Аляксей Гайса прызнаны лепшым легіянерам чэмпіянату Латвіі | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nФедэрацыя гандбола Латвіі падвяла вынікі сезона, вызначыўшы лепшых гульцоў у розных намінацыях. Самым каштоўным гульцом чэмпіянату Латвіі стаў Марыс Вершакоўс з „Добеле”. Лепшым легіянерам прызнаны беларус Аляксей Гайса.\nБеларускі левы крайні рыжскага „Целтніекса”, раней выступаў за „Машэку”, быў адным з самых яркіх гульцоў латвійскага чэмпіянату, паведамляе „Хуткі цэнтр” са спасылкай на handball.lv.\nУ Менгарвыканкаме расказалі, якім будзе нацыянальны футбольны стадыён\nМенгарвыканкам у сваім афіцыйным Telegram-канале распавёў пра будаўніцтва нацыянальнага футбольнага стадыёна ў Менску. Яго плануюць здаць у эксплуатацыю ў 2023 годзе. „У архітэктурнай канцэпцыі стадыёна гэтак жа, як і ў будынка басейна міжнароднага стандарту, прасочваецца тэма сяброўства Беларусі і Кітая. Чырвона-белы колер і зялёная тэрыторыя адлюстроўваюць нацыянальны стыль і прыродныя асаблівасці Беларусі. А плаваючыя лініі выгнутага фасада злучаюць дзве дружалюбныя дзяржавы і сімвалізуюць ініцыятыву „Пояс і шлях”, – адзначылі ў прэс-службе Менгарвыканкама. Футбольнае поле выканаюць у адпаведнасці з патрабаваннямі ФІФА. Яго памеры будуць 105х68 м, а з дапаможнай зонай – 125х85 м. Умяшчальнасць новага спартовага аб’екта – 33 тысячы гледачоў. Трыбуны будуць двух’яруснымі, паміж імі размесціцца VIP-зона са скайбоксамі. Для догляду за натуральным травяным пакрыццём прадугледзяць сістэму аўтаматычнага паліву і падагрэву. Інфраструктура для спартоўцаў будзе ўключаць распранальні, пакой для размінкі і пункт допінг-кантролю.\nАгульная плошча аб’екта складзе 48 тысяч квадратных метраў, яго вышыня – 38,6 м.\nТрэнер „Зеніта” Юрый Жаўноў не можа выехаць з Беларусі ў Расею\nБылы брамнік зборнай Беларусі, а цяпер трэнер „Зеніта” Юрый Жаўноў не можа далучыцца да каманды, якая аднавіла нядаўна трэніроўкі на адкрытым паветры. Спецыяліст не можа пакінуць Беларусь з-за юрыдычных затрымак. Цяпер Жаўноў знаходзіцца на радзіме, але ў „Зеніце” разлічваюць, што ён зможа вярнуцца ў Санкт-Пецярбург у бліжэйшыя дні, адзначае sport-express.ru.\nКлубы англійскай прэм’ер-лігі сёння пачнуць групавыя трэніроўкі\nКлубы англійскай прэм’ер-лігі адзінагалосна прагаласавалі за аднаўленне трэніровак. Каманды пачнуць заняткі ў малых групах з 19 траўня. Гульцы будуць выконваць правілы сацыяльнага дыстанцыявання, кантактныя трэніроўкі пакуль не дазволеныя, паведамляе сайт АПЛ.\nКантынентальная хакейная ліга назвала лаўрэатаў сезона, паведамляе БЕЛТА са спасылкай на афіцыйны сайт КХЛ. У сувязі з датэрміновым завяршэннем сезону 2019/2020 КХЛ змяніла працэдуру і парадак вызначэння пераможцаў у індывідуальных і камандных намінацыях. Згодна з палажэннямі спартовага рэгламенту КХЛ, вызначаны ўладальнікі прызоў па выніках рэгулярнага чэмпіянату. Такім чынам, Кубак Кантынента імя Віктара Ціханава, які ўручаецца камандзе – пераможцы рэгулярнага чэмпіянату, дастаўся маскоўскаму ЦСКА. Лепшым бамбардзірам па сістэме „гол+пас” стаў маскоўскі дынамавец Вадзім Шыпачоў – 65 (17 + 48) ачкоў. Прыз лепшага снайпера, прызначаны для хакеіста, які закінуў найбольшую колькасць шайбаў у рэгулярным сезоне, папоўніў калекцыю персанальных узнагарод Кірыла Капрызава з ЦСКА – 33 шайбы. Лепшым гульцом абароны рэгулярнага чэмпіянату па сістэме „гол + пас” прызнаны Міка Лехтанен з фінскага „Йокерыта”, які набраў 49 (17 + 32) ачкоў. Лепшым брамнікам турніру стаў Цімур Білялем з казанскага „Ак Барса”.\nІспанскі Більбао прадаставіў УЕФА гарантыі правядзення матчаў Еўра-2020\nІспанскі Більбао прадаставіў УЕФА гарантыі правядзення матчаў чэмпіянату Еўропы па футболе ў 2021 годзе. УЕФА ў сакавіку прыняў рашэнне перанесці ЕЎРА-2020 на 2021 год з-за пандэміі каронавіруса. Турнір стане першым чэмпіянатам Еўропы, які пройдзе не на тэрыторыі адной альбо дзвюх мяжуючых краін. Плануецца, што матчы турніру пройдуць на 12 стадыёнах у 12 гарадах па ўсёй Еўропе. Турнір павінны прыняць Баку, Лондан, Будапешт, Мюнхен, Капенгаген, Дублін, Більбао, Рым, Амстэрдам, Санкт-Пецярбург, Бухарэст і Глазга.


Испа- і згушчанае малако Саветы па падрыхтоўцы\nCooking Techniques & Саветы Інгрэдыент інфармацыя\nПадрыхтоўка З кансерваваным малачком\nКансерваваныя Малако Are Not Interchangible ў Рэцэпты\nХоць гэтыя малочныя прадукты маюць падобныя назвы, загушчаным і згушчанае малако не тое ж самае, а таксама не можа быць выкарыстана такім жа чынам, пры падрыхтоўцы ежы. Яны абодва канцэнтраваныя формы малака, якія мелі вялікую частку сваёй вады выдаляюць шляхам высокай цеплавой варэння; яны таксама не павінны быць ахалоджвання бут то ёсць дзе падабенства сканчаецца. Згушчанае малако салодкае і ліпкае, з-за таго, што яна зроблена з 40 да 45 працэнтаў цукру, які варыць ўніз, а затым змешваецца з суцэльным малаком.\nЗгушчанае малако, з другога боку, не ўтрымлівае цукар, а проста малака награваецца, пакуль вада не будзе гатовая пакінуць, у выніку чаго кансістэнцыі падобная на крэм. Згушчанае малако даступна ў цэлым, з нізкім утрыманнем тлушчу і абястлушчаным.\nТак што цяпер вы разумееце адрозненні ў двух відах малочных кансерваў, прыйшоў час , каб даведацца , як прыгатаваць з кожным.\nРыхтуем з згушчаным малаком\nТак як згушчанае малако змяшчае цукар, вельмі важна, каб вы прачыталі рэцэпт старанна, каб ведаць, ці трэба вам выпарыцца або згушчанае малако. У хлебабулачных вырабах, згушчанае малако надае пяшчота, вільгаць і водар да рэцэпце, а таксама колер да скарынцы. Згушчанае малако з'яўляецца вельмі папулярным для выкарыстання ў дэсертах і прысмакі-гэта галоўны інгрэдыент у старамодны лаймового пірог . (Вы можаце скараціць колькасць калорый трохі ўніз за кошт зніжэння цукру ў рэцэпце.)\nКарамелизированное згушчанае малако з'яўляецца рэліквія каханым як далівання для дэсертаў.\nГэта зроблена шляхам кіпячэння герметычнай банкі згушчанага малака на працягу двух-трох гадзін. Балон павінен быць дазволена цалкам астыць, перш чым адкрыць, каб пазбегнуць небяспекі выбуху і / або апёкаў. Як прыемна, як гэта далівання ёсць, гэта занадта рызыкоўна рабіць у хатняй кухні. Тым не менш, гэта весела задавальненне, калі вы знаходзіцеся па-за кэмпінгу і маюць адкрыты агонь.\nEagle Марка Згушчанае малако прапануе некалькі бяспечных спосабаў зрабіць самаробную карамель.\nЗгушчанае малако можа вытрымліваць высокія тэмпературы без згортвання, што робіць яго добры выбар у рэцэптах для дадання аксаміцістасці таўшчыні соусаў, пудынгаў і Крокпот рэцэптаў. Гэта таксама добра, як і якая пакрывае вадкасць для хлебнага мяса, рыб і птушак. У выпадку неабходнасці, вельмі холадна, усё згушчанае малако можа быць ўзбітым, але ён разваліцца хутка-пугу непасрэдна перад сервіроўкай і не чакае, што захоўваць любыя рэшткі.\nЦукру натуральна лактозы канцэнтруюцца ў згушчанае малако, так што вам, магчыма, спатрэбіцца, каб паменшыць цукар пры выкарыстанні яго ў якасці свежага малака замены ў рэцэптах. Для таго, каб падмяняць згушчанае малако для свежага малака, адна кубак натуральнага малака эквівалентна 1/2 кубкі згушчанага малака плюс 1/2 шклянкі вады. Тым не менш, вы павінны замяніць толькі для падрыхтоўкі ежы, а не для піцця. Інтэнсіўна высокатэмпературны працэс цяпла, неабходны, каб зрабіць згушчанае малако, а таксама апрацоўваць яго ў банкі, ня робіць для прымальнай замены для свежага малака, каб піць як напой самастойна. Ён можа быць разбаўлены для выкарыстання на збожжавых, у крайнім выпадку, аднак. Старэйшыя пакаленні часта выкарыстоўваецца згушчанымі або малако ў якасці сливочника для кавы або гарбаты.\nПры выкарыстанні адноўленага згушчанага малака ў рэцэптах, вы не павінны заўважыць розніцу густу наогул, акрамя дражджавога хлеба, дзе вынік будзе крыху саладзей. Згушчанае малако можа быць замешчана ў роўных колькасцях для вяршкоў ці половинника ў большасці рэцэптаў.\nЗгушчанае і згушчанае малако Рэцэпты\nЗ Макінтош-н-сыр гарбузовы пірог, ёсць даволі шэраг рэцэптаў з выкарыстаннем кансерваванага малака, у тым ліку добра закругленымі згушчанае малако і згушчанае малако страў, а таксама некаторыя фамільныя рэцэпты , каб вярнуць вас да вашай маладосці.\nІмбір факты Выбар і захоўванне\nAcorn Сквош Саветы па падрыхтоўцы\nФакты і парады для пакупкі Бры Мудра\nЛоры Чорны суп з фасолі\nЯлавічына суп з гародніны Рэцэпт\nХатняе печыва Mix\nЖоўты шынок Pie\nВенгерскія галубцы (Toltott Káposzta) Рэцэпт


У Мазыры спынілі нафтаперапрацоўчы завод, эліта ўцякае з горада - Хартыя'97 :: Навіны з Беларусі - Беларускія навіны - Рэспубліка Беларусь - Мінск\nХартыя_ 27 чэрвеня 2022, панядзелак, 4:37\nУ Мазыры спынілі нафтаперапрацоўчы завод, эліта ўцякае з горада\nУ прымежным горадзе Беларусі рыхтуюцца да магчымай вайны з Украінай?\nНезвычайная актыўнасць назіраецца ў горадзе Мазыр.\nУ горадзе Мазыр, размешчаным непадалёку ад мяжы з Украінай, магчыма, рыхтуюцца да магчымага ўступлення войскаў рэспублікі ў вайну.\nПра гэта паведамляе 24 канал са спасылкай на крыніцы ва ўкраінскіх спецслужбах. Як высветлілі журналісты ў Мазыры, назіраецца незвычайная актыўнасць: напярэдадні на тэрыторыю мясцовага нафтаперапрацоўчага завода заехала вялікая колькасць узброеных людзей. Пасля з тэрыторыі НПЗ пачалі актыўна вывозіць паліва.\n«Цалкам магчыма, што такія захады абумоўленыя асцярогай беларускага кіраўніцтва застацца без паліва ў выпадку ўдару па прадпрыемстве. Фактычная эвакуацыя з Мазыра пачалася пасля 20 чэрвеня. Заможныя асобы пачалі арганізоўваць эвакуацыю ўласных сем'яў за мяжу ці на поўнач Беларусі. Паралельна з гэтым яны забяспечылі вываз уласных каштоўных рэчаў і каштоўнасцяў», - паведамляе тэлеканал.\nАхову НПЗ зараз забяспечваюць праваахоўнікі. Куды менавіта вывозіцца паліва - не паведамляецца.\n«Такія захады ў спецслужбах звязваюць не толькі з магчымым уступленнем у вайну з боку Беларусі, але і з тым, што мясцовыя эліты разумеюць гэта. Усе ведаюць, што ў выпадку непасрэднай агрэсіі, Украіна можа імгненна адмовіцца ад пазіцыі не нанясення ўдараў па вайсковых аб'ектах у зусім несяброўскай суседняй рэспубліцы. І гэта значыць, што УСУ змогуць наносіць удары па нафтаперапрацоўчым заводзе, складах з боепрыпасамі, аэрадромах і іншых месцах, якія будуць знаходзіцца ў зоне знішчэння наяўнага ўзбраення», - гаворыцца ў паведамленні.\n23.06 У Мазыры спынілі нафтаперапрацоўчы завод, эліта ўцякае з горада 117,544\n20.06 З'явіліся новыя падрабязнасці ўдару УСУ па свідравых вышках у Чорным моры 79,656\n22.06 Беспілотнік-камікадзэ ўзрывае НПЗ у Растоўскай вобласці: момант атакі трапіў на відэа 74,344\n25.06 ГУР: Ракетныя ўдары з тэрыторыі Беларусі - маштабная правакацыя 70,048\n26.06 Уцякайце, дурні! 61,112\n26.06 Уначы Пуцін тэрмінова прыбыў у Крэмль 56,142


