«Сымаджэр ылъэ тетэу зычIэкIыжьыкIэ кIуачIэрэ гухахъорэ къысеты» - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jineps Adığece / Адыгэбзэ «Сымаджэр ылъэ тетэу зычIэкIыжьыкIэ кIуачIэрэ гухахъорэ къысеты»\n«Сымаджэр ылъэ тетэу зычIэкIыжьыкIэ кIуачIэрэ гухахъорэ къысеты»\nКоронавирусыр къызежьагъэм къыщегъэжьагъэу «лъэныкъо плъыжьым» щыIэу Iоф зышIэрэ врачэу тиIэр макIэп. Ахэм зэу ащыщ Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым (джы ащ госпиталь къыщызэIуахыгъ) неврологиемкIэ иотделение Iут врачэу Къантемыр Хьалимэт. Iудзыгъэ зэпхыныгъэмкIэ ащ бэмышIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ, къиныгъоу зыпхырыкIыхэрэр, сымаджэхэм язытет, узым зэрэпэшIуекIохэрэр, нэмыкIхэми афэгъэхьыгъэ упчIэхэр врачым фэдгъэзагъэх.\n-Коронавирусыр щынагъоу зэрэщытыр пстэуми къыдгурэIо. Хьалимэт, ковиднэ сымаджэхэм уяIэзэным сыдэущтэу уеуцолIэнэу хъугъа? Ущынагъэба а лъэбэкъур пшIыным?\n-Шъыпкъэр пIощтмэ, апэ сыщынагъ ыкIи къиныгъэ. Адыгеим мы узыр къэси, IофшIапIэхэри, сымэджэщхэри гъэтхапэм зэфашIыгъэх. Сымаджэхэм япчъагъэ хахъоу зеублэм, тэ тикъэлэ сымэджэщ госпиталь щашIынэу хъугъэ. Тэ, сымэджэщым Iутхэр ащ тымыкIощтхэмэ хэта Iоф щызышIэщтыр? НэмыкI тегупшысагъэп, Iашэр аштэти заом зэрэкIощтыгъэхэм фэдэу зэпахырэ узым иплъыр-стырыгъо тыпэхьагъ. ЖъоныгъуакIэм и 14-м къыщегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм «лъэныкъо плъыжьым» сыщыIэу Iоф сэшIэ. Ау, сэри коронавирусыр къыспыхьи, тхьамэфитIо сыщысыгъ.\n-Ковиднэ госпиталым иврач имафэ сыдэущтэу рекIокIыра?\n-Сымэджэщым икъат пэпчъ бригадэ тIурытIумэ Iоф щашIэ. Терапевт, кардиолог, невролог, пульмонолог, нэмыкIхэри бригадэм хэхьэх. Пчэдыжьым IофышIэ тыкъэкIо, сменэр зэIэтэхыжьы, сымаджэхэм якъэбар зэтэгъашIэ. Нэужым зытэфапэшъ, «лъэныкъо плъыжьым» тытехьэ. Ащ сыхьати 4 -6-м къыкIоцI тыкъэты: сымаджэхэм ялъыдэкIуае, апкъышъол зэрэплъырэр, сатурациер тэшых. Ахэм ялъытыгъэу Iэзэгъоу арахьылIэрэм зэхъокIыныгъэхэр фэтэшIых. Ащ тыкъызытекIыжьыкIэ санитарнэ амалхэмкIэ зытэгъэкъабзэ, тщыгъхэр зэблэтэхъух, «къэбзэ лъэныкъом» тыкъытехьажьы. Сымаджэ къащэмэ, икIэрыкIэу зытэфэпэжьы. Джарэущтэу мафэр макIошъ, пчыхьэ къэплъыхьаныр етэгъажьэ. Сымаджэхэм врач ахэмытэу къыхэкIырэп.\n-Хьалимэт, шъуашэу шъущыгъыхэм ягугъу къызэредгъэжьагъэзэ, къепхьакIынхэкIэ хьылъэмэ къытаIоба.\n-СИЗ-хэр псынкIэх ыкIи зэщылъэгъу тэшIыхэшъ итэдзыжьых. Ау гъэмэфэ фабэм ахэри къыощэкIыгъэхэ зыхъукIэ гопэгъух, къин дэдэр жьы къызэрытщэрэ противогазхэр арых.\n-Ыпэрэ мафэхэм уафызэплъэкIыжьэу мы уахътэм ебгъапшэмэ, сыда къэпIон плъэкIыщтыр? Мы IофшIакIэм уесагъа?\n-Пхъэшэ режимым утетэу Iоф пшIэныр IэшIэхэп. Зыгъэпсэфыгъо тиIэп. Узым икъэбар шъыпкъэ, тызэреIэзэщт шIыкIэр икъоу зэрэтымышIэщтыгъэхэм къиныгъуабэ къыздахьыгъ. Iэзэгъу уцхэу ятхьылIэхэрэр зэблэхъугъэхэп, икъоу тIэкIэлъых, зыми тыщыкIэрэп. Ковид уцхэм язакъоп, неврологиемкIэ тищыкIагъэхэр зэкIэ тиIэх. Ау узым псынкIэ дэдэу зыкъызэрихъокIын зэрилъэкIыщтыр, сымаджэм уз гъэтIылъыгъэу иIэхэм ялъытыгъэу тызэрэдэзекIощтыр непэ къызнэсыгъэми зэтэгъашIэх. ЕтIани тэ тигоспиталь къащэхэрэр сымэджэ хьылъэхэу зыныбжь илъэс 60-м ехъугъэхэу е ныбжьыкIэхэу уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэр арых. Коронавирусыр къызежьэгъэ апэрэ мафэхэм ягъэпшагъэмэ, джы къытфащэхэрэм япчъагъэ лъэшэу хэхъуагъ. Мы уахътэ я 6–рэ къатэу Iоф зыщысшIэрэм нэбгырэ 50 фэдиз чIэлъ. ГумэкIыгъо къызыпыкIырэр: игъом медицинэм иIофышIэхэм зафагъазэрэп, ежь-ежьырэу зэIэзэжьых. Мы узыр мэхъаджэ, псынкIэу тхьабылыр зэлъекIу. КТ-3-4 зыфагъэуцугъэ сымэджэ хьылъэхэр къытфащэхэшъ, тырэхьатынэу игъо тифэрэп. Сыда пIомэ сымаджэр зыпкъ ит пшIошIызэ, къэдэишъ реанимацием ефэ.\nIофшIакIэм тесагъ, зызэрэтымыгъэпсэфырэм нахьи къиныр ыкIи гукъао тщыхъурэр тэ талъэныкъокIэ цIыфхэм инстаграмым къатхыхэрэр ары. Сымаджэхэр нахьыбэу къэдгъэлъагъохэмэ, тифедэ хэлъэу зыIохэрэр хэукъох, зы нэбгырэ теIэзэщтми, нэбгырэ пчъагъэми а зы лэжьапкIэр ары къытатырэр.\n-Хьалимэт, мэзэ пчъагъэхэм къакIоцI хъугъэ-шIэгъабэмэ уарихьылIагъ. Анахьэу угу къинагъэхэм ягугъу къытфэшIыба.\n-Бэрэ къыхэкIыгъ зитхьабыл процент 80 -90-м (КТ-4) нэсэу узым зэлъикIугъэу сымаджэхэр къытфащэхэу. Ахэр ИВЛ-м пыгъэнагъэхэу мэфэ пчъагъэм жьы къащагъ. Хъужьыгъэхэу алъакъо тетэу чIэкIыжьыгъэр нахьыб. Адэбз уз зиIэ сымаджэм коронавирусыр къыпыхьагъэу тиI. Джащ фэдэу, зышъхьэ лъыекIун хъугъэу къытфащагъэм COVID-19-р дыхэтыгъ. Ащ уеIэзэныр гъэшIэгъоныгъ, Тхьэм ишыкуркIэ хъужьыгъэ, ылъэ тетэу ежь-ежьырэу чIэкIыжьыгъ. Сымаджэр ылъэ тетэу зычIэкIыжьыкIэ кIуачIэрэ гухъахъорэ къысеты.\n-Адэ врачым игулъытэныгъэ мэхьанэ иIэу олъыта?\n-Ащ мэхьанэшхо иI. Анахьэу мы уахътэ узыкIэу тызэIазэрэм ар ищыкIэгъэ дэд. Сыда пIомэ реанимацием дэй дэдэу илъ сымаджэм уц лъэш горэ зыщыхэдгъахъорэ уахътэ къекIу. Нэужым пIэлъэ гъэнэфагъэ зытешIэкIэ, изытет елъытыгъэу етIани уцым еогъэхъу е щыогъакIэ. Ар врачым игулъытэ къыхьын фае.\nКовиднэ сымаджэм ипсауныгъэ изытет псынкIэу зызэрехъокIы. Дэгъу пшIошIызэ къэдэи е дэй дэдэм зыкъешIэжьы. Сыдэу хъугъэми врачым зэхъокIыныгъэ пстэуми игулъытэ анэсынэу щыт.\n-ТизэдэгущыIэгъу зетэгъажьэм къыщыпIуагъ ори коронавирусыр къыоузыгъэу. Сыдэущтэу ащ упхырыкIыгъа? Уигупсэхэм апыбгъэхьанэу ущынагъэба?\n-Сэ хьылъэу спэкIэкIыгъэп, игъом сызэIэзэжьыгъ. Санитарнэ шапхъэхэм къызэрэдалъытэрэмкIэ, хэти зыфэсакъыжьымэ нахьышIу. IофшIэныр зетэгъэжьакIэм, тигупсэхэм апыдгъэхьаным тытещыныхьэти, къытфызэIуахыгъэ хьакIэщым мэзитIум къыкIоцI тыщыпсэугъ. Ау Iофыр псынкIэу ухыгъэ зэрэмыхъущтыр къыдгурыIуагъ, щыIэныгъэм хэтэу зэрэхъугъэр зэхэтшIыкIи, тиунагъохэм тарыхьажьы хъугъэ. Дезинфекцие тщыгъхэр тэшIых, нэгуихъор тIулъэу унэми тис. Ныбжь зиIэхэм адэжь сыкIорэп.\n-ТизэдэгущыIэгъу икIэухым сыда гъэзетеджэхэм япIомэ пшIоигъор?\n-Шъо шъушъхьэкIи шъузыфэсакъыжь, къышъупэблагъэхэми шъуягупшыс. Тинахьыжъхэм щынагъор зэрашъхьащытыр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп, ахэм адэжь тызэрэкIорэр нахь дгъэмэкIэн фае. Амал зэриIэкIэ хьадагъэхэм, джэгухэм шъуахэмыхь!\n-Хьалимэт, уахътэу шъуимыIэр къыхэбгъэкIи гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ тхьауегъэпсэу.\nШъушIэным пае: Къантемыр Хьалимэт Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм ит къуаджэу Кощхьаблэ къыщыхъугъ ыкIи щапIугъ. Пшызэ медицинэ академием икъутамэу Мыекъуапэ дэтыгъэр къызеухым, IофшIэныр къэлэ сымэджэщым неврологиемкIэ иотделение 2005-рэ илъэсым щыригъэжьагъ. Ставрополь интернатурэр щикIугъ, анестезиологэу еджэжьыгъ. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу пытэу ицыхьэ телъыгъ врач сэнэхьатыр къызэрэхихыщтым. Хьалимэт пшъэшъитIу иI, зым юридическэ лъэныкъом зигъэзагъ, адрэр я 6-рэ классым щеджэ, янэ илъагъо техьащтми джыри ышIэрэп.\nСигущыIэгъу анахь зыкIэхъопсырэр пандемиер текIынышъ зыпкъ ит IофшIакIэм техьажьынхэр ыкIи иIофшIэгъухэр игъусэхэу загъэпсэфыныр ары.\nÖnceki İçerikПсауныгъэр къызкъонэщтыр\nSonraki İçerikЗыпэрыт Iуэхум фIыуэ хэзыщIыкI\nÇerkes Peyniri Festivali\n100. yıldönümü için para basıldı


