İKT-nİn TƏHSİLƏ tətbİqİndə əsas İstİqamətlər\nTəhsil sisteminin informasiyalaşdırılması prosesi əsasən aşağıdakı istiqamətlər üzrə aparılır:\n2.1. Təhsil sisteminin informasiya infrastrukturunun yaradılması\n Bu infrastruktur öz daxilində idarəetmə, monitorinq, akkreditasiya, attestasiya və biliyin qiymətləndirilməsi, servis, informasiya-texnoloji mərkəzlər üzrə vahid dövlət informasiya sistemlərini birləşdirməlidir;\n elektron avadanlıqlara, elektron tədris vəsaitlərinə və kadrlara tələbatın öyrənilməsi üzrə monitorinq sisteminin yaradılması;\n vahid məlumat bazasının yaradılması. TİMS-in yaradılıb bütün ölkə məktəblərində istifadəsinin təmin edilməsi;\n təhsil müəssisələri arasında elektron sənəd dövriyyəsinin təmin olunması;\n təhsildə İKT layihələrinə nəzarət üzrə monitorinq və onun nəticələrinin təhlili sisteminin yaradılması;\n rayondaxili, rayonlararası və beynəlxalq informasiya mübadiləsinin təşkili, dünyanın informasiya-məlumat mənbələrinə çıxış imkanlarının yaradılması;\n təhsil ocaqlarının idarəetmə və maliyyə fəaliyyətinin avtomatlaşdırılması;\n təhsil sahəsində qanunvericilik aktlarının informasiya sisteminin yaradılması;\n bütün təhsil prosesi iştirakçıları arasında normal informasiya mübadiləsinə şərait yaradan telekommunikasiya sisteminin qurulması;\n məktəblərdə hər bir kompüterin İnternet bağlantısının yaradılması. İnternetdən səmərəli istifadə edilməsinin təşkili;\n mövcud olan təhsil-informasiya resursları və sistemlərinin qeydiyyatı, yoxlanması və modifikasiyası. Bu cür resursların reyestrinin yaradılması;\n təhsil sahəsi ilə əlaqəli elektron xidmətlərin göstərilməsi;\n məsafədən tədris sistemlərinin mərhələli şəkildə yaradılması və istifadəyə verilməsi.\n2.2. Təhsilin informasiyalaşdırılmasının tədris-metodiki bazasının yaradılması\n Elektron tədris materiallarının və elektron metodiki vasitələrin yaradılması. Milli elektron tədris vəsaitləri təhsil prosesinin iştirakçılarının tələbatını ödəyəcək səviyyədə yaradılmalıdır;\n elektron vəsaitlərə qoyulan tələblər, onların hazırlanması və dövlət satınalınması ilə bağlı hüquqi-normativ bazanın formalaşdırılması. Bu zaman yeni texnologiyalardan istifadə edilməli, bazis planları və təhsil səviyyələri nəzərə alınmalıdır. Yeni tədris vasitələrinin aprobasiya mərkəzlərinin yaradılması. Bu mərkəzlərin maddi-texniki və kadr təminatı daha güclü olmalıdır;\n təhsildə İKT-nin tətbiqi üzrə beynəlxalq təcrübəni sistemli və müntəzəm olaraq öyrənən və tətbiqolunma baxımından dəyərləndirən ekspertlər qrupunun yaradılması;\n elektron tədris vəsaitlərinin Təhsil Nazirliyinə təqdim olunması və qeydiyyatı Qaydalarının hazırlanması. Elektron tədris vəsaitlərinə Təhsil Nazirliyinin qrifinin verilməsi mexanizminin yaradılması;\n elektron tədris resurslarının texniki, məzmun və dizayn-erqonomika istiqamətləri üzrə ekspertizasının qaydaları və onların keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi meyarlarının hazırlanması;\n məlumat-sorğu yönümlü, biliyin qiymətləndirilməsinə, testləşdirilməyə yönələn elektron vəsaitlərin, elektron xəritələrin, müxtəlif fənlər üzrə elektron əyani vəsaitlərin istehsalına xüsusi diqqət yetirilməsi;\n məktəblilər arasında müntəzəm olaraq informatika üzrə müsabiqə, yarış və olimpiadaların keçirilməsi;\n ali məktəblərə qəbul imtahanlarında bütün ixtisas qruplarında təqdim olunan testlərə informatika üzrə testlərin daxil edilməsi;\n məktəblərdə elektron kitabxanaların və mediatekaların formalaşdırılması;\n elektron vəsaitlərin hazırlanması istiqamətində potensial subyektlər üçün Təhsil Nazirliyi tərəfindən treninqlər keçirilməsi. Müəllimlərin, dizaynerlərin, psixoloqların bu prosesdə iştirakına nail olunmalıdır. Yalnız tam aprobasiyadan keçmiş elektron məhsulların çoxaldılmasına icazə verilməlidir;\n ən zəruri olan elektron dərsliklərin siyahılarının hazırlanması və əsas fənlər üzrə multimedia dərsliklər sisteminin yaradılması;\n elektron vəsaitlərdən istifadə ilə bağlı metodiki tövsiyələrin hazırlanması;\n elektron metodiki-tədris materialları ilə təchizat sisteminin təşkili;\n tədris televiziya proqramlarının yaradılması;\n elektron kitabxanaların, media/video resurs bazasının və təhsildə İKT üzrə elektron bazanın yaradılması;\n təhsil portalının yaradılması. Təhsil portalında elektron formada olan bütün hazırlanmış dərsliklər, elektron metodiki vəsaitlər, məlumat-sorğu sistemləri, inkişafetdirici oyunlar, elektron testlər və s. yerləşdirilməlidir. Hər bir fənn üzrə metodiki dəstəklə bağlı portalda bölmələr yaradılmalıdır. Portalın sistematik olaraq yeniləşdirilməsi həyata keçirilməlidir;\n virtual laboratoriya stendlərinin yaradılması.\n2.3. İKT ehtiyacları üçün pedaqoji, inzibati və texniki kadrların hazırlanması və təkmilləşdirilməsi\nİnformasiya proseslərinin təhsil strukturuna daxil olması, tədris prosesinin informasiyalaşdırılması bütün təhsil işçilərindən yeni keyfiyyətlər tələb edir. Bu isə, öz növbəsində, yeni bacarıq və vərdişlərə yiyələnməyi nəzərdə tutur. Təhsil sistemi işçilərinin İKT üzrə hazırlığı və təkmilləşdirilməsi aşağıdakıları özündə ehtiva edir:\n Orta məktəblər üçün pedaqoji kadrların hazırlanması sisteminin təhsilin informasiyalaşdırılması konsepsiyasının nəzərə alınması ilə yenidən qurulması;\n təhsil sistemi işçilərinin İKT sahəsində bilik və vərdişlərinin təkmilləşdirilməsi üçün idarəetmə və metodiki təminat sisteminin yaradılması. Müxtəlif kateqoriyalı təhsil işçilərinin (ibtidai sinif müəllimləri, fənn müəllimləri, məktəb rəhbərliyi) İKT savadının artırılması üçün müvafiq proqramların hazırlanması. Fənn müəllimlərinin təkmilləşdirilməsi yalnız İKT avadanlığından istifadə edilməsinin öyrədilməsi ilə məhdudlaşmamalı, mövcud resursların tədris prosesinə inteqrasiyası üçün praktiki vərdişlərin də aşılanmasına diqqət yetirilməlidir;\n lazımi hazırlıq səviyyəsinə malik informatika müəllimlərinin öz məktəblərində digər fənn müəllimləri üçün müvafiq kompüter savadlılığı kursları keçirməsinin təşkil edilməsi;\n İKT-dən istifadə edən fənn müəllimlərinin və informatika müəllimlərinin əməyinin yetərincə qiymətləndirilməsi, onların fəaliyyətinin stimullaşdırılması və motivasiyası sisteminin hazırlanması;\n fənn müəllimləri arasında müxtəlif müsabiqə və yarışların keçirilərək nəticələrin stimullaşdırma və motivasiya tədbirlərində nəzərə alınması;\n informatika müəllimlərinin təkmilləşdirilməsi üçün daha çevik proqramların hazırlanması;\n təkmilləşdirmə prosesini sürətləndirmək üçün trenerlərin hazırlanması;\n regionlarda təhsil işçilərinin İKT üzrə hazırlanması və təkmilləşdirilməsi üçün müvafiq qurumların – informasiya-metodiki mərkəzlərinin yaradılması;\n təhsil işçilərinin İKT sahəsində təkmilləşdirilməsi prosesində müntəzəmliyin və sistemliliyin təmin olunması;\n ali, orta ixtisas və texniki peşə təhsili sistemində təhsilin informasiyalaşdırılması ilə bağlı yeni ixtisasların daxil edilməsi.\n2.4. Təhsil müəssisələrinin İKT avadanlığı ilə təminatı\nTəhsil müəssisəsinin İKT avadanlığı ilə təminatı bu avadanlığın tədris prosesinə inteqrasiyasına və vahid təhsil-informasiya sisteminin yaradılmasına yönəlməlidir.\nTəhsil müəssisələrinin kompüter avadanlığı və telekommunikasiya vasitələri ilə təminatı müntəzəm olaraq aparılmalıdır.\nTəhsil müəssisələrinin İKT avadanlığı ilə təmin olunması və onun istifadəsi prosesində aşağıdakı prinsiplər nəzərə alınmalıdır:\n İKT avadanlığından kompleks istifadənin daha effektiv olması;\n Avadanlığın parametrlərinin tez-tez dəyişməsi və maksimum səmərəli istifadənin mümkünlüyü;\n Təhsil müəssisələrinin İKT-dən səmərəli istifadə imkanlarının müxtəlif səviyyədə olması.\n Təhsil müəssisələrinin İKT avadanlığı ilə təminolunma prosesi aşağıdakıları nəzərdə tutur:\n təhsil müəssisəsinin İKT avadanlığını qəbul etməyə hazır olması;\n kompüter sinifləri (müəllim və şagird yerləri nəzərə alınmaqla);\n İKT avadanlığı (printer, skaner, rəqəmsal kamera, proyektor və s.) və effektivliyin artırılmasına xidmət edən digər texniki vasitələr;\n təhsilin idarə edilməsi prosesinin avtomatlaşdırılması üçün avadanlıq, şəbəkə avadanlığı, resurs mərkəzlərinin komplektləşdirilməsi üçün lazım olan avadanlıq və proqram təminatı;\n İKT üçün nəzərdə tutulan mebel;\n təhsil sahəsinin bütün istiqamətləri üzrə proqram-metodiki təminat;\n rəqəmsal fənn laboratoriyalarının yaradılması;\n müvafiq lisenziya və sertifikatları olan proqram məhsulları ilə təminat;\n mövcud avadanlığa proqram-texniki xidmət infrastrukturunun qurulması;\n təhsil müəssisəsindəki bütün kompüterlərin şəbəkəyə qoşulması (şəbəkəyə qoşulmamış ayrıca kompüterlərin mövcudluğu məqsədəuyğun hesab olunmur);\n məktəblərdəki istifadə müddəti başa çatmış, fiziki olaraq yararsız olan avadanlığın müntəzəm olaraq yeniləşdirilməsi;\n kompüter siniflərinin sayca artırılması.\nMüxtəlif fənlərin tədrisinin gerçəkləşməsi üçün nəzərdə tutulan kompüter sinifləri məktəbin əsas informasiya özəyinə çevrilməlidir. Odur ki, müxtəlif fənlərin tədrisində İKT-dən mütəmadi surətdə və səmərəli istifadə üçün məktəblər lazımi sayda kompüter sinifləri ilə təchiz olunmalıdır. Kompüter siniflərindən bütün gün ərzində maksimum istifadə üçün şərait yaradılmalıdır. Dərsdənkənar vaxtlarda kompüter sinfinin imkanlarından səmərəli istifadə mexanizmi hazırlanmalıdır. Effektivliyin yüksəldilməsi üçün məktəblərin İKT avadanlığı və orada yaradılmış infrastruktur yalnız şagirdlərin tədrisi üçün deyil, həm də məktəbin bütün müəllim və işçi heyətinin, valideynlərin, məktəbə yaxın sakinlərin də İKT savadlılığının artırılması üçün istifadə oluna bilər.\n2.5. Servis infrastrukturunun yaradılması\nMəktəblərə verilən İKT avadanlığına servis xidmətinin təşkili mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Avadanlığın kütləvi şəkildə verilməsi və təhsil müəssisələrinin infrastrukturu çox ciddi servis xidmətinin qurulmasını zəruri edir.\nTexniki xidmət işi avadanlığın cari, əsaslı təmirini və informasiya-metodiki köməyin göstərilməsini əhatə etməlidir. Bu isə aşağıdakıların gerçəkləşməsi deməkdir:\n bütün ölkə üzrə servis xidmətinin təşkilati strukturunun formalaşdırılması;\n texniki dəstək üzrə texniki-normativ və metodiki təminatın yaradılması;\n bütün səviyyələrdə servis xidmətinin təşkili üçün kadrların hazırlanması;\n servis xidmətinin maddi-texniki bazasının yaradılması;\n servis xidməti üçün “qaynar xətt” sisteminin yaradılması.\n2.6. İnternet resurslarının və təhsil müəssisələrinin genişzolaqlı İnternet bağlantılarının yaradılması\n təhsil portalının hazırlanması;\n məktəblərin və təhsil şöbələrinin internet resurslarının yaradılması;\n elektron tədris vəsaitlərinin şəbəkə variantlarının yaradılması və açıq istifadə üçün yerləşdirilməsi;\n genişzolaqli İnternet/İntranet bağlantısının təşkili və s.