Rasim Qaraca: “Onlar yalançılar və rüşvətxorlar ölkəsinin qəhrəmandır”\n2021, 25 Oktyabr, Bazar ertəsi, Bakı vaxtı 11:36\nRasim Qaraca ilə sentyabr ayının ilk günlərində, yeni ədəbiyyat mövsümünün lap başlanğıcında söhbət etməyi qərara aldıq. Çoxlarının “ədəbiyyat generatoru” adlandırdığı bu adamın dilindən qeyri-adi açıqlamaları “Qafqazinfo” oxucularına təqdim edirik.\n- Mən istərdim ki, çağdaş ədəbi proses haqqında danışaq. Ədəbi prosesin indiki durumunu necə görürsünüz? Çoxlu kitablar dərc olunur, yeni imzalar meydana çıxır, zahirən yaradıcılıq sahəsində bir canlanma var. Bütün bunlar ədəbiyyatımızın inkişafda olduğuna dəlalət edirmi? Sizin fikriniz necədir?\n- Əlbəttə ki, bizdə ədəbi prosesin özünəməxsus dinamikası var, 10 il əvvəlkiylə müqayisədə böyük bir canlanma olduğunu görürük. Doğrudan da yaradıcı qüvvələr sel kimi axıb gəlir və ölkəmizin miqyasına görə yetəri qədər ədəbi məhsulun olduğunu söyləyə bilərik. Lakin, biz ədəbi qüvvələrin mənəvi boy artımından danışa bilmərik. İstedadlar var, ancaq yaradıcılığa münasibət və ya yaradıcılıq münasibətləri ibtidai, məhəlli olmaqdan qurtula bilmir. Proses öz içinə qapanmış bir durumdadır. Biz dünyadakı ədəbi proseslə öz təmas nöqtələrimizi tapa bilməmişik. Ola bilsin ayrı-ayrı fərdlər öz bildikləri kimi belə təmas nöqtələrini tapıblar, amma ümumən mənzərə belədir.\n- Bunu necə başa düşmək olar? Yəni, yazıçılarımız xarici ölkələrdə az çap olunurlar?\n"Rayonlarda yaşayan istedadları hər zaman düşünürəm. Bizim üçün adi görünən ədəbiyyat mühiti onlar üçün əlçatmazdır. Qazaxda Yaralı Bəxtiyar, Lənkəranda Cavidan bəzən diqqətdən kənarda qalırlar... Gənclərdən Əsəd Qaraqaplanın, Kəramət Böyükçölün, Feyziyyənin, Mövludun, Kənan Hacının yaradıcılığını izləyirəm. Ancaq onu da deyim, mən təbiət etibarilə zəiflərin tərəfindəyəm. Heç səsi çıxmayan, istedadı olsa da öz içinə qapanıb yaradıcılıqla sidq-ürəkdən məşğul olan insanlara hörmətim böyükdü".\n- Daha çox xarici müəllifləri tanımamağımızla bağlıdır bu məsələ. Hal-hazırda bizim yazıçılar ən azı 50-100 il köhnənin yazıçılarından qidalanmaq məcburiyyətindədirlər. Dostoyevski, Kafka, Markes nə qədər olar? Müasirlərdən çox az sayda tərcümələr var. Hətta tərcümə olmasa belə, heç kim bildiyi dillər vasitəsilə ədəbiyyat hadisələrinin qaynar nöqtələrindən xəbər tutmur. Ədəbiyyatın da öz dəbdə olan adları var və ədəbi proses əsasən bu dəbin əsarətindədir.\n- Məsələn siz özünüz hansı qaynar nötələrdən xəbərlər alırsınız?\n- Açığını deyim, mən Türkiyə türkcəsini yetəri qədər yaxşı bildiyimə baxmayaraq, Rusiyadakı ədəbi prosesi daha maraqlı hesab edirəm, mümkün qədər buradakı yeni nəsil yazarları təqib etməyə çalışıram. Türkiyə bizə nə qədər doğma olsa da oradakı ədəbi ədəbiyyat anlayışı bizə yaddır. Yanlış anlaşılmasını istəməzdim. Bunu deyərkən yaradıcılığa təkan verəcək motivləri, yazıçının cəmiyyətdəki rolu və s. nəzərdə tuturam. Bizim gənc yazıçılar Orxan Pamukdan öyrənməyə çalışsalar yollarını azacaqlar, ancaq, məsələn, Limonovu oxusalar, bax o zaman əsl damara düşəcəklər, mənə belə gəlir.\n- Orxan Pamuk Nobel almış bir yazardır, hər halda ondan öyrəniləsi şeylər vardır.\n- Şübhəsiz vardır. Ancaq mənə görə, mənim özüm kimi sadə ailələrdən çıxmış və sovet qazanında bişmiş rus yazıçılarından öyrəniləcək daha çox şeylər vardır.\n- Belə çıxır ki, ədəbi prosesdə yol işarətlərinə ehtiyac yaranıb? Bəs yol göstərməli olan ədəbi-tənqid nə iş görür?\n- Məncə bu cür yolları elə yazıçılar göstərməlidir. Tənqidçilərin vəzifəsi bədii mətnləri analiz etməkdir. Onlar pis əsərləri də oxumalıdırlar. Ancaq yazıçının belə bir öhdəliyi yoxdur... Adətən belə hallarda ədəbi proses şüuralttı olaraq öz içərisindən ən güclü olanını seçib onun arxasınca gedir. Buna görə deyirəm, ədəbi prosesin öz dinamikası var.\n- Ölkənin siyasi mənzərəsi göz önündədir. Formal olaraq ölkədə çoxpartiyalı sistem olsa da, əməldə təkpartiyalılıq hökm sürməkdədir. Bəs ədəbiyyatda vəziyyət necədir? Hakim ədəbiyyat partiyasından kənarda qalan qüvvələr, siyasi oppozisiya ilə müqayisədə daha rahat nəfəs ala bilirlərmi?\n- Corc Oruelin belə bir sözü var ki, avtoritar rejimlərdə şairlər nə cürsə nəfəs ala bilirlər, ancaq yazıçıların belə rejimlərdə nəfəs alması mümkün deyil. Bu sözlərdə həqiqət var. Bizdə ən radikal yazıçılar belə siyasi hakimiyyətlə münasibətlərini xoş tutmaq məcburiyyətindədir. İndiki hakimiyyətin yazıçı qarşısında qoyduğu yeganə yol açıq məddahlıqdır. Və durumu dəyərləndirən ağıllı yazıçılar da ən azından susmağa üstünlük verirlər.\n- Sovet dövründə Azərbaycanda ədəbiyyat siyasətin tərkib hissəsi idi. Yəni, cəmiyyətin ədəbiyyatını da dövlət idarə edirdi. İndi isə elə deyil axı, indi siyasət öz işi ilə məşğuldur, ədəbiyyat isə özbaşınadır. Yazıçı təşkilatlarını qeydiyyatdan keçirməsələr də düşünürəm ki, ədəbiyyat sərbəstdir.\n- Məşhur aforizmdə deyidiyi kimi, səni rədd edirlər, sən isə istədiyin yerə getməkdə sərbəstsən. Bəli, Azərbaycan yazıçısının indi belə bir sərbəstliyi var. Yazıçıların böyük ordusu hakimiyyətin onlar üçün yazdığı senari ilə, dekorativ yazar rolu oynamaqla razılaşıblar. Xaricdən biri gələndə göstərsinlər, bax bizdə Yazıçılar Birliyi də var, bu da bizim xalq yazıçılarımız. Yazıçılar Birliyinə canlı ədəbiyyat muzeyi də demək olar. Yaşlı və gənc tarixi eksponatlarla tanış olmaq istəyənlər yolunu oradan sala bilər... Bizdə “özbaşına” sözünün mənfi çaları da var. Bu mənada haqqlısınız, ədəbiyyat özbaşınadır.\n- Çingiz Abdullayev mənə müsahibəsində demişdi ki, cəmiyyətin yazıçıları oxumadığını iddia etmək absurddur. Mən Azərbaycan yazıçısıyam və dünyada ən çox oxunanlardan biriyəm, mənim 20 milyondan artıq tirajım var. Bir baxımdan məntiqlidir. Deyir ki, mənim bir kutabım 20 dəfə çap olunur, hər dəfə 50 min, 100 min, dünyanın bütün ölkələrində.\n- Bu nə deməkdi? Bunu niyə deyir?\n- Yəni, deyir ki, kim deyirsə ki, oxuyan yoxdu, yalan sözdü. Görürsən, mən yazıram oxuyurlar. Yəni, deməli yazmağı bacarmırlar.\n- Axı, ədəbiyyatın müxtəlif janrları var. Elə janrlar var ki, o janrlar populyar deyil. Məsələn, poeziya. Poeziya pula getmirsə, dünyanın heç yerində satılmırsa, bu o demək deyil ki, şeir və şair olmamalıdır və ya yaradıcılığın bu növü lazımsızdır.\n- Yəni, siz deyirsiz ki, Çingiz Abdullayevin populyarlığı yazdığı janrla bağlıdır?\n- Detektiv janrı... Ümumiyyətlə, detektivi ciddi janr hesab etmirlər. Mən Çingiz Abdullayevi personası ilə işim yoxdur, onu tənqid etmək istəmirəm, indi bizim mövzumuz başqadır. Sözün düzü mən onun heç bir əsərini oxumamışam. Oxumağa çalışmışam, amma, mənlik deyil o əsərlər. Kim oxuyursa özü bilər. Amma, mən Çeyzdən, Aqata Kristidən sonra Azərbaycan dedektivini oxuya bilmərəm. Zövqümü korlaya bilmərəm. Qoy kimlərsə Çingizi oxusun. Amma çoxluq həmişə haqlı olmur axı. Məsələn demokratiyanın bir düsturu da budur ki, çoxluq haqlıdır. Amma, bizim xalqda çoxluq haqqında çox pis bir söz var. Mənə görə azlıq dəyərlidir. Məsələn, biz bilirik ki, cəmiyyətdə ağıllı insanlar azdır. Cəmiyyətin 3%-i, 5%-i yaxud 1%-i, lap azdır. Ələlxüsus da bizim kimi qeyri-demokratik ölkələrdə dəyərli adamların sayı get-gedə azalır. Xaricə qaçırlar, əzilirlər, mövqelərini dəyişirlər... Azad, sərbəst düşüncəli, öz zövqünü qoruyub salxlayan insanların sayı get-gedə azalır, tükənir. Bu adamların heç maddi imkanı da yoxdur. Bu təbəqənin də özünün fərz edək ki, bir yazıçısı var və bu yazıçı da tutaq Nərmin Kamaldır, Rafiq Tağıdır, Aqşin Yeniseydir, Seymur Baycandır, Həmid Herisçidir. Bunlar həmin ağıllı azlığın yazarlarıdır..\n- Yalnız öz ədəbi nəslinizdən adlar çəkdiniz...\n- ...və ya, Seyran Səxavətdir. O da azlığın yazıçısıdır. Çünki əzilənlərin həyatını yazır, vətəndaş mövqeyi var. Ç.Abdullayev kimi hər zaman və yalnız hakimiyyətin yanında deyil... Bu yazıçıları oxuyan incə zövqlü bir təbəqə var ki, bu təbəqənin də 70%-nin kitab almağa pulu yoxdur. Amma onların əsl mətndən, dəyərli mətndən başları çıxır. O təbəqəyə xitab edən yazıçı artıq öz kitabının satışından gəlir əldə edə bilməyəcək. Ümumiyyətlə, mən çoxluğu ciddi hesab etmirəm. Məsələn Yazıçılar Birliyi çoxluqdur, amma bugünkü Azərbaycan ədəbi prosesində Yazıçılar Birliyinin yeri nə qədərdir?\n- Yəqin ki, sıfıra çox yaxındır.\n- Bu kimin günahıdır?\n- Bunun günahı ondadır ki...\n- Yəni, Seymur Baycan, Aqşin Yenisey demişkən günah Anardadır?\n- Mən deyəcəm sizə. Bayaq Rusiya və Türkiyədən danışdıq. Bu ölkələrdə yazıçı özbaşına ola bilər, heç bir təşkilatda olamaya bilər və kitabını nəşr etdirib bazara çıxara bilər. Tamamən azad bir yazıçı kimi yaşayar və acından da ölməz, çünki orada əhalinin sayı çoxdur. Orta bir yazıçının 10-20 min kitabı satılsa maddi rifahı təmin olunar. Rusiyada belə yazıçılar çoxdur, bunlar qabağa gedirlər, tez də görünüb irəli çəkilirlər, məşhurlaşırlar, çoxsaylı nəşriyyatlar belə yazıçılara yüksək qonorar təklif edir. Türkiyədə də buna bənzər bir durum var. Amma bizim kimi kiçik ölkələrdə ədəbi proses tənzimlənməldir. Yəni, elə qayğıkeş dövlət olmalıdır ki, o azad fikirin, ədəbiyyatın, poeziyanın sönməsinə imkan verməsin. Bundan ötrü də ədəbi proses demorkatik tərzdə tənzimlənməlidir. Bizim kimi balaca Avropa ölkələri var. Onlar tənzimləyirlər, yazıçını həvəsləndirilər, mükafat\nRasim Qaracanın son kitabı\nsistemləri var. Belə ölkələrin Mədəniyyət Nazirliyi yazıçılarla bağlı layihələr həyata keçirir, layihələrin işlənməsi mexanizmləri çox rahatdır...\n- Bəs bizdə niyə eləmirlər? Çoxluq, Yazıçılar Birliyi bunda maraqlı deyil?\n- Son zamanlar leksikonumuza daxil olmuş maraqlı bir söz var: “hakimiyyətyönümlü”. Bax bizdə xüsusi imtiyazlı, yazıçı rolunu bacarıqla oynayan hakimiyyətyönümlü bir yazıçı kastası var, onlar üçün bütün qapılar açıqdır. Bu yazıçılar nə cürsə hakimiyyətə sədaqətlərini sübut ediblər. Sanki həm yazıçılar həm də hakimiyyət qarşılıqlı surətdə anlaşaraq bu oyunu oynamaqdadır. Yazıçılar hakimiyyətyönümlü olmaq istədiyi kimi, hakimiyyət də yazıçıları hakimiyyətyönümlü etmək istəyir, biri-birlərini də çox asanlıqla tapırlar. Hal-hazırda ədəbiyyatın mənzərəsini yaradanlar da elə həmin bu “hakimiyyətyönümlü” yazarlardır.\n-Sizcə yazıçı “müxalifətyönümlü” olmalıdır.\n-Yazıçı azad olmalıdır. Hakimiyyəti də, müxalifəti də tənqid etmək haqqını özündə saxlamalıdır. Azad Yazarlar Ocağının 2003-cü ildə yayınlanan manifestində belə bir cümlə var idi: “Azərbaycan yazıçısı hakimiyyətdə olan və olmayan hər hansı bir siyasi partiyanın nökəri və qulluqçusu deyildir, bundan sonra o, heç bir zaman dövlətdən təltif almaq naminə həqiqətə göz yummayacaqdır, həqiqət təhlükəli olsa belə onu söyləməkdən çəkinməyəcəkdir”. Mən öz şəxsi həyat devzimi isə qədim bir ata sözündən götürmüşəm: “İnkar mübarəkdir!”.\n- Yazıçılar Birliyinə kim mane ola bilər ki, ədəbi proses canlı olsun?\n- Bayaq dediyim kimi, YB canlı ədəbiyyat muzeyidir. Buarda eksponatların yerini dəyişmək olmaz. Axı kim istəyər ədəbi proses canlı olsun, kimlərsə yetişsin və bunların şöhrətinə kölgə salsın.\n- Artıq əlini keçmişəm, necə bəyəm?\n- Neçə ildi bu məkanda döyüşürsüz?\n- Döyüşmürəm, sadəcə yaşayıram. Buna döyüşmək demək olmaz.\n- Obrazlı desək, mən gözümü açandan sizi Yazıçılar Birliyi ilə mübarizədə görmüşəm. Yəni, bu məfkurə ilə, bu dediyiniz problemlə mübarizədə.\n- Mübarizə ikinci dərəcəli işdir. İstərdim məni yazdıqlarıma görə tanıyaydınız və yaradıcılıq haqqında danışaq. Mən ədəbiyyatla yaşayan və yaşamağı istəyən bir adamam, bundan zövq alıram. Bu mənim hobbimdir, hobbimin ətrafında dolaşıram, uzağa getmək istəmirəm. Aradabir olduğum yeri təmizləmək istəmişəmsə bu da təbiidir. Ədəbiyyat mətbəxini də tör-töküntüdən təmizləmək lazımdır. Buna mübarizə demək olarsa deyək.\n- Yox , həqiqətən də buna mübarizə demək lazımdır, çünki bu işləri görərkən çox güclü insanların mənafeyinə toxunmusunuz. Təşkilat olaraq Azərbaycanın ən gənc və istedalı insanlarını üzə çıxarmağa çalışan bir təşkilat yaratmısız. Bu təşkilatın da ətrafında tutaq ki, 15-20 nəfər istedadlı gənc toplaşıb.\n- Sadəcə olaraq istedadlı insanlar bir araya toplaşıb desək daha doğru olar. Bizdə özünü təşkilatlandırma anlayışı çox zəifdir. Fərdi olaraq bir iş görmək\nRasim Qaraca və Aqşin Yenisey\ndüşüncəsi üstünlük təşkil edir. Amma, daha mədəni xalqlarda özünütəşkil düşüncəsi daha yüksəkdir. Özəlliklə, bizdə yazıçılar ailəsində özünütəşkil anlayışı çox zəifdir. Çox vaxt deyirlər “ədəbiyyat təşkilatlarda yaranmır”. Xüsusən istedadsız adamlar, ətrafında öz kölgəsindən başqa kimsə olmayan yazarcıqlar bu sözü işlətməyi xoşlayırlar. Halbuki güclü qələmlərin birləşməsi ən təbii haldır. Mənim nəzərimdə ədəbiyyat kollektiv fəaliyyətdir. Bu yazıçıdan asılı olmadan belədir. Hər hansı bir əsər yaranarkən özündəqədrki ənənəni davam etdirir. Bax bu ənənənin yaranmasında çoxsaylı yazıçılar iştirak edib... Bu mənada yeni nəsil yazarların AYO adlı təşkilatının olması ədəbiyyatımızın yalnız xeyrinədir.\n- Yəni, bu insanları toplamaq, təşkilatı qurmaq, tədbirləri keçirmək.., hamısı zəhmət tələb edir.\n- Burada belə çətin şey yoxdur ki. 10 nəfərə zəng elədin, görüşüb çay içdin, müəyyən məsələlərlə bağlı söhbətlər etdin, bu da olur təşkilati fəaliyyət. Yəni toplaşmaq, proqramlı şəkildə fəaliyyət göstərmək yaradıcı insanların önündə yeni üfiqlər açır. Bu sadə bir həqiqətdir. Önəmli olan proqramlı fəaliyyətdir.\n- Aqşin də, Seymur Bycan da iddia edir ki, biz qələbə qazandıq. Onlar həmişə mətbuatda öz qələbələrini bayram edirlər. Siz rəhbər olaraq, lider olaraq bu işlərə necə baxırsız?\n- Əgər qarşı tərəf sənin heç bir arqumentini təkzib edə bilmirsə bu elə qələbə deməkdir. Rəsmi Yazıçılar Birliyi mənəvi cəhətdən tamamən iflas edib. Ədəbiyyat atalarının maskası çoxdan yırtılıb. Elə Seymur, Aqşin bu sahədə az iş görməyiblər. Bu mənada əlbəttə qələbə qazanılıb. Həqiqətən də bu gün Seymur Elçindən, Anardan və ya Əkrəmdən daha çox oxunur. Azad oxucunun ixtiyarına buraxsan, Anarın təzə yazdığı bir romana deyil, Seymurun, Ələkbərin və ya Aqşinin əsərinə çox maraq göstərəcək. Həm çox satılacaq, həm də oxucu bu yeni müəlliflərdə istədiyini tapa biləcək.\n- Bir tərəfdən də ümumiyyətlə həm bizdə, həm də dünyada kitaba maraq azalıb.\n- Biz oxucu mühitini aktivləşdirə bilməmişik. Bu bizim imkanımız xaricindədir. Biz oxucuya çata bilmirik, oxucunun heç bizdən xəbəri yoxdur. Televiziyalar yazıçı üçün qapalı məkanlardır. Şəxsən, mən özüm imtina etmişəm televiziyaya çıxmaqdan. Yazıçı, eyni zamanda ziyalıdır axı. Onun əsərinin xaricində də cəmiyyətə deməyə sözü var. Müsahibə verirsən, bu da ədəbiyyatın tərkib hissəsidir. Oxucu təmasının olmaması böyük problemdir. Necə edəsən ki, insanlar kitab oxusunlar? Bu həm bizim ölkənin durumundan irəli gələn problemdir, həm də beynəlxalq problemdir, tamamən internet, informasiya əsri ilə bağlamaq olmaz. Almaniyada da, İsveçrədə də informasiya əsridir, amma orada görürsən ki, kitabı tənəzzül etməyə qoymurlar. Problemi araşdırıb həlli yollarını axtarırlar.\n- Sizcə fikrinizcə siyasilər yazıçıların sözünə qulaq asmalıdırlarmı?\n- Həqiqi söz onsuz da öz təsirini göstərəcək. Xüsusən, mövqeyini dəyişmiş siyasilər haqqında bizim uşaqlar nə qədər kəskin yazılar yazıblar. Yazıçının\nvəzifəsi vicdan faktorunu ayıq saxlamaqdır. Mən ayıq vicdanlı qələm adamlarını yalnız Azad Yazarlar Ocağı sıralarında görmüşəm. Kənardakılar istəsələr belə bunu bacarmazlar. Təkcə siyasilərə deyil, səni oxuyan hər kəsə təsir etmənin isə yalnız bir yolu var, bu da sənin öz şəxsi bioqrafiyandır.\n- Məncə yazıçı üçün efir lazımdır. Nədənsə biz Azad yazarları TV ekranlarında görmürük. Bunun səbəbi nədir?\n- Bəlkə efirə çıxsaq səsimiz yumşalar. Görünür bunu istəməyənlərin daha sərt sözə ehtiyacı var. Əslinə qalanda bunun yazıçıya faydası var. Səbəb odur ki ziyalılığın aktuallığı qalmayıb. Ağıllı insanlar çoxdur, ancaq onların heç birini TV ekranlarında görmürük. Hətta siyasi cəhətdən loyal olan ağıllı insanları biz öz doğma TV-lərimizdə görə bilmirik. Məsələn, Niyazi Mehdini nə qədər görürük efirdə? Görkəmli filosofdur, zəngin təcrübəsi var.\n- Yəni, cəmiyyətin bir növ işığı zəifləyib.\n- ...ziyalılar çıxıb danışsın efirdə, onların deməyə sözü var. Nəyə görə onlar kənarda, bucaqda, hansısa saytda yazılar yazmalıdır? Ağalar Məmmədov, onu nə qədər efirdə görürük? Belə ziyalıların sayı çoxdur. Həmid Herişçinin yaxşı verilişləri var idi, yazıçıdır, onun deməyə sözü var. Rafiq Tağı, nəyə görə ona ayrıca veriliş həsr olunmur? Biz onu ancaq “Səni axtarıram” verilişlərində görürük. Orada da danışmağa imkan vermirlər. Ziyalıya özünü ifadə edə biləcəyi məkan verilməlidir.\n- Onların sözünü deyə biləcəyi bir mühit olmalıdır.\n- Bilavasitə efir olmalıdır. Ona görə də internet saytları, internet televiziyaları gündəmə gəlib. İndiki zamanda azad sözün qarşısını almaq mümkün deyil. Ən yaxşısı ona meydan verməkdir. Əslində onların ölçülərinə görə çox kiçik və ziyansız şeylərdən, şeirdən və ədəbiyyatdan danışmaq istəyirik. Başqa heç nədən.\n- Camaat evlənmə proqramlarından imtina edib, internet televiziyaya baxmır. Burada cəmiyyətin özünün də meyilliliyi var. Toplum sanki buna razıdır.\n- Belə bir məsəl var; iydə varsa cəhrədə də var... əlbəttə bu xalqın özündə də var. Mən “camaatımız” haqqında özümün son müşahidəmi sizə demək istəyirəm, heyrət olunacaq dərəcədə uyğunlaşmaq xasiyyəti var insanlarımızda. Hər şeyə uyğunlaşmaq və tez bir zamanda onu normativ halına gətirmək. Məsələn, ən murdar şeylərdən biri budur ki, insanlar artıq rüşvəti norma kimi qəbul ediblər və buna qarşı durmaq haqqında heç düşünmürlər də. Buna görə də bizim ən böyük mübarizəmiz elə bu camaatla olmalıdır. Bu qədər əzilən və təhqir edilən və bu qədər də dözüb səsini çıxartmayan ikinci bir xalq, millət, toplum tapa bilməzsiniz bütün dünyada. Bəlkə də uyğunlaşmaq millətin özünüqoruma instinktindən irəli gəlir. Ancaq, yenə də ortada qəhr olan namuslu insanlar, yaradıcı ziyalılar və sadə vətəndaşlardır. Bu rəzalət mənzərəsi qarşısında bizim yazıçıların güldən-bülbüldən yazmağı böyük riyakarlıqdır. Xalq öz səsini şairə verib, daha doğrusu şair xalqın səsi, danışan dili olmalıdır, ancaq o nə edir, öz ahu-zarından, daşa dəyən nakam məhəbbətindən yazır...\n- Burada bir məqam qeyd edim. Biz bayaq zamanı da müqayisə etdik, Yazıçılar Birliyi ilə sizi də. Görünən budur ki, indi Yazıçılar Birliyi ətrafında olanlar, o zümrə sizin zümrədən ağıllı tərpənib, zamanın nəbzini tutublar.\n- Belə çıxır ki, onlar daha ağıllıdırlar? Hə, yalançılar ölkəsində onlar haqlıldırlar, rüşvətxorlar ölkəsində onlar qəhrəmandır. Zaman özü əyilib, zamanın güzgüsü əyilib, o əyri güzgüdə bunlar düz görünür. Bu onların ağıllı olması demək deyil. Biz obyektiv gerçəklikdən danışırıq.\n- Sizin başlatdığınız bir hərəkat var. Bunun necə nəticələnəcəyini gözləyirsiz?\n- Biz yeni düşüncəli yazıçı nəslinin yetişməsinə nail olmuşuq. Bundan sonra ədəbiyyatımızın inkişafı qarşısını heç kimsə ala bilməyəcək. AYO-nun başladığı düşüncə inqilabı get-gedə daha çox yazıçını əhatə edəcək, indi bizi başa düşmək istəməyənlər də tezliklə yolumuzun həqiqət olduğuna inanacaqlar.\n- AYO-da toplaşan gənc yazarlar var. Aqşin, Seymur, Nərmin, Sevinc və b. var. Bunlardn hansını sevirsiz, oxuyursuz?\n- Adını çəkdiyiniz gənclərin hər biri maraqlıdır, hər birinin özünəməxsus üstün cəhəti var. İstedad baxımından bunlardan heç birinin əksikliyi yoxdur. Onlar tamamən yetişmiş, öz üzərində işləmiş, mütaliəli bazası olan yazarlardır. Onları da mən tapmamışam, istedadlı insanlar bir-birini tapıb. İstedadı zəif olanlar isə onların arasından öz-özünə qopub.\n- AYO-dan kənarda istedadlı gənclərdən öz əsərlərilə diqqətinizi cəlb edəb gənclər varmı?\n- Var əlbəttə, belə gənclər çoxdur. Ədəbiyyata çəkinə-çəkinə gələnləri xoşlamıram. Əsərləri zəif olsa da iddialı gənclərə isə rəğbətim böyükdür. Rayonlarda yaşayan istedadları hər zaman düşünürəm. Bizim üçün adi görünən ədəbiyyat mühiti onlar üçün əlçatmazdır. Qazaxda Yaralı Bəxtiyar, Lənkəranda Cavidan bəzən diqqətdən kənarda qalırlar... Gənclərdən Əsəd Qaraqaplanın, Kəramət Böyükçölün, Feyziyyənin, Mövludun, Kənan Hacının yaradıcılığını izləyirəm. Ancaq onu da deyim, mən təbiət etibarilə zəiflərin tərəfindəyəm. Heç səsi çıxmayan, istedadı olsa da öz içinə qapanıb yaradıcılıqla sidq-ürəkdən məşğul olan insanlara hörmətim böyükdür. Əlbəttə , mənim tanıdıqlarım AYO qrupundan olanlardır, şübhəsiz belə insanlar çoxdur, onları da tanımaq istərəm. Samir Bulut, Sima Ənnağı, Məhəmməd Salur, Nicat Məmmədov mənim tanıdığım böyük ədəbiyyat aşiqləri və kristal təmənnasız yazıçılar və çox dəyərli ziyalılardır.\n- Gənclərdən heç birinin adını çəkmədiniz?\n- Hansı gənclərdən?\n- Bayaq adını çəkdiyim gənclər. Bilirsiniz, istedad hamıda eyni ola\n"Bəzən zarafatla deyirəm, AYO-da voltaj çox yüksəkdir, zəiflər burada duruş gətirə bilmir. Ancaq bunu elə-belə deyirəm, zatən AYO-dan ayrılmaq mümkün deyil, ictimai rəy nədənsə bunu qəbul etmir".\nbilməz. Oxuyanda görürsən ki, bu o birindən istedadlıdır. Məsələn, Seymurun “Quqark”ını oxumusuz?\n- Bəli, oxumuşam\n- Aqşinin “Cənnətdə terror aksiyası” romanını da?\n- Onu da.\n- Müqayisə etməmisizmi hansı daha gözəl yazır?\n- Mən müqayisə etmirəm, əgər xoşuma gəlirsə davam edirəm. Bəlkə yaxından tanıdığıma görə bu müəllifləri çox asanlıqla oxuyuram. Seymurun realizmi çox nadirdir, müşahidə qabiliyyəti güclüdür. Amma Aqşinin aforistik düşüncə tərzinə, dil oyunlarına kimsə çata bilməz.\n- Amma AYO-dan qopub gedənlər də olub.\n- Bəli belələri olub. Müxtəlif səbəblərdən olub, mən bunu normal sayıram. Bəzən zarafatla deyirəm, AYO-da voltaj çox yüksəkdir, zəiflər burada duruş gətirə bilmir. Ancaq bunu elə-belə deyirəm, zatən AYO-dan ayrılmaq mümkün deyil, ictimai rəy nədənsə bunu qəbul etmir.\n- Onlarla araznızda problem var?\n- Problem şəxsi deyil, mənim heç kimlə şəxsi problemim yoxdur. Biz təşkilatı tarixi bir meyvə kimi yetişdirmişik. Bir ağac əkmişik və onu müəyyən yerə qədər gətirmişik. O ağaca balta vuranları düşmən hesab etməsəm də, dost da saymıram.


