Медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае Медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » Медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае Медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэ фае\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Правительствэм и Унэ щызэхищэгъэ зэIукIэр зыфэгъэхьыгъагъэр Адыгеим псауныгъэм икъэухъумэн зэрэщызэхэщагъэр нахьышIу шIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр ары. Мыщ къыщыгущыIагъэх Адыгэ Республикэм псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэм имедицинэ организацие пстэуми яIэшъхьэтетхэр. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Правительствэм и Унэ щызэхищэгъэ зэIукIэр зыфэгъэхьыгъагъэр Адыгеим псауныгъэм икъэухъумэн зэрэщызэхэщагъэр нахьышIу шIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр ары. Мыщ къыщыгущыIагъэх Адыгэ Республикэм псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэм имедицинэ организацие пстэуми яIэшъхьэтетхэр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Правительствэм и Унэ щызэхищэгъэ зэIукIэр зыфэгъэхьыгъагъэр Адыгеим псауныгъэм икъэухъумэн зэрэщызэхэщагъэр нахьышIу шIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр ары. Мыщ къыщыгущыIагъэх Адыгэ Республикэм псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэм имедицинэ организацие пстэуми яIэшъхьэтетхэр.\nЗэIукIэр къызэIуихызэ Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зэдэгущыIэгъум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр Iофыгъохэр къэгъэнэфэгъэнхэ закъор арэп, республикэм медицинэ фэIо-фашIэхэр зэрэщызэшIуахыхэрэр нахь дэгъоу зэхэщэгъэнымкIэ Iофтхьабзэхэр ихъухьэгъэнхэр ары.\nПсауныгъэм икъэухъумэн епхыгъэ учреждениехэм яIофшIэн илъэныкъо заулэхэм язэшIохынкIэ щыкIагъэу щыIэхэм КъумпIыл Мурат ягугъу къышIыгъ, Росздравнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ икъутамэрэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэмрэ уплъэкIунхэу ашIыгъэхэм къащыхагъэщыгъэ хэукъоныгъэ- хэм ащ анаIэ атыраригъэдзагъ.\nДиагностическэ IофшIэныр нахьышIоу зэхэщэгъэн зэрэфаем, узыр, анахьэу етIани онкологие узхэр, амал зэриIэкIэ нахьыжьэу къыхэгъэщыгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ. МыщкIэ анахь щыкIагъэ зиIэхэм ащыщых Шэуджэн ыкIи Мыекъопэ районхэр. ЦIыфхэм ядиспансеризацие екIолIэкIэ тэрэз фыряIэн зэрэфаем Адыгеим и ЛIышъхьэ анаIэ тыраригъэдзагъ ыкIи пшъэрылъ афишIыгъ щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм пае Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр рахъухьанхэу.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэ пшъэрылъэу къыфагъэнэфэгъэ заулэмэ ащыщхэр зыфэгъэхьыгъэхэр медицинэ кадрэхэр нахь дэгъоу гъэхьазырыгъэнхэр, джырэ уахътэм диштэрэ аппаратурэр агъэфедэзэ цIыфхэм яIэзэнхэр ары.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм ихэбзэ къулыкъухэм псауныгъэм икъэухъумэн иучреждениехэр мылъкукIэ ыкIи техникэкIэ нахь зэтегъэпсыхьэгъэнхэм, ящыкIэгъэ оборудованиер аIэкIэгъэхьэгъэным ренэу анаIэ тырагъэты. Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зэшIуахырэ пстэури цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным фэлэжьэн фае. Медицинэ оборудованиер амыгъэфедэу къызэрэхэкIырэм гъунэ фашIынэу, джырэ оборудованиер агъэфедэзэ сымаджэхэм яуплъэкIун зэрэзэхащэщтым епхыгъэ Iофыгъохэм нахь нэфагъэ ахалъхьанэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ афишIыгъ.\n«Пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр нэбгырэ пэпчъ ипсауныгъэ тыфэгумэкIыныр, дунаим ехыжьхэрэм япчъагъэ къыщыдгъэкIэныр, цIыфхэм къагъашIэрэр нахьыбэ тшIыныр ары. Хабзэм икъулыкъухэми медицинэ IэпыIэгъум изытет нахьышIоу зэхэщэгъэным пае ящыкIэгъэ амалхэр арагъэгъотыщтых. Ау, лъытэныгъэ зыфэсшIырэ специалистхэр, а пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ апшъэрэ мэхьанэ зиIэр шъоры, медикхэм япшъэдэкIыжь зэхашIыкIызэ гуетыныгъэ фыряIэу яIофшIэн зэрагъэпсырэм бэ елъытыгъэр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


ЩыIакIэм диштэрэ зэхъокIыныгъэхэр | Адыгэ Макъ\nЩыIакIэм диштэрэ зэхъокIыныгъэхэр\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр загъэпсыгъэр илъэс 25-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ дунэе шIэныгъэ-практическэ видеоконференцие тыгъуасэ зэхащагъ.\n«Цифровая экономика: новая реальность» зыцIэ Iофтхьабзэм къэбар технологиехэм, экономикэм, нэмыкI лъэныкъохэм яспециалист шъхьаIэхэр хэлэжьагъэх. Къыблэ федеральнэ университетыр, Барановическэ лъэпкъ университетыр (Республикэу Беларусь), нэмыкIхэри видеозэпхыныгъэкIэ конференцием иIофшIэн къыхэлэжьагъэх.\nЭкономикэм ыкIи юриспруденцием якъэбарлъыгъэIэс системэкIэ факультетым идеканэу Дэргушъэо Асиет къызэриIуагъэмкIэ, конференцием пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр цифрэ шIыкIэм тет экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ амалэу щыIэхэм, гумэкIыгъохэм, IэпэIэсэныгъэу аIэкIэлъымкIэ зэдэгощэнхэм атегущыIэгъэныр ары.\n— Мы лъэныкъомкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щыт зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ специалистхэр гъэхьазырыгъэнхэр. Ар зэшIохыгъэ хъунымкIэ апшъэрэ еджапIэхэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэм бэ елъытыгъэщтыр, —къыIуагъ Асиет.\nЗэхэсыгъом къыдыхэлъытагъэу кIэлэеджакIохэм ыкIи студентхэм ятворческэ ыкIи ушэтын IофшIэнхэм афэгъэхьыгъэ зэнэкъокъоу «Права человека в информационном веке» зыфиIорэм ащытекIуагъэхэм ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх. СурэтхэмкIэ зэхащэгъэ зэнэкъокъум Шыхьмырзэ Джантэмыр апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Мы лъэныкъомкIэ джащ фэдэу къыхагъэщыгъэх Эдуард Барышниковыр, Арина Стукан, Бэрзэдж Айданэ, Тимофей Чернышевыр.\nТхыгъэхэр (сочинениехэр) къэзыгъэхьазырыгъэхэм азыфагу Эллина Огарковам текIоныгъэ къыщыдихыгъ. Мы лъэныкъомкIэ Дарья Зверковамрэ Амина Курбановамрэ къыхагъэщыгъэх.\nТворческэ ушэтын IофшIэнхэмкIэ Богдан Селезневым апэрэ чIыпIэр ыубытыгъ. Расул Гасановым иIофшIагъэ джащ фэдэу зэнэкъокъум къыщыхагъэщыгъ.\nЦифрэ шIыкIэм тет экономикэр гъэпсыгъэнымкIэ екIолIакIэхэр гъэфедэгъэнхэм, мыщ епхыгъэ къэбарлъыгъэIэс системэхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм, щынэгъончъэным ыкIи экономикэ зэфыщытыкIэхэм япхыгъэ Iофыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх.\nЦифрэ шIыкIэм лъэныкъо зэфэшъхьафыбэ зэрэхахьэрэр конференцием къыщыхагъэщыгъ. Ахэм игъэкIотыгъэу къатегущыIагъэх. Мыщ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ апшъэрэ еджапIэхэм мэхьанэшхо зэряIэр къэгущыIагъэхэм къыхагъэщыгъ. Цифрэ шIыкIэм Iоф дашIэным, ащ исистемэ нахьышIум ылъэныкъокIэ лъагъэкIотэным студентхэр фырагъэджэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэу яIэхэм зэращыщыр зэIукIэм къыщыхагъэщыгъ.


Нэбгырэ 35-рэ хэкIодагъ\n2020-рэ илъэсым имэзихэу пыкIыгъэм Адыгэ Республикэм игъогухэм хъугъэ-шIэгъи 196-рэ къатехъухьагъ, ахэм нэбгырэ 35-рэ ахэкIодагъ, 229-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ.\nГъогухэм авариеу атехъухьэхэрэм япчъагъэ къеIыхыгъэу агъэунэфыгъ. Хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ процент 11,7-кIэ, хэкIодагъэхэр — процент 20-кIэ, шъобж зытещагъэ хъугъэхэр — процент 14,8-кIэ нахь макIэ хъугъэх.\nГъогум къытехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэу цIыфхэр зыхэкIуадэхэрэм нахьыбэрэмкIэ лъапсэ афэхъурэр машинэхэр зэрэзэутэкIыхэрэр ыкIи лъэсрыкIохэр гъогухэм зэрэтыраутыхэрэр ары. Федеральнэ автомобиль гъогухэм хъугъэ-шIэгъэ 56-рэ атехъухьагъ, ахэм нэбгырэ 17 ахэкIодагъ.\nВодитель ешъуагъэхэм ялажьэкIэ аварие 23-рэ агъэунэфыгъ, ахэм нэбгыри 7 ахэкIодагъ, 22-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ.\nЕшъуагъэу автомобилыр зезыфэщтыгъэ водитель 696-рэ къаубытыгъ, ахэм ащыщэу зэрешъуагъэхэм къыхэкIэу ятIуанэу къаубытыгъэхэр 104-рэ мэхъух.\nСомэ мин 600 ашIуатыгъугъ\nИнтернетыр ыкIи сотовэ телефонхэр къызыфагъэфедэхэзэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр Адыгеим щызэрахьэхэу бэрэ агъэунэ- фыгъ.\nАдыгеим хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, блэкIыгъэ тхьамафэм телефон гъэпцIакIохэм гъогогъуи 8-рэ бзэджэшIагъэ зэрахьагъэу Адыгеим щагъэунэфыгъ, ахэм сомэ мин 600-м ехъу зэрар цIыфхэм арагъэшIыгъ.\nГущыIэм пае, Урысыем и МВД иотделэу Мыекъопэ районым щыIэм идежурнэ часть илъэс 49-рэ зыныбжь хъулъфыгъэр къафытеуи, зэрагъэпцIагъэр къариIуагъ. БзэджашIэм финанс организацием иIофышIэу хъулъфыгъэм гуригъэIуагъ ыкIи исчет илъ ахъщэр ратыгъукIын алъэкIынэу ыгъэщыни, щынэгъончъэу щыт счетыр къызэIуихын фаеу къыриIуагъ, ащ пае икартэ тетхэгъэ пчъагъэхэр къыригъэIуагъэх. Ащ ыуж хъулъфыгъэм икартэ илъыгъэ сомэ мини 130-р бзэджашIэм ритыгъукIыгъ.\nМы шIыкIэ дэдэмкIэ Мыекъуапэ ыкIи Мыекъопэ районым щыпсэухэрэ илъэс 66-рэ ыкIи 68-рэ зыныбжьхэр агъэделагъэх. ТIуми зэхэтэу сомэ мин 200-м ехъу гъэпцIакIохэм ашIуатыгъугъ.\nПолицием макъэ къышъуегъэIу! ШъуимынэIуасэ горэ телефоным къытеоу, банкым къышъуитыгъэ картэм ипчъагъэхэр, пин-кодыр ешъуIонэу къызышъуиIокIэ, шъудэмыгущыIэу жъугъэтIылъыжь. Джащ фэдэу ИнтернетымкIэ товар зыщэхэрэм шъуагъэделэн алъэкIыщт, арышъ ахэм заIужъугъакIэзэ, шъуащыщафэмэ нахьышIу.\nБлэкIыгъэ тхьамафэм гъогогъуи 7-рэ хэбзэнчъэу наркотикыр къырагъэкIокIыгъэу Адыгеим иполицие икъулыкъушIэхэм агъэунэфыгъ. Хъугъэ-шIагъэхэр къызщыхъугъэхэр Мыекъуапэ, Тэхъутэмыкъое ыкIи Кощхьэблэ районхэр арых.\nМыекъопэ полицием иотдел иIофышIэхэр кIэлэ ныбжьыкIитIумэ наркотикыр хэбзэнчъэу къырагъэкIокIэу егуцэфагъэх. Мыекъуапэ ирайон цIыкIу горэм щыIэ чIыпIэм наркотикыр бзэджашIэхэм щагъэбылъызэ къаубытыгъэх.\nЭксперт-криминалистхэм ушэтынэу ашIыгъэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, къапкъырахыгъэ щыхьагъэхэм наркотик лъэпкъэу «соль» зыфиIорэр арылъыгъ. КъулыкъушIэхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, ныбжьыкIэхэм наркотикыр ИнтернетымкIэ къызIэкIагъахьэщтыгъэ, нэужым ар нахь лъапIэу ащэным фэшI Iахь-Iахьэу агощызэ, гъэбылъыпIэхэм ащагъэтIылъыщтыгъэ.\nАщ нэмыкIэу Мыекъуапэ и Къэралыгъо автоинспекцие икъулыкъушIэхэм автомобилыр къызагъэуцум, ащ исыгъэ хъулъфыгъэр лъэшэу зэрэгумэкIыщтыгъэм гу лъатагъ. Нэужым илъэс 40 зыныбжь хъулъфыгъэр къызалъыхъум кIэп гъэгъугъэ щыхьагъэр къыкъуагъотагъ.\nДжащ фэдэу Урысыем и МВД наркотикхэр хэбзэнчъэу амыгъэзекIонхэм лъыплъэгъэнымкIэ имежмуниципальнэ отделэу «Кощхьабл» зыфиIорэм Iофтхьабзэу зэрихьагъэхэм къэгъэлъэгъонышIухэр къыкIэлъыкIуагъэх. УплъэкIунхэр ашIыхэзэ лъыхъуакIохэм районым щыпсэурэ хъулъфыгъэу илъэс 51-рэ зыныбжьым наркотик зыхэлъ уц гъэгъугъэр ищагу дэтыгъэ гъучI пкъыгъом щигъэбылъыгъэу къыхагъэщыгъ. Специалистхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, грамми 100 къэзыщэчырэ наркотик лъэпкъыр «марихуанэу» къычIэкIыгъ.\nДжащ фэдэу «марихуанэр» хэбзэнчъэу къезыгъэкIокIырэ Тэхъутэмыкъое районым щыпсэурэ хъулъфыгъэу илъэс 43-рэ зыныбжьыр къулыкъушIэхэм аубытыгъ.\nМы уахътэм ехъулIэу ахэм нэмыкI бзэджэшIагъэхэр зэрахьагъэхэмэ ауплъэкIух.\nПолицием иIофышIэхэм зызэрафэжъугъэзэн шъулъэкIыщтыр\nЦIыфхэм хэбзэнчъэу къадэзекIуагъэхэмэ хэгъэгу кIоцI къулыкъум зыфагъэзэн зэралъэкIыщтымкIэ АР-м и МВД макъэ къегъэIу. Ахэм зэу ащыщ тхыгъэкIэ зафэбгъэзэныр. Мыщ фэдэ шIыкIэм тетэу ар щытын фае:\n1. Письмэр зыфэптхырэ хэгъэгу кIоцI къулыкъум ыцIэ е зызфэбгъазэ пшIоигъо къулыкъушIэм ылъэкъуацIэ, ыцIэ, ятацIэ е иIэнатIэ.\n2. Ежь цIыфым ылъэкъуацIэ, ыцIэ, ятацIэ.\n3. Джэуапыр къыздагъэхьыжьыщт почтовэ адресыр.\n4. УиIапэкIадзэ ыкIи зыщыптхыгъэ мафэр.\n5. ИщыкIагъэ хъумэ тхыгъэм техыгъэр (копия) ибгъэгъусэн плъэкIыщт.\nДаоу къаIэкIахьэхэрэр зэкIэ атхых. Нэужым ахэм захаплъэхэкIэ уахътэу къафагъэуцугъэм къыриубытэу ар къэзытхыгъэм джэуапыр фагъэхьыжьы.\nАР-м и МВД джыри зэ цIыфхэм закъыфегъазэ бзэджэшIагъэ зэрахьагъэу е хабзэр аукъуагъэу щыгъуазэхэмэ полицием икъулыкъушIэхэм макъэ арагъэIунэу. Шъугу къэтэгъэкIыжьы, телефонымкIэ ыкIи Интернетым исайткIэ ОВД-м зыфэжъугъэзэн шъулъэкIыщт. Джащ фэдэу министерствэм иофициальнэ сайтэу «Для граждан» зыфиIорэм игъэкIотыгъэ къэбарыр ижъугъотэщт.\nПредыдущая Зыгорэм шIомылIыкIырэр нэпэнчъэ\nСледущая ШIагъэм нахьи щыкIагъэр нахьыб


Республика Адыгея - ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр къыдэлъытагъэхэу\nЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр къыдэлъытагъэхэу\nФедеральнэ гупчэм иамалхэр нахь чанэу къызфагъэфедэнэу ыкIи къэралыгъо программэхэм ахэлэжьэнхэу министерствэхэм ялIыкIохэм пшъэрылъхэр КъумпIыл Мурат афишIыгъэх. ГущыIэм пае, мы лъэхъаным АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ егъэхьазыры шъолъырым ипромышленнэ предприятиехэу федеральнэ проектым хэлэжьэщтхэр. Ащ ишIуагъэкIэ проценти 4,5-кIэ кредитхэмкIэ хьылъэр нахь макIэ хъущт.\nМэлылъфэгъум и 26-м радиацие тхьамыкIагъохэм къыздахьыгъэхэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм я Мафэ республикэм зэрэщыхагъэунэфыкIыщтым АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар къытегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ 200-м ехъу Адыгеим щызэхащэнэу агъэнафэ. ГумэкIыгъом идэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм, ахэм яшъхьэгъусэхэм аратынэу зэтыгъо ахъщэ нэбгырэ 660-мэ аIукIэщт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэ лъэныкъомэ ащыщ Мыекъуапэ игъогухэр. Ахэр къызэрагъэнэфыхэрэми анаIэ тырадзэнэу, мы Iофыр нахь агъэлъэшынэу пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\nАР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо зэрэзэхащэщтыр агъэнэфэгъах. БлэкIыгъэ илъэсым лагерьхэм защызыгъэпсэфын зымылъэкIыгъэу чэзыум хэтхэр мыгъэ къыдалъытэщтых. Джащ фэдэу илъэс къэс щыIэу тызэсэгъэ чэзыуи 4-м мыгъэ зэрэтекIыщтхэр, ащ ычIыпIэкIэ чэзыуи 3-рэ кIэлэцIыкIухэм зызэрагъэпсэфыщтыр министрэм игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— Ведомствэ, муниципалитет пэпчъ япащэхэм къагурыIон фае ашIэщтыр зыфэди-\nзыр, проектхэм ягъэцэкIэн илъэхъан гъогу картэр шIокI имыIэу къыдэлъытэгъэн фае бюджет мылъкур шIуагъэ къытэу игъом гъэфедэгъэным фэшI, — къыIуагъ республикэм ипащэ.


