Республика Адыгея - Адыгеим ихэхъоныгъэ хэушъхьафыкIыгъэу хэплъагъэх\nАдыгеим ихэхъоныгъэ хэушъхьафыкIыгъэу хэплъагъэх\nАдыгеим исоциальнэ-экономическэ хэхъоныгъэ фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъоу Москва непэ щыкIуагъэм Урысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Дмитрий Патрушевым пэщэныгъэ дызэрихьагъ, ащ хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nТишъолъыр исоциальнэ-экономическэ хэушъхьафыкIыгъэ программэ ипроект зэхэсыгъом щытегущыIагъэх.\nРеспубликэм исоциальнэ-экономическэ зытет уплъэкIугъэным, ар нахьышIу шIыгъэнымкIэ екIолIакIэхэр къыхэхыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ зэхэсыгъохэр, IофшIэгъу дэкIыгъохэр ыпэкIэ зэхащэгъагъэх, ахэр гъогу картэм къыщагъэлъэгъуагъэх.\nДмитрий Патрушевым къызэриIуагъэмкIэ, УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ ипшъэрылъкIэ IофшIэгъу дэкIыгъо зэхэсыгъоу Адыгеим щызэхащагъэм изэфэхьысыжьхэмкIэ гъогу картэр агъэпсыгъ.\n«Хэхъоныгъэхэм ялъэныкъо шъхьаIэхэр мы тхылъым къыщыгъэнэфагъэх. РеспубликэмкIэ анахь мэхьанэ зиIэхэр транспорт ыкIи энергетическэ зэтегъэпсыхьаныгъэхэр, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ягъэгъотыгъэныр ыкIи промышленностыр, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ, зекIоныр ыкIи мэкъумэщ-къыдэгъэкIыжьын комплексыр», — къыщиIуагъ зэхэсыгъом Дмитрий Патрушевым.\nХэушъхьафыкIыгъэ программэм ипроект джащ фэдэу хагъэхьагъэх псауныгъэм икъэухъумэн, гъэсэныгъэм, культурэм, экологием, социальнэ фэIо-фашIэхэр зэшIозыхыхэрэм, физическэ культурэмрэ спортымрэ алъэныкъокIэ кIэзыгъэгушIущтхэ Iофыгъохэр.\n«Адыгеир нэмыкIхэм янэкъокъунымкIэ илъэкIхэм ахэгъэхъогъэнымкIэ, лъэпкъ проектхэм къахиубытэрэ Iофыгъохэр икъоу зэшIохыгъэнхэмкIэ непэ пшъэрылъышхохэр тэгъэуцух. Мы IофшIэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэр федеральнэ гупчэм къыддыригъэштэныр ары. УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ шIуагъэ къытэу тызэрэдэлажьэрэм ихьатыркIэ Адыгеим нахь псынкIэу хэхъоныгъэ ышIыным фэIорышIэщт Iофыгъохэр дгъэнэфагъэх. Гъогу картэм ипроект хагъэуцоным пае шъолъырым игукъэкIи 150-рэ фэдиз къагъэлъэгъуагъ. Ахэр лъэныкъо пстэуми афэгъэхьыгъэх ыкIи Адыгеим щыпсэухэрэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным тегъэпсыхьагъэх», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nУрысыем мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ тхылъым ипроект хэплъэнхэу федеральнэ гъэцэкIэкIо хабзэм икъулыкъухэмрэ зышIогъэшIэгъоныщт организациехэмрэ афигъэзагъ.


ДзюдомкIэ зэнэкъокъухэр — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ изэIухыгъэ кIэух зэнэкъокъу 2008 – 2009-рэ илъэсхэм къэхъугъэ кIалэхэр хэлэжьагъэх.\nРеспубликэм испорт Унэшхоу «Ошъутенэм» кIэлэцIыкIу лигэу «Локодзюдо» зыфиIорэм изэIукIэгъухэм Адыгеим ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъарым якомандэхэр ащызэнэкъокъугъэх.\nКIэлэцIыкIухэм якIэух зэIукIэгъухэм яплъыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nБэнэкIо 50 фэдиз алырэгъум щызэнэкъокъугъ. Адыгеим икомандэу «Iошъхьэмафэм» апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ «Локомотивым» ятIонэрэ чIыпIэр ыхьыгъ. Командэхэу «Казбекымрэ» «Ошъутенэмрэ» ящэнэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм зэхэщакIохэр афэгушIуагъэх, шIухьафтынхэр аратыгъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм афэгушIуагъ, псауныгъэ пытэ яIэнэу, зэнэкъокъу гъэшIэгъонхэм ахэлэжьэнхэу афиIуагъ.\n— Спортым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ республикэм Iофыгъуабэ щагъэцакIэ. ДзюдомкIи ашIэрэр бэ. ШIуагъэу ащ къытырэр тлъэгъужьыным мэхьэнэ ин иI. Мыщ фэдэ зэнэкъокъухэм къагъэлъагъо республикэм спортыр зэрищыкIагъэр. НыбжьыкIэхэр нахьыбэ хъухэу спортым пыщэгъэнхэмкIэ зэIукIэгъухэр тищыкIагъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым икIэлэцIыкIу лигэу «Локодзюдом» ипащэу Джэданэ Алый, Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ и Федерацие итхьаматэу Лъэустэнджэл Мурат, Адыгеим дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгэ республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлым, тренерхэр зэхахьэм хэлэжьагъэх, дзюдом ехьылIэгъэ къэбархэр къаIотагъэх.\nАпэрэ чIыпIэр къыдэзыхыгъэ «Iошъхьэмафэм» хэтхэм тигуапэу ацIэхэр къетэIох. Къэрабышэ Заурбек, кг 34-рэ, ЛIэхъусэжъ Ислъам, кг 38-рэ, СултIан Салбый, кг 42-рэ, Бэгъ Астемир, кг 46-рэ, Джарым Ибрахьим, кг 50, Хьабэхъу Салбый, кг 55-рэ, Тхьаркъохъо Расим, кг 55-м къехъу.\n— КIэлэцIыкIухэм дзюдомкIэ язэнэкъокъу гъэшIэгъонэу кIуагъэ. Ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат республикэм имэфэкI къызэрэтхэхьагъэм тигъэгушIуагъ. КIэлэцIыкIухэм гукъэкIыжь дахэхэр яIэхэу дзюдом инеущрэ мафэ нахьышIу зэрэхъущтым тренерхэр, бэнакIохэр тегущыIагъэх, — къытиIуагъ Бастэ Сэлымэ.\nКIэлэцIыкIу спортым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, пIуныгъэ дэгъу ятыгъэнымкIэ ащ фэдэ зэIукIэгъухэм ямэхьанэ щыIэныгъэм зыкъыщеIэты.\nПредыдущая Якъашъуи, яорэди тищыIэныгъэх


Республика Адыгея - Урысыем илъэпкъ сурэтышIэу Василий Нестеренкэм Адыгеим идэхагъэ иIофшIагъэхэмкIэ къыгъэлъэгъон мурад иI\nШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Урысыем илъэпкъ сурэтышIэу Василий Нестеренкэм Адыгеим идэхагъэ иIофшIагъэхэмкIэ къыгъэлъэгъон мурад иI\nУрысыем илъэпкъ сурэтышIэу Василий Нестеренкэм Адыгеим идэхагъэ иIофшIагъэхэмкIэ къыгъэлъэгъон мурад иI\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем илъэпкъ сурэтышIэу Василий Нестеренкэр икабинет щыригъэблэгъагъ. Ащ ыпэкIэ КъокIыпIэм илъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музеим и Темыр-Кавказ къутамэ ащ исурэтхэм якъэгъэлъэгъонэу «Урысыер. Тарихъымрэ джырэ лъэхъанымрэ» зыфиIорэр къыщызэIуахыгъ.\nКъумпIыл Мурат Василий Нестеренкэр Адыгеим къызэрэкIуагъэм пае зэрэфэразэр къыIуагъ ыкIи республикэм ичIыпIэ дахэхэр исурэтыкIэхэм лъапсэ зэрафэхъущтым, ыкIи искусствэм зичэзыу гъэхъэгъакIэхэр щишIынхэ зэрилъэкIыщтым ицыхьэ зэрэтелъыр къыхигъэщыгъ.\nХьакIэм къызэриIуагъэмкIэ, илъэс 50-у къыгъэшIагъэм Кавказым зыкIи Iоф щишIэнэу хъугъэп ыкIи исурэтхэм якъэгъэлъэгъон зыпарэкIи щызэхищагъэп. ЫпэкIэ тихэгъэгу ичIыпIабэмэ ар ащыIагъ, Урысыем ыкIи IэкIыб къэралхэм якъэлэ заулэмэ исурэтхэм якъэгъэлъэгъонхэр ащыкIуагъэх.\n«Адыгеир чIыопс дахэ зиIэ анахь щынэгъончъэ шъолъырхэм ренэу ащыщыгъ. Ащ ибаиныгъэхэр къэтыухъумэнхэм ыкIи ахэдгъэхъоным, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу хъуным апае тфэлъэкIыщтыр зэкIэ тэшIэ. Ахэм адакIоу гъэсэныгъэмрэ пIуныгъэмрэ лъэшэу тынаIэ атетэгъэты. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, гъэсэныгъэ зиIэ цIыфыр цIыф дэй хъун ылъэкIыщтэп. Арышъ, ощ фэдэ цIыфхэр республикэм къызэрэкIохэрэм тэркIэ мэхьанэшхо иIэу щыт. Ащ ишIуагъэкIэ тицIыфхэм уиIофшIагъэхэм нэIуасэ зафашIын амал яI, дэхагъэр нахь куоу зэхашIэн алъэкIы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэIукIэгъум илъэхъан сурэтышIым республикэм и ЛIышъхьэ ригъэблэгъагъ КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм я Музей и Темыр-Кавказ къутамэ иIофшIагъэхэм якъэгъэлъэгъонэу щыкIорэм еплъынэу.\nВасилий Нестеренкэр художествэхэмкIэ Урысые академием иакадемик, Урысые Федерацием илъэпкъ сурэтышI, джырэ лъэхъаным анахь уасэ зыфашIыхэрэм ащыщ. Анахьэу ар цIэрыIо зышIыгъэр тарихъым, диным япхыгъэ IофшIагъэхэр ары.\nВасилий Нестеренкэм илъэс зэфэшъхьафхэм, жанрэ зэмылIэужыгъохэмкIэ ышIыгъэхэм Адыгеим щыпсэухэрэм нэIуасэ зафашIын алъэкIыщт. ШэкIогъум и 6-м нэс къэгъэлъэгъоныр кIощт.\n10.08.2018 КъумпIыл Мурат зэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъо зэрэкIуагъэм къытегущыIагъ\n08.08.2018 КомплекситIумэ яшIын планым хагъэхьагъ


«Адыгэ макъ»: Коррупцием тищыIэныгъэ елъахъэ »\nХъокIо Разыет, предприниматель:\n- Тикъэралыгъо коррупцием лъэшэу зызэрэщиушъомбгъугъэм сэ сшъхьэкIэ мызэу-мытIоу сырихьылIагъ. Бизнесыр хэкIыпIэу къызыхэсэхыр ары анахьэу зызэхэсшIагъэр. Тыдэ зыбгъэзагъэми къуалъхьэ птын фае, умытымэ уиIоф кIэкIыщтэп. Зыгорэм уфаеу кабинетым узычIахьэкIэ, законымкIэ къыптефэми, къуа¬лъхьэ емытэу зыдэжь укIогъэ чиновникым къыпфишIэрэп, занкIэу къыозыIуапэхэрэри къахэкIых. Коррупцием, къуалъхьэ зэраштэрэм уебэныным пае апэрапшIэу ащ ебэнынэу пшъэрылъ зыфашIыгъэхэм ежьхэм къызыщырагъэжьэн фае. ПравэухъумэкIо, хэбзэIахь ыкIи суд органхэм, прокуратурэм ясатырхэм ахэтхэм къуа¬лъхьэ амыштэжьы зыхъукIэ, нэмыкIхэри ащыщынэщтых. Зыпарэми ыгу хэзгъэкIынэу сыфаеп, ау мыхэр непэ коррупциемкIи, къолъхьэ штэнымкIи апэ итых. Ахэм планыр зэрэрагъэ¬къущтым пае пэщэ заулэ чIагъэтIысхьэкIэ коррупцием ебэныгъэ хъущтэп. Къуалъхьэ амыштэным пае ялэжьапкIэ къаIэты, ау ащ ишIуагъэ къакIоу къыхэщырэп. Нахьыбэ хабзэм къариты зыхъукIэ, «къызкIэдэухэрэ къуалъхьэм» ежьхэми къыхагъахъо. Мары къэралыгъом ипащэ коррупцием, къолъхьэ штэным пхъашэу пэуцужьыгъэнэу къеIо зэпыт, ау мыщынэхэу къыуаIо. Щынагъо зэрямыIэр ары ащ къыгъэлъагъорэр.\nХьасэнэ Къутас, АРИГИ-м иIофышI:\n- Коррупцием, къолъхьэ штэным тикъэралыгъо зызэрэщиушъомбгъурэр хэткIи шъэфэп, ар зымыушэтыгъабэ исэп пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. Пенсионерхэм анэсыжьэу джы къуалъхьэ аIахы. Ар тыгъуасэп ыкIи непэп къызежьагъэр, сыдигъокIи щыIагъ. ЦIыфхэри ащ есагъэхэу къуалъхьэр апэ рагъэшъызэ макIох. Сыда пIомэ, ямытэу непэ лъэбэкъу бдзышъущтэп. ТхьамыкIи, баий амыIоу зэкIэми къаIахын фаеу мэуцух. Непэ ахъщэ умытэу гъэсэныгъэ тэрэз тикъэралыгъо щызэбгъэгъотышъущтэп, уипсауныгъэ щызэтебгъэуцожьышъущтэп, нэмыкIэуи зыпари зэпыбгъэфэшъущтэп. ЕтIани коррупцием хэщагъэхэр, къуалъхьэ ептын фаеу зыIохэрэр зилэжьапкIэ нахь инэу къэралыгъом исхэр ары. Сэ сишIошIыкIэ ар зышIэрэмэ нахь гъэпхъэшагъэу пшъэдэкIыжь арагъэхьымэ, законхэр нахь агъэлъэшыхэмэ, коррупциери, къолъхьэ штэныри нахь макIэ хъущтых. ГухэкIыми, къуалъхьэ зыштагъэу къаубытырэр бэрэ чIагъэсырэп, ежьыми къуалъхьэ аретышъ, къатIупщыжьы. Ар хэткIи шъэфэп.\nПщыжъ Мыхьамод, кIэлэегъадж:\n- Тикъэралыгъо зэрэгъэпсыгъэ шIыкIэмкIэ, ащ щыIэкIэ-псэукIэу илъымкIэ, етIанэ хабзэмрэ цIыф къызэрыкIомрэ азыфагу илъ зэпэблэгъэ-зэпэчыжьэныгъэмкIэ укъикIын зыхъукIэ, коррупциер щыбгъэкIодын плъэкIыщтэп.\nКъин хэфэгъэ цIыф тхьамыкIэр хабзэм ечъалIэ, ау муниципальнэ пащэхэм къащегъэжьагъэу апшъэрэ хабзэм нэсыжьэу къолъхьэ Iыхыныр зэпигъэунэу мы къэралыгъом цIыф исэп. Сыда пIомэ шъхьадж ышъхьэ зэрэхъущтыр ары зыпылъыр. Гъот зиIэм имылъку икъэкIуакIэ зэрэмызафэм елъытыгъэу хабзэр дэзекIорэп.\nКъэралыгъоу зиэкономики, зиполитики нахьышIум факIорэм, дунэе шапхъэхэм адакIорэм коррупциер щыбгъэкIодын плъэкIынкIи хъун, ау тэ зыпари гъэнэфагъэ тиIэп. Мары къэралыгъом ыгъэIорышIэу ЖКХ закъор къыфэнэжьыгъагъэти, ари шъхьарытIупщы ашIыжьыгъэшъ, шъхьадж зыфаер хешIыхьэ.\nЧиновникыр цIыф къызэрыкIоу къэралыгъом щыпсэурэм зэрэфэлэжьэщтым пае, ащ зэремынэцIыщтым пае лэжьэпкIэшхо раты. Ау ищыIакIэ нахьышIу зэрэхъурэм елъытыгъэу, ищыкIагъэри нахьыбэ мэхъу. Ащ епхыгъэу къуалъхьэу аIихырэми хэхъо. Арышъ, къызщедгъэжьэн фаер цIыф тхьамыкIэхэр арэп...\nОпубликовал administrator, 9-12-2009, 21:09. Просмотров: 1440\n– ХыIушъо адыгэмэ «черкескIэ» замытхынэу агурагъэIогъахэу ара?


ИгъашIэ илъэуж тырэкIо | Адыгэ Макъ\nИгъашIэ илъэуж тырэкIо\nАвтор: Редакция\t/ 27.12.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nЯ ХХ-рэ лIэшIэгъум Урысыем дзюдомкIэ итренер анахь дэгъоу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу, кIэлэегъэджэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм лъапсэ фэзышIыгъэ Кобл Якъубэ къызыхъугъэр илъэс 80 непэ мэхъу.\n— ЦIыф цIэрыIом ыгу къытемыожьми, къытхэтэу тэлъытэ, иIофшIагъэ лъытэгъэкIуатэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Олимпиадэ джэгунхэм, дунаим, Европэм дышъэр къыщызыхьыгъэхэр тиеджапIэ щагъэсагъэх. Мы уахътэм Iоф зыдатшIэхэрэ ныбжьыкIэхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо.\nСпортышхом лъапсэ щызышIыхэрэм пIуныгъэ дэгъу ятыгъэныр тренерхэм япшъэрылъ шъхьаIэу Кобл Якъубэ ылъытэщтыгъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт къыщызэIухыгъэным Я. Коблыр кIэщакIо фэхъугъ. Ащ ыуж аспирантурэр, докторантурэр зэхащагъэх, диссертациехэр къащаухъумэхэу аублагъ.\nКъыблэм дзюдомкIэ и Федерацие ипащэу Кобл Якъубэ зыхадзым, егъэжьэпIэшIухэр ышIыгъэх. ЛIэужхэр зэзыпхыхэрэ Iофтхьабзэхэм шIуагъэу къатыгъэр тинэрылъэгъу.\nАдыгэ къэралыгъо спорт Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм игъэпсын Мыекъуапэ зыщырагъажьэм, апэрэ мыжъор зэрагъэтIылъыгъэр Якъубэ лъэшэу игопагъ. Iофыр зэрэлъагъэкIотэщтым ицыхьэ телъыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу а лъэхъаным щытыгъэ ТхьакIущынэ Аслъан, хабзэм икъулыкъушIэхэм адыриIэгъэ зэдэгущыIэгъухэм агъэгушхощтыгъ.\n— Москва сыкIонэу щыт. Мыекъуапэ къэзгъэзэжьмэ, спорт Унэшхом икъэбар тытегущыIэщт, — къытиIогъагъ Кобл Якъубэ.\nТренер цIэрыIом Мыекъуапэ къыгъэзэжьыгъ, ау тызэIукIэнэу игъо тифагъэп. Игъонэмысэу Якъубэ дунаир ыхъожьыгъ.\nМэшэлахь. Спорт Унэшхор университетым ищагу щашIыгъ, Кобл Якъубэ ыцIэ фаусыгъ. Унэу зыщыпсэущтыгъэм мыжъобгъу къыщыфызэIуахыгъ. Университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт шIэжь музееу щагъэпсыгъэри Кобл Якъубэ фэгъэхьыгъ.\nТIопсэ районым икъоджэ цIыкIоу ШIоикъо 1939-рэ илъэсым Кобл Якъубэ къыщыхъугъ, унагъом ия 10-рэ сабыеу щытыгъ. Къоджэ цIыкIум щапIугъэ нарт шъаор щыIэныгъэм игъогу пытэу теуцуагъ, цIыфышхо хъугъэ.\n— Дунаим щызэлъашIэрэ Кобл Якъубэ тиныбджэгъушIугъ, — къеIуатэ СССР-м изаслуженнэ тренерэу, Европэм дзюдомкIэ дышъэр къыщызыхьыгъэ Авель Казаченковым. — Якъубэ фэдэ цIыфхэр лIэшIэгъум зэ къэхъух. Зыфежьэрэ Iофыр зэригъэцакIэщтыгъэр тшIогъэшIэгъоныгъ. Москва сыщыпсэузэ бэрэ тызэIукIэщтыгъ, сэри Мыекъуапэ бэрэ сыкъакIощтыгъ. БэнэпIэ алырэгъум тет кIалэм зеплъыкIэ, сэнаущыгъэу хэлъыр къыхигъэщыщтыгъ, еушъыиным фэшI риIон фэе гущыIэхэр игъом къыгъотыщтыгъэх.\nВладимир Невзоровым, Хьэпэе Арамбый, Емыж Арамбый, Лъэцэр Хьазрэт, КIуае Хьазрэт, нэмыкIхэм А. Казаченковыр къатегущыIагъ, Кобл Якъубэ ишIушIагъэ хигъэунэфыкIыгъ. Спортымрэ щыIэныгъэмрэ зэрэзэпхыгъэхэм еплъыкIэу фыриIэр къыриIотыкIызэ, спортышхом цIэрыIо щыхъугъэхэ бэнакIохэм тренер сэнэхьатыр къызэрэхахырэм мэхьэнэ ин ритыгъ. Спортыр дэгъоу зышIэрэм иIофхэр нахьышIоу зэрэлъигъэкIуатэхэрэм А. Казаченковыр къытегущыIагъ. Кобл Якъубэ ишIушIагъэ дунаим зэрэщашIэрэм рэгушхо.\n— Кобл Якъубэ июбилей ипэгъокIэу Урысыем и Кубок дзюдомкIэ къыдэхыгъэным фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъу Мыекъуапэ щыкIуагъ. Непэ дзюдомкIэ зэнэкъокъоу тикъалэ щыкIощтыри Якъубэ фэтэгъэхьы, — къытиIуагъ Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт ипащэу Бгъуашэ Айдэмыр. — ГъашIэм ицIыфышхо тэгъэлъапIэ, щысэ тетэхы. ЩыIэныгъэм щыпхырищыгъэ лъэужым пытэу тырэкIо.\nСурэтым итыр: Кобл Якъуб.


