İnformasiya və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi, aparıcı məsləhətçi\nStruktur bölmə İnformasiya və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi\nNazirliyin fəaliyyət istiqamətləri üzrə görülən işlərin avtomatlaşdırılması məqsədilə həllərin, layihələrin hazırlanması və tətbiqi işlərinə nəzarət (proqram təminatlarının hazırlanması);\nmövcud sistemlərin istismarı və təhlili işlərinin aparılması;\nverilənlər bazalarından, proqramlaşdırma dillərdən biri üzrə yüksək səviyyəli bilik və iş təcrübəsi, texniki sənədlərlə işləmək bacarığı;\ngördüyü işləri sənədləşdirə bilmək (kömək) yaxud sənədləşdirməyə rəhbərlik edə bilmək qabiliyyəti, istifadə edilən proqramlarda əlavə və dəyişikliklərin edilməsi;\nmövcud sistemlərin istismarı və təhlili işlərinin təşkili; təhlükəsizlik məsələlərinin həlli, lokal şəbəkə xidmətinin, lokal şəbəkəyə qoşulmuş kompüterlərin təhlükəsizliyinin, proqramlaşdırılacaq məsələlər üzrə texniki tapşırıqların hazırlanması və alqoritmlərin tərtib edilməsi;\nmüasir proqramlaşdırma dilləri (ASP.NET MVC4, APEX, JAVA, PHP, DELPHİ, C# və s.-yüksək səviyyədə), verilənlər bazasının idarəetmə sistemləri (ORACLE, MS SQL, MY SQL) onların idarəetmə sistemləri üzrə iş (yüksək səviyyədə), müxtəlif əməliyyat sistemlərində E-mail, Proxy və Veb Serverlərin quraşdırılması təcrübəsi, MS Windows 2003/2008 Server əməliyyat sistemləri əsasında domenin qurulması və idarə olunması, domen nəzarəti, müasir proqram və texniki platformalar (MS Windows, LUNIX və s. əməliyyat sistemlərinin quraşdırılması və istismarı), internet/intranet texnologiyaları, şəbəkə avadanlıqları ilə iş bacarığı, lokal-kompüter şəbəkələrinin qurulması inkişaf etdirilməsi və istismarı;\nmühəndis proqramçı, informatika, hesablama texnikası, servis və tətbiqi proqram vasitələrinin istismarı və inkişaf etdirilməsi, server proqramları və şəbəkə sistemləri inzibatçısı üzrə iş;\ninternetə çıxışın və daimi işləməsinin təmin edilməsi, Windows Server, DNS, Active Directory, DHCP, TCP / IP, VPN, routing, firewalls, exchange, mail servers, web servers sistemlərinin idarə edilməsi. Kompüterdən istifadə zamanı əməkdaşlara texniki köməkliyin göstərilməsi, məxfi məlumatlarla iş və məxfiliyin təmin edilməsi;\nİP kamera və turniketlərin işinə nəzarət, çap qurğuları və kompüterlərdə yaranmış problemlərin aradan qaldırılması, lokal şəbəkənin, istifadə edilən sistemlərin və məlumat bazalarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi; tətbiqi proqramların yazılması və hazırlanmasında iştirak, istifadə olunan sistemlərə nəzarət, əməliyyat sistemləri (linux, macos, windows, android) işləmək bacarığı;\nlokal kompüter şəbəkələrinin server səviyyəsində qurulması (domen və s), əməliyyat sistemlərinin quraşdırılması;\nşöbəyə daxil olan müraciətlərin araşdırılması və cavablandırılması;\ntexniki məsələlərin gündəlik danışıq dilində izah edilməsi.\nTəhsil tələbləri: informatika və hesablama texnikası ixtisas istiqamətləri üzrə ali təhsil\nKompyuter tələbləri: proqramlaşdırma dilləri (yüksək səviyyədə), verilənlər bazaları və onların idarəetmə sistemləri (yüksək səviyyədə), internet/intranet texnologiyaları, lokal-kompüter şəbəkələrinin qurulması, inkişaf etdirilməsi və istismarı (yüksək səviyyədə), sistem və server proqram təminatlarının quraşdırılması, sazlanması, servis və tətbiqi proqram vasitələrinin istismarı və inkişaf etdirilməsi (yüksək səviyyədə), kompüter, şəbəkə sistemi və proqram təminatlarında yaranmış nasazlığın təyin edilməsi və s.


Bunu “Qafqazinfo”ya açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Vahid Əhmədov deyib. Onun sözlərinə görə, hazırkı şəraitdə dövlət büdcəsindən kifayət qədər vəsaitlər ayrılır: “Bu vəsaitlərin hamısı dövlət büdcəsindən ayrılacaq. Çünki Prezidentin o qədər Ehtiyat Fondu yoxdur. Ona görə də dövlət büdcəsinin xərc hissəsinə yenidən baxılacaq. Bununla bağlı Milli Məclisə sənəd yəqin ki, daxil olacaq. Ola bilsin ki, onlayn iclasda baxılsın”.


