S-300 azərbaycanlı şüurunun məhsuludur! » davam.az - BÜTÖV AZƏRBAYCAN ADINA!\nS-300 azərbaycanlı şüurunun məhsuludur!\n22.10.2013 [16:36] - Gündəm, Hərb\nAşurbəyli - Rusiyanın kosmik hava sipərinin yaranmasında etiraf olunmuş avtoritetlərdən biri\nRusiya üçün Azərbaycan yalnız miqrant, bir parça çörək dalınca öz əzələlərini bazara çıxaran Orxan Zeynolov olmamalıdır. Azərbaycan həm də Müslüm Maqomayevdir, Tahir Salahovdur… Rusiyada Azərbaycan həm də Tümenin fatehi, məşhur neftçi Fərman Salmanovdur.Rusiyada Azərbaycan həm də Qaqarin başda olmaqla böyük bir kosmonavt ordusunu əmrlə kosmosa yola salan və onun qayıdış raportunu qəbul edən əfsanəvi general Sovet ittifaqı Qəhrəmanı Kərim Kərimovdur.\nAzərbaycan-Rusiya Dövlət Atom Gəmiçilik Mərkəzinin Prezidenti, Sankt-Peterburq mühəndis akademiyasının həqiqi üzvü, Rusiyanın Milli Qəhrəmanı Davud Paşayevdir. Azərbayjan həm də İqor Aşurbəylidir. Yəqin yaxşı tanımadınız. Onda tanış edək.\nİqor Rauf oğlu Aşurbəyli. Məşhur Aşurbəylilər nəslindən, nəcabətindən olan İqoru tam haqqına zadəgan adlandırmaq olar. Amma biz onun Rusiyaya bağlılığı və bu dövlətə xidmətlərindən danışacağıq. İqor Rauf oğlu. Rusiyanın kosmik hava sipərinin yaranmasında etiraf olunmuş avtoritetlərdən biri. Texnika elmləri doktoru, mühəndis və hərbi elmlər akademiyalarının həqiqi üzvü, kosmik-hava müdafiəsi problemləri üzrə ekspertlər şurasının sədri. Zenit-raket sistemlərinin ən son modifikasiyaları məhz onun rəhbərliyi ilə yaranıb. Elm və texnika sahəsində o hökumətin çoxlu təltifləri, orden və rütbələr sırasında Rusiyada İlin Adamı milli mükafatını da alıb.\nRusiya Dövlət Duması sənaye komitəsinin sədri Sergey Sobko Aşurbəyovu belə xarakterizə edir:\n«O əsil vətənpərvər və dövlətçidir. İndi sıfır dövrü adlandırdığımız o çətin illərdə məhz Aşurbəyovun istedadı və təşkilatçılıq qabiliyyəti sayəsində Almaz strateji müəssisəsi yarandı».\n«Almaz»ın rəhbərlərindən biri Nikolay Polyaşev o dövrü belə xatırlayır: «Bizi küçüyü soyuq suya atan kimi vəhşi bazara atmışdılar. Bizim görkəmli alimlərimiz və mühəndislərimiz hərbi zavodlarla,obrazlı desək, qazan düzəltməklə məşğul idilər. Müdafiə nazirliyi öz sifarişlərini ödəyə bilmirdi. Əksəriyyətə elə gəlirdi ki, bu vəziyyətdən çıxmaq artıq mümkün olmayacaq. Amma belə düşünməyən bir adam tapıldı. O İqor Rauf oğlu Aşurbəyli idi».\nOnun rəhbərliyi altında zenit raket sisteminin ən yeni modifikasiyaları- S-300 Favorit meydana çıxdı. Unikal taktiki-texniki xarakteristikaya malik zenit –raket sistemi olan S-400 Triumf sınaqdan çıxarılaraq Silahlı Qüvvələlərin istifadəsinə verildi. S-300 Favorit və S-400 Triumf sistemləri bu gün də dünyada ən yaxşılar sayılır. Aşurbəyovun uğur düsturu daha bir neçə məsələnin həllini mümkün etdi: S-500 sistemi. Vityaz, Morfey və s . ... İqor Aşurbəylinin əli bu gün də raket əleyhinə müdafiə və hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin nəbzindədir. 2011-ci ildən onun rəhbərlik etdiyi kosmik-hava müdafiəsi problemləri üzrə ekspetrlər şurasında Rusiya Elmlər Akademiyasının 6 akademiki, 40 elmlər doktoru, 35 elmlər namizədi və 200-dən artıq elmi işçi məhz azərbaycanlının əlinə baxır.\nTəssüf ki, Rusiyada bir çoxları azərbaycanlını göyərti ilə, xiyar-pomidorla, yemiş-qarpızla bir qabda təsəvvür edirlər. Amma azərbaycanı şüuru, azərbayjanlı idrakı yalnız göyərti satmır.Yoldaş Rusiya azərbaycanlı şüurunun bəhrəsi olan S-300-ü şəxsən özü satır… Azərbaycan bundan nə xeyir görür ki? Bəs bu bazar bazar deyil? Bəlkə onu da bağlamaq lazımdır.


Binəqədi rayonunda Rayon İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuranın birinci hesabat- seçki konfansı keçirildi - Xəbərlər - BİNƏQƏDİ RAYON Icra Hakimiyyəti\nBinəqədi rayonunda Rayon İcra Hakimiyyəti yanında İctimai Şuranın birinci hesabat- seçki konfansı keçirildi\n21 aprel 2017-ci il tarixdə təşkil olunan tədbirdə Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini Aygün Əliyeva, Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının İctimai- siyasi və humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri Elman Dadaşov, Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı yanında İctimai Şuranın üzvləri, Rayon İcra Hakimiyyətində təcrübə keçən ASAN Könüllüləri və fəal gənclər iştirak etdilər.\nTədbiri giriş sözü ilə açan İctimai şuranın sədri Aslan Mehdiyev iclasın gündəliyini qonaqlara təqdim edərək Şuranın son iki il ərzində fəaliyyəti barədə ətraflı və hesabat xarakterli çıxış etdi.\nHesabat məruzəsi dinlənildikdən sonra səsə qoyularaq, yekdilliklə qəbul olundu.\nDaha sonra İctimai şuranın üzvü, rayonun din xadimi Musa İbrahimov çıxış üçün söz aldı. Natiq çıxışında ölkə başçısının hər sahədə olduğu kimi, milli-mənəvi dəyərlər kontekstində həyata keçirdiyi dövlət siyasətindən vətəndaş kimi razı qaldığını və 2017-ci ilin “İslam Həmrəyliyi” ili elan olunmasının və bu il ölkəmizdə baş tutacaq IV İslam Həmrəylik Oyunlarının dünyaya bir sülh mesajı olduğunu və dərin məna ifadə etdiyini ehtiva etdi.\nTədbir zamanı çıxış edən digər natiqlər, ictimai şuranın sədr müavini Həmid Mehdiyev, şuranın üzvləri Əli Sadıqov və İlham Qayıbzadə şuranın növbəti iki il ərzində qarşıya qoyulan işlərdə daha böyük səylə çalışacağını ifadə edərək, ictimai nəzarət mexanizminin inkişafına dəstəyinə görə ölkə rəhbərliyinə minnətdarlıqlarını bildirdilər.\nDaha sonra Şuranın növbəti iki il üçün yeni tərkibi, sədri, sədr müavini və katibi səsə qoyularaq seçildilər.\nTədbirə yekun vurmaq üçün son söz Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini Aygün Əliyevaya verildi. A.Əliyeva Şuranın yeni tərkibinin təsdiq olunması münasibətilə üzvləri Rayon İcra Hakimiyyətinin rəhbərliyi adından təbrik edərək, onlara gələcək fəaliyyətlərində uğurlar arzuladı. Natiq çıxışında Şuranın fəaliyyətində məhəllə komitələri, rayon ziyalıları və sakinlər ilə daha sıx təmasda olmağın faydalı olacağını bildirərək, ölkəmiz üçün aktuallıq kəsb edən məsələlərə, rayonda görülən abadlıq- quruculuq, ekoloji maarifləndirmə və sosial-infrastruktur layihələrinin icrası ilə əlaqədar görülən işlər barədə vətəndaşları müntəzəm olaraq məlumatlandırmağı tövsiyə etdi. O bildirdi ki, bunun üçün Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının müvafiq şöbəsi də bu məsələyə diqqətini bir qədər artıracaqdır.


NGC 7692 — Vikipediya\nKoordinat: 23s 32d 46,7sn; -5º 35' 23″\nNGC 7692, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. I tipli qalaktikadır. Amerika astronomu George Bond tərəfindən 1848-ci ildə 38.1 sm (15 düymə) ölçülü refraktor vasitəsilə kəşf edilmişdir.\nPGC 71712 • MCG -1-60-3 • IRAS 23302-0552\n23s 32d 46.7san\n-5° 35′ 23″\nWikiSky-da NGC 7692: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrogen α, X-Ray, Astrofoto, Göy xəritəsi, Məqalələr və şəkillər\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_7692&oldid=6126897"


Posted on 07.11.2016 10.02.2017 by Beyinstein\nHazır çiy qidaların təhlükəli olmasına səbəb onların adətən otaq temperaturunda saxlanmasıdır. Məsələn:tərəvəz salatları,yemiş,giləmeyvə və ya pasterizə olunmamış alma şirəsi. Bu qidalar patogenlərin çoxalmasına şərait yaratmadıqlarından az saylı virus, E.coli 0157,şigella və s. xəstəliyə – qida zəhərlənməsinə səbəb olur.Hazır çiy qidalarda bu halların olmasına səbəb qidanın çirkab sularla çirklənməsini və ya yığım zamanı gigiyenik minimumlara riayət olunmamasını göstərmək olar. Bu səbəbdən hazır çiy qidaları belə yaxşı olardı ki, soyuducuda saxlayıb,istifadədən öncə yaxşıca yuyub dezinfeksiya edəsiniz.\nHazır olması üçün bişirilməli olan qidalar adətən çox saylı qida zəhərləyici bakteriyalarla yoluxmuş olur. Məsəslən: çiy ət,süd,yumurta,toyuq məhsulları və ya torpaqla çirklənmiş tərəvəzlər. Bu həhsullar əgər hazır qidalarla bir soyuducuda saxlanılırsa mütləq riskin qarşısını almaq üçün maksimal məsafədə saxlanılmalıdır ki,çirklənməyə səbəb olmasın.\nQida zəhərlənməsi – adətən çirklənmiş və ya zəhərli qida yemək nəticəsində baş verən kəskin xəstəlikdir.\nBura qida və ya toksinlərə qarşı allergiya daxil deyil.\nQida zəhərlənməsinin simptomlarına aşağıda sadalananlardan biri və ya bir neçəsi daxildir: qarın ağrısı, diareya, ürəkbulanma,qusma, qızdırma .\nDaşıyıcı – heç bir xəstəlik simptomunu biruzə verməyən amma qidanı çirkləndirə biləcək patogenləri xaric edən biridir.\nDaşıyıcılar həmin patogenləri hissə-hissə də xaric edə bilər.\nQida zəhərlənməsi riskinə daha çox körpələr,azyaşlı uşaqlar,qocalar,xəstə şəxslər,hamilə qadınlar və doğulmamış uşaqlar məruz qalır. Özümüzü və ətrafımızı qoruyaq. Gigiyenik qaydalara düzgün riayət edək.\nPrevious Post Aşpaz Abbas Aş Asmış\nNext Post Bakteriyaların çoxalması


Daxil olan Marketinq Ekosistemi | Martech Zone\nÇərşənbə, dekabr 21, 2011 Çərşənbə, dekabr 21, 2011 Douglas Karr\nMövqeyi DK New Media böyük ölçüdə bir gələn marketinq agentliyi. Müddəti bəyənirik gelen marketing çünki diqqətimizin potensialı cəlb edib müştəriyə çevirməyimizi vurğulayır. SEO şirkətləri tez-tez sıralamaya yönəldilir. Sosial şirkətlər tez-tez daha böyük auditoriyaya yönəldilir. Agentliklər tez-tez dizayn üzərində işləyirlər. İş nəticələrinə diqqət ayırırıq ... və perspektivləri müştərilərə yönəldən SEO, sosial, e-poçt, mobil, video, dizayn və ya digər strategiyadan istifadə edə bilərik.\nGelen marketing kimi görünə bilər marketinq jarqonu, amma ifadəni bəyənirəm və müqayisə olunur xarici marketinq strategiyası. Millətlər Volinsky Konsaltinq effektiv bir daxil marketinq strategiyasının ekosistemini əks etdirən böyük bir infoqrafik hazırladılar:\nTags: gelen marketingdaxili marketinq ekosistemidaxili marketinq infoqrafikgələn marketinq strategiyası\n22 at Dec 2011, 12: 30 PM\nBu infoqrafikanı sevirəm! Həqiqətən başındakı dırnağa vurur. Görünür işimizə iki linzadan baxırıq. Ticarət modelimizdə ən aşağı dollar və qurğuşun axınına yönəlmiş satış huni lensimiz var.\nO zaman bu “Marketinq Ekosistemi” linzasına sahibsiniz - bu, həqiqətən bir qıfın üst görünüşünə bənzəyir - fərq, marketoloqun nəşr olunan məzmunun dönüşüm nisbətlərinə diqqət yetirməsi və məzmunu ən yüksək algılanan dəyəri yerləşdirəcəyi yerə yönəltməsidir. . Beləliklə, bu xarici / atmosfer təbəqəsi üçün geniş bir cazibə ilə bəzi məzmun yaradırıq və mərkəzə doğru köç etdikləri zaman istehlak edən insan haqqında daha çox məlumat əldə etdikdə yaratdığımız məzmuna görə tədricən daha da spesifik oluruq.\nBu yalnız bu parlaq fotoşəkilin şifahi bir prosesi 🙂 Həqiqətən əks-səda doğurur.


п»ї DataLife Engine > Г‡ap variantД± > ЕћЙ™hidimizin dЙ™fnindЙ™ bГ¶yГјk izdiham - Fotolar\nDataLife Engine > Sosial, BLOK XЖЏBЖЏR, MANЕћET > ЕћЙ™hidimizin dЙ™fnindЙ™ bГ¶yГјk izdiham - Fotolar\nЕћЙ™hidimizin dЙ™fnindЙ™ bГ¶yГјk izdiham - Fotolar\n6-02-2017, 15:29. YerlЙ™Еџdirdi: sefa\nErmЙ™nistan silahlД± qГјvvЙ™lЙ™rinin kЙ™Еџfiyyat qrupunun tЙ™xribat-pozuculuq fЙ™aliyyЙ™tinin qarЕџД±sД±nД± alarkЙ™n ЕџЙ™hid olan Й™sgЙ™rimiz Г‡ingiz Qurbanov fevralД±n 6-da Qusar ЕџЙ™hЙ™rindЙ™ki ЕћЙ™hidlЙ™r XiyabanД±nda dЙ™fn olunub.\nвЂњXalqinfoвЂќ AzЙ™rtac-a istinadЙ™n xЙ™bЙ™r verir ki, ЕџЙ™hidin dЙ™fn mЙ™rasimindЙ™ MГјdafiЙ™ Nazirliyinin, SЙ™fЙ™rbЙ™rlik vЙ™ HЙ™rbi XidmЙ™tЙ™ Г‡aДџД±rД±Еџ ГјzrЙ™ DГ¶vlЙ™t XidmЙ™tinin, Qusar Rayon Д°cra HakimiyyЙ™tinin rЙ™smilЙ™ri, Milli MЙ™clisin deputatlarД±, ЕџЙ™hidin dГ¶yГјЕџ yoldaЕџlarД± vЙ™ rayon ictimaiyyЙ™tinin nГјmayЙ™ndЙ™lЙ™ri iЕџtirak ediblЙ™r.\nЕћЙ™hidin atasД± Salman Qurbanov torpaqlarД±mД±zД±n azadlД±ДџД± uДџrunda canД±ndan keГ§Й™n oДџlu ilЙ™ fЙ™xr etdiyini, Г¶vladД±nД±n qisasД±nД±n dГ¶yГјЕџ yoldaЕџlarД± tЙ™rЙ™findЙ™n alД±nacaДџД±na Й™min olduДџunu deyib.\nЕћЙ™hidin nЙ™Еџi torpaДџa tapЕџД±rД±ldД±qdan sonra mЙ™zarД± ГјzЙ™rinЙ™ Й™klil vЙ™ tЙ™r qЙ™rЙ™nfillЙ™r qoyulub. Tabut ГјzЙ™rinЙ™ Г§Й™kilmiЕџ ГјГ§rЙ™ngli AzЙ™rbaycan bayraДџД± Г‡ingiz Qurbanovun xidmЙ™t etdiyi hЙ™rbi hissЙ™yЙ™ tЙ™qdim olunub.\nXalqinfo.az saytД± ilЙ™ Й™laqЙ™ ГјГ§Гјn E-mail: xalqinfo@mail.ru


Generaldan memur övladları ile bağlı TAPŞIRIQ - Azadliq Xeber\nGeneraldan memur övladları ile bağlı TAPŞIRIQ\nBu gün Dövlət Bayrağı Meydanında Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin (BPİ) Dövlət Yol Polisi İdarəsinin şəxsi heyətinə sıra baxışı keçirən BPİ-nin rəisi, general-mayor Mirqafar Seyidov qayda pozan sürücülərə qarşı sərt və qətiyyətli mövqe nümayiş etdirmək üçün yol polisi əməkdaşlarına göstəriş verib. Lent.az-ın avtosfer.az-a istinadən xəbərinə görə, tədbirdə çıxış edən general bildirib ki, bəzi cinayətkar meylli insanlar, eləcə də, məmur övladları yol hərəkəti qaydalarını kobud şəkildə pozur. Bununla yanaşı, onlar bəzən yol polisi əməkdaşlarına qarşı kobudluğa da yol verirlər. Mirqafar Seyidov bildirib ki, belə insanlara qarşı hər zaman qanun çərçivəsində tədbirlər görülüb. İdarə rəisi yol polisi əməkdaşlarına bu cür intizamsız sürücülərə qarşı sərt mübarizə aparılmasını tövsiyə edərək onları öz işlərində daha məsuliyyətli və qətiyyətli olmağa çağırıb: «Yol polisləri qaydaları kobud şəkildə pozan cinayətə meylli şəxslərə qarşı hər zaman hazırlıqlı olmalı və amansız mübarizə aparmalıdır. Yol hərəkəti qaydalarına əməl etmək hər kəsin borcudur».


