NHMT - 2019-cu ildə hasilat sənayesində fəaliyyət göstərən şirkətlərdə Əmək qanunvericiliyinin icra vəziyyəti üzrə müstəqil Monitorinq hesabatı\nMÜƏLLİF: NHMT At: 24 Fevral 2020\n2. Neft sektorunda əmək qanunvericiliyinin və digər normativ hüquqi Aktların icra vəziyyəti\n3. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Konvensiyaları\n4. Gender (qadın və kişilərin) bərabərliyinin təminatı haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunu\n5.1. Nazirlər Kabinetinin 25.01.14 tarixli qərarının 6-cı bəndinin pozulması\n5.2. İçməli və texniki su ilə təminat\n5.3. Mənzillə təminat\n5.4. Nəqliyyatla təminat\n5.5. Vəzifədən sui istifadə\n6. Vətəndaşların müraciətləri haqqında AR qanunu\n7. Müsbət məqamlar\n8. İdarə və müəssisələrdə əmək qanunvericiliyinin pozulma səbəbləri\nBakı yanvar 2020\nBu hesabat: Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatı İctimai Birliyi (NHMT İB) ekspertləri tərəfindən, ölkənin neft sektorunda çalışan işçilərin müraciətləri, şikayət ərizələri, təşkilatın aktiv üzvlərinin verdiyi yoxlanılmış məlumatlar, informasiya sorğularına verilmiş cavablar, mətbuatda dərc olunan məlumatlar, təşkilat üzvlərinin mütəmadi olaraq apardığı monitorinqlər, təşkilat tərəfindən aparılan məhkəmə çəkişmələri əsasında hazırlamışdır. Bəzi rəsmi rəqəmlər SOCAR və BP saytında yerləşdirilən “Davamlı İnkişaf” üzrə 2018-ci ilin hesabatlarından (2019-ci il üzrə hesabata hələlik yerləşdirilməyib) götürülüb. Hesabatın tərtib olunmasında məqsəd Azərbaycanın neft sektorunda əmək və sosial hüquqlar üzrə qanunvericiliyə nə dərəcədə icra olunduğun mümkün olan dərəcədə qiymətləndirməkdi. Monitorinqlər daimi xarakter daşıyır. Monitorinqlər nəticəsində ölkənin neft sektorunda işçi hüquqlarının vəziyyətini qismən qiymətləndirmək mümkün olmuşdur. Hesabat 2019-ci ili əhatə edir Monitorinqlər mütamadi xarakter daşıyır. Hesabatda ölkənin neft sektorunda qanunvericiliyin icrasındakı problemlər öz əksini tapmış, həmin problemlərin yaranma səbəbləri və həlli üçün rəylər də verilmişdir. Monitorinq vaxtı işəgötürənlər tərəfindən aşağıdakı qanun pozuntuları müşahidə olunmuşdur:\n2. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin\nMaddə 9. (Əmək müqaviləsi üzrə işçinin əsas hüquqları) və Maddə 10. (Əmək müqaviləsi üzrə işçinin əsas vəzifələri) pozulması\nMüşahidə olunub: Azneft İB,strukturuna daxil olan Neft Daşları NQÇİ. Vəzifə təlimatna uyğun olaraq idarənin sahə rəislərinin Word, Excell, Outlook, SOCAR-da tədbiq olunmuş SAP (hasilata,təchizata,əmək haqqına və s. nəzarət etmək üçündür) proqramını sərbəst bilməsi tələb olunur. Bu bilgiyə malik olmayan mütəxəsis və rəhbər işçilər həmin vəzifəyə təyin oluna bilməz Lakin vəzifəyə təyin olunan bəzi sahə rəisləri bu proqramı bilmədiyindən özlərinə “katib” götürürlər. Bu vəzifə ştat cədvəlində nəzərdə tutulmadığından, “katib”lə bağlanan Əmək müqaviləsində onun iş yeri fəhlə, operator və s. göstərilsə də, faktiki olaraq “katib” vəzifəsini yerinə yetirirlər Yəni işçi öz əmək müqaviləsində qeyd olunan işi yox, rəisin "katibi" funksiyasını yerinə yetirir. Bu halda"katib" onunla bağlanmış əmək müqaviləsində qeyd olunan vəzifə öhdəliklərini yerinə yetirmir və öz iş yoldaşının hüququnu pozur. Bir işçi həm "katibin" işini, həm də öz vəzifəsini icra etməli olur və bunun üçün əlavə ödəniş olunmur.\nMaddə 16 (diskriminasiyaya yol verilməsi)\nMüşahidə olunub: SOCAR strukturuna daxil olan idarə və müəssisələrdə. Hasilat sənayesində diskriminasiyanın əsas səbəblərində biri qohumbazlıqdır, xüsusən bu işə qəbul, əmək haqqının ödənilməsi və əmək müqaviləsinin ləğv olunması zamanı özünü göstərir. Bunun nəticəsində də çoxlu sayda işçi diskriminasiyaya məruz qalır. Bəzən işçilərin siyasi baxışlarına görə də təqib olunması müşahidə olunur. Müxalifət partiyasının üzvülüyündə olan şəxslərin peşəkarlıq və ixtisas dərəcəsindən asılı olaraq nəinki yüksək vəzifə hətta kiçik və orta rəis vəzifələrinə belə irəli çəkilməsi qeyri-mümkündür. İşə qəbulla əlaqədar tərtib olunmuş anketlərdə işçinin hansı siyasi partiyanın üzvü olması barədə xüsusi bənd var. Yerli işçilərə qarşı diskrinimasiya neft layihələrində iştirak edən bəzi xarici şirkətlərdə də müşahidə olunur.\nMüşahidə olunub: SOCAR strukturuna daxil olan idarə və müəssisələrdə. İdarələrin əksəriyyətində iqtidar partiyası olan “Yeni Azərbaycan” partiyasının özəyi var.\nMaddə 45.4 (Əmək funksiyasının yerinə yetirilməsi şərtlərinə görə işin və ya göstərilən xidmətlərin daimi xarakterə malik olduğu qabaqcadan bəlli olduğu halda, əmək müqaviləsi müddəti müəyyən edilmədən bağlanmalıdır)\nMüşahidə olunub: SOCAR və onun tərkibinə daxil olan əksər idarə və müəssisələrdə, eyni zamanda bu sahədə fəaliyyət göstərən SOCAR tərəfdaşları “Qarasu” ƏŞ, “Salyan Oyl”, SOCAR AQŞ, AZFEN, BOSSHELF və s. əksər xarici neft şirkətlərində işin daimi xarakterə malik olduğuna baxmayaraq işçilərlə müddətli əmək müqaviləsi bağlanılır. Müqavilələr çox hallarda işçinin iradəsinin əleyhinə və ya təzyiqlər yolu ilə həyata keçirilir, bu da işçinin rahatlıqla işdən azad olunmasına imkan yaradır. Azərbaycanın neft sənayesində ən böyük hüquq pozuntusu olan bu proses işçilərlə bağlanmış müddətli əmək müqaviləsinin 1, 2, 3, 6 ay və ən çoxu 1 il müddətinə bağlanması hələ də davam edir. Bunun nəticəsində hər il yüzlərlə insan öz iş yerini itirir.. İşçinin müqavilə müddətinin qurtarması ilə işçinin tutduğu vəzifəsindən azad edilməsi onu işsizlikdən sığorta haqqından da məhrum edir.\nMaddə 69. 7. (İşəgötürən tərəfindən zor işlədilərək, hədə-qorxu gələrək, yaxud hər hansı başqa üsulla işçinin iradəsinin əleyhinə əmək müqaviləsini ləğv etməyə onu məcbur etmək qadağandır).\nMüşahidə olunub: SOCAR strukturuna daxil olan idarə və müəssisələrdə ölkə qanunvericiliyinə zidd olaraq işçilərlə bağladığı Əmək Müqaviləsinə yeni "Əlavə" edib. Həmin əlavəyə görə təqaüd yaşına çatmış işçilər özləri ərizə yazıb işdən azad olunmalıdır. Bu isə ölkə qanunvericiliyinə ziddir. İşəgötürənlər işçiləri həmin “Əlavəyə”məcburi qol çəkdiriblər. Həmin "Əlavəyə" qol çəkməyən işçilər təhdid (işdən azad etmə, yaxud əmək haqqının verilməyəcəyi) olunur.\nQeyd: SOCAR vəzifəli şəxsi isə (əsasən qohumlar) təqaüd yaşı çatanda daha yüksək vəzifəli şəxsə müşavir təyin olunur. Başqa işçilər isə məcburi ərizə yazdırılaraq təqaüdə göndərilir.\nMaddə 209. (işçilərin xüsusi geyim və ayaqqabı, digər fərdi mühafizə vasitələri ilə, müalicə-profilaktik yeməklə və digər vasitələrlə pulsuz təmin edilməsi)\nMüşahidə olunub: SOCAR strukturuna daxil olan Nərimanov adına NQÇİ, Abşeronneft NQÇİ, Neft Daşları NQÇİ- də. Belə ki:\n- İşçilərə 2 ayda bir dəfə şəkildə gördüyünüz keyfiyyətsiz sabun və əlcək verilir.(bax: şəkil) Əlcək keyfiyyətsiz olduğu üçün tez sıradan çıxır və işçilər məcbur olub özləri əlcək alır\n- Xüsusi geyimlər ən yaxşı halda ildə bir dəfə verilir. Keyfiyyətsiz olduğu üçün tez sıradan çıxır.\n- İşçi avadanlıqları ümumiyyətlə verilmir. İşçilər özləri almağa məcburdur.\n- İş zamanı istifadə olunan göz eynəkləri ildə bir dəfə verilir. Eynək keyfiyyətsiz, olduğu üçün istifadə etmək çətindir. Gözdə ağrı əmələ gətirir.\nQeyd: 2018-ci ildə SOCAR-ın müəssisələrində əmək şəraitinin yaxşılaşdırılması və sağlamlaşdırılması üzrə tədbirlərin həyata keçirilməsinə 15 831 060 (on beş milyon 831 060) manat vəsait xərclənmişdir Hesabat ilində SOCAR üzrə işçilərin xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin olunmasına 5 690 325 (beş milyon 690 325) manat vəsait xərclənmişdir.\nMaddə 97, 98, 99, 159, 164, 165- və. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 22 avqust 2002-ci il tarixli 137 saylı “Əmək şəraiti ağır və zərərli olan işlərdə və iqlim şəraitinə görə işləmək üçün əlverişli olmayan iş yerlərində çalışan işçilərin əmək haqqının yüksək məbləğdə ödənilməsini təmin edən artımların (əmsalların) məbləğinin minimum miqdarının müəyyən edilməsi haqqında” Qərar (normadan artıq işə görə, gecə vaxtına görə, dəniz və susuzluq əmsalına görə əmək haqqının ödənilməməsi):\nMüşahidə olunub: - “Qlobol İnteriors Group” MMC tərəfindən Yeganə Mirxasavanın 1 ilə yaxındır ki, əmək müqaviləsinin ləğv edilməsinə baxmayaraq, və bu barədə məhkəmə qətnaməsi olsa da son haqq hesab və məzuniyyət pulu ödənilmir\n- “Schlumberger Overseas SA” və “Schlumberger logelco İnc” şirkətində. Belə ki, bu şirkətlərdə çalışan 25 nəfər neftçinin məhkəmə prosesi uzun müddətdir ki, davam edir.\n- SOCAR-n Geofizika və Geologiya İdarəsinin 150 nəfər işçisi adından əmək hüquqlarının pozulması ilə əlaqədar olan şikayət daha çox kütləvi xarakter daşıyır. İşçilərə qarşı Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 164 və 165-ci maddələrinin tələbləri gobud surətdə pozulmuşdur, normadan artıq işə görə əmək haqqın ikiqat məbləğdə ödənilməmişdir.\nMaddə 172.5. Əmək haqqının verilməsi işəgötürənin təqsiri üzündən gecikdirildikdə və bu hal fərdi əmək mübahisəsi yaratmayıbsa, hər gecikdirilmiş gün üçün işçiyə əmək haqqının azı bir faizi məbləğində ödənc verilməlidir Maddə 178. 1. (İşçiyə aylıq əmək haqqının ödənilməməsində təqsirkar olan işəgötürən qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada müvafiq məsuliyyətə cəlb edilməlidir.)\nMüşahidə olunmuşdur: Oktyabr -dekabr aylarında SOCAR Azəriqaz strukturuna daxil olan bəzi qurumların (Təmir Tikinti idarəsi Bakı Regional Qaz İstisamar Sahəsi və s.) işçilərinin əmək haqları növbəti ayların sonunda verilib. Kanadanın Zenith Aran Oil Company daimi işçilərin əmək haqqını mütamadi olaraq geçikdirir. İşdən qovulacaqlarından qorxan işçilər müvafiq qurumlara şikayət etməkdən qorxurlar.\nMüşahidə olunmuşdur: SOCAR bəzi idarə və müəssisələrində (Neft Daşları NQÇİ, 28 May adına NQÇİ, Tağıyev adına NQÇİ, Neft Emalı zavodunda və s.). Təşkilata daxil olan müraciətlərdə qeyd olunub ki, zərərli işdə çalışan işçilərin pulsuz müalicə-profilaktik yeməklər, süd və ona bərabər tutulan məhsullarla təmin olunmasında problemlər mövcuddur. Belə ki,işçilər yalnız südlə təmin olunsalar da bu daimi xarakter daşımır.\nMaddə 215 (Əməyin mühafizəsi sahəsində mülkiyyətçinin və işəgötürənin vəzifələri), Maddə 207, 218, 219, 220, 222, 223, 239-cu maddələri (İstehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin araşdırılması və uçota alınması qaydaları, Sağlam və təhlükəsiz əməyin mühafizəsi şəraitinin təmin edilməsi, İşəgötürən tərəfindən işçilər üçün təhlükəsiz iş şəraiti yaradılmaması, sağlamlığa dəymiş ziyanın ödənilməməsi, Əməyin mühafizəsi normalarının pozulması nəticəsində işçinin səhhətinə vurulan zərərə görə, yaxud onun həlak olması ilə əlaqədar maddi məsuliyyət) və “İstehsalatda baş vermiş bədbəxt hadisələrin icbari sığortası haqqında AR Qanununun”, AR Nazirlər Kabinetinin 27 saylı qərarının pozulması\nQanunvericiliyin pozulması nəticəsind 2019-cu ərzində: Azərbaycanın neft sahəsində 6 nəfər vəfat etmiş, 57 nəfər əmək xəsarəti almşdır. Qeyd olunan faktları aşağıdakı cədvəl də təsdiq edir. Eyni zamanda, Hesabatda qeyd olunan məlumatlar, faktiki olaraq istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrdən azdır, belə ki, bir çoz hallarda işəgötürənlər və ya işçilər baş vermiş bədbəxt hadisələri müxtəlif yollarla qeydə almırlar və ya gizlədirlər.\nBədbəxt hadisənin baş verdiyi tarix\nZərərçəkənin soyadı, adı, atasının adı\nBədbəxt hadisənin nəticəsi\nMustafayev Adəm Alxan oğlu\nSuraxanı Oyl Opereyşn Compani S.A. Şirkətinin AR Nümayəndəliyi\nƏhmədov Qurbanəli Səmayıl oğlu\nSOCAR-ın H.Əliyev adına Neft Emalı Zavodu\nMəhərrəmov Arif Nəriman oğlu\nSOCAR “Azərkimya” İB-nin Etilen-Polietilen zavodu\nİsmayılova Şəkurə Əliş qızı\nAbbasəliyev Vüqar Sənan oğlu\nSOCAR Təhlükəsizlik İdarəsi\nİbrahimov Fərid Mahir oğlu\nSOCAR-ın Nəqliyyat İdarəsinin 5 saylı Texnoloji Nəqliyyat Departamenti\nTalıbov Ənvər Mirzəcan oğlu\nSOCAR –ın “Neftqaztikinti” Trestinin 3 saylı Tikinti Quraşdırma Bölümü\nBalayev Rüfət Məmməd oğlu\n“Karasu Operating Company”şirkıtinin Azərbaycan Respublikasındakı filial\nKərimov Zaur Kərim oğlu\nSOCAR-ın “Azəriqaz”İB –nin Sumqayıt Qaz İstismarı Sahəsi\nBayramov Anar Qərib oğlu\nAzəriqaz İB-nin Təmir-Tikinti İdarəsi\nSədiyev Vadim Rafail oğlu\n“Shirvan Operating Company Limited”şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı filialı\nSadıqov Elşad Nurağa oğlu\nSOCAR-ın Azneft İB-nin “28 May”NQÇİ\nHüseynov Ağazaman Əliqardaş\nMirzəyev Sabir Yusif oğlu\nSOCAR-ın Nəqliyyat İdarəsinin 4 saylı Texnoloji Nəqliyyat Departamenti\nMammedov Mübariz Ağa oğlu\n“Binəqədi OYL Kompani”Şirətinin AR-kı filial\nCabbarov Rəşad Nurrədin\n“Binəqədi OYL Kompani”Şirətinin AR-kı filialı\nƏsgərova Dilbər Talıb qızı\n“Turan Drilling & Engineering Company”MMC\nMustafazadə Mustafa Xaləddin oğlu\nDünyamalıyev Abbasəli Murtuza oğlu\nNağıyev Mansur Ağakərim oğlu\n“Saipem Contracting Netherlands BV’şirkətinin Azərbaycan Respublikasindakı filialı (hadisə Borudüzən gəmidə baş verən yanğın nəticəsində baş verib)\nMehdiyev İxtiyar Ağabəy oğlu\nSüleyman Emin Fayaz oğlu\nSəlimli Rasim Əyyub oğlu\nBanawich Lewis Joseph\nEves Paul Arthur\nAtek Bin Drus\nMoses Anak Bekeni\nAlexander Lembang Anak\n“Karasu Operating Company”şirkıtinin Azərbaycan Respublikasındakı filialı\nMəmmədov Asəf Əlihüseyn oğlu\nVəlixanov Seymur Əlihüseyin\nSəfərov Elşən Yavər oğlu\nSOCAR-ın Nəqliyyat İdarəsinin 6 saylı Texnoloji Nəqliyyat Departamenti\nBabaşov Aydın Babaş oğlu\n“Ekol Mühəndislik Xidmətləri”QSC\nƏlkbərov İmran Telman oğlu\nƏmirov Mədəd Sabur oğlu\nSiracov Ağamahmud İlyas oğlu\nMustafayev Toğrul Mustafa oğlu\nHüseynov Zöhrab Şeydabəy oğlu\nSəlimov Elxan Nurəddin oğlu\nMəmmədov Ağasəf Telman oğlu\nPaşayev Roman Saleh oğlu\nHəsənov İlham Çırax oğlu\nKərimov Vidadi Elton oğlu\n(SOCAR-ın Nəqliyyat İdarəsinin 1 saylı Texnoloji Nəqliyyat Departamenti\nSəlimov Məzahir Səlim oğlu\nƏliyev Elnur Aydın oğlu\nSOCAR-ın İnformasiya Texnologiyaları və Rabitə İdarəsi\nMammədov Fərrux Söhbət oğlu\nŞirinov Zakir Nəsir oğlu\nOrucov Səxavət Fərhad oğlu\nSOCAR –ın “Neftqaztikinti” Trestinin İxtisaslaşdirilmış Təmir Tikinti Bölümü\nƏliyev Eldar Əli oğlu\nSOCAR Geofizika və Geologiya idarəsi\nMəmmədov Habil ülməmməd oğlu\nVəliyev Azər Vaqif oğlu\nPaşayev Bəhruz Rafiq oğlu\n- 15.07.2019-cu il tarixində SOCAR Günəşli yatağı ərazisində yerləşən (28 May NQÇİ) 14 saylı Dərin Dəniz Özülündəki (DDÖ) 261 saylı quyuya kimyəvi məhlul vurarkən (kimyəvi məhlulun tərkibində sulfat turşusu var), insan sağlamlığı üçün təhlükəli məhlul quyuların kimyəvi operatoru Vəlixanov Seymurun üzünə tökülmüşdür. Nəticədə Seymur həlak olmuşdur. Hadisədən sonra SOCAR tərəfindən verilən ilkin məlumatda, iş vaxtı Seymurun üzünə kimyəvi məhlul sıçradığı və o hamamda əl üzünü yuyarkən yıxılıb beyinə qan sızması nəticəsində öldüyünü, bir müddətdən sonra iş yoldaşları tərəfindən tapıldığını qeyd etmişdir. Verilən məlumat isə həqiqəti əks etdirmir. 