Аскъэлай. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nАскъэлае пл1э кощыгъэ.\nАры тинахьыжъмэ къа1отэжьэу зэрэзэхэсхыгъэр. Ау ащ фэдизрэ кощыгъэми джы зыдэщысым ихэгъошъхьэ 1эгъо-ч1ыгъохэм арык1ырэп. Апэдэдэ чылэр зыщыщысыгъэр тыгъэ-къок1ып1э лъэныкъомк1э, километрипл1ык1э Цутхьэлэ мэз к1ыбк1э заджэхэрэм пэгъунэгъоу ары. Непэ а ч1ып1эм Хэкужък1э еджэх. Ащ къик1ыжьынхэу къызыхэк1ыгъэр уз 1аеу тэлаор ары. Пщыгъор зы1ыгъыгъэ зэшыхэу Аскъалэрэ Гъобэрэ унагъоу къэнэжьыгъэхэр зэфагощыхи, зыр — Аскъалэ — Мэртэ псыхъо пэблагъэу бгышъхьэм щет1ысэхыгъ. Адрэр — Гъобэ - Пщыщэ 1ушъо 1ут1ысхьагъ. Джаущтэу зэшит1умэ ац1эхэр чылэхэу Аскъэлаерэ Гъобэкъуаерэ къатенагъэх. Пц1ыми, шъыпкъэми, ары къэбарым къы1орэр. Ящэнэрэу Аскъэлае зэкощым, къуаджэу Нэшъукъуае пэч1ынат1эу, Мартэ иджабгъу нэпкъ тет1ысхьэгъагъ.\nНэшъукъуае игъунэгъоу чылэр зыдэт1ысыгъэгъэ ч1ып1эм «Аскъэлэякъэк1э» непэ еджэх. Ащ зы т1эк1урэ исыхи, ет1ани, къагъэзэжьи, Сэрэежъ 1уашъхьэм дэжь къэт1ысыжьыгъэх. Ащ зэрисыгъэр къэзыушыхьатырэ щысэ горэ къэсхьын. Аскъэлэепщым апэрэ нысэр къызыфащэм, бгышъхьэ лъагэм къехэу Мартэ нэс псыхьэ зэрэмык1ощтым пае, Мартэ къулэджэ куу къыхаригъэщи, къуаджэр зытес бгышъхьэм къыраригъэщэл1эгъагъ. Ащк1э благъэ фэхъугъэ К1эмыгуепщым илъэк1 ригъаш1эмэ ш1оигъуагъ. Къуладжэр Мартэ зыщеуал1эрэм дэжь «Сэрэежъ 1уашъхьэк1э» еджэхэу хъурэябзэу 1ошъхьэшхуагъ. Ащ ылъапсэ ушыумэ укъыдэмыщынэу къулэджэ куу и1агъ. Аскъэлаемэ а 1уашъхьэр япытап1эу щытыгъ.\nАщ нэмык1эу «Аскъэлэякъэр» а1озэ нэшъукъуаехэр а бгышъхьэу чылэр зытесыгъэм еджэх.\nДжыри къэбар цып. Стамбулик1ыжьым фэгъэхьыгъэу аскъэлаемэ гъыбзэ аусыгъагъ. Сыц1ык1угъ ар тичылэ л1ыжъхэу Нат1экъо Пщымафэрэ Л1ыхъук1э Мыхьамодэрэ къа1оу зызэхэсэхым. Сатырит1у сыгу къэк1ыжьырэр:\n«Мыстхъэ бынны гущэм ич1ык1эхэр къызажъуи,\nЖъогъок1э к1ахьыри къызежьэм,\n«Мыстхъэ бын» зыфи1орэр Аскъэлае икъок1ып1э лъэныкъок1э бгышъхьэ к1ыбым илъ лэжьэп1э ч1ыгушху. Агъэфедэу, ажъоу зыхъугъэщтыр джы чылэр зыдэщысым къызэт1ысыжьыр арыщт.\nАскъэлае непэ зыдэщыс ч1ып1эм къызыт1ысыгъэ уахътэм шыхьат техъухьэу джыри къыхэзгъэхъожьын: 1887-рэ илъэсым Гырунэ (Агъэлым) къик1ыжьыхи унэгъо заулэ шапсыгъэмэ ахэт1ысхьэхи, илъэс пш1ык1ут1о ахэсыгъэх. 1899-рэ илъэсым ахэр Аскъэлае къыдэт1ысхьажьыгъагъэх. Сэ сятэ, Гедыоджэ Пщымафи, ахэм ахэтыгъ. Ахэм а1оу бэрэ зэхэсхыгъэ: «Аскъэлаемэ такъызыхэт1ысхьажьым, емызэкъуаехэмрэ аскъэлаехэмрэ зызэт1ысыл1эжьыгъэхэр джыри илъэс щэк1ым нэсыгъагъэп».\nКъэзы1отэжьыгъэр ГЕДЫОДЖЭ Хьис\nАскъэлаехэр джы зыдэщысхэм икъыблэ-къок1ып1э лъэныкъок1э бгым тесхэзэ, Нэшъукъуае дэжь к1онхэу къыхахьи, за1эти кощыгъэх. Нэшъукъуае джы зыдэщысым икъок1ып1э лъэныкъок1э, Мартэ псыхъо иджабгъук1э, бгыч1эм ч1эт1ысхьагъэх. Илъэсищэ фэдизрэ ащ къыщысыгъэх, аскъэлэе къэхалъи щыря1э хъугъагъэ.\nА къэхалъэр нэужым нэшъукъуаемэ якъэхалъэ хъужьыгъэ.\nХьэлат1э ипсын а1оу аскъэлэе къэхалъэм дэжь Мартэ нэпкъыч1эм дэтыгъ. Ащ ращызэ, псыр 1офыш1э губгъом щы1эмэ афащэщтыгъэ.\nИлъэсищэ ащ къыщысыгъэхэу къыздик1ыгъэгъэ хэп1эжъым къэк1ожьыгъэх, ау бгышъхьэм дэмык1оежьыхэу Мартэ нахь пэблагъэхэу, ащ к1эрыпхъагъэхэу псыхъо ныбэм дэт1ысхьагъэх. Ащ къэкощыжьынхэм ыпэк1э ц1ыф куп къызыхагъэк1и къэк1огъагъ. Ащыгъум а ч1ып1эм чъыг шъэджашъэхэр итыгъэх, пэнэ кондэ цунхэри уахэк1ын умылъэк1ынэу ахэм ак1эпхъэгъагъ, чъыг зэрымыт ч1ып1эмэ мэкъоу арытыр мэкъу к1ыр мэкъушхоу, ащ ыч1эгъэгъ цумпэр ч1изэу алъэгъуи (джы къызынэсыгъэми чылэгу къэхалъэм цумпэ къыдэк1э), агу рихьи, къак1охи, т1ысыгъагъэх. Т1эк1у-т1эк1узэ чылэм зиушъомбгъугъ.\nКъэзы1отэжьыгъэр БЭГЪУШЪЭ Нухь Заубэч ыкьу.\nЗытхыгъэр ТХЬАРКЪОХЪО Юныс.\nИжъык1э къызэра1отэжьырэмк1э, Аскъэлае джыдэдэм зыдэщысым къэмыт1ысыжьызэ бэк1аерэ кощыгъэ. Гущы1эм пае, Блэнао ижэпкъы тесыгъэу, Сэрэежъ 1уашъхьэм тесыгъэу, зы куп гори ахэк1и Нэшъукъуаемэ адэжь к1охи т1ысыгъагъэхэу а1о. Ау джы-дэдэм зыдэщысым лъапсэу и1эр Къоджак1эк1э тызаджэрэм ипчэгу ары. Ащ къынэуж адрэхэр хьэблэ-хьаблэу, чылэ ц1ык1у п1оми хъунэу, е зэрэл1акъоу къак1элъырыт1ысхьажьыхэзэ, чылэм зиушъомбгъугъ. Гущы1эм пае, джыдэдэм чылэр зыдэщысым икъыблэ лъэныкъок1э Псэгъубэ ичылэ щысыгъэу а1о.\nАхэри къяк1ужьыгъагъэх, джыдэдэми псэгъубэкъохэр дэсых. Л1ыхъук1э зэтек1ыр Тыкъэм игъусэу къызят1ысыл1эжьым Тыкъэм ш1оигъуагъэр Л1ыхьук1эхьаблэк1э чылэм еджэнхэу арыти, Аскъалкъопщым къэбар фигъэхьыгъ: «Тэ къытхэт1ысхьэжьыгъэшъ, Аскъэлаек1э ахэри к1ощтых, ащ къемызэгъырэмэ Л1ыхъук1э я Тыкъэ, емызэгъкъуаек1э тяджэщт» ы1уи джащ тек1ыгъэу «емызэ-къуаехэк1э» а чылэ цыпэм (къыблэмк1э) пысхэм зэрэчылэу яджэх.\nСтаницэу Гривинскэм пэмычыжьэу Агъэлэр а1оу щысыгьэ къуаджэм дэсыгъэхэр шапсыгъэ къыщегъэжьагъэу бжъэдыгъу къэсэу чылэмэ къахэт1ысхьажьыгъагъэх. Тэ тичылэ ахэр къызыдэт1ысхьажьхэм гырунэк1э яджагъэх. Къохьап1эмк1э къызэрик1ыгъэхэр къыхэщэу чылэм икъыблэ-къохьэп1э лъэныкъок1э чылэ гъунэм грунэ хьаблэу 1899 — 1911-рэ илъэсхэм т1ысыгъагъэх.\nГрунэк1э яджэхэу Аскъэлае л1акъохэр дэсых. Ахэр Гедыуаджэхэр, Хьэк1акохэр, Натхъохэр (джыдэдэм дэсыжьхэп), Щэхэл1хэр, Чэтыухъухэр, Козынэхэр, Тэмэкъуаехэр, Хьэшъхъуанэкъохэр, Хьэджалдыйхэр, Джарымэхэр, Мэджэсхэр, Мыгукъохэр (джыдэдэм дэсыжьхэп). Ауж дэдэ къэк1ожьыгъагъэр 1908-рэ илъэсым Мыгукъо Къамболэтэу Пщыкъуй ыкъор арыгъэ.\nКъэзы1отэжьыгъэр ГЕДЫОДЖЭ Хьис Пщымафэ ыкъу.\nКъэзытхыжьыгъэр БЭГЪУШЪЭ Налбый Нухьэ ыкъу.


К Дню адыгейского языка и письменности Уадыгэмэ адыгабзэр пшIэн фае...\n11:10 - 14.03.2020\nДунаим бзэ зыIулъэу тетыр цIыфыр ары. Тыдэ къырихыгъа ащ бзэр, сыдэущтэу къыIэкIэхьанэу хъугъа? Тхьэр къыфэупси къыритыгъа, хьауми къин мыгъуаекIэ къылэжьыгъа? Мыхэм яджэуап къэгъотыгъуай. Зэгорэм шIэныгъэлэжьхэм ар лъачIэм нэсэу зэхафыщт, ау сыдэущтэу къычIэкIыгъэми бзэр зыфэдэ къэмыхъугъэ хьалэмэтэу къэнэжьыщт. Сыда пIомэ, бзэм гум илъыр къыриIотыкIын елъэкIы, цIыфхэр зэгурегъаIох. Нэм ымылъэгъоу, Iэм къымыубытырэ бзэм ащ фэдиз кIуачIэ зэриIэр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп.\nЧIыгоу тызыщыпсэурэм цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафэу тетыр бэ, шъхьадж ежь бзэ гъэнэфагъэ Iулъ. ЩыIэпын фае цIыф лъэпкъ иныдэлъфыбзэ шIомыдахэу, шIомылъапIэу, ащ хэхъоныгъэ ышIыным, нэмыкI лъэпкъхэми ар къагурыIо, рыгущыIэхэ, зэрагъашIэ хъуным кIэмыхъопсырэ. Аущтэу зыкIыщытыри гурыIогъуаеп. ЦIыфхэр зэпстэуми апэу зэгурызгъаIохэрэр, зэпэблагъэ зышIыхэрэр, яшIоигъоныгъэхэр къызэфыраIотыкIын амал къязытырэр бзэр ары.\nИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу зыцIэ дахэкIэ Iугъэхэм адыгэхэр ащыщых. Зэо-бэнэ мыухыжьхэми, тхьамыкIэгъуабэми ар къапхырыкIыгъ, къялыжьыгъ, ау сыд зэхъуи, сыд къызырашIи, ыбзэрэ ихабзэрэ ымыгъэкIодхэу непэрэ мафэхэм къанэсыгъ. Зыбзи, зи-лъэпкъи кIодыжьыпагъэхэм ялъытыгъэмэ, ари зы нэсыпыгъ, уичIыгу утесэу, уихэку уисэу, уиныдэлъфыбзэ пIулъмэ. Непэ а амалыр тиIэми, тыбзэ тыфэсакъын, къэтыухъумэн, тыдэлэжьэн фае.\nДунаим тетмэ анахь тын лъапIэу къысщэхъу сыбзэ, сиадыгабзэ. Синыдэлъфыбзэ тыгъэм фэсэгъадэ. Ар дахэу нэфэу къытфепсы, тилъагъо къытфегъэнэфы, тыгухэр къегъэфабэх, гъэрет къытхелъхьэ, тигъашIэ кIыхьэ ешIы. Тыбзэ идэхагъэ гум орэдэу къеIукIы, ащ шIулъэгъу дахэри къыщежьэ. Ныдэлъфыбзэр - синэIосэ псыхъом ичъакI, сфагъэтIысыгъэ чъыгым ипкIашъэхэм яIушъэшъэ макъ, тигъунэгъу мэзым итеплъ, адыгэ пщынэм ымэкъэ жъынч, шIулъэгъуныгьэ дахэм ыбз. Ныдэлъфыбзэр тэгъэлъапIэмэ адыгабзэкIэ тыжъугъэгущыI! Адыгэбзэ къабзэкIэ гущыIэрэм уедэIу зыхъукIэ узIэпещэ, тыбзэ зэрэдахэр, зэрэкIэракIэр, щэрыогъэшхо зэрэхэлъыр зэхэошIэ. Джащ фэдэу узIэпащэ титхэкIо цIэрыIохэм атхыгъэхэми. Ахэм адыгэ гущыIэ щэрыуабзэр къахэфэ, тхыкIэ амал гъэшIэгъонхэр ахэолъагъо.\nДжаущтэу дунаир къыпфызэIуихызэ адыгабзэм еджапIэм укIещэ, нэмыкIыбзэхэми уащегъэгъуазэ, тарихъым инэкIубгъохэри къыпфызэIуехы.\nУрысыбзэр е нэмыкI лъэпкъыбзэр сэ дэи сIорэп. Урысыбзэри, нэмыкI IэкIыб къэралыгъуабзэхэри сэри сикIасэх, ау сыд фэдиз мылъкукIи, сыд фэдиз былымкIи схъожьынэп сиадыгабзэ, IэкIыб сшIынэп синыдэлъфыбзэ, сыгу изгъэкIынэп сянэ къыситыгъэ бзэ IэшIур, сянэжъ-сятэжъмэ сфыхахыгъэ лъэпкъыбзэр.\nНым къыпIуилъхьэгъэ ныдэлъфыбзэм уепэгэкIыныр, урымыгущыIэныр, уакIыб фэбгъэзэныр емыкIушху, гукъэошху, хьакъышху. Ащ хэти зыщерэдзый, хэти пэчыжьэ зерэшI! Сыдигъуи, сыдрэ лъэхъани бзэр уахътэм иджэпсалъ, итхыдэIуат, лъэпкъым игъундж. Джар зэкIэми къазыгурыIокIэ, гъогу пхэндж зы нэбгыри теуцожьыщтэп.\nСыфай непэ зэкIэми сымакъэ зэхахынэу: ЦIыфхэр, адыгэхэр, къэтэжъугъэхъум тиныдэлъфыбзэ! Тыбзэ тымышIэжьмэ, таущтэу тянэ гупсэ тыгу филъхэр етIощта, кушъэ орэдыр сабыим сыдыбзэкIэ къыфэтIощта, тятэжъхэм къакIэныгъэ тхыдэжъхэм тяджэщта? Таущтэу тынэ къаплъэу, тыбзэ тиIэкIыбэу, тыщыIэшъущта? Ащыгъум титыгъи къэучъыIын, тиуашъуи къэушIункIын. Ащыгъум зыми тыримыуасэу, жъоку ныкъо кIуасэу жьыбгъэм тызэрихьэу тыкъэнэжьын. Ащ сыфэяхэп, хэтрэ адыги ащ фэрэмый!\nСэ скульпторэу сыщытыгъэмэ, Адыгеим ианахь чIыпIэ дахэу, чIыпIэ Iэтыгъэу иIэм адыгабзэм исаугъэт щызгъэуцущтыгъэ. Щызгъэуцущтыгъэ, адыгэу щыIэр зэрищэлIэнэу, шъхьэкIафэ зыфашIырэ ныбжь зиIэ бзэ зэгъэфагъэ зэряIэр, зэрэадыгэхэр ащымыгъупшэнэу.\nДжэмырзэ Аминэ, Фэдз гурыт еджапIэу № 11-м икIэлэеджакIу.


Сомэ миллиони 4 пэIуагъэхьащт | Адыгэ Макъ\nСомэ миллиони 4 пэIуагъэхьащт\nВолонтерствэм IэпыIэгъу фэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо зэнэкъокъоу «Регион добрых дел» зыфиIорэм Адыгеим текIоныгъэр къыщыдихыгъ ыкIи грантэу сомэ миллиони 4 къыфагъэшъошагъ.\nАдыгэ Республикэм игуфакIохэм яресурснэ гупчэ мы илъэсым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм мылъкур пэIуагъэхьащт, ащ ишIуагъэкIэ волонтер движением хэтхэм япчъагъэ нахьы-\n— Волонтерхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу республикэм нахьыбэ щыхъугъ. Мы движением хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэхэ цIыфхэр къыхэгъэщыгъэнхэм ыкIи IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьагъэхэ социальнэ «лифтхэр» зэхэщэгъэнхэм тапэкIи Iоф дэтшIэщт. ГуфакIохэр ныбжьыкIэ закъохэр арэп, шIу зышIэ зышIоигъо пстэуми волонтер движениер афызэIухыгъ, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм япIун епхыгъэ къэралыгъо политикэр гъэцэ-кIэгъэнымкIэ гъэIорышIапIэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Гупчэм икъутамэхэр зэкIэ муниципалитетхэм къащызэIуахыгъэх. Координатор 15-мэ ыпкIэ хэмылъэу волонтерхэм Iоф адашIэ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу Адыгеим студент ыкIи волонтер объединении 131-рэ щагъэпсыгъ, ахэм нэбгырэ минищым ехъу къызэлъаубыты. IэпыIэгъу зищыкIэгъэ пстэуми ахэм яшIуагъэ арагъэкIы.\nВолонтерствэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм ыкIи ащ IэпыIэгъу фэхъугъэным фэIорышIэ республикэ проектэу «Социальная активность» зыфиIорэр. Мы илъэсым телъытагъэу ащ епхыгъэ IофшIэныр лъагъэкIотэщт, джащ фэдэу кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм ягухэлъхэр, проектхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ амал яIэным пае ахэр зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэнхэу агъэнафэ.


