«Лъэпкъ Iофым удэшъхьахы хъущтэп» — Адыгэ макъ\n«Лъэпкъ Iофым удэшъхьахы хъущтэп»\nЕгъэзыгъэкIэ хэкум адыгэхэр икIыжьыхэ зэхъум, къагъэзэжьыныр ары ягугъугъэр, ащ кIэхъопсыщтыгъэх. Арын фае къызыщыуцугъэ чIыгухэм, хэгъэгухэм унэ дэгъухэр зыкIащамышIыгъэхэр, лъапсэ адзынэу зыкIыфэмыягъэхэр.\nНепэ сигущыIэгъур Тыркуем къикIыжьи илъэс 28-кIэ узэкIэIэбэжьмэ хэкужъым къэкIожьыгъэу щыпсэурэ Нэгъой Яшар. ИныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу лъэпкъ Iофым фэлэжьагъ, непи ащ удэшъхьахы мыхъунэу елъытэ, ишъыпкъэу а Iофым пылъ. Лъэпкъ Iофым, къэкIожьыным епхыгъэ Iофыгъохэм тизэдэгущыIэгъу афэгъэхьыгъагъ.\n— Тичылэу Еджэркъуае нахьыбэу дэсыр тыркуми, зыгъэпсыгъэр адыгэхэр арых. Адыгэхэм хьакIэщхэр яIагъэх, ахэм лIыжъхэр ащызэрэугъоищтыгъэх, къащаIуатэрэр, зэкI пIоми хъунэу, адыгэ къэбарыгъ, гъыбзэхэри ахэтхэу. СызэцIыкIум сэ бэрэ ахэм сядэIущтыгъ. ЗыкъызысэIэтым нахь къызгурыIо хъугъэ къэкIожьыным иIоф зэрэтегущыIэхэрэр. Арышъ, къэгъэзэжьыным игупшысэ адыгэхэр ренэу хэтыгъэх, Хасэхэр арых лъэпкъым фэгъэхьыгъэ гупшысэхэр нахьыбэрэмкIэ къызыщыущыщтыгъэхэр.\nАдыгэр адыгэ зышIырэр бзэр, хабзэр арых. Дунаим щитэкъухьэгъэ адыгэм инахьыбэр Тыркуер ары зыщыпсэурэр. Ау тыркур нахьыбэшъ хабзэр, бзэр тшIокIоды. Ар непэ анахь тызыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм ащыщ.\nИлъэс 25 — 28-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ары хэкумрэ диаспорэмрэ нахь зэхахьэ зыхъугъагъэхэр. А лъэхъаным къыдгурыIогъагъ лъапсэр зыдэщыIэм лъэпкъыр къызэтегъэнэжьыгъэнымкIэ мэхьанэшхо зэриIэр. Мыщ щыпсэурэр Тыркуем исым нахьи бэкIэ нахь макIэми, ахэр ары тызыщыгугъыхэрэр. ЫпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, анахьэу Адыгэ Хасэхэр ары лъэпкъ гупшысэр зымыгъэкIосагъэхэр, ахэр арых гупчэ хъугъэхэр.\nАпэрэ Адыгэ Хасэр Осмэн империем 1908-рэ илъэсым щызэхащэгъагъ. 1923-рэ илъэсым нэс ащ Iоф ышIагъ. ЕтIанэ Осмэн империер зызэхэзым адыгэхэм яIоф нахь къин хъугъагъэ. Адыгэхэм къахэкIыгъэ цIыф цIэрыIохэр народым ипыеу алъытагъэх. Ахэм ащыщыгъ Черкес (Пщаукъо) Iэтэм. Адыгэхэм якъуаджэхэри агъэкощынхэм, зэрыс чIыпIэхэм арафынхэм Iофыр нэсыгъагъ. Адыгэу Осмэн пачъыхьэм готыгъэхэм язакъоп зиIоф дэи хъугъагъэр, цIыф къызэрыкIохэри Iоф хэфэгъагъэх. Ащ фэдэу бэрэ сыгу къэкIыжьы еджапIэу сызыдакIорэм мафэ горэм икIэлэегъаджэ Черкес Iэтэм игугъу дэй дэдэу къызэришIыгъэр. Классым нэбгыритIу адыгэу исыгъэр. ЛIыжъхэм шъузэрэадыгэр къыхэшъумыгъэщ къытаIуагъэти, хъатэу зыкъэдгъэлъагъощтыгъэп. Помак горэ (болгар лъэпкъ) тикласс исыгъ. Ар уадыг аIуи рагъэзыгъ, шъхьае, зэрэадыгэр аримыгъашIэ шIоигъоу афеуцуалIэрэп, ишъыпкъэу кIалэр кIэлэегъаджи, кIэлэеджакIуи къапэуцужьы. ЕтIанэ фэмылъэкIыжь хъуи губжыгъапэ, «арэп, сэ къаигъэ сышъушIыгъ, ау сэщ нахь дэйхэри исых къыригъэкIэу сэщ нэмыкIхэри исых мы классым», ыIуагъ кIалэм. Ежь янэ адыгэпти, мыадыгэ дэдэу зилъытэгъэн фае. А лъэхъаным илъэс 13 — 14 тыныбжьыгъ. «Хэт джыри адыгэу исыр?» кIэлэегъаджэм зеIом, сIэ къыдэзгъэчъаий «сэры!» сIуагъэ…\nСыдэу щытми, класситIу тыхъоу еджапIэм тыкъычIагъэкIыгъ. А лъэхъаным къытэзыIон къыкъокIыгъ, «шъузэхэхьанышъ, шъуифитыныгъэхэр къэшъуухъумэнхэ фае» ыIуи. Тызэхахьи, ащ тетэу дзэ еджапIэм тычIэхьан тыфитэу тыхъугъагъ. А лъэхъаным илъэс 16 тыныбжьыгъ. ЕтIанэ джы Тыркуем ипащэу Рэджэб Эрдоган къызытехьэм, «Мыщ курдхэри черкесхэри щэпсэух» зеIом, Iофым нэмыкIэу зыкъызэпыригъэзагъ.\n— СигущыIэгъу адыгабзэкIэ дэгъоу зэрэгущыIэрэр къызыхэсэгъэщым, хъугъэ-шIэгъитIу Яшар ыгу къэкIыжьыгъ.\n— СыкIэлэ Iэтахъоу хэтэтедзэу тиIэм сятэрэ сэрырэ тыкIуагъэу Iоф щытшIэзэ, нэмаз шIыгъор къызэсым, шъофым чъыг закъоу итым ычIэгъ нэмаз щишIынэу ар кIуагъэ. Тэ чIыгоу тылэжьырэм гъогушхо пхырыкIыщтыгъ. Сятэ пшъэрылъэу къысфишIыгъэр згъэцакIэзэ, лIы горэ гъогум къытекIи къысэкIолIагъ, упчIэ заули къыситыгъ, адыгабзэкIэ къыздэгущыIагъ, ау зэкIэми тыркубзэкIэ джэуап ястыжьыгъ, лIыри IукIыжьыгъ.\nТятэ зэкIэри къызэхихыгъ, нэмазыр къызеухым къыIухьажьи, ымакъэ Iэтыгъэу «сыда адыгабзэ пшIэрэба?» ыIуи пхъашэу къысэупчIыгъ, лъэшэу къысэцIэцIагъ. А лъэхъаным сегупшысагъ, сыукIытэжьыгъ. ЕджапIэм «сыадыг» сIуи сIэ къыдэзгъэчъэягъэми, адыгабзэкIэ макIэу сыгущыIэщтыгъ. Сыда пIомэ, урамыми еджапIэми тыркубз тызэрэщыгущыIэщтыгъэр. ПтхьакIумэ ит зэпытым нахь уесэ, нахь дэгъоу къыбгурыIоу къыпшIошIы мэхъу.\nЕтIани зы укIытэжьыпIэ сифэгъагъ. Уахътэ тешIагъэу авиакомпанием сыIутызэ, Америкэм сыкIуагъэти, Нью-Джерси щыпсэурэ Натхъо Къадыр Адыгэ Хасэм сыздищагъ. Хасэм изэхэсыгъо фэгъэхьыгъагъ Унэу ар зычIэтыр ащэжьынышъ, Нью-Йорк нэмыкI унэ зэрэщащэфыщтым. Ащ яшъыпкъэу тегущыIэщтыгъэх. Микрофоным Iутэу дахэу зэгъэфагъэу, зэхэфыгъэу адыгабзэкIэ лIы къэгущыIэщтыгъ. Джыри къэсэшIэжьы ащ Джанчэрый зэрицIагъэр. Лъэшэу сигуапэу адыгабзэм седэIугъагъ, лIым жабзэу Iулъым сенэцIыгъагъ. ЕтIанэ зэхэсыгъом икIэухым «Стамбул къикIыгъэ кIалэм нэIуасэ шъуфэсшIыщт» ыIуи, Натхъо Къадыр сыкъыгъэтэджыгъ. СыукIытапэзэ микрофоным сыкъекIолIагъ, ау сызэтенагъэу сыщыт, зыпари адыгабзэкIэ къэсIошъугъэп. А чIыпIэм сызэрэщыукIытэжьыгъэр къэсIон слъэкIыщтэп, а лъэхъаным илъэс 24 — 25-рэ горэ сыныбжьыгъ. Ащ ыуж адыгабзэм изэгъэшIэн сишъыпкъэу сыпыхьагъ. Нахь сыгущыIэнэу сыфаеу, ар зыщызэхэсхыщт чIыпIэхэр нахь сикIуапIэхэу хъугъэ…\nХэзгъэунэфыкIымэ сшIоигъу амал щыIэ хъунышъ, къэкIожьынхэм кIэхъопсыхэзэ адыгабэмэ ядунай зэрахъожьыгъэр. Тэ тиныбжьыкIэгъу зэхъокIыныгъэхэм атефи, сыкъэкIожьынэу синасып къыхьыгъ. Джы сянэжъ-сятэжъхэр, ахэм янэ-ятэхэр зыкIэхъопсыщтыгъэр сэ къыздэхъугъ, илъэс 28-рэ хъугъэу ЧIыгужъым сыщэпсэу. КъэкIожьыгъэхэр къызхэхьажьыгъэхэм ахэзэгъагъэх, мэпсэух, мэлажьэх, хэкоу зыкIэхъопсыщтыгъэхэм яшIуагъэ рагъэкIы. КъэкIожьыгъэхэм якIалэхэм ащыщхэм диплом плыжькIэ университетхэр къаухыгъэх, гурыт еджапIэм дэгъу дэдэу щеджэхи къычIэкIыгъэх, ахэр Адыгеим иеджапIэхэм ямызакъоу къэлэ чыжьэхэми ащеджэнхэу кIэхъопсых. А зэпстэуми сагъэгушIо, «ау къэкIожьыным иIоф изытет урыраза?» пIомэ, сырырэзэ дэдэу сIон слъэкIыщтэп. Сыда пIомэ, тэ тызэкIалэм «амал щыIэ зэрэхъоу тыкIожьыщт» зыIощтыгъэр къэкIожьыгъэм бэкIэ нахьыбэшъ ары.\nШъыпкъэ, ащ тетэу зэрэхъугъэми ушъхьагъухэр иIэх. Хэгъэгур хэгъэкIыри, къалэу, чылэу узыдэсыр зэблэпхъуныри псынкIагъоп. ЕтIани къэкIожын Iофым романтикэ фэдэу еплъыщтыгъэх, а лъэхъаныр текIыгъ. Ар ащ тетэу зэрэхъущтыри тымышIагъэу щытэп. Арэу щытми, къэкIожьы зышIоигъоу IэкIыбым адыгэу исыр непи макIэп. Ары шъхьае, мы Iофыр бгъуитIоу зэголъ — къэкIожьыхэрэри къызыдэкIожьыхэрэри ащ фэхьазырынхэ фае. Бюрократическэ пэрыохъухэм язакъоп, укъэкIожьымэ улэжьэн, упсэун фае. Ащ пае урысыбзэри адыгабзэри пшIэнхэ фае, хэбзэ унашъоу хэгъэгум илъхэм уащыгъозэнэу щыт. ЕтIанэ упсэунымкIэ ублапIэ пшIыным пае мылъку гъэнэфагъэ уимыIэ хъущтэп, ащкIэ фондхэм мэхьанэшхо яI.\nДэгъоу тыщыгъуаз 1997-рэ илъэсым хэкум щызэхащэгъэ фондым Косовэ къикIыжьырэ адыгэхэм якъэщэжьынкIэ ишIуагъэу къэкIогъагъэм. Чэмышъо Гъазый зипэщэ фондэу «Дышъэ кIэн» зыфиIорэм адыгэхэмкIэ мэхьанэшхо иI. Тыгъужъ Къызбэч исаугъэт гъэуцугъэнымкIэ, адыгэ тарихъымкIэ мэхьанэ зиIэ тхылъхэм якъыдэгъэкIынкIэ Iофэу ащ ышIэрэм осэшхо иI.\nНепэ пэрыохъухэр щыIэхэми, хэхэс адыгэхэр къиныгъохэм къамыгъэщынэхэу, нахьыбэ къэкIожьынэу сыфай. «Мыжъоу щылъыр умыгъэхъыемэ, псыр чIэлъэдэщтэп» аIо. Тымышъхьахэу лъэпкъ Iофым тыдэлэжьэн, къэкIожьы зышIоигъохэм тишIуагъэ ядгъэкIын фае. АщкIэ Мэфэхьаблэ щысэ дэгъу. Iоф IэшIэхыгъэп цIыф купышхо заом къыхэпщыжьынышъ, нэмыкI хэгъэгу къэпщэжьыныр, ау зэкIэри дэгъоу зэшIохыгъэ хъугъагъэ.\nМэфэхьаблэ лъэшэу сегъэгушIо, ащ сиIоф щыIэми, щымыIэми ренэу сэкIо. Къуаджэр илъэс къэс нахь дахэ зэрэхъурэм сыгу къеIэты, дэгъоу къэсэшIэжьы джы мыщ щыпсэухэрэр къызэрэкощыжьыгъагъэхэр. А лъэхъаныр охътэ гъэшIэгъоныгъ. Адыгэм итарихъ хэгъэкIыри Урысыем итарихъи ащ фэдэ хэмыхъухьагъэу, къэралыгъо IофкIэ заом имашIо хэфэгъэ адыгэхэр нэбгырабэ хъухэу къащэжьыгъагъэх. Джарымэ Аслъан а лъэхъаным лIыгъэшхо зэрихьэгъагъ. Мыбэми, сэри а Iофым хэсшIыхьагъэм сырыгушхоу сыгу къэкIыжьы.\nПредыдущая АБЕИКЪУЭ Шухьэиб: Хэку уиIэнырщ гъащIэм щынэхъыщхьэ дыдэр!\nСледущая Пшъэрылъхэр, гухэлъхэр


Саугъэтэу агъэуцугъ — Адыгэ макъ\nРедактор 29.06.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим икъэлэ шъхьаIэ саугъэт гъэшIэгъон къыщызэIуахыгъ. БлэкIыгъэ лIэшIэгъум энергетикхэм шIуагъэ къытэу яIофшIэн зэрагъэпсыщтыгъэм ишыхьатэу щыт трансформаторым ар фэгъэхьыгъ.\nМыекъопэ къэлэ электрическэ сетьхэм ипредприятие зыдэщыт чIыпIэм дэжь саугъэтыр щагъэуцугъ. Зэхахьэм къекIолIагъэх пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Майкопская ТЭЦ» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Игорь Луневыр, мы предприятием илъэсыбэрэ щылэжьагъэхэр, непэ иIофышIэхэр.\nТрансформатор-саугъэтэу агъэуцугъэм тарихъ гъогоу къыкIугъэр зэхахьэм къекIолIагъэхэм къафаIотагъ. Хэгъэгу зэошхор заухыгъэ нэуж ар ашIыгъагъ. Мыекъуапэ иIэгъэ электростанциер 1943-рэ илъэсым нэмыцхэм къагъэогъагъ.\n1949-рэ илъэсым Мыекъопэ къэлэ электростанциер ашIыгъ ыкIи охътэ кIэкIым къыкIоцI ащ хэхъоныгъэхэр ышIынхэу ригъэжьагъ. Апэрэ трансформаторэу а лъэхъаным щыIагъэхэм ащыщыр 1950-рэ илъэсым къыдагъэкIыгъагъ. Бакинскэ электромашинэпсэо-лъэшI заводым Мыекъуапэ пае ар хэушъхьафыкIыгъэу ышIыгъагъ.\nЗэрифэшъуашэу гъэпсыгъэ трансформаторым илъэс 70-рэ Iоф ышIагъ. Мыекъуапэ иурамэу Ворошиловым ыцIэ зыхьырэм ар тетыгъ. 2020-рэ илъэсым ижъоныгъокIэ мазэ оборудованиер аужырэ шапхъэхэм адиштэрэмкIэ зэблахъугъ ыкIи джырэ уахътэм нэс Iоф зышIэщтыгъэ трансформаторыр къаухъумэн гухэлъ яIэу саугъэтэу агъэуцугъ. «Майкопская ТЭЦ» зыфиIорэр къыгъэдахэу ар дэтыщт. Къыхэгъэщыгъэн фае, предприятием чанэу Iоф зишIэрэр илъэс 50 зэрэхъугъэм ыкIи энергетикхэм шIуагъэ къытэу зэрэлажьэхэрэм ятамыгъэу мыр щыт.\nИгорь Луневым къэзэрэугъоигъэхэм шIуфэс къарихыгъ ыкIи саугъэтым мэхьанэшхо зэриIэр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Пстэуми апэу мыщ щылэжьэрэ цIыфхэм яIофшIэн кIуачIэу халъхьэрэр ащ зэрэщыпхырыщыгъэр къыIуагъ.\nИлъэсыбэрэ предприятием Iоф щызышIагъэхэ Анатолий Семечко ыкIи Людмила Лапчук зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. Кусэр зызэпаупкI нэужым саугъэт-трансформаторым дэжь щытхэу сурэтхэр зытырахыгъэх.\nПредыдущая Цэй Эдуард: «Тарихъ шъыпкъагъэр ядгъэукъо хъущтэп»\nСледущая ШIуагъэ къытэу Iоф зэдашIэ


Адыгэ Хэку Таймс: ИлъэсыкIэм апэрэ мэфэкIыр Адыгабзэм и маф - 14.03.2014\nИлъэсыкIэм апэрэ мэфэкIыр Адыгабзэм и маф - 14.03.2014\nИлъэсыкIэ къэс апэрэ мэфэкIэу Адыгэхэм агъэмэфэкIырэр Адыгабзэм и маф. Ар гъэтхапэм и 14-р ары зытефэрэр.\nАдыгабзэм и мафэ дунаем тет Адыгэ пстэуми мэфэкI мафэу хагъэунэфыкIы. Мы мафэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ Хэкум ыкIи хэхэсым зэхахьэхэр ащашIых. Ащ Адыгабзэм ехьылIагъэ тхылъэхэр, тхыгъэхэр, къэгъэлъэгъонхэр ыкIи нэмыкIхэр къыщагъэлъагъох.\nАдыгэ Республикэм и президентыгъэу Джарымэ Аслъан Адыгабзэм и мафэ хагъэунэфыкIынэу 2000-рэ илъэсым унашъо ышIыгъагъ. Ар хабзэ хъугъоу илъэс къэс АдыгеимкIэ агъэмэфэк1ы. Джащ фэдэу Къэбартае-Бэлъкъарым, Къэрэщай-Черкесым, хы-Iушъо Щапсыгъэм, Урысием изэфэшъхьэф шъолъырэу Адыгэхэр зыщыпсэурэм ыкIи IэкIыбым щыпсэурэ Адыгэхэм мы мафэр хагъэунэфыкIы.