SÜRƏTƏ görə AK - Mühazirə Kursa giriş Quyuların geofiziki tədqiqatı\nAK ÜSULU İLƏ SEMENTLƏMƏ İŞLƏRİNƏ NƏZARƏT\nMühazirə 10 Quyuların texniki vəziyyətinə nəzarət üsulları. Termometriya üsulu\nTermometriya ölçü işlərinin bəzi xüsusiyyətləri\nTermometrin endirilmə sürətinin təyini\nTermometrin həssas elementindən keçən cərəyanın yaratdığı xəta\nTermoqram əyrisinin emal və interpretasiyası\nMühazirə 11 Kavernometriya və profilometriya üsulları Kavernomer. Quyu diametrinin quyu oxu boyu öyrənilməsi\nİnklinometriya üsulu İnklinometr. Yatma bucağının və azimutun öyrənilməsi\nMühazirə 12 Sementləməyə nəzarət üsulları\nMühazirə 13 Nüvə - maqnit və qaz karotajı Nüvə - maqnit karotajı (NMK).\nMühazirə 14 Quyularda partlayış işləri. Partlayış nəzəriyyəsi Partlayış\nSÜRƏTƏ görə AK\nQuyularda interval müddətinin ölçülməsi ilə süxurlarda elastiki dalğalarınyayılma sürətlərinin ölçülməsinə əsaslanır.Quyularda AK işləri zamanı əsasən 2;3;4 və daha çox elementli AK zondlarından istifadə olunur.\n2 və 3 elementli AK zondlarına standart AK zondları deyilir. 2elementli AK zondu elastiki reqslər impulsu yaradan şüalandırıcıdan və rəqsləri qəbul edən qəbuledicilərdən ibarətdir. Quyularda ən çox tətbiq olunan 3 elementli AK zondudur. 3 elementli Akzondu ya 1 şüalandırıcıdan 2 qəbuledicidən yada 1 qəbuledici 2 şüalandıcıdan ibarətdir. Qarşılıqlıq prinsipinə əsasən aralarındakı məsafəni saxlamaqla elementlərin yerini dəyişdikdə nəticələr dəyişməz qalır. 3 elementli AK zondu ilə tədqiqat işi zamanı eyni anda əsasən 3 əyri qeyd edilir. Şüalandırıcıdan 1-ci 1əbulediciyə gələn elastiki dalğaların gəlmə vaxtını əks etdirən t1; şüalandırıcıdan 2-ci qəbulediciyə dalğanın gəlmə vaxtını əks etdirən t2 və iterval müddəti delta t əyriləri qeyd olunur.\nŞüalandırıcdan birinci qəbulediciyə qədər olan məsafəyə zond uzunluğu deyilir. 2 eyni təyinatlı element arasındakı məsafəyə zondun bazası deyilir S ilə işarə olunur. Şüalandırıcı ilə elastiki rəqslərin qrupu yaradarkən əmələ gələn uzununa dalğalar, qazıma məhlulunda yayılır və alınan məlumatlar qəbuledicidə qeyd olunur. Bu prosesi aşağıdakı kimi ifadə edə bilərik, şüalandırıcı—qazıma məhlulu—süxur—qazımaməhlulu—qəbuledici. AK işləri zamanı 4 cür dalğa yaranır.\nGil məhlulunda yayılan dalğa\nQuyu divarından əks olunan dalğa\nSüxurda yayılaraq qəbulediciyə qeyd olunan dalğa\nBunlardan 4-cü dalğa süxur haqqında məlumat daşıdığından faydalı dalğa hesab edilir. Digər 3 dalğa isə süxur haqqında heç bir məlumat daşımadığından faydasız dalğalrar hesab olunur və xüsusi yanaşmalarla kompensasiya edilir. 4-cü dalğanın qəbulediciyə gəlmə vaxtı delta t interval müddəti ilə ifadə olunur və aşağıdakı şəkildə yazılır.\nAK mlumatlarından bir çox məsələlərin həllində istifadə olunur məsələn layların kollektorluğun təyinində o cümlədən məsaməlilik əmsalının təyinində interval müddətinə görə kollektorların məsaməlik əmsalı aşağıdakı kimi hesablanır.\nKm məsaəlik əmsalı; delta t tədqiq edilən lay qarşısında interval müddətinin qiymətidir. Delta t(s) süxurun skelet hissəsində interval müddətidir. Delta t(m) süxurun məsamələrini dolduran mayedə interval müddətinin qiymətidir. Delta t(s) qiyməti süxurun növündən asılı olaraq dəyişir məsələn dolomit üçün 143-145.\nDelta t(m) lay suyunun duzluluğundan asılı olaraq 550-680mksan/m intervalında dəyişir. Neft üçün 720 mksan/m olur. Əgər məsamələr qazla dolmuş olarsa delta t(m)=1300mksan/m qəbul olunur. Km yalnız 3000m dərinlik intervalına qədər xalis kolektor laylar üçün xarakterikdir. Xalis kollektor əgər kollektorlarda gillər mövcuddursa bu zaman məsaməlik əmsalı aşağıdakı düsturla hesablanır.\nCgil kollektor layların gillilik əmsalı olub QK və QP məlumatlarına əsasən təyin olunur. Delta t(gil) isə gilli laylarda interval müddətinin qiymətidr,onun qiyməti aşaöıdakı intervalda dəyişir 350-560 mksan/m. Hesabatlar zamanı delta t(gilin0 qiyməti kimi tədqiq olunan kollektor laya yaxın xalis gil layında interval müddətinin qiyməti götürülür.\nSÖNMƏYƏ görə AK elastiki dalğaların sönmə xarakteristikalarının öyrnilməsinə əsaslanır. Ultaəsas tezlikli elastiki dalğalar süxurlardan keçdikdə zəifləyirlər yəni sönürlər.\nBildiyimiz kimi elastiki dalğalar amplituda ilə xarakterizə olunurlar. Dalğanın amplitudası yürüyüş məsafəsindən asılı olaraq eksponensial dəyişir yəni\nElastiki dalğaların udulma əmsalı dalğa enerjisinin sönmə intensivliyini səciyyələndirir və aşağıdakı düsturla səciyyələndirilir.\nA1 A2 birbirindən S məsafəsində yerləşən uyğun qəbuledicilərə gələn elastiki dalğaların amplitudasın ifadə edir. Udulma əmsalına eyni zamna sönmə əmsalıda deyilir. Sönmə əmsalının vahidi kimi db/m vəya 1/m götürülür. Db/m 1/m kec üçün bu ifadədən istifadə edilir.\nQəbuledicidə qeyd olunan uzununa dalğaların amplitudu şərti vahid və yaxud mv-la ifadə edilir. Elastiki dalğaların mühitdə sönməsi əsasən 15-35 kHs tezlikli intervalda baş verir. Bu tezlik intervalında sönmə əmsalının qiyməti əksər süxurlar üçün bu hüdudda dəyişir. 0,05- 2,5 1/m\nElastiki rəqslərin enerjisinin ən çox şüalandırıcıdan kənarda baş verir. Şüalandırıcıdan uzqlaşdıqca daha kəskin müşahidə olunur. Elastiki dalğaların sönmə əmsalı dalğanın mühitdə yayılma sürəti ilə müqayisədə mühitin litologiyasından daha çox asılıdır.\nQuyu layihə dərinliyinə qədər qazıldıqdan sonra istismara verilməzdən əvvəl quyunun dibinədək qoruyucu kəmər salınır və sementləmə işləri aparılır. Sement qoruyucu kəmər və quyu divarı arxasında olan fəzaya xüsusi nasoslarla vurulur. Vurulmuş sement bir neçə saat ərzində bərkiyir. Qoruyucu kəmərin salınması və sementləmə işlərinin aparılması bir neçə məqsədlə görülür:\n1. quyunu müəyyən diametrlə təmin edilməsi;\n2. layların izolyasiya olunması və lay mayesinin (qazın) bir laydan o biri laya axmasının qarşısının alınması;\n3. quyu ağzında müxtəlif qurğuları quraşdırmaq üçün dayağın yaradılması;\n4. lay təzyiqinin qoruyucu kəmərə təsirinin qarşısının alınması;\n5. qoruyucu kəmərin korroziyasının qarşısının alınması (beləki, kəmər lay suları ilə təmasda olmur).\nSementləmə işlərinə nəzarət dedikdə aşağıdakı məsələlərin həlli nəzərdə tutulur:\n1. sement həlqəsinin hündürlüyünün təyini (həqiqi hündürlük hesablanmışdan fərqlənə bilər, çünki sement kavernalara dola bilər);\n2. quyunun en kəsiyi üzrə sement həlqəsinin qalınlığının təyini;\n3. sement həlqəsinin qoruyucu kəmərə və süxurlara tutuşma dərəcəsi;\n4. sement həlqəsinin keyfiyyətsiz olduğu intervalların təyini.\nYuxanda qeyd etdiyimiz məsələlərin həllində bir neçə QGT üsulu tətbiq olunur: termometriya (sementləmədən 5 - 6 saat sonra), izotoplar üsulu, qamma - qamma karotaj üsulu akustik karotaj sement ölçən.\nSementləmə işlərinə nəzarətdə akustik karotajın istifadə olunma prinsipini izah etmək üçün ən sadə hala baxaq: ikielementli AK zondu və sement kəmərlə və süxurla bərk birləşib (şək 15). « Şəkil 15 a - dan görünür ki, əgər kəmərlə və süxurla sement bərk birləşibsə, onda şüalandırıcıdan çıxan elastiki dalğalar (adətən tezliyi 2-30 khs) həm qoruyucu kəmərdə (1), həm sementdə (2), həm də süxurda (3) yayılır. Məhz buna görə qəbulediciyə gəlmiş dalğanın amplitudası çox kiçik olur (şək 15b). O zaman ki, sementləmə işləri keyfiyyətsiz aparılıb, onda elastiki dalğalar praktiki olaraq yalnız kəmərlə yayılır və nəticədə qəbulediciyə gələn dalğaların amplitudu böyük alınır (şək 15b).\nSementləmə işlərinin keyfiyyətinə nəzarət etmək üçün AKS tipli (AKS - 2, AKS - 4, AKS - 36) akustik karotajı cihazlarından istifadə edirlər. Bu cihazla quyuda üç parametr qeyd olunur .Ak – uzununa yayılan dalğanın amplitudası; Al – layda uzununa dalğanın\nŞəkil 15 a) b)\namplitudu t1 – layda uzununa yayılan dalğanın yayılma müddətidir. Bu üç parametr karotaj diaqramı üzərində qeyd olunur (şək 16). Diaqramda kəmərdən keçən dalğanın vaxtı da (tk) göstərilmişdir (bu vaxt bütün kəsiliş üçün – kəmər boyu eynidir).\nQeyd olunan bu üç parametr əsasında sementləmə işlərinin keyfiyyətini qiymətləndirmək olar. Burada əsasən dörd variant mövcud ola bilər:\na) kəmərarxası fəzada sement var, o kəmər və süxurla yaxşı birləşib;\nb) kəmərarxası fəza sementlə tam dolmayıb, sementin kəmər və süxurla pis birləşməsi müşahidə olunur;\nv) kəmərarxası fəzada sement ancaq bəzi yerlərdə kəmər və süxurla birləşib;\nq) kəmərarxası fəzada sement ya tamamilə yoxdur, ya da bəzi yerlərdə kəmərlə birləşib.\nŞəkil 16 Şəkil 17\nYuxanda deyilənlər şəkil 18a -da aydın nümayiş etdirilibdir. Belə hallarda\ninterpretasiya aparmaq üçün cədvəl (24.2.1)- dən istifadə etmək olar.\nSement yoxdur və ya kəmərlə birləşməyib\nMaksimum 0,2 – 0,8 qiymətinə bərabər\nSementin kəmərlə pis və ya müəyyən hissələrdə birləşməsi\n( sıfır qiymət)\nt1 > tk\nSement kəmərlə yaxşı birləşib\nSementləmə işlərinin keyfiyyətini AK üsulu ilə təyin etmək üçün bir misal da gətirək (şək 17). Şəkildə solda dalğanın kəmərdə yayılmasının At. parametri, sağda isə kəmərdə yayılan dalğanm amplitudası (Ak) verilmişdir. Şəkildə sementlənmənin pis, yaxşı və orta olan intervallan göstərilmişdir.\nNəhayət, akustik karotajı vasitəsilə sementləmə işlərinin keyfiyyətinə nəzarəti əyani nümayiş edən «Dresser Arlas» firnasmin «CBL» prospektindən istifadə edilmiş şəkillər (19, 20, 21, 22) göstərilir.\nŞəkil 19 -da kəmər arxasında sement yoxdur və elastiki dalğalar ancaq kəmərdə (bir hissəsi də quyudakı maye ilə) paylanır. Ona görə də kəmərdə yayılan dalğanın amplitudu böyük olur.\nŞəkil 20-də sement kəmərlə birləşib süxurla isə birləşmədiyindən elastiki dalğalar həm quyuda (mayedə) həm kəmərdə, həm də sementdə yayılır. Nəticədə, qeyd olunan dalğalar gecikir və onların amplitudu kiçik olur.\nŞəkil 21 –dən görünür ki, sement kəmərlə və süxura tam birləşməyib. Ona görə də qrafikdən göründüyü kimi qeyd olunan dalğaların bir hissəsi kəmərlə gələrək qeyd olunur, o biri hissəsi iso sementlə gəlirlər. Hər iki halda dalğaların amplitudası zəiflənmiş olur.\nŞəkil 22 –də sememləmə işlərinin keyfiyyəti yüksəkdir. Dalğalar həm quyuda (mayedə), həm kəmərdə, həm sementdə və həm də süxurda yayılırlar. Sementləmə keyfiyyətli olduğuna görə qrafikdə dalğaların amplitudası nisbətən böyük alınır. Lakin, dalğalar sement və süxurda yayıldıqlarına görə qeydediciyə gec gəlib çatırlar.\nQuyuların texniki vəziyyətinə nəzarət üsulları. Termometriya üsulu\nQuyular müəyyən layihə dərinliyinə qədər qazıldıqdan sonra texniki vəziyyətə nəzarət məqsədilə quyularda karotaj işləri aparılır. Bu karotaj üsulları təyinata uyğun olaraq kəmərli və kəmərsiz quyularda aparılır. Kəmərsiz quyularda aparılan texniki vəziyyətə nəzarət üsulları aşağıdakılardır:\nKəmər salınmış quyularda isə əsasən sementləməyə nəzarət üsulları tətbiq olunur. Bu üsullar aşağıdakılardır:\nQuyu müəyyən layihə dərinliyinə qədər qazıldıqdan sonra onun istismara yararlılığı müəyyən olunur. Əgər istismara yararlıdırsa, quyuya kəmər salınır ( quyuya salınan kəmərin diametri quyunun həqiqi diametrinin kəsiliş üzrə ən kiçik qiymətindən 5-6 mm kiçik götürülür) və kəmərarxası fəza sementlənir.\nKəmərarxası fəzada sementin qalxma səviyyəsini və keyfiyyətini müəyyənləşdirmək üçün keyfiyyətə nəzarət üsulları tətbiq olunur. Kəmərarxası fəzaya sementin vurulması aşağıdakı məsələlər üçün vacibdir:\nQuyu möhkəm olsun, yəni sement daşlarının süxur və kəmərlə kip əlaqəsi\nSementin kəmərarxası fəzada bərabər paylanması\nBir laydan digər laya flüid axınının qarşısının alınması\nKəmərin eroziyadan təcrid edilməsi və onun uzunömürlüyünün təmin edilməsi.\nYuxarıda sadaladığımız sementləməyə nəzarət üsullarından təcrübədə ən çox AKS üsulu tətbiq olunur. Çünki bu üsul sementləmənin keyfiyyətinə nəzarət edir. Digər 3 üsul isə yalnız sementin qalxma hündürlüyünə nəzarət edir.\nQuyuların texniki vəziyyətinə nəzarət üsullarından biri də termometriya üsuludur. Termometriya üsulu həm kəmərli həm də kəmərsiz quyularda tətbiq edilir. Termometriya üsulunun nəticələri bir sıra məsələlərin həllində əhəmiyyətli hesab edilir:\nKəmərarxası fəzaya vurulan sementin qalxma hündürlüyünə nəzarət məqsədilə\nKəmərarxası fəzada maye axınının istiqamətini müəyyənləşdirmək məqsədilə\nGeotermik pillə və geotermik qradiyentin ölçülməsi məqsədilə tətbiq edilir.Bir sıra karotaj məlumatlarının nəticələrinə düzəlişlərin verilməsi məqsədilə F.x.m temperatura görə düzəliş\nQoruyucu kəmərin sınmış hissəsinin yerinin təyini məqsədilə\nQuyu kəsilişinin təxmini geoloji öyrənilməsi məqsədilə\nMəlum olduğu kimi termometriya üsulu ilə quyularda temperaturun paylanması öyrənilir. Quyuların temperaturunun paylanması kəsilişi təşkil edən süxurların istilik xüsusiyyətlərindən asılıdır.Bu üsul vasitəsilə əsasən iki sahə öyrənilir.\nTəbii istilik sahəsi\nSüni istilik sahəsi\nTəbii istilik sahəsi yerin dərin qatlarında baş verən fiziki kimyəvi proseslər nəticəsində istiliyin paylandığı sahə nəzərdə tutulur.\nSüni istilik sahəsi dedikdə laylarla quyu arasında baş verən qeyri-stasionar istilik sahəsi nəzərdə tutulur. TİS stasionar istilik sahəsi kimi qəbul olunur.\nSİS-nin xüsusiyyətləri quyu və süxurun istilikkeçirmə xüsusiyyətlərindən asılıdır. Mühitin termik xüsusiyyətləri onların istilikkeçirmə parametrindən, xüsusi istilik tutumundan və istilikkeçirmə əmsalından asılıdır.\nİstilikkeçirmə parametri aşağıdakı düsturla ifadə olunur:\nBurada ��-xüsusi istilikkeçirmə parametri\ndQ-verilən istilik miqdarı\ndS və dl uyğun olaraq istilikkeçirən elementin en kəsiyinin sahəsi və uzunluğudur. Δt-temperatur düşgüsüdür. d -istilik müddəti.\nXüsusi istilikkeçirmə parametri mühitin molekullarının istilik ötürmə xüsusiyyətini xarakterizə edir. Mühitin xüsusi istilikkeçirmə parametri mühitin xüsusi istilik müqaviməti ilə tərs mütənasibdir. Mühitin xüsusi istilik keçiriciliyi mühitin sıxlığından, nəmliyindən asılıdır. Əgər məsamələr qazla və neftlə doymuş olarsa, onda xüsusi istilik müqavimətinin qiyməti artır. Xüsusi istilik müqavimətinin qiyməti mühitin nəmliyi və sıxlığı artdıqca azalır. Qeyd etdiyimiz kimi süni istilik sahəsi eyni zamanda mühitin xüsusi istilik tutumundan da asılıdır. Mühitin xüsusi istilik tutumu aşağıdakı düsturla ifadə olunur:\n- xüsusi istilik tutumudur. məhlulun sıxlığıdır. dV-həcmidir.\nTermometriya üsulu ilə eyni zamanda geotermik pillə və geotermik qradiyent də öyrənilir. Belə ki, yer kürəsinin istilik sahəsi dərinlikdən asılı olaraq süxurların temperaturunun artmasına səbəb olur. Bu proses isə iki parametrlə xarakterizə olunur. 1) geotermik pillə 2) geotermik qradiyent\nGeotermik pillə dedikdə quyuda temperaturun 1 artması üçün şaquli xətt boyunca tələb olunan məsafə nəzərdə tutulur. Geotermik pillə aşağıdakı düsturla hesablanır:\nBurada Z2,Z1 - tədqiq olunan dərinlik intervalını müəyyən edir.\nT2, T1 – uyğun olaraq həmin dərinlikdə temperaturu müəyyən edir.\nGeotermik qradiyent dedikdə isə quyuda hər 100 m-dən bir dərinliyə doğru temperaturun neçə dərəcə dəyişməsi nəzərdə tutulur və aşağıdakı düsturla hesablanır:\nOrta hesabla geotermik pillə təxminən 1 Q 33m/ 0,03 dəyişir.\nGeotermik pillə və geotermik qradiyentin qiymətləri geoloji şəraitdən asılı olaraq ayrı-ayrı ərazilər üçün müxtəlif qiymətlərlə qiymətləndirilir. Məsələn: Abşeron yarımadası üçün Q=27,4m/ ,\nQərbi Qafqaz üçün Q=25,1 m/ ,\nŞimali Qafqaz üçün Q=12 m/\nDağıstan ərazisində Q=21,4m/\nTermometrlərlə ölçü işləri zamanı ölçülər adətən quyu ağzından quyu dibi istiqamətində aparılır. Bu onunla izah edilir ki, quyuda termometriya işləri müəyyən zaman keçdikdən sonra quyu məhlulu ilə süxur arasında temperatur tarazlığı yarandıqdan sonra aparılır. Əgər biz quyu cihazını quyu dibinə endirərək quyu dibindən quyu ağzına istiqamətdə ölçü işləri aparsaq, həm zaman itirmiş oluruq, ən əsası da lay ilə məhlul arasında istilik tarazlığını pozmuş oluruq. Bu səbəbdən də quyularda termometriya işlərinin quyu ağzından quyu dibi istiqamətində aparılması şərtdir. Quyuda istifadə olunan termometrlər elektrik və elektron termometrlərdir. Bu termometrlərdə həssas qəbuledicilər quyu cihazının ağzında yerləşdirilir. Onun ölçüləri 0,1 mm diametrli mis naqildən ibarətdir.Bu mis naqil özü də 2-5mm diametrli mis-boru içərisində yerləşdirilir ki, bu da termometrin ətraf mühitin temperaturunu yaxşı qavramasıdır. Hər hansı mühitdə yerləşdirilmiş termometrin həmin mühitin temperaturunu qavraması üçün müəyyən müddət tələb olunur.Temperatur qavraması əvvəlcə intensiv sonra isə tədricən yavaş-yavaş baş verir. Bu prosesin fiziki əsasını aşağıdakı şəkildə ifadə etmək olar. Fərz edək ki, temperaturu T0 olan termometr temperaturu Tb olan mühitdə yerləşdirilir. Qəbul edək ki, mühitin istilikkeçirmə qabiliyyəti çox yüksəkdir. Müəyyən t zaman müddəti keçdikdən sonra termometrin temperaturu T-yə bərabərdir.\nMüəyyən Δt müddətində həssas elementin qəbul etdiyi istilik miqdarı:\nBərabərliyin hər iki tərəfini həssas elementin ümumi istilik tutumuna (F)-ə bölsək aşağıdakı ifadəni alarıq:\nNəzərə alsaq ki, - dir. (2) düsturunu yuxarıdakı şəkildə ifadə edərik. Əgər (3) düsturunu inteqrallasaq, (4)-ü alarıq:\nVə yaxud (4)-ü (5) şəkildə ifadə edərik:\nC1 və C2 inteqrallama sabitləridir. Əgər C2=T0 – Tb olarsa, bu zaman (5) düsturu belə olar:\nBuradan T-ni tapsaq,\nBurada T mühitin temperaturunun qavramasıdır. Burada �� – termometrlərin zaman sabitidir və adətən 0,5-3,5 san arasında dəyişir.\n�� – nın qiymətinin artması tənin artmasına səbəb olur. Eyni zamanda temperatur zaman sabitinin temperaturunun artması termometrin endirilmə sürətinin azalmasına səbəb olur.\nQuyularda termometriya işləri zamanı yəni alınmış termoqram əyrisinin lazımi dəqiqliklə qeyd edilməsi üçün termometrin endirilmə sürətinin nəzarətdə saxlanılması vacib məsələdir. Belə ki, quyularda karotaj işlərinin qısa müddətdə aparılmasını nəzərə alsaq, termometrin ətraf mühitin temperaturunu həmin müddətdə hansı səviyyədə qəbul etməsi zəruri məsələlərdəndir.Bu səbəblərdən də quyuda termometriya işləri zamanı quyu cihazının optimal sürəti seçilir. Bu sürət elə olmalıdır ki, qısa müddət ərzində termometr quyudakı mayenin temperaturunun 63%-ni qavraya bilsin. Ölçü xətası isə nəzərdə tutulduğundan çox olmasın. Termometrin quyuda hərəkət sürəti v-ilə işarə olunur. Əgər quyudakı mayenin tempeeraturu ilə termometr arasındakı temperatur fərqini Δt kimi qəbul etsək, onda vahid zamanda termometrin həssas qəbuledicisinin qəbul etdiyi istilik miqdarı\nBərabərliyin hər iki tərəfini həssas elementin ümumi istilik tutumuna yəni F-ə bölsək,\nqəbul edirik. Burada q – quyu daxilində temperatur balansı yarandığı andan quyu sütunu boyunca temperatur qradiyenti müəyyən edir. q= , V-cihazın endirilmə sürətidir m/saaat ilə ifadə olunur.\n(2) və (3) düsturlarından\nBu ifadə termometrin endirilmə sürətini ifadə edir, vahidi m/saat – dır.\nElektrik termometrlərindən istifadə zamanı mənbədən İ cərəyanı verildikdə müəyyən miqdarda istilik ayrılır. Bu onunla izah olunur ki, cərəyan verilən vaxt verici qızır və özündən müəyyən qədər istilik ayırır. Ətraf mühitin temperatur fərqindən asılı olaraq bu istilik mühitin istiliyinin də dəyişməsinə səbəb olur. Bu da öz növbəsində alınmış nəticələrin dəqiqliyini şübhə altında saxlayır. Bu səbəbdən də bu xətanın öyrənilməsi vacib sayılır.Vahid zamanda həssas elementdən cərəyan keçdikdə ayrılan enerjinin miqdarı aşağıdakı şəkildə ifadə olunur:\nDigər tərəfdən məlumdur ki, S en kəsiyinə malik elementdən vahid zamanda ayrılan istilik miqdarı aşağıdakı kimi olur:\nvə (2) –nin bərabərliyindən\nÜç bərabərliyin hər iki tərəfini F-ə bölsək,\nolduğunu qəbul etsək düstur aşağıdakı kimi olacaq\nBuradan ΔT-ni tapsaq\nSonuncu ifadə temperatur xətasını ifadə edir. Düsturdan göründüyü kimi temperatur xətası cərəyan şiddəti müqavimətlə düz mütənasiblik təşkil edir. Yəni bu iki parametrin qiymətinin artması temperatur xətasının artmasına səbəb olur. Düsturdan göründüyü kimi temperatur xətasının artması termometrin zaman sabitindən də birbaşa asılıdır.Bu parametr həssas elementin ümumi istilik tutumu ilə tərs mütənasiblik təşkil edir.\nQuyularda termometriya işləri zamanı əsasən 2 növ ölçü nəzərdə tutulur.\nTemperaturun dərinlikdən asılı olaraq dəyişməsi\nTemperaturun hər hansı dərinlik intervalında nisbi artması.\nBu səbəbdən də quyularda termometriya işləri zamanı əsasən aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:\nAdi termometriya üsulu – temperaturun dərinlik üzrə dəyişməsini öyrənir, yəni istənilən dərinlik nöqtəsində temperaturu müəyyən etmək üçün tətbiq olunur.\nQradiyent termometriya üsulu – bu üsulla müəyyən bir dərinlik intervalında temperatur dəyişməsi öyrənilir.Yəni geotermik qradiyent və geotermik pillə.\nAnomaliya üsulu – bu üsulla hər hansı bir nöqtədə temperaturun qiymətinin müəyyən bir nöqtədə temperaturun orta qiyməti ilə müqayisədə kəskin dəyişməsi öyrənilir.\nMəlum olduğu kimi termometriya işləri həm kəmərli, həm də kəmərsiz quyularda aparılır. Kəmərsiz quyularda əsasən təbii istilik sahələri öyrənilir.Quyu sütunu boyunca təbii istilik sahəsinin dərinlik üzrə dəyişməsini öyrənən əyriyə termoqram əyrisi deyilir. Şəkil.1-də termoqram əyrisindən nümunə verilmişdir.\nTermoqram əyrisinin təhlili göstərir ki, dərinlik artdıqca temperatur daim artır və qiymətlər kağızın sağ tərəfindən sol tərəfə keçirilir. (qırıq-qırıq xətlərlə)Termoqram əyrisində üfüqi oxda temperaturun lərlə qiyməti, şaquli oxda isə H-ın dəyişməsi göstərilir. Məsələn: əyridən də göründüyü kimi 500 m dərinlik intervalında temperaturun qiyməti 13 kimi qiymətləndirilir.\nTermoqram əyrisinin interpretasiyasında eyni zamanda geotermik qradiyent və geotermik pilləni də hesablamaq olar. Belə ki, müəyyən edilmiş intervallarda dərinliyə uyğun temperaturun qiyməti termoqramdan təyin edilir və məlum düsturlar əsasında geotermik pillə və geotermik qradiyent hesablanır.\nKavernometriya və profilometriya üsulları\nKavernomer. Quyu diametrinin quyu oxu boyu öyrənilməsi\nKavernometriya üsulu kəsiliş üzrə quyunun həqiqi diametrinin dəyişməsini öurənmək üçün tətbiq olunur. Bu üsul ilk dəfə olaraq 1935-ci ildə Bakıda Geofiziki Kəşfiyyat üsulları kafedrasında professor Sergey Yakovis Litvanov tərəfindən təklif edilmişdir. O dövrdə bu üsul kvadratlar üsulu kimi təklif olunmuşdurş . Sonralar bu üsul Kavernometriya üsulu kimi adlandırılmışdır.\nQazma zamanı suxurların xüsusiyyətlərindən asılı olaraq quyu diametri dəyişilir. Yəni, quyu diametri baltanın diametrinə bərabər, kiçik və ya böyük olur. Diametrin dəyişməməsi möhkəm suxurlara, kiçilmə yaxşı kollektorlara, böyümə isə skleti davamlı olmayan suxurlara və gillərə aiddir.\nQuyu diametrinin öyrənilməsi quyuda böyük sayda məsələlərin həllində lazım gəlir. Belə ki, quyu diametri karotaj məlumatlarının interpritasiyasında nəzərə alınır və nəticədə quyu diametrinə görə düzəlişlər verilir. İstismar kəməri, buraxıldıqdan sonra kəmərarxası boş sahənin sementlənməsində lazım olacaq sement məhlulunun həcminin hesablanmasında, sınaq zamanı sahənin seçilməsində, qazma borularının endirilib-qaldırılma prossesində nəzərə alınır.\nQuyu diametrinin öyrənilməsində kavernomerlərdən istifadə edilir. Ölçü zamanı kavernoqram və profilomer əyriləri qeyd edilir. Əyridə dərinlikdən asılı olaraq diametr mm-lə qeyd edilir.\nAlınmış əyrilərin interpretasiyası zamanı nominal diametr (baltanın diametrinə bərabər) xətti keçirilir. Quyu diametrinin slindirik həcmi aşağıdakı düsturla hesablanır:\nburada, R-radiusdur dioqram üzərindən götürülmüş qiymətdir (R=D/2-D quyu diametridir)- m-lə; H-quyuda seçilmiş intervaldır, m-lə.\nSlindir formalı quyu diametrinin həcminin öyrənilməsi aşağıdakı ardıcılıqla aparılır: diaqram üzərində sahələr seçilir (təxminən eyni diametrə bərabər) və bu sahələrin daban və tavanının dərinliyi təyin edilir, dabanla tavanın dərinliklər fərqi hesablanır. Bundan sonra slindrin oturacağındakı diametr (radius) təyin edilir və yuxarıda qeyd edilmiş düsturdan istifadə edilərək seçilmiş sahənin həcmi hesablanır. Alınmış nəticələr toplanılaraq quyu oxunun ümumi həcmi hesablanır. Nəhayət, buraxılacaq istismar kəmərinin daxili diametri və dərinliyi nəzərə alınaraq istismar kəmərinin slindrik həcmi hesablanır. Quyu üçün hesablanmış ümumi həcmidən istismar kəməri üçün hesablanmış həcmin fərqi, kəmər arxası boşluqların ümumi həcmini verir. Bu məlumatdan istifadə edilərək, kəmər arxasına vurulacaq sementin həcmi hesablanır (şəkil 2.2).\nŞəkil 2.2. Quyuda kəmər və sementin vəziyyəti. 1-kəmər; 2-sement; 3-quyu divarı\nMəlum olduğu kimi quyular qazılarkən müəyyən millimetr diametrə malik (215-315 mm) baltalar vasitəsilə qazılır. Baltanın diametri müvafiq quyu diametri nominal diametr adlanır. Quyu kəsilişi üzrə quyunun nominal diametri , həqiqi diametrdən kəskin fərqlənir. Bu kəsilişin litoloji təsviri əlaqədardır. Şirin su əsaslı gil məhlulu ilə quyular qazılarkən litoloji tərkibdən asılı olaraq 3 hal baş verir.\nQuyunun həqiqi diametri nominal diametrdən böyük olur dn dq Bu onunla izah olunur ki, şirin su əsaslı gil məhlulla gil layı qarşısında keçərkən gil məhlulunun tərkibindəki şirin gil layına hopar , və gili şişirdərək dağılmasına səbəb olur. Bu isə həmin lay qarşısnda müəyyən millimetr ölçülü kavernaların(uçqunların) yaranmasına səbəb olur. Məhz bu səbəbdən də kavernoqram əyrisini interpretasiya edərkən qeyri kollektor qarşısında bu şərt nəzərə alınır. q. koll. dn dq\nŞirin su əsaslı gil məhlulu kollektor layı qarşısında kəçərkən gil məhlulunun tərkibindəki maye laya daxil olar və həmin lay qarşısında 3-4mm ölçülü gil qazmağı yaranır. Nəzərə alaq ki, gil məhlulunun laya hopması nəticəsində həmin lay qarşısnda yaranan gil qazmağı quyunun həqiqi diametrinin kiçilməsinə səbəb olur. Məhz bu səbəbdən də kavernoqram əyrisinin interpretasiyası zamanı kollektor layları qarçısında bu şərt ödənilir. k . lay dn dq\nGil məhlulla bərk süxurlar qarşısından keçdikdə heç bir yuyulma və süzulmə prosesi baş vermədiyindən bu lay qarşısında quyunun həqiqi diametrində heç bir dəyişiklik baş vermir . Bu səbəbdən də bərk süxurlar qarşisinda quyunun həqiqi diametri nominal diametrə bərabər olacaq\nBərk. süx. dn=dq\nSadaladığımız hər üç hal karotaj əyrilərinin nəticələrinə xəta gətirir Məhz bu səbəbdən də, qazılan quyularda kavernometriya işləri aparılır ki, kavernaların ölçü nəticələrinə görə düzəlişlər verilsin\nKavenometriya işlərinin nəticələri aşağıdakı məsələlərin həllində istifadə edilir.\nYan karotajı zonlama nəticələrinin interpretasiyasında\nQuyularda sementləmə işləri aparıldıqda kəmər arxası fəzaya vurulan sementin həcminin hesablanması\nBütün növ karotaj nəticələrinin interpretasiyasında\nÖlçü məqsədilə quyuda istifadə edilən ölçü cihazlarının diametrinin seçilməsində\nKəsilişlərin litologiyaya ayrılmasında Quyu diametri quyunun geoloji kəsilişi ilə sıx əlaqədardır. Quyunun həqiqi diametri onu qazıyan baltanın diametrindən fərqlənir.\nQuyu diametrinin artması, ümumiyyətlə, tərkibində gil, mergel, gilli qum, dolomit və daş duz olan süxurlarda müşahidə olunur.\nQumdaşı, karbonat və başqa süxurlarda quyu diametri balta diametrindən az fərglənir. Bəzi hallarda, xüsusən qazılma müddətində keçirici süxurların qarşısında gil qabığının əmələ gəlməsi nəticəsində quyu diametri kiçilə bilər.\nKavernometriya quruluşu və iş prinsipi\nMüxtəlif növ kavernometrlər əsasında aşağıdakı hissələrdən ibarətdir.\nQolların açılma bloku\nCihazın ətraf təzyiqdən qorunması üçün qoruyucu gövdə\nŞəkil 3.3. Kavernomerin quruluşu. 1-qollar; 2-yumuruq şəkilli qollar; 3-yay; 4-reaxord; 5-sürüşən kontakt; 6-ştok; 7-quyu divarı.