КъумпIыл Мурат: «Лъэныкъо пстэури цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм адештэ» — Адыгэ макъ\nКъумпIыл Мурат: «Лъэныкъо пстэури цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм адештэ»\nРедактор 21.02.2019 21.02.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ илъэс къэс фигъэхьырэ Тхылъым тыгъуасэ къеджагъ. Ащ хэлэжьагъэх ФедерациемкIэ Советым хэтхэр, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатхэр, федеральнэ министрэхэр, УФ-м и Конституционнэ ыкIи Апшъэрэ хьыкумхэм ятхьаматэхэр, шъолъырхэм япащэхэр, динлэжьхэр, нэмыкIхэри. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nЩыIакIэр нахьышIу шIыгъэныр\nПрезидентым мызыгъэгум анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр къэралыгъом социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм иIофыгъохэр ары. Мыщ дэжьым мэхьанэшхо зэритыгъэр жъоныгъокIэ унэшъуакIэм къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм ягъэцэкIэн. Мыщ епхыгъэ проектхэм цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр, ахэр зыщыгугъыхэрэр къагъэнафэхэу зэрэщытыр хигъэунэфыкIыгъ. Лъэпкъ проектхэр цIыфхэм, ахэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэным зэрэфэгъэхьыгъэхэр ыкIи Урысыем зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр зишIыхэкIэ а пстэури гъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр къэралыгъом ипащэ къыIуагъ.\n— Пшъэрылъэу зыфэдгъэуцужьыхэрэр илъэс пчъагъэхэм ателъытагъэх. Ау стратегическэ гухэлъэу тиIэхэм ягъэцэкIэн непэ Iоф зыдэтшIэн фаер. Пшъэрылъхэр къиных, ахэм язэшIохын кIочIабэ етхьылIэн фае. Ащ къыхэкIыкIэ псынкIэу Iоф тшIэн, ыпэкIэ тылъыкIотэн фае. ПшъэдэкIыжьым зыщызыдзыехэрэр ежь-ежьырэу IукIыжьыхэмэ нахьышIу. Непэ цIыфхэр пфэгъэделэщтхэп, ахэм зэкIэри дэгъоу зэхашIыкIы, къагурэIо, бюрократиер ашIогъэшIэгъонэп. АхэмкIэ анахь шъхьаIэр ежьхэм ыкIи яунагъохэм ящыIакIэ нахьышIу хъунымкIэ IофшIэныр джырэ уахътэм зэхэщагъэ зэрэхъурэр ары. Мыщ дэжьым гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм зэкIэми яIо зэхэлъэу, шIуагъэ къытэу IофшIэныр агъэпсын фае. Джыри зэ къыхэзгъэщымэ сшIоигъу — хэхъоныгъэм ипроектхэр федеральнэхэу е ведомственнэхэу щытхэп, ахэр лъэпкъ проектых. Ахэм зэфэхьысыжьэу афэхъухэрэр субъект, муниципалитет пэпчъ ащалъэгъун фае, — къыIуагъ Владимир Путиным.\nИлъэс пчъагъэхэм зэгъусэхэу Iоф зэрашIагъэм ыкIи ащ зэфэхьысыжь дэгъухэр зэрэфэхъугъэхэм ишIуагъэкIэ хэхъоныгъэм ипроектхэм мылъкушхо апэIуагъэхьан амал щыIэ зэрэхъугъэр Президентым къыхигъэщыгъ.\n— ЩыIэныгъэр нахьышIум ылъэныкъокIэ зэрэзэхъокIыгъэр джырэблагъэ, мы илъэсым, цIыфхэм зэхашIэн фае. Ахэм яеплъыкIэ, уасэу къыфашIырэм ялъытыгъэу лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн изэфэхьысыжьхэр къэкIорэ илъэсым ипэублэм тшIыщтых. Ащ къыдыхэлъытагъэу хэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэм япшъэрылъхэр зэрэзэшIуахыгъэм уасэ фэтшIыщт, — къыIуагъ УФ-м и Президент.\nУФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъо къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм ягъэцэкIэн Адыгеим зэрифэшъуашэу щызэхэщагъ. Гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм хэтхэм ялэжьапкIэ къэIэтыгъэнымкIэ къэгъэлъэгъонэу щыIэхэм акIахьэх. Къэралыгъом ипащэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэм диштэу мы IофшIэныр республикэм щылъагъэкIотэщт.\nКъэралыгъом ипащэ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэхэм ащыщ демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет. ЦIыф лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ Урысыем сыдигъуи унагъом, сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэным мэхьанэшхо щыраты. Гукъау нахь мышIэми, джырэ уахътэм къэхъурэ сабыйхэм япчъагъэ нахь макIэ мэхъу, ащ лъэпсэ гъэнэфагъи иI. Ау ащ къикIырэп къэралыгъом зи ымышIэу щысыныр. 2000-рэ илъэсхэм япэублэм демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет бэкIэ нахьышIу хъугъагъэ. Непи ащ тыкъыфэкIон амал зэрэщыIэр Президентым къыIуагъ. АщкIэ лъэбэкъу гъэнэфагъэу ашIыщтхэм ягугъу къышIыгъ. ГущыIэм пае, джырэ уахътэм ехъулIэу кIэлэцIыкIухэм апае унагъом тынэу къаIукIэщтхэр урыпсэунымкIэ ахъщэ анахь макIэу шъо-лъырым щагъэуцугъэм фэдизрэ ныкъорэм къыпкъырыкIызэ къалъытэ. 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м щегъэжьагъэу ар фэдитIум нэгъэсыгъэныр игъоу къэралыгъом ипащэ ылъытагъ.\nУнагъом ихахъохэр нахьыбэ хъун зэрэфаер, ар пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр Президентым къыIуагъ. Ащ фэшI ахэм атырэ хэбзэIахьхэм къащыгъэкIэгъэн фае. МыщкIэ екIолIакIэу дгъэфедэн тлъэкIыщтыр къызэрыкIу: сабыир нахьыбэ къэс хьакъулахьыр нахь мэкIэн фае. Сабый зэрыс унагъохэм мы лъэныкъомкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным пае шъолъырхэм предложение гъэнэфагъэхэр къахьынхэу къяжэх. Джащ фэдэу псэупIэ ипотекэм пылъ процентхэр 9-м нэс, нэужым 8-м ыкIи ащ нахь макIэу къегъэIыхыгъэнхэм мэхьанэшхо иIэу къэралыгъом ипащэ къыIуагъ. МыщкIэ джыри зы хэкIыпIэ щыIэу Президентым къыгъэнэфагъ — ящэнэрэ ыкIи ащ къыкIэлъыкIорэ сабый къызэрыхъухьэгъэ унагъом къырихыгъэ ипотекэм щыщэу сомэ мин 450-р къэралыгъом фипщыныжьын ылъэкIыщт, мылъкур федеральнэ бюджетым къыхахыщт. Ар гъэцэкIэгъэным фэшI зэкIэIэбэжьынхэшъ, 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм щегъэжьагъэу IэпыIэгъур аIуагъэкIэныр игъоу ылъэгъугъ. Ны мылъкумрэ сомэ мин 450-мрэ зызэхэбгъахъохэкIэ сомэ мин 900-м ехъущт, ипотекэ къизыхыгъэхэмкIэ ар IэпыIэгъушIу. Мы Iофыгъом пэIухьащт мылъкур гъэнэфэгъэным фэшI бюджетым зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм Правительствэри, УФ-м и Къэралыгъо Думи фэхьазырынхэ фаеу къыIуагъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яшIынкIэ гъэхъэгъэшIухэр зэрэщыIэхэр Президентым къыхигъэщыгъ. Ащ дакIоу 2021-рэ илъэсым ыкIэм нэс яслехэм алъэныкъокIэ щыIэ гумэкIыгъохэр зэкIэ дэгъэзыжьыгъэнхэ, чIыпIэ мин 270-м нахь мымакIэу гъэпсыгъэн фаеу къыIуагъ, ащ щыщэу мин 90-м мы илъэсым телъытэгъэн фае.\nАР-м и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, сабыибэ зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным иIофыгъо янэплъэгъу рагъэкIырэп. Илъэси 3 — 7 зыныбжь сабыйхэм зэкIэми кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIонхэ амал яI. Илъэси 3-м нэс зыныбжьхэм чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм епхыгъэ IофшIэнышхо джырэ уахътэм агъэцакIэ. Ащ къыдыхэлъытагъэу мыщ фэдэ гъэсэныгъэм иучреждении 4-м яшIын рагъэжьагъ.\nЦIыфхэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъоу псауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэми къэралыгъом ипащэ къащыуцугъ. Мы системэм зэхъокIыныгъэшIухэр щэкIох нахь мышIэми, медицинэ фэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм цIыфхэр бэрэ ымыгъэразэхэу къыхэкIы. УищыкIэгъэ специалистым уекIолIэным пае чэзыум бэрэ ухэтын фае, псынкIэу ыкIи ыпкIэ хэмылъэу зябгъэуплъэкIуныр къины. Президентым пшъэрылъэу къыгъэуцугъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым Урысыем ипсэупIэхэм адэс цIыфхэм зэкIэми медицинэ IэпыIэгъур алъыIэсын фае. Ащ пае медицинэ учреждениякIэхэр ашIыщтых, щыIэхэр агъэкIэжьыщтых. Сымэджэщхэм, поликлиникэхэм, аптекэхэм, врачхэм ыкIи цIыфхэм электроннэ зэпхыныгъэм иамалхэр къызфагъэфедэным тегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр илъэсищым зэтегъэуцогъэн фае. Джащ фэдэу медицинэ IофышIэхэм ягъэхьазырыни мэхьанэшхо ратыщт. Программэу «Земский доктор» зыфиIорэм зыныбжь илъэс 50-м ехъугъэхэри хэлэжьэнхэ амал яIэныр Президентым игъоу ылъытагъ. Къоджэ псэупIэм е къэлэ цIыкIум ахэм Iоф щашIэнэу зырахъухьэкIэ, зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу аратыщт: врачхэм — сомэ миллион, фельдшерхэм — сомэ мин 500. Адэбз узым пэшIуекIогъэным ипрограммэ игъэцэкIэн илъэсихым къыкIоцI сомэ триллионым нахь мымакIэу пэIуагъэхьащт.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, проектэу «КIэугъоекIо поликлиникэр» зыфиIорэр апэу зыщагъэцэкIэнэу зыщырагъэжьэгъэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. ПсэупIэу Iудзыгъэхэм ащыпсэухэрэм шэпхъэшIухэм адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ республикэм щызэшIуахыгъэр бэ. Мы илъэситфым къыкIоцI мобильнэ фельдшер-мамыку IэзапIэхэр шъолъырым имуниципалитетхэм зэкIэми ащагъэпсынхэу агъэнафэ.\nЭкологием епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын непэ обществэм мэхьанэшхо зэрэритырэр Президентым ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ. Анахь шъхьаIэу мыщ дэжьым щытыр коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIон ары. 2019-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хэкIым идэщын епхыгъэ шIыкIакIэм шъолъырхэр техьанхэу рагъэжьагъ. Мыщ дэжьым хэкIым идэщын пэIухьэрэр нахьыбэ хъугъэ закъокIэ хъущтэп, ахъщэ зыфатырэр, мы лъэныкъом зэхъокIыныгъэшIухэр зэрэфэхъухэрэр цIыфхэм алъэгъун фае. Ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм Урысые народнэ фронтым хэтхэр, ныбжьыкIэхэр лъыплъэнхэу закъыфигъэзагъ. Экологием ылъэныкъокIэ щыIэ гумэкIыгъохэр дэгъэзыжьыгъэнхэр пстэуми япшъэрылъэу зэрэщытыр В. Путиным къыIуагъ.\nЭкологием епхыгъэ Iофыгъохэм Адыгеим мэхьанэшхо щараты. Республикэм ипащэу КъумпIыл Мурат къызэригъэнафэу, муниципалитетхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм дакIоу, чIыпIэхэм ячIыопс бай къэухъумэгъэным мэхьанэшхо иI.\n2000-рэ илъэсым шэпхъэшIухэм адиштэрэ еджапIэхэм япчъагъэ процент 12-м кIахьэщтыгъэмэ, 2018-м ар процент 85-м нэсыгъ. Арэу щытми, кIэлэеджэкIо мин 200 фэдиз амыгъэфэбэрэ е псырыкIуапIэ зэмыкIолIэрэ учреждениехэм ащеджэх. Ащ фэдэ еджапIэ зэрыт шъолъырхэм илъэситIум къыкIоцI гумэкIыгъохэр дагъэзыжьынхэ фаеу къэралыгъом ипащэ пшъэрылъ къафишIыгъ. 2021-рэ илъэсым ехъулIэу псынкIэу Iоф зышIэрэ Интернетыр еджапIэхэм зэкIэми ящэлIэгъэн фае. 2020-рэ илъэсым щыублагъэу программэу «Земский учитель» зыфиIорэм иIофшIэн ригъэжьэныр игъоу ылъытагъ.\nГъэсэныгъэм исистемэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм епхыгъэ IофшIэныр зыпкъ итэу Адыгеим щызэхащагъ. 2018-рэ илъэсым материальнэ-техническэ ыкIи егъэджэн базэм игъэкIэжьын сомэ миллион 230-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъугъэным исистемэ гъэпсыгъэ хъугъэ.\nГъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм, бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэрэ нэмыкI специалистхэм ялэжьапкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэу зынагъэсыгъэхэр къырагъэIыхы зэрэмыхъущтыр регионхэм япащэхэм агу къыгъэкIыжьыгъ. Ащ дакIоу экономикэм епхыгъэ лэжьапкIэми хагъэхъон зэрэфаер къыIуагъ. 2021-рэ илъэсым ехъулIэу къэралыгъом иэкономикэ хэхъоныгъэу ышIырэр проценти 3-м ехъун фаеу пшъэрылъ щыт. Джащ фэдэу инфляциер нахь макIэ шIыгъэным Правительствэм ыкIи Гупчэ банкым анаIэ тырагъэтын фаеу къафигъэпытагъ. АщкIэ амалышIухэр непэ зэрэщыIэхэр хигъэунэфыкIыгъ. Урысыем ибизнесменхэм шIуагъэ къытэу Iоф ашIэнымкIэ ыкIи нэмыкIхэм янэкъокъунхэ амал яIэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэр экспортым зиушъомбгъуныр ары.\nБизнесым хэщагъэхэм шIуагъэ къытэу яIофшIэн зэхащэнымкIэ Адыгеим щызэшIуахыгъэр бэ. Мы аужырэ илъэситIум инвестициехэм алъэныкъокIэ щыIэ Лъэпкъ рейтингым республикэр къыщыдэкIоягъ ыкIи къэралыгъомкIэ я 24-рэ чIыпIэр ыубытыгъ. Къалэу Шъачэ щыкIогъэ Урысые инвестиционнэ форумым илъэхъан предприятиякIэхэр ыкIи энергетикэм ипсэуалъэхэр шъолъырым щышIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэм кIэтхагъэх.\nМы лъэныкъом хэхъоныгъэхэр ышIынхэм мэхьанэшхо иIэу Президентым къыгъэнэфагъ. Культурэм и Унэу къуаджэхэм адэтхэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын сомэ миллиард 17 фэдиз пэIуагъэхьащт. Ащ нэмыкIэу къэлэ цIыкIухэм культурнэ хэхъоныгъэхэр ашIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ гупчэхэм ягъэпсын пае сомэ миллиарди 6 афатIупщыщт. Шъолъырхэм ащыIэ музейхэм, театрэхэм, тхылъеджапIэхэм хахъоу къаIэкIахьэрэм телъытэгъэ хэбзэIахьыр атырахыщт.\nМыщ фэдэ екIолIакIэм Адыгеим и ЛIышъхьэ дыригъэштагъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын, блэкIыгъэ илъэсым культурэм и уни 5-м гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх. Мы илъэсым учреждении 8 зэтырагъэпсыхьанэу агъэнафэ. Къуаджэхэм адэт культурэм иунэхэм ягъэцэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ «гъогу картэ» республикэм щаштагъ.\nУФ-м и Президент Федеральнэ зэIукIэм фигъэхьыгъэ Тхылъым АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къытегущыIэзэ, къэралыгъом ипащэ къыгъэнэфэгъэ лъэныкъо пстэури цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм зэрадиштэхэрэр къыIуагъ.\n— Джэпсалъэм ыуж шъолъыр пэпчъ ащыпсэурэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным фэIорышIэщт лъэбэкъу гъэнэфагъэхэр зэрэщыIэщтхэм сицыхьэ телъ. Стратегическэ пшъэрылъхэр шIуагъэ къытэу гъэцэкIэгъэнхэм пае тшIэн фаехэм къэралыгъом ипащэ тынаIэ атырытигъэдзагъ. А пстэури УФ-м и Президент иунашъохэм ыкIи лъэпкъ проектхэм къадыхэлъытагъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Республикэм щырагъэжьэгъах\nСледущая Мурат Кумпилов: «Адыгея заинтересована в развитии дорог в южном направлении»


