Lavrovdan Paşinyana zərbə: Qarabağı Ermənistan saymır və belə yanaşmanı rədd edir\nRusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov bu gün Soçidə “Valday” diskussiya klubunun iclasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafındakı vəziyyət barədə danışarkən Ermənistanın baş nazirini möhkəm pərt edə biləcək bəyanat verib.\nEnter.News xəbər verir ki, Lavrov Nikol Paşinyanın avqustun 5-də Xankəndində səsləndirdiyi “ Qarabağ Ermənistandır, nöqtə” bəyanatının danışıqlar prosesini əngəllədiyini təsdiqləyib. Və Paşinyanın dediklərini Albaniyanın baş nazirinin Kosovoya dair bəyanatları ilə müqayisə edib.\n“Siyasi proses tormozlanıb və hələlik bu tormozu götürmək mümkün olmur. Tərəflər kifayət qədər ciddi bəyanatlar verirlər. O cümlədən ki, “Qarabağ Ermənistandır”. Necə ki, Albaniyanın baş naziri Tiranadan bəyan edirdi-Kosovo Albaniyadır. Bu, əlbətdə, siyasi prosesin bərpası üçün atmosferin yaradılmasına kömək etmir”,-Rusiya xarici işlər naziri deyib.\nLavrovun çıxışı barədə xəbərlərdə Ermənistan KİV-lərinin əksəriyyəti həmin frazaya yer verməyib. Rusiya xarici işlər nazirinin “Qarabağ Ermənistandır” yanaşmasını tənqid etməsi barədə ifadə tək-tək erməni saytlarında yer alıb ki, bu da bəyanatın yaratdığı ümumi pərtliklə izah edilə bilərdi.\nƏvvəllər Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin və şəxsən Sergey Lavrovun Qarabağa dair bəyanatlarında tərəzinin gözünün bir qayda olaraq Yerevana tərəf əyilməsinə dair çoxsaylı nümunələr sadalamaq olar. Lakin indi vəziyyət dəyişir və belə görünür ki, Ermənistan rəhbərliyinin Qarabağa dair ziddiyyətli, avantürist və qızışdırıcı bəyanatları Moskvada da neqativ qarşılanır. Üstəlik “Qarabağ Ermənistandır” kimi danışıqlar prosesini tamamilə heçə endirən axmaq bəyanatla Paşinyan deyəsən Kremlin də səbrini daşırmaq üzrədir. Doğrudan da Paşinyan Qarabağın statusunu bəribaşdan özü üçün müəyyən edirsə o zaman hansı siyasi prosesdən və Rusiyanın nizamlama prosesindəki rolundan danışmaq olardı?\nDigər mühüm məqam Sergey Lavrovun Paşinyanın həmin bəyanatını Albaniya baş nazirinin Kosovoya dair mövqeyi ilə müqayisə etməsidir. Təcrübəli, eyni zamanda diplomatiyada kifayət qədər hiyləgər fəndləri ilə bütün xarici tərəfdaşlarını ondan çəkinməyə məcbur edən Lavrov bu müqayisə ilə nə demək istədi?\nBu suala cavab tapa bilmək üçün Kosovo məsələsinə və Rusiyanın ona mövqeyinə qısa nəzər salmaq gərəkdir. Bəlli olduğu kimi müstəqilliyi ABŞ başda olmaqla bir sıra Qərb dövlətləri tərəfinən tanınan Kosovonu Rusiya tanımır, onu Serbiyanın tərkib hissəsi hesab edir. Lakin etnik albanların yaşadığı bu separatçı bölgə 90-cı illərin əvvəllərində Serbiyadan ayrıldığını və müstəqilliyini elan edəndə onu ilk tanıyan Albaniya olmuşdu. 1992-ci ildə Albaniya parlamenti Kosovonun müstəqilliyinin tanınması haqda qətnamə qəbul etmişdi. Daha sonra 1994-cü ildə Bosniya müharibəsi başlayanda Albaniya parlamenti bu qərarını geri çağırdı və Yuqoslaviya İttifaq Respublikasının ərazi bütövlüyünü tanıdığını elan etdi.\n1998-ci ildə Kosovo müharibəsi başlayanda Albaniya bu bölgə ilə sərhədlərini götürdü. 2008-ci ildə nəhayət Belqradla danışıqların dalana dirənməsindən və Kosovonun birtərəfli qaydada müstəqilliyini elan etməsindən sonra Albaniya yenidən bölgənin müstəqilliyini tanıdı. Və 2015-ci ildə Albaniyanın baş naziri Edi Rama bəyan edib ki, Albaniya ilə Kosovonun birləşməsi zaman məsələsidir. Ümumiyyətlə, Tiranadan Kosovonu Albaniyanın bir parçası elan edən bəyanatlar vaxtaşırı olaraq səslənir. Belə çıxışlar əlbətdə ki, Belqradda və Kosovo məsələsində onu birmənalı müdafiə edən Moskvada qəbul edilmir.\nİndi belə demək olar ki, Lavrov Paşinyanı Albaniya baş naziri ilə müqayisə etməklə “Qarabağı Ermənistan hesab edən” yanaşmanı da qəbul etmədiyini onun nəzərinə çatdırmış oldu.\nDigər tərəfdən Kosovonun danışıqlar prosesini tərk edərək birtərəfli qaydada elan etdiyi müstəqilliyinin tanınması Qərbin layihəsi idi və Rusiyanın buna nə dərəcədə sərt münasibət bəslədiyi bəllidir. Və qərbə meylli Albaniyanın Kosovo məsələsində mövqeyi də Rusiya üçün qəbuledilməzdir.\nPaşinyanın hakimiyyətə gələn kimi Dağlıq Qarabağın danışıqlar prosesində tərəf kimi iştirakı iddiasını irəli sürüb uzun müddət bunda israr etdiyi bəllidir. Və həm erməni, həm Rusiya dairələrində belə təxminlər vardı ki, həmin mövqe əslində Paşinyana okeanın o tayından ötürülüb. Eləcə də Paşinyanın sonradan daha da irəli gedib “Qarabağ Ermənistandır” deməsi də Rusiyaya bağlı erməni siyasi dairələrində çox sərt tənqid olundu. Bu bəyanatın təhlükəli olduğu və Ermənistanı müharibəyə sürüklədiyi, Paşinyanın Qarabağa dair Qərbin hansısa planını həyata keçirmək istədiyi deyildi.\nVə indi Lavrov Paşinyanın Qarabağa dair mövqeyini ABŞ-ın himayəsində olan Balkan ölkəsinin, NATO üzvünün baş nazirinin Kosovo barədə mövqeyinə bənzədir. Maraqlı müqayisədir, elə deyilmi?!...\nPakistanda Ərdoğanın çıxışını masaya əl vuraraq alqışladılar + VİDEO\nRusiyanı dərketmədə Qərbin səhvləri: KREML YAXIN ŞƏRQDƏ CƏRRAH KİMİ FƏALİYYƏT GÖSTƏRİR\nPutinin qalstuk taxmadığını görüb o da çıxardı + VİDEO\nİran aviaqəzada ölənlərin ailələrinə 80 min dollar təzminat təklif edib - Məbləğ Kiyevi qane etmir\nMövlud Çavuşoğlu: "Azərbaycana canımız fəda" + FOTO\nAvropa siyasətində "Təhminə və Zaur" havası - Böyük Britaniya AB-dən ayrıldı + VİDEO\nMövlud Cavuşoğlu türk bayrağını cıran yunanıstanlı deputata sərt cavab verib


Çevriliş cəhdinin azərbaycanlı işadamlarına təsiri | 24saat\n06/12/2016\tABŞ səfiri: “Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün birlikdə işləməliyik”\n06/12/2016\tMilyonçunun xanımı tərbiyəsizlik etdi – Ölkə ayağa qalxdı (FOTO)\n06/12/2016\tSamir Şərifovdan büdcəyə təklif – “300 milyon artırılsın”\n06/12/2016\tUniversitet tələbəsi özünü asdı – Azərbaycanda\n06/12/2016\tAyaz Mütəllibov: “Məni xalqın gözündən salmaq üçün belə söhbətləri ortaya atmışdılar”\n06/12/2016\tElman Rüstəmov manatın məzənnəsi haqda danışdı\n06/12/2016\tArtur Rasizadə büdcə müzakirələrinə gəldi\n06/12/2016\tŞeyxin Rövşən Lənkəranskidən aldığı əmlakların SİYAHISI\n06/12/2016\tQışda avtomobili qızdırmaq olmaz – FƏSADLAR\n06/12/2016\tAzərbaycanda dörd məhkum ölüb: biri tanınmış falçı idi\n06/12/2016\t“Bakıya qələbə dalınca gedirik” – “Fiorentina”nın futbolçusu\n06/12/2016\tMehman Hüseynovun çəkilişinə Hafiz Hacıyevdən münasibət: “Səlim Müslümovun…”\n06/12/2016\tİranın energetika naziri: “Ermənistanla iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirməyə hazırıq”\n06/12/2016\tXalq artisti oğluna ikinci dəfə toy etdi – FOTOLAR\nTwitter-də məni izləyinMənim Tweet-lərim\t21/07/2016\nÇevriliş cəhdinin azərbaycanlı işadamlarına təsiri\nİyun ayında Azərbaycan kapitalının yeni yaradılan şirkətlər vasitəsilə Türkiyəyə axıdılması bu ilin ən yüksək həddinə çatıb.\nEkspertlər Türkiyədə gərgin ictimai-siyasi durumun Azərbaycandan həmin ölkəyə sərmayə axınına neqativ təsir edəcəyini, ancaq bunun dövlətin, özəlliklə SOCAR-ın investisiya layihələrinə önəmli təsir göstərməyəcəyini düşünürlər.BUNLARA DA BAXIN\nÖtən ay Azərbaycan vətəndaşlarının iştirakı ilə Türkiyədə 16 şirkət qurulub və bu iş 13,4 milyon lirəyə (təxminən 7 milyon manata) başa gəlib. Sərmayənin cəmi 3,3 faizi Türkiyədəki ortaqlara aiddir. Azərbaycanın payına düşən qalan sərmayənin əsas hissəsi səhmdar şirkətlərinə yatırılıb.\nBütövlükdə isə, il başlanandan bəri Türkiyədə (əsasən, İstanbulda) Azərbaycan sərmayəsinin iştirak etdiyi 96 şirkət qurulub və bu işə 23,1 milyon lirə (təxminən 12 milyon manat ) ayrılıb.\tTürkiyədə biznes ortamı…\nİqtisadçı ekspert Qadir İbrahimli «Türkiyədə artıq 3 aylıq fövqəladə vəziyyət də elan edildiyi bir vaxtda Azərbaycan özəl kapitalının taleyi necə olacaq» sualını AzadlıqRadiosuna cavablandırarkən deyib ki, deyib ki, sərmayə qeyri-sabit mühiti sevmir və biznes adamları adekvat addımlar atacaqlar:\n«Son bir neçə ildə Azərbaycan investorlarının Türkiyə iqtisadiyyatına yatırımları xeyli artmışdı. Bu da Azərbaycanla müqayisədə Türkiyədə biznes ortamının daha təhlükəsiz olmasından irəli gəlirdi. Əvverişli biznes ortamının vacib elementlərindən biri – siyasi sabitlikdir ki, artıq bu sabitlik Türkiyədə pozulub. Qısamüddətli dövrdə sabitliyin bərpasını gözləmirəm. Ona görə də düşünürəm ki, Azərbaycan investorlarının Türkiyə iqtisadiyyatına yatırımları kəskin azalacaq və kapitala daha təhlükəsiz məkan seçiləcək».\nİqtisadçı Samir Əliyevin fikrincə, Ərdoğan hakimiyyəti Türkiyənin iqtisadi inkişafı üçün xeyli iş görüb:\tRövşən Lənkəranskinin İtaliya mafiyasın bossları ilə əlaqələri və ERMƏNİLƏRİN NARAHATLIĞI – ÖZƏL\n«Təəssüf ki, son illərdə baş verən proseslər AKP-nin ölkəyə yeganə faydasını da aradan qaldırır. Türkiyə artıq çətin iqtisadi dövrə qədəm qoyur. Xarici borcun artması, investisiyaların ölkədən çıxarılmağa başlanması tədiyə balansını pisləşdirməklə yanaşı, ölkənin iqtisadi sabitliyini təhlükə altına salır».\nLayihələrin icrası gecikə bilər?\nHazırda Azərbaycan Türkiyə ərazisində Cənubi Qaz Dəhlizinin və «Star» neftayırma zavodunun tikintisini davam etdirir. Bəs bu layihələrdə gecikmələr yarana bilərmi?\nİqtisadi icmalçı Fuad Əlizadənin fikrincə, Türkiyədə yaranmış qeyri-sabit siyasi durum layihələrin icrasında fasilə doğurmayacaq:\n«Hökumət layihələrin maliyyələşdirilməsinə dövlət büdcəsi və Dövlət Neft Fondu hesabına, eləcə də SOCAR-ın maliyyə imkanları daxilində tələb olunan qədər sərmayə proqnozlaşdırıb. Işlər qrafikə uyğun davam etdiriləcək. Unutmaq olmaz ki, Türkiyədə hərbi qiyam cəhdini Azərbaycan hökuməti qətiyyətlə pisləyib».\nTürkiyə ixracatı azaldıb, Azərbaycan artırıb\nİki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin dinamikasına gəlincə, ilin birinci yarısında idxal-ixrac əməliyyatlarının ümumi həcmi 685,6 milyon ABŞ dolları (Dövlət Gömrük Komtəsinin məlumatı) olub. Bu, bir il əvvəlkindən 8,4 faiz azdır. Türkiyədən Azərbaycana mal ixracı (526,8 milyon dollar) 12 faiz aşağı düşüb. Azərbaycandan bu ölkəyə ixracatsa 6,5 faiz artaraq 158,8 milyon dollara çatıb. (azadliq.org)\nPaşayevlərin gəlirli Retro biznesi\nSON ƏLAVƏLƏR\tRəisin “Lexus”u ilə gəlin gətirməyə getdi – Qəza törətdi (FOTO)


Adalet.az | "Karikatura bıçaq kimidir..." Adalet.az | "Karikatura bıçaq kimidir..." Adalet.az | Ədalət -\n"Karikatura bıçaq kimidir..."\nQamət Vəlicanovun fransalı həmkarlarına iradı var\n12691 | 2015-01-24 09:48\nFransanın "Charlie Hebdo" jurnalında İslam Peyğəmbərinin təhqir olunması və bundan sonra baş verən terror hadisəsi dünyanın siyasi gündəminə öz damğasını vurdu. Həmsöhbət seçdiyimiz tanınmış karikaturaçı-rəssam, Azərbaycan Karikaturaçılar Birliyinin və Dünya Karikatura Təşkilatları Federasiyasının (FECO) üzvü Qamət Vəlicanovla fransalı həmkarlarının hərəkətini müzakirə etmək istədik. Müsahibədə Azərbaycanda karikaturanın tarixinə və bu sənətin indiki durumuna da nəzər salmağa çalışdıq.\nQamət Vəlicanov 1954-cü ildə Şəkinin Baş Köynük kəndində doğulub, Dövlət Pedaqoji Universitetində ali təhsil alıb. İlk karikaturası 1983-cü ildə "Kirpi" jurnalında çap olunub, ANS-in "Hesabat" jurnalında çalışıb, müxtəlif mətbuat orqanları ilə əməkdaşlıq edib.\n1992-ci ildə Türkiyədə işıq üzü görən "Azərbaycandan Sevgi Elçiləri" karikatura albomunda bir neçə içi çap edilib. Türkiyədə və Belçikada keçirilən beynəlxalq müsabiqələrin iştirakçısıdır.\n- "Charlie Hebdo" dərgisi ətrafında baş verənlərin siyasi tərəfi çox müzakirə olunub, diskussiyalar bu gün də davam edir. Qamət bəy, məsələnin politoloji tərəflərini siyasətçilərin öhdəsinə buraxaq. Karikaturaçı-rəssam kimi fransalı həmkarlarınızın hərəkətini necə qiymətləndirirsiz?\n- Məhəmməd Peyğəmbərin (s) karikaturasının çəkilməsi, dini hisslərin aşağılanması ilk dəfə deyil ki, baş verir. Oxşar hadisə bir neçə il əvvəl Danimarkada da yaşanmışdı və kütləvi etirazlara səbəb olmuşdu. Təəssüf ki, o zaman baş verənlərdən nəticə çıxarılmadı və Fransanın "Charlie Hebdo" jurnalında çalışan karikaturaçılar belə bir səhv addımı təkrar etməklə daha böyük faciələrə yol açdılar. Nəticədə müsəlman dininin müqəddəs dəyərləri təhqir olundu, bu işdə birbaşa və dolayısı ilə iştirak edən, yetərincə tanınmış karikaturaçıların bir neçəsi həyatını itirdi.\nFikrimi bilmək istəyirsinizsə, baş verənlərə münasibətim birmənalıdı - dediyim kimi, fransalı həmkarlarım böyük səhv və günah ediblər. Dəyərli oxucularımıza xatırladım ki, bütün dünyada təqdir edilən karikatura qrafik rəssamlığın bir qoludur və italiyancadan tərcümə edəndə "şişirtmə" mənasını verir. Ətrafımızda baş verən bütün hadisələrə, adi məişət mövzularından tutmuş, böyük siyasi proseslərə karikatura vasitəsilə münasibət bildirmək olar. Amma bütün məsələlərdə olduğu kimi, burada da müəyyən sərhədləri gözləmək vacibdir. Din elə bir həssas mövzudur ki, orada həddindən artıq şişirtməyə yol vermək olmaz. Dindar olmasam da bilirəm ki, İslamda insanları təhqir etmək, aşağılamaq yoxdur, hətta digər səmavi dinlərin müqəddəslərinə hörmətlə yanaşılır. Belə bir humanist dinin yaradıcısını karikaturanın dili ilə necə təhqir etmək olar?\nSadə bir misal çəkməklə fikrimi tamamlayım, bıçaq adi əşyasıdır, məişətdə hər gün onu işlədirik. Amma bıçaqla cinayət də törətmək də olur. Çox təəssüf ki, "Charlie Hebdo"dakı həmkarlarım əllərindəki bıçaqdan düzgün istifadə etmədilər.