\nQuyu diametrinin ölçülməsində kavernomer adlanan quyu cihazından istifadə edilir. Kavernomerin quruluşu aşağıdakı kimidir: quyu diametrini təyini üçün bir neçə qollardan (4, 6, 8 ədəd) istifadə edilir ki, bu qollar yaylar vasitəsilə quyu divarına sıxılır və diametrdən asılı olaraq dəyişilir. Qollara ştoklar birləşdirilmişdir ki, bu ştok üzərində çıxıntılar var. Çıxıntı reoxord üzərində diametrdən asılı olaraq hərəkət edir. Nəticədə, müqavimət dəyişilir ki, bu dəyişilmə kavernomerin bağlı hallındakı nöqtə ilə diametrin dəyişilməsində çıxıntının reoxord üzərində yerləşdiyi nöqtə arasındakı potensiala bərabər olur və bu potensial quyu diametrinə uyğun gəlir (şəkil 3.3).\nTədqiqat zamanı diametrin ölçülmüş qiymətinin dəqiqliyini artırmaq üçün cihaz daimi olaraq etalinirovka (dərəcələnmədən) keçməlidir. Belə ki, quyu diametri (d), potensiallar fərqi ( u) və cərəyan müddəti (İ) bir-biri ilə aşağıdakı kimi əlaqədardır.\nBurada d0 – kavernomer bağlı haldakı diametr, c – isə kavernomer sabitdir və\ndüstürü ilə təyin edilir. Burada və – müxtəlif halqaların diametri; və - bu diametrlərə uyğun potensiallar fərqi (şəkil 3.4).\nŞəkil 3.4. Kavernomerin dərəcələnmə qrafiki.\nXüsusi qurğu ilə kavarnomerin qolları müxtəlif diametr qiymətinə uyğun (yəni d1,d2) açılır.\nDiametrin həmin qiymətlərinə uyğun potensiallar fərqi qeyd edilir.Bu ölçülər cərəyanın məlum İ qiymətində aparılır.Alınan nəticələr qrafiki olaraq aşağıdakı şəkildə ifadə olunur:\nMüasir dövrdə istifadə olunan kavarnomerlər 4 qoldan ibarət olur.Kavarnomerlər quyu dibində hərəkət etdirilərək quyunun diametrinin dəyişməsini öyrənməyə imkan verir.Bu məqsədlə kavarnomerin\nQollarının yerdəyişməsini aşağıdakı şəkildə ifadə edə bilərik:\nBurada Δl-lər uyğun olaraq kavarnomerin qollarının yerdəyişməsini ifadə edir.Kavarnomerin oxundan qolların ucuna qədər olan məsafəyə bərabərdir.Uyğun olaraq quyu diametrinin yerdəyişməsini bu şəkildə ifadə etmık olar:\nQuyu qazılarkən onun diametri ilə yanaşı, eyni zamanda en kəsiyinin formasi da dəyişir.\nQuyunun en kəsiyinin formasının və ölçülərinin dəyişilməsinə və hər iki parametrin quyu kəsilişi boyu təyin edilməsinə profilometriya deyilir.\nProfilometriya iki cür olur: şaquli və horizontal.\nŞaquli profilometriya zamanı quyu oxu boyu quyunun en kəsiyinin forması və ölçüləri qeyd olunur.\nHorizontal profilometriya (profiloqrafiya) zamanı quyunun en kəsiyinin forması və ölçüləri yalnız hər hansı bir dərinlik üçün qeyd olunur.\nDemək olar ki, kavernometriya şaquli profilometriyanın xüsusi bir halıdır ki; burada quyu oxu boyu quyunun orta faktiki diametrinin dəyişməsi qeyd edilir ( faktiki orta diametr dedikdə elə bir dairənin diametri nəzərdə tutulur ki, onun sahəsi quyunun en kəsiyinin sahəsinə ekvivalent olsun). Ona görə də hal-hazırda mövcud olan cihazların bəziləri eyni zamanda həm kavernoqramma, həm də profiloqramma əyrilərini qeyd edirlər.\nQuyunun faktiki profili haqqında məlumat çox vacibdir. Quyunun şaquli və horizontal profili barədə ilk növbədə quyuda qazma zamanı baş verəcək qəzanın qarşısını alınması üçün lazımdır. Bundan başqa, həmin məlumatlardan qoruyucu kəmərin salınmasına nəzarət üçün və sementləmə işləri üçün faktiki lazım olan sementin həcminin hesablanmasında istifadə olunur.\nProfilemer vasitəsilə quyu kəsilişində əmələ gələn novçaları təyin etmək olar. Bu məsələnin vacibliyi ondan irəli gəlir ki, novalça olan yerdə qazma borularının ilişməsi daha tez baş verir.\nQuyunun en kəsiyi dairə formasından fərqləndiyi halda novalça əmələ gəlir. Novalça onunla xarakterizə olunur ki, iki bir-birinə perpendikulyar istiqamətdə quyu diametrinin ( qiymətləri xeyli fərqlənir. quyunun nominal diametri; qazma borularının bir-birinə birləşmə yerinin diametri (“zamokun” diametri); və quyunun iki istiqmətdə böyük və kiçik diametridir.\nŞaquli profilometriya - əsasən quyu kəsilişində əmələ gəlmiş novalçaların yerinin təyini və quyuda sementləmə işləri aparmaq üçün sement həcminin hesablanmasında lazımdır. Şaquli profilometriya zamanı iki bir-birinə perpendikulyar istiqamətdə quyu diametrləri və – ölçülür. Novalça olduğu hallarda quyunun en kəsiyini ellips şəklində təsvir etmək olar. Belə bir şərt qəbul olunursa, onda profilemerlə quyunun en kəsiyinin iki oxu ölçülür. Onlardan biri quyunun böyük diametri , o biri isə - quyunun kiçik diametridir . Əgər, olarsa , onda quyunun en kəsiyi dairəyə çevrilir və onun diametri olur. Əgər, olarsa onda quyunun en kəsiyi ellipsə çevrilir.\nŞəkil 11-də şaquli profiometriya nəticəsində alınmış profileqram göstərilmişdir. Şəkildən aydın görünür ki, şaquli profileqrammaya əsasən quyu sütununun formasını və ölçülərini təyin etmək olar. Məsələn , 1577-1559 m dərinlik intervalında\nolduğuna görə burada dairəvi kəsikli kavernanın olduğunu qeyd etmək olar. Və yaxud, 1560-1568 m intervalında olduğuna görə demək olar ki, burada ellipsodial kəsikli kaverna var.\nŞaquli profileqrammadan istifadə edərək quyunun faktiki həcmi aşağıdakı düsturla hesablanır;\nHorizontal profilemetriya – şaquli profilemetr vasitəsilə alınmış diaqramlar quyunun en kəsiyinin forması barədə təxmini təsürat yaratmağa imkan verir . Quyunun en kəsiyini daha dəqiq öyrənmək üçün horizontal profilemetrlə ölçü aparılır.\nN sərbəst ölçü qollardan ibarət profilemerə horizontal profilemer deyilir. Bu profilemerin qolları cihaz quyunun hər hansı dərinliyində dayandırıldıqda sonra açılır. Qeydiyyat zamanı cihazın ölçü qollarının birinin maqnit şimala nisbətən oriyenteriyası qeyd olunur.\nŞəkil 12-də horizontal profilemerin iş prinsipi izah edilir. Tədqiqatlar göstərir ki, horizontal profilemerin ölçü qollarının optimal sayı 8 olmalıdır. Belə hallarda qollar arası bucaq təşkil edir .\nradiusların qiymətini ölçərək və 3 saylı qolun şimala istiqamətləndirildiyini nəzərə alaraq , quyunun en kəsiyini dəqiq qurmaq olar (şəkil 12).\nHorizontal profilemerlə alınan nəticələrə əsasən quyunun həcmini hesablamaq olar. Qeyd edək ki, bu hesablama şaquli profilemer nəticələrinə əsasən hesablamaya nisbətən daha dəqiqdir.\n- quyunun həcmi ,m3\n- iki en kəsik arasındakı intervalın qalınlığı, m\n- hər hansı intervalda quyunun en kəsik sahəsidir, sm2\n- qolun açılma radiusu , sm\nİnklinometr. Yatma bucağının və azimutun öyrənilməsi\nMə’lumdur ki, qazılma növünə görə (istiqamətə görə) quyular şaquli, əyilmiş və horizontal istiqamətli olurlar (.şəkil 1).\nŞək.1. Quyuların relyefdən asılı olaraq müxtəlif istiqamətlərə qazılmasını əks etdirən sxemlər\nŞaquli qazılan quyular adətən kəşfiyyat və axtarış quyularıdır. Bu zaman quyu yatma bucağı 40-dən artıq olmamalıdır. Qarşıya qoyulan məsələdən asılı olaraq istiqamətləndirilmiş (əyilmiş) və horizontal quyular qazılır. Belə quyularda quyu yatma bucağı 900-dək çata bilir. Yatma bucağını təyin etmək üçün inklinometrlərdən istifadə edilir.\nTədqiqat dövrü olaraq aparılır. Qarşıya qoyulmuş məsələdən asılı olaraq inklinomer ölçü işləri 5, 10, 25 və s. m addımlarla aparılır. Tədqiqat dövrü cədvəl tutulur, yatma bucağı və azimut qeyd edilir. Alınan məlumatlardan istifadə edilərək quyu oxunu səciyyələndirən əyri qurulur. Əyrinin qurulmasında aşağıdakı düsturdan istifadə edilir:\nburada, -tədqiqatın aparılma addımıdır, -yatma bucağı, -quyu oxunun istiqamətini göstərən məsafədir.\nQrafikin qurulması aşağıdakı ardıcılıqla yerinə yetirilir: kağız üzərində cəhətləri əks etdirən istiqamətlər qeyd edilir. Cəhətləri əks etdirən xətlərin kəsişmə nöqtəsi başlanğıc nöqtə kimi götürülərək azimuta ( ) görə xətt keçirilir. Addımdan ( ) və əyilmə bucağından ( ) istifadə edilərək hesablanır. Alınmış nəticə ( ) qəbul edilmiş miqyasla azimuta görə keçirilmiş xətt üzərində qeyd edilir və sonrakı əyrini qurmaq üçün bu qeyd edilmiş parçanın son nöqtəsi başlanğıc nöqtə kimi qəbul edilərək, cəhətləri səciyyələndirən xəttlər keçirilir. Bu proses sonadək davam etdirilir və nəhayət, ilkin-başlanğıc nöqtə ilə son nöqtə birləşdirilərək quyu oxunun şaquldən kənarlaşması təyin edilir (şəkil 2.1)\nŞəkil 2.1. Quyu ağzının kənarlaşmasının təyini sxemi\nQuyu yatma bucağının və azimutun öyrənilməsində müxtəlif növ inklinometrlər (İŞ-2, İŞ-3, İŞ-4, İŞ-4T, KİT, UMİ və s.) istifadə edilir. Cihazların müxtəlifliyinə baxmayaraq əsas elementləri prinsipcə eynidir. Əsas elementləri dedikdə, quyu oxunun şaquldən aralanma bucağını qeyd edən datçik və quyunun oxunun şimal qütbunə görə yerləşmə istiqamətini qeyd edən datçik nəzərdə tutulur. Belə ki, şaquli oxla quyu oxu arasında yaranan bucaq quyu oxunun yatma bucağı ( ) (şəkil 3.1,a), bussolun şimal qütübünü göstərən istiqamətilə quyu oxunun proyeksiyası arasında qalan bucaq quyu oxunun azimutu ( ) (şəkil 3.1,b) adlanır.\nYatma bucağını qeyd edən datçikin quruluşu belədir: quyu cihazının şaquli oxuna oynaq bərkidilmiş sistemdən yük asılmışdır. Bu yük quyu cihazının yerləşdiyi vəziyyətdən asılı olmayaraq daima, şaqul üzrə yönəlmiş olur. Cihaz quyuda yerləşdikdə, cihazın gövdəsi quyu oxu üzərində olur, yük isə şaqul üzrə yönəlir və nəticədə bu iki oxlar arasında bucaq yaranır. Yükün özü isə reoxord üzərində sürüşür, yəni oxlar üst-üstə düşdükdə reoxordda yaranan potensiallar fərqi sıfra bərabər olur. Oxlar bir-birindən sürüşdükdə müqavimət dəyişilir və nəticədə iki nöqtə arasındakı potensial fərqi də dəyişilir ki, bu da yatma bucağına uyğun gəlir\n(şəkil 3.2, a).\nŞəkil 3.1. Yatma bucağı və azimutun təyini\nŞəkil.3.2. Bucaq ölçən. 1podşipnik; 2-kollektorun əlaqə çevricisi; 3-kollektor; 4-maqnit əqrəbi; 5-əqrəbin yay əlaqəsi; 6-azimut reaxordu; 7-əlaqə çevrəsi; 8-açar; 9-vussolun yukü; 10-duqaşəkilli qol; 11-şaqul; 12-bucaq datçikinin naqili; 13-şaqulin əqrəbi; 14-bucaq reoxordu; 15-yük, çərçivəni tənzimləyən; 16-çərçivənin kerni.ş\nAzimutu qeyd edən datçik quruluşça belədir: dairəvi reoxord üzərində yerləşdirilmiş bussol quyu cihazının yerləşmə şəraitdən asılı olmayaraq, onun yerləşmə müstəvisi, quyu cihazı =00, =00 vəziyyətində yerləşmə vəziyyətinə uyğun olur.\nBussolun əqrəbinə daima şimal qütü istiqamətindən yönəlir. Bussolun =00 olan halınında bussolun ölçü zamanı reoxord üzərində sıxılmış nöqtəsində yaranan potensial fərqi sıfra bərabər olur, potensialın qiyməti dəyişdikdə bu dəyişmə quyu oxunun azimutuna uyğun gəlir (şəkil 3.2,b).\nŞəkil 3.2.b. Bussol.1-sarğı; 2-əqrəb.\nQuyu cihazları yerüstü və yeraltı cihazlara bölünür ki, yerüstü cihaz idarəetmə bloku adlanır. Bu blokla quyu cihazını kommutasiya vasitəsilə lazımi iş vəziyyətinə gətirilir və ölçü qiymətləri qeyd edilərək, cədvəl şəkildən yazılır. Yerüstü və yeraltı cihazları arasında əlaqəni karotaj kabeli yaradır ki, bu da quyu cihazından asılı olaraq üç damarlı və ya birdamarlı ola bilər.\nİnkilinometrlərdən alınan nəticələrdə dəqiqliyi təmin etmək üçün dövrü olaraq onlar dərəcələnmə (etalinirovka) əməliyyatından keçməlidirlər. Bu da xüsusi qurğu inklinometr stolu ilə həyata keçirilir.\nSementləməyə nəzarət üsulları\nTermometriya üsulu ilə sementləmə işlərinə nəzarət uzun müddət vahid bir üsul idi. Bu üsulun fiziki prinsipi ondan ibarətdir ki, sement bərkiyəndə istilik ayrılır. Bu ona görə baş verir ki, sementin bərkiməsi ekzotermik reaksiya prosesi ilə müşahidə olunur. Adətən, sement 8-16 saat orzinde berkiyib, maksimal istilik şüalandırır. Bərkimə vaxtına əsasən sementin tipindən aslıdır aslıdır.\nSement şüalandırdığı istilik quyuda olan istilik sahəsini dəyişir və nəticədə quyunun sement olduğu intervalında temperatur artır.\nƏlverişli şəraitdə, sementləmədən 12-36 saat keçdikdən sonra qeyd olunmuş termoqramma üzərində həm kəmər arxasında\nsementin mövcudluğu, həm də sement halqasının hündürlüyü qeyd\nolunu (şəkil 1). Şəkildən göründüyü kimi sementin yuxarı səviyyəsi olan derinlikden ( 1060 m) başlayaraq temperatur əyrisi müsbət anomaliya ilə qeyd olunur. Şəkildə 1 – sementləmə işlərindən əvvəl aparılmış temperatur ölçüsü; 2 – sementləmə işlərindən 25 + 30 saat geçdikdən sonra aparılmış ölçü.\nQeyd etmək lazımdır ki, termometriya üsulu çox sadədir (həm prinsipinə, həm de texnologiyasina görə) və sement halqasının hündürlüyünün təyinində demək olar ki, səmərəlidir. Bu üsulun mənfi cehətləri aşağıdakılardır:\n1. Alınan məlumata görə ancaq sement halqasının hündürlüyü təyin olunur;\n2. Quyuda radial istiqamətdə temperatur qradiyenti kiçik olduğundan kəmər arxasinda sementin bərabər paylanması barədə fikir yaratmaq çətindir;\n3. Quyuda aparılan tədqiqatın müddətinə sementin bərkimə vaxtı məhdudiyyət qoyur;\n4. Quyunun dərinliyi artdıqca temperatur da artır və ona görə də sementin səviyyəsinin etibarlı təyini mürəkkəbləşir.\nBu üsulla kəmər arxası fəzaya vurulan sementin qalxma hündürlüyü müəyyən edilir. Bu məqsədlə sement vurulmamış quyuda termometriya işləri aparılır. Daha sonra kəmərarxası fəzaya sement vurulduqdan 6-12 saat sonra ikinci ölçü işləri aparılır. Birinci və ikinci əyrilər müqaisə edilərək sementin qalxma hündürlüyü müəyyən edilir.\nTermometriya üsulu ilə sementin qalxma hündürlüyünün öyrənilməsi ekzotermik effektə əsaslanır. Yəni kəmərarxası fəzaya vurulan sement bərkidikcə istilik ayrılır. Bu isə quyuda əlavə temperatur anomaliyası yaradır. Şəkildən də göründüyü kimi sementin kəmərarxası fəzada qalxması ikinci termoqram əyrisində kəskin anomaliya ilə qeyd olunur. Yəni birinci əyriyə nisbətən ikinci əyrinin hamarlılığı pozulur. Sementin qalxma hündürlüyü əyrinin intensivliyinin dəyişdiyi nöqtədən təxminən 5-6 metr aşağıda qetd olunur. Buna səbəb ekzotermik proses nəticəsində alınan istilik yuxarı istiqamətdə paylanmasıdır. Termometriya üsulunun bir sıra çatışmayan cəhətləri vardır ki, bunlar aşağıdakılardır.\nBu üsulla sementin keyfiyyəti haqqında məlumat almaq olmur.\nBöyük dərinliyə getdikcə temperaturun artması səbəbindən sementin səviyyəsinin təyinində çətinlik yaranır. Ölçü nəticələrinin zamandan asılılığı yəni təxminən iki sütundan sonra ekzotermik proses dayanır.\nBu üsulu kəmərarxası fəzaya vurulan sementin qalxma hündürlüyünün təyini məqsədilə tətbiq edirlər. Üsulun mahiyyəti belədir: ilk növbədə sement vurulmamış quyuda QK işləri aparılır və sement vurulan məhlula yarımparçalanma periodu çox az olan radioaktiv izotoplar qatılır. Sementləmə işlərindən sonra yenidən işləri aparılır və alınan əyrilər müqayisə edilərək Qk anomaliyasının yarandığı nöqtədən sementin qalxma səviyyəsi müəyyən edilir.\nGil məhluluna qatılan izotoplar yarımparçalanma periodu 8, 45 və 65 gün olan izotoplar nəzərdə tutulur ki, bu izotoplar kimi aşağıdakıları göstərmək olar:\nFe, Rn, Zr vəs.\nBelə izotoplar sement məhluluna qatıldıqdan sonra kəmərarxası fəzaya vurulan sementlə birlikdə təkrar ölçü işləri aparılır.Səmərəliliyin təmin edilməsi məqsədilə məhlula qatılmış radioaktiv izotopun intensivliyi 0,5-1 Mev Ra /m. Bu isə fonun təxminən 2-3 dəfə artması deməkdir. Sement vurulmazdan əvvəl kəsiliş üzrə ölçülən QK əyrisi fon əyrisi adlanır.\nİzotoplar üsulunun çatışmayan cəhətləri ekoloji cəhətdən qəbuledilməz olmasıdır. Bu səbəbdən də bu üsulla böyük dərinliklərdə yalnız yeraltı təmir işlərində müəyyən intervallar qarşısında aparılır.\nKəmərarxası fəzaya vurulan sementin keyfiyyəti haqqında ətraflı məlumatı AKS üsulu verir. Bu üsul kəmərarxası fəzada sementin keyfiyyətini, yəni sementin varlığının yoxluğunu, qismən varlığını aşkar etməyə bizə imkan verir. Eyni zamanda kəmərarxası fəzaya vurulan sementdə çatların və kavarnaların mövcudluğu sementin kəmər və süxurla yapışma dərəcələrini də öyrənməyə imkan verir. Fiziki-kimyəvi baxımından quyu divarında və boruların xarici səthində gil qabığı yarandıqda eləcə də pas, yağ vəs. boruların səthini örtən halda süxur və kəmər arasında tam əlaqə yaranmır.\nTəcrübədə süxurla yaxud kəmərlə sement daşları arasındakı əlaqəni aşağıdakı şəkildə əlaqələndirmək olar: yaxşı, qismən yaxşı, bilavasitə və əlaqə yoxdur.\nYaxşı əlaqə - kəmər süxur və sement daşları arasında sementlənmiş interval üzrə boşluqlar müşahidə edilmir.\nQismən əlaqədə kəmər yaxud süxur və sement daşları arasında sementlənmiş intervalda müəyyən boşluqlara rast gəlinir ki, bu da qismən əlaqəni təmin edir.\nBilavasitə əlaqə sement daşları süxurla bilavasitə əlaqədə olur. Belə ki, kəmərin quyu divarına söykənməsi halında əlaqə bilavasitə əlaqə kimi qəbul edilir.\nƏlaqə yoxdur. Sementlənmiş intervallarda sement daşları ilə kəmər arasında böyük ölçülü boşluqlar yaranır ki, bu da əlaqənin olmaması ilə şərtlənir.\nKəmərarxası fəzaya vurulan sementin keyfiyyətinə nəzarət məqsədilə üç əyridən istifadə olunur:\nSüxurda yayılan elastiki dalğaların amplitudasını əks etdirən Asüx əyrisi\nKəmərdə yayılan elastiki dalğaların amplitudasını əks etdirən əyri yəni Akəm\nİnterval müddətini əks etdirən Δt əyrisi\nBu əyrilərin müqayisəsindən əgər müəyyən intervalda Asüx və Akəm maksimum göstərici ilə Δt isə orta göstərici ilə səciyyələnərsə, bu nişanələr həmin intervalda sement yoxluğuna işarə verir. Müəyyən intervalda hər üç əyri orta göstərici ilə səciyyələnərsə, həmin intervalda qismən sementlənmənin mövcud olduğuna işarə verir.\nƏgər müəyyən intervalda Asüx və Akəm minimum qiymətlə Δt isə maksimum qiymətlə səciyyələnərsə həmin intervalda yaxşı sementləməyə işarə verir.\nBu üsul qamma kvantların müxtəlif sıxlıqlı mühitlərdən keçərək səpələnmiş qamma şüalanmanın qeydiyyatına əsaslanır. Bərkimiş sement və gil məhlulu bir-birindən sıxlıqlarına görə fərqləndiyindən eyni zamanda sıxlığın səpələnmiş qamma intensivliyinin qiyməti ilə tərs mütənasiblik təşkil edildiyindən sıxlığa görə QQ üsulu ilə sementləməyə nəzarətdə istifadə etmək olar. QQ sementölçənlə kəmərarxası fəzaya vurulan sementin qalxma səviyyəsini müəyyənləşdirmək olur. Belə ki, məlum olduğu kimi bərkimiş sement gil məhlulu kəmər və süxur özlərinə məxsus sıxlıqlarla fərqlənirlər. Məsələn qoruyucu kəmərin sıxlığı 5 q/sm gil məhlulunun sıxlığı 1,2q/sm, bərkimiş sementdaşının sıxlığı 2,5 q/sm, süxurun sıxlığı 2,3 q/sm olduğunu nəzərə alsaq QQ sementğlçən cihazla alınmış əyridə intensivliyin kəskin dəyişdiyi səviyyəni sementin qalxma səviyyəsi kimi qəbul etmək olar.\nSementləmə işlərinin keyfiyyətinə nəzarət məqsədilə CГDT-2 cihazından istifadə olunur. Bu cihaza eyni zamanda defekdomer qalınlıqölçən deyilir. Bu cihaz vasitəsilə defektlərin yerini təyin etmək mümkün olur. Bu cihazlarda radioaktiv izotop kimi Cs-dan istifadə edilir.\nNüvə - maqnit və qaz karotajı\nNüvə - maqnit karotajı (NMK).\nBütün kimyəvi elementlərin nüvələri yükə və kütləyə malik olmaqla bərabər, maqnit momentinin qiymətinə və momentin hərəkət sayına (spin-s) malikdir.Adi halda elementlərin nüvəsi yüklü hissəcik olduğu üçün yerin maqnit qütbünə doğru yönəlir.Bu elementlərin dayanıqlı –adi halıdır.Əgər elementin nüvəsinə xarici maqnit sahəsi ilə təsir etsək, bu zaman nüvə yaratdığımız maqnit sahəsinə doğru yönəlir.Xarici maqnit sahəsini götürdükdən sonra nüvə əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaq istəyir, yəni nüvənin maqnitlənmə xüsusiyyəti yox olmağa başlayır.Nəticəcə yaratdığımız maqnit sahəsinin vektoru əvvəlcə maqnit sahəsinin vektoru ətrafında fırlanır.Nüvə eninə təşkiledici vektorunun hərəkəti nəticəsində dəyişən elektromaqnit sahəsi (zaman müddəti ilə sönən), yaradır ki, bu sahə qəbuledici sarğıda cərəyan yaradır.Bunun nəticəsində sarğıda sinusoidal elektrik siqnalı (sərbəst siqnallar indeksi) yaranır.\nBu siqanal zaman müddətinə uyğun olaraq sönməyə başlayır ki, bunu səciyyələndirən 2 kəmiyyət mövcuddur: T1 və T2. T1 – uzununa relaksiya (siqnalın qalxıb sonra sönməsi), T2 – eninə relaksiya. Bu zaman yaranan siqnal aşağıdakı qanuna uyğun olaraq dəyişir:\nAlınan siqnal aşağıdakı sxem üzrə göstərilə bilər. Alınan siqnal sabit cərəyana çevrilir və t1, t2, t3, t4, müddətləri ərzində U1, U2, U3, U4 gərginlikləri əyri şəklində qeyd edir.(bax şəkilə).\nBildiyimiz kimi kimyəvi elementlər içərisində ən böyük atom kütləsinə olan element hidrogen atomudur.Bu səbəbdən də yaradılan maqnit sahəsi ən çox hidrogen atomuna təsir edir. Hidrogen atomunun özü isə süxurların məsamələrini dolduran flüidlərdə iştirak edir, yəni hərəkətli flüidlərdə iştirak edir.(hidrogen atomu bitium tərkibli laylarda da olur ki, bu zaman o hərəkətli olmur). Deməli, biz hərəkətli flüidlərin sərbəst flüidlər indeksini təyin etsək, bu birbaşa süxurun məsaməsi ilə əlaqədar olur. NMK-ı vasitəsilə quyu kəsilişi boyu sərbəst siqnallar indeksindən istifadə edərək, layların (süxurların) effektiv məsaməliyini təyin edə bilərik. Effektiv məsaməlik aşağıdakı düsturla təyin edilir.\nburada Km.ef -effektiv məsaməlik əmsalı, Kəl.su -əlaqəli suyun doyumluluq əmsalı, Vsu – sərbəst flüidlərin həcmi, Vməs – boşluğun ümumi həcmidir. Alınan nəticələrə əsasən məsaməsi dolduran flüidlərin özlülüyü təsir edir.Bildiyimiz kimi, gil ən böyük məsaməyə malik süxurlardan birisidir, lakin onun qarşısında NHK-nın göstəricisi sıfıra yaxın olur.Səbəb ondan ibarətdir ki, gildəki flüidlər hərəkətsizdir.Hərəkətsizliyin səbəbi isə gil süxurunun böyük adsorbsiya xüsusiyyətinə malik olmasıdır.Adətən, bitium tərkibli kollektorlar qarşısında NHK-nın göstəricisi kiçik qiymətlərlə ifadə edilir.Kollektorların seçilməsinidə onun intervalının dəqiqləşdirilməsində, eləcə də kəsilişin korrelyasiyasında NHK-nın əvəz edilməsi rolu var.\nQuyularda partlayış işləri.\nPartlayış - partladıcı maddənin çevrilməsindən yaranan enerjinin ani halda boşalmasına və sərf olunmasına, ətraf mühütə güclü fiziki-kimyəvi təsir (dağıtmaq, silkələmək, atmaq, yandırmaq, elektrik boşalması, şüalanmaq və s.) göstərməsi hadisəsinə deyilir. Güclü səs dalğası ilə müşayət olunur, havada zərbə dalğası, suda döyünəkli sahə yaradır, torpağı silkələyir, eləcə də çoxlu miqdarda istilik və qaz ayrılır.\nEnerji ayrılması - elektrik, nüvə, kinetik, istilik, kimyəvi və digər proseslərlə müşayət olunur. Nümunə üçün elektrik partlayışı kimi atmosferdə ildırım çaxması nəticəsində, elektrik yükünün boşalmasını göstərmək olar. Miniatür elektrik partlayışını kondensatorların boşalmasında müşahidə etmək olar. Öz ölçülərinə görə bu partlayışlar böyük qüvvəyə malikdir. İldırım güclü işıq effekti yaradır, yerüstü qurğuları dağıdır və yandırır.\nÇox güclü partlayışlar nüvə partlayışları zamanı müşahidə olunur. Bu zaman ayrılan yüksək sürətli partlayış dalğası, istilik, elektrik yükləri və radioaktivlik effekti böyük ərazidə öz təsirini göstərir.\nPartlayış mənbələrinin biri də hərəkət edən cismin kinetik enerjisi nəticəsində yaranan partlayışdır. Misal olaraq meteoritlərin yer səthinə düşdüyü zaman kinetik enerji istilik, qaz kütləsi yaradır və sonda güclü partlayış effekti verir.\nİstilik partlayışına misal olaraq, sıxılmış və maye qazlarin yüksək buxarlanma effektinə çatdıqda güclü istilik partlayışına keçməsini göstərmək olar. Vulkan püskürməsi də istilik partlayışıdır.\nPartladıcı maddələr neftqazçıxarma sənayesi, seysimik kəşfiyyat, hərbi sənaye, yol çəkmə işləri (dağın, qayaların parçalanması), istifadəyə yararsız qurğuların, binaların sökülməsi, yanğınların söndürülməsi və s. sahələrdə istifadə olunur.\nSənayedə əsasən kimyəvi partlayış üsullarından istifadəyə üstünlük verilir. Bundan sonra izləyəcəyimiz partlayış işləri ancaq kimyəvi partlayış işlərinə aid olacaq.\nPartlayış - kimyəvi maddənin və ya qarışığın kimyəvi çevirilməsi nəticəsində böyük miqdarda istilik ayrılması və yüksək təzyiq həddinə çatmış qazabənzər məhsulların çox böyük sürətlə yayılması hadisəsidir. Bu cür çevrilmə qabiliyyətinə malik olan kimyəvi maddə və ya qarışıqlar partlayıcı maddələr (PM) adlanır.\nPartlayış çevrilməsindən alınan yüksək temperatura və təzyiqə malik qazabənzər məhsullar ətraf mühitə güclü zərbə dalğası ilə təsir edir. PM-nin çevrilməsi zamanı onun təsirinin gücü saniyədə bir neçə min metr sürətlə ətrafa yayılır. Çox kiçik zaman kəsiyində müəyyən həcm PM-nin qazabənzər məhsula çevrilməsi nəticəsində çox böyük təzyiq əmələ gəlir. Özlüyündə bu təzyiq möhkəm maneələri dağıtmaq gücünə malik olur. Məlumat üçün 1 kq partlayıcı maddənin (PM) gücü milyonlarla at qüvvəsinə (a.q.) ekvivalentdir.\nPartlayış işlərinin tətbiqi partlayıcı maddələrin kimyəvi çevrilməsi zamanı alınan təzyiqin zərbə təsirinin istifadəsinə əsaslandığından, partlayış işləri nəzəri əsaslardan və partlayıcı maddələrin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsindən ibarətdir. Partlayıcı maddələrin kimyəvi çevrilməsi qaz şəkilli məhsulların və istilik enerjisinin ayrılması ilə müşahidə edilir. Partlayış çevrilməsinin 2 növü var:\nPartlayış çevrilməsi olan yanma prossesi oksigen olmadan baş vermir. Mühitdə oksigen olduqda çevrilmənin sürəti saniyədə bir neçə m-ə yaxın olur, yəni yanmanın sürəti kiçik olduğuna görə yaranan qaz şəkilli məhsulların həcmi də sürətlə deyil, tədricən artır. Bu səbəbdən də yaranan təzyiq kiçik qiymətlərlə ölçülür və onun mühitə təsiri çox az olur, lakin buna baxmayaraq müəyyən qədər mühitə təsir edir ki, bu xüsusiyyət tullama (fuqas) təsiri adlanır. Yanmanı səciyyələndirən sxem aşağıdakı kimi verilə bilər (şəkil 1.1).\nŞəkil.1.1. Yanma zamanı yaranan təzyiqin sxemi.\nAbsis oxunda çevrilmənin müddəti, ordinat oxunda isə alınan təzyiq qeyd edilərsə, qurduğumuz qrafikdə zaman müddətindən asılı olaraq təzyiqin yavaş-yavaş artması, mühitlə təsirdən sonra isə sürətin azalması baş verir. Qeyd edək ki, partlama zamanı da oksigen atomları tələb olunur və by saniyənin 1/1000 hissəsi ərzində baş verir. Orta hesabla 1l partlayıcı maddə çevrildikdə 1000 l-ə yaxın qaz şəkilli məhsul alınır. Çevrilmə zamanı əksər partlayıcı maddələr (Pm) temperatur yaradır (cədvəl 1.1).\nBu perforatorlar 1930-cu ildən başlayaraq istifadə edilir. Perforatorun iş prinsipi və quruluşu gülləni xatırladır. Güllənin hərəkət trayektoriyasının istiqaməti quyunun divarına nisbətən perpendikulyar olur. Gülləli perforatorun quruluşu aşağıdakı kimidir (şəkil 4.1).\nPerforatorun quruluşundan görünür ki, kamorda ilkin qığılcım yaradılır. Bu qığılcım alışdırıcı maddə - barıta ötürülür, barıt alışır. Nəticədə çox böyük həcmdə qaz məhsulu alınır. Qaz məhsulu genişləndiyinə görə bütün məhsulun təsiri gülləyə verir. Güllə çox böyük sürətlə hərəkət edir. Hərəkət sürəti 600-900 m/san-yə yaxın olur. Güllə hərəkəti zamanı qarşısındakı kəməri, sement həlqəsını və süxuru dələrək özünə məxsus kanal yaradır. Açılmış kanalın dərinliyə görə mövcud olan üsullardan ən effektlisi hesab edilir.\nŞəkil.4.1. Gülləli perforatorun quruluşu. 1-kamor; 2-alışan maddə (barıt); 3- güllə; 4- güllənin hərəkət edəcəyi kanal -lülə və tıxac; 5- kəmər; 6-sement həlqəsi; 7-suxur və süxurda açılmış kanal.\nGülləli perforatorun iki çatışmayan cəhəti var:\n1) perforatordan çıxan güllə kanalın sonunda ilişib qalır;\n2) kanalın bütün həcmi boyu süxurda şliftləmə baş verir. Bu səbəblər də maye axımın miqdarını azaldır.\nGülləli perforatorların bütün üstünlüklərinə baxmayaraq çox az istifadə edilməsinin səbəblərindən biri də quyu diametrinin kiçilməsi nəticəsində, lülənin kiçilməsinin vacibliyidir. Bu da güllənin qaçış məsafəsini azaldır. Nəticədə güllə nə kəməri deşə bilir, nə də süxura daxil ola bilir. Bunun qarşısını almaq üçün son dövrlər şaquli əyri lüləli perforatorlar hazırlanır. Bu perforatorların üstünlüyü ondan ibarətdir ki, lüləni istənilən qədər uzatmaq olar. Ən uzun lülə 200 mm götürülür. Şaquli əyri lüləli perforatorların quruluşu aşağıdakı kimidir (şəkil 4.2).\nŞəkil 4.2. Şaquli əyri lüləli gülləli perforatorların quruluşu\n1-naqil; 2-partlayıcı maddə; 3- güllə; 5-əyrilülə.\nBu cür perforatoralr 2 lüləli, 4 və 8 lüləli ola bilər. Bunların kanal açma keyfiyyəti ən yüksəkdir. Temperatura və təzyiqə çox davamlıdır. Kiçik diametrli perforatorlar hazırlanaraq istənilən dərinlikdə istifadə edilə bilər. Lakin, bir ən böyük çatışmayan cəhəti mövcuddur. bu ondan ibarətdir ki, kollektor layların qalınlıqları bir neçə sm-dən bir neçə 10 metrlərə qədər dəyişir. Çox böyük qalınlıqlı kollektor lay qarşısında süzgəc açmaq üçün belə perforatorlar bir neçə dəfə yığılaraq quyuya buraxılıb ki, bu da böyük maliyyə sərfi tələb edir.