BANM - Bakı Ali Neft Məktəbinin 7 tələbəsi İspaniyada təhsil alacaq\nBakı Ali Neft Məktəbində "Qadınlar və mühəndislik" mövzusu müzakirə olunub\nBakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri Malayziyada qlobal innovasiya yarışmasının qalibi oldu\nPrezident mükafatçısı Elmar Əsgərzadə: "BANM ölkədə innovasiya sahəsində ən qabaqcıl ali təhsil müəssisəsələrindən biridir"\nLalə İsmayılzadə Bakı Ali Neft MəktəbininTələbə Gənclər Təşkilatına sədr seçildi\nBakı Ali Neft Məktəbi Tallin Texnologiya Universiteti ilə əməkdaşlığa başladı\nBakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri İspaniyada Hackathon yarışmasında qalib olublar\nBakı Ali Neft Məktəbi Türkiyənin Ali Təhsil Şurası tərəfindən tanınıb\nBakı Ali Neft Məktəbində "Mühəndislər üçün biznes təhsili" layihəsinin növbəti kursuna start verilib\nBakı Ali Neft Məktəbində Layihə İdarəetmə Məktəbinin modul sertifikatları təqdim olunub\nBakı Ali Neft Məktəbində Gənclər günü qeyd olunub\nBakı Ali Neft Məktəbinin 7 tələbəsi İspaniyada təhsil alacaq\nBakı Ali Neft Məktəbinin Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi ixtisasının tələbələri 2019-2020-ci tədris ilinin yaz semestrində İspaniyanın Alkala Universitetində 1 semestr müddətinə təhsil alacaqlar. Onların Alkala Universitetində tədris müddəti 21 yanvar - 20 iyun tarixlərini əhatə edəcək.\nTələbələr Rəqəmsal elektronika, Mühəndislik mexanikası, Elektrik mühəndisliyi ixtisasları üzrə təhsillərini davam etdirəcəklər.\nBakı Ali Neft Məktəbinin rektoru Elmar Qasımov İspaniyaya yola düşən tələbələr və onların valideynləri ilə görüşüb.\nRektor bildirib ki, Bakı Ali Neft Məktəbi İspaniyanın Alkala Universiteti ilə “Erasmus+” Tələbə mübadilə proqramı çərçivəsində sıx əməkdaşlıq edir. “Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi” ixtisasında təhsil alan 7 tələbənin İspaniyaya təhsil üçün göndərilməsi BANM-in xarici ölkə və ali təhsil müəssisələri ilə qurduğu genişmiqyaslı əməkdaşlıq əlaqələrinin təzahürüdür. O qeyd edib ki, bu proqram çərçivəsində yaz semestrində digər ölkələrə də tələbələr göndəriləcək. E.Qasımov tələbələrə tövsiyələr verib və onlara uğurlar arzulayıb.\nGörüşdə İspaniyada təhsil alacaq tələbələr çıxış edərək xaricdə təhsil almaları üçün yaradılan şəraitə görə Ali Məktəbin rəhbərliyinə təşəkkürlərini ifadə ediblər. Onlar ölkəmizi, milli adət ənənələrimizi və BANM-i İspaniyada uğurla təmsil edəcəklərini vurğulayıblar.\nQeyd edək ki, “Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi” ixtisasında təhsil alan 3-cü kurs tələbələri Müjgan Hüseynli, Yaqut Bədəlova, Yaqut Şəkizadə, Mahirə Əsədzadə, Ayxan Haqverdiyev, Sənan Həsənov və Şəms Əliyeva İspaniyanın “Alcala de Henares” şəhərinə yola düşüblər.