\n2.7. Təhsilin informasiyalaşdırılmasında informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması\nİKT-nin sürətli inkişafı yeni imkanlar açmaqla yanaşı, həm də bir sıra problemlər yaradır. Təhsil sistemində bu, daha çox uşaqların informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə bağlıdır. Yeni informasiya mənbələrinə daxil olan uşaqlar daha çox aşağıdakı təsirlərə məruz qalırlar:\n Psixiki-bioloji – uşaqlara mənfi psixoloji və fiziki təsir göstərən;\n Mədəni – uşaqların milli və mədəni özgürlüyünə təhdid yaradan;\n Sosial-iqtisadi – keyfiyyətli təhsil almaq imkanının bərabərsizliyini artıran.\nBundan əlavə, ziyanlı məzmuna malik müxtəlif informasiyadan nəzarətsiz istifadənin və başqasının intellektual mülkiyyətindən icazəsiz istifadənin təsirləri də nəzərə alınmalıdır.\nBütün bu təsirlərin aradan qaldırılması üçün aşağıdakılar gerçəkləşdirilməlidir:\n informasiya təhlükəsizliyi məsələləri bütün elmi-texniki proqramlarda və təhsilin informasiyalaşdırılma layihələrində və proqramlarında nəzərə alınmalıdır;\n informasiya təhlükəsizliyinin bütün istiqamətləri üzrə (təşkilati, normativ və texniki-texnoloji ) zəruri sənədlər hazırlanmalıdır;\n İKT-dən istifadə ilə bağlı təhlükəsizlik məsələləri müəllimlərə, məktəblilərə, valideynlərə, təhsil sisteminin rəhbərlərinə və ictimaiyyətə çatdırılmalıdır;\n uşaqlarda müəllif hüququna və özgəsinin intellektual mülkiyyətinə hörmət hissi aşılanmalıdır;\n informasiya texnologiyalarının uşaqlara təsirləri ilə bağlı mövcud xarici təcrübə öyrənilməli və müvafiq tədqiqatlar aparılmalıdır.\n2.8. Təhsildə informasiyalaşdırmanın elmi və tədris-metodiki təminatı\nTəhsildə informasiya texnologiyalarının tətbiqinin inkişaf tendensiyası analiz olunmalı, dünya təcrübəsi öyrənilməlidir. Bu sahədəki tədqiqatlar informasiya cəmiyyətinin formalaşma istiqamətlərini və sosial-iqtisadi proseslərin qanunauyğunluqlarını öyrənməyə və müasir İKT-dən daha effektiv istifadə edilməsinin nəzəri və metodoloji aspektlərini həll etməyə imkan yaratmalıdır.\nİKT-nin təhsilin müxtəlif sahələrində tətbiqinin nəzəri-metodoloji və tətbiqi aspektlərinin hazırlanması aşağıdakıları nəzərdə tutur:\n Kompüter siniflərinin, proqram təminatının, şəbəkələrin və idarəetmə sistemlərinin ən optimal konfiqurasiyalarının hazırlanması;\n İKT-nin təhsildə tətbiqinin yeni, daha effektiv variantlarının hazırlanması;\n Müxtəlif informasiya sistemlərinin, məsafədən təhsil və multimedia vasitələrinin tətbiqi ilə bağlı meydana çıxan yeni nəzəri məsələlərin öyrənilməsi;\n Kadrların yenidən hazırlanması sahəsində İKT nəzəriyyəsinin və istifadə metodologiyasının hazırlanması;\n Təhsilin müxtəlif sahələrində yerli və qlobal şəbəkələrin effektiv tətbiqinin elmi əsaslarının hazırlanması;\n Təhsildə İKT-nin tətbiqinin gedişi ilə bağlı elmi-praktik konfransların keçirilməsi;\n Təhsil sisteminin informasiyalaşdırılması problemləri ilə məşğul olan elmi-tədqiqat mərkəzinin yaradılması;\n Təhsil sisteminin informasiyalaşdırılması üzrə elmi-pedaqoji jurnalın təsis edilməsi;\n Təhsil sisteminin informasiyalaşdırılması üzrə xarici elmi-pedaqoji və metodiki ədəbiyyatın tərcümə və çap olunması.\n2.9. Təhsilin informasiyalaşdırılması sahəsində hüquqi normativ bazanın yaradılması\n Mövcud təhsil qanunvericiliyinin təhsildə İKT-nin tətbiqi ilə bağlı tədris və təhsil prosesinin bütün sahələrində yaranan münasibətlərin tənzimlənməsinə uyğunlaşdırılması;\n İKT-nin tətbiqi ilə bağlı təhsil standartlarının təkmilləşdirilməsi, müxtəlif fənlərin tədrisində İKT-nin tətbiqinə yönəlmiş müddəaların öz əksini tapması;\n Məktəblərə verilən avadanlığın və proqram texniki-təminatın standartlarının hazırlanması;\n İKT avadanlığından və İnternetdən məktəbdə istifadə üzrə sanitar-gigiyenik qaydaların və normaların hazırlanması;\n Təhsilin informasiyalaşdırılmasının tədqiq edilməsi üçün Monitorinq Sisteminin və onun elmi-metodiki təminatının hazırlanması;\n Məktəblərə verilən kompüter siniflərinə və proqram təminatına qoyulan tələblərin hazırlanması.\nTƏHSILDƏ ISTIFADƏ OLUNAN İKT AVADANLIĞI\nVƏ PROQRAM TƏMINATININ XÜSUSIYYƏTLƏRI\nTəhsildə istifadə olunan İKT vasitələri dedikdə həm bu məqsədə xidmət edən elektron aparat, həm də proqram təminatı başa düşülür.\nAydındır ki, İKT-ailəsinə aid edilən ən əsas aparat komputer ( system bloku) və ona əlavə edilən giriş çıxış qurğularıdır. Kompüterin giriş-çıxış qurğuları dedikdə system bloka əlavə edilən klaviatura, monitor və mouze kimi vacib qurğular dəsti başa düşülür. Kompüter dəsti İKT avadanlığının təhsilə tətbiqi üçün əsas rol oynayan vasitədir. Lakin, bununla yanaşı İKT-nin təhsilə tətbiqi məqsədilə təyinatından aslı olaraq aşağıdakı qurğuların da olması vacib şərtlərdəndir:\nSkaner: Fərdi kompüterin xarici qurğusu olub kağız üzərində olan mətn, şəkil və digər bu tipli məlumatları kompüterə daxil etmək üçündür;\nPrinter: Kompüterin xarici qurğusu olub, informasiyanı kağız üzərində çap etmək üçündür. İnformasiyanın çıxışa verilməsi üsuluna görə printerlər 2 qrupa bölünür. Simvollu və qrafiki. Simvollu printerlər sətrdəki ayrı-ayrı simvolları bütöv şəkildə çap başlığına ötürür. Qrafiki printerlərdə məlumat simvollar şəklində deyil, ayrı-ayrı nöqtələr şəklində çıxışa ötürülür.\nMüasir çap qurğuları əsasən laser texnologiyası üzərində qurulan printerlərdir. Bu printerlərin keyfiyyət göstəriciləri çox yüksək olur.\nBundan əlavə şırnaqlı printerlər də geniş yayılmışlar. Bu printerlər əsasən rəngli təsvirlərin kagız üzərinə köçürülməsi üçün daha çox istifadə olunur.\nMikrofon: Səsin elektrik siqnallarına çevrilməsini təmin edən giriş qurgusudur. Mikrofonun köməyi ilə audio məlumat kompütə daxil edilir.\nVeb kamera: video informasiyanı kompüterə daxil edən giriş qurgusudur.\nQrafiki planşet: Əllə çəkilən şəkilləri sxemləri, imzaları, xəritələri birbaşa kompüterə daxil edən giriş qurğusudur. Gurğu qrafiki planşetdən və qələmdən ibarətdir.\nTV-tüner: müxtəlif formatlı (PAL, SEKAM və s.) televiziya siqnallarını qəbul edib monitorda göstərilməsini təmin edən giriş qurğusudur.\nSəs kolonkası: Audio məlumatları dinləmək üçün istifadə olunur.\nQrafikçəkən qurğu: kompüterdən alınan qrafiki məlumatları, mürəkkəb sxemləri və təsvirləri kağız üzərinə köçürən qurğudur.\nStrimmer: Məlumatı maqnit lenti üzərində saxlayan qaddaş qurğusudur.\nMultimedia qurğuları: Kompüterə mətnin, səsin, şəkilin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğulardır. Bu qurğular özündə mikrofonu, veb kameranı, səs kolonkasını və səs kartını birləşdirir. Səs kartından audi-video informasiyanı ikili rəqəm koduna çevirmək və əksinə əməliyyatı yerinə yetirmək məqsədilə istifadə olunur. Bu qurğuların köməyi ilə computer şəbəkələri üzərində və avtonom olaraq audio-video konfransların təşkili problem aradan qaldırılır.\nModem (modulyator, demodulyator): Əlaqə kanallarının (telefon xətləri, radio kanalları və s.) köməyi ilə məlumatları uzaq məsafələrə ötürmək və qəbul etmək üçün istifadə olunan qurğudur. Konstruktiv olaraq modemlər 2 formada olur: Daxili və xarici. Daxili modemlər kompüterin ana platası üzərində qurulur. Xarici modemlər isə ardıcıl COM və ya USB portlara goşulur. Modem qurğusunun köməyi ilə kompüterlər Beynəlxalq computer şəbəkəsinə - İNTERNETə qoşulur.\nTəlim məqsədli proqram təminatı (TMPT) dedikdə, oyrənənlə munasibətdə pedaqoji təlim-tədris funksiyasını reallaşdırmaq ucun xususi hazırlanmış və ya uyğunlaşdırılmış dəfələrlə istifadə olunan komputer proqramı başa duşulur.\nBu terminin sinonimi kimi novbəti ifadələr istifadə oluna bilər: təlim məqsədli proqram\nvasitələri, komputer təlim vasitələri, təlim məqsədli komputer proqramları, pedaqoji məqsədli komputer proqramları və s.\nBu qrup proqramlar hər hansı bir sahədə komputer vasitəsilə informasiya əldə etmə və biliklər formalaşdırma prosesinə, bacarıq, vərdişlərin inkişaf etdirilməsinə, nəzarət və ya testləşdirməyə dəqiq istiqamətləndirilmişdir. Bu onun təlim proqramlarının (instrumental sistem, muhit və paketlərin) ozunun yaradılmasını və istismarını asanlaşdıran proqramlardan əsas fərqidir.\nProqramlaşdırma texnologiyasının muasirləşdirilərək hazırlanması təcrubəsinin, əsasən də TMPT-nin real təlim prosesində istifadə edilməsi təcrubəsinin əldə edilməsi ilə onların istifadə olunma metodları ayrı-ayrı muəllim-entuziast tərəfindən deyil, real təlim prosesində muəllim kollektivləri tərəfindən həyata kecirilirdi. Nəticədə TMPT-nin xususiyyətlərinə baxışlar, onların təsnifatı, tətbiq sahələri, nəhayət komputer təlim texnologiyasının ənənəvi təlim texnologiyalarından prinsipial fərqi baxımından muəyyən istiqamətlərdə dəyişmişdir. Muasir dovrdə dağınıq təlim proqramlarının tam komputer təlim proqramlarına transformasiyası baş verir. Bəzi hallarda TMPT hazırlayanlar onu komputer təlim texnologiyası məsələlərinin reallaşdırılaması ucun - kurs ucun "naviqatorlar" əsasında birləşdirirlər. Muasir TMPT aşağıdakı novbəti xususiyyətlərə malik olmalıdırlar: təhsil standartlarına uyğun gəlməli;\nkomputerləşdirilən təlim metodikalarını dəstəkləməli; muasir instrumental vasitələr əsasında reallaşdırılmış olmalı; istifadəci ucun sənədləri olmalı; TMPT-nin təlim prosesində yeri və tətbiq usulu təyin olunmalıdır.\nTəlim proqramları hazırlayanlar, həmcinin telekommunikasiyanın aktiv inkişafı ilə\nəlaqədar məsələləri nəzərə almalı və telematik sistemlər ucun təlim və tədris əlavələrinin reallaşdırılmasına hazır olmaldırlar. Bununla yanaşı TMPT-yə daxil olan informasiyanın etibarlılığı və onun təhsil standartlarına uyğun təlim vasitəsi kimi faydalılığı məsələləri daha aktualdır. Lakin on planda yaradılan proqram təminatının qeydiyyatı onun sertifikasiyası, "ikinci muəllif" tərəfindən dəyişdirilə bilmə imkanı, muəllif huququ və digər huquqlarla əlaqədar məsələlər durur. Bundan başqa TMPT-nin istifadə usul və formalarını, həmcinin telekommunikasiyalarda yayılması qaydalarını təyin etmək və reallaşdırmaq lazımdır.\nKomputer təlim vasitələri movzusunda ədəbiyyatlarda təlim (bəzi nəşrlərdə pedaqoji)\nməqsədli proqram tiplərini səciyyələndirən cox sayda terminlərdən istifadə edilir. Bu zaman muxtəlif muəlliflər tez-tez eyni bir terminə əhəmiyyətli dərəcədə fərqli və ya əks məna verirlər.\nEyni tipli proqramlar muxtəlif terminlərlə səciyyələndirilir. Muasir dovrdə təlim prosesinin təkmilləşdirilməsi və inkişaf etdirilməsi ucun hazırlanmış bir cox komputer proqramları movcuddur. Psixoloqların ayırdıqları iki əsas idrak fəaliyyətlərinə (təlim və tədris) uyğun olaraq təlim vasitələrini iki boyuk sinfə bolurlər: təlim muhutləri və təlim proqramları. Təlim muhitlərinin qlobal pedaqoji məqsədi - muvəffəqiyyətli muhitin yaradılması yolu ilə oyrənənin yaradıcılıq qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsidir. Bu muhitdə oyrənən lazımı biliklər əldə edir.