Fəzail Ağamalı Əli Kərimlini NİYƏ SAYMADI? - İki sahil\n26 may 2020 05:03 Bütün xəbərlər Haqqımızda Əlaqə\n11 sentyabr 2019 16:31\nFəzail Ağamalı Əli Kərimlini NİYƏ SAYMADI?\nAna Vətən Partiyasının (AVP) sədri, deputat Fəzail Ağamalı bu gün keçirilən “Siyasi partiyalar siyasi proseslərə xarici müdaxilə cəhdlərinə qarşı” mövzusunda "dəyirmi masa"ya Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Əli Kərimlinin dəvət etməməsinin səbəbini açıqlayıb.\nF.Ağamalı deyib ki, buna səbəb Əli Kərimlinin siyasi mühacir müxalifəti adlandırılanların yanında olmasıdır.\n"Baxın, mühacirlər ayrı-ayrı şəxsləri təhqir edirlər, Əli Kərimlinin maliyyələşdirdiyi şəxslər də həmin prosesi davam etdirirlər. Bu söyüşlər təkcə iqtidara qarşı deyil. Əli Kərimlinin dəstəsi Müsavat, REAL və digər partiyalara da cəbhə açıb. Hansı partiya istəyir ki, müxalifətdə fəallaşsın, Əli Kərimlinin dəstəsi onu mənəvi terrora, təhqirə məruz qoyur. Bu şəxslərlə Avropadakı söyüş söyənlərin bağlılığı varmı? Mənə elə gəlir ki, var. Ona görə də bu cür insanı mənəviyyatıma sığışdırıb tədbirə dəvət etmədim. Tədbirin təşkilatçısı kimi, mənim Əli Kərimlini tədbirə dəvət etməməyə hüququm çatır", - F.Ağamalı bildirib. (report)\n“Can Azərbaycan və onun geopolitik mövqeyi” müzakirə olunacaq\n25 may 2020 20:50\n25 may 2020 19:17\nTahir Rzayev: Ciddi inzibati tədbirlər görülməlidir\n25 may 2020 18:36\nPrezident və xanımı Pir Ömər Sultan ziyarətgahında bərpa-konservasiya işləri ilə tanış olublar\n25 may 2020 18:24\nPrezident İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Şamaxıda tikilən çoxmənzilli binalarda yaradılan şəraitlə tanış olublar\n25 may 2020 18:12