Джыри IофшIэгъитIу — Адыгэ макъ\nРедактор 06.12.2021 06.12.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nТхакIоу, усакIоу Хьакъунэ Заремэ мы мафэхэм итхылъитIу къыдэкIыгъ. «ШкIэмафэрэ иныбджэгъухэмрэ» зыфиIорэм кIэлэцIыкIумэ апае рассказхэр къыдэхьагъэх, «Джэгур джэгушху!» ыIуи цIэ зыфишIыгъэм ибаснэхэр дэтых. Мы хъугъэ-шIагъэр ары Заремэ зыфэдгъэзэнэу зыкIэхъугъэр.\nИлъэс 20 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ синэIосэ хъулъфыгъэу гъэшIэгъон горэ е цIыфмэ агу, апсэ нэсын горэ ытхыныр езымыпэсырэм Заремэ риIоу зэхэсхыгъагъ: «Арэп, сыда мы птхыгъэр зыщыщыр, илъэс 50-рэ зэгъусагъэхэми къаIо, къэзэрэщэгъэ къодыеми къаIо, сшIэрэп ащ фэдэ усэ зыкIэптхын фаер!» Хъулъфыгъэм зыфиIуагъэр «ТызэхэкIыжьы» зыфиIорэ орэдыр ары. Шъыпкъэ, орэдыр зэхэкIыжьыным зиIоф нэсыгъэ зэшъхьэгъусэхэми, егъашIэми зэхэмыкIыжьыщтхэми къаIощтыгъ. Заремэ ытхыгъэр шIомыхъатэу игугъу авторым фишIыгъэми, ымышIахэу усакIом иIофшIагъэ осэшхо ритыгъ. ЦIыфыбэмэ гущыIэхэр ашIэхэу, орэдышъом илъхэу ахэр къаIохэмэ, зытхыгъэмкIэ ар насыпыгъэшху.\nГущыIэхэр орэдышъом изылъхьагъэхэр Гъонэжьыкъо Аскэр. Орэдыр заусыгъэм илъэсыбэ тешIагъэми, ар бэмэ агу рехьы, непи къаIо. Орэдыр заусыгъэ лъэхъаным Адыгэ телевидением «ТышъуфэгушIо» ыIоу къэтын ыгъэхьазырыщтыгъ. Ащ къатхэрэм инахьыбэр «ТызэхэкIыжьы» зыфиIорэ орэдым къыкIэлъэIущтыгъ. Ащ фэдэу Заремэрэ Аскэррэ зэдаусыгъэ орэдэу «Сыд силажьэр?» зыфиIорэри анахьыбэрэ къаIорэ орэдхэм ащыщыгъ. Ар орэдыIо цIэрыIохэу Нэхэе Тэмарэ, ХъокIо Сусанэ, Дзыбэ Фатимэ, Нэхэе Анжелэ къаIо. Барцо Руслъани Заремэ иусэхэр орэдышъом рилъхьагъэхэу орэдыбэ иI. Ахэм ащыщых «Адыгэ лъэпкъыр», «Адыгэ намыс», «Адыгэ орэд», «Сыгу мэхъу къэгъэгъалъэу» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. Мы чIыпIэм къыщыхэзгъэщымэ сшIоигъу дунаим щызэлъашIэрэ инджылыз орэдыIо купэу «Queen» зыфиIорэм иорэдэу «Мы чемпионы» зыфиIорэр Заремэ зэридзэкIи, Нэхэе Азэмат оранжировкэ ышIи Ванкувер Олимпиадэу щыкIорэм адыгабзэкIэ ансамблэу «Ислъамыем» къызэрэщиIогъагъэр.\nЗаремэ ыгу хэзыгъэкIырэм пхъашэу джэуап ритыжьынэу ишэнкIэ щытэп. Арын фае орэдым илъ гущыIэхэм яхьылIагъэу дыджэу хъулъфыгъэм къыриIогъэ гущыIэхэм япэгъокIэу зыпари зыкIыримыIогъагъэри. Шъыпкъэ, ежьыри ныбжьыкIагъ, етIани ищыIэныгъэ щыщ Iахьэу къыкIугъэм къинэу щилъэгъугъэм къыхэкIэу ыгу хэзыгъэкIырэми псынкIэу фигъэгъущтыгъ. Непэ ыныбжь уцугъэми, ишэнкIэ къызэтенагъ. ЦIыф къызэрыкIу, хьалэл, гукъабз, анахь лъэшэу ыгу хэзыгъэкIыгъэми неущ IэпыIэгъу фэхъунэу хьазыр, цIыф дэгъу цIыкIу. АрынкIи хъун ытхыхэрэр цIыфхэм ежьхэм яхьылIагъэм фэдэу къызкIашIошIырэр. Ащ ехьылIагъэу иныбджэгъухэр щхыхэзэ къэбархэр къаIуатэх. Ащ фэдэу Заремэ игущыIэхэм атехыгъэ орэдым едэIурэ бзылъфыгъэм гъыныр къыхидзагъэти, къэхъугъэмкIэ зеупчIыхэм, «Сэ къысэхьылIагъ ар, сэрын фае зытыритхыкIыгъэр» ыIогъагъ.\nДжыри зы къэбар. Заремэ итворчествэ фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъоу къоджэ клубым щыкIорэм нысэмрэ гуащэмрэ афэгъэхьыгъэ усэм зезыщэрэр къеджэ, чIэсыр зэкIэри мэщхы. Зы бзылъфыгъэ къэнэшхъэигъ, чэфынчъэу щысыти, къыгосхэр къэхъугъэмкIэ зеупчIыхэм, «Мыр зытхыгъэ бзылъфыгъэм сешIэ сэ, сикъэбар щыгъуаз, сэры зытырихыгъэр» ыIогъагъ. Усэр фэгъэхьыгъагъ гуащэм ышыпхъоу нысэм дэжь къызыкIокIэ ушэтыпIэ пчъагъэ изыгъэуцорэм.\nЗаремэ адрэмэ атезыгъэкIырэ шэныбэ хэлъ. ГущыIэм пае, ытхыгъэ текстыр езбырэу къэзыIорэ тхакIохэм афэдэп, къышIэжьыщтхэп. «Орэдым ралъхьэгъэ усэм игущыIэхэр къытфэгъэхьых» аIоу къыфэтхагъэхэм ялъэIу ыгъэцэкIэным пае къызыдэхьэгъэ тхылъыр къыгъотынышъ, тыритхыкIын фае. «Ау зы сисатыр зыгорэм ыгъэфедагъэмэ, къэсшIэжьыщт», — еIо Заремэ.\nДжы итхылъыкIэхэм зафэдгъэзэн. Зыр «ШкIэмафэрэ иныбджэгъухэмрэ» зыфиIорэр ары. Ар ыпкIэ хэлъэу О. Г. Магариным иунэе тхылъ тедзапIэ къыщыдигъэкIыгъ. «Джэгур джэгушху!» зыфиIорэр Адыгэ тхылъ тедзапIэм къыхиутыгъ. Апэрэр кIэлэцIыкIухэм апае тхыгъэ.\nМыр кIэлэцIыкIумэ апае ятIонэрэ IофшIагъэу Заремэ иI. Мыр мыщ ыпэкIи «Ныбджэгъу къысфэхъу» ыIоу тхылъ гъэкIэрэкIагъэ къыдигъэкIыгъагъ.\nКIэлэцIыкIухэм апае утхэныр Iоф къызэрыкIоу щытэп. Анахьэу къоджэ сабыйхэу джыри еджапIэм чIэмыхьагъэхэри урысыбзэкIэ зэрэгущыIэхэрэр къызыдэплъытэкIэ. Ау Заремэ кIэлэцIыкIухэм ягупшысакIэ, идунэететы-кIэ къыгурыIоу зэрэщытыр итхыгъэхэм къагъэлъагъо. «Ныбджэгъу къысфэхъу» зыфиIорэр усэ шъуашэм илъэу къыдэкIыгъагъэмэ, джы прозэкIэ тхыгъэу рассказхэр авторым ыгъэпсыгъэх.\nТхылъыр кIэрэкIэ дэд. Ар къызэрэзэгопхэу кIэлэцIыкIу дунэе гъэшIэгъоным ухэхьэ. АщкIэ IэпыIэгъу хъухэрэр сурэт хьалэмэтэу дэтхэр ары. Рассказ пэпчъ къызтегущыIэрэм елъытыгъэу зы сурэт хэт. Тхыгъэр дэгъоу къыбгурыIонымкIэ а сурэтхэм мэхьанэшхо яI. Рассказхэр зыфэгъэхьыгъэхэр къоджэ щыIакIэр ары. Ащ епхыгъэх геройхэр. Ахэм ятеплъэ, яшэн ялъытыгъэу сурэтхэри гъэпсыгъэх. Шъхьадж ыгу илъыр ынэгу къыкIэщы. ЯгушIуагъуи, ягухэкIи, мырэзэныгъэу яIэри анэгухэм акIэолъагъо.\nХэта геройхэр? Анахь шъхьаIэр ШкIэмаф. Ащ иныбджэгъух Хьаухьау, бжьэу Жьыжьыжь, шъомпIэжъэу Жъыжъыжъ, хьэ цIыкIоу Ныбац, аргъоеу Нынын. Мыхэр ыкIи нэмыкI псэушъхьабэу рассказхэм ахэтхэр ШкIэмафэ къешIэкIыгъэх, хъугъэ-шIагъэхэм зэкIэми ягупчэ ар ит. Рассказ пэпчъ зэщыгъо хэмытэу гъэпсыгъэ, хъугъэ-шIагъэхэм псынкIэу узыхащэ, ащыщ охъу. Гъэсэпэтхыдэу узэзэщэу къыптеIункIэрэм фэмыдэу дэгъумрэ дэимрэ къыбгурагъаIоу рассказхэр гъэпсыгъэх. Псэушъхьэхэм, хьацIэ-пIацIэхэм язэфыщытыкIэ, ахэм шIуагъэу ахэлъхэр авторым къеIуатэ. Дахэу уадэзекIомэ ахэми къызэрагурыIорэр, гушIонхэ зэралъэкIырэр, агу хэбгъэкIы зэрэмыхъущтыр геройхэм язекIуакIэхэмкIэ Заремэ къегъэлъагъо.\nЫпшъэкIэ къызэрэтIуагъэу, рассказ цIыкIухэр къоджэ щыIакIэр ары зыфэгъэхьыгъэхэр. Чылэм къыщыхъугъэу, адыгэ унагъом щапIугъэхэу адыгабзэкIэ еджэшъурэ сабыйхэр ыгъатхъэхэу тхылъым еджэнхэу къысшIошIы, ау къалэм щыпсэурэ кIэлэцIыкIухэу адыгабзэр зыIутымылъхьагъэхэм ащ гухахъо зэрэхамыгъотэщтыр сыгу къео. Сыдэущтэу ахэм къагурыIощт Ныбац, Нынын, Жьыжьыжь, ЛъэбжъэпIый, Дышъэсыдж псэушъхьэхэм зыкIараIуагъэр?! Рассказхэр еджэгъошIухэу, гущыIэухыгъэхэр кIэкIхэу, хьарыфхэр иныхэу гъэпсыгъэх. Къэбар пэпчъ жьы кIэт, хъугъэшIагъэхэр псынкIэу къызэкIэлъэкIох. Геройхэм язекIуакIэкIэ, хэкIыпIэу Iофхэм къафагъотхэрэмкIэ сабыйхэр угу къагъэкIы.\nТхылъыр ипчъагъэкIэ 300 ныIэп зэрэхъурэр. Сэ сишIошIыкIэ, ащ фэдэ тхылъ кIэракIэ адыгэ унагъо пэпчъ иIэмэ шIоигъощт.\nХьакъунэ Заремэ жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ тхэнэу амал зэриIэм ишыхьат ибаснэхэр къызыдэхьэгъэ тхылъэу «Джэгур джэгушху!» зыфиIорэр. ТхакIом ар я 12-рэ тхылъэу къыдигъэкIыгъ. ТапэкIи ащ баснэхэр къыхиутыхэу хъугъэ, ау арэущтэу хэушъхьафыкIыгъэу апэрэу мы IофшIагъэр къыдигъэкIыгъ.\n«Баснэхэм ятхын жанрэ пстэоу литературэм хэтхэм анахь къин. Ахэр гукIэ нахьыбэрэ къепхьакIынхэу мэхъу. Баснэм мораль хэплъхьан фае. ГущыIэ щэрыуабэ къызэкIэлъэкIокIэ икъущтэп, баснэм о хаплъхьэрэ моралыр тхылъеджэм хилъэгъон, къыхищын фае», — еIо авторым.\nIэпэIэсэныгъэу хэлъым ишIуагъэкIэ а пшъэрылъыр ыгъэцэкIэн, къызытегущыIэрэр нэм къыкIигъэуцоу итхыгъэ ыгъэпсын елъэкIы. Заремэ сэмэркъэу шIыкIэм тетэу щыIэныгъэм хэхъухьэрэ мыхъо-мышIагъэхэм акIэнакIэ: нэе-псыехэр, хьагъу-шъугъухэр, къолъхьэIыххэр еумысых. Арышъ, зэраIо хабзэу, еджэрэ пэпчъ тхылъым ыгу рихьын, шIогъэшIэгъонын дигъотэщт.\nСледущая ИшIушIагъэ хэлъ мамыр псэукIэм


Уджым имэфэкI | Адыгэ Макъ\nАдыгеим и Тэхъутэмыкъое район щызэхэщэгъэ инструментальнэ ансамблэу «Уджым» хыIушъо Шапсыгъэм концертищ къыщитыгъ.\nИкIыгъэ илъэсым ансамблэр зызэхащагъэр илъэс 25-рэ зэрэхъугъэр игъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIыгъ. Республикэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм закъыщагъэлъэгъуагъ, Шапсыгъи къэсыгъагъэх. Мыщ «Уджыр» шIу щалъэгъу, къэкIо зэпытыгъэхэми ягуап.\nБэмышIэу ансамблэм лъэпкъ культурэм и Гупчэу ПсышIопэ районым щыIэм исценэ зыкъыщигъэлъэгъуагъ. Джыри ащ хэтхэр шапсыгъэ Адыгэ хасэм Шъачэ къыригъэблагъэхи, инструментальнэ музыкэм июбилей фестивалэу «КъегъаIу адыгэ пщынэм» зыфиIорэм хэлэжьагъэх. ПсэупIэхэу Хьаджыкъо, ШэхэкIэй ыкIи Ныджэпсыхъо концертхэр къащатыгъэх. Ахэм орэдыIохэу ХьакIэцIыкIу Майе, Ацумыжъ Адам, Мышъэ Азидэ, КIакIыхъу Нухьэ ахэтыгъэх.\nАнсамблэм ипащэу Къэлэкъутэкъо Инвер къеIуатэ: «Уджыр» 1993-рэ илъэсыр ары зэхэщагъэ зыхъугъэр. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Таймэз Щамсудин ары ар ылъэ тезыгъэуцуагъэр. Апэрэ илъэс шъыпкъэм ансамблэм «народный» зыфаIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Нэужым Урысыем, Адыгеим ыкIи Пшызэ Iушъо культурэмкIэ язаслуженнэ IофышIэу КIыргъ Юрэ ар зэрищагъ.\nА лъэхъаным къамылым, шыкIэпщынэм, Iэпэпщынэм къыфагъэзэжьэу рагъэжьэгъагъ. Ансамблэм ижъырэ адыгэ орэдыжъхэр, композиторхэу Натхъо Джанхъот, Тхьабысымэ Умарэ, КIыргъ Юрэ, Лъэцэрыкъо Кимэ аусыгъэхэ орэдхэмрэ мэкъамэхэмрэ цIыфхэр арагъэдэIущтыгъэх.\n«Уджым» музыкантибл хэт: Къэлэкъутэкъо Инвер, КIыргъ Юр, Темрыкъо Адам, Тыкъо Рустам, ШъэуапцIэкъо Адам, Мышъэ Аслъан, ШъхьакIумыдэ Хьаджислъан. Ахэр ренэу район, республикэ, шъолъыр ыкIи дунэе фестиваль-зэнэкъокъухэм ахэлажьэх, шIухьафтыныбэ къаратыгъэу яI.\n— ТыкъызэрэрагъэблэгъагъэмкIэ ыкIи дахэу къызэрэтпэгъокIыгъэхэмкIэ шапсыгъэ Адыгэ хасэм ипащэу КIакIыхъу Мэджыдэ, цIыфэу къытэплъыгъэхэм тызэрафэразэр ятэIо. Культурэм и Унэу концертхэр къызщыттыгъэхэм язалхэм цIыфхэр ачIизыгъ. Къытэплъыхэрэр къэтIорэ орэдхэм къадежъыущтыгъэх. Къэгъэлъэгъонхэр мэфэкIым фэдагъэх, — къыIуагъ Инвер.


ТIуапсэ Пресс - КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI - адыгэхэм дышъэр псым къызэрэхахыщтыгъэр\nКъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI - адыгэхэм дышъэр псым къызэрэхахыщтыгъэр\nadmin - 2016-01-14 12:31:33\nНысащэм, джэгум е нэмыкI гушIогъо зэхахьэм загъорэ уащырихьылIэу къыхэкIы зыгорэ иахъщэ шъхьамысэу, етIупщыгъэу къыщытэу.\nПшъэрылъ кIэракI (пектораль), дышъэ зырызакI, Iошъхьэ Iужъу, Украинэр. (Псыхъоу Днепрэ Iушъо Iутыгъэ Iуашъхьэм къыщычIахыгъ. 1970-рэ илъэс).\nАщ имылъку римытэкъухьанэу зыраIокIэ, къареIожьы: «КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI!» Мыр гущыIэжъ, ар сыдэу щытми гущыIэ пэгъодзэу къызэрамыугупшысыгъэр гъэнэфагъэ. Сыд ащ имэхьанэр, сыдрэ лъэхъана къызежьэгъэн ылъэкIыщтыр? Лэбэ мыжъуакIэ сыда арэу лъапIэу къыхэпхын плъэкIыщтыр?\nУегупшысэмэ, гъэшIэгъон горэмэ ацыпэ къэоубыты. ОсэшIу зиIэу пасэм Лабэ имызакъоу, псыхъохэм къахахыщтыгъэр, джыри къахэпхын плъэкIыщтыр сыда? Гъэнэфагъэу дышъэ. БэшIагъэу адыгэ чIыгужъым ахэр зыхэлъ псыхъохэр къыщыхагъэщыгъагъэх. Шъыпкъэ, а лъэхъанэхэм апэрапшIэу къаIэкIахьэщтыгъэхэр иныгъэх, мыжъуакIэмэ афэдизыгъэх. Ахэм зызэрагъэкIэрэкIэщтхэр ахашIыкIынхэу ащыгъум ашIэщтыгъэп. Тхьамадэмэ (жрецхэм) яфэIо-фашIэмэ ащагъэфедэщтыгъэх. Зэрэжъыурэм фэшI тыгъэм къыпызыгъэ мыжъоу енэгуещтыгъэх, «тыгъэ мыжъокIэ» яджэщтыгъэх. Нэужым, охътабэ зытешIэм, пшэхъуацэмэ афэдэу жъгъэйхэри псым къыхазыкIынхэу зэрагъэшIэгъагъ.\nПсым пшэхъо къызэрыкIоу ыхьырэмэ дышъэцэ жъгъэйхэр ахэлъхэу мэхъу. Чъыгыбэ зыIут псыхъохэм апэчIынэтIэ псычIэхэм лъэпсэ жъгъэибэр, Iудэнэ зэхэхъытыхьагъэхэм афэдэхэу, Iужъоу щызэуIух. Пшэхъо къызэрыкIор ахэм аблихы зыхъукIэ, нахь псынкIэшъ, псым ехьы, дышъэр онтэгъушъ, ахэтIысхьэ. Псыр зызэкIакIокIэ, лъапсэмэ «апыхъогъэ» пшэхъо жъыухэр къыпагъэтэкъухэти, агъэткIущтыгъэх.\nПшъэрылъ кIэракIэм (пектораль) ыгузэгу ит скульптурэхэр. (Днепрэ Iушъо къыщычIахыгъ).\nЛъэпсэ жъгъэйхэм дышъэ пшахъор къызэрапынэрэмкIэ къашIэгъагъ псычIэм пырацэу зыгорэ иплъхьэмэ, дышъэ пшахъохэр зэриугъоищтхэр. Цы Iужъу зытет мэлышъор ащкIэ Iэрыфэгъу шъыпкъ. ЧIыпIэхэу чъыг лъапсэмэ дышъэр зыщапыхъоу къыхагъэщыгъэхэм мэлышъохэр ахалъхьэхэу аублэгъагъ. Псыормэ амыхьынхэу ахэм шъодэн лъэпсхэр ападэщтыгъэх. ПсычIэм щаубгъути, бэщ папцIэхэр лъэпсымэ арагъэкIыхэти, псычIэм хаIулIэщтыгъэ. Зэрэхагъэлъыщтыгъэм ибагъэ тшIэрэп, ау уахътэ тешIэу, дышъэр ащ хизы зыхъукIэ, къызэкIоцIащыхьэти, фэсакъыхэзэ къыхахыжьыщтыгъэ. Мэлышъом къыхагъэтэкъугъэр агъэткIущтыгъэ ыкIи IэпэIасэхэм ащ пкъыгъохэр хашIыкIыщтыгъэх.\nТызэджагъэмэ къахэфэгъагъ тилъэхъанэ шакIо горэм къехъулIэгъагъэр. Псыхъор зэкIэкIуагъэу, чэнджэу зэпырыкIызэ, лъэпсэжъые Iэрамышхо къыхэжъыукIэу ылъэгъугъ. ШIогъэшIэгъонэу къыхихынэу къызыкIаIэм, дышъэ пшэхъо гъожьыбзэу апыугъоягъэхэр зэкIэ псым пилъэсыкIыхи зэбгырихыгъэх. Ар къызехъулIэм къыгурыIуагъ дышъэ къыгъоти, «ыIэхъомбэ тIуакIэмэ зэрадэкIыжьыгъэр».\nБэшIагъэу адыгэмэ дышъэм хэшIыкI фыряIэу Iоф дашIэ. ТиIуашъхьэхэм къачIэтхыжьхэрэм дэгъоу ар къытагъашIэ. А ижъырэ IэшIэгъэ лъапIэхэр гъэшIэгъоных, зэмылIэужыгъох, нэр пIэпахэу дахэх. ТичIыпIабэмэ ахэр къызэращагъотыжьхэрэм къеушыхьаты дышъэ- чIэхыпIэхэр, IэпэIэсэ дэгъухэр мымакIэу тилъэпкъ зэриIагъэхэр.