Щынэгъончъагъэр зэкIэми анахь шъхьаI | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nБэрэскэжъыем, мэлылъфэгъум и 13-м, УФ-м и Премьер-министрэ игуадзэу Дмитрий Рогозиным видеоконференциеу зэхищэгъагъэр аппаратнэ-программнэ комплексэу «Безопасный город» зыфиIорэм игъэпсын фэгъэхьыгъагъ. Адыгеим ылъэныкъокIэ ащ хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан, УФ-м и МЧС АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу Владимир Костыгиныр, нэмыкIхэр.\nАужырэ уахътэм дунаим зэрэщымырэхьатыр ыкIи ащ ыпкъ къикIыкIэ цIыфхэм ящынэгъончъагъэ зэщыкъоным ищынагъо щыIэ зэрэхъугъэр, мы комплексым къыдилъытэрэ пстэури субъектхэм агъэпсыныр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр Правительствэм ипащэ игуадзэ къыхигъэщыгъ.\n2020-рэ илъэсым нэс зэкIэми ар зэшIуахын фаеу программэм щыгъэнэфагъ, ау зыгъэцэкIагъэр е ащ хахьэхэрэр нахьыбэу зыгъэуцугъэхэр макIэ. Комплексым игъэпсынкIэ агъэцэкIэн фэе техническэ пшъэрылъхэр щыкIагъэ имыIэу зэхэзыгъэуцуагъэр ыкIи УФ-м и МЧС зы-хаплъэм зыдырагъэштагъэр субъект 25-рэ ныIэп.\nМылъку щымыIэр ащ ушъхьагъу зэрэфэхъурэр къызэрагурыIорэми Правительствэм ипащэ къыкIигъэтхъыгъ, арэу щытми, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ анахь шъхьаIэу зэрэщытыр къыдалъытэнышъ, ищыкIэгъэ ахъщэр къагъотынэу ауж къинэрэ субъектхэм япащэхэм къариIуагъ. МЧС-м ипащэхэм зафигъазэзэ, комплексым къыдилъытэхэрэм ягъэпсын зэрэлъыкIуатэрэр ауплъэкIунэу къафигъэпытагъ. Нэужым мы Iофым фэгъэзагъэхэм ащыщэу къэгущыIагъэхэми комплексым игъэпсын субъектхэм мэкIэ дэдэу зэрэлъагъэкIуатэрэр, ыуж имыхьэгъахэхэри зэрэщыIэхэр, зыгорэ хэзыгъэкIыгъэхэм ащыщыбэхэми шапхъэхэр икъоу зэрамыгъэцэкIагъэхэр къаIуагъ.\nСубъектхэм ащыщхэм япащэхэми Дмитрий Рогозиным гущыIэр аритыгъ, анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр афигъэнэфагъэх, къэзытхырэр «Адыгэ Макъ».\nАдыгеир мы комплексым игъэпсын зыгъэцэкIэгъахэхэм ахалъытагъэп, ау ауж къинэхэрэми ащыщэу къаIуагъэп.\n«МЧС—м къызэригъэнафэрэм диш-тэу комплексым къыдилъытэхэрэм ягъэцэкIэн тыдэлажьэ, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ видеоконференцие ужым. — Шапхъэхэми татекIырэп, пIалъэу къагъэуцугъэми ыуж тыкъинэрэп. Мылъкоу ащ пэIухьащтыри игъом къэдгъотыным тыпылъ. Мары 2016-рэ илъэсымкIэ сомэ миллион 20-м ехъу пэIудгъэхьан фаеу щытыти, ар къэдгъотыгъ. Ары Адыгеир ауж къинэхэрэм зыкIахамылъытагъэр. ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэ Iофыгъо пстэуми анахь шъхьаIэшъ, ащ ищыкIагъэр игъом ыкIи икъоу дгъэцэкIэным тыпылъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ республикэ стадионым IофшIэнхэр зэрэщыкIохэрэр ыуплъэкIугъ →


Адыгэ шIэныгъэлIэу Къэрдангъушъ Зэрамыку фэгъэхьыгъэ тхылъ къыхаутыгъ\nГъубдж, Мэзаем и 13 2018 08:50\nНалщыч, мэзаим и 13\nШIэныгъэлэжьэу, лъэпкъ IорыIуатэм иугъоякIоу Къэрдангъушъ Зэрамыку къызыхъугъэр мыгъэ илъэси 100 хъугъэ. Адыгэ шIэныгъэлIым фэгъэхьыгъэ тхылъэу "Жанхъуэтхьэблэ хъыбархэр" Налщыч къыщыдагъэкIыгъ. I918 илъэсым Къэрдангъушъ Зэрамыку къызщыхъугъэ къуаджэм Жанхъуэтхьаблэ ыцIагъар, джы - Псыгуэнсу.\nКъэрдангъушъ Зэрамыку - этнограф, нарт эпосым, лъэпкъ IорыIуатэм, таурыхъхэм, орэдыжъхэм, IурыIупчъэхэм яугъоекIуагъ, ахэмэ афэгъэхьыгъэ тхылъ пчъагъэ къыдигъэкIыгъ. Ау исэнэхьаткIэ актерыгъ, къэбэртэе театрэм хэтыгъ, ащ пае иапэрэ пьесэ ытхыгъагъ - "Къэншъаубый ыкIи Гощэгъэгъ". 1940 илъэсым къэбэртэе театрэм щагъэуцугъагъ.\nХэгъэгу зэошхом къызекIыжьым ыуж Къэрдангъушъ Зэрамыку кIэлэегъэджэ институт къыухыжьыгъ, тхылъ тедзапIэм, шIэныгъэ институтым ащылэжьагъ. Лъэпкъ фольклорыр, эпосыр ыугъоижьыгъэх.\nКъэрдангъушъ Зэрамыку 2008 илъэсым дунаим ехыжьыгъ, Адыгэ Республикэми, Къэбэртэе-Бэлъкъарыми ящытхъуцIэхэр къылэжьыгъэх.\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Адыгэ Республикэм илIышъхьэрэ "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент"-м итхьэматэрэ адыгабзэм иIоф тегущыIагъэх КъумпIыл Мурат сурэтышIэу Къат Теуцожь иIофшIэпIэ унэ щыIагъ »


Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн анахь шъхьаI — Голос Адыга\nХабзэ зэрэхъугъэу, пшъэрылъ шъхьаIэу щытхэм, гухэлъхэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтынхэ фэе лъэныкъохэр агъэнэфагъэх. Iофыгъо шъхьаIэу къаIэтыгъэр УФ-м и Президент къыгъэнэфагъэхэ лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн 2020-рэ илъэсым республикэм щызэшIохыгъэ зэрэхъущтыр ары.\nЛъэпкъ проектхэм къадыхэлъытагъэу шъолъырхэр къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм акIэхьанхэмкIэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн блэкIыгъэ илъэсым Урысыем щырагъэжьагъ. Ащ пае Адыгеим шъолъыр проект 50 щагъэхьазырыгъ. 2019-рэ илъэсым изэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэу, мы лъэныкъомкIэ республикэм гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ ылъэкIыгъ.\nРеспубликэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектхэмкIэ гъэхъагъэу щыIэхэр гъэпытэгъэнхэ, мы илъэсым IофшIэныр нахь гъэлъэшыгъэн фае. Ащ фэшI проектхэм ягъэцэкIэнкIэ ведомствэхэм екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр къагъотынхэм мэхьанэшхо иIэу къыхигъэщыгъ.\n— Шъолъырым къыIэкIэхьэрэ бюджет ахъщэр игъом ыкIи зищыкIагъэм пэIугъэхьэгъэныр, республикэм шIуагъэ къыфэзыхьын зылъэкIыщт гухэлъхэр щыIэнхэр ыкIи ахэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэр — джары типшъэрылъ шъхьаIэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн мы илъэсым сомэ миллиарди 3-рэ миллион 865-рэ пэIуагъэхьанэу агъэнафэ. Непэрэ мафэм ехъулIэу проектхэмкIэ зэзэгъыныгъэу адашIыгъэхэр процент 50-м кIахьэ. ЗырызхэмкIэ пшъэрылъыр гъэцэкIагъэ хъугъэ. ГущыIэм пае, проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдилъытэрэ зэзэгъыныгъэхэм акIэтхэгъэным проценти 100-кIэ фэхьазырых.\nДжащ фэдэу псэолъэ инхэм яшIын иIофыгъуи зэшIохыгъэ хъугъэ. Ащ епхыгъэу объект зэфэшъхьафхэм язэтегъэпсыхьан лъагъэкIотэщт. Мы илъэсым ыкIэм нэс фельдшер-мамыку IэзэпIэ 24-рэ ашIынэу агъэнафэ, ащ нэмыкIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIищым ягъэпсын рагъэжьэщт, социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэм гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэщтых.\nДемографием, экологием, къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ашIыным, зекIоным, псэолъэшIыным ыкIи гъогухэм ягъэцэкIэжьын, нэмыкI Iофыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх.\nЛъэсрыкIохэр зыхэфэхэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным, ахэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэным афытегъэпсыхьагъэу энергиер кIэзыугъоерэ къэзыгъэнэфырэ пкъыгъо 1800-рэ Мыекъуапэ ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм мы илъэсым ащагъэуцунэу Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къафишIыгъ.\n— IофшIэнышхо дгъэцэкIэнэу къытпыщылъ. Анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтын фаер проектэу «Псауныгъэр къэухъумэгъэныр» зыфиIорэр ары. МыщкIэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къыгъэуцугъэх, арышъ, къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм такIэхьаным ткIуачIэ етхьылIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСледущая Бзэр, шэн-хабзэхэр типытапIэх


ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт\nТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт\nИнтернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы. Хэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм Интернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы. Хэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм\nИнтернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы.\nХэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм лъэныкъо пстэури зэрэтыращэщтхэм фэгъэзэгъэщт министерствэ зэрэзэхащагъэр. Адыгэ Республикэми ауж зыкъыригъэнагъэп. Джырэблагъэ цифрэ шIыкIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ, къэбарлъыгъэIэс ыкIи телекоммуникационнэ технологиехэмкIэ Министерствэ агъэпсыгъ. Ащ иминистрэу агъэнэфэгъэ Шыу Заурбек гущыIэгъу тыфэхъугъ. МинистерствакIэм пшъэрылъэу иIэхэр, лъэныкъоу Iоф зыдишIэщтхэр, системакIэм шIуагъэу пылъхэр, нэмыкIхэри къытфиIотагъэх.\n— Заурбек, цыхьэ къыпфашIи мы IэнатIэм узэрэIуагъэхьагъэмкIэ тыпфэгушIо. Министерствэр зэхащэным сыда лъапсэу фэхъугъэр ыкIи мэхьанэу иIэр?\n— Тхьашъуегъэпсэу шъукъызэрэсфэгушIуагъэмкIэ. Джащ фэд, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат цыхьэ къызэрэсфишIыгъэмкIи сыфэраз. Къызэрэсщыгугъыхэрэр къызэрэзгъэшъыпкъэжьыщтым сыпылъыщт.\nЗэрэ Урысыеу федеральнэ программэу «УФ-м цифрэ шIыкIэм тет иэкономик» зыфиIорэр щыпхыращы. Ащ къыдыхэлъытагъэу, КъумпIыл Мурат игукъэкIыкIэ информатизациемкIэ республикэм игъэIорышIапIэщтыгъэр джы министерствэ ашIыжьыгъ, IофшIэпIэ чIыпIищ тедзэу хагъэхъуагъ.\nКъэралыгъо гъэIорышIэным исистемэ, къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн, экономикэ ыкIи социальнэ лъэныкъохэр цифрэ шIыкIэм тещэгъэнхэмкIэ мыщ мэхьанэшхо иIэу щыт. Электроннэ шIыкIэм тетэу тхьапэхэр гъэзекIогъэнхэм хэбзэ къулыкъухэр, ведомствэхэр тетщэнхэмкIэ мыр амалышIу тфэхъущт.\n— Апэрэ лъэбэкъухэу IофшIэныр зэребгъэжьэщтыр къытфэIуатэба.\n— IофшIэным игугъу къэтшIымэ, министерствакIэ зэхэщэгъэныр апэу тхылъхэм ягъэпсын къызыщежьэрэр. Ар зэшIотхыгъахэ пIоми хъущт. Джы нэплъэгъум итыщт типшъэрылъ шъхьаIэу щытыр лъэныкъо пстэури къызэлъедгъэубытызэ цифрэ шIыкIэм тетщэнхэр ары. Ащ пае инфраструктурэ гъэнэфагъэ бгъэпсынэу щыт. Нахь къызэрыкIоу къэпIон зыхъукIэ «Интернетыр сыдигъуи зэкIэми апай». Анахь Iудзыгъэ псэупIэхэми Интернетыр алъыдгъэIэсын фае. Интернетыр щымыIэу зи тфэшIэщтэп. ГущыIэм пае, къуаджэм дэт ФАП-м ар имыIэу псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэм идокумент гъэзекIон цифрэ шIыкIэм тепщэшъущтэп. 2021-рэ илъэсыр екIыфэ джа Iофыр зэшIохыгъэнэу тэгъэнафэ. Ащ пае цифрэ шIыкIэм иполитикэ изэфэмыдэныгъэ дэгъэзыжьыгъэн фае.\n— Заурбек, ащ сыда къыкIэлъыкIощтыр?\n— Апэрэ чэзыур – къэралыгъо гъэIорышIапIэр цифрэ шIыкIэм тещэгъэныр. Ащ пае къэбар зэпхыныгъэхэм яканалхэр зэрэтыухъумэщтхэ инфраструктурэ ыкIи къэбарэу къатыщтхэм Iоф зыщадашIэщт гупчэ дгъэпсынхэ фае.\n— КъызэрэзгурыIорэмкIэ, а гупчэр ары нахьыбэр зыгъэцэкIэщтыр…\n— Ары. Зэрэреспубликэу къатыщт къэбарыр кIочIэ ин зиIэхэ серверышхохэу къэзыубытыщтхэр мыщ чIэтыщтых. Ахэм Iоф ащызышIэщтхэ специалистхэри зы чIыпIэм щыIэщтых. Ащ ишIуагъэкIэ хъарджхэри къэзылъытэрэ техникэми игъэфедэн бэкIэ нахь макIэ хъущт. Анахь шъхьаIэу къыдыхэлъытэгъэщтыр зэпхыныгъэм иканалхэр ухъумэгъэнхэу зэрэщытыр ары. Ахэм программэу Iоф зэрашIэхэрэр IэкIыб къэралыгъом къыщыдагъэкIыгъэхэшъ, игъорыгъозэ тэтием зэрэтетщэжьыщтхэм къиныгъо къыпыкIыщт.\n— Заурбек, мыщ фэдиз мэхьанэ зиIэ гупчэм цIыф къызэрыкIом Iоф щишIэшъущтэп. ТиIэха ащ фэдэ специалистхэр?\n— Министерствэм иIофышIэхэр ары гупчэми щылэжьэщтхэр. ЗэрэхъурэмкIэ, етхьыжьэгъэкIэ Iофым апэрэу пхырыкIыщтхэр тэры. Арышъ, тэ тишIэныгъэхэм ахэдгъэхъоным фэшI дэгъоу теджэныр, ащ ыуж нэмыкIхэри едгъэджэжьынхэр типшъэрылъ шъхьаI. Информационнэ технологиехэм Iоф арызышIэхэрэ специалистхэм зэпымыоу яшIэныгъэ, яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонэу зэрэщытым имызакъоу, цIыфхэм дэгъоу, IупкIэу адэгущыIэшъунхэу, тырагъэгушIухьанхэу щытын фае.\n— Проектхэу жъугъэцэкIэщтхэм язы Iахь ныIэп къэпIуагъэхэр. О пшъхьэкIэ кIэу пхырыпщын горэ зыдэпIыгъэу укъэкIуагъэба? Ащ ышъхьэ къытфипхымэ тигопэщт.\n— Ащ фэдэ гухэлъэу сиIэр макIэп. Ау ягугъу къэсшIыныр уахътэмкIэ пэсаIоу сэлъытэ. Арэу щыт нахь мышIэми, ащыщ игугъу къэсшIын. «ЛIышъхьэм иситуационнэ гупчэ» дгъэпсы сшIоигъу. Мыр объект хьылъэхэм ащыщ. Ащ ишIуагъэкIэ онлайн шIыкIэм тетхэ зэхэсыгъохэр псынкIэу рагъэкIокIынхэ ыкIи ищыкIагъэхэ унашъохэр Адыгеим ипащэхэм а чIыпIэм щаштэнхэ алъэкIыщт. Мониторхэм яэкран къэбархэу щыIэхэр зэу ыкIи скорость псынкIэ иIэу гупчэм ианалитикхэм къытырырагъэдзэщтых.\n— Заурбек, тизэдэгущыIэгъу икъегъэжьапIэм къыщытIуагъ цифрэ шIыкIэ экономикэм мы зэпстэури къызэрэпкъырыкIыщтыр. Ау игъэкIотыгъэу ащ тытегущыIагъэп. ЦIыфхэми нахь къагурыIоным фэшI ащ шIуагъэу пылъыр къытфэпIотагъэмэ дэгъугъэ.\n— Экономикэм илъэныкъо пстэуми хэхъоныгъэ ашIынымкIэ информационнэ ыкIи коммуникационнэ технологиехэм мэхьанэ яI, джащ фэдэу къэралыгъо гъэIорышIэнми, къэралыгъом иухъумэни, ищынэгъончъагъи чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубыты. Информационнэ технологиехэм яекIолIапIэ пстэуми ядгъэгъотыныр пхырытщыным иIофыгъо игъус а технологиехэр агъэфедэжьышъунхэр ядгъэшIэныр. Цифрэ экономикэ гъэIорышIэным хэхъоныгъэ ышIыным пае мы программэри къырагъэжьагъ.\nЩыIэныгъэм мыр тэрэзэу щыпхырыщыгъэ зыхъукIэ цIыфхэм ящыIакIэ Iэрыфэгъу дэдэ хъунэу щыт. ГущыIэм пае, шъолъыр зэфэшъхьафхэм проектхэу «Умный город», «Умный ЖКХ» зыфиIохэрэр къащырагъэжьагъэх. Щысэ къышъуфэсхьын — псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтыр зэрэщытэу цифрэ шIыкIэм тыращэ. Мыщ къыхеубытэх гъэIорышIэкIо компаниехэр, фэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэр, нэмыкI къулыкъухэри. ПсырыкIуапIэхэм атет счетчикхэм анэмыкIэу хэушъхьафыкIыгъэ приборхэр атырагъэуцох. Псым ифэбагъэ е ыкIуачIэ зекIорэ шапхъэхэм зэрадимыштэрэ къэбарым ахэр къеджэхэшъ, автомат шIыкIэм тетэу зэу тазырыр гъэIорышIэкIо компанием фэкIо, гъэфедакIом къыфалъытэжьы.\nЦифрэ шIыкIэм лъэныкъо пстэури зытетщэшъукIэ, Iэрыфэгъу щыIакIэм цIыфыр техьащт. Ащ къин зэригъэлъэгъун ищыкIэгъэжьыщтэп, мэпсэу ыкIи егъэфедэ.\n— Сыд фэдэ егъэжьапIи мылъку текIуадэ. Ащ сыда къепIолIэщтыр?\n— Ары тэрэз, мыщ мылъкушхо пэIухьащт. Ау зы илъэс IофкIэ зэшIотхыщтэп. Программэм ипхырыщын 2024-рэ илъэсым нэс телъытагъ. Республикэ бюджетым мыгъэ зэхапшIэу нахьыбэ мылъку къыдыхалъытагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат сыдигъуи тынаIэ тырытегъадзэ федеральнэ къэралыгъо программэхэм, грантхэм, зэнэкъокъухэм тахэлэжьэным. А амалхэр къызфэдгъэфедэнхэ гухэлъ зыдэтIыгъ.\n— Заурбек, IофшIэн псынкIэп ебгъэжьагъэр. Укъыгъащтэрэба?\n— Шъыпкъэ, етхьыжьэгъэ IофшIэныр къин, ау гъэшIэгъоны. Тхылъхэм ягъэпсын нахь Iофыгъо къызыпыкIырэр, адрэ лъэныкъохэм хэшIыкI афысиIэшъ, сыкъыгъащтэрэп. Сигуапэу Iоф сшIэщт, технологиякIэхэм алъэныкъокIэ Адыгеир ыпэкIэ зэрэлъыкIотэщтым сыпылъыщт.\n— Опсэу гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIагъ ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIагъ


Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр | Адыгэ Макъ\nМы илъэсым ведомствэм Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэр, лъэпкъ ыкIи шъолъыр проектхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу пшъэрылъыкIэу къэуцухэрэм атегущыIагъэх.\nМы лъэныкъомкIэ республикэм IофшIэнышхо зэшIуихынэу къызэрэпыщылъыр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе лъэныкъохэм кIэкIэу ягугъу къышIыгъ.\n— Къэралыгъом инэмыкI шъолъырхэм афэдэу Адыгеир лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн хэлажьэ. А пстэури зыфытегъэпсыхьагъэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр ары. Мыщ дэжьым тэркIэ мэхьанэшхо иI бюджет ахъщэр гъэфедагъэ зэрэхъурэм казначействэр, УплъэкIокIо-лъытэкIо палатэр, нэмыкI къулыкъухэр пытагъэ хэлъэу лъыплъэнхэм, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКIэныбэ Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, республикэм щагъэцэкIэрэ лъэпкъ проекти 8-м мы илъэсым сомэ миллиарди 3,7-рэ фэдиз апэIуагъэхьанэу агъэнафэ. Тыгъэгъазэм и 1-м ехъулIэу хъарджхэр сомэ миллиарди 3-м кIэхьагъ, ащ щыщэу сомэ миллиарди 2,6-р федеральнэ бюджетым къыхэхыгъ. Финасхэм ягъэзекIонкIэ организацие зэфэшъхьафхэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэр уплъэкIугъэным пае непэрэ шапхъэхэм адиштэрэ технологиякIэхэр ГъэIорышIапIэм егъэфедэх, ащ ишIуагъэкIэ хэукъоныгъэхэр псынкIэу дагъэзыжьых. Мыщ фэдэ екIолIакIэр лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэни щагъэфедэ.\nКазначействэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр федеральнэ бюджетыр гъэцэкIэгъэныр, республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм ягъэцэкIэнкIэ кассовэ фэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэнхэр ары. 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 1-м ехъулIэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэм арагъэхьэгъэ хахъохэр сомэ миллиард 55-рэ мэхъу, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ а пчъагъэр процент 11,8-кIэ нахьыб. Республикэ бюджетым ихъарджхэр сомэ миллиард 20,8-м (зэхэубытэгъэ бюджетым – сомэ миллиард 36,7-м) кIэхьагъ.\nУрысые казначействэр зызэхащагъэм и Мафэу къэблагъэрэмкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэ, икъулыкъушIэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ афэгушIуагъ. Гъэхъагъэхэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу, дэгъоу щыIэр къадэхъунэу афэлъэIуагъ.