Adil Vəliyevin viran qoyduğu Sabunçu... - Biabırçı mənzərə... » Korrupsiya.org\n05 dek 2019, 14:45\nNədənsə adından Sibir soyuğunu canıma ötürdüyüm Sabunçu həmişə mənim üçün ölüm düşərgəsindən başqa bir yer olmayıb. Gözdən - könüldən uzaq düşmüş bu yerləri "tanrının qəsdən unutduğu” mübarək bir parça məmləkət də adlandırmaq mümkün. Sabunçu ağır bir aha, bir kibrit çöpünə də alışmağa hər an hazır durub bəkləyən özü boydaca neft çəlləyidir.\nBir-iki il bundan əvvəl, qollarımı içirməyib məhəllədəki zibil tığını təmizləməyə başlayanda, Balaxanı Neftin külüng, paya, zopa sevər əməkdaşlarının dediyinə görə, bir vətəndaş olaraq, sən demə, mən səhv iş tutmuşam. Nəyə görə canlını zəlilliyə götürən bu siçovullu, ilan-çayanlı, mışovullu zibilliyi gözəlləşdirmişəm? İkincisi, bu ərazilər guya Neft Şirkətinin balansındaymış! (Qızın iki adaxlısı varmış) Qanuna görə, bu yerlərdə daşı daş üstə qoymaq cinayətdir! Mən də əməkdaşlara bildirməli olurdum ki, zibillik təmizləmək cinayətdirsə, bəs Sabunçu ərazisində minlərlə neft buruqlarını gecəylə yoxa çıxarmaq, yəni "axtalayıb burmaq”, sonra da yerində tikintilərə icazə vermək, 2-3 mərtəbələr ucaltmaq Azərbaycan Respublikasının hansı qanunuyla tənzimlənir? Təbii ki, cavab yoxdur! Yalnız bir cavab vardı: onu rəisdən soruşun! İndi elə burdanca o rəis kimdirsə, ondan soruşuram....\nSabunçu tərəflər mənim üçün ona görə ölüm məskənini, zülm düşərgəsini xatırladır ki, burda yaşayan insanların heç birinin fiziki cəhətdən sağlam olması mümkün deyil. Üstəlik, Sabunçudakı üfunət və xarabalıqların, kanalizasiyaların, mazut gölməçələrinin məharətindən uşaq ölümü respublikada kəllə-çarxa vurub çıxır! Gecələr Utariti, sabahlara yaxın Ülkər ulduzunu zillətində, zifriliyində boğan üstüaçıq mazut sellərinin məhəllələrin, küçələrin, evlərin arasıyla gurul-gurul axıb getməsindən bu qədər dövlət qurumlarının, idarələrinin heç biri illərdir narahatlıq keçirmir. Bu qədər vətən övladının can çəkişməsinə tüklərini tərpətmir, di gəl, "neft-neft”, deyib, "ərazi - ərazi” deyib, bar-bar bağırmaqdan qürur hissi keçirənlərimiz bəs deyincədir. Dünyada hansı nəsnə, məhşəri nəfəsində aparıb gətirən insandan qiymətli və əvəzsizdir, qafil!\nNeft, torpaq insandan mahiyyətcə nə qədər qiymətli ola bilər ki! Bu gün üz tutduğunuz inkişaf edən Qərb dövlətlərinin ilk və son idealı insan, fərd, onun azadlığı və hüquqları deyilmi? Milləti, insanı, can potensialı olmayan hansı torpaqdan və yurddan danışmaq mümkün?! Yaxşı ki, bəzi nadürüstlərin şərin pərvazlanıb qanad çaldığı əllərinə "qanun” dedikləri düşüb. İstənilən qanunun vazkeçilməzliyi və prinsipi insana, onun həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına xidmət etməlidir! Bu qədər bəsit! Yanlış məmurların davranışları fonunda insanı cinayətə sürükləyən qanunun mahiyyətini, şəxsən anlaya bilmirəm!\nHələ mən Sabunçu rayonun "Anaşkin” adlanan küçəsinin (məhəlləsinin) rəzalətindən danışmıram. Koroğlu körpüsünü keçib Hava limanı deyə yola düzəldiyində, yolun sağında yaşıllıqlar göz oxşayır deyilmi? Lütfən bu yolun sağ üzü, yəni o yaşıllıqların arxasına keçib bir oradakı yaşayışa, həyata, küçəyə, evlərin çölə açılan qabı-bacasına bir göz atın, baxın görün hansı rəzilliklə qarşılaşacaqsınız.\nBu "Anaşkin” adlı məhəllə mərkəzi yola olduqca yaxındır. Yolun kənarı boyunca yaşıllaşdırılmış bir hasar arxada hansı vəhşətin olduğunu görməyə imkan vermir. Böyük elektrik xətləri yerlə gedir.\nGəncədə yüksək vəzifəyə TƏYİNAT 27 noy 2019, 17:11\nDeputat satışdakı təhlükəli şprislərə görə Səhiyyə Nazirliyini İTTİHAM ETDİ 06 noy 2019, 14:49