Bədən bir barmağın tam inkişaf etdiyini necə bilir? - Məlumat - 2022\nBədən bir barmağın tam inkişaf etdiyini necə bilir?\nUşaq ana bətnində inkişaf edərkən,\n1) körpənin bədəni barmağın və ya bədənin hər hansı digər hissəsinin tam inkişaf etdiyini necə bilir?\n2) aşağıdakı sual, o hissənin inkişafını necə "dayandırır"? Burada hansı siqnallar ötürülür?\n3) Mənim tüklü qollarım var. Mən kəsməsəm saçın uzunluğu demək olar ki, eyni uzunluqdadır. Əgər qırılırsa, demək olar ki, eyni uzunluqda böyüyür. Bədən cari uzunluğu necə bilir və "hədəf uzunluğa" çatdıqda necə dayanmalıdır? Bətnin daxilində hissələrin inkişafı ilə eyni “prosedur”durmu?\nDölün inkişafı: Körpənizin qolları və ayaqları, barmaqları və ayaq barmaqları\nKörpənizin hərəkətləri hamiləliyin 7-8 həftələri arasında koordinasiya olunmayan çırpıntılarla başlayır və ikinci və üçüncü trimestrlərdə fırlanma, zərbə və təpiklərə doğru irəliləyir. Yəqin ki, 16 və 22 həftələr arasında bu hərəkətləri hiss etməyə başlayacaqsınız və onlar başqalarının qarnınızdan təxminən 24 həftə ərzində hiss etmələri üçün kifayət qədər güclü ola bilər. Bu arada, 10 kiçik barmaq və 10 kiçik ayaq barmağı birinci trimestrin sonuna qədər inkişaf etmiş olacaq.\nKişi və qadın nisbətləri\nKişi və qadın nisbətləri o qədər fərqlidir ki, hətta skelet (və ya onun müəyyən hissələri) öz cinsinə xəyanət edir. Bununla belə, unutmayın ki, şaquli oxda əsl fərq yoxdur: oynaqlar yuxarı və ya aşağı hərəkət etmir. Dəyişikliklər demək olar ki, tamamilə üfüqi oxda, yəni bədənin müəyyən hissələrinin enindədir. Bəs biz əsas fiqurumuzu necə qadınlaşdırırıq və ya kişiləşdiririk? Hələ də üzərində işlədiyimiz struktur səviyyədə, mənimsəmək üçün sadəcə bir böyük fərq var, qalanları isə kiçik faydalı detallardır.\nƏsas fərq çiyin genişliyinin omba ilə əlaqəsidir. Qadınların çanaq sümüyü kişilərə nisbətən daha genişdir, çünki onlar uşaq daşıya və dünyaya gətirə bilməlidirlər. Bu bir, mərkəzi fakt bütün bədəndə nəticələrə malikdir. Bu o deməkdir ki, qadınlarda omba xətti bədənin ən geniş hissəsidir və əksinə daha dar bir bel görünür, kişilərdə isə ən geniş hissə çiyin xəttidir və bel ombadan demək olar ki, fərqlənmir. Beləliklə, ümumi qadın silueti aşağıda göstərilən kişi trapesiyasından fərqli olaraq qum saatıdır.\nÖlçmə haqqında fikir vermək üçün (ümumi siluet təəssüratı hər dəfə dəqiq ölçmələri üstələdiyi üçün bunları bir az duz dənə ilə götürün), aşağıdakı əsas rəqəmimizdə (ortada) başın kənarlarından təlimatları aşağı saldım və sonra yenidən mərkəzi oxdan bir başa ekvivalent məsafədən. Bu xətlər fiqurun çiyin və omba sümüklərinin yerləşdiyi iki sarı zonanı müəyyən edir.\nBu neytral fiqurun qadın olması üçün çanaq sümüyü genişlənir ki, omba oynaqları sarı sahənin xarici tərəfinə daha yaxın olsun. Çiyinlər fərqli ola bilər, lakin həmişə bu zonadadır. (Bunun ayaqlara nə etdiyinə diqqət yetirin: budlar, mövqeyini dəyişməmiş dizlərə qoşulmaq üçün ombadan daha çox daralır. Kişilərin ayaqları qadınlara nisbətən daha şaquli görünür).\nNeytral fiqurun kişi olması üçün çanaq sümüyü dar qalır, çiyin birləşmələri isə əslində sarı bölgədən kənardadır. Burada yenə onlar dəyişə bilər, lakin onlar həmişə sarı sahənin xarici tərəfinə meyl edəcəklər. Bu, yenə də hər iki cinsin qollarını tutma tərzinə çevrilir, bunu əvvəlki şəkildə görə bilərsiniz və gündəlik həyatda müşahidə edə bilərsiniz: qadınların dirsəkləri bədənə yaxın tutulur və istirahətdə olan qollar təbii olaraq bədənin konturlarını izləyir. Qadın bilərəkdən qollarını bədənindən uzaq tutmalıdır. Bu vaxt kişilərin çiyinləri "daha kənarda", istirahətdə olan qol bədəndən sallanır və təbii olaraq yaxın tutulmur.\nVücudunuz özünü təkrar emal edir -- filmə çəkilir\nBədənimiz hüceyrələrin böyüməsini və inkişafını təmin edən əsas tikinti blokları olan zülalları təkrar emal edir. Zülallar amin turşuları zəncirindən ibarətdir və elm adamları 1980-ci illərdən bəri bilirlər ki, zəncirdə birinci olan zülalın ömrünü müəyyən edir. McGill tədqiqatçıları nəhayət hüceyrənin bu ilk amin turşusunu necə təyin etdiyini kəşf etdilər və onu kameraya çəkdilər.\n"Hüceyrələrin zülalları təkrar emal etməsinin bir çox səbəbi var -- oruc tutmaq, əzələ itkisinə, inkişaf zamanı böyüməyə və yenidən qurulmasına və köhnə zülalların yeniləri ilə əvəzlənməsi ilə normal dövriyyəyə səbəb olur" deyə McGill's-dən aparıcı tədqiqatçı, Dr. Kalle Gehring izah etdi. Biokimya kafedrası. "Hüceyrələrin hansı zülalların parçalanmasına qərar verməsinin bir yolu, zülalın başlanğıcında N-deqron kimi tanınan bir siqnalın olmasıdır. X-ray kristaloqrafiyası ilə biz N-deqronun UBR qutusu tərəfindən tanındığını kəşf etdik. hüceyrələrin təkrar emal sisteminin tərkib hissəsidir."\nGüclü texnika atomların dəqiq yerini təyin edə bilir və komandaya bədənimizin kimyəvi mexanikasının bu inanılmaz kiçik, lakin vacib hissəsi haqqında fikir verməklə UBR qutusunun şəklini çəkməyə imkan verir.\nZülalların həyat dövrü ilə bağlı anlayışımızda böyük irəliləyişi təmsil etməklə yanaşı, tədqiqat deformasiyalara və əqli geriliyə səbəb olan nadir xəstəlik olan Johanson-Blizzard sindromu üçün də əhəmiyyətli nəticələrə malikdir. Bu sindroma əsas sink atomunu itirməsinə səbəb olan UBR qutusundakı mutasiya səbəb olur. UBR qutusunun strukturunun daha yaxşı başa düşülməsi tədqiqatçılara bu sindromun müalicəsini inkişaf etdirməyə kömək edə bilər.\nAraşdırma nəşr olundu Təbiət Struktur və Molekulyar Biologiya və Kanada Sağlamlıq Tədqiqat İnstitutundan maliyyə almışdır.\nMateriallar tərəfindən təmin edilmişdir McGill Universiteti. Qeyd: Məzmun üslub və uzunluğa görə redaktə edilə bilər.\nIrken dəri, bəlkə də bir növ qoruyucu maddə ifraz edərək, bit kimi parazitləri öldürə bilər. Bununla belə, bu cür zərərvericilərdən təhlükəsiz olsalar da, onların dəriləri torpaq ətinə, suyuna və ya lobyaya dözə bilmir, birincisi onları dəhşətli dərəcədə yandırır və bəzən hətta dərilərinə birləşir. Yerdəki mayelərə (yəni su) məruz qaldıqda da mənfi reaksiyalar verirlər, baxmayaraq ki, Zim yumruqla sıçradıqda bu zəifliyi nümayiş etdirmədi.\nJhonen tərəfindən "The Weettening" şərhində təsdiqləndiyi kimi, suyun özündən çox yanıqlara səbəb olan yer suyundakı çirkləndiricilərdir. Paste, çirklənmiş Yer mayelərinin təsirini tamamilə ləğv etmək üçün kifayətdir. Görünür, onları Yerin ətindən qoruya biləcək heç bir şey yoxdur.\nOnlar da insanlar kimi tərləyirlər və dərini yağlı bir maddə (məsələn, pendir və ya donuz) ilə ovuşdurduqda sızanaqlar əmələ gələ bilər. Lakin, insan zitlərindən fərqli olaraq, onlar nəhəng ölçülərə qədər böyüyə bilər (tam şişdikdə sinif otağı qədər böyükdür), şəffafdır və çoxlu miqdarda irinlə doludur. İrken zitləri sarsıldığı zaman hipnotik gücə də malikdir, baxmayaraq ki, bu, pendir, pastırma və Acne Blast qarışığı kimi bəzi kimyəvi maddələrə allergik reaksiya ola bilər.\nŞəkər və karbohidratlarla zəngin olan vafli kimi qidalar ölçülü yeyilsə yaxşı görünsə də, əksər Yer qidaları İrkeni xəstələndirəcək. Müəyyən epizodlarda əlavənin düşə və ya çıxarıla biləcəyi və onun heç bir real təsiri olmadığı görülür.\n"Dib's Wonderful Life of Doom" və "Planet Jackers" filmlərində göründüyü kimi. Onlar inanılmaz sürətlə yaxşılaşa bilirlər, buna görə də Zim Dibə "Qorxulu Əzabın Möhtəşəm Halloween"də dedi: "Skeletim qırılmağı dayandıran kimi səni məhv edəcəm!".\nZim'in gözləri əvvəllər yuvalarından düşdüyü görüldü, baxmayaraq ki, onlar adətən qıcıqlanmadan və ya zədələnmədən geri çəkilə bilər. "Roboparents Gone Wild" filmində təsdiqləndiyi kimi, İrkenlər yatmağa qadir olsalar da, yatmırlar və onların PAK-ları işləmək məcburiyyətində qalmamaq üçün hətta işləyərkən belə sadəcə doldurulmağa davam edə bilər.\nOnilliklər boyu hərbi təlim keçmələrinə baxmayaraq, bir neçə İrkens fiziki güc yolunda çox şücaət göstərir, baxmayaraq ki, o, yalnız uşaq olsa da, Dib Zimi yerə yıxmaqdan daha çox qadir olduğu göstərildi. Buna görə də, bunu nəzərə alaraq, ola bilər ki, İrkens döyüş zamanı həqiqi fiziki şücaətdən çox, öz ağıllarına, texnologiyalarına və şəffaf rəqəmlərinə güvənir.\nBununla belə, Zim vaxtaşırı qeyri-adi güc nümayiş etdirdi, buna misal olaraq, "Saucer Moronların Hücumunda" bir insanı vurması idi. İrkensin də Yer üzündə inanılmaz çevik olduğu göstərilir və bunun səbəbi (a) İrk-in böyük ölçüsü və cazibə qüvvəsi, (b) genetik təkmilləşdirmələr, (c) yuxarıda göstərilənlərin hamısı və ya (d) Zim və Takın animasiya. Dib də bu möcüzəvi çevikliyə sahib kimi görünür, lakin bu, onun İrkens kimi yaradıldığı/inşa edilmiş olması və ya cizgi tərzinə görə ola bilər.\nGörünən zəifliklərinə baxmayaraq, İrkenlərin adi insanlarla müqayisədə olduqca uzun ömürləri var. Zim və Tak indiki kimi əlli il əvvəl baş vermiş geri dönüşdə də eyni görünürdülər və Jhonen Vasquez Zim-in demək olar ki, iki əsrlik olduğunu təsdiqlədi. Həmçinin deyilir ki, İrkdə bir il on Yer ilinə bərabərdir, yəni İrk-in eksenel fırlanması çox yavaş olmalıdır və ya planet öz ulduzundan bir qədər uzaqdır.\nBununla belə, bu, İrkenin ömrünə də aid ola bilər, yəni təxminən 80 il olan insan ömrü ilə müqayisədə İrken təxminən 800 il yaşayır.\nYeni geyilə bilən cihaz bədəni batareyaya çevirir\nKolorado Boulder Universitetinin tədqiqatçıları insan orqanizmini bioloji akkumulyatora çevirən yeni, ucuz, geyilə bilən cihaz hazırlayıblar.\nBu gün jurnalda təsvir edilən cihaz Elmdə irəliləyişlər, üzük, bilərzik və ya dərinizə toxunan hər hansı digər aksesuar kimi taxa biləcəyiniz qədər uzanır. O, həm də insanın təbii istiliyinə daxil olur -- bədənin daxili temperaturunu elektrikə çevirmək üçün termoelektrik generatorlardan istifadə edir.\n"Gələcəkdə, biz batareyaya ehtiyac olmadan geyilə bilən elektronikanı gücləndirmək istəyirik" dedi Jianliang Xiao, yeni məqalənin böyük müəllifi və CU Boulder-də Paul M. Rady Maşınqayırma Departamentinin dosenti. .\nKonsepsiya, robotlar irqinin insanları öz qiymətli üzvi enerjilərini toplamaq üçün kölələşdirdiyi Matrix film seriyasından bir şey kimi səslənə bilər. Xiao və onun həmkarları o qədər də iddialı deyillər: onların cihazları dəri sahəsinin hər kvadrat santimetri üçün təxminən 1 volt enerji yarada bilir -- hər sahədə mövcud olan əksər batareyaların təmin etdiyindən daha az gərginlik, lakin hələ də saatlar və ya fitnes izləyiciləri kimi elektronikanı gücləndirmək üçün kifayətdir.\nElm adamları əvvəllər oxşar termoelektrik geyilə bilən cihazlarla sınaqdan keçirdilər, lakin Xiao-nunki elastikdir, zədələndikdə özünü sağalda bilir və tamamilə təkrar emal edilə bilir -- bu, ənənəvi elektronikaya daha təmiz bir alternativdir.\n"Batareyadan istifadə etdiyiniz zaman siz o batareyanı tükəndirirsiniz və nəticədə onu dəyişdirməli olacaqsınız" dedi Xiao. "Termoelektrik cihazımızın gözəl cəhəti ondan ibarətdir ki, siz onu geyə bilərsiniz və o, sizi daimi enerji ilə təmin edir."\nYüksək texnologiyalı bling\nLayihə Xiao-nun insanı robotla birləşdirməyə ilk cəhdi deyil. O və həmkarları daha əvvəl “elektron dəri” dizaynı ilə bağlı təcrübələr aparıblar ki, onlar həqiqi insan dərisi kimi görünən və davranan geyilə bilən cihazlardır. Bu android epidermisinin işləməsi üçün xarici enerji mənbəyinə qoşulmaq lazımdır.\nİndiyə kimi. Qrupun ən son yeniliyi poliimin adlı elastik materialdan hazırlanmış baza ilə başlayır. Daha sonra alimlər həmin bazaya bir sıra nazik termoelektrik çiplər yapışdıraraq onların hamısını maye metal naqillərlə birləşdirirlər. Son məhsul plastik bilərzik və miniatür kompüter anakartı və ya texnoloji brilyant üzük arasında xaç kimi görünür.\n"Bizim dizaynımız həqiqətən kövrək ola biləcək termoelektrik materiala çox gərginlik vermədən bütün sistemi dartılan edir" dedi Xiao.\nSadəcə qaçışa getdiyinizi iddia edin. Siz məşq edərkən vücudunuz qızır və bu istilik ətrafınızdakı sərin havaya yayılacaq. Xiao-nun cihazı boş yerə getməsinə icazə verməkdənsə, bu enerji axınını tutur.\n“Termoelektrik generatorlar insan orqanizmi ilə sıx təmasdadır və onlar adətən ətraf mühitə yayılacaq istilikdən istifadə edə bilirlər.\nƏlavə etdi ki, daha çox generator bloku əlavə etməklə bu gücü asanlıqla artıra bilərsiniz. Bu mənada o, dizaynını məşhur uşaq oyuncağı ilə müqayisə edir.\n"Mən edə biləcəyim şey, daha böyük bir vahid əldə etmək üçün bu kiçik bölmələri birləşdirməkdir" dedi. "Bu, böyük bir quruluş yaratmaq üçün bir dəstə kiçik Lego parçasını bir araya gətirməyə bənzəyir. Bu, sizə fərdiləşdirmə üçün çoxlu seçimlər təqdim edir."\nXiao və onun həmkarları hesabladılar ki, məsələn, sürətli gəzinti edən bir insan adi idman qolbağı ölçüsündə bir cihazdan təxminən 5 volt elektrik enerjisi istehsal edə bilər ki, bu da bir çox saat batareyalarının yığa biləcəyindən çoxdur.\nXiaonun elektron dərisi kimi, yeni qurğular da bioloji toxuma qədər möhkəmdir. Məsələn, cihazınız cırılırsa, siz qırıq uclarını bir-birinə sıxa bilərsiniz və onlar bir neçə dəqiqə ərzində yenidən möhürlənəcəklər. Cihazla işiniz bitdikdən sonra siz onu elektron komponentləri ayıracaq və poliimin bazasını həll edəcək xüsusi məhlulun içinə batıra bilərsiniz -- həmin inqrediyentlərin hər biri və sonra yenidən istifadə oluna bilər.\n"Biz cihazlarımızı mümkün qədər ucuz və etibarlı etməyə çalışırıq, eyni zamanda ətraf mühitə mümkün qədər sıfıra yaxın təsir göstəririk" dedi Xiao.\nDizaynda işləmək üçün hələ də çatışmazlıqlar olsa da, o, qrupunun cihazlarının 5-10 ildən sonra bazara çıxa biləcəyini düşünür. Sadəcə robotlara deməyin. Onların hər hansı bir fikir əldə etməsini istəmirik.\nYeni məqalənin həmmüəllifləri arasında Çinin Harbin Texnologiya İnstitutu, Cənub-Şərqi Universiteti, Zhejiang Universiteti, Tongji Universiteti və Huazhong Elm və Texnologiya Universitetinin tədqiqatçıları var.\nBir tərəfdən beşdən çox barmağınızla doğulmusunuzsa, bu nə deməkdir?\nPolidaktiliya, birinin bir və ya daha çox əlavə barmaq və ya ayaq barmağı ilə doğulduğu bir vəziyyətdir. Bir və ya hər iki əl və ya ayaqda baş verə bilər.\nAdı yunan dilindən gəlir poli (çoxlu) və dactylos (barmaq). Əlavə barmaqlar və ya ayaq barmaqları "normal saydan çox" mənasını verən "supernumerary" kimi təsvir olunur. Bu səbəbdən vəziyyət bəzən həddindən artıq rəqəm adlanır.\nPolidaktiliya növündən asılı olaraq bir sıra müalicələr mövcuddur və səbəb çox vaxt genetik olur.\nPinterest-də paylaş Kiçik barmaqların dublikasiyası polidaktiliyanın ən geniş yayılmış formasıdır.\nŞəkil krediti: "Milli Səhiyyə və Tibb Muzeyi"nin Radke / Otis Tarixi Arxivi. (1979, sentyabr)\nPolidaktiliya, insanın əl və ayaqlarının birində və ya hər ikisində əlavə barmaq və ya ayaq barmaqları ilə doğulduğu bir vəziyyətdir.\nPolidaktilin təqdimetmə üsulu fərqli ola bilər. Bu kimi görünə bilər:\nsümükləri olmayan yumşaq toxumanın kiçik, qabarıq parçası (nubbin adlanır)\nbəzi sümükləri ehtiva edən, lakin oynaqları olmayan qismən formalaşmış barmaq və ya ayaq barmağı\ntoxumalar, sümüklər və oynaqlarla tam işləyən barmaq və ya ayaq barmağı\nO cümlədən üç əsas növ var:\nUlnar və ya postaksial polidaktiliya və ya kiçik barmaqların dublikasiyası: Bu, əlavə barmağın kiçik barmağın kənarında olduğu vəziyyətin ən yaygın formasıdır. Əlin bu tərəfi dirsək tərəfi kimi tanınır. Vəziyyətin bu forması ayaq barmaqlarına təsir etdikdə, fibulyar polidaktiliya adlanır.\nRadial və ya preaksial polidaktiliya və ya baş barmağın dublikasiyası: Bu daha az rast gəlinir, hər 1000-10000 diri doğulandan 1-də baş verir. Əlavə barmaq baş barmağın xarici tərəfindədir. Əlin bu tərəfi radial tərəf kimi tanınır. Vəziyyətin bu forması ayaq barmaqlarına təsir etdikdə, tibial polidaktiliya deyilir.\nMərkəzi polidaktiliya: Bu nadir polidaktiliya növüdür. Əlavə barmaq üzük, orta və ya ən çox şəhadət barmağına yapışdırılır. Vəziyyətin bu forması ayaq barmaqlarına təsir etdikdə eyni ada malikdir.\nPolidaktiliya ailələrdə keçə bilər.\nPolidaktiliya nəsildən-nəslə keçdikdə, ailə polidaktiliya kimi tanınır. Polidaktilin bu forması adətən təcrid vəziyyətində baş verir, yəni insan heç bir əlaqəli simptomlarla qarşılaşmaya bilər.\nPolidaktiliya genetik bir vəziyyət və ya sindromla da əlaqələndirilə bilər, yəni genetik bir vəziyyətlə birlikdə ötürülə bilər. Əgər polidaktiliya nəsildən-nəslə ötürülmürsə, bu, ana bətnində olan körpənin genlərindəki dəyişiklik nəticəsində baş verir.\nPolidaktiliya ilə əlaqəli şərtlərə aşağıdakılar daxildir:\nsindaktiliya (torlu əllər və ya ayaqlar)\nasfiksiyaya səbəb olan torakal distrofiya\nEllis-van Kreveld sindromu (xondroektodermal displaziya)\nBəzi polidaktiliya növlərinin ötürülmə ehtimalı daha yüksəkdir. Digərləri daha çox genetik bir vəziyyətlə əlaqələndirilir.\nKiçik barmaqların təkrarlanması çox vaxt irsi olur. Vəziyyətin bu forması Afrika-Amerika xalqı arasında digər qruplara nisbətən 10 dəfə daha çox rast gəlinir.\nAfrika-Amerikalılarda kiçik barmaqların təkrarlanması xüsusi dominant gendən miras qalmış təcrid halında baş verir. Qafqazlılarda daha çox genetik vəziyyət və ya sindromla əlaqələndirilir.\nBaş barmağın dublikasiyası çox vaxt təcrid olunmuş vəziyyətdə və yalnız bir əl və ya ayaqda baş verir.\nNeyronlar siqnalları bir-birinə ötürdükcə beyinlər daim elektrik fəaliyyəti ilə vızıldayır\nNəhayət, inkişaf edən beyinlər jele ilə örtülmüşdür. "Bu, normal jelenin əksinədir - üzərinə tökdüyünüz maye kimi başlayır və inkubatorda isindikcə jelelaşır" deyir. Jelly, beynin normal olaraq embrionda əhatə olunacağı toxumanı təqlid edir - müvəqqəti kəllə kimi - və onları nisbətən normal inkişaf etməyə təşviq edir.\nOnda etməli olduğunuz tək şey arxada oturub gözləməkdir. Üç ay sonra hazır məhsulun eni təxminən dörd millimetrdir və təxminən iki milyon neyrondan ibarətdir. "Tam inkişaf etmiş, yetkin siçan beyni cəmi dörd milyonu ehtiva edir, ona görə də bu rəqəmlə çox şey edə bilərsiniz" deyir.\nNeyronlar siqnalları bir-birinə ötürdükcə beyinlər daim elektrik fəaliyyəti ilə vızıldayır - baxmayaraq ki, Lancaster bunun onun üçün çox da uğur olmadığını söyləyir. "Bu, çox da xüsusi deyil, lakin bu, bizə funksional neyronlar yaratdığımızı və onların neyron kimi fəaliyyət göstərdiyini bildirir" deyir.\nO, bunu 2013-cü ildə elm adamlarının bir petri qabının içində döyməyə vadar etdiyi ürək hüceyrələri ilə müqayisə edir, ürək hüceyrələri pompalamaq üçün "istəyər", neyronlar isə "atmaq istəyir". "Başqa neyronları olmayan bir qabda tək bir neyronunuz olsa belə, o qədər atəş açmaq istəyir ki, atəş açmaq üçün özünə bağlanacaq" deyir.\nLancaster komandasının mini beyinlərində iki milyon neyron var - siçanın yarısı qədər (Kredit: iStock)\nHazırda Lancaster-in beyninin düşünə bilməyəcəyi düşünülür. Heç kim beynimizin fəaliyyətinin düşüncələrə necə səbəb olduğunu başa düşmür - və düşüncənin əslində nə olduğunu müəyyən etmək təəccüblü dərəcədə çətindir - amma bu, belə bir şey ola bilər. Adətən, xarici aləmdən - qoxular, səslər, fikirlər - stimullara məruz qaldıqda beynimiz neyronlarımız arasındakı əlaqələri gücləndirərək və ya yenilərini meydana gətirərək məlumatları saxlayır. Orta hesabla yetkin bir insanın 1000 trilyon qədər enerjisi olacaq ki, bu da bizim beynimizə saniyədə bir trilyon bitlik kompüterə ekvivalent emal gücü verir.\nVə budur ovuşdurma. Adi beyinlərlə eyni komponentlər olsa belə, ətrafdakı dünya haqqında məlumat verən bir bədən olmadan beyinlər sadəcə normal inkişaf edə bilməz. "Neyronlar işləyir, lakin bir-birinə nisbətən təşkil olunmur" deyir.\nLancaster anadangəlmə kor olan insanları misal gətirir. "Onlar işığa məruz qalmadıqları üçün beynin [bu siqnalların] normal olaraq bağlanacağı hissəsi əslində əmələ gəlməyəcək" deyir.\nÜçüncü mərhələ: Orqazm\nBu, dövrün kulminasiyasıdır. O, həmçinin dörd mərhələdən ən qısasıdır, adətən yalnız bir neçə saniyə davam edir.\nKişilər: Birincisi, seminal maye uretral ampuldə toplanır. Bu zaman kişi orqazmın müəyyən olduğunu və ya "boşalma qaçılmazlığı" hiss edə bilər. Sonra sperma penisdən boşaldılır. Orqazm fazasında penisdə daralmalar baş verir.\nQadınlar: Vaginal divarların ilk üçdə biri saniyənin səkkiz onda birində ritmik şəkildə büzülür. (Sıxılmaların sayı və intensivliyi fərdi orqazmdan asılı olaraq dəyişir.) Uşaqlığın əzələləri də demək olar ki, nəzərəçarpacaq dərəcədə daralır.\nHər ikisi: Nəfəs alma, nəbz və qan təzyiqi yüksəlməyə davam edir. Əzələ gərginliyi və qan damarlarının yığılması pik həddə çatır. Bəzən orqazm əllərin və ayaqların tutma tipli əzələ refleksi ilə gəlir.\nBarmaq izləri və Bakteriyalar\nBoulder Kolorado Universitetinin tədqiqatçıları dəridə tapılan bakteriyaların şəxsi identifikator kimi istifadə oluna biləcəyini sübut ediblər. Bu mümkündür, çünki dərinizdə yaşayan və əllərinizdə yaşayan bakteriyalar, hətta eyni əkizlər arasında da unikaldır. Bu bakteriyalar toxunduğumuz əşyaların üzərində qalır. Bakterial DNT-ni genetik olaraq sıralayaraq, səthlərdə tapılan xüsusi bakteriyalar onların gəldiyi şəxsin əlləri ilə uyğunlaşdırıla bilər. Bu bakteriyalar unikallığına və bir neçə həftə dəyişməz qalmasına görə barmaq izi növü kimi istifadə edilə bilər. Bakterial analiz, insan DNT-si və ya aydın barmaq izləri əldə edilə bilmədikdə, məhkəmə-tibbi identifikasiyada faydalı vasitə ola bilər.\nVideoya baxın: 7 أعراض تظهر على اليد للتنبيه بوجود أمراض خفية داخل الجسم (Iyun 2022).\nCopyright 2022 \_ Bədən bir barmağın tam inkişaf etdiyini necə bilir?...