Адыгэ Хэку Таймс: Аужьырэ илъэс 12-м Адыгэ Республикэм истатус къырагъэфэхыгъ\nАужьырэ илъэс 12-м Адыгэ Республикэм истатус къырагъэфэхыгъ\nЧъэпыогъум и 5-м Адыгэ Республикэр загъэпсыгъэр илъэс 21 хъущт. Ащ фэшъуащэу республикэм зэхахьэхэр, фестивалхэр ыкIи нэмыкIхэр къыщекIокIыщт. Ау непэ тыкъызтегущыIэщтыр а илъэс 2I-м Адыгеим зэхъокIыныгъэ шъхьэIэу фэхъугъэхэр ары.\nУФ ипрезидент Путин Владимир 2000 илъэсым къыхадзыгъ. Ащ щегъэжьагъэу Адыгэ республикэм иконституцие ыкIи изаконхэм зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъ. Ащ къыхэкIэу Адыгеим статусэу иIэр къырагъэфэхыгъ ыкIи Адыгэхэм фитиныгъэу яIэхэр нахь макIэу ашIыгъэх.\nАдыгеим иконституцие хагъэкIыгъэхэм ащыщых совернитетыр (шъхьэфитыныгъэр) Адыгеим ипрезидент Адыгабзэ ишIэн фаеу конституцием зэритхэгъагъэр , президент цIэр Iурахи ЛIышъхьэу зэрашIыгъэр. Джащ фэдэу конституцием бэ хагъэкIыгъэр, чIыгум, экономикэм ехьылIагъэхэу, непэ нэс зэхъокIыныгъэхэр ашIых. Мы политикэр къызрифэкIырэр Федерал гупчъэр (Кремлиныр) ары. Ащ ягухэлъэр Адыгэхэм зи статус амыIэжьынэу къагъэнэнхэр ары. Мыр Адыгеим изакъоп зыщашIырэр, ар Къэбэртае-Бэлкъарыми, Къэрэщай-Черкесыми арых.\n2006 илъэсым Адыгэ Республикэр щымыIэжьыхэнэу фежьэгъагъэх ау ащ лъэщэу пэуцогъагъэх чылагъо движениехэу "Черкес Конгресымрэ" "Адыгэ Хасэмрэ" ыкIи а Iофыр къагъэуцугъагъ. А илъэсым Адыгеим ит лъэпкъ хасэхэм ямызакъоу адрэ Черкес Республикэхэм щылажьэрэ лъэпкъ хасэхэри ахэтхэу джэпсалъэхэр къатыгъгъ Адыгэхэр зы хъужьынхэу, зы Республикэу яIэнэу.


КъумпIыл Мурат: «Федэ къытэу Iоф зышIэрэм муниципалитетым хахъо ригъэшIыщт» — Адыгэ макъ\nКъумпIыл Мурат: «Федэ къытэу Iоф зышIэрэм муниципалитетым хахъо ригъэшIыщт»\nРедактор 27.07.2020 27.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лэжьыгъэм иIухыжьын зэрэкIорэр зэригъэлъэгъунэу Адыгеим имэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм ащыщхэм ащыIагъ.\nАпэу зыдэкIуагъэр ОАО-у «Дондуковскэ элеваторым» ихьасэхэр ары. АР-м мэкъу-мэщ хъызмэтымкIэ иминистрэу Къуанэ Анзауррэ Джэджэ район администрацием ипащэу Александр Бутусовымрэ игъусагъэх.\nХъызмэтшIапIэм ипащэу Болэкъо Мыхьамэт къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым Iуахыжьынэу пстэумкIи гектар 6055-рэ яIагъ, инахьыбэр бжыхьэсэ коцым рагъэубытыгъагъ. Ащ иIожьын аухыгъ. Мыгъэ лэжьыгъэ анахь бэгъуагъэ къизыхыжьыгъэхэм мы хъызмэтшIапIэр ащыщ. Коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 64,2-рэ, хьэм 55-рэ къарахыгъ, рапсым изы гектар центнер 34,1-рэ къытыгъ.\nЧылэпхъэкIэ дэгъухэр ыкIи технологие пэрытхэр зэрагъэфедэхэрэм ишIуагъэкIэ ащ фэдэу лэжьыгъэ бэгъуагъэ къызэрэрахыжьырэр Болэкъо Мыхьамэт къыхигъэщыгъ. Ащ пае илъэсыбэ хъугъэу лэжьыгъэм и Лъэпкъ гупчэу П. Лукьяненкэм ыцIэ зыхьырэм Iоф дашIэ, бжыхьэсэ коц ыкIи тритикале чылэпхъакIэхэм яушэтыни пылъых. Соем икъэгъэкIын пае мыгъэ гектар 347-рэ яI, апэрэу апхъыгъэхэм къатыгъэ чылэпхъакIэхэр (первая репродукция) ары агъэфедэхэрэр.\nАр лэжьыгъэ бэгъуагъэ къытыным фэIорышIэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ чылэпхъакIэу лэжьыгъэ дэгъу къэзытыщтхэм якъыхэхынкIэ, ягъэфедэнкIэ опытэу хъызмэтшIапIэхэм яIэр нэмыкIхэм алъагъэIэсыным мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ. Бжыхьэсэ лэжьыгъэу республикэм щыхалъхьэгъагъэр зэхэтэу пштэмэ, ащ ипроцент 35-р чылэпхъэкIэ анахь дэгъухэм аубытыщтыгъ. Ар блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэу агъэфедагъэм нахьи проценти 10-кIэ нахьыб. ЧылэпхъакIэхэр зэблэхъугъэнхэм, гъэкIэжьыгъэнхэм фэшI нахьыпэкIэ зыми ымыгъэфедагъэу тонни 197,3-рэ апхъыгъагъ.\n— ШIэныгъэлэжьхэм хэшIыкI фыряIэу къыхахыгъэ кIэхэр хъызмэтшIапIэхэм агъэфедэхэу, зэпхыныгъэ адыряIэу упчIэжьэгъу ашIыхэзэ Iоф адашIэмэ, ом изытет зыпкъ имыт нахь мышIэми, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къызэрахьыжьыщтым Iо хэлъэп, — къыкIигъэтхъыгъ КъумпIыл Мурат.\nБолэкъо Мыхьамэт республикэм ипащэ зыкъыфигъазэзэ, мэкъумэщ хъызмэтым пылъхэм ынаIэ къызэратетым пае «тхьауегъэпсэу» къыриIуагъ ыкIи къэралыгъо IэпыIэгъум ишIогъэшхо къызэрякIырэм къыкIигъэтхъыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым хъызмэтшIапIэм субсидиеу сомэ миллиони 2-м ехъу къыратыгъ, мыгъэ миллионрэ мин 200-кIэ къыдеIагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ неущырэ мафэмкIэ гугъапIэ къэзытырэ проектхэм хэбзэ органхэр сыдигъокIи къотэгъу зэрафэхъухэрэр, предпринимательхэм IэпыIэгъу аратыным зэрэфэхьазырхэр къыхигъэщыгъ.\n— Федэ къытэу Iоф зышIэрэ хъызмэтшIапIэхэм муниципалитетхэм хэхъоныгъэхэр арагъэшIых. Ащ фэдэу тиIэр нахьыбэ хъунэу тыфай, арышъ, къэралыгъо IэпыIэгъум иамалхэр дгъэфедэхэзэ тадеIэнэу тыхьазыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМэкъумэщ хъызмэтымкIэ министрэм зыкъыфигъазэзэ, мелиорацием, былымхъуным, нэмыкI лъэныкъохэм афэгъэхьыгъэ къэралыгъо программэхэм къащыдэлъытагъэхэр фермерхэм икъоу алъыгъэIэсыгъэнхэм нахь чанэу Iоф дашIэнэу, семинархэр нахьыбэу зэхащэнхэу къыфигъэпытагъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, мы илъэсым грантэу ыкIи субсидиеу атыщтхэм апаIуагъэхьанэу сомэ миллион 555-рэ агъэнэфагъ. Губгъо IофшIэн пстэумэ апае къэралыгъо IэпыIэгъуми хэпшIыкIэу хэхъуагъ. МэкъумэщышIэхэм IэпыIэгъур нахь псынкIэу аIэкIэгъэхьэгъэным ыуж итынхэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\nМы мафэм КъумпIыл Мурат Шэуджэн районым ихъызмэтшIапIэу ООО-у «Премиум» зыфиIорэми кIогъагъ. Мыщ дэжьыми мэкъу-мэщымкIэ министрэмрэ Шэуджэн район администрацием ипащэу Аулъэ Рэщыдэрэ игъусагъэх.\nХъызмэтшIапIэм ипащэу Лъэустэнджэл Мэдинэ натрыфымрэ тыгъэгъазэмрэ яхьасэхэм аригъэблэгъагъэх. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мыгъэ пстэумкIи лэжьыгъэ гектар 3897-рэ яIагъ. Бжыхьасэхэр аIожьыгъахэх. Коцым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 68,6-рэ къырахыгъ, хьэм центнер 55,6-рэ, рапсым — 32,9-рэ къатыгъ.\nЛэжьыгъэ чылэпхъакIэхэм якъыхэхынкIэ «Премиумыми» илъэсыбэ хъугъэу лэжьыгъэм и Лъэпкъ гупчэу П. Лукьяненкэм ыцIэ зыхьырэм Iоф дешIэ. Пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыгъэхэр пхырыщыгъэнхэм пае къэралыгъо IэпыIэгъу зэфэшъхьафхэри агъэфедэх. БлэкIыгъэ илъэсым субсидиеу сомэ миллиони 2, мыгъэ миллиони 3,2-рэ къыратыгъ.\nРеспубликэм ипащэ мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм яIофхэм язытет, нахьыбэу федэ къэзыхьыхэрэр муниципальнэ образованиехэм япащэхэм икъоу ашIэн фаеу елъытэ. Сыда пIомэ, ахэр ары хэхъоныгъэ ашIыным нахьыбэу зиIахь хэзылъхьэхэрэр.\nПредыдущая УлъыкIон имыщыкIагъэу\nСледущая Начальник Главного управления Генеральной прокуратуры Российской Федерации в Северо-Кавказском и Южном федеральных округах Константин Сомов принял участие в проведении коллегии по итогам работы прокуратуры Республики Адыгея за 1 полугодие 2020 года


Волонтерхэр аштэх — Адыгэ макъ\nРедактор 07.04.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМэлылъфэгъум и 22 — 23-м экологием фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэу «Хэшъаер гъэтIыс!» зыфиIорэр кIощт. Ащ кIэщакIо фэхъугъэх чIыопсыр къэухъумэгъэнымкIэ мыкъэралыгъо Гупчэу «НАБУКавказ» ыкIи адыгэ научнэ обществэу «Кавказым ичIыопс и Гупч» зыфиIохэрэр. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим хэкIодыкIыжьырэ хэшъаер волонтерхэм Мыекъопэ районым икъушъхьэхэм ащагъэтIысыщт.\n— ТапэкIэ мы чъыг лъэпкъыр къызыщыкIыщтыгъэ чIыгу Iахь къэдгъотыгъ. Волонтерхэр тигъусэхэу ащ колхидэ хэшъаер щыдгъэтIысыщт.\nАщ фэдэу чIыопсым хэкIодыкIыжьырэ чъыгхэм «къагъэзэжьынымкIэ» Iофтхьабзэу зэхэтщэщтым ишIуагъэ къэкIонэу тэгугъэ. Тхылъ Плъыжьым дэхьэгъэ чъыгыр къэгъэнэжьыгъэнымкIэ ишIуагъэ къэкIощт ар зыгъэкIодырэ хьэцIэ-пIацIэу «самшит огневкэкIэ» заджэхэрэр гъэкIодыгъэным. Ащ пае гектари 4 хъурэ чIыгум уц гъэнэфагъэ тетыутхэщт, — къыIуагъ чIыопсыр къэухъумэгъэнымкIэ мыкъэралыгъо Гупчэу «НАБУ-Кавказ» зыфиIорэм ипащэу Елена Губченкэм.\nВолонтер 30-у мы зыцIэ къетIогъэ организациехэм къыхахыщтхэм чъыг 200 агъэтIысыщт. ЧIыгоу ахэр зыщагъэтIысыщтыр пэшIорыгъэшъэу аукъэбзыщт.\nЭкологие Iофтхьабзэм хэлэжьэщтхэр палаткэхэм ащыпсэущтых. Мы акцием хэтэу хэшъаем фэгъэхьыгъэ лекциехэм къяджэщтых, чIыопсым икъэухъумэн иIофыгъохэм атегущыIэщтых.\n— Колхидэ хэшъаер чIыопсым хэкIодыкIыжьыным ищынагъо щыI, арышъ, ащ икъызэтегъэнэжьын «Кавказым ичIыопс и Гупчэ» анахьэу ынаIэ зытыригъэтыщт проектхэм ащыщ. Урысыем къинэгъэ гектари 5-м щыщэу 4-р Адыгеим къыхеубытэ. Ащ къыхэкIэу Адыгеим щыпсэухэрэм ащыщхэр къыддеIэхэмэ тигопэщт, — къыIуагъ «Кавказым ичIыопс и Гупчэ» ипащэу Рената Шюшайте.\nЗэхэщакIомэ ащыщых ыпшъэкIэ зыцIэ къетIогъэ организации 2-м нэмыкIэу АР-м мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ, мэзхэм якъэухъумэнкIэ Гупчэр ыкIи тыкъэзыуцухьэрэ чIыопсым икъэухъумэнкIэ АР-м и ГъэIорышIапIэ.\nВолонтерхэу мы Iофтхьабзэм хэлэжьэщтхэм ялъэIу тхылъхэр мэлылъфэгъум и 9-м къыщегъэжьагъэу аIахыщтых.\nАР-м туризмэмрэ курортхэмрэкIэ и Комитет къызэрэщаIуагъэмкIэ, экологием и Илъэс хэтэу Адыгеим Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр щызэрахьащтых. Ахэр рахъухьагъэх ыкIи «Темыр Кавказым ичIыопс къэухъумэгъэнымкIэ Гупчэм игенеральнэ директорэу Рената Шюшайтерэ АР-м и ЛIышъхьэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Муратрэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\nПредыдущая Хирург цIэрыIор Мыекъуапэ щыIагъ\nСледущая Тхылъеджэным фащэх


МашIом пщэрыхьапIэм зыкъыщимыштэным пае | Адыгэ Макъ\nМашIом пщэрыхьапIэм зыкъыщимыштэным пае\nСтатистикэм къызэриушыхьатырэмкIэ, машIом къыздихьырэ яплIэнэрэ тхьамыкIагъо пэпчъ къызыщыхъурэр пщэрыхьапIэр ары. Ау унэм исыд фэдэрэ чIыпIи шъущысакъымэ нахьышIу. МашIом зыкъымыштэнымкIэ шапхъэу щыIэхэр шъумыукъонэу, шъушъхьи, нэмыкIхэм ящыIэныгъи щынэгъуапIэ ишъумыгъэуцонэу тышъоджэ. МашIом шъуипщэрыхьапIэ зыкъыщимыштэнымкIэ мырэущтэу шъузекIомэ нахьышIу:\n* язакъоу кIэлэцIыкIухэр пщэрыхьапIэм къишъумынэх;\n* шъупщэрыхьэ зыхъукIэ шъушъхьац зэкIэшъуугъуай, гъуапэр дэшъущай;\n* зэрэушIоигъэм е псы зэрэтеткIуагъэм къахэкIэу горелкэр ренэу кIуасэ зыхъукIэ ар шъуукъэбзы, е жъугъэгъушъ;\n* шъупщэрыхьэ зыхъукIэ шхынэу хьакум тетыр нэрыз шъумышI;\n* пщэрыхьапIэм ит пкъыгъохэр инструкцием диштэу жъугъэфедэх, техникэ къутагъэр шъумыгъэфедах;\n* пщэрыхьапIэм исыд фэдэрэ чIыпIи сапэмрэ бжьыгъэхэмрэ атешъулъэкIыкI;\n* электропроводхэр къэплъын зылъэкIыщт пкъыгъохэм амал зэриIэкIэ нахь апэчыжьэнхэ зэрэфаер зыщышъумыгъэгъупш.\nЗыгорэкIэ машIом пщэрыхьапIэм зыкъызыщиштэкIэ, шъузэрыгыкIэрэ порошокыр, ятIэ е содэ жъугъэфедэмэ хъущт. Псым ишIуагъэ къэкIощтэп. МашIор шъуфэмыгъэкIуасэу нахь къызэкIаблэ зыхъукIэ, мэшIогъэкIуасэхэм шъукъядж, газымрэ электричествэмрэ жъугъэкIуасэх. МашIор нахь къызэкIэмыблэным пае мэшIогъэкIуасэхэр къэсыфэ пщэрыхьапIэм ипчъэ фэшъушIэу, нэзхэм хъэдэн цIынэхэр аIушъукоу, пчъэкIыбым псы тешъукIэзэ шъушIымэ хъущт.