ШIогъэшхо къэзытырэ зэIукIэгъух | Адыгэ Макъ\nШIогъэшхо къэзытырэ зэIукIэгъух\nАвтор: Редакция\t/ 18.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэгъэ лIыкIо купэу Адыгеим икIыгъэр Урысые инвестиционнэ форумэу Шъачэ щыкIорэм хэлэжьагъ. Iофыгъо шъхьаIэу ар зыфэгъэхьыгъэм зэреджагъэхэр – «Национальные проекты: от стратегии к действию». Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым зэрищэгъэ пленарнэ зэхэсыгъом ары анахьэу зыщытегущыIагъэхэр.\n«Непэ мэхьэнэ гъэнэфагъэ зиIэ чэзыукIэм тынэсыгъ. Зигугъу тшIырэр уахътэм къыгъэуцурэ зэхъокIыныгъэхэм язакъоп, зэхэубытэгъэ унэшъо игъэкIотыгъэхэу щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми зэхъокIыныгъэшIухэр афэшIыгъэнхэр къыдэзылъытэхэрэр ары. Лъэпкъ проектхэр хэгъэгум зэрэпсаоу ищыIэныгъэ зыфэдэр къызщынэфэрэ лъэныкъоу щытых. ЗанкIэу къэсIон, джырэ Урысыем итарихъ ащ фэдэу игъэкIотыгъэу, лъэныкъуабэ къызщыдэлъытэгъэ Iофыгъошхо щырекIокIыгъэп пIоми хъущт», — къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\nУрысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы илъэсих благъэм хэгъэгум хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гухэлъэу агъэнэфагъэхэр зэкIэ лъэпкъ проектхэм япхыгъэх. Анахьэу Дмитрий Медведевым къыхигъэщыгъэр мэхьанэшхо зиIэ социальнэ проектхэр чIыпIэхэм ащыпхыращыхэ зыхъукIэ шъолъырхэм пшъэдэкIыжь ин зэрахьырэр ары. Шъолъырхэм япшъэрылъ гъэнэфагъэхэм язэшIохын фытегъэпсыхьэгъэнэу лъэпкъ проектхэр зэрэщытхэр къыхигъэщыгъ Урысые Федерацием и Премьер-министрэ.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ проектхэм ялъэныкъохэр амал зэриIэкIэ нахьыбэу къыдилъытагъэх. Ахэм ахэлэжьэнхэм пае регион проект 47-рэ зэхагъэуцуагъ ыкIи аухэсыгъ.\n«Мы илъэсыр бэ къэзыгъэнэфэщтэу хъущт. Тиреспубликэ, Урысыем инэмыкI шъолъырхэм афэдэу, мэхьанэшхо зиIэ проектхэм япхырыщын дэлажьэ. Илъэсихым къыкIоцI тикъэралыгъо ихэхъоныгъэкIэ чыжьэу лъыкIотэн фае. ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр ары зэкIэми ткIуачIэ зэтхьылIэн фаер. ТхылъыпIэкIэ къэтэгъэлъагъокIэ хъущтэп, республикэм щыпсэурэ цIыфхэм ежь-ежьырэу анэкIэ алъэгъун фае нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэу ахэм ящыIакIэ фэхъухэрэр. Ахэр ары анахь осэ шъхьаIэ тиIофшIэн къыфэзышIыщтхэр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат джащ фэдэу къыхигъэщыгъ Урысые инвестиционнэ форумым зэрэхэлажьэхэрэми ащкIэ ишIогъэшхо къызэрэкIорэр. Илъэс къэс форумым нахь зеушъомбгъу, IофыгъуакIэхэр къыщаIэтых. Хэгъэгум IофшIэнымкIэ анахь щысэ шIагъоу иIэхэр зэгъэшIэгъэнхэмкIэ, инвестициехэр нахьыбэу гъэфедэгъэнхэмкIэ форумым мэхьанэшхо иIэу щыт.\n«ТилIыкIо куп форумым Iофышхо щигъэцэкIагъ. Лъэпкъ проектхэм япхырыщынкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэм татегущыIагъ, ахэм зэшIохыкIэу афэхъущтымкIэ хэкIыпIэхэм тызэдяусагъ. НэмыкI шъолъырхэм яIофшIэкIэшIу зыщыдгъэгъозагъ, джащ фэдэу инвестиционнэ зэзэгъыныгъэхэу зэдэтшIыгъэхэми шIуагъэ къатыным тыщэгугъы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, инвестициехэр нахьыбэу гъэфедэгъэнхэмкIэ зишIуагъэ къэкIощтхэм ащыщ индустриальнэ паркхэм язэхэщэн. Бизнесым епхыгъэ гухэлъ зэфэшъхьафхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ ахэр амалышIоу щытых. Проектхэм язэшIохын экономикэм хэхъоныгъэу ышIыщтыр, IофышIэ чIыпIакIэхэр ыкIи нэмыкIхэр къызэрэдэкIощтхэм КъумпIыл Мурат ицыхьэ телъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу Къум- пIыл Мурат зэIукIэгъу адыриIагъ Итальянскэ Республикэм и Генеральнэ консулэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэ Пьерпаоло Лодиджианирэ Италием и Посольствэ исатыу-экономикэ къутамэу Москва щыIэм ипащэу Франческ Санторорэ. Ащ рагъэблэгъагъэх Урысые Федерацием и Президент иполномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэм игуадзэу Владимир Гурба, Астрахань хэкум игубернатор ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Сергей Морозовыр, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КIокIо Казбек.\nТапэкIи Италиемрэ Адыгеимрэ азыфагу илъ сатыу-экономикэ ыкIи блэгъэныгъэ зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм лъэныкъуитIуми яфедэ зэрэхэлъыр къаIуагъ.\n«Адыгеимрэ Италиемрэ бэшIагъэ зэдэлэжьэныгъэ азыфагу зилъыр. Мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ шIуагъэ хэлъэу проектхэр зэдэтэгъэцакIэх. СатыушIынымкIэ Италиер республикэм игъусэшIу шъхьаIэхэм ащыщ. Илъэсэу икIыгъэм мэлылъфэгъум Италием къикIыгъэгъэ предприниматель куп Адыгеим щедгъэблэгъэгъагъ. Ахэм япэщагъэр Итальянскэ Республикэм и Посолэу Урысыем щыIэр ары. Анахь гугъапIэ къэзытырэ лъэныкъохэр ащыгъум дгъэнэфэгъагъэх. Непэрэ зэIукIэгъур экономикэ ыкIи социальнэ-культурнэ зэфыщытыкIэхэм яхэхъоныгъэкIэ амалышIухэм ащыщэу плъытэн плъэкIыщт», — къыкIигъэтхъыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nХэгъэгуитIумэ япащэхэм зэшIуахырэ Iофтхьабзэхэу Урысыемрэ Италиемрэ язэфыщытыкIэхэр нахь гъэпытэгъэнхэм фытегъэпсыхьагъэу щытхэм къапкъырыкIызэ Пьерпаоло Лодиджиани къыгъэшъыпкъэжьыгъ язэдэлэжьэныгъэ гугъэпIэшIухэр къызэритыхэрэр.\n«Проектэу тызыфежьагъэхэр нахьышIу зэрэхъущтхэм, нахь дэгъоу зэрэпхырытщыщтхэм тынаIэ атедгъэтыщт. Бжьыныфым икъэгъэкIынкIэ проектыр гъэхъагъэ хэлъэу гъэцэкIагъэ мэхъу, сатыу тамыгъэу ащ иIэщтыр «Адыгэ бжьыныф». Илъэсэу икIыгъэм Теуцожь районым салат лъэпкъэу «радиккьо» къыщыгъэкIыгъэнымкIэ зы проект джыри ублагъэ хъугъэ. Урысыем ибэдзэршIыпIэхэм, нэмыкI сатыушIыпIэхэм «Адыгейский радиккьо» тетхагъэу ар къатехьащт. ЦIыфхэр ащ къыкIэупчIэх, ящыкIагъ, арышъ, къыдэдгъэкIырэр нахьыбэ зэрэтшIыщтым ыуж титыщт», — къыIуагъ Пьерпаоло Лодиджиани.\nЛъэныкъуитIури икIэухым зытегущыIагъэхэр непэкIэ анахь зигъо Iофыгъоу къэуцугъэхэм ащыщхэу мэкъумэщ продукциер къыдэгъэкIыжьыгъэныр, медицинэ оборудованиер аIэкIэгъэхьэгъэныр, архитектурнэ проект гъэнэфагъэхэр зэхэгъэуцогъэнхэр арых.\nДжащ фэдэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэгъу зэIукIэгъу адыриIагъ компаниеу «Хевел» зыфиIорэм илIыкIохэм: генеральнэ пащэу Игорь Шахрай, ащ игуадзэхэу Евгения Боресковам, Антон Усачевым, ООО-у «Возобновляемые источники энергии» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Кубэщыч Анзор. ТыгъэкIэ Iоф зышIэщт электростанциехэр Адыгеим щыгъэпсыгъэнхэм ахэр тегущыIагъэх. Мыщ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ мы хъызмэтшIапIэмрэ форумэу 2018-рэ илъэсым Шъачэ щыкIуагъэм щызэдыкIэтхэгъагъэх.\n«Мы проектым игъэцэкIэн энергетикэ «уцышъом» хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ зэшIотхырэм къыхеубытэ. А мурад дэдэм епхыгъэу Адыгеим щагъэпсы къэралыгъомкIэ анахь инэу щыт жьыбгъэпаркыр. Мы IофшIэнхэм яшIуагъэкIэ электроэнергием ылъэныкъокIэ шъолъырым ыкIуачIэ хэхъоным, проектыкIэхэу республикэм шIуагъэ къыфэзыхьыщтхэр гъэцэкIэгъэнхэм иамалышIу щыIэщтэу тэгугъэ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэрэрахъухьагъэмкIэ, тыгъэкIэ Iоф зышIэщт электростанциехэу МВт 8,9-рэ кIуачIэу зиIэщтхэр Мыекъуапэрэ Шэуджэн районымрэ ащагъэпсыщтых. Инвесторым къызэриIуагъэмкIэ, ащ фэдэ электростанциеу «Адыгейская» зыфаIорэм ишIын епхыгъэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнхэр макIох. АщкIэ инженер IофшIэнхэмкIэ къэралыгъо экспертизэм изэфэхьысыжьхэр къаIукIагъэх. Ащ дакIоу ащ фэдэ электростанциеу «Шовгеновская» зыцIэр зыдэщытыщт чIыпIэри агъэхьазыры. Объектхэм яшIын 2019-рэ илъэсым ижъоныгъокIэ-мэкъуогъу мазэхэм рагъэжьэнэу рахъухьэ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къэралыгъо корпорациеу «Росатомым» къепхыгъэ компаниеу «НоваВинд» игенеральнэ пащэу Александр Корчагиным IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. ЖьыкIэ Iоф зышIэщт паркым ишIын тегъэпсыхьэгъэ инвестиционнэ проектыр республикэм зэрэщыпхыращыщтым ахэр тегущыIагъэх.\n«Мы проектыр тэркIэ федэу щыт, республикэр энергиеу зыщыкIэрэр ащ нахь къыригъэкъужьыщт. Адыгеим энергиеу фимыкъурэр ащ процент 20-кIэ нахьыбэ ышIынэу тэгугъэ. Проектым шIуагъэу къытыщтхэм ащыщ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэщагъэ зэрэхъущтхэр, республикэм ибюджет нахьыбэу хэбзэIахьхэр къызэрихьащтхэр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПроектым ипхырыщын тегъэпсыхьагъэу зэхэсыгъо, зэIукIэгъуи 10-м ехъу зэхащагъ, гъэцэкIэкIо хабзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэр ахэм къахагъэлэжьагъэх. ЧIыгум епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ план-график зэхагъэуцуагъ, чIыпIэ ихъухьанымкIэ документхэм зэхъокIыныгъэхэр афашIынхэу пшъэрылъ зыфагъэуцужьыгъ. Зигугъу къэтшIыгъэ проектыр Адыгэ Республикэм иэлектроэнергетикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт схемэмрэ программэмрэ ахагъэхьагъ.\nАО-у «НоваВинд» ипащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, пIалъэу агъэнэфагъэхэм атемыкIхэу IофшIэнхэр зэхащэщтых. Мыгъэ гъэмафэм проектым иапэрэ чэзыу Iоф ышIэу ригъэжьэщт. ЖьыкIэ Iоф зышIэщт электростанцием МВт 2,5-рэ зилъэшыгъэщт псэолъэ 60 иIэщт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат аIукIагъ урысые компаниеу «Алев» зыфиIоу Адыгэкъэлэ сымэджэщым лъынтфэ узхэмкIэ отделениер щызыгъэпсырэм илIыкIохэм.\n«Къэралыгъо-унэе зэдэлэжьэныгъэм къыхиубытэу лъэхъаным диштэрэ медицинэ гупчэхэм яшIын инвесторхэр къыхэтэгъэлажьэх. Ахэм ащыщ Адыгэкъалэ, К.М. Батмэным ыцIэ зыхьырэ сымэджэщэу рентгенохирургическэ амалхэмкIэ узыр гъэунэфыгъэнымкIэ ыкIи яIэзэгъэнымкIэ отделение зыщызэхэщагъэм, щашIыщтыр», — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПрофессорэу Кирилл Козловым къызэриIуагъэмкIэ, мы лъэхъаным проектым ишIын ыкIэм фэкIо. Ащ игъэхьазырын сомэ миллиони 100-м ехъу хэхьагъ. «Гъогу картэм» къызэрэдилъытэу отделениякIэм пае кабинетхэр агъэхьазырыгъэх, медицинэ оборудованием, ахэм ащыщ ангиографэу гу-лъынтфэ узхэм яIэзэгъэным анахь ищыкIагъэм, игъэуцун аухы. Урысыем иклиникэхэм специалистхэр ащагъэхьазырыгъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы проектыр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, гу-лъынтфэ уз зиIэу Адыгэкъалэ, Теуцожь ыкIи Тэхъутэмыкъое районхэм ащыпсэухэрэм IэпыIэгъу афэхъугъэным епхыгъэ Iофыгъор зэшIохыгъэ хъущт. Мы лъэхъаным ащ фэдэ IэпыIэгъу республикэмкIэ къызыщаратын алъэкIырэр шъолъыр гупчэр ары. Ау районхэм ащыщхэр ащ зэрэпэчыжьэхэм къыхэкIыкIэ, гу-лъынтфэ узхэм япхыгъэу сыхьатым къыкIоцI сымэджэщым нэгъэсыгъэн фаехэр «терепевтическэ шъхьаныгъупчъ» зыфаIорэм къыхиубытэнхэу хъурэп. Лъым икъекIокIын епхыгъэ узхэм къахэкIэу дунаим ехыжьыхэрэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэнымкIэ ащ мэхьанэшхо иI.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат «Ростелекомым» ипрезидентэу Михаил Осеевскэм, ивице-президентэу, «Ростелекомым» икъутамэу «Юг» зыфиIорэм ипащэу Денис Лысовым, мы къутамэм ипащэ иупчIэжьэгъоу Олег Хабаровым зэдэгущыIэгъу щадыриIагъ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, фэIо-фашIэхэр информатизацие шIыгъэнхэм, шIыкIэхэр гъэфедэгъэнхэм, пэрыт технологиехэр зыщагъэпсэолъэрэ лъэныкъохэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным непэ мэхьанэшхо араты. МыщкIэ шIэгъэн фаехэм ащыщ цифрэ шIыкIэм тет къэтынхэр тыдэкIи ащылъыгъэIэсыгъэнхэр, зэпхыныгъэм ифэIо-фашIэхэр цIыфхэм нахьышIоу афэгъэцэкIэгъэнхэр, гурыт еджапIэхэмрэ медицинэ учреждениехэмрэ Интернет псынкIэм иамалхэр къызфагъэфедэнхэр, электрон шIыкIэкIэ къэралыгъо фэIо-фашIэхэр цIыфхэм афэгъэцэкIэгъэнхэр.\n«Тэ тызыпылъыр Адыгеим къызэлъиубытырэ чIыпIэ пстэуми Интернет зэпхыныгъэ цыхьэшIэгъу ащыряIэныр ары. ШIуагъэ къытэу тызэдэлэжьэным пае екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр тызэгъусэу къыхэтхын фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы Адыгеим икъоджэ 37-мэ цифрэ шIыкIэм тетэу къэтынхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм тегъэпсыхьэгъэ проектыр зэрэпхыращырэр. «Ростелекомым» къызэритыгъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым республикэм ипсэупIэ Iудзыгъэ 25-мэ оптоволоконнэ сетьхэр апхырыщыгъэнхэм япхыгъэ IофшIэнхэр компанием ыухыгъэх. 2019-рэ илъэсым псэупIэ 12-мэ Интернет псынкIэр алъагъэIэсынэу рахъухьэ.\nАщ нэмыкIэу IэзэпIэ-профилактическэ учреждениехэм ащ фэдэ Интернетыр къызфагъэфедэнымкIэ IофшIэнхэр лъагъэкIотэщтых. Ащ телемедицинэм хэхъоныгъэ ригъэшIыщт.\nЛъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ проектхэм япхырыщын, гурыт еджапIэхэм якъэбарлъыгъэIэс-тхылъеджэпIэ гупчэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным, «Къэлэ щынэгъончъ» зыфиIорэ системэм хэхьэрэ комплексым, энергием икIэугъоен тегъэпсыхьэгъэ проектхэм язегъэушъомбгъун джащ фэдэу атегущыIагъэх.\nМэзым ибайныгъэхэр къызфагъэфедэщт\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ Ассоциациемрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фэгъэзэгъэ Ассоциацием ипащэу Андрей Шпиленкэмрэ ащ кIэтхэжьыгъэх. Экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ кластерхэм ягъэпсын мэхьанэшхо зэриIэр зэдэгущыIэгъум щыхагъэунэфыкIыгъ.\nМэз промышленнэ кластерым – мебелыр, паркетыр, пхъэ лъапIэхэм ахашIыкIырэ шпоныр къыдэзыгъэкIыщт мэз промышленнэ комплексым, псэолъэшI индустрием икластер ягъэпсын ащ къыщыдэлъытагъ.\n«Кластерхэм ягъэпсынкIэ гухэлъэу тиIэр мэзым ибаиныгъэхэм республикэм пкъыгъо гъэнэфагъэхэр щахашIыкIынхэр, Адыгеим иэкономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным пае пхъэ хъураехэр ащ ращыжьынхэ фимытэу гъэпсыгъэныр ары. А пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ специалист гъэнэфагъэхэм яопыт мэхьанэшхо иI», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nАндрей Шпиленкэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэхэм атетэу методическэ, зэхэщэн IэпыIэгъу къытатыщт, мэз промышленнэ кластерым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ эксперт-аналитическэ Iофтхьабзэхэр зэрахьащтых.\nРеспубликэм имэз промышленнэ комплекс ихъызмэтшIапIэхэр шъолъыр кластерым зыхагъахьэхэкIэ, промышленнэ продукцием икъыдэгъэкIын ахъщэу пэIуагъэхьагъэм щыщ къафырагъэгъэзэжьыным щыгугъынхэ алъэкIыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ джащ фэдэу къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым шышъхьэIум и 21-м Адыгэ Республикэм мэз промышленностымкIэ иIофышIэхэм я Союз Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фэгъэзэгъэ Ассоциацием аштагъ. Урысыем ишъолъыритфэу ащ фэдэ кластер зыщагъэпсыщтхэм Адыгейри ахэхьащт.\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ ООО-у «ОРАС- Алюминиевый профиль» зыфиIорэмрэ алюмин профилыр къыдэзыгъэкIыщт заводым ишIын ехьылIэгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ ООО-у «ОРАС-Алюминиевый профиль» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Денис Бражниченкэмрэ ащ кIэтхэжьыгъэх.\nИнвестиционнэ проектым тетэу алюмин профиль къыдэзыгъэкIыщт завод Теуцожь индустриальнэ паркым щагъэпсынэу, ащ линиих иIэнэу рахъухьэ.\nПредприятием алюмин шъхьаныгъупчъэхэр, пчъэ ыкIи фасад профильхэр къыщыдагъэкIыщтых. Проектым ипхырыщын инвесторым сомэ миллиарди 3 пэIуигъэхьащт, джащ фэдэу IофшIэпIэ чIыпIэ 300 зэхищэщт. Проектым тетэу заводым ичэзыуищ тIэкIу-тIэкIузэ атIупщыщт. Чэщ-зымафэм продукцие тонни 180-рэ ащ къыдигъэкIын ылъэкIыщт.\nДенис Бражниченкэм къызэриIуагъэмкIэ, дунэе шапхъэхэм адиштэрэ алюмин профилым икъыдэгъэкIын фэгъэзагъэу мы предприятие закъор ары хэгъэгум и Къыблэ итыщтыр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ гъэхъагъэ хэлъэу заводыр агъэпсынэу зэрэгугъэрэр къыхигъэщыгъ. Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIэхэр зэрагъэфедэщтхэм, индустриальнэ паркым заводыр зэрэщагъэпсыщтым, проектыр дэгъоу зэрэпхыращыщтым игугъапIэ къаты. НэмыкIэу къэтIон хъумэ, бизнес-проектхэм япхырыщынкIэ ищыкIэгъэ инфраструктурэр ащ щагъэпсыгъах.\nАдыгеим и Премьер-министрэу Александр Наролинымрэ унэе предпринимателэу Алексей Волковымрэ Шъачэ зэзэгъыныгъэм щызэдыкIэтхагъэх. Ар зыфэгъэхьыгъэр Джэджэ районым ит псэупIэу Новэм чылапхъэхэр къызщагъэхьазырыщт завод щышIыгъэныр ары. Тыгъэгъэзэ, коц, сое ыкIи джэнчжъые чылапхъэхэм якъыдэгъэкIынкIэ инфраструктурэри агъэпсыщт. Инвесторым сомэ миллион 520-м ехъу ащ ишIын пэIуигъэхьащт.\nКъызэрэрадзэрэмкIэ, илъэс къэс чылэпхъэ тонн мини 10,2-рэ фэдиз заводым къыдигъэкIын ылъэкIыщт. 2020-рэ илъэсым Iоныгъом ехъулIэу технологическэ оборудованиер атIупщынэу агъэнафэ.\n«Джэджэ районыр республикэм и АПК ихэхъоныгъэкIэ анахь пэрытхэм ахалъытэ. Сицыхьэ телъ чылэпхъэ дэгъухэр предприятиякIэм республикэм IэкIигъэхьанхэ зэрилъэкIыщтым, чIыгулэжьыным пэрыт технологиер щыгъэфедэгъэнымкIэ джыри зы амалышIоу ар зэрэхъущтым. Ащ нэмыкIэу IофшIэпIэ чIыпIакIэхэри къытыщтых, бюджетым ахъщэу къихьэрэри нахьыбэ хъунымкIэ ишIуагъэ къэкIощт», — къыIуагъ Александр Наролиным.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, проектым ипхырыщынкIэ къэралыгъо IэпыIэгъу афэхъунхэм пае республикэм ихэбзэ къулыкъухэм афэлъэкIыщтыр зэкIэ агъэцэкIэщт.\nМысатыу автоном организациеу «ПроектыкIэхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ», Союзэу «Сэнэхьат сообществэхэм ыкIи рабочэ кадрэхэм яхэхъоныгъэкIэ Агентствэр» зыфиIохэрэмрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ азыфагу зэдэлэжьэныгъэу илъыщтым фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\nСоциальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэмкIэ Адыгэ Республикэм и Стратегие къыдилъытэрэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн ары зэдэлэжьэныгъэр зыфэIорышIэщтыр, промышленностым хэхъоныгъэу ышIырэм дакIоу IофышIэхэм ягъэхьазырын иIофыгъуи нахь лъэшэу анаIэ тырадзэн фаеу мэхъу. Специалистхэм ягъэхьазырынкIэ хэбзэ къулыкъухэмрэ бизнесымрэ язэдэлэжьэныгъэ нахь лъэшэу анаIэ тырагъэтыщт.\nЗэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм тегъэпсыхьагъэу республикэм «гъогу картэкIэ» заджэхэрэр щаухэсыгъ, Адыгеир IофышIэхэм алъэныкъокIэ зыфэныкъохэр ащ къыщылъэгъощтых.\n2024-рэ илъэсым нэс гупчэ гъэнэфагъэхэр аккредитацие ашIыщтых, сэнэхьат ухьазырыныгъэм тегъэпсыхьэгъэ гупчэхэр, ушэтынхэр зыщыкIощтхэр зэхащэщтых, производствэм епхыгъэ IофышIэхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъощт (Ворлдскиллс ипрограммэхэм атегъэпсыхьагъэу).\n«Тэ Ворлдскиллс системэм тыхэхьэгъах. Щылэ мазэм ыкIэхэм адэжь республикэм щыкIуагъ «Молодые профессионалы» зыфиIорэ я IV-рэ шъолъыр чемпионатыр. Мы программэм шIуагъэу къытырэр нафэ: тиеджапIэхэм къачIэттIупщыхэрэм яшIэныгъэ, яIэпэIэсэныгъэ япхыгъэ шапхъэхэр нахь ин мэхъух. Республикэм гурыт сэнэхьат гъэсэныгъэ зэрэщядгъэгъотырэм, непэ ащ изытет нахьышIу зэрэтшIыщтым тыдэлажьэ. Гъэсэныгъэ зэрарагъэгъотырэ программэхэм, бюджет чIыпIэхэр къафыхэгъэкIыгъэнхэм тынаIэ лъэшэу атетэгъэты. Апшъэрэ еджапIэхэм, гурыт сэнэхьат организациехэм республикэм иэкономикэ къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм афытегъэпсыхьэгъэ IофышIэхэм ягъэхьазырынкIэ яIофшIэн тэрэзэу зэхэтщэным мэхьанэшхо иI», — икIэухым къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, автоном мыкоммерческэ организациеу «ПроектыкIэхэм япхырыщынкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ», киномрэ телевидениемрэ япродюсерхэм я Ассоциацие зэрэзэдэлэжьэщтхэмкIэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, автоном мыкоммерческэ организациеу «ПроектыкIэхэм япхырыщынкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ» игенеральнэ пащэу Светлана Чупшевар, киномрэ телевидениемрэ япродюсерхэм я Ассоциацие иправление итхьаматэу Сергей Сельяновыр зэзэгъыныгъэм кIэтхэжьыгъэх.\nКиноиндустриемрэ телекъэтынхэмрэ Адыгэ Республикэм зыщягъэушъомбгъугъэнымкIэ ашIэн фаехэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх. КинопроектыкIэхэр зыщыпхыращыщт чIыпIэхэм тиреспубликэ ахэхьащт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, чIыпIэ дэгъу зэриIыгъым, рэхьатныгъэ зэрилъым, цIыфхэр нэгуихыгъэу хьакIэхэм зэрапэгъокIхэрэм яшIуагъэкIэ тиреспубликэ пчъагъэрэ кинофильмхэр ыпэкIи щытырахыгъагъэх.\n«Киноиндустрием тэ зедгъэушъомбгъу тшIоигъу, кинокомпаниехэм зэдэлэжьэныгъэ адытиIэным тыфэхьазыр. Ахэр Адыгеим къегъэблэгъэгъэнхэр продюсер гупчэхэмкIи, тэркIи федэ. Сыда пIомэ, хэбзэIахьэу бюджетхэм къарыхьэрэр нахьыбэ хъущт, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэри щыIэщтых, Урысыеми, IэкIыб къэралыгъохэми республикэм анаIэ нахь къащытырадзэщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу зэзэгъыныгъэм къыдыхэлъытагъэу киноиндустрием, телепроизводственнэ базэм хэхъоныгъэ арагъэшIыщт. Ащ ишIуагъэ къэкIощт зекIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ, экономикэм итворческэ кластер хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, киномрэ телевидениемрэ алъэныкъо проектхэр щыпхырыщыгъэнхэмкIэ.\nЗэзэгъыныгъэм тетэу 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу республикэм щыпхыращыщт проектхэм мылъкоу апэIуагъахьэрэм щыщ республикэм кинокомпаниехэм афилъэгъужьын имурад. Проектым игъэцэкIэнкIэ ищыкIэгъэ шэпхъэ-хэбзэ лъапсэхэм республикэм щадэлажьэх. Кинокомиссием ехьылIэгъэ законым икъыхэхын Iоф дашIэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу икъэбархэр дгъэфедагъэх.


