Home » Adyghe » 03 Luke » 19\nposted by derDaniel on Mon, 06/14/2010 - 09:29\nАщ нэужым Хьисэ Ерихон къалэм дэхьагъэу ащ кІоцІырыкІыщтыгъ. 23акхей зыцІэу зы лІы горэ ащ дэсыгъ. Ар хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэм япащэхэм ащыщыгъ, цІыф баеуи щытыгъ. 3 Хьисэ хэтми зыщыщыр зэригъэлъэгъумэ шІоигъуагъ, арышъхьэкІэ ежьыр лІы мылъагэу щытыти, цІыф купышхом хэтэу зи ылъэгъун ылъэкІыщтыгъэп. 4Арыти, цІыфхэм апэ ишъи, ынджыр чъыг горэм дэпшыягъ, Хьисэ ылъэгъуным пае, сыда пІомэ Хьисэ а гъогумкІэ блэкІын фэягъ.\n5Хьисэ а чІыпІэм зынэсым, дэплъыий, Закхей риІуагъ:\n–Закхей, псынкІэу къех, непэ уадэжь себлэгъэн фае.\n63акхей псынкІэу къехыжьи, игуапэу иунэ Хьисэ ригъэблэгъагъ. 7 ЦІыф пстэуми ар залъэгъум, агу емыІоу аІуагъ:\n–ПсэкІод зышІэрэм ыдэжь хьакІэу ихьагъ.\n83акхей къэтэджи, Зиусхьан Хьисэ къыриІуагъ:\n–Мо къэдаІолъ, Зиусхьан! Симылъку ызыныкъо тхьамыкІэхэм ястыщт. Зы Іоф горэмкІэ цІыф горэ згъэпцІагъэмэ, фэдиплІ ар фэспщыныжьыщт.\n9–ЦІыфхэр мыкІодхэу къэзыгъэнэжьырэр непэ мы унагъом ыдэжь къэкІуагъ,– риІуагъ Хьисэ Закхей, –сыда пІомэ мы лІыри Ибрахьимэ къытехъукІыгъэ цІыфхэм ащыщ. 10Сыда пІомэ ЦІыф Лъэпкъым ы Къо къызфэкІуагъэр цІыфхэу кІодыгъэхэм алъыхъунышъ, мыкІодхэу къыгъэнэжьынхэр ары.\nМинэ зыцІэ ахъщэхэм яхьылІэгъэ гъэсэпэ тхыдэр\n11 ЦІыфхэр Хьисэ гущыІэхэу къыІохэрэм ядэІухэ зэхъум, мы гъэсэпэ тхыдэр къыпигъэхъуагъ; сыда пІомэ Хьисэ Ерусалим игъунэгъоу щытыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхо ардэдэм къэлъэгъонэуи цІыфхэр гугъэщтыгъэх. 12Арэущтэу зэхъум, Хьисэ къыІуагъ:\n–Зы пщы горэ зы хэгъэгу чыжьэ горэм кІонэу щытыгъ, ежь ихэгъэгу пае пачъыхьэ заригъэшІынышъ, етІанэ къыгъэзэжьыным пае. 13 ДэкІыным ыпэкІэ, иунэІутхэм ащыщхэу нэбгырипшІ къяджи, минэ* зыцІэ ахъщэ зырыз арити ариІуагъ: «Къэсэгъэзэжьыфэ, мы ахъщэмкІэ къэшъущэф ыкІи шъущэ».\n14–Ау мы пщым ихэгъэгу щыщ цІыфхэм ежьыр ауджэгъущтыгъэти, «Мы лІыр пачъыхьэ къытфэхъунэу тыфаеп», аІоу арагъэІонэу лІыкІохэр пщым ыужкІэ а хэгъэгум агъэкІуагъэх.\n15–Ащ пае къэмынэу а пщыр пачъыхьэу агъэнэфагъ. ЕтІанэ пщым къызегъэзэжьым, унэІутхэу ахъщэхэр зэритыгъагъэхэм къяджагъ. Ахэмэ ащыщэу хэти ищэн-щэфэн ІофкІэ ыгъэхъагъэхэр зэригъашІэмэ шІоигъуагъ.\n16–Апэрэ унэІутыр къакІуи къыІуагъ: «Тхьаматэ, къысэптыгъэ минэ ахъщэмкІэ фэдипшІ къэзгъэхъагъ».\n17–Тхьаматэм ащ риІуагъ: «Дэгъоу пшІагъэ, сиунэІут дэгъу! Іоф макІэхэмкІэ сызщыгугъышъунэу лІэу узэрэщытыгъэм пае, къэлипшІ къыпІэкІэслъхьащт».\n18–ЯтІонэрэ унэІутыр къакІуи къыІуагъ: «Тхьаматэ, къысэптыгъэ минэ ахъщэмкІэ фэдитф къэзгъэхъагъ».\n19–Тхьаматэм ащ риІуагъ: «Къэлитф о къыпІэкІэслъхьащт».\n20–Ящэнэрэ унэІутри къакІуи къыІуагъ: «Тхьаматэ, мары о уиминэ ахъщэ. Хъэдэн горэм кІоцІысщыхьи, щызгъэлъыгъ. 21ЛІы пхъашэу узэрэщытым пае, сыкъыпщыщынагъ. УмыгъэтІылъыгъэр къэоштэжьы, чІыгум о хэмыпхъагъэри къэохыжьы».\n22–Итхьаматэ ащ риІуагъ: «О уигущыІэхэмкІэ узгъэмысэщт, о унэІут бзадж!\n19:13 минэ – дышъэ ахъщэу лэжьакІом мэзищкІэ лэжьапкІэу ратыщтыгъэр ары.\nО пшІэщтыгъ сэ лІы пхъашэу сызэрэщытри, сымыгъэтІылъыгъэр къызэрэсштэжьырэри, чІыгум хэсымыпхъагъэр къызэрэсхыжьырэри. 23 Сиахъщэ банкым сыда о зыкІимылъхьагъэр? Ащыгъум къызысэгъэзэжьым, сиахъщэ хэхъуагъэу къычІэсхыжьыщтыгъ».\n24 –ЕтІанэ тхьаматэм къыбгъодэтхэм ариІуагъ: «Мы лІым минэ ахъщэр Іышъухи, минэ ахъщипшІ зиІэм ешъут».\n25–Ахэмэ раIуагъ: «Тхьаматэ, минэ ахъщипшІ ащ иІахэба?»\n26–Тхьаматэм къыІожьыгъ: «Сэ шъосэІо, Тхьэм хэт щыщми зиІэм нахьыбэ къыритыщт, ау Тхьэм зи зимыІэм иІэ тІэкІури Іихыжьыщт. 27Ау джы сэ сипыйхэу пачъыхьэ сафэхъунэу фэмыягъэхэр къашъущэхи, сапашъхьэ щышъуукІых».\nЩытхъушхо иІэу, Хьисэ Ерусалим зэрэдэхьагъэр\n(Маттэ 21:1-11; Марк 11:1-11; Иуан 12:12-19)\n28Хьисэ а гущыІэхэр къызеІохэм ыуж, Ерусалим дэкІоенэу игъогу техьажьыгъ. 29Елеон зыцІэ Іуашъхьэм Іус къуаджэхэу Виффагиерэ Вифаниерэ зыцІэхэм Хьисэ ягъунэгъу зэхъум, игъогу рыкІохэрэм ащыщхэу нэбгыритІу ыпэкІэ ыгъэкІуагъэх, 30мырэущтэу ариІозэ:\n–ШъуапэкІэ ит къуаджэм шъудахь. Шъузэрэдахьэу щыд къунанэу зы цІыф ныбжьи зытемытІысхьагъэр епхыгъэу шъуапэ къифэщт. Ар къыкІэрышъутІэтыкІи, мо къашъущэ. 31«Сыд ар къызыкІыкІэрышъутІэтыкІырэр?» ыІоу, зыгорэ къышъоупчІымэ, мырэущтэу ешъуІу: «Зиусхьаныр ащ фай».\n32 А лІыкІуитІур кІохи, Хьисэ зэрариІуагъэм тетэу зэкІэ къагъотыгъ. 33Щыд къунаныр къызыкІэратІэтыкІым, ар зиехэм къараІуагъ:\n–Сыда щыд къунаныр зыкІыкІэрышъутІэтыкІырэр?\n34 –Зиусхьаныр ащ фай,– къаÍуагъ ахэмэ.\n35 ЕтІанэ щыд къунаныр Хьисэ дэжь къащи, ящыгъынхэр тыралъхьахи, Хьисэ тырагъэтІысхьагъ. 36Хьисэ щыд къунаным тесэу кІо зэхъум, цІыфхэм ящыгъынхэр гъогум фытыраубгъощтыгъэх.\n37Ерусалим игъунэгъоу гъогур Елеон Іуашъхьэм къызщехырэ чІыпІэм Хьисэ зынэсым, Іофышхо гъэшІэгъонхэу алъэгъугъэ пстэуми апае гушІохэу, мэкъэшхокІэ Тхьэм щытхъу фашІэу, игъогу рыкІорэ куп пстэуми аІоу аублагъ:\n38 –Зиусхьаным ыцІэкІэ къакІорэ пачъыхьэм щытхъушхор ий! Мамырныгъэ уашъом щыІ! Анахь Иным щытхъушхор ий!* 39 ЦІыф купышхом хэтэу фарисей заулэмэ Хьисэ къыраІуагъ:\n–Дин гъэсакІу, уигъогу рыкІохэрэм щагъэтынэу яІу!\n40–Сэ шъосэІо,– къыІожьыгъ Хьисэ, –ахэмэ щагъэтмэ, мыжъохэр къэкуощтых.\n41 Хьисэ Ерусалим нахь игъунэгъу къэси, къалэр зелъэгъум, ащ фэгъызэ къыІуагъ:\n42 –О мамырныгъэ къыпфэзыхьыщт Іофхэр непэ пшІагъоет, ау джы о унэхэм ахэр ашІогъэбылъыгъэу щытых; 43сыда пІомэ, уипыйхэм пытапІэхэмкІэ укъызыщауцухьащт мафэхэр къыпфэкІощтых. Ахэмэ о укъаухъурэищт, тэдрэ лъэныкъокІи къыптезэрэгъэбэнэщтых. 44 Уипыйхэм ори уибынхэу къыбдыдэсхэри шъуагъэкІодыщт, мыжъуитІу зэтелъэуи къагъэнэщтэп, умыкІодэу Тхьэм укъызигъэнэжьын уахътэр къызэрэпфифагъэр къызэрэбгурымыІуагъэм пае.\nХьисэ щэн-щэфакІохэр Тхьэм иунэшхо къызэрэчІифыгъэхэр\n(Маттэ 21:12-17; Марк 11:15-19; Иуан 2:13-22)\n45 ЕтІанэ Хьисэ Тхьэм иунэшхо чІахьи, щэн-щэфакІохэр* къычІифхэу ыублагъ. 46Ахэмэ ариІуагъ:\n–Тхьэм къызэриІорэр игущыІэ тхыгъэхэм арыт:* «Сэ сиунэ тхьэлъэІупІэу щытыщт». Ау шъо «хъункІэкІо гъэбылъыпІэм»* фэдэу шъушІыгъэ.\n19:38 Еплъ Сэбур (Псалтыр) 118:25-26 (урыс библиемкІэ 117:25-26).\n19:45 щэн-щэфакІохэр – ахэмэ къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм иунэшхо ищагу щащэщтыгъэх.\n19:46 Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешай тхылъэу ытхыгъэм 56:7.\n19:46 хъункІэкІо гъэбылъыпІэ – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 7:11.\n47Мафэ къэси Тхьэм иунэшхо чІэтэу, Хьисэ цІыфхэм Тхьэм игущыІэхэр аригъашІэщтыгъэх. АрышъхьакІэ дин пэщэшхохэм, Тэурат егъэджэкІо пащэхэм, адрэ тхьаматэхэу цІыфмэ яІэхэм Хьисэ зэрагъэкІодыщт шІыкІэм лъыхъухэу аублагъ, 48ау цІыф пстэуми ягуапэу Хьисэ едэІущтыгъэхэти, мыхъунэу рашІэнэу зи агъотыгъэп.


Home » Adyghe » 06 James » 03\nposted by derDaniel on Thu, 09/09/2010 - 09:43\nСшыхэр, шъуащыщэу бэ гъэсакІоу орэмыхъу, сыда пІомэ Тхьэм тэ гъэсакІохэм хьыкумэу къыттришІыхьащтыр нахь хьыкумышхоу зэрэхъущтыр шъошІэ. 2Тэ зэкІэми Іаджыри псэкІод тэшІэ. ЦІыф горэм игущыІэхэмкІэ псэкІод ымышІэмэ, зишъыпкъагъэ щыкІагъэ зимыІэ цІыф икъугъэу щыт, ыпкъ зэкІэ ыгъэІорышІэн елъэкІы.\n3Шыхэм шхоІур ажэмэ адэтэлъхьэ, дгъэІорышІэнхэм пае. АщкІэ зэкІэ апкъ зетэщэ. 4Къухьэхэми шъуяплъ. Ахэр иных, жьыбгъэшхохэми афых. Ау щытми, къухьэр зезыфэрэм къухьэм ыкІэ пыт хьанцэ цІыкІумкІэ зыдыфаем егъазэ. 5Ащ фэдэу бзэгури пкъым щыщэу зы пкъыгъо цІыкІу, ау бэ егъахъэ. Шъуеплъ, мэшІо цІыкІум мэзышхор зэрэзэкІигъанэрэм. 6Бзэгури зыгъэкІодырэ машІом фэд. Мы дунаем ибзэджагъэ ащ тиз. Тэ тпкъы щыщхэм ащыщэу бзэгур ары пкъыр зэкІэ мыкъабзэу зышІырэр, щыІэныгъэм ищэрэхъи* машІо хэзыгъанэрэр. Джэхьнэмым имашІу ары ежь бзэгум машІо къыкІэзыдзагъэр.\n7Сыдрэ хьакІэ-къуакІи, бзыуи, ныбэкІэ цуахъорэ псэушъхьи, псым хэс псэушъхьи цІыфхэмэ агъэІасэх ыкІи агъэІэсагъэх, 8ау бзэгур зыми ыгъэІэсэн ылъэкІырэп. Ар къэбгъэуцун умылъэкІэу бзаджэ гор, лІэныгъэ къызхэкІырэ щынаутри хиз.\n9БзэгумкІэ Тхьэу Ты лъапІэм щытхъу фэтэшІы, бзэгумкІи ежь фэдэнхэу Тхьэм къыгъэхъугъэ цІыфхэм тяхъоны. 10А жэ дэдэм щытхъури хъонэныри къыдэкІых. Арэущтэу щытмэ хъущтэп, сшыхэр. 11А зы псынэ дэдэм псы ІэшІури псы дыджыри къикІын ылъэкІына? 12Сшыхэр, ынджыр\n3:6 щыІэныгъэм ищэрэхъ – зы цІыф горэм ищыІэныгъэ зэкІэ ары.\nчъыгым* зейтун* къыпыкІэн ылъэкІына? Е сэнэшъхьэ къулэм ынджыр къыпыкІэн ылъэкІына? Джащ фэдэу псынэ щыугъэм псы ІэшІу къикІын ылъэкІыщтэп.\nЗэхэшІыкІыныгъэу уашъом къикІырэр\n13Шъо шъуащыщэу хэта зэхэшІыкІыныгъи гулъытэныгъи зиІэр? Ащ изекІокІэ дэгъукІэ гушъэбагъэу зэхэшІыкІыныгъэм къикІырэр иІэу, ишІушІагъэхэр къерэгъэлъагъох. 14Ау шъугъоныгъэ дыджымрэ зэщыхьаныгъэмрэ шъугухэм арылъхэмэ, шъузыщымытхъужь, шъыпкъагъэри шъумыгъэпцІы. 15Ащ фэдэ зэхэшІыкІыныгъэр уашъом къикІырэп, ар мы дунаем щыщ нахь. Тхьэм Ыпсэ ЛъапІи хэлъэп, джынапцІэхэр хэлъхэ нахь. 16Сыда пІомэ шъугъоныгъэрэ зэщыхьаныгъэрэ зыдэщыІэм, Іофхэр зэІыхьагъэхэу щэхъух, сыдрэ дэигъэри щыІэ мэхъу.\n17Ау уашъом къикІырэ зэхэшІыкІыныгъэр ыпэ рапшІэу къабзэ, етІанэ зэшІужьыныгъэ хэлъ, гушъабэ, ІорышІэ, гукІэгъу хэлъ зэпыт, шІу ешІэ зэпыт, зафэ, тхьагъэпцІыгъэри хэлъэп. 18ЗэшІужьыныгъэ зышІэхэрэр ары шъыпкъагъэр къызхэкІырэ чылапхъэр гупсэфыныгъэкІэ цІыфхэм агухэм арызылъхьэхэрэр.