\n- Fransadakı məlum karikatura olayından sonra yaşananları müzakirə elədik. Bəlkə indi də bu sənətin Azərbaycandakı vəziyyəti barədə danışaq...\n- Bunun üçün öncə gərək bir əsr əvvələ qayıdaq.\n- Qiyabi ekskurs etməyi nəzərdə tutursunuzsa buna imkanımız çatır...\n- Azərbaycanda karikatura sənətinin bir əsrdən artıq yaşı var və bu dünya miqyası üçün götürəndə elə də az müddət deyil. Böyük yazıçı və publisistimiz Cəlil Məmmədquluzadə 1906-cı ildə əsl fədakarlıq edərək xalqımız üçün "Molla Nəsrəddin" jurnalı yaratdı. "Molla Nəsrəddin" bizim üçün təkcə böyük bir mədəni abidə deyil, həm də öz-özlüyündə təsviri sənət hadisəsidir. Mirzə Cəlilin yaratdığı dərginin səhifələrində oxucular baş rəssam Əzim Əzimzadənin ustalıqla yaratdığı karikaturalarla da tanış olmaq imkanı qazandılar. Ustad Əzim Əzimzadə sonralar Qəzənfər Xalıqov, İsmayıl Axundov kimi karikaturaçılarımızı bu jurnalın ətrafına toplaya bildi. O dövrdə "Molla Nəsrəddin"dən nümunə götürən "Arı", "Tuti", "Babayi-Əmir" və digər jurnallar da öz səhifələrində karikaturalara geniş yer verdilər. Etibar bəy, "Molla Nəsrəddin" təkcə siz jurnalistlərin deyil, biz karikaturaçılar üçün də böyük məktəbdir.\n- Qamət bəy, öz aramızdı, sovet hökuməti siz karikaturaçıların kisəsindən getdi. O dövrdə bu sənətlə məşğul olanlar üçün geniş meydan yaranmışdı...\n- Meydan deyəndə ki, sovet dövrünün ideoloji şablonları var idi və bütün sahələrdə, o cümlədən də mətbuatda həmin şablonlardan kənara çıxmaq asan məsələ deyildi. Amma sizin sözünüzdə müəyyən həqiqət də var. Məsələn, 1952-ci ildə "Kirpi" satirik jurnalı fəaliyyətə başladı. Azərbaycanda karikatura sənətinin inkişaf etdirilməsində bu jurnalın müstəsna rolu olub. "Kirpi" böyük bir karikaturaçılar nəslini oxucularla tanış etdi. Nəcəfqulu İsmayılov, Hüseyn Əliyev, Ziya Kərimbəyli, Pyotr Şandin, Vsevold Ternavski, Sadıq Şərifzadə, Arif Ələsgərov, Ələkbər Zeynalov, Adil Quliyev, Yavər Əsədov, Bulud Qasımov, Seyran Cəfərli, Hafiz Nəsiroğlu, Bayram Hüseynzadə, Vəfa İbrahimqızı, Nailə Salmanova və başqa çox istedadlı karikaturaçı rəssamlarımızın adını bu gün fəxrlə çəkə bilərik. Bir məsələni də oxucuların diqqətinə çatdırım ki, milli incəsənətimizə özünəməxsus töhfələr bəxş edən Mikayıl Abdullayev, Kazım Kazımzadə, Oqtay Sadıqzadə, Tahir Salahov kimi peşəkar boyakar rəssamlarımız öz yaradıcılıqlarında karikaturaya da yer veriblər.\n"Kirpi"nin fəaliyyəti ilə bağlı danışarkən vurğulayım ki, mən özüm də ilk dəfə bu jurnalda çap olunmuşam. "Kirpi" 1983-cü ildə kənd məktəbində dərs deyən müəllimin karikaturasını dərc elədi və mənim mətbuata yolumu açdı. Özü də mən o dövrdə bu jurnaldan babat qonorar alırdım, "Kirpi"dən aldığım pul müəllim maaşımdan az olmurdu. Bu gün də həmin jurnalla sevə-sevə əməkdaşlıq edirəm. Jurnalın baş redaktoru Polad Qasımov "Kirpi"nin fəaliyyətini davam etdirmək üçün çox böyük zəhmət çəkir və buna görə Polad müəllimə minnətdarlığımı bildirirəm.\n- Bu gün ölkədə xeyli sayda qəzet və jurnal çap olunur, hələ mən elektron medianı demirəm. Amma mətbuat səhifələrində karikaturalara çox nadir hallarda rast gəlinir...\n- Ağrılı bir nöqtəyə toxundunuz. Təəssüf ki, indi qəzet və jurnal redaktorları, sayt rəhbərləri karikaturaçılarla əməkdaşlığa həvəsli görünmürlər. Duz, istiot, digər ədviyyatlar yeməyi necə dada gətirirsə, yaxşı çəkilmiş karikatura da materialın daha yaxşı oxunmasına yardımçı olur. Görünən odur ki, redaktorlar yazılara "duz-istiot" qatmaq istəmirlər... Başqa səbəblər də var, hər ikimiz onları yaxşı bildiyimizdən geniş açıqlamağa ehtiyac görmürəm.\n- Söhbətimizin əvvəlində məlum karikatura olayına toxunduq. İndi dünyanın müxtəlif ölkələrində "Charlie Hebdo"ya qarşı etiraz aksiyaları keçirilir. Azərbaycanlı karikaturaçılar bir sərgi təşkil edib fransalı həmkarlarına narazılıq bildirə bilərlərmi?\n- Çox gözəl təklifdir, özü də karikaturaçılarımızın buna yaradıcılıq potensialı imkan verir. Bizim Karikaturaçılar Birliyi 60-dan çox istedadlı rəssamı öz ətrafında birləşdirib, qısa müddət ərzində Dünya Karikatura Təşkilatları Federasiyasına (FECO) üzv olmuşuq. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən beynəlxalq festivallarda və müsabiqələrdə uğurla iştirak etmişik. Sərgi təşkil edib necə deyərlər, fransalı həmkarlarımıza dərs verə bilərik. Amma bunun üçün xeyli təşkilati işlər görülməli, maliyyə məsələləri həll edilməlidir. Bütün bunlara isə biz karikaturaçıların gücü və imkanı yetmir.


Müdafiə Nazirliyi ermənilərin itkilərinin sayını açıqladı – 200 ölü! - Rəsmi - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Siyasət / Müdafiə Nazirliyi ermənilərin itkilərinin sayını açıqladı – 200 ölü! – Rəsmi\nMüdafiə Nazirliyi ermənilərin itkilərinin sayını açıqladı – 200 ölü! – Rəsmi\nQarabağdakı qarşıdurmalar zamanı erməni tərəfinin itkiləri 200 nəfəri, yaralıları isə 500 nəfəri keçir.\nBu sözləri Axar.az-ın sorğusuna cavabında Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri polkovnik Vaqif Dərgahlı söyləyib.\nOnun sözlərinə görə, ermənilər artıq öz itkilərini elan etməyə başlayıblar: “Əgər dünən erməni tərəfi 29 nəfərin ölümündən danışırdısa, indi bu rəqəmi 50-yə qaldırıblar. Həmçinin, etiraf edirlər ki, itkin düşən 26 nəfər də məhv edilib. Əslində isə ermənilərin itkiləri həddən artıq çoxdur. Təkcə öldürülən erməni əsgər və zabitlərinin sayı 200-dən çoxdur”.\nQeyd edək ki, bu gün Rusiya mətbuatına açıqlamasında Qarabağ separatçılarının Moskvadakı “nümayəndəliyi”nin sədrinin məsləhətçisi Arsen Məlik-Şaxnazaryan döyüşlərdə erməni tərəfindən 50 nəfərin öldüyünü, itkin düşən 26 nəfərin meyitinin döyüş bölgəsində qaldığını, 100 nəfərin yaralandığını bildirib.\nÖncəki “Azərbaycan önəmli yüksəklikləri ələ keçirib” – Ermənistan təsdiqlədi\nNövbəti Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyi “LifeNews” kanalını tənqid atəşinə tutdu


28 May Azərbaycanın İstiqlaliyyət günüdür » Kaspi.azAzərbaycanda özəl xəbərlər, araşdırmalar, təhlillər və müsahibələrin tək ünvanı\n28 May Azərbaycanın İstiqlaliyyət günüdür\n28 May 2013, 08:53 1349\nTarixdə elə əlamətdar günlər var ki, bir millətin varlığını, böyüklüyünü, mübarizliyini sübut edir və onu bütün dünyaya tanıdır. Bizim də tariximizdə belə günlər var. Onlardan biri də 28 may 1918-ci il milli istiqlal bayramımızın bəyan edilən günüdür. O, gün ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edildi və Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq müstəqil respublika quruldu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman aləmində ilk respublika oldu. Bu haqda dövlətin qurucularından olan M.Ə.Rəsulzadə yazırdı: “türk mənşəli bütün digər dövlətlər başlıca olaraq dini təməl üzərində qərar tutduqları halda, Azərbaycan Respublikası müasir milli-mədəni müstəqillik təməlinə, türk-demokratik dövlət qurumu zəmininə əsaslanır və bu baxımdan bizim respublikamız ilk türk dövlətidir”.\nBu dövlət haqqında türk tədqiqatçısı Mustafa Yazıçı məşhur əsərində qeyd edirdi ki: “Tarixdə qurulan türk dövlətləri sıralamasında Azərbaycan Cümhuriyyəti (1918-1920) 114-cü sırayı almaqdadır. Və 28 may 1918-də Azərbaycan milliyyətçi Müsavat Partiyası lideri M.Ə.Rəsulzadə liderliyində bağımsız Azərbaycan dövləti qurulmuşdur”.\n28 may, Azərbaycan türkünün milli bayramı, milli iftixar, milli qurtuluş, milli yüksəliş günü. 28 may, Azərbaycan türkünün müstəqil həyata qədəm atdığı gün. Bu gün ilk dəfə milli dövlət bayramı kimi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə 1919-cu il mayın 28-də təntənəli bir şəkildə qeyd edildi. Bolşeviklərin Azərbaycanı işğal etməsi nəticəsində bu bayram 73 il yasaq edildi. “Fəqət Rusiya 27 aprelin zərbəsi ilə Azərbaycanın həyatını əbədiyyən məhv edə bilmədi” ki, bir daha 73 ildən sonra 28 may yenidən böyük və əziz bir bayram kimi anıldı. “Öylə bir bayram ki, onun xatiri Ümum Azərbaycan vətəndaşları üçün daima möhtərəm və müqəddəs sayılacaqdır”.\nİllər sonra Xəlil Xasməmmədov “Azərbaycan yurt bilgisi” jurnalında bu günü belə xatırlayırdı: “İştə 28 mayda “Azərbaycan Milli Şurası”nın cahana elan etdiyi “İstiqlal bəyannaməsi” bu dönməz və sönmək bilməz milli Azəri türklərinin iradəsi əsəridir”.\nBu əsərin yaradılması isə Azərbaycan milli ruhlu mətbuatının uzun illər apardığı ideya və məfkurə mücadiləsinin məntiqi nəticəsi idi. Çünki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qələbə calmasında Azərbaycan jurnalistikasının xidmətləri böyük idi. Kütlə şüuru milli özünüdərkin yüksək mərhələsində deyildi. Milli azadlıq ideyası özünün əməli mərhələsinə daxil olurdu.\nAparılan araşdırmalar da göstərir ki, bu dövr Azərbaycan mətbuatının uğurları birbaşa Azərbaycan istiqlalı, dövlət müstəqilliyi ilə bağlıdır. Çünki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün mətbuatı 1918-1920-ci illər üçün səciyyəvi olan bütün xüsusiyyətləri demək olar ki, özündə əks etdirib.\nÜmumiyyətlə, 1918-1920-ci illər Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb, ziddiyyətli, zəngin və ibrətamiz hadisələrlə dolu olan bir dövrüdür. Məhz bu səbəbdən bu dövr uzun müddət tədqiqatçların diqqət mərkəzində olub. Lakin sovet dövrü yazılan bu tədqiqat əsərləri müəyyən ideoloji-siyasi səbəblər üzündən obyektiv mənzərəni düzgün əks etdirməkdən və qiymətləndirməkdən uzaqdır. “Müsavat dövrü” deyərək daima qarayaxmalara məruz qalan. Milli dövlətçilik tariximizin parlaq səhifəsini təşkil edən mətbuatımızın bu mərhələdəki fəaliyyəti də kifayət qədər öyrənilməmişdir. Halbuki bu dövrü tam və əsaslı şəkildə öyrənmədən Azərbaycan jurnalistikasının inkişaf mərhələləri və keyfiyyət göstəriciləri haqqında bütöv təsəvvür əldə ürmək qeyri mümkündür.\nHər birimizə məlumdur ki, uzun müddət Azərbaycanın milli dövlət quruluşunun dirçəldilməsi uğrunda mübarizə aparanları çox çətin, ziddiyyətli və mürəkkəb şəraitdə bu müqəddəs arzu və istəyi, əməli olaraq həyata kecirənləri “millət xainləri”, bu barədə düşünənləri və yaxud düşünmək təşəbbüsündə olanları isə “millətçi” ləqəbi ilə damğalamış, təqib və məhkum etmişlər. Xüsusən də 1918-1920-ci illər yasaq edilmişdir. Çünki bu illər xalqımız böyük fədakarlıq göstərərək, imperiyanın caynaqından qurtulmuş, milli azadlığına qovuşmuşdur. Lakin bu azadlıq xalqımıza çox böyük faciələr, qurbanlar, itkilər bahasına başa gəldi.\n1918-ci ilin martında rus bolşevikləri ilə ermənilər silah gücünə Bakı və onun ətraf rayonlarında hakimiyyəti ələ keçirdilər. On minlərlə günahsız insan qətlə yetirildi, kəndlər, şəhərlər xarabaya çevrildi. Ölkədə vəziyyət çox çətin bir duruma düşdü. Bu vaxt qardaş Türkiyə hökuməti və onun silahlı qüvvələri təmannasız olaraq Azərbaycan hökumətinə və xalqına köməyə gəldilər. Rəşadətli türk ordusu sentyabın 15-də Bakını düşməndən azad edərək milli hökuməti bərqərar etdi.\nXalqımızın tarixinə diqqət yetirsək hacanki, milli azadlığımız uğrunda mübarizəyə qalxmışıq, o anda belə faciələrin qurbanı olmuşuq. Yadıma 1990-cı ilin qanlı yanvarı düşür. İkinci müstəqillik elanı ərəfəsində sovet qoşunları Bakını işğal etdi. Xalq yenidən qurbanlar verdi. İnkaredilməz bir oxşarlıq.\n20-ci yüzilliyin birinci istiqlal savaşı kimi, ikinci istiqlal savaşı da millətimizə çox ağır başa gəldi. Tariximiz, varlığımız, təhlükə altına alındı. Millət də torpaq da ölüm-dirim savaşına girdi. Bu baxımdan neçə əsrdir, xüsusən də XX əsr tarix və tale bizi dəfələrlə belə bir imtahana çəkdi, müstəqil bir xalq kimi yaşayıb-yaşamamasına qadir olub-olmaması üçün höküm çıxarırıdı. Bu imtahandan yaxşı çıxmaq üçün xalq öz keçmişinə və gələcəyinə nəzər salmalı və nəticə çıxarmalı idi.\nAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin liderlərindən olan M.Ə.Rəsulzadənin təbrincə desək: “azadlıq və istiqlaliyyəti heç bir millətə, heç bir xalqa vermirlər, bağışlamırlar. Xalq onu özü əldə etməlidir. Qanı ilə, canı ilə, ağlı ilə, qətiyyəti ilə. Çünki müstəqilliyin yolu, istiqlaliyyətin yolu tufanlardan, vuruşlardan keçir”.\nAzərbaycan istiqlal və dövlət müstəqilliyinin bərpası üçün xalqın ziyalı oğulları yenə də ən kəsərli silah kimi mətbuata sarılaraq hər bir çətinliyə məruz qaldılar Lakin onlar əqidəsindən dönməyərək H.Zərdabi, M.Ə.Rəsulzadə, Ə.Ağaoğlu, Ə.Hüseynzadə, Ü.C.Hacıbəyli qardaşları, M.Cəlil, Ə.M.Topçubaşov əqidəsinə sadiq qalaraq mübarizəyə qalxdılar. İctimai-siyasi həyatda baş verən hadisələri, onların nəticələrini öz jurnalist və publisist əsərlərində təhlil edərək xalqa çatdırırdılar.\nBeləliklə, 20-ci yüzilliyin 80-cı illərinin ortalarından etibarən bütün dünyada, ilk öncə də Şərqi Avropanın “sosializm düşərgəsi”nə mənsub ölkələrində gedən ictimai-siyasi proseslərin fonunda keçmiş SSRİ-nin ayrı-ayrı müttəfiq respublikalarında, o cümlədən Azərbaycanda baş qaldıran milli oyanış dalğası əzəmətli xalq hərəkatına çevrilərək yeni dünya nizamının təməlini qoydu. Cümhuriyyətin ideyaları xalqımız üçün yol göstərən mayaka çevrildi və özünü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi elan etdi.\nBütün bunlar mətbuatın intişarı ilə Azərbaycan cəmiyyəti yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Doğrudur, ictimai-siyasi, ədəbi-mənəvi mühiti birdən-birə dəyişmə-di, lakin yeni ruhlu mətbuatın yaranması həyatın bütün sahələrinin inkişafına təkan oldu.\n1918-1920-ci illərdə olduğu kimi, 1998-1990-cı illərdə də Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatda baş verən bütün hadisələr əsasən mətbuatda əks edildi. Mətbuatımız xalqın qəflət yuxusundan oyanması, özünüdərk etməsi yolunda böyük mübarizəyə qoşuldu. Bu mətbuat 1918-1920-ci illərlə 1988-1990-cı illər arasında bir mənəvi körpü yaratdı.\nMəlumdur ki, istiqlal uğrunda mübarizə əvvəlcə ideoloji cəhətdən hazırlanır. Siyasi cərəyana çevrilir, cəmiyyətin sağlam qüvvələrinin şüuruna həkk olunur, hərəkatın siyası ordusu formalaşır. Azərbaycan mətbuatı da bu siyasi prosesdə yaxından iştirak etmiş və onun fəal təbliğatçısına çevrilmişdir. Ona görə də 1918-1920-ci illər milli mətbuatımızın ictimai-siyasi fikir tariximizdə çox böyük rolu və yeri var. Bu dövrün milli ruhlu mətbuatı Azərbaycan ziyalılarının ictimai-siyasi, ədəbi-bədii fikrimizin mübarizə tribunasına çevrilmişdir.\nXalqın azadlığı səadəti uğrunda mübarizə idealı bütövlükdə onların yaradıclığına hopmuşdur. Baş verən siyasi hadisələrə ayıq-sayıq siyasi münasibət göstərməklə yanaşı, eyni zamanda onun mövqeyini, çıxış yolunu müəyyənləşdirirdi.\nBu gün də Azərbaycan müstəqildir. Xalq öz ən böyük milli mənəvi, ideoloji-siyasi sərvətinə-istiqlalına qovuşmuşdur. Bu istiqlalını ona bir daha anladan “28 may Azərbaycan tarixinin qaranlıq könüllərə istiqlal nurunu səpən, təmiz vicdanlara qurtuluş imanını təlqin edən ən fəyyaz səhifələrindən biridir”.\nBDU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru


On yaşlı Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi maddi-mədəni irsimizin təbliğinə xidmət edir - serqqapisi.az\nOn yaşlı Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi maddi-mədəni irsimizin təbliğinə xidmət edir\nNəşr edilib 17.08.2018 09:12 |\nNaxçıvan Muxtar Respublikasında muzey işinin inkişafına göstərilən diqqət və qayğının nəticəsidir ki, burada müxtəlif sahələr üzrə təşkil olunmuş otuzadək muzey fəaliyyət göstərir. Son dövrlərdə bu siyahıya əlavə edilən “Naxçıvanqala” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi, “Əlincəqala” Tarix-Mədəniyyət, Dövlət Bayrağı, Naxçıvan Duz muzeyləri və digər bu kimi mədəniyyət müəssisələri tariximizin yadigarlarının qorunmasının və təbliğinin inkişaf dinamikasından xəbər verir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Bölməsində yaradılmış Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi də məhz bu inkişafın təzahürlərindən biri kimi meydana çıxıb.\nNaxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri cənab Vasif Talıbovun imzaladığı 2005-ci il 6 dekabr tarixli Sərəncam əsasında bölmədə təşkil edilən ekspedisiyalar zamanı əldə olunan çoxsaylı arxeoloji və etnoqrafik materiallar belə bir muzeyin formalaşdırılmasına zərurət yaratmışdı.\nOn il bundan əvvəl AMEA Naxçıvan Bölməsinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikasında ayrıca olaraq arxeologiya və etnoqrafiya sahəsi üzrə təşkil olunmuş 3 muzeydən biri, muxtar respublikada isə bu sahədə yeganə olan yeni muzey yaradılıb.\nMuzeyin yaradılmasından keçən 10 il ərzində burda saxlanılan eksponatların sayı artırılıb, çeşidləri zənginləşdirilib. Onların böyük bir qismi Arxeoloji xidmət şöbəsinin fondunda mühafizə edilməkdədir. I Kültəpə, Sədərək, Ovçular təpəsi, Ərəbyengicə, II Kültəpə, Qız qala, Xaraba Gilan, Şahtaxtı, Oğlanqala, Zoğala və digərləri ilə birlikdə 21 arxeoloji abidədən aşkar olunan 550-dən çox maddi-mədəniyyət nümunəsi isə muzeyin sərgi salonunda nümayiş etdirilir. Neolit dövründən başlayaraq son orta əsrlər dövrünədək xronoloji ardıcıllıqla sıralanan bu dəyərli eksponatlar muzeyi ziyarət edənlərdə doğma diyarımızın tarixi haqqında zəngin təsəvvür yaradır.\nMuzeyin cəhrə, teşti, nehrə, keçə və digər tədricən unudulmaqda olan məişət əşyaları ilə təmsil olunan etnoqrafik materialları milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və təbliği baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir.\nMuxtar respublikanın müxtəlif bölgələrində aparılan tədqiqatlar nəticəsində muzeyə daxil edilən maddi-mədəniyyət nümunələrinin sayı gündən-günə artmaqdadır. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin muzeyə bağışladığı, muxtar respublikamızın 90 illik yubileyi münasibəti ilə təsis olunmuş medallar eksponatlar içərisində xüsusi yer tutur. Hüseyn Cavid, Möminə xatın, Yusif Küseyir oğlu, Qarabağlar və Nuh Peyğəmbərin türbələrini əks etdirən bu dəyərli hədiyyələr muzeyin sərgi salonunu zənginləşdirməkdədir. Eksponatların bir qismi muzeyə müxtəlif təşkilatlar tərəfindən verilib. Vətəndaşlar tərəfindən də muzeyə maddi-mədəniyyət nümunələrinin təqdim edilməsi təqdirəlayiq haldır.\nMuzeyin başlıca funksiyası arxeoloji, etnoqrafik materialların və digər maddi-mədəniyyət nümunələrinin toplanması, mühafizəsi və gələcək nəsillərə çatdırılmasından ibarətdir. Bu baxımdan muzey 2 funksiyanı özündə ehtiva etməkdədir: maddi-mədəniyyət nümunələrinin mühafizəsi və mədəni irsimizin təbliği. Bu funksiyalar muzeydə tələbələrə keçilən açıq dərslərlə, muzeyin məlumat-bələdçi kitabçasının hazırlanması, buraya yeni materiallar gətirilməsi və bununla da ziyarətçilərin artırılması vasitəsilə həyata keçirilməkdədir. Ziyarətçilər içərisində orta məktəb şagirdlərindən başlamış yüksək elmi dərəcəli şəxslərə, həmçinin əcnəbi qonaqlara da rast gəlmək olur. Onlar burada Naxçıvanın qədim və zəngin tarixini ardıcıl və sistemli şəkildə öyrənmək imkanı qazanırlar. Bu mənada, adıçəkilən muzey təkcə tariximizin, mədəniyyətimizin deyil, eyni zamanda mənəviyyatımızın da inkişaf dinamikasını nümayiş etdirmək kimi müqəddəs missiyanı yerinə yetirməkdədir.\nQeyd edək ki, yaxın vaxtlarda muzeyin məlumat-bələdçi kitabçasının Azərbaycan, ingilis və rus dillərində yeni nəşrinin hazırlanması Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyinin 10 illik yubileyinə töhfə olacaqdır.\nArxeoloji xidmət şöbəsinin müdiri,


Sizin avropa Bakıda Beynəlxalq Qadınlar Günü İtalyan Cazına bürünəcək\nBakıda Beynəlxalq Qadınlar Günü İtalyan Cazına bürünəcək\n2019/02/25 / 219\n8 Mart 2019-cu il tarixində, Landmark Rotunda Caz Klubda Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibəti ilə İtaliyanın istedadlı caz musiqiçisi, virtuoz ifaçı caz festivalların qalibi, dünyaca məşhur Fabio Lepore Bakıda Beynəlxalq Qadınlar Günündə möhtəşəm musiqi proqramı ilə çıxış edəcək.\nİtaliyanın ən maraqlı musiqiçilərindən biri olan Fabio Lepore ilk öncə doğma dilində ifa etdiyi ənənəvi caz musiqisi - vokal caz janrının qızıl dövrünün dəyərli əsərləri ilə diqqətləri cəlb etməyi bacarıb. Onun ifası nəyinki caz sevərləri, həm də ənənəvi musiqilərdə orijinallığı və xüsusiliyi axtaran dinləyicilərin ruhunu oxşayır.\nLondon Caz Festivalı, Boston Yaşıl Festival, Dubay Caz Festivalı, Blue Bay Caz Festivalı kimi bir çox beynəlxalq festival və tədbirlərin iştirakçısı olan Fabio Lepore musiqiçilər ilə birlikdə əsrarəngiz, şən və ən əsası zərif Beynəlxalq Qadınlar Gününə layiq konsert proqramını Bakıda təqdim edəcək.\nFabio Lepore ilə şən və sevgi dolu caz axşamı - sevdiklərinizlə, dəyərli insanlarla keçirəcəyiniz və pozitiv emosiyalara bürünəcəyiniz ən gözəl bayram axşamı olacaq.\nBiletləri şəhərimizin kassalarından və iTicket.az saytından əldə edə bilərsiz.


«Banklar prezidentin tapşırığına əməl edirmi?»\n2021, 25 İyul, bazar, Bakı vaxtı 19:40\n«Yeni Müsavat» qəzeti bu suala cavab axtarır.\nQəzet yazır ki, İlham Əliyevin banklardan gözlədiyi addım onların biznes kreditlərinə daha çox vəsait ayırmasıdır: «Ancaq görünən odur ki, banklar iradlardan nəticə çıxarmır. Ekspertlər isə bildirirlər ki, bankların istehsalın uzunmüddətli sferasına kredit verməməsinin səbəbi bu sahədə risklərin yüksək olmasıdır».\nREAL SEKTORDA GİROVLARLA BAĞLI PROBLEMLƏR VAR\nİqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun dediyinə görə, hələ də real sektora yönəldilən kreditlərin həcmi ümumi kredit portfelində aşağı olaraq qalmaqdadır:\n«İndiki halda kommersiya banklarının real sektoru daha çox maliyyələşdirməsi vacibdir. Çünki nəzərə alsaq ki, neftin dünya bazarında qiymətinin aşağı düşməsi fonunda investisiya xərclərinin azalacağı proqnozlaşdırılır və həmin fərqin kommersiya bankları tərəfindən ödənilməsinə və ya kompensasiya edilməsinə ehtiyac var.\nAmma təəssüf ki, kommersiya bankları real sektoru maliyyələşdirməkdə maraqlı deyillər. Əvvəla, istehlak kreditləri üçün faiz dərəcələri yüksək olduğu üçün bunda banklar maraqlıdır. Həmçinin real sektorda girovlarla bağlı problemlər var, kommersiya bankları girovlar olmadan vəsait, kredit verməkdə maraqlı deyillər. Rayonlarda isə cəlb edilən girovun təxminən 60 faizi həcmində kredit verilir. Daha böyük məbləğli kreditlər üçün daha bahalı girovların cəlb edilməsinə ehtiyac var. Bu da əksər hallarda real sektor üçün problemlər yaradır».\nKREDİTLƏR İSTEHSALI DƏSTƏKLƏMƏYƏ QADİR DEYİL\nDigər iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli isə bildirir ki, uzunmüddətli kreditlərə banklarda maraq yoxdur:\n«Faizlər həddindən artıq yüksəkdir. Son açıqlanan rəqəmlərə görə, uzunmüddətli istehsala sərf olunan kreditlər ortalama 10-12 faiz civarındadır. Bu, çox yüksək faizdir və istehsala başlamaq və yaxud da biznes açmaq istəyən hər hansı bir işadamı bu yüksək faizlərlə uzunmüddətli kredit götürərkən əksər vaxt gəlirə çıxma zamanı çox vaxt ziyana düşür. Ona görə də biznes çevrələrində də belə kreditlərə maraq çox olmur».\nPrezident manatın ucuzlaşmasının anonsunu verir


07:49 14 Dekabr 2019\nAzərbaycan Qəzeti Rəsmi Dövlət Qəzeti, Baş redaktor Bəxtiyar SADIQOV Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında Qarabağ müharibəsi veteranları və əlillər ilə görüş olub\nAzərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında Qarabağ müharibəsi veteranları və əlillər ilə görüş olub\nAvqustun 9-da Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasında AHİK sədri, Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev Qurban bayramı ərəfəsində Qarabağ müharibəsi veteranları və əlillər ilə görüşüb.\nKonfederasiyasından AZƏRTAC-a bildiriblər ki, AHİK sədri görüşdə iştirak edən müharibə iştirakçılarını, onların ailələrini İslam dünyasının müqəddəs bayramı olan Qurban bayramı münasibətilə təbrik edib. S.Möhbalıyev bildirib ki, ölkə rəhbərliyi tərəfindən müharibə veteranları və şəhid ailələrinə göstərilən ehtiram və qayğı artırılır, onların həyat şəraitinin, sosial təminatlarının yaxşılaşdırılması üçün konkret tədbirlər görülür. Sosial islahatlar paketinin tərkib hissəsi kimi, bu il Prezidentin aylıq təqaüdü şəhid ailələri üçün 242 manatdan 300 manata çatdırılıb, müharibə əlilləri üçün də sosial müavinət və təqaüdlər orta hesabla 100 faiz artırılıb, I qrup əlilliyi olanlara (o cümlədən I qrup müharibə əlillərinə) qulluq edənlər və müharibə veteranları üçün Prezidentin aylıq təqaüdü təsis edilib. Şəhid ailələri və müharibə əlillərinə avtomobil verilir, onların mənzillə təminatı davam etdirilir.\nDeputat diqqətə çatdırıb ki, Ermənistanın baş nazirinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə səfər edərək orada təxribatçı açıqlamalar verməsi regionu yeni təhlükələrlə üzbəüz qoyur. Ermənistan baş nazir səviyyəsində beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini ayaq altına atır və Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin vasitəçilik etdiyi danışıqlar prosesini məhv edir. Yaranmış vəziyyətə görə tam məsuliyyət Ermənistan rəhbərliyinin üzərindədir. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan öz ərazilərinin işğalı ilə heç zaman barışmayacaq və işğal olunmuş torpaqlarımızın azad olunması və öz evlərindən zor gücünə didərgin salınmış məcburi köçkünlərimizin bu torpaqlara geri qayıtmasını təmin etmək üçün var gücü ilə səylərini davam etdirəcək. Son illərdə görülmüş işlər, hərbi sahədə aparılan islahatlar, hərbi gücümüzün artırılması, həm siyasi meydanlarda, həm də döyüş meydanlarında qələbələr bizi daha da ruhlandırır, daha da gücləndirir. İqtisadi güc də, hərbi güc də bizim tərəfimizdədir. Ordumuzun döyüş hazırlığı və təminatı yüksək səviyyədədir. Ən müasir silahlarımız və texnikalarımız var. Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin diqqəti sayəsində son illərdə Azərbaycan Ordusu istər döyüş qabiliyyətinə, istər maddi-texniki bazasına, istərsə də müasir silah-sursat arsenalına görə dünyada lider yerlərdən birini tutur.\nAHİK sədri Qarabağ müharibəsi veteranlarının və əlillərin hər zaman AHİK-in diqqət mərkəzində olduğunu deyib. Onlarla mütəmadi olaraq görüşlərin keçirildiyini, problemlərinin həllinə xüsusi həssaslıqla yanaşıldığını, istirahət və müalicələrinin təşkili istiqamətində atılan addımları da diqqətə çatdırıb. Görüşdə iştirak edənlər ölkəmizdə geniş vüsət alan sosial müdafiə tədbirlərindən danışıb, həssas qrupların rifah halının yaxşılaşdırılması üçün atılan mühüm addımları yüksək qiymətləndiriblər. Diqqət və qayğı ilə əhatə olunduqlarına görə Prezident İlham Əliyevə, Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya dərin minnətdarlıqlarını ifadə ediblər.\nSonda görüş iştirakçılarının hər birinə bayram münasibətilə maddi yardımlar olunub.