Джыри зы псэупIэ щатIупщыщт | Адыгэ Макъ\nДжыри зы псэупIэ щатIупщыщт\nМыекъопэ районым ит станицэу Абадзехскэр гъэстыныпхъэ шхъуантIэр зынэмысыгъэ псэупIэ мэкIэ дэдэу Адыгеим къинагъэхэм ащыщыгъ.\nДжы мары шышъхьэIу мазэм а Iофыгъор зэшIохыгъэ хъущт. Илъэс заулэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэу мыщ щашIыщтыгъэр аухыгъ.\nКъоджэ псэупIэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ федеральнэ программэу 2014 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытагъэм къы-хиубытэу ар станицэм щагъэпсыгъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэу программэм ипхырыщын фэгъэзагъэм къызэрэщытаIуагъэмкIэ, 2014-рэ илъэсыр ары гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэхэм якъудыин зырагъэжьэгъагъэр. ПстэумкIи километрэ 44860-м ехъу ашIыгъ, сомэ миллион 80 фэдиз ащ пэIухьагъ.\nУнэхэм ящэлIэгъэным фэшI кооперативэу зэхащагъэм щагу 500 хэхьагъ. Ахэм ащыщэу 93-мэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэр агъэфедэнымкIэ ищыкIэгъэ техническэ амалхэр яIэ хъугъэ. IофшIэн пстэури аухыгъэу шышъхьэIум и 24-м гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэхэр атIупщынхэ гухэлъ яI.\nУрысые Федерацием исубъектэу гъэстыныпхъэ шхъуантIэр цIыфхэм аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ апэ итхэм Адыгеир ащыщ. Республикэм ипащэхэр федеральнэ программэ зэфэшъхьафэу гъэстыныпхъэм ирыкIуапIэхэм ягъэпсын къызщыдэлъытагъэхэм субъектыр ахэгъэлэжьэгъэным лъэшэу Iоф зэрэдашIэрэм ишIуагъэкIэ, процент 92-у Адыгеим ар гъэцэкIагъэ щыхъугъ.\nКъоджэ псэупIэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр ягъэшIыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэ ахъщэу къыфэкIощтым нэмыкIэу субъектым ежь иIахьи къыхилъхьан фаеу къыщыдэлъытагъ. Ар гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм ишIуагъэкIэ 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу Мыекъопэ районым изакъоу псэупIиплIымэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэхэр ащыкъудыигъэ хъугъэ. НэмыкI муниципальнэ образованиехэри мы программэм къыхиубытагъэх.\nДжащ фэдэу ПАО-у «Газпромымрэ» Адыгеимрэ республикэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр IэкIэгъэхьэгъэным фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм ишIуагъэкIэ 2020-рэ илъэсым нэс Джэджэ, Кощхьэблэ, Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое ыкIи Шэуджэн районхэм япсэупIэ 26-мэ ар ящэлIагъэ хъущт.


Республика Адыгея - Щэрыон спортым тегущыIагъэх\nЩэрыон спортым тегущыIагъэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем щэрыонымкIэ и Союз ипрезидентэу Владимир Лисиным тыгъуасэ IукIагъ.\nСоюзыр яIэпыIэгъоу щэрыонымкIэ Адыгеим зэнэкъокъухэр щызэхэщэгъэнхэм, мы спорт лъэпкъым имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным афэшI еджапIэхэм Iоф адэшIэгъэным, олимпийскэ резервыр гъэхьазырыгъэным иIофыгъохэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх. ЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Муратрэ ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Союзым игъэцэкIэкIо директорэу Анна Лещиковамрэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум ипэублэ республикэм къэкIуагъэхэ хьакIэхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зафигъэзагъ. Мы спорт лъэпкъым шъолъырым мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, ащ фэшI спорт-щэрыопIэ комплекс Мыекъуапэ къызэрэщызэIуахыгъэр къыхигъэщыгъ.\n— Базэу дгъэпсыгъэм зэрифэшъуашэу Iоф едгъэшIэнэу тыфай. Союзым иIэпыIэгъукIэ щэрыонымкIэ Урысыем ичемпионатрэ пневматическэ Iашэ щэрыонымкIэ зэнэкъокъурэ Адыгеим щыкIуагъэх, регион зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэ спортсменхэр ащ хэлэжьагъэх. ТапэкIи тизэпхыныгъэ дгъэпытэным, Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным тыщэгугъы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСпортышхом ыкIи лъэгапIэхэм уафэзыщэрэ спортым заушъомбгъуным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, тирэу къызэIуахыгъэм ишIуагъэкIэ щэрыон спорт лъэпкъхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ амалышIухэр щыIэхэ ыкIи сэнаущыгъэ зыхэлъ спортсмен ныбжьыкIэхэу ащ пыщагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъугъэхэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. АщкIэ щысэ зытырахынхэ спортсмен цIэрыIохэр Адыгеим иIэх — Сидней щыкIогъэ Олимпиадэм ичемпионэу Сергей Алифиренкэр ыкIи Лондон щызэхащэгъэ Паралимпийскэ джэгунхэм текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэ Валерий Пономаренкэр.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, спорт-щэрыопIэ тирым ишIын 2015-рэ илъэсым рагъэжьагъ. Ащ зэкIэмкIи сомэ миллион 86,3-рэ пэIуагъэхьагъ. Сомэ миллион 45,8-р — федеральнэ гупчэм, сомэ миллион 40,5-р — республикэ бюджетым къатIупщыгъэх. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэгъэ комплексым тири 4 хэхьэ, ахэм метрэ 25-рэ ыкIи 50 арылъ. Дунэе мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэр мыщ щызэхэпщэнхэ плъэкIыщт. Ащ дакIоу республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ зэнэкъокъухэм мыщ защыфегъэхьазыры.\nВладимир Лисиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, щэрыон спортым ылъэныкъокIэ республикэм хэхъоныгъэшIухэр ышIыгъэх, шъолъырым щыкIогъэхэ зэнэкъокъухэр шэпхъэшIухэм адиштэу зэхащагъэх. Мы спорт лъэпкъым пыщагъэхэм япчъагъэ хэгъэхъогъэным фэшI кIэлэеджакIохэм, ныбжьыкIэхэм Iоф адэшIэгъэным мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Зэнэкъокъухэм язэхэщэнкIи, сэнаущыгъэ зыхэлъ спортсмен ныбжьыкIэхэм якъыхэхын исистемэ нахьышIу шIыгъэнымкIи, нэмыкIхэмкIи Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр къыIуагъ.\n— Адыгеим щырэхьат, лъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэ илъ. Арышъ, республикэм мыщ фэдэ зэнэкъокъухэр щыредгъэкIокIынхэмкIэ зи пэрыохъу щыIэп. Союзыр IэпыIэгъу къытфэхъумэ, тапэкIи нахь дэгъоу Iоф тшIэным, шэпхъэшIухэм адиштэхэрэ зэнэкъокъухэр зэхэтщэнхэм тыфэхьазыр, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nМы мэфэ дэдэм Адыгеим и ЛIышъхьэрэ Урысыем щэрыонымкIэ и Союз ипрезидентрэ спорт-щэрыопIэ комплексым щыIагъэх. Мы спорт лъэпкъхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ республикэм Iофышхо зэрэщашIагъэр Владимир Лисиным къыхигъэщыгъ. Джы къэнэжьыгъэ закъор зэнэкъокъухэу рагъэкIокIыхэрэм шъолъырыр ахэгъэуцогъэныр ары.\nМыекъуапэ дэт комплексым зэнэкъокъухэр зэрифэшъуашэу щызэхащэнхэм фэшI оборудование тедзэ ащ къыратынэу лъэныкъохэр зэзэгъыгъэх.\n02.11.2017 Адыгеим и ЛIышъхьэ республикэм испортсмен, итренер цIэрыIохэм афэгушIуагъ


КандидатуракIэм дырагъэштагъ | Адыгэ Макъ\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурорэу Юрий Чайкэ Адыгэ Республикэм ипрокурор IэнатIэкIэ кандидатурэу къыгъэлъэгъуагъэм ихэплъэнкIэ комиссием изэхэсыгъо Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Правительствэм и Унэ щызэхищагъ.\nКомиссием изэхэсыгъо хэлэжьагъэх Урысые Федерацием и Генеральнэ прокурор игуадзэу Андрей Кикоть, юстициемкIэ я 2-рэ класс зиIэ къэралыгъо советникэу, къалэу Севастополь ипрокурорэу Игорь Шевченкэр. Адыгэ Республикэм ипрокурор IэнатIэ IугъэхьэгъэнымкIэ И. Шевченкэр ары къагъэлъэгъуагъэр.\nАдыгэ Республикэм джырэкIэ ипрокурорэу Марк Большедворскэр къалэу Севастополь ипрокурор IэнатIэкIэ игъоу алъэгъугъ.\n2001-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Игорь Шевченкэр прокуратурэм икъулыкъухэм ахэт. Севастополь ирайон ипрокурор иIэпыIэгъу IэнатIэ къыщиубли, къалэм ипрокурор хъугъэ. 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу непэ нэс зыIутыгъэ IэнатIэм зэхэщэн Iофхэм афэкъулаеу зыкъыщигъэлъэгъуагъ, ведомствэ наградэхэр иIэх.\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурор игуадзэ комиссием хэтхэм закъыфигъэзагъ Игорь Шевченкэм икандидатурэ къыдырагъэштэнэу. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, непэрэ мафэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм атегъэпсыхьагъэу Адыгэ Республикэм ипрокуратурэ иIофшIэн зэхэщагъэ хъунымкIэ IэпэIэсэныгъи къулайныгъи иI, Iофэу зыфэгъэзагъэри зэрищыкIагъэм тетэу ыгъэцэкIэщт.\n— Республикэм икъэралыгъо хабзэ икъулыкъу пстэуми яIофшIэнкIэ мэхьанэшхо зиIэ хэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэхэрэр щыIэныгъэм пхырыщыгъэнхэм Игорь Сергей ыкъом ыкIуачIэ зэрэрихьылIэщтым сицыхьэ телъ. Республикэм зыпкъитыныгъэ илъынымкIэ, социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ тапэкIи ышIынымкIэ тэ зэдэлэжьэныгъэм тыфэхьазыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nШъхьэихыгъэ мэкъэтыным икIэуххэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, комиссием хэтхэм зэкIэми кандидатурэу къахалъхьагъэм дырагъэштагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунэшъо гъэнэфагъэкIэ зэхэсыгъом икIэуххэр аухэсыгъэх, Урысые Федерацием и Генеральнэ прокурор ыцIэкIэ ахэр агъэхьыщтых. Урысые Федерацием и Президент и УказкIэ кIэух унашъор етIанэ ыштэщт, къытыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.


Иакъыл гъомылэ илъэпкъ фегъэшъуашэ | Адыгэ Макъ\nИакъыл гъомылэ илъэпкъ фегъэшъуашэ\nТинахьыжъ Iушхэм аIуагъэу мышъыпкъэ щыIэп. «Былым нахьи акъыл» заIом, бэ къырагъэубытыгъэр. Джа акъылэу пщэнэуи, пщэфынэуи щымытыр зиIэу ыкIи ар зыгъэфедэжьышъурэр зэрэнасыпышIор кIагъэтхъыгъ. Ахэм яапэрэ сатырэ хэт Адыгэ Республикэм инароднэ тхакIоу, Урысыем итхакIохэм я Союз ыкIи «Роман-гъэзетым» япремиехэм ялауреатэу, Адыгеим и Къэралыгъо шIухьафтын къэзылэжьыгъэу Цуекъо Юныс.\nЮныс ытхыхэрэр 1961-рэ илъэсым къыщыублагъэу къыхеутых, илъэс 60 Iэпэ-цыпэм лъыкIэхьэ игупшысэ хьалэлэу зылажьэрэр. Итхылъхэр адыгабзэкIи урысыбзэкIи къыдэкIыгъэх: ирассказхэм, иповестхэм, ироманхэм куоу, гъэшIэгъонэу адыгэ лъэпкъым идунэететыкIэр – ышъхьэ къырыкIуагъэр, охътэ зэман зэфэшъхьафхэм къинэу, гушIуагъоу ащыпэкIэкIыгъэр къащыриIотыкIыгъ. Цуекъо Юныс ипроизведение ини цIыкIуи сыдигъуи цIыф гукIэгъур узыухъумэрэ кIуачIэу зэрэщытыр, цIыфыгур зэрэуIэгъошIур, ащ уфэсакъын зэрэфаер, хымэ лыуз зэрэмыхъурэр ащыкIэгъэтхъыгъ. Ау гъашIэр мыжъоупцIэ джадэм зэрэфэдэр, къызэрэпшъхьамысырэр, ушэтыпIабэу зэрэзэхэлъыр ыкIи машIуи, гъабли, зауи, гухэкI мини апэшIуекIозэ цIыфым игъашIэ къызэрихьырэр къащыригъэлъэгъукIыныр фызэшIокIы.\nМы мафэхэм зэлъашIэрэ тхакIоу Цуекъо Юныс итворческэ хъарзынэщ джыри зы тхылъыкIэ къыхэхъуагъ, ар «Хъуапсэрэм ыпсэ кIодырэп» зыфиIорэр ары. ЦIэ дахэ зиIэ тхылъыкIэм нэIуасэ тэри, тхылъеджэхэри зыфэтшIыхэ тшIоигъоу Юныс гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— Юныс, пстэуми апэу тхьауегъэпсэу редакцием ихьакIэщ укъызэреблэгъагъэмкIэ ыкIи тхылъыкIэмкIэ тыгу къыддеIэу тызэрэпфэгушIорэр отэIо. Ащ пыдзагъэу тыщыбгъэгъуазэ тшIоигъу тхылъым цIэу фэпшIыгъэр къызэрэхэпхыгъэ шIыкIэм, къыдэхьагъэхэр зыфэдэхэм.\n— Адыгэм ищыIэкIэ-псэукIэ гущыIэжъ закIэу зэхэлъ пIоми хэукъоныгъэ мыхъунэу къысщэхъу. «Хъуапсэрэм ыпсэ кIодырэп» зыфиIорэ гущыIэжъыр романыкIэм шъхьэу ыкIи пкъэу фэсшIыгъ. ЦIыф пэпчъ хъуапсэ иI: зыр шIоигъу, кIэхъопсы сабыибэ бын тхъэжь иIэным; адрэр – щыIэкIэ-псэукIэ дэгъум, дахэм; ящэнэрэр – шIэныгъэ-гъэсэныгъэм игуапэу лъэкIо; лэжьакIор пIонышъ — губгъом лэжьыгъэ хьасэхэу зыдэулэугъэхэр щышъхьалъэу ылъэгъумэ, матхъэ. Аужыпкъэм, сабыйхэми хъуапсэ яI, джэголъэ зэфэшъхьафыбэм ренэу ани, аIуи къырагъэкIы. КIэкIэу къэпIон хъумэ, цIыфыр щыIэмэ шIоигъоу, гуфэблэныгъэу иIэр щыIэныгъэ лъэныкъуабэм атегощэжьыгъэу зэрэщытыр ары тхылъым ыцIэкIэ кIэзгъэтхъырэр – хэти къиныр имакIэу, щыIакIэр мамыр тынчэу, хъярыр къебэкIэу, ыгукIэ шIоигъом лъыIэсэу щыIэныр ары. Гугъэм ущегъаIэ, хъуапсэр ащ ренэу къыгот, псэри кIодырэп.\n— УитхылъыкIэ романитIурэ зы повестрэ къыдэхьагъ, къедгъэжьэн апэрэмкIэ. Сыда ащ къыIуатэрэр ыкIи анахьэу зэхьылIагъэр?\n— “Хъуапсэрэм ыпсэ кIодырэп» — джары сызэреджагъэр апэрэ романым. Сиапэрэ повестэу «Хымэ лыуз» зыфиIорэр лъапсэу фэсшIыжьыгъ, нахь гъэкIэжьыгъэу, зегъэушъомбгъугъэу. ЦIыф пэпчъ щэIэфэ, опсэуфэ пэкIэкIырэр, зэуталIэрэр гухэкIи гукъауи, хъяри гушIуагъуи, дэгъуи дэйи бэдэд. Ары къэс гур мэгумэкIы, мэчэлъао: зэ шIум фэкIомэ, гуапэу гур псынкIэ, къыдэчъы; дэхагъэр ары зыубытэу, зыIэтэу хэти зэхъуапсэрэр, дэзыхьыхырэр. Ары тхылъым ышъхьэ сыгу къэзгъэкIыгъэр. Романым хэт образ зэфэшъхьафыбэм къахэзгъэщыгъ лэжьэкIо лIыжъэу цукум исыгъэм, етIанэ а уахътэр текIи, шыкум ис хъугъэм иобраз. Ынэ пэкIэкIыгъ Хэгъэгу зэошхом имашIуи. Аджалым зэрэпэIутзи кIэхъопсы зэожъыр аухынышъ, икъуаджэ къэкIожьынышъ, унэшхо лъэгъупхъэ джадэу нэмыкI чIыпIэхэм ащилъэгъугъэм фэдэ ыIэшъхьитIукIэ ышIынышъ, иунагъо лъэхэс хъужьыным… Ренэу хэти зы шIу горэм кIэхъопсы, ащ амал къыретыба, гъэрет къыхелъхьэба?! Джары гур мыкIодэу щызыгъаIэрэри.\n— ЯтIонэрэ романыр?\n— «Къэзыгъэзэжьыгъэ ижъырэ шыухэр» зыфиIорэ романри тхылъым къыдэхьагъ. Непэрэ щыIэкIэ-псэукIэм хэлъ гъэрет-шIэныгъэ кIочIэ амалыр зыфэдэр щыпхырыщыгъ. ШIэныгъэм цIыфыр зэриузэнкIырэр, иакъыл-амал къызэригъакIорэр, адыгэ лъэпкъым зиужьыжьынымкIэ ащ кIуачIэу иIагъэр, темэ гъэшIэгъоныр романым къыщыIэтыгъ, зэфэдэкIэ кIоцIырэкIы.\nЩыIэныгъэр пчъагъэу зэрэзэхэлъыр къыщыгъэлъэгъуагъ, сыдигъокIи цIыфым ичIыпIэ гупсэ, ихэкужъ ыгу зэрилъыр, ащ зэрэфэгумэкIырэр, цIыфыгъэр гъунджэкум фэдэу къызэрэнэжьырэр, шIулъэгъуныгъэм икъэбзэгъэ-лъэшыгъэ гум кIэсэнэу зэриIэр, бэ, бэ романым къыIуатэрэр, ущыIэным щэIагъэ зэрищыкIагъэри, гур бгъэплъыкъонэу зэрэщымытыри а зэкIэми кIагъэтхъы.\n— Повестэу «ШэкIохьэжъым иаужырэ тэо мэкъэнчъ» зыфиIорэр тхылъыкIэм дэт. Тхылъеджэхэм мыр лъэшэу якIасэ зэрэхъугъэм сыщыгъуаз, повестым сыда купкI фэхъугъэр?\n— Ары. КъызэрэпIуагъэу, мы повестыр гугъэузышхо хэлъэу тхыгъэ, зыщыхъурэ-зыщышIэрэр Хэгъэгу зэошхом иаужырэ илъэс гузэжъогъухэр ары. «Щэм ыстырэр щхыум епщэ» зыфаIорэр гум къегъэкIы мы произведением. Щтагъэ хъурэ цIыфым ыгу, ышъхьэ зызэрахъокIы. ПIуныгъэу ыгъотыгъэм, гъэсэныгъэу иIэми ямылъытыгъэу, зэожъ фыртынэм цIыфыр къэмышIэжьынэу, иакъыл ымыгъэIорышIэжьышъоу, щтэм зэтыригъэкъагъэу зэрэхъурэм ехьылIагъ мы повестыр.\nЩтэм зэкIиIулIэгъэ дзэкIолI ныбжьыкIэр ары анахьэу гупчэм итыр. Илъэс хьылъэхэм ар зэрэзэрахъокIыгъэр, кIочIэгъу зэрэзыфэмыхъужьышъурэр, икъэрарынчъагъэрэ икъумалыгъэрэ зынэсыгъэр къыщисIотыкIыгъ.\nТхэкIо цIэрыIоу Цуекъо Юныс итхылъыкIэу «Хъуапсэрэм ыпсэ кIодырэп» зыфиIорэр ыпэкIэ къыдигъэкIыгъэ произведениехэу «Унэ плъыжь», «ГъучI тыгъужъым итаурыхъ», «Тыгъэр лъагэу къыдэкIоягъ» зыфиIохэрэм анахь куоу лъэхъанымрэ цIыфымрэ зэрэзэхъулIэрэр, цIыфыгум ыщэчэу кIэхэкIырэр – щэIагъэрэ лIыгъэрэ зыхигъотэжьэу щытмэ ыкIи ышъхьэ закъо нахьрэ гупшысэ зимыIэмкIэ щтэр щэм нахь щынэгъожьэу хэтрэ цIыфи, гу лъимытагъэми, къызэрегъурэр психологизмагъэ хэлъэу мы аужырэ повестэу тхылъыкIэм къыдэхьагъэм къыщыригъэлъэгъукIыгъ. Повестым уеджэ зыхъукIэ лыуз-гуузым узэлъештэ, шъхьэм гупшысэр самэу щэзекIо. «Сыдэущтэу цIыфым ицIыфыгъэ шапхъэ ыукъонэу ыкIи чIинэнэу хъура?» ОгъэшIагъо ыкIи опшысыжьы. ЗэкIэ зыфэкIожьырэр уахътэм цIыфыр чIыпIэу зэригъэуцорэр арэу къычIэкIын. «Гур кIодымэ шыр чъэжьырэп» зэраIоу… Хэта зышIэрэр ыкIи зыгъэунэфын зылъэкIыщтыр хьазабым ихьалыгъуанэ рилъэшъорэ цIыфым зызэригъэпсыщтыр? Ау а зэкIэми ушъхьагъоу афэхъугъэр, мы повестымкIэ, зэожъ жъалымыр ары… Зым псэр етышъ, напэр ещэфы, адрэр, щыIэн къодыекIэ ышIэмэ, хьакIэ-къуакIэу, гъэщыналъэу ныбжьырэу къэнэщтми, зэблэн щыIэп. Джащ фэдэ персонаж мы повестым хэтэу тхакIом танэIу къыкIигъэуцуагъэр.\nТхакIоу Цуекъо Юныс итхылъыкIэу «Хъуапсэрэм ыпсэ кIодырэп» зыфиIорэм лъэпэ мафэ ыдзынэу фэтэIо.