Типсауныгъэ къэтэжъугъэухъум — Адыгэ макъ\nХэти ешIэ коронавирусым ыпкъ къикIэу цIыфмэ гумэкIыгъоу къафыкъокIыгъэхэр. ШIошъхъугъуай джырэ уахътэм, ау эпидемиеу щыIагъэмэ лъэпсэ ичэу чIышъхьашъом щыпсэурэ цIыфхэр якIодылIэхэу хъугъэ. Джыри ащ фэдэ гумэкI щыIэныгъэм тыщыIукIагъ. Мыщ дэжьым пIэ зэтедзагъэу ущысын плъэкIына? Хабзэм лъэкIэу иIэр ащ рихьылIагъэу пэшIуекIо, ау цIыфым ащ уасэ фимышIэу къыхэкIы. Джырэ уахътэр ащ фэд. ЦIыфмэ «сэ сежэщт» аIоу зэхэпхыщт, ау сыда узэжэщтыр? Сыдэу хъущта уахътэр хьаулыеу блэбгъэкIымэ? УкIэхьажьыщта? Непэ узыщыщынэн фаер прививкэр арэп, коронавирусыр ары нахь.\nТиIахьылмэ афэгъэхьыгъэхэу щысэхэр къэсымыхьхэу, тхылъ шIагъоу тызэджагъэмэ арытхэм ягугъу къэсшIын. М. Горькэм итхылъэу «На дне» зыфиIорэр тштэмэ, ащ хэт цIыфмэ псэукIэ дэгъу ямыIэми, щыIэнхэу фаех: Аннушкэ сымэджэ дэеу щылъ, ащ Лука лIыжъыр кIэрыс, бзылъфыгъэм къинэу ылъэгъурэм фэгъэхьыгъэу лIыжъым еIо: «Аннушка, ощ фэдэу дунаем къинышхо зытелъхэм, адрэ дунаем тхъэгъошхо щыриIэщт». Адрэм къыреIожьы: «Ащ фэдэу адрэ дунаем сыщытхъэжьыщтыми, джыри тэкIурэ мы дунаем, гумэкIыгъо сыхэтми сытежъугъэт».\nАщ къикIырэр дунаем утетыныр мыпсынкIагъоми – псэр IэшIу, упсэунэу уфэещт. Адыгэ нарт эпосым тыхэплъэн. КъызэраIотэжьырэмкIэ, адыгэхэр бэгъашIэхэу щытыгъэх. Илъэс шъитIум къехъу зыгъашIэхэрэри къахэкIыщтыгъэх. Зы лIы горэм илъэси 150-рэ бгъэшIэщт къызыраIом, «Ащ нахъ сымыгъэшIэщтымэ, унэ сшIэу сыпылъыщтэп» – ыIогъагъ. Адрэ лIыжъыр жъы дэдэ хъугъэу кушъэм хапхэжьыгъэу, сабыим фэдэу нысэмэ аIыгъыжьыщтыгъэ. Ау, «къэбыпсыр пытаIо шIы, нысэ, тэ тыпсэмэхэ лъэпкъ» — ыIощтыгъэ. А щысэми къегъэлъагъо цIыфыр щыIэным зэрэкIэхъопсырэр.\nНепэ зэрэдунаеу зыпылъыр коронавирусым пэшIуекIон зылъэкIыщт прививкэр къагупшысынэу ары. Ащ къыхэкIэу тыгу къэдгъэкIыжьын адыгэмэ яIэзакIэ ихъишъэ. Хъишъэм къызэриIорэмкIэ, прививкэхэр апэрэу къэзыгушыпсыгъэу ыкIи зыгъэфедэу щытыгъэр адыгэ (черкес) лъэпкъыр ары ыкIи апэрэу зэкIэмэ прививкэр ахалъхьэу зыщыхъугъэри Черкес хэкур ары. ШъорэкIэу, «лIэныгъэ шIуцIэкIэ» зэджагъэхэр, уз хьылъэу щытыгъ, цIыф миллион пчъагъэ дунаем тырихыгъ. Пэсэрэ Iазэхэри, врачхэри, къэралыгъохари, дин-зэфэшхъафхэри, байхэри, тхьамыкIэхэри, зэкIэхэри амалынчъагъэх шъорэкIым ебэнынхэмкIэ. ЫужкIэ, зи къаугупшысын алъэкIыгъагъэп, лъаом (кровопускание) нэмыкIэу, ау ари къашъхьапэщтыгъэп, ары пакIошъ, ащ нахь псынкIахэу ядунай аригъэхъожьыщтыгъ. Узыр къэзынэсыгъэмэ ящэнэрэ пэпчъ лIэщтыгъэ. ЦIыфхэр миллион пчъагъэу лIэщтыгъэх, чылэгъо псаухэри нэкI хъущтыгъэх. Зыпсэ къэнагъэхэр шъорэкI напэхэу, зэхамыхыжьхэу е нэшъухэу къанэщтыгъэх. Европэм ицIыфхэр Америкэм зэкIохэм, шъорэкIыр узэу зыдахьыгъэ, индейцэ тхьамыкIэхэр миллионипшIым ехъоу узым ыхьыгъэх, чъыгоу зытесыгъэхэр нэкIы хъугъагъэ.\nШъорэкIым адыгэхэр зэрэпэшIуекIохэрэр апэрэу 1711-рэ илъэсым зылъэгъуи, зэзыгъэшIагъэр француз кIалэу швед королым иагентэу Абри Моттрэ зыфаIор ары, ар Черкесием щыIагъ. Ау зэкIожьым, псынкIэу европейцэмэ макъэ аригъэIугъэп.\n1717-рэ илъэсым Англием щыщ Мэри Монтегю Тыркум щыIэу черкес пшъашъэ горэм къыфиIотагъ, адыгэмэ прививкэ зарашIырэ шIыкIэр. Англием зэкIожым, ар королым ишъхьэгъусэ фиIотагъ. ЕтIанэ ащ унашъо къыти, хьапсэчIэсхэр прививкэ ашIыхи, адыгэ Iэзэгъур ауплъэкIугъ. Ащ ыужэ, Англием зэкIэ цIыфхэр шъорэкI прививкэ ашIэу аублагъ.\n1729-рэ илъэсым француз философэу Вольтер Англием зыщэIэм щилъэгъугъ прививкэ зырашIырэр. ПсынкIэу Францием зэкIожьым, «Философские письма» зыфиIорэ тхылъыр къыдигъэкIыгъ. Ащ къыщитхыгъагъ адыгэ (черкес) IэзакIэр шъорэкIым зэрэпэшIуекIорэр. Вольтер ары занкIэу къэзытхыгъэр шъорэкI прививкэм игъогу Черкесием къызэрикIырэр, Тыркум, етIанэ Англием зэрэкIуагъэр.\nНепэ вакцинэр зыхябгъэлъхьан зэрэфаем уехъырыхъышэжьынэу щытэп!\nПредыдущая ЦУР и МВД по Республике Адыгея договорились о сотрудничестве\nСледущая По инициативе «Единой России» дети медиков из «Красных зон» смогут отдохнуть в оздоровительных лагерях


Республика Адыгея - Проектхэм ахэлэжьэгъэным Iоф дашIэщт\nПроектхэм ахэлэжьэгъэным Iоф дашIэщт\nДунэе экономическэ форумэу Санкт-Петербург щыкIорэм къыдыхэлъытагъэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ (АСИ-м) игенеральнэ директорэу Светлана Чупшевамрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэу, Агентствэм ипроектхэм ахэлэжьэнымкIэ, инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэным пае практик анахь дэгъухэм ягъэфедэн лъигъэкIотэн гухэлъ республикэм иI.\n— Республикэм Агентствэм зэрифэшъуашэу Iоф дешIэ. Бизнесым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэIорышIэщт амалышIухэр щыIэнхэмкIэ АСИ-м узэрэзекIон фэе шIыкIэу къыгъэнэфагъэхэм атетэу IофшIэныр зэхэтэщэ. Ащ зэфэхьысыжь дэгъухэри фэхъугъэх, Лъэпкъ рейтингым къызэритырэмкIэ, аужырэ илъэситIум мы лъэныкъомкIэ Адыгеим лъэбэкъушIухэр ышIыгъэх. Предпринимателым республикэм ибизнес къыщызэIуихынымкIэ шIоигъоныгъэ иIэным тапэкIи мэхьанэшхо еттыщт, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nАдыгеим IофшIэныр зэрифэшъуашэу щызэхэщэгъэным фэшI республикэм ипащэхэм Iоф адашIэным, язэпхыныгъэ агъэпытэным зэрэфэхьазырхэр ыкIи мы лъэныкъомкIэ шъолъырым ихэбзэ къулыкъухэм IофшIэнышхо зэрагъэцэкIагъэр Светлана Чупшевам къыхигъэщыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Урысыем ирегионхэм инвестициехэм алъэныкъокIэ амалэу аIэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэным фытегъэпсыхьэгъэ проектхэр Агентствэм егъэцакIэх.\nРеспубликэмрэ мы структурэмрэ тапэкIэ язэдэлэжьэн къыдыхэлъытагъэх проект гъэнэфагъэхэм шIуагъэу къатырэм изэфэхьысыжьхэр шIыгъэнхэр, Адыгеим ирегиональнэ командэ егъэджэгъэныр, практик анахь дэгъухэр гъэфедэгъэнхэр, ахэм зэу ащыщ общественнэ шъолъырым хэхъоныгъэхэр ышIынхэр.\nДжащ фэдэу предпринимательхэм ыкIи инвесторхэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэхэщагъэ зэрэхъурэм уасэ фэзышIыщт эксперт купхэм яIофшIэн лъагъэкIотэщт. Лъэпкъ предпринимательскэ инициативэхэм япхыгъэ «гъогу картэр» республикэм зэрэщагъэцакIэрэм изэфэхьысыжьхэр ашIыщтых, ащкIэ хэушъхьафыкIыгъэ къэбарлъыгъэIэс системэу RegIon-ID-м иамалхэр къызфагъэфедэщтых.\n18.12.2018 ЛIышъхьэм иIофшIэгъу зэIукIэгъухэр\n10.08.2018 Адыгеим и ЛIышъхьэ ипредложениехэр гъогу картэм лъапсэ фэхъущтых\n09.08.2018 Адыгеимрэ Пшызэ шъолъыррэ зэзэгъыгъэх


Лъэпкъым иапэрэ еджапI — Адыгэ макъ\nЛъэпкъым иапэрэ еджапI\nРедактор 25.03.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИлъэс 95-кIэ узэкIэIэбэжьмэ кIэлэегъэджэ техникумэу Краснодар къыщызэIуахыгъэм лъэпкъыр гъэсэныгъэм игъогу тещэгъэнымкIэ, икультурэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ мэхьанэшхо иIагъ. А илъэсыбэм къыкIоцI лъэпкъым иеджэпIэ закъоу щытыгъ, ащ къычIэкIыгъэхэр гъэсэныгъэм, наукэм, культурэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм ащылэжьагъэх. Ахэм тыдэ Iоф щашIагъэми, яшIэныгъэхэмкIи, зыфэгъэзагъэхэр зэрагъэцакIэрэмкIи зыхэтхэм къахэщыгъэх, гъэсэныгъэм, культурэм, наукэм игъэпсакIохэу хъугъэх. ЕджапIэм итарихъ Адыгеим къэралыгъо шъуашэр щыгъэпсыгъэным епхыгъэ шъыпкъэу хъугъэ.\nТарихъыр къызыщежьагъэр 1924-рэ илъэсым икIэухыр ары. А лъэхъаным Адыгэ автоном хэкум Краснодар игупчагъ. Ар Кубанскэ округэу Адыгеир зыхахьэщтыгъэм иадминистративнэ гупчэу щытыгъ.\nАдыгеим и Советхэм яя III-рэ зэфэсэу Краснодар щыкIуагъ гъэсэныгъэм иIоф изытет ехьылIагъэу къыщыгущыIагъ хэку ОНО-м ипащэу Сихъу Сэфэрбый. Ащ идоклад къыпкъырыкIызэ, зэфэсым унашъо ышIыгъ лъэпкъ еджапIэхэм Iоф ащызышIэщтхэ кIэлэегъаджэхэр къэзыгъэхьазырыщт техникум къызэIухыгъэн фаеу. Зэхэщэн Iофхэр ыпшъэ ралъхьагъэх а лъэхъаным хэку ОНО-м иIофышIагъэу ПщыунэлI КIыщмае. Ары апэрэ пащэу кIэлэегъэджэ техникумэу къызэIуахыгъэм фашIыгъагъэри.\nКомиссиеу Сихъу Сэфэрбый зипащэм къуаджэхэр къыкIухьэхэзэ, адыгэ ныбжьыкIэхэр къыхихыщтыгъэх. Ау а Iофым фэкIэщыгъоу щыIэр багъэп, ны-тыхэм якIалэхэр зыкIарагъэкIынхэу фэягъэхэп. А лъэхъаным ныбжьыкIэхэр къыхахыхэ зэхъум, комиссием хэтхэмрэ ны-тыхэмрэ зэгурымыIохэу къызэрэхэкIыщтыгъэм фэгъэхьыгъэу Сихъу Сэфэрбый къэбар щхэн ыгу къэкIыжьыщтыгъэу ащ иIахьылхэм къаIотэжьыщтыгъ.\nКъыхахыхэрэ кIэлэцIыкIухэр тхьамыкIэхэм якIэлэнхэ фэягъ, ар лъэшэу техникумым къыщыдалъытэщтыгъ. Ащ тетэу апэрэ штэгъум къыхахыгъэ нэбгырэ 34-м щыщэу нэбгырэ 12 пагъэзыжьыгъагъ. Адрэхэр подготовительнэ купым рагъэтIысхьэгъагъэх. А лъэхъаным хэкум я 7-рэ классыр къыщыуухынышъ, техникумым учIэхьан плъэкIынэу щытыгъэп, ащ фэдэ еджапIэ итыгъэп. Ары техникумым чIэхьащтхэр зыщырагъаджэхэрэ курсхэр зыкIызэхащэщтыгъэхэр.\nКIэлэегъэджэ техникумыр Краснодар игупчэ ит анахь зэтегъэпсыхьэгъэ унэм къыщызэIуахыгъагъ. Ащ хэтыгъэх хэку щысэтехыпIэ гурыт еджапIэр, общежитиер, шхапIэ зэтегъэпсыхьагъэ ыкIи медпункт. Гъогур зэпыпчымэ, совпартшколэр щытыгъ. А чIыпIэм «Адыгэ еджэпIэ къэлэ цIыкIу» раIощтыгъ.\nТехникумыр ылъэ теуцоным къин пылъыгъ, езыгъэджэщтхэр икъу фэдизэу щыIагъэхэп. Рагъэджэщтхэри къыхэхыгъоягъэх. 1930-рэ илъэсым нэс Iофыр ащ тетыгъ. Техникумым мылъкоу къыфатIупщыщтыр зэрэщымыIэм къыхэкIэу зэфашIыжьыными зэгорэм Iофыр нэсыгъагъ. Ау Адыгэ хэку исполкомым итхьаматэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые ишIуагъэкIэ къагъэнэжьыгъагъ.\nАпэрэ къычIэкIыгъом нэбгыри 9-мэ техникумыр къаухыгъагъ. Илъэс зытешIэм ащ нэбгырэ 400 щеджэу хъугъагъэ.\nТехникумым зыпкъ итэу Iоф ышIэнымкIэ Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые, Сихъу Сэфэрбый ыкIи еджапIэм иапэрэ пэщагъэхэу ПщыунэлI КIыщмай, Хьаткъо Ахьмэд, Лъэбыщэ Хьазизэ ыкIи нэмыкIхэм лъэпкъым Iофышхо фашIагъ.\n1936-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкур Мыекъуапэ къызахьыжьым, техникумри къэкIожьыгъ. Техникумыр, етIанэ училищыр, ащ ыуж колледжыр зыщыIэм къыкIоцI пэщэ 21рэ иIагъ. Ахэр зэкIэри гъэсэныгъэ дэгъу зиIэхэ, лъэпкъым фэгумэкIыхэрэ цIыф пэрытхэу щытыгъэх. Ахэм яспискэ сеплъышъ, зы илъэс нахьыбэрэ темытыгъэхэри, илъэс 20-м ехъурэ пэщэ IэнатIэр зыгъэцэкIагъэхэри ахэтыгъэх. Анахьыбэрэ колледжым ипэщагъэхэм ащыщых Ацумыжъ Казбек, ПIатIыкъо Аскэрбый, Нэпсэу Фазилэ. ЕджапIэм ипэщагъэ пэпчъ фэлъэкIыщтым нахьыби ышIагъ, лъэпкъым иапэрэ еджапIэ урипэщэным имэхьанэ къыгурыIозэ, Iоф ышIагъ. 2014-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу колледжым ипащ Къэгъэзэжь Мурат.\nЕджапIэм къычIэкIыгъэхэу непэ студентхэр зэрыгушхохэрэм ащыщых Хьаткъо Ахьмэд, Еутых Аскэр, Жэнэ Къырымызэ, МэщбэшIэ Исхьакъ, ХьадэгъэлIэ Аскэр, Цуекъо Юныс, ШъхьакIумыдэ Нурет, Шъэожъ Розэ, Жэнэ Нэфсэт, Ахэджэго Мэджыдэ, Наурзэ Борисэ ыкIи нэмыкIхэр.\nУчилищым щеджагъэхэм шIэныгъэлэжь цIэрыIохэри ахэтых. Ахэм ащыщых Даур Хьазрэт, Къуныжъ Мыхьамэт, Бэджэнэ Мурат, Бузэрэ Кимэ, Тхьаркъохъо Юныс, Тамбый Джантыгъэ, ЦуукI Налбый, Шъхьэлэхъо Абу, Джымэ Бубэ ыкIи нэмыкIхэр.\nКолледжым иIофшIакIэ къэралыгъом уасэ къыфишIэу пчъагъэрэ къыхэкIыгъ. «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ медалым нэмыкIэу щытхъу тхылъхэр бэу иIэх, колледжыр «100 лучших ССУЗов России» зыфиIорэм щыщ Iахьэу «Элита образования России» зыцIэр тIогъогогъо къыфагъэшъошагъ.\nПредыдущая Гъэсэныгъэм, культурэм непи ягупч\nСледущая Коронавирусым пае яIофшIэн къызэтырагъэуцуагъ


АшIэным, ащымыгъупшэным фэшI — Голос Адыга\nРедактор 21.08.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДепутатхэм ярайон Совет бэмышIэу унашъо ышIыгъ джыри еджэпIитIумэ ахэм афэдэ цIыфхэм ацIэхэр афэусыгъэнхэу. Арэущтэу селоу Мессажай дэт еджапIэу N 22-м Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу, ТIуапсэ, Одессэ, Севастополь къэзыухъумагъэхэм, Румыниер, Югославиер, Венгриер, Чехословакиер, Австриер шъхьафит шIыжьыгъэнхэм ахэлэжьэгъэ Павел Державиным ыцIэ фаусыгъ.\nПсэупIэу Тюменскэм дэт гурыт еджапIэу N 37-м Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу, ТIуапсэ икъэухъумэнкIэ лIыблэнагъэ зэрэзэрихьагъэм фэшI а щытхъуцIэ лъапIэр къызфагъэшъошагъэу Леонтий Кондратьевым ыцIэ ыхьыщт. Гъэсэныгъэм иучреждениеу къуаджэу Псыбэ дэтым мыщ щыщыгъэ ордензехьэу Шъхьэлэхъо Ахьмэд ыцIэ фаусыгъ. Район администрацием къызэрэщытфаIотагъэмкIэ, ТIопсэ районым ыкIи икъоджэ гупсэ хэхъоныгъэ ашIыным зищыIэныгъэ фэзыгъэлэжьэгъэ Шъхьэлэхъо Ахьмэд ыцIэ мы еджапIэм фаусыным илъэс пчъагъэ хъугъэу ыуж итыгъэх. Ахьмэд Хэгъэгу зэошхом ыкIи ЛэжьэкIо Быракъ Плъыжьым яорденхэр, Кавказ къэухъумэгъэным зэрэхэлэжьагъэм фэшI медаль къыфагъэшъошагъэх.\n— Шъхьэлэхъо Ахьмэд Псыбэ къоджэ советым итхьаматэу Iоф ышIэщтыгъ. Ар япащэу 1952-рэ илъэсым илъэсий еджапIэр Псыбэ щагъэпсыгъ, Ныджэпсыкъо плодопитомник совхозым ипэщагъ ыкIи ар совхоз-миллионерхэм ясатырэ хигъэуцон ылъэкIыгъ, — къыщаIотагъ район администрацием ипресс-къулыкъу. — Ащ ишIуагъэкIэ къуаджэу Псыбэ электроэнергиер ращэлIагъ, гъогур, культурэм и Унэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ ыкIи амбулаторие щашIыгъэх. Пенсием кIоным ыпэкIэ ащ Псыбэ щыраригъэжьэгъагъ къатитIоу зэтет еджапIэм ишIын.\nПредыдущая Экскурсиехэр ашIогъэшIэгъоных\nСледущая Гъэстыныпхъэ шхъуантIэр аIэкIагъахьэ


«Сымэджэ» гъэшIэгъон зэрагъэгъотыгъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 11.08.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАщ сомэ миллиони 10 ыуас. Студентхэм шIэныгъэу аIэкIэлъхэр практикэм щаушэтыным роботыр фэгъэзэгъэщт.\nРоботыр цIыфым фэдэкъабзэу шIыгъэ. Ащ жьы къыщэн, ынэхэр ыгъэупIэпIэнхэ, пскэн елъэкIы. ГущыIэ заулэ къыIонэуи ешIэ. Анахьыбэрэ сымаджэхэм къыхагъэщырэ гущыIэхэу «мэузы», «жьы згъотырэп», «чъыIэ», нэмыкIхэми ар ащыгъуаз. Джащ фэдэу роботыр гъын елъэкIы. Ащ пае мы машинэм ыкIоцI хэушъхьафыкIыгъэу псырэ лъым фэдэ псышъорэ итых. Ахэр зыщищыкIэгъэ уахътэм «сымаджэм» ыкIоцI къызэрикIыщтхэри хэтых. ХэушъхьафыкIыгъэ программэу иIэм ишIуагъэкIэ, ащ ыныбжьыр, бзылъфыгъэщтмэ е хъулъфыгъэщтмэ тебгъэуцон плъэкIыщт.\nРоботым ыпкъышъол изытет фэгъэхьыгъэ къэбарыр wi-fi-кIэ компьютерым къытыредзэ. Врач сэнэхьатым феджэрэ студентым ежь-ежьырэу «сымаджэм» илажьэр къыгурыIон, ищыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъур ригъэгъотын фае. Нэужым студентыр тэрэзэу зекIуагъэмэ компьютерым къыгъэлъэгъощт. Зызщагъэсэрэ классымрэ апшъэрэ гъэсэныгъэр зэзыгъэгъотырэ ныбжьыкIэхэм зыщяплъыхэрэмрэ азыфагу гъунджэ зыхэлъ дэпкъкIэ зэпыутыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ кIэлэегъаджэхэмрэ студентхэмрэ яIофшIэгъу «сымаджэм» зэрэдэзекIорэр алъэгъун алъэкIыщт.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иIэ хъугъэ роботым ишIуагъэкIэ студентхэм шIэныгъэу зэрагъэгъотыгъэхэр къагъэлъэгъонхэ алъэкIыщт.