Məlahət İsmayılqızı- İtirilmiş Cənnət yaxud Göyçə rəmzləri » davam.az - BÜTÖV AZƏRBAYCAN ADINA!\nMəlahət İsmayılqızı- İtirilmiş Cənnət yaxud Göyçə rəmzləri\n07.04.2015 [16:10] - Gündəm, Qərbi Azərbaycan-İrəvan\nMəlahət İsmayılqızının “İtirilmiş Cənnət yaxud Göyçə rəmzləri” adlı memorial-povest janrında yazdığı kitabı işıq üzü gördü. Kitabda əsasən Göyçə mahalında tanınmış maarifçi ziyalı, görkəmli jurnalist, üzün müddət (qaçqınlıq dövrünə qədər) ideoloji və təsərrüfat sahələrinə başçılıq etmiş, elin hörmətini, ehtiramını qazanmış Əliyev İsmayıl Hüseyn oğlunun həyat və fəaliyyətindən söhbət açılır.\nKitabda Göyçə mahalılnını keçmiş tarixində olub-keçənlər yad olunmaqla, eyni zamanda orada yaşayan türk insanların sosial-ictimai həyatı haqqında məlumatlar dərc edilmişdir. Bu məlumatlar söz yox ki, tariximizin xronologiyasına əlavə olunmuş dəyərli yaddaş elementlərindəndir. Göyçə mahalında yaşayıb fəaliyyət göstərən ziyalılarımızın və vəzifə adamlarımızın həyatı ilə bağlı hadisələr ellə bağlı və vəhdətdə cərəyan etdiyindən ümumi zaman kəsiyini əks etdirir.\nKitabda İsmayıl müəllimin məqalələrindən və nəzəri fikirlərindən də seçmələr verilir. Bunlardan əlavə, İsmayıl müəllimin barəsində onunla ziyalı, dostluq münasibətlərində olan ziyalıların, elin dilindən eşitdiyi xoş xatirələri qələmə alan yazarların da məqalələrindən maraqlı yazılar verilmişdir.\n“İtirilmiş Cənnət yaxud Göyçə rəmzləri” kitabı haqqında hələ siqnal nüsxəsini oxuyanlar artıq Göyçə tarixininin gərəkli məqamlarınıdan olan səhifələrini əks etdirən bu əsəri yüksək rəğbətlə qarşılamışlar. Əsərin “Kitab təqdimatı” tədbirinə də hazırlıq gedir və dəyərli oxucularımız, mən inanıram ki, həmin təqdimatda öz oxucu münasibətlərini yetərincə bildirəcəklər.\nNiftalı GÖYÇƏLİ - Milli Dirçəliş Hərəkatı partiyası sədrinin Mədəniyyət məsələləri üzrə müşaviri.


Arxeoloji tapıntıların tarixləndirilməsi qrupu yeni nəticələr əldə edib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Radiasiya Problemləri İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent Sahib Məmmədovun rəhbərlik etdiyi arxeoloji tapıntıların tarixləndirilməsi qrupu yeni nəticələr əldə edib.\nİnstitutdan AZƏRTAC-a bildiriblər ki, qrupun gənc tədqiqatçısı, kiçik elmi işçi Aybəniz Əhədova Elektron Paramaqnit Rezonans və Termolüminessensiya metodlarından istifadə edərək Neolit dövrünə aid arxeoloji tapıntıların yaşlarını təyin edib. Tədqiqat zamanı o, Qəbələ rayonundakı Qalayeri qədim yaşayış məskənindən götürülən diş nümunəsinin eramızdan əvvəl 3514-cü ilə, Ağstafa rayonunda yerləşən Həsənsu abidəsindən götürülmüş nümunənin eramızdan əvvəl 6432-ci ilə, Bərdə rayonu ərazisində yerləşən 3 saylı Əmirli abidəsindən götürülən diş və keramika nümunələrinin isə eramızdan əvvəl 5937-ci il və eramızdan əvvəl 6189-cu ilə aid olduğunu sübut edib.\nQeyd edək ki, Radiasiya Problemləri İnstitutunda arxeoloji tapıntıların tarixləndirilməsi 3 müxtəlif metodla (radiokarbon, elektron paramaqnit rezonans və termolüminessensiya) aparılır və tapıntıların yaşı təyin olunur.\nAZERTAG.AZ :Arxeoloji tapıntıların tarixləndirilməsi qrupu yeni nəticələr əldə edib


Bugün 2020-07-13 14:36\nÖlümündən sonra da doğulan şair\nƏdalət Əsgəroğlunun 60 yaşına\nƏdalət Əsgəroğlu... Yaşasaydı, bu il yanvarın 7-də öz ad gününü-60 yaşını qeyd edəcəkdi. Amma 57 yaşında qəfil, mən deyərdim gözlənilməz bir ölüm haqladı onu.\nƏdalət həyatda çox nikbin, xoşhal, xoşbəxt bir adam kimi görünürdü. Son iş yeri-Yazıçılar Birliyinin mətbuat xidmətinin rəisiydi. Dəfələrlə onun o balaca otağında görüşmüşük. Hər dəfə bir sorğuyla gəlirdim yanına, çıxıb getmək istəyəndə “Sən Allah, bir dayan!” deyib məni saxlayır, öz təzə şeirlərini oxuyurdu. Öz oxumağından ləzzət alırdı.\nƏslən göyçaylı idi. Böyük həmyerliləri Rəsul Rza və Əli Kərimlə fəxr edirdi. Onların hər ikisinə şeirlər həsr etmişdi. İlk şeiri -”Zirvələr”- “Azərbaycan pioneri” qəzetində dərc ediləndə cəmi 12 yaşı vardı. Ədalət deyirdi ki, uşaqlıqdan söz deməyə həvəsim olub. Anamın söylədiyi incə, həzin bayatılar içimdə qəribə duyğular oyadırdı. Çalışırdım ki, mən də bayatı yazım. Anam dünyasını vaxtsız dəyişdi, neçə bayatını da özüylə apardı. Doqquzuncu sinifdə oxuyanda Rəsul Rzanın - o böyük şairin qarşısında bir şeir oxudum. Bəyəndi, amma dedi ki, çox oxu, mütaliə elə...\nADU-nun Filologiya fakültəsini bitirmişdi. İlk şeir kitabı - “Yaz ilə gələn sevda” -1990-cı ildə işıq üzü gördü. Sonralar daha səkkiz kitabı çapdan çıxdı.\nÖz yaşıdları arasında seçilirdi. Axtarışdaydı, obrazlı fikir, təzə deyim axtarışında. Mərhum tənqidçimiz Aydın Məmmədovun vaxtında dəqiq ifadə etdiyi bir fikrini xatırlayıram: “Şeir axtarışlarının əsasını - obrazlı təxəyyülü dərinləşdirərək şeir fərdiyyətini, şeir orijinallığını, şeir bənzərsizliyini poeziyanın aparıcı amilinə çevirmək təşkil edir”. Ədalət də öz şair fərdiyyəti ilə seçilməyə can atırdı və artıq əhəmiyyətli dərəcədə seçilirdi.\nSəhərin süd kimi\nAxşamın əsmər üzünə\nyay yağmuru kimi ilıq,\nqayıqlar kimi üzər\nağ ləçəkli anna!\nDan yerinə qonan\nKönlümcə yağan yağış\nSənin yağışındı belə,\nSəhərin aydınlığından keçib,\nBu, Ədalətin şeiridir. Kimsə yağışla anaya məhəbbəti belə ifadə etməz. Ədalət Əsgəroğlu həmişə belə inadla Sözə poetik məna verməyə can atırdı. Onun özünün də, mənim də, oxucularının da bəyəndiyi şeirlərin adlarını çəkmək istəyirəm. “Bənövşə qarının gülöyşə narı”- əkdiyi nar ağacının meyvələri hər payız beləcə quşların, uşaqların qisməti olur. Amma Bənövşə qarının dərdi bu deyil. Başqa bir dərdi var:\nHələ yaşanmamış günlər içindən,\nHələ deyilməmiş sözlər içindən,\nHələ dərilməmiş, hələ dəyməmiş,\nBaxır bir qarı-\nQarabağ adlanan həsrətə sarı.\nƏdalətin Qarabağ dərdi ilə bağ lı şeirləri də ayrıca bir söhbətin mövzusudur.\nHəmişə tədbirlərdə oxuduğu bir şeiri vardı ki, Ədalət o şeirdə şairliyin məşəqqətini, əzabını, amma bu əzabların onu ruhən sakitləşdirdiyini qələmə almışdı - “Mən şeir yazıram min bir günahnan, Günah taleyimdi, yazmasam olmur”. Bir şeiri də vardı: “Qırmızı lalələrin içindən boylanan kədər”. Bir körpənin-Fəridənin ölümündən kədərlənib yazmışdı bu şeiri. Şeir başdan-ayağa təşbih və metafora ilə “rənglənib”.\n“Gül...sevimli Fəridə! Dağ döşündə bitən qırmızı lalələrin içindən boylanan kədər”.\n2011-ci ildə “Vektor” Beynəlxalq Elm Mərkəzinin Şahmar Əkbərzadə adına Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülmüşdü. Bir il sonra “Vektor” Nəşrlər evi “Ədalət Əsgəroğlu-Haqdan gələn gözəl gəlir” kitabını nəşr etdi və bu kitabda Ədalət haqqında, onun poeziyası barədə qələmə alınan yazılar toplanıb. Mən iki yazının üzərində lap qısaca dayanmaq istərdim. Yazıçı-filosof Firuz Mustafa yazır: “Ədalət Əsgəroğlu dünyanın adi seyrçisi deyil. O, içində yaşadığı və içində yaşatdığı dünyanı dərk etməyə, anlamağa çalışır.\nƏ.Əsgəroğlunun şeirlərində təsəvvüfdən gələn poetik məqamlar diqqəti cəlb edir”. Bu sitatı niyə gətirdim? Ədalət son illərdə sufiyanə şeirlər yazırdı, təsəvvüfü, onun məntiqini qavramağa can atırdı. Təsəvvüf fəlsəfəsi bu gün-keşməkeşli zamanın təzadlı, son dərəcə mürəkkəb olayları içində çırpınan, mütərəddid hallar keçirən insana poeziyanın dililə əsl həqiqətin ünvanını göstərir.\nKön üllər şürr olan yerdə.\n“Qansızlar qan tökmür, durur, Könüllər hürr olan yerdə” - məncə, müasir ürfani şeirin təyinedici gücünü də bunda axtarmaq lazımdır. İnsan mənən saflaşmalı, haqqa gedən yolda Allah eşqinə tapınmalı, bu yolda tikanları güldən seçməyi bacarmalıdır. İrfan yolu seçənlərin hamısı divanədir. Haqq divanəsi. Bu yolda ölüm varsa, o da haqqdan gəlir.\nÖlüm, ölüm haqq işidir,\nYarın yara can borcu var,\nSığmır səbətə bir çiçək,\nSöz də zamanında göyçək,\nAynasında buta gözəl.\nHəmin adını çəkdiyim kitabda şair Zahir Əzəmət yazır ki Ədalətin “Xocam Xocalı” poeması Xocalı faciəsi haqqında yazılan çoxsaylı əsərlərdən bir neçə məziyyətinə görə köklü surətdə fərqlənir. Əsərdə Xocalının fərqli obrazı yaradılıb. Mən də bu fikirlə şərikəm. Poemada hədəf daha genişdir. Burada son iyirmi beş ilin Azərbaycan məmləkəti DƏRDİMİZİN QAN RƏNGİ obrazında metaforikləşib. Qan burada Xocalıdan bütün dünyaya yayılan, ahın, kədərin rəmzidir. Qan burada tarixdir- o zaman bir məmləkətin təklənməsi, səsinin, fəryadının boğulması, öz içində qərq olmasıdır.Ədalət Əsgəroğlu qan kəlməsinin doğurduğu bütün mənalara, metaforik çalarlara üz tutur.\ndərd deyirlər buna?\nYox, oğlum, dərd deyil bu!\nBu, müqəddəs bir can!\nOrtalıqda dumduru qan\nQan boyalı villalardan\nCana doymuş çadıracan.\nBu təsvirdən sonra Ədalət poetik ahəngi zəiflətmədən publisistik ahəngi qüvvətləndirir. Dərdimizin niyə qan rənginə boyanmasının səbəblərini arayır. Aşıb-daşan sərt ehtiraslar gəlir, bu ehtriaslar, əslində, ittihamlardır. Bu gün də təəssüf ki, bu dərdi içində yaşatmayanlar, milli sərvəti mənimsəyib talan edənlər tapılır.\ngah üzülən canım mənim.\nBu boyda qan\nbu yolda can\nniyə olmur sənə qurban,\nƏdalət Əsgəroğlu haqqında ondan yaşlı söz adamları da hərarətlə tam səmimi söz açırdılar. Həm istedadlı şair olduğuna görə, həm də vəzifəsini ləyaqətlə, doğru-dürüst yerinə yetirdiyinə görə. Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anar onun haqqında yazmışdı: “Mən Ədalətin yaradıcılığı ilə yaxından tanış olanlardanam. Bu zəngin yaradıcılıq içərisində hər kəsin seçdiyi, bəyəndiyi şeirlər, poemalar çoxdur. O, həm də adında olan ədalət keyfiyyətini özündə daşıyan bir şəxsdir”. Xalq şairi Fikrət Qoca Ədalətin 50 illik yubileyində ürək sözlərini belə ifadə etmişdi: “Böyük təsəvvüf piri Mövlanə Cəlaləddin Ruminin YUNESKO-nun təşəbbüsü ilə keçirilən 800 illik yubileyinə həsr olunmuş şeir müsabiqəsinin qaliblərindən biri Ədalət Əsgəroğlu oldu. Şeirlərində cəsurluq, qorxmazlıq, həyat eşqi aşılayan söz adamını gördüm”. Rəşad Məcid isə yazıb: “Ədalət Əsgəroğlu gözəl şairdir, gözəl insandır, gözəl yol yoldaşıdır, gözəl ailə başçısıdır. Onun bu maddiləşmiş, ədəbiyyatın, sözün arxa plana keçdiyi zəmanəmizdə poeziyanı uca tutması, sözə verdiyi qədir-qiymət hörmətə layiqdir. Onun şeirlərinin kökü dilimizin, genimizin qədimliyindən süzülüb gəlir”. Bu gün sıralarımızda olmayan, amma heç vaxt unutmadığımız Arif Əmrahoğlu deyirdi: “Ədalət Əsgəroğlu üçün də söz candı”. Nəhayət, Musa Yaqub: “Mən Əsgəroğlunun “Ədəbiyyat qəzeti”ndə şeirlərini oxudum. Təəccübləndim və təəccübümü bu gün də gizlətmirəm. Şair öz dərdini, kədərini, ağrı-acısını nə qədər sevə-sevə, əzizləyə-əzizləyə tərənnüm edərmiş...və şair öz ürəyini necə sərbəst, azad qoruyub saxlaya bilərmiş...”\nƏdalət bir şeirində yazmışdı ki: “Ölümdən bu yana sözün dəlisi, O yana yenə də şair doğula”. Ədalət Əsgəroğlu ölümündən əvvəl də gözəl şair idi, dost idi, ölümdən sonra yenə unudulmur, yenə bir şair kimi doğulur.\nKateqoriya : MƏDƏNİ Baxış sayı : 1270\nHava Hücumundan Müdafiə bölmələri t...


