Апэрэ дунэе зэошхор аухынкIэ зы такъикъ нахь къэмынагъэу сыхьатыр 10.59-м нэмыц пулеметым аужырэ щэхэр рагъэкIыгъагъэх. ГъэшIэгъонэу хъугъагъэр — Соединеннэ Штатэу Америкэм икъулыкъушIэу Генри Николас Гюнтер а щэхэмкIэ аукIыгъагъ. Ар илъэпкъкIэ нэмыцыгъ, ятэ-янэхэр Германием икIыжьыхи, Америкэм кIожьыгъагъэх.\nШэкIогъум и 11-м 1918-рэ илъэсым, сыхьатыр 11.00-м Компьескэ мэзэу Францием итым апэрэ дунэе зэошхор зэраухыгъэм пае актым щыкIэтхэжьыгъагъэх ыкIи салют щашIи, топыщи 101-кIэ щыогъагъэх. ЗэкIэмкIи зэошхоу рекIокIыгъэм къулыкъушIэхэми е цIыф къызэрыкIохэми нэбгырэ миллион 21,5-рэ хэкIодэгъагъ.\nЗаор къызэрыкIыгъагъэр шъугу къэзгъэкIыжьын: Сербием щыщэу, гимназистэу Гаврила Принцип 1914-рэ илъэсым мэкъуогъум и 28-м Австро-Венгрием ипачъыхьэу эргерцогэу Франц Фердинанд кIэрахъокIэ еуи ыукIыгъагъ. Эргерцогым имызакъоу ащ ишъхьэгъусэу Софья диукIыгъагъ.\nГаврила Принцип националистыгъ, ныбжьыкIэ зэхэщагъэу «Молодая Босния» зыфиIорэм хэтыгъ. Жъалымыгъэу зэрихьагъэм пае иIоф хьыкумым зызэхефым, илъэс 20 каторгэу тыралъхьэгъагъ (укI тыралъхьэгъагъэп ыныбжь икъугъэпти). Арэу щытми, 1918-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 28-м хьапсым дэсэу жъэгъэузым илIыкIыгъагъ.\nЭргерцогыр зараукIыгъэр Австро-Венгрием ушъхьагъу ешIышъ, 1914-рэ илъэсым шышъхьэIум и 10-м Сербием зао решIылIэ. Урысыер, зэзэгъыныгъэу Сербием дыриIагъэм елъытыгъэу «къошхэм» агоуцошъ, дзэм изэхэщэн регъажьэ. Ащ ыпкъ къыкIыкIэ Германием шышъхьэIум и 3-м Урысыем, нэужым шышъхьэIум и 4-м Францием зао къарешIылIэ. Зым ыуж зыр итэу дунэе заом хэщагъэхэ мэхъух Англиер, Япониер, Тыркуер, Италиер ыкIи ахэм анэмыкI къэралыгъохэри.\nДунэе зэошхоу къежьагъэм ежь-ежьырэу хэлажьэхэмэ ашIоигъоу Урысыем исыгъэ цIыф лъэпкъыбэмэ зыкъагъэлъэгъуагъ. Ахэм ащыщыгъэх Кавказым исыгъэхэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. А лъэхъаным Урысыем хабзэу илъыгъэмкIэ Кавказым щыпсэущтыгъэхэ цIыф лъэпкъхэр дзэм ащэщтыгъэхэп. Ау ащ емылъытыгъэу, Кавказ военнэ округым дзэу итыгъэмэ яглавнокомандующэу генерал-адъютантэу графэу Илларион Воронцов-Дашковыр Урысыем ивоеннэ министрэ лъэIу тхылъ фитхыгъагъ. Ащ къыщиIощтыгъ: «Кавказым ис цIыф лъэпкъыбэр къежьэгъэ дунэе заом хэлэжьэнхэу зэрэфаер къыдэплъытэзэ, Урысыем ипачъыхьэ Iизын къыIых, ахэр хэтхэу дзэ зэхытигъэщэнэу».\nПачъыхьэм бэрэ зэримыгъажэхэу 1914-рэ илъэсым шышъхьэIум и 23-м унашъо къыдигъэкIыгъагъ Кавказскэ туземнэ шы дивизие зэхащэн фитхэу.\nДжы зигугъу къэсшIы сшIоигъор Апэрэ дунэе заом сикъуаджэу Бжыхьэкъоежъым щыщхэу ыкIи нэмыкI адыгэ шыухэу хэлэжьагъэхэр ары. АщкIэ IэубытыпIэ сшIыгъэх Къандур Руслъан СултIан ыкъом итхылъэу «Черкесский конный полк в Великой войне 1914 — 1916 гг.» (Майкоп, АРИГИ, 2016 г.), Вершигора А. Д. ытхыгъэу «Черкесский полк в Первую мировую войну» (Литературная Адыгея, N 1, 2. Майкоп. 1998 г.), кубанскэ историкэу, краеведэу Бердарий Виталий Петр ыкъом истатьяу гъэзетым къыхиутыгъагъэу «Давлет-Мирза Бжегаков — герой Кубани», хъарзынэщымэ къачIэзгъотагъэхэ документхэу ыкIи тинэжъ-Iужъмэ къаIотэжьыгъэхэ гукъэкIыжьхэр.\nДивизиер зэхащэнэу зэрэрагъэжьэгъагъэр — апэрэмкIэ, Iэшъхьэтетэу фашIыгъагъ Урысыем ипачъыхьэ ышнахьыкIэу, пщы пащэу, генерал-майорэу Романов Михаил Александр ыкъор. Арэущтэу зэхъум, дивизием къулыкъур щахьмэ ашIоигъоу къыкIэлъэIугъагъэх офицерыбэ, урыс лIэкъолIэшмэ ащыщхэу.\nДивизием хэхьанхэу 1914-рэ илъэсым шышъхьэIум и 23-м агъэнэфэгъагъэх черкес, къэбэртэе, дагъыстан, ингуш ыкIи татар полкхэр. Черкес шы полкым пащэу фашIыгъагъ пщэу, подполковникэу Чавчавадзе Александр Захар ыкъор. ШышъхьэIу мазэм къыщегъэжьагъэу Кавказым ишыу дивизие ежь-ежьырэу хэхьанхэшъ, заом кIонхэу фэягъэхэм лъэIу тхылъхэр атхыхэу рагъэжьэгъагъ ыкIи дзэм хэхьанэу фэягъэхэр бэдэдэ хъущтыгъэ. ШышъхьэIу мазэм щегъэжьа-гъэу чъэпыогъум нэсэу дивизиер щызэхащэ къалэу Ермэлхьаблэ пэмычыжьэу псыхъоу Уарп инэпкъ щашIыгъэ дзэуцупIэм. Черкес шыу полкым иятIонэрэ сотня 1914-рэ илъэсым Iоныгъом и 12-м пащэу фашIыгъагъ адыгэлIэу штабс-ротмистрэу Хъанджэрые Шыхьам ыкъо Къылыщ СултIан.\nДжырэ Тэхъутэмыкъое районым щыщыгъэхэу апэрэ шыудзэм хэхьэгъагъэхэр шъугу къэзгъэкIыжьхэ сшIоигъу.\nКъуаджэу ТэхъутэмыкъуаекIэ: (аныбжьхэр скобкэмэ адэтхэ пчъагъэхэмкIэ къэтыгъэх): урядникэу Дыды Сахьид (38), Абрэ Махьмуд (22), Натхъо Ахьмэд (25), Ацумыжъ Джэхьфар (25), ЖэнэлI Къамболэт Пиетаевич (20), Темзэкъо Хьанашхъу (22), Едыдж Чэхъу (22).\nКъуаджэу КозэткIэ: Мэхъош Ерэджыб (27), Мэз Теуцожь (25), Беков ЩутI (32), Хъуадэ Шъалихь (29).\nКъуаджэу БжыхьэкъоежъымкIэ: Бжыхьэкъо Алджэрый Къамболэт ыкъор (25).\nКъуаджэу БжыхьэкъоякIэмкIэ: юнкерэу ЛIыхъужъэкъо Билъэустэн (37), урядникэу КIэрмыт Сэфэрбый (38), СултIан Аслъанчэрый (25), КIэрмыт ГъучIыпс ЦIыкIужъыкъор (24), Хъуажъ Къадыр (21), Бэхь Бирам (20), Бэслъынэй Чэлэмэт (22).\nКъуаджэу ПэнэхэскIэ: Хьатх Хьаджымос (28), Нэпсэу Осмэн (24), Къадыркъо Исхьакъ (27), Мэгъурэкъо Шапсыгъ (23), БжьэшIо Сахьид (28), Баджэ Пщымаф (25), Хьагъур Мос Бислъан ыкъор (23), Ацумыжъ Махьмуд (27), Мэгъурэкъо Мэджыд Джамболэт ыкъор (25).\nКъуаджэу ХьащтыкукIэ: Къоджэшъэо Сахьид (28), Шъхьэлэхъо Ибрахьим (25), Къоджэшъэо Ахьмэд (26), ШъошIэкъо Хьаджымос (27), ХьакIако ШъэокIас (27).\nКъуаджэу АфыпсыпэкIэ: Цухъо Мыхьамэт (25), Лъэпшъыкъо Исмахьил Исхьакъ ыкъор (26). Къуаджэу ПсэйтыкукIэ: Жанэ Хьасан (28), Ацумыжъ Исхьакъ (20).\nЧылэу зыщыщхэр сымыгъотыгъэу заом джыри хэлэжьагъэх: ДзэлI Юсыф Ахмет ыкъор, ЖэнэлI Теуцожь Тыу ыкъор, ЖэнэлI Ерэджыб ЛIымафэ ыкъор, Нэгъуцу Исмахьил Ахмет ыкъор, Хьатит ГъучIыпс ЦIыкIушъэ ыкъор, Тыркуао Сахьид ПIатI ыкъор, Хъоткъо Къадыр Ерэджыбэ ыкъор, нэмыкIхэри.\nДивизием ипэщэ ординарцэу фашIыгъагъэхэм ахэтыгъэх къуаджэу Бжыхьэкъоежъым щыщэу Бжыхьэкъо Алджэрыерэ БжыхьэкъоякIэм щыщэу СултIан Аслъанчэрыерэ.\nПредыдущая Шъхьащэ афашIы\nСледущая ЛIыхъужъныгъэр зыщыбэм текIоныгъэр къыщыдахы


Усэхэр — Расул ГАМЗАТОВ | Адыгэ Макъ\nУсэхэр — Расул ГАМЗАТОВ\nГукъауи гухэкIи икъоу зэхапшIэу,\nГуIэным ухэтэу зи умгъэмысэ.\nШхъугъэ, шъэогъур узэхимышIэу,\nАу зэхэмыфэу умышIы мысэ.\nПшIэнэп шъэогъур ежь гуIэгъэнкIи\nУгу ымышIахэу хигъэкIыгъэнкIи.\nЛажьэу иIагъэм къыуегъэшIужьы,\nОри блэкIыгъэм игугъу умышIыжьы.\nМафэхэр мафэм къыкIэлъэкIожьы,\nЖъыгъоу къэсыгъэм тегъэгуIэжьы.\nГъашIэм шъэогъухэр щычIэтэнэжьы\nБгъотынкIэ къины ахэр мэхъужьы.\nШэу узытесым, лъакъор уIагъэу,\nБэрэ къыхэкIы ар лъэпэуагъэу.\nШым ар илажьэп, гъэмысэ гъогур\nУиш зэблэпхъунэу удэмыгуIэу.\nСкъошхэр, сэгуIэ, сыкъышъолъэIу,\nШIоу шъугу илъым ер терэмыкIу.\nМакIэ къэнагъэр ныбджэгъу кIасэу\nТыкъабгынэжьы ахэмэ пасэу.\nЕкIэ мэхагъэр цIыфым фэслъэгъоу,\nБэрэ сэ хъугъэ хэмылъыр слъэгъоу.\nГъашIэм хэзыгъэу щыIэри макIэп,\nСэри чIэнагъэу сиIэр слъытагъэп.\nАщ ыужыIо, макIэп згъэхъагъэр,\nСигъогу къинхэр бгым фэгъэзагъэу.\nСыкIэгъожьыгъэу сыгуи сеIэжьэу\nШъэогъу шъыпкъи зи симыIэжьэу.\nНепэ сыфай сэ зэкIэ слъэгъунхэу,\nА сызыгъашIоу сызыхэтыгъэхэр.\nГукъаоу сиIэр сымыгъэгъугъэу,\nЕжьми аIуагъэр зэбламыхъугъэу.\nПкIыхь гузэжъогъур ренэу гопэгъу.\nХьадэ сыхъугъэу пкIыхькIэ сэлъэгъу.\nДэгъыстан кIэим тыгъэм сыщижъэу,\nСыдэлъ пцэшIуащэм сыбгъэ пхырижъэу.\nМачъэ, мэжъоты псыхъор мыIасэу.\nСащыгъупшагъэу зи къыспымылъэу,\nЗысыушхугъ джы, чIыгужъ гупсэм\nЩыщ сыхъужьыным ыпэ сыщылъэу.\nСэлIэ, спсэ хэкIы, ау зи гумэкIынэу\nСиIэп къэкIонышъ, сигъэежьынэу.\nБгыпэм ышыгу бгъэжъхэр щэджэгух\nЧыжьэкIэ бланэхэр кIэим щэщэIух.\nСигъэежьынэу сашъхьагъ итынэу\nЗи къысфэкIуагъэп сашIоныбжьыкIэу.\nСыкъэзылъфыгъи, шъэогъуи, кIаси,\nЗи къысшъхьарытэп гъын ылъэкIынэу.\nДжаущтэу сыщылъ, амал симыIэу\nДжы зэхэсэхы мычыжьэу къэIоу,\nНэбгыритIу къэкIо зэдэгущыIэхэзэ\nДэгъыстан кIэим тыгъэм сижъагъэу\nСэ спсэ щыхэкIы, ежьхэр егъапэх\nХьэсанэ горэм итхьагъэпцIыгъэ,\nАлый мыхъунэу зэхишIыхьагъэм.\nЕрагъэу къэIуми синыдэлъфыбзэ,\nСыкъегъэхъужьы ащ кIуачIэу иIэм.\nДжы къызгурэIо Iэзэгъоу сиIэр\nТхьэлъэIоп, Iазэп — синыдэлъфыбз.\nЗыгорэм ыбзэ иуз регъэхъужьы,\nАу сэ орэдыр ащ къырысIощтэп,\nСыбзэ кIодынэу неущ орэхъужьи,\nНепэ сылIагъэми сыгу къеощтэп.\nСэ ныдэлъфыбзэм сыгу фэсэухы.\nАри тхьамыкIэу зыIорэр макIэп.\nАр Ассамблеим щызэхэмыхми,\nСпсэ щыщ хъугъэу, сэркIэ лъапIэ.\nМахьмуд иусэ къыбгурыIонэу,\nОри хымабзэм илъэу уеджэнэу?\nСэри сизакъоу а ныдэлъфыбзэм,\nСэ шIу сэлъэгъу дунаир, гъашIэр,\nКъогъупэ пстэуми джы сащыгъуаз.\nХабзэ зышIыгъэм синыдэлъфыбзэ,\nСэ сыфэразэу шъхьащэ фэсэшIы.\nХэгъэгоу сиIэм гуапэу сеплъыжьы,\nБалтикэ щежьэу Сахалин нэсыжьэу.\nАщ пае тыди спсэ щызгъэтIылъми,\nХэпIэжъы кIасэм сыкъарэхьыжь!\nТикъоджэ цыпэ бэны гъэчъыгъэм\nЩыкIэлъырытхэу агу къэрэкIыжь,\nГъэмзат ыкъоу Цада къыщыхъугъэм,\nИныдэлъфыбзэкIэ игугъу арэшIыжь.\nЗагъорэ къысщэхъу джа тизэолIыхэу,\nЛъыгъэчъэ заом къимыкIыжьыгъэхэр,\nФэхыгъэу чIыгум рамытыжьыгъэхэу,\nКъэрэу фыжьхэу огум екIужьыгъэхэу.\nАщ щегъэжьагъэу джы къынэсыгъэу\nМакъэ къагъэIузэ ахэр мэбыбых.\nАра шъуIуа бэрэ тыгухэр мызагъэу\nАхэм гухэкIэу тызыкIалъыплъэрэр?\nЧэпэ зэхаом бзыухэр нэсыгъэхэу,\nСэлъэгъух пщэсым щызэрэIыгъхэу,\nМэбыбых ахэр, сатыр-сатырхэу\nЗэгорэм чIыгум зэрэтетыгъэхэу.\nЯгъогу кIыхьэ тетхэу мэкIыих,\nЗыгорэмэ ацIэхэр къыщыхаIукIы.\nАра шъуIуа къэрэумэ амакъэ чанхэр\nАвары лъэпкъым ыбзэ зыкIыфэдэр?\nМэбыбых пшъыгъэхэу ахэр зэхэтхэу —\nСэлъэгъу сатырэу тIэкIу зэпычыгъэу —\nДжар сэ къысщэхъу къысфагъэнагъэу.\nКъэсыщт а уахътэр, къэрэу Iэхъогъум\nЗыдэсIэтыщт сэри пщэсым сыхэтэу,\nБзыумэ афэдэу огум сыкъеджыхэу\nКъэзгъэнэгъэ пстэуми сызэхахынэу.\nУнагъом исмэ ренэу салъытагъ.\nЗащызгъэхъунэу ахэм чъэпхъыгъэу\nО пIогъэ лъэпкъи зи сымышIагъ.\nИлъэсхэр кIуагъэ, сыбгъэ Iэтыгъэу\nЗыми ыпашъхьэ сымгъэцIыкIугъэу,\nАу джы мырары сишхэу блэкIыгъэм\nНепэ уапашъхьэ сит сыкъэкIуагъэу.\nТIуми тизакъоу джы унэм тис,\nСыгу иузыхэр сымыушъэфхэу\nО пIэгушъуитIу аблэсымыхэу\nШъхьэу фыжьы хъугъэр щысэгъэмысэ.\nСыгу хэкIы, тян, сегъэгумэкIы,\nМыIо-мышIагъэм гъэр сыфэхъугъ.\nСынаIэ птетэу сыпфэгумэкIэу\nОзгъэлъэгъугъэр сэрыкIэ макIэ.\nСэ сыкъечъэкIы джэгу сыхэмыкIэу.\nДжы зэхэсэхы гум къысиIокIэу:\n«Сыда къэхъугъэр, уянэ пщэгъупша?»\nОри сыбгъашIоу, сыгу хэмыгъэкIэу\nГумэкIым хэтэу укъысIоплъыхьэшъ,\nЗи къысэмыIоу макIэу охьапщэшъ,\nШъэфэу унэпсхэр кIэолъэкIыкIых.\nЖъуагъор ошъогум къыщэжъыужьы,\nЛъагъор ыгъэтхъэу игъогу техьажьы.\nО пIэгушъуитIу уишъао ышъхьэ\nФыжьы хъужьыгъэу джы щегъэшIожьы.\nКъаIолъ, тыда уздежьагъэр\nТыдрэ нэпкъ зыфэбгъэзагъэр,\nСэ сигъашIэу къухьэ хъугъэр,\nГугъэм хэтэу хым техьагъэр?\nМыжъосыным сэ сытетэу,\nСэ сигъашIэ сыфимытэу\nНэпкъым уекIу ушъхьафитэу.\nТазыфагу хым зэлъиштагъэу,\nСыгу гумэкIым зэлъиштагъэу,\nО пщэс Iужъум ухэкIуадэ.\nПшъыгъэу тыгъэр хым ехыжьы,\nЧэщы блыпкъым чIэкIодэжьы.\nКъушъхьэ дысэу сызытетым,\nКъошъожъ цIыкIу сэлъэгъу Iутэу —\nПсыхъор къуаджэм къыблэчъыгъ,\nА къуашъом сисэу сыкъэсыгъ.\nХышхом тетэу къухьэр есы —\nЗэкIэнагъэу гъашIэр щэпсы!\nХым исыджы зыкъеIэты,\nАр къухьэм ыпэ зэIеуты.\nКъаIолъ, тыда уздежьагъэр?\nХэт инэпкъы фэбгъэзагъа\nДэгъыстан усакIор пкIыгъоу?\nМы дунаир — къухьэ, къухьэ,\nКъэмыуцоу хым зэрехьэ…\nНэкъокъогъу егъашIэми уиIагъэп\nГын шIуцIэу чэщыр шIу сэлъэгъу,\nСятэ ихэпIэжъэу — Цада дэтыри.\nБзылъфыгъэхэр зэкIэ шIу сэлъэгъу\nУезгъэпшэнэу зи ащ ахэмытэу.\nКъушъхьэ шыгур синэплъэгъу итэу,\nЧIыгуи огуи ягъунапкъэ дэтым\nЩызгощыгъэх бзылъфыгъэхэр зэкIэ\nОрырэ адрэ пстэухэмрэ зэкIэми.\nСикIас сэ, шъофым ыбгъэ зэгохыгъэ\nСыщычъэныр мэшIоку зэкIэнагъэу,\nШIу сэлъэгъу бзылъфыгъэхэр зэкIэ,\nНэкъокъогъу пфэхъун ащ къахэмыкIэу.\nПсыхъо нэпкъы зандэмэ садэтэу,\nЕ къушъхьэ шыгу цагэмэ сатетэу\nСэ згощыгъэх бзылъфыгъэхэр зэкIэ\nОрырэ адрэхэмрэ зэкIэ.\n«КъыIух псынкIэу, сыпсэ фэд,\nСыкъэкIуагъэу пчъэм сыIут!»\n«Сыд гумэкIым чэщ мэзахэм,\n«Тхьэ пфэсэIо: сишIулъэгъу\n«Къыоджагъэп зи, шэсыжь —\nНэмыкI пчъэIуи къэгъотыжь!»\nЗыфэдизыр пшIэнэу сыфэягъ:\nКъаIо узыфаер сэ пфэсшIэнэу\nПчъэр сэщ пае къыIупхынэу?»\n«ЛIыгъэ пхэлъэу укъэсыгъ,\nДжы пыуты зымышIыжь!\nГухэлъищ сэ зыдэсIыгъ, —\nАхэр уиамалэу сымыгугъ?\nСигухэлъмэ уафырикъумэ —\nПчъэр Iухыгъэу зыщыгъэхъу.\nОшъо шыгум паIор кIаоу\nКъушъхьэ шыгумэ уахэкIыщт…»\n«КъаIо псынкIэу сыздэчъэщтыр\nШым ыIупэ зыдэзгъэзэщтыр?»\n«Осым фэдэу тхьэркъо фыжьыр\nНабгъоу пщэс шIуцIэм нэсрэм ис.\nМазэр огум къызэрехьэу,\nБаджэр макIо ащ ешэнэу.\nДжащ ышъо дахэ техыгъахэу,\nНэф къэмышъзэ къысфэгъэс!»\nКъокIыпIэр дэнэшъо плъыжьэу\nЗэкIэнагъэу, шыр къэчъэжьы\nБаджэм ышъоу плIэIум илъыр,\nТыгъэм машIоу пэжъыужьы.\n«Пчъэр къыIух, шхъухьэ цIыкIу,\nПIуагъэр игъом згъэцэкIагъэ!»\nГухэлъищ шIэгъэны фаер».\nДжыри ащ къыреIо кIалэм:\n«ПсынкIэу шэси гъогу техьажь,\nБжыбым из налмэс-налкъутэ\nХым ычIэгъы къысфычIэх!..»\nНалмэс-налкъутэр Iэгум изэу,\nПчъэIум кIалэр къэсыжьыгъ:\n«Пчъэр къыIух джы, сыпсэм фэд,\n«ЗигъаI щэIагъэ, къушъхьэчIэс,\nИгъо къэсмэ зэкIэ пшIэн.\nIуагъэу тиIэр дышъэм пеIэ\nАу ащ щыщэу зы къэнагъ!»\n«КъаIо джыри сыздэкIощтыр,\nСшIэны фаеу къысфэнагъэр?»\n«Пчъэр Iухыгъэу пшъэшъэ унэм\nУкъихьаным фэшIы зы къэнагъ.\nУяти уяни пщыгъупшагъэу\nСэщ нэмыкIи умылъэгъоу\nУпсэунэу тхьэ къэпIощт.\nДжащыгъум IаплI къыосщэкIыщт.\nКъаIо пшIэщтыр, къушъхьэ кIал,\nСыгу урехьы, зымгъэгужъу.\nКъамэр икъэмалъэ зэрекIужьэу\nСIэгушъуитIу уарылъэу усIыгъын.\nКъаIо уищыIакIэ зэблэпхъунэу…\nСыд къэхъугъэр, бгъэшхъо цIыкIу,\nЗи умыIоу узкIыщытыр?..»\nШыур гъогум техьажьыгъ.


Андырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл. | Материал по теме: | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 19.02.2015 - 21:35 - Гишева Нагмет Нурбиевна\nАндырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл. 13.18 КБ\nАндырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл.\nЦ1ыфыр дунаим къызтехъуагъэм щегъэжьагъэу, апэрэ лъэубэкъухэр зэридзыгъэм тетэу, хэтк1и язэфэдэу, фитныгъэшхохэр къы1эк1ахьэх. Ныбжьым хахъоу, гъаш1эр ыпэк1э лъык1уатэ къэс, лъэгъо гъэнэфагъэхэр зыфегъэуцу ык1и ахэм язэш1охын фэк1о. Ау щы1эныгъэр гъэш1эгъонэу гъэпсыгъэ: загъорэ тэ зэрэтымы1уахэу тапэк1э къиныгъо зэфэшъхьафхэр, ушэтып1э зэмыл1эужыгъохэр къиуцоу мъэхъу. Ахэм таущтэу уапхырык1ыщт, сыдэущтэу акъылрэ къулайныгъэрэ къафэбгъотыщт, такъикъ къиным иамал тэрэзэу къызфэбгъэфедэщт?\nДжащ фэдэ ч1ып1э къин ифэгъагъ ныбжьык1э дэдэу Андырхъое Хъусен ихэгъэгу къыухъумэ пэтзэ Зы нэгъэуп1эп1эгъу ны1эп уахътэу къыфанэщтыгъэр, - е зитын, е фэхын. Илъэс т1ок1ырэ зырэ нахь зымыныбжь к1элэц1ык1ур хэгъэгу зэошхом зэрэхэлажьэрэр имыкъоу, ащ л1ыхъужъыныгъэшхо щызэрихьан ылъэк1ыгъ. Ежьыри фэхыгъэ нахь мыш1эми, къэзыуцухьагъэ нэмыцмэ яфэшъуашэр аригъэгъотыгъ, ч1ып1э къинэу зэрыфагъэм изэш1охын амалэу фэхъугъэм ц1эры1о ыш1ыгъ.\nАщ ыуж илъэс пчъагъэ тек1ыгъ нахь мыш1эми, щы1эныгъэр икъоу зэтеуцуагъэу, мамырныгъэр ташъхьагъэу тэпсэуми, л1ыхъужъым ыц1э тарихъым пытэу щыпхырыщыгъэу щыт. Ушэтып1э лъэшым к1эухэу фэхъугъэр, зэманыр зэхъок1эу. Илъэсхэр зэблэк1ы къэсми, ныбжьык1эу къытк1эхъухьэрэмэ щысэтехып1эу афагъэуцущт, л1ыхъужъым ищытхъу ц1ыфхэр псэуфэ ягуапэу зыда1ыгъыщт.\n«Л1ыхъужъыр народым дыщы1» зыфи1орэ гущы1эхэр пэш1орыгъэшъэу къеушыхьаты мы мафэхэм, гъэтхапэм ит1ум, Андырхъое Хъусен къызыхъугъэ мафэм щегъэжьагъэу илъэс т1ок1ипл1ырэ пш1ырэ зэрэтек1ыгъэм фэш1 ш1эжь пчыхьэзэхахьэу зэхащэгъагъэр. Ащ къек1ол1агъэх и1ахьыл гупсэхэр, чылэдэсхэр ык1и Республикэм и1эшъхьэтет гуадзэхэр. Ыц1э инэу ща1этыгъ, ш1эжьым нэпсхэр къыгъэк1уагъ, джыри зэ Хъусенэ\nЛ1ыгъэу зэрихьагъэм фэбэ-фабэу агу къагъэк1ыжьыгъ, Л1ыхъужъым исаугъэтэу Андырхъуаем имузей ыпашъхьэ итым къэгъэгъэ 1эрамхэр тыралъхьагъ ык1и Мамхыгъэ гурыт еджап1эм ич1эхьап1э дэжь иш1эжь пхъэмбгъу къыфыщызэ1уахыгъ.\nЦ1ыф къызэрык1оу Андырхъое Хъусен дунаим къытехъуагъэми, щы1эныгъэ гъогоу къык1угъэм ушэтып1эу фэхъугъэм к1эух лъэуж дахэк1э ыц1э къытхигъэнагъ. Хъусенэ орэд фаусыгъ, музей фагъэуцугъ, исаугъэт мыжъо сыным хаш1ык1ыгъ, л1ыхъужъ ц1эры1ом ижъуагъо ренэу лъэпкъым къыхэнэфык1эу къэнагъ.\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ зэхахь\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэм исценарий...\nвнеклассное мероприятие " Бзэм имафэ фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахь"\nДунаим анахь ч1ып1э дахэу и1эм адыгэхэр ижъык1э къыщегъэжьагъэу щэпсэух. Адыгэхэр непэ зымыш1эрэ ц1ыф дунаим тетэп п1оми ухэукъонэп. Зи1офхэр мамырэу зезыхьэрэу, зикъэбархэр чыжьэу зы1этын зылъэ...\nВнеклассное мероприятие "Адыгеим фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахь"\nШъуимафэш1ух ныбджэгъу лъап1эхэр. Тиадыгэ республикэ илъэс 27-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахьэр къызэ1утэхы...


Мыхьамэт ипчыхьэзэхахь | Адыгэ Макъ\nКавказ шъолъырым, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ IэкIыб къэралыгъохэм яорэдыIо цIэрыIоу, Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Дзыбэ Мыхьамэт къызыхъугъэ мафэм тефэу республикэм и Къэралыгъо филармоние шэкIогъум и 12-м концерт къыщитыгъ.\nУрысыбзэкIи, адыгабзэкIи орэдхэр зэхахьэм щыжъынчыгъэх. Ансамблэу «Абрекхэр», фэшъхьафхэри къыдэшъуагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ Адыгеим и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу ТхьакIущынэ Аслъан артистэу М. Дзыбэм къыфэгушIуагъ. Лъэпкъ искусствэм хэхъоныгъэ ышIыным иIахьышIу зэрэхишIыхьэрэм фэшI лъэшэу зэрэфэразэр хигъэунэфыкIыгъ.\nКонцертым кIуагъэхэм, гущыIэ фабэхэр фэзыгъэIугъэхэм, пчыхьэзэхахьэр зэхищэнымкIэ IэпыIэгъу къыфэхъугъэхэм Дзыбэ Мыхьамэт «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.\nМыхьамэт иятIонэрэ концерт тыгъуасэ филармонием щыкIуагъ.\nСурэтым итыр: Дзыбэ Мыхьамэт орэд къеIо.


ГумэкIыгъоу къытфыкъокIыгъагъэм икIэуххэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ | Адыгэ Макъ\nГумэкIыгъоу къытфыкъокIыгъагъэм икIэуххэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ\nАвтор: Редакция\t/ 06.06.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nПсыр къызыдэкIым къыздихьыгъэгъэ гумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьын епхыгъэ IофшIэныр Адыгеим ыкIэм щыфэкIо. Адыгэ Республикэм и Правительствэ зычIэт унэм щыкIогъэ зэIукIэм КъумпIыл Мурат къызэрэщиIуагъэмкIэ, «чрезвычайнэ ситуациекIэ» заджэхэрэ режимыр мы охътэ благъэхэм республикэм щытырахыжьыщт.\nХабзэм икъулыкъухэр зэдегъэштэныгъэ ахэлъэу гумэкIыгъом къыздихьыгъэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын чанэу хэлэжьагъэх. Анахьэу хэушъхьафыкIыгъэу КъумпIыл Мурат рэзэныгъэ хэлъэу къыхигъэщыгъэхэр республикэм щыпсэурэ цIыфхэу псыр зыкIэогъэ шъолъырым щыпсэухэрэм язэхэшIыкIыныгъэрэ язэдеIэжьныгъэрэ ары.\nШъугу къэдгъэкIыжьын: жъоныгъуакIэм и 26-м Кощхьэблэ, Джэджэ, Красногвардейскэ ыкIи Шэуджэн районхэм псыр къызэракIэуагъэм къыхэкIэу «чрезвычайнэ ситуациекIэ» заджэхэрэ режимыр ащагъэуцугъагъ. ЗэкIэми апэу гумэкIыгъор къызщыхъугъэ чIыпIэм КъумпIыл Мурат нэсыгъагъ. ОшIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъом икIэуххэм ядэгъэзыжьынкIэ Iофтхьабзэу зэшIуахыхэрэр ежь ышъхьэкIэ ащ зэригъэлъэгъугъэх.\nМы лъэхъаным федеральнэ ахъщэ IэпыIэгъу цIыфхэм аратыным пае тхылъхэр агъэхьазырых. Псыр зыкIэогъэ шъолъырым къыхиубытэхэрэм республикэ бюджетым къыхагъэкIынышъ сомэ миллиони 9,8-рэ апэIуагъэхьащт. Мы охътэ благъэхэм сомэ мини 10 зырыз аратыщт рассадэр къащэфыным ыкIи яхатэхэр зыпкъ рагъэуцожьынхэм апае. Адыгэ Республикэм мэкъумэщымкIэ иминистрэу Юрий Петровым къызэриIуагъэмкIэ, чIыопсым изытет джыри амал дэгъу къеты хэтэрыкIхэр икIэрыкIэу хэлъхьажьыгъэнхэмкIэ.\nКъызэратырэмкIэ, гумэкIыгъом илъэхъан республикэм ит унэ 908-мэ зэрар ахьыгъ, ахэм нэбгырэ 3018-рэ ащэпсэу. Зэхэубытагъэу къэпIон хъумэ, сомэ миллион 290-м ехъу зэрарэу ахьыгъэр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм зэIукIэм пшъэрылъ къащыфишIыгъ псыхъо нэпкъхэр аукъэбзынхэу, дамбэхэр агъэпытэнхэу, мэкъумэщ культурэхэр икIэрыкIэу халъхьажьынхэм пае аграриехэм IэпыIэгъу аратынэу, ом изытет пэшIорыгъэшъэу къэзытырэ къулыкъухэм, МЧС-м ыкIи нэмыкI къулыкъухэм язэдэлэжьэныгъэ агъэлъэшынэу. Мыщ дэжьым КъумпIыл Мурат анахьэу ынаIэ зытыригъэтыгъэр ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъо къэхъун ылъэкIынэу къызагъэнафэкIэ, цIыфхэм игъом ыкIи къэбар шъыпкъэр алъагъэIэсыныр ары.\n«Зэхэубытагъэу къэпIон хъумэ, къытфыкъокIыгъэ гумэкIыгъом икIэуххэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэхэр псынкIэу ыкIи зэрищыкIагъэм тетэу зэшIотхыгъэх. Республикэм ыкIи муниципалитетхэм якъулыкъухэм, джащ фэдэу чIыпIэ зэжъу ифэгъэ цIыфхэми афэлъэкIыщтыр зэкIэ ашIагъ, аIэ зэкIэдзагъэу гумэкIыгъоу къафыкъокIыгъэм епхыгъэ Iофыгъохэр зэшIуахыгъэх. Ау непэкIэ мэхьанэ зиIэр Iофэу дгъэцэкIагъэм тэрэзэу къыхэфагъэхэри, щыкIагъэу тфэхъугъэхэри къыхэдгъэщынхэшъ, ахэмкIэ зэфэхьысыжьхэр тшIынхэр ары. ОшIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ гумэкIыгъохэр къэмыхъунхэмкIэ ыкIи ащ фэдэ чIыпIэ зэжъу цIыфхэр зыщифэхэрэ лъэхъаным тызэрэзекIон фэе лъэныкъохэм нэфэгъэ икъу ахэтлъхьан фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