Паняцце, вынесенае ў загаловак артыкула, шырока прымяняцца ў такіх галінах навукі і практычнай дзейнасці, як астрафізіка, вытворчасць розных тыпаў лямпаў і святлафільтраў. Фізічная прырода з'яў, якія характарызуе каляровая тэмпература, складаецца ў тым, што яна стварае аб'ектыўныя падставы для ўспрымання кветак чалавечым вокам. У больш складанай інтэрпрэтацыі, яна паказвае спектральную структуру выпраменьвання, выходнага ад пэўнага крыніцы. Так як ўспрыманне колеру вокам шмат у чым вызначаецца суб'ектыўнымі характарыстыкамі чалавечага арганізма, станам нервовай сістэмы, параметрамі глядзельнай сістэмы, то для аб'ектывацыяй спектральных уласцівасцяў выкарыстоўваюць спецыяльныя шкалы размеркавання кветак у залежнасці ад тэмпературы крыніц.\nТак, напрыклад, каляровая тэмпература пачатку глядзельнага ўспрымання чалавечым вокам для распаленых рэчываў або целаў складае 800 К.\nГэты паказчык характарызуе ступень інтэнсіўнасці выпраменьвання крыніцы ў межах аптычнага дыяпазону. Яго велічыні вымяраюцца ў Кельвіна.\nЗгодна з эксперыментальна устаноўленым стандартам, сьвятло полымя свечкі становіцца бачным пры яго тэмпературы ў 1500-2000 Да, а свячэнне просты лямпы напальвання магутнасцю ў 40 Ват становіцца назіраным пры 2000 К. Наогул, каляровая тэмпература лямпаў напальвання вызначаецца іх магутнасцю і знаходзіцца ў межах ад 2000 Да да 3000 да, для самых распаўсюджаных у спажыўцоў стандартаў (40 - 200 Вт). Найбольш распаўсюджаныя лямпы, якiя прымяняюцца ў киносъемочной і киновоспроизводящей тэхніцы, маюць тэмпературы ў 3200-3250 К. Сонца пры заходзе На гарызонце відаць, калі яго каляровая тэмпература складае 3000 Да, у апоўдні - 5000 Да, а вось аблокі, каб стаць бачнымі, павінны « разагрэцца »ужо да 5500 К.\nСярод прыродна-кліматычных з'яў найбольш высокай тэмпературай валодае яснае зімовы блакітнае неба з тэмпературай у 15000 Да, а таксама гэта ж з'ява ў паўночных шыротах, дзе каляровая тэмпература можа дасягаць значэнні ў 20000 К.\nНайбольш частым выпадкам, калі чалавек можа ацаніць гэты паказчык, з'яўляецца, безумоўна, карыстанне рознага роду асвятляльнымі прыборамі, абсталяванымі лямпамі. Вось, да прыкладу, шырока цяпер выкарыстоўваюцца ў побыце і іншых сферах люмінесцэнтныя лямпы валодаюць значна больш высокімі значэннямі тэмператур. Паводле дадзеных, каляровая тэмпература люмінесцэнтных лямпаў, у залежнасці ад яе іншых характарыстык, можа складаць ад 2700 да 7700 Да пры іх максімальнай аддачы.\nПараметр каляровай тэмпературы шырока ўжываецца ў фатаграфіі і кінематографе. Напрыклад, любая каляровая фотастужка вырабляецца з цалкам фіксаванымі значэннямі каляровай тэмпературы. Гэтым дасягаецца яе высокую якасць колераперадачы. Калі ж вы вядзеце слайдовую або негатыўную здымку, або здымку пры вялікіх фокусных адлегласцях, вам неабходная плёнка, у якой выкарыстоўваецца балансавая паказчык каляровай тэмпературы - прыкладна 5600 Да для дзённага святла і 3200 Да для здымкі ў вячэрні час.\nУ сучасных лічбавых камерах таксама прымяняецца эфект балансавання, толькі гэта дасягаецца аўтаматычнай наладай самага фотоустройства ці ж опцыяй папярэдняй устаноўкі.\nУ паліграфічным вытворчасці, каб забяспечыць высокую якасць прадукцыі, таксама прымяняецца тэхналогія рэгулявання каляровай тэмпературы на ўсіх этапах вытворчага працэсу. Аптымальнай тут з'яўляецца велічыня ў 6500 К. Пры дадзеным значэнні крыніца асвятлення фарміруе ў сваёй структуры ўльтрафіялетавую складнік, ня ўспрыманую вокам чалавека. Але некаторыя аб'екты менавіта пры такім значэнні каляровай тэмпературы пачынаюць свяціцца, што надае паліграфічнай прадукцыі прывабнасць і арыгінальнасць. Больш за тое, пры дапамозе такіх тэхналогій дасягаецца эфект, пры якім «бель» белай паперы ў стане перавышаць стопрацэнтнае значэнне.\nБіяграфія: Наталля Пятроўна Бехцерава - унучка, дастойная свайго вялікага дзеда\nСістэма педагагічных навук: кароткая класіфікацыя\nЯк зрабіць цяпліцу сваімі рукамі?\nКонсульства Францыі ў Маскве. Дакументы, неабходныя для атрымання французскай візы\nЯк падключыць навушнікі з мікрафонам да кампутара самастойна?\nНеардынарны кот Бекон\nСпосабы прафілактыкі і лячэння ВРВІ і грыпу. Вакцынацыя, антывірусныя прэпараты і народныя метады\nГульні ў адукацыйным працэсе ад Джэймса Гі: інавацыйнае мысленне або навуковы акультызм для мас?\nЯк падцягвацца на турніку. Для пачаткоўцаў з турникменам\nМастак ператварае старыя кампакт-дыскі ў творы мастацтва


3-я Юдовінскія чытанні прайшлі ў Бешанковічах | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nІмпрэза, якую ініцыявала лекарка з Санкт-Пецярбургу Ганна Клімовіч і яе сын Аляксандр, праводзіцца ў памяць пра мастака Саламона Юдовіна, які нарадзіўся ў Бешанковічах. А ў больш шырокім сэнсе – у памяць пра само габрэйскае мястэчка, якім былі Бешанковічы ў пачатку мінулага.\nПаведамленні на Юдовінскіх чытаннях былі і прысвечаны творчасці Саламона Юдовіна, і даследаванням побыту габрэйскіх мястэчак, і спробам захавання самабытных рысаў местачковага жыцця, і ўшанаванню памяці тых, хто сышоў адсюль у лепшы свет. Менавіта Ганна Клімовіч з сынам цягам мінулых 5-ці год зладзілі 12 экспедыцый, якія займаліся добраўпарадкаваннем габрэйскіх могілак у Бешанковічах. Для гасцей і ўдзельнікаў чытанняў правялі экскурсію і на адноўленыя могілкі, і па тых мясцінах райцэнтру, дзе калісьці віравала жыццё габрэйскай грамады. А яна была дужа вялікая, кажа краязнаўца Станіслаў Леаненка:\nКнігазнаўчыя чытанні пройдуць пад знакам 400-годдзя першага „Буквара”


У Нью-Ёрку пачынаецца 62-я Генэральная Асамблея ААН\n24 верасень 2007, 18:03\nРадыё Свабода Старшынём сёлетняй сэсіі абраны былы міністар замежных справаў Македоніі Срджан Керым. На парадку дня сэсіі каля 160 пытаньняў, сярод якіх – бясьпека ў сьвеце, барацьба з тэрарызмам, эканамічнае разьвіцьцё і праблемы пацяпленьня клімату.\nСярод дыскусійных момантаў сёлетняй сэсіі – удзел іранскага лідэра і яго заплянаваны выступ у Калюмбійскім унівэрсытэце. Махмуд Ахмадзінэжад паведаміў, што санкцыі ААН ня змогуць спыніць ядзерную праграму Ірану.\nВізыт у Нью-Ёрк міністра замежных справаў Беларусі Сяргея Мартынава пачынаецца 25 верасьня. Заплянаваны і ягоны выступ.\nГенэральная Асамблея ААН, заснаваная ў 1945 годзе ў адпаведнасьці з статутам ААН, ёсьць галоўным дарадчым, дырэктыўным і прадстаўнічым органам арганізацыі. У Асамблею ўваходзяць 192 сябры. Асамблея зьбіраецца на чарговую штогадовую сэсію ў пэрыяд зь верасьня да сьнежня і пасьля ўжо паводле неабходнасьці.


Частыя пытанні пра праект ЭТНАЎСЁ\nСпіс пытанняў у працэсе падрыхтоўкі. Вы можаце задаць сваё пытанне ніжэй.\nМы намагаемся дзейнічаць максімальна празрыста. Але праект маштабны і складаны, і мы падазраем, што ня ўсё можа быць зразумела з наскоку. Таму мы зрабілі гэтую старонку і будзем вам удзячныя за вашыя пытанні.\nМы чакаем агульных пытанняў па логіцы работы праекта, адміністраванні і г.д. Пытанні, датычныя канкрэтных публікацый калі ласка задавайце не тут, а ў каментарах да адпаведных запісаў.\nКаб задаць пытанне, калі ласка, запоўніце форму.


Гарады-партнёры абмяркоўвалі сумесны праект "Трансгранічныя цэнтры дыялога культур Польшчы, Беларусі і Украіны" | schuchin.info\nГлавная»Новости Щучина » Гарады-партнёры абмяркоўвалі сумесны праект “Трансгранічныя цэнтры дыялога культур Польшчы, Беларусі і Украіны”\nГарады-партнёры абмяркоўвалі сумесны праект “Трансгранічныя цэнтры дыялога культур Польшчы, Беларусі і Украіны”\nКомментарии к записи Гарады-партнёры абмяркоўвалі сумесны праект “Трансгранічныя цэнтры дыялога культур Польшчы, Беларусі і Украіны” отключены\nНагадаем, што выдаткаваныя Еўрасаюзам сродкі ў памеры 2,5 мільёна еўра будуць накіраваны на рэканструкцыю стадыёнаў у нашым раённым цэнтры, польскім Шчучыне і ўкраінскім Ковелі.\nУ першы дзень урачыстых мерапрыемстваў усіх гасцей сардэчна вітаў бурмістр Шчучына Артур Кучыньскі: “Ідэя правядзення такога мерапрыемства была вельмі простай — арганізаваць свята для сустрэчы з тымі людзьмі, для каго Шчучын з’яўляецца малой радзімай, хто тут нарадзіўся, вырас, стварыў сям’ю, атрымаў адукацыю і прафесію”. Бурмістр пажадаў гасцям і гараджанам карысна правесці час і абмеркаваць пытанні далейшага развіцця польскага горада.\nУ бібліятэцы Цэнтра Культуры перад гледачамі на працягу дзвюх гадзін выступалі творчы калектыў «Szczuczyniacy», аркестр пажарнай службы і Капэла Падляска, якія сабралі заслужаныя апладысменты.\nНаступны дзень пачаўся з наведвання піярскага кляштара і прадоўжыўся правядзеннем навуковай канферэнцыі. Навукоўцы інстытута археалогіі Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні грунтоўна распавядалі прысутным пра таямніцы шчучынскіх склепаў. Будаўніцтва касцёла Прасвятой Дзевы Марыі і кляштара піяраў пачалося ў 1697 годзе і завяршылася ў пачатку XVIII стагоддзя. За амаль 300 гадоў у двух склепах былі пахаваны вядомыя і славутыя людзі Шчучына і рэгіёна. Сярод іх – заснавальнік мястэчка Станіслаў Антоній Шчука са сваімі дзецьмі, прадстаўнікі мясцовай шляхты і ордэна піяраў.\nПраведзеныя ў апошнія гады археалагічныя даследаванні склепаў прадставілі цікавую інфармацыю аб умовах жыцця продкаў, іх адзенні і ўпрыгожваннях. З-за мікраклімату старыя польскія касцюмы добра захаваліся і перажылі сотні гадоў. Калекцыя адзення са шчучынскіх склепаў унікальна для сусветнага маштабу. Вынікі даследаванняў дапамагаюць вывучаць гісторыю Шчучына і яго жыхароў, садзейнічаюць больш поўнаму дакументаванню рэгіянальнай культурнай спадчыны.\nЛекцыі выклікалі цікавасць аўдыторыі, што пацвердзілі шматлікія пытанні і актыўнае іх абмеркаванне. Адным з элементаў канферэнцыі стаў паказ модаў XVIII стагоддзя.\nАдным з галоўных момантаў Злёту стала правядзенне ўрачыстай сесіі гарадского Савета ў Шчучыне, падчас якой абмеркавалі праблемы і перспектывы развіцця населенага пункта да 2030 года. Пасля завяршэння мерапрыемства прадстаўнікі гарадоў-партнёраў абмеркавалі таксама пытанні далейшай рэалізацыі сумеснага праекта “Трансгранічныя цэнтры дыялога культур Польшчы, Беларусі і Украіны”. У цэнтры ўвагі былі пытанні тэрмінаў правядзення будаўнічых работ і іх заканчэння, фінансавання, арганізацыі супрацоўніцтва на працягу ўсяго перыяду рэалізацыі праекта.\nЯк адзначыў намеснік начальніка аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі райвыканкама А.Г. Амшэй, усе падрыхтоўчыя работы па рэалізацыі праекта трансгранічнага супрацоўніцтва практычна завершаны. Плануецца, што яго рэалізацыя пачнецца ўжо да канца бягучага года і завершыцца не пазней студзеня 2021. У выніку спартыўныя збудаванні ў партнёрскіх гарадах поўнасцю пераўтворацца і пасля праведзенай рэканструкцыі стануць не толькі сучаснымі стадыёнамі, але і культурна значнымі аб’ектамі.\n— Згодна з распрацаванай праектна-каштарыснай дакументацыяй наш гарадскі стадыён “Алімп” поўнасцю зменіцца, — падкрэслівае начальнік аддзела адукацыі, спорту і турызму райвыканкама У.Р. Дубок. — Будзе абуладкавана прылягаючая тэрыторыя, усталяваны звыш 3200 новых месцаў для гледачоў і спецыяльны навес над трыбунамі, па-новаму будзе выглядаць і ўнутраная частка будынка стадыёна.\nНа думку Уладзіміра Раманавіча галоўнае ў рэалізацыі трансгранічнага праекта — гэта супрацоўніцтва і сяброўства, якія наладзіліся паміж гарадамі-пабрацімамі. Увогуле рэалізацыя праекта прадугледжвае не толькі правядзенне будаўнічых работ, але абмен дэлегацыямі, правядзенне сумесных спартыўных і культурных мерапрыемстваў. А такое цеснае ўзаемадзеянне будзе спрыяць рэалізацыі ў далейшым новых праектаў, якія накіраваны для людзей і іх камфортнага пражывання.\nТрэці дзень “II Злёту сяброў Шчучына” таксама быў насычаны на сустрэчы і абмеркаванне пытанняў далейшага супрацоўніцтва. Завяршэннем мерапрыемстваў стала святая імша ў касцёле Прасвятой Дзевы Марыі за здароўе жыхароў і гасцей святочных мерапрыемстваў. Прыемным сюрпрызам стала выступленне спявачкі Нацыянальнага опернага тэатра Джааны Картэс.