Адыгэ Хэку Таймс: Пэтхъу-Iутхъу ыкIи грипп узхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ\nПэтхъу-Iутхъу ыкIи грипп узхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ\nАдыгэ Республикэм джырэ уахътэ пэтхъу-Iутхъум, гриппым лъэшэу зыщаушъомбгъугъ. ЦIыфэу сымаджэ хъухэрэм япчъагъэ мафэ къэс хэхъо.\nГриппыр зэпахырэ уз, ар жьым хэтэу «къекIокIы» жьыкъэщапIэхэм иягъэ арегъэкIы.\nПсауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Дунэе организацием къызэритырэмкIэ, мы узыр сабыйхэм яя 3 — 5-рэ пэпчъ, ныбжь зиIэхэм яя 5 — 10-рэ пэпчъ къяузы. Нахьыбэу цIыфхэм ар къызщяутэкIырэр бжыхьэ-кIымэфэ уахътэр ары. Инфекциер псынкIэу къызпахырэр сымаджэ хъугъэр ары. Нахьыбэу гриппыр къапихыным ищынагъо зышъхьарытхэр сабый къэхъугъакIэхэр, илъэситIум нахь макIэ зыныбжьхэр ары. Ахэм анэмыкIэу мы узыр шIэхэу къызэутэкIын зылъэкIыщтхэм ащыщых сабый зышъо хэлъ бзылъфыгъэхэр, жьыкъэщэным епхыгъэ, гу-лъынтфэ уз зиIэ цIыфхэр, илъэс 65-м ехъугъэхэр.\nЦIыфым ыпкъышъол фэщ къыхэхьанымкIэ гриппыр къежьэ. Клиническэ нэшанэхэм псынкIэу цIыфым ыпкъышъол зыщаушъомбгъу.\nАпэрэ сыхьат 24 — 36-м температурэр дэкIуае. Шъхьэр узэу къырегъажьэ, нэхэр бгъэупIапIэ зыхъукIи уагъэгумэкIы. Лыпцэхэр ыкIи къупшъхьэ зэрытыпIэхэр узхэу, гур къэтхьамыкIэу, цIыфыр къэжэу къырегъажьэ.\nГур къэжаоу, лъыдэкIуаер ехэу мэхъу. Сыхьат заулэкIэ пэм жьыр имыхьэу, гъушъэу, чыир лъэшэу зыгъэузырэ пскэр къежьэ. Нэужым ар нахь къэушъэбы ыкIи Iупс шъугъэр къыдэкIэу регъажьэ. Анахь шэн шъхьаIэу гриппым иIэр цIыфыр пскэ зыхъукIэ ыбгъэгу зэрэузырэр ары.\nШъугу къэжъугъэкIыжьын фае гриппыр къызэузыгъэм я 3 — 5-рэ мафэхэм инервнэ системэ зэщыкъоу зэрэригъажьэрэр. Сымаджэ хъугъэ цIыфым ышъхьэ лъэшэу мэузы, ыгу къэжао, пкъышъолым фэщ къыхэхьэ.\nЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэр къышъоузыгъэхэу жъугъэунэфыгъэмэ, псынкIэу медицинэ IэпыIэгъу зэжъугъэгъотын фае, сыда пIомэ гриппыр тэрэзэу зымыгъэхъужькIэ, нэмыкI уз хьылъэхэр къыхэкIынхэ ылъэкIыщт.\nВрачым псынкIэу (!) шъуекIуалI мыщ фэдэхэр зэшъолъэ-гъулIэжьымэ:\n— Температурэр дэкIоягъэмэ;\n— тэрэзэу жьы къэшъумыщэшъурэмэ, бгъэгум дэжь мэузымэ;\n— шъхьэр мэуназэмэ;\n— IупшIэр шхъуантIэ хъугъэмэ;\n— Iупсым лъы къыхэхьэмэ;\nГриппыр апэрэ сыхьатхэм сыда зыкIэбгъэхъужьын фаер?\nГриппыр къызэутэкIыгъэм зигъэхъужьынэу нахь псынкIэу ригъажьэмэ, узым нахь макIэу иягъэ къекIыщт. Вирусым пкъышъолыр хэзымыгъэхьэрэ Iэзэгъу уцхэм жьэу (апэрэ сыхьат 48-м къыкIоцI) цIыфыр зяшъокIэ, инфекцием зимыушъомбгъуным ахэр фэIорышIэщтых. Чэщ-мэфи 5-м къыкIоцI техьагъу зыуиIэкIэ, узыр нахь гъэхъужьыгъуае хъущт.\nПэшIорыгъэшъ IэпыIэгъоу гриппыр къызэузыгъэм рахьылIэхэрэр а узым епхыгъэхэуи емыпхыгъэхэуи мэхъу. НэмыкI уз хьылъэхэр ащ къыкIэлъымыкIонхэм фэшI а Iофтхьабзэхэр зэрахьанхэ фае. Пстэуми анахь мэхьанэ зиIэр сымаджэр цIыф жъугъэхэм ахэмытыныр, маскэ зыIуилъхьаныр ары. (Гриппыр къызэузыгъэм медицинэ IэпыIэгъур иунэ щырагъэгъотын фае).\nПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм ащыщэу анахь шIуагъэ къэзыхьыхэрэм вакцинэхэр ащыщых. Гриппым хэлъ инфекциехэм цIыфым ыпкъышъол зыщамыушъомбгъуным ахэр фэIорышIэх. Мы лъэхъаным агъэфедэрэ вакцинэхэм вирус «псау» ахэлъэп. Анахь щынэгъончъэхэм ыкIи шIуагъэ къэзытыхэрэм ахэр ахалъытэх.\nГриппым еIэзэгъэным фэшI вирусыр зыукIырэ препаратхэр агъэфедэх. (Осельмативыр, Занамивыр, Ингавириныр, Арбидолыр, нэмыкIхэри). Ахэм вирусыр зэраукIырэм имызакъоу, клиническэ мэхьанэшхуи апэрэ сыхьат 48-м къыкIоцI яI.\nСабый зышъо хэлъ бзылъфыгъэхэм гриппыр къызяузыкIэ, хьылъэ дэдэу ыгъэсымэджэнхэ ылъэкIыщт. Джащ къыхэкIэу медицинэ IэпыIэгъур апэрэ сыхьатхэм зэрагъэгъотын фае. Бзылъфыгъэ лъэрымыхьэхэр вирусым пэшIуекIорэ Iэзэгъу уцхэм яшъо мыхъунэу щытэп. Джырэ уахътэ ахэм япсауныгъэ зэрар къезымыхыщт Iэзэгъу уцхэр щыIэх.\nТемпературэр езыгъэхырэ Iэзэгъу уцхэм ягъэфедэн уфэсакъын фае. ПсынкIэу ар ебгъэхыным уфежьэнэу щытэп, сыда пIомэ вирусым пкъышъолыр щызыухъумэрэр а температурэу зыкъэзыIэтыгъэр ары. Гриппыр къызэузыхэрэм «Аспирин» зыфаIорэ Iэзэгъу уцыр агъэфедэ хъущтэп. Ащ сабыйхэр рагъэшъонхэр ищыкIэгъахэп, сыда пIомэ а Iэзэгъу уцым шIумрэ нервнэ системэмрэ иягъэ арегъэкIы.


Ветеранхэм афэгушIуагъэх | Адыгэ Макъ\nПстэумэ апэу зихьэкIагъэхэ Тэу Мухьамэд илъэс 17 ыныбжьыгъ партизанхэм яотряд зыхахьэм. Ар Кавказ шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ащыщ, нэужым зэуапIэм Iутыгъ, къалэу Прагэ нэсыгъэу заор аухыгъ. ЛIыблэнагъэу зэрихьагъэр наградэ зэфэшъхьафыбэхэмкIэ къыхагъэщыгъ. Джащ фэдэу ар Японием щыкIогъэ заоми хэлэжьагъ. УIэгъэ хьылъэу зэуитIум ащытещагъэ хъугъэхэм апкъ къикIыкIэ сэкъатныгъэ иIэу къыгъэзэжьыгъ. Ащ пае къэмынэуи зэо ужым Адыгеир зыпкъ игъэуцожьыгъэным, хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм иIахь мымакIэу хилъхьагъ.\nАщ ыуж Парламентым и Тхьаматэрэ ащ игуадзэрэ Хэгъэгу зэошхом иветеранэу Владимир Малеевым дэжь щыIагъэх. Ар, илъэс 95-рэ ыныбжь нахь мышIэми, джыри чанэу хьакIэхэм къапэгъокIыгъ, зэо илъэсхэр дэгъоу къешIэжьых. Я 10-рэ классым исыгъ заор къызежьэм, еджэпIэ ужым кIэлъэIуи кIогъагъэхэм ащыщыгъ. Германием икъалэу Росток нэсыгъэу заор аухыгъ.\nДжащ фэдэу мы мафэм Владимир Нарожнэмрэ Шъэо Аскэррэ ветеранхэу Тыкъо Батчэрыерэ Николай Акопянрэ адэжь щыIагъэх. Тыкъо Батчэрые Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм анахьыкIэу къытхэнэжьыгъэхэм ащыщ, илъэс 92-рэ ыныбжьыр. 1943-рэ илъэсыр ары зэуапIэм зыIухьэгъагъэр, я 25-рэ шхончэо дзэм иснайперщтыгъ.\nПарламентым ипащэхэр ТекIоныгъэм и МафэкIэ ветеранхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтынэу афагъэхьазырыгъэхэр аратыжьыгъэх, нэбгырэ пэпчъ гущыIэ фабэхэмкIэ фэлъэIуагъэх. Хэгъэгу зэошхом иветеранэу къытхэнэжьыгъэр зэрэмакIэр, ахэр дгъэлъэпIэнхэр, дгъэшIонхэр, тынаIэ атедгъэтыныр пстэуми типшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр ахэм къыхагъэщыгъ.\n– Ветеранхэм, тинахьыжъхэм IэпыIэгъу ятыгъэным, псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу шIыгъэным республикэм ипащэ лъэшэу ынаIэ тет, – къыIуагъ Владимир Нарожнэм. – Ащ фытегъэпсыхьэгъэ хэбзэгъэуцугъэу тикъэралыгъо ыкIи республикэм щаштагъэр макIэп. Ахэр ветеранхэми, ахэм яшъхьэгъусэу шъузабэу къэнагъэхэми, сэкъатныгъэ заом хэзыхыгъэхэми фэгъэкIотэнхэр яIэнхэм, ящыкIагъэр ягъэгъотыгъэным фэIорышIэх.


Апэ итым IукIэщт Апэ итым IукIэщт » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Спорт » Апэ итым IукIэщт Апэ итым IукIэщт\nАпэ итым IукIэщт Апэ итым IукIэщт\n09:33, 01 март 2019\nУрысыем волейболымкIэ изэнэкъокъу хэлажьэхэрэ командэхэу апшъэрэ купэу «Б-м» хэтхэм язичэзыу ешIэгъухэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх. Урысыем волейболымкIэ изэнэкъокъу хэлажьэхэрэ командэхэу апшъэрэ купэу «Б-м» хэтхэм язичэзыу ешIэгъухэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх.\nУрысыем волейболымкIэ изэнэкъокъу хэлажьэхэрэ командэхэу апшъэрэ купэу «Б-м» хэтхэм язичэзыу ешIэгъухэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх.\nМыекъопэ «Динамо-МГТУ-р» Воронеж тIогъогогъо щыIукIагъ «Кристаллым». ЕшIэгъуитIуми 3:2-у Воронеж икомандэ текIоныгъэр къащыдихыгъ. Мыщ фэдэ хабзэ волейбол зэнэкъокъум хэлъ: 2:3-у ешIэгъур зышIуахьырэ командэм зы очко раты; 0:3-у е 1:3-у зышIуахьырэм зы очко нэмыIэми ратырэп. «Динамо-МГТУ-м» очкоуи 2-р къызэрихьыгъэм ишIуагъэкIэ финалым хэхьагъ.\n— Апэрэ чIыпIэм щыI къалэу Владимир икомандэу «Владимирыр», — къытиIуагъ «Динамо-МГТУ-м» итренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Павел Зборовскэм. — Адыгеим икомандэ ятIонэрэ чIыпIэр ыIыгъ.\nГъэтхэпэ мазэм и 5 — 6-м «Динамо-МГТУ-р» «Владимирым» Мыекъуапэ щыIукIэщт.\nШIыкIэшIур къыотэжьы ШIыкIэшIур къыотэжьы\nЗэкIэлъыкIоу текIоныгъиплI ЗэкIэлъыкIоу текIоныгъиплI\nЯтIонэрэ чIыпIэм щыI\nЯщэнэрэ чIыпIэм щыI Ящэнэрэ чIыпIэм щыI


Хэгъэгум иухъумакIох — Голос Адыга\nРедактор 24.12.2018 24.12.2018 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысыем икIэлэ-цIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ ядзэ-патриотическэ движениеу «Юнармия» зыфиIорэм икъутамэу Адыгэ Республикэм къыщызэIуахыгъэм иапэрэ зэхахьэ тыгъуасэ Мыекъуапэ игъэкIотыгъэу щыкIуагъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым испорт Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэкIэ щытым Адыгэ Республикэм икIэлэеджакIохэр щызэIукIагъэх. ЗэкIэми хэушъхьафыкIыгъэ шъуашэхэр ащыгъых, дзэ къулыкъум зыфагъэхьазыры. Урысыемрэ Адыгеимрэ якъэралыгъо быракъхэр пчэгум кIэлэеджакIохэм къырахьэх, хэгъэгумрэ республикэмрэ ягимнхэр Унэшхом щэIух. Зэхахьэр зезыщэрэ къулыкъушIэу Виктор Марковыр ныбжьыкIэхэм пIуныгъэ дэгъу ятыгъэнымкIэ Iофтхьабзэм мэхьанэу иIэр къеIуатэ.\nШъонтырпаохэр пчэгум къехьэх. Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур дзэ-патриотическэ пIуныгъэм къытегущыIагъ. Ялъэныкъо гупсэ, яхэгъэгу агъэлъапIэхэу кIэлэеджакIохэр щыIэнхэм фэшI «Юнармием» мэхьэнэ ин зэрэратырэр къыIуагъ.\nКъыблэ дзэ шъолъырым икъулыкъушIэу, генерал-лейтенантэу Юрий Щепиныр кIэлэеджакIохэр «Юнармием» зэрэхэхьагъэхэм фэшI къафэгушIуагъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан ныбжьыкIэхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр щыIэныгъэм зэрэхэмыкIуакIэрэм Юрий Щепиныр къытегущыIагъ. «НыбжьыкIэ гвардием» Краснодон лIыгъэу щызэрихьагъэр кIэлэеджакIохэм непи щысэ афэхъоу ылъытагъ.\nЗэхахьэм хэлажьэхэрэ кIэлэеджакIохэм ацIэкIэ Нэпсэу Самирэрэ Илья Абакумовымрэ пчэгум къиуцохи, «Юнармием» хахьэхэрэ еджакIохэм гущыIэ пытэ зэратырэр къаIуагъ.\nКIэлэеджакIохэр хэгъэгум фэшъыпкъэщтых, зэкъошныгъэр, агъэлъэпIэщт, лIыхъужъ ыкIи лэжьэкIо щытхъум янэшанэхэр зыр зым IэпыIэгъу фэхъужьыщт, дэгъоу еджэщтых, спортым пылъыщтых, «Юнармием» ыцIэ.\nУрысыем идзэ-патриотическэ движениеу «Юнармием» и Гимн республикэ филармонием иорэдыIоу Юрий Конжиным къыIуагъ. КIэлэцIыкIу ансамблэу «Шпаргалкэм» хэгъэгум фэгъэхьыгъэ орэдыр ыгъэжъынчыгъ. 2016-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу «Юнармием» тиреспубликэ зыщеушъомбгъу, нэбгырэ 1200-м ехъу непэ хэт. Министрэу КIэрэщэ Анзаур къыIуагъ республикэм и Правительствэ, ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат «Юнармием» IэпыIэгъу къызэрэфэхъухэрэр. КIэлэеджакIохэм КIэрэщэ Анзауррэ Юрий Щепинымрэ афэгушIуагъэх, бгъэхэлъхьэ тамыгъэхэр аратыгъэх.\nЗэхахьэм Ростов хэкум, Краснодар краим, Адыгэ Республикэм ялIыкIохэр хэлэжьагъэх.\nПредыдущая Пытагъэ хэлъэу укъекIолIэн фае\nСледущая «Ростелеком» объявляет итоги внеочередного общего собрания акционеров


ГъукIэ Замудинрэ Унэрэкъо Раерэ Японием къикIыжьыгъэх\nБэрэскэжъый, Мэзаем и 07 2018 18:28\nМыекъуапэ, мэзаим и 7\nАдыгэ Республикэм щыщ шIэныгъэлэжь зэшъхьагъусэхэу ГъукIэ Замудинрэ Унэрэкъо Раерэ тхьэмафэм ехъурэ Японием къэтыгъэх. Ахэр ащ кIонхэу зэрэхъугъэм итарихъ 20I6 илъэсым къыщежьэ.\nХоккайдо дэт къэралыгъо университетым ипрофессорэу, бзэшIэныгъэлэжьэу Ицудзи Тангику ыкIи орэдхэмкIэ шIэныгъэлэжьэу Чика Тангику Адыгеим щыIагъэх. Японием мэкIэ дэдэу къинэжьыгъэ лъэпкъэу айнхэм ахэр ащыщых.\nАйнхэм якультурэрэ ятарихърэ язэгъэшIэнкIэ гупчэм щэлажьэх. Айнхэм ямэкъэмэ псэуалъэу тонкорри ыкIи адыгэ шыкIэпщынэр зэфэдэх, ащ ылъапсэ аушэтынэу Мыекъуапэ щыIагъэх. Нэужым Адыгеим щыщ шIэныгъэлэжьэу ябысымыгъэхэр рагъэблэгъагъэх.\nГъукIэ Замудин адыгэ лъапкъым щызэлъашIэрэ шыкIэпщынэшI, шыкIэпщынау, пIуаблэхэр ешIых, ижъырэ орэдыжъхэр къеIох. Унэрэкъо Рае филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, лъэпкъ IорыIуатэр еугъоижьы. Джы ахэр Японием къэтыгъэх.\nХоккайдо университетым ыкIи Токио дэт университетэу Вако Замудинрэ Раерэ егъэджэнхэр щызэхащагъэх. Лъэпкъ культурэм, тарихъым иухъумэнкIэ шIыкIэхэр афаIотагъэх. Адыгэ лъэпкъым икъэбар арагъэшIагъ, айнхэм нэlуасэ зафашIыгъ.\nЕджагъэх 524 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Урысые Федерацием самбомкIэ ипэрытныгъэ Адыгэ Республикэм ибэнакIохэм ящэнэрэ чIыпIэхэр къыщахьыгъ Адыгэ литературэм лъапсэ фэзышIыгъэ КIэрэщэ Тембот зыщымыIэжьыр илъэс 30 мэхъу »


Мы илъэсым — уни 127-рэ — Адыгэ макъ\nАР-м и Правительствэ и Тхьаматэу Александр Наролиным къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым имэзиплI республикэ бюджетым ихахъохэр сомэ миллиарди 3-рэ миллион 64-м ехъугъ, 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, ар процент 206-рэ мэхъу. Санкт-Петербург щыкIощт экономическэ форумым республикэр чанэу хэлэжьэнэу зегъэхьазыры, зэзэгъыныгъитIу ащ щакIэтхэнэу агъэнафэ.\nИлъэсэу тызхэтым фэтэрыбэу зэхэт уни 127-мэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэщтых, ащ зэкIэмкIи сомэ миллиони 142,4-рэ пэIуагъэхьащт. Мы лъэныкъомкIэ IофшIэнэу агъэцакIэрэм ыкIи унэу агъэцэкIэжьхэрэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ зэрэхъурэр, мылъкур шIуагъэ къытэу зэрагъэфедэрэр, ащкIэ пэрытныгъэ зыIыгъ шъолъырхэм Адыгеир зэращыщыр вице-премьерэу Сапый Вячеслав къыIуагъ.\n— Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэм пэIухьэрэ мылъкур цIыфхэм къаугъои. Арышъ, ахэм яеплъыкIэхэр къыдэтлъытэзэ IофшIэныр зэхэтщэн, ахъщэр зыпэIухьэрэр, гъэфедагъэ зэрэхъурэр къафэтIотэн, зэтедгъэпсыхьэгъэ унэхэмкIэ нэрылъэгъу афэтшIын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЧIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан ыкIи ащ ясанитарнэ зытет шапхъэхэм адиштэным иIофыгъо муниципалитетхэм анаIэ тырагъэтын, а IофшIэныр мафэ къэс агъэцэкIэн зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, социальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн епхыгъэу закъыфэзыгъэзэрэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэфыгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр къэзэрэугъоигъэхэм агу къыгъэкIыжьыгъ, ащкIэ IофшIэныр нахь агъэлъэшынэу къафигъэпытагъ.\nЗянэ-зятэ зышъхьащымытыжь сабыйхэр зыпIунэу мурад зиIэхэм тхылъэу къагъэхьазырхэрэм нахь тэрэзэу ахэплъэгъэн ыкIи мы Iофыгъор ахъщэ къэгъэхъапIэу щытын зэрэфэмыер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\nГъогухэм яшIын ыкIи инженернэ инфраструктурэм хэхъоныгъэхэр фэхъунхэм мэхьанэшхо зэряIэр республикэм ипащэ къыхигъэщызэ, а лъэныкъохэмкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытхэм кIэкIэу къащыуцугъ. АР-м псэолъэшIынымкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, гъогухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ планыр гъэцэкIагъэ мэхъу. Мы илъэсым АР-м и Гъогу фонд сомэ миллиард 1,3-рэ мэхъу.\n— Гъогу хъызмэтым зэпыу имыIэу Iоф ышIэн, ащкIэ проектэу дгъэнэфагъэхэм апэIухьащт мылъкур зэрифэшъуашэу дгъэфедэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСпортым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Республикэм ипащэ пшъэрылъэу къафишIыгъэмкIэ, футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» IэпыIэгъоу рагъэгъотырэм хагъэхъощт. Мы илъэсым командэм гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ ылъэкIыгъ, я 6-рэ чIыпIэр ыубытыгъ.\nПредыдущая Хабзэм икъулыкъухэм язэдэлэжьэныгъэ тегущыIагъэх\nСледущая Тинеущырэ мафэ шIошъхъуныгъэ фытиIэу