17.07.2019-cu il tarixində saat 16.00-da Azneft İB-də Baş mühəndisi Rövşən Qarayevin sədrliyi ilə iclas keçirildi, idarələrə tapşırıldı ki,qabaqlayıcı tədbirlər görülsün. Hadisə ilə bağlı kimsə cəzalandırılmadı\n- May ayının 8-də Şahdəniz 2 Layihəsinin Boru cekilisini yerine yetiren İsrafil Huseynov gəmisində partlayiş nəticəsində 14 nəfər ağır xəsarət alıb, 1 nəfər həlak olub. Həlak olan xarici ölkə vətəndaşıdır, Gəmi Şahdəniz 2 layihəsində podratçı qismində iştirak edən Saipem şirkətində icarədədir. Hadisə boru düzmə əməliyyatında podratçı tərəfindən öz texnologiyalarına uyğun tətbiq edilən boru birləşmələrini izolyasiya etmək üçün gəmiyə gətirilmiş avadanlıqda baş verib.\n- 29 oktyabr 2019-cu il tarixində saat 13.30 radələrində Gürgan qəsəbəsinin yaxınlığında dənizin dayaz hissəsində seysmik kəşfiyyat işlərində istifadə edilən partlayıcı maddəni təyinat nöqtəsinə aparan ekspedisiyanın qayığında partlayış baş verib. Nəticədə Şirkətin əməkdaşı Məmmədov Habil Gülməmməd oğlu həlak olub. Hadisə yerində olan Şirkətin əməkdaşları Vəliyev Azər Vaqif oğlu, Paşayev Bəhruz Rafiq oğlu və müqavilə əsasında xidmət göstərən qayıqçı Xəlilov Böyükağa Məmmədağa oğlu müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almış və təcili yardım maşını ilə 5 saylı şəhər xəstəxanasına çatdırılmışdır .\nQeyd: Təhlükəsizlik qaydaları pozulub! Seysmik kəşfiyyat işlərində istifadə edilən partlayıcı maddəni aparan qayıqda yalnız qayığı idarə edən heyət olmalıdır. İşçilər başqa qayıqla göndərilməli idi\n3. İşəgötürənlər tərəfindən Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Konvensiyalarının pozulması:\n3.1. Birləşmək haqqında 98 saylı Konvensiyası\nBeynəlxalq Əmək Təşkilatının Birləşmək haqqında 98 saylı Konvensiyasına və Həmkarlar İttifaqları Haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən işçilər, pensiyaçılar, təhsil alan şəxslər heç bir fərq qoyulmadan öz istəkləri ilə, qabaqcadan icazə almadan könüllü surətdə həmkarlar ittifaqları yaratmaq, habelə öz qanuni mənafelərini, əmək, sosial, iqtisadi hüquqlarını müdafiə etmək üçün həmkarlar ittifaqlarına daxil olmaq və həmkarlar ittifaqı fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hüququna malikdirlər Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici şirkətlərin, özəl şirkətlərin çoxunda o cümlədən də Azəri–Çıraq–Günəşli (AÇG) yataqlarının tammiqyaslı işlənməsi üzrə operataor təşkilat olan BP Azərbaycan şirkəti və onun tərəfdaşlarının əksəriyyətində Həmkarlar Təşkilatı fəaliyyət göstərmir. Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişində iştirak edən Xarici neft şirkətlərində iki səbəbdən həmkarlar təşkilatı yaratmaq mümkün deyil:\n- İşəgötürənlər şirkətlərdə həmkarlar təşkilatının yaranmasının əleyhinədir və bu prosesi ciddi nəzarət altında saxlayırlar\n- İşçilər mövcud Həmkarlar Təşkilatlarına etibar etmir.\n3.2. Əmək və Məşğulluq sahəsindəki Konvensiyası\nÖlkədə fəaliyyət göstərən xarici neft şirkətlərində əmək və məşğulluq sahəsində diskriminasiya halları mövcuddur ki, bu özünü həm əmək haqqının ödənilməsində (xarici vətəndaşların əmək haqqı ilə yerli işçilərin əmək haqqı arasında kəskin fərq var) həm də yüksək vəzifələrdə (rəhbər səviyyəsində) yerli işçilərin azlıq təşkil etməsində özünü büruzə verir. Xaricdən dəvət olunan mütəxəssislərin bəzilərinin vergidən yayınması halları da baş verir. Belə ki, bəzi şirkətlərdə yüksək əmək haqqı alan xarici mütəxəssislərin ölkəmizdə ödəniləcək vergidən yayınması üçün “şərait” də yaradılır. Belə ki, onlarla əmək müqavilələri 3 ay (90 gün) müddətinə bağlanır. Müqavilənin müddəti bitdikdən sonra, ölkəyə çıxış-giriş edildikdən və yenidən həmin müddətə əmək müqaviləsi bağlanır. Bu mütəmadi xarakter daşıyır.\n4. Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatı haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunu\nMaddə 7.2.1. (işə qəbul, işdə irəli çəkilmək, peşə hazırlığını artırmaq, yeni ixtisasa yiyələnmək və ixtisasını artırmaq zamanı, işin keyfiyyətini qiymətləndirərkən, işdən azad edərkən cinsindən asılı olmayaraq işçilərə eyni yanaşmaq və bərabər imkanlar yaratmaq.\nMüşahidələr göstərir ki, SOCAR-da çalışan qadınların sayı əvvəlki illərlə müqayisədə azalmış, kişilərin sayı isə artmışdır. SOCAR üzrə 2018-ci ildə Ali idarəetmə orqanında çalışan 14 nəfərdən 13-ü kişi, bir nəfər isə qadındır. BP-də isə 14 yüksək vəzifəli şəxsdən ikisi qadındır (biri azərbaycan vətəndaşıdır).\nSOCAR işçilərin sayının dinamikası\nSOCAR 2018 –ci ildə işçilərin kateqoriya və cins qruplarına bölünməklə sayı.\nBP Azərbaycan şirkəti üzrə\nYüksək vəzifədə işləyən yerli əməkdaşlar - 330 nəfər\nKişi - 292 nəfər\nQadın - 38\nOrta vəzifədə işləyən yerli əməkdaşlar - 546 nəfər\nKişi - 408 nəfər\nQadın - 138 nəfər\nİxtisaslı daimi əcnəbi əməkdaşları - 256 nəfər\nQadın - 19 nəfər\nYüksək vəzifəli qadın əməkdaşları - 14 nəfər\nOrta vəzifəli qadın əməkdaşları - 4 nəfər\nYüksək vəzifəli - 256\nQadın əməkdaşları - 14 nəfər\n5. İşçilərin sosial hüquqları:\n5.1. Nazirlər Kabinetinin 25.01.14 saylı qərarının 6-cı bəndinin pozulması(dəniz bloklarında çalışan işçilərə ezamiyyə əvəzi olan 15 man. məbləğində vəsaitin ödənilməsi)\nSOCAR Nazirlər Kabinetinin “Ezamiyyə xərclərinin normaları” haqqında qanunun 6-cı maddəsini pozaraq işçiyə ayrılmış və onun özünə verilməli olan vəsaiti Xəzəriaşə -nin hesabına köçürür. Bunun müqabilində göstərilən xidmət olduqca aşağı səviyyədədir.\nMüşahidə olunub: SOCAR Azneft İB-nin tərkibinə daxil olan 28 May, N.Nərimanov adına və Neft Daşları NQÇİ-nin dəniz özül və platformalarında. İşçilər dəfələrlə antisanitariyadan, yeməklərin keyfiyyətindən şikayət etsələr də, rəhbərlik tərəfindən heç bir tədbir görülməmiş, əksinə işçilərə hədə qorxu gəlinmişdir. Köhnə özüllərdə iaşə xidməti üçün heç bir şərait yoxdur, Yeməkxana üçün iki ədəd 7 metrlik dəmir vaqon qoyulub. Birində həm ərzaq saxlanılır, həm yemək hazırlanır, həm də qablar yuyulur. İkinci dəmir vaqon isə yeməkxana kimi istifadə olunur. Xidmətin 3-4 nəfər işçisi özüldə çalışan 90 nəfəri işçini yeməklə təmin edə bilmir. Bu vəziyyət əksər köhnə dəniz özüllərində müşahidə olunur. Problemlə əlaqədar mətbuatın Azərbaycan Neft və Qaz Sənayesi işlərinin Həmkarlar Təşkilatları İttifaqının Respublika Komitəsinə verdiyi sorğuya Komitə sədri Cahangir Əliyev “Mənim ofisim şəhərdədir, mən hər gün gedib baxmıram ki, fəhlələr orda nə yeyir. Ona görə də, konkret bir şey deyə bilmirəm. Mən gündə gedib onların yeməyini yoxlayanam ki” cavabını vermişdir Şəkildəki qabdakı işçilərə səhər yeməyi zamanı təklif olunan yağdır (22 iyun 2019, SOCAR, Kompleks Qazma İşləri Tresti, 122–ci blok) Yağın üstündəki isə milçəkdir.\nQeyd: Ölkəmizdə reallaşdırılan neft layihələrində iştirak edən xarici neft şirkətləri işçilərinə iaşə xidməti göstərmək üçün Catering şirkətləri tender yolu ilə seçir. Və öz işçilərini (dənizdə və quruda) pulsuz yeməklə təmin edir.\n- 28 May, Neft Daşları NQÇİ-nin bəzi yataqxanalarındakı otaqlarada olan hamamxanalara (hər otağa aid hamamxana var) isti su elektrik qızdırıcılarında (Ariston qurğusunda) qızdırılaraq verilir. İşçilər tərəfindən verilən məlumata görə həmin su qızdırıcıların əksəriyyəti tez tez sıradan çıxır. Qızdırıcıların sıradan çıxma səbəbi yataqxanalara verilən texniki suyun Əks OSMOS qurğusundatəmizlənmiş dəniz suyu olması və təmizlənmənin düzgün aparılmamasıdır.\nİşçilər üçün içməli su gəmi vasitəsilə gətirilir və çənlərdə saxlanılır. İçməli su kimi işçilərə verilən suyun tərkibi vaxtaşırı yoxlanılmır. Şəkildəki Neft Daşları NQÇİ-nin işçilərinə verilən içməli sudur. (8 aprel 2019) Lakin bu suyun tərkibini yoxlatma imkanımız məhduddur. İşçilər düşünür ki, onlara verilən içməli su, Əks-Osmos qurğusu vasitəsilə təmizlənmiş dəniz suyu ilə qarışdırılır.\nDövlət Neft Şirkəti öz işçiləri üçün kooperativ binalar tikib, məqsəd bu olub ki, evsiz neftçilər güzəştli şərtlərlə mənzillə təmin edilsin. Lakin təşkilatımıza daxil olan şikayət ərizələrini araşdırarkən məlum olub ki: neftçilər aldadılıblar\nYəni mənzillərin real sahəsi müqavilədə göstərilən sahədən azdır. Tikinti şirkəti mənzillərin ödəniləcək sahəsinə, eyvanın, divarların oturacaqlarının, blokun, hətta liftin sahəsini də əlavə edib. Məs: mənzillərə Neftçi MTK-tərəfindən verilən sənəddə sahəsi 100 kv-m kimi göstərilən mənzil özəlləşdirilərkən ƏMDK-nin təqdim etdiyi sənəddə məlum olur ki, həmin mənzil 75 kv-metrdir (25 m2. fərq Demək olar ki, bütün mənzillərə verilən sənədlərdə 20-25 kv.m. fərq var. Bu isə Əmlak Məsələri Üzrə Dövlət Komitəsinin (ƏMDK) mütəxəssisləri tərəfindən mənzillər ölçülən zaman məlum olub) və həmin qurum tərəfindən verilən çıxarışda(kupçada) göstərilib\nQeyri yaşayış sahəsinə görə neftçidən ödəniş tələbi isə ölkənin Mənzil Məcəlləsinin və Mülki Məcəllənin tələblərinə ziddir\nDəniz obyektlərində çalışan işçilərin nəqliyyatla təmin olunması qeyri-kafi vəziyyətdədir. SOCAR strukturuna daxil olan Neft Daşlarında təqribən 5000-dək işçi (neftçıxarma, qazma, tikinti və s.) çalışır. Neft Daşları NQÇİ Bakının 110 km-də yerləşir və quru ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. İşçiləri Bakı limanından Neft Daşlarına və geri aparıb gətirən General Əsədov gəmisi 1983-cü ildə Finlandiyada inşa lunub və çay nəqliyatı üçün nəzərdə tutulub. Dənizdə ləngəri güclüdür, ona görə də sürəti də azdır, busəbəbdən də Neft Daşlarına 6 saata qədər üzür. Daşınma qabiliyyəti 580 nəfərdir. Ancaq çox köhnə olduğu üçün gəmiyə 450 nəfər buraxılır. Hər dəfə növbə dəyişiləndə isə 850-1000 işçi qeydiyyatdan keçir. Ancaq 450 nəfər də bu gəmi üçün çox böyük yükdür. Gəmiyə minməyə yer olmayanda və işə çatmayanda, işçi günahkar sayılır və cəzalandırılır. Bəzən ayaq altında qalıb əzilən də olur.Rəhbər işçilər və xüsusi səlahiyyət sahibləri Neft Daşlarına helikopterlə yola salınır.\nQeyd: BP Azərbaycan şirkəti öz işçilərini dəniz platformasına Müslüm Maqomayev gəmisi ilə yola salır və təhlükəsizliyin təmini üçün helikopter xidmətindən imtina edib. Gəmi təzədir və işçilər xidmətdən razıdırlar.\nProblemlərdən biri də sahildən gələn işçilərin yataqxanaya çatdırılmasıdır. Hər dəfə növbə dəyişiləndə sahildən gələn işçilərin sayı minimum100, maksimum 460 nəfər olur və bu qədər də işdən sahilə qayıdır, İşçiləri qarşılayan və yola salan avtobusun tutumu isə 22 nəfərdir. Bunu da nəzərə alaq ki, işçilər sahildən gələrkən özləri ilə ərzaq və digər vacib əşyalar, geyim və s. gətirir, çantanın çəkisi 10-20kq olur, Tutum az olduğu üçün avtobusa buraxılmayan işçilər ağır çantaları ilə yük körpüsündən yataqxanaya(məsafə təqribən 1 km) piyada getməlı olur.\n- Gəmi ilə özülə, yaxud sahilə gedən işçilər üçün gözləmə zalı yoxdur. İşçilər küləkli, yağışlı, yaxud qızmar havada bu açıq meydançada gəmi gözləməyə məcburdurlar. Gözləmə isə bir-iki saat da çəkə bilər. Helikopterlə sahilə qayıdan vəzifə sahibləri, onların yaxınları üçün isə gözləmə zalı var.\n- SOCAR Azneft İB-nin Neft Daşları NQÇİ-də işləyən təxminən 104 nəfər yüksək vəsifəli şəxslərin(idarə rəisləri, müavinlər, baş mühəndis mədən müdirləri, şöbə rəisləri və s.) iş növbəsini dəyişmək yaxud istehsalat zərurəti ilə əlaqədar istifadəsi üçün əlavə çağrılan helikopter ay ərzində Pirallahı-Neft Daşları-Pirallah istiqaməti ilə minimum 20-25 reys edir Bəzən helikopter 2-3 nəfər üçün də istifadə olunur. Hər reysin saatının qiyməti isə ən azı 8000 (səkkiz min )man. başa gəlir. Və ay ərzində bu təxminən 240 000(iki yüz qırx min) man. il ərzində isə 2 400 00(2 milyon dörd yüz min) man. edir. Dəniz şəraitində işləyənlərə gediş-gəliş üçün itirdiyi vaxta görə əlavə ödəniş olunur. Məs:Neft Daşlarindan sahilə gəmi ilə 6 saat, vertalyotla 40 deqıqə vaxt sərfi olur. Yəni əgər işçi 7/8 günlük iş qrafiki ilə işləyirsə bu halda onun yola sərf etdiyi 22 saata görə (hər saata görə 6.36 azn) 140 Azn, 15/16 günlük iş qrafiki ilə işləyirsə yola sərf etdiyi 12 saata göre 70 Azn əlavə ödəniş alır. Gəmi ilə gediş gəlişə görə əlavə yemək pulu da ödənilir. Vertalyotla gedənlərin itirdiyi vaxt az olduğu üçün ödəniş də təbii ki,azdır(təxminən 30-40 man). Qeyd etdiklərim olduqca müsbət faktorlardır.Lakin bundan sui-istifadə edənlər də var,və bunu korrupsiya halı kimi qeyd etmək olar. Belə ki, Neft Daşları NQÇİ-nin vəzifəli şəxsləri(şöbə, sex rəisləri, onların müavinləri və s.) işə vertalyotla gedib gəlsə də, əksərinə işə gedən zaman itirdikləri vaxta görə ödəniş gəmi saatı ilə ödənilir. Faktın təsdiqi isə çox asandır. İşçilər işə gedən zaman qeydiyyatdan keçirlər(həm limanda, həm də ki, helikopter meydançasında)\n6. Vətəndaşların müraciətləri haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu, Azərbaycan respublikasının Konstitutsiyası\nSOCAR strukturuna daxil olan bəzi idarə və müəssisələrdə mövcud problemlər şirkətin sahə üzrə məsulları tərəfindən həllini tapmadıği halda ölkə başçısına, yaxud başqa yuxarı instansiyalara kollektiv yaxud fərdi qaydada ərizə ilə müraciətlər edən, yaxud həmin problemi sosial şəbəkələrdə qaldıran şəxslərin fikirlərinə münasibət bildirən işçilər çalışdıqları idarənin rəhbərliyi tərəfindən ciddi təzyiqlərə məruz qalırlar. Bəzən həmin işçilər müqavilə vaxtının bitməsi bəhanəsi ilə işdən azad olunur.