Moskvada son 8 ilin ən böyük mitinqi keçirilib - Meydan.TV\nИсточник: Foto: https://www.novayagazeta.ru\nBaşlıq: Moskva, 10 avqust mitinqi\nMoskvada polis ədalətli seçki və müstəqil monitorinq tələb edən on minlərlə insanın iştirak etdiyi müxalifətin etiraz aksiyasında 250-dən çox adamı saxlayıb, - Azadlıq Radiosu xəbər verir.\nAksiyaya rəsmi icazə verilib. Yüslərlə insan daha sonra paytaxtın başqa hissələrində, əsasən Prezident Administrasiyasının yanında toplaşıblar. Bu cəhdlər dəbilqəli polislərin 256 nəfəri həbs etməklə nəticələnib, - müstəqil siyasi müşahidəçi “OVD-İnfo” xəbər verir.\nMoskva polisi deyib ki, cəmi 136 nəfər "Moskvanın mərkəzində icazəsiz nümayiş zamanı müxtəlif qanun pozuntularına görə" tutulub.\nYekaterinburqda yüzlərlə nümayişçi bir araya gələrək "çarı devirək " və digər hökumət əleyhinə şüarlar səsləndirib.\nİştirakçılar Sovet gizli polisinə istinadla Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə və "çekist dövlət" əleyhinə şüarlar səsləndiriblər.\nAksiya bitəndən bir neçə saat sonra Moskvanın mərkəzində etirazçılar təkrar bir araya gələrək "Putin oğrudur!" və "Rusiya azad olacaq!" şüarını səsləndiriblər.\nКороткие линки: http://mtv.re/syk0b9