Гуфэбэныгъэ зыхэлъ зэIукIэгъу | Адыгэ Макъ\nКультурэм и Унэ ифойе шIэныгъэлэжьым инаучнэ IофшIагъэхэм нэIуасэ уафэзышIырэ къэгъэлъэгъонэу «Нухьэ игъогу зэхэкIхэр» зыфиIоу щагъэпсыгъэм цIыфхэр кIэрэхьэх, тхылъхэр къытырахыхэшъ, яплъых, рызэнэкъокъух. КъызэIукIагъэхэр район телевидением иIофышIэхэм къамытIупщырэ икъоджэгъу ежэх.\nМы чIыпIэм щызгъэшIэгъуагъэр районым пэщакIэу фашIыгъэ Аулъэ Рэщыди, ащ ыпэкIэ а IэнатIэр зыгъэцэкIэгъэ Мэрэтыкъо Аслъанэу джы депутатхэм ярайон Совет ипащи, район администрацием гъэсэныгъэмкIэ игъэIорышIапIэ иIэшъхьэтетэу КIэрэщэ Нурбыий, депутатхэм якъоджэ Совет итхьаматэу Гъыщ Айдэмыри, къоджэ псэупIэм иадминистрацие ипащэу Беданэкъо Валери, нэмыкIхэми язекIуакI, нахьыжъхэмкIэ шъхьэкIафэу ахэлъыр, бысым дэгъоу зэрэзекIохэрэр ары.\nЕтIанэ къызэIукIагъэхэм хьакIэу зажэхэрэр рагъэблэгъагъ. ЗэIукIэгъур зезыщагъэхэу, район библиотекэм иIофышIэхэу Нэгъэрэкъо Казбекрэ ХьакIэмыз Аминэтрэ Гъыщ Нухьэ сценэм къыдащэягъ. Ащ игъусагъэх философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, гуманитар шIэныгъэхэм апылъ республикэ институтым иотдел ипащэу Хьанэхъу Руслъанрэ ыпшъэкIэ зыцIэ къетIогъэ Мэрэтыкъо Аслъанрэ.\nНепэ къуаджэм ихьакIэу Гъыщ Нухьэ филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, Дунэе Адыгэ академием иакадемик, кавказыбзэхэм язэгъэшIэнкIэ Европэ обществэм щыщ, бзэмкIэ совет пчъагъэмэ ахэт, Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм шIэныгъэхэмкIэ яIофышIэшху. Илъэс 40-м ехъугъэу ащ гуманитар шIэныгъэхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым Iоф щешIэ.\nГъыщ Нухьэ Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. ИныбжьыкIэгъум къыхихыгъэ сэнэхьатым игъогу пытэу теуцуагъ. 1954-рэ илъэсым Мамхыгъэ гурыт еджапIэр къызеухым, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет чIэхьагъ. Я 2-рэ курсым чIэкIи Тбилиси дэт къэралыгъо университетым щеджэнэу кIуагъэ ыкIи 1963-рэ илъэсым кавказыбзэхэмкIэ гъэсэныгъэу зэригъэгъотыгъэм ишыхьатэу диплом плъыжь ыIыгъэу кIалэм ихэку къегъэзэжьы.\nГъыщ Нухьэ иныбжьыкIэгъум дэгъоу къыгурыIуагъ наукэм гъэхъагъэ щыпшIыным пае умышъхьахэу ыкIи узышъхьамысыжьэу Iоф пшIэн зэрэфаер. Еджэзэ бзэм фэгъэхьыгъэ научнэ конференциехэм ар ахэлажьэ, докладхэр къащешIых. Нухьэ инасып къыхьыгъ шIэныгъэлэжь цIэрыIохэу А. С. Чикобавэ, Г. В. Рогавэ, К. В. Ломтатидзе рагъэджэнэу, ахэр ары бзэшIэныгъэм инаукэ Нухьэ хэзыщагъэхэри.\nТбилиси къызекIыжьым IофшIэныр Фэдз гурыт еджапIэм щыригъэжьагъ, етIанэ Хьакурынэхьаблэ дэт еджэпIэ-интернатым щылэжьагъ. Илъэс 40-м ехъурэ гуманитар шIэныгъэхэм апылъ республикэ институтым зыщэлажьэм, тхыгъэ 300 фэдиз къыхиутыгъ, тхылъ шъхьафэу 10-м ехъу къыдигъэкIыгъ.\nНухьэ ытхыгъэхэр тихэгъэгу ыкIи IэкIыб къэралыгъо зэфэшъхьафхэм къащыдэкIырэ журналхэм къадэхьагъэх, джащ фэдэу Англием, Германием, Голландием ахэр къащыхаутыхэу хъугъэ.\nШIэныгъэлэжьым инаучнэ IофшIагъэхэм ащыщыбэхэр адыгэ тхакIохэм ятворчествэ фэгъэхьыгъэх. Теуцожь Цыгъо, КIэрэщэ Тембот, Хьаткъо Ахьмэд, МэщбэшIэ Исхьакъ, Iэшъынэ Хьазрэт ыкIи нэмыкIхэм ятворчествэ зафигъазэу, къызэхифхэу хъугъэ.\nНухьэ идокторскэ диссертацие адыгабзэм глаголым мэхьанэу щыриIэм фэгъэхьыгъагъ. Ар шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием епхыгъэ научнэ Гупчэу Дагъыстан щыIэм къыщигъэшъыпкъэжьыгъ.\nНаучнэ IофшIэным игъусэу Нухьэ усэхэр, къэбар щхэн зэфэшъхьафхэр етхых, къыхеутых. Иусэхэм ахэтых тикомпозиторхэм орэдышъом ралъхьагъэхэр. Ахэм ащыщых «Сэ сызыфаер», «Сыдигъуи орэд къытфаIу», «Абдзах» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр. КIэлэеджакIохэр ягуапэу Нухьэ иусэхэм мы мафэм къяджагъэх, игущыIэхэм атехыгъэ орэдхэр къаIуагъэх, къашъохэр къашIыгъэх.\nНухьэ ячылэ зэрэщыщыр, Хьакурынэхьаблэ ыцIэ дахэкIэ рязыгъаIохэрэм зэрахэтыр, ащ зэрэрыгушхохэрэр ыкIи икъуаджэ уасэ зэрэщыфашIырэр къэзыушыхьатырэ цIэ лъапIэу «Хьакурынэхьаблэ ицIыф гъэшIуагъ» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ ыкIи а тхылъыр къыритыжьыгъ Шэуджэн район администрацием ипащэу Аулъэ Рэщыдэ.\nГъыщ Нухьэ гущыIэр къызыратым, непэрэ зэIукIэгъур адыгабзэм фэгъэхьыгъэу ылъытагъ.\n— «Адыгабзэр щымыIэжьмэ, адыгагъэр кIодыжьын» ыцIэу усэ стхыгъагъэ. Амал иIэмэ адыгабзэр IэкIыб тэшъумыгъэшI, тырыжъугъэгущыI, тисабыйхэр ащкIэ тэжъугъэгъэгущыIэх. Джащыгъум тиныдэлъфыбзэ кIодыщтэп.\nСичылэ сыкъакIо къэс ныбжьыкIэхэм сагъэгушIо. Ахэр дахэх, нэутхэх, шъыпкъэр пIощтмэ, мы зэIукIэгъур сэ къысфэгъэхьыгъэщтми сшIагъэп. Тхьашъуегъэпсэу сыкъызэрежъугъэблэгъагъэмкIэ сикъуаджэ. Сщыгъупшэжьырэп «Шэуджэн районым ицIыф гъэшIуагъ» зыфиIорэ щытхъуцIэр къызысфаусым къуаджэм щыщ нэ-бгырэ заулэ къызэрэсфэтхэгъагъэр, ащкIэ къызэрэсфэгушIогъагъэр. Ащ ыпэкIи, ыужкIи цIэ лъапIэхэр къысфагъэшъуашэхэу къыхэкIыгъ, ау анахь сызгъэгушIогъагъэр сичылэгъухэр къызэрэсфэтхэгъагъэхэр ары, — къыIуагъ Гъыщым.\nХьанэхъу Руслъан гущыIэр зыратым игуапэу иныбджэгъу нахьыжъ икъуаджэ къызэрэкIуагъэр къыхигъэщыгъ.\n— Илъэс 25-м ехъугъэу Нухьэ Iоф дэсэшIэшъ, бзэм изытет зэригъэгумэкIырэм сыришыхьат. БзэшIэныгъэлэжьхэу ЗекIогъу Уцужьыкъо, Тхьаркъохъо Юныс, Мэрэтыкъо Къасимэ, адыгэ литературэм фэлэжьагъэу Шъхьэлэхъо Абу, фольклорым пылъыгъэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр, гухэкI нахь мышIэми, дунаим ехыжьыгъэх, Тхьэм джэнэтыр къарет. Ахэр зэкIэри адыгабзэм зыгу фэузырэ цIыфыгъэх. Нухьэ ахэм анахьыкIэу непэ къытхэт, сэ синыбджэгъоу ар сэлъытэ.\nНепэ адыгабзэм къехъулIэрэм тыщыгъуаз, тегъэгумэкIы. Унагъор ары адыгабзэри, адыгагъэри къызыщежьэхэрэр. Ау тIэкIу тыкъызэтеуцуагъэу сэ къысшIошIы, унагъоми еджапIэми къатенэрэр бэ. Адыгэ сабыир адыгабзэкIэ гущыIэнымкIэ зизэрар анахьэу къакIорэр телевизорыр ары. АдыгабзэкIэ къэтынхэм яплъыхэ зыхъукIэ, сабыири къэгущыIэщт, — къыIуагъ Руслъан.\nIэкIыб къэралыгъохэу тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэм защэIэм зыIукIагъэхэм адыгабзэр зэраIулъыр, непэ зыгъэгумэкIыхэрэр къыIотагъэх.\nКъоджэ псэупIэм ипащэу Беданэкъо Валери цIэ лъапIэу къыфаусыгъэмкIэ игуапэу Нухьэ къыфэгушIуагъ, къуаджэр Нухьэ зэрэрыгушхорэр къыхигъэщыгъ.\nЗэIукIэгъу ужым сегупшысагъ цIыфыр щэIэфэ ыгу къыдэпщэным мэхьанэшхо зэриIэм…\nСурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихьыгъэх.


ШIуагъэр нэрылъэгъоу | Адыгэ Макъ\nУрысыем щагъэнэфэгъэ проектэу «КIэугъоекIо правительствэм» къыдыхэлъытэгъэ лъэныкъохэр зыгъэцакIэхэу гъэсэныгъэм иучреждениехэу Мыекъуапэ дэтхэм ащыщхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ ащыIагъ. Ащ игъусагъэх Росатомым икъыдэгъэкIын IофшIэн хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ ипащэу Сергей Обозовыр, мы компанием ипроектхэм ялъыплъакIоу Владимир Арженцовыр, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, проектэу «КIэугъоекIо правительствэр» республикэм щыгъэцэкIэгъэным фэгъэзэгъэ IофшIэкIо купым иадминистраторэу Хъоткъо Саниет.\nАпэрэ псэуалъэу зэкIолIагъэхэр тикъэлэ шъхьаIэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 21-р ары. Проектэу «КIэугъоекIо кIэлэцIыкIу IыгъыпI» зыфиIорэр блэкIыгъэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мыщ щагъэцакIэ. Непэ ехъулIэу зэшIуахыгъэри макIэп, а пстэури республикэм ипащэ нэрылъэгъу фэхъугъ.\n— Проектэу «КIэугъоекIо правительств» зыфиIорэм къыгъэнафэхэрэ лъэныкъохэр шъолъырым ит организациехэм ащыщхэм ащагъэфедэнхэу рагъэжьагъ. Ахэр къыдэгъэкIыным, медицинэ фэIо-фашIэхэм, гъэсэныгъэм япхыгъэх. Мы лъэныкъом тинеущырэ мафэ зэрепхыгъэр дэгъоу къыдгурэIо, арышъ, кIэугъоеным ифилософие шапхъэ хъуным тыфэкIон фае. Ащ къыдыхэлъытагъэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр, гурыт ыкIи апшъэрэ еджапIэр, IофшIэныр зэпымыоу зэкIэлъыкIонхэм мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nУчреждением ипащэу Лые Саидэ къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр нэбгырэ 380-мэ ателъытагъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ проектым иапэрэ едзыгъо къыдыхэлъытагъэу зэшIуахын алъэкIыгъэр бэ. Мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу зигугъу къэпшIын плъэкIыщтыр сымаджэ хъухэрэ сабыйхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахь макIэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къакIохэрэр процент 45-кIэ нахьыбэ зэрэхъугъэхэр ары.\n— КIэлэцIыкIухэр зэрэсымаджэхэрэм лъапсэу фэхъурэр зэдгъэшIагъ, ахэм япсауныгъэ гъэпытэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ упражнение зэфэшъхьафхэр зэхэдгъэуцуагъэх. МыщкIэ зишIогъэшхо къэкIуагъэр проектэу «КIэугъоекIо кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр» ары, — еIо учреждением ипащэ.\nПроектым иапэрэ едзыгъо зэрифэшъуашэу зэрагъэцэкIагъэм ишыхьатэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм узэрэчIахьэу ны-тыхэр, сабыйхэр зэрэзекIонхэ фаер къэзыгъэлъэгъорэ шъо зэфэшъхьафхэр зиIэхэ тамыгъэхэр джэхашъом, дэпкъым атешIыхьагъэх. ГущыIэм пае, кIэлэцIыкIухэр щагум джэгунхэу ращыгъэхэмэ, ар къэзыгъэлъэгъорэ тамыгъэ пчъэм тарагъапкIэ. АщкIэ ны-тыхэм къагурэIо ясабыйхэр джырэ уахътэм зыдэщыIэхэр. Джаущтэу яуахъти лыеу арагъэгъэкIодырэп, упчIэу яIэхэр тхьапэу ателъхэм къатыратхэмэ, джэуапхэри пащэм къаритыжьыгъэхэу алъэгъунхэ алъэкIы. Джащ фэдэу спортзалыр, шхапIэр, джэгупIэр, медицинэ кабинетыр, нэмыкIхэри къэзыгъэлъагъохэрэ тамыгъэхэм шъо зэфэшъхьафхэр яIэх.\nПроектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу сабыйхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр зэхащэнхэр, мыщкIэ IофшIэныр нахь агъэлъэшыныр ягухэлъ шъхьаIэу зэрэщытыр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэ къыIуагъ. ГущыIэм пае, фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ащагъэфедэрэ домофоныр, джащ фэдэу электрическэ къэлапчъэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм хагъэуцохэмэ ашIоигъу.\nНэужым АР-м и ЛIышъхьэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икупхэм ащыщ рагъэблэгъагъ ыкIи «Фабрика процессов» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу джэгукIэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэ урокыр зэрэкIорэм нэIуасэ фашIыгъ. Сабыйхэм машинэшI заводым Iоф зэришIэрэр къагъэлъэгъуагъ. Такъикъ 15-м къыкIоцI шэпхъэ гъэнэфагъэхэм адиштэрэ автомобили 5 ахэм аугъоин фэягъ.\nАхэр зыщэфыщтым пстэури ыгу рихьын фае, щыкIагъэхэр, фыкъуагъэхэр транспортым иIэхэ хъущтэп. Пшъэрылъэу апашъхьэ щытыр загъэцакIэкIэ машинэхэр ащэнышъ, ахъщэ къагъэхъэщт. КIэлэцIыкIухэм гуетыныгъэ фыряIэу IофшIэным къекIолIагъэх, щыкIэгъэ мыинэу къыхагъэщыгъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм фэшI анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр зэфахьысыжьыгъэх. Ежь-ежьырэу яIофшIагъэ уасэ фашIыжьыгъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ шIогъэшIэгъонэу сабыйхэм алъыплъагъ, аныбжь емылъытыгъэу ахэр куоу зэрэгупшысэхэрэр, IофшIэным игъэцэкIэн екIолIэкIэ тэрэз къызэрэфагъотырэр къыхигъэщыгъ.\nДжащ фэдэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икупэу «Псауныгъэм икIэугъоен» зыфиIорэм Iоф зэришIэрэр хьакIэхэм зэрагъэлъэгъугъ. Мыщ къыдыхэлъытагъэу сабыйхэм ежь-ежьырэу массаж зыфашIыжьы, зарядкэ ашIы, загъэкъабзэ, апкъынэ-лынэ ыкIи япсауныгъэ агъэпытэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ сымаджэ хъухэрэм япчъагъэ фэди 6-кIэ нахь макIэ ашIын афызэшIокIыгъ.\nПроектэу «КIэугъоекIо гурыт еджапI» зыфиIорэм игъэцэкIэн апэу езыгъэжьагъэхэм ащыщ Мыекъопэ гимназиеу N 22-р. Ащ ипащэу Ирина Андреевам къызэриIуагъэмкIэ, мыщ иапэрэ едзыгъоу 2017-рэ илъэсым шэкIогъум рагъэжьагъэм къыдыхэлъытагъэхэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцэкIагъэх, ятIонэрэ уцугъор илъэсэу тызыхэтым имэзае рагъэжьагъ. Проектым хэлажьэхэрэ кIэлэегъаджэхэм япчъагъэ фэди 2-кIэ, кIэлэеджакIохэр фэди 4-кIэ нахьыбэ хъугъэх.\n— ЯтIонэрэ едзыгъом къыдыхэлъытагъэу гумэкIыгъохэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ, IофшIэныр нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ предложениехэу щыIэхэр зэфэтэхьысыжьых. Ащ кIэлэегъаджэхэр, еджакIохэр, ны-тыхэр къыхэтэгъэлажьэх, -— къыIуагъ еджапIэм ипащэ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу мы проектыр кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4-мэ ыкIи гурыт еджэпIи 4-мэ ащагъэцакIэ. Илъэси 3-м къыкIоцI гъэсэныгъэм иучреждениехэр зэкIэ а шIыкIэм техьанхэр пшъэрылъэу щыт.\nКъэралыгъо корпорациеу «Росатомыр» яIэпыIэгъоу проектэу «КIэугъоекIо апшъэрэ еджапI – Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет» зыфиIорэм игъэцэкIэн мы илъэсым рагъэжьагъ. Мыщ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэу къыгъэнафэрэр апшъэрэ еджапIэр нахьышIоу зэрэбгъэIорышIэн плъэкIыщтхэ шIыкIэхэр къыхэхыгъэнхэр, кIэлэегъаджэхэм ыкIи студентхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, гумэкIыгъохэу къэуцухэрэр псынкIэу дэгъэзыжьыгъэнхэр ыкIи учреждением интеллектуальнэ амалхэу IэкIэлъхэр ыгъэфедэнхэ ылъэкIыныр ары.\nШIуагъэ къэзытыщт проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнымкIэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иIофышIэхэм опыт гъэнэфагъэ яI. Мыщ епхыгъэу зэхащэгъэ егъэджэн гупчэу «IофшIэнхэм яфабрик» зыфиIорэр Адыгеим итренинговэ площадкэ шъхьаIэ хъугъэ. «КIэугъоекIо правительств» зыфиIорэ федеральнэ проектыр анахь дэгъоу зыгъэцакIэхэрэ шъолъырхэм республикэр ащыщ. Университетыр мыщ чанэу хэлажьэ, IофшIэным тэрэзэу укъекIолIэнымкIэ анахь шъхьаIэу щытхэм къэралыгъо къулыкъушIэхэр, предприятиехэм ыкIи организациехэм ялIыкIохэр нэIуасэ афашIых, рагъаджэх.\nМы проектым зэрэдыригъаштэрэр, университетым имызакъоу, шъолъырымкIи ащ игъэцэкIэн мэхьанэшхо зэриIэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.\n— Мы федеральнэ проектым игъэцэкIэн блэкIыгъэ илъэсым тыхэлэжьэнэу едгъэжьагъ. Мыщ къыдыхэлъытэгъэ проектэу «КIэугъоекIо IэзапIэр» зыфиIорэм изэшIохын апэ тыублагъэ. Ащ шIогъэшхо къызэритыгъэр зэфэхьысыжьхэм къагъэлъэгъуагъ ыкIи мы лъэныкъомкIэ IофшIэныр нахь дгъэлъэшынэу унашъо тшIыгъэ, —къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nПроектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу апшъэрэ еджапIэм Iофышхо ышIагъ: шэпхъэ базэр агъэнэфагъ, гумэкIыгъо зыдэщыIэхэ лъэныкъохэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр аугъоигъэх ыкIи зэхафыгъэх, унашъоу ашIыгъэхэр щыIэныгъэм щыпхыращых.