Movie Park Germany выдаляе старыя спасылкі на Бэтмена - Thrilltalk.com\nГалоўная/Навіны/Кінапарк Германія выдаліў старыя спасылкі на Бэтмена\n17 гадоў таму Warner Bros. Сусветны фільм Германія перайменаваны Кінапарк Германія і ўсе ліцэнзійныя славутасці павінны былі знікнуць. Напрыклад, сімулятар Batman Ride быў заменены Time Riders, цёмнай паездкай Looney Tunes Adventure дзверы Ледніковы перыяд Прыгода і імклівая рака Бясконцая гісторыя ад Таямнічай ракі. На месцы в Ледніковы перыяд Прыгода у гэтым годзе з'явіцца новая горка пад назвай "Студыя-тур па кінапарку».\nНа аэрафотаздымку, зробленым Гансам Бласі, мы бачым невялікую частку трасы са згаданых вышэй амерыканскіх горкі.\nУлетку 2021 года амерыканскія горкі павінны адкрыцца на старым месцы Ледніковы перыяд Прыгода\nКалі вы ведаеце, дзе шукаць, у парку можна знайсці рэчы з парку Warner Bros. Сусветны фільм Германія перыяд. Парк, мабыць, вырашыў зноў выдаліць знакавыя спасылкі гэтай зімой, калі мы паглядзім на тую ж аэрафотаздымку.\nУ мінулы Хэлоўін мы зрабілі фота ніжэй на так званым "Нью-Ёрк Плаза'. У першыя гады існавання парку гэты раздзел быў тэматычным як "Готэм-Сіці" Бэтмена.\nКалі мы паглядзім на аэрафотаздымак гэтай зімы, мы ўбачым змены ў гэтай галіне.\nЗнакавыя слупы "Готэм Сіці" былі прыбраны з плошчы. Наколькі мы можам зразумець з гэтага фота, здаецца, што змянілася адзінае. Ці можаце вы заўважыць яшчэ больш навінак на арыгінальным фота?\nдзяншчык Готэм-сіці Кінапарк Германія Нью-Ёрк Плаза Warner Bros. Сусветны фільм Германія\nРобакастэр у зямлі Сунак Гуанчжоу можа адкрыцца ў гэтым годзе\nСвяткуйце Хэлоўін з COVID-19


ЗША абвінавацілі Расею ў абвастрэньні сытуацыі ва Ўсходняй Гуце\n23 люты 2018, 08:34\nІлюстрацыйнае фота. Параненыя пасьля бамбаваньняў ва Ўсходняй Гуце. 21 лютага 2018 году\nУ Маскве прэтэнзіі Вашынгтону палічылі неабгрунтаванымі.\nДзярждэпартамэнт ЗША абвінаваціў Расею ў «правале астанінскага працэсу», падкрэсьліўшы, што менавіта Масква «нясе поўную адказнасьць» за тое, што адбываецца ў Сырыі.\n«Тое, што адбываецца цяпер ва Ўсходняй Гуце, яшчэ раз пацьвярджае тое, што мы ўжо абмяркоўвалі неаднаразова... хто нясе адказнасьць за правал астанінскага працэсу», — паведаміла ў ходзе штодзённага брыфінгу ў чацьвер прадстаўніца Дзярждэпартамэнту Гэзэр Наўэрт.\nНагадаем, што напярэдадні з абвінавачваньнямі ў адрас Масквы выступіў і Белы дом. Як падкрэсьліла прэс-сакратарка прэзыдэнта ЗША Сара Сандэрс, дзеяньні расейскага боку ўжо прывялі да гібелі мірных жыхароў ва Ўсходняй Гуце.\nУ сваю чаргу, прэс-сакратар прэзыдэнта РФ Дзьмітрый Пяскоў у чацьвер заявіў, што Расея, Сырыя і Іран «вядуць непрымірымую барацьбу з тэрарыстамі» ў рэгіёне, а за падзеі ва Ўсходняй Гуце «нясуць адказнасьць тыя, хто падтрымліваюць тэрарыстаў».\nПры гэтым вайскоўцы і ў ЗША, і ў Расеі падкрэсьлена ня ўмешваюцца ў новы канфлікт, які разгортваецца непадалёк ад Дамаску.\n«Ваенная місія ЗША ў Сырыі абмяжоўваецца барацьбой з тэрарызмам і нанясеньнем паразы „Ісламскай дзяржаве“, — растлумачыў „Голасу Амэрыкі“ прадстаўнік Цэнтральнага камандаваньня ЗША палкоўніка Джон Томас. — У нас няма законных падстаў для ўдзелу ў іншых канфліктах, якія разгортваюцца ў Сырыі».\nПалкоўнік удакладніў, што ўзаемадзеяньне паміж амэрыканскімі і расейскімі вайскоўцамі ў рэгіёне абмяжоўваецца толькі абменам інфармацыі аб палётах баявой авіяцыі.\n«Тэлефонная лінія, празь якую мы падтрымліваем сувязь з расейцамі, існуе толькі для таго, каб перадаваць інфармацыю... зьвязаную з тым, дзе менавіта мы будзем лятаць у адной паветранай прасторы з імі, для прадухіленьня інцыдэнтаў і большай празрыстасьці ў тым, што тычыцца штодзённых палётаў», — растлумачыў Джон Томас.\nКіраўнік Цэнтру аналізу блізкаўсходніх канфліктаў Інстытуту ЗША і Канады РАН Аляксандар Шумілін таксама ўпэўнены ў тым, што ваенных спосабаў вырашэньня сырыйскага канфлікту не існуе.\n«Цяпер ужо гранічна ясна, што сырыйская „мешаніна“ перайшло ў новую стадыю, і ў гэтым канфлікце зьявілася мноства новых „гульцоў“, — сказаў ён Расейскай службе «Голаса Амэрыкі». — Але нельга казаць, што ўсе ваююць супраць усіх. Лінія супрацьстаяньня не зьмянілася ні на ёту — гэта па-ранейшаму барацьба паміж прыхільнікамі Асада і яго сапернікамі».\nНа думку Аляксандра Шуміліна, ваенная параза «Ісламскай дзяржавы» вярнула на парадак дня галоўную прычыну сырыйскага крызісу.\n«Гэта грамадзянская вайна ў пашыраным выглядзе, — лічыць экспэрт. — Яна была ў аснове сырыйскай трагедыі, і цяпер гэтая прычына проста „агаліліся“ пасьля сыходу са сцэны «Ісламскай дзяржавы». Як можна зьнізіць напал барацьбы? У кожнага ачага ўзгараньня ў сырыйскім канфлікце ёсьць свае ўласныя прычыны, але агульны назоўнік адзін — пакуль Асад застаецца ў Дамаску, канфлікт будзе працягвацца».\nСырыя: Усходняя Гута можа стаць паўторам бітвы за Алепа\nУ ЗША занепакоеныя нападамі сіл Асада на паўстанцкі анкляў ва Ўсходняй Гуце. А Расея ўхваліла напады\nРасея запатрабавала скліканьня Рады Бясьпекі ААН па сытуацыі ва Ўсходняй Гуце\nСырыйскія паўстанцы пад бомбамі рыхтуюцца да наступу войскаў Асада і Расеі


Беларуская ялінка ў Беларускім доме ў Варшаве | Беларусь у фокусе\nБеларуская ялінка ў Беларускім доме ў Варшаве\nПершая беларуская Ялінка ў Варшаве адбылася 30 снежня. Дзеткі-беларусы ў самым розным узросце ад самых маленькіх да амаль дарослых сустрэліся адзначыць надыход Новага году з Дзедам Марозам, карагодам вакол елкі, вершыкамі-песнямі ў магічным коле і іншымі традыцыйнымі забавамі навагодніх святаў.\nАрганізавалі Ялінку Беларускі дом у Варшаве, фонд “Jedna Europa”, фонд Open Culture, сайт interpolit.com.\nЯлінка – гэта свята, якое яднае ўсе ўзросты, свята, якое дорыць нам веру ў цуд і лепшае заўтра”, - кажа адзін з арганізатараў Ялінкі Зміцер Бародка. – Дзеці ўзрушаныя і ўражаныя. Шмат хто з іх упершыню пазнаёміўся з Дзедам Марозам. Мяркую, свята ўдалося.\nБыло б здорава, каб гэтая Ялінка стала першай ластаўкай у супольных святах беларусаў у Варшаве, - мяркуе адна з гасцей, мама 4-х гадовага Стаса. – Спадзяюся, бліжэйшым часам пабачыць многіх новых знаёмых у нас з мужам у гасцях, куды я з радасцю запрашаю ахвотных.\nАрганізатары Беларускай Ялінкі ў Беларускім Доме зычаць усім беларусам еднасці па ўсім свеце, любові да ўласных традыцый і салідарнасці па-за ўсім.\nЗ Новым годам усіх! І давайце памятаць: на Дзеда Мароза спадзявайся, але й сам старайся!


Працавалі, а на пенсію не зарабіл\nАб'ектыў\t19.03.2017 Працавалі, а на пенсію не зарабілі\nПрацавалі, а на пенсію не зарабілі. У такую сітуацыю трапілі некаторыя беларусы праз змену заканадаўства, паводле якога мінімальны працоўны стаж для атрымання пенсіі павялічыўся да пятнаццаці з паловаю гадоў.\nПра тое, што ў сталым узросце застанецца без аніякіх выплатаў, паэт Алесь Макрацоў нават не здагадваўся. Людзям творчым дзяржава налічвала пенсіі за творчы стаж, справядліва лічачы, што для творчасці сталае месца працы не патрэбнае. Алесь Макрацоў працаваў, выдаваў кнігі. Да таго ж меў пяць гадоў стажу з адлічэннем страхавых унёскаў на будучую пенсію. Раней гэтага было дастаткова. Але закон змянілі. І 60-гадовы паэт пенсіі не атрымаў.\nСпадар Макрацоў не можа атрымаць не толькі працоўную пенсію, але і сацыяльны мінімум, які складае ўсяго 90 рублёў. Цяпер сацыяльную пенсію налічваюць толькі праз пяць гадоў пасля дасягнення пенсійнага ўзросту. У выніку паэт фактычна пастаўлены ва ўмовы выжывання. Даводзіцца харчавацца загатоўкамі з агароду, у краме ён можа набыць толькі хлеб і гарбату, зрэдку – пакет кефіру.\n«Я нават не хаджу ў іх паліклініку. Чаму не хаджу? Не таму што прэзідэнт кажа, што вы там на дзяржаўнае… А проста мне выпішуць там лекаў, а мне іх набываць усё роўна няма за што. Які сэнс мне туды хадзіць?», – Алесь Макрацоў, паэт.\nАлесь Макрацоў не адзіны, каму творчай працы не залічылі ў страхавы стаж. Паводле старшыні Саюзу беларускіх пісьменнікаў Барыса Пятровіча, з аналагічнаю праблемай сутыкнуліся шмат якія літаратары.\n«Працавалі над сваймі творамі, вядома ў гэты час страхавыя ўнёскі за іх не плаціліся, хаця можа быць плаціліся ўнёскі з іх ганарараў, ці плаціліся ўнёскі з іх кніг. Таму за савецкім часам быў гэты панятак – творчы стаж, які ўваходзіў у працоўны стаж, паводле якога налічвалася пенсія. Зараз гэтага няма, і вось гэта праблема», – Барыс Пятровіч, старшыня беларускіх пісьменнікаў\nУ групу рызыкі трапілі не толькі творцы, але і ўсе грамадзяне, якія не маюць пятнаццаці з паловаю гадоў, цягам якіх рабіліся адлічэнні ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва. У выніку права на працоўную пенсію пазбавіліся некаторыя вайскоўцы, працаўнікі Міністэрства надзвычайных сітуацыяў, праваахоўнікі. А таксама жанчыны, бо гэтак званы дэкрэтны адпачынак таксама не ўваходзіць у страхавы стаж. І надалей беларусаў, якія пацярпелі ад зменаў пенсійнага заканадаўства, будзе толькі больш. Бо мінімальны тэрмін гэтак званага страхавога стажу для атрымання пенсіі будзе павялічвацца і да 2025 года мусіць дасягнуць не менш за 20 гадоў.\nПаводле інфармацыі Міністэрства працы, у пазамінулым годзе каля тысячы чалавек ужо сутыкнуліся з праблемаю немагчымасці атрымаць пенсію. Звестак за мінулы год яшчэ няма, але, паводле ацэнак адмыслоўцаў, у 2016-м у пенсійную пастку трапіла яшчэ большая колькасць беларусаў. Дзяржава абышлася з імі бязлітасна: ніякіх выключэнняў не прадугледжана. І калі ў складаных сітуацыях звычайна дапамагаюць сваякі, то ў таго ж Алеся Макрацова блізкіх сваякоў не засталося. А зарабляць праз збор грыбоў і ягад у лесе і даглядаць агарод з кожным годам становіцца ўсё цяжэй…\nТэгі: Аб'ектыў, пенсійнае заканадаўства, пенсія\nАмбасадару Беларусі ў Літве ўручылі ноту пратэсту ў сувязі з пажарам на АЭС\nПасля акцыі міліцыянты хацелі забраць ў «зялёных» гукавое абсталяванне\nЛітоўскі дэпутат: Беларусь парушае міжнародныя дамоўленасці і канвенцыі\nЛюдскія справы «Прырода выжыве, беларусы – не»\nРазмова дня Беларус са Швейцарыі плануе аднавіць радзівілаўскі маёнтак у Кухцічах\nАсабісты капітал Лёс, як кіно: Чарнобыль, тры жонкі ды сэрца на батарэйках\nРазмова дня Актывіст з Астраўца: У нас трэба было будаваць санаторыі, а не АЭС


Выбух ля дзіцячага садка ў Кітаі ўчыніў 22-гадовы рабочы\n16.06.2017 / 17:07\nВыбух на тэрыторыі дзіцячага садка ў кітайскай правінцыі Цзянсу, ахвярамі якога сталі восем чалавек, учыніў 22-гадовы мясцовы жыхар, паведамляе паліцыя.\nСам арганізатар, якога паліцыя называе Сюй, загінуў на месцы. У яго кватэры былі знойдзеныя матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца для вырабу выбуховай прылады, а сцены былі спісаныя словамі «смерць», піша ВВС.\nПаводле даных паліцыі, у Сюй былі сур'ёзныя праблемы са здароўем, з-за якіх ён у свой час быў вымушаны пакінуць вучобу ў школе. Аднак на момант здзяйснення нападу ён быў працаўладкаваны.\nВыбух прагрымеў у чацвер каля брамы дзіцячага садка ў раёне Фэнсянам (ва ўсходняй правінцыі Цзянсу) якраз у той момант, калі бацькі забіралі дзяцей дадому.\nПаводле апошніх даных, у выніку выбуху загінулі восем чалавек, яшчэ 65 атрымалі раненні, стан васьмі з іх ацэньваецца як вельмі цяжкі. Першапачаткова кітайскія СМІ паведамлялі, што гэта мог быць выбух газу, аднак гэтая версія не знайшла пацверджання.\nМясцовыя ўлады сцвярджаюць, што сярод пацярпелых няма ні дзяцей, ні выхавальнікаў. Аднак адразу пасля выбуху ў сацыяльных сетках пачалі з'яўляцца фотаздымкі, якія, як сцвярджаюць карыстальнікі, былі зробленыя на месцы здарэння. На некаторых апублікаваных у сацсетках відэа і фотаздымках відаць, што на траве ляжаць параненыя, у тым ліку дзеці і жанчыны.