Nazirlikdə qanun pozuntusu - Rəsmi - MINVAL.INFO\nNazirlikdə qanun pozuntusu – Rəsmi\nSəhiyyə Nazirliyi “Dövlət satınalmaları haqqında” qanunun tələblərini yerinə yetirməyib.\n“Report” bu barədə dövlət büdcəsinin dövlət əsasli vəsait qoyuluşundan Səhiyyə Nazirliyinə ayrılan vəsaitlərin istifadəsinə dair Hesablama Palatası tərəfindən həyata keçriilən auditin nəticələrinə istinadən xəbər verir.\nAçıq tender üsulu ilə satınalma prosedurlarının keçirilməsi üçün kifayət qədər vaxt olduğu halda müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən vaxt çatışmazlığı əsas göstəriləməklə verilən razılığa istinad edilərək “Təkliflər sorğusu” və ya “Bir mənbədən satınalma” metodu tətbiq edilməklə 5 obyektin tikintisi üzrə 3-10 ay müddət keçdikdən sonra ümumilikdə 37 994,4 min manat məbləğində satınalma müqavilələri bağlanılıb.\nSatınalma proseduru keçirilmədən 14.04.2017-ci il tarixdə 1 halda 2 906,4 min manat məbləğində satınalma müqaviləsi bağlanılıb.\nTender əsas şərtlər toplusunda nəzərdə tutulsa da açıq tender üsulu ilə həyata keçirilmiş satınalmalar üzrə bağlanılmış satınalma müqavilələrində xüsusi şərtlər müəyyən edilməyib.\n“Dövlət satınalmaları haqqında” qanunun 9-cü maddəsinin tələbinə əsasən satınalan təşkilatla malgöndərənlərin bir-birinə göndərdikləri sənədlər, bildirişlər, qərarlar yazılı formada təqdim olunmalı olduğu halda, auditlə əhatə edilən dövrdə Nazirliyin tender komissiyası tərəfindən tenderin əsas şərtlər toplusunun iddiaçılara yazılı formada verilməsi və iddiaçılar tərəfindən daxil olan qiymət təklifləri müvafiq qaydada qeydiyyatdan keçirilməyib həmçinin qanunun 5-ci maddəsinin tələbinə əsasən bağlanmış satınalma müqavilələrinin nəticələri barədə məlumat tender haqqında elanın verildiyi mətbuat orqanında və rəsmi internet saytında yerləşdirilməli olduğu halda, 2016-cı ildə həyata keçirilmiş satınalmalar zamanı qalib elan edilmiş müəssisələrlə bağlanmış bütün satınalma müqavilələrinin, 04.05.2017-ci il tarixində bağlanmış satınalma müqavilələrinin nəticələri barədə məlumat tender haqqında elanın verildiyi mətbuat orqanında və rəsmi internet saytında yerləşdirilməyib.\n2016-cı ildə keçirilmiş kotirovka sorğuları zamanı ehtimal olunan məbləğin mövcud qaydalarda müəyyən edilmiş məbləğdən yuxarı olmasına baxmayaraq kotirovka sorğularının keçirilməsi barədə elan mətbuat orqanında və rəsmi internet saytında verilməyib.\nSəhiyyə Nazirliyi üzrə 01.01.2018-ci il tarixə 24 obyekt üzrə tikintisi başa çatmamış işlərin dəyəri 121 547,6 min manat təşkil edib, 2016-2017-ci illər üzrə dövlət əsaslı vəsait qoyuluşu və ehtiyat fondlarından daxil olan vəsaitlərin istifadəsi barədə bir sıra dövlət təşkilatlarına, o cümlədən İqtisadiyyat Nazirliyinə, Statistika Komitəsinə hesabat təqdim edilsə də bu məlumatlarda bəzi uyğunsuzluqlara yol verilib.\nƏsaslı vəsait qoyuluşuna 2016-cı ildə 83 463,4 min manat vəsait istifadə olunsa da İqtisadiyyat Nazirliyinə təqdim olunan illik hesabatda 83 217,4 min manat, 246 min manat vəsaitin az istifadə olunması göstərilmiş, bu uyğunsuzluq Dövlət Statistika Komitəsinə təqdim olunan hesabatda da öz əksini tapıb.\nAuditin nəticəsi Hesablama Palatasının Kollegiya iclasında müzakirə edilərək qərar qəbul olunub, qərarın surəti Səhiyyə Nazirliyinə göndərilib, nəzarət tədbirinin nəticələri ilə bağlı Milli Məclisə məlumat verilib.\nTarix: 2018/10/19 15:04\nSağlam qidalanma mütəxəssisləri bildirirlər: ”Nənələrinizin yemədiyi qidanı siz də yeməyin” Bir çox müasir ərzaqların tərkibində o qədər\nSan-Paulu Dövlət Universitetinin alimləri səhər yeməyindən imtinanın ölümcül təhlükə daşıdığını aşkarlayıb.\n“Bel yırtıqlarının əksəri fizioterapiya ilə sağalır, əməliyyata tələsmək lazım deyil”\n“Bel yırtıqlarının 90 faizi normal halda konservativ müalicə edilir. Azərbaycanda belə bir dəb var.\nÜST qızılca ilə bağlı qorxulu statistika açıqladı\nDünya üzrə qızılcaya tutulma halları 2019-cu ilin ilk üç ayı ərzində (ötən ilin ilk üç ayı ilə\nDərimizdə bahar təravəti üçün 4 VASİTƏ\nMəlum olduğu kimi, qış aylarında dərimiz soyuq, nəmsiz və çirkli havanın təsiri altında quruyaraq, öz parlaqlılığını və\nDuzun daha bir təhlükəsi aşkarlanıb\nİnsan orqanizmində xörək duzunun yığılması allergik immun reaksiyaların inkişafına səbəb olur.\nAzərbaycanda əməliyyat zamanı xəstənin qarnında yad cisim unuduldu – FOTO\nBərdə rayonunda tragikomik hadisə baş verib.\nAzərbaycanda evlənmək istəyənlərin dəhşətli xəstəlikləri üzə çıxıb\n2019-cu ilin mart ayında nikaha daxil olmaq istəyən 9965 nəfər qan müayinəsinə cəlb olunub.\nSinoptiklərdən bədbin proqnoz\n“Orta məktəbi bitirmiş bir tələbə olmuşam” – Şəbnəm


Anarın "Yaşamaq haqqı" ("Qanun" nəşriyyatı, 2020) kitabını, nəhayət, oxuyub başa vurdum. Dizini qatlayıb bu nəhəng kitabı yazmaq nə qədər böyük zəhmət, vaxt və fədakarlıq hesabına başa gəlibsə, onu oxuyub mənimsəmək də, hər bir kəsdən xeyli dözüm, öyrənmək ehtirası, vətəndaşlıq sevgisi tələb edir. Hələ müəllifin ömürlük müşahidələri, xatirələri, duyğuları, həyəcanları, təhlilləri, götür-qoyları, gəldiyi nəticələr bir yana qalsın, "Yaşamaq haqqı" necə daş kitabəyə, yüzlərlə kitaba, arxiv sənədlərinə, rəsmi mənbələrə, jurnal, qəzet materiallarına, radio, televiziyanın göz və qulaq misafirliyinə bağlı bir əsər olduğunu qabaqcadan qeyd etmək lazım gəlir. Ancaq dediklərim oxucuları, xüsusilə, gəncləri yazıçısının söykəndiyi mənbələrlə tam tanış olmağa heç də məcbur etmir. Hamının yerinə yazıçı özü zəhmətə qatlaşıb. O, sələflərinin əsərlərində vacib olan bütün məsələlərin məğzini, cövhərini, şirəsini sıxıb çıxardaraq axıcı və yüyrək bir dillə bugünkü nəslə çatdırır. Dərsliklərdən, kitablardan və digər mənbələrdən tarixin ümumi mənzərəsini, rəsmi versiyasını bilənlər milyonlarladır. Amma tarixin incəliklərinə, "türfə əlamətlərinə" vaqif olanların sayı çox azdır. Bu, ədəbi-mədəni keçmişə də aiddir. Bu kitabı millətimizin alın yazısını oxuyurmuş kimi oxuyursan. Əsərin gələcək nəsillərə nə dərəcədə aidliyini düşünəndə isə mən özlüyümdə bu qərara gəlirəm ki, Anarın "Yaşamaq haqqı" traktatı soy-kökümüzü tanımaq, millətimizin haradan gəlib hara getdiyimizi bilmək, milli təfəkkürü mənimsəmək, əsl azərbaycanlı olmağın sirrini öyrənmək həzzini və ləzzətini yaşamaq üçün, indiki dildə desək, "yol xəritəsidir".\nYazıçı bir millət olaraq yaşamaq haqqımızın olduğunu tutarlı əsaslarla sübut etməklə yanaşı, varlığımıza qənim kəsilənlərə, əngəl törədənlərə, qəsdimizə duranlara, işimizi əyənlərə, pozanlara, azadlığımıza qadağa qoyanlara, torpaqlarımıza təcavüz edənlərə, maddi, mədəni sərvətlərimizə yerikləyənlərə qarşı mövqeyini bölüşür, çıxış yolları təklif edir.\nGörmüşük, oxumuşuq, eşitmişik, dünyada elə bir ölkə yoxdur ki, onun qonşu dövlətlərə ərazi iddiası olmasın. Altı qitənin beşində belədir. Çünki əvvəllər dəqiq su, quru, hava sərhədləri olmayıb. Bu məsələ son yüzilliklərin icadıdır. Köhnə iddialar qalmaqla yanaşı, hələ də sərhədlər dəyişməkdə, torpaq mübahisələri qızışmaqdadır. XIX yüzillikdən başlayaraq dünyada milli şüurun oyanması, xalqların kimliyini dərk edib öz müqəddəratı haqqında düşünməsi, dövləti, dili, mədəniyyəti, sərvəti uğrunda başlamış mübarizəsi bu gün də davam edir. Tale elə gətirib ki, dünyada bəlkə də, heç bir xalq bizim xalq qədər öz tarixini, məlum coğrafiyaya mənsubluğunu, dilinin doğmalığını, məhz özünün (!) olduğunu dönə-dönə sübut etməyə israrla çalışmayıb. Qədim İran, Roma, Bizans, Monqollar, Teymurlular, Rusiya İmperiyası dövrlərindən bəri indi Güney Azərbaycanı hesab edilən ərazi və Azərbaycan Respublikasının yerləşdiyi məkan ucqar kimi basqılar altında olub. Nəhənglər həmişə ya birbaşa, ya hansısa toplumların əlilə onu əzib, sərvətini talayıb, mənəviyyatına rəxnə salıb, kimliyi danıb, torpaqlarını qamarlayıb, insanlarını müxtəlif üsullarla, əzablarla məhv edib, didərgin salıb. Bizə "moğol", "pers", "müsəlman", "tatar" rəsmi adı qoysalar da, çox vaxt alçaldıcı, təhqiramiz adlarla (basurman, çernomazıy və s.) çağırmağı da unutmayıblar.\nÇar imperiyası həm Arazın o tayındakı soydaşlarımızdan (Rəsmi İran da bizi Osmanlı əhalisinə yad tutmaq üçün "müsəlman" adlandırırdı, guya Türkiyədəkilər müsəlman deyildi), həm də Osmanlı türklərindən ayırmaq üçün bizi Rusiya ərazisində əsarətə saldıqları tatarlara tən tuturdular.\nDövləti, rəsmi dili, milli pasportu olmayan sadə, savadsız Qafqaz tatarı çaşbaş qalmışdı. Özünü Ömər Faiq Nemanzadə demiş - şamaxılı, mağaralı, qafqazlı, sünni, şiə "müsəlman"ı bilirdi, vəssəlam.\nMilli dövlət yox idi, güc ziyalıların boynuna düşmüşdü. Onlar "Dildə, fikirdə, işdə birlik" (İsmayıl bəy Qaspıralı) deyib haray çəkirdilər. Mirzə Cəlil "Molla Nəsrəddin"də nəşr etdirdiyi "Azərbaycan" felyetonunda (Anar bu əsəri ilk Azərbaycan essesi hesab edir və ədəbiyyatımızda Mirzə Cəlili həmin janrın banisi sayır) yazırdı: "Ah unudulmuş vətən, ah yazıq vətən! Dünyalar titrədi, aləmlər mayallaq aşdı, fələklər bir-birinə qarışdı, millətlər yuxudan oyanıb gözlərini açdılar və pərakəndə düşmüş qardaşlarını tapıb dağılmış evlərini bina etməyə üz qoydular".\n"Yaşamaq haqqı"nın müəllifi həm Məmmədağa Şaxtaxtının "Kəşkül" (1890) qəzetindəki məqaləni, həm Üzeyir bəy Hacıbəylinin "Dil" felyetonunu misal gətirir. ("Molla Nəsrəddin" jurnalında da bu məzmunda bir felyeton var - Ə.O.).\n- "Hansı millətdənsən?\n- Müsəlman millətindən.\n- Nə dinindənsən?\n- Müsəlman dinindən.\n- Nə dili danışırsan?\n- Müsəlman dili".\nMirzə Cəlil isə dərs keçməyə məcbur olur: "Mənim anam kimdir? Dilim nə dilidir? Vətənim haradır?\n...Mənim anam rəhmətlik Zöhrəbanı bacı idi". "Dilim türk-Azərbaycan dilidir", vətənim "Azərbaycan vilayətidir".\nƏslində, ziyalılarımızın həyəcanlı müraciətləri, kimliyimizin sübutuna çalışmaları təkcə öz avam, savadsız soydaşlarımıza aid idi. Ziyalılar, gözüaçıqlar həqiqəti bilirdilər. "Şərqi rus" qəzetinin baş yazarı Məhəmmədağa Şahtaxtının yazdığı kimi, həm Şərq yazıçıları, həm də Avropa coğrafları əhalimizi məhz Azərbaycan türkü adlandırıblar. Bu, həm də Cənubi Qafqazda ermənini, gürcünü öz adı ilə çağıran, onları yerli xalq, bizi isə gəlmə hesab edən çar Rusiyasının rəsmi dairələrinə milli mövqe açıqlaması idi.\nMəhəmməd Hadinin "Ey ol vəqti görən məsud, unutma, bizləri yad et" misrasına uyğun olaraq, kitab ən qədim mənəvi tariximizdən başlayıb ardıcıllıqla bu günə qədər davam edir və gələcəyə ("Azərbaycan haqqında düşüncələr", "Odlar yurdunun küləkli şəhəri") ismarışlar edir.\nYazıçı çalışır ki, millətimizin mədəni tarixində az-çox xidməti olmuş hər bir kəsi ansın, heç kim diqqətdən kənarda qalmasın. Bir teleçıxışında Anar təxminən belə dedi ki, mən həyatım boyu bir kitab üzərində işləmişəm, ayrı-ayrı kitablarım həmin böyük kitabın hissələridir. Müəllif xalqımızın bütün mənəvi xəzinəsinə varislik edir. Millətimizin yaratdığı dəyərli nə varsa, hamısını uc-uca calayır, birləşdirir və keçmişimizi, indimizi, gələcəyimizi bütöv görür.\nDüzü, hərdən təəccüblənirəm, siyasət, dövlətçilik, ədəbiyyat, mədəniyyət, incəsənət tariximizdə "Kitabi-Dədə Qorqud"dan üzü bəri elə bir işartılı məqam yoxdur ki, Anar onun barəsində irili-xırdalı nəsə yazmasın. Onun yaradıcılığının strukturu belədir: əvvəldən axıra qədər bildiklərini ardıcıl düzmək, onlara nəfəs vermək və oxucuya təqdim etmək. Arada yaddan çıxan nəsə qalıbsa, geri qayıtmaq, buraxılmış boşluğu doldurmaq. Min beş yüz illik ədəbiyyat tariximizdə tək-tük müəllif olar ki, Anar onlar barəsində yazmasın. Bəlkə, bu onun otuz ildən artıq Yazıçılar Birliyinin sədri, həm SSRİ Xalq Deputatları Sovetinin, həm neçə çağırış Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı, müxtəlif cəmiyyətlərin, redaksiya heyətlərinin üzvü, daxildə və xaricdə keçirilən saysız-hesabsız mötəbər məclislərdə Azərbaycanı təmsil etməsindən irəli gəlir?\nDüzdür, dediyim amillər də bu və ya digər dərəcədə öz təsirini göstərib. Ancaq məsələnin başqa tərəfi də var. Heç bir vəzifə sahibi və qələm əhli ilə onun müqayisəsini aparmaq istəmirəm. Hər şey Anarın mayasından, yaradıcı təbiətindən irəli gəlir. Qədirşünaslıq, elə bu deməkdir.