Зыгъэпсэфыгъо кампаниер рагъэжьагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nКIэлэцIыкIухэм зызщагъэпсэфыщт ыкIи япсауныгъэ зыщызэтырагъэуцожьыщт кампаниер зэрэзэхащагъэм, Урысыем ишъолъырхэр ащ зэрэфэхьазырхэм, пшъэрылъэу къэуцухэрэм защытегущыIэгъэхэ селектор зэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэр зэрищагъ УФ-м и Премьер-министрэу Дмитрий Медведевым.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан, вице-премьерэу Наталья Широковар, министрэхэу Мэрэтыкъо Рустемрэ Хъуажъ Аминэтрэ, къулыкъухэм ыкIи ведомствэхэм ащыщхэм япащэхэр.\nУФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ пэублэ псалъэ къышIызэ мы мафэхэм гъэмэфэ лагерьхэм япчъэхэр къызэрэзэIуахыгъэр, ащкIэ зыгъэпсэфыгъо кампаниер егъэжьагъэ зэрэхъугъэр къыIуагъ. Дмитрий Медведевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм зэрифэшъуашэу загъэпсэфыным пае шъолъырхэм зэкIэми Iофышхо ашIагъ, мыщ пэIухьащт ахъщэр бюджетхэм къадыхалъытагъ, федеральнэ гупчэми субсидиехэр игъом афитIупщыгъ.\n«Къиныгъохэм ямылъытыгъэу, кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо кампание изэхэщэн пэIуагъэхьащт ахъщэр регионыбэхэм нахь макIэ ашIыгъэп, ащкIэ ахэм тафэраз, - къыIуагъ Дмитрий Медведевым. - Анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер зянэ-зятэ зимыIэжьхэм, щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцогъэ унагъохэм къарыкIырэ сабыйхэм IэпыIэгъу тафэхъуныр, ыпкIэ хэмылъэу ахэм путевкэхэр ятыгъэныр ары. Ащ пае шъолъырхэм ахъщэ тедзэу сомэ миллиарди 4-м ехъу афэттIупщыгъ, мыщ фэдэ IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ мы купым хэхьэрэ кIэлэцIыкIухэм ащыщэу джыри мин 200-м ехъумэ ыпкIэ хэмылъэу загъэпсэфын ыкIи япсауныгъэ агъэпытэн амал яIэщт.\nГъэхъагъэу щыIэхэм адакIоу щыкIагъэхэри зэрэщыIэр УФ-м и Премьер-министрэ къыIуагъ. Анахь къыхигъэщыгъэр блэкIыгъэ илъэсым елъытыгъэмэ, кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо уахътэ пэIуагъэхьанэу агъэнэфэгъэ ахъщэр субъект зырызхэм нахь макIэ зэрашIыгъэр ары. А гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэн зэрэфаем шъолъырхэм япащэхэм анаIэ тыраригъэдзагъ. Лагерьхэм къякIолIэщтхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр, гъомылапхъэу арагъэшхыщтхэр шапхъэу щыIэхэм адиштэнхэм лъыплъэгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэуцугъ, къэзытхырэр «Адыгэ Макъ».\n«Шапхъэхэм адимыштэрэ продукцие нахь пыутхэр кIэлэцIыкIухэм яшъутыныр шъугу къишъумыгъахь, ащ пытагъэ хэлъэу тылъыплъэщт. Гурыт еджапIэхэм къащызэIуахыгъэ лагерьхэми зэрифэшъуашэу яIофшIэн зэхащэн фае. Гъэмафэр къихьэгъэ къодый, арышъ, тисабыйхэм дэгъоу загъэпсэфыным ыкIи япсауныгъэ агъэпытэным, мы мазэхэр шIукIэ агу къинэжьынхэм тынаIэ тедгъэтын фае», - къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\nРоспотребнадзорым, УФ-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ ыкIи ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ иминистерствэхэм, профильнэ ведомствэхэм ыкIи къулыкъухэм, регионхэм япащэхэр нэужым къэгущыIагъэх. Шъхьадж зыфэгъэзэгъэ лъэныкъом епхыгъэу Iофэу ашIагъэм, пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыхэрэм къатегущыIагъэх. БлэкIыгъэ илъэсым мы кампанием сомэ миллиард 41-рэ фэдиз пэIуагъэхьэгъагъ, мы илъэсым ар нахьыбэ ашIыгъ.\nАщ ишIуагъэкIэ Урысыем ис зыныбжь имыкъугъэхэм япроцент 60 фэдизмэ загъэпсэфын алъэкIыщт, зы путевкэм гурытымкIэ сомэ мин 19 тефэ. Джащ фэдэу сабый мин 61-рэ фэдизмэ федеральнэ учреждениехэм защагъэпсэфынэу агъэнэфагъ.\nЛагерьхэм гъомылапхъэр къаIэкIэзыгъэхьащт организациехэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыгъэх, Iоф ащызышIэщтхэм егъэджэн курсхэр арагъэкIугъэх. АР-м и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом зэфэхьысыжьхэр къыфишIызэ, кIэлэцIыкIухэм зызщагъэпсэфыщт ыкIи япсауныгъэ зыщагъэпытэщт кампанием республикэр зэрэфэхьазырыр, федеральнэ гупчэм къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр зэкIэ гъэцэкIагъэ зэрэхъущтхэр къыIуагъ. «ТикIэлэцIыкIухэм апае лагерь 95-мэ Iоф ашIэщт, нэбгырэ 24987-мэ загъэпсэфын амал яIэщт.\nБлэкIыгъэ илъэсым егъэпшагъэмэ, зызгъэпсэфыщтхэм япчъагъэ сабый миным ехъукIэ нахьыбэ хъугъэ. ЗэкIэмкIи мы кампанием сомэ миллиони 153-рэ пэIудгъэхьащт. Ащ щыщэу сомэ миллион 32,5-р - федеральнэ гупчэм, миллиони 116-р - республикэ бюджетым, сомэ миллиони 4-м ехъур муниципальнэ бюджетхэм къатIупщыщт.\nЛагерь 95-м щыщэу кIэлэцIыкIухэр мафэрэ зыщаIыгъыщтхэ лагерьхэр 88-рэ мэхъу. Чэщ-зымафэм кIэлэцIыкIухэр зыдэщыIэнхэ алъэкIыщт лагерьхэм япчъагъэ тапэкIэ хэдгъэхъоным тыпылъын фае. Тисабыйхэм япсауныгъэрэ ящынэгъончъагъэрэ къэухъумэгъэнхэм тыфэхьазыр, ащкIэ пшъэдэкIыжь зыхьырэ пстэуми тиIо зэхэлъэу Iоф зэдэтэшIэ», - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nГумэкIыгъохэм апэшIуекIогъэным Адыгеир фэхьазыр →\nПшъэрылъ шъхьаIэхэр афигъэнэфагъэх →\nКилометрэ 37-рэ фэдиз зикIыхьэгъэщт дамбэхэр ашIыщтых


Артек Адыгеир къыхихыгъ | Адыгэ Макъ\nАртек Адыгеир къыхихыгъ\nКавказскэ биосфернэ заповедникым ишIэныгъэлэжьхэр зэлъыпытэу мэфитIо леопардэу Артек зыхэс чIыпIэхэр Адыгеим щауплъэкIугъэх.\nАр заповедникым икъокIыпIэ лъэныкъу апэу зыхатIупщыхьэгъагъэр, аужырэ илъэсныкъом Адыгеим икъушъхьэ мэзхэм ахэс.\nСпутникыр агъэфедэзэ ашIыгъэхэ уплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, ар джы къушъхьэу «Трезубец» зыфиIорэм пэблагъэу щэпсэу. Заповедникым иIофышIэу Сергей Трепет къыIотагъ:\n— Артек Адыгеимрэ Краснодар краимрэ якъушъхьэ лъапэхэр къыхихыгъэх, ахэр ежьым нахь шIогупсэфынхэ фай. Псыхъохэу Лабэрэ Шъхьэгуащэрэ азыфагу нахьыбэмкIэ къызщикIухьэрэр. Ащ къегъэлъагъо мы чIыпIэхэм ышхын нахь зэрахигъуатэрэр, псэушъхьэхэу къыубытыхэрэр мэфитIу-щэ зэрэфикъухэрэр.\nАртек 2018-рэ илъэсым ишышъхьэIу маз ары заповедникым зыхатIупщыхьэгъагъэр. Шъо пшъэрылъэу ыпшъэ ралъхьагъэм ишIуагъэкIэ ар зыдакIорэр, зыщычъыерэ чIыпIэр спутникым къыубытыхэзэ, къэбарыр РАН-м иIофышIэхэм аIэкIагъахьэ.


Журналистхэр зэзыпхырэ Iофтхьабз — Голос Адыга\nЖурналистхэр зэзыпхырэ Iофтхьабз\nРедактор 14.10.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nФедеральнэ, шъолъыр ыкIи муниципальнэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм ялIыкIохэр зыхэлэжьэрэ пресс-тур тыгъуасэ Адыгеим щызэхащагъ.\nАщ икIэщакIохэр АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитетрэ Адыгеим ижурналистхэм я Союзрэ. Инвестициехэм алъэныкъокIэ шъолъырыр хъопсагъоу щытыным ыкIи ащ ибренд шъхьаIэхэм ямэхьанэ джыри нахь зыкъегъэIэтыгъэным фэIорышIэ илъэс къэс тишъолъыр щырагъэкIокIырэ мы Iофтхьабзэр.\nАщ дакIоу лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ журналистхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъон, IофшIэным екIолIакIэхэр къыфагъотын, опытэу аIэкIэлъымкIэ зэхъожьынхэ амал яI.\nМыгъэрэ пресс-турым ипрограммэ епхыгъэу Адыгеим и СМИ-хэм ялIыкIохэм апае УФ-м ижурналистхэм я Союз исекретарэу Роман Серебрянэм зэхищэгъэ семинарыр гъэшIэгъоныгъ. АР-м и Къэралыгъо программэу «Лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр ыкIи патриотическэ пIуныгъэр» зыфиIорэм ар къыдыхэлъытагъ. Пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыхэрэр зэшIохыгъэхэ хъуным, къэбар жъугъэм иамалхэм ясайтхэм къарыхьэрэ къэбархэр цIыфхэм ашIогъэшIэгъоныным фэшI анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм Р. Серебрянэр къатегущыIагъ. Шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъум илъэхъан журналистхэм къатыгъэ упчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъэх.\nМы мэфэ дэдэм къэралыгъо корпорациеу «Росатомым» иIахьзэхэлъ обществэу «НоваВинд» зыфиIорэм жьыбгъэкIэ Iоф зышIэрэ паркэу ыгъэпсырэм пресс-турым хэлажьэхэрэр щыIагъэх, ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэр зэрагъэлъэгъугъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын, непэрэ мафэм ехъулIэу пстэумкIи мыщ инвестициеу халъхьагъэр сомэ миллиард 23-рэ фэдиз мэхъу. Жьыбгъэм ыкIуачIэкIэ Iоф зышIэщт парк анахь инэу Урысыем итым ишIын ыкIэм фэкIуагъ. Энергетическэ пкъыгъо 60 МВт 2,5-рэ зым илъэшыгъэу псэуалъэм щагъэуцущтых, непэрэ мафэм ехъулIэу нахьыбэр шIыгъахэ. Мы проектым изэшIохын республикэм ифедэ хэлъ, сыда пIомэ икIэрыкIэу къызфагъэзэжьырэ энергетикэм ихэхъоныгъэ амал къытыщт шъолъырым энергием ылъэныкъокIэ фэныкъоныгъэу иIэхэр ригъэкъужьынхэмкIэ.\nРеспубликэм къэкIогъэ хьакIэхэм ашIогъэшIэгъоныгъ ыкIи ягуапэу еплъыгъэх КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым адыгэ лъэпкъ шъуашэм икъэгъэлъэгъонэу щызэхащагъэр. Журналистхэм анэмыкIэу ащ хэлэжьагъэх АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, УФ-м ижурналистхэм я Союз исекретарэу Роман Серебрянэр, мы организацием икъутамэу Адыгеим щыIэм ипащэу Бзэджэжъыкъо Абрек, культурэм иIофышIэхэр, нэмыкIхэри. Къэгъэлъэгъоным исценарие зэхэзыгъэуцуагъэр Адыгеим изаслуженнэ журналистэу Тэу Замир, зезыщагъэр журналистэу, орэдыIоу Биданэкъо Замир.\nТилъэпкъ ишъуашэ идэхагъэ, ащ тарихъэу пылъыр, ижъыкIэ адыгэхэм шэн-хэбзэ дахэу ахэлъыгъэхэр театрализованнэ шIыкIэм тетэу къагъэлъэгъуагъ ыкIи орэдымрэ къашъомрэ абзэкIэ къыраIотыкIыгъ культурэм иучреждениеу «Ошъад» зыфиIорэм иартистхэм. Къэзэрэугъоигъэхэр ахэм бэрэ Iэгу афытеуагъэх, афэрэзагъэх.\nIофтхьабзэм икIэух журналистикэм ылъэныкъокIэ гъэхъэгъэшIу зиIэ нэбгырэ заулэмэ афэгушIуагъэх, Урысыем и журналистхэм я Союз и Щытхъу тхылъ ахэм афагъэшъошагъ.\nПресс-турым хэлажьэхэрэр нэмыкI чIыпIэхэм ащыIагъэх, шъолъырым хэхъоныгъэу ышIыхэрэр, ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр нэрылъэгъу афэхъугъ. Iофтхьабзэр непэ зэфашIыжьы.\nСурэтхэр А. Iэшъынэм тырихыгъэх.\nПредыдущая Чъэпыогъум и 13-р – мэкъу-мэщымрэ промышленностымрэ яIофышIэ и Маф\nСледущая Адыгея присоединится к экомарафону «Сдай макулатуру – спаси дерево»


Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат: «Федеральнэ программэхэм амалэу къатыхэрэр къызфэдгъэфедэнхэм мэхьанэшхо иI» — Адыгэ макъ\nРедактор 10.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет зичэзыу зэхэсыгъоу иIагъэм Iофыгъо шъхьаIэу къыщаIэтыгъэхэм ащыщ шъолъырым ихэбзэ къулыкъухэм ыкIи муниципалитетхэм апашъхьэ щыт пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн зэрэзэхащэрэр. Iофтхьабзэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ УФ-м и Конституцие гъэтэрэзыжьынхэр фэшIыгъэнхэм зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэм кIэкIэу къащыуцугъ, ащ изэхэщэн хэлэжьэгъэ пстэуми афэрэзагъ. Мэкъэтыным цIыфыбэ зэрэхэлэжьагъэр, ар щынэгъончъэу зэрэрекIокIыгъэр анахь шъхьаIэу къыхигъэщыгъэх.\nБюджетыр ыкIи лъэпкъ проектхэр республикэм зэрэщагъэцакIэхэрэм иIофыгъо нэужым къэзэрэугъоигъэхэр тегущыIагъэх. АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэриIуагъэмкIэ, апэрэ илъэсныкъор пштэмэ, лъэпкъ проектхэмкIэ зэзэгъыныгъэхэр процент 90,2-кIэ гъэцэкIагъэхэ хъугъэ.\nКъэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм анэсынхэм фэшI шэпхъэшIухэм адиштэу мы IофшIэныр зэхэщэгъэн, экономие щыIэ зыхъукIэ нахь зищыкIэгъэ лъэныкъохэм ахъщэр апэIугъэ-\nхьэгъэн зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ зэхищэгъэ аукционхэм якIэуххэмкIэ сомэ миллион 32-рэ къызэтырагъэнэн алъэкIыгъ.\nКъэралыгъо программэхэмкIи пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр щыIэх. Шъолъырым щашIырэ магистральнэ псырыкIуапIэм мы илъэсым сомэ миллиард 1,2-рэ пэIуагъэхьанэу щыт. КъызэраIуагъэмкIэ, къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм акIэмыхьанхэ щынагъо щыIэп. Ащ нэмыкIэу мыгъэ фельдшер-мамыку IэзэпIэ 24-рэ агъэпсыщт, гъогу псэуалъэхэр агъэцэкIэжьых, гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр ашIых. IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм алъыплъэнхэу, объектхэм яшIын пIалъэу пылъым шIомыкIынхэу КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ.\n— Проект пэпчъ гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм профильнэ министерствэмрэ муниципалитетхэмрэ лъыплъэнхэм, Iофыгъоу къэуцухэрэр псынкIэу дэгъэзыжьыгъэнхэм анаIэ тырагъэтыным мэхьанэшхо иI. Ащ пае гъогу картэхэр агъэхьазырынхэ ыкIи федеральнэ программэхэм амалэу къатыхэрэр къызфэдгъэфедэнхэ фае, — къыхигъэщыгъ республикэм ипащэ.\nДжащ фэдэу пандемием илъэхъан къэуцурэ Iофыгъохэр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэнхэ, анахьэу социальнэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн анаIэ тырагъэтынэу, ащ хэхьэ УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ялэжьапкIэхэр аIэкIэгъэхьэгъэныр, къафигъэпытагъ.\nЛэжьыгъэм иIухыжьын республикэм зэрэщылъыкIуатэрэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, тыгъуасэ ехъулIэу апхъыгъэм щыщэу процент 64-р Iуахыжьыгъах.\nПредыдущая Республикэм и Лъэпкъ музей агъэкIэжьы\nСледущая Следователи Адыгеи выясняют причины пожара с погибшим местным жителем


Коронавирусым пэшIуекIорэ IофшIэнхэр зэрахьэх — Адыгэ макъ\nКоронавирусым пэшIуекIорэ IофшIэнхэр зэрахьэх\nРедактор 27.03.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n«Коронавирус Covid-19» зыфиIорэр къызэутэкIыгъэн ылъэкIыщтэу нэбгыри 5-мэ ягуцафэхэу тишъолъыр щагъэунэфыгъ. Зыр – студент кIалэу Москва къикIыжьыгъэр, 2-р – ащ къыпэблагъэхэр, адри 2-р мыщ епхыгъэхэп (зы нэбгырэр Таиланд къикIыжьыгъ). Медицинэ уплъэкIунхэу арашIылIагъэхэр Москва агъэхьыгъэх, кIэуххэм яжэх. Сымаджэхэм япсауныгъэ хьылъэ дэдэп.\nЗэпахырэ узыкIэу къежьагъэм зиушъомбгъуным ищынагъо дэгъэзыгъэнымкIэ IофшIэн гъэнэфагъэхэр зезыхьащтхэ бригадэхэр Адыгеим щызэхаща-гъэх. Ахэм ахэхьагъэх медици- нэ, санитар къулыкъухэм яIофышIэхэр, чIыпIэ организацие хэм ыкIи хэгъэгу кIоцI Iофхэм- кIэ Министерствэм ялIыкIохэр.\n2020-рэ илъэсым гъэтхапэм и 1-м къыщегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыхэу республикэм къихьажьыхэрэр зэпымыоу къыхагъэщых, зыщыпсэухэрэм кIохэзэ ауплъэкIух.\nОперативнэ штабым къызэритыгъэмкIэ, чэщ-зымафэм къыкIоцI IэкIыбым къикIыжьыгъэ нэбгырэ 584-рэ (243-р – Мыекъуапэ) республикэм къихьажьыгъ. Нэбгырэ 510-р къаплъыхьагъ, 490-мэ карантин атыралъхьагъ, 5-мэ атырахыжьыгъ.\nМы уахътэм ехъулIэу зэпахырэ узхэм зыщяIэзэхэрэ сымэджэщым нэбгырэ 11 чIэлъ, 5-мэ узыр яIэн ылъэкIыщтэу ягуцафэх, 485-мэ унэм исхэу япсауныгъэ лъэплъэх.\nУрысыем псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ ыкIи зэпхыныгъэхэмкIэ иминистерствэхэм къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал ЗыкIэу www.gosuslugi.ru зыфиIорэм хэушъхьафыкIыгъэ едзыгъо къыщызэIуахыгъ. Ар зыфэгъэхьыгъэр коронавирусымкIэ уипсауныгъэ щынагъоу къышъхьащытымкIэ узыхэхьэрэ купыр къыхэбгъэщыныр ары. Ащ нэмыкIэу цIыфхэм полисыр ратхэ зыхъукIэ, зэрапхыщт медицинэ учреждением икъэбар къафытыритхэщт. Ащ ишIуагъэкIэ УФ-м исубъектхэм псауныгъэм изытет щылъыплъэщтых ыкIи ищыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъури игъом арагъэгъотыщт.\nУзым зимыушъомбгъунымкIэ унашъохэр\nЗэпахырэ узэу коронавирусым пэуцужьыгъэнымкIэ Оперативнэ штабэу Адыгеим щызэхащагъэм унэшъо гъэнэфагъэхэр ышIыгъэх.\nАщ къыщеIо псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэмрэ Роспотребнадзорым и ГъэIорышIапIэрэ IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьхэу къэкIожьхэрэм якъыхэгъэщын, алъыплъэн лъэныкъохэмкIэ IофшIэнэу зэрахьэхэрэр лъагъэкIотэнхэу. Анахьэу анаIэ зытырадзэн фаер карантин режимыр амыукъоныр ары.\nДжащ фэдэу IэзэпIэ учреждениехэм Iэзэгъу уцхэр ыкIи IофышIэхэм зызэраухъумэщтхэ шъуашэхэр икъу фэдизэу, IэпэчIэгъанэу арагъэгъотынхэ фаеу штабым ылъытагъ.\nКоронавирусыр къеузынымкIэ анахь щынэгъо купэу алъытэхэрэ цIыфхэу зыныбжь илъэс 65-м къехъугъэхэу IофшIапIэхэм аIутхэм яспискэхэр атхыгъэх. Ахэр шIокI имыIэу яунэхэм арысынхэ фае. А уахътэм къыкIоцI ящыкIагъэхэр волонтерхэм афагъэцэкIэщтых.\nХабзэм игъэцэкIэкIо органхэм, къэлэ ыкIи муниципальнэ образованиехэм япащэхэм ашIэнхэ фаеу афагъэнэфагъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэу электроннэ шIыкIэм тетэу афамыгъэцэкIэшъущтхэр зэшIуахынхэм пае пэшIорыгъэшъ спискэхэр атхынхэу.\nКоронавирусым зызэрэщытыухъумэщтым, зекIокIэ тэрэзэу зетхьанхэ фаехэм къэбархэу япхыгъэхэр цIыфхэм икъу фэдизэу алъыгъэIэсыгъэныри ащ къыделъытэ.\nПредыдущая Гъэтхапэм и 27-р — Урысые Федерацием илъэпкъ гвардие идзэхэм я Маф\nСледущая МВД по Адыгее переходит на удаленный прием обращений граждан