\nMaddə 309 Əmək qanunvericiliyinin icrasına ictimai nəzarət edən orqan Həmkarlar Təşkilatlarıdır. Ölkədə mövcud olan Həmkarlar İttifaqı Təşkilatları isə müstəqil deyil. İşəgötürənin qeyri rəsmi strukturuna çevrilib. Bəzi xarici şirkətlər istisna olmaqla demək olar ki, bütün müəssisələrdə Həmkarlar ittifaqları mövcuddur və iradəsindən asılı olmayaraq bütün işçilər Həmkarlar İttifaqlarının üzvü hesab olunur. Və onların aylıq əmək haqqından 1-2% üzvülük haqqı tutulur. Bir çox hallarda Həmkarlar Təşkilatlarının işəgötürənlə bərabər qəbul etdiyi əmr-qərarlar, Kollektiv müqaviləyə daxil olunmuş bəndlər işçinin ziyanına olur. Məs:\n- ARDNŞ və Azərbaycan Neft və Qaz Sənayesi işçilərinin Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin 22 aprel 2009-cu il tarixli 57/06-19-ə nömrəli Əmr-Qərarın 4-cü bəndinə edilən dəyişiklik Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Əmək Məcəlləsinə və digər normativ hüquqlara ziddir və hələ də qüvvədədir.\n- SOCAR və Azərbaycan Neft və Qaz Sənayesi işçilərinin Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin 06.12.2018 tarixli əmr-qərarın 3-cü bəndinə edilən dəyişiklik. Həmin dəyişiklik Nazirlər Kabinetinin “Ezamiyyə xərclərinin normaları” haqqında 25.01.2008 tarixli, 14 saylı qərarının 6-cı bəndinə ziddir. Bu isə işçilərin haqlı narazılığına səbəb olub. İşçilər Əmr-Qərarla razı olmayan 140 nəfər işçi ölkə başçısına şikayət etdi. Nəticədə şikayət edənlərə işəgötürən tərəfindən təzyiqlər olundu.\n- 25.02.19 tarixli, 47 saylı əmr-qərar. Həmin əmr-qərarda deyilir ki, Azneft strukturuna daxil olan N.Nərimanov adına NQÇİ-nin 1 və 2-ci mədən, 51, 23, 10, 86, 59, 20 saylı dəniz özüllərində 7/8 gün qrafiki ilə işləyən işçilər 15/16 günlük iş qrafikinə keçirilsin. Əsas isə işçilərin ayda 4 dəfə dəyişilməsinin əlavə xərc, çətinliklər yaratmasıdır. Ağır iş şəraitində(bax.şəkil) şəraitdə 15 gün işləməyin mümkünsüz olduğunu və bu əmr qərarın ləğv olunmasını tələb edən işçilər işəgötürən tərəfindən təzyiqlərə məruz qaldı.\nARƏM maddə 15 Prezident sərəncamını əsas götürərək Əmək müfəttişliyi işçilər onlara rəsmi ərizə ilə müraciət etmədiyi halda ərizə və şikayətləri araşdırmır. İşçilər işlərini itirmək təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalmamaq üçün müfəttişliyə rəsmi müraciət edə bilmirlər.\n7. Müşahidə olunan müsbət hallar\nBP Azərbaycan şirkəti:\n- İşçiləri dinləmək üçün nahar yeməkləri təşkil olunur.Bu nahar yeməkləri rəhbər qrupun üzvüləri ilə müxtəlif sahələrdə işləyən əməkdaşları bizneslə əlaqəli mövzuları açıq müzakirə etmək üçün bir araya gətirir. Bu naharlar işçilərə öz narahatlıqlarını bölüşməyə, suallarını verməyə və rəhbərlikdən birbaşa cavab almağa fürsət yaradır, rəhbərliyə isə təşkilatın müxtəlif təbəqələrinin fikirlərini öyrənməyə imkan verir. 2018-ci ildə 100-dən artıq əməkdaşın iştirakı ilə 11 belə nahar təşkil edilib.\n- Sözünü azad şəkildə demək mədəniyyətinin təşviqi Əməkdaşların, podratçıların və digər üçüncü tərəflərin BP davranış kodeksinə əməl olunmaması ilə bağlı narahatlıqları və ya hər hansı təhlükəli, qeyri-etik və ya potensial olaraq ziyanlı hallara rast gəldikdə bu barədə sözlərini açıq deməkdən çəkinməsinlər BP məsləhət üçün müraciət edənlərə, öz narahatlıqlarını ifadə edənlərə, pozuntular barədə məlumat verənlərə və ya araşdırmada iştirak edənlərə qarşı qisas alınmasını yolverilməz hesab edir. Pozuntuya və ya qisasçılığa yol verənlərə qarşı təlimatlandırma və iş icrasının idarə edilməsindən tutmuş işdən azad etməyə qədər müxtəlif tədbirlər görülür.\n- BP-nin qaldırılan məsələlərlə bağlı müvafiq tədbirlər görmək öhdəliyi var. Hər bir məsələ nəzərdən keçirilir, ədalətli və obyektiv şəkildə araşdırılır -BP-nin “OpenTalk” (açıq söhbət) qlobal yardım xətti həm əməkdaşların, həm də üçüncü tərəflərin narahatlıq doğuran məsələləri qaldırması üçün məxfi vasitədir. Müstəqil bir şirkət tərəfindən idarə olunan bu yardım xətti həftənin hər günü, gündüz və gecə istənilən vaxt işləyir və 75-dən artıq dildə zəngləri qəbul edir. “OpenTalk” vasitəsilə qaldırılan məsələlər qiymətləndirilmənin aparılması və müvafiq olduqda, tədbirlərin görülməsi üçün təqdim edilir. 2018-ci ildə Azərbaycanda, Gürcüstanda və Türkiyədə baş vermiş hadisələrlə bağlı “OpenTalk” yardım xəttinə 110 müraciət olunub.\n2011-ci ilin avqust ayından etibarən ARDNŞ-də rüşvətlə işə qəbul (rəhbər vəzifələrə təyinatda hələ də vəzifə səlahiyyətindən istifadə, qohumbazlıq müşahidə olunur) olunmalar azalmışdır. Buna səbəb ARDNŞ-nin nəzdində İnsan Resursları Departamentinin yaradılmasıdır. Bununla da ARDNŞ və onun tabeçiliyindəki bütün strukturlarda insan resurslarının idarə edilməsi prosesləri vahid siyasət əsasında həyata keçirilir. Vətəndaşlar ARDNŞ-ə işə qəbul prosesi və qaydaları barədə, habelə şirkətdə ixtisas və peşələrə uyğun açılan vakansiyalar haqqında məlumatı ARDNŞ-nin veb-səhifəsinin (www.socar.az) vakansiyalar bölməsindən ala bilər. Qurum Vətəndaş Cəmiyyəti ilə əməkdaşlıq edir.\n2018-ci ildə SOCAR-ın Xarici Təqaüd Proqramına 7 nəfər qoşulmuşdur. Onlar dünyanın qabaqcıl universitetlərində - Melbourne Universiteti, Harvard Universitetinin Kennedi Məktəbi, Mines Paristech Universiteti, Toronto Universitetin East Anglia Universiteti, London İmperial Kollecində təhsil almaq üçün göndərilmişdirlər. 2018-ci ildə 13 nəfər XTP məzunu isə uğurla təhsilini başa vuraraq SOCAR-da ixtisasları üzrə işlə təmin edilmişdir\nSOCAR 2004-2005-ci tədris ilindən etibarən yüksək tədris göstəricilərinə malik olan tələbələrə aylıq təqaüd təyin edir. 2018-ci ildə proqrama qoşulmaq üçün 26 ali təhsil müəssisəsindən 1894 tələbə müraciət etmişdir və 77 tələbə SOCAR-ın təqaüdçüsü statusunu qazanmışdır\nMonitorinq nəticələri göstərir ki, illər uzunu aparılan monitorinq müşahidələri göstərir ki, ölkənin əmək qanunvericiliyinin pozulma səbəbləri əsasən aşağıdakılardır:\n1. Son 10 il ərzində Azərbaycan Əmək Məcəlləsinə əsasən işəgötürənin xeyrinə olan 300-dək dəyişiklik\n2. İşçinin öz hüquq və vəzifələrinikifayət qədər bilməməsi və işəgötürənin bundan istifadəsi\n3. İdarə və müəssisəklərdə:\n- Əmək qanunvericiliyini pozan vəzifəli şəxslərin maddi, intizam, inzibati və cinayət məsuliyyətə cəlb olunmaması(ARƏM maddə 310)\n- Əmək qanunvericiliyinin icrasına ictimai nəzarət etməli olan Həmkarlar Təşkilatlarının müstəqil olmaması (ARƏM 309)\n- Əmək qanunvericiliyinin icrasına dövlət nəzarətini həyata keçirən Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin öz vəzifə səlahiyyətlərini həyata keçirtməklə İşəgötürənləri inzibati məsuliyyətə cəlb etməməsi(Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləs Maddə 15)\n İşsizlikdən icbari sığorta haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunu-Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 16-cı maddəsinin tələblərinə ziddir. Bu qanuna əsasən, İşləyən hər bir şəxs əmək haqqının 0.5 faizini, eyni zamanda da İşəgötürən tərəfindən 0.5 faiz olmaqla cəmi 1 faizi işsizlikdən sığorta kimi məcburi qaydada tutulsada, yalnız müəssisələrin ləğvi və ştatların ixtisarı ilə işdən azad olunan digər işçilərə bu sığorta şamil edilmir. Müqavilə müddətinin qurtarması (halbuki bu əsasla və öz iradəsindən asılı olmayan əsasla işdən azad olunanlar çoxluq təşkil edir), öz xahişi və digər əsaslarla işdən azad olunan işsizlərə bu qanun şamil olunmur.\n ARƏM 10-1.1. Dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisələrdə çalışmanın yaş həddi 65-dir. SOCAR isə Dövlət büdcəsindən maliyyələşmir.\n Bu “əlavə” rəhbər işçilərə,onların qohumlarına şamil olunmur.\n Qeyd: Hər iki halda SOCAR təqaüd yaşına çatmış insanları işdən azad edə bilməz. Bu mövcud qanunvericiliyimizə ziddir. ARƏM Maddə 10-1. isə (Dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisələrdə çalışmanın yaş həddi) büdcədən maliyyələşən təşkilatlara aiddir.\n Problem sosial şəbəkədə yayıldıqdan sonra təchizat və keyfiyyət nisbətən yaxşılaşıb\n SOCAR Davamlı İnkişaf Üzrə hesabat\n Problem sosial şəbəkələrdə yayıldıqdan sonra fevral ayında dekabr ayının əmək haqqı ödənilib. Proses nəzarətimizdədir.\n Bu hadisə ilə əlaqədar Dövlət Əmək Müfəttişliyinin tədqiqatı başa çatmadığı üçün ölənlər və xəsarət alanlar onların təqdim etdiyi siyahiyə salınmayıb. 2018-ci ilə aid olan məlumatların tədqiqatı 2019-cu ildə başa çatdığı üçün xəsarət alan şəxslər 2019-cu ilin siyahısına salınmışdır.\n (Daimi iş vaxtı yolda keçən və gediş-gəliş xarakteri daşıyan, növbə (vaxta) metodu ilə işləyən və çöl şəraitində çalışan (gündəlik iş vaxtı başa çatdıqdan sonra öz daimi yaşayış yerinə qayıtmaq imkanı olmayan) müəssisə, idarə və təşkilatların işçilərinə ezamiyyə xərcləri əvəzinə hər gün üçün 15,0 manat əlavə vəsait verilir)\n SOCAR ölkədə çoxlu sayda Catering (iaşə xidməti) şirkətlərin olmasına rəğmən, heç bir tender elan etmədən işçilərinə iaşə xidməti göstərilməsi Xəzəriaşə MMC ilə müqavilə bağlayıb\n Əks Osmos qurğuları (RO) Bu növ qurğular deminerallaşdırılmış suyun xlorid turşusu və qələvi tətbiq etmədən istehsalı üçün istifadə olunurlar. Onlar qazanxanalarda, ümumi istilik şəbəkələrində, xəstəxanalarda, dializ mərkəzlərində və laboratoriyalarda,həmçinin dərman və kimya sənayesində suyun istehsalı üçün və nəmləndirici kimi istifadəyə verilən suyun istehsalında istifadə olunurlar. Əks osmos qurğuları pirogenləri və bakteriyaları aradan qaldırır, çirkab su problemləri yaratmır. Emal olunan suda 90% üzvi maddələr, 98-99% isə qeyri-üzvi duzlar aradan qaldırılır.\n İşçilərin dediyinə görə məlumat və şəkil sosial şəbəkələrdə yayıldıqdan sonra şirkət tərəfindən yoxlama aparılmış, suyun tərkibi yaxşılaşmışdır. Proses nəzarətimizdədir\n 1. İşçilərin və işəgötürənlərin əmək, sosial və iqtisadi hüquqlarının və qanuni mənafelərinin təmin olunmasına ictimai nəzarəti «Həmkarlar ittifaqları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununda və bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada müvafiq həmkarlar ittifaqları orqanları, habelə işəgötürənlərin nümayəndəli orqanları tərəfindən həyata keçirilir.\n Razılaşmanın 27.2-ci maddəsi: İşəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə hazırki Razılaşmaya və işçinin ərizəsinə əsasən uyğun olaraq xitam verildikdən sonra, ARDNŞ-nin strukturuna daxil olan müəssisə və təşkilatlarda, eləcədə ARDNŞ-nin iştirak etdiyi birgə müəssisələrdə və əməliyyat şirkətlərində işə bərpa olunma və işə qəbul olunma haqqında, eyni zamanda İşəgötürənə qarşı hər hansı bir iddia irəli sürməyəcək. Belə ki, gələcəkdə də həmin işçi şirkət və onun tərəfdaşlarının işə qəbulla bağlı elan etdiyi müsabiqədə də iştirak edə bilməz.\n Daimi iş vaxtı yolda keçən və gediş-gəliş xarakteri daşıyan, növbə (vaxta) metodu ilə işləyən və çöl şəraitində çalışan (gündəlik iş vaxtı başa çatdıqdan sonra öz daimi yaşayış yerinə qayıtmaq imkanı olmayan) müəssisə, idarə və təşkilatların işçilərinə ezamiyyə xərcləri əvəzinə hər gün üçün 15,0 manat əlavə vəsait verilir\n Azərbaycanda Əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirən orqan Dövlət Əmək Müfəttişliyidir\n 2018-ci il 30 noyabr tarixli 1364-VQD nömrəli Qanununun tətbiqi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı\n BP Azərbaycan şirkətinin 2018-ci il üzrə Davamlı İnkişaf haqqında hesabatı\n SOCAR –n 2018-ci il üzrə Davamlı İnkişaf hesabatından. 2019-cu il üzrə hesabat açıqlanmayıb