Адыгеим и ЛIышъхьэ журналистхэм яупчIэхэм джэуап къаритыжьыгъ — Адыгэ макъ\nПресс-конференцием анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэр Адыгеим хэхъоныгъэ езыгъэшIыщтхэ проектхэмрэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэнымрэ ары. Журналистхэр джащ фэдэу Урысые Федерацием и Президент Урысыем и Федеральнэ ЗэIукIэ факIоу къышIыгъэ Джэпсалъэм къыщигъэнэфагъэхэ пшъэрылъхэр, лъэпкъ проектхэр, къэралыгъо программэхэр зэрагъэцакIэхэрэм агъэгумэкIыщтыгъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ хэбзэ къулыкъухэм Iоф зэрашIэрэм игъэкIотыгъэу пресс-конференцием къыщытегущыIагъ.\n— 2018-рэ илъэсым инвестициехэмкIэ пэрытныгъэр зыIыгъыгъэхэм Адыгеир ащыщыгъ. ГъэрекIуи Iофхэр джарэущтэу щытыгъэха? Сыд фэдэ проектха анахьэу къыхэбгъэщыхэ, инвесторхэр къызыхэбгъэлажьэхэ пшIоигъуагъэхэр?\n— Рейтингхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, инвестициехэу къыхалъхьэхэрэмкIэ Урысые Федерацием ишъолъырхэу пэрытныгъэ зыIыгъхэм ясатырэ Адыгэ Республикэр хэхьэ. ГъэрекIо республикэр чIыпIи 9-кIэ лъыкIотагъ ыкIи рейтингым я 26-рэ чIыпIэр щиубытыгъ.\n2019-рэ илъэсым агъэцэкIагъэхэ проектышхохэм зэу ащыщ МВти 150-рэ зилъэшыгъэ электростанциеу жьыкIэ Iоф зышIэнэу агъэпсыгъэр, пчэныщэр къызыщахьыжьыщт ыкIи переработкэ зыщашIыщт ООО-у «Мирный-Адыгея» зыфиIорэр зэрагъэпсыгъэр. ТапэкIэ пчэн минитIум ехъу зырыз зыщаIыгъыщт фермэ 12-м нэс агъэпсынэу рахъухьэ. Джащ фэдэу сатыу-зыгъэпсэфыпIэ гупчэу «МЕГА» зыфиIорэм иятIонэрэ чэзыу игъэпсыни лъагъэкIотэщт.\nПредпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным тегъэпсыхьэгъэ лъэпкъ проектым къыдыхэлъытагъэу предпринимательствэм IэпыIэгъу езытыщт Гупчэ Адыгэ Республикэм гъэрекIо къыщызэIуахыгъ.\n— Мы Iофыгъор зэшIохыгъэным пае ПАО-у «Россети», ПАО-у «Кубаньэнерго», Урысые Федерацием энергетикэмкIэ и Министерствэ Iоф адэтэшIэ. Республикэм иэлектросетевой комплекс изегъэушъомбгъун фэгъэхьыгъэу ПАО-у «Россети» иправление итхьаматэу Павел Ливинскэм 2019-рэ илъэсым игъэтхапэ сыдэгущыIэгъагъ.\nЖьыкIэ Iоф зышIэрэ паркым республикэр энергиеу зыфыщыкIэрэм ипроцент 20-р къыригъэкъужьынэу тэгугъэ.\n— Паркхэм ягъэпсын джыдэдэм анахьэу тынаIэ зытедгъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ. Джыдэдэм Яблоновскэ индустриальнэ паркым игъэпсынкIэ Адыгэ Республикэм Iофышхо щызэшIуахы. Ар Краснодар зэрэпэблэгъэщтыр Iэрыфэгъоу щыт. Паркыр къызызэIуахыкIэ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр щыIэхэ хъущтых, республикэм ибюджет хэбзэIахьэу къихьэрэм хэхъощт.\nСоциальнэ инфраструктурэр Тэхъутэмыкъое районым зыпкъ щигъэуцогъэным джыдэдэм ткIуачIэ лъэшэу етэхьылIэ. Республикэм иведомствэ заулэмэ япащэхэр зыхэлэжьэгъэхэ зэхэсыгъохэр мыщ щыкIуагъэх. Муниципалитетым щыпсэухэрэм псауныгъэм икъэухъумэн тегъэпсыхьэгъэ псэуалъэхэр, гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотын алъэкIыщт еджапIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр афэгъэпсыгъэнхэ фае. Генеральнэ планым зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъахэх, социальнэ учреждениехэм апае чIыгу Iахьхэр къыхагъэкIыгъахэх.\n2024-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт унэе программэр Адыгеим къыщыхахыгъах ыкIи федеральнэ гупчэм IэкIагъэхьэгъах. Энергетическэ инфраструктурэм изегъэушъомбгъункIэ Iофтхьабзэхэр ащ къыщыдэлъытагъэх. Джащ фэдэу транспорт инфраструктурэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ зягъэушъомбгъугъэнымкIэ, промышленностым, агропромышленнэ комплексым, туризмэм инвестиционнэ проектхэр ащыгъэцэкIэгъэнхэмкIэ ищыкIэгъэ амалхэр программэм къыщыдэлъытагъэх.\n— Къэлэдэсхэмрэ къоджэдэсхэмрэ зэфэдэ медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм тапылъ. Мы аужырэ илъэсхэм федеральнэ гупчэмрэ лъэпкъ проектхэмрэ яшIуагъэкIэ мы лъэныкъом Iофхэр шIукIаеу нахьышIу щыхъугъэх. Хэгъэгум и Президент поликлиникэхэм ягъэкIэжьынкIэ пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх. ЦIыфхэм апэрэ медикэ-санитар IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным тегъэпсыхьэгъэ республикэ проектым къыдыхэлъытагъэу Адыгеим исхэр медицинэ уплъэкIунхэм къахырагъэубытэх: мобильнэ медицинэ бригадэхэм Iоф ашIэ, поликлиникэхэр диспансеризациемкIэ графикхэм ахэплъэжьыгъэх. Къоджэ Iудзыгъэхэм медицинэ уплъэкIунхэр ащызэхэщэгъэнхэм пае мобильнэ комплекситIур къызыфагъэфедэ.\nЛъэпкъ проектэу «Псауныгъэм икъэухъумэн» зыфиIорэм игъэцэкIэн тегъэпсыхьагъэу мылъкоу къаIукIэрэр цIыфхэм апэрэ медикэ-санитар IэпыIэгъоу арагъэгъотырэм изегъэушъомбгъун пэIуагъахьэ. ГущыIэм пае, Джэджэ район сымэджэщым икорпус шъхьаIэ агъэпсы. ГъэрекIо вертолетыр къызыщетIысэхын ылъэкIыщт чIыпIэ къуаджэу Кощхьаблэ щашIыгъ. ПсэупIэхэу Гъозэрыплъэ, Нэшъукъуае, Веселэм фельдшер-мамыку пунктхэр къадэтэджагъэх. 2020-рэ илъэсым фельдшер-мамыку пункт 24-рэ джыри агъэпсынэу рахъухьэ. ПстэумкIи республикэм фельдшер-мамыку пункти 121-рэ, врач амбулаторие 25-рэ ит.\n2019-рэ илъэсым сомэ миллион хъурэ компенсациехэр нэбгырэ 51-мэ къаратыжьыгъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Адыгеим псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ пшъэрылъ фигъэуцугъ медицинэ кадрэхэу зыфыщыкIэхэрэр рагъэкъунхэм пае апшъэрэ медицинэ еджапIэхэу Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къыфэIорышIэхэрэм, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щызэхэщэгъэ мединститутым истудентхэр ащырагъэджэнхэу.\n— КIэлэеджакIохэм ягъэшхэнкIэ республикэ ведомствэхэм шэпхъэ зыкI къыхахынымкIэ пшъэрылъэу афэпшIыгъэр агъэцэкIагъа? Iофхэр джарэущтэу зэпыфагъэхэмэ, сыдигъуа ар загъэфедэщтыр? Адыгэ шхыныгъохэр кIэлэцIыкIухэм апагъохынхэ алъэкIынэу олъыта?\n— 2020-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м ехъулIэу республикэм игурыт еджапIэхэм яшхапIэхэр ублэпIэ классхэм арысхэр зэкIэ ыпкIэ хэмылъэу агъэшхэнхэм фэхьазырыщтых. А 1 — 4-рэ классхэм арыс нэбгырэ 25242-рэ пстэумкIи агъэшхэнэу рахъухьэ.\nЛъэпкъ шхыныгъохэр кIэлэеджакIохэм аIуфэнхэм тынаIэ тедгъэтыщт. СызэрэгугъэрэмкIэ, адыгэ къуаер ахэм зэу ащыщыщт. Кальций ащ бэу хэлъ. СанПиН-м тетэу адыгэ къуаер кIэлэцIыкIу шхыныгъом хэбгъахьэми хъущт.\nДжыдэдэм Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэрэ Роспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэрэ кIэлэеджакIохэр гурыт еджапIэхэм зэращагъэшхэщтхэ менюхэр зэхагъэуцуагъэх ыкIи муниципальнэ образованиехэм аIэкIагъэхьагъэх.\n— Адыгэ къуаер Адыгеим нэмыкI чIыпIэ къыщыдэмыгъэкIыгъэнымкIэ Iофхэм язытет джыдэдэм сыд фэда?\n— Адыгэ къуаер тиреспубликэ нэмыкI къыщыдэмыгъэкIыгъэным фэгъэхьыгъэ унашъохэр Урысые Федерацием и Апшъэрэ хьыкум, интеллектуальнэ фитыныгъэхэмкIэ Хьыкумым аштагъэх. БэмышIэу Москва и Арбитражнэ хьыкуми ащ фэдэ унашъо ыштагъ.\n2019-рэ илъэсым икIэухым Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр Адыгеим исхэм заIокIэм адыгэ къуаер зэрэгохьыр ариIогъагъ, ащ Урысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ пшъэрылъ фишIыгъагъ предприятиехэм производствэхэм ягъэкIэжьын мылъкоу пэIуагъэхьагъэм щыщ къафягъэгъэзэжьыгъэнэу амал щыIэмэ зэригъэшIэнэу.\n— Адрэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, 2019-рэ илъэсым туристхэр нахьыбэу республикэм къэкIогъагъэха? Мы отраслэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ сыда республикэм щашIэрэр?\n2019-рэ илъэсым нэбгырэ мин 465-рэ фэдиз Адыгеим щыIагъ. 2018-рэ илъэсым зыщызыгъэпсэфыгъагъэм елъытыгъэмэ, ар проценти 2,5-кIэ нахьыб. Зызыгъэпсэфыхэрэм апае Адыгеим Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр щызэхащэх. ГущыIэм пае, адыгэ къуаем ифестивалэу 2019-рэ илъэсым щыIагъэм нэбгырэ мин 15-м ехъу хэлэжьагъ. Урысые Федерацием ишъолъырхэм япащэхэм я Советэу Урысыем и МИД щызэхэщагъэм зэхэсыгъоу иIагъэм Урысые Федерацием IэкIыб къэралыгъо IофхэмкIэ иминистрэ щыхигъэунэфыкIыгъагъ адыгэ къуаем ифестиваль дунэе туризмэм изегъэушъомбгъункIэ щысэшIоу зэрэщытыр.\n— ЛыжэкIэ къушъхьэхэм къащачъыхьанымкIэ Адыгеим ищыкIэгъэ амалхэр зэкIэ иIэх. Мы лъэныкъом зегъэушъомбгъугъэнымкIэ республикэм сыда ышIэрэр?\n— ЛыжэкIэ къушъхьэхэм къащачъыхьаныр туризмэм илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщэу тэлъытэ. Джыдэдэм тэ тызпылъыр инвесторхэр нахьыбэу къедгъэблэгъэнхэм пае ищыкIэгъэ инфраструктурэр зэхэщэгъэныр ары. Ащ пае къэралыгъоми, цIыфхэми мы лъэныкъом ямылъку къыхалъхьэ.\n«Курортэу «Зихия» зыфиIорэ проектым къыдыхэлъытагъэу джыдэдэм Гъозэрыплъэрэ Лэгъо-Накъэрэ зэзыпхыщтхэ автомобиль гъогукIэр агъэпсы. 2018-рэ илъэсым ащ ишIын рагъэжьагъ, гъэрекIуи ар лъагъэкIотагъ. Гъогум ишIын федеральнэ бюджетымрэ Адыгеим иреспубликэ бюджетрэ ямылъкоу сомэ миллион 555,56-рэ пэIуагъэхьагъ.\nАщ нэмыкIэу гъэрекIо Урысые Федерацием ипрограммэ гуадзэу «Туризм» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2020 — 2024-рэ илъэсхэм инфраструктурэм игъэпсын ыкIи Адыгэ Республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт унэе предложениехэмрэ программэмрэ федеральнэ гупчэм IэкIэдгъэхьагъэх. Мы программэхэм къадыхэлъытагъэу республикэм итранспорт инфраструктурэ тапэкIэ зырагъэушъомбгъущт, къушъхьэлъэ чIыпIэхэм газрыкIуапIэхэр ащашIыщтых.\n— Гъогу псэолъэшIыным епхыгъэ проектхэр Адыгеим щагъэцакIэх. Ащ хэхьэх федеральнэ мэхьанэ зиIэхэ автомобиль гъогухэу хы ШIуцIэ Iушъом екIуалIэхэрэ «Дон», «Кавказ» зыфиIохэрэр, Мыекъуапэ къэзыухьэрэр. Непэрэ мафэм ехъулIэу мыхэм ягъэпсынкIэ Iофхэм язытет сыд фэда?\n— Шъолъырым иэкономикэ ыкIи иинфраструктурэ хэхъоныгъэ ашIынымкIэ, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэ гъогу псэолъэшIыным анахьэу тынаIэ тет. Сыда пIомэ, федеральнэ мэхьанэ зиIэ гъогухэр республикэм пхырэкIых. Мыхэм арыкIохэрэм япчъагъэ илъэс къэс хэхъо. Арышъ, транспорт системэм хэхъоныгъэ ышIыным тэркIэ мэхьанэшхо иI. Пшъэрылъхэу къэуцухэрэр зэшIохыгъэнхэмкIэ федеральнэ гупчэм зэпхыныгъэ дытиI, ащ фэдэ IофшIэным шIогъэшхо къеты.\nБлэкIыгъэ илъэсым ыкIэм Мыекъопэ районым пхырыкIырэ псыхъоу Шъхьэгуащэ телъ лъэмыджыр дгъэкIэжьыгъэ. Гъогу псэолъэ инитIу тшIыгъэ — Ермэлхьаблэ къикIэу Мыекъуапэ къекIолIэрэ автомобиль гъогум иапэрэ комплекс ыкIи Краснодар ылъэныкъокIэ республикэм икъэлэ шъхьаIэ къеолIэрэ транспорт зэхэкIыпIэр. ТапэкIэ мы объектитIур зэтпхын ыкIи Мыекъуапэ къэзыухьащт инфраструктурнэ псэолъэ ин дгъэпсын гухэлъ тиI. Джащ фэдэу къуаджэхэу Тыгъургъойрэ Лъэустэнхьаблэрэ адэжь ащыдгъэпсыхэрэ гъогу псэуалъэхэр гъэмафэм ехъулIэу ттынхэу тэгъэнафэ.\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм 2024-рэ илъэсым нэс сомэ миллиарди 3,3-м ехъу пэIудгъэхьащт, блэкIыгъэ илъэсым сомэ миллион 463,4-рэ дгъэфедагъэ. 2019-рэ илъэсым АР-м игъогу фонд сомэ миллиардиплIым кIэхьагъ. Мыекъуапэ, поселкэу Яблоновскэм ягъогухэм, республикэ ыкIи чIыпIэ мэхьанэ зиIэхэ мыхэм афэдэ псэуалъэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ятэшIылIэх. 2024-рэ илъэсым нэс гъогухэм язытет нахьышIу тшIыныр, ахэм къатехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ хъуным тыкъыфэкIоныр пшъэрылъ шъхьаIэх.\n— Краснодар краим транспортымкIэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, 2020-рэ илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэм ащыщ Яблоновскэ лъэмыджыкIэр шIыгъэныр. Пшызэ щыпсэухэрэм ямызакъоу, АдыгеимкIи, анахьэу Тэхъутэмыкъое районымкIэ, мы псэуалъэм мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп. ЛъэмыджыкIэм игъэпсын республикэр хэлэжьэщта?\n— Яблоновскэ лъэмыджым иIыгъын фэгъэзагъэр Краснодар ары, ау ар гъэфедагъэ зэрэхъурэм тэри тегъэгумэкIы. Мафэ къэс лъэмыджым дэжь автомобильнэ «пробкэхэр» щытэлъэгъух. Арышъ, псэолъакIэм ишIын шъолъыритIумкIи мэхьанэшхо иI. Проектыр гъэцэкIэгъэн зэрэфаем сыдигъуи дедгъэштагъ, ащ епхыгъэу Краснодар краим ипащэхэм заIудгъэкIагъ, гухэлъэу щыIэхэм татегущыIагъ.\n— 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм щыублагъэу коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIонкIэ шъолъырхэр шэпхъакIэхэм атехьагъэх. Адыгеим щагъэнэфэгъэ операторым ипшъэрылъхэр егъэцакIэха, тарифхэм къахэхъуагъа?\n— Мы лъэныкъомкIэ IофшIэныр анахь дэгъоу ыкIи шIуагъэ къытэу зэхэзыщэгъэ шъолъырхэм республикэр ащыщ хъугъэ. Мы зэхъокIыныгъэхэм такъыфэкIоным фэшI пэшIорыгъэшъ IофшIэнышхо дгъэцэкIагъэ, шъолъыр операторым икъыхэхынкIэ зэнэкъокъу зэхэтщагъ, гъогу картэ зэхэдгъэуцуагъ ыкIи ащ къыдыхэлъытэгъэ пстэури зэрифэшъуашэу зэшIотхыгъэ.\nГухэлъхэу тиIэхэм адиштэу пшъэрылъхэр тэгъэцакIэх, Iофыгъоу къэуцухэрэр псынкIэу дэтэгъэзыжьых. Мы фэIо-фашIэм итариф зэрэзэхэтым икIэрыкIэу тыхэплъэжьыгъ, зэфэхьысыжьхэм адиштэу унашъо тшIыгъэ ащ ыпкIэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэу. Къоджэ псэупIэхэм адэсхэм хэкIым идэщын лъатыщтыр (зы нэбгырэм телъытагъэу) сомэ 30 фэдизкIэ нахь макIэ тшIыгъэ ыкIи ар сомэ 70-м кIэхьагъ. 2020-рэ илъэсым къыкIоцI мы тарифыр зэблэхъугъэ хъущтэп.\n— Партием ишъолъыр къутамэ пэщэныгъэ дызесхьаныр сигуап. Пшъэрылъхэр зызэрэфэдгъэуцужьыхэрэм дакIоу шъолъыр ыкIи федеральнэ унашъохэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм сылъыплъэн амал мыщ къысеты. Ахэм язэшIохын гъэцэкIэкIо ыкIи хэбзэгъэуцу къулыкъухэм акIуачIэ рахьылIэн фае. Мыщ дэжьым мэхьанэшхо зиIэр парламентым щыIэ фракцие анахь инэу «Единэ Россием» иIофшIэн зэригъэпсырэр ары. Единороссхэм IофшIэныр чанэу зэхащэнэу, унэшъо тэрэзхэр ашIынхэу цIыфхэр къяжэх, къащэгугъых.\n— ТекIоныгъэм ия 75-рэ илъэс ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэхэ Iофтхьабзэхэр республикэм щызэхэтэщэх. Мэхьанэшхо зэттыхэрэ лъэныкъохэм ащыщ дзэ-патриотическэ паркэу «Патриотым» игъэпсын.\nПсэуалъэр зыщашIыщтыр дгъэнэфагъэ, чIыгу гектари 10-м ар тырашIыхьащт. НыбжьыкIэхэр зыщызэрэугъоинхэ, шIуагъэ къытэу яуахътэ зыщагъэкIон алъэкIыщт чIыпIэу паркыр щытыщт. Ащ псэолъэ зэфэшъхьафхэр къыдыхэлъытэгъэщтых: планетариер, шхапIэр, лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ къэгъэлъэгъопIэ комплексыр, зызщыбгъэпсэфын плъэкIыщт чIыпIэхэр, нэмыкIхэри.\n— Адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ ипэгъокIэу зы сыкъыкIэупчIэмэ сшIоигъу, о уигукъэкIыкIэ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым щызэхащэгъэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи икъэухъумэн фэгъэзэгъэ Проектнэ офисым иIофшIэн сыд фэдэ уаса фэпшIын плъэкIыщтыр?\n— Проектнэ офисыр 2018-рэ илъэсым дгъэпсыгъэ. Ащ хэхьагъэх шIэныгъэлэжьхэр, этнографхэр, бзэм изэгъэшIэн фэгъэзагъэхэр, общественнэ IофышIэшхохэр. Программэ зэхагъэуцуагъ, ащ епхыгъэу гъогу картэ аштагъ. МыекъуапэкIэ адыгабзэм купи 5, Тэхъутэмыкъое районымкIэ – купитIу фырагъэджагъэх. А IофшIэныр мы илъэсми лъагъэкIотэщт.\nЛъэпкъ библиотекэм къыщызэIуахыгъ ыкIи шIуагъэ къытэу Iоф ешIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн фэгъэзэгъэ Клубэу «Адыгабзэ зэзыгъашIэмэ зышIоигъо куп» зыфиIорэм. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр ныдэлъфыбзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэныр, адыгэ лъэпкъым икультурэ ыкIи итарихъ ашIэныр ары. Егъэджэнхэр ыпкIэ хэмылъэу специалистхэм зэхащэх. Мультфильмэу «Фиксики» зыфиIорэм исериитф адыгабзэкIэ зэрадзэкIыгъ. «Колыбельные песни для самых маленьких мальчиков и девочек» зыцIэ проектым игъэхьазырыни ыкIэм фэкIуагъ. Этнолагерэу «АДЫГЛЕНД» зыфиIорэр апэрэу республикэм щыкIуагъ.\nПроектнэ офисым иIофшIэн нэмыкI лъэныкъуабэми ателъытагъ. Джащ фэдэу федеральнэ реестрэм хэбгъэхьан плъэкIыщт гъэсэныгъэм ипрограммэ 11 агъэхьазырыгъ, ахэр зэкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн епхыгъэх. Программэхэр зэкIэ Москва агъэхьыгъэх.\nСледущая Поправки в Конституцию РФ призваны усилить социальную защищенность граждан – Мурат Кумпилов


