Лъэпкъ искусствэм иIахь ин хилъхьагъ — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ искусствэм иIахь ин хилъхьагъ\nРедактор 24.12.2020 24.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иорэдхэр, ипоэмэхэр, ипьесэхэр\nЛIыхэсэ Мухьдинэ ыныбжь илъэс 65-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ ситхыгъэу «Адыгэ макъэм» къыщыхэсыутыгъэм иорэдхэм, ипоэмэхэм, ипьесэхэм афэгъэхьыгъэу зи хэтэп. Сыда пIомэ, зэкIэ зы гупшысэ-псалъэкIэ, зы тIысыгъокIэ къэIогъуай, къэтхыгъуай. Мары иорэдышъохэм, игущыIэ макъэхэм уахахьэми ар нэрылъэгъу къыпфашIы. Джары ЛIыхасэм иорэдхэр, ипоэмэхэр, ипьесэхэр шъхьафэу къызкIыхэтхыгъэхэр.\nПстэуми апэу адыгэ орэдым гущыIэу хэлъи, иорэдышъуи, ижъыкIэ ар адыгэ лъэпкъ искусствэм къызэрэхэхьагъэми афэгъэхьыгъэу къыIуагъэхэм, ытхыгъэхэм шъхьафэу уакъытегущыIэныри ифэшъуаш. Апэу зыцIэ къепIонэу щытыр «Лъэпэмаф» зыфиIорэр ары. Якъоджэ губгъо ихьагъэу ар пстэуми апэу ышъхьэ къихьагъ, ышыпхъу нахьыкIэу зидунай зыхъожьыгъэри ыгу къэкIыжьыгъ. Ежь къызэриIожьыгъэу, ар псаоу ыпашъхьэ итэу къызшIуигъэшIызэ, гущыIэхэри зэхилъхьагъэх, орэдышъоми рилъхьагъэх:\nХымэ унагъом о ухэхьан –\nТыгъэр икIыни, мазэр къихьан –\nIахьыли гупси зэунэкIын –\nГу цIыкIур бэрэ къызэплъэкIын. –\nАщ къыкIэлъыкIуагъэх нэмыкI орэдхэри — «ШIулъэгъур къаджэ», «ДэхэкIай», «КъэошIэжьа бжыхьэ чэщхэр?», «Хъяр», нэмыкIхэри.\n«Чылапхъэ хъужьыщт орэдхэр» зыфиIорэм шъхьафэу игугъу къэпшIыныр ифэшъуаш. Ар адыгэмэ ядунэе фестиваль фэгъэхьыгъэу ытхыгъагъ ыкIи «Тятэжъмэ яорэдхэр» сценэм къызытехьэхэм гум къитэджэгъэгъэ гупшысэх. Гугъэ инхэр къэзыгъэтэджыгъэ усэу ар щытыгъ, лъэпкъым къыкIугъэ гъогу къиным, щыIэкIэ хьылъэм уахищэжьэу гъэпсыгъэ. Арэу щытми, икIэух мыщ фэд:\nАщ фэдэу орэдым цIыфхэр чIыгум зэпэблагъэ ышIыхэу, шIумрэ дэхагъэмрэ афищэхэу ЛIыхэсэ Мухьдин иусэ-орэдхэм бэрэ къахэкIы. Ахэм загъорэ нэмыкI лъэхъани ухащэжьы, узэплъэкIыжьын, нэмыкI лIэшIэгъухэм уахэплъэжьын фаеуи уашIы. Ащыщхэр гъыбзэ хъугъэх. Ащ фэдэ усэхэу «ГъэшIэ псаур», «НэмыкI орэдхэр» зыфиIохэрэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ уакъытегущыIэн плъэкIыщт.