Kaspersky Lab şirkətinin məlumatına əsasən 2017-ci ilin ikinci rübündə kibercinayətkarların qlobal arsenalına uzunmüddətli DDoS hücumları yenidən qayıdıb.\nXeberler.az-ın şirkətə istinadən bildirir ki, rekord müddət 277 saat təşkil edir ki, bu da birinci rübdən (120 saat) 131% yüksəkdir və demək olar ki, 2016-ci ilin ikinci rübün (291 saat) rekord həddinə çatır.\nLakin bu hesabat dövrü üçün artan uzunmüddətlilik DDoS-un yeganə fərqli xüsusiyyəti deyil. 2017-ci ilin ikinci rübündə dünyanın 86 ölkəsindən hədəfə hücumlar qeydə alınıbdır, bu da ötən kvartaldan 14 dəfə, 2016-cı ilin ikinci kvartalından isə 16 dəfə artıqdır. Rusiya ilk onluqda 6-cı yeri tutaraq DDoS hücumların ən çox qeydə alındığı top 10 ölkə siyahısındadır.\nRusiyadan başqa top onluğa Çin, Cənubi Koreya, ABŞ, Honkonq, Böyük Britaniya, İtaliya, Niderland, Kanada və Fransa daxildir.\nİkinci rübdə DDoS hücumlarından zərərçəkənlər arasında nüfuzlu fransız qəzetləri Le Mondo və Fiqaro, qətər xəbər agentliyi Al Jazeera, eləcə də Skype serveri yer alır.\nKaspersky Lab şirkətinin analitikləri bir tendensiyanı da qeyd edirlər ki, DDoS hücumlar ən çox da şantaj üçün istifadə edilir.\nBu yanaşmaya Ramson və ya RDoS adı verilibdir. Cinayətkarlar hücuma məruz qalan şirkətlərə 5 mindən 200 bitkoinədək rüşvət tələb edən ismarışlar göndərirlər. Rüşvəti ödəməyəcəkləri təqdirdə isə qurbanın mühüm onlayn resurslarına DDoS hücumu təşkil etməklə hədələyirlər.\nBu cür ismarışlar adətən güc tətbiqi göstərişi üçün qısamüddətli hücumlarla əvəz edilir. İyunun sonunda “Armada Collective” adlanan bir qrup onlayn servislərin işini pozmamaq vədi qarşılığında yeddi Cənubi Koreya bankından 315 min ABŞ dolları tələb edib.\n“Bu gün DdoS hücumları artıq sadəcə təcrübəli və qabaqcıl cinayətkarların işi deyil. Həqiqi hücumu təşkil etməyə texniki bilik və bacarığı olmayan istənilən cinayətkar hədə məqsədilə hücum sifariş edə bilər. Bir qayda olaraq, bu cür cinayətkarlar hədəf olaraq öz resurslarını DDoS hücumlardan qorumayan və çox sadə hücumdan sonra belə rüşvət almaq üçün daha asan inandırıla bilə təcrübəsiz şirkətləri seçirlər. Bəzi hallarda cinayətkarlar test hücumu etmədən sadəcə hədə məktubu ilə də rüşvət almağa nail olublar. Onlar bu məktubları məşhur qruplaşmaların adından yazıblar ki, bu da rüşvət olmaq üçün kifayət edib. Hazırkı fakt bir çox şirkətlərin DDoS riskinə qarşı nə dərəcədə həssas olduğunu göstərir”, - deyə Kaspersky Lab şirkətinin “Kaspersky DdoS Protection” istiqaməti üzrə rəhbəri Aleksey Kiselev bildirib.\nAraşdırmanın nəticələri ilə bağlı daha ətraflı burada.\nKaspersky Lab tərəfindən hazırlanmış “Kaspersky DDoS Prevention” proqramı İnternet resurslarını, demək olar ki, istənilən mürəkkəblik və gücə malik olan DDoS-hücumlarından effektiv və çoxsəviyyəli müdafiə sistemi ilə təmin edir. “Kaspersky DDoS Prevention”da hazırlanmış müdafiə sisteminin prinsipi ona əsaslanır ki, kanalın yüklənməsi və resursun istifadəsini çətinləşdirən bütün xoşagəlməz trafik paylaşdırılmış filtr mərkəzlərindən keçirilərək elə orada qalır. Beləliklə, qorunan resurs yalnız istifadəçilər tərəfindən qanuni sorğuları qəbul edir və hətta hücum zamanı da çalışa bilir.