\nTəlim proqramı novbəti pedaqoji məqsədlərin reallaşdırılmasını təmin etməlidir: təlim\nmaterialının numayiş etdirilməsi; muəyyən sahədə təlim; təlim prosesi gedişinin idarə edilməsi ucun testləşdirmə və diaqnostika; xususi təlim.\nYerinə yetirilən metodik funksiya noqteyi-nəzərdən təlim muhiti və təlim proqramları\narasında dəqiq "cəkilmiş sərhədlər" yoxdur. Bu sinifdən olan təlim vasitələri arasındakı yeganə fərq təlim muhitlərindəki nəzarətci tipli nəzarətin olmaması, təlim proqramlarında isə bu nəzarətin olmasıdır. Perspektivdə isə bu komponent bu və ya digərində həmişə olur.\nKOMPUTER TƏLIM PROQRAMLARINDA\nREALLAŞDIRILAN TƏLIM USLUBLARI\nMuasir TMPT-lər novbəti təlim uslublarını və ya onların məcmusunu reallaşdırır:\nuzlaşdırılmış fəaliyyət, muəllim və şagirdin musahibəsi, izahlı təlim, konsultativ (məsləhətci) təlim.\nUzlaşdırılmış fəaliyyət zamanı həlli bir necə şagirdin iştirak etdiyi qrupla reallaşdırılan\nmurəkkəb (umumi) məsələ qoyulur. Bu zaman hər bir şagird oz xususiləşdirilmiş rolunu alır.\nMəsələnin həlli prosesində qarşıya qoyulmuş məqsədə tez və optimal catmağa yonəldilmiş şagirdlərin fəaliyyətlərinin uzlaşdırılmasının vacibliyi qoyulur. Bu yanaşma adətən layihəli təlim və işguzar oyunlarla reallaşdırılır.\nMuəllim və şagirdin musahibəsi prosesində təşəbbusu novbə ilə həm (məqsədi şagirdin\nbiliklərindəki boşluğu muəyyənləşdirmək olan) muəllim, həm də (biliklərini dərinləşdirmək ucun sorğular formalaşdıran) şagird ələ alır. Musahibənin proqramlaşdırılması cox cətindir, ancaq bu mexaniki oyrənmədən fərqli olaraq şagirdin biliklərini dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Bu cur təlim prosesində şagirdin bilikləri elə dialoqun gedişində analiz oluna bilər.\nİzahedici təlimdə şagirdə məsələ həllinin coxsaylı numunələri təqdim olunur və son\nnəticənin alınması prosesində biliklərin butun elementlərinin mənası izah edilir. Təlim prosesi biliklərin ardıcıl canlandırılması prosesi kimi təqdim olunur. Yeni biliklərin əldə edilməsinin vacibliyi şagird tərəfindən dərk edilməlidir və hər bir yeni bilik kvantı yeni imkanlarla muşaiyət olunmalıdır. Bu yanaşma fənn sahəsinə gorə daha sadə və ya artıq məlum olan anlayışları terminlərə gorə acmaq ucun əks fəaliyyəti də nəzərdə tutur.\nMəsləhətci təlim şagirdin təlim muhitində daha fəal fəaliyyətini nəzərdə tutur. Bu təlim\nmuhitində şagirdə, oyrənilən fənn sahəsini acan məsələlər təqdim olunur və tədqiqat ucun imkan verilir. Şagirdin fəaliyyətinin (doğru və ya yanlış) nəticələrini alaraq sistem mənaca asılı olan anlayışlar verə bilər və ya intellektual komponentlərin olduğu halda şagirdi məsələnin həllinə yonəldə bilər. Bu rejim bir qayda olaraq, istifadəcinin ozu tərəfindən tələb olunur, sistem isə, istifadəcinin əsasəsən sistemin suallarına cavab verdiyi təlimatlı (muəllimli) təlimdə olduğundan fərqli olaraq daha passiv rol oynayır. Bununla da, sistem sorğu sistemində muraciətin təmin olunduğu "elektron ensiklopediya"ya oxşar bir şeyə cevrilir. Uyğun təlimatlı təlim yardımı təlim\nmuhitlərinin vacib komponenti olur, həm konseptual, həm də əməli biliklərdən istifadə etmək, həmcinin təlim materialını təqdim etmək oyrənmə rejimlərini (izah etmə, bilikləri mohkəmləndirmə, diaqnostika, təkrarlama, tədqiqat və s.) təşkil etmək ucun vasitələrdən ibarət olmalıdır.\nProqram-aparat vasitələrinin, komputerlərin təlim prosesində istifadə edilməsi təcrubəsinin və təlim prosesinin təşkilinin muasir mərhələsində TMPT-ləri aşağıdakı kimi sinifləndirmək olar: komputer dərslikləri; fənnə-yonəlmiş muhitlər (virtual reallıqlar, mikrodunyalar, modelləşdirici proqramlar, təlim paketləri); laboratoriya məşğələləri; trenajorlar; nəzarətci proqramlar; təlim məqsədli "soraq kitabları", məlumatllar bazası.\nMULTIMEDIYA TƏDRIS VASITƏLƏRI\nVƏ ONLARDAN ISTIFADƏ QAYDALARI\nYuxarıda qeyd olunduğu kimi təhsil müəssisələrinin komputerləşdirilməsi təhsil sistemində cox ciddi dəyişikliklər yaradır. Təcrubə gostərir ki, informasiya texnologiyalarından bu gun nəinki təhsil müəssisələrinin idarəolunmasında, həm də müəssisədən kənar tədbirlərin həyata kecirilməsində də geniş istifadə olunur. Xususən də internetin yaranması, gənclər arasında onun cox populyar olması, təhsilin cox muxtəlif sahələrində yeni-yeni üfüqlər acir. Bu gunə qədər pedaqoqlar fərdi\nkomputer kimi güclü təlim vastəsinə tarixən hec vaxt malik olmamışlar. Təlimdə elə texniki vastə yoxdur ki, didaktik imkanlarına gorə muqayisə edilə bilsin.\nİnformasiyaların surətli artımı şəraitində təhsilin məzmunu və təşkilinə verilən tələblər də dəyişir. Bu gunun təhsili şagirdlərə daha cox informasiya yadda saxlamaq yox, tənqidi və məhsuldar duşunməyi oyrənməyi, problem xarakterli məsələləri sərbəst həll etməyi oyrətməlidir. Bu baxımdan tədris prosesində şagirdlərin idrak fəallığının yuksəldilməsi problemlərinin elmi metodik tədqiqi bu gun daha aktualdır. Riyaziyyat fənnini spesifik xususiyyətləri tədris prosesində həm informasiya kommunikasiya texnologiyalarının geniş tətbiqini, həm də təlimdə idrak fəaliyyətini artıran metod və vastələrdən sistematik istifadəni diqqətdə saxlamagı tələb edir.\nMultimediya vasitələrinin tədris prosesində tətbiqi muvafiq pedaqoji texnologiyanın\nhazırlanmasını da tələb edir. Multimediya avadanlığı muhum didaktik vasitə olaraq ozundə uc muhum komponenti birləşdirir: tədris materialının məzmunu, onun şərh metodu və təlim texnologiyasını.\nBu komponentlər bir-biri ilə sıx əlaqədə olub, oyrədici sistem əmələ gətirir, şəxsiyyətin\nozunutəhsil prosesini reallaşdırmağa hərtərəfli imkan yaradır.\nELEKTRON TƏDRIS VƏSAITLƏRININ (ETV) YARADILMA PRINSIPLƏRI\nInformasiya tədris resursları iki qrupa bolunur: bilavasitə şagirdin komputerində olan informasiya (lokal komponent) və tədris mərkəzinin komputerlərində olan informasiya (şəbəkə komponenti). Informasiyanın yerləşdirilməsi usulundan asılı olaraq bu resursların yaradılması və istifadə texnologiyası muəyyən tələblərə cavab verməlidir. Lokal komponent cap məhsulundan, maqnit lentində olan audiovideoyazıdan\nvə komputer yonumlu informasiya daşıyıcılarından ibarətdir.\nTədrisdə istifadə edilən informasiya resurslarının irihəcmli olması muvafiq tutumlu\ninformasiya daşıyıcısından istifadəni tələb edir. Bu səbəbdən multimediya kursları ucun CDROM texnologiyalarından istifadə edilir. Interaktiv mulitimediya kursu informasiya təsvirinin muxtəlif muhitlərini (mətn, statik və dinamik qrafika, audio-videotəsvir) sintez etməyə imkan verir, şagirdi təlim prosesinin fəal iştirakcısına cevirir (şagirdə təqdim edilən hər yeni informasiya bloku onun əvvəlki fəaliyyətinə, mənimsəmə səviyyəsinə muvafiq olaraq komputer tərəfindən secilir və operativ təqdim edilir). Beləliklə ETV-nin yaradılmasında ucuncu prinsip tədris materialının multimediya formada təqdimatıdır.\nŞəbəkə kurslarının texniki bazasını IKT təşkil edir. Telekommunikasiya texnologiyaları\nəsasən tədris materiallarının oturulməsi məqsədilə istifadə olunur. Internet resursu formasında tədris materialının yaradılması ucun muxtəlif HTML –redaktorlardan istifadə edilir. Bu HTML sənədini interaktiv edir və informasiyanı serverə oturməyə imkan yaradır.\nTədris materialının Internet vasitəsilə təqdim edilməsində nəzərə almaq lazımdır ki, online rejimində serverlə əlaqə telekommunikasiya kanallarının keyfiyyətsizliyi ucbatından muəyyən texniki problemlər yarada bilər, təlimin səmərəsi azala bilər, nəticəsində şagirddə Internet təhsilə, elektron təhsilə, IKT-yə mənfi, qeyri-ciddi munasibət formalaşa bilər. Belə problemlərin yaranmaması ucun muəllim əvvəlcədən muəyyən qabaqlayıcı tədbirlər həyata kecirməlidir. Lokal komponent yaradılması ucun istifadə edilən proqramlaşdırma sistemləri, adətən multimediya kursda Internet resurslarına muraciət imkanları yaradır (muəyyən Internet unvanları qeyd edilməklə), nəticədə şəbəkə və lokal resurslar birləşir, vəhdət təşkil edir, muəyyən mənada vahid informasiya –təhsil muhiti (dar mənada) yaranır.\nTədris yonumlu ETV-nin təsnifatı. Istənilən nov tədris materiallarının məzmunu (istənilən təhsil texnologiyasının tətbiqi zamanı) kompleks halda şagirdin mənimsəməli olduğu bilik və bacarıqların zəruri və kafi səviyyəsini əks etdirir. Tədris yonumlu ETV-nin məzmunu dovlət standartlarna və muasir təlim texnologiyalarına tam uyğun formada tərtib edilməlidir. Tədris materialı elə strukturlaşmalıdır ki, oyrəncidə elmi-predmet yonumlu biliklərin şəxsi təzahuru formalaşsın, onların tətbiqi vərdişləri inkişaf etsin.\nTƏDRIS YÖNÜMLÜ ETV-NIN TƏSNIFI PRINSIPLƏRI\nTədris yonumlu ETV coxaspektli xarakter daşıyır. Bir tərəfdən yerinə yetirdiyi funksiyalara gorə o, tədris nəşridir, bu səbəbdən tədris kitablarının təsnifatı prinsiplərindən istifadə etmək olar. Digər tərəfdən onlar elektron nəşr kateqoriyasına aiddir və onlara elektron nəşrlərin təsnifatı prinsipini tətbiq etmək olar. Ucuncu\ntərəfdən yaradılma texnologiyasına gorə onlar proqram məhsuludur və onlara proqram\nməhsullarının təsnifatı prinsiplərini tətbiq etmək olar. Muasir ədəbiyyatda veriliən meyarlar nəzərə alınaraq tədris yonumlu ETV aşağıdakı əlamətlərə gorə təsnif edilə bilər:\n- təlimdə yeri və rolunu muəyyən edən funksional əlamətə gorə;\n- struktura gorə;\n- mətnin təşkilinə (strukturuna) gorə;\n- təqdim edilən informasiyanın xarakterinə gorə;\n- şərh formasına gorə;\n- məqsədli təyinata gorə;\n- cap ekvivalentinin (analoqunun) movcudluğuna gorə;\n- əsas informasiyanın təbiətinə gorə;\n- yayım texnologiyasına gorə;\n- istifadəci və elektron nəşrin qarşılıqlı əlaqə xarakterinə gorə;\nHal hazırda tədris nəşrləri sisteminin muəyyən tipaloji modeli yaranmışdır. Onlar tədris nəşrinin təlim prosesində yeri və əhəmiyyətini muəyyən edən funksional əlamət əsasında dord qrupa bolunurlər: proqram-metodik (tədris planı, tədris proqramı), tədris-metodik (metodik gostərişlər), oyrədici (dərslik, dərs vəsaiti, muhazirə konspektləri), koməkci (praktikumlar, muntəxabatlar və s.) tədris nəşrləri. Informasiya texnologiyaları bu təsnifata gorə beşinci qrup tədris nəşrini təşkil edə bilər: yoxlayıcı-nəzarətedici (testləşdirici proqramlar, verilənlər bazası).\nElektron nəşrlər strukturuna gorə bir tomlu, coxtomlu və elektron seriya kimi təsnif\nMətnin təşkilinə gorə tədris eklektron nəşrlər mononəşrlər və məcmuə kimi iki qrupa\nVerilən informasiyanın xarakterinə gorə tədris nəşrləri tədris planı, tədris proqramı,\nmetodik gostəriş, metodik rəhbərlik, təcrubə proqramı, muntəxəbat, dərslik, dərs vəsaiti və s. kimi təsnif olunur. Materialın şərhinə gorə tədris materialları aşağıdakı kimi təsnif olunur:\n- konveksion tədris materialları (təlimin informativ funksiyasını həyata kecirir);\n- proqramlaşdırılmış tədris nəşrləri (muasir anlamda elektron nəşrlər);\n- problemli tədris nəşrləri (şagirdlərin məntiqi təfəkkurunun inkişafı məqsədi ilə tədris\nmaterialı problemli təlim nəzəriyyəsi əsasında şərh olunur, belə nəşrlər şagirdlərin\nidrak fəaliyyətini yuksəltməyə xidmət edir );\n- kombinə edilmiş və ya universal tədris nəşri.