\nМыщ дэжьым къыхэбгъэщыми хъущт ямэхьанэкIи, ядэхагъэкIи мымакIэу узфащэу, орэдышъом иплъхьан плъэкIынэу ЛIыхасэм усабэ зэритхыгъэр. Ахэм афэдэ усэ заулэ дэмытэу, апэрэм къыщегъэжьагъэу зы тхылъи къыдигъэкIыгъэп. ЫужыкIэ къыдигъэкIыгъэ усэ угъоигъэ тхылъ инхэу зыцIэ къетIуагъэхэм «Орэдхэр» шъхьэу афишIыгъ. Ахэм ащыщ горэми «Усэхэмрэ орэдхэмрэ» ыIуи еджагъ.\nАдыгэ орэдыр дунаим тезыхьэгъэ, цIыфмэ ахэзыщэгъэ адыгэ пщынэми, шыкIэпщынэми гущыIэ дэхабэ ащыфиIуагъ. «Адыгэ пщын», «СишыкIэпщын» зыфиIорэ усэ-орэдым. Ахэм арыгушхоу, «гупшысэ IэшIукIэ» апэгъокIэу «НэмыкI орэдхэр» зыфиIорэм уащыIукIэщт. Ау «бэмэ уаштэжьырэп, адыгэ пщын» еIошъ ащ фэдэ сатырэхэри хэтых. Адыгэ орэдым фэгъэхьыгъэ усэ дэхабэу ытхыгъэхэм апае ущымытхъун плъэкIынэп. Апэу зыцIэ къепIощтхэм ащыщ «Сиорэд» зыфиIорэр. Ар зыфэмыдэ щыIэп – чъыг тхьэпаби, лъэныкъо гупсэм иощхбыби, чIым хэлъ лэжьыгъацэу къыдэкIоещти. Джащ фэдэу къэплъытэн плъэкIыщтыр бэ – «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» къызэрэзэIуихырэ усэу «Орэдыр», «Чылапхъэ мыхъужьыщт орэдхэр», «Спсэ зыхэлъ орэдхэр» зыфиIорэм дэхьагъэу «ШыкIэпщын», «Сиорэд», «Орэдусыр», «Орэдыр къанэмэ», «Сиорэд лIэшIэгъумэ зэIэпахын» зыфиIохэрэр, нэмыкIыбэри.\n«Орэдхэр» зыфиIорэм игугъу къэтшIыгъ. Ащ дэт усэхэм ащыщыбэр орэдышъом илъхэу ихэку имызакъоу зэрэдунаеу къабыбыхьэу зэрэщытми уебгъукIон плъэкIыщтэп. Дунаим щызэлъашIэрэ орэдус цIэрыIоу Тхьабысымэ Умар изакъоу ЛIыхэсэ Мухьдин иусэ 20 фэдиз орэдышъом рилъхьагъ. Ар хэку гъэзетэу «Адыгэ макъэми» (тыгъэгъазэм и 21-рэ, 2001-рэ илъэс) щыхагъэунэфыкIыгъ.\nА орэдхэм ащыщых дунаим ичIыпIабэмэ ащызэлъашIэрэ орэдхэу, пстэуми якIасэхэу «Лъэпэмаф», «ШIулъэгъур къаджэ», «КъэошIэжьа бжыхьэ чэщхэр», «Гъэ мин огъашI», «Хъяр», «ДэхэкIай» зыфиIохэрэр, нэмыкIыбэхэри. Тыдэми, чIыпIэ горэм къызыщыIухэкIэ, хэта ахэр гукIэ, загъори макъэкIэ къыдэзымыIохэрэр? Ар къызхэкIырэри гурыIогъуаеп. ГущыIэу, гупшысэу ахэлъхэр загъорэ къызэрыкIо дэдэхэу къыпщэхъухэми, ахэр мафэ къэси тлъэгъурэ, тыкъэзыуцухьэрэ щыIакIэм, тигумэкI-гушIуагъохэм къахэхыгъэх. Сыд фэдиз гузэхэшIэ кIуачIа хэлъыр, гущыIэм пае, «ШIулъэгъур къаджэ» зыфиIорэр. Е «Лъэпэмаф» зыфиIорэ лирическэ орэд шъэбэ гохьми нэшхъэигъэ тIэкIуи, гушхоныгъи, шIуфэIо псалъи къыплъигъэIэсэу щыт. «ДэхэкIаир» адэ? Сэмэркъэуа, гукIая мыщ хэлъыр? Мафэ къэси тлъэгъурэ сурэтба ар зэпхыгъэр? Арэу щытми, къэшъо орэд гъэшIэгъонэуи лъакъор къыуегъэпхъуатэ.