IофшIэнхэр гъунэм рафылIагъэх — Адыгэ макъ\nРедактор 14.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛъэпкъ проектэу «Культурэм» къыщыдэлъытагъэхэм ягъэцэкIэн пае аштэгъэ шъолъыр проектэу «Культурная среда» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу станицэу Джаджэм культурэм и Унэу дэтыр (лъэпкъ культурэм игупчэу хахьэрэр зычIэтыр) агъэцэкIэжьы. 1953-рэ илъэсыр ары зашIыгъагъэр, ащ фэдэ IофшIэнхэр бэшIагъэу ищыкIэгъагъэх.\nПстэумкIи сомэ миллион 19,9-рэ пэIуагъэхьанэу агъэнэфагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 17,8-р федеральнэ бюджетым къыхэхыгъ, сомэ мини 180-р республикэ ахъщ, миллионитIур муниципалитетым хилъхьагъ.\nГъэцэкIэжьын IофшIэнхэм япроцент 90-р рашIылIэгъах. Унэм ышъхьэ, зэрагъэфэбэщт системэр, электричествэм икIуапIэхэр, псыкъечъэхыпIэхэр зэблахъугъэх, джэхашъохэр, дэпкъхэр ыкIи итеплъэ агъэкIэжьыгъэх. ШышъхьэIум и 1-м нэс пстэури аухын гухэлъ яI.\nАР-м культурэмкIэ и Министерствэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, Гупчэу агъэцэкIэжьырэм лъэпкъ творчествэм икружок 13-мэ Iоф щашIэ, ахэм ащыщэу 7-мэ кIэлэцIыкIухэм защагъасэ. Джащ фэдэу цIыфхэм яшIоигъоныгъэкIэ объединении 6-у щызэхащагъэм щыщэу щыр кIэлэцIыкIухэм апай.\nПредыдущая Гупчэхэри къызэIуахыжьыгъэх\nСледущая Нэбгырэ 600-м ехъумэ ушэтынхэр атыгъэх


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум ипащэ игуадзэу Виталий Королевым, мы къулыкъум игъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу Игорь Бедриным ыкIи зэнэкъокъу шIыкIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ отделым иупчIэжьэгъоу Анастасия Тарасенкэм тыгъуасэ аIукIагъ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным 2018-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэ жъоныгъокIэ унашъом къыдыхэлъытэгъэ «Зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ къэралыгъо политикэм илъэныкъо шъхьаIэхэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэр Адыгеим щыгъэцэкIэгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, ащ игуадзэу Сапый Вячеслав, ФАС-м и ГъэIорышIапIэу республикэм щыIэм ипащэу Кубэщыч Аслъан.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, республикэм къэкIуагъэхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зафигъэзагъ. Федеральнэ къулыкъум зэрифэшъуашэу шъолъырым Iоф зэрэщишIэрэр, тарифхэм ягъэзекIонкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи пшъэрылъхэр шапхъэхэм адиштэу зэригъэцакIэрэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ, ащкIэ регионым щыIэ ГъэIорышIапIэм ипащэ фэрэзагъ.\n— ТэркIэ анахь шъхьаIэу щытыр цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэр ары. Ащ фэдэ пшъэрылъ къытфегъэуцу УФ-м и Президент, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIофыгъоу къэуцухэрэр зэхэфыгъэнхэмкIэ, тарифхэр зыпкъ итынхэмкIэ, нэмыкIхэмкIи Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъунхэм, регионым зэпхыныгъэу дыряIэр агъэпытэным зэрэфэхьазырхэр Виталий Королевым къыIуагъ. АщкIэ зишIогъэшхо къэкIон ылъэкIыщтыр тарифхэм ягъэзекIонкIэ апшъэрэ еджапIэу агъэпсыгъэр ары, яшIэныгъэхэм ахагъэхъонэу республикэм илIыкIохэр ащ ригъэблэгъагъэх.\nМонополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъумрэ республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм КъумпIыл Муратрэ Виталий Королевымрэ зэдыкIэтхагъэх. Мы документым ишIуагъэкIэ зэнэкъокъу шIыкIэм зиушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ зэикI къэралыгъо политикэ Адыгеим щыгъэпсыгъэ хъущт, сатыум ыкIи фэIо-фашIэхэм язытет нахьышIу шIыгъэнымкIэ федеральнэ къэралыгъо къулыкъухэм ыкIи республикэм иуполномоченнэ органхэм яIо зэхэлъэу зэдэлэжьэнхэм, бэдзэрхэм ащыIэ уасэхэр зыпкъ итынхэм фэIорышIэщт.\nМы зэIукIэгъум ыуж АР-м экономикэ политикэмкIэ и Координационнэ совет изэхэсыгъоу щыIагъэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Ащ хэлэжьагъэх федеральнэ гупчэм къикIыгъэ хьакIэхэр, республикэм икъэралыгъо гъэцэкIэкIо хэбзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм ялIыкIохэр, апшъэрэ еджапIэхэм япащэхэр, шъолъырым ибизнес-сообществэ. УФ-м и Президент иунашъоу «Зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ къэралыгъо политикэм илъэныкъо шъхьаIэхэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэр Адыгеим щыгъэцэкIэгъэнымкIэ амалэу щыIэхэр арых къэзэрэугъоигъэхэр зытегущыIагъэхэр.\n— Къэралыгъом ипащэу Владимир Путиныр Урысыем и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм къыщыгущыIэзэ, мы лъэныкъом мэхьанэшхо зэриIэр, шъыпкъагъэ ыкIи зэфагъэ зыхэлъ зэнэкъокъум ишIуагъэкIэ къэралыгъом экономическэ ыкIи технологическэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэ зэрилъэкIыщтыр хигъэунэфыкIыгъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Стратегическэ мэхьанэшхо зиIэ пшъэрылъыр гъэцэкIэгъэным хэбзэ къулыкъухэм, бизнесым, граждан обществэм акIуачIэ рахьылIэн фае. Ащ фэдэ зэдэлэжьэныр пстэуми зэрашIогъэшIэгъоныщтым сицыхьэ телъ. Компаниехэм ыкIи бэдзэрым къахьырэ предложениехэм япчъагъэ нахьыбэ хъу къэс зэнэкъокъу шIыкIэр нахь лъэшыщт, ащ дакIоу уасэхэр къеIыхыщтых, продукциеу IуагъэкIырэр шэпхъэшIухэм адиштэным ахэр пылъыщтых.\nРеспубликэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ Стандартым къыдилъытэрэ пшъэрылъ шъхьаIэхэр Адыгеим щызэшIуахыгъэх.\n— Товархэр IугъэкIыгъэнхэмкIэ ыкIи фэIо-фашIэхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ бэдзэрхэм шIуагъэ къытэу зэнэкъокъу шIыкIэр зэращагъэфедэрэм бэкIэ елъытыгъэщт шъолъырым иэкономикэ хэхъоныгъэу ышIыщтхэр ыкIи цIыфхэр ащ зэригъэрэзэщтхэр. Джырэ уахътэм пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр бизнес-сообществэр къыхэдгъэлажьэзэ зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ гъогу картэр зэхэдгъэуцоныр ары, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nВиталий Королевым гущыIэр зештэм, мы лъэныкъомкIэ республикэм щызэшIуахыгъэр зэрэбэр, пшъэрылъхэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм зэращыщыр къыIуагъ. Зэнэкъокъу шIыкIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм къыдыхэлъытэгъэ лъэпкъ планэу 2018 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытагъэм илъэныкъо шъхьаIэхэм кIэкIэу къатегущыIагъ.\nАР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, 2015-рэ илъэсым щегъэжьагъэу мы IофшIэныр республикэм щагъэцакIэ. Зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ шапхъэхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъо 32-мкIэ къэгъэлъэгъонхэм республикэр акIэхьагъ (зэкIэмкIи лъэныкъо 33-рэ ыгъэцэкIэн фае), джырэ уахътэм мы IофшIэныр лъагъэкIуатэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ Iофтхьабзэм зэфэхьысыжьхэр къыфишIызэ, зэнэкъокъум хэхъоныгъэхэр ышIынхэм непэрэ зэхэсыгъор зэрэфэIорышIэщтыр къыIуагъ. Мы лъэныкъомкIэ шIэныгъэу аIэкIэлъхэм ахагъэхъоным фэшI республикэм илIыкIохэм яегъэджэн зэхащэнэу пшъэрылъ къафигъэуцугъ.


Адыгэхэм кIэлэпIуным сыдигъуи мэхьанэшхо ратэу щытыгъ. Сабыир къызыхъукIэ, унагъом исхэм ямызакъоу, джэмэхьатыр ыкIи зэрэкъуаджэу ащ ипIун дэлажьэщтыгъэх. КъэхъугъакIэм Iэдэб хэлъэу гъэсэгъэным нахьыжъэу, нэжъ-Iужъэу къуаджэм дэсхэм яIахьышIу хэлъэу щытыгъ. КIэлэцIыкIум мытэрэзхэр ышIэу, бзаджэу къо-джэдэсхэм къыфадэщтыгъэп, ар дахэкIэ гурагъаIощтыгъ. МыдаIоу къахэкIрэм нахьыжъхэр къафэгубжыщтыгъэх.\nСыд фэдэрэ унагъуи анахь шъхьакIоу ылъытэщтыгъ хэмэ хъулъфыгъэ ящагу къакIоу якIалэм мыхъо-мышIэхэр ышIэу къазыраIокIэ. Унагъом, лъэпкъым анапэ тырихыгъэкIэ ар алъытэщтыгъ. Ар хэти ибын фидэщты-гъэп, хъоныр къырагъэхьыщтыгъ. Къуаджэм мыдэIоу бзэджэшIагъэхэр ыгъахъэу къыдэкIыгъэр зэкIэми ашIэщтыгъ. Ар унагъом инэпэтех аIоти цIыфхэм зыща-дзыещтыгъ.\nМы зигугъу къэсшIырэ уахътэр нахьыжъхэм дэгъу дэдэу къашIэжьы, сыда пIомэ тэ тилъэхъан тызэрагъэса-гъэр джащ фэд.\nДжы тинепэрэ мафэ сыд фэда сабыим ипIун зэрэдэлажьэхэрэр? ГухэкI нахь мышIэми, мыхъо-мышIэ ышIэу сабыир плъэгъугъэми зыгорэ епIонэу щытыжьэп, уфэгубжэуи янэ-ятэм адэхэщтэп. Хэти исабый ипIун адырэхэм яIоф хэмылъэу агъэуцу, хабзэм зыфагъазэу хьыкумри къызыщыхэхьажьи къыхэкIы (основание – ущемление прав ребенка). Хэмэ сабыим непэ мыхъущтыр гурыбгъаIоу удэгущыIэнэу щытыжьэп. Гукъаоми, ар непэ тишэн-хэбзэ дахэхэм ахэкIыжьыгъ пIоми ухэукъощтэп. Ар дэи, сыда пIомэ цIыфым игъэсэн зэдытиIофмэ, сабый дахэхэри тиIэщтых. Сабыир тэрэзэу бгъэсэным пытэу епхыгъ уна-гъом, лъэпкъым икъэухъумэни. Ащ къыхеубытэ адыгэхэкIэу зэрэщытхэр ащымыгъупшэнэу, тишэн-хэбзэ дахэхэр ахэлъынэу, тиныдэлъфыбзэ хъэтэпэмыхь амышIынэу, анэ-атэхэм гугъапIэу афыряIэр къагъэшъыпкъэжьыныр, адыгэ напэр шъыпкъагъэ хэлъэу зэрахьаныр.\nМыщ тетэу сабыйхэр гъэсэгъэным тихабзэ ишъыпкъэу дэлажьэ. НыбжьыкIэхэм япIун, ягъэсэн зиIахьышIу хэзылъхьэхэрэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, спортивнэ секциехэм, культурэм, общественнэ организациехэм яIофышIэхэр, кIэлэегъаджэхэр ары. ЦIыф гъэсагъэхэу, хабзэм илIыкIохэу щысэтехыпIэу тиIэр бэ. Ахэм адакIоу ныбжьыкIэхэм яегъэджэн хабзэм мэхьанэшхо ритэу щыт. Тихэку пштэмэ, университет зэтегъэпсыхьагъэу тIу тиI, колледж пчъагъи къалэм дэт, сэнэхьат зэфэшъхьафхэри щызэбгъэгъотынхэу еджапIэхэри щыIэх. Культурэмрэ спортымрэ ялъэныкъохэмкIи зыдгъазэми, сабыйхэм яIэшIагъэхэм языушъомбгъун къэралыгъор зэрэдэлажьэрэри тинэрылъэгъу.\nГур къаIэтэу непэ сабый дахэхэр къыткIэхъухьэх, ахэм гъэхъэгъэ зэфэшъхьафхэри ашIых, тикъэралыгъошхо ит апшъэрэ еджапIэхэм ащеджэх. Анахь дэгъоу еджэхэрэм тирайон ыгъэнэфэгъэ стипендиеу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьрэр щысэтехыпIэу араты. Ахэм лъэпкъэу къызыхэкIыгъэхэри, зыгъэсагъэхэри арэгушхох.\nАу непэ «Адыгэ Хасэм» хэтхэм гумэкIыгъошхоу яIэр тапэкIэ тхэмылъыгъэ шIыкIэхэр тисабыйхэм ягъэсэн щыдгъэфедэ зэрэхъугъэр ары. Тисабыйхэр непэ ятеплъэкIэ мэшэлла-хьых: дэгъоу фэпагъэх, зыщеджэщтхэри зэтегъэпсыхьагъэх, еджапIэм къащэх ыкIи ращыжьых, телефон гъэпсыгъэ зимыIэ ахэтэп пIоми ухэукъощтэп. Ар зэкIэ дэгъу, сабыйхэм унаIэ атетын, уалъыплъэн фай, егъэджэн IофымкIи ащ мэхьанэшхо иI. Ау гумэкIыгъо зыпылъыр телефонхэм ыкIи ащ къыдакIоу интернетым ягъэфедэн. Ащ къэбар шIуагъэ зиIэу къихьэрэр бэ дэд, шIуагъэ зыпымылъри нахьыбэжь. Гукъэошхор, джа шIуагъэ зимыIэхэм, мыхъунхэм кIэлакIэхэр нахь зэрэдихьыхэрэр ары. Ахэмэ ащыщ псэушъхьэхэм жъалымагъэ зэрэдызэрахьэрэр, ялэгъухэм атебанэу зэраукIрэр, кIэлэегъаджэхэм ямыдэIухэу зэрапэгущыIэжьыхэрэр. Уты-гъоныр, уянэ-уятэм уямыдэIуныр, уемыджэу, умылажьэу упсэуныр тэрэзэу ахэм къашIуагъэшIы. Ахэм анэмыкIыжьэу, джы политикэр ащи къыхэхьажьыгъ. Хабзэм фэгъэхьыгъэ шапхъэу тиIэхэр къырамыдзэнхэу, ахэр мытэрэзэу, хабзэм иухъумакIохэр зэIышIакIохэу ыкIи ахэм апэуцужьынхэу тисабыйхэр агъэделэх. ЗэкIэм тишыхьат – мытэрэзэу зэхащэгъэ цIыф зэIукIэхэм гъэделагъэкIэ тисабыйхэр хэщагъэ зэрэ-хъугъэхэр.\nАщ къыхэкIэу непэ кIэлакIэхэр зэрыс унагъохэм зафэтэгъазэ ябын къакIэхъухьэрэ цIыкIухэм афэсакъынхэу, телефонымкIэ зэплъыхэрэм анаIэ тырагъэтынэу. ТызэдэIэпыIэжьзэ тисабыйхэр къэтэжъугъэухъумэх, ащ ехьылIагъэу теубытагъэ тымышIмэ, неущ тисабыйхэм гугъапIэ ямыIэжьэу къэнэщтых.\nГъэсэныгъэ пытэр – къэралыгъом ылъапс, ыкIуачI. ТапэкIэ итыгъэхэм, тинахьыжъхэм, къэралыгъом икъэухъумэн зыпсэ фэзгъэтIылъыгъэхэм къытфагъэнагъэр тымы-къутэнэу, тырыгушхонэу, дгъэлъэпIэнэу, зэщыкъон къытхэмытаджэу типсэукIэ лъыдгъэкIотэнэу - джары типшъэрылъ шхьаIэхэр. Ары къыткIэхъухьэхэрэми тызэращыгугъырэр. Тафэжъугъэсакъ тисабыйхэм! Ахэр ары тинеущырэ мафэр!\nКощхьаблэ районным и «Адыгэ Хасэ» итхьэмат.


«ЛъэсрыкIо зэпырыкIыпI» | Адыгэ Макъ\nДжа цIэр зиIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэ республикэм бэмышIэу щызэхащагъ.\nКъэралыгъо автоинспекцием иIофышIэ нэбгыри 102-рэ, наряд куп 15, Адыгеим иавтомобилистхэм яобщественнэ организациеу «Достойный выбор» зыфиIорэм илIыкIохэр, къэбарлъыгъэIэс амалхэр ащ хэлэжьагъэх.\nIофтхьабзэр окIофэ гъогурыкIоным ишапхъэхэр лъэсрыкIохэм — гъогогъу 44-рэ ыкIи водительхэм — 20-рэ аукъуагъэх.\nИнспекторхэм транспорт амалхэр зезыфэхэрэм зафагъазэзэ, лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэр цIыфым гъогур щынэгъончъэу зыщызэпичын фэе чIыпIэу зэрэщытыр, ищыкIагъэмэ, къэуцунхэшъ, ахэр благъэкIынхэу зэрэщытыр агу къагъэкIыжьыгъ. Нэфрыгъуазэр зытемыт зэпырыкIыпIэм къэсыхэ зыхъукIэ, зэрэчъэхэрэм къыщагъэкIэн зэрэфаер араIуагъ.\nЛъэсрыкIохэм нахь сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу, мэзэхэ уахътэм зышъо нахь къэлъэгъорэ щыгъынхэр зыщалъэнхэу, къэнэфырэ пкъыгъохэр агъэфедэнхэу араIуагъ.\nIофтхьабзэр окIофэ шапхъэхэр зэрытхэгъэ тхьэпэ ыкIи къэнэфырэ пкъыгъо 200-м ехъу агощыгъ.\nКъэралыгъо автоинспекцием джыри зэ шъугу къегъэкIыжьы гъогурыкIоным хэлэжьэрэ пстэури лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэхэм адэжь нахь лъэшэу щысакъынхэу, ищыкIагъэмэ, нахь макIэу щызекIонхэу, лъэсрыкIохэр апэрапшIэ водительхэм благъэкIыхэмэ еплъынхэшъ, нэужым зэпырыкIынхэу.


Ленинград къэзыухъумагъэхэм ясаугъэт къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх | Адыгэ Макъ\nЛенинград къэзыухъумагъэхэм ясаугъэт къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх\nАвтор: Редакция\t/ 29.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЛенинград шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэр игъэкIотыгъэу тихэгъэгу щыхагъэунэфыкIыгъ.\nМы хъугъэ-шIагъэм фэгъэхьыгъэу Iофтхьэбзабэ зэхащагъ. Анахь шъхьаIэхэу Санкт-Петербург щыкIуагъэхэм Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр ахэлэжьагъ. Урысыем и Президент ятэу Путин Владимир Спиридон ыкъор 1941-рэ илъэсым Нева дэжь хьылъэу къыщауIэгъагъ. Ленинград шъхьафит ашIыжьызэ фэхыгъэхэм ясаугъэтэу Пискаревскэ къэхалъэм дэтым Урысыем и Президент къэгъагъэхэр кIэлъырилъхьагъэх. Ащ ышэу Виктор блокадэм илъэхъан сабыизэ хьадэгъур къыфэсыгъ. Ар зыдалъхьэгъэ къош къэхалъэми Владимир Путиным къэгъагъэ кIэрилъхьагъ.\nАдыгеим щыщ дзэкIолIхэр къэлэ-лIыхъужъэу Ленинград шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтыгъэх. Ахэм ащыщэу нэбгырэ 600 фэдизмэ апсэ агъэтIылъыгъ. Тиреспубликэ щыщхэу къалэр шъхьафит зышIыжьыгъэхэм апае 2010-рэ илъэсым Санкт-Петербург дэт Пискаревскэ къэхалъэм саугъэт щагъэуцугъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, Ленинград шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 75-рэ зыщыхъурэм ехъулIэу Санкт-Петербург щызэхэщэгъэ Адыгэ Хасэм хэтхэри Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэм ахэлэжьагъэх. Адыгеим щыщхэу Ленинград къаухъумэзэ фэхыгъэхэм ясаугъэт республикэм и ЛIышъхьэ ыцIэкIэ ахэм къэгъагъэ кIэлъыралъхьагъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан станицэу Ханскэм дэжь щыфэхыгъэ летчикэу Михаил Снеговскэм иIахьылхэри а Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх.\n— Летчикэу Михаил Снеговскэм иIахьылхэми, Пискаревскэ къэхалъэм дэт саугъэтым къэгъагъэхэр кIэлъырызылъхьэгъэ пстэуми лъэшэу сызэрафэразэр ясэIо. Гъаблэмрэ чъыIэмрэ нэбгырэ минишъэ пчъагъэ зэрагъэлIагъэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп, къэлэдэсхэм, Ленинград шъхьафит зышIыжьыгъэ советскэ дзэкIолIхэмрэ офицерхэмрэ ягугъу тшIын фае. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан тхьамыкIагъоу къяхъулIагъэр, лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр тарихъым хэхьагъ, а пстэури зэдытилыуз, зэдытигъэхъагъ, — ритхагъ КъумпIыл Мурат инстаграмым.