\nKitaba qayıdaq, səhifələrini vərəqləyək. XIX yüzilliyin əvvəllərində Çar Rusiyasının Cənubi Qafqaza təcavüzü nəticəsində Azərbaycan ərazisi parçalandıqdan sonra onun şimal hissəsinin yeni tarixi başlanır. Müəllif Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" adlı tarixi əsərindən misal gətirir: "1228-ci ilin (1813) 12 oktyabrında iki dövlət arasında sülh risaləsi bağlandı. Qarabağ, Gəncə, Talış, Şəki, Şirvan, Bakı, Quba, Dərbənd xanlıqlarını, bütövlükdə Dağıstanı, Gürcüstanı və onlarla həmsərhəd olan vilayətlərin Rusiya təbəəliyində olduğunu İran tanıdı, onlara aid hər hansı iddiadan əl çəkdi". Türkmənçay müqaviləsi (1828) daha iki vilayəti İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarını siyahıya əlavə etdi və Rusiya Qafqazda tam sərbəstləşdi.\nTabeçilik, inzibati-ərazi bölgüsü, hakim dil, idarəçilik prinsipləri başqalaşır. Yeni dövlət formatına uyğunlaşma dövrü uzun çəkir.\n1747-ci ildə Nadir şah Əfşarın ölümündən və mərkəzi hökumətin dağılmasından sonra Gəncə, Qarabağ, İrəvan, Şəki, Quba, Bakı, Lənkəran xanları statuslarının saxlanması ilə bağlı çar generalları ilə bağladıqları əqdnamələrə baxmayaraq, Türkmənçay müqaviləsindən sonra qısa bir müddətdə məhv edildilər. Xanlıq torpaqları, mülkləri hökumətin yaratdığı komissiyalarda bəylik kağızı alanlar arasında bölüşdürüldü. Payı az düşən "quru bəylər"in sayı-hesabı olmadı və sərvət, nüfuz uğrunda qarşıdurma, didişmə başlandı. (Çarizm dövründə Azərbaycanda işlənən "bəy" termini ilə, Osmanlı dövlətində hallanan "bəy" kəlməsi arasında böyük fərq olub. Əgər "bəy" qonşu ölkədə adi müraciət forması idisə, Azərbaycanda titul, imtiyaz, mal-mülk sahibi mənasında anlaşılırdı). Qətl, cinayət törədib hökumətdən gizlənən qaçaqların sayı artdı. Qaçaq düşənlər təkcə kəndlilər deyildi. Onların arasında haqsızlığa dözməyən əsl bəylər də vardı. Ön və arxa Qafqazın quberniyalara bölünməsi Rusiya imperiyasının bu ərazilərdə oturuşmasının başlanğıcı idi.\nAnarın bu kitabının müəyyən hissəsi məhz XIX əsrin ortalarından başlayan maarifçilik hərəkatından və ondan sonra davam edən milli mücadilənin müxtəlif mərhələlərində "yaşamaq haqqı" uğrunda mübarizə aparan insanlara həsr olunub.\nƏlbəttə, ölkədaxili mübarizə hər yerdə, hər zaman olub və olacaq. Hakimiyyət, sərvət, mənafe həmişə cəlbedicidir. Əgər mübarizə varsa, orda güc, fənd, tərəfkeşlik, hiylə, xəyanət, mərdimazarlıq, paxıllıq, badalaq da işə düşəcək. Müstəqilliyini qazanmamış ölkədə yaşamaq uğrunda çarpışmalar daha amansız, daha sərt qayda-qanunlarla müşahidə olunur. Asılı dövlətlərin həm içərisində, həm də kənarında saysız-hesabsız imperiya nökərləri cövlan edir. Mirzə Fətəli Axundovun sözləri yada düşür: " Sömürgəçidənsə, yenə despota rəhmət".\n"Yaşamaq haqqı"nda yaxın tariximizdə Azərbaycanı idarə edənlərin təxminən eyni ssenari üzrə aradan götürülməsi prosesi izlənib. Nəriman Nərimanovdan üzü bəri bütün yüksək vəzifəli milli dövlət xadimlərimiz eyni məngənədə sıxılıb. 1920-ci il aprel inqilabından əvvəl də, sonra da neft Bakısında hakimiyyətdə təmsil olunan erməni millətçiləri və "Daşnaksütun" partiyası millətimizə və dövlət strukturlarında mövqe tutan azərbaycanlılara qarşı açıq və gizli mübarizə aparıblar. Əgər Şaumyanın başçılıq etdiyi, böyük əksəriyyəti bolşevik maskası taxmış daşnaklardan və daşnakpərəst qeyri millətlərin nümayəndələrindən ibarət Bakı komissarları üzdə bir cür, altda başqa cür, ikibaşlı fəaliyyət göstərirdilərsə, "Daşnaksütun" partiyasının şovinistlərdən, intiqamçılardan, qatillərdən, təxribatçılardan, oğrulardan, dəllallardan təşkil olunmuş, hər birində on-on beş nəfər cəmləşən xumbları (dəstələri) Bakını çapıb-talamaqdan, aravuranlıqdan, "düşmən" qətlə yetirməkdən yorulmurdular. Topladıqları pulların, qızılların, qiymətli əşyaların böyük hissəsini partiyanın sərəncamına ötürürdülər. Xumblara xumbetlər rəhbərlik edirdi. ("Daşnaksütun" mərkəzindən Bakı şöbəsinə gələn bir sənədi misal gətirirəm: "Bu gündən etibarən Daşnak təşkilatlarına tapşırılır: Birinci, yerlərdə türk millətindən olan vəzifəli şəxsləri, ziyalı, idarə və istehsalat başçılarını, mədəniyyət sahəsində, incəsənətdə hörmət qazanmış və əhali arasında tanınmış adamları Sovet hökumətinin gözündən salmaq. İkinci, bizim nümayəndələrin səyi və köməyi ilə dövlət təşkilatlarında işləyən soydaşlarımızı yüksək vəzifələrə təyin etdirmək. Üçüncü, bu göstərişləri yerinə yetirmək üçün xumbları təzə sınaqdan çıxmış adamlarla qüvvətləndirmək və onlara komitələr tərəfindən ciddi nəzarət etmək. Dördüncü, bizim nümayəndələri neft sahəsinə cəlb etmək, günü-gündən onların sayını artırmaq. Beşinci, hər üç aydan bir bu göstərişlərin yerinə yetirilməsi barədə komitələr tərəfindən İrəvana, məlum olan ünvana məlumat vermək. Ç.Şeydayev "Bakının tacirləri, lotuları, düşmənləri" Bakı- "Ulu" 2015.)\nKənar düşmənlər bir yana, özümüz də özümüzə bəzən qənim kəsilmişik. Gah tarixi dərslərə biganə olmuşuq, gah örnəkləri saymamışıq, bəyənməzlik göstərmişik, təhlükəni vaxtında duymamışıq. Gah da səhvimizi etiraf etməyi özümüzə sığışdırmamışıq. Nəticəsi millətimizə ağır başa gəlib.\nKitabda bir məqam var: "Ona (M.F.Axundova) yazdığı hərarətli məktubunda Zərdabinin həyat kredosu ifadə olunur: "Möhtərəm Mirzə Fətəli bəy! Yazırsınız ki, yaşınız yeni əsər yazmağa sizə imkan vermir. Əlbəttə, ixtiyar sahibisiniz, dincəlmək istəyirsinizsə, Allah sizə rahatlıq versin. Amma düşünməyin ki, xalqın maariflənməsi elə şeydir ki, bir məqalə, ya pyeslə ona nail olmaq olar. Xeyr, bununçün qat-qat artıq əzab-əziyyət çəkməlisən! Bir, ya hətta on rəhbərin də ömrü və zəhməti buna çatmaz. Bəlkə sizi dayandıran odur ki, axı niyə başqası deyil, siz çalışmalısınız, özü də havayı və bir "sağ ol" belə eşitməyə ümid olmadan. Belə halda izah etməyi vacib bilirəm ki, söhbət xalqa məhəbbətdən, insanlara məhəbbətdən, nadanları maarifləndirməkdən gedirsə, belə suala yer yoxdur. Kim bizlərtəkin özünü xalqın, həm də hələ avam xalqın maariflənməsinə fəda edirsə, onu belə düşüncə dayandırmamalıdır. O özü öz mükafatını alır, öz vicdanından alır. Mirzə Fətəli Həsən bəydən 25 il yaşlı idi. İllər ötəcək, yeni XX əsr gələcək və Müəllimlər Qurultayında çıxış edən Nəriman Nərimanov yetmiş yaşlı Həsən bəyə həddindən artıq ehtiyatlı olmasını irad tutacaq. Zərdabi öz səriştəsinə, ixtiyar yaşına istinad edəndə Nərimanov ağsaqqalın sözünü kəsib: "Ağıl yaşda olmaz, başda olar" deyəcək. Daha iyirmi il sonra Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin sədri Nərimanova qarşı cavan kommunistlər, o cümlədən Respublika Kommunist Partiyası MK katibi Ruhulla Axundov çıxış edəcəkdir. On-on beş il də keçəcək, 1937-ci ildə Ruhulla Axundov repressiyaya məruz qalacaq. Mir Cəfər Bağırov onu qısnayacaq "Axı sən Nərimanovu milli təmayülünə görə ifşa edirdin, necə oldu ki, özün millətçilik təmayülünə yuvarlandın?". Ağlasığmaz işgəncələr nəticəsində qana qəltan olan Ruhulla deyəcək: "Doktor (Nərimanov) sağ olsaydı, onun qarşısında diz çöküb üzr istəyərdim. O, necə də uzaqgörən imiş!". On doqquz il sonra M.C.Bağırov özü məhkəməsində etiraf edəcək: "Mən dizəcən qan içindəyəm. Məni şaqqalamaq da azdır". Kitabın başqa səhifəsində Cəfər Xəndanın müəllifə danışdığı "Bağırovun irəli çəkdiyi adamlardan biri - İ.Mustafayev sərt şəkildə onun ünvanına (Azərbaycan KP MK-nın Bağırovu işdən azad edən plenumunda) tənqidi sözlər söyləyəndə Bağırov Rəyasət Heyətindən Azərbaycan dilində dediyi: "Sənə elədiklərim gözündən gəlsin!" təəssüf dolu sözlərini də yuxarıdakılara əlavə etmək lazımdır. Bu yerdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin prezident A.Mütəllibova, Ə.Vəzirovun və A.Mütəllibovun Heydər Əliyevə qarşı apardıqları "ifşaedici" kampaniyalar yada düşür.\nƏsərdə o taylı-bu taylı hər iki Azərbaycan, eyni zamanda vətənimizin taleyinə təsir etmiş bütün şəxsiyyətlər və amillər geniş maraq dairəsinə alınır. Maarifçi ədiblərimiz Mirzə Cəfər Topçubaşov, Mirzə Kazım bəy, Həsən bəy Zərdabi, Abbasqulu ağa Bakıxanov, Mirzə Fətəli Axundov, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski, Mirzə Yusif xan, Mirzə Melkum xan, Mirzə Əbdülrəhim Talıbov - Təbrizi, Zeynalabdin Marağayi ilə yanaşı, ümumtürk "Tərcuman" qəzetini nəşr edən Krım-tatar yazıçısı, publisist və ictimai xadimi İsmayıl bəy Qaspıralının milli mənafe üçün hansı çətinliklərdən keçdikləri, hansı fədakarlıqlar göstərdikləri örnək kimi təqdim olunur.\nƏksər böyük ziyalılarımız kimi, Anar müəllimi də həmişə bütün türkləri mənən birləşdirən ünsiyyət vasitələrinin - doğma bir dilin vacibliyi olmuşdur. Kitabda o, türkçülüyün ideoloji əsaslarını qoyanlardan biri Əli bəy Hüseynzadənin bu barədə olan ilkin fikrinə diqqət yetirir. Əli bəy Hüseynzadə bütün türklərin gələcək vahid dili kimi osmanlı türkcəsinin İstanbul variantını görürdü və özü də bu lisanda yazırdı.\nƏlbəttə, bizdə də belə "ümumtürk lisanda" yazanlar az deyildi. Bakıda nəşr olunan "Füyuzat" qəzetinin yazarları Məhəmməd Hadini, Hüseyn Cavidi misal gətirə bilərik. Hətta bu ideya Sabirin şeirlərinə də güclü təsir etmişdi. Onun şeirlərinin bəzi bəndləri, misraları lüğətsiz anlaşılmır.\nYeri gəlmişkən, Məhəmməd Hadinin tam Azərbaycan türkcəsində yazdığı bir neçə şeirdən biri olan "Vətənin nidası"nı xatırlatmaq istəyirəm:\n"Bəsdir, yetər artıq, dur, oğul, dur, daha yatma!\nNamusu, həyanı, ədəbi uyquna satma!\nEy sevgili övlad, ayıl, Allahı sevərsən,\nGün doğdu, hamı durdu yatan bircə özünsən.\nYoldaşlarına sil gözünü, yaxşı bax, oğlum,\nOnlar yetib istəklərinə, sən uzaq, oğlum.\nBaşdan papağın, ya başını qapdıracaqdır,\nOl yol gedən adəm ki, yol üstə yatacaqdır".\nBu şeirlərdən belə çıxır ki, o istəsəydi, sadə ana dilində yaza bilərdi. Amma Abbas Səhhət, Sabir kimu daha geniş dil ərazisini fənn etmək üçün üslubunu, sözlüyünü dəyişmirdi və doğma şivəsindın aralı düşmüşdü. Ortaq türk dili məsələsi bu gün də gündəmdən çıxmamışdır. Ziyalılar, dilçi alimlər vaxtaşırı bu məsələyə toxunurlar. Hətta ortaq türk dili sözlüyünün tərtib edilməsi cəhdləri də olunmuşdur.\nAnar Ə.Hüseynzadənin fikrini müasir reallığa uyğunlaşdırır və qəti mövqeyini bildirir: "Hər bir türk xalqının öz dilini qoruyub saxlamaqla yanaşı, bu xalqlar arasında anlaşma dili kimi Türkiyə türkcəsi qəbul edilə bilər".\nMüəllifin bu fikri həm də onunla özünü doğruldur ki, qosqoca Türkiyə bu gün artıq bütün dünya elminə, ədəbiyyatına, mədəniyyətinə və mənəvi dəyərlərinə qucaq açmışdır. Türk dilində hər bir biliyə, ixtisasa ali, akademik səviyyədə yiyələnmək mümkündür. Dünyada çap olunan hər bir dəyərli, vacib kitab kəşf, sənaye, texnika və s. nailiyyətləri məzmunundan, mövzusundan, janrından asılı olmayaraq operativ olaraq Türkiyə türkcəsində dövriyyəyə çıxarılır.\n"Milli şüurumuzun xüsusiyyətləri" bölümündə son otuz ildə Azərbaycan ictimai düşüncəsini məşğul edən bir məsələyə toxunur yazıçı. "Bir millət olaraq min illərdən gələn xislətimizi dəyişməliyikmi?" sualına cavab olaraq yazar Azər Turanın Mirzə Cəlilin "Kamança" hekayəsi ilə bağlı mülahizələrinə münasibət bildirir. "Azər, yazanda ki, "heç bir erməni yazıçısı "Kamança" ya bənzər (erməni-müsəlman davası vaxtı əsir tutduğu erməninin çaldığı kamançanın səsindən insanlığı oyanan türk onu bağışlayıb azad edir) əsər yazmaz, demək istəyirsən ki, "məhz bununla fəxr etməliyik" Azər, "axı, nə qədər insan qalmaq olar? - deyəndə - "sonadək, həmişə, hər vəziyyətdə" - cavabını verməliyik. Guya tarixi səhvlərə bəraət qazandırmağa çalışan çağdaş Azərbaycan ziyalılarına tuşlanan irada isə mən belə cavab verərdim: Bu tarixi səhv deyil, əksinə, qürur duymalı cəhətdir. Bu, bizə qarşı törədilən amansız qəddarlıqlara - 1905-ci ildə, 1918-ci ilin mart ayında Bakıda, Gəncədə, Şamaxıda, Şuşada, Qubada, Naxçıvanda, Şəkidə, Lənkəranda, neçə-neçə şəhərlərdə, kəndlərdə soyqırımına, 1992-ci ilin fevral ayında Xocalıda hərbi cinayətlərə baxmayaraq, biz insan simamızı itirmədik, insan olaraq qaldıq, başkəsənlərə çevrilmədik. Qaniçənlərlə mübarizə aparmaq naminə qaniçənə dönmək olmaz. Əgər sən də cəlladın tayı olacaqsansa, nəyin uğrunda vuruşmalısan? Bizim mücadilənin mənası məhz bu inama söykənir ki, şübhəsiz, zəfər çalacağıq, ancaq insan olaraq və insan qalaraq!\nHər iki həmkarımın fikirlərinə əlavə etmək istəyirəm: Heç vaxt düşməndən ədalət tələb etməklə, haqlı olduğumuzu tarixi sənədlərlə sübuta yetirməklə, ondan insanlıq ummaqla özümüzü, ərazimizi qoruya bilməyəcəyik. Bu, cəzasız düşməni daha da quduzlaşdırır! Tarix boyu hər bir dövlətin pis-yaxşı siyasi maraqları olub və var. Erməni təcavüzkarları da, onların arxasında duranlar da torpaqlarını vətənimizin ərazisi hesabına genişləndirməkdə özlərini haqlı sayırlar, mənafe güdürlər. Buna təəccüblə yanaşmamalıyıq. Biz yalnız və yalnız güclənməli, hərbi qüdrətimizi artırmalı, etibarlı müttəfiqlər qazanmalı, mənəvi birliyimizi, siyasi fəallığımızı möhkəmləndirməliyik. "Kamançaçını bağışlamaqla" bütün rəqibləri öz yerində oturtmalıyıq, yoxsa ""Quran" oxumaqla donuz darıdan çıxmaz".