Щылэ мазэм къэхъугъэ адыгэ тхакIохэр — Адыгэ макъ\nЩылэ мазэм къэхъугъэ адыгэ тхакIохэр\nРедактор 18.01.2022 18.01.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ тхакIохэм ягугъу ренэу тшIын фае зышIырэр ахэм атхыгъэхэр ежь зые адыгэхэм ыпэкIэ фэдэу зэрамышIэжьырэр ары. БгъэшIагъо икъурэр анахь гъэсэгъэ Iэдэбэу шIэныгъэ зыкъолъ фэдэми ежь иадыгабзэ пхъэтэпэмыхь зэришIыжьэу, гъэзети, журнали, адыгэ художественнэ тхыгъэхэри, тхылъхэри IуигъэкIотэу, зэрафэмыер ары. Ащ фэдэхэри щыIэх.\nНепэ адыгэхэм яжъи, якIи яныдэлъфыбзэ япыим фэд, аIупэ темыкIэу телъыр урысыбзэр ары. Сыдэу пшIына?! – Имыщыгъыныр, имыIахьылыр, ымыбзэр, имыхабзэр нахь зигунэсэу зикIасэхэр макIэп. Ауми проценти 10 – 12-у, а зэкIэ лъэпкъ лъачIэм епхыгъэ пстэури къэзгъэгъунэхэу, зылэжьыхэу, зыухъумэхэрэм яхьатыркIэ тыкъызэтенэ.\nБгъэшIэгъон фаер, ныбжьыкIэхэр арэп, ахэм щысэ зытырахырэ нахьыжъхэм яIокIэ-шIыкI, ягъэпсыкI ары. Илъэс 80 зыныбжь адыгэ бзылъфыгъэ хэкIотагъэу, егъашIэм кIэлэегъаджэу къуаджэм дэсыгъэм ыкIи джыри дэсми, угу егъунэу, къолъышхо зэрэщымыIэр ежь-ежьырэу къеIо.\n«Адыгабзэр сыгукIэ сштэрэп, зыкIи сшъхьапэп, – еIо, макъэхэри тэрэзэу къымыIошъу фэдэу зишIызэ. – Урысыбзэр хъарзын! – къыпегъахъо.\nАры, ущыIэмэ, «чэтпIашъи плъэгъун» зыкIаIорэр. ЦIыф цIыкIур икIодыжьыпIэ сыдигъуи гушIозэ екIу, зыухъумэщтэу къызэтезгъэнэщтым щэщтэ. Лъытэныгъэ-шъхьэкIафэр зыщымакIэм, зэкIэ шапхъэхэр щызэтеутхэба?! Шъыпкъэр уипыеу, цIыфыгъэр уимыщыкIагъэу, пшIомыIофэу, убзэ угу темыфэжьмэ, ухэта?!\n«Адыгэ тхакIохэр» зытIокIэ, ащ къедгъэубытырэр, лъэпкъ литературэр щыIэ зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу, ащ хэтхэу зигупшысэ хьалэлэу зыгъэлэжьагъэхэр, творческэ лъэгъо гъэнэфагъэ ащ щыпхырызыщыгъэхэр арых.\nКIэлэегъэджагъ. УсэкIо-орэдусыгъ. Иадыгабзэ бзэрэбзагъ. КIубэ Щэбан Индрыс ыкъор Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щылэ мазэм и 15-м 1890-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Къоджэ ублэпIэ еджапIэр ыкIи медрысыр къыухыхи, Налщык дэтыгъэ динлэжьхэм апае кIэлэегъаджэхэр къэзыгъэхьазырыщтыгъэ семинарием илъэси 2 щеджагъ, къыухыгъ. Икъуаджэ къэкIожьи 1919 – 1925-рэ илъэсхэм Хьакурынэхьэблэ еджапIэм адыгабзэмкIэ щыригъэджагъэх. 1925 – 1927-рэ илъэсхэм Петроград дэт дин бзэшIэныгъэмкIэ семинариеу Марр зипэщагъэм игъэсэныгъэ щылъигъэкIотагъ.\nЯ 20 – 30-рэ илъэсхэм еджапIэм зэрэщеджэщтхэ тхылъхэм язэхэгъэуцон КIубэ Щэбан хэлэжьагъ. «Ныбджэгъу» (С. Сихъур игъусэу), «Хьисап тхылъ», «Адыгэ календарь» (зэкIэри 1924), «Апэрэ лъагъу» (1927), «ЯтIонэрэ лъагъу» (1929), «Адыгабзэм ибзэхабз» (тхылъитIу, 1930), «Адыгабзэм итхыкI (орфографиер) ыкIи «Адыгэ орэдхэр» зыфиIорэ тхылъхэр къыдигъэкIыгъэх. Ежь лIым Краснодар театральнэ техникумэу къыщызэIуахыгъагъэм 1933 – 1936-рэ илъэсхэм, ащ пыдзагъэу, Москва дэт театрэм иинститутэу А. В. Луначарскэм ыцIэ зыхьырэм иадыгэ студие илъэситIо Iоф ащишIагъ. Артист сэнэхьатым зыфэзгъэсэрэ ныбжьыкIэхэр адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ ригъэджагъэх.\nКIубэ Щэбан лъэпкъ культурэм икъэIэтын чанэу хэлэжьагъ. Адыгэ ансамблэм изэхэщэнкIэ, ащ ирепертуар гъэпсыгъэнымкIэ Iофышхо ышIагъ, орэдым хэлъ гущыIэхэри, орэдышъори къыхихэу щытыгъ. КIэлэцIыкIухэм апае орэдыбэ ытхыгъ. Адыгэ профессиональнэ музыкэм икъежьапIэ Iутыгъ, литературэм, искусствэм, культурэм алъэныкъо лэжьыгъэшхо щишIыгъ. 1938 – 1940-рэ илъэсхэм Адыгэ научнэ-ушэтыпIэ институтым Iоф щишIагъ. Адыгэ IорIуатэхэр, лъэпкъ орэдхэр къэугъоижьыгъэнхэмкIэ КIубэм бэ ышIагъэр.\n1943-рэ илъэсым IэкIыб хэгъэгу Щэбанэ ифагъ. Хэхэс зыхъугъэ ужыми тхылъ пчъагъэ къыдигъэкIыгъ: «Адыгэ эльфыбэ», «Гъундж» (усэхэр, поэмэхэр) – Бейрут, (1953), «Адыгэ орэдыжъхэр» (1954), нэмыкIхэри. Тыдэрэ хэгъэгу зыщэIи, тхьалъэIу папкIэу къыготыгъэхэр иадыгабз, илъэпкъ гупшыс.\nКIубэ Щэбан СССР-м итхакIохэм я Союз ыкIи СССР-м икомпозиторхэм я Союз 1936-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ахэтыгъ.\nКIубэ Щэбан Германием, Тыркуем, Иорданием, ащ ыужым Канны ащыпсэугъ, Сорбонскэ университетым Iоф щишIагъ. 1959-рэ илъэсым къыщыублагъэу, щэIэфэ, США-м исыгъ, къалэу Патерсон щыпсэугъ. ЗыщымыIэжь ужым, КIубэ Щэбан къыкIэныгъэ литературнэ хъарзынэщышхор шIэныгъэлэжьэу ЩэшIэ Казбекрэ Щэбанэ ыпхъоу Саидэрэ Мыекъуапэ къащэжьи, Адыгэ республикэ институтэу гуманитар ушэтынхэм апылъым ратыжьыгъ.\nЩэбанэ итхыгъэ хэшыпыкIыгъэхэр зы тхылъ хъоу 1993-рэ илъэсым Мыекъуапэ къыщыдэкIыгъ. Иорэдхэр зыдэт тхылъэу «Сэ сиорэд» зыцIэр Адыгэ тхылъ тедзапIэм 1996-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъ.\nГъашIэр, гъашIэр..! Ар боу пчъагъэу зэхэлъ: зэ гушIогъо мыухыжь, зэ нэпс мычъакъу… Ау Щэбанэ иадыгабзэ, илъэпкъ зыкIи ыгу икIыгъэп.\nАдыгэ литературэ ныбжьыкIэм анахьэу хэпшIыкIэу зызиштагъэр я 50 – 60-рэ илъэсхэр ары.\nIэшъынэ Хьазрэт Ахъмэт ыкъор Теуцожь районымкIэ къуаджэу Гъобэкъуае щылэ мазэм 2-м 1926-рэ илъэсым къыщыхъугъ. 1941-рэ илъэсым илъэсибл еджапIэр къыухи, колхозым прицепщикэу, учетчикэу Iоф щишIагъ. 1943 – 1950-рэ илъэсхэм дзэм къулыкъу щихьыгъ. Ар къыухи къызэкIожьым, Адыгэ тхылъ тедзапIэм иредакторэу, хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» (джы «Адыгэ макъэм») илитературнэ IофышIэу ащылэжьагъ. Литературнэ институтэу Москва дэтым и Апшъэрэ литературнэ курсхэм ащеджагъ. Ар къызеухым хэкум къыгъэзэжьи, гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» культурэмкIэ иотдел ипащэу илъэсыбэрэ Iоф ышIагъ, ащ ыужым, опсэуфэ, журналэу «Зэкъошныгъэм» иредактор шъхьэIагъ.\nХьазрэт ытхыхэрэр 1951-рэ илъэсым щегъэжьагъэу къыхиутыщтыгъэх. Литературэм ижанрэхэр зэкIэ ыIэ къыригъэхьагъэх, усэхэр, поэмэхэр, баснэхэр, рассказхэр, повестьхэр, романхэр зыдэт тхылъхэр бэу къыдигъэкIыгъэх. Ныбджэгъуныгъэм, цIыфыгъэм, лIыгъэм, IэпэIэсагъэм, IофшIакIом. ЛэжьэкIо мыпшъыжьхэм, къэралыгъом иухъумэкIо лIыбланэхэм яобразхэр гум хапкIэу къащигъэлъэгъонхэр фызэшIокIыгъ. ЩыIэныгъэм иIэшIугъэ-фэбагъэ ишыхьат рассказхэри иIэх. Иповестьхэм, ироманхэм цIыф шэн зэфэшъхьафхэр, нэфэгъэ— шъыпкъагъэ ахэлъэу къащыриIотыкIыгъэх. ТхакIом иапэрэ тхылъэу «Ныбджэгъу шъыпкъ» зыфиIорэр 1954-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъ. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх: «Зэгъогогъухэр», «КIымафэми шыблэр мао», «Жьыбгъэм хэт чъыгхэр», «Псэм фэдэу лъапIэ», «Зэрджаехэр», «ЗэфакIу», нэмыкIхэри. Мыхэм зэфэдэу щыIэныгъэм щыхъурэ-щышIэрэр зэкIэ ащыолъэгъу. ЦIыфым игъашIэ а зэкIэм ялъытыгъэу зызэблихъоу, зэрэзэхъокIырэр ахэолъагъо. Итхылъ пэпчъ фэсакъэу ылэжьыгъ, гупшысэ цыпэ цIыкIоу къырищэжьагъэр лъигъэкIуатэзэ цIыфхэр зэрэзэдэIорышIэхэрэр, ахэм къадэхъурэр, афэмыгъэхъурэр шъыпкъэм тетэу къащыриIотыкIыныр дэгъоу фызэшIокIыщтыгъ.\nIэшъынэ Хьазрэт баснэхэр, пшысэхэр ытхыгъэх, зэдзэкIыгъэ IофшIагъэхэри иIэх. АдыгабзэкIэ тхылъ 30 фэдиз, урысыбзэкIэ – тхылъи 7 къыдигъэкIыгъ: «Сердечный перекресток», «Деревья на ветру», «Всадник переходит бурную реку», «Водяной орех», «Дар доброму вестнику», «Сочинители песен», «Эту песню поют мужчины».\nХьазрэт СССР-м итхакIохэм я Союз 1958-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хэ— тыгъ. АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI.\nПредыдущая Хэта «Урожаим» кIэхьащтыр?\nСледущая НыбжьыкIэхэм я Союз зэхащэ


Лъэпкъ проектхэм яшIуагъэкIэ гъогухэр агъэкIэжьых — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ проектхэм яшIуагъэкIэ гъогухэр агъэкIэжьых\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэр Адыгеим щыгъэцэкIагъэ зэрэхъурэм фэгъэзэгъэ IофшIэкIо купым изэхэсыгъо «Адыгеяавтодорым» щыкIуагъ. Ар зэрищагъ АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэу Валерий Картамышевым. Зэхэсыгъом Iофыгъуи 6-мэ щахэплъагъэх.\nКъэралыгъо учреждениеу «Адыгеяавтодор» зыфиIорэм ипащэу Алексей Корешкиным къызэриIуагъэмкIэ, шъолъыр программэм къыдыхэлъытагъэу, 2022-рэ илъэсым иплан хагъэхьэгъэ автомобиль гъогухэм ягъэцэкIэжьын епхыгъэ IофшIэнхэр мы илъэсым зэшIуахынхэу агъэнафэ. ПстэумкIи километрэ 57,5-рэ зикIыхьэгъэ псэолъэ 36-рэ икIэрыкIэу зэтырагъэпсыхьажьыщт. А IофшIэнхэм сомэ миллион 622-рэ фэдиз апэIухьащт. Мы уахътэм ехъулIэу псэолъэ 22-м ягъэцэкIэжьын епхыгъэ зэзэгъыныгъэхэм акIэтхагъэх, адрэ къэнагъэхэмкIэ жъоныгъуакIэм и 10-м ехъулIэу кIэтхэнхэу агъэнафэ.\nУчреждением ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, 2023-рэ илъэсым агъэцэкIэжьынэу агъэнэфэрэ псэуалъэхэм якъэбар системэу «Эталон» зыфиIорэм игъэхьэгъэн фае.\nПрограммэм къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъохэм ащыщэу хъугъэ-шIагъэхэр нахьыбэу къызыщыхъурэ щынэгъо чIыпIэхэм япчъагъэ илъэс къэс нахь макIэ шIыгъэным къытегущыIагъ Адыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие и ГъэIорышIапIэ ипащэу Александр Курпас. Ащ фэдэ чIыпIэхэр инспекцием ыгъэнэфагъэх.\nАлександр Курпас зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, шъолъыр проектым игъэцэкIэн епхыгъэ IофшIэнхэр зэшIуахы зыхъукIэ гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытынымкIэ мылъку къыдыхалъытэн фае. ГъэцэкIэжьын IофшIэнхэм апэIухьащт ахъщэм ипроценти 10 нахь мымакIэу щынэгъончъагъэм къыфыхэгъэкIыгъэн фае.\nСомэ миллиони 193-м ехъу зытефэщт гъогу Iахь 18 мы илъэсым къалэу Мыекъуапэ щагъэцэкIэжьынэу рахъухьэ. Гъэтхапэм и 9 – 14-хэм мы Iофым фэгъэхьыгъэ общественнэ едэIунхэр Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ щыкIуагъэх. ГъэцэкIэжьынхэм атефэщт ахъщэр къэлъытэгъэным, сметэхэр зэхэгъэуцогъэнхэм япхыгъэ IофшIэнхэр зэшIуахыгъэх. Муниципальнэ образованиеу «Къалэу Мыекъуапэ» ипащэ игуадзэу Павел Долговым къызэриIуагъэмкIэ, мэлылъфэгъум и 20-м нэс зэнэкъокъу шIыкIэм тетэу IофшIэнхэр зыгъэцэкIэщтхэ организациехэр къыхахыщтых.\nМыекъуапэ ыпэкIэ щагъэцэкIэжьыгъэ псэуалъэхэм апэIухьэгъэ мылъкум щыщ ахъщэу къызэтырагъэнэн алъэкIыгъэм къэлэ администрацием ипащэ игуадзэ къытегущыIагъ. Джы а мылъкумкIэ урамэу Привокзальнэр (урамэу Шэуджэным ыцIэ зыхьырэмрэ Гагариным ыцIэ зыхьырэмрэ азыфагу) агъэцэкIэжьынэу рахъухьагъ.\nЗытегущыIэгъэхэ Iофыгъохэм ащыщ поселкэу Яблоновскэм пхырыкIырэ гъогухэм ягъэцэкIэжьын. Ащ епхыгъэу къэгущыIагъ къэлэ гъэпсыкIэ зиIэ поселкэм ипащэу Iэтэжьэхьэ Заурдин. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, 2021-рэ илъэсым агъэцэкIэжьынэу агъэнэфэгъэ гъогухэм япроектхэр хьазырых, уплъэкIунхэм апхырыкIыгъэх ыкIи пхыращынхэм фэхьазырых. Мы уахътэм къэкIощт илъэсым телъытэгъэ проектхэмкIэ къэралыгъо автоинспекцием зэзэгъыныгъэхэр дашIых.\nГъогухэр зыгъэцэкIэжьыхэрэ подрядчикхэм яIофшIэнкIэ пшъэдэкIыжьэу ахьырэм къытегущыIагъ Алексей Корешкиныр. 2019 – 2021-рэ илъэсхэм агъэцэкIэжьыгъэ псэуалъэхэр ауплъэкIунхэшъ, щыкIагъэу яIэхэр дагъэзыжьын ыкIи ахэм якъэбар жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу системэу «Эталон» зыфиIорэм рагъэхьанэу зэрэщытыр ащ къыIуагъ.\n2020-рэ илъэсым гъогу транспорт хъугъэ-шIагъэхэр нахьыбэу зыщыхъугъэ чIыпIэ 12-у АР-м и Къэралыгъо автоинспекцие къыгъэнэфагъэхэм Алексей Корешкиныр къащыуцугъ.\nМы чIыпIэхэм авариехэр нахь макIэ ащыхъунхэм тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр агъэнэфагъэх ыкIи проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм хагъэхьагъэх. Республикэ мэхьанэ зиIэ гъогухэм ягъэцэкIэжьын епхыгъэ IофшIэнхэр жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу аухыщтых. Мы псэуалъэхэм япхыгъэ IофшIэнхэм апэIухьащт мылъкур къызхагъэкIыщтыр джыри агъэнэфагъэп, ащ ыуж гъогу картэр зэхэгъэуцогъэн ыкIи системэу «Эталоным» хагъэхьан фае.\nСистемэу «Эталон» зыфиIорэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм язэшIохын фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ «Адыгеяавтодорым» иотдел ипащэу Роман Верзуновыр. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, лъэпкъ проектым ипхырыщынкIэ муниципальнэ образованиехэу «Къалэу Мыекъуапэрэ» «Яблоновскэ къэлэ псэупIэмрэ» 2020-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ къыщегъэжьагъэу 2021-рэ илъэсым имэлылъфэгъу нэс агъэцэкIэнэу пшъэрылъ 96-рэ мы системэм къафигъэуцугъагъ, 8-р къафагъэнэфэгъэ пIалъэхэм рагъэхъулIагъэхэп. Зигугъу къэтшIыгъэ уахътэм республикэм пшъэрылъ 472-рэ къыфэкIуагъ, ахэр зэкIэ игъом ыкIи икъоу зэшIуахыгъэх.\nАужырэ Iофыгъоу зыхэплъагъэхэр лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэу къэбар жъугъэм иамалхэм къагъэхьазырыгъэхэр ары. Ащ къытегущыIагъ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэ игуадзэу Константин Щербаковыр.\nЗэхэсыгъом икIэух Iофыгъоу къыщаIэтыгъэхэм япхыгъэ пшъэрылъхэр министрэу Валерий Картамышевым афишIыгъэх, ахэм ягъэцэкIэнкIэ пIалъэхэм анаIэ тырагъэтынэу афигъэпытагъ.\nПредыдущая ОшIэ-дэмышIэ Iофхэр дагъэзыжьыщтых\nСледущая ЫпкIэ хэмылъэу рыгущыIэщтых


КъумпIыл Муратрэ Дмитрий Патрушевымрэ зэIукIэгъу Москва щызэдыряIагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые Федерацием и Правительствэ ыцIэкIэ республикэм икураторэу, Урысыем мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Дмитрий Патрушевымрэ тыгъуасэ зэIукIэгъу Москва щызэдыряIагъ.Республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ зэришIыщтым епхыгъэ Iофыгъохэр мыщ къыщаIэтыгъэх.\nОтраслэ зэфэшъхьафхэм яIофхэм язытет, Iофыгъоу къэуцугъэхэм ыкIи ахэм язэшIохынкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх.\nДжащ фэдэу зэIукIэгъум хэлэжьагъэх Урысыем мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Хьатыу Джамболэт, Адыгеим ыцIэкIэ сенаторэу Хъопсэрыкъо Мурат, Адыгэ Республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеслав, республикэ министерствэхэм япащэхэр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, илъэс заулэ хъугъэу Адыгеим экономикэмкIэ Iофхэр зыпкъ щитых. Ар къеушыхьаты республикэм пстэумкIи продукциеу къыщахьыжьырэм зэрэхахъорэм. Мы лъэныкъомкIэ республикэр Урысыемрэ Къыблэ федеральнэ шъолъырымрэ ягурыт шапхъэхэм ашъхьадэкIы. 2018-рэ илъэсым пстэумкIи продукциеу къахьыжьыгъэм проценти 3,4-кIэ хэхъуагъ, сомэ миллиарди 110-м ехъугъ. ГъэрекIо Адыгэ Республикэм икапитал шъхьаIэ инвестициехэр проценти 142,5-кIэ нахьыбэу къыхалъхьагъэх, сомэ миллиард 31,6-рэ ар хъугъэ.\nРеспубликэм ипащэхэм гъэхъагъэу тиIэхэм такъыщыуцу мыхъунэу алъытэ. Iофым изытет зэхъокIыгъэным тегъэпсыхьагъэу республикэм хэхъоныгъэ зэришIыщт стратегиер къыхахыгъ, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъезыгъэIэтыщт лъэпкъ проектхэр пхыращыхэу аублагъ. Федеральнэ гупчэм IэпыIэгъоу къыритыщтым АдыгеимкIэ мэхьанэшхо иI. КъумпIыл Мурат зэрилъытэрэмкIэ, республикэм нахь псынкIэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ кураторствэм амалыкIэхэр къытыщтых.\n«Республикэм иэкономикэ ылъэныкъохэу анахьэу хэхъоныгъэ зэдгъэшIыщтхэр дгъэнэфэгъахэх. Апэрэ чэзыоу ахэр — промышленностыр, мэкъу-мэщыр, туризмэр ары. Ахэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ зэкIэ амалхэр тиIэх, ащ хэхьэх чIыопс-ресурс, рекреационнэ амалхэр, чIыпIэ дэгъу шъолъырым зэриубытырэр. Республикэм исоциальнэ-политикэ Iофхэр зыпкъ зэритхэр Адыгеим хэхъоныгъэ езыгъэшIыщт амал шъхьаIэхэм зэу ащыщ. Пшъэрылъэу къытфашIыгъэхэм ягъэцэкIэнкIэ ищыкIэгъэ Iофтхьабзэхэр зетэхьэх. Республикэм икуратор IэпыIэгъоу къытитырэр типшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ къытфэфедэ», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nДжащ фэдэу экономикэм ихэхъоныгъэ къызэтезыIажэхэрэм, Iофыгъоу къэуцугъэхэм язэшIохыкIэ хъущтхэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх.\nУрысые Федерацием мэкъу- мэщымкIэ иминистрэу Дмитрий Патрушевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм игъоу ылъэгъухэрэм ахэплъэщтых. Экспертхэм унашъохэр къыхахынхэм пае чIыпIэм кIохэзэ, Iофхэм язытет зэрагъэшIэн фае.\nГъогу картэу Адыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ езыгъэшIыщт Iофтхьабзэхэр зэрытыщтыр мазэмкIэ республикэм къыхихын фае.