Pediatrdan valideynlərə XƏBƏRDARLIQ » www.tezadlar.az\n"Tezadlar.az" xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı Ailem.az-a danışan pediatr Günay Rəsulova deyir ki, avqust ayından əvvəl uşaqlara qarpız yedirtmək olmaz: “İstənilən meyvəni mövsümündə yemək məsləhətdir, o cümlədən qarpızı. Çünki mövsümündən əvvəl yetişdirmək üçün bu cür məhsullara üzvi maddələr vurulur. Bir yaşından əvvəl uşaqlara qarpız vermək qəti doğru deyil. Azyaşlılara isə avqust ayından əvvəl bu meyvəni yedirtmək olmaz. Belə olarsa, onun orqanizmə heç bir xeyri olmur. Bir də qarpız uşaqlara kiçik dilimlər şəklində nahar zamanı verilməlidir. Gecə saatlarında isə bu qidanı onlara yedizdirmək qətiyyən olmaz”.


“Rusiyanın Paşinyanı” gəlsə, sonumuz çatdı - Erməni nəşri » Sosialxeber.az\n“Rusiyanın Paşinyanı” gəlsə,…\n“Rusiyanın Paşinyanı” gəlsə, sonumuz çatdı – Erməni nəşri\nFevral 2, 2021\nErmənistan mediasında şər-böhtan, iftira xarakterli məlumatların yayıldığı oxucularımıza sirr deyil.\nSosialxəbər.az xəbər verir ki, erməni portalı “Zham.am” nəşri Rusiyada baş verən son siyasi proseslərlə bağlı heç bir məntiqə söykənməyən “məqalə” ilə çıxış edib.\nMəqalə müəllifi şimal qonşumuzda baş verənləri “analiz” edir, üstəlik bundan da fakt və dəlillərə əsaslanmayan “nəticələr çıxarır”.\n“Hansı ssenarinin baş tutmasından asılı olmayaraq, Rusiyada hər hansı böhran, yaxud itaətsizlik Ermənistan üçün fəlakətli nəticəsi olacaq. I Dünya müharibəsi dövründəki kimi Rusiyada mərkəzi hakimiyyət çöksə, o zaman Zaqafqaziyanın qapıları türk ordusu üçün geniş açılacaq”, – deyə bildirilib.\nMüəllif oxucularını inandırmağa çalışır ki, Navalnının hakimiyyətə gəlişi ermənilər üçün pisdir. O, Paşinyanla Navalnı arasında eyniləşdirmə aparmağı da unutmur:\n“Bu gün biz “erməni Navalnı”nın ( Paşinyan nəzərdə tutulur – red.) bəhrələrini yeyirik. Əgər bu gün “artsax”dan (Qarabağda hər hansı status mövcud deyil – red.) orada nələrsə qalıbsa, Ermənistan mövcuddursa, bu, şübhəsiz ki, Vladimir Putinin əməyinin nəticəsindədir”.\nErməni müəllif Ermənistan sonunun yaxın olduğunu da əlavə edib:\n“Əgər həqiqətin mötərizəsini açmaq üçün kifayət qədər cəsarətimiz olmayacaqsa, o zamanda 1915-də “Qərbi Ermənistanda” (belə bir ərazi mövcud olmayıb – red.) olduğu kimi, tariximizin sonunu yaşayacağıq”.\nErmənilər təslim olmayıb, hücuma keçir – Korotçenko


2023-cü ildə Artsaxda 1 milyard kVt-saat elektrik enerjisi istehsal ediləcək: Arayik Harutyunyan 2023-cü ildə Artsaxda 1 milyard kVt-saat elektrik enerjisi istehsal ediləcək: Arayik Harutyunyan\n2023-cü ildə Artsaxda 1 milyard kVt-saat elektrik enerjisi istehsal ediləcək: Arayik Harutyunyan\nŞuşi Texnologiya Universitetinin Mütevelli Heyətinin sədri Arayik Harutyunyan universitetdə “Artsax energetik müstəqil bir ölkə olaraq” mövzusu ilə mühazirə oxuyub.\n“Artsakhpress”-in xəbərinə görə, A. Harutyunyan Artsaxın energetik müstəqiliyinin tarixinə toxunanda qeyd edib ki, 2000-2007-ci illərdə Artsaxda yalnız 90 milyon kilovat/saat elektriki enerjisi istehsal olunurdu, istehlakı isə 200 milyon kilovat/saatdan çox idi.\n“2008-ci ildən ilk kiçik SES-in tikintisinə paralal olaraq istehsal olunan elektrik həcmlərini əlavə metdirməyə başladıq və 2018-ci ildə istehsal olunmuş elektrik enerjisinin həcmləri 388 milyon kilovat/saat təşkil etdilər, istehlakı isə 385 milyon kVt/saat idi.\n2019-cu ildə 522 milyon kVt/saat enerjinin istehsalı və 385 kVt/saat istehlakı gözlənilir. 2023-cü ildə isə, 1 milyard kVt/saat elektrik enerjisinin istehsalı və təxminən 500 milyon kVt/saat enerjinin istehlakı proqnozlaşdırılır”,-deyə Arayik Harutyunyan qeyd etdi.


NATO bəyan edir ki, Azərbaycan regionda təhlükəsizliyin təmin edilməsində mühüm rol oynayır\n10 Dekabr 2007 13:16 (UTC+04:00)\nAzərbaycan, Bakı / Trend müxbir K.Ramazanova/ Azərbaycan Xəzər və Qafqaz regionunda təhlükəsizlik məsələləri və terrorizmlə mübarizədə NATO üçün mühüm rol oynayır. Bu barədə beynəlxalq NATO-Azərbaycan məktəbinin qış sessiyasında çıxışı zamanı NATO-nun Cənubi Qafqaz ölkələrində əlaqələndirici zabiti Zbiqnev Rıbatski bildirib.\nOnun sözlərinə görə, NATO Azərbaycanın Avropa strukturlarına inteqrasiya cəhdlərini dəstəkləyir. O bildirib ki, bu, ölkənin inkişafına yardım edəcək.\nRıbatski bu vəzifəyə 2007-ci ilin sentyabrında təyin olunub. Onun əsas vəzifəsi Qafqaz ölkələri və NATO arasında tərəfdaşlıq münasibətlərinin yaxşılaşdırılması, həmçinin regionda təhlükəsizlik və siyasi məsələlər üzərində işləməkdən ibarətdir.\nNATO ilə Azərbaycan arasında "Sülh naminə tətərfdaşlıq" proqramı çərçivəsində ikinci raund başlayır. NATO və Azərbaycanın rəsmi şəxsləri əməkdaşlığın birinci mərhələsinin uğurlu keçdiyini bildiribilər.\nSiyasət 16 İyun 19:00\nABŞ Salvador, Qvatemala və Hondurasa dövlət yardımını dayandıracaq


Azərbaycandakı siyasi partiyalar 2014-cü ildə nə qədər pul xərcləyib? - SİYAHI - Report.az\nAzərbaycandakı siyasi partiyalar 2014-cü ildə nə qədər pul xərcləyib? - SİYAHI\n5 Yanvar, 2015 12:55\nBakı. 5 yanvar. REPORT.AZ/ Azərbaycanda 50-dən artıq siyasi partiya Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçib. Həmin qurumların bir hissəsi aktiv fəaliyyət göstərir. "Report" aparıcı siyasi partiyalardan 2014-cü il üzrə icarə haqqı və kommunal xərclərin miqdarını öyrənib.\nHakim Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) mətbuat xidmətinin rəhbəri Hüseyn Paşayev deyib ki, hələ partiyanın 2014-cü il üçün illik xərclərinin hesabatı hazırlanmayıb. Qeyd edək ki, 2013-cü il üzrə YAP-ın bütövlükdə kommunal xərcləri 382 152 manat olub.\nMüsavat Partiyasından "Report"a bildirilib ki, partiyanın mərkəzi qərargahı üçün ildə 3 660 manat ödənilir. Qərargahın illik telefon xərci 2 400, su xərci 150, işıq xərci isə 3 000 manat təşkil edir. Bütövlükdə mərkəzi qərargahın illik kommunal xərcləri 5 550 manatdır.\nÜmid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə "Report"a deyib ki, partiya qərargahı kimi şəxsi mənzilindən istifadə edir. Bu səbəbdən də icarə haqqı ödəmir. 2014-cü ildə qərargahın kommunal xərcləri 13 200 manat olub.\nKlassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının (KXCP) sədr müavini Xəzər Teyyublu bildirib ki, partiyanın mərkəzi qərargahı üçün pul ödənilmir, qərargah KXCP üzvlərindən birinə məxsusdur. O deyib ki, partiyanın illik kommunal xərcləri təxminən 1 500 manata yaxındır.\nAzərbaycan Liberal Partiyasının (ALP) sədri Əvəz Temirxan partiya qərargahının olmadığını deyib. Ə.Temirxan qeyd edib ki, partiyanın bank hesabı da bağlanıb: "Tədbirlərimizi şəxsi mənzillərimizdə keçiririk".\nVətəndaş və İnkişaf Partiyasının (VİP) sədri Əli Əliyev partiyanın mərkəzi qərargahının özünə məxsus inzibati binada yerləşdiyini bildirib. Ə.Əliyev deyib ki, mərkəzi qərargahın illik kommunal xərcləri 1 200 manatdır.\nAzərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu qərargahın "Hürriyət" qəzetinə məxsus olduğunu deyib: "Qərargah qəzetə məxsusdur. Biz də icarə haqqı ödəmirik. Amma illik kommunal xərclər təxminən 7 000 manata yaxındır".\nVətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) mərkəzi icra aparatının rəhbəri Samir Əsədli "Report"a bildirib ki, qərargah partiyaya məxsusdur. O, illik kommunal xərclərin 4 500 manat olduğunu deyib.\nAzərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının (AMİP) sədri Yusif Bağırzadə mərkəzi qərargahlarının olmadığını bildirib: "Qərargahımız yoxdur. Amma tədbirlərimizi partiyanın Nəsimi Rayon Təşkilatının ofisində keçiririk. Bu ofis üçün illik təxminən 700 manat ödənilir. Burada illik kommunal xərclər təxminən 600 manat təşkil edir".\nBöyük Quruluş Partiyasından "Report"a verilən məlumata görə, mərkəzi qərargahın illik icarə haqqı 700 manata yaxındır. Partiyadan bildirilib ki, illik kommunal xərclər 600 manat civarındadır.\nDemokratik İslahatlar Partiyası (DİP) isə illik kommunal xərclərinin məbləğini açıqlamayıb.