«Студентхэм ягъатхэ» ныбжьыкIэхэм зыкъыщагъэлъэгъуагъ — Адыгэ макъ\n«Студентхэм ягъатхэ» ныбжьыкIэхэм зыкъыщагъэлъэгъуагъ\nСтудентхэм яфестивалэу «Весна АГУ-2021» зыфиIорэр Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ. Республикэм иапшъэрэ еджапIэхэм, колледжхэм ястудентхэм ясэнаущыгъэ ащ къыщагъэлъэгъуагъ.\nИлъэс 22-рэ хъугъэ мы Iофтхьабзэр республикэм зыщызэхащэрэр. Ащ кIэщакIо фэхъугъэр Адыгэ къэралыгъо университетыр ары. 2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» иадминистрацие яIэпыIэгъу. Мы илъэсым Мыекъопэ къэлэ администрацием гъэсэныгъэмкIэ ыкIи ныбжьыкIэ политикэмкIэ икомитетхэр IэпыIэгъу къафэхъугъэх.\nМедицинэ колледжым, кIэлэегъэджэ колледжэу Хъ. Андырхъуаем ыцIэ зыхьырэм, Ханскэм дэт Мыекъопэ политехническэ техникумым, Тхьабысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэ искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ колледжыр ыкIи Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иполитехническэ колледж истудентхэр ары мыгъэ хэлэжьагъэхэр.\nАщ нэмыкIэу, Адыгэ къэралыгъо университетым иаспирантхэм, студентхэм я Союз хэтхэм ащыщхэм, адыгэ лъэпкъ къэшъокIо купэу «Нарт» зыфиIорэми къэгъэлъэгъонхэр къагъэхьазырыгъэх.\nIофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъ. БлэкIыгъэ илъэсхэм фестивалым текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэхэм ар къагъэдэхагъ.\nАКъУ-м иректор ыцIэкIэ культурэм ылъэныкъокIэ ректорым иупчIэжьэгъоу Тыгъужъ Фатимэ къэзэрэугъоигъэхэм шIуфэс къарихыгъ.\n— Нэбгырэ пэпчъ сэнаущыгъэ горэ хэлъ, хэта зышIэрэр мы фестивалыр IэубытыпIэ шъуфэхъунышъ цIэрыIо шъухъункIи мэхъу. ИлъэсипшI хъугъэу Урысые студенческэ гъатхэм ишъолъыр площадкэу Адыгэ къэралыгъо университетыр щыт. Сэнаущыгъэ зыхэлъэу дгъэунэфыхэрэр ыпэкIэ лъыкIотэщтых. Арышъ, еджэнымкIи, IофшIэнымкIи, творчествэмкIи гъэхъэгъэшIухэр шъушIын амал шъуиI, — къыIуагъ Тыгъужъ Фатимэ.\nФестивалым иящэнэрэ мафэ командэхэм язэнэкъокъу аухыгъ.Сценэм къытехьагъэхэм ащы-щэу АКъУ-м и МГГТК истудентхэм «Гъатхэм ипэгъокIэу» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоныр къашIыгъ. Iофтхьабзэм зызэрэфагъэхьазырыгъэр ахэм къаIотагъ, акробатикэм ылъэныкъокIэ, орэдкъэIонымкIэ, бальнэ къэшъонымкIэ ыкIи нэмыкIхэмкIэ сэнаущыгъэу ахэлъыр къагъэлъэгъуагъ.\nСоциальнэ технологиехэмкIэ ыкIи зекIонымкIэ факультетым къэгъэлъэгъон щхэнэу къыгъэхьазырыгъэр зэкIэми агу рихьыгъ. Ащ нэмыкIэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэкIэ орэдхэр къаIуагъэх, лъэпкъ къашъохэр къашIыгъэх.\nИнженернэ-физическэ факультетым якъэгъэлъэгъон компьютернэ джэгунхэм афэгъэхьыгъагъ. Артист шъыпкъэхэм афэдэу ахэм зыкъагъэлъэгъуагъ, къокIыпIэ къашъохэр къашIыгъэх.\nМэлылъфэгъум и 8-м фестивалым лъыпадзэжьыгъ. Творчествэм ылъэныкъокIэ командэ 11 ащ хэлэжьагъ, зэкIэмкIи къэгъэлъэгъон 40 къагъэхьазырыгъ. Орэдхэр къаIуагъэх, усэхэм къяджагъэх, сэхэр аIыгъэу къэшъуагъэх, пщынэ къеуагъэх, театральнэ къэгъэлъэгъонхэр къашIыгъэх. Студентхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ сэнаущыгъэшхо ахэлъэу къычIэкIыгъ.\nIофтхьабзэм къекIолIагъэхэм лъэшэу агу рихьыгъ зэо лъэхъаным къаIощтыгъэ орэдхэр.\nАнахь дэгъухэр къыхахынхэр жюрим IэшIэх къыфэхъугъэп, сыда пIомэ, зым нахьи адрэм нахь гъэшIэгъонэу зыкъагъэлъэгъуагъ. ОсэшI купым хэтыгъэх «Российская студенческая весна» зыфиIорэм ишъолъыр программэ ипащэу, АКъУ-м культурэмкIэ и Гупчэ ипащэу, АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Мурэтэ Лидие, АР-м изаслуженнэ артисткэу, «Налмэсым» балетымкIэ ирепетиторэу Шъхьаплъэкъо Тэмарэ, Адыгеим и Лъэпкъ театрэ ирежиссер шъхьаIэу, Абхъазым изаслуженнэ IофышIэу Исупэ Тимур, нэмыкIхэри.\nТворчествэм ылъэныкъокIэ ныбжьыкIэхэм ясэнаущыгъэ зэрэхагъэхъуагъэм щэч хэлъэп. Лъэпкъ искусствэм ишъэфхэр зэрагъэшIагъэх, адыгэ шъуашэр ащыгъэу къашъохэ зыхъукIэ гур къеIэты, лъэпкъ щэн-хабзэхэм ямэхьани зэхэошIэ.\n«Студентхэм ягъатхэ» адыгэхэм анэмыкIэу урысхэр, Гурыт Азием хэхьэрэ къэралыгъохэм ялIыкIохэр ыкIи нэмыкIхэр хэлэжьагъэх. Мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэм мэхьанэшхо яI, искусствэм ныбжьыкIэхэр зэфещэх, яныбджэгъуныгъэ агъэпытэ.\nФакультет зэфэшъхьафхэм ястудентхэм зэрифэшъуашэу зыкъагъэлъэгъуагъ, уцугъо зэфэшъхьафхэмкIэ ныбжьыкIэхэр зэнэкъокъугъэх. ТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэр фестивалым и Гала-концерт хэлэжьэщтых ыкIи Нижний Новгород щыкIощт финалым Адыгеир къыщагъэлъэгъощт.\nПредыдущая Урысыбзэр зэрашIэрэр къагъэлъэгъуагъ\nСледущая Псапэмрэ гукIэгъумрэ ямаз


ЗекIоным ихэгъэхъон пылъых — Адыгэ макъ\nЗекIоным ихэгъэхъон пылъых\nЗекIон индустриер зыщызэтегъэпсыхьэгъэ хэгъэгухэм экономикэм ылъэныкъокIэ хэхъоныгъэшIухэр зэрашIыхэрэм зэкIэри щыгъуаз. ЗыгъэпсэфакIо къакIохэрэ цIыфхэр бгъэрэзэнхэм пае уахътэм диштэрэ инфраструктурэрэ хьакIэщ зэтегъэпсыхьагъэхэмрэ уиIэнхэ фае.\nАхэм ягъэпсын пэIуагъэхьащт мылъкур, къэралыгъор IэпыIэгъу къафэмыхъумэ, субъектхэм язакъоу рагъэкъушъущтэп.\nНепэ зекIон IофхэмкIэ тиреспубликэ изытет, зыгъэпсэфыгъо лъэхъанэу къэсыгъэм хьакIэхэм зэрапэгъокIыщтхэм, зекIон проектхэм ягъэцэкIэн зэрэхэлажьэрэм Адыгэ Республикэм зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет ипащэ игуадзэу Джарымэ Беллэ нэIуасэ тафишIыгъ.\n— ЗекIоным фэгъэхьыгъэ программэхэу щыIэхэм джыри зы къахэхъуагъ. Ащ игъэцэкIэн хэгъэгумкIи АдыгеимкIи шIуагъэ къыхьынэу, зекIоным зыкъыригъэIэтынэу шъущэгугъа?\n— ЗекIон индустрием хэщагъэхэу Iоф зышIэхэрэм, цIыфхэм, туроператорхэм къагурэIо чIыпIэ зекIоным изэхэщэнкIэ къэралыгъо Правительствэм иIэпыIэгъу нахь къызэрэхигъэхъощтыр. ЗекIонымкIэ Федеральнэ ведомствэм истатус къаIэтыгъ. Мы лъэхъаным лъэпкъ проектэу «ЗекIонымрэ хьакIэхэм узэрапэгъокIыщтымрэ» зыфиIорэм игъэкIотыгъэу тыдэкIи щытегущыIэх. Проектыр гъашIэм пхырыщыгъэным тэри тыхэлажьэ. Ащ хядгъэгъахьэхэ тшIоигъо Iофтхьабзэхэр дгъэхьазырыгъахэх. ЗэкIэм апэ тшIыгъэр зекIонымкIэ инфраструктурэм игъэпсын зэрэлъыдгъэкIотэщтыр ары.\nЦIыфхэм зызщагъэпсэфыхэрэ чIыпIэхэм гъогу зэтегъэпсыхьагъэхэр ятщэлIэнхэу, гъогужъхэр дгъэкIэжьынхэу тыфай. Электричествэр, газыр, псыр зэрамыщэлIагъэхэ чIыпIэхэр тиIэх. ЗэкIэм анахь Iофыгъо шъхьаIэу республикэм къыхигъэщырэр къушъхьэ курортэу «Лэгъо-Накъэ» зэрифэшъуашэу дахэу ыкIи дэгъоу зэрагъэпсыщтыр ары. Ащ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм Петербург щыкIогъэ Форумым Адыгеим и ЛIышъхьэрэ «Краснэ Полянэм» игенеральнэ пащэу Андрей Круковскэмрэ щызэдыкIэтхагъэх. Объектыр гъэпсыгъэ зыхъукIэ федэу къыпэкIакIорэм республикэм гъэхъагъэхэм хэпшIыкIэу къызэрахигъэхъощтым мэхьанэшхо иI. Туротраслым ипредприятиехэри, проектыкIэу тыздэлажьэхэрэри ащ зэрэзылъищэщтыхэм тицыхьэ телъ.\n— Пандемием зыгъэпсэфакIохэм язекIон тыдэкIи инэу изэрар къащыригъэкIыгъ…\n— Ары, тэри туризмэм епхыгъэ типредприятиехэм мэзищэ Iоф ашIагъэп. ЦIыфхэри яунэхэм къарамыгъэкIыхэу, тучанхэмрэ аптекэхэмрэ анэмыкI мыкIохэу къыхэкIыгъ. Гъатхэм цIыфхэр нахь шъхьафит хъугъагъэх. Бэдзэогъу мазэм зыгъэпсэфакIохэр бэу тиреспубликэ къакIохэу рагъэжьэжьыгъ. Къэралыгъо гъунапкъэм рамыгъэкIыщтыгъэхэм Къыблэ лъэныкъом зыкъагъэзэгъагъ.\nКъэралыгъом ипащэхэм яунашъокIэ, цIыфхэр зекIоным тырагъэгушIухьаным пае, ахъщэу зыгъэпсэфыгъо пIалъэм тырагъэкIодагъэм щыщ къаратыжьэу рагъэжьэгъагъ. Къызэрагъэзэжьырэ ахъщэм «кешбэккIэ» еджагъэх. А шIыкIэр агъэфедэзэ апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу сомэ миллионишъэ пчъагъэхэр цIыфхэм япутевкэхэм, тур зэфэшъхьафхэм атырагъэкIодагъэх.\nИлъэсыкIэм икъихьагъу титуроператорхэм апэрэ мэзищым Iоф зэрамышIагъэм къырагъэхьыжьыгъ. Адыгеим зыгъэпсэфакIо къэкIуагъэхэм япчъагъэ 2019-рэ илъэсым зыщызгъэпсэфыгъагъэхэм акIэхьажьыгъагъ, мин 465-м нэсыгъагъ.\n— ЦIыфхэм зызщагъэпсэфыгъэхэ чIыпIэхэр агу зырихьхэкIэ, ахэм къагъэзэжьэу хабзэ. КъызэрапэгъокIыхэрэм, зыщыпсэухэрэ хьакIэщхэр зэрэзэтегъэпсыхьагъэхэм, зэрагъашхэхэрэм бэ ялъытыгъэр. Адыгеим зыгъэпсэфыгъо лъэхъаным сыдэущтэу зыфигъэхьазырыгъа?\n— ИкIыгъэ илъэсым тицIыфхэр IэкIыб къэралыгъохэм амыгъакIохэу зэрэзэтыраIэжагъэхэм къыхэкIыгъагъ хэгъэгу кIоцI зекIоныр бэмэ къызкIыхахыгъагъэр, тиоператорхэми ар ягопагъ.\nМы илъэсми зекIон индустрием хэщагъэхэ предприятие пстэуми Iоф ашIэ, коронавирусым цIыфхэр щыухъумэгъэнхэмкIэ зэрахьанхэ фэе Iофыгъохэр агъэцакIэх. Гъэхъэгъэшхохэр тымышIыгъэхэми, илъэс къэс хьакIэщхэм, кемпингхэм, отельхэм, нэмыкI зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм къахэхъо.\n— ЗекIоныр индустрие псэу мэхъу. Тэ тихьакIэхэм ядгъэлъэгъуни, ядгъэшIэни, нэIуасэ зыфэтшIынхи сыдигъуи тащыкIэрэп. Анахьэу шъузыпылъыщтхэ Iофыгъохэр сыд фэдэха?\n— ЗекIоным зедгъэушъомбгъуным тытегущыIэ зыхъукIэ, тибайныгъэхэм афэдэу Адыгеим иэкосистемэ къызэрэзэтедгъэнэщтыри къыдэтэлъытэ. НэмыкI чIыпIабэмэ тызэратекIырэр тижьи, типси, тимэзхэри, тикъушъхьэхэри зэрэкъабзэхэмрэ зэрэхъопсагъохэмрэ. инфраструктурэм зедгъэушъомбгъуныр, зыгъэпсэфыпIэ объектхэр кIэу дгъэпсыхэрэ структурэ пстэуми зэдытиIоф. Адыгеим ипащэ ар бэрэ ипсалъэхэм къахегъэщы. Джыри зэ къэсIожьын гъогухэр, псыр, газыр, электричествэр зыгъэпсэфыпIэ пстэумэ зэранэгъэсыгъэнхэ фаер.\nРеспубликэр федеральнэ программэ зэфэшъхьафхэм зэрахэлажьэрэм ишIуагъэ къэкIо. Мыекъопэ районым газ-рыкIуапIэхэр нагъэсыгъэх, Гъозэрыплъэрэ Лэгъо-Накъэрэ зэзыпхыщт гъогукIэм ишIын лъагъэкIуатэ.\n— Тызыхэт илъэсми, тапэкIи Iофтхьэбзэ шъхьаIэу жъугъэнэфагъэхэр зыфэдэхэр къытфэIуатэба.\n— Етхьыжьэгъэхэ Iофтхьабзэхэр лъыдгъэкIотэщтых. Адыгэ Республикэм ииндивидуальнэ программэ къызэрэдилъытэу Дахъорэ Лэгъо-Накъэрэ зэзыпхырэ гъогур агъэкIэжьы. Къушъхьэ зыгъэпсэфыпIэу Лэгъо-Накъэ къакIохэрэм ар агу рихьэу, ыгъатхъэхэу щытыным пае ящыкIэгъэ пстэури къыдалъытэзэ агъэпсы. Лэгъо-Накъэ экокурорт шъхьаIэу тиIэщт, ащ зэрифэшъуашэу сервисри щызэхэщэгъэщт.\n— Ащ фэшъхьафэу Адыгэ Республикэм зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет зыхэлэжьэрэ хъугъэ-шIэгъэ Iофыгъохэм ямэфэпчъ зэрэзэтедгъэуцожьыгъэр къасIо сшIоигъу. Арышъ, илъэс къэс хэдгъэунэфыкIыхэрэ мафэхэу адыгэ къуаем, хьалыжъом, къэбым, Интерраллим, нэмыкIхэми афэгъэхьыгъэхэм пэшIорыгъэшъэу шъукъятэгъэблагъэ.\n— Белла, шъуигухэлъхэр къыжъудэхъунхэу тэри шъуфэтэIо.\nПредыдущая Тыгъуас. Неп. Неущ.\nСледущая Ушэтыныр мэфитIо кIуагъэ


Заказать изготовление памятника на могилу в Адыгейске\nКладбища Адыгейска: список, фото, места на карте\nЧтобы заказать памятник на могилу в Адыгейске недорого, сравните цены мастерских Адыгее на изготовление надгробия из гранита и мрамора.\nЦены и как сэкономить Надгробия из гранита Гранит или мрамор? Мастерские Майкопа Установка самостоятельно Могилы знаменитостей\nЧтобы заказать памятник на могилу в Адыгейске недорого\nЗаполните заявку на изготовление памятников через тендер и для Адыгейска выберите город Майкоп.\nОжидаете ли Вы от гранитной мастерской установку памятника на кладбище Адыгейска.\nЕсли для монтажа надгробия Вы, возможно, наймете бригаду при кладбище Адыгейска, то в заявке отметьте "Готов рассмотреть предложения интернет-магазинов".\nКак заказать и купить в Адыгейске памятник из гранита или мрамора недорого


УблэпIэ классхэм арысхэм илъэсыкIэ шIухьафтынхэр аратыщтых | Адыгэ Макъ\nИлъэсыкIэр къэблагъэ зыхъукIэ кIэлэцIыкIухэр шIухьафтынхэм яжэх. Совет хабзэм илъэхъан хэбзэшIоу кIэлэеджакIохэм IэшIу-IушIу Iалъмэкъхэр шIухьафтынэу зэраратыщтыгъэр тыгу къэкIыжьы. Джащ фэдэу мыгъэ республикэм ипащэхэм унашъоу ашIыгъэм диштэу ИлъэсыкIэм ехъулIэу а 1 — 4-рэ классхэм ащеджэхэрэ кIэлэеджэкIо нэбгырэ 24850-мэ IэшIу-IушIу шIухьафтынхэр афашIыщтых. Республикэ бюджетым къикIыщт сомэ миллион 12 ащ пэIухьащт.\nIэшIу-IушIу лъэпкъ зэфэшъхьафэу 59-рэ зэрылъыщтхэ Iалъмэкъхэр тыгъэгъазэм и 22-м нэс гурыт еджапIэхэм аIэкIагъэхьанхэу агъэнэфагъ. Ахэм язытет дэгъоу зэрэщытын ыкIи хэз имыIэу зифэшъошэ сабый пэпчъ зэрэратын фаер Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\n— Республикэм икIэлэеджакIохэм апае ыпкIэ зыхэмылъ шIухьафтынхэр илъэс зэкIэлъыкIохэм щымыIагъэхэу мыгъэ апэрэу къэтщэфыщтых. Ар егъэжьэпIэшIоу сэлъытэ. Анахь шъхьаIэр кIэлэцIыкIухэм мэфэкI чэфыгъор зэхашIэныр ары, — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.