\nElektron kursun yaradılma prosesi əsasən uc mərhələyə bolünür:\n2.Kurs materiallarının hazırlanması.\n3.Materialların vahid proqram kompleksində birləşdirilməsi.\nMətnin hazırlaması. Hipermətn və multimediyalıq prinsipi əsasında elektron kursun\ntexnoloji ssenarisini yaratmağa başlayarkən nəzərə almaq lazımdır ki, multimediya kursdakı butun tədris informasiyası hipermətn prinsipinə gorə, məzmunca bir necə səviyyədə təqdim edilə bilər. Tədris materialının xətti strukturlaşmasının (proqramlaşdırılmış təlimin xətti oyrədici proqramlarına uyğun) hipermətn formasında təqdimatı zamanı geniş yayılmış variant belədir: Birinci səviyyə-əsas informasiya, ikinci səviyyə-izahat və əlavələr, ucuncu səviyyəillustrativ material, dorduncu səviyyə-məlumat –sorğu materialı olmalıdır. Tədris materialının xətti strukturlaşmasının idrak fəaliyyətinin muxtəlif formalarına yonəməsi təqdimatı daha səmərəli edir. Bu zaman birinci səviyyə - illustrativ-təsviri, ikinci səviyyə-reproduktiv, ucuncu səviyyə –yaradıcı-produktiv kimi təyin oluna bilər.\nStatik illüstrasiyaların hazırlanması.\nStatik illustrasiya mətn tipli materialı muşayət edən şəkil, sxem, xəritə, fotoqrafiya və s. ola bilər. Bunlar tədris informasiyasının qavrayışını asanlaşdırır. Tədris yonumlu elektron vasitələrə statistik illustrasiyaların daxil edilməsi zərurəti onların metodik əhəmiyyətini artırır. Təlim prosesində əyanilikdən istifadə materialın qavrayışını,\nşagirdlərin yaradıcılığını yuksəltməyə, onların idrak fəallığını artırmağa şərait yaradır.\nMaterialların vahid proqram kompleksində birləşdirilməsi.\nMuəllif tərəfindən secilmiş, elektron formaya cevrilmiş ilkin tədris informasiyası (mətn, qrafika, multimediya) muəllif ideyalarına uyğun olaraq interaktiv tədris kadrları formasında birləşməlidir. Belə tədris vəsaiti şagirdə oyrənmə tempini, materialların mənimsənilmə ardıcıllığını sərbəst muəyyən etməyə imkan verir. Kursun pedaqoji və texnoloji ssenarisinin hazırlanması ən muhum mərhələdir.\nDIDAKTIK XÜSUSIYYƏT VƏ FUNKSIYALAR ANLAYIŞI\nTəhsil vasitələrinin didaktik xüsusiyyətləri dedikdə, həmin vasitələrin həm nəzəri, həm də praktik bilik və vərdişlərin öyrədilməsi üçün nəzərdə tutulan imkanları başa düşülür. Məsələn, kompüterin didaktik xüsusiyyəti dedikdə, onun özünü öyrətmək qabiliyyəti – yəni HELP (SPRAVOÇNİK/KÖMƏK) sisteminin imkanları başa düşülməlidir.\nTəhsil vasitələrinin didaktik funksiyaları dedikdə, həmin vasitələrin tədrisdə təyinatı, onların təlim-tədris prosesində yeri və rolu başa düşülür. Didaktik funksiyalara daha çox tədris vasitələrinin periferik xüsusiyyətləri aid edilir. Kompüterin didaktik funksiyalarına onun HELP sistemini istifadəçiyə çatdırmaq üçün nəzərdə tutulan imkanları başa düşülür.\nQlobal internet şəbəkəsinin yaranması məlumatların yeni informasiya texnologiyalarının köməyi ilə toplanması, emal edilməsi, saxlanılması, ötürülməsi kimi funksiyaların daha da təkmilləşdirilməsinə səbəb olmaqla informasiya texnologiyalarının məsafədən qarşılıqlı əlaqə yaratmaq kimi aşağıda göstərilən böyük imkanlarının reallaşdırılmasına şərait yaratdı:\nTəhsil prosesi iştirakçılarının (öyrənənlərin, elektron informasiya mənbələrinin və öyrədənlərin) qarşılıqlı əlaqələrinin yeni formalarda tətbiqinin.\nTəhsil prosesi iştirakçılarının vaxt baxımından sərbəstləşməsinə və onların vaxtdan səmərəli istifadə imkanlarının genişlənməsinə (asinxron təhsil metodu)\nKompüter şəbəkələrində tədrisin təşkilinin didaktik xüsusiyyətlərinə aşağıda göstərilən informasiya texnologiyalarının didaktik xüsusiyyətləri də aid edilir:\nTəhsil prosesində informasiya texnologiyalarından istifadə metodlarına əsaslanmaqla elektron təhsil materiallarının yaradılması;\nTəhsil prosesi iştirakçıları arasında məsafədən informasiya mübadiləsinin yaradılması;\nİnformasiya texnologiyalarının didaktik imkanları təhsil prosesində aşağıdakı təhsil alma imkanlarının yaranmasına kömək edir:\nTəhsil prosesinin uzaq məsafədən reallaşdırılması: bu zaman öyrədənlə öyrənən və ya öyrənənlər qrupu arasında ya elektron yazışmalar, ya da audio/video bağlantıların köməyi ilə əlaqələr yaradıla bilər;\nÖyrədənlə öyrənən və ya öyrənənlər qrupu eyni vaxtda və vaxtından aslı olmayaraq uzaq məsafədə yerləşən tədris vasitələrindən istifadə etmək imkanlarının yaranması.\nBu proseslərin həyata keçirilməsi vaxt baxımından 2 rejimdə həyata keçirilə bilər:\nBütün tədris iştirakçıları məsafədən və yerindən aslı olmayaraq eyni vaxtda kompüter arxasında aktiv vəziyyətdə (onlayn rejim) olmalıdırlar. Belə təhsil prosesi sinxron təhsil prosesi adlanır.\nTədris prosesi iştirakçılarının eyni vaxtda aktiv rejimdə olmaları tələb olunmur. Onlar tədris prosesini özləri üçün daha sərfəli vaxtda və səmərəli üsullarla həyata keçirirlər. Belə təhsil alma rejimi asinxron rejim adlanır.\nTəhsildə istifadə olunan İKT avadanlığının\ndidaktik xüsusiyyətləri və funksiyaları.\nIKT-nin sürətli inkişafı, onun cəmiyyətin bütün fəaliyyət sahələrinə və proseslərə güclü müdaxiləsini təmin edir. Buna görə də yeni şəraitdə cəmiyyətin hərtərəfli və dinamik inkişafının təmin olunması üçün ən yaxşı vasitə kimi İKT-ı çıxış edir. Aydındır ki, ölkələrin rəqabətədavamlı iqtisadiyyatlarının təminatı, həmin ölkələrin təhsil sistemlərinin işindən birbaşa aslıdır. Odur ki, təhsil sistemində də işlərin səmərəli təşkili üçün buraya yeni texnologiyaların, innovasiyaların tətbiqinə geniş yer ayrılmalıdır. Bu baxımdan İKT avadanlığının təhsilə tətbiqi mühüm rol oynayır və bu yöndə aşağıda göstərilən perspektivləri açır:\nAudio-video dərsliklərdən geniş istifadə etməklə tədris materiallarının uzaq məsafələrə ötürülməsi və qəbul edilməsi imkanları;\nTəhsilin bütün mərhələləri üçün kompüter texnologiyalarına əsaslanan kəsilməz və fasiləsiz tədris mühitinin formalaşdırılması;\nÖyrənənin şəxsi yaradıcılıq imkanlarına müvafiq təlim metodikasının, onun növünün seçilməsində sərbəstliyin artırılması;\nTəhsil sisteminin İKT-yə əsaslanan elmi metodik bazasının yaradılması;\nAçiq təhsil sisteminin reallaşdırılması üçün imkanların artması.\nGöstərilənlərin həyata keçirilməsi məqsədi ilə təhsil sistemində telekommunikasiya sisteminin imkanlarından da geniş istifadə olunmalı, informasiya texnologiyaları təhsil sisteminə geniş tətbiqi təmin edilməlidir.\nTədrisdə qlobal internet şəbəkəsinin imkanlarından istifadə olunmalı, vahid təhsil informasiya mühiti formalaşdırılmalı, təhsil yönümlü vahid informasiya məlumat bazası yaradılmalı, açıq təhsil sisteminin imkanlarından geniş istifadə olunmalıdır.\nƏSAS DIDAKTIK XÜSUSIYYƏTLƏRI VƏ FUNKSIYALARI\nİnternet şəbəkənin baza didaktik xüsusiyyətlərinə aid edilir:\nMəlumatların yüksək sürətlə ötürülməsi imkanları;\nİnteraktivliyi təmin edən telekomunikasiya sistemlərinin çoxtərəfli mübadilə imkanları (məsafədən aktiv/interaktiv);\nMultimedia proqramları və hipermətnlərlə işləmə imkanlarının geniş olması;\nMürəkkəb strukturlu informasiya mənbələrindən istifadə etmək imkanlarının geniş olması.\nİnternet şəbəkədə bu və digər didaktik imkanların reallaşdırılması məqsədilə yaradılmış xidmətlərlə tanış olaq:\nElektron poçt (E-mail ünvan)\nElektron poçt (E-mail ünvan) internet şəbəkəyə qoşulmuş istifadəçilər arasında məsafədən əlaqələrin yaradılması üçün ən populyar elektron xidmət növüdür. Elektron poçt virtual təhsil iştirakçılarına mətn, qrafik, multimedia tipli audio/video tipli məlumatların çatdırılması üçün mükəmməl mübadilə vasitəsidir. Elektron poçt xidmətindən istifadə edən tədris iştirakçılarının iş yeri əsasən aşağıda göstərilən İKT avadanlığı ilə təmin olunması məqsədəuyğundur:\nKompüter dəsti, Modem, Printer, Ckaner, Proyektor və müvafiq proqram təminatı.\nElektron poçt xidmətindən istifadə edən tədris iştirakçısının vaxt baxımından asılılığı olmur. Yəni Elektron poçt istifadəçisi ona göndərilmiş informasiyanın məzmununa istədiyi vaxt baxa bilər. Bundan sonra istifadəçinin informasiyanı yadda saxlamaq, başqa birisinə ötürmək və ya silmək imkanları olacaqdır. Elektron poçt xidmətinin bu xüsussiyyətləri tədris prosesinin asinxron təşkili üçün gözəl imkanlar açır. Elektron poçt\nXidmətindən istifadə zamanı, istifadəçilər arasında məsafə rol oynamır. Materialların ötürülməsinin sürəti və keyfiyyətlə çatdırılması daha çox materialın həcmindən və internet şəbəkənin sürətindən aslı olur. Elektron poçt xidməti internet şəbəkənin dəstəkləndiyi müxtəlif üsullarla – peyk antennaları, kabellər, radio-rele stansiyaları və s. bu tipli yayım vasitələrinin köməyi ilə həyata keçirilə bilər. Elektron poçt xidmətinin didaktik xüsusiyyətlərinə aşağıdakılar aid edilə bilər:\nBilavasitə kompüterin özündə hazırlanmış və ya fayl şəklində kompüterin yaddaşında saxlanılan informasiyanın mübadilə imkanları;\nElektron poçt vasitəsilə qəbul olunmuş informasiyanını kompüterin yaddaşına yazılması, onun üzərində redaktə işlərinin aparılması imkanları və həmən onformasiyanın digər E-ünvanlara göndərilməsi imkanlarının olması;\nDaxil olan informasiyanın kompüterin monitorunda birbaşa canlandırılması imkanlarının olması;\nElektron poçt xidməti didaktika baxımından virtual tədris qruplarının yaradılmasına və bu qrup üzvləri ilə asinxron informasiya mübadiləsinin aparılması mümkündür.\nElektron poçt vasitəsilə iri həçmli faylları, məlumatlar bazasını, elektron sənədləri ötürmək və qəbul etmək mümkündür. Kompüterdə işləmək üçün bir neçə sadə komandanı bilən hər kəs internetin bu ən populyar xidmətindən istifadə edə bilər. Həm öyrədənlər, həm də öyrənənlər üçün Elektron poçt xidməti dərslərə daha yaxşı hazırlaşmağa, bu məqsədlə digər tədris iştirakçıları ilə müzakirələr aparmağa və qərarlar verməyə, verilmiş qərarların icrasını nəzarətdə saxlamağa, eyni zamanda FTP serverlərdə saxlanılan informasiyanın axtarılıb tapılmasına yaxşı şərait yaradır. Elektron poçt xidmətininin köməyi ilə uzaq məsafədə yerləşən mühazirəçilərin mühazirə mətnlərini əldə etmək, bu mühazirələrdə canlı olaraq iştirak etmək, seminar və məğqələ dərslərinə qatılmaq və s. olar.