SOLFRONT | Boris Kaqarlitski – Marksizm: “Sovet marksizmi.Qərb marksizmi”\nNəşr olunub Jan 7, 2012 | Şərh\nKlassik marksizm: Sovet marksizmi\nBir praqmatik kimi, Stalin nəzəriyyəni hər şeydən əvvəl siyasi alət kimi başa düşürdü. Şübhəsiz ki, nəzəriyyə praktikaya xidmət etməlidir, əks halda o sadəcə olaraq gərəksizdir. Amma Stalinin zamanından sonra nəzəri müddəalar praktikaya deyil xidmət etmirdilər, ona xidmət göstərirdilər. Əgər Lenin üçün hər bir praktiki, taktiki məsələ nəzəri məna kəsb edirsə, Stalin üçün, əksinə, istənilən nəzəri problem hər şeydən əvvəl konkret siyasi praktika ilə əlaqədə əhəmiyyətlidir. Başqa sözlə, nəzəriyyəçilərin vəzifəsi ondan ibarətdir ki, rəhbərlik tərəfindən qəbul edilən siyasi qərarlar üçün əsaslandırma tapsın.\nİdeoloji nəzarət ən vacib məsələlər üzrə diskussiyaların başa çatmasını nəzərdə tuturdu. Əslində isə SSRİ-də siyasi diskussiya heç vaxt, bəlkə də, Stalin dövrünün ən qorxunc illərindən başqa, heç vaxt boğulmamışdı. Repressiyanın qızğın çağında 1937-ci ildə və ya köksüz kosmopolitlərin tutulduğu 1951-ci ildə nə kimi siyasi diskussiyalar ola bilərdi? Amma istənilən halda hətta Stalin dövründə də mübahisələr mövcud idi. Və təsadüfi deyildi ki, Stalin bir neçə dəfə rəsmi akademik marksizmdəki bu və ya digər məsələlərin müzairəsinə son qoymaq üçün məqalələrlə çıxış etməli olmuşdu.\nBeləliklə, sovet marksizminin əsas bəlası nəzər nöqtələrinin olmamasında deyil, bu nəzər nöqtələrinin formalaşdırıla və ifadə edilə bildiyi formada idi.\nMarksizm, marksizm-leninizmə çevrilərək, sovet dövlətinin rəsmi ideologiyası idi və daha vacibi isə, müqəddəs doktrinası idi. Aydındır ki, bu cür doktrinanı tənqid etmək və ya düzəliş etmək olmaz – bu özlüyündə siyasi intizamın əsaslarına qarşı sui-qəsdə çevrilir. Həm də əhəmiyyətlidir ki, müqəddəs doktrinanı tamamlamaq olmaz. Məsələn, İncilə əlavələr etmək olmaz ki!\nBu deməkdir ki, hətta rəsmi marksizm-leninizmin doktrinalarına prinsipial olaraq zidd olmayan yeniliklər çox mənfi qəbul olunurdu. Nəticədə orta əsrlər tipli nəzəri mədəniyyət yarandı ki, bu zaman hər hansı bir tezisi əsaslandırmağa çalışan müəllif yaradıcı kəşf iddiasında deyildi, əksinə, sübut etməyə çalışırdı ki, yeni heç bir şey fikirləşməyib, sadəcə olaraq klassiklərin əsərlərində lazımi fikri oxuyub. Sitat elmi mübahisənin arqumentinə çevrilirdi (özü də bu zaman mövzu heç də mütləq “fundamentalist-ataların” mətnlərinin interpretasiyası deyildi).\nDigər tərəfdən, Marksın və ya Leninin o anda qəbul edilmiş əsas xəttə zidd olan ideyaları və fikirləri çox təhlükəli olurdu, bu barədə səylə susulurdu. Tamamilə qeyri-marksist ideyaları isə uğurla aşkar edilir və elmi mühitə qəbul edilirdi, bir şərtlə ki, onlar düzgün yığılmış sitatlar dəsti ilə bəzənməli idilər.\nGüman etmək olar ki, Stalinin ölümü SSRİ-də nəzəri fikrin inkişafı üçün yeni perspektivlər açacaq. Amma işdə hər şey əksinə oldu.\nSovet ideologiyasının sakral sistemində Stalin əsas peyğəmbərlərdən biri idi. Bu, ona yenilik etmək haqqı verirdi. Stalinin nəzəri müddəalarının düz və ya səhv olması – başqa məsələdir. Əsas olan odur ki, sadəcə o, özünə orijinal ideyalar hasil edə bilərdi.\nXX qurultay Stalinin ölümündən sonra, onun kultunu yıxdıqdan sonra, ideologiya daha az sakral olmadı. Amma peyğəmbər statusu olan, yəni – ideologiyanın inkişafına haqqı olan, yaşayan rəhbər artıq yox idi. Bu demək idi ki, rəsmi marksizm-leninizm, 1953-cü ilin mart ayında çatdığı son formasında konservləşdirilməli və mumiyalaşdırılmalı idi.\nİdeoloji sistem həmahənglik və bütövlülük qazanır. Amma həyat tədricən onu tərk edir. Kanonlar sistemi, interpretasiya metodları (məlum olduğu kimi, ən yaxşı olmayan) müəyyən edilir. Marksist nəzəri mədəniyyətinin minimal səviyyəsi milyonlarlar insanlar tərəfindən mənimsənilir, amma o, nəzəri biliyin hər yerdə vulqarlaşdırılması ilə təmin edilir.\n1920–ci illərdən sonra sovet və qərb marksizmi arasında parçalanma yaranır. Bundan sonra diskussiyaların böyük hissəsi Qərbdə baş verir, burada yeni marksist ideyalar yaranır, burada da mübahisə edilir. Marksist fikir, istənilən digər fikir kimi, siyasi azadlığa ehtiyac duyur.\nHəmin 1920–ci illərə, klassik və ortodoksal marksizmi, ümumi şəkildə neomarksizm və ya müasir marksizm adlandırılan anlayışdan ayıran sərhəd aid edilir.\nÖzü də, bu sərhəddi müəyyən edən hadisə, Karl Marksın “1844–cü il Paris əlyazmaları” adlı unudulmuş əsərinin dərc edilməsi olur.\nBu, 1932–ci ildə baş vermişdi. Hitler Almaniyada hakimiyyətə gəlirdi, sosial–demokratlar emiqrasiya edir və arxivləri özləri ilə aparırdılar. Buraya həm də Marksın arxivi aid idi, amma yaranmış şəraitdə onu qoruyub saxlamaq zərərli idi. Arxivi sovet yoldaşları satın aldılar və Moskvaya apardılar. Əvvəllər məlum olmayan materiallar tədqiqatçılar üçün əlçatan oldu. İlk dərc edilmiş işlərdən biri “1844–cü il əlyazmaları” oldu.\nBu, partlamış bomba kimi idi. Aydın olur ki, Marksda “Kapital”da yazıldığından daha fərqli iqtisadi və ictimai sistemin tamam başqa meyarı var. Söhbət şəxsiyyətin yadlaşmasından, yeni azadlıq anlayışından, sadəcə fərdin formal azadlığından deyil, öz insani və yaradıcı bacarıqlarını bu və ya digər sistemdə gerçəkləşdirmək azadlığından gedir.\nSovet İttifaqında əlyazmaları dərc etdilər – və heç nə. Hətta əsərlər toplusuna belə daxil etmədilər. “Erkən əsərləri” toplusuna daxil etdilər. İkinci Topluda “Paris əlyazmaları” dərc edildi, amma nə üçünsə xronologiyaya uyğun olaraq ilk cildlərdə deyil, son cildlərdən birində.\nƏksinə, Qərbdə diskussiya başlanır. İlk olaraq Frankfurtlu sosioloq Herbert Markuze çıxış edir. O, Frankfurt sosial tədqiqatlar institutunda işləyir ki, onun kollektivi Ziqmund Freydin əsərləri ilə maraqlanırdı.\nDemək lazımdır ki, Freydin tələbələrinin doğulduğu ölkə ilə bağlı bəxtləri gətirmişdi. Xüsusilə də mənşələri ilə: onların demək olar ki hamısı alman yəhudiləri idilər. Alman xırda burjua mühitindən çıxmış insanlar kimi, onlar sistemin tənqidinə meylli idilər, yeni ideyaları tez mənimsəyirdilər. Marksizm və freydizm iki nəzəriyyə idi ki, radikal ziyalıların təxəyyülünü zəbt etmişdilər. Hətta həddən artıq konservativ ekzistensialist Martin Haydeggerin tələbəsi olan Herbert Markuze marksofreydistlərin tərəfinə keçmişdi.\nAvstriyada da freydizm və marksizm yəhudi ziyalı mühitində həddən artıq məşhur idi. Buna XX əsr Vyanasının atmosferi təsir etmişdi. Bu, kosmopolit, daha çox isə yəhudi şəhəri idi. Vyana mədəniyyəti daha çox yəhudilər tərəfindən formalaşdırılırdı. Almaniyada biz 1920–ci illərin sol mühitində yəhudi ziyalılarının əhəmiyyətli rolunu görə bilərik, amma yəhudi mühiti, Vyanada olduğu kimi, əhəmiyyətə malik deyildi: Bertold Brext, məsələn, xalis alman idi.\nBu və ya başqa cür, bilmək çətin deyil ki, freydizm, “yəhudi” nəzəriyyəsi kimi, Hitlerin Üçüncü Reyxində qadağa altında olmalı idi. Frankfurt institutu Amerikaya köçməli oldu. Artıq 1932–ci ildə institut tam heyətlə dərhal Nyu–Yorka köçdü. “Frankfurtlular” Nyu–Yorkda ictimai elmlərin yeni məktəbini yaratdılar, hansı ki, indiyə kimi fəaliyyət göstərir.\nBu, Amerikada humanitar təhsilin müəyyən avropa standartlarını aşılamaq cəhdi idi, daha geniş yanaşma, ixtisaslaşmanın daha az vurğulanması cəhdi idi. ABŞ–da əgər insan rus ədəbiyyatı üzrə mütəxssisdirsə, çox güman ki, o, Şekspiri oxumayıb. Frankfurt məktəbi Amerikaya sadəcə olaraq marksistlər qrupu kimi deyil, həm də təhsildə avropa ənənəsinin nümayəndələri kimi gəlmişdilər. Buna görə də onlar Amerikada sonrakı ziyalılar nəslinə bu qədər güclü təsir göstərdilər. Onlar bir çoxlarına dərs demişdilər, yeni təhsil bazasını formalaşdırdılar, ənənəvi standartlardan fərqli olan standartlar müəyyən etməyə başladılar. Markuzenin tələbələri arasında, məsələn, nəticədə amerikan kommunist partiyasının ən məşhur liderlərindən birinə çevrilmiş. tanınmış Ancela Devis var. Gənc insanların müasir nəsli üçün Ancela Devisin adı çox güman ki, heç nə demir. Amma SSRİ–də 1970–ci illərin əvvəllərində yaşayanlar, şübhəsiz ki, “Ancela Devisə azadlıq!” şüarını yaxşı xatırlayırlar. Bu qaradərili kommunist ziyalı qadın uydurma ittihamlara görə həbsə atılmışdı. O, barmaqlıqlar arxasında oturarkən, sovet vətəndaşlarını etiraz mitinqlərinə çıxarırdılar. Doğrudur, azadlığa çıxdıqdan sonra o, kommunist partiyasını tərk etdi. Amerikada 1960–cı illərin radikal gəncləri üçün Ancela Devisin adı çox əhəmiyyət kəsb edirdi.\nArtıq 1930–cu illərdə, Marksın əlyazmaları dərc edildikdə, Markuze aşkar edir ki, gənc Marksı narahat edən məsələlər, çox məqamlarda Freydin tələbələri arasında müzakirə edilən mövzularla üst–üstə düşür. Beləliklə, marksizm və freydizm ənənələrinin çarpazlaşdırılması ilə Frankfurt məktəbinin formalaşması başlayır.\n“Frankfurtlularda” həm təhlil metodu, həm sualın qoyuluşu, həm də hətta tədqiqat tematikası kəskin şəkildə klassik marksizm üçün adət halını almış mövqedən fərqlənir. Onları kollektivin və şəxsiyyətin psixologiyası narahat edir, özü də onlar fərdi şüur barədə danışanda, onları, cəmiyyətin şəxsiyyəti necə formalaşdırdığı və deformasiya etdiyi maraqlandırır. Onlar siyasi partiyalar, hakimiyyət haqqında danışdıqda da onları kütlə şüuru, kimin və necə idarə etdiyi, kollektiv illüziyaların necə formalaşdığı və necə dəf edildiyi maraqlandırır. Həm də “frankfurtluları” müəyyən dərəcədə o maraqlandırır ki, insanların şüuru onların iqtisadi şəraitindən, bu və ya digər sinfə mənsubluğundan nə dərəcədə asılıdır. Mahiyyətcə, “frankfurtlular” marksist sosial psixologiyasını yaratmağa başlayırlar, amma onlar bununla məhdudlaşmırlar, onların əsərləri, yalnız marksist sosiologiyaya deyil, bütün müasir sosiologiyaya təsir göstərmişdir.\nAmma qərb marksizmi – yalnız Frankfurt məktəbi deyil. Buraya, ekzistensializmdən marksizmə gəlmiş Jan–Pol Sartrın fəlsəfi əsərlərini və Lev Trotskinin sonrakı əsərlərini, həmçinin onun çoxsaylı tələbələrindən biri Antonio Qramşinin “Həbsxana dəftərləri”ni, Dyerd Lukaçı və bir çoxlarını aid etmək olar.\nBu halda qərb marksizmindən bir vahid kimi bəhs etmək olarmı? Düşünürəm ki, olar. Çünki bu nəzəriyyəçilər və məktəblər arasındakı ciddi fərqlərə baxmayaraq, onların bir sıra ümumi cəhətləri var.\nQərb marksizmini xarakterizə edən nədir?\nHər şeydən əvvəl, 1920–ci illərin sonu – 1930–cu illərin əvvəllərində siyasi və akademik marksizm arasında baş vermiş parçalanma. O zamana qədər nəzəriyyəçilərin dəyişməz olaraq işçi sinfin siyasi təşkilatları ilə əlaqələri var idi. Onlar partiyadaxili debatlarda mövqe tuturdular. Hətta onlar, Lenin kimi, partiya rəhbəri olmasalar da, onların fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərirdilər.\nİndi vəziyyət radikal şəkildə dəyişmişdi. Rəsmi olaraq siyasi partiyalar hələ də marksizmə istinad edirlər, amma təcrübədə nə sosial–demokratlar, nə də kommunistlər nəzəriyyəyə, xüsusilə də – nəzəriyyəçilərə xüsusi maraq göstərmirlər. Sosial–demokratlar fakt üzrə bernşteynian olurdular, halbuki Eduard Bernşteynin ideyaları heç vaxt onların rəsmi ideologiyası olaraq elan edilməmişdi. Bundan əlavə, uzun zaman ərzində ətalət üzrə onu tənqid edirdilər.\nAmma Bernşteyn, ingilislərin dediyi kimi, pişiyi torbadan çıxardı. Yəni, o, deyilməməli olanları dedi. Dedi ki, mahiyyətcə, nəzəriyyə lazım deyil. Heç bir məsuliyyətli siyasi lider sosial–demokratiyada 1920–ci illərdə ictimaiyyətə belə bir şey deyə bilmirdi.\nNəticədə, artıq İkinci Dünya müharibəsindən sonra, bu barədə artıq açıq şəkildə danışmağa başladılar. Amma 1920–ci illərdə yox. İşçi hərəkatı mədəniyyəti marksizm üzərində formalaşmışdı, kadrların təlimi ona əsaslanırdı ki, insanlar müəyyən marksist tezisləri dəstini mənimsəməli idilər. Buna görə də nəzəriyyəni açıq şəkildə inkar etmək olmaz. Onu sadəcə unudurlar, çünki rəhbərlik üçün o gərəksizdir. Siyasi qərarların qəbulu üçün siyasi təfəkkür üzrə kitablar oxumaq lazım deyil.\n1930–cu illərin kommunist hərəkatı, sosial–demokratlardan fərqli olaraq, ideologiya kultunu elan edirlər. Amma yeni nəzəriyyə onlara da lazım deyil. Birincisi, SSRİ–də baş verən daxili münaqişələr qərb partiyalarında da təkrarlanır. Nəticədə partiyalar sistematik olaraq fərqli düşüncəlilərdən təmizlənir, diskussiya mədəniyyəti məhv olmağa başlayır.\nDigər tərəfdən isə, mübahisə etməli heç nə yoxdur. Hazır, yeganə həqiqi nəzəriyyə artıq var. Lazım gələrsə, sovet yoldaşları yeni siyasi və ideoloji göstərişlər verəcəklər. Nəzəriyyənin inkişafı üçün uzaq Moskvada bu işlə məşğul olan Stalin yoldaş və ya başqa kimsə var.\nƏgər rəsmi sovet marksizmi nəzəriyyəni mumyalaşdırırsa, Qərbin kommunist partiyaları ideologiyaları sadəcə olaraq, Moskvada yazılan və deyiləni təkrar edirlər. Bu, Platonun məşhur “əksin əksi” formulunu xatırladır. Solğun kölgələr.\nSiyasi partiyalar tərəfindən rədd edilmiş qərb marksizmi akademik gettoya çəkilir. Müvafiq olaraq, diskussiyalar siyasi sferadan akademik sferaya keçir. Siyasi ideoloqlar və kütlələrin rəhbərləri arasında debatlar intellektuallar arasında polemika ilə əvəz edilir. Bu, qərb marksizminin birinci və təəssüf ki, ən vacib xüsusiyyətidir. Qərb marksizminin ikinci xüsusiyyəti – öz aralarında daimi diskussiyada olan, açıq şəkildə fərqlənən, amma həmişə bir–birlərinə təsir edən bir neçə nəzəri məktəbin birlikdə mövcudluğudur. Vahid nəzəri sahə formalaşır. Qramşinin davamçıları, Trotskinin, Markuzenin və ya Sartrın ideyalarının nədən ibarət olduğunu bilməmələri qeyri–mümkündür. Savadlı marksist Lukaçın əsərlərini tanımalıdır. Məktəblər bir–birləri ilə qarşılıqlı təsirdədirlər. İnsanlar bir–birlərinin əsərlərini oxuyur, haradasa polemikaya girir, haradasa razılaşırlar, bəzən isə nəzərə alırlar, çünki müxtəlif məktəblər müxtəlif mövzuları inkişaf etdirirlər. Burada fərd mütləq münaqişə, qarşıdurma, rəqabət demək deyil. Məktəblərin müxtəlifliyi çox konstruktivdir. Demək olar ki, onlar bir–birlərini tamamlayırlar. Amma ziddiyyətlər və fikir ayrılıqları, yalnız məktəblər arasında deyil, məktəblər daxilində də olur. Çox vaxt məktəb daxilində diskussiya, məktəblər arasında olduğundan daha kəskin ola bilər. Markuze Erix Fromma çox tənqidi münasibətdədir, halbuki hər ikisi “frankfurtlulara” aiddirlər. Trotskistlər haqqında isə artıq danışmıram.\nQərb marksizminin istiqamətlərini sadalayarkən, bir neçə daha nəzərə çarpan məqamı ayırd etmək olar. Trotskizmdən başlamaq olar, çünki siyasi mübarizənin məntiqi Lev Trotskinin davamçılarını, özlərini sosial–demokratiyaya, həm də kommunist partiyalarına qarşı qoyaraq, sərt şəkildə uyğunlaşmağa məcbur etdi. Həm də trotskizm daha çox dərəcədə məhz klassik marksizmin ənənəsini, həm də nəzəriyyənin siyasi fəaliyyətlə əlaqəsinə meylliliyini saxlamalı idi – başqa məsələdir ki, kütləvi siyasi təşkilatın olmaması şəraitində bu, bəzən gülünc nəticələrə gətirib çıxarırdı.