Folklor janrı kimi mənqəbələr\nAzərbaycan folklorunun bu günə qədər tədqiq edilməyən və ya çox az araşdırılan janrlarından biri də mənqəbələrdir. Yalnız Füzuli Bayat bir məqaləsində və Türkiyədə çıxan kitablarında mənqəbə janrı haqqında elmi-nəzəri məlumat vermiş, bu janrın əfsanə, rəvayət kimi digər janrlardan fərqli tərəflərini göstərmişdir. Xüsusən, dini məzmunlu söyləntilərdən hansılarının bu janra uyğun gəldiyi məsələsi elmi şəkildə həll edilmişdir (7, 3-18). Türkiyədə mənqəbə janrı haqqında ən geniş məlumatı təbii ki, Əhməd Yaşar Ocaq vermişdir.\nAltay şamanları haqqında yaranan əfsanə və memoratlarda olduğu kimi (49) övliyalarla bağlı da bir çox əfsanələr yaranmışdır ki, biz bunları özəlliklərinə, poetikasına, söyləyiş tərzinə görə mənqəbə adlandırır və bu başlıq altında öyrənirik. Bəllidir ki, İslam dünyasında IX əsrdən etibarən təsəvvüf cərəyanı, XI əsrdən sonra da təriqətlər ortaya çıxmağa başladı. Təriqətlərin yaranması ilə mürşidlik və şeyxlik qurumu və bunun təbii nəticəsi kimi övliya kultu ortaya çıxdı. Buna paralel olaraq hər hansı bir vəlinin kəramətlərindən danışan və qısa hekayələr mənasına gələn mənqəbə janrı formalaşdı (65, 20). Dərvişlərin, müridlərin söylədikləri, sonradan isə kitablaşdırdıqları mənqəbələr, əslində Haqqa çatmış, vəhdətə qovuşmuş övliyanın kəramətləri haqqında tərcümeyi-hal mahiyyətində kiçik əxlaqi, mənəvi hekayətlərdir.\nXalq inancına görə, vəhdətə çatan, Haqqa qovuşan insanın da digər sıravi insanlardan bəzi fərqli xüsusiyyətlərə sahib olması və bunu bir şəkildə göstərməsi lazım idi. Belə olduqda türk xalqlarının onsuz da şamanlardan gördüyü, tanış olduğu fövqəladə hadisələri reallaşdıra bilmək xüsusiyyəti kəramət göstəricisi adı altında vəliyə aid edildi. Zamanla bu yolla yaranan mənqəbələr müsəlmanlar arasında geniş yayılmağa başladı. Əhməd Yaşar Ocağın yazdığına görə mənqəbə, təsəvvüf tarixində sufilərin göstərdikləri qeyri-adi hadisələr deməkdir. Onun fikrincə, mənqəbə bu fərqliliklərin göstəricisi olan kəramətləri nəql edən kiçik hekayələr mənasında təxminən IX yüzildən etibarən istifadə edilməyə başlanmışdır (65, 27). Təbii ki, İslamiyyətin qəbul edilməsindən sonra əskidən şamanların, Buddist rahiblərin və Xristian əzizlərinin göstərdikləri fövqəladəliklərin də yeni bir janr kimi formalaşan mənqəbələrin məzmununda yer aldığını demək lazımdır. Ancaq sadalananlar hər nə qədər övliya mənqəbələrinin qaynağı rolunda olsa da, bunlar yeni şəraitdə, İslam dininə, İslam əxlaqına uyğun bir şəkildə yenidən qurulmağa başladığı üçün İslami hekayələrdir. İslam alimləri və böyük mütəsəvvüflər müsəlman olmayan əhalidən buddistlərin, xristianların, bütpərəstlərin və digərlərinin reallaşdırdığı ecazkar hadisələrə "istidraç", müsəlman vəlilərin göstərdiklərinə isə "kəramət" adını verdilər. İstidraçın qaynağında, mayasında sehr və cadu varkən, kəramət Allahın icazəsiylə hikmətin sərgilənməsi hesab edildi (7, 13-14). O nöqteyi-nəzərdən sufizmi mənqəbələrin tək və şəriksiz qaynağı kimi göstərmək mümkün olmasa da, bu janra son şəklini verən ünsürün təsəvvüf cərəyanı və onun təşkilati forması olan təriqətlər olduğunu rahatca söyləyə bilərik.\nMənqəbə janrı müasir dövrün ən çox söylənən və söyləndikcə də zənginləşən, yeniləşən canlı növlərindən biri olduğu üçün xalq arasında geniş yayılımışdır. İslam dininin yayıldığı bütün ölkələrdə, ən əsası da şifahi mədəniyyətləri zəngin olan türk xalqları arasında dini rəvayətlər və ya mənqəbələr ateist təbliğatın bütün cəhdlərinə baxmayaraq varlığını qoruya bilmişdir. Ona görə də mənəvi kəramətləri ilə şöhrət qazanan övliya mənqəbələri və ya imam övladı olan seyidlərin kəramətləri Azərbaycanın hər tərəfində xalq ədəbiyyatının əsas söylənən janrı olaraq qalır. Mənqəbələr təbii ki, İslamın ilk dövrlərindən başlayaraq sürətlə yayılan dini əfsanələrin bazasında yarandı, miflərdən, rəvayətlərdən bir çox ünsürləri almaqla yeni bir janr kimi formalaşdı və söyləyici repertuarında özünə xüsusi yer tutdu.\nDiqqətlə tədqiq edildikdə mənqəbələrdəki bəzi motivlərin mənşəyinin türk mifoloji mətnlərindən, əfsanə, dastan və hətta nağıllardan gəldiyini söyləmək mümkündür. Xüsusilə, Bəktaşi mənaqibnamələrində və xalq arasında məşhur olan yerli vəlilərlə əlaqəli söylənən mənqəbəyə bənzər xatirələrdə bunun nümunələrinə sıx rast gəlinir. Bunlar Azərbaycanda, Orta Asiyada, Anadoluda, Balkanlarda, Volqaboyunda ilk missioner dərvişlərin qeyri-müsəlman əhali arasında İslam dinini yaymağa çalışdıqları dövrün xatirələridir (65, 74). Mənqəbələrdə yer alan əjdaha, div, qeyri-adi məxluqlar bunu açıqca göstərir. Məsələn, kafirlər mağaraya gəldikdə namaz qılmaqda olan “Hacı Bəktaş Vəli onların səslərini eşidir, “ya Rəbbim”, – deyir, sən mənə kömək et, yeddibaşlı bir əjdaha göndər, mağaranı qorusun. Tanrı yeddibaşlı əjdahaya əmr edir. Əjdaha dərhal gəlib mağaranı əhatə edib yatır. Gələn kafirlər bunu görür və qorxub qaçırlar. Hacı Bəktaş bir müddət o mağaradan çıxmır. Tam bir il ibadət edir. İnananlar mağaraya gedib Hünkarı ziyarət edirlər. Ancaq yenə də bəziləri kafir olmaqda israr edirlər. Hacı Bəktaş bu dəfə, “ya Rəbbim”, - deyir, “Mustafa və Murtəzanın hörmətinə, şeyxim Əhməd Yəsəvinin ucalığı haqqı üçün əjdahaya əmr et, münkirləri həlak etsin”. Hacı Bəktaşın duası qəbul olur. Əjdaha hücum edib münkirlərin hamısını udur” (56, 12-13).\nYenə bir başqa Bəktaşi mənqəbəsində mifoloji ünsür olduğunu iddia edə biləcəyimiz və sehirli nağıllarda tez-tez rast gəldiyimiz bir div obrazı vardır. Mənqəbədə deyilir ki, Rum ərənləri öz yerlərinə getmək üçün Hacı Bəktaşdan icazə istəyirlər. Hünkar hər birinə bir nəsib təqdim edir. “Qaraca Əhmədə Sultan Xoca Əhməd Yəsəvi bir div vermişdi. O vaxtdan bəri o div bizə xidmət edir, onu sənə hədiyyə verdim, artıq sizə xidmət etsin, ölümünüzdən sonra da məzarınızı qorusun”, – deyir. Ərənlər icazə alıb öz yerlərinə gedirlər (56, 20).\nBurada mənqəbə ilə mifoloji mətn, əfsanə və nağıl iç-içədir. Yeri gəlmişkən, miflə nağıl arasındakı keçid də mənqəbə janrını anlamaqda açar ola bilər. Belə ki, mifin zamanla nağıla transformasiyası, miflə nağılın fərqləri Azərbaycan folklorşünaslığında problem kimi qoyulmuş və ətraflı şəkildə həll edilmişdir (24). Mənqəbə ilə mifoloji mətn arasındakı fərq yavaş-yavaş sezilməyə başlasa da, İslami keçid hələ tam olaraq gerçəkləşməmişdir. Buna baxmayaraq bu janrlar arasında fərq tarixi-xronoloji olmaqdan çox struktur-semantikdir. Tədqiqatçı A.Ay da bu fərqi belə açıqlamışdır: “Mənqəbələrin mövzusu gerçək insanlardır. Bu nöqtədən etibarən mənqəbə nağıldan və əfsanədən ayrılır. Halbuki nağıl və əfsanələrdə zaman və məkan naməlumdur. Ya da simvolik bir yer və ya zamandır. Mənqəbələrə müqəddəslik izafə edilir və buna inanılır. Onu nağıl və əfsanələrdən ayıran ən əhəmiyyətli fərq də budur” (40, 32).\nMənqəbələrin bir qisiminin dastani bir hava daşıması da diqqətə dəyər bir başqa nöqtədir. İ.Abbaslı da bu özəlliyi gördüyü üçün hətta mənqəbə ilə dastanı eyniləşdirmişdir (2). Türk dastanlarında ox ataraq, oxun düşdüyü yerdə yurd qurulması bir ənənədir. Oğuz Kağan da oğullarının hansı məkanı yurd edəcəklərini təyin etmək üçün eyni üsuldan istifadə etmişdir. Türkmənlərin tarixini yazan XVII əsrin məşhur tarixçisi Əbülqazi Bahadır Xan Oğuz əhvalatını şərh edərkən Oğuz Xanın bir bəyinə qızıl bir yay ilə üç gümüş ox verdiyini, yayı şərqdə, oxları isə qərbdə kimsəsiz bir səhrada yarıyacan basdırıb gəlməsini əmr etdiyini yazır. Oğuz Xan bundan sonra oğlanlarını ova göndərir və şərqdə bu qızıl yayı tapanlara hökmdarlıq, gümüş oxu tapanlara isə vəzirlik verir. Və bunun da Tanrının təqdiri olduğunu söyləyir. Ancaq dastanın uyğur variantında yay-ox mətnə yuxu vasitəsi ilə daxil edilir (46, 88-90). Bütün bunlar İslamiyyətdən qabaqkı mifoloji obrazların İslam müqəddəslərinin simasında dini əfsanələrə və mənqəbələrə keçdiyini göstərir.\nƏbdülqadir İnana görə də Dədə Qorqud İslamdan əvvəlki dövrdən İslami dövrə keçən əfsanəvi bir şəxsiyyətdir və türklər müsəlman olduqdan sonra onu qopuzuyla birlikdə bir vəli səviyyəsinə ucaltmışlar (59, 165-166). Dədə Qorqud həm şaman, həm də vəli arasında gedib-gələn, hər iki dünyagörüşün özəlliklərini daşıyan şəxsdir. Xüsusilə, onun gələcəkdən xəbər verməsi, bir iş görüləcəyi zaman onunla məsləhətləşməsi, oğuzların çətin vəziyyətində Xızır kimi köməyə çatması və s. kimi funksiyaları onu İslamiyyətdən əvvəlki şamana və İslamiyyətdən sonrakı övliyaya bənzədir. Hz.Məhəmmədin zamanında yaşadığı rəvayət edilən Qorqud Ata, Ər Qorqud kimi adlarla da xatırlanan Dədə Qorqud haqqında söylənən əfsanə və rəvayətlərin tarixi məlumatlarla uyğunlaşmaması onun tarixdə yaşamayan əfsanəvi bir şəxsiyyət olduğunu düşündürməkdədir. Çünki vəlilər arasında gerçəkdə yaşamamış və ya yaşadığı şübhəli olan əfsanəvi şəxslərə də rast gəlmək mümkündür. Dədə Qorqud da Sibir hövzələrində, qazax, qırğız və Türküstan sahələrində, Tyan-şan və Ural türkləri arasında, qısacası, çox əski dövrlərdən bəri bütün türk ellərində ortaq mifoloji obraz olmuşdur. Onun şaman dualarında xatırlanması da bunu təsdiq edir (42).\nDədə Qorqudun bir tərəfdən şamanlıqdan övliyalığa keçiddə əhəmiyyətli bir rol oynadığı məlumdursa, digər tərəfdən, vəli mənqəbələri arasında Dədə Qorqud hekayələrini xatırladan bəzi motivlər və ya parçalar da görmək mümkündür. Dədə Qorqudun ozanlığı, qopuzu icad etməsi, ölümlə savaşı və s. dini əfsanə şəklində formalaşsa da, mənqəbəyə keçid kimi xarakterizə edilir. Məsələn, Hacı Bəktaş Vəlinin doğumu ilə əlaqədar bu keçid bizə “Kitabi-Dədə Qorqud”un ilk hekayəsi olan Buğaç Xanın doğumunu xatırlatmaqdadır: nəzir-niyaz, tək uşaq olma və s. həm Buğac, həm də Hacı Bəktaş Vəli üçün müştərək motivlərdir.\nBuraya qədər deyilənlərdən də göründüyü kimi, mənqəbələrin başlıca qaynaqlarından biri əgər mifoloji mətnlər, dini əfsanələrdirsə, digəri də şaman əfsanələridir. Bunu övliya mənqəbələrinin şamanlıq və şaman əfsanələri ilə bağlı F.Bayatın (20 səhifədə) maddələr halında göstərdiyi kitabından istifadə etməklə və mövzumuzla bağlayaraq aşağıdakı kimi təqdim etdik:\nŞamanlıqda ana heyvan ruhları vardır ki, şamanlar ehtiyac duyduqda, çətin məqamlarda, qurtulmaq istədiklərində, bir sözlə, istədikləri zaman bu heyvanın donuna girə bilirlər. Övliya mənqəbələrində dərvişlərin çətin anlarda heyvan və ya quş donuna girmələri şamanlıqdan qalma çevrilmə hadisəsidir.\nVəli və şamanın cəmiyyətdəki funksiyaları tamamən bir-birinə bənzəyir. Şaman kult xarakterli ritualları icra edir, xəstəliyi müalicə edir, fal açır, sehirbazlıq edir, tufan qoparır, qar yağdırır, qeybdən xəbərlər verir. Övliya da eyni şəkildə iflic olmuşları və ruhi xəstələri sağaldır, gələcəkdən xəbər verir, təbiət hadisələrinə təsir edərək yağış, qar yağdırır, tufan qoparır, su çıxarır və s.\nŞaman olmaqda namizədin keçdiyi mərtəbələr sufinin keçdiyi mərtəbələrə transformasiya edilmişdir. Dərvişin mənəvi kamillik yolunda çəkdiyi fiziki əzablar, öz mənini yox edib Haqla birləşməsi bütün hallarda şamanın şaman olmaq istəməməsi və bu yolda ruhların ona verdiyi fiziki əzablarla üst-üstə düşür.\nXalq sufizmindəki iki dəfə doğulmayan Haqqın sirrinə çatmaz, formulu şamanlıqda şamanın iki dəfə doğulması əfsanələrindən gəlmədir. Şaman ikinci doğuşunda ruhlar tərəfindən o biri aləmə aparılaraq əti doğranır, sümükləri ətdən ayrılır, bişirilir. Sonra əti ruhlar tərəfindən yeyilir, sümükləri təmizlənib yenidən ətlə örtülür və təkrar dirildilir. Sufi də fani dünya qoxusundan qurtarmaq üçün qazanda qaynadılır. Tam bişdikdən sonra dünyaya gətirilir. Qısacası, ölmədən öncə ölmək fəlsəfəsi hər iki dünyagörüşdə eynidir.\nYuxuda vergi almaqla Haqq aşığı olmaq həm şamanlıqda, həm də dərvişlikdə vardır. Bu, şamanın yeni statusa keçməsidirsə, dərvişin də gözündən qəflət pərdəsinin qalxması, batin gözünün açılmasıdır.\nHəm şamanın, həm də dərvişin divanəliyi, ruhi dəliliyi, qohumları tərəfındən əl-qolunun bağlanması şamanlıqda olduğu kimi sufilikdə də aşılması gərəkən məqamdır. Bu divanəlik status dəyişmədə ilk mərhələdir. Şaman kimi övliya olmaq da divanəlikdən keçir.\nHəm şaman, həm də övliya zümrəsi üçün fəqirlik önəmli bir özəllikdir. Şaman bu vəzifəni insanlara xidmət etmək üçün yerinə yetirir. Övliya da bütün həyatı boyu nəfsinə hakim olmaq üçün mal-mülkdən qaçır, dünya nemətlərinə bel bağlamır, fani olanı əbədi olanla əvəz edir.\nŞaman ruhlarla insanlar, görünən dünyayla görünməyən aləmlər arasında əlaqə yaradan kult icraçısıdır. Övliya da qismən uca varlıqla insanlar arasında bir növü əlaqə yaradır, hər nə istərsə Haqdan istəyir, Haqqın dili ilə danışır, insanları irşada çağırır.\nRiyazət yolu ilə nəfsi öldürmə şamanlıqda olduğu kimi övliyalıqda da vardır. Dərviş çilə çıxartmaq üçün mağaraya, quyuya və ya bu məqsədlə tikilmiş kiçik və dar bir yerə girərək inzivaya çəkilir. Bu zaman içində övliya az yatıb, az yeyir, çox ibadət edir. Şaman da uca məqama çatmaq üçün dünya nemətlərindən yalnız qara su içməklə qurtulmağa, nəfsini bu şəkildə tərbiyə etməyə çalışır.\nÖvliya mənqəbələrinin tədqiqi onların şaman əfsanələrinin bir variantı qədər bənzərlik göstərdiyini isbatlayır. Məsələn, odda yanmamaq, suyun üstü ilə yerimək, cansız varlıqları hərəkət etdirmək, vaxtından əvvəl meyvə yetişdirmək və s. kimi övliya kəramətləri şaman qaynaqlıdır.\nXalqın şamana və övliyaya münasibəti də eynidir. Sufi şeyxlərinin məzarı üstündə türbə tikilməsi, türbələrin ziyarətgaha çevrilməsi və onlardan mədət umulması, türbələrin ətrafında olan ağaclara əski, yaylıq, saç bağlanması, beşik asılması, türbələrdə şam yandırılması şamanlıq qalıqları olaraq bilinir. Belə ki, şamanların da məzarı ziyarət edilir, bu məzarların öz soyunu qoruduğuna inanılır.\nQurban kəsmə mərasimləri də şamanlıqla sufiliyi eyniləşdirir. Şamanlar ruhlara qurban kəsərkən qanını yerə tökməməyə çalışır, dərisini və sümüklərini ocaqda yandırırlar. Bəktaşilikdə də qurbanın sümüyü qırılmadan kəsilir, bağırsaqları və sümüyü özəl bir yerə basdırılır.\nAl basmasına və ya qarabasmaya qarşı seyidlərin, ocaqlı adamların müdaxiləsi eyni ilə şamanın yeraltı ruhlarına qarşı müdaxiləsini xatırladır.\nİslam dininin ilk yayılma illərində övliyaların taxta qılınca qurşanması, taxtadan yay-ox taxmaları, savaşa getmələri şamanların yanlarında silah, özəlliklə də simvolik yay və ox daşımalarına semantik cəhətdən çox bənzəyir (12, 76-96).\nTürklərdəki övliya mənqəbələrinin qaynaqları arasında yalnız yuxarıda zikr edilən mifoloji mətnləri və şamanlığı saymaq və bununla kifayətlənmək təbii ki, səhv olar. Çünki türk xalqlarının arasında öz şeyxlərindən başqa ərəb və İran mənşəli dərvişlər də İslamiyyəti yaymağa çalışırdılar. Bunlar XI əsrə qədər İslam dünyasında məşhurlaşmış, haqqlarında olan mənqəbələr də türkcə söylənmişdir. Maraq doğuran bu əhvalatlar türklərin yeni mənqəbələr formalaşdırmasına kömək etmişdir (65, 32). Hətta İslamiyyətdən əvvəl ərəb dünyasında mövcud olan əski əfsanə və miflərin də türk xalqlarının vəli mənqəbələrinin yaranmasına təsiri olmuşdur. Bunlara misal olaraq Qazavatnamələri, Battalnamələri, Əba Müslimnamələri, Danişməndnamələri və başqalarını göstərə bilərik (28; 71; 87; 107). Öncələri qissəxanlar vasitəsi ilə türklərin arasında söylənən bu əhvalatlar müsəlman xalq tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunların nəql etdikləri əfsanələr təfsir və tarix kitablarına girdiyi kimi, təsəvvüfün yayıldığı xalq mühitlərində də IX əsrdən etibarən, bəlkə də daha əvvəllər övliya mənqəbələrinə çevrilmişdir. Bu vəziyyət dini əsaslara zidd olmamasına diqqət yetirilərək təsəvvüf qaynaqlarında nəql edilən vəli kəramətlərinə bənzər folklor qaynaqlarından bəhrələnmək surətiylə yeni kəramətlərin əlavə olunması nəticəsində yaranmışdır (66, 31). Bu halda türk övliya mənqəbələrinin yaranmasında qaynaq kimi dini əfsanələrlə, şamanlıqla bərabər İslam rəvayətlərini, digər müsəlman xalqların, özəlliklə İran və ərəb əfsanələrini də göstərmək yanlış olmaz.\nBelə ki, əslində öncə ərəblərin şıfahi söz sənətində folklorlaşan Hz.Əli kultu zamanla özünün ən yayğın və güclü dönəmini türk xalqları arasında yaşamışdır. Hətta Hz.Əli soyundan gələnlərə də ən böyük hörməti türk xalqları göstərmiş, imam övladları olan seyidlərə xüsusi rəğbət bəsləmişlər. Digər tərəfdən, seyidlik bir qurum kimi daha çox türk xalqlarının arasında yayılmışdır. Sonradan seyidlərin kəramətləri özünəməxsus mənqəbə nümunələri şəklində yenidən qurulmuşdur. Bu dini əfsanələrin mövzusu kəramət olan mənqəbələrin daha öncə var olan mifoloji hekayələrdən bəhrələndiyi onların təhlili zamanı da ortaya çıxır. Hz.Əli və övladları və Hz.Hüseynin soyundan gələn və İslam dünyasının hər tərəfinə yayılmış seyidlər haqqında dini əfsanələr əski əfsanələrin yeni forması kimi çıxış etmişdir. Təbii ki, Hz.Əli, Hz.peyğəmbər haqqında türk xalqlarının söylədikləri mənqəbələrlə bərabər, İran və ərəb yazılı ədəbiyyatında mövcud olan əfsanələr də savadlı din nümayəndələri tərəfindən türkcələşdirilərək məclislərdə söylənmiş, sonradan bu əfsanələr şifahi şəkildə ağızdan-ağıza keçərək yeni xalq variantına çevrilmiş, əsli isə unudulub getmişdir.\nAtalar kultu, şamanlıq, buddizm, yəhudilik, xristianlıq kimi inanc və dinlərlə bərabər, İslamın ilk dövrlərini ehtiva edən ərəb və fars dünyası da türk övliya mənqəbələri üçün əsas qaynaq təşkil etmişdir. Hz.Məhəmmədin göstərdiyi möcüzələr, dörd xəlifəylə əlaqədar mənqəbələr, xüsusilə Hz.Əlinin cəngnamələri və mənqəbələri zamanla türk vəlilərinə aid edilmiş, türk övliyalarının adına yazılmışdır. Və ya bu motivlər tam uyğunlaşdırılmasa da, bir sıra ortaq motivlərdən istifadə edilmişdir. Məsələn, Hz.Məhəmmədin döyüş əsnasında bir xurmayla bir çox adamı doyurması möcüzəsi bu gün az çörək və ya az yeməklə çox adamı doyurma şəklində bir çox övliyaya, imam övladı olan seyidlərə aid edilərək yaşamağa davam edir. Hacı Bəktaş Vəli ilə bərabər Masallıda yaşadığı bilinən bir çox vəlinin kəramətləri arasında az yeməklə çox adamı doyurma kəraməti məhz eyni qaynaqdan çıxaraq milli koloritlə yoğrulmuşdur.\nHacı Bəktaş yoxsul bir ailənin xəmirinin heç bitməməsini arzu edərkən və bu istək gerçəkləşərkən, Azərbaycanda da buna bənzər kəramət haqqında mənqəbə danışılır. Digər tərəfdən Hz.Əlinin öz cənazəsini özünün qaldırması kəraməti eyni şəkildə Hacı Bəktaş Vəliyə, oradan da Anadoludakı digər bir çox vəliyə aid edilərək söylənmişdir. Mənqəbədə deyildiyi kimi, Hacı Bəktaş Vəlinin ölümündən sonra üzü yaşıl niqabla örtülü, boz atlı bir ərən gələrək, xəlvətə girir, cəsədi yuyur və kəfənləyərək tabuta qoyur. Namazı da qıldıqdan sonra atına minib getmək istəyir. Hünkarın xəlifələrindən olan Sarı İsmayıl bu üzü niqablı adamın kim olduğu ilə maraqlanaraq arxasınca gedir. Sarı İsmayılın niyazına dözə bilməyən üzü niqablı şəxs üzünü açar. Sarı İsmayıl bir də baxır ki, qarşısındakı Hacı Bəktaş Vəlidir. Sarı İsmayıl üzr istəyir. Hünkar, “Ər odur ki, ölmədən ölər, öz cənazəsini özü yuyar. Sən də var, buna cəhd göstər”, – deyir (56, 89), sonra da atını qamçılayıb gözdən qeyb olur. Azərbaycanda bu mənqəbəyə bənzər hər hansı bir mətnə rast gəlinmədi, ancaq bu və ya buna bənzər mənqəbələrin zamanında yazıya alınmadığı üçün yaddaşlardan silindiyini söyləmək mümkündür.\nO baxımdan mənqəbələri araşdırarkən bəzi motiv və vəli tiplərini diqqətə alaraq mənqəbə qaynaqları arasında tarixi hadisələri və şəxsiyyətləri göstərmək də olduqca vacibdir. Belə tarixi şəxsiyyətlərin çoxu yaxın tarixdə yaşamış, aldıqları nəzirləri kasıblara, ehtiyacı olanlara paylamış seyidlərdir. Bunlara misal olaraq XX əsrdə Masallı bölgəsində yaşamış Ağa Mir Həsən Ağanı (Qızılağac), Mir Cəfər Ağanı (Qızılağac), Mir Heydər Ağanı (Masallı), Seyid Sadiqi (Ərkivan) və onlarca başqalarını göstərmək olar. Övliya mənqəbələri bir qayda olaraq müəyyən bir coğrafi məkanda və müəyyən bir tarixi şəraitdə yaranır. Ancaq bunların bir qismi də deyilən tarix və coğrafiyayla uyğunlaşmırsa da, bir qismi də yaşanmış hadisələrdən doğrudan-doğruya alınmışdır. Hər halda mənqəbələrdə məqsəd övliyanı və ya kəraməti olan seyidi xalqın gözündə ucaltmaq olduğundan, bu gerçək hadisələr mənqəbə motivləriylə doldurularaq xalq arasında yayılmışdır. Özəlliklə dinə Sovetlər İttifaqı zamanında da sıx bağlı olan Cənub bölgəsi insanlarının şifahi xalq ədəbiyyatı nümunəsi kimi ən çox danışdıqları seyid mənqəbələri olmuşdur.\nBütün bunların yanında Azərbaycanda hər hansı bir sufi cərəyanla əlaqəsi olmayan, hər hansı bir təriqətə daxil olmayan seyidlərin, əfəndilərin həm sağlıqlarında, həm də öldükdən sonra göstərdikləri kəramətləri ilə yad edildikləri də vardır. Əslində seyidlərin ocaqları və ya seyidlərə ocaqlı deyilməsi də onların sufiliklə birbaşa olmasa da, əlaqəsinin varlığından xəbər verir, cünki təriqətin Hz.Əlidən qaldığı, sufiliyin altıncı imam Cəfər Sadiqin ezoterik yorumu ilə formalaşdığını (15) nəzərə alsaq, özlərinə imam övladı deyən seyidlərin təsəvvüflə bağlılığı aydın olar. Digər tərəfdən seyidlərin kəramət göstərmələri də sufiliklə bağlıdır və övliyalara aid edilən cəhətdir ki, bunların eyni ilə seyidlərə də aid edilməsi onları müəyyən bir təriqətlə bağlamış olur.\nÖvliya mənqəbələrində də kəramət göstərən ərənlərin çoxunun nəsil baxımından seyid olduğunu görürük. Məsələn, Hacı Bəktaş Vəli mənqəbələrində Seyid Mahmud Heyrani, Seyid Camal və övliyaların ən böyüklərindən biri olan Seyid Qazi buna misal ola bilər. Ona görə də övliya elə seyiddir, hər seyid də müəyyən mənada övliyadır, demək mümkündür. Ancaq bütün övliyalar seyid olmadığı kimi, bütün seyidlər də övliya deyildir. Burada bir çox sünni kəsimdən çıxmış seyid ünvanlı övliyaları və ya dərvişləri də qeyd etmək lazımdır. Kəramət sahibi olan bu sünni görünümlü seyidlərin mənqəbələrindən də göründüyü kimi, onlar bütün hallarda nəsil şəcərələrini Hz.Əliyə bağlayırlar. Hər halda şiə inancında yalnız Hz.Əli və Hz.Fatimə soyundan gələnlər seyid olduğu halda, sünni türk inancında Hz.Fatimədən olmayan ancaq Hz.Əli soyundan gələnlər də seyid adlanırlar. Həm dini əfsanələrdə, həm də mənqəbələrdə seyidlər çox vaxt seyid olmayan övliyalardan üstün hesab edilirlər. Məsələn, Lənkəranda seyidlər zahidiyyə təriqətinin qurucusu Şeyx Zahid Gilanidən üstün hesab edilir. “Bizdə biz gedirik Şıxəkərandə (Şıxəkəran Lənkəranda kənd adıdır) Şıx Zahid var ora, Şıxəkəranə seyidlər ziyarətə getmillər. Çünki seyidlər ondən yüksəkdirlər. O Şıx olub, olar ama, seyitdi. Dünən söhbət elədilər, bi dənə seyid var idi ordə, o dedi ki, bizə düşmür ora getməy. Günahdı” (128).\nSüleyman Hakim Ata mənqəbəsində deyilir ki, Seyid Ata Süleyman Hakim Atanın türbəsində mücavir olmaq istəyir və orda mücavir olan Şeyx Cəlaləddindən bu vəzifəni ona verməsini istəyir. İş könüllü olmadıqda hər ikisi niyaz üçün Hakim Atanın məzarının yanında yatırlar ki, Hakim Ata onlardan hansını seçdiyini desin. Hakim Ata Şeyx Cəlaləddinin yuxusuna girib ona belə deyir: “Ey oğlum, Şeyx Cəlaləddin, bil və agah ol ki, Seyid Ata buraya peyğəmbər salavatullahın əmri ilə gəldi. Mücavirliyi qoy o etsin” (14, 53). Buradan da seyidlərin övliya türbələrində mücavir olmalarını, imam, peyğəmbər övladı olduqları üçün əziz tutulduqlarını öyrənmiş oluruq. Ona görə də Azərbaycanda həm övliya türbələri, həm də seyid məzarları ziyarət yeridir, övliyalarla bərabər seyidlər də kəramət sahibidirlər. Həm də seyidlərin təmiz əxlaqı, ehtiyacı olanlara yardım etməsi, heyvana, quşa rəhm etməsi məşhurdur. “Mir Həsən Ağa öz evində ata-baba ocağında məhərrəmlikdə, qədr gecələrində həmişə ehsan verərmiş. Mötəbər adamlar, ağanı sevənlər ağaya divarlarında quşlar yuva salan köhnə evini söküb, yerində təzəsini tikməyi məsləhət görərmişlər.\nMir Həsən Ağanın sora istiyiblər ki, evini söküb təzəliyələr. Onun da evində hələ çalğı çalınmıyıb. Deyirlər ki, gəl ay Ağa, köhnə evdi də, qədimnən qalmadı, gəl bunu sökək, təzəliyək. Deyir:\n– Yaxşı, təzələdiz, bəs bu sərçələrin yuvaları hara gedəcək?\nQoymuyub ona təzə ev tikməyə” (113).\nMəlum olduğu kimi, mənqəbələrin əsas mövzusu övliyaların, seyidlərin, ocaqlı insanların göstərdikləri kəramətlərdir. Ona görə də mənqəbələrlə bağlı təsnifatların hamısında kəramət motivləri sıralanmışdır. Türk mənqəbələri ilə əlaqədar ilk motiv təsnifatını Pertev Naili Boratav etmiş, təsbit etdiyi motivlərin qaynağını da göstərmişdir (51, 42-45). Daha sonra bu məsələyə Ə.Y.Ocak (65, 88-92) yenidən müraciət etmiş, türk mənqəbələri ilə əlaqədar əhatəli bir təsnifat tipi önə sürmüş, bu təsnifatda kəramət motivlərini aşağıdakı kimi qruplaşdırmışdır. Burada heç bir dəyişiklik etmədən Ə.Y.Ocağın təsnifatını veririk:\nA. Vəlinin öz üzərində cərəyan edən kəramət motivləri:\n1. Doğum əsnasında fövqəladə halların zühuru,\n2. Ruhun bədəni tərk edib gəzdikdən sonra geri dönməsi,\n3. Yanındakılara eyni anda dəyişik donlarda görünmə,\n4. Bir anda çox uzaq məsafələri qət edə bilmə,\n5. Müxtəlif heyvanların donuna girmə:\na. Quş (göyərçin, şahin, qartal) olma,\nb. Maral və ya maral cinsindən bir heyvana çevrilmə,\nc. Başqa bir heyvan şəklinə bürünmə,\n6. Öldükdən sonra yenidən dirilmə,\n7. Kölgəsinin yerə düşməməsi,\n8. Göylərdə uçma,\n9. Eyni anda bir neçə yerdə görünmə,\n10. Yemədən, içmədən, yatmadan uzun zaman dayana bilmə,\n11. Öldürücü və korlayıcı şeylərin təsir etməməsi:\na) Atəşdə yanmama,\nb) Suda qaynayıb ölməmə,\nc) Soyuğun təsir etməməsi,\nd) Silah, zəhər və s. kimi öldürücü şeylərin təsirsiz qalması,\n12. Cinsi duyğulardan uzaq olma,\n13. Öləcəyi yeri və zamanı əvvəldən bilmə,\n14. Bədəni ölmədən dünyadakı varlığını yox etmə:\na) Qeyb olma,\nb) At üstündə göyə yüksəlmə,\nc) Mələklər tərəfindən göyə götürülmə,\n15. Ölüm əsnasında və sonrasında fövqəladə halların zühuru,\nB. Təbiət varlıqları və əşya üzərində cərəyan edən kəramət motivləri:\n1. Cansız varlıqları özbaşlarına hərəkət etdirmə:\na) Dağları, təpələri, daş və qayaları icad etmə,\nb) Əşyaları icad edib çox uzaqlara sövq etmə,\nc) Axar suları dayandırma, tərsinə axıtma,\n2. Maddələrin mahiyyət və xüsusiyyətlərini dəyişdirmə:\na) Suyu və digər içkiləri yağ, bal və ya başqa bir maddəyə çevirmə,\nb) Bitkiləri daşa çevirmə,\nc) Daşı, torpağı qızıl, yaxud ləl-cəvahirat halına gətirmə,\n3. Maddələrin formalarını dəyişdirmə, böyüdüb kiçiltmə, uzadıb qısaltma,\n4. Qurumuş ağac və ya odun parçasını yaşıl ağac halına gətirmə:\na) Odun parçasını ağac etmə,\nb) Əsanı, dəyənəyi ağac etmə,\nc) Ox, mizraq və bənzəri silahları ağac etmə,\n5. Bir maddəni, əşyanı və ya cisimi yoxdan var etmə,\n6. Mövsümü gəlmədən ağacların çiçək açması və ya meyvə verməsi,\n7. Meyvə ağacı olmayan ağaclarda meyvə yetişdirmə,\n8. Təbiət qüvvətlərini və hadisələri istədiyi kimi idarə etmə:\na. Yağış, qar və dolu yağdırma.\nb. Külək və fırtına çıxarma,\nc. Şimşək çaxdırma və ildırımdan istifadə etmə,\nd. Yağan qarı, dolunu və yağışı dayandırma, külək və fırtına qaldırma,\n9. Yerdən, daş və ya qayadan su fışkırtma,\n10. Çay, göl və ya dəniz üstündə getmə,\n11. Çay, göl və ya dənizi yarıb qarşıya keçmə,\n12. Cansız varlıqların zikr və təsbehləni duy/eşitmə, eşitdirmə,\n13. Cansız varlıqları danışdırma,\n14. Cansız varlıqları xidmətində istifadə etmə, onlara söz keçirmə,\nC. Heyvanlar üzərində cərəyan edən kəramət motivləri:\n1. Vəhşi heyvanları itaətə alma,\na) Vəhşi heyvanları zərər verməz hala gətirmə,\nb) Vəhşi heyvanlardan istifadə etmə,\nc) Vəhşi heyvanlarla dostluq qurma,\nd) Bütün heyvanlara söz keçirmə.\n2. Heyvanları daşa çevirmə,\n3. Heyvanları danışdırma.\nD. Gizli şeylər üzərində cərəyan edən kəramət motivləri:\n1. Ağıldan keçənləri bilmə, düşüncəni oxuma,\n2. Başqa yerlərdə baş verən hadisələri, mövcud kəsləri görmə, başqalarına göstərmə,\n3. Gizli əşya və maddələri tapıb çıxarma,\n4. Keçmişdə olub bitənləri bildirmə,\n5. Gələcəkdə olacaqları xəbər vermə,\n6. Qəbirdə baş verənlərdən agah olma.\nE. Müqəddəs, fövqəlbəşər və gizli güclər üzərində cərəyan edən kəramət motivləri:\n1. Allahı görmə,\n2. Peyğəmbərləri görmə, onun tərəfindən irşad edilmə:\na) Birbaşa görmə,\nb) Yuxuda görmə.\n3. Xıdır və digər qeyb çatanlarıyla görüşmə,\n4. Şeytanı görüb yoxlama, pisliklərinə qapılmama,\n5. Cinlərlə təmas qurma, pisliklərini yox edib xidmətində istifadə etmə.\nF. Bioloji mahiyyətdə kəramət motivləri:\n1. Ölünü diriltmə:\na) İnsanı diriltmə,\nb) Heyvanı diriltmə,\n2. Sümüklərdən diriltmə,\n3. Cinsiyyət dəyişdirmə,\n4. Sonsuz olan ər-arvadı, yaxud yaşlı qadın və kişini uşaq sahibi etmə,\n5. Xəstəlikləri yaxşılaşdırma,\n6. Bədən qəzalarını aradan qaldırma,\nG. Vəliliyini qəbul edənlərə istiqamətli kəramət motivləri:\n1. Başqalarını çatmışlığa qovuşdurma,\n2. Bərəkət gətirmə,\n3. Az yemək ilə çox adamı doyurma,\n4. Başqalarını xəbərdarlıq edib pisliyə, təhlükəyə düşməkdən qurtarma,\na) Yanlarında ikən,\nb) Yanlarında olmadığı halda gözlərinə görünərək,\nc) Yuxularına girərək.\n5. Təhlükə və ya fəlakətə məruz qalanları həqiqətən qurtarma,\nb) Çox uzaqlarda müdaxilə ilə,\n6. Əjdaha ilə döyüşüb öldürərək xalqı qurtarma.\nH. Vəliliyini qəbul etməyənlər üçün söylənən kəramət motivləri:\n1. Başqa bir vəliyə kəramət qüvvətiylə üstün gəlmə, onu özünə təbii / tabe etmə,\n2. Rəqiblərini qarğış edərək müxtəlif şəkillərdə cəzalandırma:\na) Başına bir fəlakət gətirərək,\nb) Bir orqanından məhrum edərək,\nc) Yerə basdıraraq,\nd) Birdən öldürərək,\ne) Daş halına gətirərək,\n3. Rəqiblərinə qorxu və dəhşət verəcək donlara düşmək,\n4. Əlindəki əsa və ya dəyənəyi əjdahaya çevirib qarşısındakılarda qorxu oyatmaq,\n5. Rəqiblərinə fəlakət göndərmək:\na) Oturduqları yerləri yox edərək,\nb) Zəlzələ və yanğın yaradaraq,\nc) Yerə batıraraq,\nd) Göydən atəş yağdırmaq.\nBurada qısaldaraq verdiyimiz bu təsnifata diqqətlə baxıldıqda, bunlardan çoxunun Cənub bölgəsi, xüsusən də Masallı ocaq və pirləri haqqında söylənən kəramətlərlə oxşarlığını görürük. Qeyd etmək lazımdır ki, bu bölgə üçün spesifik olan və çox sıx təkrarlanan kəramət motivləri də vardır ki, bu da yerli şəraitlə və bütövlükdə isə Azərbaycanın ateist bir sistemdə yaşaması ilə əlaqəlidir. Məsələn, Masallıda imam övladları olan seyidlərin qeyri-adi gücündən, qeyri-adi sürətindən, duyumundan bəhs edən çox sayda kəramət motivləri ilə bərabər pirləri, ocaqları sökməyə və seyidləri həbs etməyə gələn hüquq işçilərinin, əsgərlərin qeyri-adi şəkildə cəzalandırılması, qorxudulması kimi yerli və sovet ideologiyası ilə bağlı kəramət motivləri də vardır. Bu spesifik kəramətlərdən birində, konkret olaraq Mir Əlican Ağa haqqında deyilir ki, o batan maşını tək başına çıxarıb.\n“Əlqərəz, maşını saxladım, baba düşdü, getdi dəstəmaz almağa. Mən də dedim da maşını arxaya cevirim, batdı maşın. Elə batdı ki, təkərin axırına qədər. Nə qədər elədim, gördüm ki, qeyri-mümkündü çıxartmağ. İndi fikirrəşirəm ki, traktordan-zaddan tapım bu maşını çıxartmağa. Bi də gördüm ağa əlindəki suqabını qoydu gəldi. Dedi, mən sənə dedim axı girmə bura. Dedi, maşını xodda. Dedim, ağa, maşın xoddadı. Əlin deer ki, maşına vurmağnan elə bil ki, maşını böyük bir traktor götürdü qoydu kənara. Maşın elə o sürətnən də evə gəldi. Evə gəldim, təzə evlənmişdim, ağlıyıram, yoldaşım baxır ki, sənə noolub. Dedim ki, heç nə, ağanın möcüzəsin görmüşəm. Sora kimə o maşın batan yeri göstərib deyirdim ki, mən burdan çıxmışam, heç kəsin inanmağı gəlmirdi” (121).\nVə ya yolda seyidi maşına oturdub gedəcəyi yerə götürmək istəyənə seyidin sən get, mən gələrəm, deməsi və maşından qabaq deyilən yerdə olması kimi kəramətlər bu bölgənin seyidləri üçün söylənən spesifik mənqəbələrdir. Bundan başqa, insanlar seyidi eyni anda bir-birindən uzaq fərqli məkanlarda gördüklərini söyləyirlər.\nMifoloji dövrdən bu yana yaşanılan hər hadisə, qəbul edilən hər dəyər etnik mədəniyyətdə müəyyən iz buraxmışdır. Bu cəhətdən övliya mənqəbələri üçün həm mifoloji dövrlərdə, həm də sonrakı dövrlərdə əfsanə, dastan, nağıl, rəvayət və s. janrların zəmin təşkil etdiyi həqiqətdir. Digər tərəfdən mənqəbələrin formalaşmasında hər nə qədər başqa janrların və ya əhvalatların əhəmiyyətli rolu olsa da, türk xalqlarında bu janrın doğuşunun İslamiyyətlə birlikdə gələn təsəvvüfün təsirilə olduğu da şübhəsizdir. İslam tarixinin ilk əsrindən etibarən bir zühd və təqva anlayışı şəklində ortaya çıxmağa başlayan təsəvvüf hərəkatı IX yüzildən sonra geniş və mürəkkəb bir təfəkkür sistemi olmuşdur. XI əsrdə isə yavaş-yavaş təriqətlərin təşəkkülü və XII əsrdə İslam aləminin hər tərəfini əhatə etməsilə təsəvvüf hərəkati son böyük hücumunu etmiş oldu. Vəli anlayışı və bununla birlikdə mənaqibnamələr də eyni mərhələlərə paralel inkişaf prosesi keçmişdir. Təsəvvüf düşüncəsində mövcud olan ölmədən əvvəl ölərək vəhdətə çatma anlayışı dünya ilə bağlarını kəsərək tərbiyə olma fəlsəfəsini inkişaf etdirmişdir. Bu yolda irəliləyərək hal və məqamları keçən və sonunda Haqq ilə Haqq olan dərvişə övliya deyilmişdir. Ona görə də vəli “Allah dostu, Allahla birləşmiş adam” mənalarını verdiyindən türk-İslam dünyasında böyük hörmət görmüşdür. Allah dostları haqqında söylənən mənqəbələr həm Azərbaycanda, həm də bütün İslam dünyasında bu gün də geniş yayılmışdır.\nTəsəvvüfün müstəqil bir dünyagörüş kimi ortaya çıxışı, yaşanan İslami həyatın zaman keçdikcə əski gücünü itirməsinin, zühdi həyatın zəifləməsinin bir nəticəsidir. İslam təsəvvüfünün zühdi həyata verdiyi əhəmiyyət, bu elmin təməl əsasının “masiva” ilə əlaqənin kəsilməsi formasında reallaşmasını təmin etmişdir (54, 29). Təsəvvüf dünyanın bütün şirinliklərindən üz çevirmək, insanların hər zaman meylli olduğu keçici ləzzətlərdən qorunmaq, Haqq ilə birgə Haqqa yönəlmək məqsədiylə meydana gəlmişdir. Hətta Allah dostları olan bu insanlar pis adamları da bağışlamağı, bəzən onların halına acımağı da bacarmışlar. Məsələn, Masallının Qızılağac kəndindən olan, səxavəti, əxlaqı və ideal davranışı ilə bütün bölgənin dərin hörmətini qazanan Mir Həsən Ağa onun həyətindən oğurluq edəni də bağışlayır, halına acıyır:\n“Yenə bir gün onun həyətinə oğru girir, soğan oğruluğuna. Deyirlər ki, ay Ağa, oğru girib soğanlığa. Deyib, ola bilməz. Gəlib baxır görür ki, soğanı dəriblər. Həyətin də hər tərəfi kolluğdu. Deyib oğru üçün:\n– Ay bala, ay bala, sən nə əziyyət çəkmisən. Halal xoşun olsun” (113).\nBurada əsas məqsəd Haqqın razılığını qazanmaq üçün nəfsi təmizləməkdən, gözəl əxlaq sahibi olmağa çalışmaqdan, qısaca Allahın və Rəsulunun əxlaqıyla əxlaqlanmaqdan ibarətdir. Təsəvvüf ədəbiyyatında önəmli bir yer tutan övliya mənqəbələrinin diqqətlə araşdırılması göstərir ki, bir folklor janrı kimi mənqəbələrin əsas funksiyası insanları təvazökar olmağa səsləməklə, əxlaqın ən böyük nemət olduğunu, hər kəsin Allah (cc) qatında bərabər olduğunu göstərməkdən ibarətdir. Türk təsəvvüf cərəyanının və təriqət sisteminin ilk nümayəndəsi kimi qəbul edilən Xoca Əhməd Yəsəvidən, Hacı Bəktaş Vəlidən tutmuş yerli şeyxlərə, xalq arasında imam övladı kimi hörmət görən seyidlərə qədər kəramətləri haqqında danışılan şəxslər sinkretik bir janrın – mənqəbələrin formalaşmasına səbəb olmuşlar.\nAzərbaycan keçid məntəqəsi kimi bir çox təriqətin yarandığı, inkişaf etdiyi yer olmuşdur. O cəhətdən bu yerlər övliya mənqəbələri baxımından çox zəngin olmuşdur. Ancaq bir tərəfdən dərvişlərin, şeyxlərin, seyidlərin yavaş-yavaş pay yığan, dilənçilik edən kəslərə çevrilməsi, digər tərəfdən, sovetlərin ateist təbliğatının nəticəsində bu zəngin irs itib-batmışdır. Cənub bölgəsində, konkret olaraq Masallıda pirlərin, ocaqların araşdırılması zamanı hələ də çox sayıda mənqəbələrin mövcudluğunun şahidi olduq. Danışılan mənqəbələrdə Xoca Əhməd Yəsəvi, Hacı Bəktaş Vəli, Otman Baba, Şəms Təbrizi, Şeyx Səfiəddin Ərdəbili, Yunus Əmrə kimi böyük dərvişlərin mənqəbə motivlərini görmək mümkündür. Hətta Anadoluda bir neçə yerdə məqamı olan Yunus Əmrənin, mürşidi Tapdıq Əmrənin Azərbaycanın Qax bölgəsində də pirlərinin olması vəli kultunun müştərəkliyindən, mənqəbə motivlərinin səyyarlığından xəbər verir.