\nÇox vaxt kompüter konferensiaları adlandırılan elektron konferensiyalar məsafədən aslı olmayaraq müxtəlif iştirakçıların vahid mövzu ətrafında müzakirələr aparmasına, qərarlar qəbul etməsinə və qəbul olunmuş qərarların icrasına birgə nəzarət etməsinə imkan verən internet şəbəkəsinin xidmətlərindəndir. Bu zaman elektron konferensiya iştirakçılarının eyni vaxtda kompüter arxasında onlayn rejimdə olması tələb olunur. Konkerensiya iştirakçılarının iş yerinin aparat təminatı elektron poçt istifadəçilərinin iş yerinin aparat təminatı ilə əsasən üst-üstə düşür. Lakin proyektorların tətbiqi elektron konferensiaların daha səmərəli təşkilinə gözəl imkanlar açır. Konferensiyanın təşkilində istifadə olunan aparatların proqram təminatı isə bütün istifadəçilər üçün eyni olmalıdır. Elektron konferensiya rejimini dəstəkləyən ən populyar proqramlardan biri kimi Skayp (Skype) proqramını göstərmək olar. Bu proqram istifadəçilər arasında multimedia tipli əlaqələrin qurulması üçün çox mükəmməl imkanlar açır.\nElektron konferensiyaların işində iştirak edənlər vaxt baxımından bir-birindən asılı olurlar (sinxron təhsil forması). Elektron konferensiyaların əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, iştirakçıların 1-i üçün nəzərdə tutulan audio, video və yazılı məlumat bütün iştirakçılar tərəfindən eyni vaxtda qəbul olunur və onların verdiyi cavablar da bütün iştirakçılar tərəfindən eyni vaxtda qəbul edilir. İnternetin bu xidməti virtual tədris qruplarının yaradılmasına və onların qabaqcadan bəlli olan dərs cədvəli əsasında mühazirələrdə, seminar və təcrübə məşqələlərində iştrakının təmin olunmasına yaxşı şərait yaradır. Elektron konferensiya iştirakçılarının elektron ünvanlarının olması, yəni elektron poçt xidmətinin imkanlarından tam istifadə etmək bacarıqlarının olması vacib şərtlərdəndir.\nElektron konferensiaların lokal kompüter şəbəkəsində təşkili üçün şəbəkənin mütləq FTP serverlə təchiz olunması vacibdir. Belə server bütün konfrans iştirakçıları üçün nəzərdə tutulan məlumatları özündə saxlayır və iştirakçıların həmin məlumatlardan yararlanması üçün geniş imkanlar açır. Elektron poçt rejimindən fərqli olaraq elektron konferensiya iştirakçıları üçün nəzərdə tutulan məlumatlar bütün konfrans iştirakçıları üçün açıq olur.\nElektron konferensiya iştirakçılarının mətn, qrafik, audio və video və s. məlumatlarla, eyni zamanda bu məlumatlardan yararlanmaq üçün nəzərdə tutulan təlimatların istifadəçiyə (virtual qrup iştirakçılarına) çatdırılması imkanları bu növ xidmətlərin didaktik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.\nTelekonferensiya və videotelefon xidmətləri\nBu vasitələr öyrədən və öyrənənlərlə ikitərəfli əlaqənin yaradılmasını təmin edir. Bu zaman iştirakçıların sayı çox olsa da, eyni vaxtda yalnız iki istifadəçi arasında qarşılıqlı informasiya mübadiləsi aparıla bilər. Digər iştirakçılar onlar üçün imkan yaradılana qədər yalnız müşahidəçi rolunda olurlar. Bu növ xidmətin təşkili üçün nəzərdə tutulan aparat və proqram təminatı özünəməxsusluğu ilə fərqlənsə də, əsasən elektron konferensiaların aparat və proqram təminatı ilə üst-üstə düşür. Telekonferensiya və videotelefon xidmətlərini digər internet xidmətlərindən fərqləndirən ən mühüm cəhət iştirakçılar tərəfindən ötürülən və qəbul edilən informasiyanın ölçüsünə məhdudiyyətlərin qoyulması və bu məhdudiyyətlərin də materialın keyfiyyətinə təsir etməsidir.\nBu tip şəbəkə xidmətlərinin didaktik xüsusiyyətlərinə tədris məqsədli proqramlarla paralel , təsvirlərin, səsin, qrafik informasiyanın vəs. real vaxt seans ərzində istifadəçilərə çatdırılması imkanlarının geniş olmasıdır. Bu xüsusiyyətlər mühazirələrin, seminarların, məsləhət saatlarının canlı dinlənilməsi, yoxlama və imtahanların ənənəvi üsullara yaxın üsullarla keçirilməsi üçün yaxşı imkanlar açır.\nElektron kitabxana kitabların, müəssisə daxili əmr və sərəncamların, müxtəlif təlimat və göstərişlərin və s. çeşidlənmiş formada toplandığı, naviqasiya və axtarış sistemi ilə təmin olunmuş elektron sənədlərin saxlandığı məlumatlar bazasının idarəolunması sistemlərinə deyilir. Elektron kitabxana həm də özündə müxtəlif təyinatlı elektron məlumatları (ədəbi və s., kompüter proqramlarını, media və audio-video faylları) saxlayan veb səhifə kimi də hazırlana bilər. Bu növ elektron bazalar həm universal, həm də ayrı-ayrı ixtisaslaşmış bazalar şəklində də yaradıla bilər.\nElektron kitabxanaların yaradılması və onlardan geniş miqyaslı istifadənin təşkili əsasən təhsil müəssisələrinin nəzdində fəaliyyət göstərən ənənəvi kitabxana resurslarının işinin yeni tələblər əsasında qurulmasına yönəlməlidir. İnternet şəbəkənin xidmətlərindən geniş istifadə imkanlarının yaranması da elektron kitabxanaların yaranmasında və tətbiqini zəruri edən amillərdəndir.\nElektron kitabxananın tətbiqi kitabxana resursları haqqında daha geniş, dəqiq və operativ məlunat alınması imkanlarını təmin edir. İstifadəçi elektron kitabxananın xidmətlərindən istifadə edərkən konkret sorğulara konkret cavablar alır və bu da ilk növbədə vaxt itkisinin qarşısının alınmasına kömək edir. Əgər elektron kitabxananın işi şəbəkədə və xüsusilə də qlobal şəbəkədə təşkil olunursa, onda bu səmərə dəfələrlə artmış olur.\nElektron kitabxanadan istifadə tədris prosesinin səmərəli təşkilinə birmənalı olaraq geniş imkanlar açır, kitabxana üzrə avtomatlaşdırılmış axtarış və naviqasiya sistemlərinin imkanlarından istifadə etmək həm öyrənənlər, həm öyrədənlər, həm də tədris prosesinin bütün digər iştirakçıları üçün prosesin təşkilinə yaxşı şərait yaradır.\nDİSTANT TƏHSİL TEXNOLOGİYASI (DTT)\nVƏ ONUN TƏTBİQ XÜSUSİYYƏTLƏRİ\nBu gün İKT-nin təhsilə tətbiqi sahəsində inkişaf əsasən 2 istiqamətdə davam edir:\nƏnənəvi təhsil formalarının formalarının təkmilləşdirilməsi, yeniləşdirilməsi vətədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsində İKT-dən istifadə.\nTəhsil prosesində yeni metodların yaradılması və yeni metodlardan istifadə etməklə distant (məsafədən) təhsil texnologiyasının tətbiqi.\nSon illərdə distant təhsil forması təhsil və informasiya mədəniyyəti sahəsində qlobal (köklü) dəyişikliklərə səbəb olmuş, və hazırda inkişaf etmiş dövlətlərin əsas təhsil formasına çevrilməkdədir. Distant təhsil formasının inkişafı yeni təhsil müəssisələrinin, fakültələrin yaranmasına təkan verir və bu növ təhsil formasında təhsil almaq istəyənlərin sayının sürətlə artmasına və beləliklə də təhsilə yeni əlavə xərclərin cəlb olunmasına səbəb olur. Lakin, artıq distant təhsil sisteminə keçmiş dünya ali məktəblərinin təcrübəsi sübut edir ki, bu forma təhsil sisteminin təşkilinə xərclənən vəsait tezliklə özünü doğruldur və müəssisəyə əlavə böyük gəlirlərin daxil olmasına yaxşı zəmin yaradır.\nDistant təhsil formasının inkişafı fərdi kompüterlərin və internet şəbəkənin yaranması ilə sürətlənmiş, və indi ən populyar təhsil formasına çevrilməkdədir.\nDistant təhsilin baza xüsusiyyətlərinə əsasən aşağıda göstərilənlər aid edilir:\nƏhalinin təhsil alma imkanlarının artması: Məsələn, əgər vaxt amili ənənəvi formada təhsil iştirakçılarının müəyyən mənada fəaliyyətini məhdudlaşdırırdısa, distant təhsil zamanı bu məhdudiyyətlərin demək olar ki, bütünlüklə aradan qalxır.\nİnformasiyanın radikal olaraq tamamailə yeni forma və məzmunda çatdırılmasının təmin olunması: Məsələn, multimedia sistemlərinin tədris fəaliyyətində geniş tətbiqi, informasiyanın qeyri-standart üsullarla təqdimatı, iri həcmli avtomatlaşdırılmış sorğu sistemlərindən istifadə imkanlarının genişlənməsi (elektron kitabxana xidmətləri, elektron konferensiya və s.)\nBiliklərin daha təkmil qaydada qiymətləndirilməsi imkanlarının artması, test texnologiyasının tətbiqi və nəticələrin analitik sistemlərin köməyi ilə təhlili və s.\nDistant təhsillə məşqul olan tədris müəssisələrini əsasən 3 koteqoriyaya ayırmaq olar:\nYalnız distant təhsillə məşqul olan təhsil müəssisələri. Bu koteqoriyadan olan təhsil müəssisələrinin sayı çox deyildir və bu formada təhsil verən müəssisələr əsasən ABŞ-da daha geniş yayılmışlar.\nMütəxəssislərin təkmilləşdirilməsi və yenidən hazırlanması üzrə fəaliyyət göstərən müəssisələr. Hazırda dünyada bu növ fəaliyyətlə məşqul olan çoxlu sayda təhsil müəssisələri mövcuddur və bu müəssisələr fəaliyyətlərini əsasən distant yolla həyata keçirməyə üstünlük verirlər. Dünyanın bir çox aparıcı ali məktəblərində mütəxəssislərin təkmilləşdirilməsi və yenidən hazırlanması fakültələri və ya kursları mövcuddur. Distant təhsil üsulu belə mobil qrupların çevik yaradılmasına, onlarla işin səmərəli təşkilinə yaxşı imkanlar yaradır və bu həm virtual qrup nümayəndəsinin həm də onun tədrisinin təşkili ilə məşqul olanların işinin təşkili üçün böyük imkanlar açır. Qeyd etmək lazımdır ki, əksər distant təhsil müəssisələri təkmilləşdirmə və yenidən hazırlanma təhsilinin təşkilində öyrənənlərin sifarişlərinə əsaslanır ki, bu da sonda yaxşı effektin alınmasına səbəb olur.\nEyni zamanda həm ənənəvi təhsil, həm də distant təhsillə məşqul olan təhsil müəssisələri: Hazırda dünyanın demək olar ki, bütün aparıcı ali təhsil müəssisələri distant təhsil formasından çox geniş istifadə edirlər və bu növ təhsil forması ilə məşqul olan altqurumlar həmin müəssisələrin Açıq Təhsil Fakültələri adlanırlar. Açıq təhsil fakültələrində işin uğurlu təşkili hər şeydən əlavə müəssisəyə əlavə gəlirlərin və dividentlərin cəlb olunmasına gözəl imkanlar açır və s.\nDİSTANT TƏHSİLİN XARAKTERİSTİKALARI\nDistant təhsilin xarakteristikalarına əsasən aşağıdakılar aiddir:\nKursun struktur quruluşunun özəllikləri: Distant təhsil zamanı öyrənənin mühazirə mətnlərini və digər elektron tədris materiallarını yazmasına ehtiyac qalmır. O, təklif olunan bütün materialları istifadə etdiyi yaddaş qurğusunda saxlamaqla arxivləşdirə bilir və istədiyi vaxt, istədiyi yerdə və şəraitdə həmin materialı monitora çıxararaq oxuyub öyrənmək imkanı əldə edir. Burada kursun materiallarını hazırlayanların işindən çox şeylər aslıdır. Mətn və materiallar elə hazırlanmalıdır ki, onlar yorucu olmasın və daha da cəlbedici olsun. Bu məqsədlə, xüsusi dizayn və prezentasiya proqramlarının imkanlarından istifadə etmək məsləhət görülür. Kursun mümkün qədər sadə və anlaşıqlı formada hazırlanması vacib şərtlərdən hesab olunur.\nKommunikasiya imkanları və vasitələri: Distant təhsil texnologiyasının tətbiqi informasiyanı, məlumatları və digər tədris yönümlü materialları istifadəçilərə (öyrənənlərə) çatdırmaq və həmin növ materialları onlardan qəbul etmək üçün xüsusi aparat və proqram vasitələri ilə təminatı tələb edir. Bu vasitələrə kompüter dəsti, printer, skaner, proyektor, modem, telefon, televizor, faks və digər şəbəkə qurğuları və bu qurğuların normal iş regimini və internetin didaktik imkanlarından yararlanmanı təmin edə biləcək proqram vasitələri aid edilə bilər. Bundan əlavə rabitə mühitinin imkanları da təhsil mühitinin imkanlarına mütləq cavab verməlidir.