ЗэкIэри игъо ифэщтых | Адыгэ Макъ\nЗэкIэри игъо ифэщтых\nЫпкIэ хэмылъэу фэтэрхэр приватизацие шIыгъэнхэм пIалъэу иIэр ыпэкIэ зэрагъэнэфэгъагъэм фэдэу гъэтхапэм и 1-м ухыгъэщтэп.\nЗыщыпсэухэрэр ыпкIэ хэмылъэу приватизацие шIыгъэным Урысыем пIалъэу щыриIэр 2017-рэ илъэсым гъэтхапэм и 1-м аухынэу щытыгъ, ау Правительствэм унашъо ышIыгъ а Iофым пIэлъэ гъэнэфагъэ имыIэу гъэпсыгъэнэу. Унашъоу Владимир Путинымрэ Дмитрий Медведевымрэ зигъо алъэгъугъэр хэбзэгъэуцугъэкIэ Къэралыгъо Думэм идепутатхэм аухэсыгъ. Мэзаем и 8-м Къэралыгъо Думэм ятIонэрэ еджэгъумкIэ дыригъэштагъ зычIэсхэ унэр ыпкIэ хэмылъэу приватизацие шIыгъэным пIэлъэ гъэнэфагъэ имыIэжьэу зыгъэпсырэ законопроектыр. Ящэнэрэ ыкIи кIэухэу щыт еджэгъумкIэ законопроектыр мэзаем и 10-м аштэнэу агъэнэфагъ.\nПриватизацием пIэлъэ гъэнэфагъэ имыIэу гъэпсыгъэным ехьылIэгъэ унашъо зэрашIыгъэр Дмитрий Медведевым къыIуагъ. «Партиеу «Единэ РоссиемкIэ» сисэнэхьатэгъухэм ыкIи зифэшъошэ IофхэмкIэ пшъэдэкIыжь зыхьыхэу Правительстэм хэтхэм игъо афэслъэгъугъ зычIэсхэ фэтэрхэр цIыфхэм ыпкIэ хэмылъэу приватизацие зэрашIырэм пIэлъэ гъэнэфагъэ иIэу зэрэщытыгъэр техыжьыгъэнэу. А гупшысэм ахэм къыдырагъаштэ. А кIэщэкIоныгъэр пIэлъэ благъэм хэбзэгъэуцугъэкIэ тыухэсыщт, ыпэкIэ зэрэдгъэнэфэгъагъэм фэдэу ыпкIэ хэмылъэу фэтэрхэр приватизацие шIыгъэнхэм пIалъэу иIагъэр гъэтхапэм и 1-м аухыщтэп — къыригъэхьагъ Премьерым Faсebook-м щыриIэ нэкIубгъом.\nУрысыем и Президент ипресс-секретарэу Дмитрий Песковым къыIуагъ апэрэ мафэхэм къащыублагъэу мы Iофыр ащ тетэу гъэпсыгъэным Владимир Путиным зэрэдыригъаштэщтыгъэр.\nШъугу къэдгъэкIыжьын нахьыпэм ыпкIэ хэмылъэу приватизациер гъэпсыгъэным пIалъэу иIэр 2020-рэ илъэсым нэсэу граждан куп зырызхэмкIэ зэрэщытыгъэр ыкIи ифэшъошэ законопроект Къэралыгъо Думэм апэрэ еджэгъумкIэ щылэ мазэм зэриштэгъагъэр. Апэрэ екIолIакIэм зэригъэнафэщтыгъэмкIэ, ащ къыхиубытэщтыгъэхэр Къырым щыпсэухэрэр, зэхэтэкъонэу щыт унэхэм къачIащыжьыгъэхэр ыкIи кIэлэцIыкIу ибэхэр ары. АдрэхэмкIэ приватизациер зэфашIыжьыщтыгъ.\nАрэу щытми, мы пIалъэм ехъулIэу хэгъэгум приватизацие щашIыгъэр фэтэрхэм япроцент 78-рэ ныIэп. Къэралыгъом фэтэрыр къыIызыхыгъэхэм ащыщхэм приватизациер зыкIагъэжъажъэрэр дэшъхьахыхэ паекIэ арэп. Фэтэр къызэратыщтэу чэзыум хэтхэм, общежитиехэм ачIэсхэм, дзэ къэлэ цIыкIухэм адэсхэм, нэмыкIыбэхэми Къырым щыпсэухэрэм ыкIи фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэм анахь мымакIэу ыпкIэ зыхэмылъ приватизациер ящыкIагъэу щыт. Ащ нэмыкIэу, зычIэсхэр яунаеу гъэпсыгъэным ашIапэзэ нэмыкIыбэхэм кIыхьэ-лыхьэ зырагъэшIы пстэуми зэдыряеу гъэпсыгъэ мылъкум пае атырэр къагъэнэжьы ашIоигъоу ыкIи мыкощырэ мылъкум техъорэ хэбзэIахьым зэрэхахъорэм къызэтыриIажэхэзэ. Арэу щытми, ахэми приватизациер ашIыщт фэтэрыр кIэнэу къафагъэнэжьыным е ащэн алъэкIынэу щытыным фэшI. ЕтIани къыхэкIы зэIахьылхэм приватизацием дезымыгъаштэхэрэр ахэтхэу.\nЭкспертхэм зэралъытэрэмкIэ, ыпэрэ шIыкIэм тегъэпсыкIыгъэ законыр заштэм ыуж цIыфхэм приватизациемкIэ хьал-балыкъэу къахэхьэгъагъэр джы законыкIэм щымыIэжь ышIыщт. Джы фэтэрыр приватизацие ашIынэу зэкIэри игъо ифэщтых.


Зэфэхьысыжьхэр къэнэфагъэх — Адыгэ макъ\n«Арт-елка 2017-рэ» зыфиIорэ я IV-рэ зэIухыгъэ къэлэ зэнэкъокъум икIэуххэр мы мафэхэм къэнэфагъэх. ТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэр мэфэкI шIыкIэм тетэу агъэшIуагъэх. Муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр, гурыт еджапIэхэр, гъэсэныгъэ тедзэ зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэр, хэушъхьафыкIыгъэ Адыгэ республикэ еджэпIэ-интернатыр, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэр, культурэм иунэхэм ащызэхащэрэ кружокхэр, къэлэдэсхэр арых чанэу Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэр. Илъэси 2-м къыщегъэжьагъэу илъэс 65-рэ зыныбжьхэм яIэшIагъэхэр къырахьылIагъэх.\nДмитрий Толкачев, Богдан Андрейко, Хьакъунэ Аринэ, Къушъхьэ Салим, Ульяна Смирновар анахь ныбжьыкIэу хэлэжьагъэхэм ащыщых. Ахэм илъэситIу ныIэп аныбжьыр.\nИлъэсыкIэм ыкIи Рождеством афэгъэхьыгъэ мэфэкI мафэхэм яхъулIэу, щылэ мазэм и 3-м къыщегъэжьагъэу и 8-м нэс культурэм и Унэу «Гигантым» ичIэхьапIэ къэгъэлъэгъоныр щыкIуагъ. IофшIэн 300 фэдиз ащ чIэтыгъ. КъычIахьэхэрэм анахь агу рихьырэм ымакъэ фатыщтыгъ.\nЗэнэкъокъум зэфэхьысыжьэу фэхъугъэмкIэ, анахь мэкъабэ зыфатыгъэр Галина Чуйко къыгъэхьазырыгъэу «Дед Мороз уже в пути» зыфиIорэр ары.\nЗипсауныгъэкIэ ялэгъухэм акIэмыхьэхэрэми хэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтынхэр аратыгъэх.\nИлъэсым итамыгъэ анахь дахэу къэзышIыгъэхэри къыхагъэщыгъэх. КIэлэцIыкIухэмкIэ лицееу N 8-м щеджэрэ Михаил Назаренкэм къышIыгъэу «Новогоднее чудо» зыфиусыгъэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 56-м чIэс Руслан Шамсиевым и «Золотой петушокрэ» текIоныгъэ къыдахыгъ.\nНахьыжъхэмкIэ Валентина Храмовам ышIыгъэ «Петушок — золотой гребешок» зыфиIорэр анахь дахэу алъытагъ.\nКIэлэцIыкIухэмкIэ зиIофшIэн анахь къыхагъэщыгъэр ыкIи текIоныгъэ къыдэзыхыгъэр «Золотой ларец семечек» зыфиIорэр къэзышIыгъэ Кристина Пантюховар ары. Ащ илъэси 6 ыныбжь, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 20-м чIэс, Наталья Титовар ипащэу ар къыгъэхьазырыгъ.\nНахьыжъхэмкIэ Мыекъопэ индустриальнэ техникумым чIэс ЛIэхъусэжъ Наталье иIофшIагъэу «Герда» зыфиIорэм текIоныгъэ къыдихыгъ.\nПредыдущая IэпыIэгъу афэхъунхэм фагъасэх\nСледущая ЧъыIэшхом фэхьазырых


Адыгэ Хэку Таймс: Мыекъуапэ мэхькэмэм Хъуадэ Аднан джыри зы мазэ хьапсым чIагъэсыныр ыдагъэп\nМыекъуапэ мэхькэмэм Хъуадэ Аднан джыри зы мазэ хьапсым чIагъэсыныр ыдагъэп\nБэдзэогъум и 14, Адыгэ Iофым пылъ Адыгэ кIалэу Хъуадэ Аднан имэхькэмэ мыекъуапэ щыкIуагъ. Ащ прокорорымрэ уплъэкIун комитетымрэ ялIыкIохэр чIэдэуагъэх къолъхьэ Iофэу Хъуадэм палъхьэрэр къагъэхьэзырыфэ нэс джыр зы мазэ хьапсым чIэсынэу фырагъэхъунэу. Ау мэхькэмэм ащ дыригъэщтагъэп ыкIи унашъо ышIыгъ а даор щигъэзиенэу. Джащ фэдэу къытиIуагъ Адыгэ Республикэ щыщ активисгорэм.\nПрокорорымрэ уплъэкIон комитетымрэ мэфищкIэ мы унашъом джыри зэ хэплъэжьынхэу мэхькэмэм чIалъхьэнэу фитых. Бэдзэогъум и 19-м нэс нэмыкI унашъо мэхькэмэм къимыхьымэ Хъуадэ Аднан къатIупщыжьынэу щыт.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, жъоныгъуакIэм и 5-м Хъуадэ Аднан полицием ыубти хьапсым чIигъэтIысхьагъ ку ыфын фимытэу ыфыгъ аIуи ыкIи мэхькэмэ ашIи мафэ 15 тыралъхьэгъагъ. ЖъоныгъуакIэм и 20-м джыри зэ мэхькэмэ ашIи мэзитIу тыралъхьэгъагъ. Бзэджэгъэ Iофэу Аднан къыпалъхьэнэу зыфаехэр къуалъхьэ полицием ритынэу фэягъ, аIо полициехэм.


Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, ащ игуадзэу Сапый Вячеслав, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, нэмыкIхэри.\nАвтомобиль гъогухэр ашIых, Мыекъопэ районым псыр, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр IэкIагъахьэ, зекIоныр ыпэкIэ лъыкIотэным республикэр пылъ. Джащ фэдэу адыгэ лъэпкъым ихъишъэ зыпхырыщыгъэ фестивальхэр, Iофтхьабзэхэр зэхащэх. Ахэм яшIуагъэкIэ Адыгеим итарихъ, ишэн-хабзэхэр зекIо къэкIогъэ цIыфхэм зэрагъэшIэн, ахэм ежьхэри ахэлэжьэнхэ алъэкIы. Адыгэ къуаем ифестиваль блэкIыгъэ илъэсхэм анахь мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэхэм ахалъытагъ. Дунэе зекIоным хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ адыгэ къуаем ифестиваль анахь регион IофшIэгъэ дэгъухэм ащыщэу хигъэунэфыкIыгъ Урысыем IэкIыб къэрал IофхэмкIэ иминистрэу Сергей Лавровым.\n— ЯмышIыкIэ лъэныкъохэр къызфэдгъэфедэзэ цIыфхэр республикэм къызэрэкIощтхэм тыпылъын фае. Лъэпкъым икультурэ зыпхырыщыгъэ Iофтхьабзэхэр зекIоныр зикIасэхэм нахь ашIогъэшIэгъоныщт, IэкIыбым къикIырэми япчъагъэ къыхэхъощт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nШъолъыр, муниципальнэ къулыкъухэм, бизнесым яIо зэхэлъэу зекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэлэжьэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ. Урысыем зекIо шъолъыр шъхьаIэу иIэхэм ащыщ хъунымкIэ Адыгеим амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр ащ къыIуагъ.\nАдыгэ Республикэм зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет ипащэу Къэлэшъэо Инвер тызхэт илъэсым Iофыгъоу зэшIуахыгъэхэм, тапэкIэ пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыхэрэм къатегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, тишъолъыр къакIохэрэм япчъагъэ къыщымыкIэным тапэкIи Iоф дашIэщт. 2018-рэ илъэсым Адыгеим зекIо нэбгырэ мин 453-м ехъу къэкIуагъ. Федеральнэ агентствэм иIэпыIэгъукIэ ыкIи «ЗекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэр» зыфиIорэ программэу 2014 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъэм ишIуагъэкIэ Мыекъопэ районым километрэ 73-рэ хъурэ псырыкIуапIэ щагъэпсыгъ, гъэстыныпхъэ шхъуантIэ аращэлIагъ. Лэгъо — Накъэрэ Гъозэрыплъырэ зэзыпхырэ гъогум ишIыни аублагъ.\n— Республикэм укъызэрихьэу идэхагъэ нэм къыкIидзэн фае. Щынэгъончъэныр, фэIо-фашIэхэм ядэгъугъэ нахьышIум ылъэныкъокIэ лъыкIотэным тыфэлэжьэныр ти — пшъэрылъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Стратегием анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе проектхэр къыщыгъэнэфагъэх. Ахэм ащыщых проектхэу «Мыекъуапэ» («Мэздахэ» иIэгъо-блэгъу зэтегъэпсыхьэгъэныр), «Къурджыпс инэпкъхэр», «Каменномостскэр — Дахъо», «Лэгъо-Накъэ», «Пшызэ исэмэгу нэпкъ» зыфиIохэрэр.\nАдыгеим къэкIорэ хьакIэхэм чIыопсым идэхагъэу алъэгъурэм дакIоу, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэнхэ амал яI. Къэлэшъэо Инвер къызэриIуагъэмкIэ, адыгэ лъэпкъым итарихъ зыпхырыщыгъэ мэфэкIхэр чэфэу ыкIи гъэшIэгъонэу рекIокIых. Хьалыжъом, къэбым, адыгэ къужъым ямафэхэр, адыгэ къуаем ифестиваль зэ хэлэжьагъэхэм агу къенэжьы, къыкIэлъыкIорэ илъэсми ахэр благъэкIхэрэп. Ар къеушыхьаты фестивалым къеблагъэхэрэм япчъагъэ илъэс къэс зэрэхахъорэм.\nХабзэр аукъозэ зэхащэрэ бизнесым ыкIи бизнесым зэнэкъокъуныгъэ зафэ хэлъыным япхыгъэ Iофыгъохэм зэхэсыгъом ащытегущыIагъэх.\n— ЗекIоным Iоф зэришIэрэр нэрылъэгъун фае. Тэ зекIон бизнесым амалышIухэр етэтых, инфаструктурэм хэхъоныгъэ ышIыным мылъку хэтэлъхьэ: гъогухэр тэшIых, анахь псэупIэ Iудзыгъэхэу къушъхьэхэм ахэсхэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр алъытэгъэIэсы. ТынаIэ зытетхэм ащыщ электричествэр пстэуми яIэныр, цифрэ къэтыным техьэгъэныр. Мыхэр зэкIэ зыфэтшIырэр республикэм исхэм, хьакIэу къакIохэрэм апай. Ахэм зэкIэми IофыгъошIухэр къакIэлъыкIонхэ фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