Студопедия — Літаратура 1930-х гадоў\nЛітаратура 1930-х гадоў\nЦель работы – определение коэффициента теплоотдачи для горизонтальной трубы при свободном движении воздуха, установление его зависимости от температурного напора, получение уравнения подобия для данного процесса.\nI. Теоретические основы.\nКонвективный теплообмен между жидкостью или газом и поверхностью соприкасающегося с ним тела называется теплоотдачей.\nТепловой поток, отдаваемый поверхностью тела в окружающую среду, согласно закону Ньютона-Рихмана, пропорционален площади поверхности F и разности температур поверхности тела t и окружающей среды tc, то есть:\nгде α – коэффициент теплоотдачи, Вт/(м2 . °С).\nКоэффициент теплоотдачи характеризует интенсивность теплообмена между поверхностью тела и окружающей средой. Численно он равен тепловому потоку, отдаваемому (воспринимаемому) единицей поверхности при разности температур между поверхностью тела и окружающей средой, равной одному градусу.\nКоэффициент теплоотдачи зависит от большого числа факторов. В общем случае α является функцией формы и размеров тела, режима движения, скорости и температуры жидкости, физических параметров жидкости и других величин. По-разному протекает процесс теплоотдачи в зависимости от природы возникновения движения жидкости.\nРазличают свободную и вынужденную конвекцию. В первом случае движение возникает за счет разности гравитационных сил, обусловленной разностью плотностей нагретых и холодных частиц жидкости.\nII. Описание опытной установки.\nОпытная установка (рис.1) размещена в помещении с достаточно устойчивой температурой. Установка представляет собой медную трубу 1 диаметром 30 и длиной 1150 мм, расположенную горизонтально. Внутри трубы имеется нагреватель 2.\nРисунок 1. Схема установки.\nЭнергия выделяется по длине трубы равномерно ( . Тепловой поток, передаваемый в окружающую среду, определяется по расходу электрической энергии. Мощность, потребляемая электронагревателем, регулируется с помощью лабораторного автотрансформатора 6 и определяется по показаниям вольтметра 7 и амперметра 8.\nДля измерения температуры поверхности опытной трубы в стенке заложено шесть термопар 3 из хромеля и алюмеля. Расстояние между спаями термопар примерно одинаковы.\nХолодные спаи термопар находятся при температуре окружающей среды. ЭДС термопар измеряется переносным потенциометром 5. термопары подключаются к потенциометру посредством переключателя 4.\nТемпература воздуха измеряется вдали от опытной трубы с помощью ртутного термометра.\nIII. Таблица наблюдений.\n№ п/п ЭДС термопар в mV Среднее значение ЭДС, mV Разность температур ∆t=t-tc Температура на поверхности трубы t, 0С Сила тока I, А Напряжение на зажимах нагревателя U, В Температура окружающей среды tc,0С\nIV. Расчет опытных данных.\n1. Поверхность трубы, м2:\nгде d, l – соответственно диаметр и длина трубы, м;\n2. Тепловой поток, передаваемый во внешнюю среду излучением, Вт:\nгде с – приведенный коэффициент излучения, Вт/(м2К)\n(для медной поверхности с=1 Вт/(м2К));\nТ1, Тс – абсолютная температура опытной трубы и окружающей среды, К;\n3. Тепловой поток Q, передаваемый во внешнюю среду излучением и конвекцией:\nгде J – сила тока в цепи нагревателя, А;\nU – напряжение на зажимах нагревателя, Вт;\n4. Тепловой поток Qк, передаваемый во внешнюю среду путем конвекции:\n5. Средний коэффициент теплоотдачи конвекцией:\nгде Δt – разность между температурами поверхности трубы и окружающего воздуха, °С;\nРезультаты расчетов для других режимов сведены в таблицу:\n№ режима Qл, Вт Q, Вт Qк, Вт , Вт/(м2С)\nРезультаты опытов представляем в зависимости на рисунке 1.\n6. Относительная погрешность в определении среднего коэффициента теплоотдачи:\nДля распространения полученных результатов на другие подобные процессы расчетные данные необходимо представить в обобщенном виде:\nгде - определяемое число Нуссельта; - критерий Гросгофа;\n- критерий Прандтля; λ – коэффициент теплопроводности, Вт/(м°С); а – коэффициент температуропроводности, м2/с; ν – коэффициент кинематической вязкости, м2/с; - коэффициент объемного расширения воздуха, 1/К; g – ускорение силы тяжести, м/с2;\nФизические параметры воздуха (λ,а,ν) берутся по температуре воздуха tc.\nЗначения чисел Nu, Gr, Pr для каждого температурного режима сведены в таблицу:\n№ режима Nu Gr Pr\nгде λ=2,62 . 10-2 Вт/(м°С); а=21,6 . 10-6, м2/с; ν=15,08 . 10-6, м2/с.\nЗависимость между числами подобия носит степенной характер:\nГрафик зависимости представляем в логарифмических координатах на рисунке 2 в виде прямой линии.\nПоказатель степени п в уравнении равен тангенсу угла наклона этой прямой к оси абсцисс. Постоянная с находится из соотношения для любой точки прямой\nРис.1. График зависимости\nРис.2. График зависимости\nАгульная характарыстыка.30-я гады ўвайшлі ў гісторыю краіны як адзін з самых драматычных перыядаў. Гэта быў час, калі асабліва выразна выявіліся асаблівасці той сацыяльна-палітычнай сістэмы, якая падпарадкавала свайму кантролю ўсе сферы жыцця народа. Дзесяцігоддзе пачалося з закліку да ажыццяўлення ідэалагічнага лозунга, якім грамадства арыентавалася на разгорнутае будаўніцтва сацыялізму па ўсяму фронту. Ажыццяўленне гэтага лозунга было звязана з парушэннем нармальнага працэсу грамадскага развіцця, з пераглядам векавых маральнаэтычных нормаў, якія выпрацоўваліся шматлікімі пакаленнямі людзей. Па ініцыятыве партыі і савецкай улады пачалася калектывізацыя, якая праводзілася без уліку асаблівасцей псіхалогіі селяніна. Да таго ж яна ставіла выразна акрэсленую палітычную мэту — ліквідаваць кулацтва як клас. Пачаўся гвалтоўны наступ на рэлігію, барацьба супраць так званых прыватнаўласніцкіх прывычак як у псіхалогіі калгаснікаў, так і рабочых. У такіх умовах зніжалася грамадская роля асобы, асабліва калі гэта асоба творчая. Такі падыход да разумення ролі творчай інтэлігенцыі ў грамадстве прывёў да карэнных змен у літаратурна-мастацкім жыцці.\nКіраўніцтва краіны ў новых умовах не магло задаволіць існаванне літаратурных арганізацый, якія ўзніклі ў 20-я гады па ініцыятыве саміх пісьменнікаў, з улікам іх эстэтычных праграм і мастацкіх густаў. Каб цалкам падпарадкаваць свайму кіраўніцву літаратурныя сілы, было вырашана стварыць адзіную арганізацыю — саюз савецкіх пісьменнікаў. Гэтае мерапрыемства, як і калектывізацыя, праводзілася па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам партыі.\nСтварэнне саюзаў пісьменнікаў у нацыянальных рэспубліках было прадыктавана зверху, аб чым сведчыць пастанова ЦК ВКП(б) ад 23 красавіка 1932 г. «Аб перабудове літаратурна-мастацкіх арганізацый».\nУ пастанове ЦК КП(б)Б ад 27 мая 1932 г. гаварылася аб перабудове літаратурна-мастацкіх арганізацый. Але адразу пасля выхаду названага дакумента зніклі ўсе пісьменніцкія суполкі, для іх дзейнасці перасталі існаваць якія-небудзь магчымасці. У 1931 г. спынілася выданне часопіса «Узвышша», праз год «Маладняка», старэйшы часопіс краіны «Полымя» стаў называцца «Полымем рэвалюцыі». На чацвёртым нумары спыніў сваё існаванне часопіс «Заклік», які пачаў выходзіць у 1933 г.\nУ канстатуючай частцы пастановы ЦК КП(б)Б ад 27 мая 1932 г. не было нават канкрэтных спасылак на існуючыя ў рэспубліцы літаратурныя арганізацыі: «Усе пісьменніцкія арганізацыі БССР падначаліць аргкамітэту. Перадаць у распараджэнне аргкамітэта літаратурныя часопісы».\nСтварэнне Саюза пісьменнікаў БССР працякала ў напружанай маральна-палітычнай атмасферы, у выразна выяўленых умовах згортвання нядаўняй беларусізацыі. Яшчэ да пастановы ЦК КП(б)Б пачалася кампанія па барацьбе з нацыянал-дэмакратамі. У 1929 г. з партыі быў выключаны М.Зарэцкі, а ў 1931 г. — Ц.Гартны. 3 рэспублікі, за яе межы, былі высланы многія пісьменнікі (Я.Лёсік, В.Ластоўскі, Я.Дыла, У.Дубоўка, Я.Пушча, А.Чарнышэвіч, М.Грамыка, М.Зарэцкі, М.Лужанін, Л.Калюга, С.Ліхадзіеўскі, М.Нікановіч). Маральнай траўлі падвяргаліся Я.Купала і Я.Колас, якіх прымусілі нават выступіць у друку з нагаворам на сябе. Іх праігнаравалі пры фарміраванні аргкамітэта новай пісьменніцкай арганізацыі і прапанавалі ў яго складтолькі ў сакавіку 1933 г.\nУ дакладах, што прагучалі на I з'ездзе Саюза пісьменнікаў Беларусі, разглядалася вельмі мала творчых пытанняў. На творчасць Я.Купалы, Я.Коласа, М.Зарэцкага, К.Чорнага, К.Крапівы ўвогуле ўвага не была звернута, захвальваліся пасрэдныя паэмы А.Александровіча. Не вызначаліся аб'ектыўнасцю ацэнак матэрыялы, што змяшчаліся на старонках газеты «Літаратура і мастацтва», якая пачала выходзіць у 1932 г. Выключэнне склалі ртыкулы Я.Коласа, К.Чорнага, К.Крапівы, прысвечаныя пытанням мастацкасці і творчай вучобы.\nКіраўніцтва Саюза пісьменнікаў надавала шмат увагі правядзенню пленумаў, нарад, клапацілася пра творчыя кантакты сваіх членаў з прадстаўнікамі суседніх літаратур. У кастрычніку 1932 г. Я.Купала, М.Лынькоў, А.Александровіч, П.Галавач гасцілі на Украіне, а ў канцы года беларускія літаратары сустракалі сваіх украінскіх сяброў у Мінску. У 1933 г. сталіцу рэспублікі наведалі пісьменнікі з Мардовіі, Украіны, група маскоўскіх літаратараў.\nПісьменнікі, якія прыйшлі ў беларускую літаратуру ў 20-я гады і ўліваліся ў яе ў пачатку 30-х, жылі творчымі задумамі. Але на шляхах іх ажыццяўпення яны сустрэліся з непераадольнымі перашкодамі. У краіне, асабліва ў другой палавіне 30-х гадоў, пачаліся масавыя рэпрэсіі супраць беларускай нацыянальнай інтэлігенцыі. Яны праводзіліся на аснове сталінскага тэзіса, згодна з якім па меры ўмацавання пазіцый сацыялізму і далейшага руху наперад класавая барацьба ў краіне будзе ўсё больш абвастрацца. Ахвярамі рэпрэсій сталі вядомы драматург і тэатральны дзеяч У.Галубок, кіраўнік «Маладняка» М.Чарот, цэлы шэраг празаікаў, паэтаў, крытыкаў: А.Вольны, Ю.Гаўрук, С.Грахоўскі, А.Дудар, С.Дарожны, В.Каваль, Т.Кляшторны, В.Маракоў, Б.Мікуліч, А.Мрый, Я.Нёманскі, А.Пальчэўскі, П.Пруднікаў, Я.Скрыган, В.Сташэўскі, У.Хадыка, М.Хведаровіч, В.Шашалевіч, С.Шушкевіч і інш.\nНа сярэдзіну 30-х гадоў прыпадае кампанія па барацьбе з фармалізмам. Хоць у беларускай літаратуры фармалізм як асобная плынь не склаўся, аўтары некаторых выступленняў у друку падводзілі пад яго тое, што не ўкладвалася ў рэалізм бытавога тыпу. Фармалістычнымі аб'яўляліся творчыя пошукі ў галіне мастацкай формы такіх паэтаў, як У.Хадыка, Ю.Таўбін і інш.\nУ другой палове 30-х гадоў ажывілася вульгарна-сацыялагічная крытыка. Яе прадстаўнікі (Я.Бранштэйн, М.Клімковіч, А.Кучар і інш.) трактавалі розныя з'явы беларускай літаратуры як праявы буржуазнага нацыяналізму, эстэцкага дэкадансу. У крытычных працах і публіцыстычных выступленнях часта скажалася ідэйна-мастацкая сутнасць твораў. У літаратуры намецілася схільнасць да ілюстрацыйнасці, спрошчанага вырашэння складаных грамадскіх праблем. Такія негатыўныя тэндэнцыі ў пісьменніцкім асяроддзі адмоўна ўплывалі на выяўленне талентаў. Прыток творчых сіл аслабляўся.\nУ 30-я гады патрэбны былі выключная любоў да Бацькаўшчыны і мужнасць, каб працаваць на ніве нацыянальнай літаратуры. Такімі высакароднымі рысамі валодалі многія беларускія пісьменнікі.\nПроза. Пачатак 30-х гадоў азнаменаваўся бурным развіццём празаічных жанраў. Проза смела выходзіла за рамкі малых эпічных форм і паспяхова асвойвала такія жанры, як аповесць і раман. Да гэтых жанраў звярталіся пісьменнікі старэйшага пакалення. 