Хьарамрэ Хьалэлрэ (Этюд) — Адыгэ макъ\nХьарамрэ Хьалэлрэ (Этюд)\nЗэлэгъух, зэгъунэгъух, зэджэгогъух Бубэрэ Хьамедэрэ. Бубэ шыхэри шыпхъухэри иIэх, ятэ шофер, самосвал машинэшхом ис, янэ чэмыщ, дэгъоу мэпсэух. Янэ-ятэхэр чаных, ренэу зыгорэ къыIуащэ, къахьы.\nХьамедэ янэ кIэлэегъадж. Ышыпхъу цIыкIурэ ежьыррэ янэжъ-ятэжъхэм акIэрысых, яни зэрахэтэу. Нанэ-татэхэр хъупхъэх, гушIубзыух, цIыфхэри, сабыйхэри лъэшэу якIасэх. Хьамедэ инанэ IэшIоу мэпщэрыхьэ: щыпс-пIастэри, щэлэмэ-хьалыжъохэри, нэмыкIхэри. Ары къэс тэмэшъхьэ кIэлэцIыкIу горэ Хьамедэ игъусэу къыздырещэ е еджагъэхэм фэдэу Бубэ къелъэразэ, епIожьын имыщыкIагъэу Iанэм пэтIысхьэ; яхьалэл, нэнэжъыр ащэгушIукIы, атеупхъухьэзэ егъашхэх. Бубэ зэкIэ псынкIэу, псынкIэу зэкIелъакIэ, етIани фырелъхьэ, ау гузэжъуаIозэ зэриуфэрэтырэр арыщтын, фимыкъугъэм фэдэу къызэплъэкIыжь зэпыт.\nХьамедэ шъэожъый Iоу умышIэнэу, фэсакъэу, дахэу машхэ. ЗышхахэкIэ, «Нан, тыбгъэтхъагъ, тхьауегъэпсэу!» ымыIоу ышIырэп. Тхылъхэр икIасэх, яджэ. «ЦIыф хэкIыщт», — еIошъ ыгукIэ янэжъи, пхъорэлъфым щэгушIукIы, шIоу щыIэмкIэ ары къэс фэлъаIо. Хэти ибын гъогу тэрэз техьэу цIыфы хъуныр арыба зыкIэхъопсырэр.\nБубэ еджэныр хэгъэкIи, тхылъ щыIэми ышIэрэп, ышIэнэуи фаеп. Ау зэрэдэгъур бзэджэн-къэчъыхьан, отэ Iыгъын-теоныр ары. КIо, мыхъужь хъумэ, гъучIыIунэ хиIунэу зыми елъэIунэп. Ау зы мафэ Хьамедэ хэтэ къэлэпчъэжъыер ыгъэтэрэзыжьэу Бубэ къызыдэлъадэм, нэрэ-Iэрэм «дэсыубытыни» ымыIоу къыдэлъэтыжьыгъ. Щэджэгъо шхэгъум къыIулъэрази, картоф тэбэ гъэжъэгъакIэм, нэшэбэгу-къэбэскъэ шIоIу шIагъом закъыхигъэфагъ.\nАузэ, кIалэхэм нахь зыкъаIэтыгъ: Бубэ илъэс 11 хъугъэ, Хьамедэ тыгъэгъазэм ыкIэм илъэси 10 хъущт. Бубэ хэпшIыкIэу нахь шъхьэфэIуш тхьагъэпцI, мыкъыр хьазыр сыдымкIи.\nХьамедэ гуихыгъэ хьалэл, фэлъэкIымэ, къыпфимышIэн щыIэп. Ауми, гъунэгъум игъэпсыкIэ-шIыкIэ гу лъитэ хъугъэ: Бубэ ныбжьи ухэткIи ящагу удищэщтэп, ущигъэджэгущтэп, шхэуи плъэгъущтэп, жьыкIэ щыIэхэм фэдэу. Ау ежьыр упчIэжьыни ымыIоу, зыфаем макIо, ехьэшъ, хъорэ-тIэрэжъэу зырегъэцохъохы. ЕджапIэм зыкIохэкIи, буфетым чIахьэхэрэм закъуедзэ: зы хьалыжъу (пирожок), псы IэшIу стэчан зыдырагъашъо, ау ежьыр хьарам дэд. Арыщтын нахьыбэм «Буб» амыIоу, «Хьарамыр» зыкIытырагъэнагъэр. Есэжьыгъэу маплъэ, макIо, гу лъимытэрэм фэд а цIэм къикIырэм.\nХьамедэ гъунэгъум фэдахэп, гукIэгъушI, Iордэгъаз, хьалэл дэд. Шъэогъур зыми хинырэп, унэм исыми, еджапIэм щыIэми. МэфэкI мафэхэм Хьамедэ ятэжъ сомитф кIэкъыц римытэу къыхэкIырэп. Ежь Буби (ащ гу лъетэшъ), фэе-фэмыяшъоу, «тэри тянэрэ-тятэрэ зэкIэми икъун къытатыгъ» еIо, емыупчIыгъэхэми, ахъщэ жъгъэй макъэр къегъэIу, ау хьацэ дэд, ащ хэIабэу зыгорэ къыщэфыщтэп. Бэу мороженэр, нэмыкI IэшIухэр къэзыщэфыгъэхэм загуригъэлъасэзэ адэшхэ, исомэ къегъанэ. ЕтIанэ ригъэкъугъэ ахъщэмкIэ зыгорэ ещэфы, велосипед кIэкъыци иI.\nБубэ уинасыпмэ утефэнэп, ыцэ Iууигъэчын зыгорэ къыпфишIэным ыпэу е ыпкIэ хэмылъэу пфэхъыещтэп. Зы мафэ ятэжъ дэсыгъэп, шIуанэхэр Бубэ ятэ къыригъэгъэлъынхэу Хьамедэ янэжъ ыIофытагъ, къыгъэцэкIагъ. ЫужыIокIэ, мэфэ киноум еплъынхэу зэкIохэм, умышIэмэ ныбжьи зэтемыфэжьыщтхэм фэдэу, сериитIумкIэ сомэр Хьамедэ Бубэ ригъэтыгъ. Ар хэмытыхэми, мафэ къэс ыгъашхэу, къыщэфырэм зэрэхимынырэри екъуба, ау шIыкIэ тхьамыкIэхэр Бубэ хэлъых. Икласс исхэм Бубэ зыхаIожьырэп, «хьарамыжъ» раIо. Ау Хьамедэ ыгу къео игъунэгъу раIуалIэхэрэр, «ахъщэ къырамытымэ сыда ышIэщтыр?» зыфэпIощтым фекъудыи, зэрилъэкIэу ынаIэ тырегъэты.\nАу район олимпиадэм физикэмкIэ Хьамедэ апэрэ чIыпIэр къызэрэщыфагъэшъошагъэр зешIэм, мо Бубэ Iулэу плъэгъурэр губжыгъэ: «Хьамеда физикэр зышIэрэр? Янэ школым Iутыти, къыфаригъэгъэуцугъ», — ыIуагъ. Джарэу шъугъуал, ау тхылъыр къыридзахэрэп, еджэрэми еплъ ащ риIуалIэрэм!\n«Сяти сяни еджагъэхэп, ау унэшхуи, чэу лъаги, чэми, шкIи, чэти, нэмыкIи тиI», — ыIуи, ины хъугъахэм фэдэу зигъэпсыгъ зы мафэ. Аущтэу зэрэщытзэ, Хьамедэ Бубэ ыгу ебгъэрэп, шIощхэн, упIэпIыжьэу. Хьамедэ Iэтахъоми, гулъыти, шъхьэкIафи хэлъ, хьалэл, зафэ, хэти ишIуагъэ ригъэкIыным пылъ. Ар дэгъу нахь дэеп, кIэлэшIур цIыфхэм якIас, илэгъухэр «ХьалэлкIэ» ащ еджэх. Тыгъужъыгу уиIэу укъэтэджыным бэкIэ нахьышIу ыкIи нахь дах ухьалэлыныр. «Хьамедэ лIы хэкIыщт» язэрэгъаIо нахьыжъыбэми, кIэлэегъаджэхэми.\nПредыдущая Апэрэ къекIокIыгъор аухыгъ\nСледущая Гум пыкIырэр пэкIэжьы


Становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности » Адыгейский республиканский институт гуманитарных исследований им. Т.М. Керашева\nАдыгейский республиканский институт гуманитарных исследований им. Т.М. Керашева » О нас » События » Становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности\nВ статье дается краткая библиографическая справка об ученых, внесших вклад в становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности.\n«Зыбзэгу тхылъ язымыгъэшIыгъэ цIыф лъэпкъэу акъылэгъу зэфэхъугъэ дунаим тетэп», – еIо Анцокъо Хьаджыбэч. Лъэпкъым тхылъыбзэ иIэмэ, тапэкIэ щыIагъэхэм, тинахьыжъхэм зэIуагъэкIэгъэ шIэныгъэр лIэужыкIэу къакIэхъухьэрэмэ зэраратыжьын амалышIоу, лъэпкъ зэгурыIоныгъэри ащ къыкIэлъыкIощтэу ащ ылъытэщтыгъ. «Къэлэмыпэр – Iоф мыгъэкIод, хэбзэ мыгъэулъый, лъэпкъ мыгъэгъуащ, щыIэкIэ амал-къолай, сэнэхьатхэм яустаз», – еIо Хьаджыбэч [1: 36].\nШIэныгъэлэжьыбэхэм къыхагъэщыгъ адыгэ алфавитым тарихъ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къызэрикIугъэр . Ахэм къызэратхырэмкIэ, революцием ыпэкIэ, 1814-рэ илъэсым, апэрэу НэтIаукъо ШэрэлIыкъо Хьаджэм арапыбзэм техыгъэу адыгэ алфавит зэхигъэуцогъагъ. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх 1829-рэ илъэсым И. Грацилевскэм, 1840-рэ илъэсым Л. Я. Люлье урысыбзэм къыпкъырыкIхэзэ адыгэ алфавитхэу зэхагъэуцогъагъэхэр. 1918-рэ илъэсым Блэнэо БатIэкъо латиныбзэр зылъэпсэ алфавит Константинополь къыщыдигъэкIыгъагъ. Нэгъумэ Шори, Бэгугъэ Ахьмэди, ПчыхьалIыкъуи, Анцокъо Хьаджыбэчи нэмыкIхэми адыгэ алфавитым изэхэгъэуцон Iофышхо дашIагъ. Ау, Мэрэтыкъо Къ. къызэрэхигъэунэфыкIырэмкIэ, «мы зигугъу къэтшIыгъэ алфавит пстэури егъэджэн-пIуныгъэмкIэ агъэфедэн алъэкIынэу хъугъэп, адыгэхэр гъэсэныгъэм къыфэIэтыгъэнхэмкIэ, щыIэныгъэм ар щыпхырыщыгъэнымкIэ зэхэгъэуцуакIохэм амал аIэкIэлъыгъэп, IэпыIэгъу къафэхъун гори агъотыгъэп» [3: 108]. Ау, мы зигугъу къэтшIыгъэхэм аблэкIи, Бэрсэй Умарэ 1853-рэ илъэсым алфавити зэхигъэуцуи, а алфавитымкIэ тхыгъэ «Адыгабзэм играмматик» зыфиIорэ тхылъи Тифлис къыщыхиутыгъагъ. АщкIэ илъэс заулэрэ ежь ышъхьэкIэ Ставрополь гимназием адыгэ лъэрыхьэхэм якIалэхэр щыригъэджэгъагъ.\nГъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ япчъэ адыгэмэ апэрэу къафыIузыхыгъэмэ Бэрсэй Умарэ апэ ит. Умарэ 1807 илъэсым Мыекъуапэ пэмычыжьэу щыт чылагъом къыщыхъугъ. Европэм гъэсэныгъэ куу щигъотыгъэу а лъэхъаным анахь цIыф гъэсагъэмэ ащыщыгъ. Ащ бзабэ ышIэщтыгъэ: адыгабзэр, урысыбзэр, французыбзэр, къэндзалыбзэр, тыркубзэр, арапыбзэр.\nБэрсэй Умарэ адыгэ букварэу къыдигъэкIыгъэм епхыгъэу хъугъэ адыгабзэм и Мафэ Адыгэ Республикэм гъэтхапэм и 14-м зэрэщыхагъэунэфыкIырэр. Букварыр урокиплIэу зэтеутыгъ, ащ баснэхэри дэтых. Букварыр 2017-рэ илъэсым Адыгэ Культурэм Игупчэу Тбилиси дэтым къыдигъэкIыжьыгъ.\nШIэныгъэ лъапсэ иIэу адыгабзэр зэгъэшIэгъэным апэ дэдэ пыхьагъэр, адыгэ бзэшIэныгъэм иуцун кIэщакIо фэхъугъэр Iэшъхьэмэфэ Дауд Алый ыкъор ары. Ар 1897-рэ илъэсым мэлылъфэгъу мазэм и 10-м абдзэхэ чылэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Iэшъхьэмэфэ Даутэ учебникхэр, IэпыIэгъухэр зэхегъэуцох, адыгабзэм иорфографие дэлажьэ ыкIи «Адыгэ орфографическэ гущыIалъэ» 1955-рэ илъэсым ащ къыдегъэкIы. Мы гущыIалъэм гущыIэ 4402-рэ къыдэхьагъ.\nБзэшIэныгъэ лэжьэкIошхоу Н. Ф. Яковлевым Iоф дишIэнэу мэхъу ыкIи мы нэбгыритIур зэкIыгъухэу «Краткая грамматика адыгейского (кяхского) языка» зыфиIорэр 1930-рэ илъэсым урысыбзэкIэ, 1931-рэ илъэсым адыгабзэкIэ къыдагъэкIы. Джыри IофшIэгъэшхоу мы нэбгыритIум якъэлэмыпэ къыпыкIыгъэр «Грамматика адыгейского литературного языка» зыфиIоу 1941-рэ илъэсым къыдэкIыгъэр ары.\nЯковлев Николай Феофан ыкъор анахь шIэныгъэлэжь инэу Урысыем исхэм ащыщыгъ. Кавказыбзэхэм яхьылIэгъэ грамматикэхэри ытхыгъэх, тхыгъабзэ зыгъотыгъэ бзэхэм апае алфавитхэр ыкIи орфографиехэр зэхэгъэуцогъэнхэм яIофы инэу дэлэжьагъ. Iэшъхьэмэфэ Даудэ игъусэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ IофшIэгъэшхохэр адыгэ лъэпкъым къыфыдигъэкIыгъэх.\nРогава Георгий Виссарион ыкъор хъурцэ шIэныгъэлэжь, адыгабзэм иушэтын-зэгъэшIэнкIэ IофшIэгъэ дэгъухэр иIэх. Адыгабзэхэм ятарихъкIэ мэхьэнэшхо зиIэ IофшIагъэу «К вопросу о структуре именных основ и категория грамматических классов в адыгских (черкесских) языках» зыфиIорэр ытхыгъ, ар доктор диссертациеу къыушыхьатыгъ. «Грамматика адыгейского языка» зыфиIорэ IофшIэгъэшхор КIэрэщэ Зайнаб игъусэу 1966-рэ илъэсым къыдагъэкIы. ЗэкIэмкIэ бзэм ехьылIагъэу IофшIэгъи 150-рэ фэдиз иI.\nОдэжьдэкъо Хьаджэмэт Долэт ыкъор 1909-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 17-м къуаджэу Аскъэлае къыщыхъугъ. 1946-рэ илъэсым щыублагъэу пенсием мэкIофэ нэс Адыгэ научнэ-исследовательскэ институтым Iоф щишIагъ. Ар илъэс пчъагъэрэ институтым идиректорыгъ.\nОдэжьдэкъо Хьаджэмэт инаучнэ IофшIагъэмэ адыгэ бзэшIэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъ. Хьаджэмэт анахьыбэу зыпылъыгъэр адыгэ литературабзэм иухъумэнрэ игъэпытэнрэ. Урыс литературэм ипроизведениемэ ащыщмэ адыгэхэр нэIуасэ фэхъунхэми Iоф дишIагъ. Ащ М. Лермонтовым ироманэу «Тиуахътэ илIыхъужъ» зыфиIорэр, Эльмар Грин иповестэу «Жьыбгъэр къыблэм къекIы» зыфиIорэр ыкIи нэмыкIхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх.\nАдыгэ гущыIалъэмэ якъыдэгъэкIынкIэ Одэжьдэкъо Хьаджэмэты Iофышхохэр зэшIуихыгъэх, зэхэзыгъэуцуагъэхэми ащыщыгъ. Ащ иредакциекIэ «Урыс-адыгэ гущыIалъэу» гущыIэ мин 30 фэдиз зыдэтыр 1960-рэ илъэсым къыдэкIыгъ.\nКъомахуэ Мухьадин Абубокирэ ыкъор адыгэ шIэныгъэлэжь ин дэд, адыгабзэхэм язэгъэпшэн IофыгъохэмкIэ, ахэмэ ахэт макъэхэмкIэ ыкIи яграмматикэкIэ, адыгэхэм ахэлъ IорыIуатэхэм абзэкIэ ыкIи нэмыкIхэмкIэ IофшIэн дэгъубэ къыIэкIэкIыгъ. ШIэныгъэхэмкIэ Урысыем и Академие (РАН) бзэшIэныгъэмкIэ и Институты зэIахьылыбзэхэм язэгъэшIэнкIэ иотделы ипащэу илъэс пчъагъэм лэжьагъэ. ШIэныгъэ лъапсэ зиIэ IофшIэгъэ 200-м ехъу иI.\nКIэрэщэ Зайнаб 1923-рэ илъэсым къуаджэу Кощхьаблэ къыщыхъугъ. ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу янэрэ янэшэу КIэрэщэ Темботрэ акIырыплъызэ къэхъугъ. Зэйнаб тхэкIошхом иунагъо илъ шэн-хэбзэ дахэмкIэ апIугъ.\n1942-рэ илъэсым гурыт еджапIэр къызеухым, сэнэхьатым икъыхэхын егупшысэжьынэу щытыгъэп: интеллигент унагъом щапIугъэр зыдэкIощтыр гъэнэфэгъагъэ – Мыекъопэ кIэлэегъаджэ институтым Зэйнаб чIэхьэ.\n1946-рэ илъэсым Тбилиси икъэралыгъо университет икавказологическэ отделение чIэхьэ, кавказыбзэхэм якафедрэу адыгабзэм изэгъэшIэн пылъыгъэ профессэрэу А.С. Чикобавэрэ Г.В. Рогавэрэ ипащэхэу 1953-рэ илъэсым кандидатскэ диссертациер адыгабзэм фэгъахьыгъэу Тбилиси щеушыхьаты.\nЗэйнаб, аспирантурэм ыуж, 1954-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ научно-исследовательскэ институтым бзэм, хъишъэм ыкIи литературэм исектор тхьэмэтэ гуадзэу щэлажьэ. ШIэныгъэлэжьэу ХьэтIэнэ Абдул игъусэу «Адыгабзэм изэхэфын гущыIалъэ» Iофышхо дашIэ ыкIи къыдагъэкIы гущыIэ мин 17 фэдиз дэтэу.\nКIэрэщэ Зэйнаб адыгэ наукэм ыкIи культурэм, бзэм ылъэныкъокIэ гъэхъэгъэшхохэр зышIыгъэ цIыф. Ар – филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, наукэм изаслуженнэ IофышI, къэралыгъо академикыцIэр къыфагъэшъошагъ. Европейскэ-Кавказологическэ обществэм исовет хэтыгъ. Орденэу «Красного знамени» зыфиIорэр ыкIи медальхэр бэу къыратыгъэх.\nКIэрэщэ Зэйнаб бзэм иупчIэхэр къызщаIэтрэ симпозиумхэм, конференциехэм чанэу ахэлажьэщтыгъэ. Нальчик, Черкесск, Сухуми, Тбилиси, Москва, Лондон ащыIагъ. СыдигъокIи бзэм иIахьэхэм ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм ишъыпкъэу адэлэжьагъ.\nIофшIэгъэ инэу иIэхэм ащыщых «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» ХьатIэнэ Абдулэ игъусэу 1960-рэ илъэсым къыдагъэкIыгъэмрэ В.Г. Рогава кIыгъоу 1966-рэ илъэсым «Грамматика адыгейского языка» зыфиIорэу къыхаутыгъэмрэ.\nЗекIогъу Уцужьыкъу Сэфэр ыкъор ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, шIэныгъэмкIэ Урысыем изаслуженнэ IофышIэшху. Мыекъопэ кIэлэегъэджэ институтыр 1950-рэ илъэсым къеухы, Тбилисскэ къэралыгъо университетыр 1956-рэ илъэсым къеухышъ, нэужым ащ иаспирантурэ къеухыжьы. 1967-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къегъэшъыпкъэжьы, 1989-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ доктор научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ.\nЗекIогъу Уцужьыкъо Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым бзэшIэныгъэм иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу илъэс пчъагъэрэ лэжьагъэ. КIуачIэ зиIэ IофшIэгъэ пчъагъэ къыIэкIэкIыгъ.\nЗекIогъу Уцужьыкъо адыгэ IорIуатэхэри, гущыIэжъхэри ыугъоихэу щытыгъ. Ахэр зэкIэ непэ институтым иархив хэбгъотэнхэ плъэкIыщтых. ЗэлъашIэрэ орэдэу «Си Нур» зыфиIорэм игущыIэхэр Уцужьыкъу зытхыгъэхэр.\nАщ ыцIэ энциклопедие пчъагъэмэ адэхьагъ: «Знаменитые люди Кавказа», «Ведущие языковеды мира», «Кто есть кто в кавказоведении», «Адыгэ шIэныгъэм илэжьакIохэр» ыкIи нэмыкIхэм.\nТхьаркъуахъо Юныс Аюбэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, бзэшIэныгъэ отделым ипащэу илъэс пчъагъэм лэжьагъэ. Тхылъыбэ къыдигъэкIыгъ. Адыгабзэм истилистикэрэ гущыIэлъэ зэхэгъэуцонымрэ илъэс пчъагъэм адэлэжьагъ.\nТхьаркъуахъо Юнысэ нэмыкI шIэныгъэлэжьхэм нахь къызэрахэбгъэщын плъэкIыщтыр гущыIэлъэ зэфэшъхьафыбэ яавторэуи, ясоавторэуи къызэрэдигъэкIыгъэр ары. Ахэр: «Адыгэ-урыс гущыIалъ» (1991), «Урыс-адыгэ гущыIалъ» (2004, 2015), «Синоним гущыIалъ» (1969), «Зэпыщыт адыгэ гущыIэхэм ягущыIалъ» (2003), «Адыгабзэм ифразеологизмэ гущыIалъ» (1980), «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ» (соавтор) ыкIи нэмыкIхэр.\nМэрэтыкъо Къасим Хьамос ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Илъэс пчъагъэрэ ар бзэшIэныгъэм иотдел ипэщагъ. IофшIэгъишъэм ехъу иI, монографиехэри иIэх. Нахь зэлъашIэрэ IофшIагъэу иIэр: «ЧIыпIацIэмэ яхьылIэгъэ гущыIалъ» зыфиIорэр ары. Ащ гущыIэ минитIум ехъу дэт. Мэрэтыкъо Къасимэ илъэс 68-м итэу идунай ыхъожьыгъ.\nШъаукъо Аскэр Абубэчыр ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Адыгэ гущыIалъэхэм ягъэпсыкI анахьэу Iоф зыдишIагъэр. Тхьылъми, брошюрэми, статьями – зэкIэмкIи IофшIэгъэ 80 фэдиз къыдигъэкIыгъ.\nКъомахуэ (НэмытIэкъо) Зарэ 1933-рэ илъэсым шышъхьэIум и 28-м къалэу Краснодар Адыгэ хэкум щызэлъашIэрэ цIыф гъэсагъэу ыкIи Краснодар дэт кIэлэегъэджэ институтым икIэлэегъаджэу НэмытIэкъо Юсыф иунагъо къихъухьагъ.\nЗарэ 1951-рэ илъэсым къалэу Мыекъуапэ еджапIэр къыщиухыгъ. 1955-рэ илъэсым Къэбэртэе-Бэлъкъар кIэлэегъэджэ институтым ифилологическэ факультет къеухы, ащ лъыпытэу СССР-м наукэхэмкIэ и Академие бзэ шIэныгъэхэмкIэ и Институты иаспирантурэ чIахьэ. 1959-рэ илъэсым ар къеухы ыкIи ащ Iоф щишIэнэу къычIагъэнэжьы. Къомахуэ Зарэ 1961-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ, 1974-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ доктор научнэ степеныр фагъэшъошагъ. Ащ адыгэ литературабзэхэм яхэхъоныгъэ гъогурэ адыгэ IорыIуатэхэм абзэрэ яхьылIэгъэ IофшIэгъэшхохэр ытхыгъэх.\nБлэгъожъ Зулкъарин Уцужьыкъо ыкъорфилологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием, Урысыем педагогическэ ыкIи социальнэ шIэныгъэхэмкIэ и Академие яакадемик, Урысые Федерациеми, Адыгэ Республикэми шIэныгъэмкIэ яIофышIэшху, Зэкъошныгъэм иорден ыкIи медальхэр къыфагъэшъошагъэх. БзитIушIэныгъэм иIофыгъохэр итхылъхэм къащызэхифыгъ. БзитIушIэныгъэм игупчэ ипащэу илъэс пчъагъэм Iоф ышIагъ, районхэм арыт еджапIэхэм Iэнэ хъураехэр, семинархэр ащызэхищэщтыгъэх, кIэлэегъаджэхэм зэрилъэкIэу ишIуагъэ пчъагъэрэ аригъэкIыгъ.\nАбрэдж Ачэрдан Нухьэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, Урысыем иапшъэрэ еджапIэ изаслуженнэ кIэлэегъадж. Ар Адыгэ къэралыгъо университетым щэлажьэ. Ащ гущыIэгъэпсыкIэм ехьылIэгъэ IофшIагъэхэр бэу иIэх. Ахэм ащыщ «Исследования по лексике и словообразованию адыгейского языка» (2000). КъэкIырацIэхэм яхьылIэгъэ тхыгъэхэри, гущыIалъэхэри иIэх. ЗэкIэмкIи IофшIэгъэ 140 фэдиз къыдигъэкIыгъ.\nНепэ адыгабзэм иухъумэн, ипсыхьан дэлажьэх Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым Iут шIэныгъэлэжьхэр:\nГъыщ Нухь Тыркубый ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор. Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Непэ Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым ибзэшIэныгъэ отдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nБзэшIэныгъэлэжь цIэрыIохэу А. С. Чикобавэ, Х. В. Ломтатидзэ ыкIи Г. В. Рогавэ бзэшIэныгъэмкIэ яшIэныгъэ игъуазэу матхэ. Глаголым фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм ямызэщэу адэлажьэ.\nЕджапIэхэм ащагъэфедэрэ «ПсэушъхьацIэхэм ягущыIалъ» (1990), «Адыгэ-урыс-къэбэртэе псэушъхьэцIэ гущыIалъ» (2005), «Адыгабзэхэм язэгъэпшэн» (2004), «Адыгабзэм иглагол» (1990) зыфиIохэрэр къыдигъэкIыгъэх.\nБырсыр Батырбый Махьмудэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, Адыгэ Республикэмрэ Кубаньрэ шIэныгъэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшху, Урысыем педагогическэ ыкIи социальнэ шIэныгъэхэмкIэ и Академие иакадемик.\nАщ Тбилисскэ къэралыгъо университетыр 1963-рэ илъэсым тфызакIэкIэ къеухы ыкIи Пщыжъхьэблэ гурыт еджапIэм идиректор гуадзэу илъэсищрэ Iоф ешIэ. 1966-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1985-рэ илъэсым нэс Адыгэ къэралыгъо университетым Iоф щешIэ. 1988-рэ – 1991-рэ илъэсхэм Германием кIэлэегъаджэу щылэжьагъ. Германием къызекIыжь нэуж 1992-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1999-рэ илъэсым нэс Адыгэ Республикэм шIэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ яминистрэу Iоф ешIэ. ЕтIанэ Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет декан фашIышъ иIофшIэны фэшъыпкъэу фэлажьэ. 2008-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым идиректор. 2017-рэ илъэсым щегъэжьагъэу бзэм иотдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nАщ «Структура и история глагольных основ в адыгских языках» зыфиIорэ ыкIи нэмыкIIофшIагъэхэр иIэх. Ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр морфологиер, фонетикэр, бзэм итарихъ, бзэм изэхъокIын ыкIи нэмыкIхэр. Ащ нэмыкIэу апшъэрэ ыкIи гурыт еджапIэхэр зэреджэщт тхылъхэр, IэпыIэгъухэр икъэлэмыпэ къыпыкIыгъэх, агъэфедэщт программэхэр, гущыIалъэхэр зэхигъэуцуагъэх.\nМы аужрэ илъэсхэм Бырсыр Батырбый ишIуагъэкIэ «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» илъэс пчъагъэм зэкIэри зэжагъэхэр томищ хъоу къыдэкIыгъ. 2017-рэ илъэсым гущыIалъэм Къэралыгъо премие къыфагъэшъошагъ. Ащ нэмыкIэу убыхыбзэм псэ къызэрэпигъэкIэжьыщтым Батырбый ишъыпкъэу пылъ. «Убых-адыгэ-урыс гущыIалъэм» икъыдэгъэкIын дэлажьэ.\nТутарыщ Мариет Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым, Пятигорскэ унивесритетым ащеджагъ. Тбилисскэ къэралыгъо университетым иаспирантурэ чIэхьажьышъ «Адыгабзэм хэт цIэунаехэм язэокIыкI» зыфиIорэ темэм дэлажьэ ыкIи ар ащ къыщегъэшъыпкъэжьы. Филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ. Непэ Мариет бзэшIэныгъэ отделым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Iоф ешIэ.\nТутарыщ Мариет Адыгэ къэралыгъо университетыми илъэс пчъагъэ хъугъэу щэлажьэ. Ежь иметодикэкIэ, ежь иеу екIолIэкIэ гъэшIэгъон къыфигъотыгъэу студентхэм адыгабзэр арегъашIэ. Инджылыбзэр, нэмыкIыбзэхэр зэришIэхэрэр иIэпыIэгъоу адыгабзэр ахэм аригъапшэзэ илекциехэр гъэшIэгъонэу зэхегъэуцох. «Адыгэ-инджылыз-урыс гущыIалъэм» изэхэгъэуцон Iоф дешIэ.\nАщ нэмыкIэу зигугъу къэсшIмэ сшIоигъор, Натхъо Къадыр инджылыбзэкIэ ытхыгъэгъэ романэу «Отчужденные» зыфиIорэр урысыбзэкIэ зэридзэкIыгъ.\nТэу Нуриетт Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым ишIэныгъэ секретарь, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат. Монографиеу «Вопросительные и утвердительные формы в адыгейском языке» къыдигъэкIыгъ. «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» томищ хъоу ГУАРИ-м къыдигъэкIыгъэм иавторхэм ыкIи иредакторхэм ащыщ. Адыгабзэр тэдырэ чIыпIи щыпсэурэ цIыфмэ зэрагъэшIэнымкIэ амал яIэным пае интернет проектэу book2 дэлэжьагъэхэрэм ащыщ. Нуриетт телерадиокомпаниеми щылэжьагъ. Адыгэ радиом апэрэу кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ апае къэтынхэр зэхищэхэу ригъэжьэгъагъ. Адыгэ къэралыгъо телевидением иапэрэ къэтынхэу адыгабзэкIэ ыгъэхьазырыщтыгъэхэм афэгъэзагъэу щытыгъ. Апэу телеурокхэр адыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ ыгъэхьазырыгъагъэх. Урысыеми нэмыкI къэралыгъохэми щызэлъашIэрэ мультфильмэу «Ежик в тумане» («Пщагъомрэ пыжъымрэ») адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъ.\nСитымэ Сарэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, бзэм иотдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nАдыгабзэм ибжъэдыгъу диалект ихэушъхьэфыкIыгъэ нэшанэхэм афэгъэхьыгъэ темэмкIэ Ситымэм кандидатскэ диссертациер 2004-рэ илъэсым къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ащ IофшIэгъэ 60 фэдиз къыхиутыгъ. Ахэм ащыщ монографиеу «Бжедугский диалект в адыгейском языковом мире».\nКIэлэцIыкIухэмкIэ нахь Iэрыфэгъу хъуным фэшI «Адыгэ усакIохэм, тхакIохэм атхыгъэхэр», «СикIэсэ макъэхэр», «Андрыхъое Хъусен», «ШIэныгъэм екIурэ кIуачI» зыфиIорэ тхылъхэр къыдигъэкIыгъэх.\nСитымэ Сарэ адыгабзэм ихьатикъое-адэмые къэIуакIэ, бзэм имызакъоу диалект пстэумэ аригъапшэзэ, дэлажьэ.\nАнцокъо Сурэт адыгэ кIэлэегъэджэ училищэр 1988-рэ илъэсым къеухышъ еджапIэм кIэлэегъаджэу Iохьэ. Iоф ышIэзэ Къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къеухыжьы, аспирантурэми чIэхьажьы.\n«Адыгабзэм мыдэныгъэ шъуашэр къызэрэщыгъэлъэгъогъэ шIыкIэхэр» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къегъэшъыпкъэжьы ыкIи ар монографие шIыгъэу къыдегъэкIы. «Анцокъо Хьаджыбэч» (2014), «Напцок (Тхуго) Айшет-хаджи родом из аула Лакшукай» зыфиIорэ тхылъхэр зэхигъэуцуагъэх ыкIи къыдигъэкIыгъэх. «Адыгабзэм итхэнхэбзэ гущыIалъ» (2016) зыфиIорэр ЗекIогъу У., Бырсыр Б. ягъусэу къыдагъэкIыгъ.\nНепэ Анцокъо Сурэт бзэм иотдел ипащэу мэлажьэ. ЕджапIэми Iоф щешIэ. Ащ адыгабзэр тимылъэпкъэгъу еджакIохэм арегъашIэ ыкIи ахэр зэреджэрэ тхылъхэм язэхэгъэуцуакIу: «Адыгабзэ», 1-4 классхэм, я 8-рэ классым. КIэлэегъаджэхэм апае методическэ IэпыIэгъухэр зэхегъэуцох, къыдегъэкIых.\n2008-рэ илъэсым «Почетный работник общего образования РФ» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ.\nАтэжьахьэ Сайхьат Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къыухишъ, етIанэ аспирантурэм чIэхьажьыгъ ыкIи «Адыгабзэм гущыIэхэр гъэпсыгъэ зэрэщыхъухэрэр ыкIи ащ ястиль амалхэр» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэу къыдигъэкIыжьыгъ. Джыри Сайхьат къыкIэIотыкIыжьыныр адыгабзэм къызэрэхэфэрэ шIыкIэхэм гъунэ алъефы, ахэр къетхыхьэ.\nАщ нэмыкIэу Атэжьэхьэ Сайхьат дышъэ ыкIи тыжьын IуданэхэмкIэ хэдыкIыным фэIэпэIас. ЛIэкъо тамыгъэхэр ащ къегъотых ыкIи дэхэ дэдэу хедыкIых.\nБиданыкъо Марзият Адыгэ къэралыгъо университетым ифилологическэ факультет къыухыгъ. Аспирантурэри къыухыжьыгъ ыкIи 2005-рэ илъэсым «Становление норм адыгейского литературного языка» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэуи къыдигъэкIыжьыгъ. Марзият илъэс пчъагъэрэ кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэ зыщыхагъахъорэ институтым адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэмкIэ методистэу Iоф щишIагъ.\nТыгъужъ Гощсымэ Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къыухишъ, етIанэ аспирантурэм чIэхьажьыгъ ыкIи «Адыгабзэм хэт синонимхэмрэ ащ ястиль амалхэмрэ» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэу къыдигъэкIыжьыгъ. Гощсымэ зидиссертацие адыгабзэкIэ апэрэу зытхыгъэмэ ащыщ.\nНепэ Тыгъужъ Гощсымэ бзэшIэныгъэ отделым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ. Фразеологизмэхэр нарт эпосым къызэрэхафэхэрэр къетхыхьэх.\n1. Анцокъо Хьаджыбэч (Анчок Хаджибеч) / Составитель: С.Х. Анчек. – Майкоп: Магарин О.Г., 2014. – 172 с.\n2. Хатанов А.А. Из истории адыгейских алфавитов // Ученые записки. Том 5. – Краснодар-Майкоп: Краснодарское книжное издательство, 1966; Мэрэтыкъо Къ. Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ // Адыгэ Макъ. – Мыекъуапэ, 04. 12. 2001-рэ илъэс.\n3. Мэрэтыкъо Къ. Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ // Анцокъо Хьаджыбэч (Анчок Хаджибеч) / Составитель: С.Х. Анчек. – Майкоп: Магарин О.Г., 2014. – С. 108-113.\nАнчек С.Х., заведующая отделом языкаскачать dle 11.3


Пшъэрылъхэр, гухэлъхэр — Адыгэ макъ\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет зичэзыу зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэр зэрищагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Видеоселектор шIыкIэм тетэу кIогъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, ведомствэхэм ыкIи муниципалитетхэм япащэхэр.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным федеральнэ субсидиехэм ягъэфедэнкIэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэм ягъэцэкIэн, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ипсэуалъэхэр бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаным зэрэфэхьазырхэм, культурэм иучреждениехэм язытет зыфэдэм, нэмыкI Iофыгъохэми атегущыIагъэх.\nАР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым федеральнэ хэбзэ къулыкъухэм адишIыгъэ зэзэгъыныгъэ 53-мэ республикэм Iоф адишIагъ. Ащ ягъэцэкIэн сомэ миллиарди 6,4-м ехъу пэIуагъэхьагъ, сомэ миллион 525,3-рэ фэдизыр шъолъырым къытIупщыгъ, сомэ миллион 94-р чIыпIэ бюджетхэм къахэхыгъ.\n— Зэзэгъыныгъэу щыIэхэм ягъэцэкIэн муниципалитет пэпчъ ынаIэ тыригъэтын фае. Ащ дакIоу къэгъэлъэгъонхэм акIэхьэгъэным фэшI шъолъырым амалэу IэкIэлъхэр къыдалъытэзэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр рагъэкIокIынхэм мэхьанэшхо иI. АщкIэ нэмыкI регионхэм опытэу аIэкIэлъыр зэдгъэшIэн ыкIи тэ нахь къытэкIурэр къыхэтхын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэу квалифицированнэ кадрэхэм ахалъытэхэрэм ячIыгу къагъэзэжьыным фытегъэпсыхьэгъэ программэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм къытегущыIагъ профильнэ Комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр.\nПредпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ лъэпкъ проектыр шъолъырым зэрэщызэшIуахырэм къытегущыIагъ министрэу Геннадий Митрофановыр. Ащ епхыгъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къыгъэуцугъэх.\nПредыдущая «Лъэпкъ Iофым удэшъхьахы хъущтэп»\nСледущая Къурмэн мэфэкI