КIэлэцIыкIухэм апае шIухьафтын — Адыгэ макъ\nКIэлэцIыкIухэм апае шIухьафтын\nСабыйхэм ядунай ежь цIыкIухэм яхьалэлыгъэ-хыягъэ тешIыкIыгъэу хэбдзын гори хэмылъэу зафэ, гохьы. КIэлэцIыкIухэм зэкIэ ашIогъэшIэгъонэу, амышIэрэ пстэур зэрагъашIэмэ ашIоигъоу упчIэрыех. Ахэм джэуап ябгъэгъотыныр кIэлэцIыкIу пэчъкIэ мэхьанэ зиI – ащ игулъытэ, хэлъ сэнаущыгъэр къэзыгъэущырэх. Ны-тыхэр, кIэлэпIухэр, кIэлэегъаджэхэр ыкIи цIыф Iушыбэр ары хэтрэ сабыйи зыкъигъотынымкIэ IэпыIэгъу ин фэхъурэр.\nУсакIоу Абрэдж Сафият кIэлэцIыкIухэм апае ытхыгъэ тхылъым «Непэ симэфэкI» зэреджагъэр. Мыщ усэхэр, пшысэхэр, усэ-хырыхыхьэхэр къыдэхьагъэх. Ахэр бзэ гурыIогъошIукIэ тхыгъэх, щыIэныгъэ лъэныкъуабэр – тичIыопс идэхагъэ, ащ инэшэнэ зэфэшъхьафхэр уахътэ пэпчъ къызэрэхэщырэм, сабыир ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу дэIон ылъэкIэу ыкIи зэхихыгъэмкIэ (ар къызэрэгурыIорэмкIэ) ишIошI къыIоу егъэсэгъэныр, гущыIэхэр ямэхьанэкIэ зэхафхэу хъунхэр, IокIэ-шIыкIэ дэгъухэр апкъырылъхьэгъэныр, шъхьэкIэфагъэ ахэлъыныр, еджэным егугъунхэр, тхылъым гъусэныгъэ дыуиIэн зэрэфаер Сафият итхылъыкIэкIэ кIигъэтхъымэ шIоигъуагъэу сэгугъэ.\nНепэ апэ дэдэу\nШколым сэ сыкIощт,\nАпэрэу еджапIэм кIорэ кIэлэцIыкIур зэхэшIабэм зэраIыгъыр, еджапIэр зыщыщ шъыпкъэр къыгурымыIуапэу, тIэкIуи щынэу зэрэгумэкIырэр, етIани ежь фэдэ цIыкIубэр зилъэгъукIэ, къэхъущт нахьышIум ежэу ыгу зызэрипхъуатэрэр, ымышIэщтыгъабэр цIыкIу-цIыкIузэ зэришIэщтыр мы усэм къыщыIуагъ; лъэбэкъукIэ пэпчъ гушIуагъо зэрэхэлъыр авторым усэм цIэу фишIыгъэмкIэ кIигъэтхъыгъ.\nУсакIор гъашIэр изышIыкIыгъэ цIыф чъэпхъыгъ, гъэсагъэ, еджагъ, усэ 50 фэдизэу тхылъым дэтхэри зы шIэныгъэ горэкIэ къыуатэу ыгъэпсыным ынаIэ тетыгъ Абрэдж Сафият. АщкIэ анахь амалышIоу хъугъэх усэ-хъырахъишъэхэр, ахэм кIэлэцIыкIухэр ядэIун къодыер арымырэу, ашъхьэкIэ хэлэжьэнхэри къыдалъытэ.\nГущыIэм пае, усэхэу «Осыр къесы», «ПкIаур пкIэзэ, пкIэзэ…», «Рэщыдэ ищыд», «Бзыу цIыкIужъыем икъэбар», «Сипсэушъхь», мыхэм анэмыкIхэри кIэлэцIыкIухэр псэ зыпыт дунаим хэзыщэрэх, ягулъытэ зыгъэчаных, шIэныгъэкIэ къятэрэх. ХьэкIэ-къуакIэхэр, къолэбзыухэр, хьэцIэ-пIацIэхэр ашIэхэу, къяшIэкIыгъэ дунаим хэхъухьэрэ-хэшIыхьэрэм гъунэ лъафэу язэхашIэхэр къыраIотыкIышъоу егъэсэгъэнхэр Сафият иусэхэм къадыхилъытагъ.\nУсакIор исэнэхьаткIэ зэрэкIэлэегъаджэм, ышIэрэр зэрэбэм, сабыйхэм, кIэлэцIыкIухэм а зэкIэ зэрафипIотыкIыщтым зэрэщыгъуазэм гу зылъыуегъатэ, ежь тхылъ цIыкIуми ащ нахь уасэ фыуегъэшIы. КIэлэцIыкIум шIогъэшIэгъоныр ары сыдигъуи ыгу ыштэрэр. Ащ елъытыгъэу къэпIон хъумэ, непэ, адыгабзэм изэгъэшIэн-къэIэтыжьын анахь Iофыгъо шъхьаIэу къызыуцугъэм, Абрэдж Сафият иусэ тхылъэу «Непэ симэфэкI» зыфиIорэр егъэджэн-пIуныгъэмкIэ IэпыIэгъу хъуным игугъапIэ щыI.\nТхылъым ыкIэ «ГущыIалъэр» къыщытыгъ – адыгэ гущыIэхэр, гущыIэ зэгъусэхэр урысыбзэкIэ къыщыIуагъэх. ГущыIэ 50 фэдизыр, ны-тыхэм, кIэлэпIухэм, кIэлэегъаджэхэм зышIуагъэIофымэ, кIэлэцIыкIухэм абзэ хахъо фэзышIыщтых, абзэ нахь къезыгъэтIупщыщтых.\nТхылъ цIыкIу кIэракIэр анахьэу джыри еджапIэм мыкIохэрэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ачIэсхэм, ублэпIэ классхэм ащеджэхэрэм атегъэпсыхьагъ, гурыт ныбжьым ит зихэхъогъухэми яадыгабзэ узэнкIыгъэнымкIэ агъэфедэн алъэкIыщт.\nТхылъым дэт усэ пэпчъ егъэджэкIэ шапхъэр къыщыдэлъытагъ, арышъ, адыгабзэмкIэ езыгъэджэрэ кIэлэегъаджэхэми ясыхьатхэр нахь гурыIогъошIухэу, гъэшIэгъонхэу, узыIэпащэу агъэпсынхэмкIэ къашъхьапэщт.\n«Непэ симэфэкI» зыфиIорэ тхылъ цIыкIум лъэпэ мафэ ыдзынэу, тхылъеджэкIуабэ ыгъотынэу, ар зикъэлэмыпэ къычIэкIыгъэ Сафият бэрэ кIэлэцIыкIухэр иусэ-шIухьафтын шIагъохэмкIэ ыгъэгушIонхэу фэтэIо.\nПредыдущая МэфэкI фаб\nСледущая Лъэпкъыбзэхэм яхэхъоныгъ


Адыгеир апэ ишъыгъ — Адыгэ макъ\nАдыгеир апэ ишъыгъ\nРедактор 17.09.2021 17.09.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nУрысыем иныбжьыкIэхэм кушъхьэфэчъэ спортымкIэ язэнэкъокъу Адыгэ Республикэм игъогухэм ащэкIо.\nИлъэс 15 – 16 зыныбжь пшъашъэхэр зэIукIэгъу зэфэшъхьафхэм ахэлажьэх. Хэгъэгум ишъолъыри 10-мэ къарыкIыгъэхэр апэрэ чIыпIэхэм афэбанэх.\nКомандэхэм километрэ 20 къызакIум, Адыгэ Республикэм ипшъашъэхэм апэрэ чIыпIэр къыдахыгъ. Мария Брюховам, Софья Сороколатовам, Арина Дикаям, Ангелина Винник дышъэ медальхэр къахьыгъэх.\nЯтIонэрэ чIыпIэр Санкт-Петербург, ящэнэрэр Тульскэ хэкум япшъашъэхэм ахьыгъэх.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм зэхэщакIохэр афэгушIуагъэх, медальхэр, кубокхэр, щытхъу тхылъхэр афагъэшъошагъэх, шIухьафтынхэр афашIыгъэх.\n— Типшъашъэхэм тагъэгушIуагъ. Хэгъэгум испорт гъэхъэгъэ ин щашIыгъэу тэлъытэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм кушъхьэфэчъэ спортымкIэ и Федерацие ипрезидентэу Анатолий Лелюк. — Тикомандэ дышъэр къызэрэдихыгъэм фэшI гъэзетымкIи тыфэгушIо тшIоигъу.\nIоныгъом и 15-м хэгъэгум изэнэкъокъу Мыекъуапэ щылъагъэкIотагъ. «Критериум» зыфиIорэм пшъашъэхэм яIэпэIэсэныгъэ къыщагъэлъэгъуагъ. Километрэ 21-рэ къакIуным фэшI чIыпIэ хэхыгъэр гъогогъуиблэ хъураеу къачъыхьагъ.\nСанкт-Петербург щыщэу Татьяна Мальковам апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Тульскэ хэкум зыщызыгъэсэрэ Дарья Ермоловам тыжьыныр ыхьыгъ. Къырым ыкIи Адыгэ Республикэм ацIэкIэ зэнэкъокъум хэлэжьэгъэ Софья Сороколатовам джэрзыр къыдихыгъ.\nАдыгэ республикэ гимназием пэблэгъэ гъогухэм зэнэкъокъур ащыкIуагъ. Полицием икъулыкъушIэхэр щынэгъончъэ Iофыгъохэм алъыплъагъэх, зэIукIэгъухэр дэгъоу зэхэщэгъэнхэм пащэхэм анаIэ тетыгъ. Хэгъэгум изэнэкъокъу лъэкIуатэ.\nПредыдущая «Динамэм» итыжьын\nСледущая «ЛъэкъуацIэхэм къаIуатэ»


Илъэситф къэс зэблэпхъун фае | Адыгэ Макъ\nИлъэситф къэс зэблэпхъун фае\nУрысыем щыпсэурэ цIыфхэм япроцент 80-м ехъум Iоф зыщашIэрэ чIыпIэр зэблахъун гухэлъ яI. Интернетым зэритымкIэ, мыщ нахьыбэу егупшысэхэрэр илъэс 40 зыныбжьхэр арых.\nIофшIапIэхэм ащылажьэхэрэм азыщанэ зыIут чIыпIэр ежьхэм атемыгъэпсыхьагъэу, нэмыкIыр нахь къякIущтыгъэу ары къызэрашIошIырэр. Джащ фэдэу IофшIапIэр зэблэзыхъу зышIоигъохэм ащыщых иIофшIэнкIэ лъэгэпIэ инхэм анэсыгъэхэу, нахь чыжьэу кIон зымылъэкIыщт цIыфхэр. Сайт зэфэшъхьафхэм къызэратырэмкIэ, зэупчIыгъэхэм азыщанэ яIофшIапIэ зэблахъуным кIэхъопсых, сыда пIомэ лъэжьапкIэу къагъахъэрэр ашIомакI.\nУрысыем щылажьэхэрэм ащыщхэм яIофшIапIэ зэблахъуным кIэхъопсыхэрэ закъоп, азыщанэм ар къыздагъэхъун алъэкIыгъ. Процент 41-мэ нэмыкI чIыпIэ Iухьанхэм пае гъэсэныгъэу аIэкIэлъыр имыкъущтэу аIо. Ахэм ащыщэу процент 30 фэдизым а пэрыохъум идэгъэзыжьын яшъыпкъэу пылъынхэу гущыIэ зэратыжьы.\nПсихологхэм къызэраIорэмкIэ, цIыфым иIофшIапIэ илъэситф къэс зэблихъун фае. Аущтэу ышIы зыхъукIэ, ыгукIэ зылъыхъурэ IофшIэныр къыгъотыщт, лъэгапIэхэм анэсын ылъэкIыщт.\nЦIыфхэм IофшIэн языгъэгъотыхэрэми зыныбжь хэкIотагъэр зыщылэжьэрэ чIыпIэр зэблихъун гухэлъ зэриIэр дэеу алъытэрэп. Ахэм япроцент 40-м зыныбжь хэкIотагъэр яIофшIапIэ аштэщт, ау процент 25-р ащ егупшысэщтых.\nIофшIэныр зэблэзыхъунэу гухэлъ зышIырэм е нэмыкI IофшIапIэ Iухьэхэрэм ушъхьагъу гъэнэфагъэ яI. Зыхэм ялэжьапкIэ ашIомакI, ау нэмыкI IофшIэн зэрамыгъотыщтым къыхэкIэу водительхэу е таксистэу чэщырэ лэжьэнхэ фаеу мэхъу. НэмыкI цIыфхэм яныбжьыкIэгъум IофшIэнэу къыхахыгъэр агукIэ апэблагъэп ыкIи рылэжьэнхэр къин къащэхъу. Ащ къыхэкIэу нэмыкI IофшIапIэ шъэфэу лъэхъух.\n— Сэ сшъхьэкIэ згъэунэфыгъэ илъэс 25-м къыщегъэжьагъэу 35-м нэс IофшIэныр зэблэпхъунымкIэ анахь зэрэдэгъур, — къытиIуагъ Заирэ. — ЫпэкIэ тучаным Iоф щысшIэщтыгъэ, ау сыдигъуи экономистэу Iоф сшIэным сыкIэхъопсыщтыгъэ. Апшъэрэ гъэсэныгъэ зызэсэгъэгъотым, тучаным сыIухьанэу хъугъэ. Ащ сыщылажьэщтыгъ, ау сыгу илъ сэнэхьатыр зыщызгъэгъупшагъэп. Iоф сшIэзэ сызкIэхъопсырэ IофшIапIэм сыIухьаным пае сищыкIэгъэщт шIэныгъэр къызIэкIэзгъэхьагъ, экономистэу Iоф зыщысшIэщт чIыпIи къэзгъотыгъ.\nЗаирэ ятIонэрэ сэнэхьатыр къызэрэзIэкIигъэхьагъэмкIэ кIэгъожьырэп, ыгукIэ пэблэгъэ IофшIэным рэлажьэ.\nЗаур джыдэдэм апшъэрэ гъэсэныгъэ зэрегъэгъоты. КIалэм зыгъэпсэфыгъо уахътэу иIэр шIуагъэ хэлъэу ыгъэкIоным пае тучанышхом Iухьагъэу Iоф ешIэ. Ащ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, еджэфэкIэ мыщ щылэжьэщт. Апшъэрэ гъэсэныгъэ зэриIэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр къызыратыжькIэ, нэмыкI IофшIапIэ зигъэзэжьыщт.\n— Психологхэм IофшIэныр зэблэпхъун фаеу зэраIорэм дэгъоу сыщыгъуаз ыкIи ар сшIэнэу бэрэ сыгу къихьагъ, — къытфиIотагъ Аслъан. — Республикэм Iоф зыщыпшIэн чIыпIэу иIэр зэрэмакIэм къыхэкIэу сызщылажьэрэм сыIукIыжьын слъэкIыгъэп. НэмыкI IофшIапIэ сымыгъотыным сытещыныхьагъ. Ащ къыхэкIыкIэ илъэс 15 хъугъэ зы чIыпIэм сызыщылажьэрэр. ЛэжьапкIэ нахьыбэ къыщысатынэу IофшIапIэ зызгъоткIэ, мы сызыIутыр зэблэсхъуным сыфэхьазыр.\nАминэт врач хъуным пае илъэсихырэ еджагъ, интернатурэм илъэсрэ ишIэныгъэхэм ащыхигъэхъуагъ. Нэужым сымэджэщэу зыщылэжьэнэу фаем илъэсныкъом ехъурэ IофшIэпIэ чIыпIэ имыIэу яжэнэу хъугъэ.\n— Илъэсищым ехъугъ мыщ Iоф зыщысшIэрэр. Сызщылажьэрэр сыгу рехьы, коллективми сесагъ. Сыдигъуи IэпыIэгъу, упчIэжьэгъу тызэфэхъужьы. ЦIыфхэм сишIуагъэ язгъэкIыныр ары сипшъэрылъыр ыкIи ар сыгу етыгъэу сэгъэцакIэ. IэпыIэгъу зищыкIагъэу къысэолIагъэхэм шIукIэ агу сыкъэкIыжьыным сыпылъ. Iоф зысшIэрэ уахътэр зэрэмакIэм къыхэкIынкIи хъун, ау сызщылэжьэрэ чIыпIэр зэблэсхъунэу сыфаеп. ЫпэкIи ащ фэдэ гупшысэ къысэмыкIуным сыщэгугъы, — еIо ащ.


Лъэпкъыбзэхэм яхэхъоныгъ | Адыгэ Макъ\nГлобализацием илъэхъан лъэпкъыбзэр къызэрэзэтебгъэнэщтымрэ хэхъоныгъэ зэребгъэшIыщтымрэ, ахэмкIэ шIыкIэ-амалыкIэхэм афэгъэхьыгъэ а I-рэ Дунэе научнэ-методическэ конференцие шэкIогъум и 28-м ыкIи и 29-м гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым щыкIуагъ.\nАр лъэпкъыбзэхэм я Дунэе илъэс ихэгъэунэфыкIын къыхиубытэу ыкIи институтыр илъэс 90-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэм ахэтэу зэхащагъ.\nКонференцием хэлэжьагъэх бзэшIэныгъэлэжьхэу Москва, Краснодар, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Германием, Абхъазым, Дагъыстан, Темыр Осетием ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм ялIыкIохэр.\nПленарнэ зэхэсыгъор къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ институтым идиректорэу ЛIыIужъу Адамэ. Апэрэ мафэм пленарнэ докладхэм къызэIукIагъэхэр ядэIугъэх. Доклад шъхьаIэр конференцием къыщишIыгъ институтым ипащэ наукэмкIэ игуадзэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Биданэкъо Марзиет. Адыгабзэр къызэтегъэнэжьыгъэным, ащ изэгъэшIэнкIэ шIыкIэ-амалыкIэу, екIолIэкIэ зэфэшъхьафэу агъэфедэхэрэм ар афэгъэхьыгъагъ.\nДокладчикым къызэрэхигъэщыгъэу, непэ Адыгэ республикищмэ ащыпсэурэ адыгэхэм къэралыгъуабзэу ныдэлъфыбзэ яI. Ахэм янаучнэ-ушэтэкIо институтхэр бзэм дэлажьэх, апшъэрэ еджапIэхэм ыкIи колледжхэм кафедрэхэр, отделениехэр яIэх. Бзэм изэгъэшIэнкIэ цIыфхэм яфитыныгъэхэр республикэхэм яконституциехэми къаухъумэх. Институтэу конференциер зыщыкIорэр бзэм изэгъэшIэнкIэ ыкIи икъэухъумэнкIэ дунэе интернет-проектэу «ВООK-2» зыфиIорэм хэхьагъ.\n— Ау етIани щыIэныгъэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, шIэгъэн фаер бэ, — еIо Биданэкъом. — БзэшIэныгъэм дэлажьэхэрэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъуабэ щыI. Ахэм къапкъырыкIызэ, АР-м и ЛIышъхьэ кIэщакIо зыфэхъугъэ Проектнэ офис тиинститут щызэхащагъ. Адыгабзэм икъэухъумэн, изэгъэшIэн комплекснэ екIолIакIэ иIэу зэхэщэгъэным ар дэлажьэ, ащ IофшIэкIо купи 7 хэхьэ.\nПроектнэ офисым иапэрэ IофшIагъэу щытыгъ зыныбжь икъугъэхэу адыгабзэ зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае курсхэм язэхэщэн. Ахэр мыгъатхэ зэхэтщэгъагъэх. Мыекъуапэ купи 5 щедгъэджагъ. Курсхэр къэзыухыгъэ нэбгырэ 65-мэ сертификатхэр яттыгъэх. Мэкъуогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу Тэхъутэмыкъое районым адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае купи 2 щызэхэтщэгъагъ, Iоныгъом и 1-м ехъулIэу ахэм еджэныр аухыгъ.\nГъэтхэпэ мазэм «Ныдэлъфыбзэм и Мазэу» зэхэтщэгъагъэм Iофтхьэбзабэ къыхиубытэщтыгъ. Ахэр Iэнэ хъураехэу, лъэтегъэуцохэу, мастер-классхэу, зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэу республикэм щыкIуагъэх.\nIэкIыбым ыкIи тихэгъэгу ащагъэуцугъэ мультфильмэхэм язэдзэкIын Проектнэ офисым Iофышхо дишIагъ. «Фиксики» зыфиIорэ мультфильмэм щыщэу серие 52-рэ зэтыдзэкIыгъ. Слайди 126-рэ зыдэт электроннэ тхылъэу «Адыгэ мэкъэпчъ чэф» зыфиIорэри офисым Iоф зыдишIагъэхэм ащыщ. Мы мафэхэм типографиеу «Качествэм» ащ техыгъэ тхылъ къыдегъэкIы. Проектнэ офисым иIофшIэн культурэм иучреждениехэри къыхэлажьэх. Мы илъэсым игъэтхапэ къыщегъэжьагъэу Лъэпкъ тхылъеджапIэм адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае Клуб къыщызэIуахыгъэу Iоф ешIэ.\nБзэм имэхьанэ къэзыIотэрэ Iофтхьабзэхэр районхэм ащыкIуагъэх. Проектэу «Анахь цIыкIухэм апае кушъэ орэдхэр» зыфиIорэри ыкIэм фэкIо.\nПроектнэ офисыр кIэщакIо зыфэхъугъэ лагерым ехьылIагъэу мызэу, мытIоу гъэзетхэм къыхаутыгъ. Лагерыр ащ щыIэгъэ кIэлэеджакIохэм лъэшэу агу рихьыгъ. Мэфиблым къыкIоцI ныбжьыкIэхэр цIыф гъэшIэгъонхэм аIукIагъэх, лекциехэм ядэIугъэх, мастер-классхэм ахэлэжьагъэх.\nЛагерыр зэфашIыжь зэхъум, ныбжьыкIэхэм агу къаIэтыным пае зэхэщакIохэм лъэныкъо пстэури къыдалъытагъ. ГущыIэм пае, «Адыгэ шъыпкъ», «Пшъэшъэ Iэдэб», «КъэшъокIо Iаз», «Анахь губзыгъэр», «Пщынэо Iаз», «КIэлэ лIыблан» аIозэ къыхагъэщыгъэх.\nПроектнэ офисэу тиинститут Iоф щызышIэрэр кIэщакIо фэхъуи, пилотнэ еджапIэхэу адыгабзэр нахь куоу зыщызэрагъэшIэщтхэр Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэх. Ахэм язэтегъэпсыхьан пэIухьащт ахъщэр къэралыгъом еджапIэхэм къафитIупщыгъ ыкIи ящыкIэгъэ псэуалъэхэр, Iэмэ-псымэхэр ащэфыгъэх.\nМы илъэсыр къызихьагъэм къыщегъэжьагъэу республикэм зэрэщеджэщтхэ программэхэм язэхэгъэуцонкIэ Iофышхо ашIагъ. IофшIэкIо куп 11-у кIэлэегъаджэхэр, методистхэр, шIэныгъэлэжьхэр зыхэтхэм программэ 11 зэхагъэуцуи, Iоныгъо мазэм Москва экспертхэм афагъэхьыгъэхэу непэ яжэх.\nАщ ыуж докладхэр къашIыгъэх МыекъуапэкIэ Бырсыр Батырбый, Москва къикIыгъэхэу Дмитрий Савиновым, Лариса Маршевам, Налщык щыщэу Мурат Табишевым, Дагъыстан къэралыгъо кIэлэегъэджэ университетым илIыкIоу Ибрагим Дибировым ыкIи нэмыкIыбэхэм. Ау анахь упчIабэ зэратыгъэр Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм абзэхэм яхэгъэхъон пылъ Институтэу шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием хэтым илIыкIоу Дмитрий Савиновыр ары. Ащ идоклад конференцием хэлажьэрэ нэбгырабэ ыгъэгумэкIэу къычIэкIыгъ. Программэхэу псынкIэ IофкIэ Iоф зыдашIэхи, Москва Iоныгъо мазэм агъэхьыгъэхэм якъэбар зыкIэупчIэхэм, ахэм зэкIэми Iоф адашIэжьынэу афагъэхьыжьыгъэхэу къариIуагъ. Программэхэм яавторхэм докладчикым упчIэхэр зэкIэлъыкIохэу ратыгъэх, ау ахэм ащыщыбэхэр ежь зэхифынхэ ымылъэкIынэу къычIэкIыгъ. Программэхэр зэхагъэуцонхэу зырагъажьэм, авторхэм япшъэрылъхэр тэрэзэу къэмыгъэнэфагъэхэу къычIэкIыгъ, ухыпIэм нэмыкI пшъэрылъхэр яIагъэхэу зэрэхъурэр мытэрэзэу ахэм алъытагъ.\nПрограммэхэм федеральнэ экспертхэр яджэнхэм охътабэ зэрэтекIуадэрэри авторхэм ашIотэрэзыгъэп. Савиновым къызэриIуагъэмкIэ, программэхэу лъэпкъ еджапIэхэм апае зэхагъэуцохэрэр ар зилIыкIо институтым фагъэхьых, институтым Урысыем просвещениемкIэ и Министерствэ ахэр IэкIегъахьэх, етIанэ министерствэм экспертхэр еджэнхэу афегъэхьы. Ахэм етIанэ институтым къырахьылIэжьых. Ащ тетэу программэхэм «къакIухьэ».\nГуманитар ушэтынхэмкIэ республикэ институтым идиректорэу, проектнэ офисым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ Савиновым риIуагъ тапэкIэ зэрашIыщтыгъэм фэдэу эксперт нэбгырэ зытIу Мыекъуапэ къакIохэу программэхэр ауплъэкIухэмэ, Iофыр нахь къызэрэпсынкIэщтыр.\nЯтIонэрэ мафэм секциехэм Iоф ашIагъ, ахэм къащаIэтыгъэ Iофыгъохэр зэфахьысыжьыгъэх, рекомендациехэр аштагъэх.