Mənim 2016.cı ilim – Biznes, Peşəkarlıq və Karyera inkişafı bloqu\nMənim 2016.cı ilim\n29.12.2016 agaev_wordpress 0\nHər ilin sonunda mənə elə gəlir ki, mən tamamilə fərqli sahələrdə çox işlər görmüşəm. Amma növbəti il yekununda anlayıram ki, etdiyim işlərin sayı artır. 2016.cı ilin nəticələrini qısaca aşağıdakı hissələrlə ifadə etmək olar.\nİş həyatım il boyunca hər zaman olduğu kimi aktiv davam etdi –konsultasiyalar, görüşlər, iclaslar. Bir neçə şirkətlə işləməklə bərabər, həm də şəxslərə – işadamları və beynəlxalq səviyyəli mütəxəssislərə, karyera qurmaq istəyən orta idarəçilərlə də bərabər işləyirik.\nMüxtəlif şirkətlərdə :\n– müasir idarəetmə sistemlərini qurduq;\n– standartlar və prosesləri yazıldı və tətbiq edildi;\n– böhranla mübarizə strategiyaları müəyyən və tətbiq edildi;\n– yeni idarəçilər yetişdirildi ;\n– əməkdaşların ayrııqda və şirkətlərin ümumi effektivliyi artırıldı\nİdarəçi yetişdirmə proqramıma görə müxtəlif firmalar üçün gənc idarəçiləri yetişdirdim.\nİyun ayında ölkədə və xaricdə tanınan AAAF Holdinqdə vitse-prezident vəzifəsində işləməyə başladım.\nBeynəxalq təşkilatlara, yerli və xarici firmalarda, işadamları klublarında və şirkətlərdə idarəçilər üçün təlimlər və master klaslar keçdim.\nBu il ərzində üzərində işlədiyim 2 kitabı bitirdim və ictimaiyyətə təqdim etdim.\nBirinci, “Saxla Zamanı, Gələr Zamanı” adlı kitabım, zamanın idarə olunması, vaxtın həyatımızda vacibliyi, peşəkar karyera, müvəffəqiyyət və həyatımızda balans haqqındadır.\nIkinci, “Fəxri Yol” adlı kitabım orta statistik bir Azərbaycanlının həyatında inqilabi dəyişiklik edərək effektivliyini dəfələrlə artıran bir insan misalında sağlam həyat tərzini əhəmiyyətini real misallar və nümunələrlə başa salan kitabdır.\nHalı hazırda artıq üçüncü kitabım üzərində işlər yekunlaşmaq üzərədir, və növbəti il bu kitabın da təqdimarı keçiriləcək.\n“Saxla Zamanı, Gələr Zamanı” kitabı oxucularının RƏYLƏRİNİ oxumaq üçün bu yazızının üzərinə klikləyin RƏYLƏRƏ KEÇ\nYoutube kanalım açıldı – KANALA keçmək üçün bu yazını klikləyin\nMilli Marketinq Forumunda çıxışım oldu “Böhran Dövründə İdarəçilik” – VİDEONU izləmək üçün bu yazını klikləyin\nGəncə şəhərində Azərbaycan Texnologiya Universiteti tərəfindən keçirilən beynəlxalq simpoziumda çıxışımın oldu – VİDEONU izləmək üçün bu yazını klikləyin\nBakıda müxtəlif sahələrdə keçirilən əsas konfrans, forum və tədbirlərdə iştirak etdim\nBLOQUMDA fəaliyyətim davam etdi və fərqli mövzularda MƏQALƏLƏR yazdım\nMəqalələrim həm öz bloqumda, həm də müxtəlif internet saytlarda dərc edildi.\nToplam il boyunca təxmini 50 məqalə yazdım.\nMəqalələri OXUMAQ üçün məqalə adına klikləyin.\nŞəxsi və peşəkar effektivlik\n#MMF2016 – Milli Marketinq Forumu haqqında\nUniversitetlərdə seminarlarım davam edəcək mi?\nKaspi qəzetində müxtəlif mövzularda məqalələri dərc olundu\nAktiv idman fəaliyyətim davam etdi. Iş həyatımın çox aktiv olduğuna görə yarışlarda iştirak etməkdə çətinlik çəksəm də, məşqlərim davam etdi.\nBu il ərzində onlarla kitablar və minlərlə məqalələr oxudum. Kitabxanam üçün xaricdən yeni kitablar sifariş etdim və Bakıda mağazalarda hər yeni gələn partiya kitablardan alış-verişlər etdim.\nBütün əldə etdiklərim və uğurlarım bilik və savadımın nəticəsi olduğuna görə oxumaq və oxuduqlarımı tətbiq etmək qəti qaydamdır.\nKİV – TV, radio, qəzet və jurnallara çox sayda müsahibələrim və verilişlərdə çıxışlarım oldu.\nGƏNCLƏR üçün SEMİNARLAR\nBakı, Gəncə, Lənkəran, Mingəçevir, Sumqayıt şəhərlərində universitetlərdə gənclər təşkilatları və klublarında seminarlar verdim və minlərlə tələbə seminarlarımda iştirak etdi\nDəstəyə ehtiyacı olan gənclərə müxtəlif formalarda dəstək verdim\nMaraqlı və daha öncə tanımadığım insanlarla tanış oldum – işadamları, şirkət rəhbərləri, idarəçilər və mütəxəssislərlə. Ölkəmizdə bu kimi insanların olması qürur vericidir və onları özüm üçün kəşf etdiyim üçün özümü şanslı hesab edirəm.\nSeminarlarda minlərlə gənclərlə görüşmə imkanım oldu və ölkəsinə bağlı, böyük məqsədləri olan müasir, dürüst gəncləri görmək mənə ölkəmizin gələcəyi ilə bağlı böyük ümidlər verdi.\nGənclərimizlə sözün tam mənasında fəxr edirəm!!!!\nÖncəki illərdə seminarlarımda iştirak edən gənclərdən olduqca çox təşəkkür yazıları aldım və bir daha əmin oldum ki, doğru yoldayam və bu yola mütləq və mütləq davam etməliyəm.\nTədbirlərdə, istirahət günlərində şəhərdə olarkən tanımadığım valideyinlərin mənə yaxınlaşaraq övladlarına ciddi motivasiya, müsbət stimul və güc verdiyimi eşitmək mənim gərgin iş rejimimiə baxmayaraq saatlarla verdiyim seminarlara xərclədiyim enerjimin heç boşa getmədiyini anladım.\nHər ikisi məktəbdə əlaçı olmaqla bərabər həmdə idmançıdırlar – üzgüçülüklə məşğul olurlar. Demək olar ki, hər yeni gələn maraqlı film və çizgi filminə ailəlikcə bərabər gedirik.\nHəyatımızda əsl olan da elə budur, ailəmiz, sevdiklərimiz, bizim üçün vacib olan dəyərlər. Geri qalan hər şey isə bunlara əlavə edilən aksessuarlar.\nHərkəsə müsbət, enerjili, aktiv və dinamik 2017.ci il arzulayıram!\nMənim 2016.cı ilim bir rəsimdə\nHər ilin sonunda mənə elə gəlir ki, mən tamamilə fərqli sahələrdə çox işlər görmüşəm. Amma növbəti il yekununda anlayıram\nPrevious Post:”Fəxri Yol” kitabı haqqında müsahibəm\nNext Post:Kitab haqqında Mircavidan Niftullayevin RƏYİ


Game Müharibə yolu: Kirk vs Picard Online. Pulsuz Play\nGame Müharibə yolu: Kirk vs Picard\nOyun oyna Müharibə yolu: Kirk vs Picard Online:\nOyun Təsviri Müharibə yolu: Kirk vs Picard\nSiz Kirk və Kapitan Pickard üzərində hər cür əyləncə edə biləcək iki online flash oyun. Düymələri 1, 2, 3, 4, 5 (birinci xarakter ) və 6, 7, 8,9, 0 (ikinci xarakteri ) ilə oyun nəzarət . Oyun oyna Müharibə yolu: Kirk vs Picard online.\nOyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard Texniki xüsusiyyətləri\nGame Müharibə yolu: Kirk vs Picard əlavə edildi: 26.09.2011\nOyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard kimi oyunlar\nOyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard Download\nWeb sitenizde oyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard yayımla:\nMüharibə yolu: Kirk vs Picard\nWeb sitenizde oyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard daxil etmək üçün sitenizin html kodu kodu və yapışdırıb surəti. Siz oyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard, surəti istəyirəm və bir dost və ya bütün dostlara bağlantısını göndər varsa da, dünya ilə oyun deyin!\nOyun Müharibə yolu: Kirk vs Picard ilə də oyun oynadığı:


O heykəl niyə yoxa çıxıb, daha doğrusu, adını daşıdığı arenanın girişindən hansı qəribə məntiqlə götürülərək gözdən-könüldən uzaq bir yerə qoyulub, buna toxunacağıq. Hələlik isə ondan başlayaq ki, bizim idman və futbol dairələrində bəzi dəyərlərimizə qarşı soyuqluq, laqeyd münasibət davam etməkdədir.\nRəsmi qaynaqların məlumatına əsasən, Azərbaycanda futbol indi 108 yaşındadır. Bu 108 ildə Tofiq Bəhramov hakim, Anatoli Banişevski isə bir futbolçu kimi adlarını Azərbaycan və o vaxtkı SSRİ-nin sərhədlərindən kənarda tanıtmağı bacarmış, ölkəmizin layiqli təbliğatçısına çevrilmişdilər. Amma acı gerçəlik budur ki, onların əziz xatirəsinə biganəlik var. Məsələn, Azərbaycan milli komandasının son dəfə öz ev oyununu kiminlə və nə vaxt futbolumuzun məbədi sayılan “Tofiq Bəhramov” stadionunda keçirdiyini, əminəm ki, indi çoxumuz xatırlamırıq. AFFA bunu onunla izah edir ki, Respublika stadionuna icarə haqqı çox çıxır, ona görə də tabeçiliyindəki arenaları seçir. Amma başda Bakı Olimpiya Stadionu olmaqla həmin arenalarda keçirilən matçların azarkeşləri və futbolçuları razı salmadığı bilinən faktlardır. Bir neçə gün sonra millinin “Avro-2020”də Macarıstan və Slovakiya ilə vacib oyunları var. Hər iki görüşü AFFA 8 minlik azarkeş tutumu olan “Bakcell Arena”ya təyin edib (AFFA Olimpiya stadionunun Avroliqanın finalına görə texniki baxımdan qəbul edə bilməyəcəyini əvvəlcədən açıqlayıb). Halbuki oyunları stadiondan azı 20-25 min tamaşaçı izləmək istəyər. Normal futbol idarəçiliyi zamanı bu görüşlər metronun bir addımlığındakı 30 min yerlik “Tofiq Bəhramov”a salınmalı, ilk növbədə millinin və azarkeşlərin maraqları təmin edilməli idi, daha AFFA-nın biznes maraqları deyil.\nİnsafən qeyd edək ki, Tofiq Bəhramovun heykəlinin stadionun girişindən götürülməsi AFFA-nın günahı deyil. Ümumiyyətlə, futbolumuzdakı dəyərli şəxslərə heykəl qoyulması, xatirələrinin əbədiləşdirilməsi kimi məsələlərə federasiya yalnız bir halda isti baxır. Ortada pul olanda. Məsələn, yəqin çoxları xatırlayır ki, Anatoli Banişevskinin adının AFFA-nın Bakıdakı 4 stadionundan birinə verilməsi ilə bağlı təklifə qurumun prezidenti Rövnəq Abdullayev elə beləcə də cavab vermişdi: “Kim istəyirsə pul verib, stadiona lap dədəsinin adını qoysun”.\nBu, bazarsayağı, futbolumuzda əziyyəti və haqqı olanlara kobud, qeyri-etik münasibət olsa da, istənilən halda funksionlərimizin futbol baxışının gerçək göstəricisi idi.\nAnatoli Banişevski ilə bağlı mənzərə aydındır. İndi gələk Tofiq Bəhramovun başıbəlalı heykəlinə.\nBu heykəl əvvəlcə stadionun lap girişində ucaldılıb. 2004-cü il oktyabrın 13-də, DÇ-2016-nın Azərbaycan – İngiltərə matçından əvvəl AFFA-nın o vaxtkı prezidenti Ramiz Mirzəyev, o vaxtkı gənclər və idman naziri Əbülfəs Qarayevin iştirakı ilə açılışı olub. Mərasimdə 1966-cı ildə Tofiq Bəhramovun laysmanı olduğu oyunda Almaniyaya o məşhur qolu vuran Cefri Herst də iştirak edib. 2012-ci ildə stadionda aparılan təmir işləri zamanı isə Bəhramovun heykəli götürülüb və arenanın inzibatı binası ilə stadionun idman sarayının qarşısında yerləşdirilib. Həmin vaxt rəsmi olaraq belə bir açıqlama verilib ki, bu dəyişiklik həm stadionun əsas girişinin qarşısını genişləndirmək, həm də abidənin inzibati bina qarşısında daha möhtəşəm görünüşünü təmin etmək məqsədilə edilib.\nQəribəsi isə odur ki, heykəl “stadionun əsas girişinin qarşısını genişləndirmək” adı ilə oradan götürülüb. Halbuki o, ətrafdakı yaşıllığı ilə birgə cəmi 20-25 metr ərazini əhatə edib və bunun 8 il ərzində (2004-2012-ci illərdə) arenaya gələn yüzminlərlə azarkeşə heç bir maneçiliyi olmayıb. Əksinə Tofiq Bəhramovun heykəli stadionun memarlığına əlavə rəng qatıb. Gələn xaricilər də bugünədək Tofiq Bəhranovu tanımayıblarsa belə, onun şəxsiyyəti ilə maraqlanmağa başlayıblar.\nÜmid edirəm, bir gün Gənclər və İdman Nazirliyi heç olmasa, sonuncu suala cavab verəcək.\n06.06.2019 çap et


