας στον πρωθυπουργό µου.\nΜιλήσαµε για µία ώρα περίπου, παρόλο που ο Γερούν µε πλησίασε για να µου πει ότι δεν ήταν φυσιολογικό ένας υπουργός να καλεί τον πρωθυπουργό του κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Eurogroup. Απάντησα ότι δεν ήταν φυσιολογικό ένας υπουργός να εξαναγκάζεται να λάβει επιτόπου, στην παρθενική του εµφάνιση στο Eurogroup, µια απόφαση που θα µπορούσε να οδηγήσει στο άµεσο κλείσιµο του τραπεζικού συστήµατος της χώρας του. Ήταν µια έντο-νη συνοµιλία, αλλά, µε όλους τους άλλους υπουργούς στην αίθουσα να έχουν σχηματίσει πηγαδάκια και να µας κοιτούν, προσπαθούσα να δείχνω ήρεμος.\nΌταν διάβασα στον Αλέξη το σχέδιο ανακοινωθέντος που περιείχε τη φράση «προσαρµοσµένο πρόγραµµα», µου είπε αµέσως να το ξεχάσω: «Δε θα περάσει από το υπουργικό συµβούλιο», µου είπε κοφτό, πόσο µάλλον από την κοινοβουλευτική οµάδα! Του µετέφερα την απειλή του Γερούν ότι «θα χάσουµε το τρένο». Ο Αλέξης τότε µε ρώτησε ποια είναι η θέση του Ντράγκι, δεδοµένου ότι η ΕΚΤ είναι που θα δώσει στο λεγόµενο τρένο το πράσινο φως για να αναχωρήσει «Ο Ντράγκι δεν είπε τίποτα. Απλώς φαίνεται δυσαρεστηµένος», απάντησα.\nΚατά τη διάρκεια της συζήτησης µας, με το κινητό µου τηλέφωνο να ζεσταίνεται όλο και περισσότερο και το άγχος µου να αυξάνεται, οµολογώ ότι πρέπει να άλλαξα άποψη τρεις ή τέσσερις φορές, ταλαντευόµενος ανάµεσα στο «να πάνε στα τσακίδια!» και στο «ας δεχθούµε το καταραµένο ανακοινωθέν κι ας συγκρουστούμε µε την τρόϊκα όταν έρθει η στιγμή να ορίσουµε τι εννοούµε µε τον όρο «προσαρµοσµένο πρόγραµµα».\nΕν τω μεταξύ, ο Δραγασάκης µου έκανε νόηµα ότι θα έπρεπε να πείσω τον Αλέξη να υποχωρήσει. Αμφιταλαντευόμουν. Έκλινα κι εγώ προς τον συµβιβασµό, τον οποίο άλλωστε είχε προτείνει πρώτος στον Δραγασάκη, αλλά ένιωθα ότι ο Αλέξης µάλλον είχε δίκιο. Ήταν η στιγµή που χρειάστηκα τη σταθερότητα του Αλέξη στην άλλη άκρη του τηλεφώνου για να µου δώσει δύναµη. Μετά από δέκα ώρες συνεχών συγκρουσιακών αντιπαραθέσεων, σ’ ένα εξαιρετικά εχθρικό περιβάλλον, ξαφνικά ένιωσα την επείγουσα ανάγκη να βγω από εκείνο το φωτισμένο με λάμπες φθορίου δωμάτιο χωρίς παράθυρα. Ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι θα επιζητούσα τα κρύα, σκοτεινά και άδεια δρομάκια των Βρυξελλών στη μέση μιας νύχτας του Φλεβάρη, ότι θα μπορούσα να νιώσω μια τόσο έντονη επιθυμία να πεταχτώ έξω για να ρουφήξω τη βροχή και να αναπνεύσω τον αέρα της αντιπαθη-τικής αυτής πόλης. Όμως αυτό ακριβώς ένιωσα.\nΓια μια φευγαλέα στιγμή κατάλαβα πώς οι προηγούμενοι υπουργοί οικονομικών υπέκυψαν στην πίεση και υπέγραψαν τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του Μνηµονιστάν.\nΤους κατάλαβα, σε ανθρώπινο επίπεδο. Αργότερα, όταν είχα επιστρέψει στο ξενοδοχείο, τηλεφώνησα στη Δανάη για να μοιραστώ μαζί της το βαρύ φορτίο εκείνης της νύχτας, συμπεριλαμβανομένης εκείνης της σκέψης: ..