\nAnar kitabda daxil etdiyi hər bölmədə tariximizin dibinə baş vurub bu günə qayıdır. Ən son məlumatlara münasibətini bildirir. Eyni zamanda oxucuya az məlum olan məsələlər üstünə işıq salır.\n"İlk siyasi partiyalarımız"da Azərbaycan türklərinin siyasi təşkilatlanmasından, milli burjuaziyanın yaranmasından ("Bakıda neft bumu" gedişatında azərbaycanlı sahibkarlar Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağamusa Nağıyev, Şəmsi Əsədullayev, Murtuza Muxtarov və başqaları əsasən böyük olmayan neft şirkətlərinin təxminən 30%-nə malik olduğu halda, erməni varlıları Mirzoyevlər, Qukasovlar, Mailovlar, Liozanovlar, Aramyanlar, Tatevosyanlar, Mantaşovlar və başqaları 55 iri və orta kompaniyalara sahib idilər), Bakının əcnəbi ağalarından, Gəncədə qırğın törədən erməni quldurlarına qarşı dirəniş göstərən "Difai" partiyasının fəaliyyətlərindən ("Difai" partiyası Bakıda görkəmli qələm sahibi, ictimai xadim, Sorbonna məzunu Əhməd bəy Ağayev tərəfindən yaradılmışdır. Gəncədə bu qurumun əsasını qoyanlar Ələkbər bəy Rəfibəyli, Xasməmmədov qardaşları, Nəsib bəy Usubbəyov, Axund Pişnamazzadə olmuşlar. Qarabağda "Difai"yə həkim Kərim bəy Mehmandarov başçılıq edib) milli, siyasi şüurun formalaşmasından yazırsa, "Soyqırım məsələsi"ndə ABŞ, Fransa, Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan və başqa ölkələrdən tarixçi alimlərin və ekspertlərin obyektiv mülahizələrilə oxucunu tanış edirsə, "erməni-rus münasibətləri"ndə ermənilərin imperiya alətinə çevrilməsi mərhələlərini izləyir.\n"M.Ə.Rəsulzadənin həyatı maraqlı roman mövzusudur" deyən müəllif "heç nədən müstəqil dövlət yaratdığını" bəyan edən milli liderin ictimai fəaliyyətinin və şəxsi həyatının məqamlarına toxunur, onun siyasi rəqiblərinə münasibətini, uzaqgörənliyini, idealından dönməzliyini, Stalinlə görüşlərini, son nəfəsinə qədər müstəqil respublika uğrunda mübarizə aparması barədə qaynaqlardan nümunələr gətirməklə ehtiramla anır.\nBir neçə il bundan qabaq Moskvada yaşayan azərbaycanlı yazıçı Çingiz Hüseynov Bakıya gəlmişdi. Yazıçının görüşündə ondan soruşdum ki, niyə "Doktor N" romanınızda (Nəriman Nərimanova həsr olunub) müəyyən məsələlərin üstündən sükutla keçmisiniz? O cavab verdi ki, roman yazılan vaxt əlimin altında indi olduğu qədər arxiv materialı yox idi.\nAnar "Sovet Azərbaycanı", "Mart hadisələri", "Nəriman Nərimanov faciəsi" bölmələrində Nərimanov haqqında son tədqiqatlardan bəhrələnərək oxucunu, sanki yeni Nərimanovla tanış edir. (Nərimanov türk diplomatı Rza Nura deyirmiş: "Bolşevizm nə olan şeydir? Bu murdarlıq bizə yaraşmaz". S.Qurbanov "Nəriman Nərimanov. Ömrün son illəri" kitabından).\nTəəssüf ki, bizdə yazıçıların, siyasətçilərin, dövlət xadimlərinin öz dövrünün hadisələrini, ictimai-siyasi mənzərələrini geniş, aydın, ardıcıl yazmaq, xatirələrini qələmə almaq ənənəsi zəifdir. Şəxsi xarakter daşıyan memuarlarla işim yoxdur.\nAvropalılarda, amerikalılarda, rusiyalılarda, XX əsrdə türkiyəlilərdə olduğu kimi, Azərbaycanda da siyasi memuarlar, xatirələr yazılsaydı, çox mətləblərdən xəbərdar olardıq.\nNə Nəriman Nərimanovun, nə Mir Cəfər Bağırovun, nə də başqalarının siyasi memuarları ilə qabaqlaşmırıq. Bu mənada yenə nə qalıbsa, Azərbaycan Cümhuriyyətinin bəzi xadimlərindən qalıb.\nAnar yazdıqları ilə geniş spektrdə öz dövrünə şahidlik edən ən zəhmətkeş yazıçılardan biri və yəqin ki, birincisidir.\nƏvvəldə dedim ki, "Yaşamaq haqqında" o taylı-bu taylı Azərbaycan taleyi bütöv izlənir. "Cənubi Azərbaycanda milli şüurun oyanması", "Tarixi şans", "Azadlıq nə şirin sözdür", "Azadlığın bədəli", "Şəhriyar təsəllisi" bölmələrinə nəzər yetirək.\nMüxtəlif rejimlərə tabe olan həm Şimali Azərbaycanda, həm də Cənubi Azərbaycanda milli şüur təxminən eyni vaxtda oyanmışdı. Rusiyada 1905-1907-ci il inqilabları od püskürmüşdüsə, İranda da 1917-ci il, 1906-1911-ci illərdə Səttarxan, 1920-ci ildə Şeyx Xiyabanı hərəkatları baş vermişdi. Əgər Mirzə Ələkbər Sabir Səttarxan inqilabını, onun təşkilatçılarını alqışlayırdısa, Cəlil Məmmədquluzadə "Harda ki, demokratiya yoxdur, orda heç bir azadlıqdan söhbət gedə bilməz" deyən Şeyx Xiyabaninin "Azadıstan" qurmasından ürəklənib "Molla Nəsrəddin" jurnalını bolşevik təhlükəsindən qorumaq üçün Tiflisdən Təbrizə aparmışdı, orada nəşr edirdi.\nCənubi Azərbaycan inqilabçıları, milli düşüncəli ictimai-siyasi xadimləri Şimaldakı soydaşlarından mənəvi güc alırdılar.\nTəəssüf ki, həm ötən əsrin əvvəllərində azadlığı uğrunda iki inqilab etmiş, əsrin ortasında, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hitler Almaniyasının İrana müdaxiləsini qabaqlamaq məqsədilə SSRİ-nin və Böyük Britaniyanın bu ölkəyə qoşun yeritməsi şansından yararlanaraq hökumət qurmuş Azərbaycan arxasız, müttəfiqsiz qalaraq tarixi nəticə əldə edə bilmədi. Həyat sübut edir ki, tarixi şansa bütün mənalarda illərlə, bəzən əsrlərlə hazırlaşmaq lazımdır.\nAzərbaycan türk dilinin qorunması uğrunda çəkən təxminən 150 illik fəal mübarizə kitabın əsas mövzularındandır. Yuxarıda dedik ki, dünyada milli dirçəliş XIX əsrdə başlayıb. Şimali Azərbaycan Rusiya imperiyasının hüdudları daxilinə qatıldıqdan sonra dilimiz siyasi statusunu itirdi. Cənubi Azərbaycanda isə 1925-ci ildə ölkə konstitusiyasında Qacarlar, 1935-ci ildən İran dövlətinin dövlət dili kimi fars dili təsbit olundu.\nƏlbəttə, dilin meydandan çıxması, unudulması min illər çəkir. Ən xırda milli azlıqlar da öz dilini məişət səviyyəsində də olsa, qoruyur. Ancaq dilin siyasi status qazanıb dövlət dili olması, geniş ünsiyyət vasitəsinə çevrilməsi, inkişaf etməsi, zənginləşməsi, sənəd, kitab, təhsil, kitabxana və s. dili olması xalqın varlığının, şərəfinin göstəricisidir.\nAzərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra rəsmi yığıncaqlarda (əsasən rus dilində danışılırdı), dərsliklərdə, mətbuatda yeni rus, Avropa, fars kəlmələri işlənməyə başladı. Stalin XVI qurultaydakı çıxışında bəyan etdi ki, SSRİ-də sosializm quruluşunun son məqsədi bütün milli mədəniyyətləri qovuşdurmaq və vahid ümumi dili olan vahid mədəniyyət yaratmaqdır. "Pravda" qəzeti isə (09.06.1934) "pantürkizm" qoxusu gələn dilimizə sosialist mədəniyyətinin yaratdığı yeni terminləri ("Revolyusiya və kultura" tipli - Ə.O.) daxil etməyi buyururdu.\nAzərbaycan ziyalıları Rəsul Rza (Xalqın dili-xalqın tarixidir. Qoy indiki nəşriyyat işçiləri gələcəyin böyük kommunist dilini yaratmağa tələsməsinlər), Səməd Vurğun, Mirzə İbrahimov Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin sədri olarkən respublikanın idarə və təşkilatlarında Azərbaycan dilindən dilimizi korlayanlara qarşı uzun illər mübarizə aparıblar.\nAzərbaycanda həm repressiya, həm də İkinci Dünya müharibəsi illəri KP MK-nın birinci katibi Mir Cəfər Bağırovun hakimiyyəti dövrünə düşür. Bağırovun təxminən 20 illik rəhbərliyi birmənalı qiymətləndirilə bilməz. Onun fəaliyyətinin bütün gizli məqamları açılmayıb. Əgər Stalin İttifaq səviyyəsində qətiyyətli, prisipial, hökmlü, qəddar idisə, ona özü kimi yerlərdə də təşkilatçı həm də itaətkar, sadiq rəhbərlər lazım idi.\nBu amillərin hesabına SSRİ-də ağır və yüngül sənayedə, kənd təsərrüfatında, orduda, elmdə, mədəniyyətdə, bir sözlə, bütün sahələrdə sürətli inkişaf vardı. Ölkə başdan-başa əmək meydanına çevrilmişdi.\nStalinin simasında sovet siyasətinə qarşı çıxanlar isə amansız şəkildə cəzalandırılırdılar. O illərin hərbiçilərinin, dövlət xadimlərinin, əmək qəhrəmanlarının elm, ədəbiyyat, incəsənət və sair sahələrin məşhur adamlarının həyatını öyrənəndə xeyli təəccüblənirəm. Əgər dövlət xadimlərinin portretləri yığıncaqlarda, paradlarda əldən düşmürdüsə, onlara geniş imkan yaradılırdısa, hər cür yüksək mükafatlar verilirdisə, adları dərsliyə, kitaba salınırdısa, qəzet və jurnalların səhifələrini bəzəyirdisə, çıxışları kinolentlərə köçürülürdüsə, tutaq ki, hansısa bir teatr, kino aktyoru 3, bəzən 4 dəfə yüksək qonorarlı Stalin mükafatlarına layiq görülürdü.\nCəzalanana isə güzəşt yox idi, hər şey əlindən alınırdı, ya sürgünə, həbsxanaya, ya da ölümə göndərilirdi. Anar M.C.Bağırovun dövrün konyukturasına uyan birbaşa göstərişilə 30-cu illərin sonunda repressiyaya məruz qalmış Azərbaycan ziyalılarının qanını ona qətiyyən bağışlamırsa, müəyyən məqamlarda onu anlamağa çalışır. Bağırovla bağlı müasirlərinin xatirələrinə üz tutur.\nM.C.Bağırov bir dəfə həmkarlarına deyib: "Mən gündə neçə dəfə pantürkizmi və panişlamizmi söyməsəm, bu ölkədə, Bakı şəhərində belə rahat yaşaya bilməzsiniz".\n1941-ci ildə Böyük Britaniya və SSRİ qoşunları İrana yeridiləndə Cənubi Azərbaycanda siyasi işlərə, təşkilatçılıq işlərinə nəzarət M.C.Bağırova tapşırılmışdı. O, Təbrizə göndərilənlərə belə xeyir-dua verir: "Siz oraya çox mühüm məsələ üçün gedirsiniz. Qarşınızda duran bu məsələni (Cənubi Azərbaycanda dövlət qurulmasına yardım etmək - Ə.O.) həll etməklə Azərbaycan xalqına böyük xidmət göstərmiş olacaqsınız. Bu vəzifənin öhdəsindən gəlməklə siz yüz illərlə ayrı salınmış xalqın arzularını gerçəkləşdirəcəksiniz. Bir-birindən ayrı salınmış könülləri, sevgiləri, duyğuları birləşdirəcəksiniz". Və yaxud "Xalqın canı boğazına yığılıb... Hanı məktəblər, hanı Azərbaycan dili, hanı təhsil, hanı türk dilində qəzetlər?". Bir təsirli məqam da var. Məktub yazıb Stalindən Pişəvəri hökuməti üçün hərbi yardım istəyən Bağırova ölkə rəhbəri telefonla cavab verir: "Mən beş milyon azərbaycanlıdan ötrü Üçüncü Dünya müharibəsinə başlaya bilmərəm". Şahidlərin dediyinə görə, Bağırov bu telefon söhbətindən sonra hönkür-hönkür ağlayır.\nO zaman Respublika Nazirlər Sovetinin müavini işləyən və Cənubi Azərbaycan hadisələrində fəal rol oynayan Mirzə İbrahimov deyilənlərə görə yaradılacaq Cənubi Azərbaycan xalq demokratik respublikasının rəhbəri olacaqmış. Sonralar Xalq yazıçısı Anara deyəcəkdi: "Siz cavan nəsillərsiniz, heç zaman Cənubi Azərbaycan məsələsini unutmayın. Vahid Azərbaycan idealını qoruyun! Bu sözlər mənim üçün Mirzə müəllimin vəsiyyəti kimi səsləndi".\nKitabda Stalinin Bağırova "Rus imperatoru I Aleksandr yol verdiyi tarixi səhvi düzəltmək və hər iki Azərbaycanı birləşdirmək lazimdır" deməsi barədə eşitdiyi sözləri misal gətirir. İkinci Dünya müharibəsində SSRİ Cənubi Ukraynanı, Cənubi Belarusiyanı geri qaytarmışdısa, Cənubi Azərbaycanı da əldə saxlaya bilərmiş. 1941-ci ildə Böyük Britaniya, SSRİ, İran arasında bağlanan müqavilənin şərtlərinin (müharibə bitəndən altı ay sonra müttəfiq qoşunları İranı tərk etməli idi) pozulması mümkün idi. Amma bütün dövrlərdə olduğu kimi, yenə də xalqımız nəhəng dövlətlərin mənafeyinə qurban getməsi təəssüflə qeyd olunur. Müəllif Mir Cəfər Bağırovun müharibə dövründə başqa xalqlar kimi, azərbaycanlıların da köçürülməsinin qarşısının alınması ilə bağlı mülahizələrini bildirir. Eyni zamanda Qarabağın Ermənistana verilməsinə qarşı Moskva səviyyəsində qəti mövqe nümayiş etdirdiyini təsvir edir.\nƏgər ötən əsrin 50-ci illərinə qədər Anar olanları-keçənləri kitablardan oxuyurdusa, şahidlərdən eşidirdisə, o illərdən sonra Azərbaycanın tərcümeyi-halına qoşulur, tarixin "qatar"ına minir. Və bununla hadisələri rəsmi versiyasından başqa, yazıçının şəxsi müşahidələri, düşüncələri ilə "Yaşamaq haqqı" yeni, zəngin çalarlar qazanır.\nUşaqlığı, yeniyetməliyi Stalin epoxasına düşən Anar o çağların sıxıntılarını, qorxularını, ictimai-siyasi, avtoritar həyatını anlatmağa çalışır. Hətta anası Nigar xanımın, nənəsi Cavahir xanımın həbsin bir addımlığında olmasından, Bağırovun, NKVD-nin nazir müavini Xoren Qriqoryanın təqdim etdiyi yazılı təklifin üstünə "otstavitğ" (saxlanılsın) dərkənarı qoymasından danışır.\nSSRİ Kommunist ideologiyası əsasında idarə edildiyi üçün təbliğat-təşviqat məsələlərində ədəbiyyat və incəsənət qurumları da fəal iştirak edirdilər. Ona görə də ictimai həyatda yaradıcı insanların rolu böyük idi.