2021-рэ илъэсым гухэлъэу рапхыхэрэр — Адыгэ макъ\n2021-рэ илъэсым гухэлъэу рапхыхэрэр\n2020-рэ илъэсыр зэтынэкIыгъ. ХэткIи шъэфэп ар илъэс къинэу зэрэщытыгъэр. Псауныгъэр пстэуми зэранахь шъхьаIэр ащ нафэ къытфишIыгъ. Пандемиеу къежьагъэм ыпкъ къикIыкIэ зэрэдунаеу гумэкIыгъо чIыпIэ иуцуагъ.\nЩыIэныгъэр къэуцугъэм фэдэу къухьэлъатэхэри быбыжьыщтыгъэхэп, къэралыгъохэри зэфэшIыгъагъэх. Гъэтхапэм къыщегъэжьагъэу цIыфхэр унэхэм къарымыкIхэу арысыгъэх. Ау сыд фэдэ лъэныкъуи дэгъу горэ къыхэпхын плъэкIыщт. Iофыгъом узэреплъырэ шIыкIэм елъытыгъэу шIуагъэ хэлъэуи къэплъэгъущт. Унэм зэрисхэм ишIуагъэкIэ цIыфхэм ягупсэхэм уахътэ адагъэкIуагъ, нахьыбэрэ акIэрысыгъэх.\nСыд фэдэ «шIухьафтына» мы илъэсым къытфигъэхьазырыгъэр? Ащ Адыгеим щыпсэухэрэр сыдэущтэу пэгъокIыгъэха? Сыд фэдэ гухэлъхэр рапхыхэра? Мыхэм ыкIи нэмыкI упчIэхэм яджэуапхэм защыдгъэгъозагъ, республикэм щыпсэухэрэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.\nСульета:— Псауныгъэ пытэ зэкIэми тиIэнэу сыфай. СиIахьыл гупсэхэм яхъяр слъэгъоу илъэсыр зэсынэкIыныр анахьэу сызкIэхъопсырэмэ ащыщ. Сыд фэдэ лъэныкъокIи хахъо тиIэу тыпсэунэу сыфай. Сиунагъо зыкъыфэзгъэзэжьымэ, силъфыгъэхэм яеджэн нахь дэгъу хъу зэпытынэу, зэнэкъокъухэм, Iофтхьабзэхэм язэхэщэнхэр рагъэжьэжьыгъэхэу, ахэм сикIалэ ахэлэжьэнэу ыкIи текIоныгъэхэр къащыдихынэу сыфай. Гухэлъ шъхьаIэу тиIэхэм ащыщ унэ тшIыныр. Ар мыгъэ къыддэхъуным сыкIэхъопсы. Сигупшысэхэр зэфэсхьысыжьхэмэ, пстэуми рэхьатныгъэ яIэу псэунхэу, илъэсэу къихьагъэр нэхъойкIэ баинэу сэгугъэ.\nБэлла:— Гухэлъхэр илъэсыкIэм еспхынхэр сишэнэп, ау упчIэм джэуап гъэнэфагъэхэр сшъхьэ къыщигъэущыгъэх. БлэкIыгъэ илъэсым гумэкIыгъошхоу къытшъхьарыогъэгъэ вирусыр кIодыжьынэу, джащ фэдэу псауныгъэ пытэ пстэуми яIэнэу сыфай. СиунагъокIэ гъот тиIэу, зыми тыщымыкIэу тыпсэунэу сэгугъэ. Унэу зэдгъэгъотыгъэм ищыкIэгъэ гъэцэкIэнхэр мыгъэ етшIылIэнхэр гухэлъ шъхьаIэу тиIэхэм ащыщ. Хэти зыкIэхъопсырэр къихьэгъэ 2021-рэ илъэсым къыдэхъунэу фэсэIо!\nНурета:— БлэкIыгъэ илъэсыр мыпсынкIагъ нахь мышIэми, неущрэ мафэм тыфэкIон, гухэлъхэр тшIын амал зэрэтиIэм фэшI «шыкур» сэIо. Къихьэгъэ 2021-рэ илъэсым вирусыр зэкIэкIожьынэу сэгугъэ. Iофтхьабзэхэм, зэIукIэгъухэм ярегъэкIокIын рагъэжьэжьыным сшъхьэкIэ сежэ. Шъыпкъэ, концертхэм онлайн шIыкIэм тетэу тяплъын амал тиIагъ, ау залым учIэсэу артистхэр плъэгъунхэм ар фэдэп. Ащ фэдэ зэIукIэгъу фабэхэм сафэзэщы. Мыгъэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн рагъэжьэжьынэу сэгугъэ. Джащ фэдэу тиунагъохэм хахъо яIэу илъэсыкIэр кIонэу сыфай.\nАйдэмыр:— Мы илъэсым пшъэрылъ шъхьаIэу сиIэр еджэным нахь сегугъунэу ары. ШIэныгъэхэм ахэзгъэхъощт ыкIи еджэныр къызысыухыкIэ оценкэу «тфы» къысфагъэуцуным сыпылъыщт. Мыщ дэжьым къыпызгъэхъожьы сшIоигъу къашъохэм алъэныкъокIэ гъэхъэгъэ гъэнэфагъэхэр сшIын гухэлъ зэрэсиIэр. Адыгэ къашъохэр зызэзгъашIэрэр илъэс заулэ хъугъэ. Ахэм нахь игъэкIотыгъэу садэлэжьэн ыкIи къыздэмыхъущтыгъэхэр зэрифэшъуашэу къэсшIыным сыфэкIоныр гухэлъ шъхьаIэу зыдэсшIыгъэхэм ащыщ.\nХэти мурад гъэнэфагъэхэр иIэхэу илъэсэу къихьагъэм пэгъокIыгъ. Зым спортым нахь зыфищэин шIоигъоныгъэ иI, адрэм — къэшъуакIэ зэригъэшIэнэу фай. Ящэнэрэм — машинэу зэрысыр зэблихъуным егупшысэ, адрэм — ипотекэу телъыр ытыжьыныр игухэлъ шъхьаI. Тхыгъэм изэфэхьысыжьым къыхэзгъэщы сшIоигъу псауныгъэ пстэуми тиIэ зыхъукIэ, тыгу щыдгъашIорэ гухэлъхэм тафэкIон амал зэрэтиIэщтыр.\nПредыдущая Зэпыугъохэм апкъ къикIыкIэ\nСледущая Ятэрэ ыкъорэ


«Единэ Россием» и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым партием ятIонэрэу ригъэкIокIыгъэ Социальнэ онлайн-форумыр зэрищагъ. Пандемием илъэхъан цIыфхэм IэпыIэгъоу арагъэгъотырэр нахьышIоу зэхэщэгъэныр ары ар зыфэгъэхьыгъагъэр. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх партием и Генсовет и Секретарэу Андрей Турчак, федеральнэ министрэхэр ыкIи волонтер гупчэхэм ялIыкIохэр.\nАдыгеир форумым къыщигъэлъэгъуагъ республикэм ипащэу, «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ и Секретарэу КъумпIыл Мурат.\nДмитрий Медведевым пэублэ псалъэ къышIызэ охътэ мыпсынкIэу тызыхэтым цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным партием ыкIуачIи, амалэу IэкIэлъри зэрэрихьылIэщтыр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Пандемием илъэхъан тызэгъусэу Iоф зэрэзэдэтшIагъэм фэшI партием хэтхэм, волонтерхэм тафэраз. Iофхэм язытет нахь зыпкъ еуцожьы, ау джыри тапэ илъыр бэ. Арышъ мы IофшIэныр лъыдгъэкIотэщт, — къыIуагъ «Единэ Россием» и Тхьаматэ.\n2020-рэ илъэсым зэхащэгъэ апэрэ Социальнэ форумым волонтерхэм предложениеу къыщахьыгъэхэм УФ-м и Президентэу Владимир Путиным адыригъэштагъ ыкIи ахэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэхэ хъугъэ.\nГуфитхэм къахьыгъэ предложениякIэхэм къэзэрэугъоигъэхэр ахэплъагъэх. ГущыIэм пае, нэжъ-Iужъхэр зыщаIыгъ унэе унэхэм яIофшIэн лицензие пылъыныр, нэмыкIхэри. НыбжьыкIэхэм ягукъэкIхэм Д.Медведевым адыригъэштагъ, пандемием илъэхъан чIэнагъэ зышIыгъэ социальнэу мыухъумэгъэ цIыфхэм яшIуагъэ арагъэкIыным фэшI партийцэхэм джыри ахъщэ къаугъоинэу закъыфигъэзагъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын, единороссхэм мы Iофыгъом сомэ миллион 400 фэдиз пэIуагъэхьэгъах.\nПандемиер къызежьагъэм щыублагъэу «Единэ Россиер» къыхэлажьэзэ цIыфхэм ыкIи медикхэм IэпыIэгъу зэрафэхъугъэхэр, а IофшIэныр непи лъыгъэкIотэгъэным мэхьанэшхо зэриIэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\n— Партием хэтхэр, волонтер организациехэр цIыфхэм ренэу ягъусэх, гъомылапхъэхэр ыкIи Iэзэгъу уцхэр ахэм аIэкIагъахьэх, коронавирусыр зиIэхэр медучреждениехэм аращалIэх, ищыкIагъэ хъумэ сымаджэхэм адэжь врачхэр къагъэсых, колл-гупчэм иIофшIэн чанэу хэлажьэх. Бизнесым хэщагъэхэм, депутатхэм мы лъэхъаным яшIогъэшхо къагъэкIуагъ, ямылъкукIэ къащэфыгъэр бэ. Пандемием къыгъэлъэгъуагъ тицIыфхэм зыкIыныгъэ ахэлъэу зэдеIэжьынхэ зэралъэкIырэр. Тызэгъусэу мы гумэкIыгъохэр къызэрэзэтынэкIыщтхэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nПредыдущая Пшъэрылъхэр къафишIыгъэх\nСледущая «ТиIофшIэнкIэ къин тэлъэгъуми, ащ фэдэ унашъо зэрэсшIыгъэм сырыкIэгъожьырэп»


Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къахьыжьыгъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ипащэу Юрий Петровым тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. Ащ хэлэжьагъ Адыгеим и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм иагропромышленнэ комплекс Iофэу ышIагъэм, бжыхьасэхэм яIухыжьын зэфэхьысыжьэу фэхъугъэм тегущыIагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, бжыхьэсэ лэжьыгъэм иIухыжьын Адыгеим зэрэщыкIуагъэм инэу зэригъэрэзагъэр къыхигъэщыгъ. Iофышхо зышIэгъэ, чIэнагъэ фэмыхъоу лэжьыгъэр Iухыжьыгъэным пылъыгъэ профиль- нэ министерствэм, мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм, цIыф лэжьакIохэм ирэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх.\n- Адыгеир чIыгулэжь шъолъырэу щыт, ар къэдгъэшъыпкъэжьызэ илъэс къэс лэжьыгъэ бэгъуагъэ къэтэхьыжьы, отраслэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм тынаIэ тет. Пстэуми зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъэу тызэрэзэдэлажьэрэм мы къэгъэлъэгъон дэгъухэр къыкIэлъэкIох, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nЮрий Петровым къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым зэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар мин 99,2-рэ республикэм иIагъ, 2015-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр гектар мини 3-м ехъукIэ нахьыб. Апэрэу бжыхьэсэ тонн миллионныкъом ехъу къахьыжьыгъ. ГурытымкIэ зы гектарым центнер 52,5-рэ къырахыгъ, блэкIыгъэ илъэсым икъэгъэлъэгъонхэм ягъэпшагъэмэ, ар нахьыб.\nКоц гектарым центнер 53,5-рэ къырахи, зэкIэмкIи тонн мин 455,6-рэ къахьыжьыгъ. Хьэ тонн мин 61-м ехъу аIожьыгъ. НэмыкI культурэхэмкIи гъэхъэгъэшIухэр щыIэх. Iоныгъор аухыгъ нахь мышIэми, чIыгулэжьхэр рэхьатэу щысхэп, тапэкIэ лэжьыгъэр зыщапхъыщт чIыгухэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр ащызэшIуахых. Джащ фэдэу министрэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, гъэтхэсэ гектар мин 50 Iуахыжьынэу къапыщылъ. АщкIи лэжьыгъэ бэгъуагъэ къахьыжьынэу мэгугъэх.\nПэшIорыгъэшъэу зэрагъэнэфагъэмкIэ, илъэсэу тызыхэтым зэкIэмкIи лэжьыгъэ тонн мин 720-рэ фэдиз республикэм игубгъохэм къарахынэу ары. Къихьащт илъэсым телъытагъэу бжыхьасэр зыщапхъыщт чIыгур гектар мини 100-м къырагъэхъущт.\n- Зэфэхьысыжьхэм инэу тагъэгушIуагъ, тагъэгушхуагъ. Гъэпсэф ямыIэу чэщи мафи Iоф зышIэгъэ чIыгулэжьхэм «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо. Къэгъэлъэгъонэу тиIэхэм къядгъэхъузэ ыпэкIэ тылъыкIотэщт, чIыгулэжьхэм тишIуагъэ зэрядгъэкIыщтым, агу къызэрэдэтщэещтым тыпылъыщт, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nМыщ фэдэ зэфэхьысыжь дэгъухэр республикэм иIэнхэм зиIахьышIу хэлъ ыкIи сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу къафэхъухэрэ АР-м и ЛIышъхьэ, Адыгеим и Премьер-министрэ чIыгулэжьхэр зэрафэразэхэр Ю. Петровым къыхигъэщыгъ. Мэкъу-мэщым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм къатефэрэ грантхэр, нэмыкI ахъщэ IэпыIэгъур игъом зэраIэкIахьэрэр, федеральнэ гупчэм ипрограммэ пстэуми зэрахэлажьэхэрэр анахь шъхьаIэу ылъытагъ,-къэзытхырэр Адыгэ Макъ».\n- Мэкъумэщ хъызмэтым имызакъоу, нэмыкI отраслэхэми хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ къытIэкIэхьэрэ ахъщэр игъом ыкIи зищыкIагъэм пэIутэгъахьэ. АщкIэ Урысыем пэрытныгъэ щызыIыгъ шъолъырхэм тащыщ. А IофшIэныр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт, бюджет сомэ пэпчъ зыдакIорэм тынаIэ тедгъэтыщт. Бжыхьэсэ лэжьыгъэ бэгъуагъэ мы илъэсым къэтхьыжьыгъ, ащкIэ чIыгулэжьхэм сафэгушIо, тызэрафэразэр джыри зэ ясэIо, - къыIуагъ кIэухым АР-м и ЛIышъхьэ.\nЛэжьыгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ джырэблагъэ Мыекъуапэ щыкIощт.