Зэчый дахэ хэлъыгъ — Адыгэ макъ\nЗэчый дахэ хэлъыгъ\nУсакIоу Нэхэе Руслъан къызыхъугъэр мэкъуогъум и 25-м илъэс 75-рэ мэхъу. Шъыпкъэ, ащ къынэсынэу хъугъэп, илъэс 56-рэ къыгъэшIагъэр, ау итхэн-усэн Iоф къызэрэдэхъущтыгъэр, ащкIэ зэчый гъэнэфагъэ зэриIагъэр итворчествэ гъогу къеушыхьаты.\nАР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ краеведениемкIэ иотдел тхакIом имэфэкI фэгъэхьыгъэ тхылъ къэгъэлъэгъон къыщызэIуахыгъ. «Илъэпкъ фэлэжьагъ, ичIыгу фэусагъ» ащ цIэу фашIыгъэр. ТхылъеджапIэм иотдел иIофышIэу Айтэчыкъо Рузанэ ар зэригъэкIугъ, ыгъэхьазырыгъ.\n— Тиадыгэ тхакIохэр, усакIохэр бэ хъухэрэп, — еIо Рузанэ, — ахэр ямэфэкI инхэмкIи, къызыхъугъэхэмкIи нахь ядгъашIэхэмэ тшIоигъоу, тимэкIай зэготхэм зэратефэу сыдигъуи къэгъэлъэгъонхэр тэгъэпсых. Анахь тынаIэ зытетыр усакIом, е тхакIом, е пшысэIуатэм ищыIэныгъэ ыкIи итворчествэ титхылъеджэхэм апашъхьэ къидгъэуцоныр, нахь зэлъядгъэшIэ-ныр ары. Мары Нэхэе Руслъан ытхыгъэ тхылъхэр зэкIэ мыщ хэтых, усэ сборникхэр ыкIи прозэкIэ тхыгъэ иаужырэ тхылъэу «Псыархъун» (2002) зыфиIоу ирассказхэр ыкIи иповеститIу зыдэтыр. Къэгъэлъэгъоным щыдгъэфедагъэх журналхэу, гъэзет зэфэшъхьафхэу ежь усакIом иусэхэр къызыщыхаутыгъэхэр ыкIи Нэхаим итхылъхэм — ипоэзие анахьэу критикхэм, литературоведхэм, журналистхэм ыкIи тхылъеджэ чанхэм ягупшысэ-еплъыкIэхэр къызыщыраIотыкIыгъэхэр. Сэри сшъхьэкIэ мары ахэм непи сахэплъэжьыгъ, сахэджыхьажьыгъ. Нэхэе Руслъан итхылъхэм усакIом иадыгэ лъэпкъ зэрикIасэр, зэрилъапIэр, иадыгабзэ зэрэфэгумэкIырэр, лъэпкъым ишэн-хабзэхэр къыщыIотагъэх. Ухэтми мыхэм узяджэкIэ, узэрагъэплъыжьы, нахь зызэкIыуагъэугъуае, тхакIомкIэ мэхьанэшхо иIэба ытхыгъэхэм пIуныгъэ ыкIи гъэсэныгъэ уасэ яIэу щытыным. Арышъ, къэпIон плъэкIыщтыр Нэхэе Руслъан хьалэлэу, зафэу илъэпкъ зэрэфэлэжьагъэр, зэрэфэусагъэр ары.\nМыщ фэдэ мэфэкI къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр бэрэ щагъэхьазырых Лъэпкъ тхылъеджапIэм. Ахэм нахь гуфаплъэу яплъырэ пэпчъ ащ ыужым яусэхэм, япрозэ зафэзыгъазэхэрэм япчъагъэ макIэп. Аузэ тхакIом ыцIэ зэлъэIу, зыфагъэнэIуасэ, гъэсэпэтхыдэ афэхъу. Ары хэти итворчествэ бэгъашIэ зышIырэр, адыгэ литературэри зыгъэпытэрэр.\nПредыдущая Яcтудентыгъо илъэсхэм зэфащагъэх\nСледущая ЛIыхъужъхэр агу къагъэкIыжьыгъэх


Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nАдыгэ алфавитым тарихъ гъогу к1ыхьэ, гъогу къин къык1угъ. Революцией ыпэк1э ащ икъыхэхын нэбгырэ пчъагъэхэм 1оф даш1агь. 1814-рэ илъэсым апэрэу Нэт1аукъо Шэрэл1ыкъо Хьаджэм арапыбзэм техыгъэу: адыгэ алфавит зэхигьэуцогъагъ. Ащ къык1эльык1уагьэх 1829-рэ илъэсым Грацилевскэм, Л. Я. Люлье 1840-рэ илъэсым урысыбзэм къыпкъырык1ыхэзэ адыгэ алфавитхэу зэхагъэуцогъагъэхэр. Латиныбзэр зылъэпсэ алфавити Блэнэо Бат1экъо 1918-рэ илъэсым Константинополь къыщыдигъэк1ыгъагъ. Бэрсэй Умари, Бэгугъэ Ахьмэди, докторэу Пчыхьал1ыкъуи, нэмык1хэми адыгэ алфавитым изэхэгъэуцон 1офышхо даш1агъ. Ау мы зигугъу къэтш1ыгъэ алфавит пстэури егъэджэн-п1уныгъэмк1э агъэфедэн алъэк1ынэу хъугъэп, адыгэхэр гъэсэныгъэм къыфэ1этыгъэнхэмк1э, щы1эныгъэм ар щыпхырыщыгъэнымк1э зэхэгъэуцуак1охэм амал а1эк1элъыгъэп, 1эпы1эгъу къафэхъун гори агъотыгъэп.\nШъыпкъэ, Бэрсэй Умарэ алфавитри зэхигъэуцуи «Адыгабзэм играмматик» зыфи1орэ тхылъыри 1853-рэ илъэсым Тифлис къыщыхиутыгъагъ. Ащк1э илъэс заулэрэ ежь ышъхьэк1э Ставрополь гимназием адыгэ льэрыхьэхэм як1алэхэр щыригъэджэгъагъ. Ау бэ темыш1эу а ш1эныгъэ къэк1оп1э закъоу ш1унк1ым къыхэнэфык1ыгъэри к1осэжьыгъагъэ.\nАрэу зытехъухьэщтыгъэр, апэрэмк1э, урыс пачъыхьэр къушъхьэч1эс ц1ыфхэр гъэсэныгьъэм фищэнхэм зэрэфэмыягъэр, ят1онэрэмк1э, динлэжьхэр къур1аным фэшъхьафэу нэмык1 гъэсэныгъэ къыхахынэу зэрэпымылъыгъэхэр ары. Ахэмэ апкъ къик1ык1э, сыд фэдэ алфавит хахыгъэми гъогу ратыщтыгъэп, хэк1ып1э пстэоу щы1эхэр зэк1э пытэу зэфаш1ыщтыгъэх.\nАщ фэдэ лъэхъан хьылъэм, лъэхъан жъалымым къыхиубытагъ Анцокъо Хьаджыбэч.\nХьаджыбэч ылъэпкъык1э абдзах, 1846-рэ илъэсым къэхъугъ. Къызыщыхъугъэр Мыекъуапэ пэмычыжьэу щысыгъэ абдзэхэ къуадж. Иц1ык1угъом шахъоуи 1ахъоуи бэрэ къыхьыгъ, лэжьэк1ошхоу щытыгъ, мыпшъыжьэу янэ-ятэхэм адэ1эпы1эщтыгъэ. Ш1эныгьэлэжь хъущтым къуит1урэ пхъуит1урэ и1агъэх. Ахэр Лалыхъу, Нухь, Къадырхъан ык1и Гощэфыжь. Нухьэ 1902-рэ илъэсым къэхъугъ, ар щыпэк1алэу щытыгъ. А Нухъэр ары 1954-рэ илъасым Хьаджэбэч къык1эныгъэ тхыгъэхэр зэк1э тиинститут къезытыжьыгъагъэр. Илъэсий нахь ымыныбжьэу Хьаджыбэч ятэ л1агъэ. Ащ ыуж къулайцыз хъугъэ быныр игъусэу 1870-рэ илъэсым къуаджэу Аскъэлае дэсыгъэ ятэшым дэжь къэк1ожьыгъагъэх.\nХьаджыбэч ц1ыф гъэсэгъэшхощтыгъэ. Арапыбзэр дэгъу дэдэу ыш1эщтыгъэ. Къур1аным къыпкъырык1ырэ ш1эныгъэхэм осэшхо аритыщтыгъэ, ау ш1эныгъэ куухэр зэбгъэгъотынымк1э, гъэсэныгъэм илъэгап1эхэм уанэсынымк1э лъэпкъым еджэк1э-тхак1э егъэш1эгъэн зэрэфаер Хьаджыбэч хьакъэу къыгуры1ощтыгъэ.\nАлфавитыр къыхихыным ыпэк1э Анцокъо бзабэхэм язэхэтык1э-гъэпсык1э нэ1уасэ зафиш1ыгъагъ, алфавит зэфэшъхьафыбэу щы1эхэр зэригъэш1агъагъ. Ахэмэ ащыщэу адыгабзэмк1э анахь 1эрыфэгъу хъущт алфавитым хэтыщт макъэхэм ягъэнэфэн ек1ол1ак1эу фиш1ыщт амалхэм бэрэ яусагъ. Ащ къыгъэлъагъорэр Хьаджыбэч ш1эныгъэлэжь къызэрык1оу зэрэщымытыгъэр ары, телъадэу ау сыдми тешъорык1о-теурык1уагъэ къызыхимыгъафэу зыпыхьагъэр 1оф хьылъэу, 1оф къызэрык1оу зэрэщытыр къыгуры1оу алфавитэу рихъухьагъэм гупшысабэ рихьыл1эзэ дэлажьэщтыгъэ. Зэфэхьысыжь инхэр зеш1ым ыуж, макъэу хэтхэмк1э адыгабзэр анахь зыпэблагъэу къыхихыгъэр арапыбзэр ары. Ащ техыгъэу иалфавити 1878-рэ илъэсым зэхигъэуцуагъ.\nАлфавитым изэхэгъэуцон а илъэсым ыухыгъагъ нахь мыш1эми, ащ изэхэтык1э-гъэпсык1э ымыгъэразэу, нахь къызэрык1э, нахь гуры1огъош1у зэрэхьуным Хьаджыбэч ильэс 40-м къехъу ет1ани 1оф диш1эжьыгъ. Джарэущтэу мыпшъыжьэу а ш1эныгъэлэжьышхор илъэпкъ фэлэжьагъ.\nАлфавитым изэхэтык1э-гъэпсык1э къызэрык1оу щытыгъ. Арапыбзэр дэгъу дэдэу зыш1эщтыгъэ Хьат1энэ Абдул къызэритхыжьырмк1э, ащ хьарыф 68-рэ хэтыгъ. Нэмык1хэми (С. Овчинников) зэрагъэунэфыгъэмк1э, алфавитым хьарыф 71-рэ къыубытыщтыгъэу ары. Нахь тэрэзэу къытш1ош1ырэр А. Хьат1анэм зыфи1орэ пчъагъэр ары. Джы непэ дгъэфедэрэ адыгэ алфавитри а пчъагъэм зэрэш1ок1ырэр хьарыфит1у ны1эп. Ежь Хьаджыбэч адыгабзэм хэт макъэхэр къыритынхэу хьарыф 63-рэ къыхигъэщыгъагъ, ау а пчъагъэм зэк1э макъэхэр къызэримыубытырэр къыгуры1уи, арапыбзэм хьарыфитф къыхихыжьыгъагъ. Джарэущтэу адыгабзэм хэт макъэхэр зэк1э къызэлъызыубытырэ алфавитыр Анцокъом ээхигъэуцогъагъ.\nХымабзэ горэм иалфавитк1э илъэпкъ ригъэджэныр Хьаджыбэч иджэгъуагъ. Ары ык1и къинышхо тырилъагъозэ ежь ыбзэ къигущы1ык1ырэ алфавитыр къызык1ыхихыгъагъэр.\nАу ет1ани диным мыштэ ыш1ырэ 1офэу алфавит зэрэзэхигъэуцуагъэмк1э илъэпкъэгъухэм ащыщыбэхэр лъэшэу къыпэуцужьыщтыгъэх, къенэкъокъущтыгъэх. Ахэм яхьыл1агъэу зэхэгъэуцуак1эм мырэущтэу ытхыгъагъ: «Мы хэгъэгум щызэрагъэфэгъэ адыгэбзэ 1елфыбэм нахьи Стамбол къырахыгъэ 1елфыбэ имыкъу къобэ-бжьэбэ пырэцэ хьарыф шхужьыщэ зэблэщы гъуаехэр нахьыш1у зы1оу пыльхэр къытхэтых».\nДжарэущтэу 1ушэу, акъылыгъэ хэлъэу хымэ алфавитым фыщытык1у фыри1эр нафэу къыри1этык1ыщтыгъэ, хигъажьэу къенэкъокъухэрэми ар апэуцужьын ылъэк1ыщтыгъэ.\nАдыгэмэ къак1эхъухьэрэ к1алэхэр Хьаджыбэч а алфавитымкЬ ригъэджэнхэу бэрэ гу1агъэ. Унагъо пэпчъ п1оми хъунэу къык1ухьэзэ ны-тыхэм ялъэ1ущтыгъэ, гъэсэныгъэм имэхьан, уасэу ащ и1эр къафи1уатэщтыгъэ, мыгъэсагъэхэу як1алэхэр къанэхэмэ зэрарышхоу ахэм къафахьырэр агуригъа1ощтыгьэ. «Шъуик1алэхэр сэжъугъэгъасэ шъуц1ыфымэ, ы1оу лъа1оу шъуауж итым сыд зыфешъумытыхэрэр?» — джарэущтэу ыгу е1эжьыгъэу итхылъ 1эпэрытх хитхагъ Хьаджыбэч. Ары шъхьае медрысэм къыч1ащынышъ, як1алэхэр урыс гьэсэныгъэм пагъощыным ты-ныхэр фэягъэхэп, гу тыраш1ыхьэщтыгъэп.\nГукъао нахь мыш1эми, адырэ алфавитхэу ыпшъэк1э зигугьу къэтш1ыгъэхэм афэдэу, Хьаджыбэч иалфавити щы1эныгъэм ч1ып1эшхо щиубытынэу хъугъэп. Ау гъэш1эгъоныр зэхэгъэуцуак1охэм къадэмыхъугъэр Хьаджыбэч къызэрэдэхъугъэр ары. Ежь зэхигъэуцогъэ алфавитымк1э бэдэдэ хъухэу таурыхъхэр, пшысэхэр, гущы1эжъыхэр, 1уры1упчъэхэр, адыгэмэ ятарихъ къыхэхъухьэгъэ хъугъэ-ш1эгъэ гьэш1эгъонхэр къытхыжьыгъэх. Мыхэм осэшхо дэдэ я1, сыда п1омэ илъэсишъэм къехъук1э узэк1ы1эбэжьымэ а лъэхъаным ц1ыфхэм къызэра1отагъэм тетэу апэрэу адыгэбзэ къабзэк1э ахэр къытхыжьыгъэх, наукэ зэфэшъхьафхэм адэлажьэхэрэмк1э а тхыгъэхэр ш1эныгъэ къэк1оп1эшхохэу щытых. Ыпшъэк1э къызэрэс1уагъэу, ыкъоу Нухьэ мыхэр зэк1э тиинститут къыритыжьыгьэх. Непэрэ адыгэбзэ тхык1эм тетэу Нухьэ зэридзэк1ыгъэхэри ахэм ахэлъых.\nАлфавитым щы1эныгъэм гъогушхо щимыгъотыгъэми, адыгэмэ тхэн-еджэнымк1э ар агъэфедагъ. Пстэуми зэльаш1э урыс-япон заом илъэхъан ащ к1онхэу Аскъэлае щыщхэу агъэхьазырыгъэ адыгэ дзэк1ол1 нэбгырипш1ым Хьаджыбэч иалфавитк1э тхэк1э-еджак1э зэрэригъэш1агъагъэр. С. Овчинниковым къызэритхыжьырэмк1э, а к1алэхэм ащыщхэр зэошхоу к1орэм къитхык1ыхэти, ежь абзэк1э къатхэщтыгьэх. Ахэм ащыщыгъэх Бэрэтэрэ Айдэмыркъан, Нат1экъо Пэзад, Хьэк1эко Пэзад, Еутых Къадыр ык1и Бэрзэдж Лыулыу.\nУрыс лэжьэк1о къызэрык1охэм сыдигьок1и Хьаджыбэч ныбджэгъуныгъэшхо адыри1агь. Урыс-Кавказ заом адыгэмэ къафихьыгъэ тхьамык1эгъошхом ахэр рыбгъэмысэнхэу зэрэщымытыр ащ дэгъу дэдэу къыгуры1ощтыгъэ. Ежьыри бэрэ иныбджэгъу урысхэм ахахьэщтыгъэ, адырэхэри ягуапэу ыдэжь къак1ощтыгъэх, бэрэ л1ы 1ушыр джэнджэшэгъу аш1ыщтыгъэ, зыгъэгумэк1ырэ 1офыгъуабэхэмк1э 1эпы1эгъу афэхъущтыгъэ.\nЕт1ани Хьаджыбэч зы сэнэхьат дэгъу и1агъэр 1эзэшхуагъэ. Унэ ц1ык1уит1оу и1эм язырэр 1эзэп1э-сымэджэщ унэ ыш1ыгъагъ. Ащ сымаджэхэм щя1азэщтыгъэ, ыгъэхъужьыщтыгъэх. Къэк1ырэуц зэфэшъхьафхэм хэш1ык1ышхо афыри1агъ, 1эзэгъу уцхэр ахиш1ык1ыщтыгъэ, ахэм фэкъулаеу ары1азэщтыгъэ. Ежьыр къулайцызэу псэущтыгъэми, ц1ыфхэм иш1уагъэ зэраригъэк1ыным сыдигъок1и пылъыгъ, фызэш1ок1ыщтымэ гугъэ1энэк1эу хэти ыдэжь 1уигъэк1ыжьыщтыгъэп.\nХьаджыбэч бзэш1эныгъэлэжь къодыягъэп, тхак1оуи щытыгъ п1оми ухэукъощтэп. Ар къэзыушыхьатырэр итхылъ-1эпэрытхэу къыдэмык1ыгъэр ары. Мыщ гупшысэ куу зыхэлъ тхыгъабэхэр дэтых, тарихъым, фольклорым яхьыл1эгъэ угъоигъэхэм нэк1убгъуабэхэр аубыты.\nФольклорым изы нэк1убгъо горэхэм мыщ фэдэ гущы1эжъхэр, гущы1э щэрыохэр 122-рэ хъухэу ахэтых. Ахэм ащыщых:\nП1э дагъэмэ пшъхьэ щыфэжь.\nЯфедэ ябгъэлъэгъу хъумэ къыошъугъух.\nУиягъэ як1ышъущтмэ къыпщэщынэх.\nАкъыл амал гъэк1ыжьыр къэлэм.\nАшъхьапэ хъун яп1о хъумэ уряпый.\nА1э уихьан аш1ош1ымэ тыгъужъых.\nЗянэк1э гук1эгъу зимы1эхэр хьайуан акъылых.\nОшъуапщэу блэк1ырэм уеджэк1э къыпфэгъэуцуна?\nАубырэр бысым аш1ы,\nнэмык1хэри. Мыхэм гупшысэ куухэр ахэлъых, акъыл зыхэпхын гущы1эх. Хьаджыбэч щы1эныгъэ гъогу хьылъэгъогу к1ыхьэ къык1угъ. Ежьыр лъэшэу гумызагъэти бэмэ агъэгумэк1ыщтыгъэ, къыдэмыхъухэрэм ыгуч1э нэсэу агъалэщтыгъэ. А зэк1эми Хьаджыбэч ипсауныгъэ зэщагъэкъуагъ, алэжьагъ. Мэлылъфэгъум и 5-м 1921-рэ илъэсым Хьаджыбэч идунай ыхъожьыгъ, зыдэсыгъэ къуаджэу Аскъэлае щагъэт1ылъыжьыгъ.\nЩэ1эфэк1э ренэу зилъэпкъ фэгумэк1ыгъэ ц1ыф гъэсэгъэшхом джырэк1э фатхыгъэу щы1эр мак1э, ау фатхынэу тапэк1э къэтыр нахьыб. Адыгэ просветительхэу зигугъу аш1ыхэу щы1эхэм а ц1ыфышхом ыц1э ахэгъэхьэгъэн фае. Т1эпызыгъэу щытми ащ и1эпэрытхыхэм якъыдэгъэк1ыни ыуж ихьэгъэн, нэк1убгъуишъэрэ шъэныкъорэм къехъоу зэдзэк1ыгъэ тхылъэу и1эри хэутыным фэгъэхьазырыгъэн фае. Ц1ыфмэ ш1у афэзыш1эрэм ш1у фыщылъ alo. Хьаджыбэч иш1уш1агъэхэр зэк1эхэмк1и нэрылъэгъу. Ащ къыпкъырык1ыгъэу игупсэгъэ къуаджэу Аскъэлае изы урам горэм Анцокъом ыц1эк1э еджагъэхэми дэгъугъэ.\nТэрэз шъыпкъ ц1ыф гъэсэгъэшхор къызыхъугъэр ильэси 155-рэ зыщыхъурэ мафэр игъэк1отыгъэу зэрэхагъэунэфык1ырэр. Ащ къеушыхьаты Хьаджыбэч иш1уш1агъэхэр ц1ыфхэм зэращымыгъупшагъэхэр, дахэк1э агу зэрилъыр, дахэк1э агу къызэрэк1ыжьырэр. Ар пстэуми анахь саугъэт лъап1.\nГуманитарнэ ш1эныгъэмэ апылъ Адыгэ республикэ институтым бзэмк1э иотдел ипащ, филологие ш1эныгъэхэмк1э доктор, профессор.\nАдыгэ макъ. Тыгъэгъазэм (декабрэм) и 4, 2001.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (20.07.2012)


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэхэм Дунае Адыгэ Хасэ зэхащэным игъо къэсыгъ\nАдыгэхэм Дунае Адыгэ Хасэ зэхащэным игъо къэсыгъ\nНепэ нэс Адыгэхэм Дунае Адыгэ Хасэ зэрамыIэр емыкIоу плъытэу хъущтэп, сыды пIомэ, шъхьэусыгъэу ащ фэхъугъэр макIэп, ау ахэм анахь шъхьэIэу къыхэдгъэщын тлъэкIыщт Адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэр дектатор шIыкIэм тетэу зэрэщытгъэхэр.\nАдыгэ хэкум уеплъымэ, Урыс-Адыгэ заом нэужьы, 1864 илъэсым щычIэдзагъэу Адыгэхэр шъхьэфитыжььгъэхэп ыкIи Урыс хэгъэгур дектатор шIыкIэм тетэу 1990 нэс кIуагъэ. Мы аужьырэ илъэс 20 а хэгъэгум зэхъокIынгъэхэр фэхъоу ыублагъ, демократием нахь факIоу ыублагъ. Шъыпкъэ, джыри ар дэгъу пIон плъэкIыщтэп ау нахьышIум факIо.\nАдэкIэ, хэхэсым уплъэмэ, Адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэр дектатор шIыкIэм тетыгъэх ау ахэми зэхъокIынгъэхэр афэхъоу ыублагъ, демократие гъэпсыкIэ техьэхэу аублагъ.\nМы зэхъокIынгъэхэу зыфэтIуагъэхэр Адыгэхэм агъэфедэн алъэкIыщт. Непэрэ дунаем къыдищтэу Дунае Адыгэ хасэ зэхащэн алъэкIыщт. Мыр Iоф IэшIэхэп ау ар ебгъэжьэн плъэкIыщт. Апэу мыщкIэ шъэгъэн фаер инициатив куп зэхэщэгъэн фае. Ащ хэтщтых Адыгэ хэкум ыкIи хэхэсым щыпсэухэрэм ялIыкIохэр. Мы купым дунае хасэм изэхэщэн агъэхьэзырыщт. Апэу хасэм гупщысэу иIэщтыр агъэхьэзырыщт ытIанэ политикэ, экономикэ, къэщэжьын Iофыр ыкIи нэмыкIхэм ехьылIагъэ програмэ агъэхьэзырыщт. Мыщ илъэс Iоф пылъ. Ащ нэужьым иапэрэ зэфэсыр зэхащэщт. Дунае Адыгэ Хасэм иапэрэ зэфэсыр Европэм щыпIшIымэ нахьышIу, сыда пIомэ, Адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм уаплъымэ Европэр ягузэгу ит, ущызэхэхьэныр нахь псынкIэ ыкIи нахь IэшIэх.\nИнициатив купым кIэщакIоу фэхъущтхэр зыфэдэщтхэр гъэнэфагъэ. Ахэр Адыгэ лъэпкъ Iоф пстэуми адэлажьэрэ хасэхэр ары (политикэ, экономикэ, къэщэжьын Iоф ыкIи нэмыкIхэр). Ащ фэдэ хасэу мэлажьэхэрэм ащыщых "Адыгэ Хэгъэгупсэхэр", "Адыгэ Хасэ АР", "Адыгэ Хасэ КъЧР", "Хасэ КъБР", "Адыгэ Зэгохьэныгъэ", "Адыгэ Зэфэс", "Адыгэ Хэкужъ", "Европэ Адыгэхэм я зэгохьэныгъэ" "Адыгэ Хасэ Калифорние", "Адыгэ Хасэ Израил", "Адыгэ Ныбджэгъу Хасэ Иордание". Мыхэм анэмыкIхэри щыIэх.