Пшъэрылъхэр фигъэнэфагъэх | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат АР-м шIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ и ЧIыпIэ фонд ипащэу агъэнэфэгъэ Людмила Ялинам тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\nМы IэнатIэм ыпэкIэ Iутыгъэ ыкIи республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу хъугъэ Хьагъэудж Мариет ычIыпIэ ар ихьагъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи мэхьанэшхо зиIэ къулыкъум тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр, пшъэрылъхэр АР-м и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъэх.\nАщ хэлэжьагъэх Адыгеим и Правительствэ и Тхьаматэу Александр Наролиныр, вице- премьерэу Наталья Широковар, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, Фондым и Къутамэ ипащэу агъэнэфэгъэ Л.Ялинам къыфэгушIуагъ. Финанс системэм илъэс пчъагъэрэ зэрэхэтыгъэр, мы лъэныкъомкIэ опытышхоу IэкIэлъ хъугъэр къызфигъэфедэзэ джы зыфэгъэзэгъэ къулыкъум иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, ащ хэхъоныгъэ ышIыным ыкIуачIэ рихьылIэным зэрэщыгугъырэр риIуагъ.\n— ГумэкIыгъоу щыIэхэм защыгъэгъуаз, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм унаIэ тегъэт. Мы лъэныкъом уфэгъэзэгъэныр къызэрыкIоу щытэп, пшъэдэкIыжьышхо пылъ. Къулыкъум иIофшIэн зэрэзэхищэрэм бэкIэ елъытыгъ тицIыфхэм япсауныгъэрэ ящыIэныгъэрэ ухъумагъэхэ зэрэхъущтыр. Мыщ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ IэпэчIэгъанэхэр щыIэх, ар уиIофшIэнкIэ IэубытыпIэу щытын фае. Медицинэ фэIо-фашIэхэр цIыфхэм зэрифэшъуашэу афэгъэцэкIэгъэнхэр, диспансеризациер, нэмыкI лъэныкъохэри пшъэрылъ шъхьаIэх. А пстэуми шъори, ащ фэгъэзагъэхэ нэмыкI структурэхэми, шъуиIо зэхэлъэу Iоф адэшъушIэным мэхьанэшхо иI. Ащ фэдэ пшъэрылъ къыгъэуцугъ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАлександр Наролиныр, Наталья Широковар, Мэрэтыкъо Рустем нэужым къэгущыIагъэх. Фондым икъутамэ къыIэкIэхьэрэ мылъкур шIуагъэ къытэу ыгъэфедэным, лъэгэпIэ инхэм анигъэсыным, цыхьэу фашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным зэрэщыгугъыхэрэр къулыкъум ипэщакIэ раIуагъ.\nЛюдмила Ялинам гущыIэр зештэм, мы IэнатIэм IухьанымкIэ цыхьэ къыфэзышIыгъэ ыкIи къыдезгъэштэгъэ пстэуми зэрафэразэр къыIуагъ. Бэ зэшIуихын фаеу ыпэ зэрилъыр дэгъоу къызэрэгурыIорэр, пшъэрылъэу къэуцухэрэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI республикэм иминистрэхэм я Кабинет зэпхыныгъэ дыриIэу Iоф дишIэным зэрэфэхьазырыр хигъэунэфыкIыгъ.\nЛюдмила Ялинам апшъэрэ гъэсэныгъэ иI — Адыгэ къэралыгъо университетыр 2001-рэ илъэсым къыухыгъ, сэнэхьатэу «Бухгалтерский учет и аудит» зыфиIорэр зэригъэгъотыгъ. ИIофшIэн зыригъэжьагъэм къыщыублагъэу IэнэтIэ зэфэшъхьафхэм аIутыгъ, аужырэ уахътэм муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» иадминистрацие финансхэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэ игодзагъ. Ипшъэрылъхэр дэгъоу зэригъэцакIэхэрэм къыкIэлъыкIоу Адыгеим финансхэмкIэ и Министерствэ и щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ, республикэм изаслуженнэ экономист хъугъэ.


Зурыет цIэрыIо хъущт | Адыгэ Макъ\nЗурыет цIэрыIо хъущт\nАвтор: Редакция\t/ 12.08.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nШапсыгъэ къуаджэу ШэхэкIэим щапIугъэ Кобл Зурыет Мыекъуапэ игандбол клубэу «Адыифым» рагъэблэгъагъ.\nТренерэу Ныбэ Къэндаур ипащэу гандболым ишъэфхэм Кобл Зурыет зафигъасэу зеублэм, сэнаущыгъэу хэлъыр псынкIэу къыхэщыгъ. Физкультурэм упылъыщтмэ къуаджэм ущыпсэу хъущт. Спортышхом угукIэ зепты пшIоигъомэ, къалэм укIон, ущеджэн зэрэфаер адыгэ пшъашъэм дэгъоу къыгурыIощтыгъ.\nСтаврополь щеджэзэ, суперлигэм хэт командэу «Ставропольем» Зурыет аштагъ. ИIэпэIэсэныгъэ псынкIэу хигъэхъуагъ, ешIэкIо анахь дэгъухэм ащыщ хъугъэ.\n— Кобл Зурыет псынкIэу мэгупшысэ, зэхэщэн IофхэмкIэ ешIапIэм щысэшIу къыщегъэлъагъо, — къытиIуагъ «Адыифым» итренер шъхьаIэу, Урысыем изаслуженнэ тренерэу Александр Реввэ. — Зурыет фэдэ ешIакIохэр непэ лъэшэу тищыкIагъэх.\n— Мыекъуапэ дэгъоу къыщыспэгъокIыгъэх. Республикэм сиIахьылхэр щэпсэух, тызэлъэкIо. 2019 — 2020-рэ илъэс ешIэгъум сишъыпкъэу зыфэсэгъэхьазыры. Сигуапэу «Адыифым» сыщешIэщт, — къытиIуагъ Кобл Зурыет. — Спорт псэолъэ дэгъухэр Адыгеим зэрэщагъэпсыгъэхэм сегъэгушIо.\nФизкультурэм щырагъажьэзэ спортышхом цIэрыIо щыхъущтхэм ащыщ хъунэу Кобл Зурыет фэтэIо.\nСурэтым итыр: «Адыифым» иешIакIоу Кобл Зурыет.