ЗэгурыIоныгъэм уегъэлъэшы — Адыгэ макъ\nКъокIыпIэм къыщежьэгъэ бэнакIэу «Ушу» зыфаIорэмкIэ тиныбжьыкIэхэр хэгъэгу, дунэе зэнэкъокъухэм ахэлажьэх.\nспорт еджапIэу N 2-м итренерхэр, бэнакIохэр.\nКъыблэм ушумкIэ изэIукIэгъухэу ПсышIуапэ щыкIуагъэхэм Адыгэ Республикэм испорт еджапIэу N 2-м зыщызыгъасэхэрэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ 11 къыщыдахыгъ. Ольга Коваленкэм, Виктория Чугреевам, Вилена Парамоновам, Кристина Морозовам, Заур Магомедовым, Гаджимурад Муртазалиевым дышъэ медальхэр къахьыгъэх.\nУрысыем изэнэкъокъу Москва зыщэкIом, зыныбжь икъугъэхэр зэIукIагъэх. Кристина Морозовам апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Виктория Чугреевамрэ Вилена Парамоновамрэ тыжьыныр къахьыгъ.\nРеспубликэм испорт еджапIэ зыщызыгъасэхэрэр чъэпыогъу мазэм зэIукIэгъухэм ахэлэжьэщтых. Кристина Морозовар ушумкIэ Европэм изэнэкъокъу зыфегъэхьазыры. IэкIэ зэбэныщтхэр дунаим и Кубок къыдэхыгъэным хэлэжьэщтых. К. Морозовар анахь лъэшхэм ащыщ. Урысыем щыщхэу Юлия Санжаровар, Екатерина Пушкаревар, Кристина Морозовар дунаим и Кубок фэбэнэщтых.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу НэмытIэкъо Аскэр тиспортсменхэм япащэу зэнэкъокъухэм зафагъэхьазыры.\n— ТиныбжьыкIэхэр спортым зэрэпылъхэм дакIоу, еджэх, Iоф ашIэ, — къытиIуагъ НэмытIэкъо Аскэр. — Урысхэм, адыгэхэм, нэмыкI лъэпкъхэм зэгурыIоныгъэ ахэлъ, IэпыIэгъу зэфэхъужьых. ТиеджапIэ ипащэу, Урысыем, Адыгэ Республикэм язаслуженнэ тренерэу Хъот Юныс тыфэраз. БэнакIохэм яфэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн пылъ, тиныбжьыкIэхэр зэхещэх. Якъулайныгъэ хагъэхъонымкIэ шIыкIэшIухэр къегъотых.\nЕджапIэм зыщызыгъасэхэрэ Кушъу Аслъан Урысыем иныбжьыкIэхэм язэнэкъокъу ушумкIэ хагъэунэфыкIырэ чIыпIэр къыщыдихыгъ.\nКристина Морозовам Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмкIэ ыкIи дзюдомкIэ и Институт къыухыгъ, магистратурэм щеджэ.\nВилена Парамоновам Урысыем изэнэкъокъу хагъэунэфыкIырэ чIыпIэр къыщихьыгъ, Кубокым зыфэбанэм медалыр къыфагъэшъошагъ. Адыгэ къэралыгъо университетым и Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледж къыухыгъ, Мыекъуапэ ия 16-рэ гурыт еджапIэ икIэлэегъаджэу Iоф ешIэ.\nОлеся Толстых колледжым щеджэ. Шъэожъ Мэзагъо Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр къыухыгъ, IофшIэныр ригъэжьагъ.\n— Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт сыщеджэ, — къеIуатэ Кушъу Аслъан. — Институтым ипащэу Бгъуашэ Айдэмыр, тиспорт еджапIэ ипащэу Хъот Юныс спортым, щыIэныгъэм тафагъасэ. Зэнэкъокъухэм дэгъоу зафэдгъэхьазырыным фэшI тынаIэ зытедгъэтын фаехэр къытаIох.\nСпорт еджапIэм иныбжьыкIэхэм шэнышIу афэхъугъ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнхэу гъогу зытехьэхэкIэ Адыгэ Республикэм ибыракъ зыдаштэныр.\n— Адыгэ быракъым спортсменхэр зэфещэх, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ еджапIэм ипащэу, общественнэ IофышIэшхоу, республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэкIэкIо куп, Дунэе Адыгэ Хасэм и Хэсашъхьэ ахэтэу Хъот Юныс. Медальхэр къызыдахыкIэ зэфэгушIох, адыгэ быракъыр агъэбыбатэ, нэпэеплъ сурэтхэр атырахых.\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэм спорт еджапIэр чанэу ахэлажьэ. БэнакIохэм ямедальхэмкIэ тагъэгушIо. Кристина Морозовам Урысыем ушумкIэ изэнэкъокъу гъогогъуи 8 дышъэ медалыр къыщихьыгъ. Урыс пшъашъэр адыгэ шэн-хабзэхэм афэгъэсагъ, Iэдэб хэлъэу мэзекIо. ЕджапIэм ибэнакIохэм къызэрэтаIуагъэу, Кристина Морозовам фэдэу медалыбэ къыдахыным зыфагъэхьазыры.\nПредыдущая Джыри къызэкIэкIуагъ\nСледущая «Сихэку сишIуагъэ езгъэкIынэу сыфай»


Лъэхъаным диштэу агъэпсыщт — Адыгэ макъ\nЛъэхъаным диштэу агъэпсыщт\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным социальнэ IофышIэм и Мафэ мы лъэныкъом Iоф щызышIэхэрэм видеозэпхыныгъэ шIыкIэкIэ заIуигъэкIагъ. Мы Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим иволонтер ныбжьыкIэхэри.\nАнахьэу пандемием илъэхъан социальнэ IофышIэхэм зыгъэпсэфыгъо мафэ къафыхэмыфэу лэжьагъэх. Ащ фэдэ уахътэм IэпыIэгъу ямыIэу зы мафи ащ щыкIэрэ цIыфхэр къэбгъанэхэ хъущтыгъэп. Шхынхэр, уц Iэзэгъухэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэр, сымэджэ хьылъэхэм алъыплъэгъэныр — мы зэпстэури волонтерхэмрэ социальнэ IофышIэхэмрэ зэшIуахын фэягъэ.\n«Сицыхьэ телъ пандемием илъэхъан зэшIошъухыгъэм рэзэныгъэшхо къызэрэздихьыгъэм, Урысыем ицIыф пэпчъ шъуиIоф гуфэбагъэу хэлъыр зэрэзэхишIагъэм. Ащ фэдэу зекIохэрэм кIочIэшхорэ гу зэIухыгъэрэ яI», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nКъыхэгъэщыгъэн фае, лIыгъэшхо зэрахьагъэу ахэм алъытэрэп. Мы сэнэхьатыр къыхэзыхыхэрэр ащ къыкIэкIощтым паеп зыфэлажьэхэрэр, нэмыкIхэм агу зэрафэузырэр ары. КIэлэцIыкIухэми, ныбжь хэкIотагъэ зиIэхэми ахэр адэIэпыIэх.\nРесурснэ гупчэу «Волонтеры Адыгеи» зыфиIорэм анахь чанэу зыкъыщызгъэлъагъохэрэм Президентым къыфаIотагъ социальнэ IофышIэхэм ягъусэхэу Iофэу зэшIуахыгъэр, Дунэе Премиеу #МыВместе зыфиIорэм зэрэхэлажьэхэрэми игугъу къашIыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын мэлылъфэгъу мазэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат «Мы вместе» зыфиIорэ Урысые Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм зэраIукIэгъагъэр.\nШъолъырым ипащэ къыхигъэщыгъ волонтер IофшIэныр непэрэ мафэхэм IэпыIэгъушхо зэрэхъурэр: мэхьанэшхо зиIэ социальнэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ цIыфхэр зэкъоуцох, тхьамыкIагъом пэшIуекIох, Iофтхьэбзэшхохэм язэхэщэн къагъэпсынкIэ.\n«Президентэу Владимир Путиным къызэриIуагъэмкIэ, «пандемием ебэныгъэнымкIэ гуфакIохэр анахь кIочIэ шъхьаIэхэу щыIэхэм ащыщых». Тиволонтерхэр «зонэ плъыжьым» итхэм, колл-гупчэхэм ащылажьэхэрэм яIэпыIэгъугъэх, нэжъIужъхэм адеIагъэх, шхынхэр, уц Iэзэгъухэр афащэщтыгъэх, сымаджэхэм врачхэр аращалIэщтыгъэх. Адыгеим игуфэкIо миным ехъу урысые Iофтхьабзэу «Мы вместе» зыфиIорэм хэлэжьагъ. НыбжьыкIэхэм язакъоп, ныбжь зиIэхэри ахэм ахэтыгъэх», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n«Коронавирусым ебэныгъэнымкIэ Iофэу зэшIотхыгъэм къыгъэлъэгъуагъ тызэрэзэгъусэр, къиныгъохэм тапэшIуекIоныр зэрэтиамалыр. Мыщ фэдэ зэнкIэ зэдэгущыIэгъур дгъэфедэзэ ыкIи тапэкIэ тызэдэлажьэзэ лъэхъаным диштэу, зищыкIагъэ пэпчъ нэсэу социальнэ IэпыIэгъур зэхэтщэныр типшъэ-\nрылъ», — къыкIигъэтхъыгъ игущыIэ къэралыгъом и Президент.\nПредыдущая ЫпкIэ хэмылъэу газыр аIэкIагъэхьащт\nСледущая Урысыем и Мафэ зэрэхагъэунэфыкIыщтыр


Мыекъопэ быгъум тыкъыухъумэщт — Адыгэ макъ\nМыекъопэ быгъум тыкъыухъумэщт\nРедактор 30.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИлъэсыкIэр къэблагъэ, мэфэкIымэр жьым хэт, урамхэр кIэракIэх, зэпэнэфых, цIыфхэр етIупщыгъэу мэщафэх. Сыд тырагъэуцощт илъэсыкIэ Iанэм? Сыд зыщалъэщт илъэсыкIэ чэщым? Сыд фэдэ шIухьафтынхэмкIэ ягупсэхэр агъэгушIощт? Сыхэукъонэп анахь ащэфырэ пкъыгъохэм илъэсыкIэ тамыгъэр ащыщэу сIомэ.\nТыгъэкъокIыпIэ мэфэпчъымкIэ 2021-р гъучI фыжь быгъум и илъэс. Быгъу цIыкIухэр пхъэм, апчым, етIэ гъэжъагъэм ахэшIыкIыгъэхэу е цы хъагъэхэу тучан мэкIаехэм атепшIэпшIыкIых. А зэпстэум къахэлыдыкIэу, хэушъхьафыкIыгъэу илъэсыкIэ тамыгъэ тэ, тихэку щыпсэухэрэмкIэ, тиI. ЗэлъашIэрэ тыжьынышIэу, гъукIэу, IэпэIасэу Еутых Асе илъэс къэс зыми фэмыдэу илъэсыкIэ шIухьафтынхэр Адыгеим щыпсэухэрэм апае егъэхьазырых. Къихьащт илъэсым итамыгъэ ащ иапэрэ гъучI IэшIагъэу пIоми хъущт. Асе дышъэм, тыжьыным пкъы зиIэ пкъыгъохэу «скульптура» зыфаIорэм фэдэхэр ахишIыкIынэу зеублэм, апэу ыIапэ къычIэкIыгъагъэр Мыекъопэ Iуашъхьэу Ошъадэ къычIахыгъэ быгъу цIыкIум фэдэр ары.\nЕутых Ася — тыжьынышI, Адыгеим инароднэ художник: «Мыекъопэ Iуашъхьэм килограмм фэдиз къащэчэу быгъу цIыкIуиплI къычIахыгъагъ. ТIур дышъагъэх, тIур тыжьыныгъэх. Ащ нэмыкIэу хьадэу чIэлъыгъэм ибэнтехъо быгъу 19 тедэгъагъ. Тызщыпсэурэ шъолъырыр «быгъум къегъэгъунэ» пIоми хъущт. Дунаим щызэлъашIэрэ Мыекъопэ быгъур тэры зиер. Арышъ, илъэсыкIэм ащ ынаIэ къыттыригъэтыщт. Ащ щэч хэлъэп. Быгъур кIочIэшху, щэIагъэ хэлъ, шэн пытэ иI, лэжьакIу. Джар зэрэжъорэм фэдэу, хэти егугъузэ зыфежьэрэ Iофыр ышIэмэ, зэкIэ къыдэхъущт.»\nМыекъопэ быгъу цIыкIум итеплъэ фэдэ къабзэу Асе яинагъэкIэ зэфэшъхьафэу быгъухэр ышIыгъэх. Ащ нэмыкIэу быгъу цIыкIур дэхэфэшI пкъыгъо пчъагъэхэм ахигъэуцуагъ. Псэушъхьэхэр пшъэрылъынхэм, Iэлъынэхэм, тхьакIумэпылъхьэхэм зыми фэмыдэу тыжьынышIэм аригъэкIун елъэкIых. Сыд ыIапэ къычIэкIыми дахэ, нэр егъэгушIо. 2020-рэ илъэсым иIофшIагъэхэм ахэхъуагъ. ПкъыгъуакIэу ышIыгъэхэм ащыщ «ЩыIэныгъэм икъэгъагъ» зыфиусыгъэ скульптурэр. Ным илъфыгъэ шIулъэ-\nгъоу фишIырэр ащкIэ къыгъэлъэгъуагъ. Пкъыгъом икъэхъукIэ тарихъ гъэшIэгъон пылъ.\nЕутых Ася — тыжьынышI, Адыгеим инароднэ художник: «1992-рэ илъэсым Германием щыщ тилъэпкъэгъоу Уджыхъу Салехь Ихьсан сабый 16 зиIэ ным шIухьафтын фишIыгъ. Ащ ритыгъэ медалыр сэ зыкъысфигъази, фэсшIыгъагъ. Ащыгъум гъучIыр зэрэбгъэткIущтыр, джашъо зэрэпшIыщтыр джыри къысIэкIэхьагъэу щытыгъэп. ЦашIэу ХъутIыжъ Марет сиIэпыIэгъоу, гъучIыцэр зэрауIурэ пкъыгъомкIэ медалыр тыуIулIыгъагъэ. Сурэтэу ащ тесшIыхьагъэр сыгу имыкIэу пластилиным хэсшIыкIи, ным сабый цIыкIур ыбгъэгу чIэсэу згъэпкIэгъагъэ. Илъэс 28-рэ щытыгъ а пкъыгъо цIыкIур. Джы ипIалъэ къэси, гъучIым хэсшIыкIыгъ. Къэгъагъэм фэдэба сабый зыIыгъ ныр? Ащ пае къэгъагъэм къикIырэм фэдэу сшIыгъэ.»\n2020-рэ илъэс хэушъхьафыкIыгъэм уахътэр нахь Iэрыфэгъу зэрафэхъугъэр Асе къыхегъэщы. Пкъыгъо иныбэ ашIыгъэп, зэIукIэхэр гъэкIэкIыгъэх, къэгъэлъэгъонхэр зэIуахыгъэп. Ащ елъытыгъэу акIуачIи, яуахъти псэолъэшI инэу ежьыррэ ишъхьэгъусэу Тыркоо Руслъанрэ зэшIуахырэм тырагъэкIодагъ. Мыекъопэ къэлэ паркым унагъом Дышъэ Унэ дегъэуцо. Мыгъэ хагъэкIыгъэр бэ. IофшIэн инэу джэхашъор, ятIонэрэ къатым дэкIоерэ лъэуер мыжъо жъгъэй зэмышъогъухэмкIэ гъэпкIэгъэнхэр аухыгъ. Унэпкъыр агъэдэхагъ хъырахъишъэхэмкIэ, тхыпхъэхэмкIэ. Унэ нэIум ышъхьэ паIом фэдэу шIыгъэ танджхэр зытет чэщанэхэр тырагъэуцуагъэх. Лэгупэр гъэкIэрэкIэгъэныр, ыкIоцIыкIэ кIашъор шIыжьыгъэныр джы апэ илъ Iофых. Дышъэ Унэр къызызэIуахыщтымкIи пIалъэ зэшъхьэгъусэхэм агъэнэфагъ. Къихьащт илъэсым иIоныгъо мазэ и 1-м ехъулIэу псэолъэшIыныр къаухынэу мэгугъэх.\nЕутых Ася — тыжьынышI, Адыгеим инароднэ художник: «Сыфай типчъэхэр къызэIутхынхэшъ, зэкIэ шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури тихьакIэщ къедгъэблэгъэнхэу. Апэрэ къатыр зэрэпсаоу гъэлъэгъуапIэу щытыщт. Апч мэкIаехэм IэрышIыгъэу тиIэхэр атетыщтых, пкъыгъо цIыкIухэр, гъэдэхалъэхэр зыщэфы зышIоигъом къызIэкIигъэхьашъущтых ыкIи, фаехэ хъумэ, ежь-ежьырэу ашIышъущт. ЗыщыгъукIэщтхэ чIыпIэ щызэIутхыщт Дышъэ Унэм. ХьакIэу къытфэкIощтхэм гъучIыр зэрагъэткIурэр ядгъэлъэгъущт ыкIи тыжьынышI сэнэхьатыр зыфэдэр ауплъэкIушъущт.»\nДжащ фэдэ пшъэрылъ инхэр иIэу тыжьынышIэ унагъор илъэсыкIэм пэгъокIы. Еутых Асерэ Тыркоо Руслъанрэ Адыгеир шIу зылъэгъухэрэ, ащ ихэхъоныгъэ фэлажьэхэрэ ыкIи хэку гупсэм игъэхъагъэхэм ащыгушIукIыхэрэ цIыфых. Къихьащт илъэсыр мафэ хъунэу, уз емынэу къэкIуагъэм цIыфхэр щымыщынэнхэу, псауныгъэ пытэ яIэнэу Адыгеим щыпсэухэрэм зэкIэми афэлъаIох.\nПредыдущая Пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх\nСледущая Къэралыгъо тынхэр аритыжьыгъэх


Абдзаххэр - Кавказ къущхьэхэм итемыр-тыгъэкъохьапэмк1э щыпсэурэ адыгэхэрадыгэ лъэпкъ. Урыс-Кавказ Заом анахьыбэр хэк1одагъэх, къэнэжьыгъэхэри пачъыхьадзэм ригъэзхи чылэхэм ащызэблидзыгъ. Ыджы нахьыбэр хымэ къэралыгъохэм (Тыркуе, Сирие, Иордание, Исраил) щэпсэух. Адыгэ Хэкум къыщынэжьыгъэ абдзах къуэджэ закъор Хьакурынэхьабл.\nАдыгем и къэрал уэрэдыр (ур. Гимн Республики Адыгея) — къэрал инэшан зы Адыгейм.\nАдыгэ шхынхэм ащыщ горэмэ ацIэхэр:\nАдыгэхэр (зэрэзэджэжьхэрэр), е черкесхэр (зэряджэхэрэр), шэрджэсхэр - Къаукасым ис лъэпкъ. Ижъ-ижъыжь зэманым щегъэжьагъэу лӀакъопчъагъэкӀэ гощыгъагъэ (ычъ. еплъ), ау джыдэдэм нахьыбэмкӀэ зэрэзэтырафырэр бзэ зэблэгъыныгъэр ары - къушъхьэчӀэс адыгэхэмрэ (къэбэртаехэмрэ, бэслъыныехэмрэ – КБР, КЧР), кӀахэ адыгэхэр (адрэ пстэур - Адыгэ Республикэр).\nАдэмыехэр – адыгэ лъэпкъ.\nКIэмгуехэр – адыгэ лъэпкъ. КIэмгуе диалектыр кIэхабзэм и литературабзэу аштагъ.\nThis article is written Шапсыгъабзэгьэ. See also Кфар Кама, Кфар Кама/АбзэхабзэкIэ.\nКъэбэртаехэр –(Къэ. Адыгэ) адыгэ лъэпкъым щыщых, къэбэртэе адыгабзэкIэ мэгущаIэх. ДунаемкIэ нэбгырэ млн 2 фэдиз хъухэу аIо. Хэкужъым, Урысыем мин 600 фэдиз щэпсэу. КъБР закъом мин 500 нахьыбэ щэпсэу. Ай нэмык1эу Адыгэ Республикэм, КъЧР-м, Краснодар Краим, Москвам бэкIае щэпсэу.\nМэхъошхэр – адыгэ лъэпкъмэ ащыщ.\nНэтхъуаджэхэр – адыгэ лъэпкъмэ ащыщых. Къаукъас Заом ыпэкIэ бэдэдэ хъущтыгъэх. ЯпчъагъэкIэ шапсыгъэмэ ауж кIощтыгъэхэу аIо, мин 200-м къехъу. Шапсыгъэмэ апэмычыжьэу хыIушьом Iусыгъэх, джырэ Анапэ дэжь. Заом ыуж Хэкужъым бэп къинэжьыгъэр.\nТарихъыр – ш1эныгъэлэжьым и къутамэмэ ащыщ, пасэм пылъ – ц1ыфмэ я тхыгъэмрэ, ш1агъэмрэ, културэмрэ.\nУрысыбзэ (урысыбзэгьэ: Русский язык) — Урысые Федерацэм я бзэшъхьаI. Индо-еуропей бзэунагъом и славян бзэкъутамэм хахьэ. Дунэе Лъэпкъ Организацием и бзэшъхьаIихым (6-м) ащыщ. ЗэрэдунаемкIэ млн 250-м фэдиз аныдэлъфыбзэм фэдэу ашIэ.\nХьатикъуаехэр – адыгэ лъэпкъ.\nШапсыгъэхэр адыгэ лъэпкъмэ ащыщ. Джыдэдэм Тыркуем, Урысые Федерацием (Адыгэ Республик, Краснодар край) ыкIи нэмыкI къэралхэм (Сириер, Иорданиер, Исраил, нэмыкIхэр) ащэпсэух. Къаукъас Заом и кIэух нэс (1860-рэ илъэсхэр) хэкужъым пстэури щыпсэущтыгъэх. ШIэныгъэлэжьмэ къызэраIорэмкIэ нэбгырэ мин 200-м (200 000) къехъущтыгъэх. Зэо ужым а пчъагъэм и зы 50-нэ(~5%) нэмыIэм къэнагъэп – адрэхэр рагъэкIыгъэх.