ПроектыкIэхэр республикэм щагъэцакIэх — Адыгэ макъ\nПроектыкIэхэр республикэм щагъэцакIэх\nТыгъэм иамалкIэ Iоф зышIэщт электростанцием ишIын Адыгеим щаухыгъ. «Зеленая» энергетика зыфиIорэ лъэныкъом хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэIорышIэрэ инвестиционнэ проектым иапэрэ уцугъо республикэм щагъэпсыгъ.\nМыщ фэдэ электростанциеу МВт 4 зилъэшыгъэр Мыекъуапэ дэжь щашIыгъ. Илъэсым къыкIоцI электрическэ энергиеу кВт сыхьат миллион 5132-рэ къытынэу агъэнафэ.\nМыщ ишIын фэгъэхьыгъэ IофшIэнхэр 2019-рэ илъэсым шэкIогъу мазэм аублагъэх. Графикэу агъэнэфагъэм диштэу мыгъэ гъэтхапэм аухыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу аужырэ гъэцэкIэнхэр электростанцием щэкIох, жъоныгъокIэ мазэм иIофшIэн ригъэжьэнэу агъэнафэ.\nПроектыр «Хевел» зыфиIорэ компанием егъэцакIэ. Инвестиционнэ форумэу 2018-рэ илъэсым Шъачэ щыкIуагъэм мыщ ишIын фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ «Хевел» зыфиIорэмрэ щызэдыкIэтхагъэх. Мы инвестиционнэ проектым къыдыхэлъытагъэу Адыгеим джыри зы электростанцие щашIы. МВт 4,9-рэ зилъэшыгъэу тыгъэм иамалкIэ Iоф зышIэщт Шэуджэн электростанциер мы илъэсым ияплIэнэрэ квартал къызэIуахыщт.\nСтанциитIумэ яшIын компанием инвестициеу сомэ миллион 950-рэ хилъхьагъ.\n— ИкIэрыкIэу къызфагъэзэжьырэ энергетикэр гъэфедэгъэнымкIэ Адыгеим амалышIухэр IэкIэлъых. УФ-р пштэмэ, энергетикэм ылъэныкъокIэ тыгъэм иамалхэр нахь зыщыбгъэфедэн плъэкIыщт шъолъырхэм тиреспубликэ ащыщ. ГурытымкIэ илъэсым къыкIоцI Адыгеим мэфэ 250-рэ тыгъэр къыщепсы. Джащ фэдэу «зеленэ» энергетикэм истратегие хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ жьыбгъэмкIэ Iоф зышIэрэ паркыр республикэм щагъэуцугъ. Энергиеу шъолъырым иIэр нахьыбэ хъун ыкIи проектыкIэхэр Адыгеим щытшIынхэм фэIорышIэнэу тэгугъэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Унэгъуи 171-мэ аратыщт\nСледущая Зафэжъугъазэмэ яшIуагъэ къышъуагъэкIыщт


Сертификатхэр аратыжьыгъэх | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nУнэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэ зэрагъэгъотынымкIэ е унэ ашIынымкIэ IэпыIэгъу къафэхъущт социальнэ тынхэр унэгъуи 127-мэ мы мафэхэм аратыжьыгъэх. Ахэм ащыщэу 114-р Мыекъуапэ щыщых.\nМэфэкI Iофтхьабзэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат къызэIуихыгъ.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Юрий Петровыр, АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтхэмкIэ министрэм иапэрэ гуадзэу Хьаткъо Рэмэзан, Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролиныр, нэмыкIхэри Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. КъумпIыл Мурат пэублэ псалъэ къышIызэ федеральнэ программэм хэлэжьэгъэ ыкIи сертификатхэр къызфагъэшъошэгъэ пстэуми игуапэу къафэгушIуагъ. НыбжьыкIэхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм сыдигъуи республикэм ихэбзэ къулыкъу ынаIэ зэрэтетыр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nМы аужырэ илъэсхэм унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэ ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэхэр республикэм щагъэцакIэх. Ахэм яшIуагъэкIэ Адыгеим щыпсэурэ унэгъо ныбжьыкIэ 1452-мэ социальнэ тынхэр аратыгъэх. Бюджет зэфэшъхьафхэм къахэхыгъэу сомэ миллион 820-рэ фэдиз ащ пэIуагъэхьагъ.\n«ТиIофшIэнкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьырэр Адыгеим щыпсэурэ пэпчъ щыIэкIэ-псэукIэ тэрэз иIэныр ары. Ащ къыхэкIэу республикэр федеральнэ программэхэм ахэлажьэ. Непэрэ зэхахьэм къекIолIэгъэ ныбжьыкIэхэм бэкIэ тащэгугъы, сыда пIомэ тинеущырэ мафэ ахэр ары лъызыгъэкIотэщтхэр. Унагъохэм къарыхъухьэрэ сабыйхэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэнми мэхьанэшхо иI», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэр аграрнэ шъолъырэу зэрэщытыр къыдалъытэзэ, къоджэ псэупIэхэм специалист ныбжьыкIэхэр агъэкIонхэм, къалэм щыIэкIэ-псэукIэу дэлъым фэдэ амал ахэм яIэным зэрэпылъхэр АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Къоджэ псэупIэм хэхъоныгъэ ышIыным фэIорышIэрэ къэралыгъо программэхэм къадыхэлъытагъэу республикэм сертификат 288-рэ щаратыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр зэрагъэгъотын амал яIэ хъугъэ. Джащ фэдэу газрыкIопIэ километрэ 376-рэ ыкIи псырыкIопIэ километрэ 232-рэ республикэм щагъэпсыгъ. Фельдшер-мамыку IэзэпIэ 28-рэ, къоджэ еджапIэ, культурэм и Унэ ашIыгъэх, къэзытхырэр АР-м и ЛIышъхьэ и пресс-къулыкъу.\n2017-рэ илъэсым зэрагъэнэфагъэмкIэ, къуаджэхэм квадратнэ метрэ 913-рэ зэрылъ псэупIэхэр, газрыкIопIэ километрэ 13, псырыкIопIэ километрэ 24-рэ ащагъэпсынхэу агъэнафэ. Къутырэу Причтовскэм фельдшер-мамыку IэзапIэ щашIыщт, къутырэу «ХьапэкIэим» еджапIэу щырагъэжьагъэм ишIын лъагъэкIотэщт. Къутырэу Тихоновым спорт парк цIыкIу щашIынэу рагъэжьэщт.\nУнэгъо ныбжьыкIэхэм ыкIи специалистхэм псэупIэ ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьагъэу мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм сомэ миллион 12,7-рэ, АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтхэмкIэ и Министерствэ сомэ миллиони 177,2-рэ мы илъэсым къатIупщыгъ. Унэгъо ныбжьыкIэ ыкIи специалист 277-мэ псэупIэ зэрагъэгъотыным мылъкур пэIуагъэхьащт. Ахэм азыныкъо фэдизмэ сертификатхэр аратыжьыгъэх.\nСпортсмен цIэрыIохэр Адыгеим къэкIуагъэх →


Чъэпыогъум и 1-м нэс | Адыгэ Макъ\nПенсиехэмкIэ фондым и Къутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм федеральнэ фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэм агу къегъэкIыжьы социальнэ фэIо-фэшIэ купым (НСУ-м) игъэфедэн 2017-рэ илъэсым шIыкIэу иIэщтыр 2016-рэ илъэсым ичъэпыогъу и 1-м нэс агъэнэфэн зэрэфитхэр.\nСоциальнэ фэIо-фэшIэ купым хэхьэрэ лъэныкъуищым ащыщэу зыфаер федеральнэ фэгъэкIотэныгъэ зиIэм натуральнэ шIыкIэм е ащ ахъщэ уасэу иIэм тетэу къаIихын фит. ЕтIани къэIогъэн фае зэхъокIыныгъэр лъэныкъуищымкIэ е зыфэе лъэныкъо закъомкIэ хэти ышIын зэрилъэкIыщтыр. НСУ-м уасэу иIэр илъэс къэс агъэнафэ.\n2016-рэ илъэсым имэзае и 1-м къыщыублагъэу социальнэ фэIо-фэшIэ купым мазэм пэIухьащтэу агъэнэфагъэр сомэ 995-рэ чапыч 23-рэ. Ащ хахьэх:\n— ищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэр егъэгъотыгъэнхэм телъытэгъэ сомэ 766-рэ чапыч 55-р;\n— уз шъхьаIэхэр профилактикэ шIыгъэнхэм фэшI санаторнэ-курорт путевкэм пэIухьэрэ соми 118-рэ чапыч 59-р;\n— къэлэкIыб мэшIокугъогу транспортымкIэ, джащ фэдэу къалэхэр зэзыпхыхэрэ транспортымкIэ къызыщеIэзэщтхэ чIыпIэм ыпкIэ хэмылъэу зэрэкIощтым ыкIи къызэрэкIожьыщтым телъытэгъэ соми 110-рэ чапычи 9-р.\nНСУ-р — натуральнэ шIыкIэм тетэу шъумыгъэфедэщтэу ыкIи ащ ычIыпIэкIэ ахъщэ уасэу иIэр къаIышъухыщтэу зыщыжъугъэнэфэрэ лъэIу тхылъ ыпэкIэ яшъутыгъагъэмэ, а гухэлъыр зэблэшъухъужьынэу ишъохъухьэфэ лъэIу тхылъкIэ ПенсиехэмкIэ фондым зыфэжъугъэзэнэу ищыкIагъэп.\nЗыгорэкIэ гухэлъэу жъугъэнэфэгъагъэр зэблэшъухъужьыгъэмэ ыкIи щылэ мазэм и 1-м къыщыублагъэу социальнэ фэIо-фэшIэ купыр натуральнэ шIыкIэм тетэу жъугъэфедэ шъушIоигъомэ е апэрэу федеральнэ фэгъэкIотэныгъэхэмкIэ фитыныгъэ шъуиIэ хъугъэмэ, гухэлъыкIэм телъытэгъэ лъэIу тхылъкIэ ПенсиехэмкIэ фондым зыфэжъугъэзэн фае.