3-пад пяра Я.Коласа выйшлі аповесці «Адшчапенец» (1931) і «Дрыгва» (1934), Ц.Гартны апублікаваў аповесць «Зялёны шум» (1931) і раман «Перагуды» (1935). 3 аўтабіяграфічнымі аповесцямі «Набліжэнне» (1935) і «У дрымучых лясах» (1939) выступіў 3.Бядуля. У 1932 г. ён закончыў другую кнігу свайго рамана «Язэп Крушынскі».\nПашырэнне ідэйна-тэматычных абсягаў заўважалася ў творчым развіцці такіх пісьменнікаў, як К.Крапіва («Мядзведзічы», 1932), К.Чорны («Бацькаўшчына», 1931; «Трэцяе пакаленне», 1935; «Люба Лук'янская», 1936), М.Лынькоў («Сустрэчы», 1940).\nНа 30-я гады прыпадае наступленне сталасці многіх празаікаў, якія пачыналі сваю творчасць у другой палове 20-х гадоў (С.Баранавых, В.Каваля, Б.Мікуліча, Р.Мурашкі і інш.). Гэтыя пісьменнікі вызваляліся ад маладнякоўскай рыторыкі, незвычайных асацыяцый, штучных аздабленняў мовы сваіх твораў і рабілі свядомую ўстаноўку на рэалістычны стыль, псіхалагізм.\nАдной з пашыраных тэм у прозе 30-х гадоў заставалася тэма рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. Заўважаецца прыкметнае паглыбленне рэалізму ў яе вырашэнні. Аўтары твораў пра падзеі грамадзянскай вайны адмаўляццда ад знешняй займальнасці, імкнуцца заглыбіцца ў чалавечыя характары. Пра гэта сведчаць такія, напрыклад, творы, як «Адступленне» С.Баранавых, «Дрыгва» Я.Коласа. Героі названых твораў асобы не гераічныя, іх характары выяўляюцца праз побыт ваеннага часу, праз перажыванні. Увагай да жыццёвых рэалій вызначаецца аповесць «Дрыгва» Я.Коласа. На іх фоне асабліва адчувальны народны каларыт многіх эпізодаў сюжэта твора, маштабнасць характараў дзеда Талаша і Мартына Рыля. У аповесці, праўда, можна заўважыць уплыў ідэалагічнай схемы ў паказе «сейбіта буры і змагання» бальшавіка Нявіднага, элементы спрошчанасці ў абмалёўцы адмоўных персанажаў. Аднак «Дрыгва» сваімі лепшымі якасцямі аказвала станоўчы ўплыў на аўтараў, якія пазней прысвячалі свае творы тэме Вялікай Айчыннай вайны.\nУ многіх творах 30-х гадоў пра рэвалюцыю і грамадзянскую вайну ўслед за «Дрыгвой» Я.Коласа заўважаецца тэндэнцыя да драматызацыі падзей. Героі такіх твораў становяцца не проста ўдзельнікамі нечаканых жыццёвых калізій: заўважаецца імкненне аўтараў выявіць супярэчлівасць іх перажыванняў у складаных абставінах. Да ліку такіх твораў можна аднесці раман Б.Мікуліча «Дужасць» (1934), пра што сведчаць пададзеныя ў ім вобразы Станіслава Юткевіча, што аказаўся ў стане ворагаў рэвалюцыі, і Барыса Краўчанкі, які ўбачыў сэнс жыцця ў перабудове яго на новы лад. Характар Юткевіча пададзены ў рамане ў цеснай сувязі з тымі драматычнымі падзеямі, удзельнікам якіх ён быў. Калі яго бацькі ўцякалі на поўдзень як праціўнікі бальшавікоў, Станіслаў Юткевіч пакінуў іх. Ён сышоўся з камсамольцамі. Гарадок, дзе ён спыніўся, акружыла банда Бялова. Як і яго новыя сябры, Юткевіч ірваўся ў бой. Удзел у ім сыграў вырашальную ролю ў жыцці героя. Эгаізм Юткевіча, так палічылі яго таварышы па змаганні, прывёў да трагедыі: быў знішчаны ўвесь атрад. Юткевіча назвалі здраднікам і прысудзілі да смяротнага пакарання. Юткевіч і сам сябе судзіць: «Калі б ў мяне было іншае дзяцінства, іншым чалавекам быў бы я. Я шукаў таварышавання, шукаў маладосці, а напаткаў смерць, уцёк ад яе, але імчыцца, шалёна імчыцца яна за мной аж дагэтуль»1.\nАнтыподам Юткевіча з'яўляецца Барыс Краўчанка, які выступае ў творы носьбітам заідэалагізаванай схемы, вядомай чытачам па п'есе К.Крапівы «Канец дружбы». Некалі Краўчанка сябраваў з Юткевічам, але пасля таго, як бандай былі знішчаны камсамольцы, Краўчанка лічыць яго сваім ворагам і далучае голас да смяротнага прысуду былому таварышу. Праўда, з'едлівае пытанне: «Ці правільна паступіў?» — доўга трывожыць яго сумленне. Краўчанка з часам пераконвае сябе, што ўсё зрабіў як належыць адданаму рэвалюцыі чалавеку. Трэба ў любых сітуацыях праяўляць «дужасць» сэрца і розуму. Такая выснова адпавядала нормам пралетарскай маралі, якая ўкаранялася ў 30-я гады ў жыццё. Але важна ўжо тое, што герой Б.Мікуліча думае пра свае ўчынкі, робіць спробу асэнсаваць іх.\nПра пэўныя зрухі ў паказе падзей грамадзянскай вайны сведчыць раман С.Баранавых «Калі ўзыходзіць сонца» (1935— 1936), які пасля напісання не змог убачыць свет у сувязі з арыштам аўтара. Твор быў надрукаваны толькі ў другой палове 50-х гадоў. У ім няма той ідэалізацыі герояў, якая была ў маладнякоўскіх аповесцях («Свінапас» М.Чарота, «Двое» А.Вольнага, «Партызан» Я.Нёманскага).\nРаман пачынаецца карцінай нейкай напружанай цішыні, што наступіла ў горадзе, калі яго пакінула Чырвоная Армія, а сюды павінна прыйсці польскае войска. Нясмела выяўляецца дыферэнцыяцыя ў асяроддзі мясцовага насельніцтва. Прыход польскага войска радуе тых, у каго савецкая ўлада забрала зямлю, маёнткі, затое палохаюцца іншыя, сярод каго ўсё гэта размеркавалі. Акупацыйныя ўлады праводзяць рэпрэсіі. Адказам на гэта стала гарадское падполле, куды ўваходзілі Сцёпка Макейчык, Косцік Бранявіцкі, Бора Брант. Ячэйкі ўзначалілі Фіма Вігдорчык і камуніст пад псеўданімам Дзядзька. Аўтар рамана ўдзяліў шмат увагі раскрыццю характараў Макейчыка і Бранявіцкага. Ён паказаў іх як звычайных юнакоў, якія паступова авалодваюць вопытам барацьбы, пераадольваюць сваю недасведчанасць. У іх дзеяннях спачатку многа наіўнага, паказной рамантыкі. Жыццё Сцёпкі Макейчыка абарвалася трагічна, у росквіце сіл. Ён ахвяраваў ім, каб выратаваць сябра Косціка Бранявіцкага.\nПадполлю і партызанскай барацьбе супраць польскай акупацыі Беларусі прысвяціў сваю аповесць «Носьбіты нянавісці» (1936) П.Галавач. Яна належыць да вострасюжэтных твораў. У ёй выявілася схільнасць да ідэалагічна завостранай ідэі пралетарскага інтэрнацыяналізму. П.Галавач паказвае, што ў змаганні з польскімі акупантамі прымаюць удзел не толькі беларусы Алесь Шаўрук, Уладзімір Ключынскі, Язэп Багдановіч, але і падпаручнік польскай арміі Міхал Круміньскі і легіянер Ромусь Бараўскі.\nТой жа ідэяй прасякнуты і раман М.Паслядовіча «Паўстанне» (1939). Яго герой — польскі жаўнер Кжачкоўскі, які трапіў у палон да партызан, пераходзіць на іх бок, становіцца сябрам беларуса Дарафея Булынкі. Аўтар палічыў неабходным пашырыць рамкі дзеяння свайго твора: Кжачкоўскі воляй ваеннага лёсу апынуўся ў Францыі. Але яго цягне на Беларусь. Здзейсніць сваю запаветную мару яму дапамагаюць французскія рабочыя.\nУ 30-я гады беларускія празаікі звяртаюцца да адлюстравання жыцця іншых народаў. Зварот да гэтай тэмы не быў чымсьці зусім новым для нашай літаратуры. Яшчэ ў 20-я гады яе распрацаваў Я.Маўр у сваім рамане «Амок» (1926), аповесцях «Сын вады» (1928), «У краіне райскай птушкі» (1928). Творы, што паявіліся ў 30-я гады, насілі ідэалагічна скіраваны характар, пра што сведчыць раман «Будучыня» (1936—1938) Э.Самуйлёнка і аповесць «Дружба» (1936) Б.Мікуліча. Яны з'явіліся як вынік творчай паездкі пісьменнікаў у 1935 г. у Грузію. У аповесці «Дружба» Б.Мікуліч расказаў пра дружбу рускага хлопца Жоржыка Белага, у мінулым беспрытульніка, і сына мінгрэльскага пастуха Шэліі Чхонія. Тэма вырашаецца ў аповесці просталінейна, адчуваецца слабае веданне пісьменнікам жыцця народа, з якім ён знаёміўся ў час так званай творчай камандзіроўкі.\nБольш грунтоўна паказана жыццё грузінскага народа ў рамане «Будучыня» Э.Самуйлёнка. У ім аддюстраваны падзеі грамадзянскай вайны ў Грузіі. Найбольш ярка пададзены ў творы вобраз старога Тапурыі, які вызначаецца сваёй чалавечнасцю. Цікавымі атрымаліся вобразы дзяцей Іліко і Вано. Э.Самуйлёнка ў час паездкі ў Грузію ўразілі карціны прыроды, і ён здолеў перадаць іх хараство ў сваім рамане.\nУ прозе 30-х гадоў заўважаецца паглыбленне гістарызму, наглядаецца схільнасць да твораў маштабных, у цэнтры якіх знаходзяцца важныя для грамадства праблемы. К.Чорны, напрыклад, меў на мэце напісаць цыкл раманаў, у якіх была б адлюстравана гісторыя беларускага народа ад часоў паншчыны да сучаснасці. Пачатак цыклу паклаў яго раман «Бацькаўшчьша» (1931), у якім тэма радзімы вырашаецца ў рэалістычным плане, з выкарыстаннем традыцый беларускай літаратуры ў асэнсаванні лёсу працоўнага чалавека, уключаючы вопыт Ф.Багушэвіча, Я.Купалы, Я.Коласа. У рамане К.Чорнага праблемы народа, рэвалюцыі і радзімы знайшлі глыбокае філасофскае асэнсаванне. Наватарства пісьменніка выявілася ў тым, што ён падаў сваіх герояў не проста на фоне гісторыі, а паказаў іх як актыўных яе тварцоў. Сцверджанне такой думкі ў 30-я гады мела сваё значэнне: тады лічылася, што творыць гісторыю не асобны чалавек, а згуртаваная нейчай воляй маса.\nІмкненне беларускай прозы да паглыбленай аналітычнасці і шырокага шматпланавага паказу жыцця выявілася ў рамане «Праз гады» (1933—1934) П.Галавача. Значны прамежак часу ахоплівае дзеянне гэтага твора — ад пярэдадня імперыялістычнай вайны да гадоў калектывізацыі. Яно адбываецца ў Пецярбурзе і ў беларускай вёсцы Шапятоўцы, на фронце.\nУ рамане «Праз гады» зроблена спроба стварыць эпічна-манументальны вобраз селяніна-працаўніка. Па задуме аўтара жыццёвы шлях яго павінен быў з'явіцца ўвасабленнем руху самой гісторыі. Ствараючы вобраз Тарэнты Шкробата, П.Галавач арыентаваўся на традыцыі Я.Коласа. Ён паэтызуе свайго героя, яго працу, яднанне з прыродай. Адмаўленне героя рамана «Праз гады» адразу ж уступіць у калгас псіхалагічна абгрунтавана.\nПастаўлена ў творы і тэма інтэлігенцыі, яе шляхоў у сувязі з бурнымі рэвалюцыйнымі падзеямі. На жаль, яна не знайшла глыбокага мастацкага вырашэння. Вобразам Пілацеева, Ягуплы не хапае псіхалагічнай глыбіні. Не прасочваюцца сувязі з традыцыямі твораў, што паявіліся на гэтую тэму ў 20-я гады.\nЯк шырокае эпічнае палатно быў задуманы раман «Мядзведзічы» (1932) К.Крапівы, які, на жаль, застаўся незакончаным. У ім пададзены каларытныя малюнкі жыцця розных слаёў беларускага сялянства ў першыя паслярэвалюцыйныя гады. У цэнтры рамана жыццё сям'і заможных сялян Верамейчыкаў, дзе пануюць ваўкаватая панурасць, злосць, варожасць. 3 гэтага асяроддзя імкнецца выбрацца маладая пара Юзік і Зося. Глыбокім сацыяльным зместам напоўнены вобразы Каржакевіча, Жыгулы і Грамабоя, самых багатых вяскоўцаў.\nРаман «Мядзведзічы» К.Крапівы цікавы ў стылявым плане. Ён належыць да псіхалагічна-аналітычнай плыні тагачаснай прозы, напісаны ў навелістычнай форме.\nУ многіх творах 30-х гадоў знайшоў мастацкае адлюстраванне местачковы побыт. У рэалістычным плане ён пададзены ў незакончаным рамане «На чырвоных лядах» (1934) М.Лынькова, у аповесці «Пад местачковым месяцам» (1931) В.Сташэўскага. Грунтоўна і дасведчана пра местачковае жыццё расказаў 3.Бядуля ў сваёй аўтабіяграфічнай аповесці «Набліжэнне» (1935).\nТыпалогію беларускага рамана 30-х гадоў узбагачаюць творы М.Гарэцкага «Камароўская хроніка» (1930—1932) і «Віленскія камунары» (1931—1932). У рэалістычна-бытавым рамане «Камароўская хроніка» пісьменнік асвятляе падзеі, якія ахопліваюць перыяд ад пачатку XIX да сярэдзіны 30-х гадоў XX ст. М.Гарэцкі паказвае рост нацыянальнай свядомасці беларускага народа. Твор цікавы і па сваёй будове. У ім своеасабліва спалучаюцца дзённікавыя запісы, урыўкі з лістоў Кузьмы Батуры, Лаўрыка, Марынкі, апісанні ад аўтара. Падзеі ў рамане падаюцца ў хранікальнай паслядоўнасці. Многа ўвагі ўдзяляецца апісанням побыту.