\n«Αν δεν είχαμε τα εκατομμύρια των Ελλήνων που είχαν πιστέψει σε εμάς, που περίμεναν ότι στο Eurοgrοup θα αρνούμασταν να δεσμευτούμε σε αυτό το μισητό πρόγραμμα, πιθανότατα θα υπέκυπτα κι εγώ, Δανάη. Πώς θα μπορούσε ο Παπακωνσταντίνου, ο Βενιζέλος ή ο Στουρνάρας να αντισταθούν σε μια τόσο ασφυκτική πίεση, όταν το μόνο στήριγμά τους πίσω στην πατρίδα ήταν οι ολιγάρχες και οι τραπεζίτες;»\nΟ Αλέξης, από την άλλη πλευρά, μακριά από το καμίνι του Eurogroup, ήταν ψυχραιμότερος και σε θέση να διακρίνει καλύτερα τι έπρεπε να κάνουμε. Τη στιγμή που, με τη βοήθεια του, κατάφερα να ξαναβρώ τη μαχητικότητα μου, είδα ένα ανοίκειο παιχνίδι να παίζεται μπροστά στα μάτια μου: ο Σόιμπλε και ο Φινλανδός υπουργός αποχώρησαν από την αίθουσα. Σχεδόν αμέσως μετά την αποχώρηση τους ο Γερούν με πλησίασε για να μου πει:\n«Ο Φινλανδός συνάδελφός μας έπρεπε να φύγει για το αεροδρό-μιο για να προλάβει την πτήση του. Ο Βόλφγκανγκ έφυγε επίσης. Τώρα που έφυγαν δεν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω αλλαγή του κειμένου του ανακοινωθέντος. Είτε το αποδέχεσθε ως έχει είτε όλα τελειώνουν».\n«Μην ανησυχείς », είπα στον Γερούν. «Ίσως είναι καλύτερα που έφυγε ο Βόλφγκανγκ, καθώς δεν ήταν δυνατόν να υπογράψουμε αυτό το ανακοινωθέν. Δεν πρέπει να το πάρεις προσωπικά. Απλώς δεν έχουμε εντολή να κάνουμε κάτι τέτοιο. Είμαι σίγουρος ότι ούτε εσύ θα υπέγραφες εάν το ολλανδικό κοινοβούλιο και ο πρωθυπουργός σου δε σε είχαν εξουσιοδοτήσει», του είπα.\nΜε κάποιoν παράξενο τρόπο ο Γερούν κατάφερε να φανεί ακόμα πιο θυμωμένος. Κάθισα ξανά στη θέση μου και εξήγησα στον Δραγασάκη τι συνέβη. Αμφισβήτησε την ορθότητα της απόφασης του Αλέξη. Του είπα ότι, παρότι κι εγώ έτεινα προς την υποχώρηση έως κάποια στιγμή, ο πρωθυπουργός είχε δίκιο.\n«Μόλις ξέμεινες από χρήματα!»\nσυζήτηση δεν πήγαινε πουθενά. Ο Γερούν με τον Τόμας Βίζερ είχαν φτιάξει ένα δικό τους πηγαδάκι και τα λέγανε. Η Λαγκάρντ πήγαινε από τα ένα πηγαδάκι στο άλλο. Διάφοροι αξιωματούχοι κυκλοφορούσαν στην αίθουσα κάνοντας επα-φές. Ο Μοσκοβισί μόνος του καθόταν όρθιος, σαν να είχε αποκλει-στεί από την κουβέντα. Πού και πού τα βλέμματα μας διασταυρώνο-νταν, οπότε μου χαμογελούσε φιλικά. Το σκηνικό θύμιζε ταινία ιταλικού νεορεαλιστικού κινηματογράφου, με την παρακμή των αρχόντων στο προσκήνιο.\nΚάποια στιγμή ο Βόλφγκαvγκ επέστρεψε στην αίθουσα. «Παίζουν μαζί μας», είπα στον Χουλιαράκn. «Όσο περισσότερο το κάνουν αυτό, τόσο πιο πολύ πείθομαι ότι θα ήταν λάθος να συμβι-βαστούμε». Η Κριστίν διάλεξε εκείνη τη στιγμή για να με πλησιάσει άλλη μία φορά και να πει, ήρεμα, ότι θεωρεί πως κάναμε λάθος. Με το που απομακρύνθηκε, κατέφθασε ο Γερούν για να δοκιμάσει κι αυτός ακόμη μία φορά την τύχη του:\n«Θα αδράξεις αυτή την τελευταία ευκαιρία για να συμφωνήσεις στο σχέδιο ανακοινωθέντος» ρώτησε.\n«Θα δεχθείς την αρχική µου πρόταση να εισαχθεί ο όρος «τροποποιημένο» πριν από το «πρόγραµµα», µια ιδέα που σου είχε αρέσει πριν ο Βόλφγκαvγκ τον απορρίψει» απάντησα.