ЯIофшIэн агъэлъэшынэу къяджагъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 01.11.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nШъугу къэтэгъэкIыжьы псауныгъэм икъэухъумэн епхыгъэ Iофыгъохэм зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъохэр чъэпыогъум и 29-м къыщегъэжьагъэу зэрэщыIагъэхэр. Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъохэм мастер-классхэри къащызфагъэфедэ хъугъэ. Апэрэ медицинэ IэпыIэгъу зэраратырэ шIыкIэм аужырэр фэгъэхьыгъагъ. Джащ фэдэу Урысые Федерацием и Правительствэ ивице-премьерэу Татьяна Голиковамрэ Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Вероника Скворцовамрэ зыхэлэжьэгъэхэ семинар-зэIукIэгъуи тыгъуасэ щыIагъ.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет ипрезидиум изэхэсыгъо амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ягъэпытэн, шIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ хъарджэу ашIыщтхэм, технологие пэрытхэр къызыфагъэфедэхэзэ, медицинэ IэпыIэгъу ятыгъэным япхыгъэ Iофыгъохэм щатегущыIагъэх. Зэхэсыгъом ыпэкIэ Владимир Путиным Калининградскэ хэкум исхэм ащыщхэм зэIукIэгъу адыриIагъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным зэхэсыгъор къызэIуихызэ, амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ зэтегъэпсыхьэгъэнхэм\nмэхьанэшхо зэриIэр, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ зэхъокIыныгъэшIухэр зэрашIыгъэхэр къыхигъэщыгъ.\n«Шъолъырыбэмэ Iоф ащызышIэрэ врачхэм, медицинэ организациехэм, шIэныгъэлэжьхэм ыкIи нэмыкIхэм акIуачIэ зэхэлъэу Iоф зэрашIэрэм ар къыкIэкIуагъ. Джыри къасIомэ сшIоигъу гъэхъагъэу тиIэхэм такъыщыуцу зэрэмыхъущтыр, тапэкIэ тылъыкIотэн зэрэфаер, цIыфхэм яфэныкъуагъэхэм зэрахэхъо зэпытыр», — къыхигъэщыгъ Урысые Федерацием и Президент.\nПсауныгъэм икъэухъумэн нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ Владимир Путиным пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерстви, шъолъырхэми къафишIыгъэх.\n«Амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ары цIыфхэмкIэ анахьэу мэхьанэ зиIэхэр, нахь къапэблагъэхэр. ЦIыфхэм ядаохэм азыныкъо нахьыбэмэ лъапсэ яI. НахьышIум ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зыщызэримыхъокIырэ лъэхъаным ар нахь нэрылъэгъу мэхъу, — хигъэунэфыкIыгъ Владимир Путиным. — Псауныгъэм икъэухъумэн лъапсэу иIэр амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ары. Ахэм апшъэрэ мэхьанэ ятыгъэн фае. Ахэр шэпхъэ лъагэхэм анэгъэсыгъэнхэм пае хабзэм икъулыкъу пстэуми зэдырагъаштэу, шIуагъэ къытэу Iоф ашIэн фае».\nУрысые Федерацием и Президент пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ зэрагъэкIэжьыщтхэ шапхъэхэр аухэсыгъэх. Ахэр къызыфагъэфедэхэзэ, 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 10-м нэс шъолъырхэм регион программэхэр къыхахын ыкIи бэдзэогъум и 1-м нэс ахэр аштэн фае.\nКъэралыгъом ипащэ кадрэ ыкIи нэмыкI Iофыгъохэм яшъыпкъэу апылъынхэу ариIуагъ. Псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъом мылъку къыфыхэгъэкIыгъэнымкIэ пшъэрылъ заулэ афишIыгъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ язэтегъэпсыхьанкIэ Урысые Федерацием и Правительстви, Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерстви шъолъырхэм IэпыIэгъу аратын зэрэфаер агуригъэIуагъ.


Гъэтхэ губгъор къызэпагъаджэзэ… | Адыгэ Макъ\nГъэтхэ губгъор къызэпагъаджэзэ…\nТеуцожь районым игубгъохэм IофшIэныр ащыжъот. ЧIыопсыр нахь зыпкъ иуцуагъэшъ, дунайри къэфэбагъэшъ, механизаторхэм гъэтхэ губгъо IофшIэнэу зэтырихьагъэхэр агъэпсынкIэх. Ахэр зэрэзэхащэхэрэр зэдгъэшIэнэу районым мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ иагроном шъхьаIэу НатIэкъо Махьмудэ гущыIэгъу къызфэдгъэхъугъ.\n— Апэу губгъом тызехьэм тызфежьэгъагъэр бжыхьэсэ гектар 13880-у тиIэр (ар гъэрекIо тиIагъэм гектар 3000-кIэ нахьыб) гъэбэгъогъэным фэшI минеральнэ чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIэгъэныр ары. А IофшIэныр анахь охътэшIухэм тимеханизаторхэм мазэкIэ узэкIэIэбэжьмэ агъэцэкIэгъагъ.\nНепэ джыри бжыхьасэхэм ятIонэрэу минеральнэ гъомылэхэмкIэ яшIушIэх, гектар 12000-м ехъум аIэкIагъэхьэгъах, непэ-неущэу аухыщт. Ащ дакIоу бжыхьасэхэм цIыраужъхэу къахакIэхэрэри ахагъэкIодыкIых. Ащ фэшыхьат коц гектар 11542-у яIэм щыщэу гектар 2000-м ехъум, хьэ гектар 220-м, рапс гектар 740-м щэнаутхэр зэратыраутхэгъахэр. Джащ фэдэу хьацIэ-пIацIэхэр къахэмыхьанхэу, уз зэфэшъхьафхэм бжыхьасэхэр амыгъэсымэджэнхэу коц гектар 1845-ми, хьэ гектари 160-ми, рапс гектари 184-ми атыраутхагъэх.\n— Мы IофшIэнхэр анахь дэгъоу, игъом зыщызэшIуахыхэрэми ягугъу къэсшIын, — еIо НатIэкъом. – Апэ зыцIэ къесIощтыр фирмэу «Адыгейскэр» зыфаIоу Пщыдатэкъо Альберт зиагроном шъхьаIэр ары. Бжыхьэсэ гектар 4172-м анахь охътэшIухэм апэрэмкIи, ятIонэрэмкIи аммиачнэ селитрэр аIэкIагъэхьагъ, уцыжъхэри, хьацIэ-пIацIэхэри ахагъэкIодыкIыгъэх.\nЗичэзыу IофшIэнхэр щысэтехыпIэу ащызэхащэх Кушъу Рэмэзанэ зипэщэ фирмэу «Синдика-Агром». Ащ иагрономэу Пщыдатэкъо Юрэ чэщи мафи губгъом ит, чIыгулэжьхэм ахэт. Джары ябжыхьэсэ гектар 1703-м чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIэгъэнхэмкIи, нэмыкI IофшIэнхэр яшIэфыгъэнхэмкIи зэкIэми апэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэ зыкIалъэкIыгъэр. Джащ фэдэу зищытхъу Iогъэн фаехэм ащыщ хъызмэтшIапIэу «Шанс» зыфиIорэри (итхьаматэр Уджыхъу Юсыф), фермерэу Пэнэшъу Мурати.\n— Тапэрэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, мыгъэ гъэтхэ губгъо IофшIэнхэм язэшIохын нахь тыфэхьазыр. Трактор кIочIэшхохэу 195-м ехъу тихъызмэтшIапIэхэм яI. А пчъагъэр гъэрекIо тиIагъэм 26-кIэ нахьыб. Ахэр губгъом ихьагъэхэу ар къызэпагъаджэзэ Iоф ашIэ, — къеIуатэ агроном шъхьаIэм, — ятIонэрэмкIэ, къэрсэбанэу къэтIэтыгъэри нахьыб. ЯщэнэрэмкIэ, гъэрекIо бжыхьасэхэр макIэу зэрэтиIагъэхэм къыхэкIэу гъэтхэ лэжьыгъэхэр гектар 15000-м ащырапхъынэу хъугъагъэ ыкIи тыфырикъугъагъэп. Мыгъэ тиIофхэр нэмыкIых. КъызэрэсIогъахэу, мыгъэ тибжыхьасэхэр зэрэхъурэр гектар 13880-рэ, гъэрекIо тиIагъэм гектар 3000-кIэ нахьыб, жъокIупIэу тиIэм ызыныкъу, ар шапхъэхэм адештэ. Арышъ, джы гъэтхэ лэжьыгъэхэр зыщытшIэнэу къытфэнэжьырэр гектар 12000. Ащ щыщэу гектар 4000 фэдизым натрыфыр, 5400-м тыгъэгъазэр, гектар 400-м пынджыр, 1000-м ехъум соер ащытшIэщтых. Техникэу тиIэр зэкIэ губгъом ит, чIыгу гектар мин зытIущыр агъэушъэбыгъах. А пчъагъэм мафэ къэс гектар 500 – 600 къыхэхъо.\n— Тичылапхъэхэри хьазырых, — икIэухым къыхегъахъо НатIэкъо Махьмудэ. — Ахэм адыхалъхьащтхэ чIыгъэшIухэри къащэгъахэх. Натрыфымрэ тыгъэгъазэмрэ зэрэхалъхьащтхэ сеялкэхэри, ахэм Iоф языгъэшIэщтхэ механизаторхэри гъэнэфэгъахэхэу, губгъом ихьанхэм фытегъэпсыхьагъэх. ЗэкIэ тызпылъыр, тиамали зыфэдгъэIорышIэрэр республикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным тэри тиIахьышIу хэтлъхьаныр, тичIыгухэр гъэбэжъулъэ тшIынхэр, адырэ районхэм ауж зыкъитымыгъэнэныр ары.


AdygPlus - Circassian Blog: Мыекъопэ идэжь къыщычIатIыкIыгъэхэр Адыгэ Республикэм илъэпкъ музеим ратыжьыщтых\nМыекъопэ идэжь къыщычIатIыкIыгъэхэр Адыгэ Республикэм илъэпкъ музеим ратыжьыщтых\nАдыгэ Республикэм и Мыекъопэ район, къуаджэу Мэфэхьаблэ иIэгъо-блэгъухэм адэжь, тхьамэфитIум ехъугъэу Iоф щешIэ ООО-у «Артефакт» зыфиIорэм иархеолог купэу Ростов-на-Дону къикIыгъэм. УплъэкIун IофшIэнхэм нэбгырэ 300 фэдиз ахэлажьэ.\nАрхеологым и Мафэ шIэныгъэлэжьхэм къафэгушIонэу къэкIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат. Республикэм ипащэ къафэлъэIуагъ шIуагъэ хэлъэу Iоф ашIэнэу, цIыфлъэпкъым ихэхъоныгъэкIэ мэхьэнэ гъэнэфагъэ зиIэ лъэныкъуакIэхэр агъэунэфынхэу.\n«Непэ чIыгоу псэолъэшIын Iофхэр зыщыредгъэкIокIыщтхэм изытет зэрэтыуплъэкIурэм мэхьанэшхо иIэу щыт. Тикультури, титарихъи тэгъэлъапIэх, арышъ, хэхъоныгъэм игъогукIэ тылъыкIуатэзэ, тиблэкIыгъэ зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Ведомствэ пстэуми япащэхэм сялъэIу Адыгеим ишIэныгъэлэжьхэр мы чIыпIэм къыщычIахыгъэхэм нэIуасэ афашIынхэу, кIэлэеджакIохэмрэ студентхэмрэ экскурсиехэр афызэхащэнхэу», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАрхеолог-специалистэу Марат Бакушевым республикэм ипащэ нэIуасэ афишIыгъ мыотI псэупIэу щытыгъэм апэрэу къыщычIахыгъэхэм: урым керамикэм икъутафэхэр, етIэ гъэжъагъэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэу мы чIыпIэм къыщашIыщтыгъэхэм, гъучIым ыкIи мыжъо лъапIэхэм ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэу ежь лъэпкъэу щыпсэущтыгъэм епхыгъэ хабзэу щыIагъэхэм атетэу агъэфедэщтыгъэхэм. ШIэныгъэлэжьым къызэриIуагъэмкIэ, цIыфхэр мы чIыпIэм зыщыпсэущтыгъэхэ уахътэмкIэ зэфэхьысыжь гъэнэфагъэхэр къэдгъотыгъэхэмкIэ тшIынхэ тлъэкIыщт: ар тиэрэ ыпэкIэ я 5 — 4-рэ лIэшIэгъухэр ары. Джащ фэдэу пкъыгъохэмкIэ къэпIон плъэкIыщт чIыпIэрысхэр зыпылъыгъэхэр: чIыгулэжьыныр, былымхъуныр, Iэпэщысэхэм яшIын.\nАнахьэу археологхэм гугъапIэхэр зэрапхыхэрэр мычыжьэу щыт Iуашъхьэр ары. ЗэренэгуехэрэмкIэ, ащ ыныбжь псэупIэм шъхьадэкIы. Специалистхэм квадрат метрэ мин 35-рэ фэдиз ауплъэкIун мурад яI. Къагъотыхэрэр зэкIэ республикэм и Лъэпкъ музей ратыжьыщтых.


Республика Адыгея - Адыгеим къыщызэIуахыщт\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэ-рылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат ФГАУ-у «МНТК «Микрохи-рургия глаза» зыфиIоу академикэу С. Н. Федоровым ыцIэ зыхьырэм игенеральнэ директорэу, профессорэу, медицинэ шIэны-гъэхэмкIэ докторэу Александр Чухраевым ыкIи мы клиникэм икъутамэу Краснодар дэтым ипащэу Сергей Сахновым тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу адыриIагъ. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъ Адыгеим псауныгъэр къэухъумэ-гъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем.\nНэхэм зыщяIэзэхэрэ клиникэм икъутамэу Краснодар дэтым иIэзэпIэ-диагностическэ отделение республикэм къыщызэ IухыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм ыкIи Адыгеим щыпсэухэрэм ыпкIэ хэмылъэу яIэзэнхэмкIэ квотэхэм ахэгъэхъогъэным иIо фыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх.\n— Клиникэу «Микрохирургия глаза» зыфиIорэм икъутамэу Краснодар щыIэм иврачхэм Iофышхоу ашIэрэм, республикэм щыпсэухэрэм медицинэ IэпыIэгъу къазэрафэхъу хэрэм осэшхо фэтэшIы, ащкIэ ахэм тафэраз. Офтальмологием ылъэныкъокIэ зэпхыныгъэу ти Iэр дгъэпытэным, тиврачхэм яквалификацие хагъэхъон амал яIэным мэхьанэшхо етэты, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nФедеральнэ бюджетым къы тIупщырэ ахъщэмкIэ клиникэм икъутамэу Краснодар дэтым илъэс къэс республикэм щыпсэурэ нэбгыри 100 фэдизмэ IэпыIэгъу щагъоты. ШIокI зимыIэ медицинэ страхованием ифонд имылъ кукIэ блэкIыгъэ илъэсым Адыгеим ис нэбгырэ 700-м ехъу мэ яIэзагъэх, врачхэр уп чIэжьэгъу афэхъугъэх.\nАлександр Чухраевым къы зэрэхигъэщыгъэмкIэ, илъэсым къыкIоцI клиникэм ыкIи ащ икъу тамэу шъолъыр зэфэшъхьафхэм ащыIэхэм яврачхэм операцие мин 300 фэдиз ашIы, ахэм ащыщэу процент 82-м ыпкIэ апылъэп.\n— Республикэм Iоф зэрэ дэтшIэн тлъэкIыщт амал зэфэшъхьафхэр щыIэх. Зынэ узы хэрэм IэпыIэгъу афэхъу гъэным фэшI зисэнэхьат хэ шIыкIышхо фызиIэ специалистхэр Адыгеим къэдгъэкIонхэ тлъэкIыщт, шъо лъы рым Iоф щызышIэрэ врачхэр едгъэджэнхэ, телемедицинэм иамалхэр къызфэдгъэфедэзэ ахэм упчIэ жьэгъу тафэ хъун тлъэкIыщт, — къыIуагъ А. Чухраевым.\nМыекъопэ къэлэ сымэджэщым клиникэм икъутамэу Краснодар дэтым иIэзэпIэ-диагностическэ отделение къыщы зэIуахынэу агъэнафэ. Генеральнэ директорым къызэриIуа гъэмкIэ, илъэсым къыкIоцI операцие мини 8 фэдиз мыщ щашIын алъэкIыщт.\nДжащ фэдэу цIыфхэм Iэпы Iэгъу афэхъугъэным пае нэхэм уяIэзэным фытегъэпсыхьэ гъэ медицинэ оборудованиер къыздыхэлъытэгъэ мобильнэ комплексхэр агъэфедэнхэ амал щыI. Ащ ишIуагъэкIэ Адыгеим икъоджэ псэупIэхэм адэсхэр чыжьэу мыкIохэу Iэ пыIэгъу агъо тыщт. ЦIыфым ынэ изытет врачхэм ауплъэкIущт, ищы кIагъэмэ, нэгъунджэ къы фы ратхыкIыщт, нэмыкI фэIо-фа шIэхэр фагъэцэкIэщтых.\n25.12.2017 IэпыIэгъур нахь псынкIэным иIункIыбзэх\n28.11.2017 ИлъэсымкIэ шIоигъоныгъэ пшIыкIутф\n15.08.2017 ЩыкIагъэхэр дагъэзыжьынхэу афигъэпытагъ