\nНа дакументальнай аснове напісаны раманхроніка «Віленскія камунары». Дзеянне ў ім ахоплівае прамежак часу ад прыгону да пачатку 20-х гадоў нашага стагоддзя. Апавяданне вядзецца ад імя адной асобы — Мацея Мышкі, аднак гэта не звужае панарамнасці рамана. У ім апісваюцца падзеі імперыялістычнай вайны, першай рускай рэвалюцыі, водгукі Лютаўскай Кастрычніцкай рэвалюцый ў Вільні. Раман засведчыў імкненне беларускай прозы да шырокага маштабнага адлюстравання рэчаіснасці.\nРаманы М.Гарэцкага «Камароўская хроніка» і «Віленскія камунары» засталіся невядомымі чытачу 30-х гадоў. Абодва яны былі апублікаваны толькі ў 60-я гады.\nАсабліва вялікую ўвагу ўдзялялі пісьменнікі ў 30-я гады тэме калектывізацыі. Абумоўлена гэта драматычнымі падзеямі гадоў «вялікага пералому», а з другога боку, ідэалагічнымі ўстаноўкамі таго часу. Многія пісьменнікі пісалі свае творы як выкананне сацыяльнага заказу. Так, па прызнанні саміх аўтараў, паявіліся аповесці «Спалох на загонах» (1930—1932) П.Галавача і «Адшчапенец» (1931)Я. Коласа.\nЦікавым творам на тэму перабудовы вёскі на новы лад з'яўляецца аповесць «Межы» (1930) С.Баранавых. У ёй расказваецца пра той час, калі пачалі арганізоўвацца сумесныя таварыствы па апрацоўцы зямлі, камуны. Дзеянне адбываецца ў вёсцы Брод, якая сёння здаецца далёкім правобразам Куранёў з «Палескай хронікі» I.Мележа: «Стаяла, абкружаная дзікім балотам, абнесеная ілістай пажарынай вёска Брод; стаяла з вечна\nзаплаканымі паасенняму вокнамі, з узадранымі шчытамі, вышчарбленымі вокнамі — стаяла пад ветрам і пад дажджом, на ўсё прырыхтаваная»1. У вёсцы праходзіць сход, дзе сваімі думкамі дзеляцца заможны селянін Карпусь, каваль Трахім Апалонік, Васіль, Лявон Махавін. Апошні кажа: «Мне, ета, здаецца, як я маю тую бацькоўскую зямельку злучу з, ета, нечаю, чужою? Мне думаецца — грэх ета нават. Ты ведаеш, што, ета, мая тая палоска, мая тая мяжа. Дык як успамянеш — як жа, ета, тады нават і следу не застанецца — не знойдзеш, не ўбачыш сваёй роднай зямелькі»2. У аповесці «Межы» С. Баранавых сяляне грунтоўна ўзважваюць, што дасць ім калектыўная праца. Пракоп Бурцелікаў не хоча, каб яго сын уступаў у калгас, бо лічыць, што там «адзін цераз другога будзе хапаць, каб пад'есці. А рабіць, як бог даў. Есці ўсякі зможа»3. Пераканальных довадаў перавагі калектыўнай працы не мог прывесці ніхто: ні Анісь, які горача агітаваў за яе, ні ўпаўнаважаны з раёна.\nАповесць «Межы» С.Баранавых цікавая сваімі пытаннямі, што ішлі з глыбіні жыццёвых роздумаў яе герояў. Аўтар падзяляў ідэю калектывізацыі, але яго цікавіла вельмі важная праблема: наколькі калектывізацыя адпавядае інтарэсам сялян. Пытанне ставілася яшчэ без выразнай ідэалагічнай зададзенасці. Гэта абумовіла тое, што аснову твора ў многім вызначае суровая праўда пачатку калектывізацыі.\nАдным з першых адгукнуўся на падзеі калектывізацыі Я.Колас. У 1931 г. ён напісаў аповесць «Адшчапенец». У гэтым творы асабліва ярка выявіліся супярэчнасці часу — рэальнага жыцця і яго асэнсавання ў літаратуры. Я.Колас, аўтар «Новай зямлі», добра ведаў псіхалогію сялянства. 3 выключнай псіхалагічнай дакладнасцю перадаў ён буру ў пачуццях і свядомасці Пракопа Дубягі, якога калектывізацыя пазбаўляла зямлі-карміцелькі, уласнай гаспадаркі. Так адчуваў бы ў новых умовах сябе і Міхал з «Новай зямлі». Не верыць Пракоп, што калектывізацыя прынясе яму шчаслівае жыццё. Ніхто ў гэтым яго не можа пераканаць, бо гавораць усе з чужых слоў, не ведаючы таго, што будзе ў калектыўнай гаспадарцы. А ў руплівага гаспадара Пракопа пытанняў шмат. Як гэта так, што ён не будзе гаспадаром на сваёй зямлі, гаспадаром над сваім конікам? А чаму ён павінен будзе рабіць тое, што яму нехта скажа? I чаму яго пераконваюць, што ў калгасе ён будзе працаваць лягчэй? Хіба трэба баяцца працы? Гэта не ўсе пытанні, над якімі думае Пракоп. Кожнае з іх мела жыццёвую аснову і сведчыць пра практычны сялянскі розум героя, а не пра яго забітасць, палітычную несвядомасць. Часта пытанні, якія хвалююць Пракопа, носяць маральны характар. Чаму Кандрат Казёл, у якога «рукі да работы не здатны, але язык ходзіць спрытна», прымяркоўваецца заняць у калгасе крэсла начальніка? А як быць з гультаямі? На грунце такіх разваг у героя Я.Коласа выспявае задума адправіцца ўпрочкі, пабачыць, што робіцца ў свеце.\nТакі паварот сюжэта ў аповесці «Адшчапенец» мае фальклорна-казачную аснову, але прадыктаваны ён жыццём. Герой аповесці «Межы» С.Баранавых, што згадвалася раней, у размове пра калектывізацыю кажа: «Адважыцца трудна. Нашаму брату дай! Дай, каб ён табе рукамі абмацаў, вачыма каб агледзеў»1. Такая цікаўнасць і паклікала Пракопа ў вандроўніцтва, у час якога ён, па волі аўтара, трапляе ў калгас «Хваля рэвалюцыі». Пра знаходжанне героя ў ім аўтар расказаў у другой частцы аповесці. Пад уражаннем убачанага Пракоп змяняе свае погляды на калектывізацыю. Ідэалагічную зададзенасць такога вырашэння канфлікту разумеў і сам Я.Колас. Перавыхаванне Пракопа ў аповесці штучна фарсіравана. У ідылічных фарбах паказаны калгас, што аказаў уздзеянне на фарміраванне новых поглядаў у селяніна-«нехацімца». У аповесці Я.Коласа «Адшчапенец» паяўляецца і вобраз кулака як актыўнага праціўніка новага ладу.\n3 творамі «Межы» С.Баранавых і «Адшчапенец» Я.Коласа сваім зместам пераклікаецца аповесць П.Галавача «Спалох на загонах», якая мела дзве рэдакцыі. Іх параўнанне паказвае, як ідэалагічны наступ тагачаснай крытыкі адмоўна ўплываў на адлюстраванне жыцця ў мастацкіх творах. Пасля выхаду аповесці «Спалох на загонах» у 1930 г. яе аўтара сталі папракаць у тым, што ён не ўдзяліў належнай увагі ролі партыі ў калгасным будаўніцтве, што ў яго творы шмат стыхійнасці ў паказе гэтага працэсу. Пад стыхійнасцю разумеліся тыя развагі вяскоўцаў, якія ставілі пад сумненне афіцыйны курс на суцэльную калектывізацыю.\nУ рэдакцыі 1932 г. аповесць «Спалох на разгонах» загучала па-новаму. У ёй выказваецца папрок сялянам у палітычнай адсталасці, цемнаце, заскарузласці. Як і ў аповесці «Адшчапенец» Я.Коласа, у творы П.Галавача паказана шчаслівае жыццё сялян у камуне, якую наведвае сялянская дэлегацыя з Цярэшкавага Броду. Як у раі жывуць там людзі. У камуне ёсць нават дом, дзе разам выхоўваюцца дзеці. Шчаслівую будучыню прарочаць сялянам носьбіт калектывісцкай псіхалогіі Панас і рабочы Клім. Бяда іх у тым, што яны пазбаўлены здольнасці цвяроза ацэньваць тое, што адбываецца ў жыцці, слепа вераць у ідэю, навязаную грамадству партыйнымі ідэолагамі.\nУ аповесці «Спалох на загонах» П.Галавач паказвае, што сяляне пры магчымасці пакідаюць калгас. Віну за гэта ён ускладвае на кулака Мышкіна. Гэта было абумоўлена патрабаваннямі зверху скіраваць народны гнеў супраць шкоднікаў і дыверсантаў, якія нібыта акапаліся ў сялянскім асяроддзі. На самай справе не кулакі былі вінаватыя ў бедах і цяжкасцях таго часу, а сілавыя метады пры арганізацыі калгасаў.\nПра перагібы і крайнасці ў правядзенні калектывізацыі расказаў К.Чорны ў сваёй аповесці «Вясна» (1931), дзе выведзены вобраз заўзятага калектывізатара раённага маштабу. Ён дзейнічае па прынцыпу: «Або ў калгас, або на раскулачванне». Гэты работнік райвыканкама пагражае раскулачваннем і высылкай серадняку Радзівону Бабаку, які з цямна да цямна, як той вол, працуе на сваёй гаспадарцы.\nПра перагібы ў час калектывізацыі расказаў у сваёй аповесці «Чорная Вірня» (1931) Б.Мікуліч. Героя твора Рамана Пратасеню, які праводзіць калектывізацыю, не палохае тое, што ён памыляецца, прыносіць людзям няшчасці.\nБарацьбе з беззаконнасцю ў калгаснай вёсцы прысвечаны раман «Салаўі святога Палікара» (1933—1939) Р.Мурашкі. Герой твора селянін Анішчык у заяве, накіраванай у Цэнтральны Выканаўчы Камітэт і Савет Народных Камісараў, паведамляе пра несправядлівасць і парушэнне законаў у калгасе «Новая справа». Ён называе віноўнікаў, характарызуе іх. Анішчык — бядняк, мае кучу дзяцей і, каб пракарміць іх, працуе з ранку да ночы. Пра яго беднасць сведчаць старая хата, пакрыўлены хлеў. Але мясцовае начальства зрабіла яго кулаком. Вобраз Анішчыка пададзены ў рамане ў рэалістычным плане. У барацьбе з беззаконнасцю яму дапамагае загадчык сямігодкі Васіль Горбач. 3 яго вобразам у рамане звязана рамантычная плынь. Знешне ён грубаваты, але ў душы паэт, любіць і адчувае хараство прыроды.\nАнішчыку і Горбачу ў рамане супрацьстаяць кулакі, людзі, якія ненавідзяць савецкую ўладу: Хамовіч, Мысліцкі, Храпавіцкі. Яны кіруюць калгасам, але так, каб скампраментаваць ідэю калектывізацыі. У рамане Р.Мурашкі выразна выявілася ідэалагічная ўстаноўка на барацьбу з ворагамі народа, шпіёнамі і дыверсантамі. Кулакі ідуць на прамое злачынства: падпальваюць хлеў, забіваюць Анішчыка і Горбача. Сюжэт рамана такім чынам набывае прыгодніцкі характар, паслабляецца псіхалагізм вобразаў.\nСамым глыбокім і вострым творам 30-х гадоў пра калектывізацыю з'яўляецца раман «Вязьмо» (1932) М.Зарэцкага. У ім асуджаюцца тыя перагібы, якія мелі месца пры яе правядзенні. Герой рамана старшыня Сіўцоўскага сельсавета Пацяроб любіць у сваёй дзейнасці паказаць уладу, «размахнуцца, каб аж затрашчала ўсё навокал». Да сялян ён адносіцца пагардліва. Метады яго працы не растлумачальная цярплівая праца, а наскок, запалохванне. Пацяроб заяўляе, што можа за тры дні загнаць у калгас усіх жыхароў сельсавета. У рамане развенчваецца пацяробаўшчына як шкодная антыгуманная з'ява. Пісьменнік паказаў, што яна можа адмоўна паўплываць і на, здавалася б, прыстойных людзей. Каб не выглядаць мяккацелым інтэлегентам і жадаючы паказаць асабістую рэвалюцыйную адданасць справе, Сымон Карызна пачынае папацяробаўску ажыццяўляць суцэльную калектывізацыю. Заслуга М. Зарэцкага ў тым, што ён паставіў яшчэ ў 30-я гады пад сумненне неабходнасць суцэльнай калектывізацыі. Да такіх высноў не паднімаўся ніводзін аўтар, які пісаў тады пра калектывізацыю.\n«Вязьмо» М.Зарэцкага — гэта сацыяльнапсіхалагічны раман. У ім няма прыгодніцкіх эпізодаў, не паказваецца шкодніцкая дзейнасць кулакоў, няма падпалаў, сабатажу, забойства актывістаў. Раман гэты аказаўся ля вытокаў лепшых сучасных твораў пра гады калектывізацыі («Подых навальніцы», «Завеі, снежань» I. Мележа).\nУ 30-я гады беларускія празаікі звяртаюцца да вытворчых тэм, звязаных з адлюстраваннем жыцця горада, рабочага класа («Наступ на горла», «Гоман зарніц» Ц.Гартнага, «Каландры» П.Броўкі, «Крок пяцігодкі» Ю.Лявоннага, «Сонца пад шпалы», «Запіскі інструктара Томана» X.Шынклера). Размах і напружаны тэмп працы рабочых пісьменнікі ў той перыяд імкнуліся перадаць своеасаблівымі мастацкімі сродкамі. Іх змест вызначаюць не столькі змены ў псіхалогіі і поглядах людзей, колькі падзеі, факты.\nПэўнае месца ў творчасці празаікаў 30-х гадоў займае антыфашысцкая тэма. Яна рапрацоўваецца ў апавяданнях «Смерць Германа Васэрмана» і «Краскі ў памыях» Ц.Гартнага, «Навела без назвы» П.Галавача, у аповесці Э.Самуйлёнка «Тэорыя Каленбрун» і яго апавяданні «Герой нацыі». Змест многіх твораў прозы той пары складаюць эпізоды з жыцця працоўных Заходняй Беларусі.\nЛепшыя здабыткі прозы 30-х гадоў, асабліва мастацкі вопыт Я.Коласа, К.Чорнага, М.Гарэцкага, М.Зарэцкага, К.Крапівы і інш., не страцілі сваёй каштоўнасці.\nПаэзія. 