Япсауныгъэ щагъэпытэ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 16.05.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nКIэлэеджакIохэм спортым яIэпэIэсэныгъэ щыхагъэхъоным, япсауныгъэ агъэпытэным, щыIэныгъэм нахьышIоу зыфагъэхьазырыным афэшI «Президент зэIукIэгъухэр» зыфиIорэ зэнэкъокъухэр хэгъэгум щызэхащэх.\nАдыгэ Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет, республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ зэгъусэхэу я 9-рэ классхэм ащеджэхэрэм якIэух зэнэкъокъу тыгъуасэ Мыекъуапэ щырагъэкIокIыгъ.\n— Атлетикэ псынкIэмкIэ, баскетбол цIыкIумкIэ, спортым ехьылIэгъэ шIэныгъэхэмкIэ, фэшъхьафхэмкIи кIэлэеджакIохэр республикэ стадионым щызэнэкъокъугъэх, — къеIуатэ физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ Комитетым иотдел ипащэу Къохъужъ Рустам. — Урысыем спортым мэхьанэу щыратырэм зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ ащ фэдэ зэIукIэгъухэм шIогъэшхо къахьы. Спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэм зафагъэсэным, сэнаущыгъэу ахэлъыр къыхэгъэщыгъэным афэшI едзыгъохэр гъогогъуищэ зэхэтщагъэх.\nАпэрэ спорт зэIукIэгъухэр къуаджэхэм, ятIонэрэ зэнэкъокъухэр районхэм ащыкIуагъэх. Анахь лъэшхэр къыхахынхэм пае кIэух зэIукIэгъухэр Мыекъуапэ щызэхащагъэх.\nТэхъутэмыкъое районым къикIыгъэхэм япащэхэу Ирина Торосьянрэ Анастасия Романовамрэ къызэрэтаIуагъэу, Инэм игурыт еджапIэу N 25-м иеджакIохэр дахэу зэрэфэпагъэхэм дакIоу, спортым яIэпэIэсэныгъэ щауплъэкIугъ. Атлетикэ псынкIэр пшъашъэхэм нахь ашIогъэшIэгъон.\nБаскетбол цIыкIум щызэнэкъокъугъэ пшъашъэхэм якIэух ешIэгъу тигуапэу теплъыгъ. Хъурджанэм Iэгуаор нахьыбэрэ изыдзэщтыр къыхэгъэщыгъуаеу щытыгъ. Красногвардейскэ районым щыщ пшъашъэхэу Мамхыгъэ Фатимэ, Анастасия Макаровар, Ангелина Беловицкаяр зыхэт командэм апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Теуцожь районыр ятIонэрэ, Джаджэ щыщхэр ящэнэрэ хъугъэх.\nКIалэхэм баскетбол цIыкIумкIэ язэIукIэгъухэри гъэшIэгъоныгъэх. Аужырэ нэгъэупIэпIэгъухэм Тэхъутэмыкъое районым икомандэ хъурджанэм Iэгуаор ридзагъ, ухъумэн Iофхэри дэгъоу ыгъэцэкIагъэх. ТекIоныгъэр тэхъутэмыкъуаехэм къыдахыгъ, Мыекъопэ районыр ятIонэрэ, Джэджэ районыр ящэнэрэ, Теуцожь районыр яплIэнэрэ хъугъэх.\nЗэIукIэгъухэм ясудьяхэу Евгений Крбашян, Светлана Золотцевам зэралъытэрэмкIэ, кIэлэеджакIохэм яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо.\nРеспубликэм апэрэ чIыпIэр къыщыдэзыхыгъэ командэр Урысыем икIэух зэнэкъокъу хэлэжьэщт.\nСурэтхэм арытхэр: баскетболымкIэ ешIакIохэу Ф. Мамхыгъэр, А. Макаровар, А. Беловицкаяр; зэнэкъокъур макIо.


Нарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Нарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул\nНарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул\n14:10, 17 декабрь 2019\nТемыр Кавказым ис лъэпкъхэм Нарт эпосыр яунаеу алъытэ. Фэшъхьафырэ лъэпкъмэ ялъытыгъэмэ тэ, адыгэхэм, мыр къызэрэдгъэшъыпкъэжьыщт щысэхэу IэубытыпIэ тшIыщтым тыщыкIэрэп. Нартхэм япхыгъэ саугъэтхэр, чIыпIэхэр бэ хъухэу Адыгеим итых, зыдэщыIэхэр тэшIэх. Типщыналъэмэ ахэт лIыхъужъхэм зэряджэхэрэр адыгацIэх, ямэхьанэхэмкIэ адыгэ гущыIэх. Эпосыр лъэныкъуабэкIэ тилъэпкъ зэрепхыгъэр пщыналъэхэм дэгъу шъыпкъэу къаушыхьаты. КъэбарIуатэмэ хъугъэ-шIагъэхэр гъэнэфагъэу зыщыхъагъэхэр къагъэлъэгъуагъэх, чIыпIэмэ ацIэхэр къыраIуагъэх, лIыхъужъхэр зычIэлъ Iуашъхьэхэр зыдэщытхэр агъэгъощагъэхэп. Нартхэм япхыгъэ Iуашъхьэхэр археологие саугъэтхэу Адыгэ ЧIыгужъым илъэныкъуабэмэ ащыIэх. Пэсэрэим зэхалъхьагъэ пщыналъэмэ гъэнэфэгъэу къыщаIо нартхэр зэрэадыгэхэр. Ар мызэу мытIоу къаIуатэхэрэм къащыкIагъэтхъы.\nГъобэкъуае (Теуцожьхьаблэ) икъокIыпIэкIэ тарихъ гупчэр километритIу фэдизкIэ пэчыжь\nИжъыкIэ Черкесием чIынэлъэшхо ыубытыщтыгъэ. Ащ елъытыгъэмэ джырэ Адыгеим къыгъэгъунэрэр мэкIэжъый. Урыс-Кавказ заом ыпэкIэ, я XVIII-рэ лIэшIэгъум, игъунапкъэхэр Темэн хыгъэхъунэныкъо (Таманский полуостров) къыщегъэжьагъэу Къалмэкъым, Дагъыстан, Чэчэным, Ингушыем, Осетием анэсыщтыгъэх, къыблэмкIэ Абхъазым еолIэжьыщтыгъэх. Зэо мэхъаджэм тилъэпкъ ыужъгъэи, тызаштэм, тичIыгоу аунэкIыгъэхэм нэмыкI лъэпкъхэр къарагъэтIысхьагъэх. Ащ ыпкъ къикIэу нарт саугъэтхэм ащыщхэр, чIыпIэхэр тиреспубликэ къыгъэгъунэрэ чIыгухэм акIыбы хъугъэх.\nТилъэпкъыкIэ анахь мэхьанэ шъхьаIэ зиIэу ахэмэ къахэдгъэщырэр Iалэджыпщым икъуадж, пытэпIэжъыр. Мыр адыгэмэ яижъырэ тарихъ гупчэ шъыпкъ. А лъэпкъ хэсэ зэфэсыпIэщтыгъэр дгъэунэфыжьыгъэ. Мыщ хъугъэ-шIэгъабэ епхыгъ, нарт цIэрыIохэр щыпсэущтыгъэх, хэушъхьафыкIыгъэу, игъэкIотыгъэу, ащ укъытегущыIэныр ыкIи зэкIэ адыгэхэм ябгъэшIэныр игъо шъыпкъ. Мыщ дэжьым къыхэгъэщыгъэн фае пытэпIэжъым зэхъокIыныгъэшхохэр фэмыхъухэу тилъэхъанэ къызэрэнэсыжьыгъэр.\nНарт пщыналъэмэ чIыпIабэмэ ацIэхэр къахэфэх Iалэджыпщыр зыдэсыщтыгъэ пытэпIэжъым щыублагъэу, Пщыщэ ипсыпэ Пшызэ зыщыхэлъэдэжьырэм нэсэу, нэпкъхэм нарт хъишъэм хэт чIыпIэхэр ащыIэх. Ахэми нэмыкI саугъэтхэми ацIэхэр къетIоных ыкIи тыкъатегущыIэн.\nДэнджыу бжъап. Пщыщэ иджабгъурэ нэпкъ лъэгэ кIыхьэ бгышъхьэ станицэхэу Бжедуховскэмрэ Рязанскэмрэ азыфагу къыриубытэрэр Шытхьалэ (Белореченскэ) районым икъохьапIэ ыгъун. Мы чIыпIэм Дэнджыу бжъап е Къургъо там раIо. Тилъэхъанэ станицитIумэ азыфагу а бгы цакIэм къутыр цIыкIоу Гливенко тес. Ащ итемыркIэ нарт Iалэджыпщыр зыдэсыщтыгъэ пытэпIэжъыр къыпыщыт. Ары Ижъырэ Адыгеим итарихъ гупчэу къыхэдгъэщыжьыгъэр. Мыр пытэпIэ ухъумапIэщтыгъэ, зы дэхьэпIэ закъо нахь фашIыгъагъэп, ащ кукIэ удэкIоеныр къин хьазырэу, дысэу гъэпсыгъэ. Джыри мы гъогулъэгъо закъор ары узэрэдэхьащтыр. ЫпэкIэ къызэрэтIуагъэу, чIыналъэм изытет ижъыкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу къызэтенагъ. Тилъэхъанэ уни пкъэуи зыпарэ рагъэуцуагъэп.\nКосмосымкIэ къытехыгъэ сурэт. Iалэдж ихэпIагъэр къэухъурэихьагъ\nДэнджыу бгышъхьэ зэныбжь, жъокIупIу, губгъо хъоо-пщау. ПсыхъомкIэ гъэзэгъэ лъэныкъор нэпкъ лъэгэ занд, гъуй шъхьэндэ IужъухэмкIэ чъыгхэмкIэ зэхэкIыхьагъэхэу хъотэшхо куухэм зэпабзы. А Къургъо тамэ, Пщыщэ бгышъхьэ, чылэжъхэу Бэжъуйрэ, Къутэмэгурэ тесыщтыгъэхэу къэбарыжъхэм тагъэгъуазэ, ау ахэр зыдэщыIэхэр дгъэунэфыжьыныхэу хъугъэгохэп.\nНарт пщыналъэмэ зэрахэтымкIэ, Пщыщэ иджабгъурэ бгышъхьэ лъагэ, Дэнджыу бжъапэ, нарт Iалэджыпщым иунэ, тхьэ щэкI (метрэ 30 фэдиз) зикIыхьэгъагъэр, чыжьэкIэ къэлъагъоу, тетыщтыгъэ. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Нарт Хасэри, Ны Хасэри, ЖъыукI Хасэри ары зыщызэфэсыщтыгъэхэр.\nУнэшхор зыдэтыгъэ хапIэр Iошъхьэшхо лъагэу, плIэмыяшъоу, шыгуитIоу чIыопсым ыгъэпсыгъ, Пщыщэ иджабгъурэ бгышъхьэ хэушъхьафыкIыгъэу пэIут. Ыбгъухэр зандэх, хъоушхокIэ къэгъэгъунагъ, бгышъхьитIумэ агузэгу иуфэнагъэу къэлъагъо. КъокIыпIэмкIэ гъэзагъэ шыгур нахь шъуамбгъу ыкIи нахь лъаг, къохьапIэмкIэ – нахь лъхъанч. ПытэпIэжъым икъокIыпIэ лъэныкъо зэндэрыкъ, мэкъупIэ, уц дэгъухэр къытекIэх, шъхьэндэ куашэхэр тетых. Iужъоу зэхэкIыхьэгъэ хъотэшхом ыкIыбы метри I50-рэкIэ пэчыжьэу асфальт гъогу шъофымкIэ блэкIы. Ащ мафэ къэс ебгъукIорэ гъогурыкIохэм, зэхэкIыхьэгъэ кIырыхэм пытэпIэжъыр арагъэлъэгъурэп.\nХэпIэ тхыцIэм къутырым щыщхэм яхэтитIу телъ. Къошын къутэфэ зэфэшъхьафхэу хъоеу къычIажъукIыгъэу хэлъхэмкIэ, мыжъо лIэшIэгъум икIэухым къыщыублагъэу цIыфхэр илъэс мин пчъагъэхэм зэпымыоу мыщ щыпсэугъэх. Арышъ, зэрэхъурэмкIэ Iалэджыпщым ихэпIагъэр, къатыбэу зэтехъуагъэу, ижъырэ археологие саугъэт.\nПсэупIэжъым икъохьапIэкIэ лъэныкъоу Дэнджыу кIэи ехырэр бгы зандэ къое-чIэежъышху. Енэгуягъо, мыркIэ жъыукIым ращалIэщтыгъэхэр зэрадзыхыжьыщтыгъэхэр. Нарт Жъэмадыу иIоф жъыукIым зыщыхагъэкIым, а къожъыр арынкIи хъун зыдадзыжьыгъагъэр. Лъэпкъыр бэрэ хэзыщыжьыгъэу, шIогъабэ фэзышIэгъэ Жъэмадыу зэраукIыгъэр Саусэрыкъо зешIэм, нартхэм ахэзэуахьи жъыукIыныр харигъэнэгъагъ.\nКъургъо мэзы щыщэу рамыупкIыгъагъэм пытэпIэжъыр къеухъурэихьэ. Джыри хьэкIэ-къуакIэхэр зэрэхэсыхэм инэшанэу цызэхэм чъыгхэр къачъыхьэх. Iалэджыпщым ихэпIагъэр зыдэщыт чIыпIэр дэхэ дэд, чIыопсым исаугъэт пшIыгъэми ухэукъощтэп.\nХэсэ гупчагъэр хъураеу къэгъэчъыхьагъ. Хабзэм къыдигъэкIыгъэ картым Темыр-Кавказым игупчэ икоординатхэр тетых\nИжъырэ Черкесием игупчэ, нартхэм яхэсэ зэфэсыпIэщтыгъэм, хъугъэшIэгъабэ щыхъугъ. Iалэджыпщымрэ ащ ишъхьэгъусэу БэтIынэрэ хасэмэ ятхьэматэщтыгъэх. Апхъу закъоу Iакуандэ-Дахэр нарт эпосым анахь пшъэшъэ дахэу къыхафэрэмэ ащыщ. Псэлъыхъуабэу къыфакIощтыгъэмэ къэлэпчъэ дэхъэгъур псынжъ куоу, ухэнэнкIэ щынагъоу, яшыхэм зэхаутыхьэгъагъ. Пшъашъэм епсэлъыхъонхэу къэкIогъагъэхэ Шэбатныкъорэ Саусэрыкъорэ Iалэджыпщым шъхьакIо зарехым, пщым ичылэ цIыф къыдамыгъэкIэу, даубытэгъагъэх. Iалэджыпщыр шъэфэу Лъэпшъ дэжь кIуи, щэмыохъуитIу къыригъэшIыгъагъ. КъэкIожьызэ, шым къыридзыхи зы щэбзащэр зэпикIыгъагъ. Нарт пщыналъэмэ къызэраIорэмкIэ, адрэ къыфэнэгъагъэмкIэ Iалэджыпщым Дэнджыу лъэгуанэ нарт Шэбатныкъо щиукIыгъ. Джыдэдэм пытапIэм узэрэдахьэу сэмэгубгъумкIэ чъыгышхомэ Iошъхьэ закъо ачIэт, арынкIи хъун Шэбатныкъо икъэ. Къутырым дэсхэм ащ якъэхалъэ тырашIыхьагъ. Къащхэри къэнэтIэхэсхэри бэу тетых.\nАужырэ нартэу чIыгужъым къинэжьыгъагъэ Уачэ Iалэдж иунэ чIэсыжьыгъагъэу къаIотэжьыгъ. ЗыщылIэщт уахътэр Уачэ ешIэти, Пакукъо Тэтэршъао къелъэIужьыгъагъ ыгъэтIылъыжьынэу. ЗыфиIогъэ уахътэм Iалэдж иунэ зэкIом, джэхашъом Уачэм ыпсэ хэкIыгъэу телъэу Пакукъом къыгъотыжьыгъагъ ыкIи а хапIэм щигъэтIылъыжьыгъ, нартымэ ямылъкуи къыфэнэжьыгъагъ.\nТхьэ щэкI зикIыхьагъэщтыгъэ Iалэдж иунэ зытетыгъэ бгы тхыцIэр\nДэнджыу бгышъхьэ ехырэ гъогур. Къутырэу Гливенкор зэпызычырэ урам закъор итемыр-къохьапIэкIэ гъогуитIоу зэгокIы. ДжабгъумкIэ зыр пытэпIэжъым дахьэ, адрэр сэмэгумкIэ егъазэшъ, етIэ гъогу кIыхьэкIэ бгышъхьэм ехы ыкIи лъэгуанэм ит Къургъо мэзы хэкIуадэ. Мычыжьэу мыщ дэжьым мэзым пхырычъырэ Пщыщэ иджабгъукIэ Дэнджыу ихьалыгъуанэ къыдэчъэхышъ бгы лъапшъэм къеуцуалIэ.\nДэнджыу псыхъожъый. Мыщ фэдэ псыхъо чIыпIацIэмэ афэгъэхьыгъэ гущыIалъэмэ адагъэхьагъэп. Зыхэт закъор нарт къэбархэр ары. Ащ Дэнджыу ыцIагъэми къашIэжьырэп, чIыпIацIэмэ афэгъэхьыгъэу къыхаутыгъэмэ къахафэрэп, ау ащ ыцIэкIэ бгышъхьэм Дэнджыу бжъап фаусыгъ. Къургъо мэз зэрыт лъэгуанэм Дэнджыу псыхъожъые ихъалыгъуанэу Пщыщэ къыщыхэчъырэр бгышъхьэ лъапшъэм къычIэуцошъ, ащ готэу заулэрэ макIо, етIанэ зыIуещэишъ, зиIуантIэмэ зищантIэзэ кIэим елъадэ. ИжъыкIэ ар темэнылъагъэ лъэгуанэм хэкIодэжьыщтыгъэ. Темэныр я XX-рэ лIэшIэгъум ия 60-рэ илъэсхэм агъэгъушъи, пындж лэжьыпIэ ашIыгъагъ.\nIалэджыпщым ихапIэ къыблэ-къохьапIэмкIэ ыгъун\nДжырэ лъэхъанэм псыхъожъыем, псы шъоф зырызыхэр иIэхэу, псыуцхэмрэ къамылхэрэмкIэ лъэшэу зэхэкIыхьагъ.\nКъургъо мэз щыщэу лъэгуанэм щырамыупкIыгъэу къинагъэм Пщыщэ инэпкъуитIу зэлъеубыты. Чъыгышхохэр хэтых, кIыры. Краснодар псыIыгъыпIэр ашIынэу зыфежьэхэм, хы IэрышIэм чIэбыщт Къургъо мэзы инахьыбэрэр зытыраупкIым, мыщ дэжьым псыр къынэсыщтэпти, чъыгхэр къагъэнэгъагъэх.\nХьамышхунтIэхэу къыхэкIагъэхэр шъхьэндэ къодыехэп, ныбжьышхо яIэу, ягъумагъэкIэ чъыг шъыпкъэх.\nIалэджыпщым ичылэжъ 20I4-рэ илъэсым Даур Хъусенрэ сэрырэ къыхэдгъэщыжьыгъ. Нэужым игеографие координатхэр GPS приборымкIэ дгъэунэфыгъэ: дэхьапIэр – N 44°54΄32,8΄΄; E 39°38΄03,8΄΄, ыкIоцI – N 44° 54΄34,0΄΄, E 39°38΄ 04΄΄.\nКъошко дэкIыгъор. Гъобэкъуае пэчIынатIэу Пщыщэ инэпкъ лъагэ джырэ станицэу Рязанскэр зытес бгышъхьэм ехырэ хъотэшху. Къэбарыжъхэм зэрахэтымкIэ а тIуакIэр къохъусэжъым диутыгъ. Аужырэ нартэу къэнэжьыгъагъэ Уачэ, ятэ осыет къыфишIыжьыгъагъэти, ар къыушэкIужьыгъагъ.\nЛъэпш икIыщ лъачI. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Гъобэкъуае пэчIынатIэу Пщыщэ иджабгъу псырыкIым иадрабгъу нэпкъы тетыгъ. ЧIыпIэм «Лъэпшъы икIыщ лъачI» аIозэ еджэх. А чIыпIэм джы чырбыщ заводыжъыр щыт. Iалэджыпщым ипытэпIэжъ къокIыпIэмкIэ мыщ километритIукIэ пэчыжь.\nНарт Шэбатныкъор (Бадынэкъор) Iалэджыпщым зыщиукIыгъэ кIэй лъапэр\nЛъэпшъы ыцIэ Адыгеим чIыпIэ заулэмэ япхыгъ.\nЯтIонэрэ чIыпIэр Пэнэжьыкъуае икъыблэкIэ ПкIашъэ Iус къутырэу Кочкинэм дэжь щыт мэзыр.\nНарт Бгъэбзыу. Къунчыкъохьаблэ икъокIыпIэкIэ Пщыщэ уикIэу, кIэир зэпыпчымэ, бгышъхьэм узэрэдэкIуаеу Бгъэбзыу зытесыщтыгъэ псэупIэжъэу жъокIупIэм хэтым уIокIэ. Ащ итемыркIэ къутырэу Фокинэр зы километрэрэ ныкъорэкIэ пэчыжь. «Нартхэм» яяблэнэрэ томы и 140-рэ нэкIубгъо мары зэритхагъэр: «Моу Пщыщэ узэпырыкIэу Фокинэм дэжьыджэ узыдэкIуаеджэ бгышъхьэшкоу иIэм Бгъэбзыу тесытыгъ». МыутIэхэм ялъэхъан ашIыгъагъэ къошынхэм якъутафэхэр ащ хъоеу телъых. Гурыт лIэшIэгъум къыхиубытэхэрэри ахэолъагъох. ПсэупIэжъым икъокIыпIэкIэ мычыжьэу Iошъхьэшхо жъуагъэм хэт. Ар Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ язырэм икъэ Iуашъхь.\nЛъэгуц-ЖакIэм ичылэ зыдэщысыгъэр. Белореченскэ районым ит къутырэу Беляевскэр джы зыдэщысым икъохьапIэкIэ нарт Лъэгуц-ЖакIэм ичылэ щысыщтыгъэ. Пщыщэ иджабгъурэ нэпкъ мы чIыпIэм нахь лъхъанчэ щэхъу ыкIи Краснодарскэ псыIыгъыпIэм еуцуалIэ. Беляевскэм икъыблэкIэ километриплIэу пэIудзыгъэу Пщыщэ исэмэгу нэпкъы Къунчыкъохьаблэ тес.\nЛъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ яIуашъхьэхэр. Белореченскэ районым ит станицэу Рязанскэм удэкIэу итемыр-къохьапIэкIэ километрих фэдизэу асфальт гъогумкIэ узыкIокIэ, къутырэу Фокинэм унэмысыпэзэ, сэмэгумкIэ Iошъхьэшхоу зышъхьашъо зэныбжьэу хъураеу жъокIупIэм итыр къэлъагъо. Ащ пэчIынатIэу джабгъумкIэ гъогум пэмычыжьэу, чъыгхэмрэ шъхьандэхэмрэ ышъхьашъо зэлъаубытэу, къэгъэсэишхо щыт. Ащ ыкIыбыкIэ, мэз шъолъырымэ зэпабзырэ губгъошом, зэкIэлъэужхэу Iошъхьитф ит. Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ якъэхэлъэ Iуашъхьэхэр блы мэхъух.\n«КъызэраIотэжьырэмкIэ, зэшыхэр шэкIоным лъэшэу пыщэгъагъэх, ау анахьыкIэм инасып нахь хэлъэу, зэшихымэ анахьыбэ къыушэкIущтыгъэ. Нахьыжъхэр ешъугъущтыгъэх. Зэгорэм къесыгъакIэу анахьыкIэр дэкIыгъ. Адрэхэри шакIо ежьагъэх. Мэфэ реным зэшыхэм зыпарэ къамыушэкIугъэу, пшъыгъаехэу къэкIожьхэзэ, ашнахьыкIэ лэучэцI укIыгъэ ыпашъхьэ илъэу, шъхьаукъэу чъыгым кIэрысэу, шъхьарыхьагъэх. Ягухьагужъ къызэкIигъэнагъэхэу, язырэм щэмрэ бзэмрэ зэIуилъхьи еуагъ. Щэбзащэр чъыгым тефи къыгъэущыгъ. Къызыщылъэти шым зыридзи къыкIиIагъ. Адрэхэр лъежьагъэх. Зылъигъачъэхэзэ хьэкIапсэ (ижъырэ зэокIэ шIыкI) ышIи, зэкIэкIищыгъэх, къытыригъази ышнахьыжъих зырызэу ыукIыгъэх, ежьыри хьадэгъущэ тефагъэти ыпсэ хэкIыгъ. Нарт кIалэхэр зыщыфэхыгъэхэм щагъэтIылъыжьыхи Iуашъхьэхэр атырашIыхьагъэх».\n1. Iалэджыпщым ихапI. Ижъырэ Черкесием игупчэу нартхэм яхэсэ зэфэсыпIагъэр. 2. Къошко дэкIыгъор. 3. Лъэпш икIыщ лъачI. 4. Бгъэбзыу зыкъосыгъэр. 5. Нарт Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ яIуашъхьэхэр. 6. НэкушIои иIуашъхь. 7. Хъудымыжъ иуджыпI. 8. Дзэгъащтэ зытесыгъэр. 9. ШыкIэкI иIуашъхь. 10. БэукI иIуашъхь. 11. Лъэгуц-ЖакIэм ичылэ зыдэщысыгъэр. 12. Асрэн иIуашъхь. 13. Хъудымыжъ игъукIэпIэ чIыпI.\nДзэгъащтэ зыкъосыгъэр. Къунчыкъохьаблэ икъыблэ къокIыпIэ Пщыщэ ипсыхьалыгъонэжъы лъэшэу кIэим зыщеIуантIэ. А псыхъом ыгъэпсыгъэ къуачIэм, Бгъэшэтыку, Дзэгъащтэ зыдэсыгъэ чылэр итыгъ. Мы чIыпIэм Къургъо мэз Iужъоу къикIэщтыгъэ. РаупкIыгъэу жъокIупIэ губгъошхо иI. Тилъэхъанэ я XX-рэ лIэшIэгъум псыхъо хьалыгъуаныр аузэнкIи Къунчыкъохьаблэ икъокIыпIэ, Оекъущым, нагъэсыгъ.\nНэкушIои иIуашъхь. Къунчыкъохьаблэ икъыблэкIэ къэлъагъорэ мэзым икъокIыпIэкIэ пэмычыжьэу шъоф лэжьэкIупIэм Iошъхьэ закъоу ит. Гъэ къэс ышъхьашъо ажъо. «Нарт НэкушIой ащ ышъхьагъы хэчъыягъэу телъэу Саусэрыкъо зырехьылIэм, зэкIоцIипхагъ. Къэущи къызэплъэм, Саусэрыкъо къышIагъ. ЗыкъыригъэтIэтэжьы шIоигъоу къызелъэIум, Iуагъэ зэдашIымэ къытIэтэжьыщтэу ыгъэгугъагъ. Зэзэгъыхи, НэкушIои стхъумбыл чъыгышхо риупкIыгъ, куахьибл ифэу хьэкъуашъо ышIи, ащкIэ щыгъу къыригъахьыгъ».\nХъудымыжъ иуджыпI. Къунчыкъохьаблэ чылэ гузэгу шъыпкъэм Гъыщхэм яхапIэ хэтэ гузэгум Хъудымыжъ иуджыпIэ ит. Хъураеу иубыкIыгъэ мэшэшхом ыкIоцIы Iошъхьэ лъхьанчэ къыхэщы. Хатэр илъэсыбэрэ зэражъуагъэм пае гузэгум ит Iуашъхьэр тешъо хъугъэ. Къошын къутафэхэу ыкIоцIырэ хатэмрэ къахэкIыхэрэмкIэ лъэхъанэу загъэпсыгъэщтыр джэрз лIэшIэгъур ары. Енэгуягъо, мыр Мыекъопэ культурэм хэхьэрэ археологие саугъэтыкIэ. ИгъэпсыкIэкIэ зэрэтхьэлъэIупIагъэр гъэнэфагъэ. Пщыщэ исэмэгубгъу джырэ унагъохэр зытесыхэм къыщыхэдгъэщыгъэ ижъырэ псэупIэу джэрз лъэхъанэм щыIагъэм епхыгъэн ылъэкIыщт. А лъэныкъомкIэ къикIэу Хъудымыжъ иуджыпIэ дэхьапIэ иI.\nГъучIыпцIый Iуашъхьэ Лъэпшъ чIалъхьажьыгъагъэу хъишъэм хэт. Краснодарскэ псыIыгъыпIэр ашIы зэхъум Едэпсыкъуае зыдэщысыщтыгъэм ар щатIыгъагъ.\nШыкIэкI иIуашъхь. Пэнэжьыкъуаерэ Адыгэкъалэ азыфагурэ гъогумкIэ псыхъожъыеу Шэндыкъо узэрикIэу, километритIу фэдизэу узыкIокIэ, сэмэгубгъумкIэ Iошъхьэ ин закъоу жъокIупIэ хъоо-пщаушхом итыр къэлъагъо. Ар – нарт ШыкIэкI иIуашъхь, метрибл фэдиз илъэгагъ, гъогум метрэ шъиплI фэдизкIэ пэчыжь. Тыдрэ лъэныкъокIи къэплъэгъоу лъэгапIэм тет, ышъхьашъо зэфэдэкIэ илъэс къэс ажъо, етIагъэхэу уж иIэп. Археологхэм зэрагъэунэфырэмкIэ, мыщ фэдэ Iошъхьэ закъохэу анахь лъэгапIэмэ атетхэм ныбжьышхохэр яIэх. Лъэхъанэу зэхьылIэгъэщтыр джэрз лIэшIэгъум иублапI, мыекъопэ культурэм хэхьэрэ уахът, илъэс 4000 – 5500 фэдиз.\nБэукI иIуашъхь. Адыгэкъалэ кIорэ гъогушхомкIэ Шэндыкъо псыхъо уикIэу километрэрэ ныкъорэ узыкIокIэ Краснодарскэ псыIыгъыпIэм ылъэныкъокIэ къэлъэгъорэ мэзым икъохьапIэкIэ метришъэ фэдизкIэ къыпэIудзыгъэу БэукI иIуашъхьэ къэлъагъо. ШыкIэкI иIуашъхьэ мырырэ зэрэзэпэчыжьэхэр километритIу фэдиз.\nБэукI иIошъхьэ шыгу зэныбжьэп, етIэнхэу фежьэгъагъэх, сэижьыгъэу, ышыгу машэ иI, чъыг ин заулэрэ шъхьандэхэмрэ тетых, ажъорэп, мэкъупIэ уцхэр къытекIэх. Нэчэрэзыемэ ялэжьэкIупIэ шъофышхо ит. ИтемыркIэ Краснодарскэ псыIыгъыпIэр километрэм тIэкIу ехъоу пэчыжь. Координатэу иIэхэр: N 470 50’, E 490 38’.\nАсрэн иIуашъхь. Псэкъупсэ иджабгъурэ нэпкъ археологие саугъэтхэмкIэ баи. КъэзэныкъоякIэр зыдэщысыгъэм Темыр Кавказым ит къэхэлъэжъымэ анахь иныр I978-рэ илъэсым къыщыхэзгъэщыгъ. Iуашъхьэхэри чылэм пэблэгъагъэх. Анахь цIэрыIор Асран Iуашъхь. Мыщ дэжьым, Псэкъупсэ иджабгъурэ лъэныкъо Адэхъуны ишынэпкъыкIэ еджэх. КъэзэнкъоякIэр IуагъэкIи, нэпкъхэр псыIыгъыпIэм къыригъэохыхэ зэхъум Асран зычIэлъыгъэ Iуашъхьэр бгы цакIэм Iуты хъугъагъэ. Хъишъэм хэхьэгъэ саугъэтэу, адыгэ лъэпкъым илIыхъужъ зычIэлъ Iуашъхьэр 2009 илъэсым тыуплъэкIугъагъ. Пхъэмбаим далъхьажьыгъагъэ ихьэдэ къупшъхьэхэмрэ палъхьажьыгъагъэхэ пкъыгъохэмрэ къычIэтхыжьыгъагъэх. Ахэр я XIV-рэ лIэшIэгъум хэхьэх. КъыблэмкIэ, зы километрэ фэдизкIэ, бгышъхьэ лъэныкъом икъупшъхьэхэр Iутхыхи, чIэтлъхьажьыгъэх ыкIи Iошъхьэ цIыкIу атетшIыхьажьыгъ.\nСэт Iуашъхьэхэр Еджэрыкъуае икъыблэ-къокIыпIэкIэ километрищ фэдизкIэ пэIудзыгъэхэу, зэкIэлъэужыхэу зы сатыр тетыхэу, губгъо жъокIупIэм итых. Зэшыхэм анахьыжъым иIуашъхьэ агузэгу ит. Ащ итемыркIэ метрэ 50 фэдизкIэ пэIудзыгъэу агу ифэрэм икъэгъэсэй щыт. КъыблэмкIэ анахьыкIэм иIуашъхьэ шъоф гъогумрэ мэз шъолъырымрэ акIыбы дэт.\nАгузэгурэ Iуашъхьэм илъэгагъэкIэ метрибл фэдиз мэхъу, ышъхьашъо хъурэе къипшэу зэныбжьэу къэлъагъо, мэкъу дэгъу хъунэу уцхэр къытекIэх. ТемырымкIэ гъэзэгъэ кIэлъэныкъом мыинхэу чъыгитф щызэхэт. Шыгу шъыпкъэм гъучIым хэшIыкIыгъэ триангуляцие тамыгъэ плIэнэбзэу тет. Ащ ылъапсэ хъункIакIомэ I994-рэ илъэсым машэ щыратIыкIыгъагъэу, агъэсэижьыгъагъэу, иукурбагъ. Iуашъхьэр зашIыгъэн ылъэкIыщтыр джэрз лIэшIэгъум щегъэжьагъэу мыутIэхэм анэсырэ лъэхъанэхэр ары.\nЗэшхэм анахьыжъэу зикъэгъэсэй азыфагу итым икоординатхэр: N 440 57’ 512’’, E 400 25’ 470’’.\nАгу ифэрэм иIуашъхьэ бэшIагъэу атIыгъагъ, ащ пае ышъхьашъо зэныбжьэу хъураеу къэлъагъорэп, тешъо. ДатIыкIыгъагъэм ятIэ зэрэратэкъожьыгъэр къыхэщы, къулэджэ мыжъокIэ жъгъэир хиз. Амыгъэфыкъуагъэу къытенэгъэгъэ ятIэм нал теплъэ иI, ихъурэягъэ зэшъхьэзафэу къэлъагъо. Уц къытекIэ, ажъорэп. Къыблэ-къохьэпIэ кIэлъэныкъом пырэжъые шъхьандэхэмрэ чъыг заулэрэ тетых. А Iуашъхьэм икъохьэпIэ лъэныкъокIэ хъуатэу, агъэсэигъэм Сэтхэм япсынэ ичIыпIагъэр иукурбагъэу иI. Гъатхэрэ псыр еуцо.\nIуашъхьэм илъэгагъэр метриплIырэ ныкъорэ фэдизыщт, икоординатхэр: N 440 56’ 603’’, E 400 25’ 402’’.\nАнахьыкIэм иIуашъхьэ агузэгурэм икъыблэкIэ метришъэ фэдизкIэ пэIудзыгъ. Мэз шъолъырымрэ шъоф гъогумрэ азыфагу пхырэкIых. ЗэфэдэкIэ ышъхьашъо шъхьандэхэмрэ чъыг цIыкIухэмрэ зэлъабгъэ. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ хъункIакIохэм мэшэшхохэу щы щыратIыкIыгъагъ. Илъэгагъэр метриплI, координатэу иIэхэр: N 440 57’ 459’’, E 400 25’ 554’’.\nАшыпхъоу ДэнэкокI иIуашъхьэ адрэ Iошъхьищымэ якъохьапIэкIэ апэIудзыгъэу губгъошхом ит. ЛэжьэкIупIэм псыр зэрэкIагъахъоу датIыкIыгъэ псыхьалыгъуанэр рэчъэ. ИтеплъэкIэ Iуашъхьэр хъурай, ышъхьашъо тешъоу къэлъагъо, ажъорэп, уцхэр къытекIэх. Темыр-къокIыпIэмкIэ, мыдрэ Iуашъхьэмэ алъэныкъокIэ гъэзагъэм, пырэжъые шъхьандэхэр тетых. ЧIыпIэ-чIыпIэу ышъхьашъуи къыблэмкIэ гъэзэгъэ лъапэми мыжъошхохэр къыхэщых. Енэгуягъо, Iошъхьэ кIыIур мыжъохэмкIэ агъэпытэгъагъэкIэ. ИжъыкIэ къэунэхэр мыжъор зэхалъхьэхэзэ къаухъурэяхьыщтыгъэх. (ЫкIыIу тыралъхьэщтыгъэхэм крепида, къызэраухъурэяхьыщтыгъэхэм кромлех археологхэм араIо). ДэнэкокI иIуашъхьэ илъэгагъэр метриплI фэдиз, зашIыгъэщтыр джэрз лIэшIэгъум щегъэжьагъэу мыутIэхэм ялъэхъанэ нэсы, икоординатхэр: N 400 24’ 994’’, E 440 51’ 634’’.\n1.\tХьадэгъалIэ А. М. Нартхэр адыгэ эпос томибл хъурэ текст угъоигъэхэр. Мыекъуапэ, 1970.\nТэу Аслъан, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей инаучнэ IофышIэ шъхьаI\nМэшIокугъогу зэпырыкIыпIэхэм шъуащысакъ! МэшIокугъогу зэпырыкIыпIэхэм шъуащысакъ!