ЦIыф лъэпкъхэм язэкъошныгъэ заом текIуагъ — Адыгэ макъ\nЦIыф лъэпкъхэм язэкъошныгъэ заом текIуагъ\nБлэкIыгъэ зэошхом имашIо хэтыгъэ пэпчъ ыцIэ епIоныр епэсыгъ, ар етIани псэемыблэжь дзэкIолIэу е офицерэу щытыгъэмэ.\nКупин Федор Николай ыкъор 1923-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкумкIэ станицэу Джаджэ къыщыхъугъ. Ау заор къызщежьэщтым дэжь къалэу Грознэм щыпсэущтыгъ ыкIи 1942-рэ илъэсым ащ ращи, дзэм ащагъ.\n1942-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ щегъэжьагъэу Федор Купиныр зэуапIэм Iухьагъ. Разведчикыгъ. Апэрэ зэо лъэбэкъур псыхъоу Терек щишIыгъ, ащ ыужым, нэмыц техакIохэр Темыр Кавказым зырафыжьхэм, я 2-рэ Украинскэ зэуапIэм ия 5-рэ гвардейскэ-разведывательнэ ротэ хэфагъ.\nБэдзэогъум, 1944-рэ илъэсым Ф. Купиныр изэо ныбджэгъуитIу игъусэу псыхъоу Днестр зэпырыкIыгъ (исыкIыгъ) ыкIи пый мэхъаджэм ищэ машIо хэтэу тидзэкIолIхэм адэжь къэкIожьыгъ. ЗыфагъэкIогъэ пшъэрылъыр — «бзэгу» къыхьыныр — дэгъу дэдэу ыгъэцэкIагъ. Ащ фэдэ Iофышхо-къэгъотыныр зэрэзэшIуихыгъэм пае Купиным медалэу «За отвагу» къыфагъэшъошагъ. Ащ ыуж Карпат къушъхьэхэм пыим къыщидзыхьэгъэ партизан куп заулэ, а чIыпIэ хьылъэм къырищыжьыгъ, ащ къыхэкIэу Жъогъо Плъыжьым иорден къыратыгъ. ТичIыпIэгъоу Федор Купиныр ныбжьыкIагъэми, зэо шIыкIэхэм лъэшэу афытегъэпсыхьэгъагъ.\nШэкIогъум и 5-м, 1944-рэ илъэсым гвардейскэ дивизиер пыим текIуатэзэ Венгрием заор щылъигъэкIотагъ, псыхъоу Тисэ техьагъэх. Пыим инэпкъыбгъу разведчикхэм зы чIыпIэ-пытапIэ щаубытыгъ. Пыир къаощтыгъ, ыгъэкIодынхэ имурадэу, ау тфэогъури зыкIэрадзыгъ, пыим чIэнэгъэшхо рагъэшIыгъ. Ау тэ тидесант чIыпIэ къин итыгъ — щэхэр аухыщтыгъ. Псыхъом зэпырыкIынхэ амал яIагъэп, пыим къуашъохэм щэр къатырипхъанкIэщтыгъ. Анахь хэкIыпIэ зыщыщымыIэм рядовоеу Ф. Н. Купинымрэ игъусэ разведчикитIумрэ ежь-ежьырэу Iашэхэр ыкIи щэгынхэр тидесант рагъэгъотымэ зэрашIоигъор къаIуагъ. Къуашъор щэкIэ ыкIи пулеметхэмкIэ аушъи, тидзэкIолIхэм джабгъу нэпкъымкIэ есыхэу рагъэжьагъ. Пыим ор къадишIэхыгъ. Псыхъом ыгузэгу нэсыгъэхэу къуашъор къыпхыраутыгъ, псыр къихьэу ыублагъ. КIоныр къяхьылъэкIы хъугъэ, ау Федор Купинымрэ игъусэ ныбджэгъухэмрэ лIыгъэ— гушхогъэ инэу ахэлъым ихьатыркIэ Iофыр гъэцэкIагъэ хъугъэ. Джаущтэу тидзэхэм — плацдармэм иухъумакIохэм – ахэхьажьхи, контратакэ заулэ зэкIадзагъ. Мы зэо чIыпIэм Федор Купиныр пый снарядэу къэуагъэм контузие ышIыгъ, ауми зэуапIэр къыбгынагъэп, автоматымкIэ, гранатхэмкIэ етIупщыгъэу пый дзэкIолI 40 фэдиз ыгъэкIодыгъ. Тиехэм чIыпIэу аубытыгъэм нахь зырагъэушъомбгъугъ, Ф. Купиныр разведчик купым хэтэу джыри нэмыц гъэр къахьынэу кIуагъэх, псэемыблэжь тичIыпIэгъу разведчикэу Федор Купиным ышъхьэкIэ зы нэмыц офицеррэ дзэкIолI зытIурэ къыубытыгъ ыкIи къахьыгъ.\nЗаор зыщаухыщтым, Румынием итхэу ыкIи ВенгриемкIэ загъэзагъэу, гвардеец лIыбланэу Ф. Н. Купиныр пыим ыкIыбкIэ щыIэу къэгъотэкIо-лъыхъокIо купым хэтэу къырыкIуагъ, фашист генералыр къызIэкIагъэхьагъ. Идзэ пшъэрылъхэр чанэу, зафэу зэрэзэшIуихыгъэм апае джыри Хэгъэгу зэошхом иорденэу а I-рэ ыкIи я II-рэ шъуашэ зиIэхэр итынхэм къахэхъуагъэх.\nЛIыхъужъныгъэу ыкIи псэемыблэжьныгъэу зэрихьагъэм апае СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и УнашъокIэ гъэтхапэм и 24-м, 1945-рэ илъэсым разведчик лIэхъупхъэу Ф. Купиным а I-рэ гвардейскэ Звенигородскэ-Бухарестскэ Краснознаменнэ ошъогу-десант дивизиеу Суворовым иорден зыхьырэм идзэкIолI «Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ» цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ.\n1945-рэ илъэсым ыкIэм старшэ сержантэу, отделением икомандирэу Ф. Н. Купиныр дзэм къыхэкIыжьыгъ ыкIи къалэу Грознэм ыгъэзэжьыгъ, ащ ыужым, 1958-рэ илъэсым, игупсэ хэкум икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ къэкIожьи, илъэс заулэ шоферэу Iоф щишIагъ. Ау иуIагъэхэм ыкIи ипсауныгъэ зэщыкъуагъэ апкъ къикIэу IофшIэныр ыгъэтIылъыгъ. Ф. Купиныр союзнэ мэхьанэ зиIэ пенсионерыгъ, медалэу «За доблестный труд» зыфиIорэр В. И. Лениныр къызыхъугъэр илъэси 100 зыщыхъугъэмкIэ къыфагъэшъошагъ. НыбжьыкIэхэм япатриотическэ пIуныгъэ гъэлъэшыгъэнымкIэ Iофышхо ылэжьыгъ Федор Купиным. ФэлъэкIыфэ къалэм дэт еджапIэхэм зэхащэрэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэзэ къырыкIуагъ, зэо илъэс фыртынэхэр зыфэдагъэхэр, пыим утекIоным лIыгъи щэIагъи зэрищыкIэгъагъэр, зэо ныбджэгъухэр зыфэдагъэхэр IупкIэу ныбжьыкIэхэм афиIуатэщтыгъ, ежь ышъхьэкIи щысэтехыпIагъ.\nШъхьакIумыдэ Масхьуд Нухьэ ыкъор къуаджэу Пэнэхэс 1916-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Къоджэ еджапIэм щеджагъ, ащ ыуж колхозым Iоф щишIагъ, ичIыгу гупсэ пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр къыщигъэкIыщтыгъэх.\nМасхьудэ бэдзэогъум, 1941-рэ илъэсым зэуапIэм Iухьагъ. Я 690-рэ дзэ Лужскэ Быракъ Плъыжь истребитель-противотанковэ артиллерийскэ полкым хэтэу тикъэлэ шъхьаIэу Москва къыухъумагъ. Ржевскэ дэжь щызэуагъ, Ленинград къэдзыхьагъэр пхыричыгъ, къалэхэу Псков, Новгород, Ригэ, нэмыкIхэр, къоджагъохэр шъхьафит ышIыжьыгъэх.\nЩылэ мазэм и 19-м, 1944-рэ илъэсым тидзэхэм Псков дэжь къыщаухъурэигъэ гитлеровцэхэм зызэрадзэжьыщтыгъ. ШъхьакIумыдэ Масхьудэ зы щэ ымыгъэкIодэу, мыохъоу, лагъымэдз батареер ыгъэкIодыщтыгъ. Заохэзэ, фашистхэм ащыщ горэ тисоветскэ офицер къытебэнагъ, ШъхьакIумыдэр ащ ыпшъэб автомат лъэбымкIэ къеуагъ, етIанэ ар гъэрэу къыштагъ. ЛIыгъэу мы заом щызэрихьагъэм пае я III-рэ шъуашэ зиIэ Щытхъум иорден къыратыгъ.\nПсков хэкум итхэу псэупIэхэу Соловьи ыкIи Кузнецово аштэхэзэ, пыим ыкIыбкIэ къакIуи, Масхьудэ автомат машIор къышIыгъ, куохьаушхо пыир хидзагъ. Фашистхэр зэбгырылъэтыгъэх ыкIи тиротэ чIэнагъэ горэ имыIэу мы къуаджэхэр ыштагъэх. Адыгэ кIалэм идзэ тын джыри Щытхъум иорденэу я II-рэ шъуашэ зиIэр къыгохъуагъ.\nАщ ыужкIэ разведчик купым ипащэу агъэнэфэщт ШъхьакIумыдэр пстэуми апэу псэупIэу Тютица, Новгород дэжь, дэхьагъ, IэрыIыгъ пулеметымкIэ нэмыц 11 зэтыриукIагъ. Пыир зэкIафэзэ, Масхьудэ шхончкIэ станковэ пулемети 4 ыгъэкIодыгъ.\nСССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и УнашъокIэ шышъхьэIум и 19-м, 1955-рэ илъэсым М. Н. ШъхьакIумыдэм къэралыгъо тын лъапIэу — Щытхъум иорденэу а I-рэ шъуашэ зиIэр къыфагъэшъошагъ. Адыги, урыси, къэндзали, къумыкъуи, украинци, белоруси, нэмыкIи зэгъусэхэу фашистхэр тикъэралыгъошхоу СССР-щтыгъэм рафыжьыхи, щыIэкIэ тынчым, гупсэфым къыфэкIуагъэх. ЦIыф лъэпкъхэм язэкъошныгъэ— ныбджэгъуныгъэ заом текIуагъ.\nЗэо ужым ШъхьакIумыдэ Масхьудэ Нухьэ ыкъор Краснодар краимкIэ Крымскэ районым ит поселкэу Винограднэм щыпсэугъ, илъэсыбэрэ совхозым ибригадирыгъ ыкIи отделением ипарторгыгъ. Фронтовикыр зипэщэгъэ бригадэр совхозымкIэ анахь дэгъугъ. Сэнашъхьэр зэрагъэбэгъуагъэм пае Масхьудэ Октябрэ революцием иорден, медалхэу «За трудовую доблесть», «В ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.\nЗаом ыкIи IофшIэным яветеранэу ШъхьакIумыдэ Масхьудэ щэIэфэ игупсэ коллектив зэпхыныгъэ дыриIагъ, цIыфхэр икIэсагъ, ежьми шъхьэкIафэ къыфашIыщтыгъ. 1971-рэ илъэсым, бжыхьэм, хьылъэу зысымэджэгъэ уж, идунай ыхъожьыгъ. Ау Масхьудэ фэдэу псэемыблэжьэу Хэгъэгур, чIыгур, цIыфхэр заом щызыухъумагъэхэр тщыгъупшэхэрэп.\nМедицинэ къулыкъум имладшэ лейтенантэу Хьаткъо Щэбан Теуцожь ыкъор шышъхьэIум и 21-м, 1920-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкумкIэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Ятэу Теуцожьрэ янэу Цацэрэ чIыгулэжь мэкъумэщышIагъэх. 1942-рэ илъэсым ныр лIагъэ. ЕджапIэр къызеухым, Щэбан Мыекъопэ фельдшер-мамыку еджапIэр къыухыгъ.\nМэкъуогъум и 23-м, 1941-рэ илъэсым Хьаткъо Щэбанэ ежь ишIоигъоныгъэкIэ зэуапIэм Iухьагъ. Мэкъуогъум 1941-м щегъэжьагъэу гъэтхапэм 1942-рэ илъэсым нэс Щэбанэ ТыгъэкъохьэпIэ зэуапIэм ия 3-рэ щэрыокIо батальон хэтэу зэуагъэ. Дзэ фельдшер ныбжьыкIэм заом иапэрэ мафэхэм къащыублагъэу щтэр зымышIэу, зыхэт дзэкIолIхэмкIэ гукIэгъушхо зыхэлъ медицинэ IофышIэу, зисэнэхьат тегъэпсыхьагъэу зыкъигъэлъэгъуагъ.\nТыгъэкъохьэпIэ зэуапIэу Хьаткъо Щэбанэ зыхэтыгъэр зэо хьылъэхэр къызэринэкIызэ къызэкIакIощтыгъ. Абдзэхэ кIалэм зифэныкъуагъэ пэпчъ медицинэ IэпыIэгъу ригъэгъотыщтыгъ. Зыхэтыгъэхэр, зэIазэщтыгъэхэр ежь фэдэ, илэгъу дзэкIолIхэр арыгъэ, ау уIагъэхэу зыпсэ рыджэгужьхэрэм анэгу кIэплъэгъоягъэ, ахэм хьадэгъущэм къатырищэгъэ шъобжхэр щэчыгъоягъэх, хьазаб шъыпкъэм хэтыгъэх: куощтыгъэх, щэIущтыгъэх, яакъыл щыуапэщтыгъ. Ателъ уIагъэхэри хьылъэ дэдагъэх. Зыгу кIодыгъэ дзэкIолI уIуагъэхэм ялъэIу Хьаткъо Щэбан бэрэ зэхихэу къыхэкIыгъ: «…Дружок, приончь меня, я без рук и без ног…» Щэбанэ ежьми лIыгъэ къызхигъэфэн, зэIэзэрэ дзэкIолIхэми агу зыгорэущтэу къыдищэен фэягъэ. Ащ бэкIэ нахь псынкIагъ Iашэ пIыгъэу пыим уеоныр, упэшIуекIоныр. Ауми идзэ пшъэрылъ а хьын-хьылъэр ыщэчын фаеу ышIыщтыгъэ.\nКъулыкъур хьылъэу лъыкIуатэщтыгъ. КъыхэкIыгъ охътэ пIалъэхэр ежь Щэбанэ Iашэр ыIыгъэу пыим пэшIуекIомэ ыукIызэ, тидзэкIолI уIагъэхэр къыгъэнэжьхэу. Джащ фэдэ заохэм ащыщ ежьри гъэтхапэм, 1942-рэ илъэсым къыщауIагъ. Казань госпиталым къызыщеIэзэхэ уж Сталинград зэуапIэм абдзэхэ кIэлэшIур агъэкIуагъ. Дзэ фельдшерэу Хьаткъом бэрэ уIагъэхэр медсанбатым ыгъэкIуатэщтыгъэх, джащ фэдэ такъикъхэм чIыпIэ къинхэми арыфэхэу хъугъэ, иуIагъэхэми, ежьми хьадэгъур къаготэу — пыим иатакэхэр зэпымыухэу, бомбэхэр къатыритакъоу, щэр ощхэу къатырипхъэу. Щэбанэ операциехэми ачIэтын фаеу хъущтыгъэ, ахэр хирургхэм пыим ибомбежкэ хэтхэу ашIыщтыгъэх, нэмыкI хэкIыпIэ гори яIагъэп.\nХьаткъо Щэбанэ къэлэ-лIыхъужъэу Сталинград идэпкъхэм адэжь лIыгъэ-псэемыблэжьныгъэ хэлъэу щызэуагъ. Ащ уIагъэхэу зыпсэ къыгъэнэжьыгъэхэр къэлъытэгъуай. Ахэр нэбгыри 100 пчъагъэ мэхъух. ЯтIонэрэу, Сталинград къыухъумэзэ, джыри Iоныгъом и 20-м, 1942-рэ илъэсым къауIагъ. Ыпэрэм фэдэу еIэзагъэх, зэрэхъужьыгъэм тетэу зэуапIэм джыри Iухьажьыгъ.\nАпэрэ Белорусскэ зэуапIэм Iутэу Хьаткъо Щэбанэ Белоруссиер, къалэхэу Мозырь, Минск, Брест шъхьафит ешIыжьых.\nЧъэпыогъум 1944-рэ илъэсым исэмэгу лъакъо хьылъэу къауIагъ, госпиталым чIэфагъ. Зэрэхъужьыгъэм лъыпытэу заом Iухьажьыгъ, нэмыц-фашист техакIохэм къэралыгъо зэфэшъхьафхэр къаIэпызыхыжьыгъэхэм ащыщ.\nФашист Германием къытишIылIэгъэгъэ заор аухыгъ. Хьаткъор джыри я 98-рэ дивизием ПВО-мкIэ хэтэу, санитар взводым икомандирэу ТыгъэкIокIыпIэ Чыжьэм агъакIо, ащ заохэу япон техакIохэм къыташIылIэгъагъэхэм 1945-рэ илъэсым шышъхьэIум и 9-м къыщегъэжьагъэу Iоныгъом и 3-м нэс ахэлэжьагъ.\nЛIыгъэу, щэIагъэу, псэемыблэжьныгъэу Хэгъэгум пае заохэм къащигъэлъэгъуагъэм осэшIу къыфашIыгъ, Хьаткъо Щэбанэ зэо орденхэр — Жъогъо Плъыжьыр, Хэгъэгу зэошхом иорденэу я II-рэ шъуашэ зиIэр, медальхэу «За оборону Сталинграда», «За победу над Германией», «За победу над Японией» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.\nХэгъэгум ишъхьафитныгъэ, мамырныгъэм, рэхьатныгъэм яухъумакIоу Хьаткъо Щэбанэ икъуаджэу Хьакурынэхьаблэ къэкIожьыгъ, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ район отделым ипащэу ыкIи мы лъэныкъомкIэ нэмыкI IэнатIэхэр иIэхэу Iоф ышIагъ. Ишъхьэгъусэу Мамырхъанрэ ежьыррэ унэгъо гупсэф дахэ зэдашIагъ, ялъфыгъэхэр дэгъоу апIугъэх, ахэм апхъу, акъохэри цIыфышIух, цIыф зафэ хъугъэх, унагъохэр ашIагъэх, сабыйхэр апIух.\nДжащ фэдэ зэо гъогу къыкIугъ дзэ фельдшерэу Хьаткъо Щэбанэ. Ухэтми, лIым илъэуж урыплъэжьмэ, цIыфыгъэм укъыфегъэущы, узыфегъэсакъыжьы, узэрегъэплъыжьы.\nМладшэ лейтенантэу Шатило Ким\nЦIыф лъэпкъхэм языкIыныгъэ-зэгурыIоныгъ тикъэралышхоу СССР-щтыгъэр ТекIоныгъэм къыфэзыщагъэр; жъи, кIи, Iэтахъуи, кIэлэцIыкIухэми яхэгъэгу шIулъэгъу гъунэнчъагъ — псэемыблэжьыгъэх.\nШатило Ким Дмитрий ыкъор Мыекъуапэ 1924-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ау ащ тешIэгъэшхо щымыIэу янэ-ятэхэр Пятигорскэ кIожьыгъагъэх. Дзэм 1942-м ащагъ ыкIи танковэ училищым еджакIо агъэкIогъагъ. Ар дэгъу дэдэкIэ къыухи, Ким младшэ лейтенантыцIэр къыратыгъагъ. 1943-рэ илъэсым хэушъхьафыкIыгъэ танк полкым имеханизированнэ бригадэ хэтыгъ, лIыгу зиIэ кIэлагъ, танкист дэгъу дэдэу зыкъигъэлъэгъуагъ.\nЩылэ мазэм и 8-м, 1944-рэ илъэсым къалэу Кировоград идэхьагъу, селоу Рожноваткэ дэжь Шатило пыим ичIыпIалъэ ыгузэгу итанккIэ пхыритхъугъ, зэкIакIорэ пыидзэ колоннэм игъогу зэпибзыкIыгъ. Мы чIыпIэм ащ дзэ техникэр, автотранспортыр бэу къыщигъотыгъ. Нэмыцыжъхэр хъурэр амышIэу куощтыгъэх, къырачъыхьакIыщтыгъ. Ким Шатило зимышIэжьэу итанккIэ пый колоннэр зэIуикъыгъ. Экипаж лIыхъужъым ишIыкIэкIэ пыир ыгъэщтагъэу зыдэкIощтми, нэмыкIи ышIэщтыгъэп. Пушкэм, пулеметым ямашIокIэ ыкIи экипаж гусеницэхэмкIэ Ким пыир зэтыриукIэщтыгъ. Мы заом Шатило ыкIи игъусэхэм танкэу «Тигр» зыфиIоу 2, нахь танк цIыкIоу 4 щакъутагъ, машинэ 50 фэдиз зэхащытIыхьагъ, дзэкIолI ыкIи офицерхэр бэу агъэкIодыгъэх.\nАу фашистхэм IэпыIэгъу къаратыгъ, пый танкэу «Тигр» 7 хъоу къэкIуатэщтыгъ. Ахэм зимышIэжьэу Шатило атебэнагъ, джыри зы танк ыгъэкIодыгъ. Ау пыищэ зэпымыухэр ежь имашинэ къифагъэх ыкIи машIор къыштагъ, къыдисыгъэхэр хэкIодагъэх. Хъурэр къыгурыIуагъэу, иамал зэкIэ зэрихьылIи, илIыгъэ ыблыгоу, Ким Шатило рулым IутIысхьагъ, машинэхэр плъырыпIэм къищыжьыгъэн ыкIи тидзэхэм къякIужьыгъэн фэягъэ. ДзэкIолI псэемыблэжь лIыхъужъыр зэхэстыхьажьыгъэу итанк дэжь щылъэу къагъотыжьи, госпиталым елбэтэу нагъэсыгъ.\nЛIыхъужъым еIазэщтыгъэх, мыдыкIэ я 84-рэ танк полкым хэтхэм ащ илIыгъэ орэд ашIыгъэу къаIощтыгъ:\nПрославился Ким навсегда.\nО подвиге Кима Шатило\nУзнает вся наша страна…».\nЗэо мэхъаджэм лIыгъэу щызэрихьагъэм пае младшэ лейтенантэу К. Д. Шатило СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и УнашъокIэ гъэтхапэм и 10-м, 1944-рэ илъэсым Советскэ Союзым и ЛIыхъужъыцIэ къыфаусыгъ.\nЗаор заухым Шатило дзэм къыхэкIыжьыгъ, народнэ хъызмэтым Iоф щишIагъ. 1952-рэ илъэсым юридическэ еджапIэр дэгъу дэдэкIэ къыухыгъ, къалэу Ростов-на-Дону ипрокуратурэ Iоф щишIагъ. Ащ ыужым юридическэ институтыри къыухыгъ ыкIи СССР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ Iоф щишIагъ.\nАу Iофыр лъэшэу зикIэсэ Ким Шатило ащи къыщыуцугъэп, СССР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ и Апшъэрэ еджапIэ (аспирантурэ) чIэхьагъ, къыухыгъ, юридическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат хъугъэ. Джащыгъум Апшърэ еджэпIэшхом щыригъэджэнхэу къелъэIугъэх, къыIуагъэнагъ. Шатило зэкIэ ишIэныгъи, игулъыти, иамали къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр цIыфыгъэм фэпIугъэнхэм фегъэIорышIэх. Общественнэ щыIакIэм зышъхьамысыжьэу хэлажьэ, бэрэ еджапIэм икафедрэ ипарторганизацие исекретарэу хадзыгъ ыкIи Iоф ышIагъ. Ким Шатило 1964-рэ илъэсым лIагъэ, зэо тыркъохэм ыпсэ ахьыгъ. Ким Шатило ыцIэ ныбжьырэу мыжъобгъоу СССР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ и Апшъэрэ еджапIэ иIэм тыратхагъ.\nХэти ащыгъупшагъэп, сыди ащыгъупшагъэп.\nПредыдущая Сурэтыр гурыIогъошIу\nСледущая «Каникулхэр» къыуамытыгъэхэми


Республика Адыгея - ЗэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэдашIэ\n— Илъэс пчъагъэ хъугъэу республикэм щыпсэухэрэм яIофыгъохэм язэшIохынкIэ Фондым Iоф дэтэшIэ. Мыщ дэжьым нахь шъхьаIэр жъы хъугъэу зэхэоным нэсыгъэ унэхэм ачIэсхэм ягъэкощын ары. Мы мэхьанэшхо зиIэ IофыгъомкIэ къэралыгъо корпорацием ипащэхэр сыдигъуи къыдготых, IэпыIэгъу къытфэхъух, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\n— Мыр къэгъэлъэгъон дэгъу, тапэкIи джыри зэфэхьысыжь дэгъухэр щыIэнхэм тыщэгугъы. Непэрэ мафэм ехъулIэу къызэхэоным ищынагъо зышъхьарыт унэхэр (квадратнэ метрэ мини 4,5-рэ арылъ) Адыгеим итых. 2022 — 2024-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ заявкэ шъолъырым къытынэу тежэ. Фондым ылъэныкъокIэ финанс пшъэрылъхэр зэкIэ гъэцэкIагъэхэ хъущт, — къыIуагъ Константин Цициным.


Республика Адыгея - Адыгеим и ЛIышъхь: «ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэн фае»\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Мыекъопэ районым ипоселкэу Каменномостскэм щыIагъ ыкIи къэралыгъо программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ проектхэр псэупIэм зэрэщагъэцакIэхэрэр ыуплъэкIугъ.Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Олег Топоровыр, Каменномостскэ къоджэ псэупIэм ипащэу Владимир Петровыр.\nРеспубликэм ипащэ къэралыгъо программэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу зэтырагъэпсыхьэхэрэ социальнэ псэолъэ заулэмэ аIухьагъ, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщигъэгъозагъ. Ахэм ащыщых поселкэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIищэу игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зыщыкIохэрэр. Мы псэуалъэхэр блэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 60 — 70-рэ илъэсхэм ашIыгъагъэх. Ахэм гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэхэу къыхэкIыгъ, ау мыщ фэдэу загъэкIэжьыхэрэр апэрэ. IофшIэнхэм къадыхэлъытагъэу унашъхьэр зэблахъущт (кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 24-м), джащ фэдэу шъхьангъупчъакIэхэр ахагъэуцощтых, инженернэ коммуникациехэр, гъэсэныгъэм иучреждениехэм акIоцIхэр, ащ къапэIулъ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьащтых. Ащ нэмыкIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ачIэтыгъэ гъэфэбэпIэ системэхэр зэблахъугъэх.\nАщкIэ мэхьанэшхо зиIагъэр ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу Каменномостскэм ирайон цIыкIухэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр зэралъыIэсыгъэр ары. ТапэкIэ къоджэ псэупIэм Iофтхьабзэу щызэхащэщтхэм яшIуагъэкIэ илъэситIум къыкIоцI газыр зылъыIэсыгъэхэм япчъагъэ джыри нахьыбэ хъущт.\nДжащ фэдэу культурэм и Унэ гъэкIэжьыгъэныр мы программэм къыдыхэлъытагъ. Ар 1968-рэ илъэсым ашIыгъ, непэрэ шапхъэхэм адиштэжьырэп. Шъолъырыр мы программэм зэрэхэлажьэрэм ыкIи федеральнэ мылъку къызэрэIэкIэхьагъэм ишIуагъэкIэ культурэм иучреждение зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьащт. ПсэолъэшIхэм унашъхьэр зэблахъугъ, гъэфэбэпIэ системэр зэтырагъэуцо, нэмыкI IофшIэнхэр агъэцакIэх.\nАужырэ шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIакIэхэр агъэфедэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр, ау ащ дакIоу псэуалъэм ижъырэ иархитектурнэ теплъэ къэгъэнэжьыгъэн зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ. Джащ фэдэу паркыр зэрэзэтырагъэпсыхьагъэр республикэм ипащэ зэригъэлъэгъугъ. ЛъэсрыкIохэм къызщакIухьан алъэкIыщт гъогухэр мыщ щашIыгъэх, сценэр, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр, кIэлэцIыкIу площадкэр къыдэуцуагъэх. Паркым пэмычыжьэу щыт саугъэтымрэ ыпэкIэ кинотеатрэу щытыгъэ псэуалъэмрэ непэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. Владимир Петровым къызэриIуагъэмкIэ, зекIоным зызэриушъомбгъурэр къыдалъытэзэ, мы чIыпIэм къэбарлъыгъэIэс гупчэрэ къэгъэлъэгъуапIэрэ къыщызэIуахынхэу ары.\nКъоджэ псэупIэхэм адэсхэм загъэпсэфыным ыкIи шIуагъэ къытэу яуахътэ агъэкIоным, ятворчествэ хагъэхъоным, кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ тэрэз зэрагъэгъотыным мэхьанэшхо зэриIэр, ащ фэдэ амал ятыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Ар гъэцэкIэгъэным фэшI федеральнэ программэу «Гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэм республикэр хэхьагъ. ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэр гъэкIэжьыгъэнхэр ары мыщ дэжьым анахь шъхьаIэр.\n— Зэфэхьысыжьыр ары анахь шъхьаIэр. ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэн фае. Арышъ учреждениехэм ягъэцэкIэжьын зэхэщагъэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу тылъыплъэн фае. Нэужым егъэджэн IофшIэным зэрифэшъуашэу тыкъекIолIэным, сабыйхэм ящыкIагъэр ядгъэгъотыным, сэнаущыгъэу ахэлъым зыкъызэIуихын амал яIэным тыпылъын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


ШIэхэу аублэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 20.11.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nМыекъуапэ футболымкIэ икIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу зыщырагъэжьэщт мафэм гъэзетеджэхэр къыкIэупчIэх.\nРеспубликэм испорт псэуалъэхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу хэхъо, футболым пыщагъэхэри нахьыбэ мэхъух. Адыгеим физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет, Мыекъуапэ спортымкIэ ипащэхэр, республикэм футболымкIэ ифедерацие зэхэщэн Iофыгъохэр агъэцакIэх.\nПэшIорыгъэшъэу къызэрэтаIуагъэмкIэ, шэкIогъум и 24 — 25-м кIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъур Мыекъуапэ щырагъэжьэщт. Унэшъо хэхыгъэхэр заштэхэкIэ къэбарым шъущыдгъэгъозэщт.