Тэуйхьаблэ чэщырэ къызэпагъэнэфыжьы — Адыгэ макъ\nТэуйхьаблэ чэщырэ къызэпагъэнэфыжьы\nМы къуаджэр республикэм ианахь псэупIэ цIыкIухэм ащыщ пIоми хъущт. Зэрэхъурэр унэгъо 52-рэ, дэсыр нэбгырэ 215-рэ. Ау цIыкIуми, Теуцожь Цыгъо зэриIуагъэу, «чылэ цIыкIу чылэшху», къуаджэм идэхьэгъум агъэуцугъэ пхъэмбгъум зэрэтетхагъэмкIэ, Тэуйхьаблэ Адыгеим ичылэгъо анахьыжъхэм ащыщ.\nТэупщыр КъэбэртайкIэ Болэтыкъокъо пщышхом имахълъэу щытыгъэти, чIыгу бэдэдэу иIагъэм къыпиути, Тэупщыр ригъэтIысхьэгъагъэу ары. Нэужым ащ Джэджыкъопщыр джы Джэджэхьаблэ зыдэщысым къыгъэтIысыгъагъэу ары.\nДжащ къыщегъэжьагъэу ныбжьышхо зиIэ къоджэ цIыкIухэр зэкIэупкIэжьыгъэу, зэгурыIоныгъэ ахэлъэу мэпсэух, мэлажьэх, янахьыжъхэр ящысэтехыпIэу, ящытхъу, ядахэ арагъаIозэ къырэкIох.\nАщ ишыхьат «дунаир зэдунаир» зыфаIорэ лъэхъанэу СССР-р зыщэIэм Джэджэхьэблэ колхозэу «Октябрь» зыфаIощтыгъэм жэм дэмыфэу, Адыгэ хэкум имызакъоу, Краснодар краишхоу тызхэтыгъэм ищытхъу щязыгъаIощтыгъэхэ лэжьэкIо Iапшъэхэм янахьыбэр а къоджэ цIыкIум зэрэщыщыгъэхэр.\nАхэм янахьыбэр щымыIэжьхэми, къэтIон ахэр лIы Iушхэу, адыгэгъэ-цIыфыгъэ, Iэдэб дахэ зыхэлъхэу, акъыл зыкIэрыпхынхэ закIэхэу, лэжьэкIо бэлахьхэу, бгъэныбджэгъунхэкIэ шIагъохэу, чIыгум узэрэдэлэжьэщтым фэIэпэIасэхэу, ащкIэ щысэтехыпIэхэу, механизаторхэу, уащыгушхукIынэу, уащыгушIукIынэу, лIы Iэм-лъэмхэу зэрэщытыгъэхэр.\nАхэр непэ къытхэмытыжьхэми, якъоджэ цIыкIоу щэIэфэхэкIэ хьалэлэу зыфэлэжьагъэхэм иурам гупчэ чэщырэ зэпэнэфыжьэу къызэрашIыгъэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэ къызщыдгъэхьазырырэм ахэм ацIэ къетIон, тыгу къэдгъэкIыжьыных, тиныбджэгъухэм ядгъэшIэных. Ежьхэми апсэ цIыкIухэри дгъэлъэпэрэпэн, якъоджэ цIыкIу ижъогъо нэфхэри шIэтхэуи чэщ огум иттIупщыхьаных, агъэгушIоных.\nКъедгъэжьэн Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъэу Янэкъо ИсхьакъкIэ. КПСС-м изэфэсхэм ялIыкIуагъ, СССР-м и Апшъэрэ Совет идепутатыгъ, КПСС-м икрайком иапэрэ секретарэу Медуновыр ыдэжь къакIощтыгъ. Адыгэ хэкум, районым ипащэхэм агъэблагъэщтыгъэ.\nТэуйхьаблэ щыщхэм ящытхъу арагъаIозэ Янэкъо Исхьакъ дэлэжьагъэх, бгъэхэлъхьэ лъапIэхэри къафагъэшъошагъэх механизаторхэу Гусэрыкъо Хьисэ, Хьэпэе Юсыф, Гъонэжьыкъо Сахьидэ, Къуижъ Рэщыдэ, Пхъэчыящэ Рэмэзанэ, ГуIэтыжь Нурбый, учетчикэу Пхъэчыящэ Щэбанэ, Тыгъужъ Къасполэт (къутырэу Городскоим итрактор бригадэ ипэщагъ). Ахэм кIэлакIэу адэлэжьагъ непи икъоджэ гупсэ щыпсэурэ Тыгъужъ Хьазрэти. Ахэм ялъэуж рэкIох, къоджэ цIыкIум шэн-хабзэу дэлъыр лъагъэкIуатэ псэупIэм икIэлэ пIугъэхэми. Ащ фэшыхьат къэралыгъор бэдзэр щыIакIэм игъогу зытехьэм Шъынэхъо Юрэ, Гъонэжьыкъо Аслъанбый, Къэрэтэбэнэ Аслъан, Тыгъужъ Аскэр, нэмыкIхэри чIыгулэжьыным фежьагъэхэу, фермер бэлахь хъугъэхэу, ящытхъу арагъаIозэ Iоф зэрашIэрэр.\nКобл Якъубэ бэнэкIо секциехэр Адыгеим зыщызэхещэхэм апэу ащ защызгъэсэнэу фежьэгъагъэхэм ащыщых тэуехьаблэкIэ Хьэпэе зэшхэр. Хьэпэе Арамбый щэгъогогъо самбэмкIэ дунаим ичемпион хъугъэ. ЫшнахьыкIэу Асхьад СССР-м самбэмкIэ имастер ыкIи изаслуженнэ тренер.\nДжыри къыхэдгъэхъон. Теуцожь районым ичылагъохэм былым пIашъэу ащаIыгъыр нахь макIэ мэхъу, Джэджэхьэблэ чIыпIэ коири ахэм ащыщ. Унагъохэм чэмахъо афэкIон къахэкIырэп.\nНепэ къызнэсыгъэм нахьыпэрэ лъэхъаным тетэу чэмахъо зиIэр, былымхэр зэу зыщаIыгъыр Тэуйхьэблэ закъор ары. Былым пIэшъэ шъхьэ зытфых, нахьыбэ зиIэхэри унагъохэм ахэтых. Ащ къегъэлъагъо шэн-хэбзэ тэрэз, зэгурыIон- зэдэIужьыныгъэ чылэм дэлъызэ къызэрахьырэр.\nДжащ фэд, якъэхалъэ икъэбзагъэ зыплъэгъукIэ, уегъэгушхо. Къуаджэм иадминистраторэу Тыгъужъ Аслъан ар къызэрэдэхъурэр зэдгъэшIэнэу гущыIэгъу зытэшIым, лIакъохэм яныбжьыкIэхэр зэнэкъокъухэзэ якъэхалъэхэр зэрагъэкъабзэрэр къытаIуагъ. «КъыхэкIы загъорэ IофшIэнхэр зыгъэгужъохэрэр. Ахэм гъунэ алъысэфы, тызэгурэIо», — еIо ащ.\nЧылэр нахь агъэкIэракIэ\nМы лъэхъаным Джэджэхьэблэ чIыпIэ коеу псэупIиплI зыхахьэрэм ипащэр Тэуйхьаблэ икIэлэ пIугъэу Уджыхъу Алый. Икъоджэ гупсэ ихэхъоныгъэ зэрэфэгумэкIырэри, ащкIэ непэ агъэцакIэхэрэри ащ къытфиIотагъ.\nАпэу зигугъу къышIыгъэр зипэщэ чIыпIэ коим хэхьэхэрэ псэупIи 4-мэ ащыщэу Джэджэхьаблэ, Къунчыкъохьаблэ ыкIи Городскоим дахьэзэ Гъобэкъуае кIорэ муниципальнэ гъогоу автомашинэхэр, автобусхэр зэрыкIохэрэр чэщырэ къызэпэнэфыжьэу къазэрафашIыгъэр ары. ЕгъашIэм чэщ мэзахэм хэсыщтыгъэхэ къоджэдэсхэу керосинэ остыгъэм енэшъуаохэзэ дэжьыщтыгъэхэр, еджэщтыгъэхэр, псынжъыр аутэзэ чэщырэ гъогухэм арыкIощтыгъэхэр ащ лъэшэу щыгушIукIыгъэх.\nАу а программэм къыхиубытэгъагъэп Тэуйхьэблэ чылэ цIыкIур, Краснодар псыубытыпIэм Iусэу, ащ удэкIымэ, зыми укIожьышъунэу щытэпти. Автомашинэу дахьэщтыгъэхэр чылэм щыщхэу къыдэкIыгъэхэр е хьакIэу къафэкIуагъэхэр ары.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къоджэ лэжьэкIо-псэокIо цIыкIоу Урысыем щызэлъашIэрэ лэжьакIохэр, спортсменхэр, лъыгъэчъэ заом лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэхэр къыздэкIыгъэхэу, тарихъ шIагъо зыпылъ къоджэ цIыкIум къехъулIэрэр ныбжьыкIэхэм ягукъао хъугъэ.\nАрыти, ягумэкI ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зынагъэсым, щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэ хъугъэ. Ащ иунашъокIэ, бжыхьэ чъыIэ къэхъугъэми, осэу къесыгъэми апае къамыгъанэу электрикхэм Iоф ашIагъ. Чылэм иурам шъхьаIэу Пролетарскэм метрэ 1540-рэ зикIыхьагъэм пкъэухэр тырагъэуцуагъ, къэзыгъэнэфырэ пкъыгъо 60 апалъагъ. Тэуйхьаблэ иурам гупчэ ИлъэсыкIэр къызщихьащтым ехъулIэу чэщырэ къызэпагъэнэфыжьышъ, къоджэдэсхэм ягушIогъошху, республикэм ипащэу КъумпIыл Мурат шIоу щыIэр къыдэхъунэу Тхьэ фелъэIух.\n— Джыри зы хэхъоныгъ, — еIо Уджыхъу Алый. — Фельдшер-мамыку IэзапIи дэтэшIыхьэ, мы лъэхъаным псэолъэшIхэм IофшIэнхэр агъэпсынкIэх, ФАП-м ышъхьи телъ, пчъэ-шъхьаныгъупчъэхэри хэлъых. Унэ кIоцI IофшIэнхэр агъэцакIэх. Щагур бэшIагъэу агъэкъэбзагъ. Асфальтыр далъхьэгъах, лъэсрыкIуапIэхэри хьазырых. Тызпылъыр IэзапIэм икъызэIухын тымыгъэгужъоныр ары.\nПредыдущая ЦIэрыIохэм ящытхъу аIуатэ\nСледущая Къуалъхьэ зыштэхэрэр агъэпщынэх


Ошъогу щынэгъончъэным иушэтэкIуагъ | Адыгэ Макъ\nАР-м и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Трахъо Аслъан, АР-м шIэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ Тэхъутэмыкъое районым ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт, народнэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Хьатит Алый, Урысыемрэ Адыгеимрэ янароднэ артистэу Кукэнэ Мурат, Мызэгъ Владимир иныбджэгъугъэхэр, Тэхъутэмыкъуае инахьыжъхэмрэ ицIыф гъэшIуагъэхэмрэ, районым хэхьэрэ псэупIэхэм япащэхэр зэхахьэм хэлэжьагъэх.\nМызэгъ Владимир Советскэ Дзэм 1948-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэтыгъ, быбын-ушэтын IофшIэным къыхиубытэу гражданскэ авиацием хэхьэрэ самолет пстэури сыд фэдэ лъэныкъокIи ыушэтыгъ. Сыхьат мин 11-м ехъу ащ ыбыбыгъ. Самолетхэу «Ту-154 А», «ТУ-154 М», «Ту-154 В», «Ил-86» зыфиIохэрэм къэралыгъо ушэтынхэр арашIылIэхэ зэхъум, летчик- ушэтэкIо шъхьаIэу Владимир щытыгъ. Методическэ тхыгъэхэм ар яавтор, илъэсыбэрэ Къэралыгъо шIэныгъэ-ушэтэкIо институтым и УшэтэкIо совет хэтыгъ, СССР-м ыкIи нэмыкI къэралыгъохэм ягражданскэ авиацие летчик шъэ пчъагъэ фигъэхьазырыгъ.\n1975-рэ илъэсым гражданскэ авиацием илетчик-ушэтакIохэмкIэ апэрэу щытхъуцIэу «СССР-м изаслуженнэ летчик-ушэтакIу» зыфиIорэр Мызэгъым къыфагъэшъошагъ, мы IофшIэныр 1990-рэ илъэсым нэс ыгъэцэкIагъ. Нэужым ошъогу къухьэхэм ящынэгъончъагъэ и Гупчэ, Къэралыгъо шIэныгъэ-ушэтын институтым ащылэжьагъ.\nАвиационнэ техникэм иушэтынкIэ къызхигъэфэгъэ лIыгъэмрэ лIыхъужъныгъэмрэ апае УФ-м и Президент иунашъокIэ 1995-рэ илъэсым Мызэгъ Владимир Урысые Федерацием и ЛIыхъужъыцIэр къыфагъэшъошагъ.\nАдыгеир зэрыгушхорэ ЛIыхъужъым ыцIэ дышъэ хьарыфхэмкIэ щытетхагъ Хэгъэгу зэошхом и Гупчэ музей Щытхъум изалэу хэтым, Москва ТекIоныгъэм и Парк ар дэт.\nТэхъутэмыкъуае иапэрэ еджапIэ Мызэгъ Владимир ыцIэ ехьы.\nЗэхахьэу мы еджапIэм щызэхащагъэм гущыIэ фабэхэр ЛIыхъужъым къыщыфаIуагъэх, ищыIэныгъэ гъогу агу къыщагъэкIыжьыгъ. ЕджакIохэмкIэ ар зэрэщысэтехыпIэр, чыжьэу укIожьынэу щымытэу Адыгеим къыщыхъугъэхэмкIэ, якъоджэгъухэмкIэ ныбжьыкIэхэр бгъэсэнхэ зэрэплъэкIыщтыр къекIолIагъэхэм къыхагъэщыгъ.\nЕжь кIэлэеджакIохэми къэгъэлъэгъонхэр къагъэхьазырыгъэх, заом, къулыкъум, зишIэжь агъэлъэпIэрэ ЛIыхъужъым икIэсэгъэ ошъогумрэ къухьэлъатэхэмрэ афэгъэхьыгъэ орэдхэр къаIуагъэх, усэхэм къяджагъэх.