İmişlidə “Könüllü veloyürüşü” keçirilib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nİmişlidə “Könüllü veloyürüşü” keçirilib\nİmişli, 13 iyun, Mahir Babayev, AZƏRTAC\nİyunun 13-də İmişlidə rayon icra hakimiyyəti və İmişli Regional “ASAN xidmət” Mərkəzinin birgə təşkilatçılığı ilə 15 iyun - Milli Qurtuluş Gününə həsr olunmuş “Könüllü veloyürüşü” təşkil olunub. Yürüşdə 50-yə yaxın könüllü velosipedçi iştirak edib.\nAZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, tədbirdə rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri, yeniyetmə və gənclər, yüzlərlə şəhər sakini iştirak edib.\nVeloyürüşün keçirilməsində məqsəd ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycan üçün göstərdiyi misilsiz xidmətlərin diqqətə çatdırılması, həmçinin gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təbliği, onların asudə vaxtının səmərəli təşkilindən ibarət olub.\n“ASAN xidmət” Mərkəzinin önündə keçirilən tədbirdə çıxış edənlər Milli Qurtuluş Gününün tarixi əhəmiyyətindən söhbət açıblar. Bildirilib ki, ulu öndər Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə 1993-cü ildə ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkənin ictimai-siyasi, sosial, iqtisadi, mədəni həyatının bütün sahələrində irəliləyişlər əldə olundu, ictimai siyasi sabitlik bərpa edildi. Natiqlər ölkəmizin hazırkı sürətli sosial-iqtisadi inkişafını, regionda lider dövlətə çevrilməsini məhz Ümummilli Liderin təməlini qoyduğu siyasətin nəticəsi kimi dəyərləndiriblər.\nRəsmi hissə başa çatdıqdan sonra veloyürüşə start verilib. Yürüş İmişli Regional “ASAN xidmət” Mərkəzinin qarşısından start götürüb və 3 kilometr məsafə qət olunaraq Heydər Əliyev Mərkəzinin qarşısında başa çatıb.\nAZERTAG.AZ :İmişlidə “Könüllü veloyürüşü” keçirilib\nMilli Qurtuluş Günü xalqımızın tarixinə yeni dövrün başlanğıcı kimi daxil olub\nMüstəqil, güclü Azərbaycan ümummilli lider Heydər Əliyevin şah əsəridir\nMasallıda cüdo üzrə açıq rayon birinciliyinin qalibləri mükafatlandırılıb\nOrdubad rayonunda humanitar tibbi aksiya keçirilib\nMasallının Lürən kəndində yeni tibb məntəqəsi istifadəyə verilib\nTibb işçilərinin peşə bayramı Masallıda da qeyd olunub\nFüzuli rayonunun tibb işçiləri peşə bayramlarını qeyd ediblər\nBodrumda gəmi batdı: ölənlər var\nBalinaların şousu – Möhtəşəm mənzərə\nLitva Azərbaycana təyinatı üçün 7 səfirin namizədliyini irəli sürüb\n“Azərişıq” ASC Avropa liseyinin şagirdləri üçün “Yeni Yaşma KEP”də ekskursiya təşkil edib\n“Şərq-Qərb” magistralının Gürcüstandan keçən hissəsinin tikintisi ilə əlaqədar ikinci dəfə tender elan edilib\nİtaliyada yerləşdiriləcək superkompüter Leonardo da Vinçinin adını daşıyacaq\nLatviya və Estoniya arasında alkoqol məhsullarının aksiz dərəcələrinə dair razılaşma pozulub\nTürkiyədə sel 4 nəfərin ölümünə səbəb olub\nTacikistanda altı ayaqlı buzov doğulub\nİsveçrədə keçiriləcək parlament seçkilərində rekord sayda qadın namizəd iştirak edəcək\nİtaliyada keçirilən yeniyetmələr arasında Avropa çempionatında iki güləşçimiz finala vəsiqə qazanıb\nAvropa İttifaqı Misirin milli muzeyinin modernləşdirilməsinə 3 milyon avro vəsait ayırır\nÜç güləşçimiz İtaliyada keçirilən yeniyetmələr arasında Avropa çempionatının yarımfinalına yüksəlib\n17.06.2019 [23:00] CƏMİYYƏT\n17.06.2019 [22:23] DÜNYA\n17.06.2019 [21:59] SİYASƏT\n17.06.2019 [21:40] SİYASƏT\n17.06.2019 [21:32] SİYASƏT\n17.06.2019 [20:55] DÜNYA\n17.06.2019 [20:15] MƏDƏNİYYƏT\n17.06.2019 [20:04] REGİONLAR\n17.06.2019 [19:10] REGİONLAR\n17.06.2019 [19:08] MƏDƏNİYYƏT\n17.06.2019 [18:54] REGİONLAR\n17.06.2019 [18:41] İQTİSADİYYAT\n17.06.2019 [18:32] MƏDƏNİYYƏT\n17.06.2019 [18:24] İDMAN


Harri Potter (personaj) — Vikipediya\nHarri Potter (personaj)\nBu adın digər istifadə formaları üçün bax: Harri Potter (dəqiqləşdirmə).\nHarri Ceyms Potter (ing. Harry James Potter 31 iyul 1980) — ədəbi personaj, ingilis yazıçı Coan Roulinq tərəfindən yazılmış romanlar seriyasının baş qəhrəmanı, sehrbaz. Öz dünyada o, qüdrətli qara cadugər Lord Voldemorta qalib gələn yeganə sehrbaz kimi tanınır. Personaj dünyada böyük məşhurluq qazandı.\nDeniel Redkliff tərəfindən Harri Potter filmlərində\nyaradılmış Harri Potter obrazı\nHarri Ceyms Potter\nXilas olan oğlan, Seçilmiş adam\nata: Ceyms Potter\nana: Lili Potter\nPetunya Dursli (xalası), Vernon Dursli (xalasının həyat yoldaşı), Dadli Dursli (xalası oğlu)\n2.1 Harri Potter və Fəlsəfə Daşı\n2.2 Harri Potter və Sirlər Otağı\n2.3 Harri Potter və Azkaban Məhbusu\n2.4 Harri Potter və Alov Kuboku\n2.5 Harri Potter və Mələz Şahzadə\n2.6 Harri Potter və Ölüm Hədiyyələri\n3 Sonrakı taleyi\n5 Digər faktlar\nAdı: Harri Ceyms Potter (orta adını atasının şərəfinə alıb);\nValideynləri: Ceyms Potter və Lili Potter (Evans);\nBədən quruluşu: arıq;\nXüsusi əlamətləri: yumru çərçivəli eynək taxır; alnında ildırım formasında çapıq, sol qolunda Dolores Ambricin qanunsuz cəzaları nəticəsində əmələ gələn çapıq ("Mən yalan deməməliyəm" sözləri), sinəsində oval formada çapıq;\nGözləri: açıq-yaşıl, badam formasında;\nQeyri-adi bacarıqları: sehrbaz; ilanlar ilə danışmaq qabiliyyəti; Hoqvarts məktəbinin ən yaxşı arayıcılardan biri;\nQviddiç: Arayıcı, komadanın kapitanı;\nAiləsi: Ceyms Potter (atası), Lili Potter (anası), Sirius Blek (xaç atası), Petuniya Dursli (xalası), Vernon Dursli (xalasının həyat yoldaşı), Dadli Dursli (xalası oğlu), Cinni Uizli (həyat yoldaşı), Ceyms Sirius Potter (böyük oğlu), Albus Severus Potter (kiçik oğlu), Lili Luna Potter(qızı) Tedi Lupin(xaç oğlu)\nSevgilisi: Cinni Uizli; dördüncü kursdan beşinci kursun yarısınadək Ravenklou faküktəsindən olan Cou Çanqdan xoşu gəlir;\nÇubuğu: çoban saçağı ağacı və simurq quşunun lələyindən, 11 düym; yeddinci hissədə Hermiona Qreyncer tərəfindən sındırılmışdır. Həmin kitabda Harri faktiki olaraq gəndalaş ağacından olan yenilməz çubuğu və Drako Malfoya məxsus olan çubuğunun sahibidir;\nSüpürgəsi: 1. Minerva MakQonaqall tərəfindən hədiyyə verilən Nimbus-2000 süpürgəsi 3. Sirius Blekin hədiyyəsi olan İldırım süpürgəsi 4. Nimfadora Tonksun milad hədiyyəsi olan İldırım-ın heykəlciyi;\nÖvladları: Ceyms Sirius Potter, Albus Severus Potter, Lili Luna Potter.\nHarri obrazı ilk dəfə "Harri Potter və Fəlsəfə Daşı" romanında (ABŞ-da "Harri Potter və Sehrbaz Daşı" adıyla nəşr olunub) görünüb. 1981-ci ildə Harrinin bir yaşı olduqda onun valideynləri Ceyms və Lili Potterlər güclü və qara cadugər Lord Voldemort tərəfindən (romanlarda adətən "Sən bilirsən kimdi" və ya "Adını çəkmək lazım olmayan" adlandırılır) öldürülür. Cadugər Harrini də öldürməyə çalışır, lakin yalnız Harrinin alnında cızıq qoya bilir, özü isə zəifləyərək yoxa çıxır. Harri sonradan öyrənir ki, onu qoruyan anasının qədim misir qoruyucu cadusu və sevigisi olub.\nHəmin ərəfədə Roulinqin anası vəfat edir və yazıçı şəxsi hisslərini yetim Harri obrazını yaradarkən istifadə edir. Harri on bir yaşına kimi sehrbaz olduğunu bilmir və xalasının ailəsi ilə birgə yaşayır. Durslilər ona uşaqdan daha çox qul kimi yanaşırlar. On bir yaşı olduqda Harriyə Hoqvartsdan məktub gəlir və Haqrit onun arxasınca gələrək Harrini Hoqvartsa aparır. Burada Harri sehrbazlar aləmi, valideynləri və Lord Voldemortla olan əlaqəsi haqqında öyrənir. Məktəbdə fakultələrə bölünmə zamanı Harri Qriffindor fakultəsinə düşür və Ron Uizli və Hermiona Qreyncerlə dostlaşır. Üç dost birlikdə Lord Voldemortun Fəlsəfə Daşını oğurlamasına mane olurlar. Məktəbdə Harri həm də məşhur cadugər ailəsindən olan Drako Malfoyla mənfi münasibətlər qurur. Həmçinin Drakonun təhsil aldığı Sliterin fakultəsinin dekanı Professor Severus Sneyplə ehtiyatlı davranır. 1999-cu ildə verdiyi müsahibəsində Roulinq qeyd edirdi ki, Drako obrazının prototipi xuliqan məktəblilər, Sneyp obrazının prototipi isə sadistik müəllimlərdir.\nRoulinq qeyd edir ki, "Arzu güzgüsü" ilə bağlı səhnələr onun bu romanda ən sevimli səhnələridir; Harrinin ölmüş valideynlərini görmək üçün etdiyi riskli hərəkətlər dərin hisli yük daşıyır. Yazıçının sevdiyi gülməli səhnə isə Harrinin zooparkda pulsuz şəkər almasıdır.\nİkinci kitab olan "Harri Potter və Sirlər Otağı" romanında Harri yenidən Lord Voldemortla mübarizə aparmalı olur. Onun gündəliyi Ron Uizlinin kiçik bacısı Cinni Uizlinin əlinə keçir və gündəlikdəki gənclik xatirəsi olan Tom Marvolo Ridl vasitəsiylə Voldemort Cinniyə təsir edir. Hoqvartsda bir-birinin ardınca maql valideynləri olan tələbələrə hücumlar olunur. Bundan sonra Harri Qriffindor fakultəsinə təyin edilməsi ilə bağlı şübhə etməyə başlayır. Həmçinin Harri Lord Voldemort kimi İlan dilində danışa bildiyini də kəşf edir. Bir müddət sonra Cinni yoxa çıxır. Slizerinin varisinin peyda olması və Sirlər otağını açması haqqında məlumat hər yerə yayılır və Sehr Nazirliyinin Hoqvartsı bağlamaq təhlükəsi yaranır. Harri Sirlər otağına gedən yolu tapır və Cinnini xilas edə bilmək üçün ora gedir. Dambldor kömək üçün simurq quşunu və seçici papaq vasitəsiylə Qodrik Qriffindorun qılıncını göndərir. Sirlər otağında Harri qədim bədheybət olan Vasilisklə mübarizə aparmalı olur, daha sonra isə gündəliyi məhv edərək Tom Ridlin xatirəsini də məhv edir və Cinni xilas olunur.\n"Harri Potter və Azkaban Məhbusu" romanında Roulinq zaman səhayəti ideyasından istifadə etmişdir. Harri valideynlərinin Lord Voldemortun əlinə keçməsinə onların dostu olmuş Piter Pettiqryu adlı bir cadugərin günahkar olduğunu, onun satqınlığı nəticəsində xaç atası Sirius Blekin cadugər həbsxanası olan Azkabana salındığını öyrənir. Sirius Harrini tapmaq üçün qaçdıqda, Harri və Hermiona onu və Bakbek adlı hippoqrifi xilas etmək üçün Zaman Çeviricisindən istifadə edirlər. Pettiqryunun qaçmasından sonra günahsız Sirius yenidən həqiqəti sübut edə bilmir. Harri güclü Patronus cadusu yaratmağı öyrənir.\nHarri Potter və Alov KubokuRedaktə\n"Harri Potter və Alov Kuboku" romanında 3 sehrbaz turnir keçirilir. Harrinin yaşı düşmədiyi üçün adını yazıb atmağa heç çalışmasada müəyyən səbəbdən harrinində adı seçildi. Məktəbdə ilk gündə yeni Qaranlıq Sənətlərə qarşı Müdafiə müəllimi olan təqaüdçü seherbaz (Qara cadugər tutan) Dəligöz ləqəbli Alastır Mudi`nin görür. Həmdə tunirə seçildiyini öyrənir. Mudi gizlidən gizliyə Harriyə köməkçi olmaqdadır. Harri son vəzifəni Sedrik Diqori ilə birlikdə açara yapışaraq bitirmişdir. Lakin açar onları bilmədikləri bir qəbiristanlığa aparmışdır. Qəbiristanlıqda Qılquyruq(bildyimiz Piter Petiqryu) ilə qarşılaşırlar. Lord Voldemort, Qılquyruq'un qucağında dayanmaqdadır. Voldemortun əmri ilə Qılquyruq Sedrik'i Avada Kedavra lənəti ilə öldürür. Harry-nin təsirsiz hala gətirib caduyla Lord Voldemortun bədəninə qovuşdurur. Harry ilə Lord Voldemort kiçik bir qarşılaşma yaşayırlar. Harri möcüzə bir şəkildə oradan xilas olar və Sedrik'in də ölü bədənini alaraq açarla Hogwarts'a geri dönər. Geri döndüyündə məktəbdə böyük bir qarışıqlıq yaşanır. O sırada Mudi Harrini otağına götürür, Voldemort ilə əlaqədar suallar soruşar və Voldemortun geri döndüyünü anladıqdan sonra Harrini öldürməyə çalışır.Harri Mudi`nin əslində gerçək Mudi olmadığını və bir Ölüm Yeyən olduğunu öyrənmişdir. Harry-nin öldürməyə çalışan Ölüm yeyənin Dambldor dayandırar, Severus Sneyp'in köməkliyi ilə ona veritaserum(Doğruluq Serumu) verirlər. Və Mudi əslində Bartemis Krauç Jr. çıxır. Voldemort'tan qorxan Sehr Nazirliyi Voldemortun geri döndüyündə şahid olan Harry Potter'a qətiyyən inanmır. Səbəbləri isə kiçik bir uşağa kim inansın idi.\n==Harri Potter və Simrunq ordeni== Bildiyiniz kimi Hələ Harry Potter 4 Alov Kubokunda Lord Woldemort geri dönmüşdü. Simurq Ordeni romanında isə Lord Woldemort yarımçıq qalan işini həll etmək istəyirdi.Amma professor Dambuldorun sayəsində bunu edə bilmədi. Bu romanda Harrinin ikinci atası Seroius Blake Woldemortun adamları tərəfindən öldürülür.Romanın sonunda Dambuldor öz işinə qayıdır.\nHarri Potter və Mələz ŞahzadəRedaktə\nHoqvartsın yeni ili başladı. Yeni sehr müəllimi məktəbə qayıdır. Harri onunla arasını yaxşı tutaraq Voldemort haqqında məlumat almaq istəyirdi. Çünki Voldemort (tom ridl) onun ən yaxşı tələbəsi olub. Eyni zamanda Draco Malfoyda Voldemortun dəstəsinə üzv olur və Sneyp yaxınları arasında Malfoyu qoruyacağına pozulmaz and içir. Harri kitabxanada bir kitab tapır. Kitabın üzərində Mələz Şahzadə yazılmışdı. Harri bu kitaba çox bağlanır və Harri öyrənirki Voldemort ruhunu müəyyən hissələrə bölən qanunsuz sehrdən istifadə edib. Artıq Harrinin məqsədi Voldemortun ruhlarını tapıp məhv etmək idi. Bu yola Dambldor ilə başladı. uğurla başa çatan səyahət bitti və hoqvartsa geri döndülər. Malfoy Dambldorun qarşısına keçərək onu öldürməli idi. Lakin bunu istəmirdi. Ama məcbur idi. Harri bunu görüb yardıma gəlirdi ancaq Sneyp qarşısını kəsdi. Sneyp Malfoyun çətinlik çəkdiyini görüb Dambldoru Avada kedrava Lənəti ilə öldürdü. Buna şahid olan Harri dəliyə döndü. Sneypin arxası ilə gedti. Mələz Şahzadənin kitabından öyrəndiyi Septum-Septra sehrini Sneypə etdi. Ancaq Sneyp anlayıb qırağa çəkildi. Sehr heç kəsə dəyməyərək boşa getdi. Sonra Sneyp Harriyə yaxınlaşaraq onu itələdi. Yerə yıxilan Harriyə pıçildayaraq dedi: Mənim yaratdığım sehr mənə edirsən? Mələz Şahzadə MƏNƏM…\nHarri Potter və Ölüm HədiyyələriRedaktə\nHoqvarts savaşı gerçəkləşir. Voldemortun hortkuluqlarının hamısı yox olunduqdan sonra Harri voldemortu öldürür. Fred uizli, Yenicə ailə qurmuş və Tedi Lupin adı verilmiş övladları olan Tonks və Remus, Lavander Braun və bu kimi karakterlər həyatını itirir.Bu romanın sonunda o, dostu Ron Uizlinin bacısı Cinni Uizli ilə evlənir və onların 3 övladı-Ceyms Sirius, Lili Luna və Albus Severus Potterlər dünyaya gəlir. Hermiona Qreyncer və Ron Uizli evlənir, Roz Və Hüqo adında 2 övladı dünyaya gəlir\nHoqvartsı bitirdikdən sonra. Hermiona Qreyncer ilə Sehr Nazirliyində işləməyə başlayır.\n↑ ""Гарри Поттер", "Сумерки" и "Ранго": самые интересные трейлеры недели" (rus). Interfax.by. 3 июля 2010. 2010-07-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-09-11.\n↑ "J.K. Rowling on The Diane Rehm Show". WAMU Radio Washington, D.C.,. 20 October 1999. İstifadə tarixi: 11 avqust 2014.\n↑ 1 2 3 "Lydon, Christopher. J.K. Rowling interview transcript,". The Connection (WBUR Radio). 12 October 1999. İstifadə tarixi: 11 avqust 2014.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Harri_Potter_(personaj)&oldid=6465680"\nLast edited on 27 may 2022, at 04:48\nBu səhifə sonuncu dəfə 27 may 2022 04:48 tarixində redaktə edilib.