Дунаим щагъэмэфэкIыщт — Адыгэ макъ\nАдыгэ лъэпкъ шъуашэм и Мафэ ихэгъэунэфыкIын фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр Iоныгъом и 28-м республикэм, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэурэ шъолъырхэм, IэкIыб хэгъэгухэм ащыкIощтых.\n— Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» кIэщакIо зыфэхъугъэ зэхахьэр, хэбзэ шапхъэхэм адиштэу, мэфэкIышхо хъугъэ. Адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Маф, адыгэхэм я ИлъэсыкI, Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм и Маф, адыгэ быракъым и Маф, адыгэ шъуашэм и Маф, нэмыкIхэри илъэс къэс игъэкIотыгъэу тэгъэмэфэкIых, — къытиIуагъ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан.\nДунаир зэлъызыкIугъэ зэпахырэ узым къыхэкIэу адыгэ лъэпкъ шъуашэм и Мафэ мыгъэ онлайн шIыкIэм тетэу агъэмэфэкIыщт, концертхэр, зэIукIэгъухэр зэхащэщтых.\n— МэфэкIым епхыгъэ тхыгъэхэр республикэм икъэлэ ыкIи район администрациехэм афагъэхьыгъэх, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр. — ЕджапIэхэм, IофшIапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм мэфэкI зэхахьэхэр ащызэхащэщтых.\nыгэ быракъым афэгъэхьыгъэ орэдхэр, нэмыкIхэри къащытIощтых, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ Урысыем, Адыгеим янароднэ артистэу, композиторэу Дмитрий Шостакович ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтыныр къызыфагъэшъошагъэу, къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыем» ихудожественнэ пащэу Нэхэе Аслъан. — МэфэкIым тыхэлажьэзэ, Адыгэ Республикэм лъэпкъхэр зэгурыIохэу зэрэщыпсэухэрэр, пэсэрэ лъэпкъ орэдхэр, адыгэ искусствэм фэгъэхьыгъэ орэдхэр «Ислъамыем» ыгъэжъынчыщтых.\n— Адыгэ къашъомрэ адыгэ шъуашэмрэ язэпхыныгъэхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэм Iоф дэтэшIэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Адыгеим инароднэ артистэу, Абхъазым ыкIи Пшызэ язаслуженнэ артистэу Хъоджэе Аслъан. — ТикъашъохэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр, тарихъыр, искусствэм ибаиныгъэхэр къэтэгъэлъагъох. Адыгэ шъуашэр тиартистхэм ащыгъэу концертхэм, зэхахьэхэм ахэлажьэхэ зыхъукIэ, лъэпкъ искусствэр нахь гъэкIэрэкIагъэу къызэрэдгъэлъэгъощтым тыпылъ.\nЛъэпкъ шъуашэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэхахьэм «Налмэсыр» щыуджыщт. БлэкIыгъэ илъэсхэм концертхэм зэрахэлэжьагъэр зэфихьысыжьызэ, хэхъоныгъэхэр фишIыщтых.\nМыекъуапэ икIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Жъогъобыным» адыгэ шъуашэм и Мафэ зыфигъэхьазырыгъ. КIэлэцIыкIухэм едзыгъохэр къашIыщтых.\nКъалэм икIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Гармонием» адыгэ шэн-хабзэхэм яхьылIэгъэ зэIукIэгъухэр щэкIох.\n— Адыгабзэр кIэлэцIыкIухэм ядгъэшIэным тыпылъ. Орэдхэр къаIох, усэхэм къяджэх, — яIофшIакIэ тыщегъэгъуазэ «Гармонием» икружок ипащэу Къанэкъо Нурыет. — Адыгэ шъуашэм имэфэкI игъэкIотыгъэу тыхэлэжьэн зэрэтымылъэкIырэр тыгу къео. Зэпахырэ узым икъиныгъохэр шIэхэу къызэтынэкIыхэ тшIоигъу. Адыгэ шъуашэм изехьан ехьылIэгъэ къэбархэр кIэлэцIыкIухэм къафэтIотэщтых.\nЕджапIэхэм онлайн-зэIукIэгъухэр ащыкIощтых, ИнтернетымкIэ зэлъыIэсыкIэ амалхэр агъэфедэщтых. Адыгэ шъуашэм и Мафэ IэкIыб къэралхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Москва, нэмыкIхэм ащагъэмэфэкIыщт.\nПредыдущая Нэбгырэ 510-рэ дзэм ащэщт\nСледущая В Адыгее чиновники вакцинировались от гриппа


Узыфэсакъыжьыным нахьышIу щыIэп | Адыгэ Макъ\nУзыфэсакъыжьыным нахьышIу щыIэп\nГъэмэфэ мэфэ фабэхэм цIыфхэм гуIэтыпIэу къыхахырэр псы Iушъохэм аIусынхэр, псым зыщагъэпскIыныр ары. Мыщ фэдэ чIыпIэхэм непэ цIыфыбэ ащызэрэугъои, ау умышIэрэ псым зыбгъэпскIынэу ухэхьаныр зэрэщынагъор зэкIэми икъоу къагурыIорэп.\nАхэм сакъыныгъэ къызэрэзыхамыгъафэрэм къыхэкIэу гумэкIыгъуабэм ахэфэх, псым екIодылIэхэу къыхэкIыхэрэми япчъагъэ макIэп.\nАР-м къошъо цIыкIухэмкIэ и къэралыгъо инспекцие иотдел ипащэу ХъутIыжъ Мурат къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу псым нэбгырэ 13 ытхьэлагъ, блэкIыгъэ илъэсым а пчъагъэр 14 хъущтыгъэ, ахэм сабыищ ахэтыгъ. Гъэмэфэ лъэхъаныр пштэмэ, нэбгыри 5 псым ытхьэлагъ, гъэрекIо ытхьэлагъэр нэбгыри 8 хъущтыгъэ. Амыгъэунэфыгъэхэ чIыпIэхэм цIыфхэм зызэрэщагъэпскIырэм мы тхьамыкIагъохэр къыкIэлъэкIох.\n— ПсыгъэпскIыпIэкIэ узыхахьэхэ мыхъущтхэм ар зытетхагъэхэ табличкэхэр аIутых нахь мышIэми, цIыфхэм къырадзэхэрэп, псым хэхьэх, — еIо инспекцием иIофышIэ. — ЫужкIэ ащ гумэкIыгъохэу къызыдихьынхэ ылъэкIыщтхэм ягупшысэхэрэп, ежьхэм ашъхьэ къызэрихьэу мэпсэух. Анахьэу цIыфыр ешъуагъэ зыхъукIэ нахь къаи-\nгъэ мэхъу. Чэфым зэрихьэу ар псым зыхахьэкIэ ыгу фэщэчырэп, ылъакъохэр еубытыхэшъ, къедэIужьхэрэп, джары нахьыбэрэмкIэ псым ытхьалэхэу къызыкIыхэкIырэр. АщкIэ щысэу къэпхьын плъэкIыщтыр бэ.\nЗызыщыбгъэпскIы мыхъущт чIыпIэхэм ахахьэхэрэм апае хэбзэгъэуцугъэ аштагъэу Iоф ешIэ. Мыщ къыдилъытэхэрэ шапхъэхэр зыукъохэрэм тазырхэр атыралъхьэх. Арэу щытми, ащи къыгъэуцухэрэп.\nСпециалистхэм къызэраIорэмкIэ, зызыщыбгъэпскIы хъущт чIыпIэ закъоу Мыекъуапэ дэтыр къэлэ бассейныр ары. Щынэгъончъэным мыщ лъэшэу анаIэ щытырагъэты. ЦIыфхэр къэзыгъэнэжьрэ отрядым бассейным мафэ къэс къулыкъур щехьы. Нэбгырищыр лъэгапIэм тетхэу зызыгъэпскIыхэрэм алъэплъэх, зы нэбгырэр къуашъом исэу къекIокIы, ахэм ящыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр зэкIэ аIэкIэлъых.\nЦIыфхэр къэзыгъэнэжьырэ отрядым иIофышIэхэм къызэраIуагъэмкIэ, мы гъэмафэм бассейным зыпари щитхьэлагъэп, ау мафэ къэс пIоми ухэмыукъонэу хъугъэ-шIэгъэ тхьамыкIагъохэр къыщэхъух. Анахь цIыкIухэм апае бассейным чIыпIэ хэхыгъэ иI, ахэм янэ-ятэхэр ямыгъусэхэу псым хагъахьэхэрэп.\nСыд фэдизэу псыр щынэгъончъэу щытми, узыфэсакъыжьыным нахьышIу щыIэп. Арышъ, зикъэбар шъумышIэхэрэ псыгъэпскIыпIэхэм шъуахэмыхьэмэ нахьышIу.\nБассейным къыхиубытэрэ чIыпIэр дэгъоу зэтырагъэпсыхьагъ. Тыгъэм зезыгъэсты зышIоигъохэм апае пшахъо зыIутэкъогъэ тыгъэзегъэупIэр агъэпсыгъ. ЦIыфхэм гуIэтыпIэу загъэпсэфыным пае тетIысхьапIэхэр, щыгъынхэр зыщызэблахъунхэ алъэкIыщт кабинэхэр агъэуцугъэх. Мыекъопэ къэлэ администрацием иIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, джыри бассейным пэблагъэу кIэлэцIыкIу площадкэ къызэIуахыщт.\nЫпэкIэ бассейным пэгъунэгъоу тренажер Iэмэ-псымэхэр агъэуцугъэх. Пляжнэ спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэм апае площадкэ агъэпсыгъ, илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, пляжнэ волейболымкIэ Къыблэ федеральнэ шъолъыр мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэр мыщ щыкIуагъэх.


24 августа 2010 / Новости/Общество Комментарии: 0\nТикъэралыгъо щыпсэурэ цIыфхэр чъэпыогъу мазэм кIатхыкIыжьыщтых. Нэбгырэ пчъагъэу тызэрэхъурэр зэрагъэшIэн закъом паеп ар зыкIашIырэр, лъэпкъ зэфэшъхьафхэу хэгъэгум исхэр зыфэдэхэр ыкIи зэрэхъухэрэр агъэунэфыными фэшI. Ахэм адыгэхэр, лъэпкъ зэфэшъхьафых уагъаIоу, "адыгэкIэ", "къэбэртаекIэ", "шапсыгъэкIэ" ыкIи "черкескIэ" ахэуцох. ЗэкIэми тыадыг, ау зы лъэпкъэу тызэрэщытыр къыдэтлъытэзэ, тызыщыщ лъэпкъыр зэкIэми зы гущыIэкIэ ттхырэп. Арэущтэу щытмэ зэрэнахьышIур цIыфхэм аужырэ илъэсхэм къаIоу рагъэжьагъ, ау Iофым кIэух фэхъугъэп.\nДжыри кIэтхыкIыжьыгъор зыщырагъэкIокIыщт илъэсым, мэзаем и 8-м къыщегъэжьа гъэу, черкес къэбар Интернет-ресурс зыкIым Iоф ешIэ. Проектыр зыгъэхьазырыгъэр адыгэ web-сайт купрэ общественнэ организацие заулэрэ. Проектыр зыфэлажьэрэр Темыр Кавказым щыкIорэ акциеу "Зы лъэпкъ - зы цIэ" зыфи Iорэм ныбжьыкIэу хэлажьэхэрэм къэбар тэрэз цIыфхэм алъагъэIэсыныр ары. Зы лъэпкъэу тыщытми, Урысые Федерацием ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм тащэпсэу. Ащ къикIырэп лъэпкъ зэфэшъхьаф тыхъугъэу, арышъ, зы цIэ зэкIэми тхьымэ нахьы шIу. Тарихълэжьхэм, Адыгэ ха сэхэм ятхьаматэхэм, нахьыжъхэм, шIэныгъэлэжьхэм, депутатхэм мы Iофым еплъыкIэу фыряIэр сайтэу къызэIуахыгъэм къыщыраIотыкIын алъэкIыщт. Сайтыр къызэрэбгъоты щтыр: www.perepis2010.org\nЭтнонимхэу адыгэхэр зэрапхыхэрэм ачIыпIэ зы этнонимкIэ зыттхыжьмэ нахьышIоу бэмэ къаIо ар зыдгъэцакIэкIэ, зы лъэпкъ тыщыщэу зэрэщытыр тэр-тэрэу къэтэгъэнафэ. Тэ "адыгэкIэ" ты зэджэжьы, уры сыбзэкIэ "черкес" тIоу кIэтхыкIыжьыным илъэ хъанзядгъэтхыкIэ, зы лъэпкъыжъ ин тызэрэщыщыр къэтэгъэнафэ.\nАры акциери, къэбар Интернет-ресурс зыкIыри зэхэзыщагъэхэм зэралъытэрэри. Хъугъэ-шIэгъэ инэу тапэкIэ тызыхэлэжьэн фаем ащ фэдэ амал къытеты. Адыгэ цIыфэу "сыадыг" зыIорэ пэпчъ кIэтхыкIыжьыныр рекIокIы зыхъукIэ, зыщыщ лъэпкъыр "черкескIэ" аригъэтхынэу къеджэх. Ащ фэдэ фитыныгъэ тиI. Тарихъым тызэрэхэхьа гъэр джащ фэд.\nУрысые Федерацием и Конституцие ия 26-рэ статья къыщеIо нэбгырэ пэпчъ ежь-ежьырэу зыщыщ (зызхилъытэрэ) лъэпкъыр къыгъэнэфэнэу ыкIи аригъэтхынэу фитыныгъэ зэриIэр. Егъэзыгъэ IофкIэ узщыщ лъэпкъыри, узэратхыщтыри хэти къыхыуигъэхынэу щытэп ыкIи ащ фэдэ фитыныгъэ иIэп.\nАдыгэхэу чIыпIэ зэфэшъ хьаф хэм ащыпсэухэрэр зы лъэпкъ - адыгэ лъэпкъэу зэрэдунаеу "черкескIэ" щашIагъэм - зэрэщыщхэр зы этно нимкIэ зэратхыщтым лъэпкъымкIэ мэхьанэшхо иI. Ау ар икъоу къызыгурыIон фаери, зишIошIхэр къэзыIонхэ фаехэри ежь цIыфхэр ары.\nМы Iофым ехьылIагъэу зигупшысэхэр къизыIотыкIы зы шIоигъохэр телефонхэу 52-18-21-мкIэ ыкIи 52-92-84-мкIэ шъу къытеу е редакцием шъу къычIахь.


Игулъытэ чыжьэу нэсы | Адыгэ Макъ\nИгулъытэ чыжьэу нэсы\nФилософ цIэрыIоу Сократ къызэриIуагъэу, сэнэхьатэу дунаим тетыр зэкIэ цIыфхэм къаугупшысыгъ, ау кIэлэегъаджэр, врачыр ыкIи хьыкумышIыр Тхьэм къытлъигъэIэсыгъэх.\nКIэлэегъадж. А гущыIэм имэхьанэ куу. Пстэуми апэу ар цIыфы. ШIэныгъэ озыгъэгъотырэ, кIэлэцIыкIухэм ядунэееплъыкIэ къызыгурыIорэ цIыф къызэрыкIу. Лъытэныгъэшхо зыфашIырэ сэнэхьатхэм ар ащыщ. Ар зэрифэшъуашэу бгъэцэкIэныр псынкIэп. Сабыйхэм янеущрэ мафэ зыфэдэщтыр бэкIэ ахэм аIэ илъ. ШIэныгъэ зэраригъэгъотырэм дакIоу цIыфыгъэр, гуфэбэныгъэр зэрахилъхьэрэ шIыкIэм бэ елъытыгъэр.\nКIэлэегъэджэ сэнэхьатыр КIыкI Заирэ Тхьэм къызэрэхилъхьагъэм щэч хэлъэп. Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм 2006-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ащ Iоф щешIэ. Апэрэ мафэу къызыIухьагъэм къыщыублагъэу французыбзэр арегъэхьы. 2015-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу гъэсэныгъэ IофхэмкIэ директорым игуадзэу мэлажьэ.\nХэтрэ кIэлэегъаджи егъэджэн сыхьатхэм ежь екIолIэкIэ гъэнэфагъэ афыриI. Заирэ кIэлэеджакIохэм шIэныгъэу аригъэгъотырэм дакIоу гъэсагъэхэу къэтэджынхэм дэлажьэ. Апэрэ мафэу Iоф зишIэрэм къыщегъэжьагъэу ащ гулъытэ ин хэлъэу зыкъыгъэлъэгъуагъ.\nФранцузыбзэр кIэлэеджакIохэм нахь агу етыгъэу зэрэзэрагъэшIэщтым, бзэр аIулъыным фытегъэпсыхьэгъэ методикэхэр егъэфедэх. КIэлэеджакIо пэпчъ нахь псынкIэу темэр ыгу къызэринэжьыщтым фэIорышIэрэ шIыкIэ зэфэшъхьафхэр къыхехых. ЖэрыIокIэ, тхыгъэкIэ, джэгукIэкIэ ыкIи нэмыкI шъуашэхэм арылъэу бзэр аригъэшIэным пылъ. Егъэджэн сыхьатыр зырагъажьэкIэ анахь шъхьаIэр къыхегъэщы ыкIи ащ елъытыгъэу иIофшIэн егъэпсы.\nЕгъэджэн сыхьатым къыкIоцI бзэр зэраригъашIэрэм дакIоу, къэралыгъом икультурэ, ишэн-хабзэхэр къафеIуатэ. Джащ фэдэу КIыкI Заирэ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ технологиехэр чанэу къызфегъэфедэх. Компьютерыр, интерактивнэ доскэр иIэпыIэгъухэу иIофшIэн егъэпсы.\nАнахьэу къыхэзгъэщы сшIоигъор шIыкIэ зэфэшъхьафэу къызфигъэфедэхэрэм яшIуагъэкIэ кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ зэрагъэгъотыным нахь фэщагъэхэ зэрэхъухэрэр ары. Ащ ишыхьат илъэс къэс район олимпиадэхэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къызэращахьыхэрэр.\nДжащ фэдэу опытэу IэкIэлъымкIэ КIыкI Заирэ иIофшIэгъухэм адэгуащэ. «Использование новых технологий в урочной и внеурочной работе», «Мультимедийный учебник: Что это?», «Любители иностранного языка», нэмыкI темэхэр егъэхьазырых, ахэр иIофшIэгъухэм къафеIуатэх. «Урок зэIухыгъэхэр» гурыт еджапIэм ыкIи районым икIэлэегъаджэхэм афызэхещэх. Илъэс заулэ хъугъэу французыбзэмкIэ зэхащэрэ район олимпиадэм ижюри хэт. Гурыт еджапIэм игъэзетэу «Голос школы» зыфиIорэр къыдэзыгъэкIыхэрэм ащыщ. КъэбарлъыгъэIэс амалхэм ялIыкIоу Теуцожь районым щыIэхэм чанэу адэлажьэ, итхыгъэхэр гъэзетым къыщыхаутых.\n2017-рэ илъэсым шэкIогъум и 13-м Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэу N 7-м район семинар щызэхищагъ. «Использование современных форм и методов обучения на уроках французского языка» зыфиIорэ темэм къэзэрэугъоигъэхэр нэIуасэ фишIыгъэх.