Тихомиров Лев Александр ыкъомигукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу КъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары. — Адыгэ макъ\nТихомиров Лев Александр ыкъомигукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу КъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары.\nРедактор 21.05.2020 21.05.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАу КъохьэпIэ Кавказым Iофыр фэгъэхьыгъэмэ, мы тарихъ тхьамыкIэгъошхоу сынэгу кIэкIыгъэр я IV — VII-рэ лIэшIэгъухэм Европэм щыкощынхэ фаеу зэхъуми лъэпкъхэм къинэу ащэчыгъэм зыкIи ебгъэпшэнэу щымытэу сэлъытэ. Мы лъэныкъомкIэ тхыгъэу щыIэхэми дэгъоу сащыгъуаз. Архив документхэми тIэкIу хэшIыкI афысиI. Урысхэм силъэныкъо гупсэ зэраштагъэм итарихъ 1887-рэ илъэсым стхынэу зызгъэхьазыры зэхъум Екатеринодар иушэтэкIо цIэрыIоу Фелициным зэпхыныгъэ дысиIэнэу хъугъагъэ, ЦIэмэз (Новороссийскэ) округым иархив документхэри къызIэкIэзгъэхьэгъагъэх.\nКъэсыугъоигъэ материалхэр, статистикэ таблицэхэр, планхэу, картэхэу згъэтхъыгъэхэр адрэ ситхьэпабэмэ ягъусэу революцием илъэхъан кIодыгъэх. Ау тхылъхэм арытхэм, архив документхэм сызэращыгъуазэм нэмыкIэу, КъохьэпIэ Кавказым икъушъхьэчIэсхэр ячIыпIэжъ зэрэрафыщтыгъэхэм икъэбари сэшIэ мы хъугъэ-шIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм къаIотэжьыгъэхэмкIэ, етIани къэсIон ахэр зэрэрафыгъэхэр сынэгу зэрэкIэкIыгъэр.\nСэ ащыгъум илъэсипшI-пшIыкIутIу нахь сымыныбжьыгъэми, сигулъытэ бэмэ алъыIэсэу щытыгъ, хъугъэ-шIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм ягукъэкIыжьхэр охътэ зэфэшъхьафхэм, 1887-рэ илъэсым нэс, зэхэсхынхэу хъугъэ. Зыгорэ сщыгъупшагъэми е зэхэзгъэкIокIагъэми, сынэгу кIэкIыгъэхэм, шыхьат сызыфэхъугъэхэм документальнэ осэ гъэнэфагъэ яIэу сэлъытэ.\nМыщ фэдэ пэублэ къызыкIэсшIырэр сикъэбар литературэу щыIэм икъоу зэрэдимыштэрэр сэшIэшъ, ау ушэтынхэм апылъ специалистхэм апашъхьи сигущыIэхэр къыщызгъэшъыпкъэжьыным сыфэхьазырышъ ары.\nЫпшъэкIэ къызэрэсIогъагъэу, КъокIыпIэ Кавказыр заштэ нэуж КъохьэпIэ Кавказыр зэраубытыщт шIыкIэр зыщаухэсыщт зэIукIэ Барятинскэ пщым 1860-рэ илъэсым Владикавказ щызэхищэгъагъ.\nЗэIукIэм планитIу къащыхалъхьэгъагъ. Генералэу Филипсон адыгэхэмкIэ гукIэгъу къызхагъэфэн фаеу, урысхэм дзэ кIочIэшхо зэряIэр ахэм арагъэлъэгъунышъ, зэо-бэнэ пхъашэ арамышIылIэу Урысыем къыгохьанхэм къырагъэзэгъын алъэкIынэу ылъытэщтыгъ. Ау ащ зи къызэримыкIыщтыр нэфагъэ.\nЕвдокимовым еплъыкIэу иIагъэр нэфэшъхьаф шъыпкъэу щытыгъ. Ащ ишIошIыкIэ, «адыгэхэм уадэпсэуни, зыгорэущтэу къызыпыпщэнхи плъэкIыщтэп, Урысыем ищынэгъончъагъэ пае рэхьатэу, зи ятымыпэсэу ахэр щыдгъаIэхи хъущтэп. Зэо лъэхъаным къохьэпIэ къэралыгъохэмрэ Тыркуемрэ къушъхьэчIэсхэр къызкъуащэнхэ алъэкIыщт». Урысыем ифедэ пае адыгэхэр зэкIэ гъэкIодыгъэн фаеу Евдокимовым ылъытэщтыгъ. АщкIэ анахь хэкIыпIэшIоу щыIагъэр Тыркуем ахэр фыгъэнхэр ыкIи ахэм ячIыгу уIэшыгъэ къэзэкъхэр игъэтIысхьэгъэнхэр ары. Барятинскэ пщым Евдокимовым къыIуагъэм дыригъашти, аужырэм иеплъыкIэ пхырыкIыгъ.\nАдыгэхэр ячIыгухэм зэрарафыгъэм лъыпытэу Линейнэ, хы ШIуцIэ дзэхэм яполк псаухэр ахэм къарагъэтIысхьанэу рахъухьэщтыгъ. Ау мы дзитIуми ахэт къэзэкъхэм ащ фэдэ планым къызэрэдырамыгъаштэрэм ишыхьатэу зыкъаIэти, кощыным къызэремыуцуалIэхэрэр, IашэкIэ къазэрапэуцужьыщтхэр къаIуагъ. Арыти, Евдокимовыр планым хэIэзыхьажьын фаеу хъугъэ ыкIи къэралыгъо ахъщэшхо аратызэ Пшызэ шъолъыр къыпэIулъ чIыпIэхэм арысыгъэ къэзэкъхэм анэмыкIхэу, донской, терскэ къэзэкъхэм яунагъохэри купышхо мыхъухэу мыщ къагъэкощынхэу унашъо ышIыгъ.\nКъохьэпIэ Кавказыр ыштэнэу ерэшIи, Евдокимовыр зи зэблэжьын щыIагъэп. Къэзэкъ унагъохэу агъэкощыщтхэм ащ фэгъэкIотэныгъэ зэфэшъхьафхэр афишIыщтыгъэх. Дзэхэм пэшIорыгъэшъэу ахэм унэхэмрэ къакъырхэмрэ афагъэпсыщтыгъэх, къэралыгъом ахъщэшхуи, илъэсищэ е илъэситфэ гъомылапхъи къаритыщтыгъ.\nАдыгэхэм Iофыр афэгъэхьыгъэмэ, ахэр хэдэнхэ — къушъхьэхэм къяхынхэшъ, Мыекъуа-\nпэ пэгъунэгъоу къэтIысынхэ е ячIыгу гупсэ къабгынэнышъ, Тыркуем кощынхэ фэягъэ. Ау къинэнхэ аIопагъэкIи, адыгэхэм а чIыпIэр афикъущтыгъа? Нэбгырэ мини 100 фэдиз ныIэп ар зытелъытэгъагъэр. Арыти, къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъурэмкIэ пцIы аусыщтыгъ, фэди 5-кIэ е фэди 10-кIэ ащ къыщагъакIэщтыгъ. Илъэси 2 — 3 тешIи, рафыхэрэм япчъагъэ къалъытэ зэхъум, ар зэрэмытэрэзыгъэр къэнэфагъ. Ау зыфэягъэхэр къадэхъугъэхагъ, Петербург дэсхэри пачъыхьэри агъэплъэхъугъэхагъ.\nАшIэзэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ къызэрэрагъэIыхыщтыгъэм иягъэ къэкIони ылъэкIыщтыгъэ. ЯчIыпIэхэм къарынэжьхэми, «ащ фэдизэу зипчъагъэкIэ мэкIэ къушъхьэчIэсхэм щынэгъошхо къапыкIына» зыфэпIощт гупшысэхэр ащ цIыфхэм ашъхьэ къыригъэхьан ылъэкIыщтыгъэ. Ащ епхыгъэу Урысыем къушъхьэчIэсхэм бзэ къадигъотын, ахэр къыригъэшIун ымылъэкIынэу пачъыхьэм гурыгъэIогъэн фэягъэ. 1861-рэ илъэсым Евдокимовым ар къыдэхъугъ, а лъэхъаным ехъулIэу Барятинскэ пщыр къеIэзэнхэу IэкIыб хэгъэгум кIогъагъэ.\nЧеркес Iофыгъор зэшIохыгъэным пае Императорэу я II-рэ Александр 1861-рэ илъэсым Темыр Кавказым къызэрэкIощтыр Евдокимовым ешIэти, хъоршэрыгъэ горэхэм яусагъ. Ащ адыгэ нэIуасэу иIэхэр къыугъоихэу ыкIи ахэр шIу зэрилъэгъухэрэр, ячIыпIэхэм арафыхэ ежь зэрэшIомыигъор, ахэм апэшIуекIоныр Барятинскэ пщым иунашъо къызэрэпкъырыкIырэр къафиIуатэу ригъэжьагъ. Джы мары пачъыхьэр къызэрэкIорэр ыкIи ышъхьэкIэ ар адыгэхэм ялIыкIохэм адэгущыIэ зэрэшIоигъор, къушъхьэчIэсхэм ягумэкIхэр зэкIэ ащ къыфаIотэн, ахэр къафигъэцэкIэнхэм щыгугъынхэ зэралъэкIыщтыр, ащ фэдэ амалыр зыIэкIатIупщы зэрэмыхъущтыр Евдокимовым агуригъэIогъагъ.\nЕвдокимовым инэIосэ адыгэхэм агу ащ фэдэ гугъапIэхэм къаIэтыгъэу ядэжь агъэзэжьи, ашIошъ агъэхъугъэхэр нэмыкIхэм тыдэкIи щафаIуатэу рагъэжьагъ. Политикэм хэшIыкIышхо фызимыIэгъэ къушъхьэчIэсхэр псынкIэу агъэпцIагъэх. 1861-рэ илъэсым пачъыхьэр Фарзэ дэжь щытыгъэ тиотряд къэкIуагъ ыкIи шапсыгъэхэм, натыхъуаехэм, убыххэм ыкIи нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэр мыщ дэжь къыщызэрэугъоигъэх. Ахэр пачъыхьэм зыIокIэхэм урыс пытапIэхэу ячIыгу итхэр акъутэжьы, дзэхэр аращыжьыхэ зэрашIоигъор, урыс псэупIэхэр ячIыгухэм ащагъэпсыным, сыд фэдэрэ урыс администрации щыIэным зэрэдырамыгъаштэрэр раIуагъ. Ащ фэдэ лъэIухэр урыс пачъыхьэм къазыфигъэцакIэкIэ, мамырэу зэдэпсэунхэм зэрэфэхьазырхэр къаIуагъ.\nУрысыем анахь пый пхъашэми ащ фэдэ даохэр зэрэфимыгъэцэкIэщтхэр нэфагъэ. Адыгэхэм зэзэгъыныгъэ гори адэпшIыным Iофыр темытэу ылъыти, мы чIыпIэм пачъыхьэм Евдокимовым ипланхэм щадыригъэштагъ. Ащ къыщыублагъэу ахэм ягъэцэкIэн нахь агъэпсынкIагъ.\nМыщ дэжьым хэгъэунэфыкIыгъэн фае къушъхьэчIэсхэр Европэмрэ Тыркуемрэ къакъоуцонхэм зэрэщыгугъыщтыгъэхэр. Ахэм ялIыкIохэр а хэгъэгухэм агъэкIогъагъэх. Нэтыхъоепщэу Костэныкъор Инджылызым къызэрикIыжьыгъагъэр къэсэшIэжьы. Ари игъусэхэри псыхъоу ЦIэмэз дэжь къыщыуцугъэхэти, ЦIэмэз къалэ удэтэу ахэр дэгъоу къэплъэгъущтыгъэх. ТинэIуасэхэм ащыщэу докторэу Дорошевич ары Костэныкъом иунагъо ихьэщтыгъэр. Ау лIыкIохэм узгъэгушIон къэбар къахьыгъагъэп. Ахэм IэпыIэгъу гори агъотыгъагъэп. Тыркуе закъор ары кощыжьыхэрэр зичIыгу изыгъэтIысхьаным къезэгъыгъагъэр. Типравительстви ишъыпкъэу ар къазэрадэхъущтым ыуж итыгъ. Адыгэхэр нахь благъэу хыIушъом къыIуагъэзыхьэхэзэ, ахэр зэрэзэпыращыщт къухьэхэр бэу нэпкъым Iутынхэм, амал зэриIэкIэ къушъхьэчIэс нахьыбаIо Тыркуем агъэкощыным тэтыехэр щыгугъыщтыгъэхэн фае. Сыд ишIыкIэми, къушъхьэчIэсхэм ячIыгу нахь псынкIэу къызэрарагъэбгынэщтым пылъыгъэх. ЗишIоигъоныгъэкIэ кощыхэрэм афигощынэу Евдокимовым со-\nмэ мини 100 къэралыгъо мылъкоу къаIихыгъагъ. Ау а ахъщэр бэмэ зэрафимыкъущтыр нэфагъэми, ар зыфэягъэр ахъщэ IэпыIэгъу зэраритырэм икъэбар нэмыкIхэм зэхаригъэхынэу ыкIи къэралыгъо ахъщэ къаратыным щыгугъыхэзэ нахь псынкIэу ахэм ячIыгу къабгынэным ригъэнэцIынхэу ары.\nХэбзэнчъэу егъэзыгъэкIэ адыгэхэр ячIыгу рафыщтыгъэх. ЫпэрапшIэу ахэм зыкъагъэгъунэжьыщтыгъ, купэу зэхахьэхэти, апсэ пэтыфэ къязэожьыщтыгъэх. Ау тыдэкIи ахэр щызэхагъэтакъо зэхъум, цIыкIу-цIыкIузэ агу кIоди, зыкъамыухъумэжьэу хъугъагъэ. Урыс дзэкIолIхэр зэбгъурытхэу кIохэзэ, къушъхьэчIэсхэр зэкIафэщтыгъэх ыкIи ахэр зэраукъэбзыкIыгъэ чIыпIэхэм станицэхэр ащагъэпсыщтыгъэх. Ахэм ауж итхэу къэзэкъхэр къэкощыжьыхэти, афагъэпсыгъэ станицэхэм адэтIысхьэщтыгъэх.\nАдыгэхэм янахьыбэмэ агу зэкIодыпэм зи амышIэу, зэрымыр хъугъэхэм фэдэу хъурэм лъыплъэщтыгъэх, ахэр къапэуцужьыщтыгъэхэп, ау ячIыгуи къабгынэщтыгъэп. Ащ лъыпытэу зызэкIаугъоен, ашIэщтыр, зыздагъэзэщт лъэныкъор ахэм къыхахын алъэкIыщтыгъа? Ау ахэр рахъухьанэу охътэ лые къаратыщтыгъэп. ЧIыпIэ пстэуми дзэкIолI куп мыинхэу агъакIохэрэр нэбгырэ заулэ зыхэхьэрэ купхэмкIэ зэтыраутыщтыгъэх. Ахэр зэкIэри къызэдырагъэубытэу лъыхъущтыгъэх, къоджэ, унэ горэхэр е зэбгырафыгъэ адыгэхэм зызщагъэбылъыгъэ\nчэл къызэрыкIохэр къагъотыщтыгъэх. А къуаджэхэр, унэхэр, чэлхэр тырагъэжъыкIыщтыгъэх, ямылъку зэрапхъощтыгъ е агъэкIодыщтыгъ, былымхэр аубытыщтыгъэх, хъулъфыгъэхэр, бзылъфыгъэхэр, кIэлэцIыкIухэр зэбгырафыщтыгъэх. Зыдэчъэщтхэр амышIэу ахэр шъхьэчъэ-псачъэу зэбгырычъыщтыгъэх, мэзхэм, джыри зэрамыпхъогъэ къуаджэхэм защагъэбылъыщтыгъ,\nау ахэм шъхьэегъэзыпIэ зыщагъотыгъэ чIыпIэхэми лъэпкъгъэкIод заор шъхьасынчъэу къалъыIэсыщтыгъ. Япчъагъэ хэхъо зэпытзэ, купышхо хъухэу адыгэ насыпынчъэхэр къохьапIэм екIущтыгъэх, урысыдзэм хэтхэр ахэм алъэб итхэу Кавказ къушъхьэтхымкIэ зэпырафыщтыгъэх ыкIи хы ШIуцIэ Iушъом Iуагъэзыхьэщтыгъэх.\nПсаоу къэнэгъэ къушъхьэчIэсхэр къухьэхэмкIэ ыкIи къошъо къызэрыкIохэмкIэ Тыркуем ащэщтыгъэх. Рафыхэрэм япчъагъэ нэбгырэ миллионныкъо фэдиз хъущтыгъэ. Ащ фэдиз цIыфхэр хым зэрэзэпыращыщт къухьэхэмрэ къуашъохэмрэ къэбгъотыныр псынкIагъэп. Мэзэ псаукIэ ахэр ячэзыу къызысыщтым ежэхэу къыхэкIыщтыгъ. Ахэр зэрэзэпыращыщт шIыкIэм пэшIорыгъэшъэу хэти егупшысэгъагъэп.\nТыркуем иправительствэ ащ фэдиз къушъхьэчIэс яхэгъэгу къэкощыным щыгугъыгъэп. Типравительствэ Урысые обществэм икъухьищрэ дзэ къухьэ заулэрэ анэмыкI а гухэлъым пае зыкIимыгъэфедагъэри сшIэрэп. Рафыхэрэм япчъагъэ тэрэзэу къызэрамыгъэлъагъорэм ар ыгъэплъэхъугъэщтын, ахэр нэбгырэ минишъэ пчъагъэ хъуным ежэщтыгъэпщтын. Унэе предпринимательхэм къушъхьэчIэсхэм ахъщэшхо къаIахызэ, якъухьэхэмрэ якъуашъохэмрэ цIыфхэр араубэщтыгъэх. Тифымрэ нэмыкI узхэмрэ апкъ къикIыкIэ къушъхьэчIэсыбэхэр а къухьэхэм е къуашъохэм арылIыхьэщтыгъэх.\nИлъэсиплI фэдизрэ адыгэхэм ауж лъэшэу афыгъ, анахьэу насыпынчъэ дэдэ зыхъугъагъэхэр 1863-рэ илъэсыр ары. Ахэм хьазабэу арагъэщэчыгъэр къэIогъуай. Ауж къэзыфыхэрэм зашIуагъэбылъызэ, къушъхьэчIэсхэр чъыIэр градус 20-м зыщынэсыщтыгъэ лъэхъанми бгъагъи, ашхыни ямыIэу къекIокIыщтыгъэх. КIымафэхэри а лъэхъаным пхъэшагъэхэшъ адэ. Адыгэхэр уз Iаехэм, анахьэу тифым, арылIыкIыщтыгъэх. Унагъохэм арысхэр зэпэзырыз хъущтыгъэх, ны-тыхэм якIэлэцIыкIухэр ашIокIодыщтыгъэх. Бгъагъи ямыIэу, быхэм арысхэу ахэр лIэщтыгъэх.\nАдыгэхэр ячIыгу зэрэрафыгъэхэр, тхьамыкIагъоу апэкIэкIыгъэр сынитIукIэ слъэгъугъэ. Ашъхьэ рарагъэхьыжьэжьын Iофыр ЦIэмэзи къызылъэIэсым, ЦIэмэз кIэимрэ хытIуалэмрэ къэзыуцухьэрэ къушъхьэхэм ахэс къуаджэхэр тырагъэжъыкIхэу аублагъ. ТIуакIэ пэпчъ Iугъор Iужъоу шъхьарытыгъ, машIор щыхъушIэщтыгъ. Тикъушъхьэхэм ащ фэдиз цIыф ащыпсэугъэми тшIагъэп. Мазэ фэдизрэ ащ фэдэ гугъэуз тхьамыкIагъохэр тынэгу кIэтыгъэх.\nКъуаджэхэм лыгъэу арадзыгъэр лъыкIуатэзэ, мэзхэми машIор алъыIэсыгъ. Илъэсыбэмэ къакIоцI псыхъоу ЦIэмэз къыпэIулъ мэз дахэм машIом ылыпкIэгъэ чъыгыпкъ шIуцIэхэр уапэ къыщифэщтыгъэх. Зыгу кIодыгъэ адыгэхэм а уахътэм зи ащыщынэжьыщтыгъэп, ЦIэмэз пэмычыжьэу мэзэу стыщтыгъэм сэри зэ сыздащэгъагъ. Илъэс-илъэситIу фэдиз тешIа-гъэу рагъэжъыкIыгъэ къуаджэ-хэм ястафэхэр слъэгъунэу хъугъагъэ. Тикъутыр зыщыдгъэпсыгъэ чIыпIэми а къуаджэхэм ащыщ щысыгъ.\nКъушъхьэчIэсхэу гъаблэм, чъыIэм, узхэм агъэлIагъэр зыфэдизыр Тхьэ закъор ары зышIэрэр. Мэзхэмрэ къокIэ-бгыкIэхэмрэ хьэдэ пчъагъэу ахэлъыр хэти къылъытагъэп, къэплъытэн плъэкIынэуи щытыгъэп. ХыIушъом IулIыхьэгъэ пчъагъэри тэрэзэу къалъытэщтыгъэп. Зэпахырэ узхэр къяутэлIэнхэм тещыныхьэхэзэ, ахэм яхьадэхэр псынкIэу чIатIэжьыщтыгъэх. Ахэр зыщычIатIэжьыгъэ чIыпIэхэр нэужым сятэ къысигъэлъэгъугъагъэх, хьадэхэм етIэфхэр зэратыратакъощтыгъэр, ахэр бэ зэрэхъущтыгъэр къысфиIотэгъагъ. Ау пчъагъэр зыфэдизыгъэр хэти риIуагъэу зэхэсхыгъэп. Ащ фэгъэхьыгъэу тхылъ горэми зи къисхыгъэп. Тыркуем кощыгъэ адыгэхэм ащыщэу мафэ къэс нэбгырэ 200-м фэдизмэ хьадэгъур къазэралъыIэсыщтыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбар зэе-тIуаехэри зэхэтхыщтыгъэх. Ау тадэжькIи ахэм яIоф щынахьышIугъэп. Тыркуем ащэщтхэр хы ШIуцIэ Iушъом ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм аIуащыщтыгъэх, ау къушъхьэчIэсхэм ягъэкощынкIэ чIыпIэ шъхьаIэу щытыгъэр ЦIэмэз ары. Официальнэ статистикэм тетэу хым зэпыращыгъэ нэбгырэ мин 500-м щыщэу нэбгырэ мини 100-р къухьэхэм ЦIэмэз дэжь щырагъэтIысхьагъэх.\nКъушъхьэчIэс зэе-тIуаемэ къушъхьэ къокIэ-бгыкIэхэм защагъэбылъынэу игъо зэрифэгъагъэхэр хэгъэунэфыкIыгъэн фае. ШъыпкъэмкIэ, ахэр бэ хъущтыгъэхэп. Загъорэ тичIыпIэхэм адыгэ хъулъфыгъэ зырыз-\nхэр ащалъэгъущтыгъэх, гъэхъунэр зэпачызэ ахэр мэз цунэм хэлъэдэжьыщтыгъэх. Ащ ыуж илъэсыбэ тешIагъэу къэзэкъхэр адыгэ купмэ заIокIэхэм, ахэм зэратебэнагъэхэр, зы къэзэкъ къызэраукIыгъагъэр, адыгэхэр зэрэзэбгырычъыжьыгъагъэхэр къаIотэжьэу зэхэсхыгъ. Я 80-рэ илъэсхэм къушъхьэчIэс нэбгыришъэ заулэу илъэс 20-рэ зызыгъэбылъыгъэхэр къушъхьэм къехыхи, хыIушъом пэблагъэу къоджитIу щагъэпсыгъ. Ахэм яIагъэхэп, рэхьатэу псэунхэу афадагъ.\nКъушъхьэчIэс мини 10 — 20 фэдиз хъурэ купхэр ренэу ЦIэмэз дэжь Iуплъагъощтыгъэх. Зыхэр къухьэхэм арагъэтIысхьэхэти Iуащыщтыгъэх, ау зэпыу имыIэу нэмыкIхэр къыIухьэщтыгъэх. Ахэр шъое-цыеу фэпэгъагъэх, кIочIаджэу щытыгъэх, сымэджабэ ахэтыгъ. КIэлэцIыкIу ибэхэр ахэм бэу зэрахэтыр зэу нэм къыкIидзэщтыгъ. Адыгэхэр пытапIэм къыпэблагъэу, е псыхъоу ЦIэмэз иорыжъылъэ нэпкъ, е хытIуалэм иадырабгъу дэжь къыщыуцущтыгъэх. Серебряковскэм иунэгъэ ныкъозэхэкъутэр ахэмкIэ Iэрыфэгъоу щытыгъ. Ащ ышъхьэ темылъыжьыгъэми, дэпкъхэм акъоуцохэзэ, жьыбгъэхэм защаухъумэщтыгъ. НэмыкI чIыпIэхэм Iофхэр нахь ащыхьылъагъэх. Бэщхэр зыкIэгъэкъогъэ чэлхэр ахэм агъэпсыхэти, агъотырэмкIэ ахэр абгъэщтыгъэх. Бэмэ коу къызэрыкIуагъэхэр ары псэупIэу яIагъэр. Къызыщыуцугъэ чIыпIэм охътабэ щигъэкIонэу хэти ышIагъэп, непэ-неущэу ахэр Iуащынхэу гугъэщтыгъэх.\nКъухьэхэм яжэхэу хыIушъом Iотыфэхэ ахэр анахьэу зыпылъыгъэхэр ябылымхэр, яунэгъо хьапщыпхэр: алырэгъухэр, хьакъу-шыкъухэр, пхъуантэхэр ыкIи нэмыкIхэр щэгъэнхэр ары. Адыгэхэм а пстэур цIыф кIуапIэу сыдигъуи щытыгъэ сатыушIыпIэм къахьыщтыгъэх е къафыщтыгъэх. ЦIэмэз дэсхэри ахэр къызыщыуцурэ чIыпIэхэм якIущтыгъэх агу рихьырэ щыIэмэ къащэфынэу. Товархэр ащ фэдизэу шIэгъуагъэхэпти, пыут дэдэу ащэщтыгъэх. Шы дэгъу дэдэхэр къахафэщтыгъэх, ау нахьыбэрэмкIэ ахэр шыушыгъэх. Унэгъо хьапщып дэгъухэр ахэм ахэлъыгъэп пIоми хъущт. Анахьэу аIыгъыгъэхэр пхъэм хэшIыкIыгъэхэр, адыгэхэм тхьацур зыщапшэрэ Iэнэ лъхъанчэхэм афэдэхэр ары. КъокIыпIэм къыращыгъэ фаянс хьакъу-шыкъур мэкIагъэ. Нахьыбэу ахэлъыгъэхэр гъоплъэ къошынхэр, гъучI щыуанхэр ыкIи нэмыкIхэр ары. Загъорэ къэ-\nмэ дэгъухэри къахафэщтыгъэх. Адыгэ пхъэнтIэкIухэр лъхъэнчэ дэдагъэх, пхъуантэхэми алырэгъухэми уяхъопсэнэу щытыгъэп. Адыгэхэм тхылъыпIэ ахъщэхэр аштэщтыгъэп, тыжьын ахъщэ нэмыкI къаIахыщтыгъэп. А лъэхъаным ЦIэмэз дэсхэми дышъэ ахъщэхэр яIагъэп.\nКъэлэдэсхэм адыгэхэр зэрэсымаджэм ыкIи гъаблэ зэригъалIэрэм гу лъатэщтыгъ ыкIи къушъхьэчIэс бзылъфыгъэхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ агу ягъузэ щыгъынхэмрэ шхынхэмрэ къафахьыщтыгъэх. ГукIэгъушхо зыхэлъыгъэ сяни апэдэдэ ахэм афэгумэкIыгъэхэм ащыщыгъ. Адыгэхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным пае ЦIэмэз дэс бзылъфыгъэхэм шIушIэ обществэ зэхащэгъагъ. Бэмэ зянэ-зятэхэр зышIокIодыгъэ сабый ибэхэм агу ягъути, ядэжь ащэщтыгъэх. Къэзэкъ унэгъо зырызхэми ащ фэдэ сабый ибэхэр апIугъэх. Докторэу, сэнэшIэу Пенчул Михаил Федот ыкъом кIэлэцIыкIоу ыштагъэр ылъэкъуацIэкIэ аригъэтхи, икъутыр ыгъэкIуагъ ыкIи хъызмэтзехьаным фигъэсагъ.\nА кIэлэцIыкIоу СергейкIэ зэджагъэхэр Iушэу ыкIи шэнышIоу къычIэкIыгъ. Ащ зыкъызеIэтым, Пенчул Михаил Федот ыкъом сэнэшIынымкIэ Магарачскэ училищым щыригъэджагъ. ЫужыкIэ Сергей унагъо ышIи, сатыу Iофым ЦIэмэз щыпылъыгъ, общественнэ IэнатIэхэр зэрихьагъэх, къэлэ пащэуи щытыгъ. Ащ лъэкIышхо иIагъ, къэлэдэсхэми лъытэныгъэ къыфашIыщтыгъ.\nСяни сабый ибитIу — адыгэ пшъэшъэжъыеу Кафезэрэ шъэожъыеу Бжизэрэ ыпIунхэу тадэжь къыщэгъагъэх. НэбгыритIури чыристан диным ригъахьэхи, урысыцIэхэр афиусыгъагъ. Кафезэ зыкъызеIэтым пшъэшъэ ищыгъэ дэхэ дэдэ хъугъэ. Iасэу, IорышIэу, шъырытэу ар щытыгъ. ЦIэмэз къыдэтIысхьэжьыгъэ дзэкIолI горэм Кафезэ шъхьэгъусэ фэхъугъ ыкIи иунэгъо насып дахэу зэпыфагъ.\nБжизэ (АлексейкIэ теджэщтыгъ) тиунагъо щапIунэу къызащэм илъэс 14 фэдиз ыныбжьыгъ. Ар губжыпхэу, къаигъэу щытыгъ, IофшIэным зыщидзыещтыгъ, псаоу къэзыгъэнэжьыгъэхэм, гъаблэм езымыгъэгъэлIагъэхэм лъытэныгъэ афишIыщтыгъэп, сянэрэ сятэрэ джэгъогъуныгъэ горэ къафыриIагъ. Ар зыфэягъэр офицер хъунэу ары. Ау Алексей къыгурымыIощтыгъэр ащ нэсыным пае Iэдэбышхуи хэлъын, шIэныгъэ гъэнэфагъи иIэн зэрэфэягъэр ары. УрысыбзэкIэ дэгъоу гущыIэу зыригъэсэгъагъэми, ар шъэожъые Iушэу щытыгъэп. Алексей нэхэе зэпытэу, губжыпхэу щытыгъ, щынагъо горэ къыпыкIыным утыригъэщыныхьэщтыгъэ, унагъом щыпIыгъыныр псынкIэгъуагъэп. Ар къытэтыгъуи, хьапсым чIэфагъ, нэужым къырыкIуагъэр хэти ышIэрэп. Алексей сытегущыIэныр къин къысфэхъу. Ащ ыгу хэти фызэIуихыщтыгъэп. ЯчIыгу гупсэ зэраубытыгъэм фэшI ащ урысхэр фэлъэгъущтыгъэхэпщтын. ИIуплъи зы ебгагъэ горэ хэлъыгъ: бгъэшхъуапэм фэдэу ыпэ къэгъэщыгъагъ, ынэ къыптыригъэдыкъэзэ пхырилэу къыпIуплъэщтыгъэ. Шъыпкъэ, адыгэхэм урысхэр афэмылъэгъунхэмкIэ, гухьэ-гужъ афыряIэнымкIэ лъэпсэ икъу щыIагъ. Темыр Кавказым лъэпкъ псаур зэрэщагъэкIодыгъэм фэдэм тарихъым бэрэ ущырихьылIэрэп.\nХы ШIуцIэ Iушъом къыщегъэжьагъэу Лабэ нэс щыпсэущтыгъэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъущтыгъэр тэрэзэу къэсIонэу сшIэрэп, ау ар миллионым нэсыщтыгъэу къысщэхъу. Ахэм ащыщэу чIыпIэ зэшъхьэ-зашъом кощи псаоу къэнагъэр нэбгырэ минишъэ ныIэп. Адыгэ мин 500-м ехъумэ шъхьэегъэзыпIэкIэ Тыркуем загъэзэгъагъ, ау ахэм ащыщыбэ къухьэхэми, ежь Тыркуеми ащылIагъ. ЯчIыгу рафыхэ зэхъум, хыIушъом ахэр нэмысызэ ыкIи ащ зынэсхи, заом, хьазабым узхэм, гугъуехьхэм адыгэ минишъэ заулэмэ хьадэгъур къафагъэсыгъэу сэгугъэ…\nДжащ тетэу хэкушхо, хэку баим лIэшIэгъу пчъагъэрэ щыпсэугъэхэр лъэпсэкIодэу «раукъэбзыкIыгъэх»…\nКъушъхьэчIэсхэм пый шъыхьахьым фэдэу тафэлъэгъущтыгъэп, къухьэхэм ахэр арагъэтIысхьэхэ зыхъукIэ, орэд къаIозэ, урысхэм нэлат арахыщтыгъ, ячIыгу гупсэу къабгынэрэм елъэIущтыгъэх джаурхэм лэжьыгъэ къаримытынэу.\nАу цIыфхэм тхьамыкIэгъошхоу къяхъулIэрэм ымыгъэгумэкIхэу тапэкIэ адыгэхэм къафэшIэтыщтыгъэ чIыопсыр джы урысхэм къафэшIэтыщтыгъ.\nМ. Б. Смолин.\nОчерки имперского пути. Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум иятIонэрэ кIэлъэныкъо — я ХХ-рэ лIэшIэгъум иапэрэ кIэлъэныкъо щыIэгъэ урыс консерваторхэу зыцIэ амышIэщтыгъэхэр. М.: Журналэу «Москва», 2000.\nПредыдущая Тыгъужъыкъо Къызбэч фэгъэхьыгъэ къэбархэр\nСледущая «КАВКАЗЫМ ЖЫIЭМЫДАIУЭ КЪИНЭЖАКЪЫМ»