“AXC xalqın şüurunda dərin iz qoydu”\n“AXC xalqın şüurunda dərin iz qoydu” Müsahibə\nToğrul İsmayıllı: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Avropanın ənənəvi demokratik dövlətlərindən geri qalmırdı"\nAnkara İqtisadiyyat və Texnologiyalar Universitetinin professoru, beynəlxalq məsələlər üzrə analitik Toğrul İsmayıllın BayMedia-ya müsahibəsini oxucularımıza təqdim edirik\n- Toğrul bəy, Sizcə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hansı tarixi-siyasi zərurətdən yarandı? Həmin dövrdə geosiyasi və regional proseslər belə bir dövlətin yaranmasını diqtə edirdimi?\n- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və onun Parlamenti çox çətin və mürəkkəb bir tarixi dövrdə meydana gəlmişdi. Rusiyada baş vermiş 1917-ci il fevral inqilabından sonra Zaqafqaziyda Dövlət Dumasına seçilmiş deputatlardan ibarət Zaqafqaziyanın idarəsi üzrə xüsusi komitə, noyabrda isə Zaqafqaziya Komissariatı yaradılır.\nZaqafqaziyadan Rusiyanın Müəssisələr Məclisinə seçilmiş və bolşeviklərin oktyabr çevrilişindən sonra orada iştirak edə bilməyən nümayəndələri 1918-ci il fevralın 14-də Tiflisdə toplaşırlar və Zaqafqaziyada ali hakimiyyət orqanı olan Zaqafqaziya Seymini yaradırlar.\nZaqafqaziya Seymində və hökumətində fəaliyyət göstərən hər üç millətin nümayəndələrindən hər biri öz millətinin mənafeni ümumzaqafqaz mənafeyindən üstün tuturdu. Yenidən parçalanma məsələsi labüd idi.\nNəhayət 1918-ci il may ayının 25-də Zaqafqaziiya Seyminin son iclası keçirilir. Gürcüstan Zaqafqaziiya Seymindən çıxaraq may ayının 26-da öz istiqlaliyyətini elan edir.\nZaqafqaziya Seymi dağıldıqdan bir gün sonra, 1918-ci il Mayın 27-də Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman Fraksiyasının (faktiki olaraq Zaqafqaziya Müsəlman Parlamentinin) üzvləri ayrıca iclaslarını keçirdilər və Azərbaycan müstəqilliyini elan etmək qərarına gəldilər.\nBu məqsədlə Şura özünü Azərbaycan Milli Şurası, daha doğrusu Azərbaycan Parlamenti elan etdi. Azərbaycanda ilk parlament yarandı və ilk parlamentli dövlətin bünövrəsi qoyuldu. Mayın 28-də Həsən bəy Ağayevin sədrliyi ilə Azərbaycan Milli Şurasının tarixi iclası keçirildi və Azərbaycan İstiqlal Bəyannaməsi qəbul edildi.\nİstiqlal Bəyannaməsi, ümumiyyətlə Şərqdə, ilk dəfə olaraq Azərbaycanda ən demokratik idarə üsulun - parlamentli respublikanın yaradılacağından xəbər verirdi.\n- Bəs, AXC-nin beynəlxalq arenada tanınması necə baş verdi və axı, dünya gücləri belə bir dövlətlərin yaranmasına hazır deyildilər?\n- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamenti və hökuməti ölkənin başının üstünü alan xarici müdaxilə təhlükəsini sovuşdurmaq üçün gənc respublikanın beynəlxalq aləmdə tanınması üçün də böyük iş aparırdı. Bununla bağlı olaraq Cümhuriyyət Parlamenti 1918-ci il dekabrın 28-də parlamentin sədri Ə.M.Topçubaşovun başçılığı ilə Paris sülh konfransında xüsusi nümayəndə heyətinin göndərilməsi haqqında qərar qəbul etmişdi.\nCümhuriyyət dövrünün görkəmli dövlət xadimi Ə.M.Topçubaşov ağır çətinlikləri dəf edərək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bir sıra böyük dövlətlər tərəfindən 12 yanvar 1920-ci ilde de-fakto tanınmasına nail oldu.\nXarici siyasətdə ilk addım olaraq Azərbaycan Respublikasının yaranması barədə dünya ölkələrinin xarici işlər nazirliklərinə məlumat verilməsi oldu.\n4 iyun 1918-ci il "Osmanlı imperatorluğu hökuməti ilə Azərbaycan Respublikası arasında dostluq müqaviləsi" imzalandı. Bu müqavilə Azərbaycan Respublikasının xarici dövlətlərlə imzaladığı ilk rəsmi sənəd hesab olunur.\n14 iyun Batumda "Sülh və dostluq" müqaviləsinə əlavə olaraq iki saziş imzalandı Birinci sazişdə 4 iyun müqavilənin Almaniya və Avstriya-Macarıstana da aid olduğu bildirilirdi və Azərbaycanın müstəqilliyinin müttəfiqlər tərəfindən tanınmasını Türkiyə öhdəlik kimi üzərinə götürürdü.\nAlmaniya, Avstriya-Macarıstan, Türkiyə, Bolqarıstan və Qafqaz dövlətlərinin iştirakı ilə keçirilən İstanbul konfransında Azərbaycan hökumətini təmsil edən nümayəndələrə iştirakçı dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və hərbi məsələlərlə bağlı müqavilələr imzalamaq səlahiyyəti verildi.\nAlmaniya və Sovet Rusiyası arasında aparılan gizli danışıqlar nəticəsində Brest müqaviləsinə əlavə olaraq 27 avqust sazişi imzalandı. Sazişin VI fəsli Qafqaza aid idi. 13-cü maddədə Gürcüstanın müstəqilliyinin Almaniya tərəfindən tanınmasına Rusiya öz razılığını bildirdi. Azərbaycana dair 14-cü maddədə Azərbaycana Almaniyanın heç bir şəkildə yardım etməməsi və bu ərazilərdə üçüncü qüvvənin yerləşməsinə razı olmaması, eyni zamanda Bakı neftinin müəyyən hissəsinin Almaniyaya verilməsi razılaşdırılırdı.\n10 noyabr tarixində Azərbaycan hökuməti tərəfindən ABŞ prezidentinə dünya dövlətləri tərəfindən Azərbaycanın müstəqilliyinin tanınması xahişi ilə müraciət olundu.\nI dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra qalib dövlətlər öz qələbələrini razılaşdırmaq və rəsmiləşdirmək, beynəlxalq aləmdə yaranan problemləri həll etmək məqsədilə Parisdə sülh konfransı çağırmaq barədə qərar qəbul etdilər. Azərbaycan hökuməti nümayəndələri Ənzəlidə müttəfiq komandanlığın generalı Tomsonla danışıqlarda beynəlxalq sülh konfransında iştirak üçün təminat almışdılar. Sülh konfransında iştirak etməklə Azərbaycan nümayəndələri 4 mühüm vəzifəni həll etmək istəyirdilər:\n1) ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya, İtaliya müttəfiq hökumətləri və Hollandiya və İsveçrə nümayəndələri ilə görüşərək suveren dövlət kimi Azərbaycanın müstəqilliyinin tanınmasına nail olmaq;\n2) Azərbaycan haqqında ictimai rəy formalaşdırmaq;\n3) Tanınmış ictimai və siyasi xadimlərlə, təşkilat rəhbərləri ilə görüşərək Azərbaycan barədə məlumat vermək; 4) Xarici dövlətlərin ticarət-sənaye dairələri ilə kommersiya əlaqələrinə girərək, Azərbaycanın gələcəyi üçün zəruri materialların toplanması.\n- Bildiyimiz qədər o zaman da Dağlıq Qarabağ problemi ortaya çıxmışdı. AXC hakimiyyəti münaqişəni necə həll edə bildi?\n- Azərbaycan və Erməni Milli Şuraları arasında sərhəd məsələləri üzrə danışıqların nəticəsi Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il 29 may tarixli iclasında müzakirə edildi. Səs çoxluğu ilə İrəvan Ermənistan Respublikasına güzəşt edildi və onun paytaxtı kimi tanındı. Həmin qərar qəbul olunarkən hər iki respublikanın gələcəkdə konfederasiya şəklində birləşəcəyi, Ermənistanın Qarabağın dağlıq hissəsinə olan əsassız iddiadan əl çəkəcəyi və başqa məsələlər nəzərə alınmışdı.\nİrəvan şəhəri və quberniya əraziləri güzəştə gedildikdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ərazisi 99908,86 km? təşkil edirdi. Ermənistana güzəşt edilən İrəvan quberniyasının ərazisi 8913,17 km təşkil edirdi. 13983,1 km ərazi isə mübahisəli ərazi kimi qəbul olunaraq gələcək danışıqlar prosesində həll olunması nəzərdə tutulmuşdu.\nLakin ermənilər həmin güzəştlərdən istifadə edərək, yeni-yeni ərazi iddiaları irəli sürdülər. İrəvan quberniyasında, Qarayazıda olan Azərbaycan hərbi hissələrinin 24 saat müddətində oradan çıxarılması haqqında ultimatum verdilər, azərbaycanlılara qarşı yeni soyqırımları həyata keçirməyə başladılar və bununla, həmin əraziləri zor gücünə ələ keçirməyə cəhd göstərdilər.\nErmənistan Azərbaycanın tarixi torpaqlarına olan iddialarını həyata keçirmək üçün Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və digər ərazilərdə soyqırımlarını daha da genişləndirdi. Naxçıvanda bu siyasətin qarşısını almaq üçün 1918-ci ilin noyabrında Araz Türk Cümhuriyyəti yaradıldı və bu Cümhuriyyət sonra Cənub-Qərbi Qafqaz Demokratik Cümhuriyyəti ilə birləşdirildi.\nCənubi Qafqaz dövlətləri arasındakı ərazi mübahisələrini müzakirə etmək üçün, 1919-cu il aprelin 25-də Tiflisdə konfrans çağırıldı. Lakin konkret nəticə verməyən Tiflis konfransı da iyunda işini dayandırdı. Son dərəcə mürəkkəb beynəlxalq və daxili vəziyyətə baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazi və sərhəd məsələlərinə həyati əhəmiyyət verirdi.\nCümhuriyyət Hökuməti Cənubi Qafqazdakı bütün tarixi Azərbaycan torpaqlarını öz nəzarəti altında saxlamağa çalışırdı. Burada Azərbaycan ordusunun da uğurlarını da unutmamaq lazimdir. Buna bir misal, Xosrov bəy Sultanovun 1919-cu ilin 15 yanvarında Qarabağın general-qubernatoru təyin olunmasıdır.\nHəmin ilin 21 martında erməni-daşnak hərbi dəstələri Qarabağa yeganə keçid olan Əsgəran keçidini zəbt etmişlər. Amma daşnak generalı Dronun hərbi dəstələri Xosrov bəyin başçılıq etdiyi Azərbaycan əsgərləri tərəfindən mayın 30-da darmadağın edilmiş, Xankəndi və Şuşa geri alınmışdır.\nAzərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaşadığı qısa dövr ərzində ərazisini və sərhədlərini qorumaq sahəsində mühüm işlər gördü. 1920-ci ilin ünvan - təqvimində Xarici İşlər Nazirliyinin təqdim etdiyi xəritə və məlumatlar əsasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ərazisini əks etdirən cədvəl nəşr olunmuşdu. Göründüyü kimi, Cümhuriyyətin ərazisi 113,9 min kv. km-ə bərabər idi (o cümlədən, mübahisəsiz ərazi 97,3 min kv. km; mübahisəli ərazi 16,6 min kv. km).\nLakin aprel işğalı (1920) və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin devrilməsindən sonra Sovet Rusiyasının yeritdiyi ayrıseçkilik siyasəti nəticəsində Azərbaycan əraziləri daha da azaldıldı.\n- Bəzi tarixi mənbəələrdə AXC-nin süqut etməsində Atatürk hakimiyyətini ittiham edirlər. Dobrudanmı, AXC-nin Bolşeviklər tərəfindən işğal edilməsində Atatürkündə rolu olub?\n- Bu məsələ olduqca ciddi bir araşdırma mövzusudur. Atatürk hakimiyyətini də AXC-nin süqut etməsində ittiham etmək, zənnimcə, elmi cəhətdən doğru deyil. Tarixi prosesləri zamanına görə dəyərləndirmək daha doğru olar.\nAprelin 26-dan 27-nə keçən gecə 72 min nəfərlik XI Qızıl Ordunun zirehli qatarları şimaldan Azərbaycan sərhədini keçərək Bakı üzərinə hərəkət etdi. Bu hücum parlamentə Azərbaycan kommunistlərinin verdiyi ultimatumdan 12 saat əvvəl başlamışdı.\nUltimatumun müzakirəsi gərgin vəziyyətdə keçdi. Bu müzakirədə bolşevik Əliheydər Qarayev demişdi: "Qarabağda zühur edən bu hadisə müttəfiqlərin bizi boğmaq üçün sardığı zəncirlərdən bir halqadır. Bu halqanı Azərbaycan öz qüvvəsi ilə parçalaya bilməz. Buraxın Şərq millətlərini müdafiə edən Qızıl Ordu gəlsin. Qarabağ üsyanını yatırsın, daha sonra Anadoluya getsin".\nXI Qızıl Ordunun Bakıya girmədən Anadolu türklərinə yardım edəcəyi bildirilirdi. Parlament də hakimiyyəti Azərbaycan kommunistlərinə təhvil vermə şərtlərindən biri də bolşevik ordusunun Bakiya girməməsi məsələsi idi.\nXI Qızıl Ordunun Anadoluya (Türkiyəyə) köməyə gedəcəyinin tarixçəsi isə belədir: Osmanli dövləti I Dünya müharibəsində məğlub olmuş və İstanbul Antanta hərbi qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. Türkiyəyə qarşı hərbi əməliyyatlar da davam edirdi.\nBelə bir vəziyyətdə 1920-ci ilin 23 aprelində Ankarada Türkiyə Böyük Millət Məclisi çağırılmışdı və Mustafa Kamal paşa Məclisin və hökumətin sədri seçilmişdi. İşğalçılara qarşı mübarizəyə qalxan TBMM-nin müttəfiqlərə ehtiyacı var idi. Böyük dövlərlərlə mübarizəyə girişmiş Sovet Rusiyası bu cəhətdən alternativsiz idi.\nMəhz bu səbəbdən, aprelin 26-da Mustafa Kamal paşa Rusiya Sovet hökumətinin başçısı Leninə göndərdiyi məktubunda Rusiya ilə diplomatik əlaqələri yaratmağı və milli-azadlıq mübarizəsində Türkiyəyə hərbi yardım edilməsini təklif etmişdi.\nParlamentin son iclasındakı çıxışında Milli Şuranın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə demişdi: "Bizə deyirlər ki, sərhədlərimizi keçən ordunun başında Necati adlı bir türk komandiri durur... Rusiyadan gələn bu təcavüzkar ordu bildirir ki, Türkiyənin xilası üçün gəlir... Anadolunun imdadına getmək bəhanəsiylə yurdumuza girən bu işğal ordusu bir daha vətənimizdən çıxmaq istəməyəcəkdir".\nTarix Rəsulzadənin nə qədər haqlı olduğunu bir daha sübut etdi.\nDolayısı ilə, Azərbaycanın işğalında sapı özümüzdə olan baltaların rolu daha böyükdür.\nBunu xatırlamaq kifayətdir ki, Azərbaycan kommunistləri hakimiyyəti təhvil alarkən ölkənin müstəqilliyini qoruyacaqlarını vəd etsələrdə, razılaşmadan bir neçə saat sonra Azərbaycanın Rusəyaya birləşdirilməsi haqqında qərar qəbul etdilər.\n- Ümumilikdə, AXC hakimiyyəti Azərbaycan xalqına nə verdi?\n- Sovet Rusiyasının beynəlxalq hüquq normalarını tapdalayan hərbi müdaxiləsi və XI Qızıl Ordu hissələrinin qanlı döyüş əməliyyatları nəticəsində Şimali Azərbaycan yenidən Rusiya tərkibinə qatılsa da, AXC xalqın şüurunda dərin iz qoydu.\nCəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti sübut etdi ki, ən qəddar müstəmləkə və repressiya rejimləri belə Azərbaycan xalqının azadlıq ideyalarını və müstəqil dövlətçilik ənənələrini məhv etməyə qadir deyil.\nAXC özünün siyasi quruluşuna, həyata keçirdiyi demokratik dövlət quruculuğu tədbirlərinə, həmçinin qarşısına qoyduğu məqsəd və vəzifələrə görə də Avropanın ənənəvi demokratik dövlətlərindən heç də geri qalmırdı.\nAXC-in yaranması xalqımızın dövlətçilik ənənələrinin bərpa olunması demək idi. Onun demokratik quruluşda olması isə ilk növbədə milli parlamentdə təkcə siyasi partiyaların deyil, həm də Azərbaycanda yaşayan azsaylı millətlərin deputat kürsüləri ilə təmin olunmasında özünü göstərirdi.\nAzərbaycan milli istiqlalını özündə cəmləşdirən İstiqlal Bəyannaməsi, sadəcə əsrlik əsarət altından qurtulan və öz müqəddəratını təqdir etmək haqqından istifadə edən bir millətin azad bir dövlət qurduğunu elan etməklə bitmədi, eyni zamanda o, dövrünün bəşəri şərtləri içində qönçələnən hürriyyət və demokratiya əsaslarının da Azərbaycan xalqı tərəfindən mənimsənmiş olduğunu üzə çıxartdı.