Terapevtlərə görə aşiq olduğunuzun 22 əlaməti - Seks-Sevgi-Həyatı\nTerapevtlərə görə aşiq olduğunuzun 22 əlaməti\nO kəpənəkləri banka nə vaxt apara biləcəyinizi mütəxəssislərdən soruşduq.\nYunanıstanın Miken dövründə kiminsə aşiq olub -olmamasının çox az deşifrə tələb olunurdu. Etməli olan tək şey, sevgilisinin qəzəblənmiş bir çox Spartalı ilə müharibəyə səbəb olub -olmayacağını soruşmaq idi. Bu günlərdə sevgi fərqli bir zülmdür.\nTəsadüfən vegan qəlyanaltı kimi, eşq sizi izlərinizdə dayandıra bilər. Yumşaq, yuvarlanan dalğalarda da şüurlu şəkildə qarşılana bilər. Aşiq olduğunuz bir anı xatırlayın və emosional bedlamın adi tendensiyalarını tanıyacaqsınız: bir sonrakı tarixdən əvvəl başgicəllənmə (və həddindən artıq bədən tərbiyəsi), exes -in qarşısını almaq üçün LinkedIn Premium satın almanın həyəcan verici həyəcanı. gələcək körpə generatoruna baş vuruşu.\nAşiq olmaq, aromaterapevtik saunaya girmək və qapının kənardan kilidləndiyini başa düşmək üçün yumşaq əyilmiş taxt oturacaqlarına söykənmək kimi hiss edə bilər-bu yöndəmsizdir və çaxnaşmaya səbəb ola bilər. Ancaq bu şəkildə olmaq lazım deyil, çünki əlaqələr üzrə mütəxəssisləri topladıq.\nAşiq olub -olmadığınızla bağlı təsadüfi bir araşdırmanın ortasındasınızsa, bu məqalə sizin üçündür. Hələ də son mətnini həddən artıq təhlil etdiyiniz üçün yuxusuz bir yuxu istəyərək yatırsınızsa, bu məqalə xüsusilə sənin üçün. Budur aşiq olduğunuz mütəxəssis tərəfindən dəstəklənən 22 əlamət.\n1. Özünüzü macəraçı hiss edirsiniz.\nBirdən evdə suşi sınamağa və ya sarı geyinməyə açıq olduğunuz bir səbəb var. Bu sevgidir, balam! Sevgi bizi daha cəsarətli və yeni təcrübələrə açıq edə bilər. Aşiq olduğumuzda, özümüzə baxdığımızı genişləndirə bilərik. Yaradıcı olmaq üçün əla vaxt olduğunu söyləyir Clair Burley , İngiltərədəki bir klinik psixoloq Psy.D.\n2. Onlarla çox maraqlanırsınız.\nAraşdırma pop mədəniyyəti podkastlarınızı və cinayət mərkəzlərinizi unudun - yeni sevgiliniz dərin dalışlarınızın son mövzusudur. Aşiq olduğumuz zaman, sevdiyimizin hər bir hərəkətini, jestini və sözünü maraqla öyrənməyə meyl edirik və bu heyrətamiz, bənzərsiz bir varlıq haqqında hər şeyi bilmək istəyirik. Maci Daye , təsdiqlənmiş seks terapevti və müəllifidir Ehtiras və Varlıq: Oyanmış yaxınlıq və zehinli seks üçün bir cüt bələdçisi .\n3. Onların ağrılarını hiss edirsən.\nSevgi, ortağınızın ehtiyaclarına uyğun olduğunuzu hiss edə bilər. Eşinizə qarşı empatiya hissiniz artdıqca sevginiz artır, deyir Madeline Cooper , New York və New Jerseydə bir psixoterapevt və sertifikatlı seks terapisti LCSW. Onlar kədərlənəndə, kədərlənirsən. Onlar xoşbəxt hiss etdikdə, özünü xoşbəxt hiss edirsən. Bu, sevgini almaq istədiyiniz şəkildə olmasa da, onları almaq istədikləri şəkildə vermək üçün yoldan çıxmaq demək ola bilər.\n4. Tarix fikirləri ilə dolursunuz.\n1998 -ci ildən 2002 -ci ilə qədər olan hər bir Olsen əkiz filmini canlandırmaq üçün şəhəri kəşf etmədən gecələməyə qədər onlarla daha çox vaxt keçirmək üçün hər hansı bir bəhanə tapacaqsınız. Psixoterapevt və seks -terapevt deyir ki, yalnız içdikləri şeyləri içmək istəyirsən Döşəmə Kovası . Birlikdə macəralara davam etmək və təcrübə paylaşaraq bir -biriniz haqqında daha çox məlumat əldə etmək istəyəcəksiniz və bu yenilik, çətinlik və öyrənmə ilə bağlı xoş duyğuları artırır.\n5. Digər prioritetlərinizi unudursunuz.\nHamımızın yeni bir romantikaya başladığı anda yox olan bir dostumuz var. Bu hətta ola bilər Sən . Burley deyir ki, aşiq olmağın başqa bir əlaməti, dostlarımızı istisna olmaqla, bütün vaxtımızı ortağımızla keçirmək istəyir. Bağlamağa başlayanda yaxınlıq və yaxınlıq axtarmağa məcbur edən bağlama sistemlərimiz işə düşür. Bu əbədi davam etmir. Əlavə sistemlər nəticədə həll olunur, yəni həyatınızın digər hissələrini yenidən almağa hazır hiss edəcəksiniz.\n6. Cinsi əlaqəyə can atırsınız.\nBuna heç bir səbəb olmadan bal ayı deyirlər. Daye deyir ki, aşiq olanda meqavatlıq bir ampul kimi yanırıq. Testosteron və dopamin bir həyəcan sıçrayışı və aşağı inhibisyon yaradır. Demək olar ki, hər zaman və hər yerdə cinsi əlaqəyə girməyə hazırıq, ehtiyatlılığımızı və işimizə qayıtmağımızı söyləyən iç səsdən imtina edirik. Piyanoda kortəbii cinsi əlaqədə olan hər kəs, ehtimal ki, aşiqdir.\n7. Həqiqətən sürətli və ya yavaş hərəkət etmək kimi hiss edirsiniz.\nBağlanma tərzinizdən asılı olaraq, yeni eşq həddindən artıq irəliləməyinizə səbəb ola bilər. Burley deyir ki, hər birimizin necə aşiq olmağımızda fərdi fərqlər var. Bağlanma baxımından, bu, məşğul bir bağlılıq (əyilmək) və ya qaçan bir bağlılıq (əyilmək) ilə əlaqədardır. Məşğul bir üsluba sahib olan bir şəxs, sürətləndiriciyə daha çox basıb, qaçınma tərzinə sahib olan adam isə hər şeyi yavaş -yavaş qəbul edir.\n8. Seksdən daha çox zövq alırsınız.\nKiçik bir sevgi olduqda bəziləri üçün seks daha yaxşı hiss edir. Cooper deyir ki, cinsi təcrübə özünü daha yaxşı və ya daha doyurucu hiss edəndə aşiq olduğunu bilə bilərsən. Bu, daha həssas olmaq və sevdiyinizi və sevmədiyinizi ortağınıza söyləmək bacarığı, təcrübə əsnasında ortağınıza güvənmək və mühakimə olunacağınızı hiss etməmək də daxil olmaqla bir neçə səbəbdən ola bilər.\n9. Daha mehribansınız.\nFiziki almaq istəyirsən? Bədən danışığını eşidirsən? Fiziki cazibədəki bu artım üçün oksitosinə təşəkkür edirəm. Burley, aşiq olduğumuz zaman öpmək, qucaqlaşmaq və toxunmaqdan daha çox çəkdiyimizi söyləyir. Bəzi nəzəriyyəçilər bunun instinktiv olduğunu söyləyirlər; bəziləri öyrəndiyini söyləyir. Hər halda, fiziki yaxınlıq, oksitosin hormonunun sistemimizə nüfuz etməsinə səbəb olur. 'Sevgi hormonu' adlanır, özünü yaxşı hiss edir və bağlılığımızı hiss etməyə kömək edir.\n10. Gələcəyə müsbət baxırsınız.\nJoe Cocker -in bir səbəbi var Mənsub olduğumuz yerə hələ 40 ilə yaxındır. Sevgi, bizi aid olduğumuz yerə qaldırmaq, işləri düzəltmək üçün üstün gücə malikdir. Aşiq olduğumuz zaman cinsi və emosional problemlərimiz yaddaşa girə bilər, Deye deyir. Gələcək parlaq və potensialla dolu görünür.\n11. Siz narahatsınız.\nAşiq olanda bir az tərəddüd etmək normaldır. Burley deyir ki, təhlükəsiz və narahat hisslər yaşaya bilərik. Bir əlaqənin etibarlı olmadığı və ya rədd edilə biləcəyimiz və ya tərk edilə biləcəyimiz bir risk olduğunu hiss etsək 'bağlanma çaxnaşması' ilə qarşılaşırıq. Yoldaşınız haqqında həddindən artıq narahatlıq hiss edirsinizsə, bu əlaqəni yenidən qiymətləndirməyin bir əlaməti ola bilər. Buna görə özünüzə və psixi sağlamlığınıza baxın və hissləriniz və münasibətlərdə nə axtardığınız barədə dürüst olun.\n12. Yalnız növbəti tarixinizə diqqət edə bilərsiniz.\nAdi diqqətinizi yayındırma üsulu mətbəxə söykənmək və ya Zillow sapı olsun, heç bir şey eşqdən üstün deyil. Aşiq olduğumuz zaman beynimizdəki dopamin səviyyələri zövq gözlədiyimiz və ya yaşadığımız üçün artır, Bruley izah edir. Bu bizi sevincimizin mənbəyinə: tariximizə cəmləməyə vadar edir. Yeməmək, yata bilməmək, yeni romantik eşq hissi olduğunu izah edir.\n13. Telefonunuza yapışdırılırsınız.\nƏn son ekran vaxtı statistikasını görəndə demək olar ki, qaralmısınız? Bu sevgi ! Bruley deyir ki, telefonlarımızı mesajlaşıb göndərmədiklərini yoxlamağa və cavablarında istifadə etdikləri sözləri təhlil etməyə meylli ola bilərik. Bu, ortağımızın əlçatan olduğunu və emosional ehtiyaclarımıza cavab verdiyini göstərən əlamətlər üçün beynimizi tarar.\n14. Özünüzü yenilməz hiss edirsiniz.\nBir göydələni çılpaq əllərinizlə böyüdə biləcəyinizi hiss etmək üçün radioaktiv bir hörümçəkdən dişləməyinizə ehtiyac yoxdur. Aşiq olduğumuz zaman özünü məğlubedilməz, hər şeyə qadir və cəsarətli hiss edirik, Deye deyir. Çox miqdarda enerjiyə sahibik və stresə davamlı hiss edə bilərik. Fövqəltəbii statusa yüksəlməyimiz testosteron, dopamin və epinefrin səviyyəsinin yüksəlməsindən qaynaqlanır. Yemək çatışmazlığı üzərində işləyə bilərik və əsəbiləşmədən yatırıq. Yenə də bir şey yeyin.\n15. Gülümsəməyi dayandıra bilməzsiniz.\nKüçələrdə gəzib -dolaşanda bir növ sirrin içində sanki özünə gülümsəyən birini gördünmü? Çox güman ki, ya bir növ ulduzlararası diplomatik missiya hazırlayırlar, ya da aşiq olurlar. Burley deyir: 'Kəpənəklər' mədəmizdə, həyəcan və gülümsəməyi dayandıra bilməməklə qarşılaşa bilərik. Bu fizioloji təsirlər dopamin səviyyəsinin yüksəlməsindən qaynaqlanır. Gülümsəmək geribildirim döngəsi qura bilər. Özümüzü nə qədər xoşbəxt hiss etsək, bir o qədər gülsək və nə qədər çox gülsək, o qədər xoşbəxt hiss edərik.\n16. Birdən tək fikirli olursan.\nAşiq olmaq vəsvəsə ilə sərhəd ola bilər. Söhbətlərimizi təkrar edirik və sevgilimiz haqqında səhər, günorta və gecə xəyal qururuq. Daye deyir ki, bu düşüncələr müdaxilə edir və amansızdır. Dostlarımız, obsesif olduğumuzu düşünürlər və yaxşı bir səbəbdən: Bu erkən mərhələdə serotoninin birdən-birə düşməsi obsesif-kompulsif bozukluğu olanların səviyyəsinə uyğun gəlir.\n17. Başqalarına qarşı daha çox sevgi hiss edirsiniz.\nSevgini yalnız siz və sevgiliniz hiss edə bilməzsiniz. Daye deyir ki, oksitosin və 'sevgi dərmanı' fenilalanin bizi daha açıq və başqaları ilə əlaqələndirir. Səbirli, mehriban və səxavətliik. Buskersə ehtiyat dəyişikliyi veririk, kənarlara gülümsəyirik və kin saxlamırıq.\n18. O qədər də anlayışlı deyilsən.\nİlkin mərhələlərdə sevgilinizin həqiqətən kim olduqlarından daha çox sizi necə hiss etdiyini daha çox bilə bilərsiniz. Daye deyir ki, ortağımızı qüsursuz, sonsuz cazibə, xarizma və ağıllılara sahib görürük. Başqa sözlə, elm adamlarının 'seçmə qərəzliyi' dediklərinin qurbanı oluruq. Fərqli ruh hallarında sövdələşmə yarada biləcək keyfiyyətləri gözardı edirik və ya sevdiyimizi görürük.\n19. Xəyal qurursan.\nYeni sevgi xəyalınızı cəlb edə bilər. Gələcəyinizi birlikdə təsəvvür etməyə başlayırsınız və onlarla birlikdə daha çox plan qurmaq istəyirsiniz, Kova izah edir. Şəhvət, sevgi və bağlılıq, cinsi əlaqəni artıran və beləliklə də çoxalma şansını artıran hisslər olan qalıcı bağlılıqlar və qarşılıqlı qayğı hissləri yaratmağa kömək etmək üçün təkamül yolu ilə inkişaf etmişdir.\n20. Özünüzü daha yaxşı bir insan kimi hiss edirsiniz.\nÖzünü inkişaf etdirmək romantik sevgidən asılı olmasa da, əlbəttə kömək edə bilər. Yeni sevginin vəziyyətini müşayiət edən möhtəşəmliyə, intensivliyə və obsesifliyə baxmayaraq, biz də özümüzün daha böyük və daha yaxşı bir versiyasına çevrilirik: açıq, güvənən, sevən, səxavətli, xeyirxah, indiki, səbirli və bağışlayan.\n21. Hər şeyin sonsuza qədər davam edəcəyinə inanırsınız.\nSevgi bir nağıl içində olduğunuzu hiss etdirə bilər. Daye deyir ki, cinsi və emosional olaraq ortağımızın bizim üçün 'doğru' olduğunu düşünməyimizə səbəb olan mükəmməl bir harmoniya aralığından zövq alırıq. Qrafikdən kənar cinsiyyətimizin sonsuza qədər davam edəcəyinə və digər cütlükləri bezdirən cansıxıcılığı, qarşıdurmanı və xəyal qırıqlığının qarşısını ala biləcəyimizə inanırıq.\n22. Özünüzü təhlükəsiz hiss edirsiniz.\nYeni tərəfdaşınızla həssas ola bilsəniz, oyun bitdi. Uzun müddət davam edən sevgi vasopressin və oksitosin hormonlarının salınması ilə əlaqədardır. Cooper izah edir ki, ortağa bağlılığımızı hiss etdikdə, bədənimiz təhlükəsizlik hissini tanıyır. Uzun müddət davam edən sevgi, möhkəm bir zəminə, daxili mənliyinizi paylaşa biləcəyiniz və hisslərinizə qarşı həssas ola biləcəyiniz təhlükəsiz bir məkana sahib olmaq hissi verir.\nSerena Coady, əlaqələr, internet mədəniyyəti, feminizm, tək səyahət, qarışıq irq kimliyi və pop mədəniyyətinə diqqət yetirən müstəqil bir jurnalistdir. Onu izləyin Instagram və Twitter @serenacoady.\nshawn və camila ilə tanış olurlar\nsevgilinizi cinsi əlaqədə olmadan necə sevindirmək olar\nnbc tv şousu bu bizik\n4c saçlar üçün yeni başlayanlar üçün saç düzümü


Rusiya Azərbaycan pomidorlarını geri qaytardı » Bizim Əsr\nRusiya Azərbaycan pomidorlarını geri qaytardı\nTarix: 21 noy 2017 [19:38]\nOxu.Az xəbər verir ki, bu barədə FED.az "Interfax" agentliyinə istinadən məlumat yayıb. Qeyd olunur ki, Kaliforniya qalxanlı yastıcası ciddi təhlükə yaratmağından məhsulun Rusiyaya idxalına qadağa qoyulmayıb.\nLakin İdarənin əməkdaşları Azərbaycandan 18 ton pomidorun Rusiyaya idxalının qarşısını alıb. Buna səbəb məhsulun müvafiq sənədlərinin saxta olmasıdır. Bu səbəbdən məhsul geri qaytarılıb.\nOxunub: 52980 dəfə\n11 okt 2018 [08:37]\n“Bakcell”in baş icraçı direktoru Azərbaycan-Fransa Ticarət və Sənaye Palatasının İdarə Heyətinə üzv seçilib\n10 okt 2018 [10:11]


Polşa amerikalı hərbçiləri qəbul etməyə hazırdır | Report.az\nPolşa amerikalı hərbçiləri qəbul etməyə hazırdır “Mən ABŞ prezidenti Donald Trampa Avropadan hərbçilərin sayının azaldılmaması üçün müraciət etdiyimi gizlətməyəcəyəm, çünki bu, Avropanın təhlükəsizliyi üçün vacibdir”.\n25 İyun , 2020 08:45\n“Mən ABŞ prezidenti Donald Trampa Avropadan hərbçilərin sayının azaldılmaması üçün müraciət etdiyimi gizlətməyəcəyəm, çünki bu, Avropanın təhlükəsizliyi üçün vacibdir”.\n“Report” RİA “Novosti”yə istinadən xəbər verir ki, bunu Polşa prezidenti Anjey Duda Vaşinqtonda amerikalı həmkarı ilə keçirdiyi görüşdən sonra deyib.\nPrezident qeyd edib ki, rəsmi Varşava Almaniyadan çıxarılacaq ABŞ hərbçilərini qəbul etməyə hazırdır:\n“Kimsə hazır olduğumuzu soruşsa, bəli cavab verəcəyəm. Biz onları qəbul etməyə hazırıq. ABŞ ordusu Avropanın təhlükəsizliyini təmin edir. Əminəm ki, ABŞ qoşunları xarici təcavüz vəziyyətində Polşa ordusuna dəstək verəcək”. - deyə, o bildirib.\nFotoÇində universitetdə partlayış baş verib, ölənlər və yaralananlar var\n24 Oktyabr , 2021 15:38