Хэхэс адыгэхэм ялъэпкъ художественнэ псалъ. - Библиотека. - Каталог файлов - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nЭтнография и генеалогия адыгов. \nИзвестия европейских и русских авторов о черкесах. Благодарность Thietmar'у (сайт www.vostlit.info ) за предоставленные сканы по европейским авторам.\nГлавная » Файлы » Библиотека.\nХэхэс адыгэхэм ялъэпкъ художественнэ псалъ.\nЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьаф миныбэ дунаим щэпсэу. Зы лъэпкъыр нахьыжъ, адрэр — нахьыкI, щыщ горэ къэмынэгъахэуи лъэпкъхэм ахэтых, непэ щыIэхэм лъэпкъ ныбжьыкIэ дэдэхэри ахэтых.\nНаукэм зэригъэунэфыгъэмкIэ, анахь лъэпкъыжъэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщых. Тэ тиэрэ ыпэкIэ илъэс минитфыкIэ узэкIэIэбэжьмэ анахь лъэпкъ Iэтыгъэу дунаим тетыгъэхэм адыгэхэр зэу ащыщэу алъытэщтыгъэх, ар наукэм къеушыхьаты. Художественнэ культурэ ин зыхэлъыгъэ, къэралыгъо гъэпсыкIэ-зэхэтыкIэ-зэгъэфагъэ зиIэгъэ лъэпкъэу алъытэ адыгэхэр къызыхэкIыгъэ хьатхэр.\nХьатмэ якъэралыгъо я V — III-рэ илъэс минхэм тэ тиэрэ ыпэкIэ щыIагъ, литературэшхо къакIэныгъ, ягущыIэ пчъагъэхэр зытетым тетхэу якъэIуакIэкIи ятхыкIэкIи непэ къытлъыIэсыжьыгъэх, тижабзэ щыщ шъыпкъэхэу тэгъэфедэх.\nХьат цивилизациер зыщыIэм тэ тиэрэ ыпэкIэ илъэс минитIу нахьыбэ тешIагъэу рим ыкIи урым цивилизациехэм ар агъэкIоди, ыцIэ рамыIожьынэу ашIи, ежьхэм яцивилизацие адыгэ чIыгум рагъэуцуагъ. Ар щыкIегъэтхъы инджылыз профессорэу А.Х. Сайджэ итхылъэу «Хьатмэ яимперие ин» /Лондон, 1884/ зыфиIорэм. Хьатхэм утынышхо къарахи, Кавказым, Азие Благъэм чIыпIэ-чIыпIэу арытэкъуагъэхэу, къэралыгъожъыехэу /синдхэу, меотхэу, ахейхэу, зиххэу, керкетхэу…/ къэнагъэхэу тарихъым къегъэлъагъох. Пэсэрэ меотхэм къахэкIыгъэ бзылъфыгъэу Тыргъэтао илIыхъужъыгъэ-псэемыблэжь зекIуакIэхэр /тэ тиэрэ ыпэкIэ 407 — 387-рэ илъэсхэм/ хэмыкIокIэжьынхэу тарихъым хэуцуагъэх.\nУахътэм ипщэгъо Iужъумэ акъогъэбылъыхьагъэхэу адыгэ тарихъым инэкIубгъохэм зэхэмыфыгъабэхэр ахэтых. КIодыгъэр — кIодыгъэ, пцIыкIэ зэхэдахьыгъэри макIэп. Мы аужырэ илъэс тIокIым шIагъэхэр щыIэхэ хъугъэми, джыри шIэгъэн фаеу къэнагъэр нахьыб. Адыгэхэм тарихъ гъогуонэшхо къакIугъ. Лъэпкъым икультурэкIэ, ихудожественнэ зэхашIэкIэ мэхьанэшхо зиIэу, апэу хэгъэкIыгъэн фаеу непэ къэуцурэмэ зэу ащыщ гурыт лIэшIэгъухэм адыгэхэм Мысыр щашIыгъэ художественнэ псалъэм изэгъэшIэн. ЦIыф лъэпкъыр зыдэщыIэм лъэпкъ художественнэ псалъэри къыщэхъу. Лъэпкъ пэпчъ ылъапсэ къыщежьэу чIыпIэ гъэнэфагъэ иI. Тэри, адыгэхэмкIэ, ижъ дэдэкIэ къыщегъэжьагъэу Кавказым тыкъыщыхъугъэу, ар тищысыпIэ-псэупIэу гъашIэм къэтэхьы. Азов хыIушъом икъохьэпIэ шъолъырхэм къащежьэу Хы шIуцIэ Iушъом голъэшъогъэ чIыгур Каспийскэ хым хэлъэдэжьырэ псыхъоу Сунжа еуалIэу адыгэ лъэпкъым я XVI-рэ лIэшIэгъум изэманхэм къанэсэу ипсэупIэ-щыIэпIагъ.\n«…Урымхэм, латинхэм абзэкIэ ЗИХКIЭ заджэхэрэу, тэтархэмрэ тыркухэмрэ ЧЕРКЕС зыфаIохэрэр ежьхэр АДЫГЭКIЭ зэджэжьых. Псыхъоу Таны щегъэжьагъэу Азием нэс къыубытырэ чIыпIэм ахэр щэпсэух…» Италием щыщ зекIолIэу Джорджио Интериано итхылъэу «Быт и страна зихов, именуемых черкесами» зыфиIоу 1502-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэм къыщеIо.\nАдыгэхэр лъэпкъ инэу, щынэгъошхо зыфыряIэу, тегъэпсыхьэгъэ лъэпкъэу щыIэхэзэ къахьыгъ. ИчIыопс изытеткIэ дэхэ дэдэу, бай дэдэу, дунэе джэнэт шъыпкъэу алъытэщтыгъ адыгэ чIыгур. А пстэуми адыригъаштэу ежь адыгэ цIыфхэри ятеплъэкIэ дахэхэу, агукIи, ашъхьэкIи къабзэхэу, цIыфыгъэ иныр яхабзэу, ябзыпхъэу, щысэтехыпIэу щыIагъэх. Интериано итхылъ къыщеIо: «Эти зихи по большей части красивы и хорошо сложены, а в Каире можно встретить людей (отличающихся) величественной наружностью между мамлюками и эмирами, большинство которых, как было сказано, из их племени. То же самое (следует сказать) об их женщинах, которые в этой стране в высшей степени гостеприимны и по отношению к чужестранцам».\nАщ фэдэ щыIэкIэ-псэукIэ-зэхэтыкIэ зиIэгъэ лъэпкъым, хэгъэгум ицIыфхэр сыдэущтэу хымэ хэгъэгу чыжьэм ифагъэха? Дунэе джэнэтым икIыхи, пшэхъо хэгъэгум кIуагъэха?\nЛъэпкъым цIыфыгъэ шъошэ дахэу къылэжьыгъэм бжьыгъэу техьэу емыкIу зекIуакIэхэр зезыхьэхэрэри къахэкIых. Лъэпкъым утынышхо езыхырэ, шъобжышхо тезыщэрэ зекIокIэ дэй лъэхъэнэ гъэнэфагъэм адыгэ щыIакIэм къыхэхьагъ: кIэлэ-пшъэшъэжъые хьын-щэныр сэнэхьатэу хэзыхыгъэхэр, ар лIыгъэкIэ зылъытэхэрэр къэхъух. ЛэжьыгъэкIэ, былымкIэ щэфыгъэ щыгъыныр пщыгъыныр мылIыгъэу, улIымэ кIэлэхьыгъэ-пшъэшъэжъыехьыгъэ кIэхыгъэ щыгъын шъуашэ пщыгъын фаеу зылъытэрэ еплъыкIэхэр щыIэныгъэм хэуцоу хъугъэ. Ащ фэдэ зекIуакIэу цIыф ихъу-илъхэм зэрахьэрэм утынэу лъэпкъым рихыгъэр къэзыушыхьатырэ щысабэ адыгэ тарихъым хэт. Щысэхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, кIэлэ хьын-щэным къыхэкIау Египет адыгабэ исынэу мэхъу я IV — XII-рэ лIэшIэгъухэм ыкIэхэм анэсэу. Псэ зыпыт «товархэр» зыщащэрэ бэдзэрхэр адыгэ хыIушъом Iут псэупIэхэу Танэ /джы Азов/, Кафэ /Феодосия/, Матрега /нахьыпэм Хъункъал аIощтыгъэ, джы Тамань/, Мапа /ГоргипиекIэ нахьыпэм еджэщтыгъэх, джы Анапа/, Бата /джы Новороссийск/, Маурлахъо /Геленджик/ адэтыгъэх. ЦIыфхэр гъэрэу ащэныр сатыушIыным ианахь Iофыгъошхоу хъугъагъэ. Адыгэ гъэрхэр а бэдзэрхэм нахь лъапIэу щащэфыщтыгъэх. Зы адыгэ гъэрым пае аспрэ 230 — 750-рэ атыщтыгъэ. Египет исултIанэу Бейбарс Византием иимператорэу Михаил я VIII-рэ Палеолог 1262-рэ илъэсым Iуагъэ дишIыгъ Египет икъухьэхэу Къырым щащэфыгъэ гъэрхэр зэращэхэрэр хы ШIуцIэм ихытIуалэхэмкIэ адэкIыни ЧIыгузэгухым (Средиземнэ хым) техьанхэ фитынхэу. Кафэ закъо илъэс пэпчъ гъэр нэбгырэ минитIу фэдиз Египетым щищэфыщтыгъ. Гъэрхэр щэфыгъэнхэмкIэ ащ илIыкIохэр Кафэ, Тана, Мапэ, Матрега адэсыгъэх. 1281-рэ илъэсым Египетрэ Византиемрэ Iуагъэу зэдашIыгъэм гъэрхэмкIэ сатыушIыным лъэшэу зырагъэушъомбгъугъ. 1335-рэ илъэс закъом гъэрхэр ащэфыным пае Египтым динар мин 200 ээрэпэIуигъэхьагъэм гъэр щэфыным иIоф зытетыгъэр къеушыхьаты.\nЯ XVII-рэ лIэшIэгъум Кавказым къыщекIокIыгъэ француз зекIолIэу Шарден къызэритхырэмкIэ, тырку сатыушIэхэм хы ШIуцIэ Iушъом илъэс къэс ащэфыгъэу гъэр нэбгырэ мин 12-м ехъу ращыщтыгъ. Тхыгъэхэм къызэраIорэмкIэ, псэ зыпыт товар щащэу Тыркуем бэдзэр 200 итыгъ. Ащ щащэщтыгъэхэм янахьыбэр адыгагъэх.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ тхылъым Интериано къыщетхы: «Ащэхэрэм янахьыбэр Кайр, Египет ащэх. Джащ тетэу мэкъумэщышIэ лэжьэкIо тхьамыкIэжъэу зэрэщытыгъэхэм янасыпкIэ екIыхэшъ, тетыгъошхо зиIэ фэшIыгъэхэу, тилIэшIэгъу ианахь пачъыхьэ лъэшэу, султIанэу, эмирэу мэхъух…»\n«Мысыр» — джары адыгэхэр Египет зэреджэхэрэр. ПIопэн хъумэ, ежь араб лъэпкъыр а хэгъэгум зэреджэрэм тетэу адыгэхэри еджэхэу ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу къырэкIо.\n«Мысыр» ыIомэ «цIыфы псэупI», «къалэ» къикIырэр. Къалэхэр зэпэблагъэхэу, а чIыпIэхэм цIыфыбэ арысэу зэрэщытым къатекIыгъэу ары зэралъытэрэр. Арэущтэу щытмэ, щэч хэлъэп, къахэхьэгъэ лъэпкъ горэ а гущыIэмкIэ къяджэгъэнкIи хъущт.\n«Египет» зыфиIорэ цIэр пэсэрэ урымхэм къащежьэ. Египет икъалэу МемфискIэ заджэхэрэм ижъыкIэ Хикупт раIощтыгъэ. Урымхэм а гущыIэр ялъэпкъ тхьакIумэ зэрэзэхихыгъэу, ялъэпкъыбзэ къызэриубытырэмкIэ «Айгюптос» аIуи атхыгъ. Къалэм ыцIэкIэ хэгъэгум еджагъэх. Джащ тетэу «Египет» зыфиIорэ цIэр араб къэралыгъом къытенагъ. А цIэр нэмыкIыбзэхэми ахэхьагъ. Ау ежь арабхэр МысыркIэ зэджэжьых. Адыгэхэм абзи ары зэрэхэтыр. НэмыкIыбзэкIэ къикIэу тэ тыбзэ къыхэхьэгъагъэмэ, щэч хэлъэп, Египет зыфиIорэр ары тыбзэ хэтыщтгъагъэр. Адыгэхэр арабхэм ахахьэхэу, ахэкIхэу зэрэщытыгъэм елъытыгъэкIэ, ежь арабхэр яхэгъэгу зэреджэхэрэ цIэр зытетым тетэу тэ тыбзи занкIэу къыхэхьагъ. Ащ фэдэ зэхэхьэ-зэхэкI зэфыщытыкIэ-зэпхыныгъэу адыгэхэмрэ арабхэмрэ зэфыряIагъэм ифэмэ-бжьымэкIэ енэгуягъо адыгацIэхэу Мысырыпщ, Мысырхъан зыфиIохэрэр аусэу зыкIэхъугъэри.\nАрабхэмрэ адыгэхэмрэ язэлъыIэсыныгъэхэм алъапсэ чыжьэу къыщежьэ. Джы тыдэкIи щызэлъашIэ хъугъэ адыгэ мамлюкхэм ялъэхъанэ а зэлъыIэсыныгъэхэр щыпытагъэх…\n«Мамлюк» ыIомэ арапыбзэ-кIэ мэхьэнэ заулэ къекIы: «ыIэ илъыныр», «ышъэ икIыныр», «мылъку», «гъэр фыжь». «Мамлюк» зыфаIохэрэр дзэкIолIхэу Египет иIэхэзэ, пачъыхьагъур ашти, илъэсишъэ пчъагъэрэ ащ иIэшъхьэтетыгъэх. Мамлюкхэр купитIоу зэтекIых. Апэрэ купым адыгэхэри къыхэфэх, ау инахьыбэ дэдэр монгол, тырку лъэпкъхэм къахэкIыгъэх. Ахэм бахрит мамлюккIэ яджэх, Нил ипсыгъэхъунэу Равдэ тет пытапIэм зэрисыгъэхэм пае («Бахр» ыIомэ «хы», «псы» къекIы). Ахэм 1250-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1382-рэ илъэсым нэс Египет пачъыхьагъур щаIыгъыгъ. ЯтIонэрэ купыр адыгэ закIэх. Ахэм бурджит мамлюккIэ яджэх. «Бурдж» ыIомэ «башня» къекIы. Каир ипытэпIэ башнехэм зэрарысыгъэхэм пай арэущтэу а мамлюкхэм зыкIяджэхэрэр. А адыгэ мамлюкхэм (бурджит мамлюкхэм) къахэкIыгъэхэр 1382-м къыщегъэжьагъэу 1517-рэ илъэсым нэс — илъэсишъэрэ щэкIырэ тфырэм къыкIоцI Египет щыпачъыхьагъэх.\nСэлэхьдин (Салах-ад-Дин) 1170-рэ илъэсым Египет ышти, айюбидхэм ятетыгъо ыгъэуцугъ. Ащ ышэу Салах-бин-ал-Адыл пачъыхьагъум зытехьэм, итетыгъо нахь ыгъэпытэн имурадэу Тыркуем нэбгырэ мин щищэфыгъ. Нэужым тырку бэдзэрым щащэфыгъэ нэбгырэ пчъагъэ дзэм къулыкъу щахьынэу хъугъэ. А апэрэ мамлюк купым дзэ къулыкъур ахьызэ айюбидхэм япачъыхьагъо къэтIасхъи, ежь мамлюкхэм (ащэфыгъэ дзэкIолIхэм) тетыгъор 1250-рэ илъэсхэм аубытыгъ ыкIи 1382-рэ илъэсым нэс пачъыхьагъор аIыгъыгъ. 1382-рэ илъэсым адыгэу Борэкъокъо пачъыхьагъур ыштагъ, Борэкъокъуи сабыизэ ащэфыгъагъ. Ау ащ къыщегъэжьагъэу мамлюк Египетым ипачъыхьагъэхэри, идзэ хэтыгъэхэри пщылI щэфыгъэу щытыгъэхэп, тарихъ тхылъыбэмэ арэущтэу къаIо нахь мышIэми.\nБорэкъокъо ипачъыхьагъу зегъэуцум, тырку бэдзэрхэм адыгэ сабыеу ащащэхэрэм ынаIэ атыригъэтыщтыгъэ, зэкIэри къыщэфыжьыщтыгъэх. Гъэры ышIынхэу арэп — гъэрыпIэм къырищыжьынхэу ары нахь. Ыщэфыжьыгъэ сабыйхэр Египетым аригъащэхэти, еджапIэм чIигъахьэщтыгъэх, гъэсэныгъэшхо аригъэгъотыщтыгъэ. Ахэм дзэ къулыкъушIэхэри, къэралыгъо IофышIэхэри къахэкIыщтыгъэх. Ахэм ащыщыбэхэр дунэе тарихъым хэхьагъэх, чIыпIэ ин щаубытыгъ.\nБэдзэрым зэрэщащэфыжьыгъэхэр ылъапсэу, ыпэкIэ щыIэгъэ мамлюкхэм афэдэу, гъэрэу ащэфыгъэхэм адыгэ мамлюкхэри къахэкIыгъэхэу зылъытэхэрэр щыIэх. Ары шъхьае, ащэфыгъэмрэ ащэфыжьыгъэмрэ зэп ныIа? Лъэпкъым ишэн-хэбзэ гъэпсыкIэхэр зымышIэрэм, ышъхьашъокIэ ылъэгъурэм блэмыплъырэм зэфэхьысыжьыгъэ мытэрэз ышIыщт. Елъэгъу бэдзэрым щащэрэ цIыфхэр, елъэгъу ахэр зыщэфхэрэри. Ащэфыгъэр зыщэфыгъэм игъэр. Алъэгъугъэм тетэу адыгэ мамлюкхэмкIэ зэфэхьысыжь мытэрэзхэр зышIыгъэхэр къэхъугъэх.\nЕжь лъэпкъым зызэришIэжьырэм фэдэу хэти ышIэн ылъэкIыщтэп. ИлъэпкъкIэ адыгэу Египет щыпсэущтыгъэ тарихълэжьэу Расим Рушди «Адыгэр илъэпкъ къытегущыIэ» зыфиIорэ тхылъэу 1947-рэ илъэсым Каир къыщыдигъэкIыгъэм къыщеIо: «Тарихълэжьхэм ащыщхэр, анахьыбэхэр, «щэфын» Iофым къызэрашIошIэу тегущыIэх. Ар хэукъоныгъэ ин. Ар историк зырызхэми къагурыIожьыгъ. Ахэм ащыщых Абу-аль-Филрэ ан-Паурирэ. Адыгэ пачъыхьэхэр пщылIыгъэхэу къызэрашIошIыхэрэр зэрэмытэрэзыр къыраушыхьатэу, мы ыпшъэкIэ зыцIэ къетIогъэ тарихълэжьхэм хагъэунэфыкIы адыгэмэ пачъыхьагъор заубытым дунаимкIэ апэрэу пщылIыгъор зэрэтырахыгъэр. Ар зыхъугъэр христиан эрэмкIэ 1411-рэ илъэсыр ары.\nАдыгэ пачъыхьэхэми «мамлюк» зыфиIорэ цIэр къазыкIытенагъэр, бахрит мамлюкхэу нахьыпэм айюбидхэм ядзэкIолIхэу щытыгъэхэм афэдэу, ахэри нэмыкI хэгъэгу къызэрикIыгъэхэр арынкIэ енэгуягъо. Арыти, пачъыхьагъур адыгэхэм заубытым ыпэкIэ тетыгъэ сельджук лъэпкъхэм зэряджэщтыгъэхэм фэдэу, ахэми мамлюккIэ яджэхэу щытыгъ. Нэужым ахэр «башеннэ мамлюккIэ» тарихъым щыхагъэушъхьафыкIэу хъугъэх.\nХэтха адыгэ мамлюкхэу Египет пачъыхьагъур щызыубытыгъагъэхэр? Сыдэущтэу ахэр ащ ифагъэха? Сыда къарыкIуагъэр ахэм?\nМамлюкхэм яхьылIагъэу тарихъ ыкIи художественнэ тхылъ пчъагъэхэр щыIэх. Къэбарыжъ ыкIи пщынэлъэ зэфэшъхьафхэу пшIым ехъу Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым фольклорымкIэ ифонд хэлъых.\nТхыгъэ тхылъхэми къэбарыжъ-пщыналъэхэми къаIотэрэ хъугъэ-шIагъэхэр, цIыфэу зыцIэ къыраIохэрэр, чIыпIацIэу къахафэхэрэр зэтефэх. ЗэрэзэтекIыхэрэр уахътэм инэфагъ ары: тхыгъэхэм хъугъэ-шIагъэр къызэрагъэлъагъорэм дакIоу, ар зыщыхъугъэ уахътэри къаIо. Къэбархэм, орэдыжъхэм уахътэр ахэтэп — хъугъэ-шIагъэр къырагъэлъэгъукIы, гум щыхъэрэр, щышIэрэр къыраIотыкIы.\nАдыгэ пачъыхьэхэм ядинастие Египет апэу щезыгъэжьагъэр, ыпшъэкIэ къызэрэтIуагъэу, Борэкъокъо Анцокъу ары. Ащ идунай къырыкIуагъэм, пачъыхьагъум техьанэу зэрэхъугъэм тыщегъэгъуазэ адыгэ тарихълэжьэу Египет щыпсэущтыгъэ Бэджэ Мыхьамодэ итхылъэу «Адигэм илъапсэ къызыхэкIыгъэр» зыфиIоу 1912-рэ илъэсым Каир къыщыдигъэкIыгъэм. Адыгэхэм къахэнэжьыгъэ къэбарыжъхэр IэубытыпIэ ышIыхэзэ, Мыхьамодэ къеIуатэ щыIэныгъэ гъогу хьылъэу Борэкъокъо Анцокъо къыкIугъэр, лIыгъэ лъэшыгъэу зэрихьагъэхэр.\nКъэбарыжъым къызэриIуатэрэмкIэ, Болгарием исыгъэ адыгэмэ ащыщэу нэбгырэ заулэ ащ къикIыжьыхи, Константинополь (джы Стамбул ары) кIохэзэ, чэщыр щырахынэу зы чIыпIэ горэм къыщыуцугъэх. Чъыеу щылъхэзэ, хъункIакIохэр къатеуагъэх. Ежь адыгэхэри пхъашэу апэуцужьыгъэх, ау зипчъагъэкIэ нахьыбэхэу, зыфэзыгъэхьазыри къатебэнэгъэ хьункIакIохэм лые къарашIагъ: азыныкъо къаукIыгъ, зы кIэлэцIыкIу ашIуахьыгъ. А кIэлэцIыкIур Константинополь ибэдзэр щащагъ. Дамаскэ къикIыгъэ сатыушIэ горэм ыщэфыгъ. Ащ кIэлэцIыкIур Дамаскэ щищэжьыгъ…\nНэмыкI къэбарым къызэриIуатэрэмкIэ, хы ШIуцIэ Iушъом щащи, зыщэфырэм ыщэжьызэ, кIэлэцIыкIур Каир нэсыгъ. Джащ къэбаритIуми ацыпэ щызэолIэжьы. Сыдэу щытми, джащ тетэу Каир кIэлэцIыкIур къынэсыгъэу ащ щищэфыгъ Египет ипачъыхьэу Элмаликул Мансур Али ибн Щэхьэбанэ. Ыщэфи, кIалэр дзэ еджапIэм чIигъэхьагъ, икIалэм фэдэу гъэсэныгъэ ритыгъ. Мысырыпщыр — Египет ипачъыхь — ащ фэдэу сабый ибэм дахэу зэрэдэзекIуагъэмкIэ адыгэхэр зэрэфэразэхэм игупшысэ пщыналъэу «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз» зыфиIорэм къыхэщы. «ШIу алъэгъоу тхэтыр пэщэ гъэсэнэу къарет… Борэкъокъо пщыр ахъырэтыкъоу еубыт» — хагъэунэфыкIы гъыбзэм иусэ сатырэхэм.\nБорэкъокъо Анцокъо еджэпIэшхор къыухи, Египет идзэхэр ыIэ илъэу хъугъэ. Пачъыхьэр зэлIэм, ащ унашъоу къышIыжьыгъэмкIэ Борэкъокъо Анцокъо пачъыхьэу Египет фэхъугъ.\nЯщэнэрэ къэбари пылъ Борэкъокъо Анцокъо Египет пачъыхьэ зэрэфэхъугъэм. Бэджэ Мыхьамодэ ээрэхигъэунэфыкIырэмкIэ, Бэгъдад халифатствэр къэтIасхъэ зэхъум Кавказ рищи, ыпкIэ аритызэ пачъыхьэм дзэшхо ыгъэпсыгъагъ. Ахэм ащыщэу ежь пачъыхьэхэр къэзыухъумэрэ дзэ лъэш адыгэ шыудзэу иIагъ. Халифатствэм хэмытыжьынхэу, ежь къэрэлыгъо шъхьаф хъуным фаеу араб хэгъэгухэм а лъэхъаным зыкъэзыIэтыхэрэр бэу ахэтыгъ. Ащ фэдэу Египет зыкъыщаIэтыгъ. Арыти, халифым дзэ гъэнэфагъэхэр Египет ыгъэкIуагъэх. А кIуагъэхэм адыгэ шыудзэри ахэтыгъ. ЗыкъэзыIэтыгъэхэр запIытIхэм, адыгэ дзэ пащэр Египет игубернаторэу халифым фишIыгъ. А дзэ пащэр Борэкъокъу арыгъэу къэбарым къеIуатэ. ЗыкъэзыIэтыгъэхэр Египет щызэхакъутагъэхэми, нэмыкI чIыпIэхэм ащыIасэщтыгъэхэп, къэралыгъо шъхьаф зашIыным пае банэу къырахьыжьагъэр джыри нахь лъэшэу къыщызэкIанэщтыгъэ. Аузэ халифатствэр зэбгырызыгъэ, къэралыгъо шъхьафэу бэмэ зашIыгъ. Египетри халифатым хэкIи, шъхьафы зишIыгъ. Ащ пачъыхьэу фэхъугъ Борэкъокъо.\nМы хъугъэ-шIагъэу къэбарым къыIуатэхэрэр тэрэзых, ау, енэгуягъо, а хъугъэ-шIагъэхэм Борэкъокъо иIоф нэужым ахэгъэщагъэ хъугъэкIэ. Сыда пIомэ Борэкъокъо пачъыхьагъум зытехьагъэр 1382-рэ илъэсыр ары. Бэгъдад халифатствэр зызэбгырызыгъэр ябгъонэрэ лIэшIэгъур ары. Ащ къыхэкIыхи, Гурыт Азием, Иран, Афганистан къэралыгъо шъхьафэу зашIыжьыгъагъ.\nАщ фэдэу уахътэмкIэ зэщыкIукIыгъэ хэтми, шъыпкъэр шъыпкъэу къэнэжьы: адыгэмэ ащыщэу апэу пачъыхьэ хъугъэр Борэкъокъор ары.\nБэджэ Мыхьамодэ къызэриIорэмкIэ, Борэкъокъо пачъыхьэ зэхъум, иIахьылэу Кавказым исхэр Египет ыщэжьыгъэх. Ащ имызакъоу, кIэлэкIаби рищыгъ дзэм хищэнхэу. Тхыгъэ тхылъхэм къызэраIорэмкIэ, мин пшIыкIущ зыхэт адыгэ шыудзэшхо Борэкъокъо зэхищэгъагъ. Ахэми къаушыхьаты адыгэ мамлюкхэр щэфыгъэ закIэу зэрэщымытыгъэхэр. Къэралыгъо акъыл иIэу, гупшысэ лъагэхэм арыгъуазэзэ, Борэкъокъо иIофшIэнхэр зэрихьэщтыгъэх: Нил хищыхи, каналхэр бэу зэбгырищыгъэх, еджапIэхэр къызэIуихыгъэх, дворецхэр, мэщытхэр Каир дишIыхьагъэх. Джы къызнэсыгъэми Борэкъокъо ыцIэкIэ ахэм яджэх. Сэ сшъхьэкIи ащ тIэкIу сыщыгъуаз: Египет туристэу сызыщэIэм Борэкъокъо ыцIэкIэ щыт библиотекэр слъэгъугъэ, ипачъыхьэгъу лъэхъан аригъэшIыгъэ каналхэм, еджапIэхэм, мэщытхэм къатфытегущыIагъэх…\nБорэкъокъо Анцокъо ипачъыхьэгъу лъэхъан Египет иэкономикэ зыкъыIэтэу, нэмыкI къэралхэм сатыу игъэкIотыгъэу адишIэу регъажьэ. Ащ дакIоу икъэралыгъо гъунапкъэхэм зарегъэушъомбгъу. Борэкъокъо изэолIыгъэ гъэхъагъэхэр «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз» зыфиIорэ пщыналъэми IупкIэу хегъэунэфыкIы: «Пачъыхьэ узашIым Шам (Сириер ары — А.Шъхь.) ихэкур оубыт, Хэкоу уубытыгъэмэ Мэчэ-Мэдинэр (Саудовскэ Аравием ит къалэхэм ацI — А.Шъхь.) ащыщ» — къыщеIо пщыналъэм.\nБорэкъокъо джащ тетэу пачъыхьагъум ылъапсэ Египет щигъэуцуи, илъэсишъэрэ щэкIырэ тфырэм пачъыхьэгъу тетыгъор адыгэмэ аIыгъыгъ. А уахътэм къыкIоцI нэбгырэ тIокIырэ тIурэ пачъыхьэу техьагъ. Адыгэ пачъыхьэу Египет техьагъэм ипчъагъи пщыналъэм исатырэхэм ахэгъэпытыхьагъ. Борэкъокъом фэгъэзагъэу усэм къыщеIо: «Узыщыщ цIыфмэ пачъыхьэ танджыр къащыплъ, Тандж къызыщыплъагъэр нэбгырэ тIокIырэ тIурэ шъурекъу». Борэкъокъо илъэс пшIыкIухэ пачъыхьагъу IэнатIэр зэрихьагъэ, илъэс тIокIищым ехъу ыгъэшIагъэу лIагъэ. Ежь ыуж ыкъоу Фарадж пачъыхьэу техьагъ. Борэкъокъо Анцокъо ыуж пачъыхьагъу IэнатIэр зезыхьагъэхэм ащыщэу къэралыгъо акъыл нахь зиIэу, дзэпэщэ лъэшхэу нэбгырэ пшIыкIутIумэ ацIэ къыраIо: Тэтэрыкъо Абдулахь, Барасбый, ащ ыкъоу Юсыф, КIэкъумыкъу, ащ ыкъоу Осмэн, Инал, Къайтбый, Апэрэ Къэншъау, Джамболэт, Тумбай, Къаншъаугъур, Тумэнбэй (ар ятIокIэнэрэ щырагъ).\nКъушъхьэ шыгу зэготхэми зырызхэр къызэрахэлъэгыкIыхэрэм фэдэу, мы зыцIэ къетIогъэ лIы цIэрыIохэм нахь къахэщых етIани нэбгыриплI: Борэкъокъор, Барасбый, Къайтбый, Къаншъаугъур ыкIи Тумэнбэй.\nБарасбый ипачъыхьэгъу лъэхъан (1422 — 1438) икъэралыгъо гъунапкъэхэм заригъэушъомбгъугъ, 1426-рэ илъэсым Булакы хыдзэшхо тыригъэуцуагъ, хыгъэхъунэу Кипр ыштагъ.\nКъайтбый ипачъыхьэгъу лъэхъан (1468 — 1496-рэ илъэсхэр), тхыгъэ пстэухэм зэтефэу зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адрэ пачъыхьэгъу пстэуми инэу атекIы. Анахь охътабэрэ зэрэтетыгъэ закъор арэп. Илъэс 28-у пачъыхьагъум зыщытетыгъэм Къайтбый гъэхъэгъабэ ышIыгъ. Пачъыхьагъум Къайтбый зэрэтехьэу пачъыхьэ тезэрэдз-тезэрэхьэ зэпымыужьэу щыIагъэр зэтыригъэуцуагъ, къэрал кIоцI Iофхэм язытет ыгъэпытагъ, зитеплъэ-гъэпсыкIэ джы къызнэсыгъэми агъэшIэгъорэ мэщытышхуитIу ыгъэуцугъ. Джы ахэм ежь Къайтбый ыцIэ ахьы. Гъогубэ, еджэпIабэ, пытэпIабэ, лъэмыджыбэ ышIыгъ. А пстэури псэолъэ пытэ къодыеу щымытэу, хъырахъишъэу, пкIырапкIынэу гъэпсыгъэ. «Илъэс минхэм къакIоцI Каир иисторие» зыфиIорэ тхылъым араб тарихълэжьэу Ал-Бекбаши Абд ар-Рахман Заки къыщеIо: «Къайтбый иIофшIэнкIэ бэмэ агъэгумэкIыщтыгъэ, бэ зэшIуихыгъэр. Ащ изэманыгъо агъэуцугъэ псэуалъэхэм ядэхагъэ нэр пIэпахы. Къайтбый изэман ан-Насирэ (912 — 962-рэ илъэсхэм аббасид халифэу щытыгъэр ары. — А. Шъхь.) изэманэу псэолъэ гъэшIэгъонхэр зыщашIыщтыгъэм фэдэкъабз. Дунаим итыдэрэ лъэныкъо щыщ архитектори, художники, туристи амыгъэшIэгъон алъэкIырэп адыгэ мэщытхэм ядэхагъэ, яшIыкIэшIуагъэ…»\n«Ахэр, адыгэ мамлюкхэр, — Уильям Мойер итхылъэу «История мамлюков» зыфиIорэм къыщетхы — философскэ, политическэ шIэныгъэхэмкIэ лъэшыгъэх Iэшэ гъэбзакIэмрэ шы тесынымрэ зэрафэкъулайхэм фэдэкъабзэу. Ахэм культурэшхом икIэн хьалэмэтхэр къагъэнагъэх, нэужыми ахэм ялъэшыгъэ, ядэхагъэ, янурэ тырку хъункIакIохэм къырагъэIыхын алъэкIыгъэп».\nЯлIыгъи яакъылыгъи къащагъэлъэгъонэу чIыпIэ хьылъабэхэм адыгэ мамлюкхэр арыфагъэх.\nТырку султIанэу Сэлым Хафэм къаришIылIэгъэ заор адыгэ мамлюкхэмкIэ ушэтыпIэ хьылъэу хъугъэ. А лъэхъаным Египет пачъыхьэу тетыгъэр Къаншъаугъур арыгъэ. Къэбарым къызэрэднигъэсыжьыгъэмкIэ, адрэ мамлюк пачъыхьэмэ афэдэу еджагъэу, гъэсагъэу Къаншъаугъур щытыгъэп, адыгабзэ фэшъхьафи ышIэщтыгъэп. Къайтбый пачъыхьэм янэшэу, Кавказым Къаншъаугъур рищыгъэу ары Бэджэ Мыхьамодэ зэриIорэр. ЫныбжьыкIэ уцугъэу икIыгъагъэти, ыцIэ зэрэадыгацIэуи къэнагъ.\nЕджапIэ къыухыгъэу Къаншъаугъур щымытыгъэми, илIыгъэрэ иIушыгъэрэ къэралым ипащэхэм къагурыIуагъ, пачъыхьагъум тырагъэхьагъ. Ар зыхъугъэр 1501-рэ илъэсыр ары. А лъэхъаным ащ илъэс тIокIищ ыныбжьыгъ. Къэралыгъом тхьамыкIэгъуабэ ыщэчыгъэу, уджэшъугъэу къыIэкIэхьагъэми, Къаншъаугъур акъыл куоу, сэнаущыгъэу хэлъхэм яшIуагъэкIэ къэралыгъом иэкономикэ къыIэтыгъ, ифинансовэ Iоф зыпкъ ригъэуцожьыгъ.\nИлъэс пшIыкIутфым къыкIоцI Каир канал пчъагъэ рищагъ, жьышъхьалхэр ыгъэуцугъэх. Средиземнэ хым пытапIэ (крепость) Iуигъэуцуагъ. 1503-рэ илъэсым еджапIэрэ мэщытрэ зэхэтэу щигъэпсыгъэм джыдэдэм Къаншъаугъур ыцIэ ехьы. Библиотекэ гъэшIэгъон Каир къыщызэIуихыгъ. Къаншъаугъур усакIохэм осэшхо афишIыщтыгъэ, музыкэр шIу ылъэгъоу, орэдыIохэм шъхьэкIафэ афишIэу щытыгъ. Къаншъаугъур ипачъыхьагъу лъэхъан Португальскэ флотэу къякIугъэр зэхикъутагъ. Политическэ гъэхъагъэу ышIыгъэхэм ащыщ 1502-рэ илъэсым Испанием зэзэгъыныгъэу дишIыгъагъэр. А зэзэгъыныгъэм теткIэ Египет исатыушIын IофхэмкIэ иягъэ къаримыгъэкIынэу Испанием Iуагъэ къыригъэшIыгъ.\nКъаншъаугъур икъэралыгъо зещакIэ зэфэхьысыжь фишIызэ Расим Рушди етхы: «В 1501 году престол Египта занял султан Къаншъау аль-Гури. Он был человеком огромной энергии и сильной воли. Он упрочил основы безопасности, ликвидировал анархию, улучшил финансовое положение государства. Когда дела завершил, он принялся прорывать каналы и воздвигать цитадели на побережье, улучшил пути паломников в Мекку, построил школу, которая известна под его именем, великолепную библиотеку, новый минарет для соборной мечети Аль-Азхар, соорудил Джами-аль-шиас на острове ар-Рауда, колодец в ар-Рамиле, ветряные мельницы в старом городе, возобновил строительство водных сооружений, связанных с городом Аль Гури, славился щедростью по отношению к поэтам, любовью к музыке и благосклонностью к музыкантам».\nСэлым Хафэр 1516-рэ илъэсым заокIэ Египет къызекIум, Къаншъаугъур илъэс 75-рэ ыныбжьыгъ. Ары нахь мышIэми, пыим пхъашэу пэгъокIыгъ, идзэхэм щысэтехыпIэ афэхъоу, щыни ымышIэу, шышъхьэмыгъазэу, псэемыблэжьэу зэуагъэ. ЗипчъагъэкIэ къябэкIырэ пыир, чIанэрэми фызэмыплъэкIыжьхэу, ыпэкIэ къилъыщтыгъ, ау адыгэхэри къызэкIакIощтыгъэхэп, хьадэгъур аштэзэ, пый лъэшыр зэтыраIажэщтыгъэ.\nМы зэошхом ихъугъэ-шIагъэхэр, ащ кIэухэу фэхъугъэр къагъэлъагъоу гъыбзищ къытлъыIэсыжьыгъ. Ахэр «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз», «Къаншъаугъур игъыбз», «Тумэнбэй игъыбз» зыфиIохэрэр арых. Апэрэр — лIыбэ орэдэу, мыдыритIур зэхьылIагъэр ежь ацIэмэ къаIо нахь мышIэми, орэдищми Къаншъаугъур ыцIэ къахэфэ, илIыгъэ-псэемыблэжьныгъэ къыраIотыкIы: «Заом тыхахьэмэ, Къаншъаугъур типащи… ТызэкIэкIонти, Къаншъаугъур мэзау. Заом зыхахьэкIэ, аслъан хабзэу мэзечъ. Дзэшхом щызечъэзэ, щагид, хабзэу псэхыжь» — къыщеIо «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз» зыфиIорэм. «Типщышхоу Къаншъаугъур ышъхьэкIэ тидзэмэ япащэу апэгъокIышъ, лъыпсыр ыгъачъэу, Хьалачыр пыим фигъакIоу, Тыркудзэм пхъашэу езаозэ, лIэбланэу ащ щыфэхыгъ», — гушхуагъи хэлъэу, гукIэгъу фабэри, гухэкI инри щызэдыхэтэу къыщеIо «Тумэнбэй игъыбз» зыфиIорэм. Ежь Къаншъаугъур фэдэу, псэемыблэжьэу дзэкIолIхэри заощтыгъэх. Ау Хьалэб игубернаторыщтыгъэу Къарбэчыпщыр къумалэу къычIэкIыгъ. Дзэу зипащэр зэтыриIажэу, иягъэ къыгъакIозэ, пыим игъогу фызэIуихыщтыгъ, нэужым пыим гохьажьыпи, къыдэзаоу ригъэжьагъ.\nКъумалыгъэм имыхъур тамыгъэ едзыгъэу ащ ыцIэ усэм къыхэнагъ: «Дзэпащэу тиIэр Къарбэчышъ, тигъакIорэп» — къыщеIо ащ ыцIэ «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз» зыфиIорэм, «Хьалэб идзэм иIэшъхьэтетэу, Хьэм фэдэу, Къарбэч ныбэкъыр къумалэу пыим гохьагъ», — гущыкIыгъоу, нэпэнчъагъэм инэплъэ-Iуплъэу къумалым исурэт усэм исатыр къыщеты. Ау ащ фэдэу мамлюкхэм ахэтыгъэр зырызыгъ, нахьыбэр псэемыблэжь лIыхъужъыгъэх.\nАдыгэ мамлюкхэм псэемыблэжь банэу тыркудзэм рашIылIагъэм къытегущыIэзэ, «Египет — сын тысячелетий» зыфиIорэ тхылъым къыщетхы: «Сыд щыкIагъэ яIагъэми, мысагъэ горэ зэрафэплъэгъун яшэнкIэ ахэлъыгъэми, ахэпхын умылъэкIынэу мамлюкхэм зы шIуагъэ ахэлъ зэпытыгъ: егъашIэми щтапхэу щытыгъэхэп. Мы заом лIыхъужъныгъэшхо дэдэ ахэлъэу щызэуагъэх». Ары, мамлюкхэр лIыгъэшхо ахэлъэу заощтыгъэхэми, топхэр зыхэт, IашэкIэ зэтегъэпсыхьэгъэ тыркудзэм утынышхо къарихыщтыгъэ. 1516-рэ илъэсым шышъхьэIум и 24-м, тхьаумэфэ мафэм, Мардж-ад-Дабикъэ дэжь зэо лъэшэу щыкIуагъэм Къаншъаугъури нэмыкI дзэпэщэ лIыхъужъ пчъагъи къыщаукIыгъэх. Ащ фэдэ утын хьылъэ защэчыми, тыркудзэм Iэрылъхьэ зыфашIыгъэп, псэемыблэжьэу заор лъагъэкIотагъ.\nЯпачъыхьэ къаукIыгъэти, пачъыхьакIэ хадзын фаеу хъугъэ. Хэта ащ фэдэ охътэ хьылъэм а пшъэрылъыр анахь зыгъэцэкIэшъущтыр, анахь зытефэрэр? ЛIыгъэмкIэ хэти акIыб кIонэу, дэтынэу фаеп, ау Iофыгъо пстэумэ язэхэщэкIощтыр лIыгъэ закъом къыщыуцурэп. А гумэкI-гупшысэр щызэхэошIэ пщыналъэм. Къаншъаугъур къызаукIым, лIышъхьэхэр зэIукIагъэх пачъыхьэ ашIыщтыр рахъухьанэу. «Къалэм текIужьымэ, пачъыхьэ хъунэри дэмыс, Тумэнбэир дэсышъ, пщыгъор ратынджэ кIэлащ» — elо пщыналъэм. ЗэрэкIэлащэм пае ехъырэхъышэх, ау пщыналъэм къызэриIоу, кIэлащ нахь мышIэми, «Дзэр зэрищэнкIэ псэ зиIэм фэдэ хэмыт» — арышъ, «Пщыгъор къыратышъ, пачъыхьэ тахътэм дагъэкI».\nТумэнбэй лIыхъужъныгъэшхо зэрихьэзэ зэуагъэ, цIыфмэ къырапэсыгъэр зэрилъапIэр, къызэрэщыгугъыхэрэр ыгъэцэкIэнымкIэ ыпсэ зэремыблэжьырэр нэрылъэгъу афишIыгъ. Пщыналъэм исатырэхэм ар сурэт псаоу къагъэлъагъо: «Тыркум идзэшхо Тумэнбэир щэзау, Заом зыхахьэкIэ блэгъошхом фэдэу мэзечъ. Чъэрыжъым тесэу Сэлым щагъым (шахым) ашIуекIу, Щэтырым екIумэ Рум пачъыхьэр чIэмыс, Маисэу ыIыгъыр щэтыр чIэгъым щегъабз».\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ тхылъэу «Египет — сын тысячелетий» зыфиIорэм Тумэнбэй ехьылIагъэу къыщетхы: «Лъэшэу чанэу, ыгукIи ышъхьэкIи къогъанэ имыIэу тыркумэ ар апэуцужьыгъ, зэкIифэнэу, зэхикъутэнхэу пыим жэхахьэщтыгъэ. Ау мамлюкхэм утынэу ахьыгъэм джэнджэш къахилъхьагъ, къыгъэтIэсхъагъэх. Мэзэ заулэкIэ дзэшхоу Тумэнбэй зэIуигъэкIагъэр 1517-рэ илъэсым, щылэ мазэм и 22-м мацIэм фэдэу бэдэдэ хъурэ тыркудзэм пэгъокIыгъ Каир ихэгъошъхьэ шъыпкъэм, Мукаттам зыфиIорэ бгычIэм дэжь. Псэемыблэжь банэу мамлюкхэм ашIыгъэм зи къикIыгъэп. Iашэ икъоу мамлюкхэм зэрямыIэм, топхэмкIэ тыркухэр къялъэшэкIэу зэрэщытым заом кIэухэу фэхъущтыр фиухэсыгъ… Тумэнбэйи ащ игъусэхэми лIыхъужъныгъэшхо зэрэхьагъ нахь мышIэми, зи къикIыгъэп. Мамлюкхэр гъунэм нэсэу къызэхикъутагъэх, Сэлым Каир дэхьагъ».\nТумэнбэй аIэкIэкIыжьи, бедуинхэм адэжь зыщигъэбылъэу, шъэфкIэ дзэ ыугъоинышъ ипый ичIыфэу телъыр ритыжьыным пылъыгъ. Ау Сэлым Хафэм идзэ ыкIуачIи, ихъоршэрыгъэ-тхьагъэпцIыгъи Тумэнбэй икъэгъотын рихьылIагъ. Щынагъори мылъкури зэгъусэу ытIупщыхи, Тумэнбэй къаубытыгъ. Тумэнбэй илIыхъужъныгъэ зыфэдэр Сэлым Хафэм ешIэти, шъыпкъагъэкIэ готынэу къеуцуалIэмэ псаоу къыгъэнэжьынэу, дзэпащэ ышIынэу риIуи шъхьае, «Напэр сщэу, псэр сщэфыщтэп» ыIуи, феуцолIагъэп, Тхьэу зызылъытэжьырэ Сэлым Хафэм ыпашъхьэ зыщигъэцIыкIугъэп. Тумэнбэй ежь ицIыфыгъэ напэ, илъэпкъыцIэ къыухъумэзэ, Сэлым дэгущыIагъ. Ар ыдэныя дунаир зэкIэ зыштэн зыгу хэлъым?! Ыдагъэп. ИтекIоныгъэ рыкъэеу, Сэлым Хафэм иунашъокIэ Тумэнбэй «мэлылъфэгъум и 23-м, 1517-рэ илъэсым къалэу Каир икъэлэпчъэ дэхьапIэ щыпалъагъ».\nЛIыгъэ-гушхуагъэм ымэкъэ лъэши, шъхьэкIо-гукъаом игъыбзэ гухэкIи пщынэлъэ сатырэм щызэдыхэлъых. «Тумэнбэир тыркужъ лъапцIэмэ къаубыт, Дзэшхоу зыубытым Сэлым щагъым къыфещ, Къэмыщынахэу Сэлым щагъым дэпсалъ. Шъхьэпылъэ кIапсэр Тумэнбэим шIохадз, КIапсэр дадзыйи Тумэнбэир дащай»— къыщегъыбзаIо пщыналъэм.\nЦIыфыгъэ напэр… Насыпыр… Ежь хэти зыфэдэм елъытыгъэу а гущыIэхэм ямэхьанэ къыгурэIо, ищыIэныгъэ гъогу щызэпырехы, къыщелэжьы… Къаншъаугъуррэ Тумэнбэйрэ зыфэдэхэмкIэ насыпыгъэр, цIыфыгъэ дэхэгъэ иныр ыкIи ахэмэ апэгъэуцугъэу пыим зезыщэгъэ Къарбэч къумалыр зыфэдэмкIэ нэпэнчъагъэр, насыпынчъагъэр пщыналъэм IупкIэу, нафэу къырегъэлъэгъукIых. Псэр зыти, напэр зыщэфыгъэу, хьадэгъур зышти, щытхъу дахэ зыпылъэу егъашIэм щыIэнэу къэнагъэм ыцIэ къеIэты. Напэр зыщи псэр зыщэфыгъэм нэпэнчъагъэр мыхъурэу ыцIэ едзыгъэу къегъанэ.\nАщ фэдэ егъэшIэрэ гупшысэр пщыналъэм зэрикупкIым ар бэгъашIэ ешIы.\nАдыгэ мамлюкхэр апсэ емыблэжьхэу зэуагъэх, ау текIоныгъэр Сэлым Хафэ, ыпшъэкIэ зэрэхэдгъэунэфыкIыгъэу, къыдихыгъ. КъатекIогъэ джэгъогъу пыим хьакIэ-къокIагъэу бэ адыгэ мамлюкхэм аришIагъэр: дзэкIолIхэр пилъагъэх, ыукIыгъэх, псаоу чIитIагъэх, нэжъ-Iужъи, сабыйи, хъулъфыгъи, бзылъфыгъи зэхэдз иIагъэп — зэкIэмэ апсэ Iуихызэ рекIокIыщтыгъэ. Ащи къыщымыуцоу, бзылъфыгъэ зэпкъаджэу ыукIыхэрэм аныбэ зэгуаригъэупкIыти, сабыеу къыдахыхэрэри аригъэукIыжьыщтыгъэх. ХьакIэ-къокIагъэм яIэтэшъхьэIулIэжьэу Сэлым Хафэр зэрэзекIуагъэм исурэт хьылъэкIэ пщыналъэр еухыжьы.\nУсэр щыIэныгъэм епхыгъэ шъыпкъэу щыт зыхъукIэ, кIуачIэу ащ иIэщтым, жъы мыхъоу къэкIорэ уахътэ пэпчъ ар зэрэлъыIэсыщтым урагъэгупшысэ адыгэ мамлюкхэм я XVI-рэ лIэшIэгъум аусыгъэ пщыналъэхэу «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз», «Къаншъаугъур игъыбз» ыкIи «Тумэнбэй игъыбз» зыфиIохэрэм. Мы пщыналъэхэм къаIуатэхэрэр зы лъэхъаным ихъугъэ-шIэгъэ зэкIэлъыкIохэр арых. Ежь гъыбзэр зэхьылIэгъэ лIыхъужъыр нахь къыхэщэу гъэпсыгъэ. НэмыкIэу къэпIон хъумэ, адыгэ жэрыIо творчествэм зэрихабзэу, «Адыгэ пачъыхьэмэ ягъыбз» зыфиIорэр лIыбэ орэдхэм афэд, бэмэ зэряхьылIагъэр ежь пщыналъэм ыцIи къеIо; мыдрэ пщынэлъитIур лIызэкъо орэдхэм афэдэх — пщыналъэхэр зэхьылIэгъэ лIыхъужъхэм ацIэ гъыбзэхэми цIэу афэхъугъ. ГъэшIэгъоныр, «Айдамыркъан иорэд», «Хьатх я КъокIасэ иорэд» зыфиIохэрэм ягъэпсыкIэ фэд «Тумэнбэй игъыбзэ»: ежь ышъхьэ къыфиIожьырэ гухэкI-гукъаом исатырэхэу зэхэлъ гъыбзэр…\nЧым ыкъогъу чы къыкъокIы зэраIоу, адыгэ мамлюкхэм яхьылIэгъэ усэ, къэбар зытIоу къытIэкIэхьагъэхэм тытырагъэгушхуагъ Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым иархив джыри нахь тыщылъыхъонэу. ПкIэнчъэуи хъугъэп: материал зэфэшъхьаф заулэ къыхэдгъотагъ. Ащ фэд «Тумэнбэй игъыбз», «Адыгэхэм Мысыр (Египет) пачъыхьагъур зэрэщаIыгъыгъэр», «Мысыр (Египет) щыIэ (адыгэ) къэралыгъор», нэмыкIхэри. Наурзэ Ибрахьимэ иархив зы тхьэпэ гъэшIэгъон къыхэдгъотагъ ышъхьагъкIэ — урысыбзэкIэ, ычIэгъкIэ арапыбзэкIэ тхыгъэу. ТIури ежь Ибрахьимэ ытхыгъ, ащ къегъэнафэ арапыбзэри урыcыбзэри зэришIэщтыгъэхэр. Тхьапэм ыкIыби урысыбзэкIэ тетхагъ: «Мыр аужырэ Мысыр султIанэу Къаншъаугъурэу быслъымэн лъытакIэмкIэ 922-рэ илъэсым (26.VII.1516) тыркумэ Мардж-ад-Дабикъы щаукIыгъэм фагъэуцугъэ мыжъосыным тетхагъ. Мыжъосыныр Каир дэт». Ащ тетхэгъэ текстыр инэп, ау IупкIагъи гуфэбагъи хэлъ, зыпсэ емыблэжьэу шъхьафитныгъэ банэ зышIырэм хэмыкIокIэжьын лъэуж къызэригъанэрэм инэпэеплъ саугъэтым тетхагъэр: «Мы цIыфым ынэгу нурэр къыкIихэу дахэ. НэпцитIур чыжьэу зэпэIудзыгъ. Ынэгу ихыгъ, ыбгъэ зеубгъу. Ыбг ищыгъэу лIы лъэпэлъаг. ПлIэIубгъу. Лыпцэхэр лъэшых. Къоданэ, кIочIэ лъэш хэлъ. Адыгэ шъуашэкIэ фэпагъэ. Шы пкIэгъолэ дахэм щэбзащэу рэбыбы. Ишы ыбгъэ шъуамбгъо, ыбг псыгъо, шы ищыгъэ лъаг. Илъэгагъэ метритIу».\nДжыри зы щысэ: апэрэ еплъыгъомкIэ, мамлюк темэ иIэми уемыгуцэфэнэу зы усэ горэм ыцIэ тынаIэ тетыдзагъ: «Адыгэ щыу шъищым яорэд». Текстым теплъымэ, цIэр шъхьафы нахь, усэр зэхьылIагъэр адыгэ пачъыхьэу Мысыр щыIагъэхэр ары. Текстым кIэтхагъ: «Зыусыгъэр сшIэрэп, къэзытхыжьыгъэри къызэрэсIэкIэфагъэри сшIэрэп. Зытхыжьыгъэр КIубэ Щэбан. Краснодар». ЗытыритхыкIыжьыгъэ текстыри игъусэп, зыщитхыжьыгъэ уахътэри кIэтхагъэп.\nКатегория: Библиотека. | Добавил: Анцокъо