Финанс фэIо-фашIэхэр нахь псынкIэ хъущт | Адыгэ Макъ\nФинанс фэIо-фашIэхэр нахь псынкIэ хъущт\nКъыблэ ыкIи Темыр-Кавказ федеральнэ шъолъырхэм ащыпсэухэрэм биометрическэ къэгъэлъэгъонхэр атынхэм фэшI банк 65-мэ якъутэмэ 700-мэ яамалхэр къызфагъэфедэн алъэкIыщт.\nАхэм янахьыбэр Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Ростов хэкум арытых. Урысыер зэрэпсаоу пштэмэ, цIыфым ымакъэ тезытхэн ыкIи ынэгу ыгъэунэфын зылъэкIыщт банки 146-мэ якъутэмэ мини 5,2-мэ Iоф ашIэщт.\nМы Iофыгъом фэгъэхьыгъагъ Урысыем и Банк и Къыблэ къутамэ щызэхащэгъэ брифингыр. Мы лъэныкъом фэгъэзэгъэ структурэм илIыкIохэмрэ ыкIи ПАО-у «Ростелеком» зыфиIорэмрэ зэикI биометрическэ системэм Iоф зэришIэщт шIыкIэр, цIыфым фэгъэхьыгъэ къэбарыр зэраугъоищтыр къаIотагъэх.\n— Мы шIыкIэм ишIуагъэкIэ финанс фэIо-фашIэхэр нахь псынкIэу цIыфхэм, анахьэу зыныбжь хэкIотагъэхэм ыкIи сэкъатныгъэ зиIэхэм, афагъэцэкIэн амал щыIэ хъущт. Джащ фэдэу псэупIэ Iудзыгъэхэм ащыпсэухэрэмкIи мыр Iэрыфэгъущт. ЦIыфхэм финанс фэIо-фэшIэ зэфэшъхьафхэр арагъэгъотыщтых: счетхэр ыкIи вкладхэр къафызэIуахыщтых, кредитхэр аратыщтых, нэмыкIхэри, — къыIуагъ Урысыем и Банк и ГъэIорышIапIэ ипащэу Дмитрий Дубининым.\nЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ шIыкIэр бзэджашIэхэм къызфагъэфедэн зэрамылъэкIыщтыр брифингым къыщыхагъэщыгъ. ЦIыфым ымакъэ зыгорэм тетхагъэу рахьылIагъэми, сурэт рагъэлъэгъугъэми зэикI биометрическэ системэм къыгъэунэфыщт. ЗэтIуазэхэри зэхифын амал IэкIэлъ.\nЗэикI биометрическэ системэм икъэбар изыгъэхьэгъэ цIыфым илъэсищым зэ икIэрыкIэу ышIыжьын (обновление) фае. Джырэ уахътэ системэм Iоф дашIэ, тапэкIэ илъэси 10-м къыкIоцI зэ ашIыным дэлажьэх.\nКъыхэдгъэщы тшIоигъу мы шIыкIэр шIоигъоныгъэ зиIэ цIыфхэм пкIэ хэмылъэу къызфагъэфедэн амал зэряIэр. ФэIо-фашIэр зыгъэцэкIэрэ банкым нахь игъэкIотыгъэу къэбарыр къызщызIэкIагъэхьан алъэкIыщт.


Нэхэе Мир: «Узхэдэн щыI» — Адыгэ макъ\nНэхэе Мир: «Узхэдэн щыI»\nКоронавирусым пэшIуекIорэ вакцинациер кIугъэн зэрэфаем еджэнджэшыхэрэм врачхэм ягущыIэ афагъазэ. ТиупчIэхэм яджэуапхэр къезытыжьырэр Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым ипульмонологическэ отделение ипащэу Нэхэе Мир.\nТэу З.: Вакцинациер зышIырэ цIыфхэм сыд япкъышъол зэхъокIыныгъэу фэхъухэрэр? Бэ ащ щэщынэ, шIуагъэу ыкIи зэрарэу ащ хэлъыр сыд фэда?\nНэхэе М.: Сыд фэдэ вакцинэми пкъышъолыр узым пэшIуекIон ылъэкIынэу, антитела зыфаIохэрэр лъым хигъэхьанхэу ары пшъэрылъэу иIэр. Ау ащ процентишъэ къыуитырэп умысымэджэнэу, вакцинэм емылъытыгъэу сымаджэхэрэри щыIэх – узыр нахь псынкIэу, къямыхьылъэкIэу ащ фэдэхэм апэкIэкIы. Иммунитет фэхъущтмэ цIыфым бэкIэ ежь елъытыгъ. Псауныгъэм фэсакъырэ цIыфхэм — тутын, шъон пытэ зымыгъэфедэхэрэм, лые къэзымыщэчыхэрэм, спортым пылъхэм, шхэгъу уахътэхэр блэзымыгъэкIыхэрэм яиммунитет нахь пыт ыкIи вакцинэм ишIуагъэ нахь якIы. Антитела зыфэмыхъухэрэри щыIэх. Ахэм япчъагъэ зэфэшъхьафын ылъэкIыщт. Ау мутацие зыфэхъурэ вирусым упэшIуекIоным пае, вакцинэр антитела пчъагъэм емылъытыгъэу, зыхябгъалъхьэмэ нахьышIу, сымэджэгъакIэхэм анэмыкIэу. Шъоущыгъууз, гууз зиIэхэми уафэсакъын фае, медицинэ ушэтынхэм ауж ахэм ахэлъхьэгъэн фэе вакцинэм игъэнэфэн врачэу гъунэ алъызыфыхэрэм япшъэрылъ.\nТэу З.: Вакцинэ зыхэзылъхьагъэхэм ащыщхэр хьылъэу сымэджэжьхэу къыхэкIыхэу аIо…\nНэхэе М.: Вакцинэ зыхэзылъхьагъэхэм ащыщхэр хьылъэу сымэджэжьыгъэхэу тишъолъыркIэ къахэкIыгъэп. ТиIофшIэгъухэу ковиднэ госпитальхэм Iоф ащызышIэхэрэм ар къаушыхьаты. Ау вакцинэр джахэм зыхамылъхьэгъагъэмэ сыда къарыкIощтыгъэр? «Свиной гриппкIэ» тызаджэщтыгъэм цIыфхэр зэригъэсымаджэщтыгъэхэр, зидунай зыхъожьыхэрэр сымэджагъэхэм бэу къазэрэхэкIыщтыгъэр къэтэшIэжьы. Вакцинациер мыхъугъагъэмэ, вирусым нахь зиушъомбгъущтыгъэ. Вакцинэм ащыгъум ишIогъэшхо къэкIуагъ. Коронавирусри ащ фэд ныIа. Тыпэмыуцумэ тызэлъикIущт, вакцинэм сымаджэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ ышIыщт, сымэджагъэхэми бэкIэ нахь IэшIэхэу апэкIэкIыщт. Джыдэдэм вакцинэм пэуцухэрэм яграждан пшъэдэкIыжь ерэгупшысэх. ЦIыфхэм вакцинацием зыщадзые зыхъукIэ нахьыбэ сымэджэщт. Сымаджэхэрэм яIэзэхэрэ врачхэм яIофшIэн хэхъощт, сымэджэщхэм цIыфхэр чIизы ащыхъущт. Эпидемием пэуцужьыгъэ врач тхьапша сымаджэ хъугъэр?! Ахэм ащыщыбэми ядунай ахъожьыгъ. Нэбгырэ пэпчъ ипшъэдэкIыжь ины мыщ фэдэ уахътэм.\nТэу З.: Пульмонологие отделением непэрэ мафэм ехъулIэу сыд фэдиза сымаджэу чIэлъыр? Сыдэу- щтэу ахэм шъуяIазэрэ?\nНэхэе М.: Тиотделение джыдэдэм нэбгырэ 20-м ехъу чIэлъ. КовидкIэ сымэджагъэхэм реабилитацие ятэгъэкIу. Вирусыр къызэгоогъэхэ органхэр тэушэтых, такIэрэплъы, цIыфыр зэтеуцожьыпэным иамалхэр зетэхьэх. КIэу къытхэхьэгъэ коронавирусымкIэ сымэджагъэхэм язэтегъэуцожьын Iэзэн шэпхъэ гъэнэфагъэхэр пылъэу щыт. Непэ врачхэм яIэ хъугъэхэ шIэныгъэхэр зэкIэ тэгъэфедэх.\nТэу З.: Отделением Iут врачхэм ащыщхэр коронавирусыр къежьэгъакIэу апэу сымэджагъэхэм ахэтыгъэх. Вакцинациер акIугъа?\nНэхэе М.: Вакцинацием имэхьанэ къагурыIоу тиIофшIэгъухэм зыщадзыерэп, яанализхэм ялъытыгъэу вакцинациер акIугъ. Вакцинэр зэкIэ штамхэм апэуцурэп. Анахь щынагъохэр джыдэдэм индийскэ ыкIи британскэ штамхэр арых. Вакцинэ зыпшIыкIэ ахэр къыомыолIэнхэм, къыоолIагъэми нахь псынкIэу узыр ппэкIэкIыным игугъапIэ щыI, нэмыкI шIыкIэ непэ врачхэм аIэкIэлъэп. Арышъ, ар къызфэдгъэфедэн фае. Вакцинэ зымышIыхэрэр е пэуцухэрэр ерэгупшысэх коронавирусым цIыфхэр хьылъэу зэригъэсымаджэхэрэм, реанимациехэм ачIэлъхэу зидунай зыхъожьыхэрэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъугъэм.\nТэу З.: Бзылъфыгъэ лъэрымыхьэхэм ыкIи сабыйхэм вакцинэ ахэлъхьэгъэным сыдэущтэу уеплъырэ?\nНэхэе М.: Гамалей ыцIэ зыхьырэ гупчэм ипащэу къызэраIорэмкIэ, бзылъфыгъэ ныбжьыкIэхэу сабый къызпыфэнхэу фаехэм вакцинэр ащ ыпэкIэ ашIымэ нахьышIу. Сабыйхэми илъэс 12-м къыщегъэжьагъэу илъэс 18-м нэс къыхиубытэхэу вакцинэр ахэлъхьэгъэным иунашъо хаплъэх. Ащ фэдэу врачхэр зыкIегупшысэхэрэр индийскэ штамыр сабыйхэм къапэхьэ ыкIи хьылъэу ыгъэсымаджэхэрэри къахэкIых. Джыри мэхьанэ зиIэхэм ащыщ цIыфыр ежь-ежьырэу сыд фэдэрэ узми пэуцужьын ылъэкIыныр. Ащ фэен ыкIи Iоф дишIэн фае. «Спутник V» вакцинэр зэкIэмэ апэ итэу алъытэ, аллергие зиIэхэм анэмыкIыкIэ «противопоказание» зыфаIорэм фэдэ иIэп. Ковивак, Эпивак вакцинэхэри агъэфедэх, нахь псынкIэу зыхэзылъхьэхэрэм ахэзагъэ, вакцинэ хьылъэхэп, ау иммунитетэу къытырэр нахь кIочIаджэу хъун ылъэкIыщт. Нэжъ-Iужъхэу уз хэужъыныхьагъэ зиIэхэм ахэр нахь ахалъхьэх. Узхэдэн щыI, уахътэ лые амыгъакIоу цIыфхэр япсауныгъэ къаухъумэн фае!


«Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Спорт » «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI\n«Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI\nТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ. ТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ.\nТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ.\n«Зэкъошныгъэр» 1:0-у «Сокол» Саратов текIуагъ. Никита Катаевым къэлапчъэм Iэгуаор дидзагъ. Краснодар краим изэнэкъокъу щешIэрэ «Медик» Шъачэ «Зэкъошныгъэр» 7:0-у текIуагъ.\n«Зэкъошныгъ» — «Волгарь» Астрахань – 2:0. Мэзаем и 27-м Шъачэ щызэIукIагъэх.\n«Зэкъошныгъ»: Гиголаев (Ковалев, 46), Хьагъур, Катаев, Бровчук, Черов, Къонэ (Крылов, 75), Белов (Юрченко, 80), Мамонов (Кирьян, 81), Ахмедханов, Домшинский (Кадимов, 46), Ещенко (Дыхъу, 80).Къэлапчъэм Iэгуаор дэзыдзагъэхэр: Кадимов – 62, Ахмедханов – 76.\n— «Зэкъошныгъэм» ешIэкIэ дэгъу къыгъэлъэгъуагъ. Аужырэ ухъумакIоу гупчэм дгъэуцугъэ Хьагъур Руслъан цыхьэшIэгъу, игъусэхэм агурэIо, егъэдаIох. «Зэкъошныгъэр» ыпэкIэ зилъыкIэ ухъумакIохэри, гупчэм итхэри шIыкIэшIухэм алъэхъух. Пчъагъэм хагъэхъон алъэкIынэу тиешIакIохэр чIыпIэшIу ифэхэу бэрэ къыхэкIыгъ. Хэгъэгум изэнэкъокъу тыхэлэжьэным тыфэхьазырэу гъэтхэпэ мазэм и 4-м Мыекъуапэ къэдгъэзэжьыщт, — къытиIуагъ тренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Ешыгоо Сэфэрбый.\n«Зэкъошныгъэм» ешIэкIуи 3 хэкIыжьыгъ, кIэу зыпари аштагъэгоп. НахьыпэкIэ тикомандэ хэтыгъэ Алексей Домшинскэр икIэрыкIэу къыхэхьажьыгъ. Адыгеим щапIугъэ кIалэхэу футболым яшъыпкъэу пыщагъэхэм тренер шъхьаIэр алъэплъэ, «Зэкъошныгъэм» нахь диштэщтхэм ащыщхэр С. Ешыгуаом къыригъэблэгъэнхэ имурад.\nГъэтхапэм и 3-м «Зэкъошныгъэм» ныбджэгъу ешIэгъу Шъачэ щыриIэщт, «Металлург» Магнитогорск IукIэщт, и 4-м Мыекъуапэ къыгъэзэжьыщт.\nКъэлэпчъэIутыр — командэм ызыныкъу КъэлэпчъэIутыр — командэм ызыныкъу\n«Ростов-Доным» IукIэщт «Ростов-Доным» IукIэщт\nМыгъэ нахьыбэщт Мыгъэ нахьыбэщт\nЕшIэгъур гъэшIэгъонэу кIуагъэ ЕшIэгъур гъэшIэгъонэу кIуагъэ


Коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм ядэщын фытегъэпсыхьэгъэ зэхъокIыныгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм АР-м и Парламент изэхэсыгъоу джырэблагъэ щыIагъэм щытегущыIагъэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, ООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэр ары пыдзэфэ пытэхэм ядэщын фэгъэзэгъэ шъолъыр операторэу Адыгеим щылажьэрэр. 2019-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 1-м ащ IофшIэныр ригъэжьагъ.\nРеспубликэм исым ипроцент 90,4-мэ хэкIэу къырахырэр Iуищынэу шъолъыр операторым зэзэгъыныгъэ дашIыгъ. Адыгеим исыр, статистикэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, нэбгырэ 463167-рэ мэхъу. Адыгеим Iоф щызышIэрэ юридическэ лицэхэм ыкIи предпринимательхэм япроцент 69,9-р ары хэкIым идэщынкIэ фэIо-фашIэхэр фэгъэцэкIэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм кIэтхагъэр.\nООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Алыбэрд Налбый Парламентым идепутатхэм яупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьызэ, контейнерхэр зытет площадкэхэм ыкIи ахэм къапэIулъ чIыпIэхэм ягъэкъэбзэн ГъэIорышIэкIо компаниехэмрэ чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын органхэмрэ зэрэфэгъэзагъэхэр къыIуагъ.\nХэта зыгъэкъэбзэн фаер?\nПарламентым идепутатхэм ямызакъоу, хэкIэу къырахырэр зыдагъэтIылъыщт площадкэхэм ягъэкъэбзэн зипшъэрылъым республикэм исхэри бэрэ къыкIэупчIэх. Ахэм язытет ары нахьыбэрэмкIэ шъолъыр операторым пыдзэфэ пытэхэм яIущынкIэ ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм уасэ зэрэфашIырэр.\nХэкIыр зэратэкъорэ контейнерхэр зыдэщыт чIыпIэр къэшIыхьэгъэн ыкIи пыдзафэхэр Iузыщыщт транспортыр екIолIэшъунэу щытын фае. Мы площадкэм ыкIи ащ къыпэIулъ чIыпIэхэм ягъэкъэбзэн фэтэрыбэу зэхэт унэхэм я ГъэIорышIэкIо организациехэр е чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын органхэр лъыплъэнхэ фае. Пыдзэфэ пытэхэр Iузыщыщт автомашинэр къэкIоным ыпэкIэ ахэр зэкIэ ГъэIорышIэкIо организацием ипхъэнкIакIохэм агъэкъэбзэныр япшъэрылъхэм ащыщ.\nШъолъыр операторым хэкIыр зэрылъ контейнерхэр къызэблихъунхэр е къыунэкIынхэр ары иIофшIэныр.\n— Унэхэм хэкIэу къарахырэр зэрахьылIэщт чIыпIэхэм ягъэкъэбзэн организацие зэфэшъхьафхэр зэдыдэлажьэх. Лъэшэу тыкъэлъаIо хэкIэу къишъухырэр зэришъутэкъущтым пылъ шэпхъэ тIэкIур жъугъэцэкIэнэу. Контейнерхэм псэолъэшIыным къыпыкIыгъэ е нэмыкI пыдзэфэ инхэр, чъыг къутамэхэр, кондэ иупкIыгъэхэр арышъутакъо хъущтэп. АхэмкIэ шъуушъэрэ бакхэм нэмыкI пыдзафэхэр арыфэжьырэп. КъызкIэнэгъэ пкъыгъохэри бакхэм арышъумыдзэх, — къыIуагъ ООО-у «ЭкоЦентрэм» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Алыбэрд Налбый.\nКъыхэдгъэщымэ тшIоигъу, субсидиеу Адыгеим сомэ миллиони 8-м ехъу къыфэкIощт. АщкIэ хэкIыр зэхэдзыгъэу цIыфхэм къыратэкъун амал щыIэнэу бакхэр джыри къащэфыщтых.\nООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипресс-къулыкъу\nСледущая Нахьыбэрэ шъуIэхэр шъутхьакIых!