3 пачатку 30-х гадоў у паэзіі наглядаецца паварот ад маладнякоўскага захаплення «касмізмам», ідэямі сусветнай рэвалюцыі да ўслаўлення героікі працоўных будняў. На гэта арыентавала паэтаў крытыка, якая сцвярджала, што сама савецкая рэчаіснасць з'яўляецца невычэрпнай крыніцай героікі і рамантыкі. Не без уплыву такіх установак у Я Купалы паявіўся верш «Трэба нам песень»:\nСкласць эпапею павінны такую, // Якую чэлюскінцы далі для свету, // I одамі уславіць наяўнасць жывую — //Бяссмертных герояў Саюза Саветаў.\nУ такім сцверджанні нельга не адчуць звужанага вызначэння задач паэзіі. Сам Я.Купала вымушаны быў траціць талент на стварэнне вершаў-пасланняў, якія фактычна з'яўляліся водгукамі на пэўныя грамадскія падзеі, што выяўляецца нават у іх назвах: «Беларускаму дзяржаўнаму выдавецтву», «Калгасу "Чырвоны баец"», «Ударніку», «Самалёту "Максім Горкі"», «Звяздзе». Такія вершы паявіліся і ў Я.Коласа («Каманіну, Молахаву і Сляпнёву», «Калгасу "Слабада"», «Шчаслівым жанчынам» і інш.). Утылітарна-ідэалагічная накіраванасць многіх твораў Я.Купалы і Я.Коласа абумовіла іх аблегчана публіцыстычны стыль («Адзінаццаць месяцаў...», «Святочныя вершы» Я.Купалы «Шаснаццатая гадавіна», «Камсамолец мой» Я.Коласа). З'яўленне такіх твораў у народных паэтаў можна вытлумачыць абставінамі часу і іх асабістым псіхалагічным станам. Варта прыгадаць пакаяльныя лісты Я.Купалы і Я.Коласа, што паявіліся ў 1930 г. у друку. Пісьменнікі сталі ахвярамі і сведкамі масавых рэпрэсій.\nЯк паступіць з народнымі паэтамі Беларусі? — з такім пытаннем звяртаўся сакратар ЦК КП(б)Б Панамарэнка да Сталіна. «Яны друкавалі і друкуюць знешне патрыятычныя вершы і творы, наскрозь фальшывыя, але неабходныя для выяўлення савецкасці (іх літаральны выраз), — пісаў кіраўнік рэспублікі ў Маскву. Настроі разгубленасці, творчай пасіўнасці, асуджанасці характэрны для беларускіх пісьменнікаў, якія аддалі даніну (у рознай ступені) нацдэмаўшчыне»1. У лісце гаворыцца, што палітычныя падзеі апошняга часу, г. зн. рэпрэсіі, моцна ацвярэзілі многіх пісьменнікаў. Безумоўна, што яны ўплывалі на Я.Купалу, Я.Коласа, 3.Бядулю і інш.\nВершы Я.Купалы пра калгаснае жыццё прасякнуты радасным настроем. Аднак увага паэта засяроджана на знешніх прыкметах гэтага жыцця. Ён радуецца першай усебеларускай выстаўцы дасягненняў сельскай гаспадаркі і прамысловасці («Працай дружнай, калектыўнай»), таму, што «калгаснік усеўся на трактар» («Дзе крыўда адвечная спела», «На нашым полі»), што «гошвуць па шляхах Беларусі Абозы чырвоныя з хлебам» («Новая восень»).\nЯ.Купала пазбягаў паказу цяжкасцей вясковага жыцця, ён пісаў толькі пра светлыя, прытым найчасцей уяўныя, яго бакі. Святочным паказана жыццё калгаснікаў у «ляўкоўскім» цыкле Я.Купалы, вершы якога напісаны ў стылі рэалістычнай ідэалізацыі (Р.Бярозкін). Такой «ідэальнай паэзіі» («Я калгасніца», «Як я молада была...», «Вечарынка» і інш.) бракавала глыбіні ў асэнсаванні рэчаіснасці 30-х гадоў. Аднак і вершы гэтага цыкла не пазбаўлены адзнак майстэрства, вызначаюцца сувяззю з народнапесеннымі традыцыямі.\nУ такім стылі створаны і вершы Я.Коласа «Радасць», «Шчаслівая хвіліна». Першы з іх вытрыманы ў песенным жанры. У вершы «Шчаслівая хвіліна» паэт перадае радасць маці, якая ўпэўнена, што яе дзіцяці забяспечаны шчаслівы лёс.\nРоздумам над праблемамі сучаснасці і тым, як сённяшні дзень звязаны з мінулым і будучым, было выклікана паяўленне ў паэзіі другой палавіны 30-х гадоў медытатыўных жанравых форм.\nУ стрымана разважлівых інтанацыях напісаны верш Я.Коласа «Вусце»: «Я ў мыслях зноў прайдуся па зямлі». Яго вабіць хараство прыроды і тая суладнасць, што пануе тут. Здаецца, сама вечнасць увасобілася ў магутныя дубы, гонкія сосны. I вось «нацягнутыя струны цішыні» парушае рэха матора. Гул матора асацыіруецца ў свядомасці лірычнага героя Я. Коласа з рухам самога жыцця:\nА вось матор загуў у глыбіні Блакітнага прастору: нашы дні У сонечным купаюцца праменні.\nНа хвалях «бурнага подыху дзён» нараджалася паэзія пісьменнікаў малодшага пакалення П.Броўкі, П.Глебкі, М.Хведаровіча, А.Звонака, М.Лужаніна, 3.Астапенкі, А.Куляшова, Ю.Таўбіна і інш. Іх творчасць насіла пераважна ўзвышана-рамантычны характар. Маладыя паэты даволі часта звяртаюцца да традыцый маладнякоўцаў. У іх паэзіі, асабліва вершах, напісаных на вытворчую тэму, заўважаецца дэкларатыўнасць, абстрактная абагульненасць. Сваю паэтычную праграму ў агітпаэме «Цэхавыя будні» П.Броўка сфармуляваў так: «Мне трэба, каб слова падносіла цэглу, а вершы ў альбом і другія напішуць». Малады паэт звяртаецца да касмічных вобразаў («Мне сонца сёння — домна, а цэх — мая радзіма»), лозунгавай патэтыкі («Горад у кашулях сваіх рыштаванняў горда ступае ў дні камун»). Такія адзнакі былі ўласцівы паэтычнаму стылю не аднаго П.Броўкі. «Як жа здабыткі часоў рэканструкцыі нам перабавіць да дзён камунізмавых?» — такое пытанне стаіць у вершы «Будуйце шлях да мэта» П.Глебка. Аўтар імкнецца выказаць парады на гэты конт: «Слухайце, я зачытаю інструкцыю, Слухайце добра, яна невялізная». У вершы думка рытарычна агаляецца, публіцыстыка заглушае пачуцці, якія хацеў выявіць аўтар.\nУ многіх паэтычных творах пачатку 30-х гадоў можна заўважыць звужанае разуменне меры чалавечнага. Нярэдка ў вершах гучаць матывы наіўнага аскетызму. У імя сцвярджэння ідэй новага свету лірычны герой часам імкнуўся пазбавіцца інтымных ігачуццяў: Пакуль зладзіш добры лад Справы гаспадарскай, Ой, не ўспомніш пра дзяўчат, Пра пяшчотнасць ласкі,— пісаў А.Александровіч у адным з вершаў, што ўвайшоў у зборнік «Узброеныя песні».\nНайбольш пашыранымі жанрамі ў пачатку 30-х гадоў былі бытавыя замалёўкі ці дарожныя вершаваныя нарысы. Атрымаў распаўсюджанне прыём мантажу жыццёвых фактаў. У такой манеры напісаны цыкл А.Куляшова «Сонечнае заўтра», вершы М.Лужаніна «Гэтак яно было», «Гадзіна, пакуль адчыняюцца ўстановы», П.Глебкі «Трывога».\nСвоеасаблівасцю і глыбінёй бачання свету вызначаюцца вершы У.Хадыкі, якія склалі нізкі «За строем дат» (1934) і «Песні з поўдня» (1935). Паэт імкнецца «знайсці такое слова залатое, каб пець народжаны ў змаганні свет». Ява бачыцца У.Хадыку ў яе рэальнай існасці і ў велічных перспектывах далейшага росквіту: «Пішу вясну ў святле Агаступных зор, і свет увесь так родны мне і блізкі». Важным грамадскім тэмам паэт часта надае лірычна-інтымны паварот, што накладвае адбітак на паэтыку і стыль яго вершаў:\nА ў плынях рэк, па залатой траве Крамянае такое ходзіць лета. Ў аздобе сонечных жывых акрас Яно звініць вясёлаю вадою. Такое толькі можа быць у нас — Здаровае, тугое, маладое.\nУзнёсла-рамантычны пейзажны малюнак, як можна заўважыць, служыць тут сродкам для выяўлення пачуццяў маладога паэта, яго асабістага захаплення жыццём.\nУ другой палавіне 30-х гадоў значна паглыбляе свой гуманістычны змест пейзажная лірыка. Карціны прыроды набываюць самастойнае эстэтычнае значэнне, яны нясуць у сабе медытатыўна-філасофскі змест. Гэтыя якасці выразна выявіліся ў творчасці У.Хадыкі, П.Броўкі і інш. «Зборнік П.Броўкі «Шляхамі баравымі» вызначаюць вершы, у якіх цэнтральнае месца займае чалавек, яго пачуцці і думы,— пісаў пасля выхаду з друку гэтай кнігі П.Глебка,— дармо, што гэтыя вершы напісаны часамі аб дажджы ці аб крыніцы. У гэтых вершах Пятрусь Броўка зрабіў надзвычай удалую спробу перадаць жывыя пульсы чалавечага пачуцця так, што пад ім адчуваецца магутнае сэрца людзей нашага часу. А праўдзівасць і непасрэднасць пачуцця вызначылі ў сваю чаргу разнастайны характар рытмічнага рысунка і строфікі. Гэта кніга ў гэтым сэнсе самая багатая не толькі ў творчасці самога Броўкі, а і ўсіх нашых маладых паэтаў»1. Глыбокі лірызм вызначае змест такіх вершаў П. Броўкі, як «Канец лета», «Дождж», «Крыніца», «Бор».\nУ напрамку паглыблення лірызму, узрастання меры асабістага ў выяўленні грамадзянскай сутнасці з'яў развівалася ў гэты час творчасць А.Куляшова. У эмацыянальным ладзе і настраёвасці яго паэтычнай нізкі «Юнацкі свет» можна адчуць уплыў Я.Купалы, яго «ляўкоўскага» цыкла. Лірычны герой паэта — юнак, летуценнік па натуры, моцна ўлюбёны ў жыццё. Яго вабіць рамантыка дарог, сустрэч з сябрамі («Карусель», «Бюро даведак»). Ён жыве марай памножыць хараство роднай зямлі. Герой А.Куляшова ўсведамляе свой абавязак перад Радзімай, народам:\nХачу неспакойнаю хмарай грымець,\nМаланкамі ўвесь апавіты,\nКаб цяжка адразу было зразумець\nЦі вокам акінуць, які ты.\nСпакою не ведаць ні ноччу, ні днём\nI не прыставаць у знямозе,\nВялікай любові дажджом\nЗямлю цалаваць па дарозе.\nШчырасцю лірычнага пачуцця: «Я — спакойны юнак, можа нават крыху сарамлівы...» — вызначаліся лепшыя вершы П.Панчанкі, які ў 1938 г. выдаў зборнік «Упэўненасць». Лірычны герой паэта выяўляў характэрныя рысы таго пакалення, якое ў канцы 30-х гадоў уступала ў пару сталасці.\nАдметнасці часу і яго людзей знаходзілі паэтычнае ўвасабленне ў творчасці многіх маладых аўтараў, зборнікі якіх выйшлі з друку (А.Астрэйка, А.Зарыцкі, М.Калачынскі, Р.Няхай). Першымі вершамі заявілі пра сябе М.Аўрамчык, К.Кірэенка, А.Русецкі, А.Вялюгін і іншыя. Паэты гэтага пакалення праяўлялі павышаную цікавасць да нацыянальнай спадчыны, фальклору і класічных традыцый іншых літаратур.\nЯк і ў прозе, у паэзіі перадваенных гадоў была даволі пашырана антыфашысцкая тэма. Прадчуванне суровых выпрабаванняў вызначала змест многіх паэтычных твораў таго часу.\nУ вершы-прывітанні, звернутым да ўдзельнікаў трэцяга пленума Саюза савецкіх пісьменнікаў, Я.Купала пісаў:\nЗайграць сурмы нам да бойкі, Пажарам задымяць шляхі,— Алоўкі зменім на вінтоўкі, Заменім пёры на штыкі.\nПа жанравых адзнаках многія вершы на антыфашысцкую тэму з'яўляюцца вершамі-пасланнямі («Японскім самураям» Я.Купалы, «Гераічнай Іспаніі» Я.Коласа), заклікамі («Польскім катам», «Будзьце чуйны» Я.Коласа). Асаблівае значэнне набыла палітычная сатыра («А ў Вісле плавае тапалец» Я.Купалы, «Панамваякам», «На «шлюб» пана Студніцкага» Я.Коласа, «3 фашыстоўскай падваротні», «Майстры крывавага джаза» К.Крапівы).\n3пад пяра паэтаў малодшага пакалення выходзяць нізкі вершаў, у якіх яны выяўляюць сваю гатоўнасць бараніць Радзіму. Такі матыў вызначае змест такіх вершаў, як «Палеская дарога», «Праводзіны» П.Броўкі, «Дазорны», «Песні аб граніцы» П.Глебкі, «Ранак», «Станцыя Камунары» А.Куляшова. Іх лірычны герой адчувае сваю адказнасць перад Радзімай і народам.\nКалі на родным целе раны,— Супроць разбойніцкай рукі Малюся з шчыраю пашанай На кулямёты і штыкі,—\nЗначнае месца ў тагачаснай паэзіі займаюць вершы, прысвечаныя Заходняй Беларусі. Яшчэ ў паэме «Безназоўнае» Я.Купала выказваў сваю заклапочанасць і тугу, што беларусы яшчэ «не ўсе ў грамадзе».\nНа падзеі памятнага верасня 1939 г. народны паэт адгукнуўся цыклам вершаў «На заходнебеларускія матывы». Сваю радасць з прычыны ўз'яднання беларускага народа Я.Колас выказаў у вершах «Свайму народу», «Вольнаму народу», «Радасная сустрэча». Гэтай тэме прысвяцілі свае вершы П.Броўка («Песня вызваленай жанчыны», «Сустрэча»), П. Панчанка (цыкл «Вызваленне»).\nШырокі грамадскі рэзананс набывалі ў 30-я гады вершы, прысвечаныя дружбе народаў («Украіна», «Сонечнаму Шата Руставелі», «Грузія», «Джамбулу» Я. Купалы, «Жыве Руставелі», «Джамбулу», «Баянукабзару» Я. Коласа). Усе яны напісаны ва ўзвышанапатэтычным стылі, бо былі прымеркаваны да пэўных юбілейных дат.