\nÖyrənənlərlə əlaqələrin qurulması və əlaqələrin dəstəklənməsi məsələləri: Ənənəvi təhsil formasında olduğu kimi distant təhsil forması da özünəməxsus müxtəlif təlim metodları ilə zəngindir. Bu metodların əsas məqsədi və qarşıya qoyduqları vəzifələrdən ən başlıcası (demək olar ki, həm də ortada olan ən böyük problem) öyrənənlərin biri-biri ilə və öyrədənlərin bu virtual qrup üzvləri ilə qarşılıqlı əlaqələrinin sıx təşkilinə yönəlmişdir. Bu istiqamətdə müəyyən işlərin görülməsinə və vasitələrin işlənməsinə baxmayaraq (çat, elektron, audio və video konferensiya və digər) hələ də müəyyən işlərin görülməsinə ehtiyac vardır (məsələn, öyrənənin psixoloji durumuna əsaslanma və s).\nDİSTANT TƏHSİLİN ƏSAS ATRİBUTLARI\nÖyrənənin fəaliyyətinin detallar üzrə dəqiq müəyyənləşdirilməsi (məsələlərin qoyuluşu, məqsəd və vəzifələrin izah olunması, tədris vasitələrinin istismara hazırlanması və s.)\nÖyrənən və öyrədən, öyrənən və tədris vəsaiti və tədris qrupları arasında interaktivliyin təmin olunması (məsafədən qarşılıqlı əlaqənin yaradılması)\nMüstəqil düşüncə tərzinin dəstəklənməsi və tədris yönümlü proqramlarda bu amilin yüksək səviyyədə təmin olunması (öyrədən öyrənəni başa düşür, amma maşın yox).\nProqramların materialın öyrədilməsində ardıcıllığa istinad etməsi və bu ardıcıllığın pozulmamasına nəzarət edə bilməsi imkanları ilə təchizatı.\n11. AVTOMATLAŞDIRILMIŞ TƏHSIL SISTEMLƏRI (ATS)\nVƏ ONLARIN TƏTBIQ XÜSUSIYYƏTLƏRI\nATS-lər avtomatlaşdırılmış informasiya sistemi olaraq, virtual siniflərdə (auditoriyalarda) təhsil prosesinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədilə yaradılır və öyrənən, öyrədən tədris-metodiki, didaktik və digər təhsil yönümlü materialları özündə birləşdirən avtomatlaşdırılmış informasiya sistemlərinə deyilir.\nAvtomatlaşdırılmış Təhsil Sistemləri və bu məqsədlə yaradılmış köməkçi vasitələr müxtəlif iş rejimlərində fəaliyyət göstərən obyektlərin işini tənzimləyir və həmin obyektlərin müstəqil idarə olunmasının təmin edilməsində istifadəçiyə kömək edir.\nŞəkil.1. Avtomatlaşdırılmış təlim sistemlərinin ümumiləşdirilmiş blok sxemi\nATS-nin bəzi əsas üstünlükləri:\nRiyazi modellərlə adekvatlılığın olması;\nİdarəetmə orqanlarının yaxşı təsəvvür olunması imkanlarının olması, modelləşdirilən obyektin indeksasiyalaşdırılması imkanları;\nElektron mühazirələrin virtual auditoriyalarda genişləndirilmiş istifadəçi heyəti üçün yararlılığı\nÜmumiyyətlə, ATS-nin tətbiqi xüsusi yanaşma tələb edir. Bu tələblər əsasən aşağıda gösərilən mərhələləri əhatə edir:\nƏnənəvi Təhsil Sistemindən (ƏTS) Avtomatlaşdırılmış Təhsil Sisteminə keçid inqilabi xarakter daşımamalıdır. Yəni mövcud təhsil sistemini deklorativ qaydada dəyişdirmək yolverilməzdir və burada bütün islahatlar tədricən həyata keçirilməlidir.\nATS-lər təhsilin müxtəlif sahələrini əhatə edən kompleks alt sistemlərdən ibarət olması məqsədəuyğundur və bu alt sistemlər hazırlanarkən müəyyən qanunauyğunluğa riayət olunması, bütün prosesin texnoloji mərhələlər və tələblər əsasında aparılması diqqətdə saxlanılmalıdır.\nATS-in tam həcmdə (bütün kompleks alt sistemlərilə) istismarının aşağıdakı mərhələlər üzrə həyata keçirilməsi məqsədəuyğundur:\nATS-lərin tətbiqinə minimum sayda pilot təhsil müəssisələrində tədricən başlanılır (ibtidai, natamam orta, orta-ixtisas, ali təhsil müəssisələrində) və bu zaman ortaya çıxan problemlər aradan qaldırıldıqca sistemin seçilmiş müəssisələrdə daha geniş miqyasda tətbiqi başlanılır. Sonrakı mərhələdə pilot təhsil müəssisələrinin sayı artırılması, ATS-in istismarı regional və mərkəzi təhsili idarəetmə qurumları cəlb olunması ilə davam etdirilir. Bu qurumların tərkibində ATS strukturlarının yaradılması həyata keçirilir.\nYalnız ATS-n pilot müəssisələrdə tətbiqindən gözlənilən nəticələr özünü doğrultduğu halda onun müəssisələrdə tam tətbiqinə başlanması məqsədəuyğun sayıla bilər.


20 Fevral 2018 – Novator.az\nDSMF-yə hansı borclar silinəcək?\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi prezident İlham Əliyevin “Məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcların tənzimlənməsi haqqında” qanun layihəsi təşəbbüsü ilə çıxış etdiyini açıqlayıb. Detallar belədir: “Layihədə sığortaedənlərin Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun uçot sistemində 2006-c...\nFevralın 21-də Qarabağ uğrunda hərəkatın 30 ili tamam olur. 1988-ci ilin həmin günündə Ağdamda Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi tələbiylə ermənilərin bir həftə öncə Xankəndidə keçirdiyi mitinqə mitinqlə cavab verildi. Şəhər meydanında toplanan izdiham səhəri günü Xankəndinə yürüş edən in...\nƏrdoğan: “Onlar görməz, duymaz, hiss etməzlər”\nTürkiyə prezidenti Rəcəb Teyyub Ərdoğan fevralın 20-si Ankarada, hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının parlament qrupunun toplantısında Xocalı soyqırımından danışıb. AZƏRTAC-ın məlumatına görə, prezident deyib: “Xocalı faciəsi zamanı şəhid olan azərbaycanlı qardaşlarımızı rəhmətlə anırıq. Dünyada vəh...\nBayraq Meydanında iş uzanır\nBakının Dövlət Bayrağı Meydanında aparılan texniki baxış hələ davam edir. 2017-ci ilin avqust ayından başlanan əsaslı texniki baxışa görə meydandakı bayraq, daha sonra bayraq dirəyi də çıxarılıb. Dövlət Bayrağı Meydanı 2010-cu il sentyabrın 1-də açılıb. Layihəni ABŞ-ın “Trident Support” şirkəti hazı...\nErmənistandan Avropaya şikayətlər artır\nErmənistan vətəndaşları 2017-ci ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə 91 iş təqdim edib. Novator.az-ın məlumatına görə, Ermənistanın ədliyyə naziri David Arutyunyan fevralın 20-də belə açıqlama verib. Arutyunyanın təqdim etdiyi hesabata əsasən, 2016-cı ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə 70 mü...\nŞirvan yollarında (1)\nİlham İSMAYIL On illik Gəncə həyatımdan ayrılıb yeni bir yerə köçmək psixoloji baxımdan çətin olsa da, hərbiçilərin taleyinin bir yerdə qərarlaşmadığını mən də, ailəm də bildiyindən köçməyimizi sakit qarşıladıq. 1993-cü ilin noyabrı qarla gəldi və ala-çalpov sulu qarın yağdığı gün Göyçayda işə başla...\nNorveç üstün gəlir\nNorveç Cənubi Koreyanın Pxençan şəhərində keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında liderliyi ələ alıb. Novator.az-ın məlumatına görə, fevralın 20-dək Norveç idmançıları 11 qızıl medal əldə ediblər. Bu ölkəni 10 qızıl medalla Almaniya izləyir. Qızıl medalı olan digər ölkələr bunlardır: Kanada – 8 qızıl Nid...\nJurnalistin şikayəti üzrə qismən məhkəmə istintaqı aparılacaq\nFevralın 20-də Şəki Apellyasiya Məhkəməsində jurnalist Əfqan Muxtarlının şikayəti üzrə ilkin baxış iclası keçirilib. Novator.az xəbər verir ki, işə hakim Rafail Əliyevin sədrliyi ilə baxılır. Vəkil Elçin Sadıqovun yaydığı məlumata görə, iclasda Əfqan Muxtarlı barəsində çıxarılmış həbs qərarının ev d...\nBakıda əhali (Rayonlar üzrə statistika)\nNovator.az paytaxt Bakının əhali statistikasına nəzər salıb. 2018-ci ilin əvvəlinə Bakı şəhərinin əhalisi 2 milyon 262,6 min nəfər olub. Ən çox əhali Xətai rayonunda yaşayır: 283,7 min nəfər. Digər rayonlar belə sıralanır: Binəqədi – 264,4 min nəfər Yasamal – 246,7 min nəfər Sabunçu – 243 min nəfər ...\nApellyasiyaya instansiyası jurnalist Əziz Orucov haqda çıxarılan hökmü qüvvədə saxlayıb. “Kanal 13” internet televiziyasının direktoru Əziz Orucov 2017-ci il mayın 2-dən həbsdədir. Əvvəlcə o, polisə müqavimətdə təqsirli bilinərək 30 sutka inzibati həbs cəzası alıb. İnzibati həbsin sona çatmasına az ...\nƏmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi fevralın 20-də hərrac keçirib. Rəsmi məlumata görə, hərracda özəlləşdirilən əmlaklardan 1-i səhmdar cəmiyyəti, 2-si kiçik dövlət müəssisəsi, 3-ü isə qeyri-yaşayış sahəsidir. Kiçik dövlət müəssisələri paytaxtın Sabunçu rayonunda və Mərdəkan qəsəbəsində yerləşir. Qeyri...\nArtım sərəncamları neçə nəfəri əhatə edəcək?\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi dövlət başçısı İlham Əliyevin müharibə əlillərinə, 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlil olmuş şəxslərə və şəhid ailələrinə verilən prezident təqaüdünün artırılması barədə sərəncamlarla bağlı açıqlama yayıb. Açıqlamaya görə, şəhid ailəsi üçün...\nİşğalçılar bayram keçirir\nFevralın 20-si Azərbaycanın işğal edilmiş torpaqlarında bayram keçirilir. Əsas tədbir Xankəndi şəhərinin baş meydanında olub. 1988-ci il fevralın 13-dən Azərbaycanın Əsgəran, Hadrut, Mardakert, Martuni, Şuşa rayonları və Stepanakert şəhərindən ibarət Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistana ver...\n10 minə yaxın adam korrupsiyaya görə mühakimə olunub\n2017-ci ildə Rusiyada 10 minə yaxın insan korrupsiya cinayətlərinə görə mühakimə olunub. Novator.az-ın məlumatına görə, Rusiya Ali Məhkəməsinin sədri Vyaçeslav Lebedev 2017-ci ilin nəticələrinə həsr olunmuş iclasda belə açıqlama verib. Vyaçeslav Lebedev ötən il qanunsuz narkotik dövriyyəsinə görə 10...\nYeni əlifbanın nöqtəsi qoyuldu\nQazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev latın qrafikası əsasında yeni əlifbanı təsdiqləyən qanun imzalayıb. Novator.az-ın məlumatına görə, yeni əlifba 32 hərfdən ibarətdir (2-si hərf birləşməsidir). Nursultan Nazarbayev latın qrafikası əsasında yeni əlifbaya keçid fərmanını 2017-ci ilin oktyabrın...\nRomanın əvvəli: 1 2 3 4 Firuzə DAVUDQIZI 3-cü bölüm …Gecə hər kəs otağına çəkilib yatağına girəndə mən bir bəhanə ilə mətbəxdə yubanırdım ki, o, yuxuya getsin, sonra otağa keçim. Mənə yaxın durub, əl vurmasın deyə hər gəlişində müxtəlif bəhanələr gətirir, boyun qaçırırdım. Amma hər...\nMərkəzi Bank fevralın 20-də avronu (2,106 manat), gürcü larisini (0,6877 manat), ingilis funt sterlinqini (2,3763 manat) və türk lirəsini (0,4519 manat) ucuzlaşdırıb. Novator.az-ın məlumatına görə, ABŞ dollarının rəsmi kursu 1,7001 manat, Rusiya rublu 0,0301 manat səviyyəsində saxlanıb (Məzənnələr)....\nSeçici siyahılarının dəqiqləşdirilməsi irəli çəkildi\nMərkəzi Seçki Komissiyası 2018-ci ilin daimi seçici siyahılarının yenidən tərtib edilməsi, təsdiq olunması və ictimailəşdirilməsi barədə qərar çıxarıb. Qanuna görə, seçki məntəqəsi üzrə tərtib olunmuş ilkin seçici siyahıları hər il fevralın 5-dən gec olmayaraq dairə seçki komissiyasına, seçki dairəl...\nİki diplomata yeni vəzifələr verildi\nPrezident İlham Əliyev iki diplomatik nümayəndəliyə rəhbərlər təyin edib. Novator.az-ın məlumatına görə, Rasim Şəmsəddin oğlu Rzayev İordaniyaya fövqəladə və səlahiyyətli səfir, Pərviz Cəfər oğlu İsmayılzadə Gürcüstanın Batumi şəhərinə baş konsul vəzifələrinə göndərilib. Rasim Rzayev bu il yanvarın ...\nPrezident təqaüdləri necə artır?\nDövlət başçısı İlham Əliyev sərəncamlar imzalayaraq şəhid ailəsinə; müharibə əlillərinə; 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlil olmuş şəxslərə verilən prezident təqaüdlərini 10 faiz artırıb. Artımlar martın 1-dən qüvvəyə minir. Novator.az bildirir ki, şəhid ailəsi üçün prezident təqaüdü...