Сомэ миллиони 118-м ехъу къыфатIупщыгъ — Адыгэ макъ\nСомэ миллиони 118-м ехъу къыфатIупщыгъ\nУрысыем и Правительствэ унашъоу ыштагъэмкIэ сомэ миллиони 118-м ехъу Адыгеим къыфатIупщы. IофшIапIэ зимыIэхэм къатефэрэ тынхэр аIэкIэгъэхьэгъэным ахъщэ тедзэр пэIуагъэхьащт. УФ-м и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ фонд мылъкур къыхэхыгъ ыкIи субвенцие шIыкIэм тетэу республикэ бюджетым къихьащт.\n— IофшIэным ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зыфэдэм ренэу тылъэплъэ. IофшIапIэ зимыIэу атхыгъэхэм зэкIэми социальнэ тынхэр афэтэгъэнафэх. Коронавирусым ыпкъ къикIыкIэ зичIыпIэ чIэзынагъэхэм IэпыIэгъу тедзэ ятэгъэгъоты. Федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэ мылъкушхо ащ пэIудгъэхьагъ. ЗэкIэмкIи мы илъэсым ар сомэ миллиарди 130-м ехъу. Мы ахъщэм инахьыбэр агъэфедэгъах. Джыри сомэ миллиард 35-рэ хъурэ ахъщэ тедзэ шъолъырхэм афэттIупщыным тытегущыIагъ. ЦIыфхэр чIыпIэ къин ифагъэх, ахэм тишIуагъэ ядгъэкIын фае, — къыIуагъ УФ-м и Премьер-министрэу Михаил Мишустиным.\nДжащ фэдэу коронавирусым илъэхъан фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэхэрэ социальнэ IофышIэхэм къатефэрэ тынхэр зэрифэшъуашэу аIэкIэгъэхьэгъэнхэм фэшI сомэ миллион 14-рэ мин 750-рэ хъурэ ахъщэ тедзэ Адыгеим къыратыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным лъэбэкъоу ышIыгъэхэм яшIуагъэкIэ гумэкIыгъуабэхэр дагъэзыжьынхэ, пандемием зэрарэу къыхьыгъэр нахь макIэ ашIын афызэшIокIыгъ.\n— Мы лъэхъэнэ мыпсынкIэм Iофхэм язытет зыпкъ идгъэуцожьынымкIэ зэшIотхыгъэр макIэп, ащкIэ федеральнэ гупчэм ишIогъэшхо къытигъэкIыгъ. Къэралыгъор IэпыIэгъу къазэрэфэхъурэр тицIыфхэм зэрэзэхашIагъэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nШъолъырым ахъщэ тедзэ къыIэкIэхьанымкIэ Iофышхо ышIагъ УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Владислав Резник.\nПредыдущая Iофыгъуабэмэ атегущыIагъэх\nСледущая Адыгеим ибзылъфыгъэхэм я Союз итхьаматэ IукIагъ


Щылэ мазэм и 1-р – ИлъэсыкIэ мэфэкI | Адыгэ Макъ\nЩылэ мазэм и 1-р – ИлъэсыкIэ мэфэкI\n2019-рэ ИлъэсыкIэу къихьэрэм фэшI тышъуфэгушIо!\nХэти ышIуабэ дашIэу мы мэфэкIым пэгъокIы, ищыIэныгъэ зэхъокIыныгъэшIухэр къыхилъхьанхэу, имурад дахэхэр къыдэхъунхэу ежэ, илъэсэу икIырэмкIэ зэфэхьысыжьхэр ешIых.\nАдыгэ РеспубликэмкIэ 2018-рэ илъэсыр шIуагъэ къытэу зылэжьэгъэхэ, экономикэмкIи, социальнэ лъэныкъомкIи мэхьанэшхо зиIэ проектыбэ зыщагъэцэкIэгъэ лъэхъанэу хъугъэ.\nIофшIагъэу тиIэхэм тафызэплъэкIыжьызэ, Адыгейми, ащ щыпсэухэрэми ягъэхъагъэхэм тарэгушхо. ИлъэсыкIэу къихьэрэри хъугъэ-шIэгъэ дэгъухэмкIэ, IофышIухэмкIэ, текIоныгъакIэхэмкIэ зэрэбаищтым тицыхьэ телъ.\nТичIыпIэгъу лъапIэхэр, псауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу шъуиIэнэу, гушIуагъор къышъобэкIэу мамырэу шъущыIэнэу, 2019-рэ ИлъэсыкIэм амалыкIэхэр къышъуфихьынхэу, гъэхъэгъэшхохэр шъушIынэу шъуфэтэIо!


Home » Adyghe » 04 John / ИУАН » 20\nposted by derDaniel on Fri, 06/11/2010 - 13:12\n(Маттэ 28:1-10; Марк 16:1-8; Лука 24:1-12)\nТхьамафэм иапэрэ мафэм*, пчэдыжьым жьэу джыри мэзахэу, Магдалэ къуаджэм щыщ Мерэм къэунэм кІуагъэ. ЗэкІом, мыжъошхор къэунэм ІугъэукІорэикІыгъэу ылъэгъугъ. 2Мерэм ащ фэдэу зелъэгъум, Симон Петрэрэ игъогу рыкІохэрэм ащыщэу Исус анахьышІоу ылъэгъурэмрэ адэжь чъи ариІуагъ:\n–Зиусхьаныр къэунэм чІахыгъ, зыдахьыгъэри тшІэрэп.\n3Петрэрэ адрэ лІэу Исус игъогу рыкІорэмрэ унэм икІыхи, къэунэмкІэ ежьагъэх. 4ТІури зэгъусэхэу чъагъэх, ау адрэ лІэу Исус игъогу рыкІорэр Петрэ нахьи нахь псынкІэу чъи, ыпэ къэунэм нэсыгъ. 53иуфи, чІаплъи, чэфынхэр щылъхэу ылъэгъугъэх, ау къэунэм чІэхьагъэп. 6Ащ ыуж итэу, Симон Петрэ къэси, къэунэм чІэхьагъ. ЗычІахьэм, чэфынхэр ащ дэжьым щылъхэу ылъэгъугъэх, 7ау чэфынэу Исус ышъхьэ ещэкІыгъагъэр адрэ чэфынхэм абгъодэмылъэу, зэкІоцІыщыхьагъэу изакъоу зы чІыпІэм щылъыгъ. 8ЕтІанэ адрэ лІэу Исус игъогу рыкІорэр ыпэ къэсыгъагъэри къэунэм чІэхьагъ. Ащи зэкІэ ылъэгъуи, ышІошъ хъугъэ; 9сыда пІомэ Исус лІагъэхэм къахэтэджыкІыжьын фаеу зэрэщытыр Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу, ахэмэ къагурыІогъагъэгоп. 10ЕтІанэ а лІыхэу Исус игъогу рыкІохэрэм адэжь агъэзэжьыгъ.\n11Мерэм къэунэм ыдэжь щытэу гъыщтыгъ. Гъызэ къэунэм чІэплъэнэу зызеуфэм, 12мэлэІичІитІу фыжьыкІэ фэпагъэхэу, Исус ихьадэ зыдэщылъыгъагъэм ыдэжь, зыр ышъхьэкІэ адрэр ылъапэкІэ, щысхэу ылъэгъугъэх.\n20:1 Тхьамафэм иапэрэ мафэр – тхьаумафэ мафэр ары.\n13–О бзылъфыгъ! Сыда узкІэгъырэр?– аГуи, ахэмэ Мерэм къыраІуагъ.\n–Си Зиусхьан ихьадэ чІахыгъ, зыдахьыгъэри сшІэрэп,– ариІожьыгъ Мерэм.\n14Ар къыІуагъэу зыкъызызэрегъэзэкІым, Исус щытэу ылъэгъугъ, ау ар зэрэ-Исусыр ышІагъэп.\n15–О бзылъфыгъ, сыда узкІэгъырэр?– къыриІуагъ Исус. –Хэта узлъыхъурэр?\nМерэм хатэм пэсырэ лІыр арэу къышІошІи риІуагъ:\n–Тхьаматэ, орымэ ар чІэзыхыгъэр зыдэпхьыгъэр къысаГуи, сэ ар схьыжьыщт.\n16–Мерэм!– къыриІуагъ Исус.\nАр зеІом, Мерэм зыкъызэригъэзэкІи, джуртыбзэкІэ риІуагъ:\n–Раввуни!– (Раввуним къикІырэр «Дин ГъэсакІор» ары.)\n17–Укъызнэмыс,– къыІуагъ Исус, –сыда пІомэ Ты лъапІэм ыдэжь джыри сыдэкІоежьыгъэгопышъ ары, ау сшыхэм* адэжь кІуи, ахэмэ яІу: «Сэ Сятэ шъори Шъуятэу, сэ си Тхьэу шъори шъуи Тхьэм ыдэжь сыдэкІоежьыщт».\n18Ар къызыреІом, Магдалэ къуаджэм щыщ Мерэм Исус игъогу рыкІохэрэм адэжь кІуи, Зиусхьаныр зэрилъэгъугъэри мы гущыІэхэр къызэриІуагъэхэри ариІотэжьыгъ.\nИсус игъогу рыкІохэрэм зыкъызэраригъэлъэгъугъэр\n(Маттэ 28:16-20; Марк 16:14-18; Лука 24:36-49)\n19А мэфэ дэдэм, тхьамафэм иапэрэ мафэу арыгъэ, пчыхьашъхьэм Исус игъогу рыкІохэрэр унэ горэм щызэІукІагъэх. Джуртмэ ащыщынэщтыгъэхэти, унэу зыщызэІукІагъэм ипчъэхэр агъэпытагъэх. Джащыгъум Исус адэжь къакІуи, пчэгум къиуцуи къариІуагъ:\n–Гупсэфыныгъэ шъуиІэу шъопсэу!\n20Ар къызеІом, ыІэхэри ычапэри къаригъэлъэгъугъэх. Зиусхьаныр залъэгъум, игъогу рыкІохэрэр гушІуагъэх.\n21–Гупсэфыныгъэ шъуиІэу шъопсэу!– къариІуагъ Исус джыри зэ. –Ты лъапІэм сэ сыкъызэригъэкІуагъэм фэдэу, сэри шъусэгъакІо.\n20:17 сшыхэр – зы диным рыкІохэрэр ары.\n22 Ар къызеІо ужым, игъогу рыкІохэрэм япщи ариІуагъ: –Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ шъугухэм арысэжъугъалъхь.\n23ПсэкІодхэр шъо зыфэжъугъэгъурэм фэгъущтых, зы-\n«О уси Зиусхьан ыкІи уси Тхь», Фомэ Исус зэрэриІуагъэр\n24Исус игъогу рыкІорэ нэбгырэ пшІыкІутІумэ язэу Фомэу ТІуазэкІэ заджэхэрэр Исус къызэкІом, адрэмэ ягъусагъэп.\n25Адрэ лІыхэу Исус игъогу рыкІохэрэм къыраІуагъ:\n–ГъучІыІунэ опІэ гъуанэхэр Исус ыІэмэ атесымылъагъохэу, сэ сІэхъуамбэ а гъучІыІунэ уапІэ гъуанэхэм атесымылъхьэу, сэ сІи Исус ычапэ тесымылъхьэу сшІошъы хъущтэп,– ариІуагъ Фомэ ахэмэ.\n26Мэфий зытешІэм ыуж Исус игъогу рыкІохэрэр джыри унэм исыгъэх, Фоми ягъусагъ. Пчъэхэр агъэпытагъэхэ пэтми, Исус къакІуи, пчэгум къиуцуи къариІуагъ:\n27ЕтІанэ Исус Фомэ риІуагъ:\n–О пІэхъуамбэ мо къытелъхь, сІэмэ къяплъ. ПІи къэщэий, сэ счапэ къытелъхь, пшІошъ мыхъоу ущымытэу, шІошъхъуныгъэ зигъаІ.\n28–О уси Зиусхьан ыкІи уси Тхь!– Фомэ Исус риІуагъ.\n29–Сэ сыплъэгъугъэти, пшІошъ хъугъэ,– къыриІуагъ Исус. –Мы Іофхэр амылъэгъугъэхэ пэтми, шІошъхъуныгъэ зиІэ хъугъэхэр сыхьатмафэ ежьагъэх.\nМы тхылъыр зыфэттхыгъэр\n30Мы нэшэнэ гъэшІэгъонышхохэм анэмыкІэу Исус игъогу рыкІохэрэм апашъхьэ мы тхылъым имытхэу, нэшэнэ гъэшІэгъонышхо Іаджыхэри къыгъэлъэгъуагъэх. 31Ау мы Іофхэр зыфэттхыгъэр Исусыр Христосэу Тхьэм Ыкъоу зэрэщытымкІэ шІошъхъуныгъэ шъуиІэ хъуныр ары, а шІошъхъуныгъэмкІи Исус ыцІэкІэ мыкІодыжьын щыІэныгъэ шъуиІэ хъуныр ары.


УзытехьэкIэ, макъэ къыгъэIущт | Адыгэ Макъ\nКъэралыгъо компаниеу «Автодорым» ипресскъулыкъу къызэритыгъэмкIэ, автомобилыбэ зэрыкIорэ гъогум щынэгъончъагъэр щыгъэпытэгъэным мыщ ишIуагъэ къэкIощт.\n— Машинэхэр зэрыкIорэ гъогунапцэм километрэ 35-рэ фэдиз зикIыхьэгъэ макъэ къэзыгъэIурэ тамыгъакIэ ращагъ. Автомобилыр ащ зытехьэкIэ, водителым макъэр зэхехы ыкIи машинэр къэсысэу регъажьэ. Зефэным ащ иягъэ къекIырэп, ары пакIошъ, гъогум щыхъурэ-щышIэрэм унаIэ нахь тырыуегъадзэ. Мы тамыгъакIэм ишIуагъэкIэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэр нахь макIэ хъущтых. Сыда пIомэ пшъыгъэу къекIокIы-хэрэ водительхэр ащ зытехьэхэкIэ, зыкъашIэжьыщт, — къыщаIуагъ «Автодорым».\nАвтомобиль гъогум километрэ 1119 — 1542-м къыхиубытэрэм светодиоднэ нэфрыгъозэ 15 кIэу тырагъэуцуагъ. Ащ щыщэу 5-р гъогурыкIоныр гъэIорышIэгъэнымкIэ автомат системэу «Спектр» зыфиIорэм пышIагъ. Ахэм яшIуагъэкIэ гъогурыкIоным изытет чыжьэкIэ лъыплъэнхэ ыкIи икъэбар къаIэкIэхьан алъэкIыщт. Аварийнэ-щынэгъо чIыпIэхэм уфэупцIэ пкъэу 800 фэдиз атырагъэуцуагъ водительхэм зыдагъэзэщт лъэныкъохэр псынкIэ къафэхъуным пае.\n— Статистикэм къызэригъалъагъорэмкIэ, гъогу хъугъэ-шIагъэхэр нахьыбэрэмкIэ цIыфхэм ялажьэкIэ мэхъух. Авариехэм япроцент 95-р водительхэм ялажь. Ар къыдыхилъытэзэ, Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр компанием зэрехьэх ыкIи непэрэ шапхъэхэм адиштэрэ гъогу системэу цIыфхэм яхэукъоныгъэхэр дэзыгъэзыжьыщтыр егъэпсы. Къэбарыр къаIэкIэзыгъэхьэхэрэ тамыгъэхэм ямызакъоу, фэIо-фэшIэ зэфэшъхьафхэр зыхэтхэ зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр водительхэм апае автомобиль гъогушхохэм ахагъэуцох, — щыхагъэунэфыкIыгъ къэралыгъо компанием.\nТранспорт щынэгъончъэным ылъэныкъокIэ лъэпкъ политикэу зекIо-\nрэм изы Iахьэу щыт гъогум щынэгъончъагъэр щыгъэпытэгъэнымкIэ «Автодорым» зэрихьэхэрэ Iофтхьабзэхэр.