Мы аужырэ уахътэм интернет зэпхыныгъэм иамалкIэ цIыфэу агъапцIэхэрэм япчъагъэ хэпшIыкIэу хэхъуагъ.\nГущыIэм пае, товархэр ащэхэу ыкIи ащэфхэу сайтхэм мэкъэгъэIухэр къарагъахьэх. Товарыр зыщэфы зышIоигъохэм якартэ номерхэр гъэпцIагъэкIэ бзэджашIэхэм къызIэкIагъахьэх, нэужым якартэ ахъщэу илъыр зэкIэ рахы.\nБанкым къышъуитыгъэ картэм иномер яшъуIон фаеу зыгорэкIэ СМС-мэкъэгъэIу къышъуIукIэмэ е телефонымкIэ къышъуфытеохэмэ, шъушIошъ шъумыгъэхъу, гъэпцIакIохэм зяшъумыгъэгъэдел, цыхьэ афэшъумышI. КартэмкIэ ыкIи терминалымкIэ шъуифэIо-фашIэхэр жъугъэцакIэхэ хъумэ сакъыныгъэ къызхэжъугъаф.\nШъуикартэ и ПИН-код ыкIи цифрэ 16 хъурэ номерыр яшъуIон фаеу СМС къышъуIукIэмэ е телефонымкIэ къышъуфытеохэмэ яшъумыIу, бзэджашIэхэм зяшъумыгъэгъапцI.\nЦIыфхэр зыщырагъэблэгъэхэрэ мафэхэм Мыекъуапэ и Къэралыгъо автоинспекцие ушэтынхэр зыщаригъэкIурэ межрегистрационнэ отделым щыжъот.\nЦIыфхэр щынэгъончъэу автомобилымкIэ къыращэкIынхэмкIэ гумэкIыгъохэу щыIэхэм водительхэм анаIэ атырарагъэдзэным фэшI Къэралыгъо автоинспекцием игъэIорышIапIэ кIэщакIо фэхъуи, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ отделым къекIолIагъэхэм профилактическэ зэдэгущыIэгъухэр адашIыгъэх.\nIофтхьабзэм дакIоу «Шъо шъухэмытэу хъущтэп!» зыфиIорэ Урысые кампаниер зэрэрагъэжьагъэр полицейскэхэм къаIотагъ. Джащ фэдэу кIэлэцIыкIухэр щынэгъончъэу автомобилымкIэ къыращэкIынхэмкIэ хэушъхьафыкIыгъэхэ пкъыгъохэр машинэхэм зэрарытынхэ фаехэр агу къагъэкIыжьыгъ. Ащ фэдэ пкъыгъохэр шапхъэм диштэу ащэфынхэм фэшI къэбарэу апылъхэр къафаIотагъэх. Нахь игъэкIотыгъэу мыщ щыгъэгъозэгъэнхэм фэшI кIэлэцIыкIухэр щынэгъончъэу къызэрепщэкIыщтхэр къизыIотыкIырэ видеом рагъэплъыгъэх.\nIофтхьабзэм икIэухым полицием икъулыкъушIэхэм джыри зэ цIыфхэм зафагъэзагъ сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу ыкIи гъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъонхэу.\nСабыим Iэдэб хэлъэу, щынэгъончъэу гъогум щызекIоным ицIыкIугъом щыублагъэу фэбгъэсэн фае. Ар яIэубытыпIэу Адыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие икъулыкъушIэхэм кIэлэцIыкIухэм апае ренэу пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэхещэх.\nДжырэблагъэ ГИБДД-м икъулыкъушIэхэр автокъэлэ цIыкIум иIофышIэхэр ягъусэхэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэмэ ачIэсхэ кIэлэцIыкIухэм аIукIагъэх, къыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэр щынэгъончъэу гъогум щызекIонхэмкIэ джэгукIэ шъуашэм илъэу гъогурыкIоным ишапхъэхэр къафаIотагъэх.\nДжащ фэдэу къулыкъушIэхэм анаIэ зытырагъэтыгъэхэм ащыщ кIэлэцIыкIухэр машинэмкIэ къыращэкIыхэ хъумэ ахэр къэзыухъумэхэрэ хэушъхьафыкIыгъэ тIысыпIэхэм арысынхэ ыкIи бгырыпхымкIэ арыпхыхьэгъэнхэ зэрэфаехэм. Инспекторхэм нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр къызфагъэфедэхэзэ, нэфрыгъуазэхэм ыкIи гъогу тамыгъэхэм яшапхъэхэр кIэлэцIыкIухэм къафаIотагъэх.\nIофтхьабзэм икIэухым гъогум щынэгъончъэу ущызекIоным уфэзыгъасэхэрэ гъогу тамыгъэхэр зытетхэ джэгуалъэхэр шIухьафтынэу кIэлэцIыкIухэм аратыгъэх.\nГъогухэм щынэгъончъэу ащызекIонхэм фэшI Кощхьэблэ районым и Къэралыгъо автоинспекторхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зыщагъэцакIэрэ Гупчэм иIофышIэхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр адызэрахьагъэх, Урысые кампаниеу «Шъо шъухэмытэу хъущтэп!» зыфиIоу рекIокIырэм имэхьанэ къафаIотагъ.\nПолицием икъулыкъушIэхэм Гупчэм иIофышIэхэм ыкIи ащ къекIолIагъэхэм зафагъэзагъ сакъыныгъэ къызхагъафэзэ автомобилыр зэрафэнэу, гъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъонхэу, псынкIащэу мызечъэнхэу.\nДжащ фэдэу щынэгъончъэным ибгырыпх зэрагъэфедэн ыкIи хэушъхьафыкIыгъэ кIэлэцIыкIу тIысыпIэхэр автомобильхэм арытынхэ зэрэфаер агу къагъэкIыжьыгъэх. КIэлэцIыкIухэр щынэгъончъэу къекIокIынхэмкIэ шапхъэхэу щыIэхэр амыукъонхэу къулыкъушIэхэр водительхэм къяджэх.\nЦIыфэу рулым Iусым ежь имызакъоу, машинэм къыдисымкIи пшъэдэкIыжь ехьы. Арышъ, сакъыныгъэу хэлъыр нахь ыгъэлъэшын фае, анахьэу сабыйхэр къыдисыхэ хъумэ. Гъогур щынэгъончъэу щытыныр водительхэм япшъэрылъ.\nЕшъуагъэхэу автомобилыр зезыфэхэрэ водительхэр къыхэгъэщыгъэнхэм фэшI Адыгеим икъэралыгъо автоинспекторхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу «Нетрезвый водитель» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ.\nПолицием иIофышIэхэм пшъэрылъэу яIагъэр ешъуагъэхэу автомобилыр зыгъэIорышIэхэрэ водительхэр къэубытыгъэнхэр, гъогурыкIоным ишапхъэхэр зыукъохэрэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэныр ары.\nIофтхьабзэм къыхагъэлэжьагъэх гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм ялIыкIохэр, къэзэкъхэр, волонтер отрядхэр.\nАхэр водительхэм къяджагъэх гъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъонхэу, ешъуагъэхэу рулым кIэрымытIысхьанхэу, джащ фэдэу гъогурыкIоным ишапхъэхэр къизыIотыкIыхэрэ тхьапэхэр афагощыгъэх.\nIофтхьабзэр окIофэ гъогурыкIоным ишапхъэхэр аукъуагъэхэу хъугъэ-шIэгъэ 38-рэ инспекторхэм къыхагъэщыгъ, ешъуагъэу зы водитель къаубытыгъ.


ЛIыхъужъныгъэу зэрихьагъэм къыкIэлъыкIуагъ | Адыгэ Макъ\nЛIыхъужъныгъэу зэрихьагъэм къыкIэлъыкIуагъ\nСветлана Медведевар кIэщакIо зыфэхъугъэ социальнэ-культурнэ Фондым зэхищэрэ Урысые общественнэ-къэралыгъо Iофтхьабзэу «Горячее сердце» зыфиIорэм илауреат хъугъэхэм защафэгушIощтхэ мэфэкI зэхахьэ щыIэщт.\nАкцием пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр илъэс 23-м нэс зыныбжь кIэлэцIыкIухэу ыкIи ныбжьыкIэхэу лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэр, лIыгъэ къызхэфагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, рэзэныгъэ гущыIэхэр апэгъохыгъэнхэр ыкIи афэгушIогъэныр ары.\n2017-рэ илъэсым мы акцием илауреат хъугъэ Адыгэ Республикэм илIыкIоу Мирзэ Заур. Ар Шэуджэн районым ит къуаджэу Джыракъые игурыт еджапIэу N 3-м ия 7-рэ класс ис. 2016-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 29-м псыхъом щитхьалэ пэтыгъэ пшъэшъэжъыер ащ къыгъэнэжьыгъ. Я 6-рэ классым щеджэрэ ШъхьакIэмыкъо Саидэрэ ипшъэшъэгъурэ псыхъоу Фарзэ ышъхьагъкIэ пылъ «тарзанкэм» къырачъыхьанэу рахъухьагъ. Ау кIапсэр къызэпытхъи, пшъэшъэжъыер псым хэфагъ. IэпыIэгъу къеджэным игъо имыфэу ар псычIэгъ хъоу ыублагъ. Ар игъом ылъэгъугъ мы уахътэм еджапIэм къикIыжьыщтыгъэ я 6-рэ классым ис Мирзэ Заур. Шъэожъыер мыщынэу псым зыхидзагъ ыкIи пшъэшъэжъыер ащ къыхихыжьыгъ.\nЛIыхъужъныгъэ зэрэзэрихьагъэм ишыхьатэу бгъэхэлъхьэ тамыгъэу «Горячее сердце» зыфиIорэр Мирзэ Заур къыфагъэшъошагъ. Ащ нэмыкIэу Дипломрэ Щытхъу тхылърэ къыратыжьыщтых.


Автор Тема: Три монеты на определение (Прочитано 2523 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (118.77 кБ, 1340x739 - просмотрено 81 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.81 кБ, 392x380 - просмотрено 111 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.01 кБ, 659x343 - просмотрено 132 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (96.98 кБ, 940x780 - просмотрено 119 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (156.06 кБ, 940x780 - просмотрено 122 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (77.77 кБ, 959x533 - просмотрено 119 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (119.77 кБ, 959x533 - просмотрено 124 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (132.5 кБ, 464x605 - просмотрено 69 раз.)


Процент 85-м нэсэу агъэцэкIагъэх — Адыгэ макъ\nПроцент 85-м нэсэу агъэцэкIагъэх\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIоу Адыгеим щыпхыращырэм иятIонэрэ илъэс къыдыхэлъытагъэу гъэцэкIэжьынхэр зыщашIын фаеу агъэнэфэгъэ объект 47-м щыщэу 40-м ащаухыгъ. Ар процент 85-рэ фэдиз мэхъу.\nЛъэпкъ проектымкIэ зэкIэ IофшIэнхэр аухынхэмкIэ къэнагъэр мазэрэ ныкъорэ — республикэм игъогушIхэм илъэсым ашIэн фэе пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыгъэр шышъхьэIум и 1-м ехъулIэу аухынэу агъэнэфагъ.\nА уахътэм ехъулIэу ашIэн фаер:\n1) Яблоновскэ къэлэ агломерацием иобъектитIу (анахь шъхьаIэр — поселкэм иурамэу Пушкиным ыцIэ зыхьырэр икIэрыкIэу агъэцэкIэжьыныр).\n2) Красногвардейскэ ыкIи Мыекъопэ районхэм ащыIэ объекти 3-мэ ащыкIорэ IофшIэнхэм яухын — «Адыгеяавтодорыр» ащ лъэплъэ.\n3) Зэнэкъокъу Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ къызэтырагъэнэн алъэкIыгъэ мылъкумкIэ къалэу Мыекъуапэ объектитIу щагъэцэкIэжьыщт: урамэу Весенняя зыфиIорэр асфальт ашIыщт ыкIи урамхэу Победэмрэ Крестьянскэмрэ зыщызэхэкIыхэрэм нэфрыгъуазэ тырагъэуцощт.\nПроценти 100-м нэсэу зэкIэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр агъэнэфэгъэ пIалъэм ехъулIэу зэраухыщтхэм АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ ицыхьэ телъ.\nАр къыщиIуагъ министрэу Валерий Картамышевым бэмышIэу АР-м иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъоу щыIагъэм. ЗэшIуахыгъэм къыщымыуцухэу, яIофшIэн нахь агъэпсынкIэнышъ, 2021-рэ илъэсым ашIэн фаехэм ауж ихьанхэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ.\n— Мы уахътэ IофшIакIэр нахь гъэпсынкIэгъэн фае, мы илъэсым ипроектхэр пасэу зытыуххэкIэ, 2021-рэ илъэсым ипроектхэр дгъэцэкIэнхэмкIэ экономикэм ахъщэ тедзэхэр къыхэдгъэхьанхэ тлъэкIыщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Игъом ыкIи кIэзыгъэ имыIэу\nСледущая Бэрзэдж Асет: «Мэкъэтыным хэлэжьэныр хэти ипшъэрылъ»


Cымэджэщыр къызэIуахыгъ | Адыгэ Макъ\nТэхъутэмыкъое районым щыпсэухэрэ цIыфхэр илъэс зэкIэлъыкIохэм зэжэгъэхэ район сымэджэщыр тыгъуасэ мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Трэхъо Аслъан, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, Тэхъутэмыкъое районым ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт, нэмыкIхэри. Медицинэ IофышIэм и Мафэу къэблагъэрэм ипэгъокIэу район сымэджэщыр къызэIуахыгъ. Щэу зэтет псэуалъэр аужырэ шапхъэхэм адиштэу гъэпсыгъэ. Сымаджэхэр чIэгъолъхьанхэ алъэкIынэу чIыпIэ 50 иI, поликлиникэм зы сменэм къыкIоцI нэбгырэ 200-мэ IэпыIэгъу ащыфэхъунхэ алъэкIыщт.\nКъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ кIигъэтхъыгъ УФ-м и Президент къыгъэуцугъэхэ стратегическэ инициативэхэр гъэцэкIагъэхэ хъунхэмкIэ район сымэджэщым къыщызэIуахыгъэ Iэзэн корпусыр мэхьанэ ин зиIэ лъэбэкъоу зэрэщытыр.\n2007-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое район сымэджэщым ишIын рагъэжьагъ, ау ахъщэ зэрэщымыIэм ыпкъ къикIыкIэ IофшIэныр къызэтеуцогъагъ. УФ-м и Правительствэ КъумпIыл Мурат Iофэу дишIагъэм, Дмитрий Медведевыр ежь ышъхьэкIэ IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэм ишIуагъэкIэ илъэсыбэрэ щытыгъэ псэуалъэм ишIын рагъэжьэжьыгъ. Сомэ миллиони 143-рэ фэдиз IофшIэнхэм апаIуагъэхьанэу къатIупщыгъ. Ащ щыщэу миллион 18-кIэ оборудованиякIэр зэрагъэгъотыгъ.\nАхъщэу къатIупщыгъэр зэрифэшъуашэу зэрагъафэмэ, IофшIэнхэр зэрэкIорэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ежь ышъхьэкIэ лъыплъагъ. Сымэджэщым икъызэIухын фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэм псэуалъэр зышIыгъэхэм рэзэныгъэ гущыIэхэр ащыфигъэзагъэх. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервис» зыфиIорэм ипащэу Цуекъо Мурат ыкIи ащ иIофышIэхэм охътэ кIэкIым къыкIоцI зэрифэшъуашэу псэуалъэр зэрашIыгъэр КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— СымэджэщыкIэм амалэу иIэхэр псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ нахьышIу хъуным зэрэфэIорышIэщтхэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Республикэм икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэр федеральнэ программэхэм тапэкIи ахэлэжьэщтых, медицинэр цIыфхэм нахь апэблагъэ хъуным фэIорышIэщтых. Ау Iофэу зэшIотхырэм медицинэ IофышIэхэри къыхэлэжьэнхэ, опытэу аIэкIэлъым хагъэхъо зэпытын, сымаджэхэм зэрифэшъуашэу апэгъокIынхэ фае.\nТапэкIэ сымэджэщэу районым иIагъэм уигъэрэзэнэу щытыгъэп. Псэуалъэр жъы дэдагъ, специалистхэм афикъун кабинет иIагъэп. Джы ащ фэдэ гумэкIыгъо Тэхъутэмыкъое районым иIэжьэп. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ псэуалъэр зэтегъэпсыхьагъ, «бережливое производство» зыфиIорэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэ.\nКъумпIыл Мурат сымэджэщыр къыплъыхьагъ, Iоф щызышIэхэрэ специалистхэм гущыIэгъу афэхъугъ. Тэхъутэмыкъое район сымэджэщым иврач шъхьаIэу Нэхэе Светланэ къызэриIуагъэмкIэ, псэолъакIэм терапевтическэ, педиатрическэ, неврологическэ отделениехэр хэтых. Апэрэ къатым IэзапIэу стоматологым, рентгенодиагностикэм ыкIи лабораторием якабинетхэр зыхэтхэр тетых. Пащэм игущыIэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, врачхэм лъэшэу ащыкIэхэрэп. Республикэм анахьэу щымэкIэ кIэлэцIыкIу эндокринологри сымэджэщым зэригъэгъотыгъ.\nПэнэжьыкъуае щашIырэ спорт комплексыр зынагъэсыгъэри КъумпIыл Мурат зэригъэлъэгъугъ. Федеральнэ целевой программэу «2014 — 2020-рэ илъэсхэм УФ-м физическэ культурэмрэ спортымрэ хэхъоныгъэ щягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэм ишIын рагъэжьагъ. Ащ сомэ миллион 73-м ехъу пэIухьанэу агъэнафэ. Нэбгырэ 200-м ехъу зычIэфэщт псэуалъэм ишIын мы илъэсым аухыщт.


«ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ» — Адыгэ макъ\n«ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ»\nИкIыгъэ тхьамафэм гуманитар шIэныгъэхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым Хъот Замрэт итхылъыкIэу «Джыри си Едэпсыкъоешхо сыдэт» зыфиIорэм лъэтегъэуцо щыриIагъ.\nМыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр тиреспубликэ бэрэ щызэхащэх. Ахэр гъэшIэгъонэу кIонхэм пае, къэгущыIэхэрэм къызтегущыIэхэрэм хэшIыкI фыряIэн, къыраIолIэн ашIэн фае. Мы Iофтхьабзэм къыщыгущыIэрэ пэпчъ ыгуи ыпси хилъхьэзэ, ишIошI къыIуагъ, гухахъо хигъуатэу ядэIугъ, хэлэжьагъ.\nКъекIолIагъэхэм ащыщыбэр ежь Едэпсыкъоешхом къыдэкIыгъэхэу щытыгъ, ащ щымыщхэми мы къуаджэм къырыкIуагъэм фэдэ хъугъэ-шIагъэхэр апэкIэкIыгъэхэу къычIэкIыгъ. Арын фае лъэтегъэуцом къэкIуагъэхэр зэщхэу зыкIыщымысыгъэхэр, цIыкIу-цIыкIоу зыкIычIэмыкIыжьыщтыгъэхэр, сыхьат зытIущыр зы жьыкъэщэгъоу зыкIэкIуагъэр. Нэпсыр афэмыубытэу, чыишъхьэу къызэфишIырэм макъэ къимыIукIыжьэу, гущыIэр зэпагъэумэ, къырагъэжьэжьызэ, бэ къэгущыIагъэр.\nТхылъэу цIыфыбэмэ апэблагъэ хъугъэр апэрэу «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъагъ. Сэри ащ мызэу, мытIоу зыфэзгъазэу, къэстхэу хъугъэ. Ау сыд фэдизрэ зыфэбгъэзагъэми гур щымыкIэу, узэджэгъахэми джыри кIэбджыкIыжьэу хъурэ тхылъхэм ащыщ Замрэт иIофшIагъэ. АщкIэ сигупшысэу зэгорэм къисIотыкIыгъагъэхэм лъэтегъэуцом джыри сыкъыращэлIэжьыгъ. КъэгущыIагъэхэм ащыщ горэм къыIуагъ: «Замрэт итхылъ кIышъо тет сурэтымрэ шъхьэмрэ нэмыкI дэмытыгъэми, ахэм къаIуатэрэр икъущтгъагъэ». Ар тэрэз шъыпкъ. Электростанциеу атIупщыгъэм псыр быжъутэу лъэгуанэм къыретIупщыхьэ… ТхьамыкIэгъошхом ыхьыщт чъыг къэтIэмыгъэ дахэм икъутамэ а сурэтым хэплъэ…\nЗамрэт итхылъ шъхьэ пшIыным, эпиграфым тегъэпсыхьэгъэ чIыпIабэ хэт. Ащ фэд пэублэм (пролог зыфэпIощтым фэдэу) зы гущыIэухыгъэ къыщыхихыгъ: «ПкIыхьапI, зэпымыужьырэ пкIыхьапI…». Авторыр щызымыгъэIэрэ пкIыхьапIэр ары. Ащ къыкIэлъэкIо эпиграфыр:\n«Тихьэблэ гупсэу ПсырыкIхьаблэ сыкъырэкIо, сэгуIэ, мары тиунэ сыкъэсэу сшIошIызэ, сыкъэлъатэшъ, зэкIэ мэкIодыжьы.\nИлъэс 43-рэ хъугъэ Едэпсыкъоешхор псым ычIэгъ зашIыгъэр.\nСыщызымыгъаIэу пкIыхьэпIэ лъэгу сфэхъугъэ ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ».\nА пэублэ гущыIэхэм, нахь тэрэзыр гупшысэхэм зыкъыращэкIи, тхылъыр гъэпсыгъэ хъугъэ.\nЛъэтегъэуцор зэхищагъ институтым литературэмкIэ иотдел. Ащ иIофышIэу Агъырджэнэкъо Симэ Iофтхьабзэр зэрищагъ. Пэублэ гущыIэу къышIыгъэр тхылъым иавторэу Хъот Замрэт ищыIэныгъэ гъогу, иIофшIакIэ, итворчествэ афэгъэхьыгъагъ. Ар авторым ищыIэныгъэ къыхэхыгъэ пычыгъохэмкIэ, сурэтхэмкIэ гъэкIэрэкIэгъагъ.\nИнститутым литературэмкIэ иотдел ипащэу ЩэшIэ Щамсэт тхылъыр щыIэ зэрэхъугъэм мэхьанэшхо ритэу къэгущыIагъ. Адыгэ къоджэ пчъагъэм ягукъао къизыIотыкIырэ IофшIагъэу ар зэрэщытыр къыIуагъ.\n— Тхылъыр щыIэ хъугъэ, ау зыфатхыгъэ къуаджэр щыIэжьэп, — къыIуагъ ащ. — «Къоджэ-къуаджэ нахьи сэ сикъуадж» аIуагъ. Хэти ежь къызыщыхъугъэ къуаджэр зэкIэми анахь дэгъоу елъытэ. Адыгэ цIыфым ыныбжь сыд фэдизэу хэкIотагъэми, «Тыда узщыщыр?» пIоу узеупчIыкIэ, къызыщыхъугъэ къуаджэм ыцIэ къыриIощт. Ащ фэдэу Едэпсыкъоешхор бэшIагъэу щымыIэжьми, ащ къыщыхъугъэхэм, цIыкIу дэдэу къыдащыжьыгъэхэм анэсыжьэу, узэупчIырэм «Едэпсыкъоешхор ары» еIо.\nУичылэ уимыIэжьыныр дэй дэд. Тэтэрконэу жьым зэрихьэрэм уфэдэщт. Тхылъым уеджэ хъумэ, бэ гум щызэпэкIэкIырэр. Замрэт мыщ фэдэ IэпэIэсэныгъэ хэлъыми тымышIэу, тхылъ дэгъу ытхыгъ, бэмэ агу къигущыIыкIыгъ. Ежь иунагъо имызакъоу, хэдзэ-хадзэу чылэм щыщ унэгъуабэр танэIу къыригъэуцуагъ.\nИнститутым иIофышIэу Мамый Руслъан гущыIэр зыратым, Замрэт итхылъ мэхьанэшхо зэриIэр къыIуагъ.\n— Сэри сащыщ зичылэ щымыIэжьхэм, къуаджэ зимыIэжьхэм, Шэбэнэхьаблэу хычIэгъ хъугъэм сыкъыщыхъугъ, — къыIуагъ ащ. — Адыгэм къинэу пэкIэкIыгъэр бэ, тэ, адыгэхэм, Кавказ заом ыуж анахь тхьамыкIагъоу къытэхъулIагъэр къоджэ пчъагъэр псычIэгъ зэрашIыгъэр ары. Мы хъугъэ-шIагъэм фэгъэхьыгъэу ЩэшIэ Казбеки Пэнэшъу Сэфэри IофшIагъэхэр яIэх. Анахьыбэ зытхыгъэр Сэфэр ары. Джы Замрэт итхыгъэ ахэм къазэрахэхъуагъэм осэшхо сэ есэты.\nИнститутым иIофышIэу Шъхьэлэхъо Дарико гущыIэр зыратым, къуаджэу IуагъэкIыгъэхэм яхьылIагъэу IофшIагъэу щыIэхэм Замрэт итхылъ аригъэпшагъ, зэрэзэтекIхэрэр къыIуагъ.\n— УныбжьыкIэ зыхъукIэ гуузыр нахь макIэу зэхэошIэ, — къыIуагъ ащ. — Тыстудентыгъ Адыгэкъалэ ашIы зэхъум, тыгушIощтыгъ, тхьамыкIагъоу лъэпкъым къыфихьырэр къыдгурымыIоу «къэлитIу тиIэ хъущт» тIощтыгъ. ЛъэпкъыцIэр къалэм зэриIэщтыми гугъэ горэхэр цIыфхэм рапхыщтыгъэх.\nШIэныгъэлэжьэу Нэхэе Тэмарэ анахьэу ынаIэ зытетыгъэр тхылъым ижанрэ къэгъэнэфэгъэныр ары.\n— Новеллэмэ, рассказмэ, повестмэ зыфэпхьыщтыр зэхэфыгъоекIай. ГукъэкIыжьыр ары жанрэу ар зыхахьэрэр. Сыд жанрэм итыми, Iофыгъошхо зы- лъэпсэ IофшIагъэу щыт тхылъыр.\n— Уахътэу тызхэтымкIэ тилъэпкъ къэбар тыугъоижьын фаеу щыт. Замрэт Iофышхо ышIагъ. Сэ Едэпсыкъоешхом сыдэхьагъэу, сшIэщтыгъэу щытэп, ау сичылэм фэдэу сыгумэкIызэ тхылъым седжагъ. Лъэпкъ гупшысакIэр чыIу цIыкIухэмкIэ зэтегъэупкIэпкIагъэу хэслъэгъуагъ. Лъэпкъ къэбарым узэрыгушхон плъэкIын IофшIагъэу тхылъыр хэуцуагъ. Тылъэпкъ тэIо, нэмыкI лъэпкъхэм такъыхагъэщыщтыгъэу тэIо, ау такъызэрахагъэщыщтыгъэр къатIорэп. Тхылъым иаужырэ сатырхэм псыр къэуагъэу къаIуатэ. Ар зэрэлъэпкъэу къытэхъулIэн ылъэкIыщт, — къыIуагъ шIэныгъэлэжьэу Унэрэкъо Рае.\nЦуекъо Нэфсэт зичылэ IуагъэкIыгъэхэм ащыщ. Зэрэчылэп, ау агъэкощыгъэ унагъохэм ежь иунагъуи ахэфагъ. Ащ игукъэкIыжьхэм гугъэузыбэ ахэлъыгъ. Чэмэу ащэжьыгъэр пчыхьэ къэс цIыф зыдэмысыжь щагум къызэрэкIожьыщтыгъэр, хьэмрэ чэтыумрэ щагу нэкIым зэрафыдэмыкIыщтыгъэхэр, Нэфсэт ышнахьыжъ ыкъоу къулыкъум къикIыжьырэр янэжъ-ятэжъхэм адэжь къызекIуалIэм, уни бгъагъи зыдэмытыжь щагум къызэрэIухьагъэр… бэ гур зыфызэу тхылъым Нэфсэт ыгу къыгъэкIыжьыгъэр.\nЕтIанэ къэгущыIагъэх шIэныгъэлэжьхэу Хъуажъ Нуриет, ЕмыкI Нурджан, Едыдж Батырай, МэщфэшIу Нэдждэт.\nЖурналэу «Зэкъошныгъэм» иредакторэу Сихъу Фатимэ апэ IофшIагъэм еджагъэхэм ащыщ, журналым къыхиутыгъ. Тхылъыр Пэнэшъу Сэфэр иIофшIагъэхэм, мы тхьамыкIагъом ехьылIагъэу ащ къыIуатэхэрэм аригъэпшагъ, Замрэт мы Iофыгъом нэмыкI лъэныкъокIэ къызэрекIолIагъэр къыIуагъ. Искусствэм иIофышIэхэм яхьылIагъэу журналым икъыдэкIыгъо пэпчъ Замрэт иIофшIагъэ къызэрэхиутырэр, «къэхъугъ, щыIагъ, мы ролыр къышIыгъ, мы орэдыр къыIуагъ» ымыIоу, гъэшIэгъонэу ахэр зэригъэпсыхэрэр Фатимэ къыхигъэщыгъ.\n— Нахь лъэшхэм хъыбэйхэм яшIошIхэр къыдамылъытэу псэухэу къыхэкIы. Ащ фэд адыгэ къуаджэхэм къяхъулIагъэри. Лъэпкъым ишIоигъоныгъэ къэзыухъумэн а лъэхъаным къыхэкIыгъэп. Дунаим ехыжьыгъэхэри, къэнагъэхэри къыпфэрэзэщтых, Замрэт, — къыIуагъ Хьаудэкъо Шыхьамызэ.\nХъот Заур Замрэт Iоф дишIагъ.\n— Замрэт цIыф гъэшIэгъон, творческэ гупшысакIэм игъусэу IофшIэкIошху, сыд фэдэ Iоф фежьагъэми, гъунэм нигъэсэу егъэцакIэ. Культурэм, искусствэм яIофышIагъэхэр къызэриIэтыжьырэми осэшхо иI, тхьаегъэпсэу, — къыIуагъ Заур.\nНэужым Замрэт икъоджэгъухэр къэгущыIагъэх. Ахэм ащыщ Хьахъу Рэщыдэ, Агъырджэнэкъо Саниет, Хьатхъохъу Адамэ, Хьатхъохъу Рэщыдэ, ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ ыкIи нэмыкIхэр.\n— Тыкъызэкощыжьым зы урамым тыщыпсэунэу едэпсыкъоешхохэмкIэ тызэрэтырагъэтIысхьагъэм, сэ сишIошIыкIэ, чылэу тыкъегъанэ. НыбжьыкIэу Адыгэкъалэ къыдэхъухьагъэхэмкIи, ныбжь зиIэу Едэпсыкъоешхом къикIыжьыгъэхэмкIи тхылъым мэхьанэшхо иI, ащкIэ жъи кIи Замрэт фэрэзэщт. — къыIуагъ Агъырджэнэкъо (Хъуажъ) Саниет.\n— Илъэс 18 сыныбжьэу чылэм сыкъыдэкIыгъ. Ащ къыщегъэжьагъэу Мыекъуапэ сыщэпсэу, ау пкIыхьапIэкIэ слъэгъурэр Едэпсыкъоешхор ары, егъашIэми Мыекъуапэ слъэгъугъэп, — къыIуагъ Хьахъу Рэщыдэ.\nКъэгущыIагъэ пэпчъ Хъот Замрэт тхэнымкIэ иIэпэIэсэныгъэ къыхигъэщыгъ, тхэн зэрилъэкIыщтыр къыIуагъ, джыри тхылъыкIэхэмкIэ цIыфхэр ыгъэгушIонхэу елъэIугъэх.\nПредыдущая ШIэжьыр щыIэныгъэм къыпкъырэкIы\nСледущая ЗыкIыныгъэр зэгурыIоныгъэм къыщежьэ


ЯлIыхъужъныгъэ щысэтехыпI » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » ЯлIыхъужъныгъэ щысэтехыпI\nТихэгъэгу идзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэр илъэс 30 зэрэхъурэм ипэгъокIэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат заом хэлэжьагъэхэм аIукIагъ. Тихэгъэгу идзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэр илъэс 30 зэрэхъурэм ипэгъокIэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат заом хэлэжьагъэхэм аIукIагъ.\nТихэгъэгу идзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэр илъэс 30 зэрэхъурэм ипэгъокIэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат заом хэлэжьагъэхэм аIукIагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. — Хэгъэгу чыжьэм щыIэхэу къэралыгъом пшъэрылъэу къафигъэуцугъэр зэрифэшъуашэу тицIыфхэм агъэцэкIагъ. ЛIыхъужъныгъэу ахэм зэрахьагъэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Адыгеим икIыгъэ нэбгырэ 880-мэ Афганистан къулыкъу щахьыгъ, нэбгырэ 23-мэ апсэ щагъэтIылъыгъ. Зэо зэпэуцужьхэм ахэтыгъэхэр IэпыIэгъу зэфэхъухэу, аIэ зэкIэдзагъэу непэ зэрэзэготхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Афганистан щызэуагъэхэм ыкIи ащ сэкъатныгъэ хэзыхыгъэхэм я Урысые общественнэ организациеу «Инвалиды войны» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэ ипащэу Джарымэ Рэщыдэ къызэриIуагъэмкIэ, Афганистан иветеранхэм я Координационнэ совет республикэм щагъэпсыгъ. Ащ иIофшIэн зэрэзэхищэрэм къытегущыIагъ. Дзэ-патриотическэ пIуныгъэр, ныбжьыкIэхэр къулыкъум амыщэхэзэ Iоф адэшIэгъэныр, заом хэлэжьэгъэ ветеранхэр ыкIи хэбзэухъумэкIо къулыкъум иIофышIэхэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэр, къэралыгъор къыухъумэзэ зыпсэ зыгъэтIылъыгъэхэм яшIэжь гъэлъэпIэгъэныр, яунагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары советыр зыдэлажьэрэр. Урысые общественнэ организациеу «Афганистан иветеранхэм я Урысые Союз» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэу Адыгеим щыIэм ипащэу Николай Николенкэм къызэриIуагъэмкIэ, нэбгырэ 23-у заом щыфэхыгъэхэм мыжъобгъухэр афагъэуцугъэх. Саугъэтэу «ДзэкIолIхэм япсынэкIэчъ» зыфиIорэри республикэм щагъэпсыгъ. Джащ фэдэу общественникхэм къызэIуахыгъэ музеим кIэлэеджакIохэр рагъэблагъэх, лIыхъужъныгъэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр щызэхащэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ ветеранхэр гущыIэгъу фэхъугъэх, ахэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр къаIотагъэх. КъумпIыл Мурат ынаIэ къызэратетымкIэ зэрэфэразэхэр афганцэхэм ягущыIэ къыщыхагъэщыгъ. Зэо зэпэуцужьхэм ахэлэжьагъэхэм япсэупIэ амалхэр нахьышIу шIыгъэным пащэхэр дэлажьэх, тихэгъэгу идзэхэр Афганистан къызыращыжьыгъэхэр илъэс 30 зэрэхъурэм ехъулIэу Iофтхьабзэу республикэм щырагъэкIокIыщтхэм апэIуагъэхьанэу сомэ миллион афатIупщыгъ. Общественнэ организациехэм Iофэу ашIэрэм мэхьанэшхо зэриIэр КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. — Юнармейцэхэм нахь игъэкIотыгъэу хэбзэ къулыкъухэри, ветеранхэри апылъынхэ фае, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ. — Джырэ уахътэ офицерхэм я Унэу Мыекъуапэ дэтыр юнармейцэхэм яштаб къыратыжьыным тыдэлажьэ. «ДзэкIолIхэм япсынэкIэчъ» зыфиIорэ саугъэтым къыпыщылъ чIыпIэм игъэкIэжьын лъыдгъэкIотэщт. Афганистан щызэуагъэхэм ахъщэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыным фэгъэхьыгъэ IофшIэнхэри зэшIотхыщтых. Мэзаем и 18-м Адыгеир шъхьафит зашIыжьыгъэр хагъэунэфыкIыщт, мэзаем и 23-р хэгъэгум иухъумакIохэм я Маф. КъумпIыл Мурат зэхахьэм къекIолIагъэхэм а къэблэгъэрэ мэфэкIхэмкIэ афэгушIуагъ. Гъонэжьыкъо Сэтэнай.


Адыгеим и ЛIышъхьэ губернаторхэм я Клуб изэхэсыгъо хэлэжьагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 30.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nКъэралыгъо корпорациеу «Росатомымрэ» Нижегородскэ хэкум игубернаторрэ кIэщакIо ащ фэхъугъэх, мы илъэсым бэдзэогъум Нижний Новгород щыкIогъэ форумэу «Производительность 360» зыфиIорэм клубыр зэхэщэгъэным къыщыдырагъэштэгъагъ. Шъолъыр 21-мэ япащэхэм социальнэ лъэныкъомрэ производствэмрэ япхыгъэ Iофыгъохэу зэшIуахыхэрэм шIуагъэу къытырэм зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ джырэ системэхэм ыкIи кIэу къыхахыхэрэм япхыгъэу IофшIэнымкIэ опытэу аIэкIэлъ хъугъэр губернаторхэм я Клуб щызэфахьысыжьызэ ашIыщт.\nТыгъэгъазэм и 26-м Клубым иапэрэ зэхэсыгъо Москва щыкIуагъ. Шъолъыри 10-мэ яIэшъхьэтетхэр ащ хэлэжьагъэх, Адыгеим и ЛIышъхьи ахэм ахэтыгъ. Джащ фэдэу мы зэхэсыгъом хэлэжьагъэх Урысые Федерацием и Президент и Администрацие ипащэ иапэрэ гуадзэу, къэралыгъо корпорациеу «Росатомым» и ЛъыплъэкIо совет итхьаматэу Сергей Кириенкэр.\n«Росатомым» игенеральнэ директорэу Алексей Лихачевым шIуфэс гущыIэкIэ зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм закъыфигъэзагъ, пэрыт технологиехэр гъэфедэгъэнхэм, кIэугъоенымкIэ шIыкIэхэр къыхэхыгъэнхэм, шIуагъэ хэлъэу гъэIорышIэн Iофхэр зэхэщэгъэнхэм мэхьанэу яIэр ащ къыхигъэщыгъ.\n«Росатомым» ипроизводственнэ системэ илъэс 12 хъугъэ атомнэ отраслэм зыщагъэфедэрэр. Производствэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэм пэщэныгъэ адызехьэгъэнымкIэ дунэе шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIэ-амал зэфэшъхьафхэр ащ щызэгъэуIугъэх. Мы системэм къыдилъытэрэ екIолIакIэхэр, шIыкIэ зэфэшъхьафхэр къалэхэм ыкIи шъолъырхэм яотраслэхэм, япредприятиехэм ащыгъэфедэгъэнхэмкIэ, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, псауныгъэм икъэухъумэн, гъэсэныгъэм, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм, цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэм, ЖКХ-м, транспортым, мэкъу-мэщым ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм апашъхьэ ит пшъэрылъхэр тэрэзэу зэшIохыгъэ хъунхэмкIэ амалхэр ахэм къатых. Проектэу «Эффективный регион» зыфиIорэм тегъэпсыхьагъэу ащ фэдэ IофшIэныр гъэцэкIагъэ мэхъу.\n«Минсредмашым» ихабзэхэм такъыпкъырыкIызэ, шъолъыр зэфэшъхьафхэм Iоф адэтэшIэ, — къыхигъэщыгъ Алексей Лихачевым. — Джы мы проектым хэлажьэхэрэм зэпхыныгъэу зэдыряIэхэр нэмыкIэу агъэпсынхэ фаеу мэхъу, нахь опыт дэгъу зыIэкIэлъхэм занкIэу зэзэгъыныгъэхэр адашIынхэ, ахэр нэмыкIхэм къызфагъэфедэнхэ алъэкIын амал яIэнымкIи яшIуагъэ зэрагъэкIыжьын фае».\nКIэугъоеным тегъэпсыхьэгъэ шIыкIэхэр къэралыгъо гъэIорышIэным щыгъэфедэгъэнхэмкIэ Адыгеим опытышIу иI. Ащ фэдэ IофшIэным икIэух шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщ IофшIэным ипроизводительность зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ къэралыгъо хабзэм икъулыкъухэмрэ иорганизациехэмрэ Iофхэр хэпшIыкIэу нахьышIоу ащызэхэщагъэ зэрэхъурэр.\n«ТэркIэ анахь мэхьанэ зиIэр республикэм щыпсэурэ пстэуми щыIэкIэ амалэу яIэр нахьышIу шIыгъэныр ары. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путинри ары къызфаджэрэр. Лъэпкъ проектхэм атегъэпсыхьагъэу IофшIэн гъэнэфагъэ тэгъэцакIэ а пшъэрылъыр зэшIохыгъэ хъуным пае. Мы лъэныкъомкIэ «Бережливое производство» зыфиIорэм иамалхэм яшIогъэшхо къэкIо. Хэти зыфэгъэзэгъэ Iофыр нахьышIоу гъэцэкIэгъэнымкIэ, зэнэкъокъуныгъэм ылъэныкъокIи гъэхъэгъэ гъэнэфагъэхэр шIыгъэнхэмкIэ а амалхэм яшIуагъэ къытэкIы. Джащ пае проектыр тапэкIи пхырытщыщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, тапэкIэ джыри гъэхъэгъакIэхэр тшIынхэм пае IофшIэнымкIэ пэрыт шIыкIэ-амалхэм защыдгъэгъозэн, опытымкIэ тызэхъожьын фае. Арышъ, губернаторхэм я Клубэу зэхэщагъэ хъугъэм зэхэгущыIэжьынымкIи, зэкIэрыплъыжьынымкIи ишIуагъэ къэкIощт.\nКъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, шъолъыр пэпчъ щыIэкIэ-псэукIэу илъыр нахьышIу шIыгъэнымкIи, социальнэ-экономикэ лъэныкъомкIэ ыкIи инновационнэ хэхъоныгъэмкIэ Iофхэм язытет нахьышIу хъунымкIи ар амалышIу.\nЗэхэсыгъом хэлажьэхэрэр зэзэгъыгъэх илъэсым къыкIоцI тIо клубым изэхэсыгъохэр шъолъырхэм ащызэхащэхэзэ ашIынэу. КъыкIэлъыкIорэ зэIукIэгъур Урысые инвестиционнэ форумэу мэзаем Шъачэ щызэхащэщтым щыкIощт.\nПредыдущая ИлъэсыкIэ мэфэкIым ипэгъокIэу\nСледущая В Адыгее Центру поддержки предпринимательства дополнительно выделено 378 млн. рублей