Иорданием и Пачъыхьэ IукIагъэх — Адыгэ макъ\nИорданием и Пачъыхьэ IукIагъэх\nРедактор 17.12.2019 17.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nИорданием и Пачъыхьэу я II-рэ Абдалла Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэ лIыкIо купыр ордэунэу «Аль Хуссейн» зыфиIорэм щыригъэблэгъагъэх. Ащ хэлэжьагъ УФ-м и Чрезвычайнэ ыкIи Полномочнэ ЛIыкIоу Иорданием щыIэ Глеб Десятниковыр.\nИорданием и Пачъыхьэрэ Адыгеим и ЛIышъхьэрэ язэIукIэгъу черкес гвардием икъэрэгъулэ ишIуфэскIэ къызэIухыгъэ хъугъэ.\nУрысые-иордан зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм, мыщ дэжьым черкес диаспорэм амалэу къытыхэрэр гъэфедэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр я II-рэ Абдалла къыхигъэщыгъ.\n— УФ-м и Президентэу Владимир Путиным зэгурыIоныгъэ дытиIэу Iоф зэрэзэдатшIэрэм ишIуагъэкIэ Урысыемрэ Иорданиемрэ бэшIагъэу зэдыряIэ зэфыщытыкIэ дэгъухэр непи лъытэгъэкIуатэх, хэхъоныгъэхэр тэшIых, — къыIуагъ Иорданием и Пачъыхьэ.\nIофшIэгъу ыкIи ныбджэгъу зэфыщытыкIэхэр Адыгеим дыряIэнхэм, ахэр гъэпытэгъэнхэм зэрэфэхьазырхэр я II-рэ Абдалла къыхигъэщыгъ. Къэралыгъом ищыIэкIэ-псэукIэ адыгэ диаспорэм чIыпIэшхо зэрэщиубытырэр, IэкIыбым щыпсэухэрэ черкесхэм ялъэпкъ культурэ, ятарихъ къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо иIэу хигъэунэфыкIыгъ. Республикэм и ЛIышъхьэ дыриIэгъэ зэIукIэгъум ишIуагъэкIэ экономикэ ыкIи культурнэ зэпхыныгъэу Адыгеим дыряIэр джыри нахь лъэгэпIэ инхэм анэсын зэрилъэкIыщтым ицыхьэ зэрэтелъыр Пачъыхьэм къыIуагъ.\nРеспубликэм илIыкIо куп дахэу, фэбэныгъэ хэлъэу къызэрэпэгъокIыгъэхэм фэшI Иорданием и Пачъыхьэ зэрэфэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Адыгэ диаспорэм къэралыгъом IэпыIэгъу зэрэщигъотырэм осэшIу фишIыгъ.\n— УФ-м и Посольствэу Иорданием щыIэм, ащ и ЛIыкIоу Глеб Десятниковым яIэпыIэгъукIэ тызэIукIэн зэрэтлъэкIыгъэм лъэшэу сырыраз. Иорданием и Посольствэу Урысыем щыIэм, къэралыгъом и ЛIыкIоу Амджада Оде Адайле Iофтхьабзэм изэхэщэнкIэ яшIогъэшхо къагъэкIуагъ. ТикъэралыгъуитIу зэфыщытыкIэ дэгъухэр зэрэзэдыряIэм, цыхьэ зэрэзэфашIыжьырэм а пстэури ишыхьат, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, илъэс пчъагъэм къыкIоцI Иорданиемрэ Урысыемрэ дипломатическэ, гуманитар ыкIи IофшIэн зэфыщытыкIэ пытэу яIэ хъугъэхэм яшIуагъэкIэ ахэм яшъолъырхэми язэпхыныгъэ агъэпытэн амал аIэкIэлъ мэхъу.\nОбщественнэ организациехэм, культурэм алъэныкъокIэ Иорданием щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэнэу агъэцакIэрэм республикэм ипащэ къытегущыIагъ.\n— Къэралыгъор къыхэмылажьэу мы пстэури зэшIохыгъэ хъун зэримылъэкIыщтыр дэгъоу къыдгурэIо. Мыщ фэдэ фыщытыкIэр апэрэ Абдалла ипачъыхьэгъу илъэсхэм къащегъэжьагъэу щыI, непи ар о лъыогъэкIуатэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат Пачъыхьэм зыфигъазэзэ.\nИорданиемрэ Адыгеимрэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ язэпхыныгъэ агъэпытэн амал зэрэщыIэр зэдэгущыIэгъум къыщаIуагъ. ЗэIукIэгъум илъэхъан зэзэгъыныгъэхэу зэдашIыгъэхэм тапэкIэ шIогъэшхо къатыным зэрэщыгугъыхэрэр къыхагъэщыгъ.\nПредыдущая КъумпIыл Мурат зипэщэ лIыкIо купыр Иорданием кIонэу зэрэхъугъэр\nСледущая Мебельные предприятия Адыгеи заключили выгодные контракты


ХэхъоныгъэмкIэ амалышIух — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем монополием пэшIуекIогъэнымкIэ и Федеральнэ къулыкъу (ФАС) ичIыпIэ къутамэхэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэхэм яIэшъхьэтетхэм апае семинар-зэIукIэу щыIагъэм хэлэжьагъэхэм правительствэм и Унэ тыгъуасэ шIуфэс щарихыгъ. Ащ къырагъэблэгъагъэх Урысыем и ФАС ипащэ игуадзэу Нэлли Галимхановар, ФАС-м иструктурнэ подразделениехэм ялIыкIохэр.\nТхьамэфитIум къыкIоцI федеральнэ ыкIи шъолъыр къулыкъухэм ялIыкIохэр къыкIэлъыкIорэ Iофыгъохэм атегущыIэщтых: зэнэкъокъуныгъэм епхыгъэ зэзэгъыныгъэхэр зэрэзэдашIыхэрэр шапхъэхэм адештэхэмэ гъэунэфыгъэныр; агропромышленнэ комплексым ылъэныкъокIэ субсидиехэр зэрагъэфедэхэрэр; газымрэ электричествэмрэ аIэкIэгъэхьэгъэнхэмкIэ Iофыгъоу къэуцухэрэр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэIукIэм хэлажьэхэрэм закъыфигъазэзэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, гъэцэкIэкIо хабзэм икъулыкъухэмрэ ФАС-мрэ язэдэлэжьэныгъэ Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным иунашъохэу зэнэкъокъуныгъэм зегъэушъомбгъугъэным епхыгъэхэр гъэцэкIагъэ хъунхэмкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт. Ащ пае республикэм гъэхъагъэ хэлъэу щыпхыращых 2018-рэ илъэсым ФАС-мрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ зэдэлэжьэныгъэу азыфагу илъыщтым фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу аIапэ зыкIадзэжьыгъэхэр.\nУрысыем и ФАС и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу ХьэпэкIэ Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, экономикэм иотраслэхэмкIэ планым къыдилъытэхэрэр зэнэкъокъуныгъэм ихэхъоныгъэ илъэныкъо шъхьаIэхэмкIэ гъэцэкIагъэ хъугъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пандемием къызыдихьыгъэ къиныгъохэм ядэгъэзыжьынкIэ мы зэIукIэм зигугъу къыщашIырэ Iофыгъохэр зигъо Iофыгъохэу ылъытагъэх. Республикэм иэкономикэ зыпкъитыныгъэ хэлъэу тапэкIи хэхъоныгъэ ышIыным ахэм яфэмэ-бжьымэ къытырехьэ.\n«Илъэсэу икIыгъэм Адыгеим иэкономикэ лъэшэу къемыIыхыным тынаIэ тедгъэтыгъ. Анахь шъхьаIэр — къыддэхъугъэр къэтыухъумэным имызакъоу хэхъоныгъэм ипсынкIагъэ нахь зыкъедгъэIэтызэ лъыдгъэкIотэныр ары. Республикэм зэнэкъокъу инэу илъым тимурадхэр къыддэхъунхэмкIэ ишIуагъэ къэкIощт. Предпринимательхэр джыри нахь гъэхъэгъэшIухэм къафэкIонхэмкIэ ащ фэдэ зэнэкъокъуныгъэм мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щыт. IофшIэным ипроизводительность зыкъыIэтынымкIэ, инновациехэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ зэнэкъокъуныгъэр лъэпсэшIу», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nУрысыем и ФАС ыкIи ащ ипащэу Максим Шаскольскэм республикэм иIофыгъохэм язэшIохынкIэ яшIуагъэ къызэрэкIорэм пае зэрафэразэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ, ащ дакIоу къэзэрэугъоигъэхэр ащигъэгъозагъэх Адыгэ Республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу ышIыщтым и Стратегие илъэныкъо шъхьаIэхэм.\nАхэм зыкIэ ащыщ зекIоныр. Мы лъэхъаным зызыгъэпсэфынэу Адыгеим къакIохэрэм япчъагъэ нахьыбэ мэхъу, илъэсым нэбгырэ 500-м ехъу. Ар Адыгеим щыпсэухэрэм япчъагъэ шIокIы. Нахьыбэу джыри къэкIонхэмкIэ амалхэр щыIэх ыкIи 2024-рэ илъэсым ехъулIэу лыжэхэмкIэ къызщакIухьащт чIыпIэ дахэу агъэпсыщтым ишIуагъэкIэ ахэм ахэхъощт. Ащ нэмыкIэу Тэхъутэмыкъое районым, Краснодар пэмычыжьэу, щагъэпсырэ индустриальнэ паркыр мыщкIэ амалышIоу хъущт. Предпринимательхэми ащ анаIэ къытырадзагъ. Нэбгырэ 30 фэдизмэ яшIоигъоныгъэхэр къаIуагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, а проектитIум яшIуагъэ къэкIощт ВРП-м зэрэпсаоу зэхъокIыныгъэ фэшIыгъэнымкIэ. Ащ нэмыкIэу мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ: республикэр зернэ лэжьыгъэхэм тIэкIу-тIэкIузэ къатекIынышъ, цумпэ лъэпкъхэм ядэлэжьэн техьащт, сыда пIомэ нахь федэ къыхэкIыщт. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, IофшIэным ипроизводительность зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ а пстэуми яшIуагъэ къэкIощт.\n«Джыри зэ къыкIэсэIотыкIыжьы экономикэм зыкъедгъэIэтын, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу тшIын зэрэфаер. ЗэкIэхэми тIэ зэкIэдзагъэу, зифедэ хэлъ лъэныкъо пстэуми ткIуачIэ зэдетхьылIэнышъ, пшъэрылъэу тапашъхьэ итхэр зэшIохыгъэ зэрэхъущт екIолIакIэхэр къыхэтхынхэ фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Зэдэлэжьэныгъэм иIофыгъохэр\nСледущая Ученые Адыгеи смогут получить доступ к единой научной платформе


ЗыгъэпсэфыпIэр гуIэтыпIэу щытыщт | Адыгэ Макъ\nЗыгъэпсэфыпIэр гуIэтыпIэу щытыщт\nАдыгеим икъэлэ шъхьаIэ мафэ къэс нахь кIэракIэ зэрэхъурэр тинэрылъэгъу. Ащ изэтегъэпсыхьан фэIорышIэхэрэ къэралыгъо программэхэр етIупщыгъэу пхыращых. Ахэм зэу ащыщ проектэу «Формирование комфортной городской среды» зыфиIорэр.\nОбщественнэ чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан епхыгъэ IофшIэнхэм Адыгеим и ЛIышъхьи, къалэм ипащэхэри лъэшэу алъэплъэх. ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципалитетым пшъэрылъ фигъэуцугъ къэлэ псэукIэ Iэрыфэгъу гъэпсыгъэнымкIэ программэр пхыращы зыхъукIэ IофшIэнхэр зэрагъэцакIэхэрэм лъэшэу лъыплъэнхэу, Iофым фэгъэхьыгъэ къэбарыр цIыфхэм алъагъэIэсынэу ыкIи ахэм яшIошIхэр къыдыхалъытэнхэу.\nМы федеральнэ программэшхом къыдыхэлъытагъэу 2018-рэ илъэсым Мыекъуапэ иобщественнэ чIыпIи 4 зэтырагъэпсыхьанэу агъэнэфагъ. Джыдэдэм IофшIэнхэр жъотэу зыщыкIохэрэм ащыщ Зэкъошныгъэм игупчэ. Подрядчикэу зэнэкъокъур къыдэзыхыгъэм псэолъэшIын IофшIэнхэу ригъэкIокIыхэрэм нэбгырэ 50 фэдиз ыкIи хэушъхьафыкIыгъэ техники 7 ахэлажьэх.\nIофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм тыщигъэгъозагъ Мыекъопэ къэлэ администрацием ипресс-къулыкъу илIыкIоу Надежда Гусевам. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, скверым игъэцэкIэжьын къыхеубытэх лъэсрыкIо гъогоу квадратнэ метрэ мини 10-м ехъурэм плиткэ телъхьэгъэныр. Загъэпсэфыныр зикIасэхэм тIысыпIакIэхэр афагъэуцущтых, остыгъэхэр палъэщтых. Анахь шъхьаIэу, зыми фэмыдэу мы зыгъэпсэфыпIэм щашIыщтыр къэнэфырэ музыкальнэ фонтан гъушъэр ары. Ащ ычIэ гранит плиткэхэмкIэ лъэпкъ тхыпхъэхэр хагъэпкIэщтых.\nМы уахътэм IофшIэнхэм япроцент 30-р агъэцэкIагъ: чIыпIэр къэзыгъэнэфыщтхэ остыгъэхэр зыпылъыщтхэ пкъэухэр агъэуцух, лъэсрыкIо гъогухэм анэзхэр агъэчъых, фонтаным ычIэ агъэхьазыры.\nЗэрагъэнафэрэмкIэ, Зэкъошныгъэм игупчэ изэтегъэпсыхьан епхыгъэ IофшIэнхэр мы илъэсым ыкIэ нэс аухыщтых. Ащ сомэ миллион 67-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Проектым къызэрэдилъытэрэмкIэ, саугъэтэу «ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ» зыфиIорэмрэ Зэкъошныгъэм ипчэгурэ зэтырагъэпсыхьэрэ скверым зэрипхыщтых.\nСурэтхэр Надежда Гусевам тырихыгъэх.


Хирург цIэрыIор Мыекъуапэ щыIагъ | Адыгэ Макъ\nХирург цIэрыIор Мыекъуапэ щыIагъ\nАвтор: Редакция\t/ 07.04.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nНэмыц хирург цIэрыIоу Оливер Томуш мы мафэхэм Мыекъуапэ щыIагъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым хэт медицинэ институтым ия 3 — 4-рэ курсхэм ястудентхэм апае ар лекцие къеджагъ.\nЗэлъашIэрэ нэмыц хирургыр Мыекъопэ технологическэ университетым ипрофессор, идоктор гъэшIуагъ. Ар аIукIагъ университетым иректорэу Къуижъ Саидэрэ еджапIэм ипрезидентэу ТхьакIущынэ Аслъанрэ. Ахэр мы еджапIэмрэ Фрайбург университетым иклиникэу хирургыр къыздикIыгъэмрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм, зэзэгъыныгъэу урысые ыкIи германскэ университетхэм зэдашIыгъэхэр зэрагъэцакIэхэрэм атегущыIагъэх.\nАдыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым Оливер Томуш студентхэм лекцие къащыфеджагъ. Мыр апэрэп Адыгеим къызэрэкIорэр, къакIо къэс лекцие гъэшIэгъонхэм врач хъущт ныбжьыкIэхэр арегъэдэIух. Ахэр непэ зигъо шъыпкъэ Iофыгъохэу диагностикэм ыкIи операциехэм язэхэщэн афэгъэхьыгъэх.


Адыгэ пшъашъэм изэо лъэужхэр — Адыгэ макъ\nАдыгэ пшъашъэм изэо лъэужхэр\nГъукIэлI Зулихъани ащ илэгъухэри къызыхэхъухьэгъэхэ лъэхъаныр зэо мэшIошхом къыхиубытагъ.\nНэмыц фашистхэр ошIэ-дэмышIэу тихэгъэгу къызытебанэхэм Зулихъан мамыр IофшIэным пылъыгъ, икъуаджэ дэт тучаным ипащэу Iоф ышIэщтыгъ. Ащ дэжьым къуаджэм дэс хъулъфыгъэхэм пый мэхъаджэм пэуцужьынхэу къэралыгъор къяджэгъагъ. УлIа, сылIа зыIоу къуаджэм дэсхэр военкоматым екIолIэгъагъэх. ЫныбжькIэ зытефэрэ хъулъфыгъэхэм повесткэхэр къаратхи, заом ащэгъагъэх. ЗипIалъэ къэмысыгъэхэм аныбжь екъуфэкIэ ежэнхэу къараIуи, къатIупщыжьыгъагъэх. А къэбарыр комсомольцэ чаным зызэхехым, заом ащэнэу ялъэIугъ. АпэрэмкIэ, тIэкIу цыхьэ къыфашIыгъэп, сыда пIомэ адыгэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм зэо гъогу къинхэр фызэпымычынхэу еплъыщтыгъэх. Ау лъэIу тхылъ заретым, зэрашIомыкIыщтыр къагурыIуагъэщтын, комсомольцэ ныбжьыкIэм илъэIу фагъэцакIи, джащ тетэу заом Iухьэрэ хъулъфыгъэхэм ахагъэхьэгъагъ.\nЗулихъан къызэрыхъухьагъэр мэкъумэщышIэ унэгъо къызэрыкIоу чылэм дэсыгъэхэм ащыщыгъ. Ятэу Титыурэ янэу Долэтхъанрэ къагъэшIагъэм чIыпIэ колхозым Iоф щашIагъ. Ахэр бын-унэгъо Iужъоу щытыгъэх: шъэуитIурэ пшъэшъищрэ яIагъ. Зулихъан зэкIэми анахьыкIагъ. Ащ илъэситIу нахь ымыныбжьэу янэ идунай ыхъожьыгъагъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, ышнахьыжъэу Анзаур апэ итэу къуаджэм дэкIи фронтым Iухьэгъэ хъулъфыгъэхэм ащыщыгъ. Пый хьашхъурэIум пхъашэу езаозэ, лъыгъэчъэ зэошхом ар хэкIодагъ. Зулихъан ныбжьыкIэ дэдэу унэгъо IофшIэным Iууцогъагъ. Ащ къыхэкIэу къоджэ еджапIэм еджэныр щылъигъэкIотэн ылъэкIыгъэп. Ау ащ емылъытыгъэу, къоджэ ныбжьыкIэхэм комсомольцэ чаныр япащэу агъэнэфэгъагъ. Бэрэ Iоф ышIэнэу мыхъугъэу, Хэгъэгу зэошхор къежьэгъагъ. Комсомольцэхэу Мамый Тайбат, Къэбэртэе Гощэгъэгъ, нэмыкIхэр игъусэхэу Зулихъан я 654-рэ зенитнэ-артиллерийскэ полкым связисткэу хэфэгъагъ. Зыхэт полкым къалэу Баку ыкIи чIыдэгъэ къычIэщыпIэхэу ащ иIэхэр къыухъумэщтыгъэх. Зенитчикхэм пащэу яIэм игуадзэу Зулихъан агъэнэфэгъагъ, къалэм къышъхьащыбыбэрэ пый самолетхэр къыриутэхыщтыгъэх.\n«Заор къызежьэм, тиунэ сисын амал сиIагъэп, хэти сыкъыубытын ылъэкIыщтыгъэп», — ыIощтыгъ Зулихъан. Пшъэшъэ дзэкIолIыр къалэхэу Ростов-на-Дону, Краснодар, Донецкэ, Днепропетровскэ шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтыгъ.\nГъукIэлI Зулихъан зыхэтыгъэ полкым пыим утын лъэш рихынэу зигъэхьазырыщтыгъ. ЧъыIэшху, жьыбгъэ чъыIэр мэшъуи, полкым лъыкIотэнэу ригъэжьагъ. Нэмыц техакIохэр топхэмкIэ, пулеметхэмкIэ, минометхэмкIэ ошъум фэдэу пцэшIуащэр къатыратакъо. ТидзэкIолIхэу ыпэкIэ лъыкIуатэхэзэ пыим жэхахьэхэрэм ауж итхэу гъучIычыр зэщэкIыгъэ пхъэтет онтэгъур апшъэ дэлъэу связистхэри лъыкIуатэщтыгъэх. Зулихъан ахэм апэ итыгъ. Нэмыцхэр Iуашъхьэу зытетыгъэхэм къырафыхыгъэх. Тидзэхэмрэ ахэмрэ азыфагу Зулихъан къинагъ. Подразделением ипащэ хьылъэу къауIагъ. Минэу къэуагъэм икъутафэхэр телефоным къытефэхи, гъучIычыр къызэпаутыгъ. ДзэкIолIитIу гъучIычыр зэпашIэжьынэу зыфежьэхэм лагъымэу къэуагъэр къатефи, тIури фэхыгъэх. ЕтIани нэбгыритIу кIуагъэ связыр агъэтэрэзыжьынэу, ау ахэри къаукIыгъэх.\n— ЕгъашIэм сщыгъупшэжьыщтэп, — къыIотэжьыщтыгъ Зулихъан. — Чэщыр хэкIотагъэу дзэкIолI горэм сыкъыгъэущыгъ «Товарищ Мамий (ары иныбжьыкIэгъум ылъэкъоцIагъэр), штабыр къыоджэ» ыIуи. Чъые нэхъо-нажъом сыхэтэу псынкIэу сыкъэтэджыгъ. Штабым сызэкIом, хъугъэр къызгурагъэIуагъ. Кабелыр чIыпIэ горэм щызэпыутыгъагъ, ар псынкIэу зэпышIэжьыгъэн фэягъ. А пшъэрылъыр гъэцэкIэгъэным фэшI гъогу псыгъо цIыкIум изакъоу рычъэзэ Зулихъан фашист дзэкIолIхэм къалъэгъугъ, щэр къытырапхъанкIэу аублагъ. Ебэджмэ, къэтэджыжьзэ гъогум рычъагъ, гъучIычыр зыщызэпыутыгъэ чIыпIэр къыгъотыгъ. ЫIэхъуамбэхэмкIэ гъучIычыр къыубытын ымылъэкIэу бэрэ Iэпызыжьыгъ. Аужым гу къызIэпишIыхьажьи, кабелыр ыдэжькIэ лъэшэу къыкъудыигъ. Ар ыцэхэм адигъани гъучIыч цыпэхэр зызэфещэхэм зэпишIэжьыгъэх, связым Iоф ышIэу ыублэжьыгъ. Сыхьатныкъо нахьыбэ темышIэу фашистхэр зэкIадзагъэх. Джащ фэдэу лIыхъужъныгъэ зищыкIэгъэ пшъэрылъыбэ зэшIуихын ылъэкIыгъ. Ахэм афэдэ лIыблэнагъэу зэрихьагъэхэр полкым къыщыдэкIырэ дзэ гъэзетым пчъагъэрэ къыхиутыгъэх, медалэу «За отвагу» зыфиIорэри къыфагъэшъошэгъагъ.\nЗаор заухым ГъукIэлI Зулихъан икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьыгъ ыкIи бэрэ щымысэу ыпэкIэ зыпылъыгъэ мамыр IофшIэныр ригъэжьэжьыгъ. Къоджэ тучаным ипащэу пенсием окIофэкIэ Iоф ышIагъ, къоджэдэсхэр ыгъэрэзагъэх. IофшIэным дыкIыгъоу общественнэ пшъэрылъхэр ыгъэцакIэщтыгъ: народнэ депутатхэм якъоджэ Совет идепутатыгъ, Теуцожь районым ирайон хьыкум инароднэ заседателыгъ. Къоджэдэсхэм лъытэныгъэ къыфашIыщтыгъ, яупчIэжьэгъугъ. Заом къыщилэжьыгъэ къэралыгъо тынхэм ямызакъоу, IофшIэным зэрегугъущтыгъэм къыкIэкIогъэ щытхъу тхылъхэр бэрэ къыфагъэшъошагъэх.\nГъукIэлI Зулихъан унэгъо дахэ иI. Ишъхьэгъусэу Арамбыйрэ ежьыррэ пшъэшъитIу зэдапIугъ, зэдалэжьыгъ. Нахьыжъэу Римэ медучилищыр къыухыгъ, исэнэхьаткIэ Iоф ешIэ.\nПредыдущая ЩыIэныгъэм дэшIэтых\nСледущая IофшIэн щыIагъ ыкIи щыIэщт, ау…