\nПаяўлялася ў тыя гады многа твораў, у якіх услаўляліся правадыры, асабліва Сталін: «У сэрца ён кожнаму глянуць умее, Выполвае злое, разумнае сее — Вялікі і мудры ў сваёй прастаце — Дзе гляне, там радасць і слава расце». Спрошчанасць і ілюстрацыйнасць супярэчыла самой прыродзе паэзіі, яе гуманістычнай сутнасці.\nУ развіцці беларускай паэмы 30-х гадоў можна заўважыць многа агульнага з развіццём іншых жанраў паэзіі. Пафас многіх паэм вызначаецца жаданнем іх аўтараў уславіць працоўны ўздым сваіх сучаснікаў. Адметнай рысай многіх твораў гэтага жанру з'яўляецца тое, што сваім зместам яны звязаны з пэўнымі канкрэтнымі падзеямі, працоўнымі калектывамі. Паэма «Над ракой Арэсай» напісана Я.Купалам на аснове ўражанняў ад убачанага ў камуне Беларускай ваеннай акругі (цяпер калгас імя БВА), якую паэт наведаў у 1933 г. На дакументальную аснову твора ўказвае сам аўтар:\nЯ сяўбу сам бачыў, Палеткі абходзіў, На жыццб камуны Нагледзеўся годзе.\nАўтар ставіў перад сабой задачу раскрыць сілу свабоднай працы. Ідэя паэмы раскрываецца праз паслядоўны паказ жыцця і працы калектыву камунараў. Я. Купала вылучае ўсяго некалькі асоб, прычым яны ў творы мала індывідуалізаваны.\nПаэма «Над ракой Арэсай» напісана ў форме своеасаблівага рэпартажу:\nЯ не буду ўнутр залазіць Падзеяў саўгасных, Апішу толькі, што бачыў Болейменей ясна.\nГэтым абумоўлены многія асаблівасці паэмы: яе хранікальная кампазіцыя, уласцівы стылю прыём антытэзы, спалучэнне эпічных малюнкаў з лірычнаэмацыянальнымі адступленняміўстаўкамі.\nАмаль тыя ж стылёва-жанравыя рысы характэрны і паэме Я.Купалы «Барысаў». Эпічнарэпартажная форма падачы матэрыялу значна прыглушыла лірызм твора.\nАднак ужо ў пачатку 30-х гадоў беларуская паэма імкнецца да жанравай разнастайнасці. Многія аўтары звяртаюцца да сінтэтычных форм — спалучаюць хранікальна-эпічную кампазіцыю з лірычнай, публіцыстыку з прыёмамі ліра-эпічнага адлюстравання жыцця. Аднак спробы стварыць такія новыя жанравыя формы, як лірычная хроніка («Хада падзей» П.Глебкі), агітпаэма («Цэхавыя будні» П.Броўкі) засталіся толькі добрымі намерамі аўтараў.\nНекаторыя аўтары робяць спробу ўвесці ў рамантычную плынь сваіх паэм умоўнасць, сімвалічныя сцэны. У «Арцы над акіянам» (1929—1930) П.Глебкі ідэя інтэрнацыянальнай еднасці народаў раскрываецца ў сюжэце, асновай якога з'яўляецца барацьба інжынера Яновіча за пабудову фантастычнай «аркі над акіянам». Яна павінна забяспечыць шчаслівую супольнасць людзей усяго свету.\nПошукамі новых сродкаў вобразнага адлюстравання жыцця можна вытлумачыць стылявыя асаблівасці паэмы А.Куляшова «Аманал».\nУ пачатку 30-х гадоў былі зроблены спробы звярнуцца да традыцый лірычнай паэмы. Паэтычную задуму твора «Галасы гарадоў» М.Лужанін вызначыў так: «Я аддаў сюды ўсе настроі, і трывогу сваю, і гнеў». Аўтар назваў свой твор «матэрыяламі на паэму». Паэт імкнуўся ахапіць найбольш значныя падзеі, ад якіх, на яго думку, залежыць лёс свету. Яго роздум носіць глыбока асабісты характар: «Я сэрца сваё пішу».\nУ беларускай паэме 30-х гадоў узрастае цікавасць да гісторыка-рэвалюцыйнай тэмы. Гераічны вобраз змагара супраць польскіх акупантаў выводзіць П.Глебка ў паэме «Арлянка» (1931). У трактоўцы станоўчага героя аўтар абапіраецца на паэтычныя традыцыі 20-х гадоў. Дзеянні і ўчынкі гераіні вызначаюцца выключным максімалізмам:\nЯ не спужаюся,\nсмела на смерць Выйду за справу рабочых.\nАднак гераічнае ў творы не ўзнімаецца да трагедыйнага, хоць жыццёвыя рэаліі, адлюстраваныя ў ім, вымагалі гэтага.\nГуманістычны пафас паэмы па гэтай прычыне аказаўся паслабленым.\nСтаноўчыя зрухі ў вырашэнні гераічнай тэмы можна заўважыць у паэме П.Броўкі «Праз горы і стэп». Яна напісана «паводле матэрыялаў Самарскай кавдывізіі». Гераічнае раскрываецца ў паэме праз трагедыйнае. Пра цяжкасці баявога пераходу кавалерыйскай дывізіі расказваецца вуснамі ўдзельніка саміх падзей.\nТрагедыйны змест мае паэма П.Броўкі «1914». У ёй аўтар выносіць прысуд імперыялістычным войнам. Герой паэмы Сымон Перагуд, не шкадуючы жыцця, змагаецца за «айчыну і веру». Ён часова паверыў у хлуслівыя абяцанні, што пасля перамогі будзе жыць шчасліва. У трагедыйным плане падае П.Броўка сцэну вяртання скалечанага Сымона ў родную вёску. Убачыўшы яго, аднавяскоўцьт «стаялі нямымі», «жонка білася вобзем» і «аогі шукала заместа крыжоў». Для паэмы «1914» характэрна стылявая шматфарбнасць. Аўтар удала спалучае трагедыйнае нават з сатырычным.\nУ песенна-паэтычным стылі напісана паэма П.Броўкі «Кацярына» (1938). У форме рэпартажу, у якім падзеі апісваюцца ў паскораным тэмпе, паказвае П.Броўка жыццёвы шлях вясковай жанчыны-працаўніцы. У паэме мастацкія карціны спалучаюцца па прынцыпу антытэзы — горкая доля гераіні ў дакастрычніцкі час супрацыістаўляецца яе жыццю ў новым грамадстве.\nСваё далейшае развіццё атрымлівае ў другой палове 30-х гадоў героіка-рамантычная паэма. У гэтым жанры асабліва плённа працаваў тады А.Куляшоў. Яго пяру належаць паэмы «Баранаў Васіль» (1937), «Песня аб разведчыках» (1938), «Хлапцы апошняй вайны» (1940). У дзвюх першых аўтар імкнецца асэнсаваць вытокі гераізму часу грамадзянскай вайны. Змест трэцяй паэмы вызначаюць трагедыйныя матывы, прадчуванне непазбежнасці вайны з фашызмам. Герой паэмы «Хлопцы апошняй вайны» — савецкі чалавек, на долю якога выпала адказная і высакародная місія быць абаронцам жыцця планеты і сусвету. Ад звычайнага, паўсядзённага, якое сімвалізуе вечнасць жыцця, паэт узнімаецца да шырокіх абагульненняў, уводзіць касмічнапланетарныя вобразы зямлі, сонца, абязлюдзелай зямлі. Спусташальным сілам А.Куляшоў супрацьпастаўляе паўсядзённую зямную прыгажосць. Рэалістычная стылявая плынь своеасабліва прызямляе ўмоўна-асацыятыўны план твора, напаўняе яго глыбокім гуманістычным зместам: «стане зямля зусім маленькай, між іншых зорак прыкметнай „ледзь», калі спыніць сваё існаванне чалавецтва. Паэма А.Куляшова «Хлопцы апошняй вайны» засведчыла найболын значныя дасягненні беларускай героіка-рамантычнай паэмы 30-х гадоў.\nДраматургія. Развіццё драматургіі ў 30-я гады звязана з творчасцю Я.Коласа («Вайна вайне», «У пушчах Палесся»), К.Чорнага («Бацькаўшчына», «Ірынка»), 3.Бядулі («Салавей»), К.Крапівы («Канец дружбы», «Партызаны», «Хто смяецца апошнім»), В.Вольскага («Цудоўная дудка», «Дзед і жораў», «Несцерка»). Шмат у чым вызначалі напрамак яе развіцця ў пачатку дзесяцігоддзя патрабаванні крытыкаў актуальных твораў. Вялікая колькасць п'ес паявілася ў той час пра калектывізацыю («Помста кулацкая» Б.Крамскога, «Скварка», «Бальшавіцкая вясна» I.Гурскага, «Шляхі» У.Стэльмаха, «Гонар» М.Паслядовіча і інш.). Аднак складаныя жыццёвыя праблемы вырашаліся ў іх спрошчана. Увага засяроджвалася на класавай барацьбе, амаль у кожньш творы паказваліся варожыя акцыі кулакоў. На фоне такіх твораў вызначалася драма «Сымон Карызна» М.Зарэцкага, напісаная на аснове рамана «Вязьмо». У ёй аўтару ўдалося захаваць крытычны пафас эпічнага твора, дзе выкрывалася пацяробаўшчына як заганны метад арганізацыі калгасаў.\nСур'ёзным поглядам на вырашэнне праблем, што датычылі жыцця вёскі, вызначаліся п'есы «Песні нашых дзён» В.Гарбацэвіча і «Рой» В.Шашалевіча. Не хапала псіхалагічнай глыбіні п'есам «Гута» Р.Кобеца і «Качагары» I.Гурскага, у якіх рабіліся спробы асэнсаваць вытворчую тэму. Крытыка 30-х гадоў хваліла драму «Напор» (1931) А.Александровіча, бо яна была прысвечана барацьбе рабочых дрэваапрацоўчага завода за выкананне вытворчага плана. Але ў мастацкіх адносінах твор нічым асаблівым не вызначаўся: персанажы пададзены ў ім схематычна, у п'есе няма належнай кампазіцыйнай сувязі паміж эпізодамі.\nУ 30-я гады многія пісьменнікі ствараюць драматургічныя творы на матэрыяле сваіх эпічных твораў. Па матывах аповесці «Дрыгва» Я.Колас напісаў п'есу «У пушчах Палесся» (1938). Вобраз дзеда Талаша падаецца драматургам на фоне разгортвання ўсенароднай барацьбы супраць інтэрвентаў. Сюжэт гэтай п'есы характарызуецца большай канфліктнай напружанасцю, чым у драме «Вайна вайне». У ёй шмат каларытных карцін. Аўтар часта пераносіць дзеянне з аднаго месца ў другое. У вобразе дзеда Талаша выведзены народны характар.\nУ манеры, блізкай да коласаўскай, напісана п'еса К.Чорнага «Бацькаўшчына» (1932). Як і ў аднайменным рамане, у ёй яскрава выявіліся такія рысы таленту пісьменніка, як схільнасць да псіхалагізму, уменне выкарыстаць трапную мастацкую дэталь. П'еса «Бацькаўшчына» засведчыла перспектыўнасць жанру сацыяльнапсіхалагічнай драмы, якая ў першай палове 30х гадоў атрымала значнае развіццё.\nФальклорна-рамантычны каларыт захаваў 3.Бядуля ў п'есе «Салавей» (1937), у аснову якой пакладзена аднайменная аповесць. Праўда, у інсцэніроўцы пісьменнік імкнуўся ўзмацніць сацыяльную характарыстыку персанажаў. Станоўчыя героі падаюцца ў арэоле рамантычнай прыўзнятасці. Адмоўныя ж персанажы паказаны аднапланава і просталінейна. Аўтару не ва ўсім удалося перадаць драматычнымі сродкамі змест папулярнай у той час аповесці.\nП'еса Э.Самуйлёнка «Сержант Дроб» (1935) з'яўляецца інсцэніроўкай аповесці «Тэорыя Каленбрун» і прысвечана тэме барацьбы супраць фашызму. Барацьба супраць шпіёнаў паказваецца ў прыгодніцкім плане. Аўтар не ўдзяліў належнай увагі індывідуалізацыі дзеючых асоб.\nПяру Э.Самуйлёнка належыць таксама п'еса «Пагібель воўка» (1939), якая сваёй тэмай, напружаным сюжэтам, прыёмамі дэтэктыву пераклікаецца з першым драматургічным творам пісьменніка. У творы таксама выявіліся схематызм і зададзенасць у адлюстраванні рэчаіснасці, якія былі характэрны для многіх твораў як прозы, так і драматургіі 30-х гадоў. Сярод персанажаў п'есы замежны дыверсант, мясцовыя ворагг савецкай улады і іх памагатыя, якія чыняць шкодніцтва, не спыняюцца нават перад забойствам.\nВыкрыццю фашысцкай ідэалогіі прысвечаны драмы «Коі Ргоп!» Б.Мікуліча і «Сімфонія гневу» В.Шашалевіча. Іх паяўленне было выклікана складанымі палітычнымі працэсамі, што адбываліся ў той час у свеце.\nУ 30-х гадах павышаецца цікавасць да жанру драматызаванай паэмы, якая ў беларускай літаратуры ўжо мела багатыя традыцыі. Так, М.Клімковіч піша паэму «Кацярына Жарнасек» (1938), у якой адлюстравана героіка народна-вызваленчай барацьбы мінулых гадоў. Твору ўласцівы значныя мастацкія хібы: яму нестае кампазіцыйнай зладжанасці, драматычнай напружанасці, сцэнічнасці — гэтых важных жанравых адзнак драматычнай паэмы.\nУ аснову драматычнай паэмы П.Глебкі «Над Бярозай-ракой» (1939) пакладзены рэальныя факты перыяду грамадзянскай вайны. Аўтар выбраў адзін з напружаных драматычных эпізодаў — бітву за горад Барысаў. Сваіх герояў ён ставіць у трагічныя абставіны. Камісар Азорыч, які па даносу Бэсмана аказаўся ў руках ворагаў, на словах згаджаецца паказаць ім партызанскі лагер, а на справе паўтарае подзвіг Івана Сусаніна. Стыль паэмы разнастаяць народна-песенныя элементы. У асобныя масавыя сцэны аўтар увёў партызанскія песні («Не журыся, горненька, і не плач», «Над цёмным ляском...»), песню чырвонаармейцаў («Над Бярозайракой, над далінаю»). Аўтар шырока ўводзіць у твор прымаўкі, інтанацыі і рытміку народных плачаў і калыханак.\nДата добавления: 2015-08-17; просмотров: 1296. Нарушение авторских прав; Мы поможем в написании вашей работы!