\nΕίχε µόλις γίνει σαφές ότι το αδιέξοδο ήταν οριστικό. Οι υπουργοί άρχισαν να κινούνται προς τις εξόδους. Έγνεψα στον Δραγασάκη και τον Χουλιαράκn ότι είχε έρθει η ώρα να αποχωρή-σουμε κι εµείς. Καθώς προχωρούσαµε, ένας από τους υπουργούς οικονοµικών χώρας που πάντως κατέβαλλε φιλότιµες προσπάθειες να αναδεικνύεται ο καλύτερος µαθητής του Σόϊµπλε µε ρώτησε µε φωνή που έκρυβε ανησυχία\n«Το σχέδιό σας είναι να φύγετε από το ευρώ;» ..\n«Καθόλου», απάντησα. «Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα αποδεχθούµε όρους που δεν µπορούν να εκπληρωθούν µόνο και µόνο επειδή απειληθήκαμε µε εκδίωξη µας από το ευρώ».\nΈνας άλλος υπουργός, από το πρώην σοβιετικό µπλοκ αυτός, επέλεξε µια πιο επιθετική στάση:\n«Μόλις µείνατε από χρήματα», µου είπε οργισµένα καθώς περνούσα δίπλα του κατευθυνόμενος προς την έξοδο.\n«Κανένα πρόβλημα», του απάντησα χαµογελώντας. «Εδώ και πολύ καιρό έχω διδαχθεί από τους Beatles ότι τα χρήματα δεν αγοράζουν την αγάπη».\nΣτον διάδροµο παρατήρησα ότι ο Δραγασάκης παραπατούσε. Έτρεξα πίσω του, τον έπιασα από το αριστερό του χέρι και τον οδήγησα στο µπάνιο. Το πρόσωπό του ήταν χλωµό και γεµάτο ιδρώτα, το μάτια του θολά, η αναπνοή του ήταν ακανόνιστη. Περίµενα απέξω και ανακουφίστηκα όταν εμφανίστηκε, καθώς στεκόταν πολύ καλύτερα στο πόδια του, το χρώµα του είχε βελτιωθεί κάπως και το χαμόγελο του ήταν πιο σίγουρο. Καθώς περιπατούσαμε προς το γραφείο της ελληνικής αντιπροσωπείας, συλλογίστηκα ότι το ανθρώπινο κόστος της παρωδίας που µόλις είχαµε βιώσει ήταν δυσανάλογα µεγάλο, ιδίως σε σχέση µε την «τρύπα στο νερό» που είχε επιτευχθεί. Οι υπουργοί οικονοµικών δεκαεννέα ευρωπαϊκών χωρών, οι ηγέτες της ΕΚΤ, του ΔΝΤ και της Ευρωπαϊκης Επιτροπής, για να μην αναφέρουµε τους βοηθούς, τους αμέτρητους μεταφραστές και το βοηθητικό προσωπικό, σπατάλησαν δέκα ώρες εκβιάζοντας έναν υπουργό. «Τι σπατάλη ανθρώπινου δυναµικού!» σκέφτηκα.\nΜόλις φτάσαµε στο συντοµία τηλεφωνικά τον Αλέξη. «Φανείτε γενναίοι», είπε. «οι άνθρωποι γιορτάζουν στους δρόµους και µας υποστηρίζουν. Χαζογελάστε!» Μια γραµµατέας µου έδειξε ένα τουίτ µε την εικόνα µιας διαδήλωσης στο κέντρο της Αθήνας και το µήνυµα του Αλέξη: «Στις πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης οι λαοί δίνουν µαζί µας τη µάχη των διαπραγµατεύσεων. Αυτοί αποτελούν τη δύναµη µας».\nΠράγματι, όπως θα ανακάλυπτα την επόµενη µέρα, χιλιάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στην Πλατεία Συντάγµατος όσο βρισκόµουν στο Eurogroup, ζητωκραυγάζοντας. Χόρευαν και κουνούσαν πανό που έγραφαν «πτωχευµένοι αλλά ελεύθεροι» και «σταματήστε τη λιτότητα». Την ίδια στιγµή, σε ένα ακόµη πιο συγκινητικό σκηνικό, χιλιάδες Γερµανοί διαδηλωτές, µε επικεφαλής το κίνημα Blockupy, περικύκλωναν το κτίριο της ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη σε ένδειξη αλληλεγγύης. Εκείνη τη στιγµή ένας τελείως διαφορετικός τύπος Γερµανού υποστηρικτή µου ήρθε στο µυαλό ο προσωπικός µου φρουρός στο αεροδρόµιο της Φρανκφούρτης.