«Хэтыха адэ ижъырэ лъэхъанэм щыщ скифхэр мыадыгэхэмэ?» - Тэу Аслъан »\nШIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, ныбжьышхорэ лъэпсэшIурэ зиIэ лъэпкъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщых. Тятэжъ пIашъэмэ тхыгъэхэр къытфамыгъэнагъэхэми, нэмыкI хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэу лъэхъан зэфэшъхьафхэм тичIыналъэ къихьэгъагъэмэ тилъэпкъ фэгъэхьыгъэу къатхыжьыгъэхэм титарихъкIэ тагъэгъуазэ.\nАнахь гъэшIэгъонхэм ащыщых урым тарихълэжьэу Геродот къытхыжьыгъэхэр. Ащ икъэбархэм скифхэм афэгъэхьыгъэу бэ ахэтыр. Ахэм якультурэ лъагэ, гъэшIэгъоны, ащ пае IэубытыпIэ ашIын зэрямыIэзи, лъэпкъыбэмэ запатхэ. ИжъыкIэ Евразием исыгъэ лъэпкъыбэмэ скиф, сак, ках араIозэ урымхэм къатхыжьыгъэх. Зэрэадыгэ гущыIэхэмкIэ гуцэфэ гъэнэфагъэхэр уагъэшIых: цIыф, сакъ, кIахэ.\nУрымхэр хы ШIуцIэм къызэпырысыкIхэмэ, апэрэ лъэпкъэу алъэгъоу, зыIукIэщтыгъэхэр мыутIэхэр, пэсэрэ адыгэхэр ары. ГущыIэм пае, натхъуаехэр (адыгэ чIыгужъым икъохьапIэкIэ щыпсэущтыгъэх) нэпкъым тетхэу къухьэ къызыIухьэкIэ, «цIыфых, исхэр цIыфых!» аIощтыгъэ. Апэрэ гущыIэу урымхэм зэхахыщтыгъэр «цIыфы». Ежьхэм абзэ макъэу «цI» хэтэпти, ятхыгъэхэм зэрахэхьагъэр «скиф».\nНарт эпосым илъэсыбэрэ Iоф дэзышIэгъэ тишIэныгъэлэжь цIэрыIоу ХьэдэгъэлIэ Аскэр итхыгъэхэм гъэнэфагъэу къащиIуагъ «скифыр» зэрэадыгэ гущыIэр – къикIырэр «цIыфы». ЗэрэхъурэмкIэ, а скифэу алъытэхэу тарихъым хэхьагъэхэм янахьыбэр тилъэпкъэгъух, ижъырэ адыгэх пIон плъэкIыщт.\nУрысые шIэныгъэлэжьхэм скифхэр анахьэу зыщыпсэущтыгъэхэу алъытэрэ чIыналъэхэр: Iузэжъу (Азов) ыкIи хы ШIуцIэ Iушъохэр, Пшызэрэ Днепрэрэ япсыIушъо нэпкъхэр. ЗэрэхъурэмкIэ, скифхэр зэрысыгъэхэр егъэшIэрэ адыгэ чIыгух, мыхъэр ащыхъагъэу тарихъым къеIо, ау а хъугъэ-шIагъэмэ адыгэхэр зыгорэущтэу ахэщагъэхэу е япхыгъэхэу зыпарэми къытхырэп, гъэшIэгъонба?\nУлэпэ Iуашъхьэхэр языгъэтIыгъэ профессорэу А. М. Лесковым илъэсыбэрэ Украинэм икъыблэрэ Къырымрэ археологие саугъэтыбэ щаригъэуплъэкIугъ. Ащ зэриIорэмкIэ, пачъыхьэ скифхэр Къырымэп зэрысыгъэхэр, Темыр Кавказым икъохьапI ары нахь.\nШъыпкъэр къэзыIорэ шIэныгъэлэжьхэр макIэми, скифхэм яхьылIагъэу къатхыжьыгъэхэр зыщыхъугъэхэр талъэныкъу, пачъыхьэ Iошъхьэ анахь байхэр зыщатIыгъэхэр адыгэ чIыгужъыр ары. Археологхэм Геродот къызытегущыIэгъэ фэIо-фашIэхэу скифхэм зэрахьэщтыгъэхэм ащыщхэр, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэхэр Адыгеим, Улапэ щагъэунэфыжьыпагъэх.\nСкиф зэшищымэ ятэр Таргитай, ежьхэм ацIэхэр — Липоксай, Арпоксай, Колаксай. Зэшищымэ анахьыкIэр Колаксай. Ащ зэшищымэ пачъыхьагъуищыр адигощыгъэу тарихъым хэт. КъапIохэ зыхъукIэ, адыгэ къэIуакIэу уемынэгуен плъэкIырэп, адыгэ гущыIэхэу зэхэохых.\nКъыдгурэIо, скифхэм ягущыIэхэм якъэIокIагъэрэ къарыкIыхэрэмрэ къежьэпIэ шъыпкъэхэм такъыпкъырыкIызэ зытетыр дгъэунэфыжьыныр зэрэмыпсынкIагъор. Тэ къыднэсыжьыгъэхэр ижъыкIэ урымхэм ятхыбзэкIэ атхыгъагъэх, зэтеIотыкIыгъэхэр зэрахэтхэр гъэнэфагъэ. Адыгабзэми урымыбзэми яIэлъфэбхэм (яалфавитхэм) зэфэмыдэ макъэхэр ахэтых. Джырэ урысыбзэри адыгабзэри ащ фэдэх.\nГущыIэм пае, адыгэ лъэкъуацIэу урыс къэIуакIэкIэ тхыгъэхэм адыгэ гущыIэми умышIэжьынэу зэхъокIыгъэу ахэтыр бэ. Арышъ, ижъыкIэ урымхэм ежьхэм зэрафэгъэхъоу тигущыIэхэр атхыгъагъэх. Джы а гущыIэхэр шIэныгъэлэжьхэм урысыбзэкIэ атхыгъэхэм къахэтэгъэщыжьых. ЗэрэхъугъэмкIэ, бзэ зытIущ апхырыкIыгъэ гущыIэхэу зэтеIотыкIыгъэ хъугъэхэм ацыпэхэр къэубытыжьыгъошIухэп.\nТибзэшIэныгъэлэжьхэм ащыщ мы Iофыгъом ыгъэгумэкIэу, ижъырэ тхыгъэхэм ахэт гущыIэхэр къызэхифышъун ылъэкIынэу къахэкIыгъэмэ дэгъугъэ.\nЫпшъэкIэ къэтпчъыгъэ скифхэм ацIэхэмкIэ гу зылъыптэрэр адыгацIэмэ бэрэ къахэфэрэ гущыIэ лъэпсэужэу -ай // -ей // -эй зэрахэтыр ары. Мы гущыIэ лъэпсэужым бзэшIэныгъэлэжьмэ мэхьанэу иIэу алъытэрэр «зыгорэм ий», анахьэу цIэр зыхьрэм. Непэ къынэсыгъэ адыгацIэхэу Унай, Сэтэнай, Къэсэй, Чэсэй, Багъырсэй.\nДжащ фэдэу IэубытыпIэ пшIын плъэкIыщтмэ ащыщэу джыри зы щысэ къэдгъэлъэгъон. Ахэр – ижъырэ адыгэ цIэ унаехэмрэ джырэ цIэ унаехэмрэ: НэтIай, Лъэтэнай, Шъэуай, Сусай, Гощэунай, Хьатикъуай, Хьакъунай, Аскъэлай, Мамрыкъуай, Еджэркъуай, нэмыкIыбэр.\nСкифхэм ацIэхэр ахэр арба къызэриухыхэрэр? Липоксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Лыпэшъау, Лъапэ, ЛъапIэ, Лъыпакокъу, ЛIыпцIэ. Арпоксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Ап, Апакъэ, Апыч, Арихъмэт, Артагъ, Арыуан, Iэрадэ, Iэрудан, Iэрышъо. Колаксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Кол, Колэос, Колэс, Къолыкъу, Къолэсыкъу.\nОпубликовал admin, 10-06-2016, 13:32. Просмотров: 2319\n– Адыгэ кIэн баим щыщхэу, шъыхьахьых шъыгъо IэшIагъэх, – Тэу Аслъан