Адыгэ Хэку Таймс: ЧIылъэужь IофшIэн инхэр Адыгэ Республикэм щэкIох\nЧIылъэужь IофшIэн инхэр Адыгэ Республикэм щэкIох\nАдыгэ Республикэм икъэлашъхьэу Мыекъуапэ къэзыуахьащт ку гъогоу ашIырэм изычIыпIэ дэжь непэ чIылъэужь (археологие) IофшIэнхэр щэкIох. Ащ фэдэ къэбар къыригъэхьагъ инстаграмым нэкIубгъоу щыриIэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэ къэзыуахьащт ку гъогум дэжь щыкIорэ чIылъэужь IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэр хэшIыкI зиIэхэм ауплъэкIугъ. ДжырэкIэ IошъхьитIумэ ушэтынхэр ащаухыгъэх, псэупIитIумэ IофшIэнхэр ащэкIох.\nЧIылъэужьакIохэм зэралъытэрэмкIэ, илъэс-лъытэным ыпэкIэ я 6 — 5-рэ лIэшIэгъухэм Меотхэм япсэупIэ мы чIыпIэр щытыгъ. ЧIычIэгъым къычIахыгъэх мыжъо-пIакIэм (керамикэм), джэрзым хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр ыкIи нэмыкIхэр. Ахэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, мы уахътэм псэущтыгъэхэм гъучI пкъыгъо зэфэшъхьафхэр къыдагъэкIыщтыгъэх.\n"Мыр IофшIэн къинэу щыт. ЗэрэтлъэгъурэмкIэ, IэкIэ зыщетIэгъэхэ чIыпIэр зэтыраутыгъэу угощыгъэх, хэшIыкI зиIэхэм ахэр ауплъэкIузэ тилъэпкъ итхыдэ къытфаIуатэ. IофшIэнхэр заухырэ нэуж къагъотыгъэ пкъыгъохэр республикэм къинэжьыщтых, Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музеим чIалъхьэщтых,"- къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