Ərdoğan Qərbə vəziyyəti anlada bildi\nVan Dammın oğlu müharibə vaxtı ölkəmizi dəstəkləyib - FOTO\naccess_time13/07/2020 14:21 folder_openGündəm\n“Azərbaycan cəmiyyəti torpaqları azad etmək üçün müharibə tələb edir. Gənclərin küçələrə spontan axışı müşahidə edilib”\n“Ermənistan cəmiyyəti isə müharibə istəmir, çünki onun nəticələrindən qorxur”\n“Ermənistan sərhəddəki insidentdən dərhal sonra sağa sola, hara mümkündürsə, şikayət etməyə başlayıb”\nAzərbaycanla Ermənistan sərhəddindəki son insident 2016-cı ilin 4 günlük aprel savaşından sonra tərəflər arasında ilk ciddi toqquşma sayıla bilər. 4 ildən sonra Azərbaycanın pilotsuz uçuş aparatları yenə erməni hərbi məntəqələrini hədəf seçdi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi bu görüntüləri 4 il bundan əvvəl olduğu kimi internetdən yaydı. Bu sərhəddəki insidentin miqyasını göstərdi.\nÜmumiyyətlə 2016-cı ilin aprel savaşı münaqişədə dönüş nöqtəsi sayıla bilər. Bunu Ermənistanda anlamırlar. Ermənistan hakimiyyəti və erməni cəmiyyəti yanlış olaraq düşünür ki, Azərbaycan əbədiyyətə qədər mənasız danışıqlarda iştirak edəcək, Şuşa, Kəlbəcər və Laçının məskunlaşdırılmasına, o cümlədən Ermənistanın baş nazirinin Şuşada “andiçmə” mərasiminin təşkilinə səbrli yanaşacaq. Bunu düşünürlərsə, demək Azərbaycan cəmiyyətini yaxşı tanımırlar.\nMövcud durumu “Sherg.az”a şərh edən “Atlas” Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, politoloq Elxan Şahinoğlu bildirib ki, bu təxribatlara dünyanın heç bir xalqı səbirli yanaşmaz, o cümlədən azərbaycanlılar da.\nAnalitik vurğulayıb ki, Azərbaycan Minsk qrupu həmsədrlərinin mənasız vasitəçilyindən sonra 2016-cı ilin aprelində düyməyə basıb. Mexanizm hərəkətə gəlib və geriyə yol yoxdur:\n“Doğrudur, Rusiyanın təzyiqi ilə savaş 4 gündən sonra dayandırıldı, ancaq bunun müvəqqəti xarakter daşıdığı bəlli idi. Halbuki, aprel savaşının nəticəsi olaraq Ermənistan Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonların boşaldılmasına razılıq verib “mərhələli həll” planının reallaşmasına razılıq versəydi, sərhəddəki dünənki insident və buna bənzər hadisələr də baş verməyəcəkdi.\nBirincisi, Prezident dedi ki, həmsədrlər Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın “Qarabağ Ermənistandır” açıqlamasına reaksiya vermədilər. Halbuki, bu açıqlama bölgədə gərginliyin artmasına xidmət etdi. “Bu ifadə, əslində, Minsk qrupunun formalaşdırdığı danışıqların mahiyyətini alt-üst edir, danışıqları faktiki olaraq əhəmiyyətsiz edir” – bu İlham Əliyevin qiymətləndirməsidir”.\nPolitoloqun sözlərinə görə, Prezident bir daha xatırlatdı ki, Azərbaycan separatçılarla və onların qondarma rejimi ilə danışıqlar aparmayacaq:\n“İlham Əliyev həmsədrlərin Nikol Paşinyanın “Azərbaycan Dağlıq Qarabağla danışıqlar aparsın” açıqlamasına da reaksiya vermədiklərini bildirdib. Azərbaycan prezidenti “formatı dəyişmək lazımdır” fikrinin danışıqları əhəmiyyətsiz etdiyini vurğulayıb.\nPrezident İlham Əliyev həmsədrlərin Nikol Paşinyanın Şuşaya təxribatçı səfər edərək qondarma andiçmə mərasimindəki iştirakına səssiz qalmalarını tənqid etdi: “Nə üçün deyilmir ki, bu, təxribatdır və təxribata görə Ermənistan cavabdehlik daşıyacaq”.\nPrezident qeyd etdi ki, Ermənistan işğal edilmiş torpaqlarda qanunsuz məskunlaşma siyasəti aparır. İlham Əliyev bu məsələni hər dəfə həmsədrlər qarşısında qaldırdığını, ancaq vasitəçilərin buna da seyriçi qaldıqlarını bildirdi. Prezident ATƏT-in faktaraşdırıcı missiyasının sonuncu dəfə işğal olunmuş torpaqlarda 10 il bundan əvvəl olduğunu xatırladaraq bunları dedi: “On il keçib. Son bir neçə il ərzində biz onlara təkidlə deyirik ki, yeni missiya getməlidir. Bu 10 il ərzində Ermənistan Suriyadan və başqa yerlərdən erməniləri oraya gətirib, onları zorla saxlayır. Bizim şəhərlərimizin tarixi adlarını dəyişdirir, işğal edilmiş torpaqlarda kilsələr tikir. Yəni, sabah deyəcək ki, bu, erməni torpağıdır. Dəfələrlə demişik onlara. Reaksiya var? Yoxdur!” .\nÖlkə başçısı Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin videokonfranslarının heç bir əhəmiyyəti olmadığını söylədi. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin il ərzində bir neçə onlayn müzakirəsi olub. Siyasi ekspertlər də bu müzakirələrin mənasız olduğunu vurğulayırdılar. Prezident bir daha vurğuladı ki, danışıqların imitasiyası Azərbaycanın maraqlarına xidmət etmir”.\nE.Şahinoğlu bildirib ki, Azərbaycan prezidenti Minsk Qrupunun fəaliyyətini yararsız hesab edərək buna dair detallı dəlillər irəli sürdü:\nAnalitikin qənaətincə, Ermənistanın istənilən təxribatı müharibəni alovlandırmaq gücünə malikdir:\n“Azərbaycanla Ermənistanın fərqi odur ki, Azərbaycan cəmiyyəti torpaqları azad etmək üçün müharibə tələb edir. Məsələn, sərhəddəki insidentdən sonra Azərbaycan cəmiyyətində müharibə tələbləri artıb, gənclərin küçələrə spontan axışı müşahidə edilib.\nErmənistan cəmiyyəti isə müharibə istəmir, çünki onun nəticələrindən qorxur. Digər tərəfdən ermənilər yanlış olaraq düşünürlər ki, 1990-ci illərdə müharibədə qələbə çalıb istədiklərindən də artıq torpaq işğal ediblər və əsas məqsədləri bu nəticəni qorumaq və leqallaşdırmaqdır. Ancaq sərhəddəki insident göstərdi ki, nə işğalı leqallaşdırmaq, nə də qorumaq mümkündür. O biri tərəfdən danışıqlar nəticə vermirsə və verməyəcəyi bəllidirsə, lokal toqquşmalar və böyük müharibə qaçılmazdır. Ermənistanda yanlış olaraq onu da düşünürlər ki, hazırda Azərbaycan və Ermənistan qorxulu virusla mübarizə aparırsa və bu da faktiki müharibədirsə, Azərbaycan ikinci müharibəyə başlamayacaq. Sərhəddəki insident bu mülahizələrin yanlış olduğunu göstərdi. Pandemiya lokal toqquşmaların və ya müharibənin başlamasına mane olmur”.\nEkspert qeyd edib ki, sərhəddəki insident Azərbaycanla Ermənistan arasındakı başqa fərqləri də göstərdi:\n“Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi toqquşma zamanı itkiləri açıqladı. Bu beynəlxalq aləmə göstərdi ki, birinci atəşi Ermənistan ordusu açıb və sonrakı hadisələrə görə məsuliyyət İrəvanın üzərindədir. Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi isə itkilər barədə hələ ki, məlumat vermir. Halbuki, Ermənistanın sosial şəbəklərindən itkilərlə bağlı müzakirələr gedir.\nErmənistan hakimiyyətinin itkilərin miqyasını gizlətməkdə məqsədi indiki ağır iqtisadi və pandemiya şəratində erməni cəmiyyətinin narazılığının daha da artmasının qarşısını almaqdır.\nErmənistanın keçmiş prezidenti və baş naziri Serj Sərkisyanı istefaya məcbur edən səbəblər məhz 2016-cı ilin aprelində Ermənistan ordusunun uğursuzluğu və itkiləriylə əlaqəli idi. Ermənistanın hazırki baş naziri Nikol Paşinyan eyni aqibəti yaşamaq istəmədiyindən itkilərin açıqlanmasına hazır deyil”.\nPolitoloq vurğulayıb ki, Ermənistan sərhəddəki insidentdən dərhal sonra sağa sola, hara mümkündürsə, şikayət etməyə başlayıb:\n“Xarici işlər naziri Zöhrab Mnasakyan dərhal Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) baş katibi Stanislav Zasosa zəng edib təşkilatın Ermənistana dəstək verməsini istəyib. Bəlkə də insidentin Dağlıq Qarabağ istiqamətində deyil, Azərbaycanla sərhəddə baş verməsi Ermənistanın KTMT-nin və özəlliklə Rusiyanın dəstəyinin artırıllmasına nail olmaqdır.\nHələ ki, bu saata qədər KTMT üzvləri Ermənistana birmənalı dəstək ifadə etməyiblər. Məsələ burasındadır ki, Rusiyadan başqa KTMT-nin digər üzvləri işğalçı dövlətə dəstək vermirlər, çünki üzv ölkələrin Azərbaycanla tərəfdaşlıq münasibətləri var. Ermənistan hakimiyyətinin şikayət etdiyi ikinci ünvan ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi Andjey Kasprşik olub.\nErmənistanın müdafiə naziri David Tonoyan onunla telefonla danışıb. Bu telefon danışığında Tonoyan sərhəddəki insidentə görə Azərbaycanın günahkar olduğunu sübut etməyə çalışsa da, belə bir cümlə də işlədib: “Ermənistan ordusu təxribatlara ancaq cavab hüququndan istifadə edir. Amma təxribatlar davam edərsə, lazımi mövqelərin ələ keçirilməsi əməliyyatlarını da həyata keçirə bilər”.\nTonoyanın sonuncu cümləsi Tovuzdakı insidentin mahiyyətini ortaya qoyur. Ermənistan ordusu sərhəddə strateji yüksəkliklərə nəzarət etmək istəyir. Azərbaycan ordusu buna imkan verməyərək, yüksəklikləri öz nəzarəti altında saxlamaq əməliyyatlarını davam etdirəcək.\n2016-cı ilin aprel ayındakı döyüşlər də məhz strateji yüksəkliyə hansı tərəfin nəzarət edəcəyi uğrunda gedirdi. Nəticədə strateji yüksəkliyi Azərbaycan ordusu ələ keçirdi. Bundan sonra Azərbaycan ordusu Naxçıvan istiqamətində strateji yüksəkliyi nəzarəti ələ keçirdi”.


Nabokovun “Lolita”sı: fəlakətin bir addımlığında | Ədəbiyyat | Kayzen\n“Lolita” romanı Humbert Humbert və Lolita kimi iki əsas obraz və onların həyatı əsasında ifadə edlimiş psixolofi, fizoloji, sosioloji problemlərin şərhi əsasında qurulmuşdur. Yazıçı məktublarından birində yazırdı: “Mən indi çox əxlaqlı orta yaşlı bir cənabın tamamilə əxlaqsızcasına on üç yaşlı ögey qızına aşiq olması haqqında roman yazıram”.\nRomanın ilk cümləsi Humberti çox aydın şəkildə təsvir edir və əsərə açar rolunu oynayır: “Lolita, həyatımın işığı, ehtiraslarımın odu-alovu… Günahlarım, ruhum”. Humbertin fizioloji xəstəliyi və psixi durumu, Lolitanın nimfetyeniyetmə qızlardan biri olması əsərdə qoyulan bütün problemlərin kökündə dayanır. Əsər Humbertin simasında bir qatilin gündəliyindən ibarətdir. Həmin qatil isə əsərin ilk səhifəsindən səmimi olacağını oxucuya vəd edir: “Hekayənin maraqlı olması üçün qatilə həmişə güvənə bilərsiniz”.\n“Lolita” romanı, əsas etibarilə, Humbertin əsərə qəhrəman seçilməsi ilə tənqid hədəfinə çevrilmişdir. Humbert kimdir? İlk növbədə müəllif bu suala cavab verir: “Romanın ön sözündə “… yaratdığım Humbert bir yabançı və anarxistdir, nimfet qızlar bir yana, başqa bir çox mövzularda da onunla eyni düşüncəni paylaşmıram”. Humbetr özü haqqında deyir: “İllər boyu keçirdiyim gizli əzablar mənə fövqəlinsan soyuqqanlılığı öyrətmişdir”. Əsər həmin gizli əzabların ifadəsidir ki, onların da arxasında obrazın psixoloji vəziyyəti, xəstəliyi dayanırdı.\nHumbert daxili dünyası və cəmiyyətdəki mövqeyi ilə ikili həyat yaşayır. “Sakitcə, ancaq təsirli tərzdə təkrar etmək istəyirəm ki, bədbəxtliklərimə rəğmən, təmkinli hərəkətlərim, yumşaq qara saçlarım, cəlbedici boy-buxunum xeyli yaraşıqlı görünürdü” deyən qəhrəman gizli saxlamağa çalışdığı iç dünyasının xüsusiyyətlərini də etiraf edir: “...göstərilən cizgilərə sahib subyektlərdə buna qədər tez-tez tutqun və qızgın bir şey olur ki, bunu gizlətməyə çalışırlar”.Bütün əsər boyu gizlədilən və Kuiltini öldürərək həbsxanaya düşməklə yazdığı gündəlikdə ifadə etdikləri həmin gizli məsələlərin arxasında obrazın ruhi aləmi, psixoloji durumu, fizioloji xəstəlikləri dayanırdı.\nƏslində, Humbert, geniş mənada, zorakılığı, onun ətrafdakı insanlara vurduğu ziyanı, qurbanlarını səciyyələndirir. Eyni zamanda, Humbert özü də gizli əzabları, zəiflikləri, özündən uzaqlaşdıra bilmədiyi şeytanı ilə birlikdə söylədiyi kimi bədbəxt insan obrazını simvollaşdırır.\nƏsərdən məlum olur ki, Humbert Lolita ilə kirayə qaldığı evdə tanış olur və ondan ayrılmamaq üçün 13 yaşlı qızın anası Şarlotta Qeyz ilə evlənməyə belə razı olur. Cəmiyyət üçün fərqli, məhdud bir qrupu təmsil edən Humbert içindəki insanı və şeytani hisslərinin mübarizəsində daim hansısa bir qətlin planını düşünməkdədir. Çünki onun hissləri cəmiyyət tərəfindən qəbulolunmazdır və o yeganə yolunu qarşısına çıxan maneələri ölüm ilə aşmaqda görür.\nV.Nabokov öz qəhrəmanının həyat yolunun qatilliklə bitəcəyini çox maraqlı formada əsərin əvvəllərində işarələyə bilmiş, hələ Lolitaya sahib olmadan öncə hadisələrin axarında qarşılaşacağı ölüm kodunu şifrələmişdir: “Hər halda, tam obyektiv danışsaq, mən fəlakətin bir addımlığındayam və ideal qətl haqqındakı pritçamın mahiyyəti də indi açılır”. Bütün əsər fəlakətin bir addımlığında cərəyan edir.\nHumbertin qatil olması da əsərdə şərtləndirilmişdir. O adi qatillərdən nə ilə fərqlənirdi? Niyə görə Humbert nə ona xəyanət edən ilk arvadı Valeriyanı, nə Şarlottanı, nə də əsərin sonuna doğru Lolitanın əri olan mədən ustasını deyil, məhz sevdiyi qızı ondan qaçıran Kuiltini öldürür? Bütün bu suallar, əslində, Humbertin öz sözlərində cavabını tapmışdır: “Biz cinsi yırtıcılar deyilik! Biz cəsur əsgərlər kimi heç kəsi zorlamırıq da. Biz bədbəxt, sakit, yaxşı tərbiyə almış köpək gözlü insanlarıq, öz ehtiraslarımızı böyüklərin yanında cilovlamağı çox yaxşı bacarırıq, ancaq nimfet qızlara bircə toxunuşa görə çox şeyimizi, ömrümüzün yarısını verməyə hazırıq. Təkrar edirəm, biz qətiyyən qatil deyilik. Şairlər öldürmürlər”.\nSevdiyi ilk qız Anabella ilə görüşü və fizioloji zəifliyini hiss edənə qədər yazıçı onun yetişdiyi mühiti qiymətləndirmək üçün bizə bir şifrə təqdim edir ki, bu da əsərin gedişi zamanı geniş şəkildə açılır: “Mən atamı sevir və qiymətləndirir, qulluqçuların onun saysız-hesabsız sevgililərindən danışdığını eşidəndə fərəhlənirdim”. Burada atasının simasında kiçik Humbertin qəlbində, Z.Freydin təbirincə, “qızıl əsr”ə bir həsrət ifadə olunur.\nHumbert 13 yaşında olarkən kiçik Anabellaya münasibətini “fitri pozğunluğunun” ilkin əlaməti kimi qiymətləndirir, Lolitaya olan duyğuların da “sirli və məşum bir şəkildə Anabelladan” başladığını söyləyərkən xəstəliyinə işarə edirdi.\nAğlın arxasındakı dünyanın problemlərini önə çəkən əsərin qəhrəmanı öz “azadlığının” həsrəti ilə yaşayır. Humbert xəstəliyini əsərdə dəfələrlə etiraf edir. Qəhrəman xəstəliyini “onu culğalayan qorxunc, dəli, gülməli və miskin xəstəlik” adlandırsa da özü də, eyni zamanda, ciddi psixi analizləri aparmağı bacarır, insan psixologiyasının dərinliklərinə varıb nəticələr çıxara bilir. Bəzən pisixi xəstəliyindən, bəzən şeytanın onu yoldan çıxarmasından şikayətlənən, öz vəziyyətini tam şəkildə şərh etməyi və qiymətləndirməyi bacaran Humbert özü də əslində psixiatırdır, faciəsini anlayan bir düşkündür: “Ah, icazə verin, bircə dəfə də sentimentallıq edim! Abırsızlıqdan elə bezmişəm ki!”\nHumbert romantikdirmi? Romantik qəlbin cövhərində sevgi dayanır. Bütün bu xüsusiyətləri və yaşadığı həyat tərzi ilə Humbertə sevən, romantik bir obraz kimi yanaşmaq olarmı? Sözügedən suallara cavab tapmaq üçün, ilk növbədə, Lolita obrazının səciyyəsinə, əsərdəki yerinə və roluna diqqət yetirmək lazımdır. Digər tərəfdən, Humbetrə məhz yazıçının ironiyası arxasında yaradılmış, cəmiyyətdəki hadisələrə münasibətin yekunu kimi meydana çıxan rəmzləşdirilmiş və gerçək olanları təmsil edən bir obraz kimi yanaşdıqda qəhrəmanı anlamaq mümkündür.\n“Lolita” romanının ikinci mühüm tərəfini Lolita obrazı təşkil edir ki, bu qəhrəman istər təmsil etdiyi yeniyetmə qızlar, onların mənəvi, psixoloji vəziyyəti, cəmiyyətin onların yetişdirilməsi və tərbiyəsindəki iştirakı xüsusiyyətləri, istərsə də Humbertin xarakterinin bir obraz kimi daha dərindən açılmasında önəmli yerə sahibdir. Lolita əsərə ilk dəfə 12 yaşlı yeniyetmə qız kimi daxil olur: “O dəyişkəndir, o şıltaqdır, o kobuddur, o, şux yeniyetmələrə xas dözüm tələb edən məlahətlə doludur. O, başdan-ayağa – saçlarındakı bantdan və sancaqdan tutmuş biçimli baldırının aşağı hissəsində, ağ yun corabın qurtardığı yerdəki kiçik çapığa qədər dözülməz dərəcədə cəlbedicidir”.\nLolita Humbertin Anabelladan ona qədərki 24 illik “vəsfəsəsinin”, düşkünlüyünün zirvəsi kimi meydana çıxır. V.Nabokovun bir sıra qəhrəmanlarına xas təzadlar Lolita üçün də xarakterik idi. O səmimi və hiyləgər, zərif və vulqar, boz qaşqabağlı və çəhrayı diribaşlığı birləşdiridi.\nHumbert Lolitanı nimfet qızlara aid edir. Lolitanın təmsil etdiyi nimfet qızlar yeniyetmə qızların bir qrupunu təşkil edir ki, onların cəmiyyətdə zərərli obyekt olmalarına, yazıçıya görə, onlara həm psixoloji və fizioloji məsələlər, həm ailə mühiti, həm də təlim prosesi təsir edir.\nYazıçı on iki yaşlı qızın dünyagörüşü və həyat tərzindəki qeyri-etik halların səbəblərini araşdırmaq üçün yenə də özünəməxsus üsullardan, kodlardan istifadə edir. Sözügedən məsələ məhz o dövrün yeniyetmələrinin ümumi vəziyyətinə nəzər yetirməklə aydınlaşdırıla bilər. Lolitanın simasında nimfet qızların ailədə, gimnaziyada, cəmiyyətdəki yerini və onlara təsir göstərən meylləri müşahidə edirik.\nMüasiri olduğu zamanın yeniyetmələrini Humbert hər şeyə bayağı nəzərlərlə baxan, sadəlövh duyğulu və ştamp beyinli yeniyetmələr kimi dəyərləndirir. Lolitanın davranışlarındakı kobudluq, eqoizm, etik qaydalara riayət etməməsi, əxlaqsızlığa meylinin ən mühüm səbəbini yazıçı onun ailə problemində görür. Humbertin Lolitanın yalançı atası rolunu oynadığı iki il ərzində ata və qız arasındakı münasibətlər, sözügedən əlaqələrin psixoloji cəhətlərinə daha çox önəm verilmişdir. Qəhrəmana görə, ata və qız arasındakı münasibətlər haqqındakı müasir anlayışlar sxolastik cəfəngiyatlar və standartlaşdırılmış psixoanalitik simvollarla son dərəcə korlanmışdır. Yazıçı quru nəzəriyyələri deyil, canlı, həqiqi hissləri dəyərləndirir. Atasını erkən itirən, anası ilə çox soyuq münasibətlər şəraitində böyüyən, sonra isə Humbertin ehtirasına tuş gələn Lolita gözəl duyğulardan məhrum edilmiş bir ailə faciəsinin qurbanı olur.\n“Lolita” əsərinə, xüsusilə də Humbert obrazına görə, V.Nabokov uzun müddət tənqidlərə məruz qalmışdır. “Əxlaqsız, düşkün, yeniyetmə qıza qarşı yırtıcı hisslər bəsləyən bir obrazın əsərə gətirilməsi, hətta romanın təhkiyəçisi səviyyəsində verilməsi doğrudurmu?” sualı həm oxucu, həm də tənqidçiləri düşündürmüşdür. Lakin bir məsələni diqqətə almaq lazımdır ki, Lolita və onun təmsil etdiyi yeniyetmə nəsli, cəmiyyətin müxtəlif problemlərini, insanların psixoloji dünyası, fizioloji vəziyyətini anlamaq üçün Humbert obrazının xüsusi missiyası vardır. Bu baxımdan da çox gözəl söylənilmişdir ki, “təqdirəlayiq oxucu özünü oxuduğu kitabdakı kişi və qadınla deyil, o kitabı yaradan, quran ağılla eyniləşdirir”.\nHumberti tamamilə sevgi və şəfqətdən məhrum bir obraz kimi qiymətləndirmək də yanlış nəticələrə gətirib çıxara bilər. Humbertin hisslərində və düşüncəsində Lolita bütün həyatı boyu xəyal edib yaratdığı, əsl Lolitadan belə gerçək hesab etdiyi bir qızdır.\nHumbertin Lolitaya qarşı sevgisi qızın Kuilti ilə gizlicə qaçması və sonradan isə ondan da ayrılıb mühəndis bir oğlana ərə getməsi ilə bağlı ayrıldıqları 2 il ərzində, qəhrəmanın sevdiyi qız üçün gərgin axtarışları, nəhayət Lolitanın məktub yazaraq ondan pul istədikdən sonra görüşmələri proseslərində daha həssas şəkildə ifadə olunmuşdur. Əgər Humbertin sevgi etiraflarına diqqət yetirsək, əsərin ilk cümləsi və iki illik ayrılıqdan sonra görüşdükləri zaman ağlına gələn ilk fikirlər qəhrəmanın sevgisinin ən güclü əksidir: “Bəzilərinin gözlədiyi kimi, əlbəttə, onu öldürə bilməzdim. Çünki onu sevirdim. Bu ilk baxışdan, orta baxışdan, əzəli baxışdan olan bir sevgiydi”. Əsərin ilk cümləsində deyilmiş sözlər sona doğru açılır. Hər bir fikir riyazi dəqiqliklə tamamlanır. Lolita Humbertin həyatının işığıdır.\nLolita qəhrəmanın ruhudur: “… ölümüm qədər dəqiq bilirdim ki, onu bu dünyada haçansa gördüyüm və ya xəyal edə biləcəyim, yaxud o dünyada görməyi arzuladığım hər şeydən çox sevirəm”. Lolita Humbertin ən böyük günahıdır: “Bəzən ürəyimin bir-birinə dolaşmış zoğlarında oxşayıb-əzizlədiyim günah, mənim böyük, xoşbəxt günahım, öz mahiyyətinədək yığılıb-kiçilirdi: bəhrəsiz və xudbin əxlaqsızlığadək; və mən onu qaralayaraq lənətləyirdim”. Yazıçı yazdığı heç bir sözü təsadüfi işlətmir. Humbertin sözügedən fikirləri də əsərin əvvəlində oxuculara ünvanlanmış qatilə güvənmək təmənnasını təsdiq edir və özünə inandırır: “Mən səni sevirdim. Mən beşayaqlı yırtıcı idim, ancaq səni sevirdim. Mən qəddar idim, alçaq idim, hər nə desən ondan idim, ancaq mən səni sevirdim, səni sevirdim”.\nV.Nabokovun “Lolita” romanının ən mühüm və yekun xətti qatillik, ona aparan yolun psixoloji məqamlarıdır. Humbert sevimli Lolitasını qaçıran Kuiltini qətlə yetirir və həbs olunur.\n“Lolita” romanı mühüm problemlər və gərgin psixoloji məsələlərin şərhi baxımından əhəmiyyətli əsərdir. V.Nabokovun çox böyük və kəskin müzakirələr doğuran romanı cəmiyyət həyatı və insanların daxili dünyasında ciddi məqamlarla bağlı olan, lakin səsləndirilə bilinməyən mövzunun seçilməsi, geniş şəkildə, detallarına qədər şərhi baxımından təqdirəlayiqdir. Roman oxucunu təsvir olunan hadisələrin içinə varmağa, qəhrəmanları tərif və tənqid etməkdən daha çox anlamağa vadar edir.