ЛIэужхэм язэхэщакIо тегъэгушхо | Хасанов Мурат Русланович\n« Адыгея сделала спортивный подарок Мурату…\nВпервые в Адыгее состоялся Всероссийский… »\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан, Парламентымрэ Правительствэмрэ кIэщакIо фэхъухи, Хьасанэкъо Муратэ фэгъэхьыгъэ зэIукIэшхо самбэмкIэ апэрэу Мыекъуапэ щызэхащагъ. Урысыем икомандэ 16 бэнэпIэ алырэгъум щызэнэкъокъугъ.\nРеспубликэ спорт Унэшхоу «Ошъутенэм» тIысыпIэ нэкI иIэжьэп. ЗэIукIэгъухэр рагъэжьэнхэмкIэ джыри уахътэу щыIэр макIэп. Адыгеим щызэлъашIэхэрэ тренерхэу, кIэлэегъаджэхэу, спортым Iоф щызышIэхэу тинэплъэгъу итхэр нэгушIох, къэбар гъэшIэгъонхэр къаIуатэх. КIое Хьазрэт, Беданэкъохэу Рэмэзанрэ Байзэтрэ, Мэрэтыкъо Сахьид, Емыж Арамбый, БжьэшIо Рэмэзанэ, Джармэкъо Нурбый, Кобл Заид, Делэкъо Адамэ, Анатолий Лелюк, Борсэ Астемир, Рудольф Бабоян, Хьэпэе Хьамидэ, ГуIэтыжь Хъалидэ, Хьакурынэ Дамир, нэмыкIхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Зэхахьэр мэфэкI мафэу алъытэ, ягуапэу хэлажьэх.\nЗэнэкъокъухэм ясудья шъхьаIэу В. Зотовыр Саратов хэкум къикIыгъ.\n— Тэ, судьяхэм, нэбгырэ 24-рэ тэхъу, — къыIуагъ В. Зотовым. — Хьасанэкъо Муратэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъур дахэу зэхащагъ. Спортсменхэм яIэпэIэсэныгъэ къызэрагъэлъагъорэм тигуапэу тылъыплъэщт, анахь лъэшхэр къахэдгъэщыщтых.\n— Хьасанэкъо Муратэ синыбджэгъу, хэгъэгум ихэшыпыкIыгъэ командэ тыхэтэу зэIукIэгъухэм тахэлажьэщтыгъ, — тизэдэгущыIэгъу къыхэлажьэ дунаим гъогогъуитфэ самбэмкIэ ичемпионэу Гусеин Хайбулаевыр. — Мыекъуапэ щызэхащэгъэ зэIукIэгъухэр спортым изакъоп зэпхыгъэхэр. НыбжьыкIэхэм пIуныгъэ IофшIэнэу адызетхьэрэм занкIэу епхыгъэу щыт. Тхьаегъэпсэух зэхэщакIохэр.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу ТIэшъу Светланэрэ Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу Хъот Юнысрэ пчыхьэзэхахьэр зэращэзэ, хьакIэхэм, зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм къатегущыIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Наталья Широковар ти ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан, Правительствэм ацIэкIэ зэIукIэгъум хэлажьэхэрэм къафэгушIуагъ. Урысыем и Къэралыгъо Думэ идепутатэу, дунаим самбэмкIэ гъогогъу 11 идышъэ медальхэр къыдэзыхыгъэ Хьасанэкъо Муратэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум лIэуж зэфэшъхьафхэр зэрэзэфищагъэхэр, уихэгъэгу, укъызыщыхъугъэ чIыгур шIу плъэгъунхэмкIэ зэхахьэм мэхьэнэ ин зэриIэр Н. Широковам игущыIэ къыщыхигъэщыгъэх.\n1999 — 2000-рэ илъэсхэм къэхъугъэ кIалэхэр яонтэгъугъэхэм ялъытыгъэу алырэ-\nгъум щызэбэныгъэх. Командэхэр къыздикIыгъэхэр: Верхняя Пшыма, Волгоград, Иваново, Ростов, Саратов хэкухэр, Кинешма, Краснодар, Ставрополь крайхэр, Москва, Санкт-Петербург, Къэбэртэе-Бэлъкъарыр, Къэрэщэе-Щэрджэ-сыр, Татарстан, Чэчэныр, Къалмыкъыр, Адыгеир.\nЛIышэ Хьарун, кг 52-рэ, Краснодар край, тренерыр Псэунэ Мурат. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренер, Фэдз щыщ. Краснодар краим икомандэ хэтэу Хьабэхъу Амир ящэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ.\nЦIыкIу Рэмэзан, кг 52-рэ, Адыгэ Республикэм ибэнакIу, тренерыр Шъэумэн Байзэт. Денис Пастернак ятIонэрэ, Бэгугъэ Руслъан ящэнэрэ хъугъэх.\nВагинак Тоноян, кг 65-рэ, Краснодар край, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Къэрэщэе-Щэрджэсым щыщэу Щамил Гаппоевыр ятIонэрэ, С.-Петербург къикIыгъэ М. Омаракаевыр ящэнэрэ хъугъэх.\nГеоргий Маркарьян, кг 70-рэ, Краснодар край, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Тиреспубликэ щыщхэу Еутых Рэмэзан ятIонэрэ, ХьакIэмызэ Айтэч ящэнэрэ хъугъэх.\nНикита Тараненко, кг 75-рэ, Краснодар край, чемпион хъугъэ, ЛIыIужъу Азмэтрэ Натхъо Анзоррэ тыжьын ыкIи джэрз медальхэр тиреспубликэ къыфахьыгъэх.\nБэрдэкъо Рэмэзан, кг 87-рэ, Ставрополь край, апэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. ТхьакIущынэ Адамэ ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ, Уджыхъу Юныс ящэнэрэ хъугъэ.\nАкопян Варкез, онтэгъугъэ зэфэшъхьафхэр зиIэмэ якуп, текIоныгъэр къыдихыгъ, Адыгеим ибэнакIу, тренерыр Хьакурынэ Дамир. Верхняя Пышма, Волгоград, Къэбэртэе-Бэлъкъарым яспортсменхэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх.\nКъэшъокIо купхэу «Налмэсыр», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр» зэхахьэм щыуджыгъэх. Спортым щыцIэрыIохэм ямызакъоу, хабзэм икъулыкъушIэхэу Iащэ Мухьамэд, Мэрэтыкъо Рустем, Къулэ Мыхьамэт, нэмыкIхэри хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх. Къэрэщэе-Щэрджэсым и Премьер-министрэ игуадзэу Ожъ Муратэ пчэгум къихьи, бэнакIохэм къафэгушIуагъ.\nНаталья Широковам зэхахьэм икIэух къызэрэщиIуагъэу, зэнэкъокъур дэгъоу кIуагъэ, илъэс къэс зэхащэн ямурад. Хьасанэкъо Муратэ зэхэщакIохэм, спортсменхэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.\nИлъэс къэс зэхащэщт спорт зэIукIэгъоу Хьасанэкъо Муратэ фэгъэхьыгъэм нахь зиушъомбгъунэу фэтэIо. Еджэркъуае щапIуи, дунаим цIэрыIо щыхъугъэ М. Хьасанэкъор нарт бэгъашIэмэ ащыщ хъунэу, Адыгэ Республикэм ищытхъу тапэкIи нахь лъагэу ыIэтынэу тыфэлъаIо. Опсэу, Мурат, Тхьэм насыпышIо уешI.\nСурэтхэр зэхахьэм къыщытетхыгъэх\nОфициальный сайт республиканской газеты «Адыгэ макъ» 14.12.2016г.:http://www.adygvoice.ru/wp/лiэужхэм-язэхэщакiо-тегъэгушхо/


Къафэнагъэр мэкIэдэд — Адыгэ макъ\nРедактор 16.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим ичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэу апхъыгъагъэм щыщэу аIожьынэу къафэнагъэр мэкIэдэд. ПстэумкIи ар гектар 106825-рэ хъущтыгъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ бэдзэогъум и 14-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, ащ ипроцент 75-р Iуахыжьыгъах.\nРапсым иIожьын зыщаухыгъэхэр муниципальнэ образованиехэм ахэтых. ЗэкIэмкIи гектар 10178-рэ зэрэхъущтыгъэр. Шэуджэн ыкIи Мыекъопэ районхэм, Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ ячIыгулэжьхэм мы культурэр Iуахыжьыгъах, Джэджэ, Кощхьэблэ ыкIи Теуцожь районхэм макIэу къафэнагъ. ГурытымкIэ лъытагъэу центнер 23,5-рэ ащ къырахы. Джэджэ районым мыщкIэ пэрытныгъэр ыIыгъ. Зы рапс гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 32,6-рэ къеты.\nЛэжьыгъэ анахь шъхьаIэр, коцыр, ары къэнагъэр. Ащ гектар 92154-рэ рагъэубытыгъагъ. БлэкIыгъэ илъэсым аIожьынэу халъхьэгъагъэм нахьи ар мин фэдизкIэ нахьыб. Мы уахътэм Iуахыжьыгъэр гектар 65896-рэ мэхъу. ГурытымкIэ лъытагъэу зы гектарым центнер 51,8-рэ къырахы. ПстэумкIи тонн 341189-рэ къаугъоижьыгъ.\nШэуджэн районым ичIыгулэжьхэр къырахыжьырэмкIэ апэ ишъыгъэх. Коц гектар 14150-у апхъыгъагъэм щыщэу 9850-р аIожьыгъах. Зым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 56,7-рэ къырахы, тонн 55897-рэ аугъоижьыгъ.\nДжэджэ районыр мэкIэдэдэу ыуж къенэ. Ащ ичIыгулэжьхэм пстэумкIи коц гектар 23721-рэ халъхьэгъагъ, 16008-р аIожьыгъ. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 56,4-рэ къырахы. Ахэм коцэу аугъоижьыгъэр тонн 90346-рэ мэхъу.\nАнахьыбэу хэзгъэкIыгъэр, ар процент 82-рэ, Кощхьэблэ районым ичIыгулэжьхэр ары. Коц гектар 14710-у апхъыгъагъэм щыщэу Iуахыжьынэу къафэнагъэр минитIум тIэкIу ехъу ныIэп. КъырахыжьырэмкIэ апэ имытхэми, ари макIэу пIон плъэкIыщтэп. Зы коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 52,6-рэ къеты.\nЛэжьыгъэр зытырахыжьырэр къэкIощт илъэсым Iуахыжьыщт бжыхьасэхэм афагъэхьазыры. Мыгъэ джыри рапс зыпхъын гухэлъ зиIэхэм ащ пае чIыгур ажъожьы.\nПредыдущая Зэрэмыгугъагъэхэу къычIэкIыжьыгъ\nСледущая КIэлэпIупкIэр ытынэу ригъэжьагъ


Апэрэ Президент | Адыгэ Макъ\nЦIыфыр зыгъэпсырэр уахътэр ары. Ащ зыхищэрэ хъугъэ-шIагъэхэм ар апсыхьэ. ЕтIанэ а цIыфым а уахътэм зыгорэ щызэрихъокIышъумэ, иакъылкIэ лъэпкъым зыгорэ фишIэшъумэ, ыцIэ тарихъым хэхьэ, къыхэнэ. Ащ фэдэхэр бэ хъухэрэп. А зырызхэр тарихъым икъэгъэзэпIэ чIыпIэ яакъыл кIуачIэкIэ, ялIыгъэкIэ лъэпкъым пкъэоу кIэуцох.\nМы гупшысэр политикэми, наукэми япхьылIэн плъэкIыщт. Ащ фэдэ цIыфых непэрэ гъэзетыр зыфэгъэхьыгъэхэр. Ахэм Шъхьэлэхъо Абыуи, Шъэумэн Хьазрэти, Джарымэ Аслъани, МэщбэшIэ Исхьакъи, нэмыкIхэри ахэтых.\nАдыгэ лъэпкъэу къэралыгъуагъэ зиIэнэу лIэшIэгъу пчъагъэм кIэхъопсыгъэм иреспубликэ гъэпсыгъо тефагъ Джарымэ Аслъан итетыгъо. Ащ ыцIэ япхыгъ адыгэм къэралыгъуагъэ иIэ зэрэхъугъэм, а статусым къешIэкIыгъэхэу Конституциер, гимныр, быракъыр, гербыр непэ зэрэтиIэхэм.\nДжарымэ Аслъан а лъэхъаным Адыгэ автоном хэкум ипэщагъ. ЛъэпкъымкIэ мэхьанэшхо зиIэ хъугъэ-шIагъэм — республикэм игъэпсын лъэпкъым къыхэкIыгъэ, ащ фэгумэкIырэ цIыф пэрытхэр фэбанэщтыгъэх. Джарымэм иакъыл, хэбзэ IофшIэным хэшIыкIышхо зэрэфыриIэм мэхьанэшхо иIагъ цIыфхэр гъогу тэрэз тырищэнхэмкIэ. Хэта зышIэрэр, а лъэхъаным Тхьэм ащ тетэу къызэригъэфэгъэн фае, къэралыгъо гъэпсыкIэм хэшIыкI фызиIэ Джарымэр а Iофым ипчэгу зэрэригъэуцуагъэр. Аслъан нэмыкIыгъэмэ, мэхагъэ къызхигъафэу «Мыхэм къырагъэжьагъэр хъущтэп, ащ къикIын щыIэп» зыIон а лъэхъаным пащэу щытыгъэмэ, Iофым зыздигъэзэщтгъагъэр зыми ышIэрэп.\n«1922-рэ илъэсым, Октябрьскэ революциер зыщыIагъэм илъэси 5 нахь темышIагъэу адыгэхэм автоном хэку яIэ хъугъагъэ. Непэ тарихъыр кIэзытхыкIыжь зышIоигъохэм аIорэр нэмыкIыми, адыгэ лъэпкъымкIэ ащ мэхьанэшхо иIагъ. Лъэпкъ цIыкIоу хэкужъым къинагъэм автономие иIэ хъугъагъэ, адыгэр адрэ лъэпкъышхохэм ахэкIодэжьыгъэп», къыщетхы итхылъ Джарымэ Аслъан.\nЛъэпкъыбэ зыщыпсэурэ хэкум мэкIэ дэдэ хъурэ адыгэм ыцIэ зыхьырэ республикэ щыбгъэпсыныр Iоф псынкIагъэп. Краснодар краеу хэкур илъэс 60-рэ зыхэтыгъэм гузэгъабгъэ къыхэмыкIэу къыхэпщыжьыныри Iоф къызэрыкIуагъэп. Ау лозунгэу «Уходя – остаемся» зыфиIорэр иIэубытыпIэу Адыгеир «шъабэу» краим къыхэкIыжьын ылъэкIыгъ.\nАдыгеим итарихъ пштэмэ, Джарымэ Аслъан закъор ары апшъэрэ партийнэ ыкIи къэралыгъо IэнэтIищми аIутыгъэр. Ар КПСС-м и Адыгэ хэку комитет иапэрэ секретарыгъ етIанэ народнэ депутатхэм я Адыгэ хэку Совет и Тхьамэтагъ ыкIи АР-м и Президентыгъ.\nКавказ заор заухыгъэр илъэси 130-рэ зэрэхъурэм ипэгъокIэу 1994-рэ илъэсым ижъоныгъуакIэ и 21-м УФ-м и Президентэу Б. Ельциным кавказ къушъхьэчIэсхэм афэкIорэ Джэпсалъэ къышIыгъагъ. Ащ къыщиIощтыгъ Кавказ заом къушъхьэчIэсхэм яшъхьафитыныгъэ къызэрэщаухъумэщтыгъэр, ахэм урыс пачъыхьэм аришIылIэгъэ заор зэфэнчъэу зэрэщытыгъэр. А хъугъэ-шIагъэм лъэпкъымкIэ мэхьанэшхо иIагъ ыкIи Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм зэгурымыIоныгъэу азыфагу къитэджагъэр нахь ыгъэушъэбыгъагъ.\nДжарымэ Аслъан итетыгъом зэшIохыгъэ хъугъэмэ ащыщ тилъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыпсэухэрэм якъэщэжьын къэралыгъо Iоф зэришIыгъэр. А лъэхъаныр ары УФ-м и МИД хэушъхьафыкIыгъэ лIыкIохэм Iоф щашIэу зырагъэжьэгъагъэр. 1997-рэ илъэсым АР-м и Законэу репатриантхэм афэгъэхьыгъэр аштэгъагъ. Джащыгъур ары апэрэу купышхо хъухэу адыгэхэр Косово къыращыжьхи, Адыгеим къызащэжьыгъагъэхэр. А Iофтхьабзэхэм зэкIэми Джарымэр азыфагу итыгъ, изакъоу зэкIэри ыгъэцэкIагъэу сIорэп, ау ащ иакъыл, игукIэгъу, игушхуагъэ, илIыгъэ хэмытыгъэмэ, а зэпстэури зэшIохыгъэ хъущтгъагъа, хьауми мыхъущтгъагъа?..\nДжарымэ Аслъан ыцIэ республикэм зэхъокIыныгъэу щыхъугъабэхэм япхыгъ. Ащ фэд 1996-рэ илъэсым Москва Адыгеим и ЛIыкIо и Унэ дэт зэрэхъугъэр. Ар къызэIуахы зэхъу мафэр сыгу къэкIыжьышъ, республикэм ипащэ сырэгушхо. Урысыем икъэралыгъо IофышIэшхохэр къызыщызэIукIэгъэ мэфэкIым Джарымэ Аслъан къызэрэщыгущыIэгъагъэм, ащ уасэу, шъхьэкIафэу къыфашIыгъэм уарыгушхонэу щытыгъ.