Институтым имэфэкIыгъ | Адыгэ Макъ\nКIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэхэм зыщахагъэхъорэ Адыгэ республикэ институтыр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ шэкIогъум и 2-м Адыгэ республикэ кIэлэегъэджэ колледжым щыкIуагъ.\nМэфэкIыр пэублэ гущыIэкIэ къызэIуихыгъ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур ыкIи юбилеимкIэ институтым иIофышIэхэм къафэгушIуагъ. Адыгеим гъэсэныгъэм иIоф ылъэ щытеуцонымкIэ институтым Iофэу ышIагъэм, ащ мэхьанэу иIэм, джыри коллективым ышIэрэм осэшхо зэриIэр министрэм къыхигъэщыгъ. Институтым иIофышIэхэм ащыщхэм АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ищытхъу тхылъхэр къаритыжьыгъэх. Ахэр институтым ипащэу Тхьагъу Фатим, ащ игуадзэу Джамилия Хариевар ыкIи кIэлэегъэджэ шъхьаIэу Ульяна Максименкэр арых.\nАщ ыуж институтым идиректор иIофшIэгъухэм игуапэу къафэгушIуагъ. Илъэс 80-м организацием гъогоу къыкIугъэм кIэкIэу къытегущыIагъ, непэ пшъэрылъэу яIэхэм ягугъу къышIыгъ.\nЗэIукIэм тиреспубликэ имызакъоу, нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэхэ хьакIэхэри хэлэжьагъэх. Ахэм ащыщхэу хэхъоныгъэ зышIырэ гъэсэныгъэм и Краевой институт ипроректорэу Татьяна Навазовар ыкIи шIэныгъэхэм яхэгъэхъон пылъ Къалмыкъ республикэ институтым ипащэу Лилия Мунчиновар къызэIукIагъэхэм къафэгушIуагъэх.\nЕтIанэ республикэм икъалэхэм ыкIи ирайонхэм гъэсэныгъэмкIэ ягъэIорышIапIэхэм япащэхэм ацIэкIэ къэгущыIагъ гъэсэныгъэмкIэ Тэхъутэмыкъое район администрацием игъэIорышIапIэ ипащэу Къэрэтэбэнэ Махьмудэ, Адыгэ къэралыгъо университетым ипроректорэу КIэрмыт Казбек, институтэу зиюбилей хэзыгъэунэфыкIырэм идиректорыгъэу Едыдж Аминэт, Адыгэ республикэ гимназием ипащэу КIыкI Нуриет, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым Iахьтедзэ гъэсэныгъэмкIэ и Гупчэ ипащэу Рубен Тараян ыкIи нэмыкIхэр.\nЗэIукIэм хэлажьэхэрэр республикэм итворческэ купхэм концертэу къатыгъэм ягуапэу еплъыгъэх.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Iофым дэлажьэу Хъуадэ Аднан хьапсым чIагъэтIысхьагъ\nАдыгэ Iофым дэлажьэу Хъуадэ Аднан хьапсым чIагъэтIысхьагъ\nЖъоныгъуакIэм и 5-м Адыгэ республикэм щыпсэурэ Адыгэ Iофым дэлажьэу, илъэс 20 ипэкIэ ихэку къэзыгъэзэжьыгъэу Хъуадэ Аднан полициехэм Мыекъуапэ щаубыти хьапсым чIагъэтIысхьагъ. Лажьэу къыпалъхьэрэр ку (мащинэ) ыфын фимытэу ыфыгъ аIо ыкIи нэмыкI лажьэгорэхэри къыпалъхьэныр ит. Джащ фэдэу Мыекъуапэ Адыгэ хасэм хэтхэм къытфатхыгъ.\nПолицием щыщхэр ыкIи нэмыкI хьыкумэт къулыкъухэр зэхэтыхэу Аднан иунэ идэжь щаубытыгъ. А уахътэ дэдэм Мыекъуапэ Адыгэ Хасэм хэтхэр унэм идэжь Iухьахи Аднан къатIыпщыжьынэу полициехэм адэгущыIагъэх ау дакъэ 15 нэужьым Аднан полициехэм Iуащи хьапсым ащагъ.\nХасэм хэтхэр адвокат аригъусэу хьапсым кIуагъэх. Адвокатыр Аднан идэжь чIахьи дэгущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ неущ, пчъэдыжьым, жъоныгъуакIэм и 6-м сыхьатэ 09.00, Адыг-пром-строй унэм хэт мэхькэмэм Аднан суд щашIыщт.\nМы аужьырэ илъэсхэм зэфэшъхьэф хьыкумэт къулыкъухэм Аднан къинхэр рагъэлъэгъух. Заулэрэ ар полициехэм аубытыгъ, заулэрэ иунэ къаплъэхьыгъ. Аднан мыщ фэдэу къызыфэдэзекIохэрэр шъэфэп, Аднан Адыгэ Iофым пылъи ары, Адыгэ лъэпкъым ифитыныгъэхэм афэбани ары. Мыщ фэдэу Аднан къызэрэдэзекIохэрэр афэбдэнэу щытэп ыкIи ахэм законкIэ, демократие шыкIэхэмкIэ Адыгэхэр апэуцожьынхэу пшъэрылъ ателъ.