Müdafiə Xətti təşkilatı\n“Müdafiə Xətti” hüquq müdafiə təşkilatı bloger Aslan Qurbanov, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP) fəalı Paşa Umudov və keçmiş müdafiə naziri Rəhim Qazıyevin həbsi ilə bağlı bəyanatlarla çıxış edərək onlara azadlıq tələb edir.\n“Müdafiə Xətti” hesab edir ki, bloger Aslan Qurbanovun həbsi ifadə azadlığına qanunsuz və kobud müdaxilədir.\nQurbanov iyulun 14-də Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti tərəfindən saxlanılıb.\n“Ağır epilepsiya xəstəsi olan gənci həbs edərkən ona heç nə ilə bəraətləndirilə bilməyən sağlıq və psixoloji durumuna zərər vuran kobud zorakılıq tətbiq ediblər. Ona heç bir konkret əsas göstərmədən Cinayət Məcəlləsinin 281.2-ci (Hakimiyyətin zorla ələ keçirilməsinə, zorla saxlanılmasına və ya Azərbaycan Respublikasının konstitusiya quruluşunun zorla dəyişdirilməsinə və ya ərazi bütövlüyünün parçalanmasına yönələn açıq çağırışlar etmə, habelə bu cür məzmunlu materialları yayma—təkrar və ya bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) və 283.1-ci maddəsilə (Milli, irqi, sosial və ya dini nifrət və düşmənçiliyin salınmasına, milli ləyaqətin alçaldılmasına, habelə milli, irqi və ya dini mənsubiyyətindən asılı olaraq vətəndaşların hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına və ya üstünlüklərinin müəyyən edilməsinə yönələn hərəkətlər, aşkar surətdə, o cümlədən kütləvi informasiya vasitələrindən istifadə olunmaqla törədildikdə) ittiham elan ediblər. Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsi ona 4 aylıq məhkəməyəqədər həbs təyin edib,” sənəddə deyilir.\n“Müdafiə Xətti” Aslan Qurbanova verilmiş ittihamların ləğv edilməsini və onun dərhal azadlığa buraxılmasını tələb edir.\nHüquq müdafiə təşkilatı hesab edir ki, AXCP Nizami rayon şöbəsinin sədri Paşa Umudovun `saxta ittihamla uzunmüddətli həbs cəzasına məhkum edilməsi hökumətin yürütdüyü ağır və dağıdıcı siyasi repressiyalarının tərkib hissəsidir`.\nBakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsi avqustun 7-də Paşa Umudovu 4 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edib.\nO, Cinayət Məcəlləsinin 234.2-cü maddəsi (Satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri əldə etmə və ya saxlama, hazırlama, istehsal etmə, emal etmə, daşıma, göndərmə, yaxud qanunsuz olaraq narktok vasitələri və ya psixotrop maddələri satma) əsasında ittiham edliib.\n"Paşa Umudov bütün AXCP fəalları kimi polisin və təhlükəsizlik orqanlarının daimi qanunsuz müşahidəsi altında olub. Siyasi fəallığın yüksəldiyi zaman, etiraz aksiyaları önü başqa AXCP üzvləri kimi polis tərəfindən saxlanılıb və heç bir əsas olmadan “ənənəvi” polisə müqavimət və başqa qurama ittihamlarla qısamüddətli həbs cəzasına məhkum edilib. Paşa Umudovu 16 oktyabr 2019-cu ildə AXCP və Milli Şuranın keçirməyə hazırlaşdığı etiraz mitinqindən əvvəl həbs ediblər. Bir neçə gün sonra ona saxta cinayət ittihamı irəli sürüblər.”\nUmudov 2012-ci ildən AXCP üzvüdür və 2018-ci ildə Nizami rayon təşkilatının sədri seçilib. Son illərdə o, həm də AXCP sədri Əli Kərimlinin texniki məsələlər üzrə yardımçısı kimi çalışıb.\n“Siyasi fəaliyyətinə görə daim təqib olunan, mütəmadi tutulma və həbslər yaşayan, işsizlikdən əziyyət çəkən, hər hansı gəlir mənbəyindən məhrum olan şəxslərin ailələri kimi Paşa Umudovun ailəsi də mənəvi sarsıntılarla yanaşı ağır maddi sıxıntılar yaşayır. Hər hansı gəlir əldə etmək imkanından məqsədli olaraq məhrum edilmiş bu ailələr həbsdə olan yaxınlarına yemək, geyim və başqa zəruri əşyalar almaq üçün maddi vəsait tapa bilmirlər,” sənəddə qeyd edilir.\n“Müdafiə Xətti” hökuməti siyasi repressiyaları durdurmağa, saxta ittiham və hökmləri ləğv etməyə, həbsdə olanları azad etməyə çağırır.\nHüquq müdafiə təşkilatı Cinayət Məcəlləsinin 281-ci (Dövlət əleyhinə yönələn açıq çağırışlar) və 282-ci (Təxribat) maddələri ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilən sabiq müdafiə naziri Rəhim Qazıyev ətrafında baş verənlərlə bağlı narahatçılığını ifadə edib.\n“13 iyul 2020-ci ildə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və Baş Prokurorluq birgə məlumat yayaraq göstərib ki, iyulun 12-si və 13-də sabiq müdafiə naziri Rəhim Qazıyevin sosial şəbəkələrdə Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki döyüş əməliyyatları və hadisələrin mahiyyəti barədə məqsədyönlü şəkildə həqiqətə uyğun olmayan xəbərlər yaydığına, ölkənin müdafiə qabiliyyətini zəiflətməyə yönələn hərəkətlər etdiyinə, insanları iğtişaşlara, dövlət hakimiyyətini zorla ələ keçirməyə açıq çağırışlara yol verdiyinə əsaslı şübhələr üzə çıxıb.\nBuna baxmayaraq, “Müdafiə Xətti” inanır ki, Qazıyev barəsində başlanmış cinayət işi üzrə cinayətin əlamətlərinə işarə edən kifayət qədər dəlillər mövcud deyildir. Cinayət təqibi siyasi xarakterlidir, ifadə azadlığına ziddir və Rəhim Qazıyevin mövcud hakimiyyətə qarşı sərt tənqidi fəaliyyətindən qaynaqlanır.”\nBəyanatda deyilir ki, bu, Rəhim Qazıyevin siyasi motivlərlə ilk həbsi deyil. Belə ki, o, 21 noyabr 1993-cü ildə külli miqdarda dövlət əmlakını talamada, vəzifə səhlənkarlığında və qanunsuz silah gəzdirmədə ittiham olunaraq həbs edilib. Lakin yerli və beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları tərədindən siyasi məhbus kimi tanınan Qazıyev 20 mart 2005-ci il tarixdə əfv fərmanı ilə azadlığa buraxılıb.\n“Müdafiə Xətti” hüquq müdafiəçilərini, beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatlarını, dövlətlərarası qurumları saxta ittihamlarla həbs və məhkum edilmiş şəxslərin azad edilməsi, onların hüquqlarının bərpa edilməsi üçün tələblərini daha da ücadan səsləndirməyə çağırır.\nÖz növbəsində, rəsmi Bakı ölkədə insanların qanun qarşısında bərabər olduğunu, insanların siyasi əqidəsinə, tənqidi fikirlərinə görə təqib edilmədiyini bildirir. Hüquq mühafizə orqanları işgəncə və repressiya ilə bağlı deyilənləri "məqsədli şəkildə uydurulmuş qərəz" kimi qəbul edir. Yüksək hökumət və dövlət rəhbərləri fundamental hüquqların, o cümlədən söz, mətbuat, toplaşmaq azadlığının tam təmin edildiyini bildirir.\nBununla yanaşı, hüquq müdafiəçiləri ölkədə iki yüzə yaxın siyasi məhbusun olduğunu, Amnesty International ondan çox vicdan məhbusunun olduğunu bəyan edib. Avropa Şurası Parlament Assambleyası bu ilin yanvarında Azərbaycanda siyasi məhbuslarla bağlı qətnamə qəbul edib, bu qurumda Azərbaycanda siyasi məhbuslar üzrə məruzəçi fəaliyyətdədir. Azərbaycan beynəlxalq mətbuat azadlığı indeksində 180 ölkə arasında 168-ci yeri bölüşür.\n“Müdafiə Xətti” hüquq-müdafiə təşkilatı bu il iyulun 21-də təsis edilib. Yeni təşkilat qeyri-siyasi və qeyri-dini birlik olduğunu bildirib.\nKeçmiş müstəntiq, siyasi məhbus kimi tanınan Rüfət Səfərov təşkilatın icraçı direktoru seçilib.\n"Müdafiə Xətti” Azərbaycanda insan haqlarının qorunması və dəstəklənməsi, hüququn aliliyinin təmin edilməsinə yardım məqsədilə yaradıldığını bəyan edib.


Milli parklarda müxtəlif yaş qruplarını əhatə edən tədbirlər keçiriləcək » Atributinfo.az\n01 noy 12:28sosial\nMilli parklarda müxtəlif yaş qruplarını əhatə edən tədbirlər keçiriləcək\nAzərbaycanın milli parklarında noyabr ayında müxtəlif yaş qruplarını əhatə edən maraqlı və rəngarəng tədbirlər keçiriləcək. Qaçış, veloyürüş, atla yürüş, piyada yürüş, həvəskar balıq ovu turniri və macəra turizmi kimi tədbirlərin keçirilməsində məqsəd milli parklarda ekoturizm potensialının təbliği və milli parklara turistlərin marağının artırılmasıdır.\nTəbiətin füsunkar gözəlliklərindən həzz almaq istəyirsinizsə milli parklarımıza səyahət edin və təşkil olunacaq tədbirlərə qoşulun.\n3 noyabr, saat 8:00 – Şirvan milli parkı – həvəskar balıq ovu turniri;\n5 noyabr, saat 9:00 – Samur-Yalama milli parkı – milli parkın yaradılması günü ilə əlaqədar açıq qapı günü;\n9 noyabr, saat 10:00 – Abşeron milli parkı – qaçış marafonu;\n11 noyabr, saat 11:00 – Hirkan milli parkı – veloyürüş;\n14 noyabr, saat 11:00 – Göygöl milli parkı – macəra turizmi;\n17 noyabr, saat 10:00 – Şirvan milli parkı – quşların müşahidəsi və ornitoloji seminar;\n19 noyabr, saat 10:00 – Ağgöl milli parkı – həvəskar balıq ovu turniri;\n21 noyabr, saat 10:00 – Şahdağ milli parkı (İsmayıllı bölməsi) – atla yürüş;\n23 noyabr, saat 10:00 – Altıağac milli parkı – piyada yürüş marafonu;\n27 noyabr, saat 10:00 – Qızılağac milli parkı – həvəskar balıq ovu turniri;\n29 noyabr, saat 10:00 – Şahdağ milli parkı (Şabran bölməsi) – ümumdünya təbiəti mühafizə cəmiyyətinin yaranması ilə əlaqədar seminar.\nTəhsil naziri AMEA Yüksək Texnologiyalar Parkı ilə tanış olub tehsil Heyvani xəstəliklərlə bağlı aparılmış monitorinqin nəticələri açıqlanıb sehiyye Dənizlidə Qarabağ parkı və Xocalı soyqırımı abidəsinin açılışı olub siyaset Musiqili Teatr noyabr ayı üçün repertuarını açıqlayıb medeniyyet Seulda “Türkdilli Dövlətlərin Mədəniyyət Festivalı” keçiriləcək medeniyyet


Qasemi: Müstəqil ölkələr ABŞ-ın quldurluq siyasətləri qarşısında dayanmalıdırlar - Sahar Azeri\nQasemi: Müstəqil ölkələr ABŞ-ın quldurluq siyasətləri qarşısında dayanmalıdırlar\nSen 17, 2018 17:17 Asia/Baku\nİran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İran, Əfqanıstan və Hindistanın regional əlaqələrin inkişafı ilə bağlı üçtərəfli iclasını müsbət dəyərləndirib.\nİran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü bazar ertəsi günü yerli və xarici jurnalistlərin iştirak etdiyi həftəlik brifinqində İranın Teleradio Təşkilatının Sərhədaşırı Yayım Xidmətinin müxbirinin Kabildə xarici işlər nazirləri müavinləri səviyyəsində keçirilən üçtərəfli İran, Əfqanıstan və Hindistan iclası barədə səsləndirdiyi suala cavab olaraq deyib: Bu kimi iclasların keçirilməsi regional əməkdaşlıqların genişləndirilməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Və müstəqil ölkələr ABŞ-ın quldurluq siyasətləri qarşısında dayana bilərlər.\nİranın XİN sözçüsü İranın Bəsrədəki konsulluğunun yandırılmasına və Parisdə İran səfirliyinə hücum edilməsinə gəlincə deyib: Bu iki hadisə arasında hansısa bağlılıq yoxdur və tamamilə iki ayrı məsələdir.\nQasemi əlavə edib: İranın İraqın Bəsrə şəhərindəki konsulluğunu yandıran şəxslərin mahiyyəti məlumdur. Bəzi ünsürlər İraqda yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə etməyə çalışaraq, İran və İraq əlaqələrini təsir altına almaq istədilər. Amma, xoşbəxtlikdən proqnoz edildiyi kimi iki ölkə əlaqələrinin möhkəm olmasını nəzərə alaraq, təxribatçılar öz məqsədlərinə çata bilmədilər.\nİran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü əlavə edib: Paris hadisəsi də bir başqa məsələdir və terrorçu qruplaşma tərəfindən törədilib. Fransa dövləti bu xüsusda lazımi tədbirlərin görüləcəyinə dair söz verib və İran səfirliyinə hücum edənlər barədə ölçü götürüləcəyini bildirib.\nQasemi İran İslam Respublikası Prezidenti Həsən Ruhaninin BMT-nin Baş Assambleyası və Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarında iştirak etməsinə gəlincə deyib: İran prezidentinin Nyu-Yorka səfəri müxtəlif ölkələrin başçıları ilə görüşüb, danışıqların aparılması üçün dəyərli fürsət sayılır.\nİran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü həmçinin deyib: Hələ ki, BMT-nin Baş Assambleyasında iştirak edəcək İran heyətinin tərkibi məlum deyil. Amma, ikitərəfli görüşlər və danışıqlar barədə düşüncə otaqlarında proqramlaşdırmalar həyata keçirilir.\nQasemi həmçinin, ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeonun Tehran-Pekin əlaqələri və Çin müsəlmanlarının durumu ilə bağlı İran əleyhinə səsləndirdiyi fikirlər haqda deyib: ABŞ başçılarının dedikləri sədaqət üzündən deyil və İran ilə düşmənçilik xarakteri daşıyır. İran daim müsəlmanları müdafiə edib və bu indi də belədir. Və Çin hökuməti ilə də sülh və sabitliyin bərqərar edilməsi haqda danışıqlar aparıb.\nİranın XİN sözçüsü Suriya məsələsinə gəlincə İdlibdə terrorçuların mövqelərinə ediləcək hücum ehtimalı haqda deyib: Yorucu müharibələrin ardınca hazırda Suriyanın durumu özünəməxsus şəraitə malikdir və İdlib mühüm bir məntəqə olaraq həssas mövzuya çevrilib.\nİranın Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü əlavə edib: İranın terrorizm və Suriyanın ərazi bütövlüyü qarşısındakı mövqeyi aydındır. İran Suriyanın ən qısa zamanda bütün ölkə ərazisinə nəzarəti bərpa edə bilməsinə və terrorçulardan təmizlənməsinə çalışır.


Elişa peyğəmbər, cüzamlı Naaman və qulluqçu qız | Müəqəddəs Kitab hekayəsi\nBİLİRSƏN bu balaca qız nə deyir? O, yanındakı xanıma Yehovanın peyğəmbəri Elişa və onun möcüzələri haqqında danışır. Bu xanım israilli olmadığından Yehova Allahı tanımır. Gəl görək bu qız xanımın evinə necə gəlib.\nXanım suriyalıdır. Əri Naaman isə Suriyanın ordu başçısıdır. Suriyalılar bu balaca israilli qızı əsir götürüblər və indi o, Naamanın arvadının qulluqçusudur.\nNaaman cüzam xəstəliyinə tutulub. Bu çox pis xəstəlikdir. Ondan insanın hətta əti də çürüyür. Buna görə də qız Naamanın arvadına deyir: ‘Kaş ki ağam İsrailə, Yehovanın peyğəmbərinin yanına gedəydi. Peyğəmbər onu cüzamdan sağaldardı’. Bir azdan xanımın əri bu söhbətdən xəbər tutur.\nNaaman bu xəstəlikdən tez sağalmaq istəyir və İsrailə getmək qərarına gəlir. Oraya çatdıqda Elişanın evinə üz tutur. Elişa qulluqçusunu göndərib Naamana İordan çayına yeddi dəfə girməyi tapşırır. Naamanın buna çox acığı tutur: ‘Məgər vətənimin çayları İsrailin çaylarının hamısından daha yaxşı deyilmi?!’ Bunu dedikdən sonra Naaman oranı tərk edir.\nAmma onun qulluqçuları deyirlər: ‘Ağam, əgər Elişa sənə çətin bir iş tapşırsaydı, məgər onu etməzdinmi? İndi nəyə görə onun dediyi kimi, çaya girib yuyunmayasan?’ Naaman qulluqçularının sözünə qulaq asıb yeddi dəfə İordan çayına girir. Bundan sonra onun bədəni sağalıb bərkiyir.\nNaamanın sevinci aşıb-daşır. O, Elişanın yanına qayıdıb deyir: ‘İndi bildim ki, İsrailin Allahı yer üzündə yeganə həqiqi Allahdır. Xahiş edirəm, bu hədiyyələri məndən qəbul et’. Elişa cavabında deyir: ‘Yox, götürmərəm’. Elişa bilir ki, hədiyyələri almaq düzgün olmazdı, çünki Naamanı sağaldan Yehova Allah idi. Elişanın qulu Gehazi isə hədiyyələri özünə götürmək istəyir.\nGör bunun üçün Gehazi nə edir. Naaman getdikdən sonra onun dalınca qaçıb deyir: ‘Elə indicə yanımıza dostlarımız gəlib, Elişa da məni göndərib xahiş edir ki, onlar üçün pay verəsən’. Əlbəttə, bu yalandır. Amma Naaman bunun yalan olduğunu bilmir və hədiyyələri Gehaziyə verir.\nGehazi evə qayıdanda artıq Elişa onun əməlindən xəbər tutmuşdu. Bunu ona Yehova bildirmişdi. Elişa deyir: ‘Bu pisliyi etdiyin üçün Naamanın cüzamı sənə gələcək’. Belə də olur!\nBütün bunlardan biz nə öyrənə bilərik? Birincisi, balaca qız kimi biz də Yehova Allah haqqında danışmalıyıq. Bu, çox insanlara xeyir gətirə bilər. İkincisi, qürrəli olmamalıyıq, Allahın xidmətçilərinə qulaq asmalıyıq. Yadındadırsa, Naaman da əvvəlcə özünü qürrəli apardı. Üçüncüsü isə, Gehazi kimi yalan danışmamalıyıq. Gördüyün kimi, Müqəddəs Kitabı oxuduqca çox şey öyrənirik, elə deyilmi?\n2 Padşahlar 5:1-27.