Зэбгъэпшэшъун фэдэ щыIэп\nКъуекъо Налбый итворчествэ адыгэ лъэпкъыр зыгъэинырэ, зыгъэбаирэ гимнэу щыт. Ипоэзие куу, лъэныкъуабэ къызэлъеубыты ыкIи зэхэшIэ лъагэхэмрэ гупшысэ орхэмрэ ядунай уахехьэ. Ащ мыгъэбылъыгъэ шъыпкъагъэу хэлъым авторым идунэекIоцI гъэпсыкIэ къызэIуехы. Адыгэхэм къыкIэпIотыкIыжьын умылъэкIыщт якультурэ бай, ягъэпсыкI, яшэн-зэхэтыкIэ хабзэхэр ыкIи илъэс мин пчъагъэ зыныбжь лъэпсэ зэрыблэу яIэр ары Налбый ипроизведениехэм куцIы афэхъугъэхэр. Зым имэхьанэ адрэм къыухыжьэу ахэр зэгъэкIугъэх, дунэе литературэм ишапхъэхэм арылъхэу, ау лъэпкъэу зыфэгъэхьыгъэхэм инэшэнэ шъхьаIэхэр амыгъэкIодыхэу тхыгъэх.\nНалбый ипоэтическэ мэкъэ лъагэ апэу къызщыIугъэр иусэхэр зыдэхьэгъэхэ тхылъэу «Дунаир сыгу къыщекIокIы» зыфиIорэр ары. Адрэ усэкIо ныбжьыкIабэмэ афэдэу Налбыии шIулъэгъум фэусэщтыгъ, заом, щыIэныгъэм, дунаим, чIыгум, илъэпкъырэ ащ тарихъэу пылъымрэ ежь гурыIуакIэу афыриIэмкIэ адэгуащэщтыгъ. Джащыгъур ары ежь зыщыщ щыIэныгъэ къызэрыкIом нэмыкIэу ЦIыфыр, Дунаир, Космосыр къызэлъиубытынхэм зэрэфаблэрэр къызыхэщыгъэри. Усэу тхылъым шъхьэ фэхъугъэм дэгъоу къегъэлъагъо Налбый чIышъхьашъом зытыричыгъэу, ошъогу чыжьэм къеплъыхызэ ичIыгу гупсэ къызэреплъырэр. ЧIыгумрэ ежьыррэ зэкъопчын умылъэкIынэу зэрэзэпхыгъэхэр усакIом зэхешIэ, зэрэдунаеу къырыкIощтымкIэ ежь изакъоу пшъэдэкIыжь ыхьын фаеу елъытэ, чIыгоу зытетыр ыгу ригъэфэнышъ, зэрэцIыфлъэпкъэу игууз-лыуз ежь зытырилъхьажьыным ыкIи зэпищэчыным еуцуалIэ.\nТIэкIу-тIэкIузэ, зы тхылъым ыуж адрэр къыкIэлъыкIозэ, Налбый итворческэ къулаиныгъэ нахь псыхьагъэ хъущтыгъэ. Илиризмэ джыри нахь кIуачIэу, ифилософие нахь куоу, игупшысэхэм ягъунапкъэхэр нахь къэубытыгъуаехэу хъугъэх. Ыгу ымакъэ зэрэфэшъыпкъэмрэ поэзием ишъэфхэр куоу зэрэзэхишIэхэрэмрэ ары зэмыкIокIыжьынэу къыхэнагъэхэр. Джащыгъум усакIом игущыIэ илъэшыгъэ зэрикъугъэри, къэIокIэ къызэрымыкIохэр нахьыбэу къыгъотхэ зэрэхъугъэри къэлъэгъуагъ.\nКъуекъом поэзием анахьэу къыщыдэхъугъэр зэпхыгъэр куоу, имэхьанэрэ изэхэлъыкIэрэкIэ зэхэщыхьагъэу, духовнэ куцI ин зыкIоцIылъ философскэ лирикэу иIэр ары. Ащ илирическэ герой тинепэрэ мафэ щыщ, идунэекIоцI гъэпсыкIэкIэ ыкIи игупшысакIэкIэ адыгэ, ау ащ дакIоу космосым зэрэщытэу ицIыф. Налбый итхыгъэхэмкIэ мафэ къэс зыхэт щыIэныгъэр зэрылъ гъунапкъэхэм ашъхьарыкIынышъ, дунаеу зыщыщым икъежьэпIэ шъыпкъэу хъугъэм ыкуцI къырихынэу пылъ.\nНалбый ифилософскэ лирикэ анахь чIыпIэ шъхьаIэ щызыубытыхэрэр ЦIыфымрэ Дунаимрэ. Ахэм азыфагу дэлъ зэпхыныгъэр ащ фэдэу зыгу нэсыгъэу ыкIи ыпкъышъолкIэ зэхишIагъэу адыгэ литературэм джыри зы нэбгырэ къыхэгъотэгъуай. Налбый дунаеу тыкъэзыуцухьэрэм идэхагъэрэ ащ нэгъэупIэпIэгъу къэс зэхъокIыныгъэу къыхэхъухьэхэрэмрэ нэкIэ зэрилъэгъухэрэм имызакъоу, ыпсэкIи зэхешIэх. Арырэ ежьыррэ зыгу-зыпсэу зэрэзэпхыгъэхэр иусабэмэ къахэщы.\nКъуекъом ипоэтическэ космос акъыл къызэрыкIом къыубытын ымылъэкIыщт дэхэгъэ ин кIоцIылъэу гъэпсыгъэ. И Адыгее игупсагъи, дунаеу къэзыуцухьэрэм мэIэшIубэу щызэрилъаси, IэшIугъакIэу кIэлъи, шъо зэмылIэужыгъуабэу зэрэзэхэгъэлыкIыгъи — зэкIэ ежь зыкIоцIищагъэх. Ежь Налбый иусэхэм дунаири къащыгущыIагъ, иорэд къащыхидзагъ, лъэныкъо пчъагъэу иIэхэмкIэ къащызэпэнэфыгъ.\nУахътэм изэкIэлъыкIуакIэ къэзыгъэлъэгъорэ образхэри Налбый бэу иIэх. ГущыIэм пае, чэрэз чъыгыр гъатхэм осым фэдэу фыжьыбз, гъэмафэм чэрэз чIапцIэхэм яхьылъагъэ къутамэхэр къыращэхы, бжыхьэм пкIашъэр IэпIэ-IапIэу къыпэзыжьы, кIымафэм жьыбгъэ чъыIэм жъалымэу етIэкIы. Чэрэз чъыгыр Налбый итхыгъабэмэ зэрахэтым критикмэ гу лъатагъ. Ащ иобраз зыхэт усабэ иI. Къыхэбгъэщын фае Къуекъор лирикэу анахьэу къызыщылъэгъуагъэр джа усэхэр арэу зэрэщытыр. Гур зыумэхъырэ гуфэбэныгъэ горэ ахэм къакIэхьэ. Егъэпшэн гъэшIэгъонэу иIэхэм чэрэз чъыгым псэ пытэу пшIошъ агъэхъу. Ар зыфигъадэрэр къэбзагъэр е мышIэныгъэр, нравственнэ дэхагъэр ыкIи нэмыкI цIыфыгъэ шэнхэу джырэ уахътэм бэмэ ахэмылъыжьхэр арых. Джары ащ фэдизыр ядэхагъэу, язэкъоныгъэ кIочIаджэу къызэригъэлъагъохэрэм къыгъэшъуашIохэу усэ сатырхэм сурэт шIыгъэм фэдэу ар къызыкIахэщырэр.\nГурымыIоныгъэм итхьамыкIагъу — джары поэтым ыпсэ зыгъэкъэбзэжьырэ Iудэнэ псыгъоу илирикэ пхырыщыгъэр. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим идэхагъэ ифэшъошэ уасэ фэзымышIыхэрэр ыкIи ащ жъалымэу дэзекIохэрэр гукIэ фаштэхэрэп. Ары къэс нэбгырэ пэпчъ мы чIыгум къызэрэтехъуагъэм, зэрэщыпсэурэм ыкIи шIуагъэу ащ къытырихырэм ыуасэу пшъэдэкIыжь пхъашэ зэрихьыщтыр зэкIэми алъигъэIэсмэ шIоигъу.\nДунаим анахь гурыIогъошIоу ыкIи гурыIогъуаеу тет зэхашIэу шIулъэгъуныгъэр Къуекъоми илирикэ хэзыгъэп. Гур гъэры зышIыгъэ бзылъфыгъэм иобраз романтическэ шъэфыгъэр къэгъэгъэ блэрым фэдэу къырешIэкIы. Ащ фыщытыкIэу фыриIэр ыгъэбылъырэп, ау ышъхьи къырихыпэрэп. Къэгъагъэм, жъуагъохэм, осэпсым афигъадэзэ, шъхьадж анахь хьалэмэтыгъэу хэлъым ар ригъапшэзэ фэусэ. ИщыIэныгъэ зэрэщытэу зэпхыгъэ хъугъэ зэхашIэм ихыорхэм къызэмыплъэкIыжьэу захидзэ шIоигъоу загъорэ иусэхэм ахэолъагъо. Поэт шъыпкъэр гукIэ мэпсэу. Гур цIыфым зыкIиIэр шIу ылъэгъунэу ары. Джары Къуекъом илирическэ герои шIулъэгъур ыгу ипачъыхьэ шъыпкъэ зэрэхъугъэм ушъхьагъоу иIэр.\nКъуекъом итворческэ кIуачIэ зыфэдизыр нахь эпическэ произведение инэу иIэхэми дэгъоу къахэщыгъ. ЫпэкIэ къызэрэтIуагъэу, ащ ипрозэ гупшысэ куу хэлъэу гъэпсыгъэ. ГущыIэ лъагэм фэIэпэIэсэ тхакIом изэчый лъэныкъуакIэу иIэ хъугъэхэр джыри нахь игъэкIотыгъэу ащ къыщызэIуихыгъэх. «Къушъхьэ ябг» зыфиIорэ повестыр адыгэ литературэм топыщэм фэдэу къыхэфэгъагъ. Сыда пIомэ ишъуашэкIи, ижанрэкIи, иобразхэм якъэгъэлъэгъуакIэкIи ар зыми фэмыдэу къызэрэчIэкIыгъэр бэмэ лъэшэу «къяузыгъагъ». Ащ ушъхьагъоу фэхъугъэр лIэшIэгъу пчъагъэхэм къакIоцI зэрэцIыфлъэпкъэу зыгъэгумэкIырэ емрэ шIумрэ Урыс-Кавказ заом пхырыщыгъэу авторым ямышIыкIэу къызэригъэлъэгъуагъэр ары.\nАщкIэ авторым гухэлъэу иIагъэр мырэущтэу тхылъым ипэублэ къыщеIо: «Мы повестыр зэхьылIагъэр Ер зыщыщыр къыбгурыIонышъ, ащ пэбгъэуцужьымэ хъущтым уегупшысэныр ары. Сэ лъэпкъэу сызыщыщым сегупшысэ, сэ ащ сыришъау ыкIи ты шъуашэри щысэубыты. Ары чыжьэу сызэплъэкIыжьынышъ, анахь чIыпIэ гуузэу ар зэрытыгъэ уахътэм гукIэ зизгъэфэнышъ, джащыгъум ыщэчынэу хъугъэр сыушэтынэу сызыкIы-фэягъэр. Зыгорэ зэхэсшIагъэуи къысшIошIы. Джар къэсIотэжьынэу ары сызыфэягъэр».\nТхылъыр акъыл нахьи гукIэ гупшысэхэрэр ары нахь зытегъэпсыхьагъэр. Жанрэр къэгъэнэфэгъуай, лъэныкъо пчъагъэкIэ къызэIокIы, охътитIу зэреблы. Къушъхьэ ябгэм иобраз жъалымэ повестым хэт геройхэм тIэкIу шIэ къэс анэгу къыкIэуцо. Сыдэущтэу ныбжьыкъум упэшIуекIощта? БгъэкIодын плъэкIыщта ар? Сыда Ем пэбгъэуцужьымэ хъущтыр? Джахэр ары анахь упчIэ шъхьаIэу ащ къыщытэджыхэрэр. Ахэм авторым джэуап гъэнэфагъэ къареты: псэм инэфыпс. Мэзахэр нэфшъагъом икъэсыгъор ары анахьэу зыщызэхахьэрэр, ау нэфшъагъом мэзахэр зэхефы. Нэбгырэ пэпчъ ыгу джа нэфынэр зэрэщызэкIигъаблэрэм елъытыгъ нэфшъагъори къызэрэсыщтыр.\nКъуекъом и «Къушъхьэ ябгэ» адыгэ литературэм ифилософскэ прозэ анахь Iахь инэу хэлъыр ары. Критикхэм къызэраIоу, ащкIэ Налбый лъэпкъ шIэжьымрэ зэрэцIыфлъэпкъэу игумэкIыгъохэмрэ уязыгъэгупшысэрэ тарихъ-философскэ роман тхыкIэм джыри изы къэгъэлъэгъуакIэ къыгъотыгъ.\nГъэшIэгъонэу ыкIи ыгу етыгъэу Налбый кIэлэцIыкIухэм апае бэ ытхыгъэр. Пшысэу, пьесэу, усэу, IурыIупчъэу ыкIи хырыхыхьэу ащ икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэхэм блэкIыгъэри, джырэ уахътэри ащызэхэблагъ. Сабыим изэхэшIыкI шIугъэм икоцыцэ хабдзэу икъу фэдизэу укъыздекIокIыжьырэм, нэужым ащ лэжьыгъэ дахэ къызэритыщтыр къызгурыIорэ тхакIохэм ащыщ Налбый.\nДраматургиер — Къуекъом итворческэ баиныгъэ зэбгъэпшэшъун фэдэ зэрэщымыIэр джыри зэ къэзыушыхьатыжьырэ IэпэIэсэныгъэу хэлъыр ары. Жанрэ зэфэшъхьафэу щыIэхэр ащ зэригъэфедэшъухэрэр, зэрэзэригъэпэшышъухэрэр умыгъэшIэгъонэу щытэп. Драматизмэри, трагизмэри, романтизмэри, сэмэркъэури Налбый ежь ыгу щызэпищэчыхэзэ, образэу иIэхэм ахилъ-хьэзэ матхэ.


ШIушIагъэр кIодырэп — Адыгэ макъ\nРедактор 03.12.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАры, Исхьакъ, лъытэныгъэшхорэ шъхьэкIэфэ дахэрэ цIыфхэм къызыпфашIырэр непэп, тыгъуасэп, бэшIагъэ. Сэри ахэм зэу сащыщ. ЦIыф Iушхэр, лъэшхэр, мыпшъыжьхэр, губзыгъэхэр, зинамыс иухъумакIохэр, къызыхэкIыгъэ цIыф лъэпкъыр зыгъашIохэрэр, зихэгъэгушхо шIу зылъэгъухэрэр сикIасэх. Ахэм афэдэхэм, сезгъэджагъэхэм бэкIаерэ сакъыфатхэу къыхэкIыгъ. Уидахэ зыIуагъэхэм, Исхьакъ, непэ уиIофшIагъэхэм уасэ афэзышIыгъэхэм сакъыхэуцо. ЦIыфышхом епэсыгъэ уасэ фэпшIыным пае ифэшъошэ шIэныгъэрэ акъылрэ уиIэнхэ фае. Ащ зыкъесымыгъэгъащтэу о, Исхьакъ, непэ зыкъыпфэзгъэзагъ. Сыфай уитхылъеджэ цIыфыбэм сащыщэу, уиIофшIагъэхэмкIэ сиеплъыкIэ, осэшхоу яIэр къисIотыкIынэу\nпшъэрылъ зыфэсымышIыжьми, сыгукIэ сирэзэныгъэ къыпIукIэнэу.\nДунаим щыIакIэм зызыщызэблихъурэм дакIоу, ори уиакъыл лъэшкIэ Iоф пшIагъэ. Пшъхьи, ппси, угуи бгъэIорышIагъэх. ШIэныгъэ куур уиIэубытыпIагъ, щытхъуи къыпфихьыгъ. Къыбдэхъугъэ пстэуми алъапсэр, пхэлъ пшIоигъуагъэмэ апшъэр унагъоу укъызэрыхъухьагъэу, зэшиплIэу шъузыщапIугъэр ары. Уянэ ятэкIэ уятэжъи, уянэу уятэ зигъонэмысыр зышъхьарымытыжьыгъэ бзылъфыгъэ-шъузэбэ ныбжьыкIэу илъфыгъэхэм зыпсэ аIузылъхьагъэм, пшынахьыжъ гупсэхэм щытхъур адэжь! ЩымыIэжьхэм Алахь лъапIэм джэнэтыр къарет!\nЗаом ущысабыигъэу, гъаблэм уригъэрыгъэу укъызхэхъухьэгъэ щыIакIэм уипсыхьагъ. УицIыкIушъхьэм уиджэгукIагъэм, уищыIэкIагъэм, уиеджэкIагъэм къащебгъажьи, уищыIэныгъэ гъогу къытфэптхыгъ. Опсэу, Исхьакъ! Джаущтэу псыхьэгъэ цIыфхэр арых нахь цIыфыгъи, лIыгъи зыхэлъхэу, яшIэныгъэкIи байхэу къэтэджыгъэхэр.\nО уитхыгъабэм сяджагъэу щытыгъ, Исхьакъ, тхылъхэм сахэIаби, «Айщэт» къахэсхи, гухахъо хэзгъуатэу зыкIэсэджыкIыжьым. Сыгуи цIыкIоу, сишъхьэгъусэу илъэс 52-рэ зыдэзгъэшIагъэм идунэе хьаф ыухыгъэу, мэфэ 40-ри текIыгъэу, унэм сизакъоу сисыгъ. Телевизорри хэзгъэнагъэп, сыгуи тефэрэп, сIи фэсщэишъурэп. Унэм сикIыгъ, сыкъихьажьыгъ, сиIоф хъатэп. Сызэушъыижьи, спэблэгъабзэу щыт библиотекэм сыкIуагъ. Бзылъфыгъэ цIыкIоу тесым сигъэразэу тхылъхэр къысегъэлъэгъух, зытхыгъэхэр къеIох. ДжабгъумкIэ, дэпкъым кIэрыт мэкIаим чэрэзышъо чIапцIэр зышъо тхылъыкIэхэм дышъэшъо хьарыфхэмкIэ зэпэжъыужьхэу «МэщбэшIэ Исхьакъ» еIошъ атетхагъэу зэготых. «А Свет, мы тхылъхэр зэфэшъхьафха, хьауми зэфэдэ закIэха?» — сеупчIы. «Мыхэр МэщбашIэм итхылъ зэхэугъоягъэхэу, тхылъ 16 хъурэ тхыгъэх», — къысеIо. Апэрищыр усэх, адрэхэр лъэпкъым фэгъэхьыгъэ закIэх: «Бзыикъо зау», «ШIу шIи, псым хадз», «Гощэунай», «Рэдэд», «Адыгэхэр», «КъокIыпIэмрэ КъохьапIэмрэ», «Джасус», «ЧIыгу огу зэнэсым сыда щыIэр?», «Рафыгъэхэр», «Хэхэсхэр».\nИсхьакъ, къыпфэгъэхьыгъэ тхылъхэр, «Литературэр — сищыIэныгъ» зыфиIорэм дэт статьяхэр, зэIукIэхэм, зэдэгущыIэгъухэм къащыпIуагъэхэм сигуапэу сяджагъ. Рэзэныгъэу хэзгъотагъэм сыкъыпфигъэтхагъ. Уитхылъхэм сакъытегущыIэмэ къясIолIэни сэшIэ, ау хэтрэ адыгэ цIыфи ахэр афэгъэхьыгъэхэшъ, ежьхэр яджэхэмэ,\nнахь гухахъо хагъотэщт.\nМэщбэшIэ Исхьакъ кабинетым исэу мы тхылъхэр ытхыгъэхэп, хэгъэгу зэфэшъхьафыбэмэ яархивхэри зэпыригъэзагъэх. Илъэс 70-рэм къыкIоцI макIэ птхына? Итарихъ тхылъхэм зы лIэшIэгъоп къызэлъаубытырэр, ахэм я Х-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу адыгэхэм ядунэе мыпсынкIэ къащигъэлъэгъуагъ. Мы тхылъ шIагъохэмкIэ, Исхьакъ, сэдакъэ зытырэм уфэд! Сикъини сшъхьащыпхыгъ, сигупшыси хэбгъэхъуагъ, уишIогъэшхо къысэкIыгъ. Джары сыкъызкIыпфэтхагъэр нахь, о узымышIэрэ горэм уезгъэшIэжьынэуи арэп, уишIушIагъи уаси фэсшIышъущтэп. О уифэшъошэ уасэу къыпфашIыгъэхэр, уишIухьафтын лъапIэхэр сэ къэсIонхэу сипшъэрылъэп. Сыфаеп сыхэукъонэу. Ау сызыхэмыукъорэр — дунаим илъэгъо дахэу къэпкIугъэм уищытхъу щыпфаIо ыкIи щыпфаIощт. Уилъэужхэр гъунджэу уилъагъо къытенагъэх, ахэм адыгэхэр къарэщых. Исхьакъ, о къыбдэхъугъэр, лъэгапIэу узнэсыгъэр хэтрэ тхылъеджи къыгурыIон. Адыгэхэр анахь цыхьэ зыфэпшIын цIыф лъэпкъхэу Урысыем щэпсэухэми, егъашIэм ахэлъыгъэ хьагъу-шъугъуныгъэри чIанагъэп. Зыр къыопIэскIущт, адрэм Iэ къыпщифэщт, е къыбдеIэщт, е лъэбгъу къыуидзыщт. Джары тэ тидунэететыкIэ. О ти Тхьэшхо шIу уелъэгъу, Исхьакъ, джа адыгэхэм якъушъхьэ лъэгэ шыгуфхэм уатыригъэуцуагъ. Адыгэм и Гимнэу птхыгъэр шъхьафит-гуфитэу ащ къыщэоIо, тэри къыбдэтэIо. Адыгэм идунай бгъэдэхагъэ, ори укъегъэдахэ. Ныбжьи пхъожьыгъэп, узщапIугъэ чIыпIэри убгынагъэп.\nТимэзи, тишъофхэри, типсыхъохэри, тикъуладжи, титыгъи, тиоси, тиощхи ядэхагъэ бгъэлъэпIагъэ. Уиусэ кIэракIэхэм ахэр налмэс-налкъутэу, дышъэ пыупкIафэхэу, тыжьын утысэхыхэу, осэпс-зэпэшIэтыхэу къытахьылIэх. Исхьакъ, уищыIэныгъэкIэ уцIыф чъэпхъыгъэу, ныбжь дахэ уиIэ зыхъукIэ, узэмыплъэкIыжьынэу амал зимыI. ЩыIэп цIыф гъашIэ, «мыр моущтэу щымыхъугъагъэмэ дэгъугъэ» ымыIонэу, арышъ, лъытэныгъэ зыфэсшIырэ Исхьакъ, къыбдэмыхъугъэ горэм угу ремыгъэщэхынэу сэгугъэ. УиблэкIыгъи уутхындзыжьыщт, уапэкIи улъыкIотэщт. Ощ фэдэ цIыф Iушым ахэр епIожьынэу щытэп, ау зэкIэми тыцIыфышъ, тызэгурыIомэ — тинасып. Тэ, адыгэ лъэпкъым итхылъеджэ къызэрыкIохэмкIэ, Исхьакъ, шъхьащэ къыпфэтэшIы, узэрэтиIэмкIэ тызэхъопсэжьы. Хабзэр зыIэ илъхэ типащэхэу, фитыныгъэрэ лъэкIырэ зиIэхэр оркIэ яшIушIэнхэм ашъхьамысынхэу тэгугъэ, тыкъяджэ. «ШIу шIи псым хадз» зыфиIорэ гущыIэжъыр бэрэ уитхыгъэхэм къахэфагъ. Тиадыгэ пэщэ Iушхэм ащ иджэуап оркIэ ащымыгъупшэнэу тэгугъэ.\nХъут (Хьэшхъуанэкъо) Сар.\nПредыдущая МашIор мэзымкIэ щынагъо\nСледущая Хъопсэрыкъо Мурат: «ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэфыгъэнхэм тынаIэ тет»