Cомэ миллион 20 къыфатIупщыгъ — Адыгэ макъ\nCомэ миллион 20 къыфатIупщыгъ\nРедактор 22.01.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысыем ишъолъыр 78-мэ зэIухыгъэ шIыкIэм тет физкультурнэ ыкIи псауныгъэр зыщагъэпытэрэ комплекси 100 ащагъэпсыгъ. Щылэ мазэм и 21-м УФ-м и Правительствэ изэхэсыгъоу щыIагъэм мыщ фэдэ къэбар къыщаIуагъ.\nСпорт инфраструктурэм ипсэуалъэхэм ящыкIэгъэ оборудованиер аIэкIэгъэхьэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэн пэIухьащт мылъкоу субъектхэм атырагощэщтыр зыфэдизыр зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм аштагъ.\nАР-м сомэ миллион 20 къыфыхагъэкIыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ комплексым фэдэ къуаджэу Улапэ щашIыным ахъщэр пэIуагъэхьащт. Къэралыгъо программэу «Физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэр агъэпсыщт. Федеральнэ мылъкум дакIоу республикэм иахъщи мыщ пэIуагъэхьащт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пчъагъэрэ къыхигъэщыгъ физическэ культурэм ыкIи спортым пыщагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр, республикэм щыпсэухэрэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным ащ бэкIэ зэрепхыгъэр.\n— Спортым хэхъоныгъэ ышIыным ыкIи спорт псэуалъэхэр гъэпсыгъэнхэм Адыгеим щыпылъых. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным лъэпкъ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэм зэу ащыщ спорт жъугъэм къэралыгъом зыщиушъомбгъуныр. Федеральнэ IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ ащкIэ республикэм щызэшIуахырэр бэ, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим мы мылъкур къыIэкIэхьанымкIэ зишIогъэшхо къэзыгъэкIуагъэр УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу, партиеу «Единэ Россием» хэтэу Владислав Резник ары.\n— 2030-рэ илъэсым ехъулIэу физкультурэм ыкIи спортым пыщагъэхэм япчъагъэ къэралыгъом процент 70-м щыкIэхьан фае. Мы пшъэрылъыр гъэцэкIэгъэным фэшI къалэхэм ыкIи къоджэ псэупIэхэм спорт комплексхэр, площадкэхэр ащытшIынхэ, ахэр зэрифэшъуашэу зэтедгъэпсыхьанхэ фае, — къыIуагъ Владислав Резник.\nПредыдущая Электроннэ шIыкIэм тетэу\nСледущая Мыекъуапэ шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 78-рэ мэхъу


Апэрэ зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр Апэрэ зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nНовости / Политика / 20 февраль 2019\nАпэрэ зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр Апэрэ зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр\nУрысые Федерацием и Премьер-министрэу Дмитрий Медведевым тыгъуасэ зэхищэгъэ селектор зэхэсыгъор зыфэгъэхьыгъагъэр коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм ядэщын епхыгъэ шIыкIакIэм шъолъырхэр зэрэтехьагъэхэр ары.\nФедеральнэ министерствэхэм, къэралыгъом ишъолъырхэм япащэхэр, мы Iофыгъом фэгъэзэгъэ структурэхэм ялIыкIохэр Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр зэхэсыгъом хэлэжьагъэх.\nУФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ пэублэ псалъэ къышIызэ, пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIон, ядэщын епхыгъэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэнымкIэ федеральнэ гупчэм къытефэрэр зэригъэцэкIагъэр, джы шъолъырхэм шIуагъэ къытэу япшъэрылъхэр зэшIуахынхэм зэрэщыгугъырэр къыхигъэщыгъ. Мы Iофыгъор къызэрыкIоу зэрэщымытыр, ащ пшъэдэкIыжьышхо зэрэпылъыр ыкIи ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу лъыплъэгъэн зэрэфаер зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм агу къыгъэкIыжьыгъ. Джырэ уахътэм ехъулIэу къэралыгъом ишъолъырхэм япроцент 80-м ехъур мы шIыкIакIэм техьагъэх.\n— ЗэкIэми пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр хэкIым идэщын ыуасэ лъэшэу къыхэмыхъоным тылъыплъэныр ары. Мы коммунальнэ фэIо-фашIэмкIэ фэгъэкIотэныгъэ зиIэн зылъэкIыщтхэр шъолъырхэм ащыщхэм агъэнэфэгъах, ар екIолIэкIэ тэрэз ыкIи десэгъаштэ. ХэкIым идэщынкIэ цIыфхэм атырэ ахъщэр нахь макIэ хъуным фэшI лъэбэкъу гъэнэфагъэхэр тшIыгъэх, непи ащ Iоф дэтэшIэ. Мыщ дэжьым анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер гъот макIэ зиIэхэм IэпыIэгъу тафэхъуныр, социальнэ «хъытыум» иамалхэр къызфагъэфедэзэ зыкъытфэзгъэзэрэ цIыфхэм яIофыгъохэр зэхэфыгъэнхэр ары, — къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\nФедеральнэ министрэхэр, субъектхэм япащэхэр нэужым къэгущыIагъэх. 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм щегъэжьагъэу Iоф зышIэрэ шIыкIакIэм къыдыхэлъытэгъэ шапхъэхэр зэрагъэцакIэхэрэм, гъэхъагъэу щыIэхэм адакIоу, гумэкIыгъоу зэуалIэхэрэм къащыуцугъэх. Ахэр дэгъэзыжьыгъэ хъунхэмкIэ ежьхэм япредложениехэр къахьыгъэх.\nМы лъэныкъомкIэ федеральнэ гупчэм къыгъэуцугъэ пшъэрылъыр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. IофшIэныр зэхэщагъэ зэрэхъурэм, цIыфхэм Iофыгъоу къаIэтыхэрэр игъом зэхэфыгъэнхэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ тет. ХэкIым идэщын фэгъэзэгъэщтэу республикэм щагъэнэфагъэр ООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэр ары. Мы компанием хэкIыр еугъои, полигонитIоу агъэпсыгъэхэм арещалIэ, егъэкIоды, ищыкIэгъэ техникэри IэкIэлъ. Джащ фэдэу хэкIыр зыщызэхадзыщт завод ашIын гухэлъ щыI.\n— Итхъухьагъэм диштэу IофшIэныр зэхэщагъэ мэхъу, Iофыгъо зырызхэр къэуцух, ау ахэр псынкIэу зэхэтэфых, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nХэкIэу зэIуагъэкIэщтыр зыфэдизыщт шапхъэхэм ялъытыгъэу республикэм имуниципалитетхэр шъолъырхэмкIэ зэтыраутыгъэх, ащ уасэу ащагъэнэфагъэри зэфэшъхьаф. АР-м и ЛIышъхьэ иунашъокIэ шъолъыр операторым ыпэкIэ ыгъэнэфэгъэгъэ уасэхэр къыригъэIыхыгъ. Къуаджэхэм адэсхэм атыщтыр сомэ 30-кIэ нахь макIэ ашIи, сомэ 70-рэ хъугъэ.\nМы лъэныкъомкIэ цIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фэшI лъэбэкъоу ашIыгъэхэм АР-м и ЛIышъхьэ къащыуцугъ, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ифэIо-фашIэхэм апэIухьэрэ тынхэмкIэ ахэм фэгъэкIотэныгъэу яIэхэр къызфагъэфедэнхэу къяджагъ. ХэкIэу зэIуагъакIэрэр зыфэдизыр гъэунэфыгъэным пае шапхъэхэм джыри ахэплъэжьынхэу ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм пшъэрылъ афишIыгъ.\n— ТипсэупIэхэм ясанитарнэ зытет шапхъэхэм адиштэным, ащ къыдыхэлъытагъэу цIыфхэм ядаохэр зэхэфыгъэнхэм тыпылъ. Ау пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIонкIэ ежь цIыфхэми экологическэ культурэ ахэлъыным мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ кIэухым КъумпIыл Мурат.\nАнаIэ зытырагъэтыщтхэр рахъухьагъ АнаIэ зытырагъэтыщтхэр рахъухьагъ


Чылэу Алыуарэ (Бжыхьэкъуае) ихъишъ — Адыгэ макъ\nЧылэу Алыуарэ (Бжыхьэкъуае) ихъишъ\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум, урыс пачъыхьагъум илъэхъан, цIыфэу чылэмэ адэсыгъэхэм язакъоп кIатхыкIыжьыщтыгъэхэр, унагъо пэпчъ яIагъэхэ унэхэр, шыхэр, былымхэр, мэлхэр, чыцIхэр, мэкъу-мэщымкIэ Iэмэ-псымэхэр ыкIи аIыгъыгъэхэ чIыгухэр алъытэщтыгъэх. Мылъкоу яIагъэм елъытыгъэу хьакъулахь (налог) къатыралъхьэщтыгъэ ыкIи унагъо пэпчъ ар ахъщэкIэ ытын фэягъэ.\nАдыгэ Республикэм ихъарзынэщ къычIэдгъотэгъэ документ гъэшIэгъонмэ ащыщ (Подворный список учета скота аула Старый Бжегокай по состоянию на 1898 год, книга N 21) шъущыдгъэгъуазэмэ тшIоигъу.\nБылымышъхьэу чылэм дэтыгъэр зыгъэунэфыгъэр Къадэ Пакъ.\nДокументым кIэтхэжьыгъагъэр Бжыхьэкъое чылэ гъэIорышIапIэм истаршинэу подпоручикэу Ацумыжъыр.\nБжыхьэкъоежъым 1916-рэ илъэсым ехъулIэу былымышъхьэу дэтыгъэмэ бэкIэ ахэхъогъагъ: шэу 1035-рэ, былымэу 2315-рэ, мэлэу ыкIи чыцIэу 3125-рэ. Чылэм унагъоу 367-рэ дэсыгъ, ахэм нэбгырэ 1957-рэ арысыгъ. Тятэжъ ятэу Барцо Хьанэшъу БэгъэгушIо ыкъом ыIогъагъэу къоджэдэсмэ къаIотэжьы: «Мы зэманэу тызыхэтым мылъкоу уиIэм елъытыгъэу къыппэгъокIых, ащ паекIэ уимылъку уапэ итэу цIыфхэм уахэхьан фай».\nПачъыхьагъум илъэхъан чылэм дэс цIыфхэм аIыгъыгъэх хабзэм кIимытхыкIыжьыхэрэ тхьачэтхэри, псычэтхэри, къазхэри, чэтхэри. Непэрэ мафэхэм мыхэр зиIэхэр мэкIэ дэд.\nЯщагумэ адэтыгъэ унэхэри хьакIэщхэри щыIэгъэ хабзэм кIитхыкIыжьырэмэ ащыщыгъэх. Къуаджэмэ мыжъом е чырбыщым хэшIыкIыгъэ унэхэр ащашIыщтыгъэхэп. Къалэу Краснодар унэ зэтетэу дэтхэр апэрэу зысэлъэгъухэм, сятэжъэу Барцо Мэджыдэ сеупчIыгъагъ: «Тат, сыда тэри ащ фэдэ унэхэр зыкIэтымышIыхэрэр?» КъысиIожъыгъагъэр непэ къызнэсыгъэм сшыгъупшэрэп: «Арэущтэу зыкIыщытыр къыосIон, гъашIэу адыгэмэ къагъэшIагъэм зэпымыоу е пый мэхъаджэхэр къатебанэщтыгъэх, е нэпэмыкI къин-хьазабхэри къафыкъокIыщтыгъэх. Ащ пае мылъкоу афэштэжьырэр апхъуатэзэ, ашъхьэ ра- хьыжьэжьыти, мэзмэ ахэхьажьыщты- гъэх. ЧIыпIакIэу зыдэкIуагъэхэм псынкIэу етIэ унэхэр ащашIыхэти ачIэхьажьыщтыгъэх)».\nХъоткъо Самир итхыгъэу «Жилищно-поселенческий комплекс Северо-Западного Кавказа» зыфиIорэм дэгъоу къыщитыгъ адыгэмэ яунэхэмрэ ящагухэмрэ зэрэщытыгъэхэр. Яунэхэр ашIыхэ зыхъукIэ амал зиIагъэхэм дэпкъхэр пчэгъу сатыритIоу чIэсагъэмэ чы пытэхэр адэщыгъэхэу рагъажьэщтыгъэ; ахэм азыфагу ятIэ датакъощтыгъэ, унэр нахь фабэ хъунэу. Ащ ыужыкIэ дэпкъхэр бгъуитIумкIи етIагъокIэ аищтыгъэх. Унашъхьэмэ къамыл е уарзэ атыралъхьэщтыгъэ. Ящагухэм унитIу адашIыхьэщтыгъэ: зыр чIэсынхэу, адрэр хьакIэщэу. Нахь мылъку макIэ зиIагъэхэм яунэ дэпкъхэр зы чыиф сатырэу ашIыщтыгъэ.\nУнэ пэпчъ джэныкъор хэтыгъ: джэныкъо машIомкIэ пщэрыхьэщтыгъэх, къуаехэр ыкIи лыхэр агъэгъущтыгъэх, унэр агъэфабэщтыгъэ. Джэныкъом нэмыкIэу адыгэмэ ящагухэм гъэмэфэ хьакухэри адашIыхьэщтыгъэх.\nПредыдущая Гъэхъагъэм хагъэхъон ямурад


Мэлылъфэгъум зимэфэкIхэр — Адыгэ макъ\nУФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Къутамэу АР-м щыIэм пенсиер е нэмыкI ахъщэ тынхэр зыIэкIигъахьэхэрэм ащыщэу нэбгырэ 16-мэ яюбилей мы мазэу къихьагъэм хагъэунэфыкIыщт.\nАхэм ащыщэу нэбгыри 7-мэ аныбжь илъэс 90-рэ, 9-мэ илъэс 95-рэ мэхъу. ЗимэфэкIхэр зэкIэри Хэгъэгу зэошхом иветераных, хэлэжьагъэх е тылым щыIагъэх. Анахьыбэр бзылъфыгъ. Ахэм ащыщхэм ижъырэ цIэ гъэшIэгъонхэр зэряIэхэр хэдгъэунэфыкIымэ тшIоигъу. ГущыIэм пае, Шеваль зым ыцI, адрэр Кнарик, Айщэт зыцIи ахэт.\nМэлылъфэгъум зимэфэкIхэм щыIэныгъэ гъогу гъэшIэгъон къэзыкIугъэу, обществэм ыпашъхьэ гъэхъэгъэ инхэр щызышIыгъэхэр, Адыгеим имызакъоу, хэгъэгум социальнэ ыкIи экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм зиIахь мымакIэу хэзылъхьагъэхэр ахэтых.\nЗэрэхабзэу юбилярхэм УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр къызщафэгушIорэ тхылъхэр къаIукIэщтых. ПенсиехэмкIэ фондым и Къутамэ иIофышIэхэри афэгушIох, псауныгъэ яIэу джыри бэрэ ягупсэхэм ашъхьагъ итынхэу афэлъаIох!\nНэбгырэ 96-мэ къаратыщт\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным иунашъоу 2019-рэ илъэсым къыдэкIыгъэм диштэу ТекIоныгъэм и Мафэу къэблагъэрэм ипэгъокIэу Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм, сэкъатныгъэ хэзыхыгъэхэм ахъщэ тынэу сомэ мин пшIырыпшI къаратыщт.\nКъутамэу АР-м щыIэм ар зытефэхэрэм игъом аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ ищыкIэгъэ пстэур ыгъэхьазырыгъ. Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэу е сэкъатныгъэ хэзыхыгъэу мы ахъщэ тыныр къызфэкIонэу Адыгеим исыр нэбгырэ 96-рэ мэхъу. Ахэм тхылъхэр къагъэхьазырынхэ ищыкIагъэп, фондым испециалистхэм афагъэпсыщт, мэлылъфэгъу мазэм пенсиеу къафэкIощтым ахъщэр къыдатыщт.\nПредыдущая Хэбзэгъэуцугъэм диштэу\nСледущая Шапхъэхэр кIаджыкIыжьых


Коронавирусым дакIоу, гриппми зыщытыухъумэн фае! — Адыгэ макъ\nКоронавирусым дакIоу, гриппми зыщытыухъумэн фае!\nГриппым пэуцужьырэ вакцинэм ихэлъхьан Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу республикэм щэкIо.\nКоронавирусым пэуцужьырэ вакцинэм имызакъоу, мыщ ихэлъхьани Iофыгъо шъхьаIэу зэрэщытыр уахътэм къыгъэнэфагъ. Сыда пIомэ коронавирусым ыгъэсымаджэхэрэм япчъагъэ лъэшэу хахъо хъугъэ ыкIи а узитIур зэхэхьанхэм ищынагъо къэуцугъ. Арышъ, цIыфхэр нахь зыфэсакъыжьынхэу, гриппым пэуцужьырэ вакцинэр зыхарагъэлъхьанэу медицинэм иIофышIэхэр къэджэх.\nРоспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, икIыгъэ тхьамафэм пэтхъу-Iутхъур нэбгырэ 1285-мэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Чъэпыогъум и 11-м ехъулIэу республикэм ит гурыт еджапIэхэм якласс 79-рэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм якупи 7 зэфэшIыгъэх.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, вакцинацием пае агъэфедэхэрэр Урысыем къыщашIыгъэ препаратхэу «Совигрипп» ыкIи «Ультрикс квадри» зыфиIохэрэр ары. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, шэкIогъум и 1-м нэс республикэм щыпсэурэ нэбгырэ мин 280-рэ фэдизмэ гриппым пэуцужьырэ вакцинэр ахалъхьащт.\nМыекъопэ къэлэ IэзапIэу № 1-м иврач шъхьаIэу ЕмтIылъ Оксанэ къызэриIуагъэмкIэ, Iоныгъо мазэм къыкIоцI МыекъуапэкIэ гриппым пэуцужьырэ вакцинэр нэбгырэ мин 13-м ехъумэ ахалъхьагъ.\n— Коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр зыщахалъхьэрэ чIыпIэ 32-мэ гриппым пэуцужьырэ прививкэри цIыфхэм щарагъэшIын алъэкIыщт. КъэлэдэсхэмкIэ нахь Iэрыфэгъуным фэшI поликлиникэхэм ачIэт кабинетхэм ямызакъоу, культурэм и Унэу «Гигантым» прививкэр зыщахалъхьэрэ чIыпIэ къыщызэIуахыгъ. Икъу фэдизэу хэлъхьагъу пчъагъэр къытIэкIэхьэ. Сэ сшъхьэкIэ бэмышIэу гриппым пэуцужьырэ вакцинэр зыхязгъэлъхьагъ, тыгъэгъазэм ковидымкIэ ревакцинацие язгъэшIыщт, — къыIуагъ врач шъхьаIэм.\nКоронавирусым епхыгъэ вакцинациер республикэм нахь пхъашэу щылъыгъэкIотэгъэным епхыгъэ унашъо ашIыгъ. Вакцинэхэм яшIыгъо мэфэ 30 къыдэфэн фае.\nМэхьанэ зиIэр эпидемиер къемыжьэзэ прививкэр зыхябгъэлъхьаныр ары. Ащ регъажьэ пкъышъолым икъэухъумэн тхьамэфитIу зытешIэкIэ ыкIи илъэс псаум екъу. ШэкIогъум и 1-м нэс вакцинациер кIощт. ШIоигъоныгъэ зиIэ пстэури рагъэблагъэх!\nСледущая «…ЦIыфхэр жъугъэу гъогухэм атекIодэнхэу щытэп»