\nBöyük Vətən müharibəsində o qədər insan qırılmış, itkin, didərgin düşmüş, şikəst, yararsız olmuşdu ki, artıq Sovet cəza sistemi kütləvi cəzalandırmanı dayandırmış, antipartiya "təmizləmə" əməliyyatını səngitmişdi. Bərpa-quruculuq dövrü idi. Bütün SSRİ-də olduğu kimi, Azərbaycanda da əmək sahələri genişlənmişdi. Xəzər neftinin çıxarılması üçün Neft Daşları qurulur, Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası tikilir, Sumqayıt Kimya kombinatları salınırdı. Yeni fabriklərin, zavodların təməli qoyulurdu. Yaradıcı təşkilatlar müharibədən əvvəlkinə nisbətən xeyli formalaşmışdı. Yeni sistemin məşhurlaşdırdığı xeyli müharibə, əmək qəhrəmanları, yaradıcı şəxslər vardı. Artıq Stalin kimi, Bağırov da, başqa müttəfiq respublikaların başçıları da 20-30-cu illərdə olduğu kimi əks-inqilabçıların, keçmişi "qaranlıq" olan insanların içində deyil, öz tərbiyə etdikləri, yetişdirdikləri, mükafatlandırdıqları Sovet adamlarının əhatəsində idilər. Heç bir fikir ayrılığından, ideya dolaşıqlığından söhbət gedə bilməzdi. Vahid lider vəsf olunurdu. Hər şey sistemin çərçivələrinə, Stalinin sərəncamlarına, fərmanlarına, şəxsi istəklərinə, zövqünə uyğunlaşdırılırdı. Daha gecə evlərindən oğurluq aparılıb atüstü üç günlük məhkəmələrdən sonra ölümə məhkum edilənləri Nargində güllələmirdilər. Məşhurları şəhərin görkəmli yerində təşkil edilmiş Fəxri xiyabanda dəfn edirdilər. (Bakıda Fəxri xiyaban 1948-ci ilin yayında yaradılmış, oraya şəhər və Çəmbərəkənd qəbiristanlıqlarından H.Zərdabinin, H.Ərəblinskinin, N.Vəzirovun, C.Məmmədquluzadənin, Ə.Haqverdiyevin, H.Sarabskinin, C.Cabbarlının nəşləri köçürülmüşdü. Fəxri xiyabanda birbaşa ilk dəfə həmin ilin noyabrın sonunda vəfat etmiş Üzeyir Hacıbəyov torpağa tapşırılmışdı).\n"Bağırov və ziyalılar" bölməsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin himnini yazmış, qardaşı Fransaya mühacirətə getmiş, adı yeni hökumətin qara dəftərində olan Üzeyir Hacıbəyov haqqında yazılır: "Əgər 20-ci illərdə Ü.Hacıbəyovu çekistlərdən Nərimanov xilas etmişdisə, 30-cu illərdə Bağırov onu Stalinə təqdim etməklə qorudu". Moskva dekadasında "Koroğlu" operası rəhbərin xoşuna gəlmişdi. "Üzeyir tək-tək insanlardandır ki, rəhbərin göstərişi ilə partiyaya namizədlik müddətindən yan keçilərək Kommunist Partiyasına birbaşa qəbul edilib. SSRİ Xalq artisti, Stalin mükafatı, ümumittifaq deputatlığı, akademik rütbəsi - hər şey böyük bəstəkarın başına leysan kimi yağırdı. (Stalin "Koroğlu"dan qabaq "Arşın mal alan" tamaşası ilə də tanış imiş). "O, boş yerə Bağırovdan soruşmayıb ki, o əsərdəki xala necədir? Ola bilsin ki, Stalinin böyük bəstəkara qarşı mərhəm münasibətini bilən Bağırov onu cəsarətlə irəli çəkirdi".\n"Bağırov repressiyalardan salamat qalmış cavan yazıçıları və şairləri - Səməd Vurğunu, Süleyman Rüstəmi, Rəsul Rzanı, Mirzə İbrahimovu, Süleyman Rəhimovu və başqalarını himayə etməyə başladı. Amma onlardan razı qalaraq gah qaldırırdı, gah da gözdən salıb yerə çırpırdı.\nBağırov devriləndən sonra ikinci dərəcəli şairlərdən biri Mir Cəfərə özünün verdiyi cavabla lovğalanmağa başlayanda Səməd Vurğun onun sözünü ağzında qoyub: "Sən nə cəfəngiyat uydurursan, heç mənim kimi əjdaha (Yazıçılar İttifaqının sədri - Ə.O.) ona söz qaytara bilməzdi, o ki ola sən". Qeyzli anlarında o, Səməd Vurğunu Vəkilbəyov adlandıranda onun bəy keçmişinə işarə vururdu. Mirzə İbrahimova qəzəblənəndə isə nə üçünsə yalnız atasının adı ilə dindirərmiş: Əjdəroğlu. Mirzə İbrahimov ömrünün son illərində yazır ki, bir dəfə Bağırov Məmmədxanlılar nəsli haqqında danışanda, guya Rəsul ona sərt cavab verib: "Sən yaxşı olar ki, öz bacının hoqqaları ilə məşğul olasan". Mirzə müəllimin atama dost münasibətini bilirəm, amma onun yaddaşını şübhə altına qoymadan, bu söhbəti dəqiq saymıram. Birincisi, ona görə ki, Ordubadidən və Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Mirqasımovdan başqa, heç kim Bağırova "sən" deyə müraciət etmirdi. Hətta Üzeyir bəy özü də ona "siz" deyə müraciət edirdi. Amma Mirzə müəllim deyəndə ki, Rəsul Bağırovla söhbətlərində ən cəsarətli insanlardan biri idi və hərdən onunla razılaşmırdı, haqlıdır. Nizaminin yubileyi günlərində onların toqquşmasını çoxları xatırlayır". Bu geniş və maraqlı tarixçəni və onların digər qarşılaşmalarını yerli-yataqlı "Yaşamaq haqqı"nın özündən oxusanız yaxşıdır.\nKitabdan: "15 aprel 1954-cü ildə, Birinci qurultaydan 20 il keçəndən sonra Azərbaycan Yazıçılarının II qurultayı başlandı". Əsas hədəf "kosmopolitlər" və "nihilistlər" idi! Anar xatırlayır: "O vaxt on altı yaşım vardı, amma bu qurultayda iştirak edirdim. M.Rəfilinin və C.Cəfərovun çıxışları və onların Rəyasət Heyəti tərəfindən necə atəşə məruz qaldıqları yaddaşıma həkk olunub".\n20-30 il əvvəl vüsət alan "Pantürkizm", "pakislamizm" qızdırması indi də "kosmopolizm" "nihilizm" adı ilə davam edirdi: Yenə ideya düşməni axtarışları, yenə qarşıdurmalar...\nBu illərdə "Ədəbiyyat ictimai çarpışmaların ön sıralarında" yer alır. Stalin, onun tərəfdarları meydandan çəkilir, onların çevrəsindəkilər gözümçıxdıya salınır. Azərbaycan dilinin statusunun artırılması, respublika idarəçiliyində ermənilərin yenidən fəallaşması, rəsmi Ermənistanın mərkəzi hökumət vasitəsilə Qarabağ iddiasına qarşı həyəcanlar, Moskvanın yerli hakimiyyətə qısqanc münasibəti ("... xatirələrində "Mən orda özümü faktiki olaraq respublikanın sahibi kimi aparırdım", - deyə lovğalanan Vladimir Semiçastnı (DTK-nın sədri) yazırdı: "Belə bir qayda qoymuşdum ki, mənim vizam olmadan, MK-nın heç bir qərarı, hətta onu Axundov imzalasa belə, yayımlana bilməz".\nHər bir təşəbbüsü ələkdən keçirmək, hər bir addımı izləmək adi hala çevrilibmiş. Heykəltəraş İbrahim Zeynalovun işlədiyi 26 Bakı Komissarının barelyefində sırada ikinci olan Əzizbəyovun digər üçündən (Şaumyan, Çaparidze və Fioletov) uca olması böyük söz-söhbətə səbəb olubmuş. Yaxud İman Mustafayevin Tiflisdə olarkən M.F.Axundovun məzarının acınacaqlı halından Gürcüstan rəhbərliyinə şikayət etməsi sonralar ona nöqsan tutuldu.\n"Yaşamaq haqqı"nda "Dövlət dili" məsələsi ilə bağlı Xruşşov dövründə Azərbaycana münasibət barədə maraqlı, öyrədici şərhlər üstdən aşağı bir-birini əvəz edir.\nÖtən əsrin 60-cı illəri bütün dünyada olduğu kimi SSRİ-də də, o cümlədən Azərbaycanda da böyük siyasi-mədəni dəyişikliklərə təkan verdi. 80-ci illərin sonuna qədər bütün sahələrdə "altmışıncılar" məşhur idilər, öndə gedirdilər. Ədəbiyyatda da lider olan "altmışıncılar" haqqında həm İttifaq miqyasında, həm də Azərbaycan miqyasında çox yazırdılar, çox danışırdılar. Siyasi dissidentlərlə yanaşı, "dissident ədəbiyyatı" termini dəbə minirdi. "İkinci nəfəsi" açılmış Rəsul Rza, Mehdi Hüseyn, Sabit Rəhman, İlyas Əfəndiyev, İsmayıl Şıxlı və başqaları ilə yanaşı, Bəxtiyar Vahabzadənin, İsa Hüseynovun, Sabir Əhmədlinin, Əkrəm Əylislinin, Maqsud və Rüstəm İbrahimbəyovların Azərbaycan nəsrində hadisə olan əsərləri əsassız, ədalətsiz, insafsız hücumlara məruz qaldı. Əli Kərimin, Fikrət Qocanın, Vaqif Səmədoğlunun, İsa İsmayılzadənin, Ələkbər Salahzadənin yeni nəfəsli şeirlərini abırsız şəkildə lağa qoyurdular.\nYazıçı kitabda özünün "Macal" povestini "sosializm realizmi prinsiplərinə xəyanətdə, sovet həyatına ləkə vurmaqda, ideyasızlıqda suçladılar" deyir və prosesin təfərrüatını yüyrək bir dillə nəql edir. Ədəbiyyat günündə əsas mübahisələr "Rəsul Rza" üslubunda yazan şairlər barədə gedirdi.\n"Yenilər" Azərbaycan dilinin saflığı, ikiyə bölünmüş xalqımızın bütövlüyü, mənəvi sıxıntıların aradan qaldırılması, "icazəli cəsarət"in (Rəsul Rza) çərçivələrinin dağıdılması uğrunda eyhamlı, sətiraltı mənaları diş-diş çıxan şeirlərlə mübarizə aparırdılar, Macarıstanda, Çexoslovakiyada azadlıq hərəkatının qanla boyanmasına qarşı çıxırdılar.\nO illərdə ədəbi-mədəni mühit, ictimaiyyət tərəfindən həm böyük rəğbətlə, həm də paxıl, kəmfürsət basqılarla qarşılanan "Qobustan" jurnalı ilə bağlı müəllif "Ömrümün Qobustan illəri" başlığı ilə xüsusi yazı yazmışdır. ""Qobustan" ədəbiyyatımızda, sənətimizdə "60-cılar" adlanan və mədəniyyət tariximizdə silinməz izlər salan bir nəslin səsi idi. O nəslin, o dövrün ümidlərini və fərəhlərini, aldanışlarını və xəyal qırıqlığını yaşayır və öz səhifələrində əks etdirirdi".\n"Qobustan" çağdaş "Molla Nəsrəddin" kimi əlaqədar dövlət strukturları geniş mövzu dairəsinə, dil zənginliyinə, öyrədici missiyasına görə bütün nəsillərdən olan ziyalıların diqqətində idi, böyük müzakirələrə, dartışmalara səbəb olurdu.\nUlu Öndər Heydər Əliyev 1996-cı ildə "Qobustan"ın ilk on ilini xatırlayıb deyəcəkdi: "O vaxtlar "Qobustan" jurnalı həyatımızda çox böyük rol oynayırdı. Bizim bu milli dirçəliş, milli oyanış, milli özünütanıma prosesində "Qobustan"ın rolu çox böyük olubdur. Bunu o vaxtlar bəziləri bəlkə də, dərk etmirdilər. Bəlkə indi də bəziləri o qədər də dərk edə bilmirlər. Amma mən bunların hamısını daim izləyirdim və hər bir belə tədbirin həyata keçirilməsi üçün lazımi şərait yaradırdım".\n"Yaşamaq haqqı"nın üstünlüyü onun dünyaya, insanlığa, millətə, dövlətə, yüksək ideallara, mənəvi dəyərlərə böyük, yenilməz sevgi ilə yazılmasındadır.\nƏgər o, bir tərəfdən şərti adlandırsaq, millətimizin varlığı, yaşam mərhələləri, mənəvi dəyərləri ilə bağlı "Azərbaycannamə" yazırsa, o biri tərəfdən vətənimizə və dövlətimizə rəqib, qənim, düşmən kəsilən siyasi, şovinist dairələrini, onların əlaltılarını və dəllallarını, bir ziyalı olaraq təmkinlə dialoqa dəvət edir, tarixi, insani mövqeyini, haqlılığını izah edir.\nƏgər ötən əsrin 87-ci ilinə qədər Anar "Qobustan"ın və özünün yaradıcılıq qayğıları ilə yaşayırdısa, artıq Qorbaçov dövründə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının rəhbəri kimi mürəkkəb, "danışıqlı" bir yerdə fəaliyyətə başladı. Aşkarlıq şəraitində Respublika rəhbərliyinin sərt təzyiqi olmadan seçki keçirildi. Amma kitabda yazıldığı kimi, Birinci Katibin gizli arzusu nəzərə alındı. Alınmaya da bilərdi. Yeni siyasi mühit gözlənilməzliklərlə dolu idi. "Yazıçılar İttifaqına rəhbər seçildiyim gün MK-nın o zamankı Birinci Katibi Kamran Bağırov məni öz kabinetinə dəvət elədi, təbrik etdi və dedi: "Biz çöx istəyirdik ki, səni seçsinlər. Amma bilirsən, biz heç cür müdaxilə edə bilməzdik". Sonra heç bir zaman unutmayacağım bir cümlə dedi: Mən bütün gecəni yata bilmədim, hey fikirləşirdim ki, Yazıçılar İttifaqında plenum necə keçiriləcək, səni seçəcəklərmi".\nAnarın səlahiyyəti ilə bərabər, məsuliyyəti də artdı, uzun, sınaqlarla dolu ağır bir yol başladı. Nəhəng bir dövlətin idarəçiliyi laxlamışdı, Sovet sistemi çökürdü, Respublikada və Moskvanın ali hakimiyyət orqanlarında milli haqların qorunması uğrunda mübarizə ictimai-siyasi xadimlərin yeni keyfiyyətlərini üzə çıxarırdı.\nErmənistan hökuməti, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin rəhbərliyi, beynəlxalq erməni təşkilatları, Moskvanın ermənipərəst dairələri eyni vaxtda Azərbaycana hücuma keçincə respublikamızda böyük çaşqınlıq yaranmışdı. Ermənistandan qovulan çoxsaylı soydaşlarımız respublikaya səpələnmişdi. Azərbaycanın rəhbərliyi Kremlin qərarını gözləyirdi. O zaman xalqın pənah yerlərindən biri də Yazıçılar İttifaqı olmuşdu. İttifaqın rəhbərliyi, fəal üzvləri onlardan asılı olan nə vardısa, edirdilər. Respublikanın məşhur ziyalılarının imzası ilə Qarabağdakı narahatlıqlarla bağlı Qorbaçova müraciət göndərir, xalq qarşısında çıxış edir, Qarabağa yardımla bağlı ictimai qurumlar yaradır, mitinqlərdə, mətbuatda, efirdə xalqı təmkinli olmağa səsləyirdilər.\nStepanakertdə "Miatsum" çağırışları, Sumqayıt hadisələri, Bakıda 1988-ci ilin noyabr-dekabr mitinqləri ("Artıq sirr deyildi ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, İttifaq üzrə bütün etiraz hərəkatlarının təşkilində SSRİ DTK-sının barmağı var") gənc siyasətçilərin Meydana çıxması, tanınmış ziyalıların sıxışdırılıb gözdən salınmasına edilən cəhdlər ("Mərhum Vəli Məmmədov yazırdı ki, Anara qarşı ermənilər də çıxış edir, bizimkilər də"), SSRİ Xalq Deputatlarının qurultayında erməni deputatlarına cavablar və ölkə rəhbərliyinin diqqətinin ("Qorbaçovun qəbulunda") Azərbaycanın problemlərinə yönəldilməsi üçün çabalar, Qorbaçovun "Dağlıq Qarabağ Ermənistana verilməyəcək", - deyə Azərbaycan ziyalılarını aldatması, erməni separatçılarının ideoloqlarını Kremldə qəbul edib "him-cimlə" (yəni gedin hərəkət edin) onları arxayınlaşdırması, Rusiya elitasının haqsızlıqlara laqeydliyi, bəzi məşhur sovet alimlərinin və yazıçılarının (Saxarov, Həmzətov) daşnak məkrlərinə aldanması, Vəzirovun Azərbaycan rəhbəri kimi yarıtmazlığı, yüngül hərəkətləri ("Ə.Vəzirov necə deyərlər, nə öz yerində, nə də zamanında meydana çıxmışdı. Zaman sərbəstlik və qətiyyət tələb edirdi, o isə Qorbaçovun iradəsinə güvənirdi, ona təklif olunan hər cür alternativ variantlardan vaz keçirdi"), A.Volskinin rəhbərliyi ilə yaradılan "Xüsusi Komitənin" anti-Azərbaycan əməlləri", 20 Yanvar hadisələri, o dövrdə Azərbaycan ziyalılarının (Z.Bünyadov, V.Məmmədov, T.