Атлетикэ онтэгъумкIэ шъолъыр спорт гупчэ Адыгеим щашIыщт »\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем атлетикэ онтэгъумкIэ и Федерацие ипрезидентэу Максим Агапитовым тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\nМы спорт лъэпкъым республикэм хэхъоныгъэ щишIыным ыкIи атлетикэ онтэгъумкIэ шъолъыр спорт гупчэ Адыгеим щышIыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм ахэр атегущыIагъэх.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх АР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат, атлетикэ онтэгъумкIэ республикэ спорт еджапIэм ипащэу Сихъу Рэмэзан.\nМы спорт лъэпкъым шъолъырым мэхьанэшхо зэрэщыратырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ зэдэгущыIэгъум ипэублэ къыщиIуагъ. Республикэр зэрыгушхорэ цIыфхэм ащыщых Олимпиадэ джэгунхэм текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэу, дунаим ыкIи Европэм тIогъогогъо ячемпионэу Чыржьын Мухьарбый, зихэхъогъухэм язэнэкъокъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдэзыхыгъэ Вартан Кукасьян, Европэм ыкIи Дунаим ячемпионатхэм ащытекIогъэ Родион Бычковыр.\n– Мыр олимпийскэ спорт лъэпкъэу щыт, арышъ, ар ыпэкIэ лъыкIотэным тынаIэ тет. Спорт инфраструктурэм хэхъоныгъэ ышIыным фытегъэпсыхьэгъэ федеральнэ программэхэм тахэлажьэ, атлетикэ онтэгъум пылъхэу гъэхъэгъэшIухэр зышIын зылъэкIыщтхэм IэпыIэгъу тафэхъу. ТичIыпIэгъу цIэрыIохэм ягъэхъагъэхэр къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм щысэтехыпIэ афэхъу. Федерацием зэпхыныгъэу дытиIэр дгъэпытэзэ джыри нахь гъэхъэгъэшIухэм тазэрэфэкIощтым сицыхьэ телъ, – къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу олимпийскэ резервым испорт еджапIэ ыкIи ащ имуниципальнэ къутамэхэм республикэм ис кIэлэцIыкIу 400-м ехъумэ защагъасэ. Атлетикэ онтэгъумкIэ Урысыем икомандэ шъхьаIэ Адыгеим испортсмени 8 хэхьэ, нэбгыритIур резервым щыIэх.\nАтлетикэ онтэгъум республикэм зызэрэщиушъомбгъурэр Максим Агапитовым игуапэу хигъэунэфыкIыгъ, мы спорт лъэпкъым хэхъоныгъэ ышIыным анаIэ зэрэтетымкIэ шъолъырым ипащэхэм къафэрэзагъ.\n– Республикэм ипащэхэм яIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ зэфэхьысыжь дэгъухэр щыIэх. Мы аужырэ илъэсхэм Адыгеим испортсменхэм гъэхъэгъэшIухэр ашIыгъэх, зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдахыгъэх. Анахьэу мы гущыIэхэр зыфэгъэхьыгъэр зихэхъогъу кIалэхэр ары – блэкIыгъэ илъэсым республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ Урысыем изэнэкъокъухэм гъогогъуитIурэ я 3-рэ чIыпIэр къащыдихыгъ, – къыIуагъ Федерацием ипрезидент.\nАдыгеимрэ атлетикэ онтэгъумкIэ Федерациемрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм фытегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх. Къэралыгъом ыкIи Къыблэ шъолъырым яхэшыпыкIыгъэ командэхэм республикэм зыщагъэхьазырыным, урысые ыкIи дунэе мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэр мыщ щызэхащэнхэм Федерациер фэхьазыр.\nАр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным фэшI, КъумпIыл Мурат игукъэкIыкIэ, атлетикэ онтэгъумкIэ шъолъыр спорт гупчэ Адыгеим щашIынэу рахъухьагъ. Ащ пае республикэр федеральнэ къэралыгъо программэм хагъэуцуагъ, комплексыкIэм ипроект игъэпсын епхыгъэ IофшIэнхэр рагъэкIокIых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэдэгущыIэгъум зэфэхьысыжьхэр къыфишIызэ, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ гупчэр шIыгъэнымкIэ ищыкIэгъэ тхьапэхэм ягъэхьазырын епхыгъэ IофшIэныр нахь агъэлъэшынэу АР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет пшъэрылъ къыфишIыгъ. Джащ фэдэу узщыгугъын плъэкIыщт тиспортсменхэр дунэе зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнхэ амал яIэным мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу Европэм ипервенствэ нэбгыритIу, Дунаим изэнэкъокъухэм зы нэбгырэ ахэлэжьэнхэу атхыгъэх.\nОпубликовал admin, 16-04-2021, 23:53. Просмотров: 203


Адыгэ ЗекIо: Къушъхьэм ухахьэмэ уздэщыIэр ашIэн фае\nКъушъхьэм ухахьэмэ уздэщыIэр ашIэн фае\nАдыгеим икъушъхьэхэр зэрагъэлъэгъунхэу ыкIи зыщагъэпсэфынэу къэкIорэ цIыфхэр зэкIэ ахэм ащызекIошъунхэм тегъэпсыхьагъэхэп. Ахэри, нэмыкIхэри къушъхьэм хэхьанхэм ыпэкIэ къэгъэнэжьэкIо отрядхэм якIолIэнхэшъ, зарагъэтхынэу щыт.\nКъэгъэнэжьакIохэм зызыгъэпсэфынэу къакIохэрэм ренэу агу къагъэкIыжьы къушъхьэхэм зэращысакъынхэ фаехэр. Ахэм ахэгъощыхьэхэрэр ыкIи ащыфыкъохэрэр къызэрэхэкIыхэрэр зэкIэми тэшIэ.\nУрысые Федерацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ икъэралыгъо ГъэIорышIапIэ икъутамэу Адыгеим щыIэм ипресс-къулыкъу къызэриIорэмкIэ, цIыфхэм зызыкIарагъэтхын фаер къушъхьэм зыхахьэхэкIэ зыдэщыIэхэ чIыпIэхэр ашIэнхэу ыкIи, ищыкIагъэмэ, псынкIэу IэпыIэгъу афэхъунхэу ары.\nКъушъхьэм хэхьанхэ хъумэ, къыхахырэ гъогум елъытыгъэу, ар зыщыщынагъор, зэпычыпIэ къинэу иIэхэр зыфэдэхэр къафаIотэщтых, узэрэзыфэсакъыжьын фэе шIыкIэхэр къараIощтых. Джащ фэдэу мэфэ благъэхэм ом изытет зыфэдэщтым щагъэгъозэщтых, агъэфедэнэу аштэгъэ пкъыгъохэр ауплъэкIущтых, гумэкIыгъо хафэхэмэ къэгъэнэжьакIохэм макъэ къазэрарагъэIущтыр, Iэзэгъу уцхэу аштэщтхэр, нэмыкIхэри афаIотэщтых.\nЗызыгъэпсэфынэу Адыгеим икъушъхьэхэм ахахьэхэрэр зыщатхыхэрэр чIыпIитIу мэхъух. Зыр: къалэр Мыекъуапэ, урамэу Глухоир, 3, ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ Адыгеим илъыхъокIо-къэгъэнэжьэкIо куп, телефоныр - 8 (8772) 52-32-01. ЯтIонэрэр: Мыекъопэ район, лъыхъокIо-къэгъэнэжьэкIо купэу «Лэгъо-Накъ», телефоныр - 8 (928) 462-05-45. КъэгъэнэжьакIохэм къызэраIорэмкIэ, мы лъэхъаным зыгъэпсэфэкIо куп 14-мэ зарагъэтхыгъ, ахэр нэбгырэ 200 фэдиз мэхъух.\nСурэтыр: ТхьакI, Адыгэ республикэ - tetistur.ru


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ «Адыгеим иралли-2015» зэнэкъокъур зэрэкIорэм лъыплъагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ «Адыгеим иралли-2015» зэнэкъокъур зэрэкIорэм лъыплъагъ\nadmin - 2015-11-04 22:30:21\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан зэнэкъокъур зэрэкIорэм лъыплъагъ. Автомобилистхэм язэIукIэгъухэм ашIогъэшIэгъонэу зыщагъэгъозагъ Адыгеим и Апшъэрэ Хьыкум итхьаматэу Трэхъо Аслъан, тиреспубликэ и Премьер-министрэу КъумпIыл Муратэ, физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ Комитетым итхьаматэу Хьасанэкъо Муратэ, Правительствэм, Парламентым, хэбзэухъумэкIо органхэм якъулыкъушIэхэр, спортыр зышIогъэшIэгъонхэр ягуапэу зэнэкъокъум лъыплъагъэх.\nАвтомобиль экипаж 30 Адыгеим иралли щызэIукIагъ. Ащ ыпэкIэ едзыгъо 25-рэ хэгъэгум щыкIуагъ, УрысыемкIэ анахь лъэшхэр арых Мыекъопэ районым игъогухэм ащызэнэкъокъугъэхэр.\nУрысыем и Кубок икIэух зэнэкъокъу апэрэу тиреспубликэ щызэхащагъ. Спортсменхэм тиреспубликэ къыраIолIэщтыр зэдгъашIэ тшIоигъоу гущыIэгъу тафэхъугъ.\n- Санкт-Петербург тыкъикIыгъ, - къеIуатэ спортсмен-водителэу Александр Осиповым. - Александр Андреевыр сигъус, зы экипажэу тыщыт. Адыгеир апэрэу тэлъэгъу. Мыщ фэдэу дахэми тшIэгъахэп. Анахьэу къыхэдгъэщы тшIоигъор цIыфхэр агу ихыгъэу къызэрэтпэгъокIыхэрэр ары. Концертым икъоу теплъынэу тфэгъэхъугъэп, арэу щытми, искусствэ гъэшIэгъон зэрэшъуиIэр, лъэпкъэу исхэр дахэу зэрэзэдэпсэухэрэр тлъэгъугъэ. Зэнэкъокъум дэгъоу тыхэлэжьэн тимурад.\n- Москва тыщэпсэу, - зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Антон Бодровым. - Тэ, спортсменхэм, апэ титэу гъогухэм тарыкIощт. ЦIыфхэр, псэушъхьэхэр ошIэ-дэмышIэу гъогухэм къатемыхьанхэм тылъыплъэщт. Адыгеим апэрэу сыкъэкIуагъэми, нэIуасэхэр щысиIэх, зэхэщакIомэ тафэраз, япшъэрылъхэр дэгъоу агъэцэкIагъэх.\nАвтомашинэхэр зы сатырэу щытых, N 15-р зытедзагъэм текIуалIэ. Ащ исых А. Бэгъушъэмрэ Е. Клименкэмрэ.\n- Автомобиль спортым имэхьанэ зыкъедгъэIэтыным тыпылъ, - къытиIуагъ Бэгъушъэ Адамэ. - Гъогухэр щынэгъончъэ хъунхэм фэшI автомобильхэр зыгъэIорышIэхэрэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъон фае. Адыгэ Республикэм ыцIэ хэгъэгум нахьышIоу щашIэнымкIэ тиIофтхьабзэ шIуагъэ къыхьыщтэу сэлъытэ.\n- Зэнэкъокъум хэлэжьэрэ спортсменхэм тафэгушIо, - къыщиIуагъ зэхахьэм ТхьакIущынэ Аслъан. - Урысыем и Кубок къыдэхыгъэнымкIэ раллиимкIэ кIэух зэнэкъокъур тиреспубликэ зэрэщыкIорэм осэ ин етэты. Тишъолъыр ащ фэдэ зэIукIэгъухэр зэрэщызэхащэхэрэм къеушыхьаты тичIыопси, зэхэщакIохэри ащ зэрэфэхьазырхэр.\n2014-рэ илъэсым Урысыем и Кубок къыдэзыхыгъэ Олег Топоровыр, Бэгъушъэ Адам, нэмыкIхэри Адыгеим ыцIэкIэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэх. Къушъхьэтххэм якIухэзэ етIэ, мыжъо, асфальт гъогухэр спортсменхэм къызэпачыгъэх. Экипаж 30-м щыщэу 9-р кIэух гъунапкъэм нэсыгъэп.\n- Процент 50-р кIэухым нэс зэIукIэгъум зыхэлажьэкIэ, уигъэрэзэнэу щыт, - зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ А. Бэгъушъэм. - Зэнэкъокъур зыщыкIощт гъогухэр Адыгеим пэшIорыгъэшъэу щагъэхьазырыгъэх, ащ мэхьэнэ хэхыгъэ етэты.\nО. Топоровым апэрэ чIыпIэр къызэрэдихыгъэм фэшI тыфэгушIо. Машинэхэр заулэрэ зэпыригъазэхэу, зэутэкIхэу къыхэкIыгъ. Шыкур, зы нэбгыри хэкIодагъэп, шъобж инхэр зыми тыращагъэхэп. Дахэу зэхэкIыжьыгъэх, зэрэпшъыгъэхэр шIэхэу ащыгъупшэжьын тшIошIы. Сапэр гъогухэм къащырагъэIэтызэ бэ зэпачыгъэр. Гъогу хьылъэхэм ащызэнэкъокъугъэхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъуагъ, зэIукIэгъухэр шIукIэ къятэжьыщтых.


Сэнаущыгъэ зыхэлъхэм яIэпыIэгъу — Голос Адыга\nСэнаущыгъэ зыхэлъхэм яIэпыIэгъу\nРедактор 14.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nСэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Шъолъыр гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэм ипопечительскэ совет изэхэсыгъо мы мафэхэм Мыекъуапэ щыкIуагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат иунашъокIэ АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковам Iофтхьабзэр зэрищагъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Мамый Даутэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэр къызэрэхагъэщыхэрэм къытегущыIагъ. Естественнэ-хьисап еджапIэр (РЕМШ), гъэсэныгъэ Фондэу «Талант и успех» зыфиIорэр, Кавказ хьисап гупчэр, Московскэ физикэ-хьисап институтыр зэгъусэхэу мы IофшIэным зэрифэшъуашэу дэлажьэх.\n— 1995-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу РЕМШ-м гъэмэфэ хьисап еджапIэ зэхещэ. 2005-рэ илъэсым къыщыублагъэу «Орленкэм», 2015-рэ илъэсым едгъэжьагъэу гъэсэныгъэ гупчэу «Сириус» зыфиIорэми ар зыхэлэжьэрэ Урысые хьисап сменэхэр ащэкIох, — къыIуагъ Мамый Даутэ.\nАхэм анэмыкIэу илъэсищ хъугъэ Кавказ хьисап олимпиадэ республикэм зыщырагъэкIокIырэр. Непэрэ мафэм ехъулIэу РЕМШ-м кIэлэцIыкIу 1600-м ехъу щеджэ, кIэлэегъэджэ 50-мэ Iоф щашIэ. Хьисапыр, физикэр, информатикэр, химиер, биологиер мыщ щызэрагъашIэх.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2018-рэ илъэсым шIэныгъэм, спортым, культурэм алъэныкъокIэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ «Полярис-Адыгея» зыфиIорэ шъолъыр Гупчэ зэхэщэгъэным иконцепцие зэхагъэуцуагъ. Ахэм апэIуагъэхьанэу бюджет зэфэшъхьафхэм къахэхыгъэ сомэ миллион 215-м ехъу афатIупщыгъ.\n«Полярис-Адыгея» зыфиIорэм ишъолъыр Гупчэ ипащэу Роман Чумаковым апэрэ зэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, хьисапыр, информатикэр, физикэр, астрономиер, биологиер, химиер, проектнэ IофшIэныр, спортыр, музыкэр щызэрагъэшIэным мыр фытегъэпсыхьагъ. Джырэ уахътэ егъэджэн-ушэтын лабораторие 18 ашIыным дэлажьэх. Ахэр Адыгэ къэралыгъо университетымрэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетымрэ япхыгъэщтых. Лабораторие пэпчъ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ оборудование чIэтыщт.\nСэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэр къыхэгъэщыгъэнхэм Гупчэм иIофышIэхэр нахь лъэшэу лъыплъэнхэу зэхэсыгъом икIэухым Наталья Широковам къыIуагъ.\n— Гупчэм иIофшIэн зэрэзэхищэрэм АР-м и ЛIышъхьэ ынаIэ тет. ШIэныгъэ куухэр кIэлэцIыкIухэм ягъэгъотыгъэныр, сэнаущыгъэу ахэлъыр къыхэгъэщыгъэныр ыкIи ащ зегъэушъомбгъугъэныр, нэмыкI пшъэрылъ гъэнэфагъэхэри тиIэх, — къыIуагъ Наталья Широковам. — Республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ зэфэхьысыжьышIухэр ащ къызэрэкIэлъыкIощтым щэч хэлъэп.\nПредыдущая ЯIофшIэн къыщыкIэрэп\nСледущая «Ошъадэм» тыфэгушIо