КIэтхыкIыжьэкIо чан - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jineps Adığece / Адыгэбзэ КIэтхыкIыжьэкIо чан\n«КIэтхыкIыжьыным сырилIыхъужъ» зыфиIорэ Урысые флешмобым Адыгеим икIэтхыкIыжьакIохэр хэлажьэх. Мы мафэхм Джарымэкъо Аслъан адыгэ шъуашэ щыгъэу шым тесэу ащ зэрэхэлажьэрэм фэгъэхьыгъэ видео къэралыгъо статистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум Краснодар краимкIэ ыкIи Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иинс- таграм къихьагъ. КIэлэ ныбжьыкIэм гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nАслъан кIэтхыкIыжьэкIо чанхэм ащыщ. КъызэрэтиIуагъэмкIэ, цIыфхэм адэгущыIэныр сыдигъуи шIогъэшIэгъонэу щытыти, кIэтхыкIыжьакIоу кIонэу рихъухьагъ. Егъэджэныр къин къыщыхъугъэп, удостоверениер къызыратым IофшIэныр ригъэжьагъ. Урысые флэшмобым шIогъэшIэгъонэу хэлэжьагъ, республикэм икультурэ зэрэдунаеу аригъэшIэным фэшI адыгэ шъуашэр зыщилъагъ, шым тетIысхьагъ.\n-СыгукIэ сыфаеу IофшIэныр езгъэжьагъ. Черемушкэм щыIэ участкэу № 39-р ары сызэпхыгъэр. Мафэм унэгъо 22-25-рэ къэткIухьаныр типшъэрылъ. ЦIыфхэр зэфэшъхьафых, нахьыбэрэмкIэ нэгушIохэу къытпэгъокIых, ау къахэкIых кIэтхыкIыжьыным мэхьанэу иIэр къызгурымыIохэрэри, къаIорэм зэрар горэ къафихьынэу къызышIошIыхэрэри. Ащ фэдэ къыхэкIымэ, Iофым изытет агурытэгъаIо, кIэтхыкIыжьыныр къэралы- гъом пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэуцухэрэм зэращыщыр ятэIо.\nКIалэм къызэриIуагъэмкIэ, анахьэу унэм исхэу зытефэхэрэр нэжъIужъхэр ары, ахэм нэгушIохэу къапэгъокIых. Пандемием ыпкъ къикIыкIэ санитарнэ шапхъэхэр шIокIимыIэу зэрахьэх. Сымаджэхэр зэрыс унагъохэми аIухьэхэу къыхэкIы, ащ фэдэ зыхъукIэ е пчъэр фэшIыгъэу, е телефонкIэ упчIэхэр аратых.\nÖnceki İçerikИгъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIыщт\nSonraki İçerikТабуйæг Ирон Мæйрадуаг, Ирон Адæмы бæрæгбæттæ


Адыгеим федэ къыфэзыхьыщт зэзэгъыныгъэх — Адыгэ макъ\nАдыгеим федэ къыфэзыхьыщт зэзэгъыныгъэх\nРедактор 15.02.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ УФ-м къыдэгъэкIыжьынымкIэ ыкIи сатыушIынымкIэ иминистрэу Денис Мантуровымрэ инвестиционнэ форумым иIофшIэн къыхиубытэу зэIукIагъэх.\nАдыгеим инвестиционнэ амалэу IэкIэлъхэр, форумым хэлажьэхэрэм апагъохынэу къыращэлIагъэхэр федеральнэ министрэм ЛIышъхьэм ригъэлъэгъугъэх. Джащ фэдэу республикэм щыпхыращырэ проектхэми ягугъу къышIыгъ. Анахь инхэм ащыщых жьыбгъэкIэ Iоф зышIэщт паркыр, «МЕГА-Адыгея» зыфиIорэ сатыу гупчэм изегъэушъомбгъун.\nДенис Мантуровым республикэ хабзэм инвестициехэм якъещэлIэнкIэ Iофэу ышIэрэм осэшIу къыфишIыгъ.\nРеспубликэм зэкIэмкIи къыщахьыжьырэмкIэ Адыгеим къэгъэлъэгъонышIухэр зэриIэхэр ЛIышъхьэм къыхигъэщыгъ, илъэсым икIэуххэмкIэ ащ проценти 2,4-рэ къыхэхъонэу ыкIи сомэ миллиарди 107,8-рэ хъунэу агъэнафэ.\n«ЗэкIэмкIи къахьыжьырэм ипроцент 15 промышленностыр ары зыубытырэр. Аужырэ илъэсхэм макроэкономическэ къэгъэлъэгъонхэмкIэ республикэм хахъохэр иIэх. IэкIыбым къыщашIыхэрэр шъолъырым къыщыдагъэкIыхэрэмкIэ зэблэхъугъэнми, экономическэ хэхъоныгъэхэм якъэкIуапIэу инвестициехэм якъещэлIэн мэхьэнэ ин ятэты. Индустриальнэ паркхэм япроектхэри пхырытэщых», — къыIотагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къыкIигъэтхъыгъ парк шъолъырхэм язегъэушъомбгъун республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэм. Форумым къыщагъэлъэгъуагъэхэм ащыщ индустриальнэ паркэу Яблоновскэм щашIынэу рахъухьэрэр. Краснодар пэмычыжьэу гектар 364-м ар тырашIыхьащт.\nДенис Мантуровым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, инвесторхэм, республикэм ихъызмэтшIапIэхэм агъэфедэн алъэкIыщт IэпыIэгъу амалхэр щыIэх. ЫнаIэ зытыригъэтыгъэхэм ащыщых жьыбгъэкIэ Iоф зышIэщт электростанцием ипроектэу Адыгеим щагъэцакIэрэм ишIуагъэкIэ энергетикэм ылъэныкъокIэ щыIэ хъурэ амалхэр.\nФорумым Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Ингка компание купхэу Урысыем щыIэхэм япащэхэм IофшIэгъу зэIукIэгъу щадыриIагъ. Унэгъо сатыу гупчэу «МЕГА Адыгея» зыфиIорэм ишIынрэ игъэкIэжьынрэ япхыгъэ инвестиционнэ проектэу ООО-у «Ингка Сентерс Рус Менеджмент» зыфиIорэм пхырищырэм игъэцэкIэн епхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх.\nИнвестиционнэ зэзэгъыныгъэм икъыхэхын дэлэжьэнхэу лъэныкъохэр зэзэгъыгъэх.\n«Сатыу гупчэу «МЕГА Адыгея» зыфиIорэм зызэрэрагъэушъомбгъущтым къегъэлъагъо тиреспубликэ экономическэ амал дэгъухэр зэриIэхэр, инвестициехэр къыхалъхьанхэмкIэ цыхьэшIэгъоу зэрэщытыр. АдыгеимкIэ а проектыр федэ, бэшIагъэу гъусэныгъэ зыдытиIэхэмрэ тэрырэ тазыфагу зэфыщытыкIэ дэгъухэр илъ хъугъэ. Iофыгъоу дгъэнэфагъэхэм тадэмыхыным, IэпыIэгъу тафэхъуным тафэхьазыр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n«Ингка Сентерс Рус Менеджментым» игенеральнэ пащэу София Трофимовам псэолъакIэхэм яшIын фэгъэхьыгъэ документ гъэнэфагъэхэм ягъэхьазырынкIэ, энергосетьхэм зэрапашIэщтхэм япхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ IэпыIэгъу къазэрафэхъугъэм фэшI Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрэфэразэр риIуагъ.\nИнгка компание купхэу Урысыем щыIэхэм япащэхэм я Совет итхьаматэу Патрик Антони зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, сатыу гупчэу «МЕГА Адыгея» зыфиIорэм изегъэушъомбгъунрэ игъэкIэжьынрэ япхыгъэр компанием иинвестиционнэ проект анахь инэу непэ Урысыем щыпхырищырэр ары.\nИнвестиционнэ проектым 2017-рэ илъэсым Iоф дашIэу рагъэжьагъ. «Ингка Сентерс Рус Менеджментым» имурад квадратнэ метрэ мини 190-м нэсэу гупчэм зыригъэушъомбгъунэу, сатыушIыпIэхэр, гъогу зэхэкIыпIэхэр ыгъэкIэжьынхэу. СатыушIыпIакIэхэу къызэIуахыщтхэм нэбгырэ мини 2 фэдизмэ Iоф ащашIэн алъэкIыщт. ИлъэсиплIырэ зыуж итыщтхэ проектым ипхырыщын сомэ миллиард 14 пэIухьащт.\nИнвесторым къызэритыгъэмкIэ, IэрышI псэуалъэу «Лагуна», тучанэу «Леруа Мерлен» зыфиIохэрэм яшIын джыдэдэм аухы. Унэр дунэе экологическэ сертификацие шIыгъэным ыуж итых, укъэбзалъэхэр агъэпсыгъахэх.\nМы проектым ипхырыщынкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зехьэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр джыри зэ КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ.\nАдыгэ Республикэмрэ СМП Банкымрэ зэдэлэжьэныгъэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Банкым игъэIорышIапIэ итхьаматэу Александр Левковскэмрэ аIапэ документым кIадзэжьыгъ.\n«АдыгеимкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт банкыр республикэ программэхэм ыкIи социальнэ-экономикэ лъэныкъом ипроектхэм чанэу ахэлэжьэным. Пстэуми апэу ар зыфэгъэхьыгъэр бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ IэпыIэгъу язытыщт амалхэм ягъэунэфын, экономикэм исектор, инвестиционнэ проектхэр, джащ фэдэу ипотечнэ кредитхэр ятыгъэнхэр, банк фэIо-фашIэхэр цIыфхэм ыкIи бизнесым афэгъэцэкIэгъэнхэр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМы Банкымрэ Адыгэ Республикэм ипащэхэмрэ азыфагу илъ зэпхыныгъэр зыфытегъэпсыхьагъэр Адыгеим щыIэкIэ-псэукIэу илъыр нахьышIу шIыгъэным пае зэдызэшIуахырэ Iофтхьабзэхэм зарагъэушъомбгъуныр арэу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ Банкым игъэIорышIапIэ итхьаматэу Александр Левковскэм.\n«Коммерческэ банк къодыеу щытыныр арэп ащ ынаIэ зытыригъэтырэр, республикэм ихэхъоныгъэкIэ зишIуагъэ къэкIощт проект инхэм ягъэцэкIэнкIэ цыхьэшIэгъу гъусэгъоу ар щыт. Адыгэ Республикэм ипащэхэм тырягъусэу зэдэдгъэцэкIэрэ Iофым республикэм иэкономикэ лъэгэпIакIэм тещэгъэнымкIэ ишIуагъэ къызэрэкIощтым сицыхьэ телъ», — къыхигъэщыгъ Александр Левковскэм.\nЗэдэлэжьэныгъэм тегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, къэралыгъо хабзэмрэ чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымрэ якъулыкъухэм финанс фэIо-фашIэхэр афызэшIохыгъэнхэм япхыгъэ проект заулэмэ Iоф адашIэнэу хъущт, джащ фэдэу къэралыгъор къыхэлажьэзэ, предприятиехэмрэ организациехэмрэ яшIуагъэ арагъэкIыщт. Адыгэ Республикэм имызакъоу, муниципальнэ образованиехэу ащ хахьэхэрэми кредитхэр зэраIэкIагъэхьащтхэм фытегъэпсыхьэгъэ аукционхэу зэхащэхэзэ ашIыщтхэм Банкыр ахэлэжьэным фэхьазыр.\nШъачэ щыкIорэ Урысые инвестиционнэ форумым Адыгеим иэкспозиционнэ площадкэу къыщызэIуахыгъэм къэралыгъо компаниеу «Урысые автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм ипэщакIэу Вячеслав Петушенкэмрэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ зэдэгущыIэгъу щызэдыряIагъ.\nЗигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо компанием республикэм щыпхырищырэ проектхэм, Адыгеим итранспорт инфраструктурэ изегъэушъомбгъункIэ тапэкIэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм атегущыIагъэх. ГущыIэм пае, Адыгеим икIэу хы ШIуцIэ Iушъом екIолIэщт автомобиль гъогу тедзэхэм ягъэпсынкIэ амалэу щыIэхэр зэрагъэшIэщтых.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хы ШIуцIэ Iушъомрэ Къыблэ федеральнэ шъолъырым исубъектхэм яадминистративнэ гупчэхэмрэ алъыIэсынхэмкIэ республикэр анахь гъогу кIэкIэу щыт. Ащ нэмыкIэу Керчь лъэмыджыр къызэрэзэIуахыгъэм епхыгъэу Къыблэ федеральнэ шъолъырми, Адыгейми зекIоу къарыхьэрэр нахьыбэ хъугъэ. Джащ епхыгъэу транспорт рыкIуапIэхэм язегъэушъомбгъун республикэмкIэ мэхьанэшхо иI.\nА пшъэрылъым изэшIохын пае къэралыгъо компаниеу «Урысые автомобиль гъогухэр» зыфиIорэр яIэпыIэгъоу Адыгеим проект заулэ щыпхыращы —Тыгъургъойрэ Лъэустэнхьаблэрэ адэжь гъогу зэхэкIыпIэхэр ащагъэпсых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрилъытэрэмкIэ, а гъогу зэхэкIыпIэхэр республикэм зыщашIыхэкIэ, транспортым изекIонкIэ хэбзэ-шапхъэу щыIэхэр нахь къыдэлъытагъэ хъущтых, гъогурыкIонри нахь щынэгъончъэщт.\n«Республикэм иавтомобиль гъогухэу Краснодаррэ федеральнэ трассэу М4 «Дон» зыфиIорэмрэ апэблагъэхэр ары анахьэу чIыпIэ къин джыдэдэм итхэр. Гъогу зэхэкIыпIакIэхэм яшIын АдыгеимкIэ мэхьанэшхо иI. Автомобиль гъогухэу бэу транспортыр зыщызекIохэрэм яIоф ащ нахь къыгъэпсынкIэщт. ГъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр амыукъонхэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим зэрар рамыхыным тэркIэ мэхьанэшхо яI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nВячеслав Петушенкэм зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, хэгъэгум икъыблэ иинфраструктурэ зегъэушъомбгъугъэным къыдыхэлъытагъэу гъогухэм япхыгъэ программэхэр Адыгеим щыпхырыщыгъэнхэмкIэ федеральнэ IэпыIэгъу къаратыщт.\n«Хэгъэгум и Къыблэ фэгъэхьыгъэу гухэлъ гъэнэфагъэхэр тиIэх. Ащ хэхъоныгъэ зэрэрагъэшIыщт шIыкIэ зэфэшъхьафхэм тахэплъэ. Правительственнэ комиссием ушэтынхэр зызэхищэхэкIэ, хэкIыпIитIу горэ игъо къафэтлъэгъущт. Хэгъэгум и Къыблэ итранспорт инфраструктурэ лъэныкъо пстэумкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнэу пшъэрылъ къэуцу», — къыIуагъ Вячеслав Петушенкэм.\nЗигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо компанием ипащэхэм гъогу напцэхэм сатыушIыпIэхэр ащыгъэпсыгъэнхэмкIэ, лъэпкъ Iэпэщысэхэр, шхыныгъохэр ахэм ащащэнхэмкIэ республикэм игъоу ылъэгъугъэхэм къадырагъэштагъ. Адыгеим зекIохэр нахьыбэу къихьанхэмкIи ар амалышIоу щытыщт.\nПредыдущая Къуаджэм илIыхъужъых\nСледущая Адыгеир игъэкIотыгъэу къыщагъэлъагъо


Илъэсыр имыкIызэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фашIын ямурад — Адыгэ макъ\nИлъэсыр имыкIызэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фашIын ямурад\n«Единэ Россием» изаконопроектэу мэзхэм яхьылIэгъэ Кодексым зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэм Къэралыгъо Думэм чIыопс къэкIуапIэхэмкIэ, мылъку, чIыгу зэфыщытыкIэхэмкIэ и Комитет хэплъагъ.\nКомитетым итхьаматэу, гъэтэрэзыжьынхэр къэзыгъэхьазырыгъэхэм ащыщэу Николай Николаевым къызэриIуагъэмкIэ, мы охътэ благъэм экспертхэр законопроектым тегущыIэщтых, илъэсыкIэр къимыхьэзэ ар аштэ ашIоигъу.\nМэзхэм афэгъэхьыгъэ Кодексым гъэтэрэзыжьынэу фашIыщтхэр «Единэ Россием» Къэралыгъо Думэм къазыщыхилъхьагъэр шэкIогъум ыгузэгу ары. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу ахэр къагъэхьазырыгъэх.\nНиколай Николаевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цифрэ шапхъэм зытехьэхэкIэ ыкIи хэбзэукъоныгъэхэр нахь макIэу ашIыхэ зыхъукIэ, мэз отраслэм нахьыбэу федэ къытыщт, хьакъулахьхэу бюджетхэм арыхьэрэми къыхэхъощт, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэри щыIэ хъущтых.\nАпэрэу хэплъэнхэм законопроектыр джыдэдэм фагъэхьазыры. Комитетым итхьаматэ зэрилъытэрэмкIэ, мэз отраслэм зэхъокIыныгъэшхоу фэхъущтхэмкIэ гъэтэрэзыжьынхэр ублапIэ хъущтых. Партиемрэ мэз отраслэм илIыкIохэмрэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэу фашIыщтхэмкIэ предложениехэр къагъэхьазырых.\nМэзхэм афэгъэхьыгъэ Кодексым зэхъокIыныгъэу фашIыщтхэм адэлажьэу «Единэ Россием» зыригъэжьагъэр 2019-рэ илъэсыр ары. Партием игъо ылъэгъугъ космосымкIэ мэзхэм зэралъыплъэщт шIыкIэр къыхэхыгъэнэу, чъыгхэр хэбзэнчъэу изыупкIыхэрэм ябэныжьыгъэнымкIэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофшIэн агъэлъэшынэу, машIом мэзхэм закъыщимыштэным пае мэзпэсхэр нахьыбэ шIыгъэнэу. Мэз отраслэм илIыкIохэмрэ экспертхэмрэ зыхэлэжьэгъэхэ зэдэгущыIэгъухэр шъолъырхэм ащыкIуагъэх. Мы хэбзэгъэуцугъэми, нэмыкI законхэу пхъэм игъэзекIон фэгъэхьыгъэхэми зэхъокIыныгъэу афашIыщтхэм ахэм щатегущыIагъэх.\nРослесхозым къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсымрэ 2020-рэ илъэсым иапэрэ кIэлъэныкъорэ чъыгхэр хэбзэнчъэу зэрэраупкIырэр нахь къеIыхыгъ. Ау гъогогъу мин 50-рэ хабзэм дэхыхэзэ пхъэр агъэхьазырыгъэу хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм къыхагъэщыгъ. Сомэ миллиард 35-рэ чIэнагъэу ашIыгъ. Урысыем къыщагъэхьазырыгъэ пхъэхэр хэбзэнчъэу Китаим, Японием, Финляндием, союзнэ республикщтыгъэхэм зыщэщтыгъэ куп 200-м ехъумэ ягъогупэ пабзыкIыгъ.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм тыгъэгъазэм иIэгъэ зэхэсыгъом республикэ парламентым идепутатхэм федеральнэ законэу «Урысые Федерацием и Кодексэу мэзхэм яхьылIагъэмрэ Урысые Федерацием изаконодательнэ актхэу пхъэм игъэзекIон фэгъэхьыгъэхэмрэ зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэм яхьылIагъ» зыфиIорэм къыщыдырагъэштагъ.\n«Мэзхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм джыри Iоф дэшIэжьыгъэн фаеу зэраIорэр игъоу сэлъытэ, — къыIуагъ зекIонымкIэ, экологиемкIэ ыкIи чIыопсым игъэфедэнкIэ Комитетым итхьаматэу, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» ифракцие хэтэу Игорь Ческидовым. — Тиреспубликэ мэзхэр бэу итых, тэркIэ а законопроектым мэхьанэшхо иI. Урысые Федерацием мэзхэмкIэ и Кодекс зэхъокIыныгъэхэр зыфашIыхэкIэ, мэз къэкIуапIэхэм яучет нахь тэрэзэу ашIын, пхъэм игъэзекIонкIэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыхэрэм гъунэ алъафын, хэбзэнчъэу чъыгхэр зэрэраупкIыхэрэмкIэ чIэнагъэр къырагъэIыхын, мэз отраслэм шIуагъэу къытырэм зыкъырагъэIэтын алъэкIыщт».\nПредыдущая УзэрэзекIощтыр агу къагъэкIыжьы\nСледущая Лъэшэу сафэраз