\nАщ нахь псынкIа орэдым псэ къыпыбгъэкIэныр! КъызэрэпщыхъущтымкIэ, усэ псалъэри мэкъамэри къызэдакIохэу ары. ЛIыхасэм иусэ зэфэшъхьафхэр орэдым ралъхьагъэх. Ау нэужым ежь иуси иорэди къызэдакIоу, зыгум къиIукIыхэу зэрэхъугъэри умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Гушхоныгъэр къызэбэкIэу ахэм ахэтыр макIэп. Ащ фэд, гущыIэм пае, «Тыгъэм инурэ», адыгэмэ афэгъэхьыгъэ гъэшIобзэ закIэу ар зэхэт. «Уидахэ сэIо», «Сиадыгабз», «Оры — сиорэд», «СигугъэпIэ жъуагъу» зыфиIохэрэри, нэмыкIхэри гум къеIукIых. Мыщ дэжьми занкIэу къэIогъэн фае: ЛIыхасэм иорэд мэкъамэхэм чIынэлъабэхэр къабыбыхьэх, адыгэ лъэпкъым зэлъишIагъэхэу, къэшъо орэд хъугъэу ахэтыри макIэп.\nА орэдхэм яусын къиныбэ пелъагъоу иусэхэм къащеIоми, гухахъо зэрахигъуатэрэр ыушъэфырэп. «СигъэлIэщт мы орэдым,// Сыгу къыдихыгъэу еупIэ!» —ыIоуи зэхэпхыщт. Ау тыгъэу къохьажьырэм «арыба егъашIэм узкIэхъопсыгъэр?» къызыриIокIэ, кIэух гупшысэри нэмыкI.\nСыкъегъэхъужьы. («Алъэгъурэп нахь»)\nАщ ыуж «Орэдым гур еукъэбзы» ыIуи зэритхыгъэри бгъэшIагъорэп. НэмыкI гупшысэу орэдым пигъохырэри макIэп. «Зы орэд закъом гъэшIэ псау къыгъэгъунэу, лIэшIэгъу псауи къыубытэу къыхэкIэу» еIо усакIом. («ГъэшIэ псау»). Джахэм зэкIэм пшIошъ агъэхъу «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэр къызэрэзэIуихырэ усэу «Орэд» зыфиIорэм хэлъ гущыIэхэр:\nО шъыпкъэ Iори,\nСэ орэд сыусын…\nА гупшысэ дэдэхэмкIэ – «Сиорэд лIэшIэгъумэ зэIэпахын» еIошъ зэфешIыжьы тхылъ усэугъоигъэу «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэр (2019).\nОрэдэу псэ кIыхьэ зиIэм\nЗэфагъэм ымакъэ еIэты.\nГущыIэм къымыхьырэ зэфагъэр\nМэкъамэм, зэхашIэм къахьын.\nАщ фэдэ орэд сфэусышъумэ,\nЛIыхэсэ Мухьдинэ ипоэмэхэр\nЛIыхэсэ Мухьдин иусэхэм афэгъэхьыгъэ статьяу къыхэтыутыгъэм поэмэ зытIу горэмэ ягугъуи къыщытшIыгъагъ, анахьэу «Ны», «Шъхьагъус» зыфиIохэрэм. Апэрэр якъоджэ ныоу Мэзыужьэкъо Мамырхъан Нэхэе Даутэ ишъхьэгъусэгъэ Мария Сергеевнам къытегущыIэщтыгъэ.