İsmayılov, B.Vahabzadə, X.Rza və başqaları) mübarizəsi, A.Mütəllibovun hakimiyyətə gətirilməsi, Avqust putçundan sonra Kommunist Partiyasının süqutu və Azərbaycanda siyasi vəziyyətin dözülməz vəziyyət alması, SSRİ-nin dağılması, iki ölkə prezidentinin - B.Yeltsinin və N.Nazarbayevin Xankəndinə nəticəsiz səfəri, Xocalı faciəsi barədə Anarın yazdıqları zəngin məlumatlar, pərdəarxası söhbətlər, dərin müşahidələr, geniş müşahidələr toplusudur.\nXalq Cəbhəsi hakimiyyətə gələndən sonra Anar Ali Sovetin sədri, respublika prezidentinin səlahiyyətlərini icra edən İsa Qəmbəri Yazıçılar Birliyinə dəvət edir,\n(Üç il əvvəl Azərbaycan KP MK-nın Birinci Katibi Ə.Vəzirov da Yazıçılar Birliyində qonaq olmuşdu - Ə.O.) və birinci şəxsə Yazıçılar Birliyinin, yazıçıların problemlərindən danışır. İsa Qəmbər ondan ədəbi jurnalların və qəzetin nəşri üçün maddi yardım istəyən Anara qəribə cavab verir: "Anar müəllim, bəyəm Füzulinin zamanında jurnal çıxırdı?". Anar hazırcavablıq edir: "Füzulinin zamanında sultanlar sənin buraya gəldiyin "Mersedes"də gəlmirdilər".\nBir tərəfdən siyasi blokada, düşmən təcavüzü, düzgün aparılmayan daxili və xarici siyasət, prezidentin ölçüsüz-biçisiz bəyanatları, dünyanın gözündə Qarabağ münaqişəsinin, bizim nəzərimizdə isə Ermənistan və Azərbaycan müharibəsinin qızışması, uzanması, cavan hakimiyyətdə təcrübəsizlikdən doğan özbaşınalıqlar, bir neçə "əziz-bircə" alim və yazıçıdan başqa, bütün təcrübəli ziyalılara inamsız yanaşılması, Sovet yarlığı vurularaq, hətta onlara arxa çevrilməsi kitab müəllifi tərəfindən ürək ağrısı ilə izlənilir.\nAnar 1993-cü ilin fevralından başlayaraq fasilə ilə yeddi ay İstanbulun Memar Sinan Universitetinin dəvəti ilə Türkiyədə çalışıb. Həmin illərdə demək olar ki, işsiz, az maaşlı, mövcud vəziyyətlə barışmayan ziyalıların xaricə axını yaşlı nəslə yaxşı məlumdur. Anar Türkiyədə yazdığı "Otel otağı", "Muhakkaq görüşürüz" əsərlərində o dövrün ziyalılarının keçirdiyi hissləri, həyəcanları qələmə aldığından xəbərdarıq. "Yaşamaq haqqı"nda o, ictimai, elmi fəaliyyətindən, ezamiyyətinin vətəni dar gündə qoyub qaçması kimi yozan ittihamlardan söz açır.\nAnar Ulu Öndər Heydər Əliyev haqqında çox yazıb. Ona həsr etdiyi "Unudulmaz görüşlər" kitabı öz yerində, "Yaşamaq haqqı" kitabının da xeyli hissəsi Heydər Əliyevlə bağlıdır. Bunun səbəbi aydındır. Heydər Əliyev Anarın gəncliyindən, 1969-cu ildən 2003-cü ilə qədər Azərbaycanın taleyində əsas, yönəldici rol oynamışdır.\nHəmin illərdə respublikada (sonrakı illərdə SSRİ miqyasında) nədən söhbət açsan, Heydər Əliyev yada düşür. Tərcümeyi-halımızda yer alan o illərdə Heydər Əliyevin adı mütləq anılır.\nHeydər Əliyev birinci hakimiyyəti dövründə Azərbaycanın "yaşamaq haqqı"nı necə qoruyurdusa, milli ədəbiyyatımıza, mədəniyyətimizə, ziyalılara necə hamilik edirdisə, ikinci gəlişində də əvvəlki missiyasını davam etdirdi. Respublikanın idarəetmə sükanını əlinə alan kimi Elmlər Akademiyasının binasında ziyalıların görüşünə gəldi. (O görüşdə mən də iştirak etmişəm - Ə.O.). Həmin görüşdə o, bəyan etdi: "Azərbaycan bundan sonra öz dövlətini demokratik prinsiplər əsasında qurmalıdır və dövlət orqanları cəmiyyətdə demokratik prinsiplərin bərqərar olması üçün təminat yaratmalıdır.\nAncaq gərək alimlərimiz də, ziyalılarımız da kənarda qalmasınlar, çalışsınlar, çarpışsınlar, həyatımızın bu ağır dövründə biganəlik etməsinlər. Əgər onların sözü bir dəfə qəbul olunmayıbsa, ikinci dəfə gəlsinlər, ikinci dəfə qəbul olunmayıblarsa, üçüncü dəfə gəlsinlər. Anar burada şikayətləndi, mən onun şikayətləri ilə razıyam. Çünki, doğrudan da, belədir - bu həqiqətdir. Ancaq bu elə o demək deyil ki, inciyib kənara çəkiləsən. Heç birimizin inciməyə haqqımız yoxdur. (Sitat "Yaşamaq haqqı" kitabından götürülmüşdür).\nHeydər Əliyevin dediklərinə söykənib fikrimi belə ifadə edirəm: Anar heç bir zaman Azərbaycanın taleyi ilə bağlı məsələlərdə biganəlik göstərərək kənara çəkilməyib. Mirzə Cəlil demişkən, bezmək asandır. Və yaxud məlum misralar: "Mübarizə bu gün də var, yarın da, Mən də onun ən öz sıralarında".\nHeydər Əliyev daxildə və xaricdə siyasi quruculuq fəaliyyəti ilə yanaşı, yenidən Azərbaycanda ziyalı mühitini qızışdırdı. On ildə bir çox mədəni hadisələrin ideya müəllifi, təşkilatçısı kimi tanındı. O, tez-tez alimlərin, yazıçıların, rəssamların, bəstəkarların, aktyorların arasında idi. Daxili və xarici səfərlərdə onları özünə qoşurdu. Ev-muzeylərinin açılmasının, abidələrin qoyulmasının, "Kitabi-Dədə Qorqud"un 1300 illik yubileyinin, Türk dünyası yazıçılarının qurultayının keçirilməsinin, Şuşadan erməni quldurlarının güllələdiyi heykəllərin (Natəvan, Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül) alınıb Bakıya gətirilməsinin, ədəbiyyat və mədəniyyət xadimlərinin yüksək fəxri adlarla, mükafatlarla təltif edilməsinin səbəbkarı oldu. Ulu öndərin ziyalılara hörmətinin göstəricisidir ki, 1995-ci ilin payızında deputat seçilən Anar Heydər Əliyevin tövsiyəsi ilə Milli Məclisin ilk iclasını idarə etdi. "Birinci iclas ərəfəsində Prezident məni yanına dəvət etdi.\n- İstəyirik ki, Məclisin ilk iclasını sən açasan və aparasan, - dedi.\n- Çox sağolun, bu mənim üçün böyük şərəfdir. Amma bilmirəm bacararammı?\nHeydər Əliyev soruşdu:\n- Yazıçılar İttifaqının neçə üzvü var?\n- Yeddi yüzdən artıq, - mən təxmini rəqəm dedim.\n- Bəs Milli Məclisin neçə üzvü var?\n- Yüz iyirmi beş.\n- Əgər sən yeddi yüzlə bacararsansa, onda yüz iyirmi beşin də öhdəsindən gələrsən".\nUlu öndərlə vida mərasimi də kitabda "Qalib gəldi, Qalıb getdi" sonluğu ilə bitir.\nHeydər Əliyevin yolu onun varisi və davamçısı, Respublika Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və dünyanın çağdaş düzəninə uyğun olaraq Azərbaycanda da yeni tipli lider diqqət mərkəzindədir.\nÖlkəmizdə böyük layihələr, proqramlar həyata keçirilir, xalqımızın müstəqillik ideyalarının gerçəkləşdirilməsi üçün həyatımızın bütün sahələrində inamlı və böyük addımlar atılır.\nKitabda Heydər Əliyev Fondunun beynəlxalq miqyasda gördüyü işlərdən, Respublikanın birinci vitse-prezidenti, Fondun sədri Mehriban xanım Əliyevanın fəaliyyətindən, onun "Qobustan və İçərişəhər, Muğam və Xalça, Novruz bayramı və aşıq sənəti kimi mədəni və mənəvi dəyərlərin dünyada tanınması yolunda böyük işlər" gördüyü də "yaşamaq haqqı"mızdan sayılır.\nKitabda müəllif onun əl-ayağına dolaşanlardan, paxıllardan, ona dönük, etibarsız çıxanlardan da ürək ağrısı ilə yazır. Təbii ki, öz üslubuna uyğun olaraq. Yumorla, ironiya ilə... "Ən qəribəsi də odur ki, heç bir pisliyim, yaxşılığım keçməmiş adamlar yox, məhz yaxşılıq etdiklərimdən bəziləri üzüdönük çıxıblar. Çörəkləri dizlərinin üstündə olanların siyahısı çox uzun olardı, amma yuxusuz gecələrimin birində onları gözüm qarşısında canlandıranda, nədənsə, ancaq on bir şəxsin üstündə qəti dayana bildim. Lap futbol komandası kimi "Nankorlar" komandası. İndi futbolu yalnız kişilər yox, qadınlar da oynadığına görə bu komandaya hər iki cinsdən nankorlar daxildir. Əlbəttə, ehtiyatda olanlar da var və nankorlardan biri peşman olub üzrxahlıq edəndə onu ehtiyatda olanlardan birilə əvəz etmək mümkündür. Şübhəsiz, bu komandanın məşqçisi, ya məşqçiləri, kapitanı da var, varlı-karlı sponsorları da... Çingiz Abdullayev deyir ki, bizimkilər pas verməyi bacarmırlar - nə futbolda, nə də həyatda. Bu doğru sözlərə onu da əlavə edirəm ki, bəzən öz qapımıza top vurmağı da xoşlayırıq. Nə isə... Kimsə yaxşı deyib ki, sizə qarşı olan pislikləri unudun getsin, amma pislik edənlərin ad-famillərini yaddan çıxarmayın...".\nAnar haqsız olduqlarına yüz faiz inandığı etibarsızların adını çəkmir. Onları dilə-dişə salmaq istəmir. Və yenə də böyüklük edir, həmişəki Anar olduğunu göstərir.\nMəqaləmin əvvəlində demişdim ki, Anar bu kitabında Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı arzularını da ifadə edib. Kitaba daxil edilmiş "Azərbaycan haqqında düşüncələr", "Odlar yurdunun küləklər şəhəri" məqalələrində yazıçı ən yüksək insani dəyərlərə, milli məziyyətlərə, humanist dayaqlara söykənərək Azərbaycanı dünya birliyi ölkələri arasında özünəlayiq yerdə görür, böyük arzularını bildirir. Yüksək beynəlxalq tədbirlərdə səslənən həm Quzey, həm də ürəklərdə oxunan, heç vaxt unudulmayacaq, bir zaman rəsmiləşməsi umulan Güney Azərbaycanın himnləri kitabın son akkordu kimi səslənir.\nKitaba ön söz yazan alim və yazıçı Pərvin xanımın bir cümləsini məqaləmin "Son söz"ünə çevirirəm: "Mənə görə Anar yaradıcılığının əsas özəlliyi obyektivlikdir".\nƏdəbiyyat qəzeti.- 2020.- 16 may. S. 10-14.


"Onun zarafatlarına ancaq dostları gülür" - Fərda - xeberler\n"Onun zarafatlarına ancaq dostları gülür" - Fərda\nAktyor Fərda Xudaverdiyevin Milli.Az-a müsahibə verib.\n- Fərda bəy, ilk oynadığınız rolunuz ilə indi oynadığınız rol arasında fərqi görürsünüz?\n- Birinci rol həmişə ilk sayılır. İlkdən sonra daha təcrübəli görünürsən. Amma ilk dəfə oynayanda daha məsuliyyətli olursan. Əlbəttə ki, bir aktyor kimi özümdə fərqi görürəm. Aktyor nəinki ildən-ilə, filmdən-filmə, gündən-günə dəyişməlidir. Dəyişmirsənsə, deməli inkişaf etmirsən.\n- Özünüz çəkilmədiyiniz komediya filmlərinə baxırsınız? Həmkarlarınız sizi güldürə bilirlər?\n- Bəli, baxıram. Deyim ki, hamısına gülürəm, bu yalan olar. Yumorun içində olan adam yumorda daha fərqli fikirlər axtarır. Yaxşı fikirlərə gülürəm.\n- Bəs özünə, zarafatlarınıza baxanda gülürsünüz?\n- Xeyr, mən ümumiyyətlə özümə baxmıram.\n- Bəs səhvlərinizi necə görürsünüz?\n- Bir neçə gün öncə dostlarımla bir yerdə oturmuşduq. Elə oldu ki, "İnterpapa"dan söz düşdü. Açıb elə məqamları ortalığa tökdülər ki, istər-istəməz söhbəti dəyişdim.\n- Bəs ssenarini, zarafatları kiminlə məsləhətləşirsiniz?\n- Heç kimlə, özüm fikirləşirəm.Yaradıcı beyin olaraq heç kimlə məsləhət etmirəm. Əmin oluram ki, bu zarafat gülməlidir. Mən bundan sonra o zarafatları edirəm. Amma elə aktyorlar da var ki, əmin deyillər, ona görə də onlara ancaq dostları gülür.\n- Fərdaya paxıllıq edən çoxdur?\n- Bəli, həddindən artıq çoxdur. Allah onlara can sağlığı versin.\n- Bəs siz kimə paxıllıq edirsiniz?\n- Mən işini peşəkarcasına görən, onun müqabilində o varlı həyatı yaşayan insanlara qibtə edirəm.\n- Var elə adam?\n- Azərbaycanda yoxdur, Türkiyədə isə Cem Yılmaza qibtə edirəm. Çünki o sənətilə qazanır və çox yaxşı yaşayır. Əslində bizdən çox iş görmürlər, amma orada kütlə böyükdür.\n- Cem Yılmazla sizi müqayisə edirlər. Bütün bunlar sizə necə təsir edir?\n- Nə qədər deyirəm fikir verməyim, amma olmur. Fərda 2003-cü ildən monoloq danışır. Cem Yılmazı 2003-cü ildə Azərbaycanda heç kim tanımırdı.\n- Xeyr, getmirəm. Amma illər öncə getmişəm. Toyda hamı oturub yeyib- içir. Həmişə demişəm ki, toyun ilk 3 saatı ilə son 2 saatı fərqlənir.\n- İstərdim lap əvvələ qayıdaq. Sənətə yeni gəldiyiniz illərə. Bilirəm ki, sizin üçün hər şey çox rahat olmayıb...\n- Mənim rahatlığım "Xoxan" filmindən sonra başladı. Yəni bu filmdən sonra öz sənətimdən pul qazanmağa başlamışam. Toydan qazandığım pul mənim yaradıcılığımdan xəbər vermir. Bizdə yaxşını bəzən danırlar. Bunu danmaq olmaz.\n- Ən ağır gününüz hansı olub?\n- Olub, amma onu demək istəmirəm. Sözsüz ki, bu hamının həyatında olur. İstənilən halda mən həmişə tamaşaçıya pozitiv ötürməliyəm. Əgər aktyor şəxsi problemini açıb tamaşaçıya bildirirsə, bu onun qeyri-peşəkarlığından irəli gəlir.\nBaxılıb: 1247 Tarix: 17 mart 2018\nSevil və Sevinc bacıları Damla ilə barışdılar - VİDEO\nArtur Rasi-zadə: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmamasının əsas səbəbi..."\n"Bikini geyinən qızların dalınca qaçan vaxtım deyil" - Ramil Nabran etiraf etdi\nAzərbaycanlı müğənnidən ETİRAF: "Həyat yoldaşımdan ayrılsam da, oğluma görə danışırıq" - FOTO\nTanınmış aktrisa yubileyində rejissorla belə rəqs etdi — FOTO / VİDEO\nMeyxanaçı rəngli pencək geyinən sənət adamlarını tənqdi edib\nMəşhur əkiz bacılar ailəsi ilə - FOTOLAR\nAcun Şeymanın makiyajsız fotosunu paylaşdı- FOTO\nXalq artistinin atası infarktandan ölübmüş - "Yanlış yazıblar…"