Bu gün medalları sıralaya bilərik\n09:11 19 İyun 2015\n"Bakı-2015" I Avropa Oyunları davam edir.\nANS PRESS-in məlumatına görə, bu gün azərbaycanlı idmançılar bir sıra idman növlərində çıxış edəcəklər.\nQadınlar döyüşə qoşulur\nBoks, Saat 13:15-dən\nBu dəfə boks yarışında Azərbaycanlı kişilərlə yanaşı, qadınlar da da gücünü nümayiş etdirəcək. 20 yaşlı Anaxanım Ağayeva qadınlar arasında yüngülvari çəki (48-51 kq) dərəcəsində 1/8 finalda Polşadan olan Sandra Drabiklə görüşəcək. Leyla Cavadova isə orta çəki dərəcəsində 1/8 final mərhələsində Rusiyadan olan rəqibi Yaroslava Yakuşina ilə gücünü sınayacaq.\nKişi boksçulardan 1/8 finala çıxan idmançılar – Tayfur Əliyev, Teymur Məmmədov və Məhəmmədrəsul Məcidov rəqibləri ilə qarşılacaqlar. Tayfur Əliyev yüngülçəkili (56kq) boks qrupunda yerli ümidləri daşıyır. O, Nikola Andreina (ROU) ilə mübarizə aparacaq. O, aprel ayında Kristal Zalda Avropa Oyunlarına sınaq yarışı kimi keçirilən Böyük İpək Yolu Elit turnirində qızıl medal qələbəsini təkrar etmək istəyir.\nQadınlar arasında 25 metrdən tapança ilə atış yarışının təsnifat mərhələsində İradə Aşumova iştirak edəcək. Bakı 2015-in ən yaşlı oyunçusu və ən təcrübəli atıcısı olan İradə Aşumova yarışmanın sərrast atəş hissəsində çıxış edəcək.\nTaekvondo, Saat 09:15-dən\n2015-ci il dünya çempionu və reytinqli idmançı Radik İsayev Azərbaycan üçün taekvondo üzrə digər qızıl medalı qazanmaq ümidini daşıyır. O, 80 kq ağır çəki dərəcəsində mübarizə aparacaq. İsayev saat 09:15-də Kristal Zal 3-də keçiriləcək ilkin raundda yarışa başlayacaq.\nİyunun 19-da gimnastikanın bir neçə növü üzrə yarışlar keçiriləcək. Onların hər birində müəyyən raundlarda azərbaycanlı idmançıların çıxışı nəzərdə tutulub.\nAzərbaycan idmançıları bütün növ təsnifat yarışlarına qatılacaqlar.\nQadınlar arasında çoxnövçülük üzrə final seçimi olacaq. Saat 10:00-da başlanacaq yarışa qatılan 11 komandadan biri də Azərbaycandır. Ölkəni 3 gimnast – Lalə Hüsyenova, Aynur Hüseynova və Nərmin Ramazanova təmsil edəcək.\nTəsnifat mərhələsi zamanı hər iki hərəkətlər üzrə altıncı olan azərbaycanlı duet Ulyana Dyakova və Anatoliy Leonov akrobatika gimnastikası üzrə qarışıq cütlərin çoxnövçülük finalında qızıl medala sahib olmağa çalışacaqlar.\nAerobika gimnastikasında Azərbaycan qrup üzrə təsnifat yarışlarında 5 nəfərlik idmançı heyəti ilə çıxış edəcək. Yarışda Azərbaycanın iştirak vaxtı saat 19:15-ə planlaşdırılır.\nBu idman növü üzrə qadınlar və kişilər arasında sinxron hərəkətlər üzrə təsnifat yarışları keçiriləcək. Bu yarışlarda Azərbaycandan İlya Qrişunin və Oleq Piunov, qadınlardan isə Svetlana Makştarova və Sabina Zaytseva bacarıqlarını nümaiyş etdirəcəklər.\nQadınlar arasında 1/32 seçmə mərhələsində Azərbaycanı üç idmançı – Nurlana Vəliyeva, Yaylagül Ramazanova, Olqar Senyuk təmsil edəcək. N.Vəliyeva Rusiyadan Kristina Timofeyeva, Yaylagül Gürcüstandan Xatuna Nərimanidze, Olqa Senyuk isə Rumıniyadan Simona Bancila ilə görüşəcək.\n100 faiz rekord\nVoleybol, saat 20:00\nAzərbaycanın Belçika ilə saat 20:00 qarşılaşması böyük coşğu ilə qarşılanacaq. Ümid edirik ki, məğlubedilməz olacağıq. Turnirin əsas hesabaçanı Polina Rəhimova (AZE) topladığı 82 xala digər xallar əlavə etməyi qarşısına məqsəd qoyub.\nÇimərlik futbolunda A qrupunda Azərbaycan komandasının üzvləri - B.Romano və L.Gritsail İtaliyadan cülüklə qarşılaşacaqlar. H qrupundakı yarışlarda isə ölkəni N.Santos və İ.Rudıx təmsil edəcək. Onlar İsveçrədən olan idmançılarla yarışacaqlar.\nSuya tullanma, saat 10:00-dan etibarən\nLəqəbi Bola olan holland Olqa Bikovskaya Bakı Su İdmanı Mərkəzində keçiriləcək qadınlar arasında 1 metrlik tramplin üzrə ilkin raundda mübarizə aparacaq.\nXəbərin orijinal ünvanı: http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&cid=4&nid=351803\ngün medalları sıralaya bilərik