Анахь дэгъоу зыгъэфедагъэмэ Адыгеир ащыщ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАнахь дэгъоу зыгъэфедагъэмэ Адыгеир ащыщ\nШъолъыр хэхъоныгъэмкIэ Правительствэ комиссием и Президиум (иштаб) изэхэсыгъоу видеоселектор шъуашэкIэ тыгъуасэ зэхащэгъагъэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ хэлэжьагъ.\nАр зэрищагъ Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Марат Хуснуллиным.\nГъогу псэолъэшIыныр зэрэкIорэм ыкIи мы лъэныкъомкIэ къэгъэлъэгъонэу щыIэхэм атегущыIагъэх. Урысыем иавтомобиль гъогу тедзэхэм ягъэпсын игугъу пшIын хъумэ, Марат Хуснуллиным къыкIигъэтхъыгъ охътэ кIыхьэм, 2035-рэ илъэсым нэс, телъытагъэу ахэмкIэ пшъэрылъхэр аухэсынхэ зэрэфаер. Урысыем исубъектхэм ялъэIу тхылъхэр мы илъэсым иIоныгъо мазэ и 15-м нэс атынхэу щыт.\n«Мы Iофыгъор зэхэфыгъэн фае чIыпIэхэм яхэхъоныгъэ, транспортэу ащызекIорэм ипчъагъэ къыдыхэлъытагъэхэу, объектхэр зэратыщтхэм ичэзыу, ахъщэу апэIухьащтыр зыфэдизыр ыкIи къыздикIыщтыр гъэнэфагъэхэу. Мы Iофыгъом изэгъэкIун пылъыщтхэр Урысыем транспортымкIэ иминистерствэрэ Урысые автодорымрэ. Шъолъырхэри мы IофшIэным чанэу къыхэлэжьэнхэ фае», — къыIуагъ Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэ.\nЗэхэсыгъом илъэхъан Марат Хуснуллиным къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, УФ-м и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ Фонд къыщыдэлъытагъ гъогу хъызмэтым тегъэпсыхьэгъэ мылъку тедзэу сомэ миллиард 15,7-рэ хъурэр. Мэхьанэшхо иI шъолъырхэм ащ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэхэр адэшIыгъэнхэм.\nУрысыем транспортымкIэ иминистрэу Евгений Дитрих игущыIэ зэхэсыгъор лъигъэкIотагъ. Административнэ Iофыгъохэр нахь къызэрыкIо зэрашIыгъэхэм ишIуагъэкIэ зигугъу тшIырэ лъэныкъом тегъэпсыхьэгъэ проектхэмкIэ зэзэгъыныгъэхэмрэ мылъкум игъэзекIонрэ япIалъэхэр агъэкIэкIын пшъэрылъхэр щытых. Мыщ дэжьым Адыгеир къыщыхагъэщыгъ УФ-м исубъектхэу процент 94-кIэ ыкIи нахьыбэу гъогу псэолъэшIынымкIэ пшъэрылъхэу зыфагъэуцужьыгъэхэр зыщагъэцакIэхэрэм.\nМы лъэныкъом тиреспубликэ анаIэ лъэшэу зэрэщытырагъэтырэр къыхэгъэщыгъэн фае. ГущыIэм пае, тишъолъыр Мыекъуапэ къэзыухьэрэ гъогу проектышхо щагъэцакIэ. Мыщ иапэрэ чэзыоу километри 9 хъурэр 2009-рэ илъэсым атыгъ. ЯтIонэрэ чэзыумкIэ псэолъэшIыным (километри 10,4-м) къыдыхэлъытагъ лъэмыдж зэпырыкIыпIи 3. 2022-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ ар аухынэу агъэнафэ. Ащ нэмыкIэу IофшIэнхэр ыкIэм щыфагъакIох псыхъоу Шъхьэгуащэ зыщызэпырыкIыщтхэу псэупIэу Тульскэм екIолIэщт гъогур.\n«Къоджэ псэупIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэ программэм игъэцэкIэн 2020-рэ илъэсым федеральнэ ыкIи шъолъыр бюджетхэм къахэхыгъэ мылъкоу сомэ миллион 211-м нахьыбэ пэIуагъэхьанэу щыт. ЧIыпIэ мэхьанэ зиIэ гъогуи 8 зэтырагъэпсыхьажьын ыкIи ашIын гухэлъхэр щыIэх.\nШъолъырым ихэхъоныгъэ-кIэ мэхьанэшхо зиIэ гъогу 17 агъэнэфагъ. Ахэм ащыщых: «Дахъо — Лэгъо-Нэкъэ бгы тешъу», «Гъозэрыплъ — Лэгъо-Нэкъэ бгы тешъу», «Мыекъуапэ къэзыухьэрэр», «Черниговскэр — Тыгъэмыпс», «Инэм — Адыгэкъалэ», «Тэхъутэмыкъуай — Козэт — Новэр — Яблоновскэр», «Шытхьалэ — Джаджэ — Дружба», «Краснооктябрьскэр — Къурджыпс — Дагестанскэр — Безводнэр», «Абдзэхэхьабл — Новосвободнэр», «Красногвардейскэр — Улап — Заревэр» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр.\n«Ыпэ титэу хэхъоныгъэ тшIыным игугъапIэ занкIэу епхыгъ гъогухэм яшIынэу лъэпкъ проектхэмрэ къэралыгъо программэхэмрэ къадыхэлъытагъэм. Ащ ишIуагъэкIэ шэпхъэшIухэм адиштэрэ ыкIи Iэрыфэгъоу щыт транспорт зэпхыныгъэ тиIэ хъущт. Ар — тапэкIэ хахъоу тиIэщтым изы къэкIуапIэу, непэ лъэшэу тынаIэ зытедгъэтын фаеу щытыр ары», — елъытэ Адыгеим и ЛIышъхьэ.


ИшIушIагъэ иорэдхэм къащежьэ | Адыгэ Макъ\nИшIушIагъэ иорэдхэм къащежьэ\nАвтор: Редакция\t/ 24.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nШIушIагъэр гум къыщежьэ. Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, Абхъазым изаслуженнэ артистэу, композиторэу Гъонэжьыкъо Аскэр иорэдхэр дунаим щэIух, иIофшIагъэкIэ гъашIэм къыщытхэт.\nИкъуаджэу Тэуйхьаблэ Гъонэжьыкъо Аскэр къытегущыIэ зыхъукIэ, лэжьэкIо хьалэлхэм ацIэ къыреIо. Янэкъо Исхьакъ иунагъокIэ къыригъэжьэнышъ, зэлъашIэрэ археологэу Тэу Аслъан, Хьэпэе зэшхэм, нэмыкIхэм якъэбар IупкIэу къызэрегъафэ. Ежь ехьылIагъэу зыгорэхэр зэбгъашIэхэ пшIоигъомэ, ансамблэ цIэрыIохэу «Налмэсым», «Ислъамыем» илъэс зэфэшъхьафхэм Iоф ащызышIагъэхэм уяупчIыныр нахь тэрэз.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» илъэс 18 Аcкэр хэтыгъ. Оркестрэм ипщынаоу лъэпкъ искусствэм фэлэжьагъ. Культурэм щызэлъашIэрэ пщынаоу, композиторэу, лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр зышIырэ Лъэцэрыкъо Кимэ игъусэу оркестрэм Iоф щызэдашIагъ.\nА илъэсхэр А. Гъонэжьыкъом щыгъупшэхэрэп. Хэгъэгум ишъолъырхэм концертхэр къащатызэ, лъэпкъ искусствэм нахь пыщагъэ хъугъэ.\n— Адыгэ орэдышъохэр гум къиIукIыщтыгъэх. Мэкъамэхэр зэзгъафэхэ сшIоигъоу тхьапэр къасштэщтыгъ, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ Гъонэжьыкъо Аскэр. — Ащ фэдэ уахътэм къыбгот цIыфым мэхьэнэ ин иI.\nА. Гъонэжьыкъом апэу упчIэжьэгъу ышIыгъэхэм Лъэцэрыкъо Кимэ ащыщ. Адыгэ орэдышъохэр оркестрэм пае зэригъафэхэу зеублэм, ишIэныгъэ къыхьыщтыр нахь зыдишIэжьы хъугъэ. Лъэпкъ орэдышъоу «Губгъом ис тхьаркъохэм» язэгъэфэн уахътэу тыригъэкIодагъэр бэп. Орэдышъо макъэу ыгу «щычэрэгъухэрэм» тамэ ариты шIоигъоу усэхэм алъыхъоу фежьагъ.\nМырзэ Дзэпщ игущыIэхэм атехыгъэ орэдхэу Аскэр ыусыхэрэр «Ислъамыем» иконцертхэм ащыIущтыгъэх. «Си Адыгеир» нахь къахигъэщыщтыгъ.\nАдыгэ кIалэхэм, пшъашъэхэм, тикъушъхьэ жэкIэфхэм ядэхагъэ орэдым къыщыпIотэныр зэрэхъопсагъор Аскэр къыIощтыгъ.\nКомпозиторым орэд хъущт усэр зигъотыкIэ, чэщым мы-чъыеу къыхэкIы. ЫнапIэхэр зэтырилъхьагъэхэми, ыгукIэ рэхьатырэп. Быныр ымыгъэгумэкIэу къызыщэкIошъы, тхьапэмрэ къэлэмымрэ къештэх. «КъакIоба, къакIоба, сыуажэ» зыфиIорэ орэдыр Адыгэ Республикэм имызакъоу, Къэбэртэе-Бэлъкъарым къыщаIоу зызэхэтэхым, Аскэр музыкальнэ искусствэм куоу зэрэхэуцощтыр пшIэнэу щытыгъ.\n— Сэ Налщык сыщэпсэу, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артисткэу Тхьэгъэлыдж Светланэ.\n— «КъакIоба, къакIоба, сыуажэ» зыфиIорэр сиконцертхэм сыдигъуи ахэсэгъахьэ. Мэкъамэр дахэ, гущыIэхэм узыфащэ.\nАдыгэ Республикэм икIыхи апэу концерт Израиль къыщызытыгъэхэр Адыгеим инароднэ артистхэу, Абхъазым изаслуженнэ артистхэу Нэхэе Тэмарэрэ Гъонэжьыкъо Аскэррэ. Тилъэпкъэгъухэм пчыхьэзэхахьэр мэфэкI шъыпкъэм фагъэдагъ. Адыгэ джэгушхокIэ ар аухыгъ.\nАскэр ныбджэгъукIэхэр Израиль щыриIэхэу мэпсэу. Гъыщ ТIолал къылъэкIо, пщынэ зэтегъэпсыхьагъэр шIухьафтын къыфишIыгъ.\nА. Гъонэжьыкъомрэ ТI. Гъыщымрэ зэгъусэхэу пщынитIукIэ адыгэ орэдхэр къырагъаIохэу зызэхэсэхым, лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ нахь къыспкъырыхьагъ. «ЗэфакIор», «Уджыр», нэмыкIхэри дахэу агъэжъынчыгъэх.\nАдыгэ культурэм и Дунэе фестивальхэу Мыекъуапэ щыкIохэрэм заулэрэ сахэлэжьагъ, — къеIуатэ Гъыщ ТIолал. — Лъэшэу сэгушIо синыбджэгъу ишIуагъэ-\nкIэ адыгэ чIыгум сыгукIэ нахь пэблагъэ сызэрэхъугъэр.\n— «Ислъамыем» сыхэтэу адыгэ музыкэм нахь фэщагъэ сыхъугъ, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ А. Гъонэжьыкъом. — Художественнэ пащэу, композитор цIэрыIоу Нэхэе Аслъан IэпыIэгъу къысфэхъузэ, сиорэдхэр артистхэм концертхэм бэрэ къащаIощтыгъ. ОшIа, узыпылъ Iофыр зэрэлъыкIуатэрэр зыплъэгъукIэ огушхо.\nМэщбэшIэ Исхьакъ, Цуекъо Джэхьфар, Бэрэтэрэ Хьамид, нэмыкIхэм ягущыIэхэм атехыгъэ орэдхэр Аскэр ыусыгъэх. Бэгъ Нурбый Тэуйхьаблэ ехьылIэгъэ усэу икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэр орэд дахэ хъугъэ.\nКомпозиторым Iоф зыдишIэрэ усакIом имэхьани цIыкIоп. Хьакъунэ Заремэрэ А. Гъонэжьыкъомрэ зэдаусыгъэхэр пэсэрэ лъэпкъ орэдхэм афагъадэх. «ТызэхэкIыжьы», «Сыд силажьэр?», фэшъхьафхэри гумрэ псэмрэ яорэдых.\n— Синасып къыхьи, Гъонэжьыкъо Аскэр Iоф дэсшIагъ, — къеIуатэ Хьакъунэ Заремэ.\n— ГущыIэм макъэу хэтыр псынкIэу къыгурэIо, зэхехы, орэдышъом щыщ ешIы.\n— Гъонэжьыкъо Аскэр иорэдхэр къасIохэ зыхъукIэ, лъэпкъэу сызыщыщыр, сиадыгабзэ ибаиныгъэ, орэдым кIуачIэу иIэр сыгукIэ зэхэсэхых, — тизэдэгущыIэгъу къыхэлажьэ Урысыем изаслуженнэ артисткэу, Адыгеим инароднэ артисткэу ХъокIо Сусанэ.\n— ИскусствэхэмкIэ республикэ колледжыр къэсыухыгъэу пщынаоу «Ислъамыем» сызаштэм, сыришыпхъум фэдэу къыздэгущыIэщтыгъ, ишIогъэшхо къысигъэкIыгъ, Аскэр сыфэраз, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Лъэцэр Светланэ.\nГъонэжьыкъо Аскэр унэгъо дахэ иI. Ишъхьэгъусэу Розэрэ ежьыррэ шъэуитIу зэдапIугъ. Руслъани, Ринати пытэу алъэ теуцуагъэх, унагъохэр яIэх.\nАскэр, непэ уимэфэкI маф. Гуфэбэныгъэ къыпфытиIэу тыпфэгушIо. МэщфэшIу Нэдждэт, Болэкъо Аслъан, Къумыкъу Щамсудин, Едыдж Мэмэт, Нэхэе Тэмарэ, Хьакъунэ Заремэ, нэмыкIхэри шIоу щыIэр къыбдэхъунэу, бэгъашIэ ухъунэу гъэзетымкIи къыпфэлъаIох. Опсэу, Аскэр!