Müstəqillik Şotlandiyaya neçəyə başa gələ bilər? – təhlil – Caspian Barrel\n-222 min. ago-Prezident Əliyev CQD Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin VI toplantısında iştirak edir\n-126 min. ago-Cənub Qaz Dəhlizi ilin sonuna kimi tam istismara veriləcək\n-85 min. ago-Russia's Safmar can deliver 300,000 tonnes of oil to Belarus\n-56 min. ago-Газпром в 2020 году увеличит инвестиции в газификацию Тульской области\n-35 min. ago-Белорусские НПЗ переработают в марте около 1 млн тонн нефти\nMüstəqillik Şotlandiyaya neçəyə başa gələ bilər? – təhlil\nSabah Şotlandiyada müstəqilliklə bağlı referendum keçiriləcək. Sosioloji sorğuların nəticələri göstərir ki, bitərəf qalana insanların sayı son həftələr minimuma enib və müstəqillik tərəfdarları ilə əleyhdarları arasındakı fərq azalıb. Ona görə də referendumun nəticələri bütün dünyada maraqla izləniləcək.\nQeyd edək ki, Şotlandya Britaniyanın neft çəlləyi hesab olunur. Elə Şotlandiyanın Ümumi Daxili Məhsulunun əsas göstəricilərindən biri də neftdir, ancaq maliyyə bazarından sonra.\nBəs Şotlandiya müstəqillik əldə etsə, nə baş verə bilər? Londonda yerləşən İqtisadi və sosial araşdırmalar institunun ekspertləri hesab edirlər ki, Şotlandiya müstəqillik əldə qazanarsa, təbii ki, Böyük Britaniya ilə ümumi mülkün bölünməsi prosesi başlanmalıdır. Belə olan halda isə məsələ heç də Şotlandiyanın xeyrinə həll olunmayacaq. Edinburqa (Şotlandiyanın paytaxtı) qalan bir qədər valyuta ehtiyatları olsa da, ancaq onun boynuna həmçinin dövlət borcunun yükləri də düşəcək. Çünki rəsmi London 38,5 mlrd dollar həcmində dövlət borcunda olan payın ödənməsini tələb edəcək. Bu tamamilə haqlı tələbdir. Digər ödənişlərlə birgə yeni yaranan gənc Şotlandiyanın dövlət borcu 240 milyard dollara qədər yüksələcək ki, bu da onun illik ÜDM-nə bərabər olar.\nAncaq Şotlandiyanın suverenliyi uğrunda hələ 70-ci illərdən siyasətə qatılanlar hesab edirlər ki, hazırda ölkənin ən pessimist hesablamalara görə çıxarıla biləcək neft ehtiyatlarının həcmi 12-15 milyard bareldir və bu təkcə neft faktorundan asılı olmayan müstəqil ölkənin gələcəyi üçün artıq ən əlverişli platformadır. Həqiqətən aşağıda ÜDM-in strukturuna diqqət yetirdikdə buna əmin olmaq olar.\nLondon birjasında Brent markalı neft 102 dollara doğru irəliləməyə başladı\nİran türkmən qazının tranziti məsələsində səmimidirmi – araşdırma\nAzərbaycanda alternativ energetika niyə yerində sayır?\nAB-nin Rusiya maliyyə sektoruna sanksiyaları Neft Fonduna ziyan gətirəcəkmi?


Şekspir yubileyinə töhfə\nVilyam Şekspir - 450\nBəşəriyyətə titanlar bəxş edən intibah dövründə yaşamış, parçalanmaqla müstəqilliyini itirən vətəni İtaliyanı monarxiya idarəçiliyindəki Fransa və İspaniya dövlətləri kimi güclü görmək istədiyindən: “Güclü ordu olmayanda qanunlar işləyə bilməz” deməklə ölkə idarəçiliyində ədalətli monarxiyanı məqbul sayan Nikollo Makiavellinin (1469-1527) “Hökmdar” (1513) əsəri aktuallığını müasir dövrdə də itirmir. “Dövlət başçısı insanla yanaşı təbiətdəki vəhşinin də mahiyyətini əxz eləməlidir” yazan Nikollo Makiavelli ağılı güc və hiylə ilə birləşdirmək tövsiyəsi ilə hakimiyyəti gücləndirmək yolunda amansızlığa əl atan mütləqiyyətin cinayətkar əməllərini ört-basdır etmək üçün avtoritarlığa xas olan ikili siyasəti məqbul sayır. Utopik sosialist Tomas Morun “III Riçardın tarixi” (1513) əsərinə əsaslanaraq 80 il sonra öz fantaziyasını, düşüncələrini əlavə etməklə, gerçəkliyin poetik dərkini yaradan Şekspirin intibah dövrünün zirvəsində, yaradıcılığının ilkin mərhələsində ərsəyə gətirdiyi “III Riçard” faciəsi humanist dəyərləri məhv edən avtoritar rejimin timsalında, tarixi reallığın bədii yozumunu cinayət və cəza süjetində əks etdirir və xeyrin şər üzərində tutarlı qələbəsini əsaslandırması əbədi mövzunu üzə çıxarır. Feodal təfəkkürünə söykənən hakimiyyət uğrunda müharibə şəraitində ən vəhşi üsullarla qalib gəlməyi bacaran III Riçard əslində: “Vicdan güclülüəri qorxutmaqla durdurmaq istəyən qorxaqların uydurmasıdır” şüarı ilə şəxsi sədaqət prinsipini önə çəkməklə mənəvi dəyərləri tanımayan, qardaşı IV Eduardın azyaşlı oğlanlarına belə aman verməyən soyuqqanlı bir döyüşçüyə çevrilmişdi.\nHökmdarın hakimiyyəti çiçəkləndirməsində güclü iradəni əsas amil saymaqla humanist dəyərlərin aradan qalxması ilə mükəmməliyini itirən insanlığın bəlalı dövrü əsrlərlə davam edir. Hakimiyyətə cəhdi, idarəçilik maraqlarını XIX əsrin ikinci yarısında önə çəkən Fridrix Nitşenin: “hakimiyyətə can atanların şər, böhtan, şübhə bir-birinin ayağının altını qazmaq kimi mənəviyyatsız üsullara əl atmasını şöhrətpərəstliyin əsas amili sayılır" qənaəti əsrdən əsrə keçən Şekspir yozumunun həmişəyaşarlığını təsdiqləyir. Yaxın tarixdə ərsəyə gələn səhnə və ekran variantlarını nəzərdən keçirməklə real tarixi, ədəbi mənbədə bədii emal prosesini keçən və səhnə-ekran həllini tapan “III Riçard”ın kəskin fərqli gerçəkliyinin mövcudluğunu anlamaq mümkündür.\nYevgeni Vaxtanqov teatrında Raçiy Kaplanyanın quruluşundakı tamaşada (1976), bu teatrın bədii rəhbəri, dəmir iradəli marşal Jukovda gizlənən közərməsini dəlicəsinə alovlandıran Mixail Ulyanovun baş rolu oynadığı tamaşanı Retklifin “Yaşasın qalib kral!” kəlmələri bitirir... Mixail Ulyanovun personajının zahirindən daha çox daxili şikəstliyini önə çəkilməsi müşahidə olunan III Riçardı münasibətdə olduğu digər personajlarla faciəviliyi komik məqamların fasiləsizliyi ilə əldə etməsinin rejissor yozumundakı məsumluq pərdəsi altında gizlənən hiyləgərlikdən doğması diqqəti çəkir. Haqqını tələb etiyinə görə dəfələrlə əlini öpdürməklə özünə yaxınlaşdırıb başını, sifətini ayaqlarının arasında, qasığının üstündə sıxmaqla III Riçardın təhqir etdiyi Hersoq Bekingemin (Aleksandr Filippenko) intihardan vaz keçib xəncərini döşəməyə sancaraq qisasa and içməsi tamaşanın düyününün açılışında həlledici məqama çevrilir. Finalda ona sığınan III Riçardı xəncərlə öldürən köməkçisi Retklifin “Yaşasın qalib kral!” kəlmələri mənəviyyatsız mühitə xas şəxsi sədaqət prinsipinin keçiçiliyini təsdiqləyir...\nMəlumdur ki, subyektiv həqiqətsiz canlı tipaj, obraz alınmadığından səhnədə, ekranda fitnəkar möhürü vurulan hər bir personaj sxematik karikaturadan yüksəyə qalxa bilməz. “İdeya, mövzu və subyektiv həqiqət arasındakı asılılıq birbaşa deyil, daha çox əksinədir. Sənət əsəri nə qədər yüksəkdirsə, bu asılılıq da o qədər kəskindir” deməklə bu problemə toxunan Georgi Tovstonoqovun: “Götürək elə Şekspirin hakimiyyət, dövlət və şəxsiyyət məsələsini geniş faciəvi miqyasda qaldırdığı “III Riçard”ı. Məgər biz hakimiyyətin, şəxsiyyətin özünütəsdiqinə necə çevrildiyinin dəfələrlə şahidi olmamışıqmı? Əlbəttə III Riçardıın şər əməllərini Hitlerin elədikləri ilə müqayisədə “uşaq oyunu” saymaq olar. Bəs Şekspirin gücünün nəhəngliyi nədədir? Ondadır ki, o, müasir dünyanı lərzəyə gətirən faciələrin, bəlaların daxili, psixoloji yaylarını özünün sanki lüzumsuz amansızlığı ilə göstərə bilir cümlələrini dəqiq təhlilə əsaslanan dəyərləndirmə saymaq olar.\nAdını daşıdığı məşhur rəssam atasından təsvir həllini əxz edən Robert Sturuanın quruluşunda (1979) rolunda dəlisov plastikasının dinamikası, sərsəm danışanda arabir ağılardan nəğməyə keçməsi ilə yadda qalan, gümüş düyməli boz hərbi şineli Napoleonu, Stalini, esesçilər kimi meşin əlcəkləri Uzun qara plaşı ilə Mussolinini, Hitleri ötəri xatırladan III Riçardı (Ramaz Çxikvadze) rejissoru və aktyoru Şekspirin vətənində belə tanıtdı. Öldürtdüyü Uels şahzadəsi Eduardın cənazəsini gətirənlərin gözü qarşısında üzərinə örpək salmaqla yatağa çevirdiyi tabut və xüsusən guya ərini hakimiyyətə görə deyil, arvadının gözəlliyinə görə öldürülməsini ram edilən Annaya sübuta yetirərək, alçaq niyyətini həyata keçirən III Riçardın iri addımlarla çatıb aparan tabutun altına girməsi tac uğrunda qanlı mübarizənin səhnə həllinin obrazına çevrilir. Bu tamaşanın əsas uğuru problemin rüşeymindəki tacın davamlı olaraq diqqət mərkəzində saxlanılması idi. Ramaz Çxikvadzenin adi, sadə insana çevirdiyi personajının əsas məsajı özünü günahsız mələk kimi aparan, hakimiyyətdən tutmuş xırda vəzifəyə qədər, əldə etdiklərini qorumaq üçün rəqiblərini istintaqsız, məhkəməsiz məhv edən Riçardların aim təhlükə törədə biləcəklərini gündəmdə saxlayır. Bu tamaşada Riçardların xırda idarə və müəsisələrdən tutmuş qlobal dünya miqyasına qədər hər yerdə mövcud ola bilməsinin, hər birimizin içərisində Riçard sindromumun baş qaldırmasının mümkünlüyünün modeli yaradıla bilir. Şübhəsiz ki, problemin miqyası yox, görünməməsi fəlakət törədə bilir. Teatra gələn tamaşaçı isə xeyrin şər üzərində qələbə çalacağına əmin olmaq istədiyindən problemin heç olmasa səhnə çərçivəsində həllini görmək istəyir...\nŞekspirin “Hamlet”i ilə dünya şöhrəti qazanan Louriens Olivienin Kolli Sibberlə yazdığı ssenari əsasında baş rolu oynamaqla quruluş verdiyi iki Oskar qazanan “III Riçard” filmi (1955) pyesə maksimum yaxındır. Louriens Olivienin yüksək sənatkarlığı hesabına qozbelliyi, şikəstliyi daim gizlədilməklə əməllərinə subyektiv bəraət qazandırılan III Riçardın müvəqqəti də olsa, ölkənin siyasi mənzərəsini eybəcərləşdirməsi uğurla təqdim olunur. Louriens Olivienin, əldə etdiyi tacını əsərdə olduğu kimi döyüş meydanından qaçmaq üçün deyil, hakimiyyətini qorumaq naminə atı dəyişmək istəyən III Riçardı sona qədər mübarizdir. Əslində kino ilə teatrın sintezindən yaranmaqla qanunsuz hakimiyyətə qarşı yönələn bu filmin mərkəzi fiquru, finalda sahibsiz qalan, kol dibindən tapılmaqla qanuni kralın başında yer tutacaq tacıdır. İngilis Riçard Lonkreynin Yen Makkellenlə yazdığı ssenari əsasında çəkdiyi, “III Riçard” filmi (1995) isə faciədəki hadisələri 1930-cu ildə İngiltərədə hakimiyyətdən uzaqlaşan kral VIII Eduardın Hitleri dəstəkləməsi ilə Britaniya monarxizmini təhlükəyə sövq etməsinə və bundan 40 il sonra ölkədə genişlənən millətçiliyə qarşıdır. III Riçardın Hitler qiyafəsində təqdim olunduğu filmində hakimiyyət iddialı Riçmondla (Henrix VII) on beş yaşlı şahzadə Yelizavetanın sevgisi fonunda diktaturanın ləğvi, ədalətli monarxiyanın qalibiyyəti önə çəkilir. Hakimiyyətinə qanunu status vermək naminə III Riçardın dini tələblərin əksinə olaraq evlənmək istədiyi, qardaşı IV Eduardın azyaşlı qızı Yelizaveta çirkabdan xilas edilən İngiltərənin simvoluna çevrilir.\nOrta əsr Avropasında hələ ki, humanist düşüncə tərzi formalaşmadığından əqidəcə monarxiya tərəfdarı olan Şekspirin dramların strukturunda yalnız saray əhli ilə kilsə xadimləri söz sahibi olduğundan müşahidə mövqeyində duran əhali hələ ki, xalqa çevrilməyib sakin olaraq qalırdı. Odur ki, sizin tamaşada bəzi personajların əhali, şəhər əhli, camaat əvəzinə “xalq” kəlməsini işlətməsi də yersizdir. Strukturdakı personajlardan fərqli olaraq indi tamaşa zalındakıların, keçmişlə gələcəyin deyil, yalnız indiki zamanın reallığını qəbul edən postmodern təfəkkürlülərdən də ibarətdir. Satrikon teatrında, rejissor Yuri Butusovun quruluşunda da (2004) ziddiyyətin digər tərəfinin - öldürülən uşaqların ruhlarının, rəqiblərinin üzərinə badələrdən qırmızı şərab atdırmaqla öldürən III Riçardı (Konstantin Raykin), rəssam Aleksandr Şişkinin karton və kağızdan yaratmaqla şərtiliyi önə çəkdiyi uğurlu dekorda balışla döyə-döyə məhv etmələri, şərin cəzalandırılmasının postmodern yozumunu qabardır.