ГъашIэм къыщытхэт — Голос Адыга\nРедактор 26.12.2018 26.12.2018 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим икомпозитор цIэрыIоу, республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Сихъу Рэмэзанэ фэгъэхьыгъэ шIэжь зэхахьэ Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ.\nСихъу Рэмэзанэ ыгу къытеоу къытхэтыгъэмэ, ыныбжь мы мазэм илъэс 80 хъущтыгъэ. ИгушIуагъо нэбгыришъэ пчъагъэмэ зэрэдагощыщтыгъэм тицыхьэ телъэу тигуапэу тыкъыфэтхэ.\nЗэхахьэр рагъэжьэным ыпэкIэ Сихъу Рэмэзанэ икъоджэ гупсэу Блащэпсынэ къикIыгъэхэм таIукIагъ. Гурыт еджапIэм ипащэу Мэкъулэ Марыет къызэрэтиIуагъэу, купышхо мэхъух. Къэбар гъэшIэгъонхэр къаIотэнхэм фэхьазырых.\nБлащэпсынэ къоджэ псэупIэм иветеранхэм я Совет итхьаматэу Сихъу Аслъан, КIэмэщ Адэлджэрый, Къэзэнэкъо Аскэрбый, Хьаджырэкъо Рузанэ, Хьамырзэ Ибрахьимэ, Хъурэнэ Рэмэзанэ чылэм къикIыгъэх. Якъоджэгъухэу Мыекъуапэ дэсхэм аIукIагъэх.\nЧэтэрыжъо Заурбый, КIэдэкIой Мыхьамэт, Къулэ Амэрбый, Индрыс Налбый, Дэбагъо Заурбый, КIарэ Джумалдин, нэмыкIхэм Сихъу Рэмэзанэ иадыгагъэкIи, иорэдхэмкIи ашIэщтыгъ. Композиторыр лъэпкъым къыхэкIыгъэу алъытэ.\n— Сихъу Рэмэзанэ иорэдхэр зытетхагъэхэ дискхэм сядэIуныр шэнышIу сфэхъугъ, — къеIуатэ республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэкIэкIо куп хэтэу Болэкъо Аслъан. — Мыекъуапэ щезгъажьэу тикъуаджэ машинэмкIэ сынэсыжьыфэ гум иорэд макIэп зэхэсхырэр. Адыгэ Республикэм композитор дэгъубэ иI, ащ сырэгушхо. Сихъу Рэмэзанэ тикъуаджэ иорэд нэмыкI ымыусыгъэу щытыгъэми, лъэпкъым икомпозитор цIэрыIоу слъытэщтыгъэ. — «Си Лэшэпсын» зыфиIорэ орэдэу Р. Сихъум ыусыгъэр Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ IэкIыб къэралыгъохэу Тыркуем, США-м, Израиль, Германием, фэшъхьафхэм къащаIо. ТиорэдыIо цIэрыIоу Дзыбэ Мыхьамэт, ансамблэу «Бзэрабзэм», нэмыкIхэм «Си Лэшэпсынэр» концертхэм, зэхахьэхэм ащагъэжъынчы, — гущыIэр зэIэпахызэ Р. Сихъум икъоджэгъухэм къаIуатэ.\nФэдз щыщэу, Адыгэ Республкэм искусствэхэмкIэ иколледж иIофышIэу Борэкъо Мыхьамэт зэдэгущыIэгъур лъигъэкIуатэзэ, Сихъу Рэмэзанэ иорэдхэм цIыфхэр зэращыгъуазэхэр изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъ.\nИскусствэхэмкIэ колледжым ипащэу Куфэнэ Щамсэт, ащ иIофшIэгъухэр, студентхэр бэ хъухэу зэхахьэм хэлэжьагъэх. Урысыем культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Даутэ Сарыет ныбжьыкIэ макIэп ригъэджагъэр. Р. Сихъум иорэдхэр студентхэм агу зэрэрихьыхэрэм мэхьэнэшхо ащ реты. Адыгэхэм ямызакъоу, урыс еджакIохэм Р. Сихъум иорэдхэр адыгабзэкIэ къаIох. Даниил Горкуновым «Налмэсыр», нэмыкI орэдхэри тиныдэлъфыбзэкIэ ыгъэжъынчыгъэх.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу Шъхьэбэцэ Сыхьатбый студентхэр игъусэхэу Р. Сихъум иорэдхэр къыхидзэхи аригъэдэIугъэх.\n— Сихэку сэ сиорэд, — ыIощтыгъ Сихъу Рэмэзанэ. — Орэдыр сищыIэныгъ.\nХорым ныбжьыкIэхэу хэтхэм хэгъэгум, Адыгэ хэкум яхьылIэгъэ орэдхэу Р. Сихъум ыусыгъэхэр зэхахьэм щызэхытагъэхыгъэх. Лъэпкъ искусствэр зыщагъэлъэпIэрэ унагъом, къуаджэм Р. Сихъур зэрэщапIугъэр ищыIэкIэ-псэукIэ къыхэщы. Ишъхьэгъусэу Симэ илъэсыбэ хъугъэу колледжым икIэлэегъадж. Ыпхъоу Саидэ консерваториер къыухыгъэу Iоф ешIэ. Саидэ фортепианэмкIэ къадежъыузэ, ятэ ипроизведениехэр зэхахьэм студентхэм, артистхэм къыщаIуагъэх.\nТеатральнэ искусствэхэмкIэ Къэралыгъо институтэу Москва дэтым (ГИТИС-м) Рэмэзанэ чIэхьэгъагъ, — къеIотэжьы Урысыем и Правительствэ ишIухьафтын къызыфагъэшъошагъэу, Адыгеим инароднэ артистэу Къулэ Амэрбый. – Москва ущеджэщтмэ, укIэхъопсынэу щыт, — ау Рэмэзанэ ар къыдэхъугъэп. Янэ къелъэIуи, къуаджэм къыгъэзэжьыгъ. КIэлэ ныбжьыкIэр ным IэпыIэгъу фэхъун фэягъэ, ятэ Хэгъэгу зэошхом щыфэхыгъ… Сыдэу хъугъэми, Рэмэзанэ искусствэм зыкъыщигъотыгъ, ихэку, ичIыгу афэусагъ.\nМузыкальнэ училищыр, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр Р. Сихъум къызэриухыгъэхэм, ищыIэныгъэ гъогу къатегущыIагъ Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт идоцентэу Ирина Митус.\nТихэку, Абхъазым, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэхэу Р. Сихъум хорым пае ыусыгъэхэр непи жъы хъухэрэп, концертхэм ащэIух. Орэд 200 фэдиз композиторым къытфигъэнагъ. Мэкъамэхэу къыхихыгъэхэм уядэIу зыхъукIэ, гум къылъэIэсых, уагъэрэхьатырэп.\nКъуекъо Налбый игущыIэхэм атехыгъэу «Сят» зыфиIорэр, илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Адыгеим инароднэ артисткэу, Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу Нэхэе Тэмарэ Мыекъуапэ къызыщеIом, нэпсыр нэбгырабэмэ къызэряхыгъагъэр тщыгъупшэрэп. Композиторым усэм хэлъ гупшысэм мэкъамэу ригъэкIурэм пкъынэ-лынэхэр зэлъикIущтыгъэх. Орэдым псэ къыпызыгъакIэу, тамэ езытыщтыгъэ артистхэм композиторым гъусэныгъэ адыриIагъ.\nМэщбэшIэ Исхьакъ, Юрий Крючковым, Къуекъо Налбый яусэхэм атехыгъэ орэдхэу «Черкескэм», хэкум фэгъэхьыгъэхэм, ятэ ехьылIагъэм, фэшъхьафхэм уядэIузэ, бзыу шъхьафитыр ошъогум зэрибыбэрэм фэогъадэх. Гум икъэбзагъэ еогъапшэх, усэмрэ мэкъамэхэмрэ зэрэзэдиштэхэрэм, пIуныгъэ кIуачIэу ахэлъым узэлъаштэ.\nАщ иорэдышъохэу лъэпкъ къашъохэм уафэзыщэрэмэ уагъэгушхо. Сихъу Рэмэзанэ пкъыр ищыгъэу, нэгушIоу къызэрэшъощтыгъэр тщыгъупшагъэп, егъашIи тщыгъупшэщтэп. Адыгэ къашъом гукIэ хэтэу фэусэщтыгъ, джары ыусыгъэхэ орэдышъомэ уакъыдэшъоныр гуапэ зыкIэхъурэр.\nАдыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Хъунэго Рэщыдэ, Урысыем культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Хъот Заур, Урысыем изаслуженнэ артистхэу, Адыгеим инароднэ артистхэу Зыхьэ Заурбый, Нэхэе Тэмарэ, нэмыкIхэм агу къигущыIыкIыгъ республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм ацIэкIэ министрэм зэхахьэм хэлажьэхэрэм гущыIэ фабэхэр къариIуагъ. Сихъу Рэмэзанэ ищыIэныгъэ фэгъэхьыгъэ хэушъхьафыкIыгъэ пчыхьэзэхахьэ зэрэзэхащэщтым щигъэгъозагъэх.\nБлащэпсынэ культурэм и Унэу дэтым Сихъу Рэмэзанэ ыцIэкIэ еджагъэх. Отрэщ Симэ ащ ипащ. Р. Сихъум, Адыгеим инэмыкI композиторхэм, тхакIохэм, цIыф гъэшIэгъонхэм яхьылIэгъэ зэхахьэхэр къуаджэм зэрэщызэхащэщтхэр Отрэщ Симэ къытиIуагъ.\nР. Сихъум икъуаджэ щыщхэу Мыекъуапэ щыпсэурэмэ яшIушIэ хасэ итхьаматэу Хъымыщ Казбек зэхахьэм щыхигъэунэфыкIыгъ Сихъу Рэмэзанэ иIофшIагъэ зэрэрыгушхохэрэр.\nКомпозиторэу Р. Сихъум ыкъоу Темыркъан ятэ иорэдхэм ащыщхэр зэхахьэм къыщиIуагъэх. Яунагъо ыцIэкIэ зэIукIэгъум изэхэщакIохэм, искусствэм зэфищагъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.\nТыгъэу къытфепсырэм чIыр къызэригъэфабэрэм фэдэу, Сихъу Рэмэзанэ иорэдхэм, лъэпкъ мэкъамэхэм тагъэгушхощт, лъэпкъ шIэжьым зыкъырагъэIэтыщт, иIофшIагъэхэмкIэ егъашIи къытхэтыщт.\nПредыдущая Спортсмен, тренер анахь дэгъухэр\nСледущая КъэшъокIо купэу «Бэслъыныем» имэфэкI дах


Дунэе хьисап Олимпиадэу 2020-рэ илъэсым щыIагъэм щатекIогъэ Данил Деминыр езгъэджэрэ Мамый Даут Казбек ыкъом – Адыгэ къэралыгъо университетым иректор фэкIо — Адыгэ макъ\nДунэе хьисап Олимпиадэу 2020-рэ илъэсым щыIагъэм щатекIогъэ Данил Деминыр езгъэджэрэ Мамый Даут Казбек ыкъом – Адыгэ къэралыгъо университетым иректор фэкIо\nЛъытэныгъэ зыфэсшIырэ Даут Казбек ыкъор!\nУрысые Федерацием и Президент ыгъэнэфэгъэ премиер ебгъэджэрэ Данил Деминым Дунэе хьисап олимпиадэу 2020-рэ илъэсым щыIагъэм зэращытекIуагъэм пае къызэрэфагъэшъошагъэм фэшI Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет къыпфэгушIо!\nАр республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм ыкIи зэкIэ ащ чIэсхэм ягъэхъагъэу тэлъытэ. Апшъэрэ еджэпIэ иным иректорэу ущыт нахь мышIэми, угу къыхихыгъэ Iофым ренэу уанэIу фэгъэзагъ. Iофтхьабзэхэу зэшIопхыхэрэм ыкIи научнэ-ушэтын IофшIэнэу а лъэныкъомкIэ бгъэцакIэрэм яшIуагъэкIэ Адыгэ къэралыгъо университетыр хэгъэгум иапшъэрэ еджэпIэ шъхьаIэхэм ахэуцуагъ.\nСэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъущт фонд премиемкIэ зэхэпщэн мурад зэрэпшIыгъэм къегъэлъагъо чыжьэу узэрэплъэрэр. ЗишIэ шIэгъошIу кIэлэцIыкIухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ, текIоныгъакIэхэр къыдэхыгъэнхэмкIэ, хэгъэгум инаукэ ыпэкIэ лъыкIотэным зиIахь хэзышIыхьан зылъэкIыщт ныбжьыкIэхэм япIункIэ ащ ишIогъэшхо къэкIонэу тэлъытэ. Кобл Якъубэ бэнэнымкIэ ишкол фэдэу, ахэми Адыгэ къэралыгъо университетым, шъуихьисап еджапIэ, Адыгэ Республикэм ыкIи зэрэ Урысыеу ящытхъу чыжьэу зэрагъэIущтым тицыхьэ телъ.\nЛъытэныгъэ зыфэтшIырэ Даут Казбек ыкъор, псауныгъэ пытэ, щыIэкIэшIу уиIэнэу, уигухэлъ дахэхэр зэкIэ къыбдэхъунхэу пфэтэIо.\nНахьыжъхэм я Совет и Тхьамат.\nПредыдущая Осужден житель Краснодарского края, ограбивший вдову ветерана Великой Отечественной войны и похитивший государственные награды\nСледущая Мыгъэ нахьыбэ хэлажьэ


Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу | Адыгэ Макъ\nХэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу\nХэта мэфэкIыр хэзыгъэунэфыкIырэр?\nМэзаем и 23-р — Хэгъэгум иухъумакIо и Маф. Хабзэ зэрэхъугъэу, тикъэралыгъо щыпсэурэ хъулъфыгъэхэм а мэфэкIыр хагъэунэфыкIы. Ау мы мафэр Урысыем итарихъ зэрэхэхьагъэм, къэбарэу пылъым къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр щымыгъозэнхэ алъэкIыщт. Ащ къыхэкIэу тарихъым кIэкIэу тыхэхьан.\nГерманием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къыдихыгъ. Нэужым, 1922-рэ илъэсым, мы мэфэкIым тикъэралыгъокIэ мэхьанэшхо иIэу, Дзэ Плъыжьым и Мафэу алъытэ хъугъэ ыкIи 1923-рэ илъэсым мэзаем и 23-м къыщегъэжьагъэу мэфэкIыр хагъэунэфыкIэу аублагъ. 1946-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Советскэ Дзэм ыкIи Дзэ-Хы Флотым я Мафэу ар хагъэунэфыкIыщтыгъ. 1995-рэ илъэсым мэзаем и 10-м УФ-м и Къэралыгъо Думэ ыштэгъэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысыем идзэ ищытхъу мафэхэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэм къызэрэдилъытэу, Германием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къызщыдихыгъэ мафэр Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэу алъытэ хъугъэ.\nЗищыIэныгъэ хэгъэгум фэзыгъэIорышIагъэм, Iашэр зыIыгъэу псэемыблэжьэу ар къэзыгъэгъунагъэхэм, тикъэралыгъо нахь пытэ хъуным непи фэлажьэхэрэм мы мафэм ящытхъу аIо.\nАу мыщ дэжьым упчIэ къэуцу: мэзаем и 23-р тихэгъэгу ис хъулъфыгъэхэм зэкIэми ямэфэкIэу плъытэ хъущта, хьауми дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэу ыкIи дзэ структурэм хэтэу Iоф зышIэхэрэр ара зимэфэкI шъыпкъэр?\nНахьыбэхэм зэралъытэрэмкIэ, мэзаем и 23-р Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэми, дзэ къулыкъум зыщызыдзыягъэхэми, мы структурэм хэмытхэми ар агъэмэфэкIы, ащкIэ уафэгушIон фаеуи алъытэ. Ар ашIотэрэзэп бэмэ, сыда пIомэ мы мафэр зыфыхахыгъэр цIыф бланэхэр, лIыхъужъныгъэ зыхэлъхэр, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу мамыр щыIакIэм фэбэнагъэхэр, ти Хэгъэгу щыIэкIэшIу илъыныр зищыIэныгъэкIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэу зылъытэхэрэр ары.\nКъэIогъэн фае 2000-рэ илъэсым СССР-м и Президентыгъэу Михаил Горбачевым игукъэкIыкIэ шэкIогъум иапэрэ тхьаумафэ хъулъфыгъэхэм я Дунэе мафэу хагъэунэфыкIы зэрэхъугъэр. Арэу щытми, мэзаем и 23-р хъулъфыгъэхэм зэрэхагъэунэфыкIырэм фэдэу мы мафэм мэхьанэшхо ратэу пфэIощтэп.\n«Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ хэта зимэфэкIыр? Дзэм къулыкъур щызыхьыхэрэм ыкIи мы структурэм хэт бзылъфыгъэхэми мыр агъэмэфэкIа?» Мы упчIэр нэбгырэ заулэмэ тэри афэдгъэзагъ.\n— Уи Хэгъэгу, уичIыгу къэбгъэгъунэнхэм нахь лъапIэ хъулъфыгъэмкIэ зыпари щыIэп. Джары зыкIагъэмэфэкIырэр ухъумакIом и Мафэ. ЩыIэкIакIэу тиIэм елъытыгъэу мыщ хэлэжьэнхэ алъэкIы тибзылъфыгъэхэри, ахэм ащыщхэми дзэм къулыкъур щахьы. Ау нахьыбэрэм дзэм кIохэрэр хъулъфыгъэхэр арых. Арышъ, мы мафэр дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэм ямэфэкI шъыпкъ. Ау бырсыр е зао къэхъумэ Iашэ зыIыгъын, пыим пэуцужьын зылъэкIырэр ухъумакIо мэхъу. Арышъ, узегупшысэкIэ, мы мафэр хъулъфыгъэхэм ямэфэкIэу плъытэ хъущт. Совет хабзэм илъэхъан Украинэм дзэ къулыкъур щысхьыгъ. Ащыгъум мэзаем и 23-р Советскэ дзэм и Мафэу хэдгъэунэфыкIыщтыгъ ыкIи ащ мэхьанэшхо еттыщтыгъ. Тэ тилъэхъанэ дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэр лIыкIэ алъытэщтыгъэп. Ащыгъум зипсауныгъэкIэ тIэкIу щыкIагъэ зиIэхэри ялъэIухэзэ дзэм ашIуакIощтыгъэх. Джы япсауныгъэкIэ зыпари дагъо ямыIэми, загъэбылъы хъугъэх, дзэ къулыкъум зыщадзые.\n— Мы мафэр дзэм къулыкъу щызыхьыгъэхэм, зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм ямэфэкI. Сэ а мафэм мэхьанэшхо есэты, сэгъэлъапIэ. Сыда пIомэ дзэ системэм илъэс пчъагъэрэ сыхэтыгъ, дзэкIолIэу, офицерэу, полковникэу къулыкъур схьыгъэ. Дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэхэми мы мафэр агъэлъапIэ, хагъэунэфыкIы. Уахътэм зызэблехъу, бзылъфыгъэхэри хъулъ-фыгъэхэм афэдэу я Хэгъэгу шIу алъэгъоу, мы системэм хэтхэу къулыкъур ахьы. Арышъ, ахэми мэзаем и 23-р ямэфэкIэу сэлъытэ. Усэхэр сэтхых, ахэр зыдэт зэхэубытэгъэ тхылъри къыдэзгъэкIыгъ. Дзэм фэгъэхьыгъэу бэ ащ къыдэхьагъэр. Ахэм зэу ащыщ сятэ заом зэрэхэкIодагъэм фэгъэхьыгъэ усэу «Горсть земли» зыфиIоу ащ къыдэхьагъэр.\nБислъан, ылъэкъуацIэ къытиIуагъэп:\n— Къулыкъум сыщымыIагъ нахь мышIэми, мэзаем и 23-р мэфэкI шъыпкъэу сэлъытэ. ИщыкIагъэу къэралыгъор къысаджэмэ, къызэрэсыухъумэщтым щэч хэлъэп. Анахьыбэу мы мэфэкIыр зыфэгъэхьыгъэу слъытэрэр зэо зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэгъэ тиветеран лъапIэхэр ары.\nДзэкIолIхэм къулыкъоу ахьырэм тикъэралыгъо сыдигъуи осэшхо щыфашIы. Патриотэу зызлъытэжьырэ пэпчъ и Хэгъэгу къыухъумэныр ипшъэрылъ шъхьаI. МашIом хэтхэу, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу, мамыр щыIакIэ тиIэным фэбэнагъэхэу Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм, тылым Iоф щызышIагъэхэм, къулыкъур зыхьырэ пстэуми, джащ фэдэу зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм зэкIэми мы мафэмкIэ тафэгушIо.


Дунэе Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕДымрэ зэпэрэмычых - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Genel Дунэе Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕДымрэ зэпэрэмычых\nДунэе Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕДымрэ зэпэрэмычых\nSon dönem Dünya Çerkes Birliği (DÇB) Başkanı ile Kafkas Dernekleri Federasyonu (KAFFED) arasında, çeşitli konularda ortaya çıkan uyum sorunu ve anlaşmazlıklar Anayurtta ve Çerkes diasporasında, DÇB’nin dağıldığına kadar varan farklı yorumlara neden oldu.\nAdıgey Televizyonu habercisi Svetlana Tesheva, DÇB Başkanı Hauti ve Maykop’ta toplumun ileri gelenlerinden bazı kişilerle görüştü. Ayrıca KAFFED Başkanı Yaşar Aslankaya’nın göndermiş olduğu açıklamalı metinden yararlanarak aşağıdakİ yazıyı hazırladı.\nАдыгэ лъэпкъым и1оф джыри дунэе утыгум къихьагъ. «Дунэе Адыгэ Хасэм КАФФЕД-ыр хэк1ыжьы.», «Хэкурыс ык1и Хэхэс адыгэхэр зэзэгъыжьхэрэп.», «ДАХ-р зэбгырэзы.» – мыщ фэдэ ц1эхэр зи1э тхыгъэхэр интернетым аужрэ уахътэм бэу къырагъэхьагъэх. Кавказ, Черкес 1офыгъохэм ягугъу зыш1ырэ къэбар лъыгъэ1эс амалхэм зэраш1ош1эу мы къэбарыр къатхы. КАФФЕД-ым итхьэматэ Урысые Федерацием 2020-рэ илъэсым нэс къырамгъэхьанэу унашъо заштагъэм ыуж, мыщ фэдэ еплъык1эхэр утыгум къихьагъэх. Ежь КАФФЕД – Тыркуем ит Адыгэ Хасэхэм я Конфедерацие исайт къызэрэритхагъэмк1э, Дунэе Адыгэ Хасэм хэк1ын гухэлъ и1эп, ащ фэдэ унашъуи ыштагъэп. Ыштэнэуи фитыныгъэ и1эп, ащ фэдэ зыштэн зылъэк1ыщтыр Конфедерацием и Зэфэс зэхищэнышъ, мэкъэтын ш1ык1эк1э 1офым хаплъэмэ ары. Джырэк1э КАФФЕД-ым рихъухьагъэр – ДАХ-м и1эшъхьэтет гъэцэк1эк1о куп зэдэлэжьэныгъэу дыри1эр къызэтрегъэуцуаго. Адыгэ лъэпкъым игумэк1ыгъохэр Хэсашъхьэм зэрэзэш1уихыхэрэм КАФФЕД-ыр ымгъэразэу зэрэщытыр ык1и ащ пае цыхьэ зэрэфимыш1ырэмк1э Джэпсалъэ аштагъ. Сыд еплъык1а ДАХ-м и Тхьэматэ ык1и Адыгэ республикэм щыпсэухэрэм ащ фаш1ыгъэр? Упч1эр адыгэм идунай щызэлъаш1эрэ ц1ыфхэм, общественнэ ык1и къэралыгъо 1офыш1эхэм афэдгъэзагъ.\n«Ыпэ рапш1эу къыхэзгъэщынэу сыфай, КАФФЕД-м итхьэматэу Яшар Асланкая тихэгъэгу къихьанэу зэрэфамыдагъэм тигъэгумэк1эу, къулыкъу пчъагъэхэм тафэтхагъ – Президентым иадминистрацие, хэгъэгу к1оц1 1офхэмк1э министерствэм, щынэгъончъэнымк1э федеральнэ къулыкъум лъэ1ухэр афэдгъэхьыгъэх джыри зэ мы 1офым хэплъэжьынхэу. Къэралыгъо пэпчъ ихабзэ тетэу мэзек1о. Тыркуеми, Иорданиеми, Израили… хэгъэгу 53-рэмэ адыгэхэр ащэпсэух, зэрыс хэгъэгухэм адырагъаштэх. Тэри джащ фэд, тызщыпсэурэ Урысые Федерацием ихабзэ тыукъорэп. Зэрэслъытэрэмк1э, джырэ уахътэм щы1эх купхэр, адыгэхэм афэгумэк1ырэм фэдэу зыкъэзгъэлъагъохэу, КАФФЕД-м епхыгъэ упч1эр зэбладзыжьэу, тызэфагъэгубжын ык1и тазфагу маш1о къырадзэн гухэлъхэр я1эхэу. Бэмыш1эу тикъэралыгъохэм – Урысыемрэ Тыркуемрэ, зэмызэгъыныгъэхэр азфагу къихьэгъагъэх, ау ти1эшъхьэтетхэм акъылыгъэ къахэфагъ, зэрэзэш1ужьыщтхэ гъогур къагъотыгъ. Ахэм тэри щысэ атетхын фае. Яшарырэ сэрырэ телефонымк1э тызэдэгущы1эзэ ДАХ-м (МЧА-м) хэк1ыжьын гухэлъ зэрямы1эр ык1и а къэбархэр зэрэнэпц1ыхэр къыси1уагъ. Илъэс 25-рэ хъугъэ зэдэлэжьэныгъэр ау къодыеу зэпыпчышъущтэп. Дунэе Адыгэ Хасэм ипшъэрылъхэу – адыгабзэм, лъэпкъ культурэм икъэухъумэн, хэку къэгъэзэжь 1офхэм язэш1охын тапэк1и дгъэцэк1эщтых. Къэралыгъор а 1офымк1э 1эпы1эгъу къызэрэтфэхъурэр тыушъэфырэп, ащ къытырэ мылъкумк1э проектыбэ тэгъэцак1э. Зыпари дэй ащ сэ хэслъагъорэп. Хэкум къэзгъэзэжьхэрэм ятхылъхэр тэрэзэу дгъэпсынхэм пае къэралыгъор 1эпы1эгъу пфэмыхъоу зи пфэш1эщтэп. Непэ Адыгэ Республикэми, Къэбэртэе-Бэлкъарми, Къэрэщэе-Щэрджэсми Сирием къик1ыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэр ащэпсэух. Ахэр хэкум хэгъозэжьынхэм пае тадэлажьэ зэпыт, Урысыем ихэбзэгъэуцугъэхэри ащк1э тэгъэфедэх. Ежь КАФФЕД ил1ык1охэри мызэу-мыт1оу Урысыем ил1ык1огъэ1орыш1ап1эу Тыркуем итым щы1агъэх. Лъытэныгъэу къафаш1ырэр алъэгъурэба? Сызэреплъырэмк1э зы унагъо щы1эп азфагу зэфэгубж-зэмызэгъыныгъэ къимытэджэу, тэри унагъом тыфэд. Ащ тетэу сицыхьэ телъ, тазфагу зэгурымы1оныгъэу илъыр дэдгъэзыжьыщт. Тэ тыхьазыр зэ1ухыгъэ-зэдэгущы1эгъу зэдэтш1ынэу. Упч1э гумэк1эу къыкъок1ыхэрэр зэш1отхыщт».\n«Зэхэсхыгъ тхылъ горэ Дунэе Адыгэ Хасэм къызэрэфагъэхьыгъэр. Тыркуем щы1э Хасэм итхьэматэ Урысые хэгъэгум къимыхьафэ, КАФФЕДым и1офш1эн ДАХ-м къыщигъэуцугонэу. Сэ ащ дезгъаштэрэп. Ащ фэдэ унашъо зыштагъэхэр зэрэхэукъохэрэр яс1омэ сш1оигъу. Илъэс пчъагъэ къызэдэзгъэш1агъэ Хасэхэм ащ фэдэ гузэгъабгъэ къахэфэнэу щыта? Унэшъо теубытагъэ амыш1ызэ, зэхэгущы1эжь – зэхэфын зэ1ук1э зэхарэщ, шъхьадж ыгу илъыр къерэ1у. Амэ уечъэжьэнышъ, сыдэлэжьэщтэп Хэсашъхьэм п1ок1э ащ ш1уагъэ къыхьыщта? Дунэе Адыгэ Хасэр зэбгырагъэзынэу фаехэр щы1эх, ащ илъэужэу мы 1офыр сэ сэлъытэ. Зи ш1у хэлъэп мы къырахьыжьагъэ зэмзэгъыныгъэм. «Шъхьал» ы1оу адыгэ лъэпкъым итарихъ къытегущы1эрэ роман стхыгъэ. Зыгорэм иш1ош1хэм апае адыгэхэр л1эш1эгъурэ ныкъорэк1э узэк1э1эбэжьмэ шъхьалым дахьаджыхьагъэх. Икъущт тызэрагъэделагъэр. Дунэе Адыгэ Хасэр орэпсэу, КАФФЕД-ри, нэмык1 Хасэхэри ащ зэрэхэтыгъэхэу къэрэнэх. Хэкум нэмык1 ч1ып1э ДАХ-р щы1э зэрэмыхъущтыри зыщарэмгъэгъупш. Сэ бэмыш1эу Тыркуем сыщы1агъ, шъуашэу, дахэу тилъэпкъэгъухэр къыспэгъок1ыгъэх. Лъэшэу сыгуш1уагъ Дюздже университетым адыгабзэ курсхэр къызэрщызэ1уахыгъэхэр. Ащ фэдэ 1офыгъошхо зэш1охыгъэ зэрэхъугъэм Урысыеми иш1уагъэ хэлъ, гъэсэныгъэмк1э министерствэм иш1э хэлъэу тик1элэегъаджэхэр к1уагъэхэу ащ щэлажьэх. Сыда къэралыгъом и1эпы1эгъу Дунэе Адыгэ Хасэм къырегъэк1ымэ мытэрэзыныгъэу халъагъорэр? Упч1абэ зэш1охыгъуае мэхъу къэралыгъом иш1э хэмылъмэ. Ар къагуры1он фай скъош-сшыпхъухэу Тыркуем щыпсэухэрэм.\nЛъэпкъ 1офыгъохэмк1э, зэлъэпкъэгъухэм язэпхыныгъэхэмк1э ык1и къэбар-лъыгъэ1эс амалхэмк1э Адыгэ Республикэм икомитет итхьэмат\n«Мы къэбарыр сэ интернетым щыслъэгъугъ. Зыгорэм сыдэгущы1агъэу, ш1ош1хэр зэзгъэш1агъэу щытэп. К1о сызэреплъырэмк1э, КАФФЕД-м итхьэматэу Яшар Асланкая 2020-рэ илъэсым нэс Урысыем къихьан фимытэу зэраш1ыгъэм, мы унашъор къык1элъык1уагъ. Гузэгъабгъэ ащ къыхэк1ын фаеу щытэп. Къэралыгъо пэпчъ хабзэ горэм тетэу мэзек1о. Яшар джы тикъэралыгъо къихьан зэримлъэк1ыщтым иушъхьагъу сэ сш1эрэп. Лажьэ и1эми имы1эми сэ сизэхэфынэп. Ау хэти зыщыпсэурэ хэгъэгум илъ хабзэм тетэу мэзек1о. Джы хэкум къэзгъэзэжьхэрэм е къак1охэрэм тызщыпсэурэ Урысыем ихэбзэгъэуцугъэ тетэу псэунхэ фае. Ар къагурыдгъэ1оным тыпылъ зэпыт, ау зэрэзек1ощт шапхъэхэр ят1о зыхъук1э пыим фэдэу къытэплъых. Ау ш1у нэмык1 тыгу илъэп, тигуапэу зэк1эми тапэгъок1ы, «мыр шапхъэшъ – гъэцэк1эгъэн фае» ятэ1о. Ежьхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм яхабзэ тетэу мэзек1охэба? ДАХ-мрэ КАФФЕД-мрэ язэмзэгъыныгъэ к1э к1ыхьэ пыт. Непэп ар къызежьагъэр. Ау гъэнэфагъэр зы – Тыркуем и Адыгэ Хэсашъхьэ, КАФФЕДыр сэ непэ ары зэрэслъытэрэр, Дунэе Адыгэ Хасэм к1эрык1ы хъунэу щытэп. Лъэныкъуит1умк1и ар дэгъоп. Анахь адыгабэ зыщыпсэурэ къэралыгъом ил1ык1о куп ДАХ-м хэмытмэ хъущтэп. Амэ лъэпкъ зэхахьэ шъхьа1эм илъапсэ къэушъэбыщт. Джащ фэд ежь КАФФЕД-ри. ДАХ-м хэмытмэ Тыркуем щыри1э уасэм къык1ичыщт, лъытэныгъэу къыфаш1ырэм къыщык1эщт. Ар джыдэдэм лъэныкъуит1уми къагуры1он фае. Сигущы1э анэсынэу щытмэ, КАФФЕДым хэт тилъэпкъэгъухэм зафэсэгъазэ, сялъэ1у хэукъоныгъэ амыш1ынэу. КАФФЕДым зыпачмэ хэкужъыми пычыгъэхэ хъущтых. Ар зыщарэмгъэгъупш!»\n«Илъэс 30 хъугъэшъ хэкурыс ык1и хэхэс адыгэхэм тызэк1элъык1оу, тызэхахьэу зытыублагъэр, ащ фэдизым тизэпхыныгъэ тэгъэпытэ. Сыда ащ фэдиз к1уач1э зык1етхьыл1агъэр ащ, зы гузэгъабгъэк1э тызэхэк1ыжьыщтмэ? Адыгэ республикэ ти1э зыхъугъэм къыщыублагъэу, хэку къэгъэзэжьым мары тыдэлажьэ. Мыр къэралыгъо 1офэу щытэу, хэбзэ мылъку гъэнэфагъи гъэ къэс пэ1утэгъахьэ. Хэкужъым къэк1ожьхэрэм тапэгъок1ыщтми, апэрэ мазэм, хэгъозафэхэ, зыщыпсэущтхэ унэ къафэдгъотыщтми, нэужым гъэсэныгъэ, медицинэ 1эпы1эгъу яттыщтми, тына1э атетэгъэты. ДАХ-р тилъэпкъэгъоу къэк1ожьхэрэм яхэгъэгъозэн и1ахь мак1эп хилъхьагъэр. Зыгорэ фэмгъэтэрэзмэ, зэ1ухыгъэу къырарэ1у. Ау «сыпдэлэжьэгощтэп» п1оу тхыгъэ къыфэбгъэхьык1э, а зек1уак1эр напэп. Сэгугъо зэк1э зэтеуцожьынэу. Зык1ыныгъэ гъогум тыфаблэ т1озэ, аущтэу тазфагу зэмзэгъыныгъэ къитэджэныр сэ къезгъэк1урэп. КАФФЕД-ым гъэпсэфак1оу къыгъак1орэ к1элэц1ык1у купхэми тапэгъок1ы, къетэщэк1ых, тына1э атетэгъэты. Тапэк1и аущтэу тызэдэлэжьэщт. Плъыр-стырыгъэ унашъор зэк1ахьажьмэ сэ нахьыш1оу сеплъы.»\nДунэе Адыгэ Хасэмрэ КАФФЕД-мрэ гумэк1ыгъохэр бэу азфагу дэлъых. Зэзэгъхэрэп, я1охэр зэтефэхэрэп. Сэ зэрэслъытэрэмк1э, зэхэгущы1эжьынхэ фае ык1и зэзгъэш1ужьыщтхэ дипломатхэр ящык1агъэх. Дунэе Адыгэ Хасэр нахь чанэу лэжьэн фаеу сеплъы, ыпшъэ къик1ыщт упч1абэ зэш1уимыхэу къегъанэ. Е гугъу емыл1ыра е фэмыя? Сш1эрэп ащ иушъхьагъу. КАФФЕДым игугъу пш1ын хъумэ, сэ къыхэзгъэщыщтыр зы – Хэкум к1элърычыгъэу ари псэу хъущтэп. Сыд лъэпкъ 1офа 1эк1ыбым ущы1эу зэхэпфын плъэк1ыщтыр? ДАХ-ыр, щэч хэлъэп, хэкум нэмык1 ч1ып1э щы1э хъущтэп. Арышъ, зы зэгуры1оныгъэ гъогу Хасэхэр зэдытеуцожьынхэм сыщэгугъу.\nТ1эшъу Светлан – Адыгэ телевидением ижурналист