Kim Kardaşyanın da vurğun olduğu Anar Ağakişiyev — MÜSAHİBƏ — LUXLİFE.AZ\nKim Kardaşyanın da vurğun olduğu Anar Ağakişiyev — MÜSAHİBƏ\n— Neçə ildir ki, Azərbaycanda stilist kimi tanınsaz da, üzü yanan qadının makiyajından sonra ölkə, hətta dünya sizi tamam başqa cür tanıdı. Anarın yaradıcılığını bu işdən əvvəlki və sonrakı dövrə bölsək düz olar?\n— 2015-ci ilən etibarən dünya mediası məndən yazmağa başlayıb. “Dailymail”, “Today America” və başqalarını misal çəkə bilərəm. Bir dalğa idi, yazılar yazılırdı, yaşlıları cavanlaşdırmağım barədə məqalələr dərc edilirdi. 2016-cı ildə dəyişimlərə fasilə verdim, 2017-ci ildə səhhətimdə problemlər yarandı. 2018-ci ilin əvvəlində Türkiyə, Hindistan, Avropanın populyar mediaları məndən yazmağa başladılar. Yaşlıları cavanlaşdırmağımı möcüzə adlandırdılar. Üzü yanan Nərmin xanımdan sonra bütün dünya ayağa qalxdı. Biz bir çox ölkələrin məşhurlarını tanımırıq, onları instaqramda 10 milyondan çox insan izləyir. Xorvatiya, Sloveniyadan olan şəxslər də reaksiya verdilər.\n— O makiyajı edərkən nə hisslər keçirdiz? Orada tək əl işi yox, həyat var idi…\n— Əslində hissləri qapalı olan bir insanam. Efirdə, dostlar və cəmiyyət arasında ağlayan biri olmamışam. Məndə o hisslər yoxdur. Bir növ həkim kimi işimi gördüm, həmin an hisslərlə hərəkət etsəydim düzgün alınmazdı. Amma tək olanda çox pis oldum, 2-3 gün sonra dərk etdim ki, Tanrı mənim vasitəmlə hansısa yaxşı əməllərinə görə həmin şəxsi sevindirib. O, böyük bir depressiyadan xilas olub. Nərmin xanım əvvəl sıxılırdı, indi isə özgüvəni artdı.\n— Həmin qızın taleyi nə yerdə qaldı? Demişdilər ki, onu əməliyyat edən tapılıb.\n— Nərmin xanımı əməliyyat edən şəxs iş adamı deyil, Rusiyanın professoru və həkimlər kollegiyası öz üzərinə götürüb. İnşallah, mart ayında xanımla Rusiyaya yollanırıq. Təxminən 1 il ərzində əməliyyatlar olunacaq, üzünə dəri əkiləcək.\n— Belə problemlərdən əziyyət çəkən xanımlar sizə yenə müraciət edirmi?\n— Belə müraciətlər çoxdur. Son zamanlar qəribə hadisələrlə rastlaşdım. Qalmaqallar yaşadım, dünyada ard-arda terrorlar gördüm. Mənim insanlara inamım itmişdi. Mənim üçün hardasa dünyanın sonu idi. İnstaqramda bir çarxa baxdım. Çində qadın övladını küçədə dünyaya gətirir və uşaq yolun üstünə düşür, ana reaksiya vermir. Bundan şoka düşdüm. Daha sonra Nərmin xanım müraciət etdi, menecerimə şəklini yolladı. Nərmin xanım istəyirdi ki, mən onu tək özü üçün bəzəyim və heç yerdə paylaşmayım. Onunla görüşdüm, başa saldım ki, ciddi problem yoxdur. Şükür ki, sağalmaz xəstəliyin yoxdur. Dünyanın bir çox ulduzları xərçəngdən dünyasını dəyişir. Yəni problem aradan qalxan bir şeydir. Onu razı saldım, insanlara stimul verəcək belə bir addım atdıq, çağırış etdik. Sağ olsun, razılaşdı. BBC, CNN və başqa televiziyalar yayımladı.\n— Paris Hiltondan başqa əl işlərinizə reaksiya verən dünya ulduzları olub?\n— Paris Pilton instaqramda məni izləyir. Bundan başqa, Cenifer Lopez, Beyonsun geyimlərini hazırlayan dizayner Maykl da izləməyə başlayıb. Səhv etmirəmsə, Kim Kardaşyanın ögey, erməni olmayan bacısı həmin videonu bəyənib, şərh yazıb. Kim Kardaşyanın vizajisti öz səhifəsində paylaşıb. Əsas mən tanıdıqlarım bunlardır. Bizimkilər isə öz yerində!\n— Bir məsələyə də aydınlıq gətirməyinizi istərdim. İnstaqramda müəllif hüquqlarını işə salmısız. Başqa səhifələr sizin hesabdan video yükləyib paylaşanda problemlər yaranır…\n— Bəli, belə bir şey var. Açıq etiraf edim ki, bu işləri bacarmıram. Xaricdə müqavilə bağladığım şirkət bu işləri görür. İnstaqram və feysbuku onlar rəsmi olaraq təsdiqlədiblər. Son bir neçə həftənin söhbətidir ki, müəllif hüquqları işə düşüb. Bəzi yerli səhifələr adımı belə yazmırlar. Bu zaman bildiriş gəlir, xəbərdarlıq edilir.\n— Şayiələr yayılır ki, dünya mediasının sizi reklam etməsi üçün müəyyən məbləğdə pul ayırmısız.\n— Sizcə, bu reklamlar üçün nə qədər pul ayırmaq olar? Mənim 5-6 milyon dollarım yoxdur ki, dünya mediasında ödənişli əsaslarda məqalələr çıxartdırım. Əgər yaşadığım ölkədə onsuz da, başım buludlara dəyibsə, mənə bəsdir. Mənə Azərbaycan önəmlidir, hər zaman da mətbuat diqqət ayırıb. Mən heç dünya mətbuatını oxumuram, yerli saytlara baxıram. 9 dəqiqəlik sujetlər yayırlar, inanın, o məbləğim olsa, başqa bizneslərlə iş quraram. 5-6 milyon pulum olsa, bölgələrdən birində otel tikərəm. Hər bir qəpiyim qədrini bilirəm. Alın təriylə qazanıram, əziyyət çəkirəm.\n— Sizin xarici görünüşünü dəyişdiyiniz xanımlar arasında yaşlı qadınların gəncləşməsi daha çox müzakirələrə səbəb olur.\n— Tək Azərbaycanda yox, dünyada belədir. Yaşlılar daha çox səs-küyə səbəb olur. Biz bəyik, anlamırıq. Qadın yaşlanmaq istəmir. Həmin vaxt “Google” analitikdə ən çox axtarış verilən şəxs mən olmuşam. 1000-dən çox səhifədə həmin videolarımı paylaşırlar. Orada belə bir şərh yazılmışdı — “Anar üçün yaş sadəcə rəqəmdir”. Bir qadın güzgüyə baxır, depressiyaya düşür. Xanımlarda rəqabət güclüdür, gənc xanımları ətraflarında görürlər, kompleksə düşürlər. İki saat ərzində isə minimum 20 yaş cavanlaşırlar. Bu nə deməkdir? İnşallah, mən çalışdığım şirkətdə kosmetika satışa çıxacaq. Mən o şirkətə satıldım. Həmin kosmetik vasitə Amerikada satılacaq. 24 saat ərzində xanımlara cavanlığı qaytaracaq. Bunun üzərində iki ildir ki, çalışırlar. Bir neçə saatlıq kosmetika deyil.\n— Dəyişim videolarından sonra elə bil ki, hamı sizinlə əməkdaşlıq etmək istəyir. Belə düşünürəm ki, onlar müzakirə olunmaq istəyirlər.\n— Məşhurlarımız çoxdur, özləri və ətrafdakı dostları mənə müraciət edir. Amma həmin siyahıya düşmək çətin olacaq. Məsələn, Flora Kərimovanı bəzədim, uşaqlıqdan sevdiyim xanımdır. Aygün Bəylər isə uşaqlıqdan dostum olub. Məleykə Əsədovanı hər zaman dəyişmək istəyirdim, bu, baş tutdu. Belə də davam edəcək. Onların hamısı mənim xatirəmlə bağlı şəxslərdir.\n— Dəyişim etdikləriniz arasında kimin işi ürəyinizcə olmayıb? Onun üçün eləmək istədikləriniz ürəyinizdə qalıb…\n— Məleykə Əsədova… Xalq artistlərini bir sıraya düzsən, bədən ölçüsü və makiyajsız gözəlliyi ilə bəlkə də hər kəsi arxada qoyar. Bunu açıq etiraf edirəm. Onunla ehtiyatla çalışdım. Bir balaca büdrədim. Məsələn, mən həmişə qara geyinənəm, qırmızı geyinsəm özümü rahat hiss etməyəcəm. Məleykə xanımda da belə oldu. Məni düzgün başa düşün, ömür boyu sarı saçda olub. Bu səbəbdən üstünə çox getmədim. Söz verirəm, birinci etapı keçdim. Bəlkə də bir neçə ay sonra o xanımı tanımayacaqlar. Onun fiqurasının vurğunuyam.\n— Məşhurlar arasında sizə kim daha çox kapriz göstərir?\n— Elə şeylərə fikir vermək lazım deyil. Bu boyda zamanını ayırır, daha sonra boş-boş kapriz etməsi bir az məni qıcıqlandırır. Amma səbr gözəl şeydir. Şükür Allahıma ki, səbrli biriyəm. Pambıqla baş kəsməyi sevirəm.\n— Amma deyəsən yalnız işinizin başında səbrlisiniz. Bunu qalmaqallara aid etmək olmaz.\n— Niyə? Nigar camal və Röya Ayxan arasında baş verən qalmaqalda sonadək səbrli davrandım. Fikir verdizsə, mən açıqlama verəndən sonra gərginlik bitdi. Baxmayaraq ki, Nigarı daha çox dəstəkləyirdim. Onun rəqabətdə Röyadan geri qalmasını istəmirdim. O, tənha və dəstəksiz idi. Röyanın güclü komandası var idi. Röya bir anlıq Nigarı kölgədə qoya bilərdi. Mən də Nigarı dəstəklədim, hardasa onu düzəltdim, Röyaya yaraşdı. O qalmaqalda susdum, gördüm ki, Nigar çıxıb nağıl danışır. Son ana kimi yalana dözmədim, faktları ortaya çıxardım.\n— Show TV-də sizinlə bağlı yayımlanan sujetdə iki küsülü olduğunuz müğənninin (Günay İbrahimli və Nigar Camal) görüntülərini göstərdilər. Həmin sujetə baxanda hansı hissləri keçirdiz?\n— Sevindim, onların yaddaşlarını bəlkə də təzələdim ki, bir zamanlar sizinlə çalışmışam. Günayın mənə qarşı xırda haqsızlığı oldu. Müqayisədə Nigar Camal mənə qarşı böyük hörmətsizlik edib. O şəkilləri mən seçməmişəm, kanal özü seçib qoyub. Amma kədərlənmədim, sevindim. Onlar da mənim yerlilərimdir.\n— Ən bahalı stilistlərdənsiz. Bu paylaşımlar qiymətə təsir göstərib? Sirr deyilsə, minimum qiyməti açıqlayın.\n— Bir var bahalı stilist. Bir də var ki, bahalı və dəyərli stilist! Ad çəkməyəcəm, siz özünüz başa düşəcəksiz ki, kimdən danışıram. İstəmirəm o adamın adını çəkim, reklam olar. Qərib yerlərdə olur, bilinmir falçıdır, stilistdir. Gülməlidir, bunu özümə haqsızlıq hesab edirəm. Gecəm yoxdur, toy və yas görmürəm. Əlində fen və darağı tutmayan, stilistikadan anlamayan insan, heç geyimini bilmir. Açığı deyim: bunlara görə stilist sözündən iyrənirəm. Qazanan və həqiqətəndən bu adın öhdəsindən gələnlər var. Ancaq bu siyahıya süni şəkildə özünü salanlar da var. O insanları cəmiyyət tanıyır.\n— Nə vaxta kimi dəyişim videoları ilə gündəmdə qalmağı düşünürsüz? Bunu TV və yaxud başqa bir layihə kimi təqdim etmək istəmirsiniz?\n— “Youtube” layihəsi istəmirəm, amma TV-dən təklif gəlsə, dəyərləndirərəm. İnstaqramlıq bir layihədir. Paralel olaraq televiziya ilə birgə nəsə etmək olar. Martda özümə istirahət ayıracam. Sosial şəbəkələrdən uzaqlaşacam. Qayıdandan sonra Azərbaycandan köçməyim barədə mətbuat konfransı keçirəcəm. Ölkədən getmə tariximi müəyyənləşəcəm. Müqaviləmi, şirkətin adını açıqlayacam. Çalışacağım dünya ulduzlarının siyahısını deyəcəm. Hər şeyin öz zamanı var. Tələsmirəm, insanlar məni sevir, vətənimdəyəm. Allahın sevimli bəndəsiyəm. Vəziyyətimdən razıyam, cəmiyyət mənə dəyər verir. Köçməyə tələsmirəm, şirkət nə vaxt desə gedəcəm. Getməyimin məqsədi var. Söz verirəm, zaman gələcək, 1 il filana hər şey dəyişəcək, dünyada məşhur olacam. Əsas o kürsüyə oturmaqdır, bundan sonra hər şey barədə danışacam. Sadəcə olaraq mənə xalqımdan dəstək lazımdır. Hələ ki, onu görmürəm, paxıllıq hissini duyuram.\n← Anası Nigar Camalı ikinci dəfə ərə verməyə hazırlaşır — FOTOLAR\n«Təcavüzdən əvvəl qız uşağı idim» →\nŞampun reklamlarında bizi necə aldadırlar? — VİDEO\n06 апреля 2018 Luxlife.az 0