\nΗ συνεδρίαση μπορεί να ολοκληρώθηκε, αλλά είχα ακόµα δουλειά να κάνω: Εκατοντάδες δημοσιογράφοι περίµεναν στην αίθουσα Τύπου. Ήµουν βέβαιος ότι ο Γερούν θα χρησιµοποιούσε την άρνηση µας να συµφωνήσουµε στο ανακοινωθέν που ήθελε ως µέσο για να επιταχύνει την εκροή καταθέσεων από τις τράπεζες µας, διασφαλίζοντας ότι τα μαντάτα του αδιεξόδου θα αναμεταδίδονταν σε όλο τον κόσµο. Στόχος µου ήταν να επιδείξω µπροστά στις κάµερες αρκετή πίστη σε µια έντιμη συµφωνία που θα ερχόταν τις επόµενες µέρες, ώστε να µετριάσω τον πανικό που το αδιέξοδο µπορούσε να δημιουργήσει στην κοινή γνώµη και στις αγορές. Αυτό άλλωστε µου ζητούσε και ο Αλέξης προσπαθώντας να µου τονώσει το ηθικό.\nΚαθώς πήγαινα προς την αίθουσα Τύπου, το προσωπικό ασφα-λείας µε βοήθησε να ξεφύγω από το πρέσινγκ των καµεραµάν, οι οποίοι δεν υπολόγιζαν τίποτα στην προσπάθειά τους για το ένα απο-κλειστικό κοντινό πλάνο. ‘Όταν βρέθηκα μέσα στο µικρό, ασφυκτικά γεμάτο δωμάτιο, έπρεπε να διαχωρίσω απολύτως το πώς ένιωθα από το πώς φαινόµουν. Μέσα µου ένιωθα συvτετριµµένος από το στρες και την κούραση. Φοβήθηκα ότι, λόγω της έντασης, η φωνή µου ίσως έσπαγε ή, ακόµα χειρότερα, θα µου ξέφευγαν κάνα δυο δάκρυα. Αλλά όταν ήρθε η στιγµή, ανακάλυψα γεμάτος έκπληξη ότι μέσα µου βρισκόταν ένας «ξένος» ικανός να αντιμετωπίσει το πλήθος των δημοσιογράφων καλά, ακόµα και να αντλήσει δύναµη από αυτό. Η γνωριµία µου µε εκείνον τον «ξένο μέσα µου» ήταν µια ευχάριστη έκπληξη.\nΜεταξύ άλλων, στην παρουσίαση µου είπα: ..\n«Το σημερινό Eurοgrοup ουδέποτε είχε σκοπό να διευθετήσει το πρόβλημα της χώρας. Ως ο νέος υπουργός οικονοµικών της Ελλάδας, προσερχόμενος στο πρώτο µου Eurogroup, προσκλήθηκα να παρουσιάσω τον ηροβληµατισμό, την ανάλυση και τις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης µας. Μου δόθηκε, έτσι, µια θαυµάσια ευκαιρία, σε κλίµα θερµής υποδοχής, να παρουσιάσω τις θέσεις µας, τόσο ως προς την ουσία όσο και ως προς τον οδικό χάρτη που προτείναµε. Και, δεδοµένου ότι θα συναντηθούνε ξανά τη Δευτέρα, νοµίζω ότι είναι απολύτως φυσιολογικό, και φυσικό, πως τώρα πρέπει απλώς να επικεντρωθούμε στη συνεδρίαση της Δευτέρας, έτσι ώστε η σύγκλιση σε συγκεκριµένες αποφάσεις να μην αργήσει».\nΦίλοι και επικριτές µε κατηγορούν ότι εξαπάτησα το κοινό. Ρωτήθηκα πολλές φορές από τότε Γιατί δεν τα έβγαλα όλα στη φόρα για το τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ κεκλεισμένων των θυρών; Γιατί δεν αποκάλυψα τον εκβιασµό και την περιφρόνηση τους για τη δηµοκρατία; Η απάντηση που δίνω είναι: Επειδή δεν είχε έρθει ακόµα η στιγμή γι’ αυτό. Η εντολή που είχαµε από τον ελληνικό λαό ήταν να απορρίψουµε κάθε όρκο πίστης στο υφιστάμενο πρόγραµµα, στα μνημόνια των προηγούμενων