Адыгэм идунай. Зэхэт Арап ПщыпIэхэр — Адыгэ макъ\nАдыгэм идунай. Зэхэт Арап ПщыпIэхэр\nРедактор 21.07.2020 21.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэхэр зэрымыс къэралыгъо щыIэжьэпщтын. ЧIыгужъым егъэзыгъэкIэ зылъапсэ щизычыгъэ силъэпкъэгъухэр дунаим щыхэтэкъуагъэх. Илъэс 15 хъугъэшъ IэкIыб хэгъэгухэм ащыпсэурэ адыгэхэм якъэбар гъуазэ сызыфэхъурэр, лъэпкъ зэфэс инхэм сызахэлажьэрэр, къэралыгъуакIэ къызэIусэхы зэпыт.\nЕтIани ахэм зырыз-тIурытIоу унагъохэр арысхэп. IофшIапIэ, еджапIэ, аужыпкъэрэм, шъхьэегъэзыпIэ лъыхъухэу нэбгырэ зытIущэу мэкощыхэшъ, ахэм нэмыкIхэр акIэлъэкIожьых. Куп инкIаехэу, зы лъэпкъ Хасэ зэхаугъоягъэми икъунхэу нэужым зыдэкIогъэхэ къэралыгъуакIэм щэтIэмых. Ащ фэдэу зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор Зэхэт Арап ПщыпIэхэр ары. Сыдэущтэу адыгэхэр мы къэралыгъом кощыгъэха? Нэбгырэ тхьапша исыр? Бзэр, хабзэр къаухъумэн алъэкIа? СигущыIэгъоу Чэтэо Марыуан илъэс 14 хъугъэу Эмиратым щэпсэу. ИсэнэхьаткIэ инженер-архитекторэу мэлажьэ, ау бзэ зэгъэшIэным, бзэ зэхэтыкIэм шIогъэшIэгъонэу апылъ, адыгабзэкIэ десэхэр къетых. Интернетым иамалхэр згъэфедэзэ ащ сыдэгущыIагъ. Мы пандемие лъэхъаным IэкIыбым тыкIошъурэп, ау тилъэпкъэгъухэм адэтшIырэ зэпхыныгъэхэр дгъэгъуащэрэп, интернетыр ащкIэ тиIэпыIэгъу.\n— Марыуан, лъэшэу сигуап уахътэ бгъотыгъэу мы зэнкIэ зэдэгущыIэгъум укъызэрэхэлажьэрэмкIэ. Адыгэ хэкум къыбгъодэкIэу Зэхэт Арап ПщыпIэхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм зэкIэми шIуфэс сэлам фабэ ясэхы. Апэ мы узэу къекIокIырэм ыпкъ къикIэу шъуикъэбар сыкъыкIэупчIэнэу сыфай.\n— Опсэу, Светлан. Сэри сигуапэу тихэку щыпсэухэрэм сэлам фабэ ясэхы. Тыгухэр тэ а лъэныкъом щыIэ зэпыт. Мы Эмиратыр зэфэшъхьафэу пщыпIиблэу гощыгъэ. Ахэм зэкIэми зы хабзэ горэ рагъэкIокIы. Ащ фэшъуашэу тэпсэу мы коронавирусым илъэхъан. Уеплъымэ, тэ тадэжькIэ тIэкIу нахь рэхьат. Арэу щытми, укъекIокIын узыфитыр мафэрэ ары, чэщрэ тишIыхьагъэу тис, пчыхьэ зыхъукIэ зэкIэ агъэпытэ. Тэри, шъыпкъэу пIощтмэ, зыгорэм тыкIонэу тыгуIэрэп, тызфэсакъыжьы.\n— Тилъэпкъэгъу нэбгырэ тхьапша Эмиратым щыпсэурэр? Сыдэущтэу ахэр мы хэгъэгум ифагъэха?\n— Мыщ адыгэу исхэр хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къарыкIыхи, лэжьакIо къэкIуагъэхэу ары зэрэщытыр. Сирием нахьыбэр къикIыгъ. Джоланым щыкIогъэ зэо-зэпэуцужьым ыуж тыкъэкIуагъ. Джырэ заом къыхэкIыгъэхэри щыIэх. Джащ фэдэу Иорданием, Тыркуем, Хэкужъми къарыкIыгъэхэр ахэтых. Пстэури IофшIэн лъыхъухэу къэкIуагъэх. ЗэкIэмкIи адыгэ нэбгырэ минитIу фэдиз Зэхэт Арап ПщыпIэм щэпсэу. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм тадэсэу мыщ тыщэпсэу. Сэ сыздэщыIэм Фуджейра ыцIэр. Сэ сиунагъо нэмыкIэу мыщ зы адыгэ унагъоу Хъуажъхэр щэпсэух. ПщыпIэхэр зэпэчыжьэх, ау тызэхахьэ, тызэкIэлъэкIо. Куп зэхахьэхэри тэшIых, тызэнэсы, нэбгырэ зырызэу зыгорэущтэу тызэIукIэщтыми, амал зэрэдгъотэу, тызэлъэIэсы, унагъохэмкIи тызэлъыкIохэу мэхъу.\nЗагъорэ е Дубаи, Абу-Даби (ахэр анахь кIуапIэх, анахьыбэ зыдэсхэ пщыпIэх) унагъохэмкIэ тащызэфэзы. Унэгъо 40 — 50 фэдизэу къекIуалIэхэу мэхъу. Хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, ныбжьыкIи тызэхэтэу мафэхэр зэдэтэгъакIо. Ау джы мы коронавирусым зы цIыф ыгъэхъыерэпышъ, унэмэ тарыс. Узэхэхьан уфитэпышъ, унэм тисэу тшIэщтыр зэкIэ тэшIэ, тэпсэу.\n— Сыд фэдэ IофшIэна жъугъэцакIэхэрэр? Сыд фэдэ сэнэхьата шъуIэкIэлъхэр?\n— Анахьыбэу исхэр инженерых, мыщ илъэс 40-м ехъугъэу щыпсэухэрэр щыIэх. Сэ илъэс 14 хъугъэ сыкъызыкIуагъэр. Сэри сыинженер. Компание горэм сыритхьаматэу сэлажьэ.\n— Дэгъоу адыгабзэ ошIэ.\n— Сирием тыщыпсэу зэхъум, куп инэу тызэхэсыгъ. Джоланым хахьэщтыгъэ Къунейтрэ районым чылэ 13 тыхъухэу, нэмыкI лъэпкъи къытхэмысэу, тиныдэлъфыбзэ дэгъоу дгъэфедэу тызэхэсыгъ. Тыбзи тихабзи щыкIагъэ имыIэу тызэхэтыгъэх. Мэфих заом ыуж ащ тыкъикIи, Шам тыкъэкIуагъ. Ащыгъум сэ илъэс 13 горэ сыныбжьыгъ. Дамаск тыкъызэкIом, къэлэ Iужъум дэсхэм тэ мэкIэ дэдэу такъыхэхьагъэти, зэфэшъхьафэу чIыпIабэмэ татегощагъэу, унагъохэри тIэкIу зэпэчыжьэ хъугъэх, тыкъызхэхьагъэхэми яхабзи ягъэпсыкIи шъхьафыгъэ, ахэм уадимыштэуи упсэушъущтэп. Ябзи нахь къыттекIо хъугъэ. Тыбзэ зэкIакIоу ежьагъ, тихабзэхэри тIэкIу тIэкIэкIыгъэх.\n— О убзэ зэкIэкIуагъэ иIэп.\n— Тэ тицIыкIугъом щегъэжьагъэу адыгабзэ нэмыкIкIэ тыщыгущыIагъэп унэм. Мары мы тыздэс ПщыпIэу Фуджейрэ тизэкъуабзэу тыдэс, къызэрэсIуагъэу, тэщ нэмыкIэу Саудием щылажьэщтыгъэ врач унагъоу Хъуажъхэм анэмыкI зы адыгэ гъунэгъу тиIэп.\n— Ащыгъум о уянэ— уятэмэ адыгабзэр зэрэуагъэшIагъэм фэдэу уикIалэмэ ябгъэшIэшъугъэпщтын?\n— Сэ зы пшъашъэрэ зы кIалэрэ сиIэх. Пшъашъэм дэгъоу ешIэ, ау кIалэм футболыр ешIэ бзэм нахьи. Пшъашъэм ыцIэр Раза, кIалэм ыцIэр Андзор.\n— АдыгэхэмкIэ сыдэущтэу шъузэдэлажьэра, Адыгэ Хасэ шъуиIа?\n— Мы хэгъэгум игъэпсыкIэкIэ, Хасэ хэхыгъэ IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэмкIэ зэхэпщэн уфитэп. Адэрэп. Тэ хэхыгъэу зы унэ горэм тыщызэфэсынэуи ащ фэдэу зы чIыпIэ тиIэп. Шъхьаем, зэрэтлъэкIырэмкIэ мы бзэ Iофым пае тызэкъоуцо. Мыщ зы бзылъфыгъэ чан горэ щытиI. ЛIыбзыу Яра. «Эмиратым и Сэтэнайхэр» ыIуи, ащ куп зэхищагъ. А купым зэIукIэгъухэр, адыгэбзэ десэ къэтыпIэхэр къытфегъэпсых. Ярэ университетым щэлажьэ, ахэм агурыIуи, чIыпIэ къаIихи, бэрэскэшхорэ, ежьхэр мылажьэхэ зыхъукIэ, тэ тыкIоти бзэмкIэ щедгъаджэщтыгъэх. Мы сэ сыздэсымрэ Дубаирэ км 270-рэ мэхъу азыфагу. Ау сыдэмышъхьахэу сыкIоти, бзэмкIэ къыщезгъаджэхэти сыкъэкIожьыщтыгъэ. Шъхьаем, мы коронавирусыр къежьи, цIыф зэхахьэхэр хъущтхэп аIуи, ари зэфашIи, тымыкIожьышъу хъугъэ. ЕтIанэ кIо къэтыугупшыси, Ярэ ичаныгъэкIэ, шхапIэ горэм тыгурыIуи, джащ бзэ зэгъэшIэн гупчэ къыщызэIутхыгъ. Ау кафехэм язэфэшIын уахътэри къэси, джы унэмэ тарытIысхьагъэу, онлайн егъэджэнхэр тIэшIых. Программэу «Зум» зыфиIорэмкIэ тхьэмафэм тIо сыхьатитIу фэдизэ бзэр зэтэгъашIэ.\nАщ нэмыкIэуи, видео-зэIукIэ тхьэмафэм зэ тэшIы, ныбджэгъу заулэ бзылъфыгъи хъулъфыгъи тызэхэтэу мы бзэ зэгъэшIэн Iофхэм тарэгущыIэ. Ащ Израилми, Америкэми, Тыркуеми, Иорданиеми ащыщхэр къыхэлажьэх ыкIи зэ усэ хъун, зэ тхыгъэ горэ хъун, къитэдзэхэшъ тыкъяджэ, гущыIэу хэтхэм къарыкIыхэрэр зэхэтэфы.\n— Практикэ шъошIы, ара?\n— Ары, шъыпкъэ дэдэу къэпIуагъ. Ащ фэдэу ары. Ари тхьэмафэм зэ етэгъэкIокIы. КIо зэрэтлъэкIырэмкIэ, джа бзэ ухъумэныр ары тигугъэр. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, мы бзэр зэзгъашIэхэу нахь гугъу къыфелIыхэу къекIуалIэхэрэр бзылъфыгъэх. Арышъ, зы нэбгырэп бзэр зэдгъашIэрэр. Унагъом едгъэшIагъэу мэхъу, ибынхэми ядгъэшIагъэу мэхъу. Лъэшэу сигуап пымычыхэу, дэгъоу пIалъэм тефэу къекIуалIэх, тызэхэтIысхьэшъ, мыщ фэдэу пIалъэм тефэу етэгъэкIокIы.\n— Ары, ныдэлъфыбзэр нымэ аIушъолъхьэ, ахэм ялъфыгъэхэм ар аIэкIагъэхьажьыныр ары джы пшъэрылъыр. Адыгэ Хэкум укъэкIуагъэу щыта?\n— Адыгэ хэкум зэп сыкъызэрэкIуагъэр. Апэ дэдэ 1986-рэ илъэсым сыкъэкIогъагъ. Сирием Адыгэ Хэсашъхьэми сыхэтыгъ тIогъогогъо. Апэрэу ары сыкъызэрэкIогъагъэр лIыкIоу Хасэм ыцIэкIэ. Къэбэртаем сыкъэкIогъагъ. Налщык мэфипшIэ тыщыIагъ. 1990-ми сыкъэкIуагъ, ащ къыкIэлъыкIорэ илъэсхэми заулэрэ сыщыIагъ. Аужырэу сызыкIуагъэр илъэсищ горэ хъугъэ. Джыри сыкIон фаеу щыт. Мы коронавирусыр зэ зэшIокIымэ, тыкIон. Зы Iоф горэхэр адыкIэ дгъэпсы тшIоигъоу ары тыкъызфакIорэр.\n— Iофыр пIомэ сыд къибгъэкIырэр? Бизнес пая? Лъэпкъ Iоф пая? Хэкум сыд шъузэрэщыгугъырэр? Шъуепхыгъэнэу шъуфая?\n— Тэ тызщыгугъырэр бэ, къыддэхъущтыр тшIэрэп нахь. КъыдгурэIо хабзэри, ащ къинхэри зэрэхэтыр. Мы тызщыпсэурэм къикIыгъэ адыгэхэу, хьазырэу мылъку аIэкIэлъэу зы нэбгырэ заулэмэ унэхэр хэкум щащэфыгъэх, мыщ яIофхэр щаухыхэмэ занкIэу ащ екIужьынхэшъ, ащ щыпсэужьынхэу фаех. Ащ нэмыкIэу мары, сэ паспорт бэшIагъэуи сIыгъ. АдыкIэ зы чIыгу горэ шапсыгъэ къуаджэхэмкIэ Пэнэхэс щытыубытыгъэу, гектар 25-рэ хъоу тIыгъ. Ащ игугъу къэсшIы сшIоигъу. Тэ нэбгырэ заулэ тызэхэтэу хапIэ ащ щыдгъэпсы тшIоигъу. Планхэри зэкIэ хьазырых, гощыгъахэх ыкIи уни 150-рэ тефэнэу, гъогухэри, еджапIэхэри, сабый IыгъыпIэхэри, зыщыджэгущтхэри зэкIэ хэхыгъахэу, план шIыгъахэу тиI а чIыгоу тыубытыгъэмкIэ. Шъхьаем, а чIыгур мэкъу— мэщым тегъэпсыхьагъэу щыт. Тхылъхэр джы чIэтлъхьагъэх ыкIи хъугъахэ фэдэуи къытаIо. Унэ хапIэ хъунэу, мэкъумэщ чIыгоу щымытыжьынэу, унэ тепшIыхьан уфитэу хъуным тежэ. Тэхъутэмыкъое районым Iофхэр щекIокIых, инженерэу Дэрбэ Руслъан Iофыр тфызэрегъакIо. Чылэм дэс кIалэхэри къыддэIэпыIэх. КъаIуагъэр Iофхэр зэшIокIыгъэу ары.\n— Унэхэр шъущэщта? Хьауми шъо шъуарысыщта?\n— Тэщ пай зыкIэтшIыщтхэр. КъэсIуагъэба, пенсие тыкIомэ тихэку тыкъэкIожьы тшIоигъу. Iахь-Iахьэу чIыгур дгощыгъэ унэхэр тетшIыхьанхэу. Ащ Эмиратым исхэм язакъоп хэтыр. Мы проектым хэлажьэх Сирием, Америкэм, Тыркуем, Иорданием ащыщхэри. ЧIыгу Iахь пэпчъ зием ацIэхэри тхыгъэх. Унэу тырагъэуцощтхэр зыфэдэхэри проект шIыгъахэх.\n— Ащыгъум я 2-рэ Мэфэхьаблэ хъущтба? Проект гъэшIэгъон ыкIи тилъэпкъыкIэ тыкъыгъэбаищт.\n— Ары, ащ фэдэ хъущт. КIо шъукъыддеIэ тшIоигъу. Тхьапэхэмрэ сыдрэ нахь шIэхэу зэшIокIынэу. Илъэсрэ ныкъорэ хъугъэ зызекIохэрэр. Iофыр зэпхыгъэр хабзэр ары. ЗэкIэ шапхъэм тетэу тэшIы, ау нахь псынкIаIоу Iофыр зэпыфэгъагъэмэ дэгъугъэ. Дэгъу зэпыфэмэ. Адыгэ унагъохэр зэхэсхэу дахэ хъущт.\n— Марыуан, «Хасэ къызэIутхышъурэп» пIуагъэ, ау зэ тызызэдэгущыIэм, «Черкес культурэ гупчэ фэдэу е урысые культурэ унэ Эмиратым къыщызэIуихыгъагъэмэ, ащ тычIэуцощт» пIогъагъэ. Сыд мы Iофым рыкIорэр?\n— Ахэри типлан. ШъыпкъэмкIэ, ыуж тит. Ау сшIэрэп къыддэхъущтмэ. Урыс консулыр Дубаи щыI. Тэ паспорт зыIыгъэуи бэ къытхэт. Тэ Урысыем тырицIыфы фэд. АщкIэ тыдэгущыIэ. ЯтIуагъ чIыпIэ горэ къытатынэу. Ау ар къызэIупхын зыхъукIэ, бэ ищыкIагъэр, ахъщэрэ сыдрэ. АдыкIэ зыгорэ къэгущыIэгъагъэмэ Хэкум къикIэу, ишIуагъэ къэкIоныгъэу сеплъы. Мы хэгъэгум Урысые лIыкIо гъэIорышIапIэу итым зэ адыгэ кIалэ горэ чIэсыгъ. Лъэшэу тиIэпыIэгъугъ, тыIукIэщтыгъэ. Ау ыгъэзэжьыгъ. Шам Урыс культурэ гупчэ дэтыгъ, ащ адыгэхэм лъэпкъ къашъохэри щызэрагъашIэу, бзэ зэгъэшIэным щыпылъхэу, урысыбзи щызэбгъэшIэшъунэу щытыгъ. Тыфай урысыбзэри тшIэнэу. Хэкум дгъэзэжьымэ ари тищыкIэгъэ дэдэщт. Тэ мы адыгабзэм изэкъуагъэп, тиныбджэгъу горэ Къэбэртаем къыщеджагъэу ащ урысыбзэкIэ тыригъаджэщтыгъэ. Сэри еджэхэрэм сахэтыгъ. Арышъ, а проектыри щыдгъэзыерэп, гугъоу тиIэр ащкIэ кIуасэрэп.\n— Сыдэущтэу нэмыкI Адыгэ Хасэхэм шъуяпхыгъа? НэмыкI хэгъэгухэм арытхэр ары зыфасIорэр. Зэ Дунэе Адыгэ Хасэм изэIукIэ горэм къыщаIогъагъ Эмиратым исхэр къытхахьэхэ ашIоигъу аIуи. Шъыпкъа?\n— Тэ Хасэ тиIэп, арышъ, хабзэм тетэу тяпхыгъэн тлъэкIыщтэп. Тэ тыкъашIэу тырамыгъэблагъэмэ, тыкIошъущтэп. Ау сидыгъокIи тыхьазыр, сыд фэдэу тыхэлэжьэшъумэ, тыкIон, тахэлэжьэн. Сэ заулэрэ Тыркуеми, Германиеми адыгэ бзэ шIэныгъэ конференциехэм сарагъэблэгъагъ. Адыгабзэм сыдэлажьэба. Адыгэ тхакIохэм ятхылъ пчъагъэхэр сэ арапыбзэм ислъхьагъэх. МыщкIэ шъыпкъэм уфаемэ, зы IофыгъуитIу къасIо сшIоигъу. Тэ адыгабзэу тызэреджэрэр джа кириллицэкIэ тхыгъэр ары. Ау хьарыфхэм ахэлэжьыхьэгъэн фаеу сеплъы. ЦIыфхэр тIэкIу пэчыжьэу бзэм зышIыхэрэр гущыIэхэр зэрэкIыхьэхэр ары, ахэр компьютеркIэ зэшIопхышъунэу щытэп. Мэкъэгъэхъыеу хэтхэм ятхыбзэ зэблэхъугъэн фае. Джы «ы» зыфэпIощтхэр, мары «адыг» зыпIокIэ джы «д-м» къыкIэлъыкIорэ мэкъэзещэм тэрэзэу уеджэным пае, хьарыфитIу зэпыпшIэн фае. «Ы-р» джы гущыIэу зыхэмыт щыIэп, тIо-щэ къыхафэуи мэхъу, ар зы тхьабзэ цIыкIукIэ зыгорэущтэу зэхъокIыгъэмэ, гущыIэхэр нахь кIако хъущтых. Мары арапхэми, тыркухэми ащ фэдэхэр яIэх. ГущыIэхэр кIакомэ, нахь псынкIэу укъяджэшъущт. ГущыIэр кIыхьэ хъумэ — апэрэ тхыбзэм уфежьэнышъ, ыужырэм унэсыфэ нэс уегъэпшъы. Ащ фэдэу шIыгъэмэ джадэу ишIуагъэ къэкIощт.\n— ДАХ-р адыгэхэмкIэ зы тхыбзэ тиIэным дэлажьэ. Ар зэхэпхыгъа?\n— Ари дэгъу, къызэрэсIуагъэу, адыгабзэкIэ тхыгъэ тхылъхэр, пшысэхэр арапыбзэм исэгъахьэх. Къэбэртэе IорыIуатэрэ усэрэ, гущыIэм пае, мы уахътэм зэсэдзэкIых. Сэ сыабдзах, ау къэбэртэе псэлъакIэри, тхыкIэри къызгурэIох. ТIэкIу ухаплъэмэ, типсэлъакIэхэр зи зэрэзэтекIырэ щыIэп. ЯкъэIуакIэ тIэкIу зэтекIыми, тIури зы. Ащ фэдэу тхыбзэхэр зэфэдэмэ, ар апэрэ лъэбэкъоу адыгэхэм зы тхакIэ яIэнымкIэ хъущт.\n— Марыуан, гупшысэ гъэшIэгъонхэр къиоIотыкIых. Мы коронавирусыр тыухынышъ, зы фестиваль дахэ горэм тыщызэIукIэнэу сэгугъэ.\n— Джа Дубаи университетым егъэджэнхэр щыдгъакIохэ зэхъум, ащ фэдэ фестиваль ин щытшIыгъагъ. Мы илъэсым икъихьагъугъ ар зытефэгъагъэр. Тиадыгэ ныбжьыкIэхэми адыгэ шъуашэхэр ХэкумкIэ щарагъэдыхи, адыгэ джэгум хэлэжьэгъагъэх. Адыгэ лъэпкъ зэфэс горэ тшIын, ори укъедгъэблэгъэн. Сыд фэдэми тэ мары сидыгъокIи Сирием тызэрисэуи тилъэпкъы ыбзи ихабзи зэрэтлъэкIэу зетхьан тлъэкIыгъ, тызэрэадыгэр тымыгъэгъуащэу, дунаир мыкIодыжьыфэ тыпсэ— ун. Тибзылъфыгъэхэм лъэшэу тащэгугъы, «Эмиратым и Сэтэнайхэм». А купым лъэпкъ шэн-зэхэтыкIэхэр къеIэтыжьых, адыгэ шхынхэр аупщэрыхьых, къундысыу шIыкIэм нэсэу зэрагъэшIагъ, цыр аджы, дышъэ идагъэхэм ауж итых. Чаных лъэшэу.\n— «Адыгэ Республикэм и Сэтэнайхэм» ацIэкIэ ащыгъум «Эмиратым и Сэтэнайхэм» сэлам сфяхыжь.\n— Опсэу. Ежьхэри къыодэIух, уашIэ, арышъ, ясэлам къыосэхыжьы. ТигущыIэ къэтыухыным ыпэкIэ зы закъо къэсIожьынэу сыфай. Европэм, Канадэм е Америкэм мыкIохэу Хэкум къэкIожьыхэмэ, тиадыгэхэм нахь ягуап. Ау лъэпэ мыгъакIор тхьэпэгъэпсыныр ары. Визэ къыдэхынхэр нахь псынкIэ къытфэхъунхэу сэгугъэ. КъэкIожьхэми ахъщэкIэ зыми щыгугъыхэрэп, ежьхэм мылъку аIэкIэлъ, Хэкуми бизнес щашIын, федэ къыфахьын. Ау кIэгъэгушIугъэнхэм пае джа тхьапэ Iофхэр нахь псынкIэ хъугъагъэмэ дэгъугъэ. Тиадыгэхэм я Хэку агъотыжьынэу ары сэ сызэрэлъаIорэр.\nМы зэдэгущыIэгъур Чэтэо Марыуан ФейсбукымкIэ дэсшIыгъ. Нэбгырэ миний фэдиз еплъыгъ. КъыIотагъэр джаущтэу ашIогъэшIэгъоныгъ. Сэ есымытыгъэ упчIэу нэужым къагъэхьыжьыгъагъэхэм ащыщ — сыд фэдэ адыгэ лIакъуа Зэхэт Арап ПщыпIэхэм ащыпсэухэрэр? Марыуан къызэритхыжьыгъэм— кIэ Хъутхэр, Бырсырхэр, Жылэкъохэр, Хъымыщхэр, Тыгъужъхэр, Къэрданэхэр, Кощбайхэр, Нэпсэухэр, Теуцожьхэр, Емзэщхэр, ЛIыбзыухэр, Дыдыхъухэр, Iэпыщхэр, КIэрэфхэр, Баикъохэр, КIэдэкIуайхэр, Тыухэр, Цэйхэр, Мэкъуаохэр, Iэпэзаохэр, Хъуажъхэр, Гъыщхэр, Бэгъхэр, Тхьэркъуахъохэр, МэщфэшIухэр, Мэлгощхэр, Уджыхъухэр, Вэрэкъохэр, Чэтаохэр щэпсэух. Мыщ фэдиз лъэкъуацIэмэ сяджэ зэхъум, Адыгеир Эмиратым кощыжьыгъэу къысшIошIыгъ. Тхьэм дахэкIэ я Хэку къехьыжьых.\nПредыдущая Nehirlerimizin temizliği memnun edici boyutta