Республика Адыгея - Адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ гухэлъышIухэр яIэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ ипэгъокIэу зэIукIэгъур зэрэзэхащагъэр къыхигъэщыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи икъэухъумэн научнэ ыкIи кIэлэегъэджэ сообществэр къыхэгъэлэжьэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр арых анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым адыгабзэмкIэ Совет АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъ. КъумпIыл Мурат игукъэкIыкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи ащ икъэухъумэн фэгъэзэгъэщт Проектнэ офис агъэпсыгъ. Ащ пащэу фашIыгъэр ЛIыIужъу Адам ары. АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ ыкIи культурэмкIэ иминистерствэхэм яспециалистхэр, апшъэрэ еджапIэхэм, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, адыгабзэмкIэ кIэлэегъаджэхэр, шIэныгъэлэжьхэр ащ хэхьагъэх.\n— Ныдэлъфыбзэр зэрифэшъуашэу зэгъэшIэгъэным ыкIи ар къэухъумэгъэным афытегъэпсыхьагъэу IофшIэныр зэхэщэгъэным, ащ екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр къыфэгъотыгъэнхэм Проектнэ офисыр фэгъэзэгъэщт. Адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, тхылъыкIэхэр, методическэ материалхэр гъэхьазырыгъэнхэм тынаIэ тедгъэтыным мэхьанэшхо иI. Пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI ткIуачIэ зэхэтлъхьан, научнэ сообществэмрэ профильнэ министерствэмрэ яIо зэхэлъэу Iоф зэдашIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЛIыIужъу Адамэ гущыIэр зештэм, Проектнэ офисым ылъэныкъокIэ Iофэу ашIагъэм, непэрэ мафэм ехъулIэу зэшIуахын алъэкIыгъэм, пшъэрылъхэм кIэкIэу къащыуцугъ. ГущыIэм пае, структуракIэу агъэпсыгъэм къыдыхэлъытагъэу адыгабзэм изэгъэшIэн фэгъэзэгъэщт IофшIэкIо купи 7 зэхащагъ. Ахэм ахахьэхэрэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр яIэщтых: гурыт еджапIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэныр, ащкIэ ны-тыхэм, къэбар жъугъэм иамалхэм Iоф адэшIэгъэныр, культурэм иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэныр, тхылъхэр сертификацие шIыгъэнхэр, нэмыкIхэри.\nIофшIэкIо купхэм зэхэсыгъо заулэ яIагъ. ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, адыгабзэм изэгъэшIэн зэпымыоу лъыкIотэн фае – унагъом къыщегъэжьагъэу гъэсэныгъэм иучреждениехэм анэсэу. АщкIэ IэпыIэгъушIу хъущтых тхылъыкIэхэу къыдагъэкIыхэрэр, адыгабзэкIэ зэрадзэкIыжьыгъэхэ мультфильмэхэр, нэмыкIхэри.\nКъыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэр абзэ рыгущыIэнхэм фэIорышIэщт адыгабзэкIэ зэрадзэкIыгъэ серие 52-рэ хъурэ мультфильмэу «Фиксики» зыфиIорэр. Непэрэ мафэм ехъулIэу сериитIу къыдагъэкIыным фагъэхьазырыгъ, зэрагъэнэфагъэмкIэ, адрэхэр мазэ къэс серие тIурытIоу къагъэлъагъохэзэ ашIыщт. Мыщ ыкIи нэмыкI Iофыгъохэм ягъэцэкIэн тефэщт мылъкур аIэкIэлъ.\nАпэрэ едзыгъомкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ гъогу картэ зэхэгъэуцогъэныр ыкIи АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащэгъэ Советым ар къыщыгъэлъэгъогъэныр ары. Мы мафэхэм адыгабзэкIэ диктант Мыекъуапэ щатхыгъ, Iофтхьабзэм джы зэрэреспубликэу къыхагъэлэжьэн гухэлъ щыI. Джащ фэдэу адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным фытегъэпсыхьагъэхэ фильмэ цIыкIухэр къыдагъэкIыхэ ашIоигъу. Ащ фэдэ екIолIакIэм республикэм ипащэ дыригъэштагъ, Проектнэ офисым иапэрэ лъэбэкъухэм осэшIу афишIыгъ. Ащ ипащэ къыхьыгъэ нэмыкI предложениехэр игъоу ылъэгъугъэх.


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Республикэм ыныбжь илъэс 25-рэ зэрэхъурэр ыгъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIыщт\nadmin - 2016-07-30 06:32:20\nАдыгэ Республикэм ыныбжь илъэс 25-рэ зэрэхъурэм ихэгъэунэфыкIын фэгъэзэгъэ зэхэщэкIо комитетым тыгъуасэ зэхэсыгъо иIагъ. Ащ тхьамэтагъор щызэрихьагъ АР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан.\nАР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр республикэм июбилей ихэгъэунэфыкIын фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэу агъэнэфагъэхэм яплан нэIуасэ фишIыгъэх. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, республикэ министерствэхэмрэ ведомствэхэмрэ предложениеу къахьыгъэхэр къыдалъытэхэзэ ар зэхагъэуцуагъ. Спорт ыкIи нэмыкI лъэныкъохэмкIэ зэнэкъокъухэр, олимпиадэхэр, къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр, концертхэр, фестивальхэр, нэмыкI Iофтхьабзэхэр ащ щыгъэнэфагъэх, зэкIэмкIи 58-рэ мэхъу.\nЧъэпыогъу мазэу республикэм ыныбжь илъэс 25-рэ зыщыхъурэм иапэрэ мафэхэм ыкIи чъэпыогъум и 5 мэфэкI мафэм зэхащэщтхэм ар нахь къащыуцугъ. Хабзэ зэрэхъугъэу, Мыекъуапэ ермэлыкъ щыкIощт, концертхэр, къэгъэлъэгъонхэр, спорт зэнэкъокъухэр зэхащэщтых, пстэури мэшIоустхъокIэ аухыщт. Адыгэ культурэм и Дунэе фестивалэу илъэситIум зэ зэхащэрэри Адыгэ Республикэм ыныбжь илъэс 25-рэ зыщыхъурэм тефагъ, ар чъэпыогъум и 2-м къызэIуахыщт ыкIи и 6-м зэфашIыжьыщт.\nАР-м и ЛIышъхьэ нэмыкI Iофтхьабзэу планым щыгъэнэфагъэхэм ащыщхэми нахь игъэкIотыгъэу защигъэгъозагъ, зэрэкIощтхэм къыкIэупчIагъ. Планым зэрэщытэу ащ дыригъэштагъ, ау джыри къыдалъытэн фаехэр къыгъэнэфагъэх, зымыгъэрэзагъэхэр къыхигъэщыгъэх, агъэтэрэзыжьынхэу ахэм афэгъэзагъэхэм къафигъэпытагъ. Юбилеим ихэгъэунэфыкIын Мыекъуапэ имызакъоу, зэкIэ муниципальнэ образованиехэр къыхэлэжьэнхэм, ахэм ащыпсэухэрэми мэфэкIыр зэхашIэным фэшI Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр ащызэхэщэгъэнхэм анаIэ тырагъэтынэуи къариIуагъ.\nАР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат иеплъыкIэхэр къыриIотыкIыхэзэ, Iофтхьабзэхэр, анахьэу цIыфыбэ зыхэлэжьэщтхэр ыкIи къызэкIолIэщтхэр, щынэгъончъэу зэхэщэгъэнхэр анахь шъхьаIэу зэрэщытым къыкIигъэтхъыгъ. Ащ къыпкъырыкIыхэзэ, мафэу зыщызэхащэщтхэм джыри зэ ахэплъэжьынхэу, ищыкIагъэмэ, зэхъокIыныгъэхэр фашIынхэу ахэм афэгъэзагъэхэм къафигъэпытагъ.\n— Адыгеир ежь-ежьырэу зиIыгъыжьын амал зиIэ хъугъэ, зыпкъ иуцогъэ субъект-хэм ясатырэ хэуцуагъ, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ пстэури къызэфихьысыжьызэ. — Арышъ, республикэр зызэхащагъэр илъэс 25-рэ зэрэхъурэр ифэшъуашэм тетэу хэгъэунэфыкIыгъэныр шIокI зимыIэ Iоф. ЦIыфэу щыпсэухэрэр ары пстэури зыфатшIэрэр, мэфэкIым ихэгъэунэфыкIын ахэм язэрар хэлъынэу щытэп, гухахъо хагъотэн фае нахь. Ар зыщышъумыгъэгъупш. Гъэхъагъэу республикэм иIэхэр мыщ фэдэ мэфэкIхэр ары анахьэу къызщылъэгъонхэ фаер.


Къоджэдэсхэр фэразэх — Адыгэ макъ\nНепэ уахътэу тызэрытым гумэкIыгъуабэ къытфехьы. ЦIыфхэм ящыIакIэ нахь къеIыхыгъ. Хэти хэкIыпIэу фэхъущтым егъэгумэкIы. ЗэкIэми яамал зэфэдэп, зым иIахьылрэ, иакъылрэ инэутхагъэрэ яшIуагъэкIэ мылъку егъоты, адрэм чэщи мафи чIыгум ыIэхэр хэлъэу Iоф зишIэкIэ, къыкIэкIырэ щыIэп. Джы цIыфхэм янахьыбэр щэн-щэфэным пылъ. ЗиIофхэр анахь дэихэр пенсионерхэр, сэкъатхэр, сымаджэхэр ары. Мыхэр пенсие тIэкIоу къаратырэр ары ныIэп зыщыгугъыхэрэр. Ау ащ урыщыIэн плъэкIыщтэу щытэп, сыда пIомэ мафэ къэс уасэхэм къахэхъо.\nНепэ зигугъу къэсшIыщт Iофым уригъэгупшысэнэу бэ хэлъыр. «Мыщ фэдэ зекIуакIэхэр тэрэзха, хьауми, мытэрэзха?» пIомэ, цIыфхэм яшIошIхэр зэтемыфэнхэкIи хъун, ау зытетыр тэжъугъаIо, хъунэу хэлъыр къыхэтэжъугъэх. Къэбарэу шъузщызгъэгъуазэмэ сшIоигъор къэугупшысыгъэу щытэп.\nЩыIэх цIыфхэр хихыгъэ сэнэхьатым фэшъыпкъэу, гухахъо хигъуатэу рылажьэу. Ащ фэдэ цIыфым игугъу дахэкIэ ашIы зыхъукIэ, ори гуфэбэныгъэ фэошIы, уIукIэу удэгущыIэ пшIоигъоу охъу. Джащ фэдэ цIыф шIагъу непэ зигугъу къэсшIы сшIоигъор.\nАхьмад Мыхьамэт Вахэ ыкъор Чэчэн Республикэм ит къуаджэу Старое Ашатее къыщыхъугъ. Къызэрыхъухьагъэр мэкъумэщышIэ унэгъо Iужъу. ЗэшиплIырэ зы шыпхъурэ мэхъух. Мыхьамэт ятэ Вахэ къыгъэшIагъэм шоферэу Iоф ышIагъ, янэ Хедэ кIэлэцIыкIухэм япIун, яегъэджэн пылъыгъ, Iофи дишIагъ.\nАнахьыжъэу Мыхьамэт гурыт еджапIэр къызеухым ятэ илъэуж рыкIуагъ, илъэс 45-м къехъу а сэнэхьатым рылэжьагъ, джы пенсием кIуагъэ, ау ащ пае къэмынэу джыри Iоф ешIэ.\nАхьмад Мыхьамэт Адыгеим къызыкIуагъэр 1999-рэ илъэсыр ары. Апэу поселкэу Лъэустэнхьаблэ щыпсэунэу къыхихыгъ, етIанэ Адыгэкъал. 2002-рэ илъэсым Мыхьамэт къутырэу Прицепиловкэм дэт хьалыгъу гъэжъапIэм шоферэу IофшIэныр щыригъэжьагъ. Адыгэкъалэ дэт хьалыгъугъэжъапIэу «Дэрмэн» зыфиIорэм Iухьагъ. Къуаджэхэу Пэнэжьыкъуае, Джэджэхьаблэ, Аскъэлае, къутырхэу Краснэм, Шевченкэм адэт тучанхэм илъэс пчъагъэрэ хьалыгъу афищагъ.\n2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу джы къуаджэхэу Хьалъэкъуае, ПчыхьалIыкъуае, Очэпщые адэсхэм хьалыгъу пчэдыжь къэс афещэ.\nМыхьамэт иIофшIакIэ ехьылIагъэу къоджэдэсхэм къаIохэрэм узядэIукIэ, мы лIым зэрэфэразэхэр къэпIонэу жэм къыхьырэп. ИлъэсипшIым къехъугъэу Мыхьамэт мы зигугъу къэсшIыгъэ къуаджэхэм адэс лэжьакIохэм чэщи мафи, ощхи, оси, жьыбгъи, чъыIи имыIэу хьалыгъу гъэжъэгъакIэр къафещэ. Зы мафэ къыхэкIыгъэп хьалыгъур къаримыгъэуалIэу. Имашинэ къутагъэмэ, ащ пае къымыгъанэу, нэмыкI машинэ ештэшъ, къещэ, е а мафэм къымыщэн хъумэ, къоджэдэсхэм макъэ арегъэIу. Мыхьамэт гукIэгъушхо зыхэлъ цIыф. ОгуIэмэ, апэ къыбдеIэщтмэ ащыщ. Къин къызфэкIуагъэм, джащ фэд хъяр зиIэм ренэу IэпыIэгъу афэхъу.\nМыхьамэт къоджэдэсхэм «тхьауегъэпсэушхо» раIо. Непэ нэIуасэ шъузыфэтшIыгъэ цIыф шIагъом игугъу дахэкIэ пшIыныр къылэжьыгъ. ЦIыфым уишIуагъэ ебгъэкIымэ гуапэ, псапэ. Ащ фэдэхэр ащыгъупшэхэрэп, ягугъу дахэкIэ ашIы, агъэлъапIэх.\nСурэтым итхэр: Мыхьамэтрэ ыкъоу Бислъанрэ.\nСледущая ПIэ дагъэмэ, пшъхьэ щыфэжь


IофшIэныр зэрагъэцакIэрэм АР-м и ЛIышъхьэ лъыплъэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 23.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nПсэупIэхэм яшIынкIэ республикэм щызэшIуахырэм, IофшIэныр зэхэщагъэ зэрэхъу-\nрэм къатегущыIагъ Адыгеим и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсымкIэ гухэлъэу щыIэр республикэм псэупIэ квадратнэ метрэ мин 270-м ехъу щышIыгъэныр ары. А планыр муниципалитетхэм атырагощагъ ыкIи илъэсым ыкIэм нэс къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм анэсынхэ фае.\nМы лъэныкъомкIэ гухэлъхэу щыIэхэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI фэтэрыбэу зэхэтхэу унэхэр зышIыхэрэм хэбзэ къулыкъухэр IэпыIэгъу афэхъунхэ, яшIуагъэ арагъэкIын зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\n— Республикэм икъалэхэм ыкIи ирайонхэм зэкIэми фэтэрыбэу зэхэт унэхэр зытырашIыхьанхэ алъэкIыщтхэ площадкэ хьазырхэр яIэнхэ фае. ПсэупIэхэм яшIын ыкIи инфраструктурэм зэрэхэхьащтхэм епхыгъэ тхылъхэр ятыгъэнхэр Адыгеим щызэхэщагъэ зэрэхъурэм АР-м архитектурэмрэ къэлэгъэпсынымрэкIэ и Комитет лъыплъэнэу пшъэрылъ фэсэшIы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.