κυβερνήσεων, σε οποιαδήποτε νέα μη βιώσιµα δάνεια ή μέτρα λιτότητας. Σκοπός µας ήταν να επιµείνουµε στους στόχους µας µέχρι την τελευταία στιγμή, χωρίς καµία πρόθεση να παραδοθούµε στην κεκαλυµµένη απειλή πολέµου. Είχα αποδεχθεί τη θέση του υπουργού οικονοµικών γνωρίζοντας ότι θα αντιμετωπίσουμε τις παρασκηνιακές απειλές με το δικό µας σχέδιο αποτροπής. Η αποστολή µας, όµως, δεν ήταν να κηρύξουμε τον πόλεµο την πρώτο κιόλας στιγμή. Αποστολή µας ήταν να εξαντλήσουμε όλα τα περιθώρια διαπραγμάτευσης. Επιπλέον, ήταν επιτακτικό να δω αν ο Γερούν µπλόφαρε εκείνο το βράδυ. Άραγε το τρένο θα έφαινε από τον σταθμό την ίδια εκείνη νύχτα; Θα µαθαίναµε την απάντηση την εποµένη.\nΈνας δηµοσιογράφος µε ρώτησε εάν αλήθευε ότι ο πρωθυπουρ-γός µε είχε καλέσει κατά τη διάρκεια του Eurοgrοup για να υποστη-ρίξει τον Δραγασάκη κι εµένα στην απόφαση µας να σαμποτάρουμε το ανακοινωθέν. Ήθελα να απαντήσω ότι ο Δραγασάκης κι εγώ αμφιταλαντευόμασταν προς την κατεύθυνση της αποδοχής και ότι χρωστούσα ευγνωμοσύνη στον Αλέξη που µε στήριξε σε µια στιγμή αδυναµίας. Φυσικά δεν μπορούσα. να πω κάτι τέτοιο. Αντ’ αυτού, είπα: «Κανείς δε σαµπόταρε τίποτα. Σκοπός της συνεδρίασης όταν να γνωρίσουµε ο ένας τον άλλον και να δηµιουργήσουµε έναν οδικό χάρτη για το µέλλον». ’Ένας άλλος δηµοσιογράφος διέκοψε για να ρωτήσει ποιές ήταν οι εντυπώσεις µου από την πρώτη µου εµπειρία στο Eurogroup. «Ήταν συναρπαστικά!» απάντησα. «Απόλαυσα ιδιαίτερα τις πολύ διαφορετικές απόψεις που ακούστηκαν απόψε». Αν αντί για το ρήµα «απόλαυσα» είχα πει «συγκλονίστηκα», θα ήµουν πέρα για πέρα ειλικρινης! ..\nΟι αναφορές των µέσων ενηµέρωσης στο αδιέξοδο δεν ήταν όλες σύµφωνες µε την οπτική της τρόϊκας την επόµενη µέρα. Οι New Yοrk Tίmes το συνόψισαν ωραία :\n«Με την Ελλάδα να ξεµένει από χρήματα και έχοντας ανάγκη τη γερµανική στήριξη για κεφάλαια έκτακτης ανάγκης, ο Βαρουφάκης φάνταζε αδύναµος και χωρίς όπλα. Παρ’ όλα αυτά, ήταν αυτός που έθεσε το τελεσίγραφο στη συνάντηση: Είτε διαπραγµατευόµαστε το πρόγραµµα διάσωσης της Ελλάδας, ύψους 240 δισεκατομμυρίων ευρώ, είτε ρισκάρουµε µια αµοιβαίως ολέθρια καταστροφή».\nΉταν 3 το πρωί όταν το αυτοκίνητο της πρεσβείας με άφησε στο ξενοδοχείο μου. Το σκοτάδι ήταν πηχτό. Η πόλη των Βρυξελλών φαινόταν θλιβερή. Η βροχή έπεφτε με δύναμη στην τέντα που κάλυ-πτε την είσοδο προς τη ρεσεψιόν κάνοντας εκκωφαντικό θόρυβο, ενώ ένας βόρειος άνεμος την έκανε να πέφτει σχεδόν οριζόντια. Αλλά ήταν ακριβώς εκείνο που ονειρευόμουν εδώ και ώρες. Αντί να πάω στο δωμάτιο μου, βγήκα έξω στη δυνατή βροχή, περιπλανώμε-νος στους άδειους δρόμους χωρίς ομπρέλα, χωρίς προορισμό. Ο τρόπος με τον οποίο ο ανθρώπινος νους δημιουργεί ορίζοντες απόλαυσης μέσα από τον καθαρή θλίψη αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο της φύσης μας.\nΤΕΛΟΣ 6ου Μέρους\n…Μικρός ανατραπείς θρίαμβος.\nΔεκατρείς μέρες πριν κλείσουν οι τράπεζες.