\nDramaturqun 450 illik yubileyi ərəfəsində dünya teatrlarında davamlı olaraq tamaşaya qoyulan “III Riçard” Azərbaycanda, Gəncə Dövlət Dram Teatrında Hilal Həsənovun şair Əliağa Kürçaylının tərcüməsində quruluş verdiyi, baş rolu Əli Allahverdiyevin, Yelizavetanı Sədayə Mustafayevanın, Bekingemi Əlican Əzizovun, Annanı Şura Nəvainin ifa etdiyi “lll Riçard” faciəsindən (1984) iyirmi il sonra Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrında Dilsuz Mustafayevlə Şövqü Hüseynovun tərcüməsində Cənnət Səlimovanın ərsəyə gətirməsini növbəti mədəniyyət uğuru saymaq olar. Tamaşaya yeni personajlar da əlavə etməklə tamamilə başqa balaqan yozumlu bir səhnə əsərinin yaranması əslində Tomas Morun yazdığı real, III Riçardın idarəçiliyi məzhəkə kimi aparması kimi tarixi dəyərləndirməyə əsaslanır. Şövqü Hüseynovun III Riçardı əməllərinə subyektiv bəraəti göstərə bilsə də, üstəlik arada Nerona, Hitlerə, Stalinə, Beriyaya, Səddam Hüseynə də çevrilməklə diqqəti yayındırır... “III Riçard” faciəsində qaynatasını və ərini öldürdüyündən onun qanını içməyə hazır olan Annanı – doğma qardaşı IV Eduardın arvadını özünün şərə yönələn uzaqgörənliyi, dərrakəsi hesabına ram edə bilən III Riçardın əsas silahı erkəkliyi deyil, cadugər psixologizmidir. Rusiyadan dəvət olunan baletmeyster Sergey Qrisayın bu epizod üçün qurduğu erotik çalarlı rəqs tamaşalılığı artırsa da, otuz illik müharibəyə son qoyan Riçmondla Elizoveta arasındakı ruhi sevgi rəqsinə də ehtiyac yaradır...\nƏslinə qalsa mövzunun əbədiliyi ilə seçilən qədim yunan yaxud intibah dövrü personajlarının ikinci dünya müharibəsi ilə bağlı hərbi geyimlərdə təqdimatı informasiya gerçəkliyinin arxaizmini itirdiyindən lüzumsuzdur. Həyatda 32 ildən bir az artıq yaşamış real Riçard (1452-1485) rolunda məsələn ağsaçlı Ramaz Çxikvadze ilə müqayisədə nisbətən cavan Şövqü Hüseynov real prototipinə daha yaxındır. Son vaxtlar bir gün ərzində bir neçə dəfə davam edən xırda fasiləli məşqlərdə yaxın münasibətdə olduğu tərəf müqabillərlə optimal məsafə saxlamamasını tezliklə aradan qaldırmaqla, qat-qat tər töksə də, yorulmaq bilmədən həmkarlarını ardınca səsləyən Şövqü Hüseynov səhnəmizin, obrazlı desək, azsaylı uzun məsafəyə qaçış ustalarından olduğunu təsdiqlədi. Bununla belə personajının arada unudulan şikəstliyini daim gizlətmək deyil nümayiş etdirmək cəhdinin lüzumsuzluğu gözə dəyir. Üstəlik məzhəkə biçiminin, formatının rəqslərin uzunluğunun, digər personajların mətnin ixtisarının üstəlik arabir digər tarixi fiqurlara da çevrilən III Riçardın oyununu münasibətlər sistemindən ayırmaqla ara-sıra tamaşanı bir aktyorun teatrına-benefisinə çevrilməsi qaçılmaz olur.\nIV Eduardın xanımı Yelizaveta rolundakı Mehriban Abdullayeva personajına ciddi münasibəti, hiss-həyəcanı nizamlaması, çətin quruluşlu rəqsdəki ifası və xüsusən məşqlərdəki ciddi məsuliyyəti ilə yadda qaldı. Tamaşada mərkəzi fiqur sayılan Bekinqem rolunda, teatrın sütunlarından sayılan, rejissor kimi tamaşalara da quruluş vermiş intellektual aktyor Ağaxan Salmanov özünün 75 illik yubileyinə qədəm qoyan yaşına bacarıqla qalib gələ bidi. Keçmiş kral VI Henrixin hadisələrin gələcək istiqamətini öncədən görən dul qadını rolundakı, hələ tələbəçiliyindən parlaqlığı ilə yadda qalan Təhminə Məmmədovanın yüksək gərginlik yarada bilməsi təqdirəlayiqdir. Hələ tələbəliyindən aktyorluqla yanaşı rəqs sənətinin sirlərinə yiyələnən Ledi Anna rolundakı Gülər Nəbiyevanın tərəf-müqabillə diologizmi qoruması məmnunluq doğursa da, plastikasının və danışığının cazibədarlığına önəm verməsi ilə səhnədəki anları gecikdirməsi diqqəti çəkir. IV Eduard rolundakı Elşən Çarhanlı, vaxtilə mərhum Hüseynağa Atakişiyevin tamaşalarında nümayiş etdirdiyi etüd yaratmaq bacarığından ustalıqla bəhrələndi. Səhnəyə digərlərinin köməyi ilə gələn halsız xəstə IV Eduardın epilepsiya pristupunu, gülünc sülhyaratma cəhdlərini, qadın düşkünlüyünü və nəhayət ölümqabağı işıq saçmaqla sönməsini ustalıqla göstərməklə faciəviliyi komik məqamların fasiləsizliyini yaratdı. Və bununla da tamaşanın faciə janrından gələn ağır bədii informasiya təqdimatını əsərin strukturu daxilindən yüngülləşdirdi. Lord Hestinqs rolundakı Eşqin Quliyevin uzun saçlarının üz-gözünü qismən örtməsinə baxmayaraq, hersoqluğunu boy-buxunu, danışıq tərzi ilə, demokratizmə meylini yeniyetmə sadəlövhlüyü ilə göstərə bilsə də, tələskənliyi, gərginliyi nəzərdən qaçmadı. Aktyorluq üzrə pedaqoji və elmi fəaliyyətlə də məşğul olub, rejissor kimi tamaşalar da hazırlamış Nofəl Vəliyev dramatik taleli günahsız qurban Klarens rolunu səliqə-sahmanla ifa etsə də, içindəki suda boğularaq öldürüldüyü çəlləyin nədən həbsxana kamerasında peyda olduğu müəmmalı qaldı. Halbuki Lourens Olivyenin filmində eyni üsulla öldürülən Klarensin cəsədinin həmin çəlləkdə tamaşaçının gördüyü dəmir barmaqlıqlar arasından görünən dəryaya atılacağı bəlli idi... Tamaşada Elnur Kərimov –Riçmond, Kərəm Hadızadə - Lord Stenli, Vüqar Məmmədəliyev – Retklif, Vahid Əliyev – Yepiskop, Məhərrəm Musayev – Lord Ketsbi, Eyvaz İbrahimov – Arxiyepiskop, Roza İbadova balaca Yelizaveta, Elşən Hacıbababyev, Anar Seyfullayev, Ramil Məmmədov, Xəyal Salahov – Məzhəkəçilər, rollarını inamla canlandırsalar da, təxminən bir il davam edən məşqlərdən digər aktyorların yorğunluğu sezilməyə bilmədi. Hələ məşqlərdə hər çıxışında özünü sanki daim ünsiyyət yaratdığı tamaşaçı salonuna atmaq istəyən fədakar geniş mizanlı sənətkarlarla, sözünü deyib aradan çıxmağa tələsdiyindən daim üzü o yana çevrilənlərin, kiminsə, hansı əşyanınsa arxasında gizlənənlərin, passivliyi nəzərdən qaçmadı. Bununla belə digər aktyorların da səhnə əsrinin tamaşadan-tamaşaya cilalanmasını, ütülənməsini həyata keçirməklə, teatr sənətinin yaratdığı imkanlarından bəhrələnəcəklərini ehtimal etmək mümkündür. Yeri gəlmişkən tamaşanın dramatizminin zənginləşməsində müstəsna rol oynayan uşaqların; Uels Şahzadəsi, Yorq Hersoqu, Klarensin övladları rollarındakı azyaşlı məktəblilər: Hüseyn Nağıyev, Süleyman Abbasov, Mirabbas Babayev, Nuray Abbasovanın uzun sürən məşqlərdə iştiraklarının təminatında teatrın truppa müdiri Ələsgər Muradxanlının, rejissor assisentləri Gülnar Hacıyevanın, Günay Qasımovanın zəhməti danılmazdır.\nTamaşanın rəssamı Elşən Sərxanoğlunun tərtibatında iştirakçıların başı üzərindən asılan xaçşəkilli xəncərlər, Al və Bəyaz güllü bayraqlar mühiti ifadə edə bilsə də, səhnə genişliyinin yaratdığı uzun gəliş-gedişlərin artıq zaman aparması, gur işığın bir sıra portretləri sanki görünməz etməsi nəzərdən qaçmadı. Üstəlik “III Riçard” faciəsinin mühiti 1455-85-ci illərdə Lankaster və York sülaləri arasında Al və Bəyaz güllər qarşıdurması adı altında gedən, Tüdorların gəlişi ilə başa çatan otuz illlik vətəndaş müharibəsinin son üç ilini əks etdirir. Və Vilyam Şekspir digər krallardan bir o qədər seçilməyən Riçardı məhz Tüdorların yaratdıqları mif əsasında əli qanlı cəllada çevirir. Odur ki, Al və Bəyaz güllü bayraqlardan hansınınsa qalibiyyəti, yaxud məğlubiyyəti əsassız görünsə də, tamaşa təsvir həllini tapa bilir.\nMaarifçiliyi önə çəkən klassik yunan teatrında fərqlin olaraq, əsgərlərdən, atlılardan, əsirlərdən, vəhşi heyvanlardan, qladiator döyüşlərindən istifadə edilən qədim Roma teatrı əyləncəli kütləvi tamaşaya çevrildi. Qədim yunan teatrı ənənəsinə qayıdan intibah realizmində isə geniş vüsət tapan faciə janrı düşündürən maarifçi əyləncəni önə çəkdi. Müasir dövrdə ilkin ədəbi mənbədəki monoloqların, dialoqların ixtisarı hesabına məzhəkə mətninin, musiqi və rəqslərin artırılması isə, teatrın ən azı əsərin tirajını artırmaqla mütərəqqi dəyərlərə söykənən maarifçilik funksiyasını arxa plana atır. Odur ki, klassik əsərdən xəbəri olan ziyalı zümrənin deyil, teatra şou proqramı kimi baxan orta statistik tamaşaçının arxasınca gedilməsi ilkin ədəbi mənbənin obrazlı modeli sayılan janr təyinatına zərbə vurmaqla qlobal mədəniyyət strategiyasına qovuşa bilməz. Vilyam Şekspirin faciə kimi yazdığı “III Riçard” pyesinə digər dünya rejissorlarının verdikləri quruluşlarının afişalarında, titrlərində, resenziyalarında rast gəlinməklə yüngül zahiri əlamətlərə sığınan “fars”, cəfəngiyat mənasındakı “absurd”, janrı qarışdıran “tragikomediya” terminləri bu tamaşaların eksperiment səciyyə daşıdığından xəbər verir. Əslində gerçəkliyin obrazlı modeli kimi yalnız materiala aid janr təmizliyi əsərin eyni “tikinti” materialından hazırlanmasını diqtə edir. Bütün sahələrdə, o cümlədən mədəniyyətdə qanunların, qaydaların işlədiyi aləmdən fərqli olaraq yalnız uzun keçid dövrünü yaşayan mühitdə janr qarışıqlığının üzə çıxması təbiidir.\nYüksək savadı, peşəkar təcrübəsi müraciət etdiyi əsərin dərin qatlarına nüfuz etməyə imkan verən, bu yaxınlarda 75 illik yubileyi qeyd olunacaq Cənnət Səlimovanın yozumundakı “III Riçard” faciəsinə meydan tamaşasına məxsus məzhəkə - balaqan biçiminin, formatının tətbiqi əsərdəki mövcud ixtisarların sığallanması ilə yanaşı temporitmin artırılmasına, başlanğıc və finalda bədii çərçivənin yaranmasına xidmət etdi. Və nəticədə teatr tariximizin Şekspir yaradıcılığı ilə bağlı bölümünə işıqlı bir səhifə əlavə olundu.


Samsung Galaxy S10 Lite-i One UI 3.0 | -ın son versiyasına yeniləyir Androidsis\nSamsung Galaxy S3.0 Lite-ə Android 11-lə davamlı One UI 10 versiyasını buraxdı\nGalaxy Note 20 və S20 artıq almağa başlayır yeniləmələri, indi bütün sürprizlərlə One UI 10 yeniləməsini alan Galaxy S3.0 Lite mümkündür Android 11 ilə.\nBaşqa sözlə desək Cənubi Koreya şirkəti indiki ən yüksək səviyyəsini yeniləyib Bu il bölgələrin böyük əksəriyyətində, indi qalanlarına diqqət yetirməyə başlayırıq ki, bir çoxlarının gözlədiyi bu səxavətli yeniləməni alan digər vacib yüksək səviyyəli məhsullarımız olsun.\nYalnız Samsung Galaxy Z Flip 5G-nin olduğu bir gün olacaq One UI 11 ilə Android 3.0 OTA versiyasını aldıq, belə ki Galaxy S10 Lite-in bu yeni yeniləmənin faydaları və fəzilətləri ilə faydalı rəftarını təmin etmək üçün dəstə-dəstə atlamağımız var.\nLa Galaxy S3.0 Lite üçün bir UI 10 yeniləməsi hazırda mövcuddur həm qlobal versiya üçün SM-G770F nömrəli modeldən, həm də SM-G770U1 model nömrəli Amerikalıdan danışırıq.\nBu yeniləmə çəkisi 2 GB İmzanın versiya nömrəsini yaxşı bilmək üçün belədir: G770FXXU3DTL1 / G770U1UEU2CTL3. Əlbətdə ki, dekabr təhlükəsizlik yamaqları ilə təchiz olunmuşdur, buna görə hər kəs xoşbəxtdir və Samsung şirkətinin bu möhtəşəm telefonunda olan One UI 3.0 xəbərlərindən zövq almağa hazırdır.\nMaraqlı bir həqiqət budur Samsung açılış yükləyicisini yeniləməyib, buna görə də Android 10 versiyasında qalır, buna görə problemi olduğu və ya batareyanın itməsi səbəbindən bizi heç inandırmadığına görə Android 11-dən geri dönə bilərik, əgər varsa bu belə deyil.\nLa Android 3.0 ilə bir UI 11 yeniləməsi gəlir Amerika Birləşmiş Ştatları, Rusiya, İspaniya, BƏƏ, Panama və Hindistana. Hərçənd qlobal lansmanın baş verməsindən bir neçə gündür.\nMəqaləyə tam yol: Androidsis » Android cihazları » Mobil telefonlar » Samsung » Samsung Galaxy S3.0 Lite-ə Android 11-lə davamlı One UI 10 versiyasını buraxdı\nImilab KW66 ağıllı saat baxışı\nMIUI 11 və MIUI 12-də qaranlıq mod necə proqramlaşdırılır


Maliyyə Nazirliyinin qısamüddətli istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçirilib\nMayın 5-də Bakı Fond Birjasında (BFB) Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin AZ0104005779 ISIN-li, 50 milyon manat həcmində, 364 gün tədavül müddətli dövlət qısamüddətli istiqrazlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçirilib.\nBFB-dən bildirilib ki, hərrac zamanı 23 investor tərəfindən qiyməti intervalı 80,7308 AZN (24 faiz) və 92,6300 AZN (8 faiz) olan 37 sifariş təqdim edilib.\nMaliyyə Nazirliyinin qərarına əsasən, istiqrazların kəsmə qiyməti 90,5530 AZN (10.49 faiz), orta ölçülmüş qiyməti 91,0440 AZN (9.89 faiz) müəyyən edilib. Sifarişlərin nominal qiymətlə ümumi məbləği 93.018.400 AZN, yerləşdirilmiş həcmi isə 16.602.000 manat təşkil edilib. İstiqrazlar gələn il mayın 4-də ödəniləcək. Hərrac iştirakçıları mayın 6-da (T+1) tarixinədək istiqrazların alışı üzrə öhdəliklərini icra etməlidirlər.