Rövşen Lenkeranskinin avtoriteti dostu baresinde olan qerar levğ edildi - Azadliq Xeber\nRövşen Lenkeranskinin avtoriteti dostu baresinde olan qerar levğ edildi\nRövşən Lənkəranskinin avtoriteti dostu barəsində olan qərar ləvğ edildi\n30.04.2016 / 12:30 xeber –\nBakı Apellyasiya Məhkəməsində qardaşını qətlində təqsirləndirilən Teyyub Paşayevin həbsxana rejiminə keçirilməsi barədə cəzaçəkmə müəssisəsinin təqdimatının təmin edilməsinə dair Baş Prokurorluğun verdiyi protest üzrə məhkəmə yekunlaşıb.\nLent.az-ın məlumatına görə, hakim Vaqif Mursaqulovun sədrliyi ilə keçirilən prosesdə qərar elan olunub. Qərara əsasən protest təmin edilib və Nizami Rayon Məhkəməsinin çıxardığı hökm ləğv olunub.\nQeyd edək ki, T.Paşayev onun həbsxanaya keçirilməsi barədə cəzaçəkmə müəssisənin təqdimatının təmin edilməsi üçün Nizami Rayon Məhkəməsinə müraciət edib. Məhkəmə məhkumun təqdimatını təmin edib. Həmin qərardan narazı qalan Baş Prokurorluq apellyasiya protesti verib.\nXatırladaq ki, 2012-ci ilin sentyabrın 4-də Binəqədi rayonunun Rəsulzadə qəsəbəsi, Şota Rustavelli küçəsində qətl hadisəsi baş verib. T.Paşayev doğma qardaşı Seyyub Paşayevə odlu silahdan atəş açıb. Ağır güllə yarası alan S.Paşayev 1 saylı şəhər xəstəxanasına yerləşdirilib. Lakin onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Sonra Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Cinayət-Axtarış İdarəsi, Binəqədi Rayon Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilən əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində hadisəni törədən T.Paşayev tutulub. Ondan hadisəni törədərkən istifadə etdiyi 1 ədəd “Makarov” markalı tapança, 2 patron darağı və 14 ədəd patron götürülüb.\nBakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə T.Paşayev 9 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Hökmdən narazı qalan məhkum apellyasiya şikayəti verib. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin hökmünü dəyişdirib. Belə ki, T.Paşayevin 9 il cəzası 7 il 6 ay müddətinə endirilib.\nT. Paşayev kriminal aləmdə tanınmış şəxs olub. Məlumatlarda onun kriminal avtoritet Rövşən Lənkəranski ilə yaxın münasibətləri olub.


Azfar Futbol məktəbinin sıralarına hər gün yeni yetirmələr qoşulmaqdadır (FOTO/VİDEO)\nCəmiyyət 1 Mart 2018 13:14 (UTC+04:00)\nAzfar Futbol məktəbinin, sıralarına hər gün yeni yetirmələr qoşulmaqdadır.\nMəktəbdən Trend-ə verilən məlumata görə, burada fəaliyyət göstərən, UEFA A kateqoriyalı baş məşqçi Vladislav Qədirov və onun komandası, uşaqların bacarıqlarını üzə çıxarıb və püxtələşdirən maraqlı məşqlər keçirirlər.\nMəktəbin yetirməsi olan hər bir uşağa göstərilən fərdi yanaşma, müasir infrastruktur, yaş qruplarının formalaşdırılması, bazar günü məşqlərinin düzənlənməsi, məşq cədvəlinin təşkili Azfar Futbol məktəbini seçilənlərdən edir. Məşqçilər və valideynlərin vəhdət təşkil edən birgə fəaliyyəti nəticəsində uşaqların sağlamlığı, dərs davamiyyəti müşahidə olunur və onlara sağlam həyat tərzi aşılanır.\nGənc futbolçulara olan fərdi yanaşma və diqqət nəticəsində, onların təkcə texniki bacarığları deyil. Eyni zamanda, komanda tərkibində oynamaq mədəniyyəti, ruh yüksəkliyi və özgüvən kimi keyfiyyətləri də püxtələşir.\nAzfar Futbol məktəbinin qapıları, hər kəs üçün açıqdır.\nMəktəbə gələrək, hər uşaq pulsuz ilk məşqdə iştirak edə bilər.


Bir mənzil satılması üçün bir elan təqdim edin - Otradnoe, Moskva\nMoskvanın Otradnoye səmtində bir mənzil satılması üçün elan göndərin. Moskva və Moskva vilayətində pulsuz elanlar lövhəsi.\nMoskvanın Otradnoye şəhərində bir mənzil satılması üçün bir elan göndərmək istəyirsiniz? Sizin üçün ən təsirli həll yolu 495.city reklam saytında bir mənzil satılması üçün bir reklam yerləşdirməkdir. 495. şəhər - Moskvanın bütün bölgələrini və Moskva vilayətini əhatə edən bir elan lövhəsi. Hər gün minlərlə istifadəçi burada məhsul axtarır. Onlara təklifiniz barədə danışın və müştəri tapmağınıza kömək edəcəyik.\nR-də bir mənzil satılması üçün elan göndərin. Otradnoe, Moskva 495. şəhər bülleten lövhəsində çox sadədir.


Bakıda tikinti evi qəzalı vəziyyətə salıb, “yaşayış təhlükəlidir” rəyi verilib\nPaytaxtın Binəqədi rayonu ərazisində məktəb binasının tikintisi bir sıra problemlərə yol açıb. Belə ki, ərazidə aparılan tikinti işləri zamanı yaxınlıqda yerləşən yaşayış evinə ciddi ziyan dəyib.\nBu barədə Oxu.Az-a Binəqədi rayonu, 2-ci Mədən, korpus 93, 61 ünvanında yerləşən ziyan dəymiş evin sakini bildirib.\nSözügedən ünvanda yerləşən ev Kamilə Kərimovaya məxsusdur. Tikinti şirkətindən şikayətçi isə onun oğludur.Şikayətçinin sözlərinə görə, bu ünvanın yaxınlığında əvvəl məktəb binası olub:\n“Həmin ərazidə köhnə məktəb binası var idi. Məktəb binası söküldü və yerində çuxur qazıldı. Bizim evdən təxminən bir metrə qədər olan məsafədə torpağa basdırılan borular bir müddət sonra əyildi. Bunun nəticəsində evin altının torpağı çöküb. Aşınan torpaq evimizin bir tərəfinin çökməsinə və divarların çatlamasına səbəb olub. Evimiz qəzalı vəziyyətə düşüb. Artıq yeddi aya yaxındır ki, evdə yaşayış yoxdur. Heç kim maraqlanmır ki, biz harada yaşayırıq.\nTikinti “Mahal” Mənzil Tikinti Kooperativi (MTK) tərəfindən aparılır. Şikayət etsək də, şirkətin nümayəndələri evin təmir olunmasında bizə yalnız kosmetik işlərdə yardımçı ola biləcəklərini deyiblər. Onlar bildiriblər ki, divarlarda olan çatları təmir etmək üçün suvaq çəkib, divar kağızı vura bilərlər. Bu isə çıxış yolu deyil”.\nŞikayətçi bildirib ki, məsələ ilə bağlı aidiyyəti qurumlara - Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinə, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə, eləcə də Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinə müraciət edib:\n“Müraciət etdiyim qurumların nümayəndələri tərəfindən evimizə baxış keçirilib. FHN-nin Komissiyası tərəfindən verilən rəyə əsasən ev qəzalı vəziyyətdədir və yaşayış üçün təhlükəlidir. Evin hazırkı ərazidən sökülməsi, başqa yerdə inşa edilməsi və ya bünövrədən başlayaraq yenidən bərpa edilməsinə dair rəy verilib.\nAmma “Mahal” MTK-nın nümayəndələri, sahə rəisi Fövqəladə Hallar Nazirliyinin verdiyi rəy ilə razı deyil. Onların tərtib etdiyi aktı qəbul etmirlər. Əraziyə başqa ekspertlərin baxmasını və rəy verməsini istəyirlər. Açıqlama tələb etdiyimizdə isə “Mahal” MTK-nın Çingiz adlı nümayəndəsi “Hara istəyirsinizsə, şikayət edə bilərsiniz” deyir. Etdiyimiz şikayətlərlə heç bir nəticə əldə edə bilməyəcəyimizi deyərək, səbrimizi sınayırlar”.\nMəsələ ilə bağlı “Mahal” MTK ilə əlaqə saxladıq. Zənglərimizə cavab verən “Mahal” MTK-nın Qəhrəman adlı nümayəndəsi öncə sualları cavablandırmayacağını dedi. Sonra isə məsələyə münasibət bildirməyə razılıq verdi. O, şikayətçinin Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə müraciət etməli olduğunu deyib:\n“Həmin ərazidə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin sifarişi ilə məktəb binası tikilir. Məsələ ilə bağlı sizə müraciət edən K.Kərimova bir çox qurumlara şikayət edib. Biz ev sahibləri ilə söhbət etmişik. Onlara məsələni izah edərək, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə müraciət etməli olduqlarını demişik. Dəfələrlə bildirmişik ki, biz podratçı şirkətik, evə ziyan dəyibsə, bərpası bizim səlahiyyətimizdə deyil.\nСообщение 21 дней тому назад 93 Просмотры обновленный 21 дней тому назад\nSənədlərlə birlikdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə müraciət edib problemin araşdırılmasını tələb edə bilərlər”.\naze baku baki azerbaydcan xeber vuvu evi qezeli veziyyet\n2, Feb 2020 03:33 PM