Къыблэм изэнэкъокъу зыфагъэхьазыры — Адыгэ макъ\nКъыблэм изэнэкъокъу зыфагъэхьазыры\nРедактор 15.09.2021 15.09.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nРеспубликэм дзюдомкIэ иеджапIэхэм защызыгъасэхэрэм язэнэкъокъу Мыекъуапэ щызэхащагъ.\nИлъэс 18-м нэс зыныбжь бэнэкIуи 120-рэ алырэгъум щызэIукIагъ. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм шъуащытэгъэгъуазэ.\nБайкъулэ Аслъан, кг 46-рэ, Шелобудин Астемир, кг 50, апэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх. БэнэкIуитIури Хьакурынэхьаблэ щыщых, тренерэу М. Шъынахъом егъасэх.\nХьадпэшъо Дамир, кг 55-рэ, Инэм щыщ, тренерыр Р. Джарымэкъу. Мыекъуапэ зыщагъасэ Эдуард Варельджан, кг 60, Бэгъ Амир, кг 66-рэ, ХьакIэмыз Ахьмэд, кг 90-м къехъу, Нэгэрэкъо Бислъан, кг 73-рэ. БэнакIохэм ятренерых Д. Хьакурынэр, С. Мерэмыр, Б. Беданыкъор.\nБзэджэжъыкъо Батыр Пщыжъхьаблэ щыщ, кг 81-рэ къэзыщэчыхэрэм якуп щыбэнагъ. Тренерэу ащ иIэр Р. Нэджыкъу.\nАдыгэкъалэ къикIыгъэ Бэгъ Сэлымэ, кг 90-рэ, тренерэу зыгъасэрэр Б. Шъэумэн.\nЗыцIэ къетIогъэ бэнакIохэм апэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх.\nЯтIонэрэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм ащыщых Мухаммоджон Рустамовыр, Хьэшхъуанэкъо Дамир, СтIашъу Эльдар, Хьатхъохъу Рустам, Алексей Щербак, ГъукIэлI Иляс, Мырзэ Амэрбый, Сергей Хачатурян, Максим Грищук.\nЯщэнэрэ чIыпIэхэр афагъэшъошагъэх Сихъу Хьисэ, Лъэцэр Асфар, Щыгъущэ Алый, ГъукIэлI Хьазрэт, ЕмыкI Эльдар, Былымыхьэ Амир, Тутарыщэ Аскэрбый, ДзэлI Рэмэзан, нэмыкIхэм.\nПшъашъэхэр якупхэм ащызэнэкъокъугъэх. Ангелина Чувашовам, кг 40, Анзорыкъо Атланэ, кг 44-рэ, Дзагалова Камиллэ, кг 48-рэ, Виктория Бобровам, кг 52-рэ, Элина Подгорнаям, кг 63-рэ, Вероника Хорошок, кг 70-рэ, Едыдж Разиет, кг 70-рэ, апэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх. Пшъашъэхэм Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое районхэм, Адыгэкъалэ, Мыекъуапэ защагъасэ.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлым зэрилъытэрэмкIэ, бэнэкIо ныбжьыкIэхэр Урысыем, Европэм цIэрыIо ащыхъунхэм фэшI ягуетыныгъэ хагъэхъон фае. Щысэ зытырахын алъэкIыщтхэр республикэм щапIугъэх.\nРеспубликэм изэнэкъокъу хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэр Къыблэм иныбжьыкIэхэм язэIукIэгъухэм ахэлэжьэщтых. Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт чъэпыогъум и 1 – 4-м Къыблэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу щыкIощт.\nПредыдущая «Зэкъошныгъэм» ихэхъоныгъэхэр\nСледущая ЗекIоным и Мафэ фэгъэхьыгъ


КIэлэегъэджэ пэрыт — Адыгэ макъ\nРедактор 09.02.2021 09.02.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые зэнэкъокъоу «2020-рэ илъэсым икIэлэегъадж» зыфиIорэм иаужырэ едзыгъо Волгоград щыкIуагъ. Ащ икIэух зэфэхьысыжьхэмкIэ Урысыем икIэлэегъэджэ анахь пэрытхэу нэбгыритф къыхагъэщыгъ. Ахэм ясатыр хэхьагъ Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 7-м хьисапымкIэ икIэлэегъаджэу Сергей Левченкэр.\nМыекъуапэ къыгъэзэжьыгъэу, кIэлэегъэджэ пэрытым иIофшIэгъу тхьамафэ пидзэжьыгъэу десэхэр кIэлэеджакIохэм арегъэхьых. Гуфэбэныгъэ хэлъэу иIофшIэгъухэр, ригъэджэрэ кIэлэеджакIохэр ащ пэгъокIыгъэх. КъызыкIожьыгъэм щегъэжьагъэу зэхэшIэ зэфэшъхьафхэу ыгу щызэблэкIыхэрэмкIэ Сергей Левченкэр къыддэгощагъ. Гъогум къытекIыжьыгъэ къодыеу щытыгъ нахь мышIэми, апэрэ интервью-зэдэгущыIэгъур лъэпкъ гъэзетым пае игуапэу къызэритырэр хигъэунэфыкIыгъ.\nС. Левченкэр: СицIыкIугъом, шъэожъые пстэуми афэдэу, мэшIогъэкIуасэу е полицейскэу сыхъуным сыкIэхъопсыщтыгъэп. Сыартистынэу, сценэм сытетынэу сыфэягъ. Ау сабыигъом игугъэпIэ IэшIоу ар къэнэжьыгъ. Ныбжьым зыхахъом, сянэрэ сянэшыпхъумрэ ялъагъо къыхэсхыгъ. Сянэ — Оксана Юрий ыпхъур — химиемкIэ, биологиемкIэ кIэлэегъадж, илъэс 20-м къехъугъэу мы сэнэхьатым рэлажьэ, сянэшыпхъур — физикэмкIэ, хьисапымкIэ кIэлэегъадж. Сятэу Виктор Виталий ыкъор хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ министерствэм икъулыкъухэм ащылэжьагъ, джыдэдэм пенсием щыI. КIэлэегъэджэ сэнэхьатыр къызыхэсэхым, тарихъым ыкIи обществознанием сягупшысэщтыгъ. Ау сянэшыпхъум хьисапым ылъэныкъокIэ сыдихьыхыгъ. Ащ тетэу Ермэлхьаблэ икIэлэегъэджэ университет къэсыухыгъ. Тызщыпсэущтыгъэ Краснодар краим и Тимашевскэ район ит гурыт еджапIэу N 9-м IофшIэныр щыдэсхьыщтыгъ. Ащ илъэсищрэ сыщылэжьагъэу, сянэ Мыекъуапэ щыщти, мыщ къэдгъэзэжьыгъ ыкIи я 7-рэ гурыт еджапIэм хьисапымкIэ кIэлэегъаджэу Iоф щысшIэнэу сыублагъ. Сэнэхьатым сызхэтыр зэкIэмкIи илъэсих.\nТэу З.: Хьисапыр шIэныгъэ анахь къинхэм ащыщэу бэмэ алъытэ. КIэлэеджакIохэм ащыщэу ар шIу зылъэгъурэр зырыз. Сыдэущтэу десэхэм язэхэщэн уекIуалIэра?\nС. Левченкэр: ШIэныгъэ дэй хъурэп. КIэлэегъаджэм бэ елъытыгъэр. Ар сабыйхэм зэрафыщытыр ары зэкIэмэ анахь мэхьанэ зиIэр. УиIофшIэн уфэшъыпкъэмэ, шIу олъэгъумэ, къапIорэм мэхьанэ еотымэ, пшIогъэшIэгъонмэ, сабыйхэм гу лъатэ. ШIэныгъэр IэкIэплъхьаным ыпэкIэ сабыим ыгу лъагъо къыфэбгъотын фае! Ары сшыпхъуи есIорэр. Екатерина Левченкэр я 7-рэ гурыт еджапIэм иублэпIэ классхэм якIэлэегъадж. Мыекъопэ кIэлэегъэджэ колледжыр къыухыгъэу Iоф зишIэрэр илъэситIу хъугъэ. Сэ я 5-рэ ыкIи я 7-рэ классхэм якIэлэеджакIохэр есэгъаджэх. Десэ минитIу уиIэми, зы десэ нахь ямыгъэхьыщтми, зэфэдэу, уишъыпкъэу зафэбгъэхьазырын фае. Сэ ары кIэлэегъэджэ IофшIэным ишэпхъэ шъхьаIэу слъытэрэр.\nСергей Левченкэр кIэлэегъэджэ ныбжьыкI, илъэс 26-рэ ыныбжь. ЫгукIэ зэхъокIыныгъэхэм, кIэу къежьэрэ пстэум афэщагъэу зэрэщытыр икъэгущыIакIи къыхэщы. Джащ фэдэу, ежь къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэегъэджэ зэнэкъокъухэм алъыплъэу регъажьэ. «Педагогический дебют» зыфиIорэ зэнэкъокъоу 2018-рэ илъэсым Краснодар краим кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэм апае щыкIуагъэм ар хэлажьэ ыкIи апэрэ чIыпIэр къыщыдехы. 2019-рэ илъэсым «Илъэсым икIэлэегъадж» зыфиIорэ зэнэкъокъум иедзыгъохэу Мыекъуапэ щыкIуагъэхэм ахэлажьэ. Муниципальнэ ыкIи республикэ зэнэкъокъухэм апэрэ чIыпIэхэр къащыдехых. КIэлэегъэджэ ныбжьыкI нахь мышIэми, Сергей иIофшIэгъу нахьыжъхэм, Адыгэ Республикэм икIэлэегъаджэхэм ясэнэхьат сэнаущыгъэхэм зэпыу имыIэу зыщыхагъахъорэ гупчэм иIофышIэхэу къыдеIагъэхэм афэразэу ягугъу къышIыгъ. Пстэуми яIэпыIэгъу, ягумэкI, изакъоу пчэгум къызэримынагъэр зэрэзэхишIагъэхэр игуапэу хигъэунэфыкIыгъ.\nС. Левченкэр: Зэнэкъокъум иаужырэ едзыгъоу Волгоград щыкIуагъэм сыхэлэжьэнэу методистэу Олег Казаковыр сигъусэу сыкIуагъ. Ар Адыгэ Республикэм икIэлэегъаджэхэм ясэнэхьат сэнаущыгъэхэм зэпыу имыIэу зыщыхагъахъорэ гупчэм иIофышI. Гупчэм ипащэу КIэсэбэжъ Людмилэ бэ упчIэжьэгъу къызэрэсфэхъугъэр. КIэлэегъэджэ куп гъэхьазырынымкIэ IэпыIэгъу къысфэхъугъ. Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, ащ иапэрэ гуадзэу Евгений Лебедевыр, гъэсэныгъэ гупчэу «Полярис- Адыгеим» ипащэу Роман Чумаковыр IэпыIэгъу къысфэхъугъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат рыгъунэу ынаIэ къызэрэстетым ишыхьатэу, ащ ишIуфэс гущыIэхэр министрэу КIэрэщэ Анзаур къысиIожьыгъэх. А зэпстэум кIуачIэ, пытагъэ къысхалъхьагъ.\nТэу З.: Зэнэкъокъум нэбгырэ тхьапш хэлэжьагъэр, сыд фэдэ шъолъырхэм къарыкIыгъэха?\nС. Левченкэр: Тикъэралыгъо ишъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыхи, кIэлэегъэджэ 85-рэ Волгоград къэкIогъагъ. Зэнэкъокъу шъхьаIэр едзыгъуищэу зэхэтыгъ. Мастер-классхэмкIэ, «класснэ сыхьат» зэхэщэнхэмкIэ тызэрагъэнэкъокъугъ. Апэрэ едзыгъом ыуж нэбгырэ 15-у къыхагъэщыгъэхэмкIэ тыкъэнагъ. Ящэнэрэ едзыгъом ехъулIэу нэбгыритф тызэрэхъужьыщтыгъэр. «ЗэIухыгъэ зэдэгущыIэгъукIэ» тызэрагъэнэкъокъугъ. Жюрим хэтхэм упчIэхэр къытатыщтыгъэх, зыфэбгъэхьазырынэу щымытэу, зэу джэуапхэр яптыжьын фэягъэ. ОсэшI купыр зэтефыгъэу щытыгъ. Анахь шъхьаIэм къэралыгъом икIэлэегъэджэ пэрытхэр хэтыгъэх, Москва икъэралыгъо университет иректорэу Виктор Садовничэр япащэу. Джащ фэдэу ны-тыхэр ыкIи нахьыжъ классхэм якIэлэеджакIохэр зыхэт осэшI купхэр щыIагъэх. Ахэм зэхэтэу къытфагъэуцугъэ баллхэмкIэ нэбгыритфым ащыщэу текIоныгъэр къыдэзыхы-гъэр къыхагъэщыгъ — ар Ростов-на-Дону къикIыгъэ Михаил Гуровыр ары. Гран-прир ащ ыхьыгъ. Санкт-Петербург, Вологдэ, Улан-Удэ къарыкIыгъэ кIэлэегъаджэхэр нэбгыритфэу къыхагъэщыгъэхэмкIэ къытхэтыгъэх. Зэнэкъокъум итамыгъэу хрусталым хэшIыкIыгъэ пеликанхэр къытатыгъэх.\nТэу З.: Сыд фэдэ предметхэмкIэ ахэр кIэлэегъаджэха?\nС. Левченкэр: ГъэшIэгъоныр — нэбгыритфым щыщэу хъулъфыгъэ кIэлэегъаджэр нэбгырищ, сэри сахэтэу — хьисапымкIэ кIэлэегъаджэх, бзылъфыгъэ кIэлэегъэджэ нэбгыритIур — урысыбзэмрэ урыс литературэмрэкIэ кIэлэегъаджэхэу зэтефагъэх.\nТэу З.: Ащыгъум, предмет шъхьаIэхэмкIэ кIэлэегъаджэхэр ары анахь пэрытэу къыхагъэщыгъэхэр.\nС. Левченкэр: Ары, джащ фэдэу гъэшIэгъонэу хъугъэ.\nТэу З.: УпчIэу осэшI купым хэтхэм къыуатыгъэхэм ащыщэу о сыд къахэбгъэщыгъэр?\nС. Левченкэр: «Гъэсэныгъэм инеущырэ мафэ сыд фэдэу плъэгъурэ?» — аIуи упчIэ къысатыгъагъ. Гъэсэныгъэм ныбжьыкIэ пэрытхэр, ясэнэхьат шIу алъэгъоу, зэрэхахьэхэрэр, шIыкIэ-амал зэфэшъхьафхэр непэрэ щыIэныгъэм диштэу щыIэ зэрэхъугъэхэр, ащ тиреспубликэ лъэшэу анаIэ зэрэщытырагъэтырэр, гъэсэныгъэ гупчэу «Полярис-Адыгеир», Кванториумыр зэхащагъэхэу зэрэтиIэхэр, Къыблэ шъолъырыр пштэмэ, хьисапымкIэ анахь еджэпIэ пэрыт зэрэтиIэр, республикэм и ЛIышъхьэ, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ шъолъыр министерствэм гъэсэныгъэ-пIуныгъэм изэхэщэнкIэ амалышIухэр къызэрэхагъэщыхэрэр, хэхъоныгъэхэр зэрэтшIыхэрэр, кIэлэегъаджэхэмкIи, кIэлэеджакIохэмкIи ахэр IэпыIэгъушIу зэрэтфэхъухэрэр, тапэкIэ тылъыкIотэн мурадхэр зэрэтиIэхэр къафэсIотагъ. Гъэсэныгъэм къэралыгъом мэхьанэу щыратырэм ишыхьат зэнэкъокъум икIэух Урысыем и Президентэу Владимир Путиным дэтшIыгъэ зэдэгущыIэгъур.\nА мэфипшIыр ушэтыпIэу щытыгъ, ау сэ сшъхьэкIэ къысшъхьапэнэу бэ хэсхыгъэр. СизэхашIэ игъунапкъэхэр нахь къызэIуихыгъэх, нэмыкI шъолъырхэм якIэлэегъаджэхэм Iоф зэрашIэрэм нэIуасэ сыфэхъунэу амал сиIагъ. Зэнэкъокъум шIыкIэ-амалыбэ тапэкIэ згъэфедэн слъэкIынэу къыщыхэзгъэщыгъ, зысыушэтыжьыгъ. ЗэхэщакIохэми, къыздеIагъэхэми, сызгъэкIуагъэхэми — пстэуми лъэшэу сафэраз! СэркIэ анахь мэхьанэ зиIэр къысэжэгъэ кIэлэеджакIохэм сахэхьажьынышъ, пэрыт шIыкIэ-амалхэр къызфэзгъэфедэхэзэ Iоф зэрадэсшIэщтыр ары.\nТэу З.: Сыгу къыздеIэу сыпфэгушIо, тапэкIи пцIэ зыщыIущт зэнэкъокъухэм уахэлэжьэнэу, уисэнэхьат гухахъо хэбгъотэнэу пфэсэIо!\nС. Левченкэр: Тхьауегъэпсэу.\nПредыдущая Ядэхагъэ гум елъэгъу\nСледущая «Полярисым» щыIагъ


Республика Адыгея - Адыгеим икIэлэегъэджэ анахь дэгъур къэнэфагъ\nАдыгеим икIэлэегъэджэ анахь дэгъур къэнэфагъ\n«2018-рэ илъэсым икIэлэегъэджэ анахь дэгъу» зыфиIорэ шъолъыр зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм, ащ текIоныгъэ ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэм къафэгушIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. МэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, муниципальнэ образованиехэм къарыкIыгъэ лIыкIохэр, нэмыкIхэри.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм зэкIэми игуапэу къафэгушIуагъ. Илъэс пчъагъэхэм республикэм ипедагогическэ сообществэкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэу мыр зэрэщытым, кIэлэегъаджэхэм опытэу аIэкIэлъымкIэ зэхъожьынхэм ыкIи яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъоным зэрэфэIорышIэрэм къыкIигъэтхъыгъ. Мыщ хэлажьэхэрэр зэрэзэнэкъокъухэрэм дакIоу кIэлэегъэджэ IофшIэным изэхэщэн епхыгъэ екIолIакIэхэм, шIыкIакIэхэм ягъэфедэн щыгъуазэ зэрэхъухэрэр анахь шъхьаIэхэм ащыщэу къыгъэнэфагъ.\nДжырэ уахътэ Адыгеим еджэпIи 148-рэ ит, ахэм яматериальнэ-техническэ зытет нахьышIу шIыгъэныр, хэхъоныгъэхэр ашIынхэр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр ыкIи а лъэныкъомкIэ зэшIуахыгъэр зэрэмымакIэр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ. ПсэупIэу АдыгеякIэм кIэлэеджэкIо 990-мэ ателъытэгъэ гурыт еджапIэ щашIыгъ, мы илъэсым ар къызэIуахыщт. Федеральнэ гупчэм зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм диштэу гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр къалэу Мыекъуапэрэ поселкэу Инэмрэ ащашIынхэу рагъэжьэщт. Гухэлъэу щыIэмкIэ, 2021-рэ илъэсым ехъулIэу республикэм ит еджапIэхэр зэкIэ зы сменэм техьанхэ фае. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIон фэе илъэси 3 — 7 зыныбжь сабыйхэм алъэныкъокIэ чэзыу зэрэщымыIэжьыр гъэхъэгъэшIукIэ плъытэн фае. Джы илъэсищым нэс зыныбжь кIэлэцIыкIухэм зэкIэми чIыпIэхэр арагъэгъотынхэм шъолъырым ипащэхэм Iоф дашIэщт, ащ пае мыщ фэдэ гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр ашIынхэу агъэнафэ.\n— Республикэм гъэсэныгъэмкIэ исистемэ, шъолъырым ыкIи къэралыгъом зэрэпсаоу хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ шъуигъэхъагъэхэм, шъуиIофшIэн шъукъызэрекIуалIэрэм мэхьанэшхо зэряIэм щэч хэлъэп. Ащ къыхэкIыкIэ кIэлэегъаджэм щыIэныгъэм чIыпIэу щиубытырэм, ежь пшъэдэкIыжьэу ыхьырэми ахэхъо. Мы сэнэхьатым имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, ащ уасэу фашIырэм хэгъэхъогъэным мэхьанэшхо иI. КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэм шIэныгъэ куухэр зэрагъэгъотыным, зыкъызэIуахыным, къызщыхъугъэхэ республикэр ыкIи тихэгъэгушхоу Урысыер шIу алъэгъоу пIугъэнхэм шъуиIахьышхо хэлъ. Шъо шъуигъэхъагъэхэм яшыхьатэу щыт зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ цIыфхэр непэ гъэсэныгъэм исистемэ зэрэщылажьэхэрэр. Ныбджэгъу лъапIэхэр! Зэнэкъокъум гъэхъагъэу щышъушIыгъэхэмкIэ джыри зэ сыгу къыздеIэу сышъуфэгушIо. Ащ шъуигъэгушхозэ джыри нахь лъэгэпIэ инхэм шъуанэсынэу, псауныгъэ пытэ ыкIи щыIэкIэшIу шъуиIэнэу сышъуфэлъаIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.\nЗэнэкъокъум текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэм АР-м и ЛIышъхьэ афэгушIуагъ, къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх. Адыгеим икIэлэегъэджэ анахь дэгъу хъугъэ республикэ гимназием икIэлэегъаджэу Евгений Лебедевыр. ТекIоныгъэр къызэрэдихыгъэр къэзыушыхьатырэ Дипломыр, ахъщэ шIухьафтынэу сомэ мини 100-р ыкIи «Хрустальнэ пеликаныр» ащ къыфагъэшъошагъ.\nЗэнэкъокъум илауреат хъугъэхэ Мыекъопэ районым ит гурыт еджапIэу N 22-м инджылызыбзэмкIэ икIэлэегъаджэу Наталия Балабанчук, Кощхьблэ районым игурыт еджапIэу N 8-м икIэлэегъаджэу Татьяна Кумаритовам, Красногвардейскэ районым иселоу Еленовскэм иеджапIэу N 6-м инджылызыбзэмкIэ икIэлэегъаджэу Татьяна Потрясовам, Теуцожь районым ит къуаджэу Нэшъукъуае иеджапIэу N 8-м общественнэ дисциплинэхэмкIэ икIэлэегъаджэу ЕхъулIэ Жанэ дипломхэмрэ ахъщэ шIухьафтынэу сомэ мин 40 зырызрэ аратыжьыгъэх, афэгушIуагъэх.\nВладимир Нарожнэм гущыIэр зештэм, зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм, къыхагъэщыгъэхэм АР-м и Парламент идепутатхэм ацIэкIэ къафэгушIуагъ. КIэрэщэ Анзауррэ республикэ гимназием ипащэу КIыкI Нуриетрэ къэзэрэугъоигъэхэм гущыIэ дэхабэ апагъохыгъ, тапэкIи ахэм бэкIэ зэращыгугъыхэрэр хагъэунэфыкIыгъ.\nУФ-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иIофышIэхэм япрофсоюз организацие икъутамэу Адыгеим щыIэм итхьаматэу Сергей Кошкиныр зэхахьэм къыщыгущыIагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьэгъэ пстэуми ирэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх, тапэкIи гъэхъагъэхэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу къафэлъэIуагъ.\n2018-рэ илъэсым икIэлэегъэджэ анахь дэгъу хъугъэ Евгений Лебедевыр зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм ацIэкIэ зэхахьэм къыщыгущыIагъ, зэхэщакIохэм, жюрим хэтыгъэхэм, профильнэ министерствэм, анахьэу АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат афэрэзагъ. Мы тын лъапIэу къыфагъэшъошагъэм узэрэрыгушхощтым дакIоу пшъэдэкIыжьышхуи зэрэпылъыр, цыхьэу къыфашIыгъэр тапэкIэ къыгъэшъыпкъэжьыным зэрэпылъыщтыр хигъэунэфыкIыгъ.