В стиле неоклассика выполнено 210 проектов.\nВ стиле классицизм выполнено 144 проекта.\nВ стиле арт-деко (ар-деко) выполнено 120 проектов.\nВ стиле эклектика выполнено 97 проектов.\nВ стиле экспрессионизм выполнено 7 проектов.\nВ стиле авангард выполнено 7 проектов.\nВ стиле романский выполнено 5 проектов.\nВ стиле ренессанс выполнено 3 проекта.\nВ стиле модерн выполнено 3 проекта.\nВ стиле готика выполнено 2 проекта.\nВ стиле бидермейер выполнено 2 проекта.\nВ стиле барокко выполнено 1 проект.


Препарат 5-нитрокс: инструкция по применению, цена, описание.\nНитроксолин-УБФ: инструкция по применению, цена, описание.\nАмпиокс: инструкция по применению, цена, описание.\nХлорхиналдол: инструкция по применению, цена, описание.\nХлорхиналдин: инструкция по применению, цена, описание.


Адыгеим щэкIо | Адыгэ Макъ\nУрысыем кушъхьэфэчъэ спортымкIэ изэнэкъокъу Адыгэ Республикэм щэкIо. Илъэс 19 ыкIи ащ нахьыбэ зыныбжьхэр зэIукIэгъухэм ахэлажьэх.\nАпэрэ едзыгъом хэхьэрэ зэнэкъокъур Мыекъуапэ щырагъэжьагъ. Километри 147-рэ хъурэ гъогум хэгъэгум испортсмен 80-мэ лъэкIэу яIэр къыщагъэлъэгъуагъ. Мыекъуапэ икIыхи, Шэуджэн, Красногвардейскэ, Джэджэ районхэм япсэупIэхэм ягъогууанэхэр къакIугъэх.\nМосква хэкум илIыкIоу Тимофей Шерсневым апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Чита испортсменэу Евгений Казановым ятIонэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. Самарэ щыщэу Илья Байликовым джэрзыр къыдихыгъ.\n— Хэгъэгум изэнэкъокъу тиреспубликэ гъэшIэгъонэу щэкIо, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм кушъхьэфэчъэ спортымкIэ и Федерацие ипащэу Анатолий Лелюк. – Адыгеим испортсмен ныбжьыкIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэх, якъулайныгъэ хагъахъо.\nТыгъуасэ зэнэкъокъур лъагъэкIотагъ. Мыекъуапэ щырагъажьи, Апшеронскэ районым нэсыгъэх, тикъалэ къагъэзэжьыгъ. Километри 115-рэ спортсменхэм къакIугъ.


Илъэсым иврач анахь дэгъу — Адыгэ макъ\nИлъэсым иврач анахь дэгъу\nЗэрэдунаеу гумэкIыгъо хэзыдзэгъэ зэпахырэ узэу коронавирусыр зылъымыIэсыгъэ унагъо щыIэп. Къин зылъэгъугъэу зыIотэжьыгъи, узым ыпкъ къикIыкIэ зидунай зыхъожьыгъи къыхэкIыгъ. Пандемием иапэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу лIыхъужъныгъэ зэрахьэзэ медицинэм иIофышIэхэр ащ пэуцужьых.\nАхэм къинэу алъэгъурэр пстэуми къагурыIорэп. Ау яшIэныгъэрэ яIэпэIэсэныгъэрэ яшIуагъэкIэ нэбгырабэмэ ящыIэныгъэ къызэрэзэтырагъэнагъэр нэрылъэгъу къытфэхъугъ ыкIи ахэм ящытхъу тIоныр къалэжьыгъ.\n«Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр 2020-рэ илъэсым къызфагъэшъошагъэу, республикэ зэнэкъокъоу «2021-рэ илъэсымкIэ анахь врач дэгъум» текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэу ВэкъэшIэ Рустем гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ар Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым реанимациемрэ анестезиологиемрэкIэ иотделение ипащ.\nТигущыIэгъу иIофшIэн 2001-рэ илъэсым сымэджэщым щыригъэжьагъ. Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтым иинтернатурэ «кардиолог» сэнэхьатымкIэ къызеухым, кардиореанимацием ар Iухьагъ.\n— Зэхэт реанимацием ыкIи анестезиологие къулыкъум Iоф щысшIэнэу езгъажьи, охътэ гъэнэфагъэ тешIагъэу гухахъо зэрэхэзгъуатэрэр къызгурыIуагъ, — еIо ащ. — Анестезиологым ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ сымаджэр зэрыфэрэ чIыпIэ гузэжъогъум къырищыжьыныр.\nМы сымэджэщыр госпиталь зашIыгъэм къыщегъэжьагъэу врачым иIофшIэн бэкIэ нахь хьылъэ хъугъэ. Къэралыгъом имедик нэбгырэ мин пчъагъэхэм афэдэу, Рустем иIофшIэгъу куп игъусэу коронавирусыр къызэузырэ сымаджэхэм апэрэ мафэхэм къащыублагъэу ящыIэныгъэ чэщи мафи фэбанэ.\nКъыхэкIыгъ уахътэ, мыгъэрэ гъэмафэм, узыр нахь зэкIакIуи госпитальхэр зыщызэфашIыжьыгъагъэр. Ащ дэжьым Рустеми, зыхэт иIофшIэгъухэм ащыщхэри «зонэ плъыжьым» къикIыжьхи, зыухъумэхэрэ шъуашэхэри зыщахыжьхи къалэжьыгъэ зыгъэпсэфыгъо уахътэм кIогъагъэх. Ащ бэрэ щыгушIукIынхэу хъугъэп. Бжыхьэм коронавирусым иштаммыкIэхэр къызежьэм, сымаджэхэм япчъагъэ хэхъожьэу ыублагъ, тигущыIэгъуи иIофшIэн хьылъэ Iууцожьыгъ.\n— Тэ тиоделение Iоф щыпшIэныр къэзыгъэхьылъэхэрэм ащыщ кадрэхэр зэрэтфэмакIэр, — къеIуатэ ВэкъэшIэ Рустем. — Тишъолъыр изакъоп, къэралыгъоми, дунайми а Iофыгъор ащыI. Сымаджэу къычIафэхэрэм яакъыл къамышIэу къызэрэхэкIырэм фэшI, тишIуагъэу якIырэр икъоу зэхашIыкIырэп. Арышъ, реаниматолог сэнэхьатыр «жьаум» чIэт фэдэ мэхъу.\nВрач сэнэхьатым имэхьанэ зэрэиныр джыри зэ коронавирусым къыгъэшъыпкъэжьыгъ. ЯщыIэныгъэ шъхьамысыжьхэу зикъэбар икъоу амышIэрэ зэпахырэ узым ахэр пэуцужьыгъэх. Социальнэ хъытыухэм узахаплъэкIэ, шъошэ Iужъоу ащыгъхэр зызыщахыжьхэкIэ медикхэм акIышъо лъэужэу къытенэхэрэм угу цIыкIу ашIы. Чэщ-зымафэм ахэр сыхьати 3 — 4 ныIэп зэрэчъыехэрэр. Ащыщыбэм коронавирусыр къяузыгъэу, плъыр-стырым ыжъэхэу, Iоф зышIэн зэрэщымыIэм къыхэкIыкIэ мытIысхэу бэрэ мэхъу. ГухэкI нахь мышIэми, медицинэм иIофышIабэми ядунай ахъожьыгъ. COVID-19-м илъэхъан врачыбэмэ яIофшIэн зэблахъугъ. Хирургхэри, травматологхэри, гинекологхэри уз мэхъаджэм пэуцужьых. Мэзэ пчъагъэм ягупсэхэм апэчыжьэхэу хьакIэщхэм, сымэджэщхэм ащыпсэугъэх. Ащ фэдэ къинэу непэ алъэгъурэр цIыфхэм зэхашIыкIы-\nнэу, уасэ фашIынэу щыт.\nРустем иIофшIагъэ непэ къэралыгъом осэшIу къыфишIыгъ. Ау ежь ар изакъоу къылэжьыгъэу ылъытэрэп.\n— «Адыгэ Республикэм изаслуженнэ врач» зыфиIорэ щытхъуцIэри, 2021-рэ илъэсымкIэ врач анахь дэгъу сызэрэхъугъэри сэ сизакъоу къэсылэжьыгъэп, реанимацием Iоф щызышIэрэ санитаркэхэм къащегъэжьагъэу врачхэм анэсыжьэу яIахьышIу хэлъ мыр къызэрэсфагъэшъошагъэм, — къыхигъэщыгъ ащ. — Сэ сшъхьэ игугъу къэсшIымэ, пшъэдэкIыжьэу схьырэм нахь хигъэхъуагъ, нахь лъэшэу Iоф сшIэным сыфигъэблыгъ.\nКъыхэзгъэщымэ сшIоигъу ВэкъашIэхэм яунагъо исхэм врач сэнэхьатыр къызэрэхахыгъэр. Рустем ятэу Аслъан зэлъашIэрэ неврологэу щытыгъ, илъэс пчъагъэхэм республикэ сымэджэщым неврологиемкIэ иотделение пэщэ IэнатIэр дызэрихьагъ (бэмышIэу идунай ыхъожьыгъ, Тхьэм джэнэт къырет). Ышыпхъоу Саидэ джы ар лъигъэкIотагъ. Янэ терапевт, ишъхьэгъусэу Рузанэ кардиолог.\n— Тиунагъо исхэм зэкIэми тызфэгъэзагъэр зэфэшъхьафы, ау анестезиологие-реаниматологиер пстэуми япхыгъ. IофышIэм тыкъикIыжьыгъэми, Iэзэным ылъэныкъокIэ хъугъэ-шIэгъэ гъэшIэгъонхэм ыкIи къинхэм уатемыгущыIэнэу хъурэп, тызэупчIыжьэу бэрэ къыхэкIы, — хигъэунэфыкIыгъ ВэкъашIэм.\nСыд фэдэ къиныгъо IофшIэным щызэпичыщтми, IэпыIэгъу унагъор къызэрэфэхъурэр Рустем къыхигъэхъожьыгъ. Джащ фэдэу ащ гухахъо зыхигъуатэхэрэм ащыщ зыхэт IофышIэ купым зэгурыIоныгъэ дыриIэу, аIэ зэкIэдзагъэу зэрэзэдэлажьэхэрэр.\nЗэрэдунаеу врач сообществэр «ковидым» зэрэпэуцужьырэр шъхьэихыгъэу къэбар жъугъэм иамал зэфэшъхьафхэм къащыраIотыкIы. Мафэ къэс ащ фэдэхэм Рустем ахэплъэ, Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу кIорэ конференциехэм ахэлажьэ, Iэзэн IофымкIэ кIэ горэ къежьэмэ, блимыгъэкIыным ыуж ит.\nКоронавирусыр къызежьэм, бэмэ а узыр зэрэщыIэр ашIошъ хъущтыгъэп. Ау нэбгырабэмэ къызалъыIэсым къагурыIуагъ зыфэдэри, щынагъоу къыздихьын ылъэкIыщтыри. Ау джыри икъоу зыфэсакъыжьхэрэп. ТигущыIэгъу цIыфхэм закъыфегъазэ амал зэриIэкIэ яунэхэм арысынхэу, яныбджэгъухэм ахэмыхьанхэу, нэбгырабэ зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэм защадзыенэу. Зыухъумэхэрэ амалхэр къызфагъэфедэнхэу. Анахьэу узым тыщызыухъумэнэу ащ ылъытэрэр вакцинациер ары.\n— Непэ зэрэдунаеу зыхэфэгъэ гумэкIыгъом щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми зэрар арехы. Арышъ, шIуагъэ къэзытыщт лъэныкъор къыхихынэу нэбгырэ пэпчъ есIо сшIоигъу, — къыIуагъ Рустем. — Ащ къикIырэр — ахъщэр е шIоигъоныгъэр арэп ыпэ ибгъэшъынэу щытыр, щыIэныгъэр ары. ЦIыфым ищыIэныгъэ зышIокIодыкIэ адрэхэм мэхьанэ яIэжьэп.\nВрачыр ежь ищыIэныгъэ емыгупшысэу чэщи мафи сымаджэм IэпыIэгъу фэхъу. ЦIыфым ыпашъхьэкIэ пшъэдэкIыжьышхоу иIэр лIыхъужъныгъэ хэлъэу зэрихьан фаеу мэхъу. Джа зэпстэури къыгурыIозэ тигущыIэгъу мы сэнэхьатыр къыхихыгъ ыкIи зэрэфэшъыпкъэр мы охътэ гузэжъогъум къыщигъэнэфагъ. Рустем фэдэ врачхэр зэрэтиIэхэм уимыгъэгушIон ыкIи урымыгушхон плъэкIырэп. Республикэми ынаIэ ащ тыридзи щытхъуцIэу къыфагъэшъошагъэр къызэрилэжьыгъэм тицыхьэ телъ.\nПредыдущая ИлъэсыкIэр къыпфэшIунэу уфаемэ\nСледущая Емыжэ МулиIэт: «…Сэ сIэкIэлъышъ усэм ыбзэ, сыкIэхъопсырэп ащ нахь пшысэ»