Papa, işçilərin iş yerlərini qorumaq üçün kardinallar, din xadimləri üçün maaş kəsilmələrini əmr etdi Biznes\nPapa, işçilərin iş yerlərini qorumaq üçün kardinallar, din xadimləri üçün maaş kəsilmələrini əmr etdi\nPapa Francis Image Kredit: ANI\nPapa Francis, koronavirus pandemiyası Müqəddəs Taxtın gəlirlərinə zərbə vurduğu üçün işçilərin iş yerlərini qorumaq üçün kardinallara maaşların yüzdə 10 endirilməsini və Vatikanda çalışan digər din xadimlərinin maaşlarını azaltmasını əmr etdi. Vatikan, Çərşənbə günü Francisin nisbi endirimlər haqqında bir fərman verdiyini, 1 aprel tarixindən etibarən bir sözçünün söylədi ki, aşağı səviyyəli işçilər ixtisarlardan təsirlənməyəcək. Francis tez-tez insanları işdən çıxartmaq istəmədiyini israr etdi.\nVatikanda işləyən və orada və ya Romada yaşayan kardinalların ayda təxminən 4000-5000 avro maaş aldığı düşünülür, əksəriyyəti bazar kirayəsindən xeyli böyük mənzillərdə. Əsasən din xadimləri olan digər şöbə müdirləri maaşlarının% 3 ilə% 8 arasında azaldıldığını görəcəklər. Proqramlaşdırılmış əmək haqqı artımları 2023-cü ilin mart ayına qədər dayandırılacaq. Müddəalar Vatikandakı Müqəddəs Pyotrdan başqa digər papa bazilikalarının rəhbər işçilərinə də şamil olunacaq.\nVatikanın ən yüksək iqtisadi məmuru bu ayın əvvəlində verdiyi açıqlamada, dünya Katolik Kilsəsinin mərkəzi inzibati orqanı olan Müqəddəs Taxt-tacın COVID-19 pandemiyasını yandırdığı üçün ikinci düz il üçün 40 milyon avro ehtiyat istifadə etməli ola biləcəyini söylədi. Bu il təxminən 50 milyon avro (59,77 milyon dollar) kəsir gözləyir. Pandemiya ənənəvi nağd inək olan Vatikan Muzeylərini son 15 ayın çox hissəsini bağlamağa məcbur etdi.\nrus yadplanetli müğənni\ngoogle virtual fonla tanış olur\nEkta Kapoor, atası Jeetendra Kapoor-a ad günündə təbriklərini çatdırır\nFrozen 3 Frozen 2 kimi illərlə boşluq alacaqmı? Üçüncü filmdə tamaşaçıların nəyi görə biləcəyi\nYENİLƏNİB 1-Yapon jurnalist Myanmada tutuldu\n'Supergirl' altıncı mövsümlə bitəcək\nMia Khalifa karantin dövründə sevgilisi Robert Sandberg ilə birlikdə 'Pasxa Günü' qeyd edir\nFutbol-Ronaldo hər zaman Portuqaliyanın kapitanı olacaq dedi məşqçi\nBlog Enerji Və Çıxarıcı Maddələr Nəqliyyat Hüquq Və Idarəetmə Maliyyə Siyasət Təhsil Şəhər Inkişafı Idman Sosial / Cinsi Elm Və Ətraf Mühit Aqro Meşə Təsərrüfatı Sənət Və Mədəniyyət Sağlamlıq Texnologiya


Azərbaycanda minlərlə övladı olan fransız ANA: "Qazancımı onlara xərcləyəndə rahat oluram" - MÜSAHİBƏ\n4 321 Baxış\nBu gün dünya din, dil ayrı-seçkiliyi uğrunda qanlı savaşlar verir. Bir qarış artıq torpaq yolunda minlərlə insan yurd-yuvasız qalır. Ən pisi də odur ki, körpələrin mavi səması bozarır. Bu qaranlıq üzündən artıq Yerə mələklər də az-az enir. Onlar da olmasa, taleyin üz çevirdiyi uşaqları kim böyüdər?!\nPublika.az bu gün sizi Fransuaza Daqano adlı xanımla tanış edəcək. Madam Daqano Fransa rəssamıdır. Bu gözəl simalı qadın artıq uzun müddətdir ki, ölkəmizin uşaq evlərindəki kimsəsiz körpələrə həm maddi, həm mənəvi yardım edir. Öz övladı olmasa da, Azərbaycanda həm uşaqları, həm də nəvələri var. Xanım Daqano kimsəsizlər evindəki balalarını boya-başa çatdırmaqla yetinməyib, onları evləndirib, cehizlə də təmin edir. Dəfələrlə balacaları özü ilə vətəninə də aparıb.\nHazırda Fransuza yeni sərgisinə hazırlaşır. Vaxtı məhduddur. Buna baxmayaraq, suallarımızı cavablamağa razılaşdı.\n- Madam Daqano, "Enfants d'Azerbaïdjan"(Azərbaycanın uşaqları) Assosiasiyası haqda bizə məlumat verə bilərsinizmi?\n- 2002-ci ildə bu assosiasiyanın əsasını qoymuşam, həm də prezidentiyəm. Həyat yoldaşım neft sahəsində çalışdığı üçün daim səyahətlərdə olmuşuq. 1996-cı ildə Afrikadan Azərbaycana köçdük. Qərar verdim ki, Konqo və bir sıra digər ölkələrdə olduğu kimi yenə uşaqların qayğısına qalım. İlk səfərim Mərdəkanda yerləşən 3 şaylı əlil uşaqlar internatına oldu. O səfərimi heç unutmuram. Balacalarla şəkil çəkirdik, mahnı oxuduq. Hətta onlarla ünsiyyətdən sonra Azərbaycan dilində anlamağa başladım. Yayda tez-tez birgə çimərliyə gedirdik. Qış aylarında sirkə, kukla teatrına aparırdım onları. Həmin uşaqlar içərisində fiziki və əqli məhdudiyyətli olmayan balacalar da vardı. Onları Bilgəh və Əhmədlidəki uşaq evlərinə yerləşdirdim. Mənim xeyriyyə fondum da var. Fondumun dəstəyilə gözündə ciddi qüsuru olan körpə bir qıza protez göz qoydurduq. Hazırda Nəzrin adlı o balaca 27 yaşındadır və özünün 7 aylıq uşağı var. Mən onu özümə nəvə hesab edirəm.\nSonra "Ümid yeri" adlı sığınacaqla tanış oldum. Orada da 40 kimsəsiz uşaq vardı. Buradakı uşaqları da sirkə, çimərliyə, teatra aparırdım. Orada kiçik rəqs dərnəyi də vardı. Yalnız xalq rəqsləri tədris olunurdu. Sonra Bakının müxtəlif ərazilərində kimsəsiz uşaqlar üçün 12 xoreoqrafiya məktəbi inşa etdik. Orada Türkiyədən gələn peşəkar rəqqaslar, eləcə də azərbaycanlı müəllimlər dərs verməyə başladılar. Kurslarda müəllim yeri dolduğuna görə digər iki müəllim iş tapmadı və biz onlara Fransada çalışmaq imkanı qazandırdıq.\n- Əziz Fransuaza, siz həm də çox gözəl rəssamsınız, amma öz peşənizdən də bizim uşaqlarımızın təminatı üçün yararlanırsınız.\n- Bəli. İldə iki dəfə Bakıya gəlirəm. Satılan bütün əsərləriminin pulunu da Bakıdakı balalarıma bəxş edirəm. Ancaq bu zaman ürəyim rahat olur. Mərdəkan, Bilgəh və Buzovnadakı bütün uşaqlar evinə baş çəkirəm.\n- Uşaqlara bəxş etdiyiniz o rəngli dünya rəsmlərinizdə də duyulur.\n- Afrika, Cənubi Amerikada və Yəməndə yaşamışam. O xalqların da folkloru rəngarəndir. Bəlkə də bu səbəbdən əsərlərimdə daha şən rənglərə rast gəlirsiniz. Daha çox uşaqları, qadınları çəkməyi sevirəm. Ümumiyyətlə, əsərlərim etnik xarakter daşıyır.\n- Bildiyim qədərilə peşəkar rəsm təhsiliniz yoxdur.\n- Konqoda olanda Mədəniyyət Mərkləzində cəmi 3 rəsm dərsi almışam. Ondan sonra qərar verdim ki, Parisə dönən kimi rəssamlıqla məşğul olmağa başlayacam. Həmçinin fotoqrafiyaya da marağım var.\n- Uzun müddət Afrikanın ən çətin güzəranlı dövlətlərində yaşamısınız. Yəqin ki, incə qəlbimizdə o günlərin xüsusi yeri var.\n- Mən yaşadığım bütün ölkələri sevmişəm. Oradakı insanların ağır həyatı hələ də gözümün önündədir. Hər dəfə onları xatırlayanda insan xəsisliyinə, acğözlüyünə, ən əsası nadanlığına görə xəcalət çəkirəm. Bu hisslərimi dəfələrlə rəsmlərimə həkk etmişəm.\n- Və Azərbaycan… Ölkəmizdə də uzun müddət yaşamısınız. Təəssüratlarınız necə olub? Məsələn, mənim üçün Fransa ikinci vətəndir.\n- Əgər körpələrinə belə məhəbbət bəsləyirəmsə, demək ölkəni də sevirəm. Həm də yaradıcı insan üçün yeni ölkə yeni əsər, sənət nümunəsi deməkdir. Bu həm də bizim faydamızadır.\n- Zənnimcə, bu dünyanın ən böyük faciəsi sevgisiz böyüyən uşaqlardır. Sizsə onları bu sevgi, nəvazişlə əhatə edirsiniz...\n- Azərbaycandakı övladlarım həyatımın ən böyük uğurudur. Onlar mənim üçün çox doğmadırlar. Bilmirəm özləri bunu hiss edirlərmi?.. Hər dəfə Gülşən qızım Aylin və Mələk adlı nəvələrimlə məni aeroportda gözləyəndə sevincimin həddi olmur. Sonra Füzuli, Gülnarə, Nurlan və Fatma öz uşaqları ilə görüşümə gəlirlər. Bayaq da sizə bəhs etdiyim Nəzrin 7 aylıq körpəsi və həyat yoldaşı Bakıda olduğum müddətdə məni tək qoymurlar. Buzovnadakı slavyan övladlarıma da qovuşuram. Saşa, Lena, Yuliya 1997-ci ildən mənimlədirlər. Mən xoşbəxt anayam.\n- Siz çox gözəl anasınız, əzizim.\n- Əziz Fransuaza, söhbətimizi hansı foto, yaxud təsvirlə yekunlaşdıraq?\n- Mən bu söhbətimizə qızım Nəzrin və onun balaca qızının fotosu ilə yekun vurmaq istəyirəm. Mümkündürmü?\n(Xatırladaq ki, Fransuaza Daqanonun maddi dəstəyi ilə Nəzrinin uzun illər öncə gözü əməliyyat olunub. Böyüdükdən sonra isə mənəvi anası toyunu edib, bugünədək maddi təminatını əsirgəmir. Həmçinin müsahibə boyu madam Daqanonun yardım etdiyi sadəcə bir neçə uşağın adını çəkdik. Əslində isə onlar yüzlərlə, minlərlədilər. Bəlkə də bütün kainat qədərdilər).


Bir sıra şəhərlərin Baş planı təsdiqlənib - 30.03.2022, Sputnik Azərbaycan\nBir sıra şəhərlərin Baş planı təsdiqlənib\nBununla bağlı Baş nazir Əli Əsədov qərar imzalayıb. Tam siyahı Sputnik Azərbaycan-ın materialında 30.03.2022, Sputnik Azərbaycan\nBAKI, 30 mart — Sputnik. Azərbaycanın bir neçə şəhərinin Baş planı təsdiq olunub.Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bununla bağlı Baş nazir Əli Əsədov qərar imzalayıb.Qərara əsasən, Saatlı, Sabirabad, Şabran və Kürdəmir şəhərlərinin 2038-ci ilə qədərki dövrdə inkişafına dair Baş planı təsdiq edilib.Baş plan nədir?Baş plan - şəhərin uzun müddətli perspektiv inkişafını təyin edən əsas şəhərsalma sənədidir. Baş planın hazırlanması şəhər ərazi vahidi daxilində məskunlaşma ərazilərinin planlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Baş planda şəhərətrafı ərazilərdə ayrı-ayrı yaşayış məntəqələri də daxil edilir ki, bu ərazilərə də məskunlaşma prosesinin tələbləri şamil edilir.Baş planın işlənilməsi mərhələsinə şəhər sərhədlərinin dəyişdirilməsi, bu sərhədlər daxilinə yeni yaşayış məntəqlərinin salınması prosesi aiddir.Baş planda xəritə-sxem üzərində əsas tikinti obyektlərinin yerlərinin təyin olunması öz əksini tapır. Təyin olunmuş şəhər ərazilərinin sərhədlərində həmçinin elektrik, istilik, qaz və su təchizatı da proqnozlaşdırılmış əhali sayını nəzərə alaraq öz həllini tapır.Eyni zamanda avtomobil yolları, ictimai nəqliyyat, körpülər və bu kimi nəqliyyat mühəndis qurğularının da planlaşdırılması baş planda nəzərdə tutulur. Bütün bu həllər yerli özünüidarəetmə strukturları ilə razılaşdırılır. Baş plan mövcud vəziyyətə görə xəritə və ya sxem üzərində ərazi planlaşdırılması prosesini həyata keçirir. Baş planın məzmun və mahiyyətində ərazi planlaşdırılması haqqında mövcud qanunverici aktlar nəzərə alınır.Baş planda nəzərdə tutulan perspektiv inkişaf planının icra olunması fəaliyyət növlərinə görə zamanla mərhələlərlə həyata keçirilir.Digər maraqlı xəbərləri həmçinin Sputnik Azərbaycan-ın Teleqram kanalından izləyin.\nazərbaycan, baş plan, saatlı, sabirabad, şabran, kürdəmir, şəhər\nBununla bağlı Baş nazir Əli Əsədov qərar imzalayıb. Tam siyahı Sputnik Azərbaycan-ın materialında\nBAKI, 30 mart — Sputnik. Azərbaycanın bir neçə şəhərinin Baş planı təsdiq olunub.\nQərara əsasən, Saatlı, Sabirabad, Şabran və Kürdəmir şəhərlərinin 2038-ci ilə qədərki dövrdə inkişafına dair Baş planı təsdiq edilib.\nBaş plan - şəhərin uzun müddətli perspektiv inkişafını təyin edən əsas şəhərsalma sənədidir. Baş planın hazırlanması şəhər ərazi vahidi daxilində məskunlaşma ərazilərinin planlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Baş planda şəhərətrafı ərazilərdə ayrı-ayrı yaşayış məntəqələri də daxil edilir ki, bu ərazilərə də məskunlaşma prosesinin tələbləri şamil edilir.\n25 Oktyabr 2021, 16:15


Otomatlar sənayesi adam olmayan bir dövrə qədəm qoyur.-Sənaye xəbərləri-Hunan Zhonggu Science and Technology Co., Ltd.\nSatış avtomatları sənayesi heç kimin olmadığı bir dövrə qədəm qoyur.\nSatış avtomatları modellərinin davamlı inkişafı, sadə satışdan marketinq və ödənişlərlə birləşməyə qədər satıla bilən məhsul qəzəbini daha da genişləndirir, satış maşınları daha çox oflayn istehlak ssenariləri yaradır. Üz tanıma ödəməsi və avtomatik satış və sürətli alma inteqrasiyası oflayn istehlak əməliyyatını son dərəcə sadələşdirir, daha yaxşı alış-veriş təcrübəsi verir. Seçimdən ödəmə seçiminə yalnız bir addım, mobil telefon vasitəsilə kod tarama prosesini asanlıqla buraxın.\nAvropadakı, ABŞ-dakı və Yaponiyadakı satış maşınları bazarının ümumi vəziyyətinə görə, 2016-cı ildə qlobal satış maşınlarının sayı illik müqayisədə 18.9% artaraq 5 milyon ədədə çatıb.\nOtomatlar məhsulun daha çox məhsulu təmin edir və sağlam həyat konsepsiyasına daha çox diqqət yetirirlər, texnologiya baxımından satış maşınları özəyi olan zəka ilə müxtəlif xidmətlər həyata keçirəcəkdir. Müəssisə baxımından süni intellekt texnologiyası vasitəsi ilə ənənəvi özünəxidmət otomatları müəssisələr qurur və beləliklə müxtəlif səhnələr üçün rahat və səmərəli xidmətləri təşviq edir.\nAvtomat sənayesinin İnternetlə inteqrasiyası getdikcə daha da dərinləşir, texnologiyaların inkişafı ilə bu sektorda nəzarətsiz mağazalar üstünlük təşkil edir, fərqli maşın növləri, fərqli funksiyalar və fərqli tətbiq ssenariləri satış maşın sənayesini “nəzarətsiz mağaza ”.\nƏvvəlki: Zoomgu: Ağıllı satış maşınları ağıllı pərakəndə satışları sadə və rahat edir\nSonrakı: Satış avtomatları bazarının perspektivi nədir?