ПIалъэхэм апэ ишъыгъэх — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогу» зыфиIорэм Урысыем исубъектэу хэлажьэхэрэм асфальт зытыралъхьащтыр пстэумкIи зэхэубытагъэу квадратнэ метрэ миллион 66,9-рэ мэхъу.\nАр агъэнэфагъэхэм япроцент 55,85-рэ. Белгородскэ хэкум, Краснодар краим ыкIи Ингушетием IофшIэнхэр ащаухыгъэх. Урысыем исубъектэу графикым ыпэ ишъыгъэхэм Адыгеир ащыщ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогу» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэхэм ягъэцэкIэнкIэ пэрытныгъэр зыIыгъ субъектипшIым Адыгеир ащыщ. Мы проектым ишIуагъэкIэ автомобильнэ гъогу псэолъэ 46-рэ, ар километрэ 35,8-рэ мэхъу, щагъэцэкIэжьыщт. ПстэумкIи сомэ миллион 491-у паIуагъэхьащтым щыщэу сомэ миллион 331-р федеральнэ бюджетым къыхэхыгъ, сомэ миллиони 160-р республикэ ахъщ.\nАщ фэдэу ахъщэ тедзэ тишъолъыр къыфэкIоным пае нахьыпэкIэ къыратыгъэр зищыкIагъэм пэIугъэхьэгъэным, Лъэпкъ проектым къыщыдэлъытагъэхэм къэгъэлъэгъонэу ащыгъэнэфагъэхэм акIэхьэгъэным ахэм афэгъэзагъэхэр лъэшэу пылъыгъэх. Гъогоу агъэцэкIэжьыхэрэми IофшIэнхэр зэращызэшIуахыхэрэм лъэплъэх.\n— 2024-рэ илъэсым нэс гъогухэм атегъэуагъэр нахь макIэ хъунэу, язытет нахьышIоу, хъугъэ-шIагъэу атехъухьэрэм ипчъагъэ къыщыкIэнэу типшъэрылъ. ГъогурыкIоныр щынэгъончъэ хъуным тэркIэ мэхьэнэшхо иI. Транспортнэ инфраструктурэ дэгъур республикэм иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, инвестициеу къыхалъхьэрэр нахьыбэ хъуным афэIорышIэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Дэгъоу зэхащэрэм узылъещэ\nСледущая Хэхъоныгъэхэм якъэкIуапI


Хэлэжьагъэр 400-м ехъущтыгъ — Адыгэ макъ\nХэлэжьагъэр 400-м ехъущтыгъ\nРедактор 11.10.2021 11.10.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nКъыблэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт щыкIуагъ.\nЧъэпыогъум илъэс 18-м нэс зыныбжьхэр бэнэпIэ алырэгъуи 3-мэ ащызэнэкъокъугъэх. Шъолъырхэм къарыкIыгъэ кIалэхэр, пшъашъэхэр 450-рэ фэдиз хъущтыгъэх. Зэхэщэн Iофхэр дэгъоу зэрагъэцэкIагъэхэм ишIуагъэкIэ зэIукIэгъухэр дэгъоу рекIокIыгъэх.\nВолгоград, ТIуапсэ, Ермэлхьаблэ, Адыгеим яныбжьыкIэхэр анахь дэгъоу бэнагъэхэм ащыщых. Апэрэ чIыпIи 5-р къыдэзыхыгъэхэр Урысыем иныбжьыкIэхэм якIэух зэIукIэгъухэу Ижевскэ шэкIогъум и 6 – 9-м щыкIощтхэм ахэлэжьэщтых.\nАдыгэ Республикэм зыщызыгъасэхэу къахэщыгъэхэм шъуащытэгъэгъуазэ. Пшъашъэхэм якуп Дарья Головиновам, кг 57-рэ, дышъэр къыщихьыгъ. Мария Лодневам, кг 63-рэ, ящэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Тренерхэу Мерэм Саидэрэ Беданыкъо Байзэтрэ пшъашъэхэр агъасэх.\nЕдыдж Разыет кг 78-м нахьыбэ къэзыщэчыхэрэм ябэныгъ. Джэрзыр ащ къызэрэдихыгъэр игъэхъагъэхэм ахэтэлъытэ. Нарт пшъашъэм тренерэу Нэныжъ Байзэт ипащ.\nКIалэхэм язэIукIэгъухэм афэгъэхьыгъэу къатIо тшIоигъор медальхэр зыхьын зылъэкIыщтхэр бэ зэрэхъущтыгъэхэр ары.\nХьатхъохъу Рустам, кг 60, дышъэр къыфагъэшъошагъ, тренерхэр Шъэумэн Байзэтрэ Чэтыжъ Алыйрэ. Мэлыщэ Аскэр, кг 90-м къехъу, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Мамхыгъэ Астемир, кг 90-рэ, тыжьыныр къыхьыгъ. Нарт шъэуитIури зыгъасэрэр тренерэу Ацумыжъ Заур.\nНэгъуцу Амир, кг 50, ящэнэрэ хъугъэ, тренерыр Нэгъуцу Азэмат. Хьашхъуанэкъо Дамир, кг 50, ятфэнэрэ хъугъэ, тренерыр Хьашхъуанэкъо Айвар. Байкъулэ Аслъан, кг 46-рэ, я 5-рэ чIыпIэр къыдихыгъ, тренерхэр Шъынэхъо Мурат ыкIи Кобл ТIахьир. Я 5-рэ чIыпIэр Дзыбэ Амини къыдихыгъ, кг 60, тренерыр Роман Оробцов.\nЖъыдэкъо Аслъан, кг 60, джэрзыр къыдихыгъ, тренерхэр Хьакурынэ Дамир ыкIи Акъущ Мыхьамод.\nТиныбжьыкIэ 11 Урысыем икIэух зэнэкъокъу зэрэхэлэжьэщтым тегъэгушIо, ягъэхъагъэхэм ахагъэхъонэу афэтэIо.\nПредыдущая Медальхэм афэбэнэщт\nСледущая Убзи, уихабзи, уафигъэсакъыщт


IэпэIэсагъ, бзэшIуагъэ, щыIэныгъэр илъэпIагъ — Адыгэ макъ\nIэпэIэсагъ, бзэшIуагъэ, щыIэныгъэр илъэпIагъ\nУрысые Федерацием, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм язаслуженнэ, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, тхакIоу Мурэтэ Чэпай мэкъуогъум и 12-м къэхъугъ. Урысыем ыкIи Адыгеим апашъхьэ гъэхъэгъэ дахэ ащ щыриI.\nУсакIом зэриIуагъэу, цIыфыр тIо къэхъурэп, хэти зы гъашIэ Тхьэм къыритырэр. Арышъ, уимафэ пэпчъ уфэсакъэу, умыгъэхьаулыеу, шIуагъэ хэлъэу бгъэшIэныр, ор-орэу пшъхьэ бгъэлъапIэу, зыфэпшIэжьэу сыдкIи — еджэнымкIи, IофшIэнымкIи, цIыфыгъэ Iэдэб-хабзэмкIи зебгъасэмэ, пкIэнчъэу узэрэщымыIагъэр ор шъыпкъэми, къыошIэкIыгъэ цIыфыбэми нафэ къафэхъущт.\nГъэшIэ дахэ къыгъэшIагъ зэлъашIэрэ артист IэпэIэсагъэу, орэдыр, къашъор, сценэр, тхэныр — литературэр, цIыфхэр лъэшэу зикIэсагъэхэу, Мурэтэ Чэпай Исмахьилэ ыкъом. Непэ лIы Iуш акъылышIор щыIагъэмэ, ыныбжь илъэс 82-рэ хъущтыгъэ къодый. 2013-рэ илъэсым, илъэс 74-рэм итэу цIыфышIум идунай ыхъожьыгъ.\nАу адыгэ лъэпкъ искусствэм, адыгэ театрэм итарихъ, щыIакIэм шIоу илъэпкъ филэжьыгъэмкIэ ащ ыцIэ ныбжьырэу къыхэнагъ.\nМурэтэ Чэпай Исмахьилэ ыкъор Кощхьэблэ районым ит къуаджэу Блащэпсынэ къыщыхъугъ. Икъуаджэ пишIын щыIагъэп, ащ игугъу къышIы зэпытыгъэкIи езэщыщтыгъэп. Ежьыр етIани, исабыигъо-кIэлэцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу, изакъоу, тыр заом хэкIуади, ным ыпIугъэти, гъэшIуабзи, нэплъэгъу гукIэгъуи, гъомылэ IашIуи зы-кIи ащимыгъакIэу, кIалэм къешIэкIыгъэ дунэе дахэр зэхишIэу, цIыфхэр илъапIэхэу ны Iушым ыпIугъ. Мы шэн шIагъохэм ежь Чэпае нахь зыкъызеIэтым, орэдыр, къашъор, усэр, сэмэркъэур, зыкъэшIын-закъыпэшIыжьыныр ахигъэхъожьыгъ, хэлъыгъ ащ фэдэ амалыр, а пстэур къыхэкIыжьын фэягъэти, еджагъ ыкIи Iоф зыдишIэжьыгъ ыныбжь зыкIахьэм.\nГурыт еджапIэр къызеухым колхозым тIэкIурэ Iоф щишIагъ. 1957-рэ илъэсым чIахьи, 1962-рэ илъэсым дэгъу дэдэкIэ ГИТИС-р — искусствэм и Къэралыгъо театрэ институтэу Луначарскэм ыцIэ зыхьэу Москва дэтыр, ащ ыужыIоу, 1969-рэ илъэсым заочнэу, Адыгэ къэралыгъо институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъэх. Бзэр, литературэр нахьышIоу ышIэнхэмкIэ ащ лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ. Апэрэ IофшIэн лъэбэкъухэр Чэпае театрэм, хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим», Лъэпкъ творчествэм и Унэ — методистэу ащидзыгъ ыкIи Адыгэ хэкум культурэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу 1989-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, республикэр щыIэ зэхъум, АР-м культурэмкIэ министрэм игуадзэу илъэси 7 фэдизрэ щытыгъ, IэнатIэу иIагъи, Iофэу ышIагъи, анахь мэхьанэ зиIагъэр, Адыгэ къэралыгъо драмтеатрэм иадыгэ труппэ хэтэу, артист анахь дэгъумэ ахалъытэу, сценэр къыгъэбжьышIоу, адыгэ лъэпкъ литературэм ипроизведениехэм атехыгъэхэ спектаклэхэу «Пщы-оркъ зау», «Тятэжъхэм яорэд», «Батыр», «Шъузабэхэр» (аужыритIур ежь ытхыгъ), «Псым ыхьырэ Iуашъхь», «Псэлъыхъохэр», «Дэхэбаринэ ихьакIэщ» зыфиIохэрэм анэмыкIэу, урыс классикхэм — А. С. Пушкиным итрагедие цIыкIумэ ащыщэу «Хьацэ», Чеховым ипьесэу «Иванов» ыкIи IэкIыб хэгъэгу тхакIохэм атхыгъэхэм, гущыIэм пае, Шекспир итрагедиеу «Отелло» — роль шъхьаIэр къыщишIыгъ дэгъу дэдэу, Дездемонэ — бзылъфыгъэ образыр, Къушъу Светэ екIоу къыдишIыгъ (1983).\nЧэпае илъэсипшI пчъагъэм адыгэ театрэм исценэ ыгъэкIэракIэу тетыгъ, спектакли 150-рэ фэдизым роль шъхьаIэхэр гум ыштэу, IэпэIэсагъэр къебэкIэу къащишIыгъ, итворческэ IофшIагъэ епэсыгъэ щытхъури къэралыгъошхоу Урысыеми Адыгеими къырапэсыгъэх, цIыфхэм якIэсэ артистышхуагъ. Мыщ дэжьым къыщыхэзгъэщымэ сшIоигъор Чэпае мэкъэ дахэ зэриIагъэр, адыгэ орэдыжъхэр, ежь орэдышъохэр зыфишIыгъэхэр, лъэпкъым ыусыгъэхэ шIулъэгъуныгъэ орэдхэр, «Мерэмыкъом иорэд» фэдэу, дэхэ дэдэу къызэриIощтыгъэхэр ары. Сэ сшъхьэкIэ, хъяр зэхэхьагъухэу сызхэфагъэхэм ялъытыгъэу, кIэлъэIухэзэ, Мурэтэ Чэпае мы орэдыр къызэрэрагъаIощтыгъэр сэшIэ, гум къикIэу ыкIи къынэсэу ащ мэкъэ дэхэ дэдэ иIагъ, сщыгъупшэрэп.\nАртист цIэрыIом исэнэхьат ыгукIэ икIэсэ дэдэу, ыгъатхъэу зэрэщытыр, къышIыгъэ роль пэпчъи къыхэщы, къыплъэIэсы, джары IэпэIэсагъэр, джары псэм гуапэ щыхъурэр! Артист дэгъубэ тиадыгэ сценэ тетыгъ — КIыкI Юрэ, Хъурмэ Мариет, Пэрэныкъохэу Розэ ыкIи Чатиб, КIуращынэ Фатимэ, Оркъыжъыкъо Ахьмэд, Устэкъо Мыхъутар, мыхэм анэмыкIхэри. Джы непи мы Iофыр дахэу лъагъэкIуатэ тилъэпкъ театрэ искусствэм ылъапсэ зыгъэчъыгъэхэм. Ахэм ягуетыныгъэкIэ, яIэпэIэсэныгъэкIэ лъэпкъ театрэ дэгъу тиIэ зэрэхъугъэм урыгушхонэу щыт.\nМурэтэ Чэпае артист ин къодыягъэп, ар тхэкIуагъэ, сценэм — искусствэм, иамал къызэрихьэу литературэри агуигъэуцуагъ.\nЫтхыгъэх драмэхэу «Батыр», «Шъузабэхэр», «Ным игумэкI». Мыхэр мызэу, мытIоу Адыгэ театрэм щагъэуцугъэх, цIыфхэм анахь якIасэ хъугъэ спектаклэх, агумэ къарынагъэх. Чэпае иапэрэ тхылъ «Шъузабэхэр» зыфиIорэр 1994-рэ илъэсым, 2004-м ятIонэрэ тхылъэу пьесэхэр зыдэтхэр «IэнатIэм игъэрхэр», ящэнэрэр —драматургическэ произведениехэр зэкIэ къыздэхьагъэхэу «ЦIыфыгъэм ыкIуачI» зыфиIо-\nрэр 2009-м къыдэкIыгъэх.\nМурэтэ Чэпае Урысыем итхакIохэм я Союз 1996-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэтыгъ. Ащ зэраштагъэм икъэбарышIу зешIэм, янэу зыпIугъэу, зылэжьыгъэу, еджэн-гъэсэныгъэр мэхьанэшхо зиIэ насып ялыеу зэрэщытэу зылъытэщтыгъэм ихьатырэу Чэпае ылъытагъ, гушIо нэпсхэри ынэ-мэ къакIэтэкъугъэх.\nЕжь Мурэтэ Чэпае сисэнэхьат епхыгъэу гущыIэгъухэри дэсшIэу къыхэкIыгъ, сценэм иартист инэу зэрэщытымкIи сшIэу шъхьэкIафэ фэсшIыщтыгъ, чиновникэуи къыхэкIыгъ, ау ежь къызэритхыжьэу, «куцэр теуцогъу-теуцогъу», ар гъэшIэгъонэп, зыфэдэ щымыIэр цIыфхэм шIу афапшIэу ущыIэныр ары, ар къыдэхъущтыгъ артист IэпэIасэм. Чэпае щыIэныгъэр икIэсагъ, илъэпIагъ, унэгъо дахэ, пхъуищ, ахэм къатекIыгъэхэр иIагъэх, шыкур, щыIэх. Ау ежь иаужырэ илъэсхэм зыдэпсэугъэр, зигъусагъэр, гурыIогъу къыфэхъугъэу Роз ары. Мурэтэ Чэпае иаужырэ я 4-рэ гукъэкIыжь тхылъэу, «СищыIэныгъ — сидунай» зыфиIорэр ежь зыщымыIэжь ужым, 2014-рэ илъэсым, къыдэкIыгъ мы зыцIэ къесIогъэ бзылъфыгъэм ихьатыркIэ. Тхылъым кIэзыгъэхэзыгъэ имыIэу Мурэтэ Чэпае ищыIэныгъэ бай зыфэдагъэр гъэшIэгъонэу, сурэтыбэми нэм къыкIагъэуцоу къыщыриIотыкIыгъ. ЦIыфышхом игъашIэ къиныгъо чIыпIэхэр хэтыгъэхэми, ежь ыгукIэ гъунэнчъэу щыIэныгъэр зэрилъапIэр, цIыфхэр, иадыгэ лъэпкъ, дунэешхор инасып инэу зэрэщытхэр щигъэунэфыгъ.\nДахэу гущыIэщтыгъ, шэнычъэдысыгъэп, ищыIэныгъэ, идунай агъэгушхоу щыIагъ. Искусствэми, лъэпкъ литературэми, адыгэ щыIакIэми лъэуж нэф къатыринагъ.\nСурэтхэр Чэпай илъэс зэфэшъхьафхэм тырахыгъэх.\nПредыдущая НыбжьыкIэхэр чанэу хэлажьэх\nСледущая Вакцинэ зыхарагъэлъхьаныр къафагъэпсынкIагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ ТхэкIоу МэщбэшIэ Исхьакъ дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nАдыгэ ТхэкIоу МэщбэшIэ Исхьакъ дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nАдыгэ тхэкIо цIэрыIоу, Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем, Адыгэ Республикэм я Къэралыгъо шIухьафтынхэр, Урысые шIухьафтынэу М. А. Шолоховым ыцIэкIэ щытыр къызыфагъэшъошагъэу МэщбэшIэ Исхьакъ Шумафэ ыкъом итхыгъэ зэхэугъоягъэхэр 2015-рэ илъэсым шэкIогъу мазэм къыдэкIыщтых. Порталэу «Россия для всех» зыфиIорэм иредактор дыриIэгъэ зэдэгущыIэгъум итворческэ гъогу зэрэзэпыфагъэм, адыгэхэм ятарихъ, лъэпкъым тапэкIэ къырыкIощтым зэрагъэгумэкIырэм афэгъэхьыгъэу тхакIом къыфиIотагъ.\nТворческэ IофшIэгъэшхо зиIэ МэщбэшIэ Исхьакъ илъэс 70-м къыкIоцI тхылъ 80-м ехъу ытхыгъ. Мы аужырэ илъэситфым тхылъхэу «КъокIыпIэмрэ къохьапIэмрэ», «Айщэт», «Джасус», «Рафыгъэхэр», «Хэхэсхэр», «ЧIыгу-огу зэнэсым сыда щыIэр?» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр къыхиутыгъэх. Ащ иусэу «Адыгэхэр» зыфиIоу орэдышъом ралъхьагъэр лъэпкъым игимнэу плъытэмэ хъущт. Илъэс 84-рэ зыныбжь адыгэ тхакIом непи итворчествэ зырегъэушъомбгъу, лъэпкъым итарихърэ икультурэрэ тхылъеджэхэр ащегъэгъуазэ.\n- Исхьакъ, джыдэдэм сыда анахьэу Iоф зыдапшIэрэр?\n- УрысыбзэкIэ тхыгъэ, том 20 хъущт тхылъхэм якъыдэгъэкIын ыуж сит. Илъэс 70-м къыкIоцI стхыгъэхэр зэкIэ - усэхэр, поэмэхэр, романхэр, публицистикэр, апэрэ усэу 1945-рэ илъэсым стхыгъэри ахэм къадэхьащтых. ЗэкIэ материалхэм джыри сяджэжьын, Iоф адэсшIэжьын фае. Ащ Iофышхо къызэрэпыкIыщтыр къыбгурыIоу къысщэхъу.\nЗы лIэшIэгъум къыкIоцI хъугъэ-шIагъэу щыIагъэхэм язакъоп ситхыгъэхэм къызэлъаубытырэр. Я X-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу адыгэ лъэпкъым къырыкIуагъэр, адыгэдзэ пащэхэм, къэралыгъо IофышIэшхохэм ящыIэныгъэ щыщ пычыгъохэр, Урысые къэралыгъом ищыIэныгъэ ахэр зэрэхэлэжьагъэхэр ситхыгъэхэм къащызгъэлъэгъуагъ.\nСэ сиеплъыкIэкIэ, адыгэхэм сыдигъуи Урысыем цыхьэ фашIыщтыгъ. Урысые къэралыгъор зыгъэпсыгъэхэм ахэри ахэтыгъэх. Урысыем ис пстэуми афэдэу, хэгъэгум къырыкIощтымкIэ тэри пшъэдэкIыжь тэхьы.\nКъэзэкъ тарихълэжь цIэрыIоу Федор Щербина зэрилъытэрэмкIэ, адыгэхэр ижъ-ижъыжькIэ къыщегъэжьагъэу Кавказым исыгъэх, а шъолъырым къыщыхъугъэх ыкIи щыпсэугъэх. IэкIыб къэралыгъохэм язекIо, тарихълэжь цIэрыIохэм, гущыIэм пае, Францием изекIолIэу Омар де Гелль ягукъэкIыжьхэм къаушыхьаты адыгэлIыр шыу тегъэпсыхьагъэу зэрэщытыгъэр, зэрэлIыблэнагъэр, теплъэшIу зэриIагъэр, ышъхьэ зэрилъытэжьыщтыгъэр, лъэпкъ шъхьафитныгъэм зэрэфэшъыпкъагъэр.\n- Исхьакъ, уироманхэм къащыптхыхьэгъэ чIыпIэхэм уащыIагъа?\n- Ахэр стхыхэ зэхъум, чIыпIабэмэ сащыIэн, документыбэмэ нэIуасэ зафэсшIын фаеу хъугъэ. ГущыIэм пае, романэу «Айщэт» зыфиIорэм хэт герой шъхьаIэм ищыIэныгъэ къырыкIуагъэр зэзгъэшIагъ. Илъэси 8 фэдиз ыныбжьэу адыгэ пшъэшъэжъыер атыгъуи Стамбул ибэдзэр щащэгъагъ, Францием ипосолэу граф де-Фериоль ары ар зыщэфыгъагъэр. НэмыкI дин зырагъахьэм, ащ цIэу Шарлотта-Элизабет фаусыгъагъ.\nА бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу урысыбзэкIи, французыбзэкIи тхылъыбэ тхыгъэу щыIагъ. Ау Айщэт илъэпкъэгъу ащ фэгъэхьыгъэу тхэн фаеу слъытагъэ. Адыгэ пшъэшъэжъыеу ыужкIэ католикхэм ядин рагъэхьагъэм игъашIэ кIако хъугъэ. Француз хабзэхэм атетэу Айщэт зекIощтыгъэми, ичIыгу гупсэ, ащ щигъэкIогъэ икIэлэцIыкIугъо, янэжъэу зыпIугъэр зыкIи щыгъупшагъэхэп. ШъыпкъэмкIэ, романым къэугупшысыгъэ горэхэр хэтхэми, ащ лъапсэ фэхъугъэхэр тарихъ хъугъэ-шIагъэхэр ары.\nФранцием ипачъыхьэ ищагу дэсхэм шIу алъэгъущтыгъэ, Вольтер илитературнэ кружок хэтыгъэ адыгэ пшъашъэм къэбарэу пылъым нэIуасэ фэхъугъэ Сергей Михалковым республикищмэ - Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым ялIышъхьэхэм ариIогъагъ романэу «Айщэт» зыфиIорэр зылъэпсэ фильмэ тырихы зэрэшIоигъор. Ау, гухэкI нахь мышIэми, ахъщэ зэрэщымыIэм къыхэкIэу а гупшысэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ хъугъэп.\nМы аужырэ лъэхъаным стхыгъэ романхэм ащыщэу «Хэхэсхэр» зыфиIорэр мары сапашъхьэ илъ. Урыс-кавказ заом ыуж Тыркуем афыгъэхэ, етIанэ Балканы агъэкощыгъэхэ адыгэхэм ар афэгъэхьыгъ. Аужырэ Урыс-тырку заоу 1877 - 1878-рэ илъэсхэм щыIагъэм ыуж ахэр джыри нэмыкI чIыпIэ - КъокIыпIэ Благъэм агъэкощыгъэх. Мы романымкIэ Кавказ заом фэгъэхьыгъэ романхэм (ахэр тфы мэхъух) ятхын къэсыухыгъ.\nСлъэпкъ тхьамыкIэгъуабэмэ, хьазабышхомэ апхырыкIыгъ, ау ащкIэ зыгорэ згъэмысэу зыкIи къыхэкIыгъэп. Сэ сызыфаер тлъэпкъ итарихъ, икультурэ бай къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм зыIэпамыгъэзыныр ары. ТхылъеджэкIуабэ ащкIэ къызэрэсфэразэр сигуап.\n- IэкIыб къэралыгъомэ ащыпсэурэ адыгэхэм уахахьа, зэпхыныгъэ адыуиIа?\n- Ары, адыгэхэр зыщыпсэухэрэ IэкIыб къэралыгъомэ бэрэ сащыIагъ. Ахэр дэгъоу ситворчествэ щыгъуазэх. Иорданием, Сирием, Тыркуем, Израиль, Германием, Америкэм къырашIыкIышъ, къысфытеох, тхьауегъэпсэу къысаIо. ШышъхьэIум и 7-м къыщегъэжьагъэу и 14-м нэс Тыркуем, Иорданием, Израиль сарагъэблагъи сащыIагъ, тилъэпкъэгъубэмэ саIукIагъ. ТыркубзэкIэ зэрадзэкIыгъэ ситхылъэу «Рафыгъэхэр» зыфиIорэм илъэтегъэуцо мы илъэсым шэкIогъум и 8-м Стамбул щыкIощт.\nСилъэпкъэгъухэр бэу Сириеми щэпсэух. Башар Асад мырэущтэу ыIогъагъ: «Сириер арабхэм, курдхэм, адыгэхэм яхэгъэгу». Сэ а къэралыгъом сыщыIагъ ыкIи къэсIон слъэкIыщт ащ ис адыгэхэм якультури, абзи дэгъоу къызэраухъумагъэр.\n- Лъэпкъэу узыщыщым къызыкIэупчIэхэкIэ, сыда япIорэр?\n- Сэ черкескIэ зыкIи сызэджэжьыгъэп. Тэ адыгэу тыкъэхъугъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым ис силъэпкъэгъухэм къэбэртаехэр сIозэ сяджэрэп, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыпсэурэ адыгэхэр ясэIо нахь. Джащ фэдэ къабз Къэрэщэе-Щэрджэсым ис силъэпкъэгъухэмкIи. Тэ адыгэкIэ тызэджэжьы, нэмыкI лъэпкъхэр ары «черкескIэ» къытаджэщтыгъэхэр.\nДунэе информационнэ агентствэу «Урысыер непэ» ипорталэу «Россия для всех» зыфиIорэм иредактор