Сакъыныгъэр, пшъэдэкIыжьыр зэкIэми апшъэх — Адыгэ макъ\nСакъыныгъэр, пшъэдэкIыжьыр зэкIэми апшъэх\nКоронавирусыр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ республикэмкIэ аужырэ уахътэм чэщ-зымафэм нэбгыришъэм щышъхьадэкIэу къыхэкIы. Медицинэм иIофышIэхэр уз мэхъаджэм пэIудзагъэхэу Iоф ашIэ, цIыфхэм ящыIэныгъэ икъэгъэнэн апшъэу щытыр. Ар зэрэзэшIуахырэ шIыкIэр нахь игъэкIотыгъэу къедгъэIотагъ шъолъыр гупчэм пэIудзыгъэ Инэм дэт госпиталым иврач шъхьаIэу МэщлIэкъо Заремэ.\n— Непэрэ мафэм ехъулIэу коронавирусыр къызэузыгъэу сыд фэдиза шъуисымэджэщ чIэлъыр?\n— ШэкIогъум и 21-м ехъулIэу нэбгыри 150-рэ. Реанимациери къыдыхэлъытагъэу сымэджэщым гъолъыпIэ 210-рэ иI.\n— Ахэм вакцинацие зыкIугъэхэр ахэтха ыкIи япчъагъэ сыд фэдиз?\n— Вакцинэ зыхязыгъэлъхьагъэу къахафэрэр макIэ, ау гу зылъыттагъэр — прививкэр языгъэшIыгъэхэм узыр къяхьылъэкIырэп, ахэм уяIэзэнкIэ нахь IэшIэх.\n— Прививкэр ашIыгъэ шъыпкъэмэ сыдэущтэу жъугъэунэфыра? Ащ фэдэ лабораторнэ амалхэр щыIэха?\n— Сымэджэщым къычIафэхэрэр ащ фэдэу тыуплъэкIунхэ тлъэкIырэп. Иммуноглобулинэу G къыуитынэу щыт, антителахэм яиммуннэ статус къэлъагъорэп. Ау прививкэ зышIыгъэхэм узыр къызяуалIэрэм, бэкIэ нахь псынкIэу зэрэзэтеуцожьыхэрэр тинэрылъэгъу.\n— БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, мыгъэ къэсымэджагъэхэм, шъуисымэджэщ къычIэфагъэхэм япчъагъэ нахь макIа, нахьыба? ЫкIи сыд ар зэпхыгъэу къыпшIошIырэр?\n— БлэкIыгъэ илъэсым егъэпшагъэмэ, мыгъэ къэсымэджагъэхэм, тисымэджэщ къычIэфагъэхэм япчъагъэ, Iо хэмылъэу, нахьыб. Вакцинацие зымышIыгъэхэр джыри бэ зэрэхъухэрэм, цIыфыбэ зыщызэхахьэхэрэм зызэрэщамыдзыерэм ар апкъ къекIы. ЦIыфхэр зыфэсакъыжьынхэ, эпидемиологическэ шапхъэу къэралыгъом щызэдаштагъэхэр агъэцэкIэнхэ фае. НэмыкIэу узым тыпэшIуекIон тлъэкIыщтэп.\n— Джыдэдэм шъуисымэджэщ Iут Iазэхэм, медицинэм иIофышIэхэм япчъагъэ екъуа, цIыфхэм шъуащыкIэрэба?\n— Тисымэджэщ Iут медицинэ IофышIэхэм япчъагъэ екъу. ЩыкIагъэ тиIэп. Джащ фэдэу ищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэр зэкIэ тиIэх, сымаджэхэм тызэряIэзэщтымкIэ зи тызфэныкъо щыIэп.\n— Коронавирусыр къызэузыгъэхэм сыда язытет къэзыгъэхьылъэрэр нахьыбэрэмкIэ?\n— Хэужъыныхьэгъэ узхэр зиIэхэм ковидым пэшIуекIонхэр нахь къяхьылъэкIы. Бэ къэзыщэчыхэрэм шъоущыгъу уз, гуузхэр, жъэжъые узхэр, жьымыгъот зиIэхэм коронавирусыр къазыхэхъожьыкIэ, уяIэзэныр нахь къин. Ежь ковидым цIыфым иягъэу ригъэкIырэм имызакъоу, уз хэхыгъэ зиIэхэмкIэ ар гуао мэхъу. Ащ фэдэхэм тынаIэ нахь лъэшэу атет, узым IэкIэпхынхэри нахь къин.\n— Непэрэ мафэм ехъулIэу реанимацием чIэлъхэм, ИВЛ-кIэ жьы къэзыщэхэрэм япчъагъэ сыд фэдиза?\n— ШэкIогъум и 21-м ехъулIэу тисымэджэщ иреанимацие нэбгырибл чIэлъ, ИВЛ-р къызфэдгъэфедэрэ ахэм ахэтэп.\n— Сымэджэ хьылъэхэр зезыщэщтхэ вертолет республикэм иIэ хъугъэ. Ащ иамалхэр къызфэжъугъэфедэнхэ фаеу къыхэкIыгъа?\n— ХэзгъэунэфыкIмэ сшIоигъу, санитарнэ авиацием ивертолет илъэсым къыкIоцI пчъагъэрэ дгъэфедэнэу хъугъэ. Ковид сымаджэхэм ямызакъоу, инсульт хъугъэхэр, автомобиль зэутэкIхэм шъобж хэзыхыгъэхэр, операцие хьылъэхэм къялыжьыгъэхэр Мыекъуапэ ядгъащэхэу къыхэкIыгъ.\n— КIымафэм мэфэ заулэкIэ тыхэхьащт, апэрэ осым тыпаплъэ, коронавирусым зыкъиIэтыщта, хьаумэ къыщыкIэу ыублэщта? Сыда тызэжэщтыр, о уишIошIкIэ?\n— Гъэнэфагъэу узым нахь зыкъиIэтыщт, ащ гриппыр, пэтхъу-Iутхъур, плъыр-стыр къызэрыкIохэри хэкIухьагъэ хъущтых. Арышъ, пстэуми сыкъяджэ зыфэсакъыжьынхэу. Амбулаториехэм вакцинэм ихэлъхьан нахь щылъыплъэщтых. Бэ зыщызэрэугъоирэ цIыф зэхахьэхэр нахь макIэ зэрашIыщтым дэлэжьэнхэ фае, джащ фэдэу нэгуIухъохэр агъэфедэнхэу зыщарэмыгъэгъупш.\n— Тхьауегъэпсэу тиупчIэхэм джэуапхэр къызэряптыжьыгъэм пае.\nПредыдущая Чылыс къутафэхэм зекIохэр зыфащэх\nСледущая Проектым игъэцэкIэн рагъэжьагъ


Препарат Галотан: инструкция по применению, цена, описание.\nФлюотан: инструкция по применению, цена, описание.\nНаркотан: инструкция по применению, цена, описание.\nФторотан: инструкция по применению, цена, описание.\nЭтран: инструкция по применению, цена, описание.\nАзота закись: инструкция по применению, цена, описание.


Страницы: 1 ... 488 489  491 492 ... 495 Вниз\nАвтор Тема: Находки под Питером (Прочитано 761283 раз)\nrem1 и 1 Гость просматривают эту тему.\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (92.13 кБ, 600x450 - просмотрено 103 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (146.39 кБ, 600x450 - просмотрено 90 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (282.42 кБ, 736x1027 - просмотрено 47 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (437.76 кБ, 810x1080 - просмотрено 38 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (444.53 кБ, 810x1080 - просмотрено 50 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (423.82 кБ, 1280x960 - просмотрено 120 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (442.41 кБ, 1280x960 - просмотрено 110 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (279.64 кБ, 950x1080 - просмотрено 37 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (412.74 кБ, 1280x960 - просмотрено 44 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (362.25 кБ, 741x1080 - просмотрено 68 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (349.76 кБ, 1280x960 - просмотрено 85 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (157.01 кБ, 594x416 - просмотрено 83 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1886.4 кБ, 2756x2383 - просмотрено 103 раз.)\nСтраницы: 1 ... 488 489  491 492 ... 495 Вверх


ИкъашъокIэ къытлъэIэсы — Адыгэ макъ\nУрысыем ишъолъырхэм, Тыркуем, Абхъазым, нэмыкIхэм «Налмэсым» июбилей концертхэр ащыкIуагъэх. Лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ зэхахьэхэм къащигъэлъэгъуагъ.\nПартием и Адыгэ хэку комитет иунашъокIэ 1936-рэ илъэсым мэкъуогъум и 18-м орэдыIо-къэшъокIо ансамблэр Мыекъуапэ щызэхащагъ. Бэджашъэ Абдул директорэу, КIубэ Щэбан художественнэ пащэу агъэнэфагъэх.\nАдыгеим щапIугъэхэу ансамблэм аштэгъэ артистхэр цIэрыIо хъугъэх. Темызэкъо Ибрахьим, КIыкI Зулхьадж, Бэшкэкъо Сахьид, фэшъхьафхэри сэнаущыгъэу ахэлъымкIэ искусствэм щызэлъашIагъэх. КIыкI Зулхьаджэ адыгэ къашъохэр дахэу къызэришIыхэрэм дакIоу, мэкъэ IэтыгъэкIэ лъэпкъ орэдхэр къыIощтыгъэх.\nАнсамблэм лъапсэу фашIыгъэр агъэпытэзэ Хэгъэгу зэошхор къежьагъ. Артистхэм ащыщхэр дзэм къулыкъушIэ кIуагъэх, заом имашIо хэтхэу ячIыгу, яхэгъэгу къаухъумагъ. ЛIыгъэу зэрахьагъэм фэшI медальхэр, орденхэр къафагъэшъошагъэх.\nАдыгэ къэралыгъо къэшъокIо ансамблэм ихудожественнэ пащэу Варзие Хьаджысмел, къашъор къыхэзыдзэхэрэ Къулэ Лидэрэ Делэущэкъу Адамрэ.\n1946-рэ илъэсым ансамблэр икIэрыкIэу зэхащэжьэу фежьагъэх. Хэгъэгу зэошхом лIыгъэ шъыпкъэ щызезыхьэгъэ Тхьабысымэ Умар, Бэшкэкъо Масхьуд, Мамый Ерэджыб, Хъоджэе Юсыф, нэмыкIхэри искусствэм щызэлъашIагъэх.\n1950-рэ илъэсхэм ансамблэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Къуаджэхэм къарыкIыгъэ кIалэхэр аштагъэх. Нэужым ахэр орэдыIо, театрэм иартист, композитор хъугъэх. Анзэрэкъо Чеслав, КIыкI Хьисэ, КIыкI Юрэ, КIыргъ Юрэ, Тыу Шыхьамчэрый, КIуращынэ Ибрахьим, Темызэкъо Алый, нэмыкIхэм лъэпкъ искусствэм хэхъоныгъэ фашIыгъ.\n1957-рэ илъэсым Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым культурэмкIэ ыкIи искусствэхэмкIэ ямафэхэр Москва щыкIуагъэх. Хэкухэр Урысыем зыхэхьагъэхэр илъэс 400 зэрэхъурэм Iофтхьабзэр фэгъэхьыгъагъ. Адыгеим иорэдыIо-къэшъокIо ансамблэ иIэпэIэсэныгъэ осэ ин Москва къыщыфашIыгъагъ. КIыкI Зулхьаджэ иорэд къэIуакIэ зэхэщакIохэм агъэшIэгъуагъ, «РСФСР-м изаслуженнэ артист» зыфиIорэ щытхъуцIэр апэрэхэм ащыщэу къыфагъэшъошагъ.\nИзбаш Нин, КъокIэсэкъо Мечи, Хъут Шариф.\nЗалыр, пчэгу зэIухыгъэшхор зэпигъэджэжьыхэзэ КIыкI Зул-хьаджэ «Гощэгъэгъым игъыбзэ» къыIо зыхъукIэ, исэнаущыгъэ зэрагъэпшэщтыр амышIэу искусствэр зышIогъэшIэгъонхэр едэIущтыгъэх.\nКъулэ Мыхьамэт, НэмытIэкъо Аслъан.\n1971-рэ илъэсым шышъхьэIу мазэм Адыгеим икъэшъокIо ансамблэ зэхащагъ. Артистэу аштэщтхэр Тбилиси илъэси 3 щырагъэджагъэх. Бэшкэкъо Масхьудэрэ Николай Игнатенкэмрэ япащэхэу къэшъокIо ныбжьыкIэхэр Мыекъуапэ щагъэсагъэх.\nБэшкэкъо Масхьудэ ансамблэм ипащэу ыкIи ибалетмейстер шъхьаIэу агъэнэфагъ. Григорий Гальпериныр балетмейстерэу къырагъэблэгъагъ. Адыгэ къэралыгъо лъэпкъ къэшъокIо ансамблэм иапэрэ программэ 1972-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 20-м къыгъэлъэгъуагъ, осэшIхэм «5» фагъэуцугъ.\nХъоджэе Марзет, НэмытIэкъо Аслъан.\nАнсамблэм зыпкъ итэу Iоф ышIэзэ, лIакъохэр цIэрыIо щыхъугъэх, Бастэхэр, Барцохэр, ГъукIэлIхэр, Къулэхэр, Мамыекъохэр, Хъоджаехэр, Хьасинэхэр, нэмыкIхэри лъэпкъ искусствэм щызэлъашIагъэх.\nКъулэ Амэрбый япащэу ансамблэм IофшIагъэу щыIэр хэпшIыкIэу лъигъэкIотагъ. Къулэхэу Мыхьамэтрэ Мирэрэ, НэмытIэкъохэу Аслъанрэ Римэрэ, Алыбэрд Адам, Тхьаркъохъо Владислав, ГъукIэлI Аскэр, ГъукIэлI Марин, нэмыкIхэри ансамблэм пытэу хэуцуагъэх, лъэпкъ искусствэм хэхъоныгъэ фашIыгъ.\nАртист цIэрыIохэм ягъусэхэу яIэпэIэсэныгъэ псынкIэу хагъэхъуагъ Абдэкъо Руслъан, Нэныжъ Айдэмыр, Бэрзэдж Сыхьатбый, Едыдж Викторие, НэмытIэкъо Заремэ, Абдэкъо Иринэ, Шъхьаплъэкъо Тэмарэ, фэшъхьафхэм.\nДунэе фестивалэу Тыркуем щыкIуагъэм шIухьафтын шъхьаIэу «Гран-при» зыфиIорэр къыщыдихыгъ. Адыгеим культурэмкIэ и Мафэхэу 1996-рэ илъэсым Москва щыкIуагъэхэм «Налмэсыр» чанэу ахэлэжьагъ, республикэм итын анахь лъапIэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехьэр» къыфагъэшъошагъ.\nКъулэ Мыхьамэтрэ Бастэ Азмэтрэ «Налмэсым» ипащэхэу лъэхъаным диштэрэ къашъохэр ансамблэм къышIыщтыгъэх. ЯIэпэIэсэныгъэ къызэIузыхыгъэхэ Шагудж Батурай — ар Тыркуем къыщыхъугъ, «Налмэсым» хэхьанэу адыгэмэ ятарихъ чIыгу къыгъэзэжьыгъ, Адыгэ Республикэм инароднэ артист хъугъэ.\nХьакъуй Анжеликэ, Бахъукъо Адам, Iэшъынэ Руслъан, Къулэхэу Адемыр ыкIи Мурадин, нэмыкIхэри тикъэшъокIо цIэрыIохэм ахэтэлъытэх.\n2013-рэ илъэсым Хъоджэе Аслъан «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу ыкIи ибалетмейстер шъхьаIэу агъэнэфагъ. Ансамблэм ирепертуар зиушъомбгъугъ, кIэу агъэуцугъэ къашъохэм «Налмэсым» иIофшIагъэ ылъапсэ агъэпытагъ. Артистхэу Бэрзэдж Дианэ, Киясэ Мурат, Едыдж Гушъао, Абыдэ Артур, Симболэтхэу Бислъан ыкIи Сусанэ, Хьажэкъо Пщымафэ, НэмытIэкъо Заремэ, Мэрэтыкъо Суандэ, Ахътао Бэлэ, Чыржьын Джэнэт, фэшъхьафхэр къэшъо шъхьаIэхэм якъэшIынхэм ахэлажьэх «Налмэсыр» Олимпиадэ джэгунхэу Шъачэ щыкIуагъэхэм ащыуджыгъ, адыгэ быракъым, адыгэ шъуашэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ мэфэкIхэм язэхэщэн иIахьышIу хелъхьэ.\n«Налмэсым» непэ хэт артистхэр лъэшэу афэразэх илъэс зэфэшъхьафхэм ансамблэм Iоф дэзышIагъэхэм. Хореографхэу Варзие Хьаджысмел, Дошуев Хьащыр, Григорий Гальпериныр, Хъоджэе Мурадин, нэмыкIхэри ащыгъупшэхэрэп.\nМузыкантхэу, орэдыIохэу Лъэцэрыкъо Ким, Валентин Маншиным, КIыргъ Юрэ, Анзэрэкъо Чеслав, Гъонэжьыкъо Аскэр, Тыу Шыхьамчэрый, Зубаил Хьалим, Iэшъынэ Нэфсэт, Ирыгъо Залим, Дыхъу Фатимэ, Жъудэ Анзор, фэшъхьафхэм адыгэ музыкальнэ искусствэм хэхъоныгъэхэр фашIыгъэх.\nСимболэт Сусан, Хьажэкъо Пщымаф.\n«Налмэсыр» игъэхъагъэхэм ягупсэфылIэрэп. Къэбэртэе-Бэлъкъарым иансамблэ цIэрыIоу «Кабардинкэр» игъусэу концертхэр Мыекъуапэ, Налщык щызэхащагъэх. Ансамблэу «Донбассыр» Мыекъуапэ къырагъэблагъи, концертышхо тикъалэ къыщызэдатыгъ.\nНалмэсыр — осэ ин зиIэ мыжъо лъэпкъ. Ансамблэу «Налмэсыр» икъашъохэмкIэ, адыгэ шъуашэр дунаим зэрэщызэрихьэрэмкIэ цIэрыIо хъугъэ. Тхьабысымэ Умар ыусыгъэ орэдэу «Налмэсыр къэшъо» зыфиIорэр ансамблэм къышIы зыхъукIэ рэхьатэу уеплъын плъэкIырэп. Гур зэредзэ, пчэгур баеу къэлъагъо. «ШIуфэс къашъор» ащ едгъапшэрэп. Къашъо пэпчъ гупшысэ хэхыгъэу хэлъым унаIэ теодзэ, уегъэгушхо, адыгэ шэн-хабзэхэр нэгум къыкIэуцох.\n«Адыгэ уджыхэр», «ХьакIулащэр», «ЗэфакIор», «IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм якъэшъо зэхэт», нэмыкIхэри жъы хъухэрэп. Лъэпкъым ищыIэкэ-псэукIэ къыпкъырэкIых. «ЛъэпэчIасэр» Хьажэкъо Пщымаф къызыхидзэкIэ, къашъомрэ сэнаущыгъэмрэ зэрэзэпхыгъэхэм язакъоп узылъыплъэрэр. ЛIыгъэ шапхъэм къыпкъырэкIы, орэдышъом пкъынэ-лынэхэр зэлъекIух. Шъонтырпым теорэ артистхэм Кавказ икъушъхьэхэр зэпагъэджэжьых, ошъогум икъэргъуагъэ зэбгъэлъэгъу пшIоигъоу макъэхэм уядэIузэ удэплъые.\nСэе фыжьыр ыгъэбыбатэзэ Бэрзэдж Дианэ къашъоу «Ислъамыем» тамэ зэрэритырэм сыд фэдизырэ уеплъыгъэми, гур пшъырэп, артисткэм узыIэпещэ, гуфэбэгъэ шъабэм уеумэхъы. Къашъоу «ЗэфакIор» къэзышIырэ артистхэр нэплъэгъу закъокIэ зэгурэIох, гукIэ зэлъэIэсых. Хъулъфыгъэр лъапэкIэ пчэгум зэрэщыуджырэм сыда анахьэу къыхэбгъэщыщтыр? Ыпкъ ищыгъ, ытамэхэр зэдештэх, инэплъэгъукIэ пшъэшъэ къэшъуакIом дэгущыIэ. Хъоджэе Аслъан къызэрэтиIуагъэу, «Налмэсым» икъашъохэр къыбгурыIонхэм фэшI гукIэ, псэкIэ уяплъын фае.\n«Налмэсым» июбилей концерт тыгъуасэ Мыекъуапэ зэрэщыкIуагъэр лъэпкъ искусствэм итарихъ хэкIокIэщтэп. Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм «Налмэсыр» IофшIэгъэ дэгъухэмкIэ пэгъокIы. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм, Парламентым «Налмэсыр» янэплъэгъу ит, итворчествэ осэ ин фашIы.\nОпсэу, Налмэс-Налкъутэу тыгъэм пэшIэтырэр! УишIушIагъэкIэ дунаим лъэгъо нэф щыпхырыпщыгъ. Лъэпкъ къашъом псэ къыпыогъакIэ, тамэу ептырэр гум лъэIэсы, бэгъашIэ мэхъу.\n«Налмэсым» ипчыхьэзэхахьэ зэрэкIуагъэр джыри къыхэтыутыщт.\nПредыдущая Шъыпкъагъэ, теубытагъэ хэлъыгъ\nСледущая «Единая Россия» внесла законопроект о наделении гражданских лиц, привлеченных к выполнению задач СВО, статусом ветеранов боевых действий


Вакцинэр шIэхэу агъэфедэнэу рагъэжьэщт — Адыгэ макъ\nВакцинэр шIэхэу агъэфедэнэу рагъэжьэщт\nРедактор 14.01.2022 14.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЭпидемиологиемкIэ ыкIи микробиологиемкIэ научнэ ушэтын Гупчэу Гамалеи ыцIэ зыхьырэм ипащэу Александр Гинцбург къызэриIуагъэмкIэ, коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэу «Спутник М» зыфиIоу кIэлэцIыкIу Iэтахъохэм апае къыдагъэкIыгъэр къэкIощт тхьамафэм къыщегъэжьагъэу агъэфедэнэу рагъэжьэщт.\n— Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэри, тэри, нэмыкI структурэ заулэхэри вакцинэм пхъашэу лъэплъэх. ТызэрэщыгугъырэмкIэ, къэкIощт тхьамафэм ар граждан гъэзекIоным къыхэхьащт, — хигъэунэфыкIыгъ академикым.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Iэтахъохэу илъэс 12 – 17 зыныбжьхэм апае агъэхьазырыгъэ урысые вакцинэу «Гам-КОВИД-Вак М» («Спутник М») зыфиIорэр 2021-рэ илъэсым шэкIогъум и 24-м УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ щатхыгъ.\nДжащ фэдэу, шъугу къэдгъэкIыжьын, Адыгеим иэпидемиологхэм къызэраIорэмкIэ, щылэ мазэм ыкIэхэм – мэзаем икъихьагъу коронавирусым иштаммыкIэу «омикроным» зыкъиштэным ищынагъо зэрэщыIэр.\nАщ епхыгъэу Iэзэгъу уцхэу, зызэраухъумэрэ пкъыгъохэу, медицинэ оборудованиеу, зыщяIэзэщтхэ чIыпIэхэу ящыкIагъэм фэдиз IэпэчIэгъанэ яIэнэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм пшъэрылъ афишIыгъ.\nПредыдущая МэкъэгъэIум мэхьанэшхо иI\nСледущая ШIушIэ Iофтхьабзэм шъукъыхэлажь