Якъашъуи, яшъуаши узыIэпащэ — Адыгэ макъ\n2014-рэ илъэсым «Абрекхэр» зэхащагъ. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэр зычIэт унэм унэе шIыкIэм тетэу Iоф щишIэу ригъэжьагъ.\nАнсамблэм ихудожественнэ пащэу ТхьакIумэщэ Налбек Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» илъэсыбэрэ хэтыгъ. Искусствэр шIу зыщалъэгъурэ унагъом щапIугъ. Ятэу ТхьакIумэщэ Налбый СССР хэгъэгушхоу тызыщыпсэущтыгъэм итеатрэхэм яхудожественнэ пащэу щытыгъ, режиссер анахь дэгъухэм ащыщыгъ.\nХабзэр мылъкукIэ IэпыIэгъу къыфэмыхъоу Iоф зышIэрэ ансамблэм иапэрэ мафэхэр псынкIагъэхэп. ТхьакIумэщэ Налбек иныбджэгъухэр, лъэпкъ искусствэр зыгъэлъапIэхэрэр, гукIэ къыкъоуцон зылъэкIыщтхэр гъусэ ышIыгъэх.\n— Узэкъотмэ – улъэш. Адыгэмэ зэраIоу, зышъхьэ мыузыгъэм уишъхьэуз фэмыIуат, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ ТхьакIумэщэ Налбек. – Лъапсэу тшIыгъэм игъэпытэн къыхэлэжьагъэхэм, неущырэ мафэм телъытагъэу непэ къыддэлажьэхэрэм лъэшэу сафэраз.\n— «Абрекхэр» зыпкъ иуцогъэ лъэпкъ ансамблэу щыт, — къеIуатэ республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — Адыгэ джэгухэм, нысащэхэм язэхэщэнкIэ яшIогъэшхо къытэзыгъэкIыхэрэм «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьы сшIоигъу. Ансамблэм щагъэсагъэхэр «Налмэсым», «Ислъамыем» къащэшъох.\nАдыгэ Республикэм щыкIорэ мэфэкI зэхахьэхэм, хъугъэ-шIагъэхэм япхыгъэ зэIукIэгъухэм, пIуныгъэм, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ Iофтхьабзэхэм «Абрекхэр» ахэлажьэ.\nКультурэм, спортым, шIэжьым афэгъэхьыгъэ зэхахьэу Санкт-Петербург щыкIуагъэм ансамблэм иIэпэIэсэныгъэ къыщигъэлъэгъуагъ. Дон, Украинэм, Урысыем ишъолъырхэм шы лъэпкъхэр къаращыхи, анахь дэгъур къыхэхыгъэнымкIэ зэнэкъокъугъэх. Адыгэ шы лъэпкъхэр анахь дэгъухэм ащыщхэу осэшIхэм алъытагъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Адыгеим ащагъэсэрэ шыхэм къащытхъугъэх.\nФестивалым икультурнэ Iофтхьабзэхэм «Абрекхэр» къащышъуагъэх, адыгэ шым, адыгэ шъуашэм ядэхагъэ къащагъэлъэгъуагъ.\nКIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ игъэкIотыгъэу Адыгэ Республикэм щыхагъэунэфыкIыгъ. Дунаим щыцIэрыIо «Налмэсым» и Унэ ансамблэу «Абрекхэм» концертышхо къыщитыгъ.\nКъашъоу «Ислъамыер» Хъопсэрыкъо Хьамидэрэ Беданыкъо Аризэрэ къашIыгъ. Сэе фыжь кIэракIэр Беданыкъо Аризэ ыгъэбыбатэзэ, пчэгум узыIэпищэу къыщышъуагъ. Хъопсэрыкъо Хьамидэ пкъыр ищыгъэу ащ зэрэдэуджыгъэри къыхэтэгъэщы.\nПэрэныкъо Саидэрэ Ерыгъо Адамрэ лъэпкъ къашъор къыхадзагъ. «Къашъор» Осмэн Айдэмыр ыкIи Хьэпэе Саидэ къашIыгъ. «Лъэпэрышъор» КIыкI Самирэрэ ЛIыхъурэе Сэлымрэ кIырагъэщыгъ.\nКъашъохэр гъэпсыкIэу яIэхэмкIэ зэфэшъхьафых, узыIэпащэ. Саркис Акопян, Датхъужъ Радмилэ, Къапэ Эмилие, Мэрэтыкъо Самир, нэмыкIхэр кIэщакIо зыфэхъугъэхэ къашъохэр гъэшIэгъоных, лъэпкъ гупшысэр ащыпхыращы.\nТрюкхэр къэзышIыхэрэ КIарэ Самир, Шышъхьэ Амир, Мэрэтыкъо Батыр, Тимофей Загороднем яIэпэIэсэныгъэ шэпхъэшIухэм адештэ. Жьыр акIэт, псынкIэу загъэчэрэгъузэ искусствэм хэхьэрэ шIыкIэшIухэр къагъэлъагъох.\nОрэдыIохэу КIыкI Самирэ, Даутэ Сусанэ, Жарэкъо Руслъан пчыхьэзэхахьэр къагъэдэхагъ. АдыгабзэкIи, урысыбзэкIи орэдхэр агъэжъынчыгъэх. «Адыгэмэ яхабзэ джащ фэд» зыфиIорэ орэдыр Жарэкъо Руслъан къызыхедзэм, залым чIэсхэр дежъыугъэх. Ешыгоо Аскэр пщынэр ыгъэбзэрэбзагъ, лъэпкъ мэкъамэхэр дахэу ыгъэIугъэх.\nКъашъохэм ныбжь зэфэшъхьаф зиIэхэр ахэлажьэх. Адыгэ шъуашэр зэкIэми ащыгъ. Къашъом тамэ езытыхэрэр купышхо мэхъух. Къэралыгъом щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэрэ якультурнэ кIэнрэ 2022-рэ илъэсыр я Илъэс. Ансамблэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэр къыщышъохэзэ, лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ къагъэлъагъо.\n«Абрекхэр» Москва, Санкт-Петербург, Къыблэм, Темыр Кавказым, Тыркуем, Израиль ащыIагъ. Ансамблэм къыщышъохэрэ кIэлэцIыкIухэм, ныбжьыкIэхэм тагъэгушIо. «ЗэфакIор», «Къашъор», «Адыгэ уджхэр», «ЛъэпэчIасэр», нэмыкIхэри къэшъуакIохэм къашIыхэзэ, лъэпкъ искусствэр лъагэу зэраIэтыщтым пылъых. «Абрекхэр» ятIонэрэу Израиль рагъэблэгъагъ. Тилъэпкъэгъухэу ащ щыпсэурэмэ ямызакъоу, урысхэри, нэмыкIхэри тикъэшъуакIохэм къяжэх.\n— Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэр игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыщт. ХэушъхьафыкIыгъэ концерт программэ тэгъэхьазыры, — къытиIуагъ ТхьакIумэщэ Налбек.\nКIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ фэгъэхьыгъэ пчыхьэзэхахьэм изэхэщэнкIэ IэпыIэгъу къафэхъугъэхэм, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, «Налмэсым» ипащэхэм «тхьашъуегъэпсэу» гъэзетымкIи араIожьы ашIоигъу.\n— Сишъауи, сипшъашъи ансамблэм къыщэшъох, концертыр еплъыгъэхэм лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъ, — къыIуагъ Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, «Ислъамыем» иорэдыIоу Къумыкъу Щамсудинэ.\nПредыдущая Адыгэ нарэхэр\nСледущая Илэжьыгъэ щытхъушхо къыфихьыгъ


Бизнесым ихэхъоныгъэхэм афэIорышIэ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 01.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nПромышленникхэм ыкIи предпринимательхэм я Урысые союз (РСПП) Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ и Къутамэ ичэзыу зэхэсыгъоу Адыгеим щыкIуагъэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Зэхэсыгъор зэрищагъ РСПП-м ивице-президентэу Виктор Череповым. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, РСПП-м ишъолъыр къутамэхэм япащэхэу Къырым, Севастополь, Краснодар краим, Ростов, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэр, бизнесменхэр.\nЗэхэсыгъом къекIолIагъэхэм КъумпIыл Мурат шIуфэс къарихызэ, Адыгеим Iофтхьабзэр щырекIокIынэу къызэрэхахыгъэр зэригуапэр къыхигъэщыгъ.\n— Предпринимательхэм тишъолъыр къыхахыным мэхьанэшхо етэты, — къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ. — Бизнес-сообществэмрэ хэбзэ къулыкъухэмрэ нахь зэпхыныгъэ яIэу Iоф зэдашIэн зэрэфаем тыкъыпкъырыкIызэ, промышленникхэмрэ предпринимательхэмрэ я Союз зэдэлэжьэныгъэ дытиI.\nПсэуалъэ ашIыным ифитыныгъэ къязытырэ тхылъхэр, нэмыкI документхэр нахь псынкIэу цIыфхэм афагъэхьазыры хъугъэ. Экономикэр цифрэ шIыкIэм техьаным фэIорышIэнэу къулыкъу Адыгеим щызэхащагъ. Социальнэ-экономикэ Iофыгъохэм япхыгъэу къэуцурэ пшъэрылъхэр зэхэубытагъэу зэшIохыгъэхэ хъуным ар фытегъэпсыхьэгъэщт.\n2018-рэ илъэсым Координационнэ советым Iофыгъоу зэшIуихыгъэхэм зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. Къырымрэ Севастопольрэ хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ екIолIакIэу щыIэхэр Iофтхьабзэм щызэхафыгъэх.


Мамыр щыIакIэр тэгъэлъапIэ — Адыгэ макъ\nМамыр щыIакIэр тэгъэлъапIэ\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан фашист техакIохэр тидзэхэм зэхакъутэхи, Адыгеир шъхьафит зашIыжьыгъэр мэзаем и 18-м илъэс 78-рэ мэхъу.\nСоветскэ цIыфхэмрэ ащ и УIэшыгъэ КIуачIэхэмрэ Сталинград заом лIыгъэшхо щызэрахьагъ. Хэгъэгум ипыйхэр щызэхакъутэхи, къызэкIадзэжьыхэу рагъэжьагъ. Кавказ шъолъырми фашистхэм зыщагъэпытэн ямурадыгъ, ау пыйхэм ари къадэхъугъэп.\nТидзэхэр Адыгеим ичIыгу къихьажьыхэу зыфежьэхэм, фашистхэм япытапIэхэр къамыбгынэхэу заом кIигъэстыщтыгъ. Къалэу Мыекъуапэ, районхэр тидзэкIолIхэм шъхьафит ашIыжьыхэзэ, Тэхъутэмыкъое районым щыкIогъэ зэпэуцужьхэм ащыщхэм такъытегущыIэ тшIоигъу.\nХэгъэгум идзэ ухэтэу укъызыщыхъугъэ къуаджэр, псэупIэр шъхьафит пшIыжьы зыхъукIэ, гум ихъыкIырэр сыдэущтэу къэпIотэщта?\nТэхъутэмыкъое районыр Хэгъэгу зэошхом зэрэхэлэжьагъэм фэгъэхьыгъэу Р. Шъаом къытхыгъэм, А. Гречко итхылъэу Кавказ ехьылIэгъэ заом, нэмыкIхэм уяджэзэ, зэгъэпшэнхэр ошIых.\n1943-рэ илъэсым, мэзаем и 12-м, я 55-рэ гвардейскэ шхончэо дивизием, командирыр генерал-майорэу Аршинцевыр, я 32-рэ гвардейскэ шхончэо дивизием, командирыр генерал-майор Тихоновыр, къутырхэу Суповскэр, Новый Садыр шъхьафит ашIыжьыгъэх. Я 55-рэ дивизием идзэкIолIэу Александр Тепловыр пыйхэм язэуагъ, ар Новый Садым щапIугъ.\nТэхъутэмыкъуае шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтыгъ Дыды Асыет. Ящагу ар дэхьажьызэ, ятэу Пэзандэ къылъэгъугъ. Пэзандэ гушIом хэтэу нэпсыр къехыщтыгъ. Зэрэгъырэр ыпхъу римыгъэлъэгъу шIоигъоу унэм тым зыщигъэбылъыгъ. Пэзандэ зигъэрэхьати, сыхьат заулэкIэ зэо гъогум техьажьыщт ипшъашъэ гущыIэгъу фэхъугъ.\nАсыет Кавказ щыригъажьи, изэо гъогухэр Чехословакием нэсыгъэх.\n1943-рэ илъэсым, мэзаем и 12-м, Козэт шъхьафит зышIыжьыгъэ тидзэкIолIхэм ягъусагъ Мэхъош Шыхьам. Икъуаджэ къызыдэхьажьым, игушIуагъо дзэкIолIхэм къыдагощыгъ.\nЯ 83-рэ къушъхьэ-шхончэо дивизием, командирыр А. Лучинскэр, гвардейскэ шхончэо дивизием, командирыр М. Тихоновыр, псэупIэу Инэм шъхьафит ашIыжьзэ, Алексей Черник ядэжь кIожьынэу фитыныгъэ ратыгъ. ДзэкIолIым иIахьылхэр а уахътэм еджапIэм щыпсэущтыгъэх.\nА. Черник еджапIэм нэмысызэ, пыйхэм аIуупIагъ. КъызэкIэмыкIоу апэуцужьи, гъэры ышIыгъэх. ЛIыгъэ зэрэзэрихьагъэм фэшI командирхэр къыщытхъугъэх, тын къыфагъэшъошагъ.\nДзэ къулыкъум щызэлъашIэу А. А. Гречко «Битва за Кавказ» зыфиIорэ тхылъым къызэрэщитхыгъэу, Краснодар пэгъунэгъу псэупIэу Щынджые зэо хьылъэхэр щыкIуагъэх.\nКъуаджэр зыщыпсэурэ чIыпIэр, географиеу ащ иIэр фашистхэм къыдалъытэхи, пытапIэхэр, зэуапIэхэр щагъэпсыгъагъэх.\nЩылэ мазэм тидзэхэр Щынджые къыдэхьажьынхэу фежьагъэх, ау къадэхъугъэп.\nЩынджые дэжь щыкIогъэ заом хэлэжьагъ къуаджэм щыщэу Бэгугъэ Айдэмыркъан. Мэзаем и 11-м фашистхэр къуаджэм дафыжьыгъэх. Я 10-рэ гвардейскэ шхончэо корпусым, командирыр генерал-майор В. В. Глаголев, лIыгъэ зэрихьагъ.\nКъуаджэм тидзэхэр къыдэхьажьыхэу, фашистхэр икIэрыкIэу апэкIэ къилъыхэу, тидзэхэр зэкIэкIожьынхэ фаеу заулэрэ къыхэкIыгъ. Заом унэхэр щыстыщтыгъэх, цIыфхэр щыфэхыщтыгъэх.\nБэгугъэ Айдэмыркъан къызэриIотэжьыгъэу, Къыблэ-КъохьапIэм тидзэхэр къикIыхи, псыхъоу Унэубатэ къекIугъэх. Псым къызекIыхэм, къуаджэм тидзэкIолIхэр къыдахьэхэу фежьагъэх. Фашистхэм япытапIэхэр къабгынэхэзэ, ашъхьэ зэрэхахыжьыщтым егупшысэхэ хъугъэх.\nЗаом ыуж Бэгугъэ Айдэмыркъан Щынджые почтэм ипащэу илъэсыбэрэ Iоф ышIагъ.\nПэнэхэс, Псэйтыку, Афыпсыпэ…\n1943-рэ илъэсым, мэзаем и 15-м, я 353-рэ шхончэо дивизием, командирыр генерал-майор Ф. С. Колчук, Пэнэхэс шъхьафит ышIыжьыгъ.\nАфыпсыпэ фэгъэхьыгъэ заохэр мэфэ заулэрэ кIуагъэх. Я 395-рэ шхончэо дивизием, командирыр полковникэу С. У. Рахимовыр, Псэйтыку шъхьафит ышIыжьыгъ.1943-рэ илъэсым, мэзаем и 18-м, мафэм сыхьатыр 2-м къуаджэр мамырэу зэрэпсэущтыр дзэкIолIхэм къаIуагъ, цIыфхэм афэгушIуагъэх. Афыпсыпэ мэзаем и 18-м, пчэдыжьым сыхьатыр 7-м шъхьафит зэрэхъужьыгъэри лэжьакIохэм ашIэщтыгъ. Адыгеир мамыр щыIакIэм игъогу техьажьыгъ.\nСаугъэтхэр «къэгущыIэх», тядэIу\nХэгъэгу зэошхом лIыхъужъэу щыфэхыгъэхэм ясаугъэтхэр Мыекъуапэ, район гупчэхэм, къуаджэхэм адэтых. Саугъэтхэр мыжъом, гъучIым, нэмыкI пкъыгъохэм ахэшIыкIыгъэхэми, псэ апытым фэдэу уяплъы, уадэгущыIэ пшIоигъоу тарихъым инэкIубгъохэм гукIэ зафэогъазэ. ДзэкIолIхэм язэкъош къэхалъэхэри гум къегущыIыкIых.\nТэхъутэмыкъуае — дзэкIолI 379-рэ, Щынджые — 323-рэ, Инэм — 65-рэ ащагъэтIылъыжьыгъ. Ахэр урысых, адыгэх, грузиных, къэндзалых… Адыгеир шъхьафит зашIыжьым ыуж тидзэкIолIхэр Берлин екIурэ гъогум техьагъэх, ТекIоныгъэм фэбэнагъэх.\nЗикIалэ заом хэкIодагъэхэр ны тхьапша зэрэхъухэрэр? Шъузабэу къэнагъэр сыд фэдиза? Апэрэ шIулъэгъур зымыхъожьы зышIоигъо пшъэшъэ тхьапша япсэлъыхъохэм яжагъэхэр, ау аIукIэжьынхэ зымылъэкIыгъэхэр? Ныбджэгъу тхьапша заом зэшIуигъэкIодыгъэр?\nТыфаеп тэ заом имашIо. Тыгъэу къепсырэм инэбзыйхэр къытфэрэшIэтых, огур, чIыгур мамырэу щэрэтых. Бзыухэм яджэрпэджэжь орэд тедэIущт, кIэлэцIыкIу щхы макъэхэм тхьакIумэр агъэшIощт. ЛIыхъужъхэм шъхьащэ афэтшIыщт.\nПредыдущая ЛIыр лIызэ мэлIэжьы\nСледущая Аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ


ТIуапсэ Пресс - Шъачэ ихьанэгъунэ къырагъотэгъэ мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэр Адыгеим къыщыраджыкIыгъ\nШъачэ ихьанэгъунэ къырагъотэгъэ мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэр Адыгеим къыщыраджыкIыгъ\nadmin - 2014-09-07 19:07:47\nЛэупэкIэ Нурбый, археолог, искусствовед Адыгеим щыщ. Мыгъатхэ шапсыгъэ къуаджэу Лэуэ икъушъхьэ псыхъожъые къуладжэ къыдагъотэгъэ мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэр къырихыгъ. ШIэныгъэлэжьым мыжъо упсыхьагъэм ыныбжь илъэс мини 4 фэдизэу ыгъэунэфыгъ. Мыщ ихьащырэу Мыекъуапэ къыщагъотыгъагъэр илъэс 800 нахьыкI. Ащ нэмыкIэу шIэныгъэлIым ушэтынэу ышIыгъэм къыгъэнэфагъ: ижъ-ижъыщым адыгэмэ тхыкIэ агъэфедэщтыгъэм тхыгъэр фэд.\nДжэрз лъэхъанэм мыжъо упсыхьагъэм тыратхагъэр, ЛъэупэкIэ Нурбый къызэрэрихыгъэмкIэ, - тхыгъэр псэмрэ хьадырыхымрэ яхьылIагъ. Ащ джыри къеушыхьаты КъохьэпIэ Кавказым щагъэпсыгъэ мегалитхэр хьэдэ гъэтIылIыным зэрепхыгъагъэхэр. Мыжъо упсыхьагъэм къеушыхьаты джыри зы Iоф – Кавказ тхыкIэ амалыр зэралъытэрэм нахь пасэу къыщежьэ. Непэ нэсыфэ Мыекъопэ тхыгъэ тамыгъэр нахьыжъэу алъытэщтыгъ – ыныбжь илъэс мини 3,2. Лэуэ мыжъо упсыхьагъэм ыныбжь пэшIорыгъэшъэу илъэс мини 4. Мыжъо упсыхьагъэр пшахъом хэшIыкIыгъ иинагъэ см 50 х 60 х 22 ионтэгъугъэ тоннэныкъо фэдиз. Къэзыгъотыгъэхэр шапсыгъэ чылагъом щыщэу Хъущт Мадинрэ краеведэу Кизилов Андрейрэ.\nЛэупэкIэ Нурбый тетхагъэм изэхэфын мэзэ зытIущэ ыуж итыгъ. Апэрэ пычыгъом тетхагъэр: «Пегъымбырышхо, щэбзэо цIэрыIом ыпсэ. Я 11-рэ мэзэныкъом Муксэ ыпсэ псэунэм нэсыгъ». ЯтIонэрэ пычыгъом: «Тятэжъ ятэу Аситавада ыпсэ ыкIи бзылъфыгъэ дин пащэм шъхьэкIафэ афэтэшIы. ТыгъэпсыкIэ псэунэм кIуагъэх». Нурбый мыжъо упсыхьагъэм тетхагъэм джабгъумкIэ укъикIзэ сэмэгум укIоу ыкIи ышъхьагъ укъикIзэ ыкIэ укIоу укъеджэн олъэкIы. Къорэгъым пытэу шъыхьэ сурэтэу текстым кIэрытыр, – шIэныгъэлIым къызэриIорэмкIэ, - пачъыхьэ тамыгъэу къэунэмэ атырашIыхьэу хабзэ, Мыекъопэ культурэми инэшан, ащ цу сурэтхэр нахьыбэм атырашIыхьэ. Жъогъо къопиблэу тешIыхьагъэри адыгэ IорыIуатэм инэшанэу щыт.\nАхэмэ анэмыкIэу, - къеIуатэ ЛэупэкIэ Н.,- хъагъэ тешIыхьагъ – ар мэщшIэным итамыгъ, дэгъоу хэошIыкIых: пкъэу лъагэ зэрыт къуашъор, пцэжъыер – ар хьадырыхым итамыгъ. Мы мыжъо упсыхьагъэр испыунэм е тхьэлъэIупIэм изыIахьыгъэу тенэгуе. Адыгэмэ яатэпIашъэхэм мегалитхэр ашIыщтыгъэх ыкIи дольмен (испунэшIын) культурэм лъапсэ фашIыгъ, – къыкIигъэтхъыгъ ЛэупэкIэ Нурбый».