КIэлэцIыкIоу зыныбжь илъэсищым ехъугъэу 16-м шIомыкIыгъэхэм афагъэнэфэгъэ зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ мин пшIырыпшI мэкъуогъу мазэм афэтIупщыгъэныр зэрэдунаеу зэлъызыкIугъэ коронавирусым зэрарэу къыхьыгъэр унагъохэм нахь афэгъэпсынкIэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм ащыщ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр ары ащ кIэщакIо фэхъугъэр.\nУФ-м IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, мэкъуогъум и 1-м ащ итын субъектхэм ащырагъэжьагъ. Мэфэ заулэм кIэлэцIыкIу нэбгырэ миллион 15 фэдизмэ афатIупщыгъ, къэнагъэри мэфипшI нахьыбэ темышIэу атыгъ. ПстэумкIи нэбгырэ миллион 21-м ехъумэ мы ахъщэ IэпыIэгъур аIукIагъ. Сомэ миллиарди 197,2-рэ къэралыгъом ибюджет къыхэхыгъэу ащ пэIуигъэхьагъ.\nУФ-м и Президент унашъоу къышIыгъэм тетэу, ар къызтефэхэрэм къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал щатыгъэ лъэIу тхылъым нэмыкI зыпари арагъэгъэхьазырыгъэп. УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд испециалистхэм зэпстэури къаугъоигъ.\nДжыри мары блэкIыгъэ тхьамафэм къэралыгъом ипащэ джэпсалъэу къышIыгъэм мыщ фэдэ ахъщэ тедзэ бэдзэогъу мазэми аратыным кIэщакIо зэрэфэхъурэр къыщиIуагъ. Джы сомэ мин пшIырыпшIыр къэхъугъакIэхэм къащыублагъэу зэкIэ зыныбжь илъэс 16-м шIомыкIыгъэхэм афагъэкIощт. Мыр къызтефэхэрэм лъэIу тхылъ атыжьын ищыкIагъэп, нахьыпэкIэ ахъщэ IэпыIэгъоу къатыгъэхэм апае ПенсиехэмкIэ фондым ыгъэхьазырыгъэхэм къапкъырыкIыхэзэ, ар къатIупщыщт.\nУФ-м и Президент унашъом кIэтхэгъах, неущ, бэдзэогъум и 1-м, ахъщэр афатIупщынэу рагъэжьэщт.\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ


Республика Адыгея - Мэкъу-мэщым иIофыгъохэм ямызакъоу...\nМэкъу-мэщым иIофыгъохэм ямызакъоу...\nУрысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Александр Ткачевымрэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Москва IофшIэн зэIукIэгъу щызэдыряIагъ.\nРеспубликэм мэкъу-мэщымкIэ илъэныкъо шъхьаIэхэм ыкIи отраслэм ихэхъоныгъэкIэ къэралыгъо программэхэм Адыгеир зэрахэлажьэрэм ахэр атегущыIагъэх.\nАлександр Ткачевым къыхигъэщыгъ мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ республикэм гъэхъэгъэшIухэр зэришIыхэрэр. КъумпIыл Мурат Адыгеим ихъызмэтшIапIэхэм пIэлъэ кIэкIым къыкIоцI губгъо IофшIэнхэр зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэу федеральнэ министерствэм ипащэ къыфиIотагъ. 2018-рэ илъэсым телъытагъэу бжыхьэсэ культурэхэм чIыпIэу аубытыгъэр гектар мини 9,9-кIэ нахьыбэ хъугъэ. 2017-рэ илъэсым чъыгхатэхэмрэ сэнэшъхьэлэ-жьыпIэхэмрэ гектар 200-м ехъу арагъэубытыгъ.\nАщ нэужым программэу «Къуаджэхэм яхэхъоныгъ» зыфиIорэм Адыгеир зэрэхэлэжьэщт лъэныкъохэм атегущыIагъэх. КъызэрэхагъэщыгъэмкIэ, программэм илъэныкъуи 10-мэ ащыщэу Адыгэ Республикэр лъэныкъуи 8-мэ ахэлажьэ. Ащ ишIуагъэкIэ 2014-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къуаджэхэм газрыкIопIэ километри 116-м ехъу, псырыкIопIэ километри 151-м ехъу ащагъэпсыгъ, джащ фэдэу фельдшер-мамыкуи 6 ыкIи врачхэм Iоф щашIэным тегъэпсыхьагъэу зы офис ащашIыгъ. Ащ нэмыкIэу унэгъо ныбжьыкIэ ыкIи специалист 70-м зыщыпсэухэрэ унэхэмкIэ яIофхэм язытет нахьышIу афашIыгъ.\nМы программэм тегъэпсыхьагъэу Адыгеим джыри сомэ миллиони 104-м ехъу илъэсэу тызхэтым къыIэкIэхьащт. Къуаджэм иинфраструктурэ, специалист ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу ятыгъэным, гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, культурэмрэ медицинэмрэ япхыгъэ учреждениехэу къуаджэхэм адэтхэм яIофыгъохэм язэшIохын мылъкур пэIухьащт.


Зэнэкъокъум зеушъомбгъу — Адыгэ макъ\nРедактор 20.12.2019 20.12.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nОрэдыIохэм язэнэкъокъоу «ЖъогъуакI» («Новая звезда») зыфиIорэр Урысые телеканалэу «Жъуагъом» щызэхащагъ. УФ-м ухъумэнымкIэ и Министерствэ Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ.\n«ЖъогъуакI» зыфиIорэ Iофтхьабзэм Урысыем ит шъолъыр 85-м къарыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр хэлажьэх. Ахэр орэд къэIонымкIэ амалэу аIэкIэлъымкIэ зэнэкъокъух. Музыкэм ылъэныкъокIэ зэкIэми зэлъашIэрэ экспертхэм ыкIи Урысыем щыпсэурэ цIыфхэм амакъэ зэратырэмкIэ анахь дэгъухэр къагъэнафэх.\nЦышэ Зарет зэнэкъокъум Адыгеир къыщигъэлъэгъощт. Iофтхьабзэм фэгъэхьыгъэ нахь игъэкIотыгъэ къэбар телеканалым иофициальнэ сайт, Iахьэу «Программы» — «Новая Звезда 2020» зыфиIорэм ибгъотэщт.\nЗэнэкъокъум иапэрэ уцугъо 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 31-м кIощт. Финалныкъомрэ финалымрэ 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 2-м къыщегъэжьагъэу и 4-м щыIэщтых. А уахътэм цIыфхэм жъугъэу амакъэ фатын алъэкIыщт агу рихьыгъэ орэдыIом.\nЗэнэкъокъур зыщыкIощтхэ мафэхэм Урысыем «макъэу» иIэр зэкIэ зэхэпхын, артист ныбжьыкIэхэм орэдхэу, къэгъэлъэгъон гъэшIэгъонэу къагъэхьазырыгъэм уядэIун плъэкIыщт.\nIофтхьабзэм нэбгыритIумэ текIоныгъэр щызэдагощыщт. ШIухьафтынхэри уцугъуитIукIэ аратыжьыщтых. Щылэ мазэм и 4-м жюрим ишIошIкIэ текIоныгъэ къэзыхьыгъэм ар фагъэшъошэщт. Щылэ мазэм и 7-м къэралыгъом щыпсэухэрэм янахьыбэм амакъэ зыфатыгъэр агъэшIощт.\nЗэнэкъокъум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр Урысыем ишъолъырхэм сэнаущыгъэ ин зыхэлъ ныбжьыкIэу арысхэр къыхэгъэщыгъэнхэр ары.\nIофтхьабзэм изэхэщэнкIэ IэпыIэгъу къафэхъугъэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат телеканалэу «Жъуагъом» ипащэхэр къыфэразэх.\nПредыдущая Сомэ миллион 21,5-рэ къарагъэпщыныщт\nСледущая Мы охътэ благъэм зэшIохыгъэ хъущтэп


«ЭкоЦентрэм» къеты — Адыгэ макъ\nИгъом ыпкIэ птымэ нахьышIу\nПыдзэфэ пытэхэм ядэщынкIэ пшъэрылъэу иIэхэр шъолъыр операторым икъоу егъэцакIэх. Арышъ, фэIо-фашIэхэм ауасэ республикэм щыпсэухэрэми игъом къатын фае.\nХэкIыр зэрэIуащырэм ыуасэ кассэхэм уякIуалIэмэ пIахыщт. Офисхэм яадресхэр шъугу къэтэгъэкIыжьых: къалэу МыекъуапэкIэ урамэу Пионерскэр, 297-рэ, поселкэу ЯблоновскэмкIэ урамэу Школьнэр, 10/1-рэ. Джащ фэдэу ПАО-у «Сбербанкым», Урысые почтэм ыкIи ООО-у «МадиКом» зыфиIорэм яотделениехэм ащыптын плъэкIыщт.\nИнтернетымкIэ нахь Iэрыфэгъужь. Ащ пае телефон приложениеу «Сбербанк онлайныр» къыздебгъэIэнышъ, квитанцием тет QR-кодымкIэ е лицевой счетымкIэ птыщт. Мыщ дэжьым комиссиер щыхаубытыкIырэп.\nХэкIыр зэрэIуащырэм ыуасэ игъом ымытэу чIыфэр зэIузгъакIэхэрэм законым тетэу пшъэдэкIыжь ахьыщт.\nПыдзэфэ пытэхэм ядэщынкIэ системэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм федэу ахэлъым цIыфхэм уасэ зэрафашIырэр хэкIитэкъупIэ площадкэхэм язытет ары.\nАу ар лъэныкъо зэфэшъхьафыбэхэм япхыгъэу зэрэщытым макIэ егупшысэрэр. Шъолъыр операторыр хэкIыр зэрэIуищыщт графикэу ыгъэнэфагъэм темыкIыныр ахэм зэу ащыщ.\nПыдзэфэ пытэхэм апае площадкэр зыщыгъэпсыгъэ чIыпIэр, шапхъэхэм атетэу, гъэчъыгъэн ыкIи къэшIыхьэгъэн фае. Ащ къыпэIулъ чIыпIэм изытет лъыплъэнэу зипшъэрылъыр фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэр зыгъэкъабзэхэрэр ары. Унэу мы хэкIитэкъупIэм епхыгъэхэм ачIэс нэбгырэ пчъагъэу гъэIорышIэкIо компанием къыгъэлъэгъуагъэм, пыдзэфэ пытэхэр зэрэзэIукIэн фэе шапхъэхэм къапкъыры-кIызэ шъолъыр операторым бак пчъагъэу щытыщтыр ыкIи графикэу пыдзафэхэр зэрэIуищыщтыр егъэнафэх. Мы зэпстэур гъэцэкIагъэ хъумэ, площадкэхэр ренэу къэбзэщтых.\nГухэкIыми, Iофхэм язытет нэмыкI. Графикым дэмыхэу автомашинэхэм хэкIыр Iуащыми, площадкэхэм къабзэу ахэтыр макIэ. Ащ фэшI, шъолъыр операторым хэкIитэкъупIэ площадкэ пэпчъ тхылъ (паспорт) пилъхьащт. Ащ адресыр, бак пчъагъэу тетыр, ахэм арыфэрэр, пыдзафэхэр зэрэIуащырэ графикыр, хэкIэу цIыфхэми коммерческэ организациехэми къырахырэр зыфэдизыр итхэгъэщтых.\n— ХэкIыр бащэу зыщызэIукIэрэ площадкэхэм апэу паспортхэр афэдгъэпсыщтых, — къыIуагъ ООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Алыбэрд Налбый. — Ащ къэбарыр тэрэзэу итхэгъэным пае, нэбгырэ пчъагъэу пыдзафэхэр къезыхьылIэрэр, хэкIэу щызэрэугъоирэр зыфэдизыр икIэрыкIэу тыуплъэкIужьыщт. Джащ фэд ныIэп площадкэхэр зэрэдгъэкъэбзэнхэ тлъэкIыщтыр.\nООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм\nи Адыгэ шъолъыр къутамэ\nПредыдущая КIэлэцIыкIухэм шъуафэсакъ!


Анкара гъэтхапэм и 12 - Адыгэмэ яфитыныгъэхэм апае зэгохьэгъэ купым иджэпсалъ\n14 марта 2011 / Новости/Диаспора Комментарии: 0\nТэ тызэрэчэркэсым дэгъоу шъущыгъуаз!\nАдэ хэта Чэркэсхэр? Урамым шъурыкIо пэтзэ апэу шъуапэ къифэтым шъузеупчIырэм къышъуиIощтыр къэшIэгъуаеу щытэп.\n«Чэркэсхэр напэ зиIэ, укIытэрэ лъытэныгъэрэ зыхэлъ цIыф лэжьэкIо лъапIэхэу щытых. Япщыналъэхэри, якъашъохэри сыдэу дэгъух, сыдэу гуахьы!..»\nКъашъуIо зэпытзэ тызесагъэ ыкIи тэжъугъэштагъэ мы гущыIэ дахэхэм илъэс пчъагъэ хъугъэу тагъэгушIо ыкIи тагъэгушхо. Ау джа фэдызэу щыт зэкIэри. Арэу щытми «Тыбзэрэ тилъэпкъырэ мыкIодыжьынхэм пае хэгъэгоу тызэрысым мафэ горэм ыгу тыкъигъэкIыжьын» тIоу тыгугъэщтыгъ. Илъэс пчъагъэ хъугъэу титхыдэрэ тихабзэрэ ыкIи тыбзэрэ тызщыпсэурэ хэгъэгум итхылъхэм аритэу, тиныдэпъфыбзэкIэ тызэджэшъунэу тхылъхэр, тиныдэлъфыбзэкIэ тызэдэIушъунэу радю, тиныдэлъфыбзэкIэ тызеплъышъущт тэлэвизюн зыщытиIэщт мафэхэм тапэплъагъ.\n1864-рэ илъэсым Урыс Пачъыхьагъум гукIэгъунчъагъэкIэ яхэку аригъэбгынагъэ ыкIи ипхъахь-итэкъоу Осмэн кIыналъэм щагъэтIысыгъэ Чэркъэсхэр, хэгъэгоу зифагъэхэми лъэпкъэу зыхэфагъэхэми ахэзагъэхэу къахьыгъ. Чэркэсхэр нибжьи ялъэпкъ зэхэтыкIэр ыпэ рагъашъэу лъэпкъхэм азфагу зэгурымIоныгъэ илъыным иуж итыгъэхэп. Тыркуем ишъхьафитныгъэ заоми яIахьышхо халъхьагъ. Рэспубликэм лъапсэ фэхъугъэ лъэпкъхэм зэу ащыщы хъугъэх, апсэ фатыгъ, фэзэуагъэх, фэлэжьагъэх. Тыркуем изыкIыныгъэ фэбэнагъэх. Тыркуер цIыфхэм яфитыныгъэхэм лъытэныгъэ зыщыфашIырэ хэгъэгоу щытыным ыкIи идэмокрасиери лъагъэкIотэным фэулэугъэх.\n2009-рэ илъэсым къыщырагъэжьагъэ дэмократик програмыр, Чэркэсхэми гугъапIэ ин къаритыгъагъ. Ау нахьыпэм фэдэу ари тызэрэщыгугъоу хъугъэп. Лъэбэкъухэр амыдзыгъэу ара? Адзыгъэ ау нэмыкI лъэпкъыхэмрэ културэхэмрэ къафашIагъэхэр гухэкI нахь мышIэми, Тыркуем Куртхэм янэуж анахь цIыф пчъагъэ зиIэ Чэркэсхэм къашIуаушъэфыгъ.\nДжы Тырку лъэпкъымрэ Тырку хэгъэгумрэ арых зигъо къызнэсыгъэр. Чэркэс лъэпкъым щымыIэу алъытэныр афэщэчыжьырэп. Тиныдэлъфыбзэр тиIахь шъхьаIэу зэрэщытыр, културабэ пчъагъэу ыкIи бзэ зэфэшъхьафэу щыIэхэр Тыркуем ибаиныгъэу зэрэщытхэр шъугу къэдгъэкIыжьзэ, Чэркэс напэкIэ тыпаплъэ.\nТимэкъэнчъагъэм хэушъэфагъэ кIыи макъэр зэхэшъухынэу тыфае. Мы хэгъэгум зимакъэ нахь ыпэ изгъэшъыхэрэм ямызакъоу, нэмыкI лъэпкъыхэри зэрисхэр, ахэми фитыныгъэхэр зэряIэн фаер гулъышъутыным тыфае. Зы мафэ горэми Тыркуем ипащэм, «Чэркэсхэри лъэпкъ шъхьафэу тихэгъэгум исхэм ащыщых, ахэм яIофыгъохэм тынаIэ атет, ахэр кIодыжьынхэр тфэдэнэп. Ахэри тикултурэ баиныгъэу мы хэгъэгум исхэм зэу ащыщых.» къыIо тшIоигъу.\nМы хэгъэгум игъэпсын псэемыблэжьэу фэбанэ зэхъум Тыркубзэ зымышIэщтыгъэу, джы зыбзэ зышIокIодыжьыгъэ тэ Чэркэсхэр, дэмокрасием зегъэушъомбгъуным ыкIи тилъэпкъ фитыныгъэхэр къытатыжьыным пае, иджы дэдэм лъэбэкъухэр адзынэу тыфае.\nОрэпсэу Чъэркэсэу тыкъэнэжьыным фытиIэ теубытагъэр.\nЧЭРКЭС ФИТЫНЫГЪЭ КУП\n©Информационное агентство НатПресс.Net


ХьакIэщыр зэрагъэцэкIэжьырэр зэригъэлъэгъугъ — Адыгэ макъ\nХьакIэщыр зэрагъэцэкIэжьырэр зэригъэлъэгъугъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипшъэрылъхэм язэшIохын къыдыхэлъытагъэу, туризмэм хэхъоныгъэ ышIыным, анахьэу зекIон ыкIи хьакIэщ фэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм, республикэм мэхьанэшхо щыраты.\nУнашъом епхыгъэу Мыекъуапэ игупчэ ит хьакIэщэу «Адыгеим» непэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щэкIох.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ тыгъуасэ мы псэуалъэм щыIагъ, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэр зэригъэлъэгъугъ. Шъолъырым къэкIорэ хьакIэхэм зэрифэшъуашэу загъэпсэфын амал яIэным мэхьанэшхо зэриIэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. Аужырэ шапхъэхэм адиштэхэрэ шIыкIэхэр, амалхэр къызфагъэфедэзэ хьакIэщыр зэ-тырагъэпсыхьан зэрэфаем дакIоу, псэуалъэм имэхьанэ, ащ тешIыхьэгъэ тарихъ орнаментыр, хьакIэщым ыцIэ къызэтегъэнэжьыгъэнхэ зэрэфаер къыIуагъ.\nХьакIэщыр блэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 60-рэ илъэсхэм ашIыгъагъ. Къатитфэу зэтет псэуалъэм квадратнэ метрэ мини 6 фэдиз илъ. Ащ изытет зэрэдэим къыхэкIыкIэ охътабэ хъугъэу Iоф ышIэщтыгъэп. Аукцион зызэхащэм, объектыр ыщэфыгъ чIыпIэ инвесторэу Виктор Михайловскэм, псэолъэ инхэм яшIынкIэ ащ опытышхо IэкIэлъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, зекIон кластерыр зэрагъэпсырэр ыкIи шъолъырым зыщызгъэпсэфынхэу къакIохэрэм япчъагъэ ренэу зэрэхахъорэр къыдэплъытэхэмэ, мы проектым шIогъэшхо къызэритыщтым щэч хэлъэп. Ащ игъэцэкIэн сомэ миллион 200 фэдиз пэIуагъэхьанэу агъэнафэ.\nИнвесторым къызэриIуагъэмкIэ, гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр блэкIыгъэ илъэсым рагъэжьагъэх. Псэуалъэм итехническэ зытет зыфэдэм уасэ фашIыгъ, жъы хъугъэхэ пкъыгъохэр Iуахыгъэх. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, агъэкIэжьыщт хьакIэщым жъогъуиплI иIэщт, псэупIэ унэ 70-рэ къыдыхэлъытэгъэщт. Джащ фэдэу СПА-комплекс бассейн дыхэтэу къыпашIыхьащт, ресторан, конференц-зал, спортзал, нэмыкIхэри иIэщтых. А IофшIэнхэр гъэцэкIэгъэнхэм илъэси 2-м кIахьэу ыхьыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ анахьэу анаIэ зытыраригъэдзагъэр транспортыр зыдагъэуцущтхэр, хьакIэщым къыпэIулъ чIыпIэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэр ары.\n— ЗэкIэми зыкI теплъэ яIэу, ащ хэхьэ общественнэ транспортыр къызщыуцурэ чIыпIэри, гъэпсыгъэнхэ фае. ДгъэкIэжьырэ псэуалъэр аужырэ шапхъэхэм зэрадиштэщтым дакIоу, къэлэдэсхэм ыкIи республикэм къэкIорэ хьакIэхэм зыщагъэпсэ-\nфынымкIэ Iэрыфэгъоу щытын фае. А зэкIэри зэрэжъугъэцэкIэщтым шъуегупшыс, къэлэ шъхьаIэм имэхьанэ Мыекъуапэ игупчэ диштэным анахьэу шъунаIэ тежъугъэт, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъхэр афишIыгъэх\nСледущая Разработку современной аграрной политики предложили включить в народную программу «Единой России»