Yeni kredit ittifaqı kimlərə kredit verəcək? » Qaynar xəbərlərin tək ünvanı\nYeni kredit ittifaqı kimlərə kredit verəcək? » Qaynar xəbərlərin tək ünvanı\nAymobi.Com » Xəbərlər » Yeni kredit ittifaqı kimlərə kredit verəcək?\nAzərbaycan arıçıları öz kredit ittifaqlarını yaratmaq niyyətindədirlər.\nAymobi.com trend-ə istinadən bildirir ki, bunu özəl olaraq Azərbaycan Arıçılar Assosiasiyasının sədri Bədrəddin Həsrətov deyib.\nOnun sözlərinə görə, hazırda bu istiqamətdə işlər davam edir: "İlk dəfə bu məsələ 2017-ci ilin sentyabrında kənd təsərrüfatı naziri Heydər Əsədovla görüşdə müzakirə olunmuşdu. Hazırda sənədləşmə ilə bağlı kiçik ləngimə var, amma ümid edirəm ki, yaxın zamanlarda kredit ittifaqı işə başlayacaq və arıçılar aşağı faiz dərəcələri ilə uzun müddətli kredit ala biləcəklər”.\nAssosiasiya sədri qeyd edib ki, kredit ittifaqının maliyyələşdirilməsi ilk mərhələdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Kənd Təsərrüfatı Layihələri və Kreditlərinin İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən həyata keçiriləcək.\nKredit borclarını ödəyə bilməyənlər...\nKredit almaq istəyənlərin nəzərinə: yeni qanun qəbul edildi\nLənkəranda kredit təşkilatına basqın baş verib\nKredit kartları ilə əməliyyatlar dayandırdıldı!\nPensiyaçılara niyə kredit verilməyəcək? - Açıqlama\n“Heç kəs gizlənə bilməyəcək” - Millət vəkili


“DəmirBank” Beynəlxalq Əmanətlər Günü ilə bağlı daha bir tədbir keçirdi | Bizimxeber\n“DəmirBank” Beynəlxalq Əmanətlər Günü ilə bağlı daha bir tədbir keçirdi\n27 Noyabr 2014 / 19:01 / Baxış sayı: 10\n“DəmirBank” “Maliyyə savadlılığının artırılması” layihəsi çərçivəsində şagirdlərin maliyyə biliyinin artırılması məqsədilə Sabunçu rayon 309 saylı orta məktəbdə tədbir keçirib.\nBankdan arxiv.bizimxeber.az-a daxil olan məlumata görə, təbdirdə “DəmirBank” və “Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı”nın əməkdaşları şagirdlərə əmanətlərin sığortalanması, büdcənin düzgün, səmərəli şəkildə təşkili və xərclənməsi barədə məlumatlar veriblər. Daha sonra şagirdlər arasında yarışma keçirilərək maarifləndirici hədiyyələr paylanılıb.\nBeynəlxalq Əmanətlər Günü ilə bağlı sosial aksiyalar Azərbaycanda 2012-ci ildən Mərkəzi Bankın təşəbbüsü ilə Azərbaycan Banklar Assosiasiyası, Almaniya Əmanət Banklarının Beynəlxalq Əməkdaşlıq Fondu (SBFIC) və Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun dəstəyi ilə həyata keçirilir.\nAksiyaya davamlı olaraq qatılan “DəmirBank” bu kimi maarifləndirici təbdirləri regionlarda da gerçəkləşdirir. Ölkənin ilk kommersiya banklarından biri olan “DəmirBank” 1989-cu ildə fəaliyyətə başlayıb. Bankın səhmdarları sırasına beynəlxalq maliyyə təşkilatları olan “Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı” və “Hollandiya İnkişaf Maliyyə Şirkəti” (FMO) daxildir.


Yol Polisindən gizli yol patrulları ilə bağlı AÇIQLAMA\n12 Fevral 2016 12:36\n“Bakıda ötən ilin noyabr ayından fəaliyyətə başlayan gizli yol patrulları bir sıra qayda pozuntuları aşkar ediblər. Bu xidmət sayəsində paytaxt yollarında əksər problemlərin qarşısı alınıb. Demək olmaz ki, sırf bu xidmət qəzaların sayını azaldıb, amma ümumilikdə ötən ilin yol qəzalarında ölənlərin sayı 230 nəfər azalıb, bu ilin yanvar ayı ərzində 31 ölüm faktı azalıb. Bu artıq kifayət qədər yüksək göstəricidir”.\nBunu Publika.az-a açıqlamasında Respublika Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin (DYP) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisi, polis polkovniki Kamran Əliyev deyib.\nŞöbə rəisinin sözlərinə görə, bu xidmət növü gizli fəaliyyət göstərdiyindən həmin statistika ilə bağlı açıqlama vermək mümkün deyil.\n“Sadəcə sürücülərin diqqətinə çatdırmışıq ki, belə bir xidmət fəaliyyət göstərir. Yol hərəkəti qaydalarına riayət etsinlər ki, əlavə cərimə ödəmək məcburiyyətində qalmasınlar”, - deyə K. Əliyev bildirib.\nK. Əliyevin sözlərinə görə, bu xidmətin aparılması zamanı qayda pozuntuları aşkar olunduqda, həmin yol patrul avtomobillərinin içərisində quraşdırılmış xüsusi çihazlar vasitəsi ilə elektron protokollar tərtib edilir. Əgər həmin şəxsin hərəkətləri digər hərəkət iştirakçılarının həyat və sağlamlığına real təhlükə yaradarsa, bu halda radiocihaz vasitəsi ilə digər patrulların da həmin əraziyə cəlb olunması və həmin sürücünün yerində saxlanılması həyata keçirilir.\nXatırladaq ki, paytaxt ərazisində noyabr ayından xüsusi rəng qrafikası və üzərində yazısı olmayan patrul avtomobilləri olan gizli yol patrulları fəaliyyətə başlayıb. Məqsəd sürücülərin bütün yollarda yol hərəkəti qaydalarına riayyət etmələrini təmin etmək, xüsusən də, avtomobillərin yüksək sürətlə hərəkət edərək təhlükə yaratmalarının qarşısını almaqdır.\nBu Azərbaycanda “Yol-Patrul Xidməti haqqında Təlimat”ın 3-cü maddəsinə əsasən həyata keçirilir. Həmin maddəyə görə, yol-patrul xidməti gizli formada da aparıla bilər.\nQeyd edək ki, bir çox ölkələrdə, o cümlədən Rusiyada da polislər gizli xidmət növlərini həyata keçirirlər.


Tikinti şirkətləri və aidiyyəti qurumlar məsuliyyətə cəlb edilməlidir - VİDEO | Arb media qrup\n30 2020 11:39\nSakin: “Binanı elə yerdə tikirlər ki, adamın evinin içi görsənir”.\nSakin: “Səs-küy, laqondanın, drelin səsi beynimizə düşür. Həyətimizə çıxıb, bir paltarımızı da geyinə bilmirik”.\nSakin: “Toz-torpaq silməkdən bezmişik. Xeyri yoxdur, toz torpaq külək vurur hamısı qapıya tökür. Adam qorxur. Kran 3 metrdən hündürdür, külək əsdikcə əsir, elə deyirsən bu dəqiqə evin üstünə düşəcək. Qorxuruq, uşaqlar bayıra çıxa bilmir. Nəvələrim gələ bilmir mənim yanıma. Hamısı qorxur ki, nənə qorxuruq ordan”.\nRamil Qasımzadə - Ekspert: “Bəzən tikinti normaları pozulur. Bir çox hallarda əsasən də bu binalar arasında ara məsafəsi gözlənilmir. Tikinti əvvəllər binalar arasında məsafə yeni tikilən binanın divar hündürlüyünün 1.5 əmsalına vurulması ilə həyata keçirilirdi”.\nRamil Qasımzadə - Eksepert: “Bu əmsal 0.6-ya endirildi. Yəni 100 metr əgər divar boyu varsa, digər bina ilə ara məsafəsi 60 metr olmaqla saxlanılmalı idi. Binaların hava axını baxımından günəş şüasının mənzilərlə düşməsi baxımından əhəmiyətlidir”.\nAnar Məlikov – Ekspert: “Ətraf düzgün şəkildə fiziki baryerə alınmalıdır. Müəyyən setka örtüklərindən, tor örtüklərindən istifadə edilməli, yəni hər hansı bir qırıntı daxil olmaqla ərtafda heç nəyə ziyan vurma potensialı yaratmamalıdır”.\nRamiz İdrisoğlu – Mətbuat katibi: “2018-ci ilin avqust ayından etibarən Bakı şəhərinə münasibətdə tikinti və istismara icazələr Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tərəfindən verilir. Komitəyə təqdim edilən planlaşdırma sənədləri və tikinti layihələrində bütün mövcud normativlər o cümlədən də ara məsafəsinin saxlanılması məsələsinə xüsusi diqqət yetirilir”.


İnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrup son həbsləri müzakirə edir\n2021, 26 Sentyabr, bazar, Bakı vaxtı 02:24\nİnsan haqları müdafiəçiləri Azərbaycanda son həbsləri müzakirə edirlər. Bakı, 16 avqust 2016\nİnsan Hüquqları üzrə Birgə İşçi Qrup avqustun 16-da vətəndaş cəmiyyəti üzvlərinin təqib olunmasını və iqtisadçı Natiq Cəfərlinin həbsi ilə bağlı vəziyyəti müzakirə ediblər.\nBu haqda qrupun məlumatında bildirilir.\nToplantıda hüquq müdafiəçiləri Novella Cəfəroğlu, Səadət Bənənyarlı, Səidə Qocamanlı, Zəlihə Tahirova, Eldar Zeynalov və Əvəz Həsənov iştirak edib.\nMəlumatda bildirilir ki, görüşdə həbs olunanlarla bağlı vəziyyət təhlil olunub. Qrup üzvləri Azərbaycanda həbs olunmuş bəzi vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin son aylarda azad olunmasına müsbət qiymət veriblər. Eyni zamanda son həbslər və xüsusən REAL Hərəkatının icraçı katibi N.Cəfərlinin həbs olunması narahatlıqla qarşılanıb.\nİşçi Qrup qərara alıb ki, həbs olunanların vəziyyəti diqqətdə saxlansın.\nİnsan Haqları üzrə İşçi Qrup ilk dəfə 2005-2008-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdi. Sonradan onun fəaliyyəti dayanmışdı.\nQrup fəaliyyətini birdə ötən ilin oktyabrında prezident İlham Əliyevlə Avropa Şurasının baş katibi Turbyorn Yaqlandın təşəbbüslərindən sonra bərpa etmişdi.\nAvropa Şurasının baş katibi Turbyorn Yaqland da qrupa daxil idi. Ancaq o, bir müddət öncə bəzi həbslər səbəbindən qrupa etimadsızlığını bəyan edib. Bəzi siyasi məhbus sayılan şəxslər isə hətta həbsxanada İnsan Haqları üzrə İşçi Qrupun üzviləri ilə görüşdən imtina ediblər. Onlar qrup üzvilərini hakimiyyətin maraqlarını müdafiə etməkdə və formal fəaliyyət göstərməkdə ittiham ediblər.


Kann festivalında 89 yaşlı fransız rejissoru Alen Renenin «Siz hələ heç nə görməmisiniz» filminin premyerası olub. Film, məşhur fransız dramaturqu Jana Anuyanın «Evridika» adlı pyesi əsasında , yüksək ustalıqla çəkilib. Filmdə antik dünya və müasir cəmiyyət arasında olan mifoloji uçurum əks olunur. Rejissor filmin çəkilişində polifoniya üsulunu tətbiq edb - eyni obrazı bir neçə aktyor ifa edir. Filmin əsas xüsusiyyətlərindən biri də renenin 60 il ərzində əməkdaşlıq etdiyi məşhur aktyorları bir araya gətirməsidir. Bunun nəticəsndə unikal əsər meydana gəlib. Rejissor öz yeni işində teatr və kinematoqrafıyanın oxşar cəhətlərini göstərməyə çalışıb. Alen rene ilk dəfə olaraq 1959-cu ildə kann kino festivalında «Xirosima - mənim sevgim» filmi ilə iştirak edib. Bu film ona dünya şöhrəti gətirib. 53 il sonra o, «Siz hələ heç nə görməmisiniz» filmi ilə festivalın ən ali mükafatına iddialıdır. Kann festivalında iranlı rejissor Abbas Kiyarostamın «Sevənlər kimi» və cənubi koreyalı Xon San Sunun «Başqa ölkədə» filmləri də nümayiş etdirilib. Bu gün festivalda məşhur britaniyalı rejissor Kena Louçanın «Mələklərin payı» və avstraliyalı rejissor Endryu Dominikin «Kazinonun qarəti» filmləri nümayiş olunacaq.\nBu gün: 12730\nBu ay: 503650


Qurban Qurbanov: 'Regional Liqada 8 komandanin 3 zonada cixis etmesini qerara aldiq' - Azadliq Xeber\nQurban Qurbanov: 'Regional Liqada 8 komandanin 3 zonada cixis etmesini qerara aldiq'\nQurban Qurbanov: 'Regional Liqada 8 komandanın 3 zonada çıxış etməsini qərara aldıq'\n5 Oktyabr, 2017 19:43 xeber – “Regional Liqa ilə bağlı müzakirələrimiz oldu. Çox danışdığımızı deməzdim. Çünki hələ iş tamamlanmayıb. Bəzi komandalarla danışıq olacaq. Yeni liqada 8 komandanın 3 zonada çıxış etməsini qərara aldıq. Yaxın zamanlarda tam dəqiqləşəcək”.\n“Report” xəbər verir ki, bunu “Qarabağ”ın baş məşqçisi və AFFA İcariyyə Komitəsinin üzvü Qurban Qurbanov bu gün baş tutan iclasdan sonra deyib.\nO, bildirib ki, iclasda dopinqlə bağlı da müzakirə aparılıb: “Premyer Liqada dopinq-testlər götürüləcək. Həmçinin aşağı yaş qrup komandalarına diqqətin artırılması ilə bağlı müəyyən söhbətimiz oldu. Limit məsələsini müzakirə etmədik”.\nQeyd edək ki, İcraiyyə Komitəsinin iclası bu gün Bakı Olimpiya Stadionunda baş tutub.


Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədr müavini Hacı Salman Musayevlə reportaj\n07.06.12 06:54 ərzində olan dəyişikliklər\tYazan redaktor\t07.06.12 06:51\nQafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədr müavini Hacı Salman Musayev:\n“Təzəpir məscidinin belə görkəmli təmiri dövlət rəhbərliyinin dinimizə və milli-mənəvi dəyərlərimizı verdiyi dəyərin sübutudur.”\nİrfan: Hacı, ilk növbədə Təzəpir məscidinin tarixi haqda qısa məlumat verərdiniz mümkünsə. Oxucuların bilmədiyi nüanslardan söz açardınız.\nHacı Salman: 1890-cı illərdə Bakıda böyük bir məscidin tikilməsi haqda təşəbbüslər irəli sürüldü. Bakı ziyalılarının, xeyriyyəçilərinin qərarı ilə Bakı müsəlmanları üçün bir neçə min nəfərlik məscidin tikintisindən söhbət açılırdı. Nəzərdə tutulan məscidin layihəsi hazırlanaraq Rus çarına göndərilir. Məscid indiki Sabir bağının yerində olmalı idi. Lakin Rus çarı məscidin tikilməsinə icazə vermir.\nSonrakı dövrlərdə Nabat xanım Aşurbəyli bu təşəbbüsü öz üzərinə götürür. Bir çox rəsmi yazışmalardan sonra məscidin tikintisinə icazə alınır və çar tərəfindən bugünkü yerində inşa edilməsi tövsiyə olunur. O zaman məscidin minarələri indikindən bir az daha yüksək olmalı idi. Hətta iki şərəfəli olması düşünülürdü. Lakin yaxınlıqda yerləşən Aleksandr Nevski adına kilsədən hündür görünəcəyi üçün məscid minarələrinin çox da yüksək tikilməsinə Rus çarı tərəfindən icazə verilmir.\nKeçən əsrin əvvəllərində məscidin tikintisi başlayır. Məscidin tikintisinə sərf olunan bütün maddi vəsait Nabat xanım tərəfindən qarşılanır. Lakin məscidin tamamlanmasını görmək ona qismət olmur. İnşaat işlərinin tamamlanmasına iki il qalmış vəfat edir. Nabat xanımın vəsiyyətinə əsasən onu məscidin giriş qapısının yanında dəfn edirlər. O, vəsiyyət etmişdi ki, “məni məscidin girişində dəfn edərsiniz, gəlib-gedənlər dua etsinlər. Lakin qəbrimin varlığını göstərən heç bir nişanə qoymayın.” Onun vəsiyyətinə əməl olunur və uzun illər qəbrinin üstündə heç bir nişanə qoyulmur. Lakin son dövrlərdə Nabat xanımın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi tərəfindən qəbrinin üstü düzəltdirildi.\nMəscid Azərbaycan Demokratik Respublikasının süqutuna qədər fəaliyyət göstərdi. Fəqət Sovetlər dövründə məsciddən başqa məqsədlər üçün istifadə olundu: sürücülük vəsiqəsi almaq üçün məktəb, toxuculuq mərkəzi, anbar və s. Lakin İkinci Dünya Müharibəsi illərində (1944) Stalinin xüsusi əmriylə məscid yenidən açıldı. O gündən bəri məscid kimi fəaliyyət göstərir. Məscidin əsaslı təmiri isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ona qədər məscid əsaslı təmir olunmamışdı. Möhtərəm Prezidentimizin maddi-mənəvi dəstəyi ilə Təzəpir məscidi təmir olunaraq bu gün daha görkəmli halını aldı.\nİrfan: Məscidin əsaslı təmirindən sonrakı haqda məlumat verərdinizmi?\nHacı Salman: 1905-1914-cü illərdə tikilən Təzəpir məscidi hazırda məscid kompleksə çevrilmişdir. Tikinti işləri aparılan zaman ziyarətgaha yaxın köhnə tikililər sökülmüş və küçələr genişləndirilmişdir.\nMəscidin Şərq qapısı yenidən tikilmişdir və maraqlı dizaynı ilə diqqəti cəlb edir. Məscidin həyətində qadın və kişilər üçün rahat və geniş yeraltı dəstəmaz otaqları qurulmuşdur. Məscidin qapısının sağında dəfn olunmuş Nabat xanımın qəbri təmir olunmuş və ona yaxın geniş pilləkən yenisi ilə əvəz olunmuşdur. Kompleksin ayrıca qazanxanası, mükəmməl su təchizatı, havalandırma və digər kommunikasiya sistemləri, xüsusi istilik sistemi qurulmuşdur.\nMəsciddə eyni vaxtda təxminən 1000 nəfər dindarın namaz qılması mümkündür.\nMəscidin bütün gümbəzləri yenidən qurulmuş və qızıl suyuna çəkilmişdir. Vaxtilə məscidin müxtəlif guşələrində və tavanında böyük zövqlə Qurani-Kərimin bir çox ayələri işlənmişdi. Sovet dönəmində onların üstü örtülmüş və məhv edilmişdir. Quranın bu ayələri yenidən bərpa olunaraq nəfis şəkildə qızılı hərflərlə divarlara həkk olunmuşdur.\nTəzəpir məscid kompleksinin həyətində Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin əvvəlki binası, mədrəsə və ətrafındakı bəzi evlər sökülmüş, onların yerində hər cür texniki tələblərə cavab verən dördmərtəbəli Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi və İslam Universitetinin inzibati binaları, qonaq evi və 300 nəfərlik konfrans salonu tikilmişdir. Dördmərtəbəli kompleksin ümumi sahəsi 40 min kvadratmetrdir.\nMəscidin daxilindəki əsas çilçırağın çəkisi ağır olduğu üçün başqası ilə dəyişdirilmiş, işıqlandırma sistemi müasir üsulla qurulmuşdur. Tavan və divar suvaqları ilkin memarlıq nümunələri saxlanılmaqla, yeni texnologiyalar əsasında müasirləşdirilmişdir. Məscidin irili-xırdalı 100-dən çox qapı və pəncərələri dəyişdirilmişdir.\n1926-cı ildən məscid kinoteatr kimi istifadə olunduğu üçün binanın daxili quruluşu dəyişdirilmiş və dini rəmzlər məhv edilmişdi. Yeni tərtibatda Sovet dövründə məscidin daxili və xarici görünüşünə edilən bütün əlavələr aradan qaldırılmışdır. Bu əsaslı işlərdən sonra Təzəpir məscidi Təzəpir məscid kompleksinə çevrilmişdir.\nİrfan: Hacı, ümumiyyətlə Azərbaycanda məscid deyildikdə ilk növbədə Təzəpir məscidi gəlir ağla. Məscid sanki Bakımızın bir simvoludur. Məscidin özünəməxsusluğu nədən ibarətdir?\nHacı Salman: Məscid Bakı şəhərində mərkəz rolu oynadığına görə çox önəmli yerə sahibdir. Ümumiyyətlə Azərbaycan tarixində bir çox əlamətdar hadisələrlə bağlılığı vardır. Elə keçən əsrin əvvəllərində ermənilərin azərbaycanlılara qarşı Bakıda törətdiyi soyqırım günlərinə nəzər salaq. O ağır günlərdə hamı Təzəpir məscidinə sığınmışdı. Məscid həmişə xalqımızın pənah yeri olmuşdur. Mühüm hadisələrdən biri də ondan ibarətdir ki, burada dövlət başçıları xalq qarşısında çıxışlar ediblər. Bu mənada ilk çıxışı Nəriman Nərimanov etmişdir. Mərhum Prezidentimiz, ümummilli lider Heydər Əliyev də bu məsciddə öz tarixi çıxışını etmişdir. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi əvvəllər Zaqafqaziya Ruhani İdarəsi adlanırdı və o zamanlar mərkəz Tiflis şəhərində yerləşirdi. Bu idarənin Azərbaycana gətirilməsi birbaşa Təzəpir məscidi ilə bağlıdır.\nİrfan: Təzəpir məscidinin əsaslı təmiri eyni zamanda Azərbaycan dindarları üçün yeni bir mərhələnin açılmasından xəbər verir. Bu haqda nə deyərdiniz?\nHacı Salman: Azərbaycan əhalisinin 96 faizini müsəlmanlar təşkil edir. Azərbaycan cəmiyyətinin, millətinin mühüm hissəsini müsəlmanlar təşkil etdiyinə görə Təzəpirin belə bir görkəm alması vacib idi. Məscidin bu qədər gözəl təmir olunması Azərbaycan dövlətinin, dövlət başçısının dinə olan münasibətini ortaya qoydu. Bir daha sübut etdi ki, rəhbərlərimiz xalqın milli-mənəvi dəyərlərinə ehtiramla yanaşırlar. Vaxtilə mərhum Prezident Heydər Əliyev Bibiheybət məscidinin təməlini atarkən demişdi: “Bibiheybət məscidi Sovet rejimi tərəfindən dağıdılmışdısa, indiki hökumət onu bərpa edəcəkdir.” O sözün bir davamı olaraq vaxtilə təzyiqlərə məruz qalan Təzəpir yenidən canlandırıldı.\nİrfan: Hacı, son sualımız bir az mövzudan kənar olsa da mövsümlə əlaqəlidir. Bildiyimiz kimi bu günlərdə qarşıdan gələn Qurban bayramı ərəfəsində Həcc ziarətinə gedəcək zəvvarların qeydiyyatı başlayıb. Əvvəlki illərdə 5000-6000 nəfərlik kvota ayrıldığı halda builki kvotanın azaldılması nə ilə bağlıdır?\nHacı Salman: Bu haqda mətbuat konfransında da deyildi. Kvotanın azaldılması dövlət rəhbərliyinin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi ilə birlikdə gəldiyi qərardır. Bunun da səbəbi bütün dünyada aparılan sağlamlıq tədbirləri ilə eyni qapıya çıxır. Yayılmaqda olan donuz qripi xəstəliyinin Azərbaycana yoluxma təhlükəsinin qarşısını almaq üçün bu addım atılmışdır. Gələcəkdə yenə də kvota artırılacaqdır. Narahatçılığa heç bir əsas yoxdur.\nİrfan: Hacı, vaxtınızı bizə ayırdığınız üçün təşəkkür edirik!\nHacı Salman: Mən də öz növbəmdə sizə təşəkkür edirəm!