ЗыкIэхъопсыщтыгъэхэр афигъэцэкIагъ | Адыгэ Макъ\nШIушIэ Iофтхьабзэу «Елка желаний» зыфиIорэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ.\nЧIыпIэ къин ифэгъэ сабыйхэм анахьэу къадэхъу ашIоигъоу зыкIэхъопсыхэрэр открыткэхэм атетхагъэу Кремлым щагъэуцугъэ елкэм палъхьагъэх. Адыгеим щыщ кIэлэцIыкIуи 4-у зипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэхэу зитхыгъэхэр елкэ шъхьаIэм нэсыгъэхэм КъумпIыл Мурат яджагъ. Ахэр анахь зыкIэхъопсыхэрэр афигъэцэкIагъэх.\n— ИлъэсыкIэр кIэлэцIыкIу пэпчъ анахь зыдэгуIэрэ мэфэкIэу щыт, зыкIэхъопсырэ гухэлъ дахэхэр къыдэхъунхэу мэгугъэ. Мы кIэлэцIыкIуи 4-мэ ямызакъоу, нэмыкI сабыйхэми, анахьэу чIыпIэ къин ифагъэхэм, яшIоигъоныгъэхэр къадэхъунхэм пае сфэлъэкIыщтыр зэкIэ сшIэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСабыйхэр зыкIэхъопсыхэрэр зэфэшъхьафых. Зыхэм илъэсыбэрэ зэжэгъэ пкъыгъо къыфащэфыныр, нэмыкIхэм пшысэм къыхэхыгъэм фэдэу зэхэгъэуцогъэ Iофтхьабзэу илъэсыкIэ мэфэкIым фэгъэхьыгъэм хэлэжьэнхэр ары. Джащ фэдэу кIэлэцIыкIуи 4-у зитхыгъэ Кремль елкэм агъэхьыгъэхэр зыфэягъэхэр зэфэшъхьафыгъэх. Кушъхьэфачъэ, ноутбук, Къэралыгъо филармонием щыкIорэ ИлъэсыкIэ елкэм кIонхэу фэягъэхэм яшIоигъоныгъэхэр къадэхъугъах. ЯпсауныгъэкIэ щыкIагъэхэр зиIэхэр зыщаIыгъхэ еджэпIэ-интернатэу Хьакурынэхьаблэ дэтым чIэс Алина Золотаревам ишIоигъоныгъэу кIэлэцIыкIу журналэу «ПсынэкIэчъым» къырагъэхьан гухэлъэу иIагъэри къыдэхъущт. ЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ журналым иредактор шъхьаIэу Бэгъушъэ Мариет пшъэшъэ цIыкIум ыдэжь щыIагъ, гущыIэгъу фэхъугъ. Гъатхэм къыдэкIыщт номерым пшъэшъэжъыем фэгъэхьыгъэ къэбарыр къихьащт, журнал кIышъом исурэти тетыщт.\nАлина Капиносовам Къэралыгъо филармонием щагъэуцурэ елкэ шъхьаIэм кIон шIоигъоныгъэ зиIэр илъэс заулэ хъугъэ. Пшъэшъэ ныбжьыкIэм игухэлъ щыгъупшэу къыхэкIыгъэп. Мафэ къэс егупшысэщтыгъэ, а гушIогъо такъикъхэм ахэхьаным кIэхъопсызэ уахътэр зэринэкIыщтыгъэ. ИлъэсыкIэм ипэгъокIэу анахьэу зыкIэхъопсырэр зыщеджэрэ интернатым щарагъэтхыгъ. Алинэ ыгукIэ зыдиIыгъыр тхьапэм ригъэкIугъ ыкIи къыдэхъунэу тыриIуи «ытIупщыгъ».\n— Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат телефонымкIэ къысфытеуагъ, — къытфеIуатэ Алинэ янэу Светланэ. — А чIыпIэм гушIуагъомрэ гумэкIымрэ къысшъхьащыуагъэх, нэпсыр сынэмэ къателъэдагъ. Сипшъашъэ ишIоигъоныгъэ къызэрэдэхъущтыр къысиIуагъ, ИлъэсыкIэм фэгъэхьыгъэ елкэ шъхьаIэу республикэм щагъэуцугъэм тыригъэблэгъагъ.\nНы-ты пэпчъ зыкIэхъопсырэр ясабый игушIуагъо алъэгъуныр, чэф такъикъэу къекIурэр нахьыбэ ашIыныр ары. Светланэ ипшъашъэ зэрэщыгушIукIырэр нафэ. Алинэ ылъэгъурэр, пшысэу къызхэфагъэр зэрэшIогъэшIэгъоныр къыхэщы, чэфыр ынэмэ акIизэу зеплъыхьэ.\n— КIэлэцIыкIухэм ынаIэ зэратыригъэтырэмкIэ, мыщ фэдэ гушIогъо такъикъхэр къякIунхэм зэрэфэIорышIэрэмкIэ республикэм и ЛIышъхьэ сызэрэфэразэр сигущыIэ къыщыхэзгъэщы сшIоигъу, — къытфеIуатэ Светланэ. — Сабыйхэм ящыIэныгъэ нахьышIу шIыгъэным, яшIоигъоныгъэхэр къадэхъунхэм пае республикэм Iофыгъоу щызэшIуахырэр бэ. ЗэхъокIыныгъэхэр тинэрылъэгъух, ахэм тащэгушIукIы.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ «Елка желаний» зыфиIорэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм яшIоигъоныгъэхэр афишIэныр лъигъэкIотагъ. Сабыйхэр анахьэу зыкIэхъопсыщтыгъэхэр Москварэ Шъачэрэ кIонхэр ары. ЗипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэ нэбгыри 9-мэ мыщ фэдэ шIоигъоныгъэу яIагъэр мыгъэ къадэхъугъ.\nЩылэ мазэм и 3-м къыщыублагъэу и 5-м нэс сабыи 4 Москва щыIагъ, къэлэ гупчэм къыщакIухьагъ. Джащ фэдэу ахэм музейхэр къарагъэплъыхьагъэх, паркэу «Зарядьем» ащагъэх.\nЩылэ мазэм и 2-м къыщегъэжьагъэу и 4-м нэс кIэлэцIыкIу нэбгыри 5-р Шъачэ щыIагъэх, сурэткIэ алъэгъущтыгъэхэ чIыпIэхэр анитIукIэ зэрагъэлъэгъугъэх. Зыгъэпсэфыгъо мафэхэр сабыйхэм агу къинэжьынхэм фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр афызэхащагъэх. Олимпиадэр зыщыкIогъэ спортивнэ псэуалъэхэр, къэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, дельфинхэр къарагъэлъэгъугъэх.\nКъыхэдгъэщы тшIоигъу «Елка желаний» зыфиIорэ Iофтхьабзэр Адыгеим щызэхащэныр хабзэ джы зэрэхъущтыр. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат иинтернет нэкIубгъо ар къыщиIуагъ.\nСурэтхэр А. Гусевым тырихыгъэх.


Адыгеим и ЛIышъхьэ дунэе форумым хэлажьэ — Адыгэ макъ\nРедактор 03.10.2019 03.10.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nДунэе энергетикэмкIэ зигъо Iофыгъохэм, гъэстыныпхъэ-энергетическэ комплексым иотраслэхэм хэхъоныгъэ зэрашIыщт лъэныкъо шъхьаIэхэм, газ отраслэм пшъэрылъэу иIэхэм ахэр атегущыIэщтых.\n«Энергетическое партнерство для устойчивого развития» зыфиIорэ пленарнэ зэхэсыгъом форумым чIыпIэшхо щиубытыщт. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным форумым псалъэу къыщишIыгъэм мэхьанэшхо иI.\n«Экспертхэм зэралъытэрэмкIэ, мы илъэс благъэхэм Азиатскэ-Тихоокеанскэ шъолъырым хэхьэрэ хэгъэгухэми, Европэми энергиеу агъэфедэрэм хэхъощт. МыщкIэ апэрэ чэзыоу анаIэ зытырагъэтын фаер цыхьэшIэгъоу энергиер аIэкIэгъэхьэгъэныр ары. НэфэIоныр ылъапсэу, шъхьэихыгъэу яIофшIэн зэхащэн фае», — къыхигъэщыгъ Владимир Путиным.\nУрысые Федерацием и Президент зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Урысыер пшъэдэкIыжь хэлъэу Iофхэм якIуалIэ, джащ фэдэу илъэсыбэ хъугъэу Европэм гъусэныгъэ дыриI.\n«Сыд къытаIолIагъэми, цыхьэшIэгъу зэпхыныгъэхэр IэубытыпIэ къызыфэтшIынхэ, тапэкIэ тызэрэзэгъусэщтыр къыдэтлъытэн фае», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nФорумым Iофтхьэбзэ 70-м ехъу щызэрахьанэу рахъухьэ. Урысые зэIукIэгъоу «Лъэпкъ проектхэр: къэралыгъом ынаIэ зытыригъэтыщтхэмрэ хэхъоныгъэмкIэ амалэу щыIэхэмрэ» зыфиIорэмкIэ Урысые энергетическэ тхьамафэр рагъэжьагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм игъэстыныпхъэ-энергетическэ комплекс игъэкIэжьын Адыгеим ихэбзэ къулыкъухэм анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ.\n«Зы лъэныкъомкIэ, гъэстыныпхъэ-энергетическэ комплексым иорганизациехэм языпкъитыныгъэ елъытыгъэщт Iофхэр зэрэзэпыфэщтхэр. НэмыкI лъэныкъомкIэ, энергие къэкIуапIэхэм ахэгъэхъогъэныр экономикэм, социальнэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ, инвестициехэр къыхалъхьанхэмкIэ, микрорайоныкIэхэм ягъэпсынкIэ, нэмыкI пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ ищыкIэгъэ дэдэу щыт. Адыгеим игъэстыныпхъэ-энергетическэ комплекс игъэкIэжьын тиреспубликэ энергиеу зыфыщыкIэрэр нахь макIэ шIыгъэным япхыгъэ Iофыгъохэр тишъыпкъэу зэшIотэхых», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, энергиер нахьыбэу къыIэкIэхьанымкIэ республикэм лъэбэкъу заулэ щадзыгъ. ГущыIэм пае, Урысыем ишъолъырхэмкIэ Адыгеим апэрэу мВт 150-рэ зилъэшыгъэщт электростанциеу жьыкIэ Iоф зышIэщтыр щагъэпсы. Илъэсыр имыкIызэ ащ ишIын аухыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэрэ ПАО-у «Россети» зыфиIорэм иправление итхьаматэрэ мыгъэ Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумым щызэдашIыгъэ зэзэгъыныгъэхэм адиштэу республикэм иэлектросетевой комплекс игъэкIэжьынкIэ Iофышхо зэшIуахыщт.\nПредыдущая Адыгеим ихэхъоныгъэ хэушъхьафыкIыгъэу хэплъагъэх\nСледущая Gönüllülere değer veriyorlar