Azərbaycan Cənubi Avropa üçün daha əhəmiyyətli təbii qaz təchizatçısı rolunda (Hellenic Shipping News, https://www.hellenicshippingnews.com\tKipr)\nRusiyanın təbii qazını Ukrayna vasitəsilə Balkan ölkələri və Türkiyəyə çatdıran Trans-Balkan boru kəməri regionun yeganə təchizat marşrutlarından biridir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, 2017-ci ildə Trans-Balkan boru kəməri AB-nin Rumıniya sərhədinə təqribən 600 milyard kub metr təbii qaz nəql etmişdir. Təklif olunan Azərbaycan həcmi - təxminən 565 milyard kub metr Cənubi Avropaya daha az təbii qaz gətirəcək olsa da, təbii qaz tədarükünün regional tələbatını təmin etmək üçün başqa variant təmin etməklə potensial təbii qaz tədarükü pozuntularını azaltmağa kömək edə bilər.\nAzərbaycan təbii qazının çox hissəsi Xəzər dənizində, Bakının təxminən 40 km cənub-şərqində yerləşən Şahdəniz yatağındadır. 2017-ci ildə, yataq 360 milyard kub metr təbii qaz və təxminən 19 milyon barel kondensat istehsal etmişdir. Şahdəniz yatağının əsas bazarları Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə olub.\n2018-ci ilin ortalarında yatağın ikinci inkişaf mərhələsi olan Şahdəniz-2, meydana çıxdı və EİA-nın Cənubi Avropanın tərifinə daxil etdiyi Türkiyəyə təbii qaz çatdırmağa başladı. Şahdəniz-2 həmçinin illik kondensat hasilatını 38 milyondan 44 milyon barelə qədər artırmağı planlaşdırır.\nŞahdəniz-2 yatağında hasil edilən təbii qaz Cənub Qaz Dəhlizi kimi tanınan genişlənmiş boru kəməri şəbəkəsi vasitəsilə qərbə nəql ediləcək. Türkiyə 2018-ci ildə, Azərbaycandan Gürcüstan-Türkiyə sərhədinə qədər uzanan Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) vasitəsilə Şahdəniz-2 qazını qəbul etməyə başlamışdır.\nGündəlik hasilatı 1.5 milyard kub metr olan, Gürcüstan-Türkiyə sərhədindən keçərək Türkiyə-Yunanıstan sərhədinəcən uzanan Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) 2018-ci ilin iyununda başa çatmışdır və Cənubi Avropanı əlavə təbii qaz həcmi ilə təmin etmişdir. TANAP vasitəsilə nəql edilən təbbi qazın həcmi 2018-ci ildə sutkada 0.1 milyard kub metrə çatdı və 2019-cu ildə 0.2 milyard kub metrə çatması gözlənilir. Türkiyə-Yunanıstan sərhədindən İtaliyaya qədər uzanması planlaşdırılan Trans Adriatik Boru Kəmərinin (TAP) 2020-ci ildə başa çatması gözlənilir.\nŞahdəniz-2 yatağından illik gözlənilən 565 milyard kub metrin 211 milyard kub metr üçün Türkiyə ilə, qalan hissəsi üçün isə Avropa bazarları ilə müqavilə imzalanıb. Təchizatın bəzi hissəsi Yunanıstan, Bolqarıstan və potensial olaraq Albaniyaya gedəcək, qalan hissəsi isə şimala Mərkəzi Avropa ölkələrinə getməmişdən öncə İtaliya milli ötürmə şəbəkəsinə çatdırılacaq.\nNəşrin orijinalı: Azerbaijan to become a more significant supplier of natural gas to Southern Europe


8 Aylıq Hamilə Taekwondo -cu Qadın, Qızıl Medal Qazandı - Ten.az\nNigeriyada 8 aylıq hamilə taekvondo idmançısı Aminat İdrees, ölkədəki milli yarışda qızıl medal qazandı. İdrisin müvəffəqiyyəti “ruhlandırıcı” olaraq xarakterizə edildi. “Bir neçə məşqdən sonra sınamağa qərar verdim, hamiləlik heç bir şeyi dəyişdirmədi. Həkimimlə söhbətlərimə uyğun hərəkət etdim” dedi.\nİlk dəfə idi ki, belə bir hadisə döşəkdə baş verdi. Nigeriyada 8 aylıq hamilə taekvondo idmançısı Aminat İdrees, ölkədəki milli yarışda qızıl medal qazandı. Dünya İdrislərin hamilə kimi yarışmasından danışarkən, gənc qadının bunu bacardığı və özünü necə riskə atdığı barədə müzakirə başlandı.\n| Poomsae -nin əsası fərqlidi\nTaekvondonun əsasını təşkil edən Poomsae -də döyüşçülər əsl rəqiblə qarşılaşmırlar. Ancaq mütəmadi olaraq müəyyən bir nizamla əhatə olunmuş taekvondo hərəkətləri edirlər.\n| Həkimim icazə verdi\nQızıl medal sahibi ana tənqidlərə belə cavab verdi: Bu mənim üçün böyük şərəfdir. Bir neçə məşqdən sonra sınamağa qərar verdim və özümü çox yaxşı hiss etdim. Hamilə qalmadan əvvəl məşqlərdən zövq alırdım və hamiləlik çox şeyi dəyişdirmədi. Taekvondo iki əsas bazadan ibarətdir; Poomsae, döyüş və təlim formasıdır. Həkimim və təşkilat komitəm, yarışmadan əvvəl təmas olmadığı mübarizələrdə iştirak edə biləcəyimi söylədi.\n| Qızıl medal qazandıran performans


Azərbaycanın Əmək Məcəlləsi dəyişdirilir - Audit.Az\nHome » Blog » muhasibat » Azərbaycanın Əmək Məcəlləsi dəyişdirilir\nAzərbaycanın Əmək Məcəlləsi dəyişdirilir\nOxunma sayı: 1,198\n“Əmək Məcəlləsinə dəyişiklik ediləcək. Dəyişikliyə əsasən, bundan sonra müddətli əmək müqaviləsi tərəflərin öz aralarında razılaşdırdıqları müddətə bağlanacaq”.\nBunu Milli Məclisin hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin üzvü Tahir Kərimli açıqlamasında deyib.\nDeputat bildirib ki, hazırkı qanunvericiliyə görə, əmək müqaviləsi qabaqcadan müddəti müəyyən edilmədən (müddətsiz) və ya 5 ilədək müddətə (müddətli) bağlanılır.\n“İndi isə bu məhdudiyyət aradan qaldırılır. İstənilən müddətə qədər işçilərlə müqavilə bağlamaq mümkün olacaq. Beynəlxalq praktikada da əmək müqavilələrinin müddəti yoxdur. Mən düşünürəm ki, bu çox doğru qərardır”.\nT.Kərimli deyib ki, qanunun 77-ci maddəsinə edilən dəyişiklikdə göstərilib ki, daha çox əmək stajı olan işçilərin peşəkarlıq səviyyəsini, az stajlı işçilərdən daha çox olması səbəbindən ixtisar zamanı xəbərdarlıq müddəti ərzində işləmək imkanlarının daha yüksək olmasına şərait yaradılsın.\n“Yəni ixtisar zamanı peşəkarlığı və iş stajı çox olanlara işləmələri üçün daha çox şərait yaradılacaq. Dəyişikliyə əsasən işçi işdən azad olunduqdan sonra işəgötürənin üzərinə düşən maliyyə öhdəliyinin aradan qaldırılması nəzərdə tutulur”


Şahin Atamov debütünü qələbə ilə başa vurub » Kaspi.azAzərbaycanda özəl xəbərlər, araşdırmalar, təhlillər və müsahibələrin tək ünvanı\n22 Sentyabr 2019, 13:38 271\nKarate üzrə Azərbaycan milli komandasının uzun illər kapitanı olmuş və Dünya Karate Federasiyasının (WKF) bir çox ən nüfuzlu rəsmi titullarının sahibi Şahin Atamov, Karate Combat "Evolution" peşəkar karate liqasında debütünü qələbə ilə başa vurub.\nAzərbaycan Milli Karate Federasiyasından Trend-ə verilən məlumata görə, idmançımız rəqibini birinci raundun 2-ci dəqiqəsində nokauta salıb.\nLiqada "Aslan" ləqəbi ("The Lion") ilə çıxış edən Şahin Atamovun ağır çəkidə (93 kq) rəqibi isə liqada birinci döyüşünü qələbə ilə başa vuran Dominikanlı Xorxe Peres olub. Görüş 22 sentyabrda ABŞ-ın Florida şəhərində keçirilib.\nQeyd edək ki, döyüşlər hər biri 3 dəqiqəlik 3 raunddan ibarətdir və mübarizədə aşırma fəndlər də tətbiq olunur. Karate Combat liqası dünyada ilk tam kontakt peşəkar karate liqasıdır, mənzil-qərərgahı Nyu-Yorkda yerləşir. Liqanın 30-dan artıq ölkədən 100-dən çox tanınmış karateçi ilə müqaviləsi var və təşkilat yalnız titullu karateçiləri turnirə qəbul edir. Karate Combatın təşkilatçıları yeni qaydalara görə çempiona "Qızıl kəmər" təqdim edəcək və döyüşçü kəməri özü ilə apara biləcək. Şahin Atamovun qələbə döyüşünü təqdim edirik.


Göndərmə və Çatdırılma\nDünyanın 200-dən çox ölkəsinə çatdırma və beynəlxalq nəqliyyat xidmətləri təklif etməkdən qürur duyuruq. Müştərilərimizə böyük dəyər və xidmət gətirməkdən başqa bir şey bizə daha çox demək deyil. Bütün müştərilərimizin ehtiyaclarını ödəmək üçün xidmətimizi daha da təkminləşdirməyə davam edəcəyik.\nPaketləri necə göndərirsiniz?\nHal-hazırda Şimali və Cənubi Amerika, Avropa və Asiyada anbarlarımız var və məhsulları ən yaxın anbardan müştərinin ünvana çatdırırıq. Paketlər məhsulun çəkisi və ya ölçüsü və anbar yerindən asılı olaraq ePacket, EMS, DHL və ya USPS vasitəsilə göndəriləcək.\nBəli. Dünyanın 200-dən çox ölkəsinə bütün sifarişlərdə pulsuz çatdırılma təmin edirik. Ancaq çatdıra bilmədiyimiz bəzi yerlər var. Əgər siz həmin ölkələrin birində olmusunuzsa, sizinlə əlaqə saxlayacağıq.\nGöndərmə nə qədər çəkir?\nAmerika Birləşmiş Ştatları: 0$ 1-3 və ya 14 - 30\nAzərbaycan: 0$ 2 - 6 saat, 1 - 3 və ya 14 - 30\nOkeaniya: Avstraliya, Yeni Zelandiya 0$ 14 - 30\nAvropa: 0$ 10 - 30\nŞimali Amerika: Kanada 0$ 14 - 30\nDigər ölkələr: 0$ 14 - 30\n* Bura 2 saat və ya 1-3 iş günü məhsulu hazırlama müddətimiz daxil deyil.\nİzləmə kodu verirsiniz?\nBəli, izləmə kodu siz sifariş etdikdə email ünvanınıza göndəriləcəkdir, ancaq bəzən məhsulun qiyməti çox aşağı olduğundan və pulsuz göndərmə ilə göndərdikdə izləmə kodu verməyə bilərik.\nİzləmə kodunda "hazırda məlumat yoxdur" yazır.\nBəzi göndərmə şirkətləri üçün izləmə məlumatlarının sistemdə yüklənməsi üçün 2-5 iş günü lazımdır.\nÇatdırılma qaydalarına görə eyni anda alınan əşyalar bəzən ayrı paketlərə göndəriləcəkdir.\nBaşqa suallarınız varsa, bizə müraciət edin və sizə kömək etmək üçün əlimizdən gələni edəcəyik.