Анахь дэгъухэм ахэтых — Адыгэ макъ\nАнахь дэгъухэм ахэтых\n«Российский союз молодежи» зыфиIорэм и Адыгэ регион къутамэ шъолъыр организацие анахь дэгъу хъугъэ.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, «Лучшие региональные организации РСМ в проектной деятельности» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ ар къыхагъэщыгъ. 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, 2019-рэ илъэсым ащ иIофшIэн нахь чанэу зэхищагъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым и Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледж, Адыгэ кIэлэегъэджэ колледжэу Андырхъое Хъусен ыцIэ зыхьырэм, Мыекъопэ индустриальнэ техникумым «Российский союз молодежи» зыфиIорэм Iоф дашIэнэу рагъэжьагъ.\nДжащ фэдэу блэкIыгъэ илъэсым шъолъырым итренинг гупчэу «Точка роста» зыфиIорэр къызэIуахыгъ. АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ игрант IэпыIэгъукIэ ащ иIофшIэн ригъэжьагъ.\nГъэсэныгъэм ипроектэу «Фыщт», лъэпкъ премиеу «Студент года — 2019», форумэу «Ошъутэн», фестивалэу «Студентым игъатх», нэмыкIхэри ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ организацием зэхищагъэх. Урысые акциехэр, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм зыкIыныгъэ ахэлъыным фэIорышIэрэ зэIукIэгъухэр, текIоныгъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр рагъэкIокIыгъэх..\nПредыдущая ЯIофшIэн осэшIу къыфишIыгъ\nСледущая Хьасанэкъо Мурат: «Туриндустриемрэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зыщызэдашIэрэ шъолъырхэр ары зекIохэм нахь къыхахыхэрэр»


Адыгэ нарэхэр — Адыгэ макъ\nАдыгэ IорIуатэм нарэхэм чIыпIэшхо щаубыты. КъэIогъэн фае апэдэдэ нарэ пэпчъ ежь иеу, щхэн гъэнэфагъэ зэрэхэлъыр. Зыхэм фэбагъэрэ шъэбагъэрэ акIэлъ, адрэхэм щэнаут, губж ахэлъ. Зыхэм уагъэщхы, зыуагъэгъэпсэфы, адрэхэм урагъэгупшысэ, шъыпкъагъэ ахэлъ.\nАхэм социальнэ, экономическэ, политическэ, тарихъ зэхъокIыныгъэу щыIакIэм хэхъухьэхэрэр алъапс ыкIи художественнэ шъуашэм илъэу цIыфхэм апашъхьэ къыралъхьэ.\nНепи ахэм лIэшIэгъу чыжьэхэм ащыхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэри къагъэлъагъо. ЛIэужыбэмэ «яшъэфхэр» къызэIуахых.\nТхэкIэ-еджакIэ зэрямыIагъэм къыхэкIэу адыгэхэм ятарихъ нэкIубгъуабэхэр къычIанагъэх, ау зырызхэри къэнагъэу непи къыддекIокIых.\nНарэхэм уилъэпкъ итарихъ, игубзыгъагъэ, ижабзэ илъэшыгъэ пшIэмэ пшIоигъоу уашIы.\nТинарэхэм адакIоу нэмыкI лъэпкъхэм яехэу тижабзэрэ тиIорIуатэрэ ащыщ хъугъэхэри щыIэх.\nНепэ гъэзетеджэхэр, шъузыгъэщхын, зышъозгъэгъэпсэфын нарэ заулэ шъуапашъхьэ къисэлъхьэ.\nНыо горэм тхьачэтыбэ иIагъ. Ахэр ыгъашхэу щысызэ, зы бзылъфыгъэ горэ блэкIыти «Ал, сыдэу тхьачэтыбэ уиI», — къыриIуагъ.\nНыор губжыгъэ: «Мэшэлахь Iо, нэ атебгъэфэщт мыхэм».\nЗаулэ тешIагъэу ныом итхьачэтхэр зэкIэ лIагъэу а бзылъфыгъэр къыблэкIыти: «Мэшэлахь, сыдэу тхьачэтыбэ пшIолIагъ», — ыIуагъ.\n«Зырыз пхъэнкIэгъу шъушIы»\nНысэм джэхашъуи ыпхъэнкIырэп, уни зэIихырэп, зегъэдахэшъ екIы. Ныом зэкIэ Iофыр ешIэ. ЛIыжъым иныо риIуагъ: «Нысэр къэкIожьы хъумэ пхъанкIэу уцу, сэ, зыгъэпсэф, ныу, — сIонышъ, пхъэнкIыпхъэр пIысхыщт, — хъурэм теплъын».\nЗэраIуагъэу ашIыгъ. Нысэр къакIоу зелъэгъум, ныом пхъанкIэу ригъэжьагъ. ЛIыжъыр кIэлъырыхьи, упшъыгъ, зэ зыгъэпсэфыба, ныу», — ыIуи пхьэнкIыпхъэр къыIихыгъ. Нысэм, «шъузэмыбэнэу зырыз пхъэнкIэгъу шъушIы, — къариIуи къаблэкIыгъ.\nЗы лIы горэм ошIэ-дэмышIэу лъэщэ дэмыщэхыжьы зишIыгъ. «Сыд къыохъулIагъ? Плъакъо фэщ къыхэхьэгъэн фае, арба?» аIуи къеупчIыгъэхэти, «Хьау, хэт зыIуагъэр? Неущ псым сыхэхьащтышъ, слъакъо фэщ къыхэхьакъомэ сэIошъ ары», — ыIуагъ лIым.\n«Нам вам я не знай»\nЧэщ горэм жьыбгъэшхо къепщи, Лениным исаугъэтэу еджапIэм дэтыр риутыгъ. А чэщым зипэсэкIогъу тефэгъэ адыгэ лIыжъыр милицием фытеуагъ. Дежурнэу «Нам» зылъэкъуацIэм трубкэр ештэшъ, «Нам слушает» — eIo. ПэсакIор губжыгъэу: «Нам вам сэ сшIэрэп, Лениныр ебэджыгъэшъ, къакIуи гъэуцужь», — ыIуи телефон трубкэр тыридзэжьыгъ.\n«Къамэм сыфае зыщыхъущтыр сэшIа сэ?»\nТизыкъуаджэ зыкIи къамэр зыгуихыщтыгъэп. Шъузым ыIуагъ: «Ашъыу, мыхъущтми нэмаз пшIы хъумэ зыгохыба мы къамэр?»\n«Мы нэмазым сызыщытес такъикъым къамэм сыфэенэу хъущтми сшIэрэп ныIа!» — ыIуи лIыр къэгубжыгъ.\n«О учъыезэ улIэщт»\nАдыгэ ныо горэм цыхьан джэнчыдзыр иунэ къихьагъ.\n«О учъыезэ улIэщт, нан», — къыриIуагъ. «Сычъыезэ сэрэлIи, гушIуапкIэ остын», — риIожьыгъ ныом.\n«Я алахь, непэ мэфэ пстэумэ анахь мыгъу»\nЛIэу тыгъуакIомэ ахъункIагъэм, «Я Алахь, непэ мэфэ пстэумэ анахь мыгъу, — ыIуагъэти, тыгъуакIом, — непэ зэкIэми ямэфэ мыгъоп», — ыIуагъ.\n«Чэщым зыгорэ жъугъотыным шъущэгугъа?»\nЧэщым тыгъуакIохэр унэ тхьамыкIэ горэм ихьэхи, лъыхъоу фежьагъэх. ЛIыр къэущи къариIуагъ: «Олахьэ, сэ мэфэ нэфэу мыщ зи изгъуатэрэп, шъо чэщым зыгорэ жъугъотынэу шъущэгугъа?»\n«ЫIупшIэ зэфищагъ, ынапшIэ дищэягъ»\nКIэлэжъым къыфэе пшъашъэр унэ дэгъум ис. Ежь зыфэе пшъашъэр унэжъ цIыкIум ис. УнитIур зэпэблагъэ. Ежь унитIумэ азыфагу ит. Зэтекъагъэу, пкъэу чIэсагъ пIонэу щыт. Ефэндри пшъэшъэ дахэм енэцIэу иунэ зыблырегъэхы. КIалэр къызелъэгъум къыгуахьи къыриIуагъ: «Сыд, хьам къылъфыгъ, узэтекъагъэу узыпэтыр?» «СшIэщтыр сшIэрэп, ефэндыр, сызыфаер сызыфэмые унэм ис, сызыфэмыер сызыфэе унэм ис», — ыIуагъ кIалэм. ЫIупшIэ зэфищагъ, ынапшIэ дищэягъ ефэндым.\n«Тхьэм нэужыпкъэкIэ зэрэчылэу яй»\nЛIэу мэзищ нахь къызищагъэр мыхъугъэм ишъуз сабый къыфэхъугъ. Гъунэгъухэр къакIуи къыфэгушIуагъэх. «Тхьэм нэужыпкъэкIэ зэрэчылэ ар якIал, арышъ, сэ ащ сиIоф хэлъэп, — ыIуагъ лIым.\nЛIы горэ хьакIапIэ кIуагъэ. Iанэр къагъэуцугъ. Пцэжъые гъэжъагъэ цIыкIу дэдэу къытыралъхьагъ. Пцэжъыер цIыкIу дэдэу, мэ тIэкIуи къыпихэу щытыгъ. «Шхэ тихьакIэ», — къыраIуагъ. ЛIым пцэжъыер къыштишъ, ытхьакIум рихьылIагъ. Зыгорэхэр риIуагъ. Бысымым ар гъэшIэгъоны щыхъугъ. «Сыд, тихьакIэ, мы пцэжъыем къыуиIорэр?» — ыIуи къеупчIыгъ. Ар осIопэн, сибысым, — ыIуагъ хьакIэм. — Сичан цIыкIоу сIэпызи псым хэфэгъагъэр плъэгъугъа? — сIуишъ сеупчIыгъэти, олахьэ бэу угъэшIэгъоным, ар хэты къышIэжьыра, сэ псым сыкъызыхахыгъэр илъэсым къехъугъ, къысиIуагъ, — ыIуагъ.\n«Джар пачъыхьэ хъущт»\nНахьыпэм жъы хъурэр агъэпскIыти, агъашхэти матэм рагъэтIысхьажьыщтыгъэ ыкIи матэр палъэщтыгъэ. Аущтэу ныо хъужьыгъэу матэм рагъэтIысхьажьыгъэ горэм зэхихыгъэ шъыхьарышхо горэм (къэлэшхо горэм) итхьаматэ лIыжъэу ныо зимыIэжьэу къэзымыщэжьырэм, ныоу лIыжъ зимыIэжьэу дэмыкIожьырэм тазыр ателъхьэгъэн фаеу ыIуагъэу. Арыти, «Джар пачъыхьэ хъун», — ыIуагъ ныом.\n«Я алахь пхырыгъэцIэцI, пхырыгъэцIэлъ, пхырымыцIэлъымэ сыгъалI»\nЗы пшъашъэ горэ ащэнэу шъузыщэхэр къакIуи, кум рагъэтIысхьи ращэжьагъ. Псыхъор зэпачын фаеу хъугъэ. Кур псым зыхахьэм кущэрыхъымэ загъазэмэ, псэу чъэрэм «шку-шку-шку» къаIо зэхъум, пшъашъэм къыIуагъ:\n«Ал, сыдэу сицокъэдыжьыгъэ макъэ фэд ар». Псыхъом зекIыхэм шъузыщэмэ ащыщ горэм ицокъэ зэкIадэ зэкIигъэчъишъ, пшъашъэм цуакъэри, масти, цокъэдыжь Iудани къыритыгъ. «Джэгум цокъэ зэкIэтхъыгъэр сщыгъэу сахэтына, моу сфызэкIэдэжь», — къыриIуагъ пшъашъэм. Пшъашъэм лъы IапIэ къыкIэмыкIыжьынэу хъугъэ. «Я Алахь, пхырыгъэцIэлъ, пхырымыцIэлъымэ сыгъалI», — еIошъ мэгъы. Ары шъхьай, мастэр пхырыцIэлъырэп. Кум къырагъэгъазишъ, пшъашъэр зыехэм афащэжьыгъ.\n«Ефэндым нахьи о нахь пшIэна?»\nИлI лIи, нанэ горэ изакъоу къэнагъ. Къуищымэ зырызэу ащэзэ аIыгъыщтыгъэ. Зэгорэм ыкъомэ ащыщым ыкIыб исэу ядэжь ыхьызэ, ефэндыр къаIукIагъэти, «А сикIал, а уакIыб исыр кIыбыкIэ зешъумыхьэу лIы ешъутыжь», — къыриIуагъ. КIалэм ефэндым зыфигъэгусагъ: «Сыда, ефэнд, тянэ ар сыдэущтэу епIошъура?»\n«Ефэндым нахьи о нахь ошIа? ыIуи, нанэр ыкъо ыкIыб етIыргугъ. — Ефэндым ыIорэр тэрэз», — ыIуагъ.\nПредыдущая «Ислъамыер» щытхъум изехьакIу\nСледущая Якъашъуи, яшъуаши узыIэпащэ


Препарат Иван-чай П: инструкция по применению, цена, описание.\nКипрей узколистный (Иван-чай): инструкция по применению, цена, описание.\nГербасприн: инструкция по применению, цена, описание.\nСелентин: инструкция по применению, цена, описание.\nТилайтфул Свет: инструкция по применению, цена, описание.\nСилицимаг: инструкция по применению, цена, описание.


ГъэIорышIакIэм техьагъэх — Адыгэ макъ\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным хэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум ипащэу Даниил Егоровым джырэблагъэ зэIукIэгъу дыриIагъ.\nАщ къызэрэщынэфагъэмкIэ, илъэсэу тызхэтым имэзи 10 пштэмэ, хэбзэIахьэу сомэ триллион 23-рэ Урысыем къыщыугъоигъэ хъугъэ. Ар блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, процент 37-кIэ нахьыб.\nХэбзэIахь къулыкъум ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсыр къызэрыкIоу зэрэщымытыгъэр къыдэплъытэу, ыпэрэ 2019-м ебгъэпшагъэми, процент 23-рэ хэхъуагъэу мэхъу. Мы илъэсым икIэухым нэс джыри сомэ триллиони 7 фэдиз къаугъоищтэу ары къызэриIуагъэр.\nСубсидиехэм ятын фэгъэхьыгъэ унашъоу Президентым къышIыгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэми Даниил Егоровыр къытегущыIагъ. Ащ фэгъэхьыгъэ программэр шэкIогъу мазэр ары затIупщыгъэр. Компаниехэм лэжьапкIэм итынкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары пшъэрылъ шъхьаIэу ащ иIэр. Компаниеу е унэе предпринимателэу 300 фэдизмэ субсидиекIэ IэпыIэгъу афэхъугъахэх, ахэм нэбгырэ миллионрэ мин 700-м ехъумэ Iоф ащашIэ. Аратыгъэр ахъщэкIэ къэплъытэмэ, пстэумкIи сомэ миллиард 22-рэ мэхъу.\nХэбзэIахьхэмкIэ органхэм ягъэкIэжьыни лъагъэкIуатэ. ХэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум иинтернет нэкIубгъо зэритымкIэ, ФНС-м ичIыпIэ органэу Ингушетием, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим, Бурятием, Якутием, Темыр Осетием — Аланием, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм ыкIи Новгородскэ хэкум ащыIэхэр лъэоенитIу зиIэ гъэIорышIакIэм техьагъэх. ХэбзэIахьхэмкIэ инспекциеу мыхэм Iоф ащызышIэхэрэр ФНС-м игъэIорышIапIэхэм япхыгъэ хъугъэх. Ахэм ачIыпIэкIэ цIыфхэм къэралыгъо фэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ офисхэр къэнэжьыщтых.\nСубъектхэм ащыпсэухэрэм къатырэ тхьаусыхэ тхылъхэм хэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум имежрегиональнэ инспекциеу федеральнэ шъолъырхэм ащыIэхэр ары джы ахэплъэщтхэр. ХэбзэIахьхэм алъэныкъокIэ зэнэкъокъу, дэон зыхэлъ Iофхэм язэхэфын, ягъэIорышIэн ахэр фэгъэзэгъэщтых.\nПредыдущая Апэрэ медицинэ IэпыIэгъур\nСледущая Наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэфедэхэрэм пэуцужьыгъэныр


КъумпIыл Мурат зэхэсыгъор зэрищагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 11.03.2020 11.03.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nIофтхьабзэм ипэублэ республикэм и ЛIышъхьэ Адыгеим и Правительствэ кадрэхэмкIэ зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм къатегущыIагъ. ГущыIэм пае, Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэу щытыгъэ Къуанэ Анзаур Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ и УказкIэ Адыгеим мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ IэнатIэ Iухьагъ. Республикэм экономикэмкIэ иминистрэ игуадзэу щытыгъэ Геннадий Митрофановыр Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ хъугъэ.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиным бюджетыр зэрагъэцакIэрэм фэгъэхьыгъэу зэхэсыгъом доклад къыщишIыгъ. Илъэсым пыкIыгъэ мэзитIум республикэ бюджетым хахъоу сомэ миллиардрэ миллион 275-рэ къызэрихьагъэр ащ къыIуагъ.\nДжащ фэдэу лъэпкъ проектхэр Адыгеим зэрэщыпхыращыхэрэми зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. Лъэпкъ проектхэмкIэ контрактациеу къыхагъэкIыгъэр зэрэхъурэр процент 62-рэ.\nАдыгэ Республикэм ивице-премьерэу Наталья Широковар социальнэ лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет къытегущыIагъ. Бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ялэжьапкIэ Урысыем и Президент ижъоныгъокIэ указ щыгъэнэфагъэм диштэныр республикэм икъалэхэмрэ ирайонхэмрэ япащэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе Iофыгъо шъхьаIэхэм зэу зэращыщыр зэхэсыгъом щыхагъэунэфыкIыгъ.\nСоциальнэ Iофтхьабзэхэр зезыхьэрэ мыкоммерческэ организациехэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэми шъхьафэу игугъу къашIыгъ. Мыгъэ ахэм фэдитIукIэ нахьыбэу грант IэпыIэгъу арагъэгъотыщт, пстэумкIи сомэ миллиони 10 ар хъущт. Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу афагъэцэкIэнхэм пае ведомствэхэр нахь чанэу общественникхэм адэлэжьэнхэ фае.\nАдыгэ Республикэм ивице- премьерэу Сапый Вячеслав идоклад инфраструктурэм изегъэушъомбгъун епхыгъэ Iофыгъохэр къыщиIэтыгъэх. Къалэм щыIэкIэ-псэукIэ Iэрыфэгъу иIэным, чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным атегъэпсыхьэгъэ программэхэмкIэ гъогу картэхэм ягъэцэкIэн мэхьанэшхо зэриIэм анаIэ ащ тыраригъэдзагъ.\nЛъэпкъ проектхэр экономикэм зэрэщагъэцакIэрэми зэхэсыгъом анаIэ щытырагъэтыгъ. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы лъэныкъомкIэ бизнесменхэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр гъэлъэшыгъэн фае.\n«Лъэпкъ проектхэр экономикэм щыпхырыщыгъэнхэм пае пшъэрылъхэм язэшIохын бизнесменхэри нахь чанэу къыхэгъэлэжьэгъэнхэ фае. НепэкIэ муниципалитетхэм мы Iофыр дэгъоу ащызэпыфэрэп. Предпринимательхэм нахь шъхьэихыгъэу адэгущыIэгъэн фае. Бизнесым зегъэушъомбгъугъэнымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зетэхьэх, къэралыгъо IэпыIэгъу язытырэ программэхэр тэгъэцакIэх. Ау предпринимательхэр ары производствакIэхэр къызэIузыхыхэрэр, чIыпIакIэхэр зэхэзыщэхэрэр, лъэпкъ проектхэмкIэ ахэр ары анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр нэмыкI Iофыгъохэми ахэплъагъэх. ГущыIэм пае, Адыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэ Iудзыгъэхэм медицинэ IэпыIэгъу дэгъу ащягъэгъотыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ. Фельдшер-мамыку пунктыкIэхэр гъэпсыгъэнхэ, икъоу Iэзэгъу уцхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэ, цIыфхэр диспансеризацие икъоу шIыгъэнхэ зэрэфаем зэхэсыгъом игугъу щашIыгъ.\nДжащ фэдэу зэхэсыгъом машIом цIыфхэмрэ псэупIэхэмрэ щыухъумэгъэнхэм; Адыгеим икъалэхэмрэ ирайонхэмрэ цифрэ экономикэр ащыгъэфедэгъэным; гъогу напцэхэм фэIо-фэшIэ зэфэшъхьафхэр ащыгъэцэкIэгъэнхэм, псэупIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэм, коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм яIущын япхыгъэ Iофыгъохэми анэсыгъэх. ЗытегущыIэгъэ IофыгъохэмкIэ министерствэхэмрэ муниципалитетхэмрэ япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афашIыгъэх.\nПредыдущая Адыгеим экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ агъэнэфагъ\nСледущая Шъолъыр гъогухэм ягъэцэкIэжьын лъагъэкIуатэ