Müstəqil iqtisadçılar inflyasiyanın 4 faiz olmasına inanmırlar\nAzərbaycan rəsmilərinin bildirməsinə görə, başa vurmaqda olduğumuz 2015-ci ildə ölkədə inflyasiya 4 faiz olub. Bunu dekabrın 23-də Milli Olimpiya Komitəsində bu il fərqlənən idmançı və məşqçiləri mükafatlandırarkən prezident İlham Əliyev də dedi.\nAncaq müstəqil iqtisadçılar 2015-ci ildə Azərbaycanda inflyasiyanın 4 faiz olmasına inanmırlar. İqtisadçı Samir Əliyev deyir ki, bu rəqəm tam reallıqdan uzaqdır:\n«Nəzərə alın ki, ölkədə iki dəfə devalvasiya gedib, manat 100 faizə yaxın ucuzlaşıb. Həm ərzaq, həm də qeyri-ərzaq məhsullarında bahalaşma var. Qeyri-ərzaq məhsullarının çoxu ölkəyə idxal olunur, ərzaq məhsullarının da təqribən yarısı. Ölkədə istehsal olunan məhsulların da bir çox komponentləri, qatqıları xaricdən gəlir. 4 faiz inflyasiya inandırıcı deyil».\nSamir Əliyev bildirir ki, mənzillərin, bir çox avtomobillərin qiymətində ucuzlaşma olub. Ancaq bütünlükdə götürəndə, əksər qiymətlər bahalaşıb. O, reallıqda inflyasiyanın ikirəqəmli olduğunu düşünür.\nAZI 15 FAİZ...\nİqtisadi Təşəbbüslərə Yardım Mərkəzinin rəhbəri Azər Mehdiyev isə təəssüflə qeyd edir ki, hazırda ölkədə alternativ inflyasiya hesablanması mövcud deyil. Odur ki, bu barədə əsaslandırılmış fikir söyləmək çətindir:\n«Çünki həqiqətən məhsulların əksəriyyətinin qalxması ilə yanaşı, il ərzində sənaye məhsullarının ayrı-ayrı növlərinin qiymətində düşmələr olub. Ümumən inflyasiyanın hesablandığı 700-dək məhsul növü üzrə dəyişiklik haqqında yalnız xüsusi hesablama əsasında fikir yürütmək olar. Hər-halda ölkə əhalisinin istehlak xərclərində xüsusilə yüksək (60 faizədək) çəkiyə malik ərzaq məhsullarının qiymətində son devalvasiyaya qədər ən azı 15 faizlik artım olub».\nAzər Mehdiyevdə düşünür ki, inflyasiya 4 faizdən daha çox olub.\nHazırda ABŞ-da olan başqa bir iqtisadçı Qubad İbadoğlu da deyir ki, inflyasiya artımını dəqiq rəqəmlə ifadə etmək çox çətindir: «Ancaq şübhəsiz ki, inflyasiya daha yüksəkdir. Sadəcə, Dövlət Statistika Komitəsi onu saxtalaşdıraraq həmişəki kimi aşağı elan edir».\nİqtisadçı Natiq Cəfərli də inflyasiyanın iki rəqəmli olduğunu düşünür. O da qeyd edir ki, yalnız alternativ hesablama sistemi ilə dəqiq rəqəm müəyyən etmək olar: «Məncə, 11-12 faiz olmalıdır, real rəqəm».\nQeyd edək ki, il ərzində qiymətlər 10 faizdən çox artmırsa, bu cür inflyasiyaya mülayim və ya sürünən inflyasiya adlandırılır.\nYox il ərzində qiymətlər 10 faizdən çox artarsa, onda ölkədə sürətli inflyasiyanın baş verdiyi hesab edilir.\nİlham Əliyev manatdan danışdı və… xəbərdarlıq etdi\nQiyməti qalxacaq mallar- [Siyahı]\nNeftin hansı qiyməti Azərbaycan üçün «qırmızı xətt»dir?\nBelə kənd təsərrüfatı ili olmur...


Türk liseylərində təhsil alan şagirdlərin valideynləri etiraza toplaşdı -\nTürk liseylərində təhsil alan şagirdlərin valideynləri etiraza toplaşdı\n0\tİyul 26, 2014 11:41 səhər\n“Bu gün 50 nəfərə yaxın valideyn Bakı Özəl Türk Liseyində görüşdük. Narazılığımızı ifadə etdi. Valideynlər deyirlər ki, hələ də övladlarını başqa məktəblərə yerləşdirməyiblər”.\nBunu Modern.az-a açıqlamasında bağlanmış türk liseylərində təhsil alan şagirdlərin Valideynlər Şurasının rəhbəri Gülnarə Bağırova deyib. Onun sözlərinə görə, liseyin rəhbərliyi və müəllimlər məzuniyyətdə olduğu üçün valideynlər onlarla görüşə bilməyiblər:\n“Lisey rəhbərliyi və müəllimlər avqust ayının 5-dən işə çıxacaqlar. Mən bir neçə gün əvvəl liseydə dərs deyən müəllimlərlə əlaqə saxlamışam. Onlar heç biri Türkiyəyə qayıtmayıblar”.\nG.Bağırova valideynlərə SMS-lər vasitəsi ilə övladlarını yerləşdirmək üçün məktəblər məsləhət görüldüyünü də bildirib.\nQeyd edək ki, iyulun 1-dən etibarən Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsində Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Kompleksinin ümumi təhsil müəssisələrində (Türk liseyləri) təhsil alan şagirdlərin Bakı şəhərinin ümumi təhsil müəssisələrində yerləşdirilməsi ilə bağlı valideynlərin qəbuluna başlanılıb.\nBir müddət əvvəl Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Kompleksinin ümumtəhsil müəssisələri və “Araz Kursları” MMC-nin fəaliyyətinin dayandırılması haqqında qərar verilib.


Qiyməti artan xurma ilə bağlı narahatdoğurucu daha bir məqam üzə çıxdı\nQadir Bayramlı: «Azərbaycan xurmanın yetişdiyi ölkələrdən iqtisadi baxımdan daha sərfəlisini seçərək müvafiq əlaqələr qurmaqla ölkəmizə xurma idxalının həcmini artıra bilər» Aysel Fərzəliyeva: «Əgər vətəndaşların satış müəssisələrində satılan xurma məshulları ilə bağlı şübhələri olarsa, bu barədə Agentliyin 1003 “Çağrı Mərkəzi”nə zəng edib məlumat verə bilərlər»\nXurma Ramazan ayında digər müsəlman ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da ən çox istehlak olunan məhsul sayılır. Hər il Ramazan ayı ərəfəsi bu məhsulun qiymətində cüzi də olsa artım müşahidə olunsa da bu, dəfə xurmanın qiymətində nəzərəçarpacaq artım var. Buna səbəb isə Azərbaycanın ən çox xurma idxal etdiyi ölkə olan İrandan xurma ixracının dayanmasıdır. Bazar və iri super marketlərdə apardığımız araşdırma da göstərir ki, xurmanın qiymətində xüsusiilə açıq çəkidə satışda daha çox qiymət artımı baş verib. Ötən Ramazanda bir kiloqramı 20 manata satılan xurmanın qiyməti hazırda 27 manata təklif edilir. Satıcılar qiymət artımının səbəbini izzah etməyə çətinlik çəksələr də, bahalaşmanın topdan satışda baş verdiyini söylədilər.\nQeyd edək ki, Ramazan müsəlman dünyasının ən müqəddəs ayı hesab olunduğundan, bütün müsəlman ölkələrində bu ayda ərzaq məhsullarının qiymətində endirimlər edilir. Məqsəd Ramazan ayında maddi baxımdan imkansız insanların ərzaq məhsullarına əlçatanlığını təmin etməkdən ibarətdir. Bu ayda ən çox istehlak edilən xurmanın qiyməti də müsəlman ölkələrində ucuzlaşır. Azərbaycanda isə çox təəssüf ki, son illər əks proses müşahidə olunmaqdadır.\nBəs görəsən, hər il ölkəmizdə məhz Ramazan ayında xurmanın qiymətinin bahalaşması nə ilə bağldır?\nİqtisad universitetinin dosenti Qadir Bayramlı deyir ki, xurmanın qiymət artımı iki amillə bağlıdır: “İki aya qədərdir ki, İran başqa ölkələrə, eləcə də, Azərbaycana xurma ixracını dayandırıb. Bu, İranın daxili işidir. Amma xurmanın ixracının dayandırılması bizim kimi İrandan xurma idxal edən ölkələrdə qiymətə təsir edir. Bu gün xurmanın qiymətinin Azərbaycanda bahalaşmasının bir səbəbi budur. Digər tərəfdən də xurmaya ən çox tələbat Ramazan ayında olur. Tələbatın artması da qiymətlərin bahalaşmasına təsirini göstərir”.\nQ. Bayramlı deyir ki, Ramazan ayında xurmanın qiymətini sabit saxlamağın bir yolu bu məhsulun Azərbaycana başqa ölkələrdən idxal mənbəyinin axtarılmasıdır: “İqtisadiyyatda buna şaxələnmə deyilir. Artıq Ramazan başlayandan Azərbaycanda da xurmaya tələbatın artacağı bəlli idi. Ona görə də, Azərbaycan İranın xurma ixracına qadağa tətbiq etdiyini nəzərə alıb tələbatın İraqdan başqa Səudiyyə Ərəbistanı, körfəz ölkələri vasitəsilə ödənilməsi üzərində iş aparmalı idi. Bu ölkələrlə iqtisadi əlaqələr qurmaq olardı, xurma məhsulunun idxal coğrafiyasını beləcə genişləndirməliydik. Məhsulun idxal coğrafiyası genişləndikcə, şaxələndirdikcə ölkə vətəndaşlarının xurmaya olan tələbatını ödəmək üçün İrandan asılı qalmazdıq”.\nİqtisadçı deyir ki, Azərbaycan müsəlan ölkəsi olduğundan, xurmanın idxal rüsumunu da azaltmaq lazımdır: “ Bu da qiymət ucuzlşmasına gətirib çıxardar. Bütün bunları diqqətdə saxlamaqla bu gün xurmanın qiymətinin ucuzlaşmasına nail olmaq olar”.\nİqtisadçı deyir ki, bu gün İran Azərbaycana məsafə baxımından daha yaxın olduğundan, xurmanın bu ölkədən idxalı daha ucuz başa gəlir: “İran Azərbaycanla qonşu olduğu üçün nəqliyyat xərcləri daha az tutur. Bu isə idxal olunan məhsulun qiymətinə öz təsirini göstərir. Həmçinin Iranla qarşılıqlı əlaqələrimiz var. Digər tərəfdən bu gün xurmanın qiymətində bahalaşmanın bir səbəbi xurmanın yetişmədiyi ölkələrdə bu məhsula tələbatın artmasıdır. Bu ölkələrdə tələbat artdığından qiymətə təsir göstərir. Ona görə də, Azərbaycan xurmanın yetişdiyi ölkələrdən iqtisadi baxımdan daha sərfəlisini seçərək müvafiq əlaqələr qurmaqla ölkəmizə xurma idxalının həcmini artıra bilər”.\nQeyd edək ki, ölkəmizdə bahalı xurmalarla yanaşı, karton qutularda münasib qiymətə də xurmalar satılır. Azərbaycanda da satışı həyata keçirilən karton qablarda olan xurmlarla bağlı isə İsveçrənin Səhiyyə Nazirliyi narahatlıq doğuran məlumat yayıb. Xəbərə görə, İrandan idxal olunan xurmalarda hepatit A virusu tapılıb.\n«Mövqe» qəzeti məsələ ilə bağlı Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə sorğu ünvanlayıb. AQTA-nın mətbuat katibi Aysel Fərzəliyeva bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən ölkədə istehsal olunan və ölkəyə idxal olunan qida məhsulları üzərində risk əsaslı nəzarət tədbirləri həyata keçirilir: “Məhsullar gömrük ərazisinə daxil olunduqdan sonra daşıdığı risk səviyyəsinə uyğun olaraq ekspertizadan keçirilir. Ölkəyə idxal edilən xurma məhsullarından da Agentliyin müfəttişləri tərəfindən nümunələr götürülərək Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun müvafiq laboratoriyalarında müayinə edilir.\nEkspertizanın nəticələri uyğun olduqda məhsullara qida təhlükəsizliyi sertifikatı verilir. Həmin sertifikatla sahibkarlar məhsulları yerli bazarda sərbəst ticarət dövriyyəsinə daxil edə bilirlər. İndiyədək qeyd etdiyiniz məsələ ilə bağlı Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən hər hansı fakt qeydə alınmayıb.\nQeyd edək ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi əhalinin sağlamlığının qorunması və təhlükəsiz qida məhsulları ilə təmin edilməsi istiqamətində mütəmadi olaraq tədbirlər həyata keçirir. Bununla yanaşı, konkret faktlara əsaslanan müraciətlər daxil olduqda, Agentlik tərəfindən plandankənar (növbədənkənar) yoxlamalar aparılır və adıçəkilən məhsul laborator müayinələrə cəlb olunur. Əgər vətəndaşların satış müəssisələrində satılan xurma məshulları ilə bağlı şübhələri olarsa, bu barədə Agentliyin 1003 “Çağrı Mərkəzi”nə zəng edib məlumat verə bilərlər”.


Yunanıstanda metro tikintisi zamanı tarixi əsərlər tapıldığına görə inşaat dayandırılıb · Mikroskop\nYunanıstanda metro tikintisi zamanı tarixi əsərlər tapıldığına görə inşaat dayandırılıb\nQazıntılar zamanı üzə çıxarılan tarixi abidələrin qalıntıları. Foto: Yunanıstan Mədəniyyət Nazirliyi\nYunanıstanın Selanik şəhərindəki metro stansiyası üçün aparılan qazıntılar zamanı minlərlə arxeoloji əsər tapılıb. Buna görə də qazıntı təxirə salınıb.\nSputnik yazır ki, arxeoloqlar indiyə kimi qızıl sikkələr, zinət əşyaları, mərmər heykəllər, şamdanlar və ətir şüşələri də daxil olmaqla 300 mindən çox əsəri üzə çıxarıb. Tapılan əsərlər arasında ilahə Afroditanın da heykəlləri var.\nBundan əlavə villalar, dükanlar, atelyelər və erkən xristiyan dövrünə aid kilsənin qalıntıları, eləcə də 6-cı əsrdə Selanikin mərkəzindən keçdiyi deyilən daş döşənmiş yol (Decumanus Maximus) üzə çıxarılıb.\nBildirilir ki, həmin ərazidən belə dəyərli tarixi əsərlərin tapılması təəccüblü deyil. Selanik şəhəri e.ə 4-cü əsrdə salınıb. Şəhər Roma İmperatorluğu, daha sonra isə Bizans İmperatorluğunun mühüm ticarət və hərbi mərkəzi olub. 14-cü əsrdə 100 mindən çox əhalinin yerləşdiyi Selanik orta əsrlərin ən güclü şəhərlərindən biri olub.\nAttiko Metro şirkətinin rəhbəri Yannis Milopoulos deyib ki, 100 metr uzunluğundakı daş döşəməli yolun olduğu kimi saxlanmasına və Eleftherios Venizelos stansiyasına daxil edilməsinə qərar verilib.