\nДжы тызылъыIэсыщтхэр «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэшхом (2019) къыщыхиутыгъэхэу «Тым игущыI», «ЛIыгъэ», «Адыиф илъагъохэр» зыфиIохэрэр ары. Мыхэри ежь ЛIыхэсэ Мухьдинэ итхэкIэ-гупшысакIэ къызыдихьыгъэ произведение гъэшIэгъоных.\n«Тым игущыI» зыфиIорэ поэмэ кIэкIыр нахьыбэрэмкIэ философие гупшысэм зэлъиIыгъ, зы хъугъэ-шIагъэ гори хэтэп, герой хэхыгъэ горэми ущыIукIэщтэп. Гупшысэ-зэфэхьысыжь зэфэшъхьафхэм зэлъаIыгъхэу, сатыр плIырыплI хъухэу 50 фэдизэу зэхэтых. А сатыриплI усэхэр, анахьэу МэщбэшIэ Исхьакъ епхыгъэхэу, тилитературэ къызыхэхьагъэхэр тIэкIу шIагъэ. Джы мары ащ фэдэ усэ гъэпсыкIэм ЛIыхасэм зыфигъэзагъ.\nА сатыриплIхэм гупшысэ гъэшIэгъонхэм уахащэ. Ахэр зэкIэ зэпщэлIэжьынхэ, зэфэпхьысыжьынхэ плъэкIынэп. Ау узэлъызыубытэу, уизэхашIэ къылъыIэсэу ахэтыр макIэп. Ащ фэдэх, гущыIэм пае, шъхьахынэр, шэнычъэр, шэнышIор, къаигъэр, къошIур, къо бзаджэр, баир, тхьамыкIэр, шъофыр, мэзыр, тыгъэр, уашъор, нэмыкIыбэри. Иусэ зэфэшъхьафхэм язэфэхьысыжь фэдэхэу сатыриплI горэхэр къыпщэхъух. Аущтэу гъэпсыгъэ мыри:\nУиIофшIэн шIу лъэгъури,\nЦIыфым шIу уалъэгъун.\nЦIыфмэ анэшIу къыоплъымэ,\nЩыIэп нахь лъапIэу тын.\nМыхэр зэкIэ поэмэм шъхьэу фишIыгъэм елъытыгъэу тым игущыIэх. КIэух сатыриплIыми а нахьыжъ гупшысэм имэхьанэ къыщыхеушъхьафыкIыжьы:\nТижъмэ нахьыбэ агъашIэ къэс\nСигъашIи хахъоу къысщэхъу.\nЖъым ишIушIагъэ кIэм инамыс –\nСабыим насып къыдэхъу.\nАщ къыкIэлъыкIуагъ ятIонэрэ поэмэу «ЛIыгъэ» зыфиIорэр. Ар Советскэ Союзым илIыхъужъэу Нэхэе Даутэ фэгъэхьыгъ. ИзэхэлъыкIэкIэ ари ямышIыкIэу гъэпсыгъэ, гукъэкIыжь шъхьафхэу зэхэтэхых. Пэублэ гущыIэм ыуж Даутэ ишъхьэгъусэщтыгъэу Мария Шатохинам игукъэкIыжьхэр къыкIэлъэкIох. Ащ къыIотэжьын икъун ышIэщтыгъэ. Ар Даутэ готэу дэзэуагъ, заом Iутхэзэ шъхьэгъусэгъу зэфэхъугъэх. Заор заухыми и Сыбыр чыжьэ мыкIожьэу Даутэ кIыгъоу Очэпщые къуаджэм къыдэнагъ, игъашIэ инахьыбэри адыгэ унагъом щигъэкIуагъ. Зы кIалэрэ зы пшъашъэрэ къащыфэхъухи, ахэри ыпIугъэх. Джы непэ Юрэрэ Людмилэрэ Мыекъуапэ щэпсэух. Ежь Даутэ ЛIыхасэм къылъэгъужьынэу хъугъэп. Ау ишъхьэгъусэ Мариерэ ежь Мухьдинэрэ Пчыхьалъыкъое гурыт еджапIэм илъэс пчъагъэрэ Iоф щызэдашIэжьыгъ.\nМыщ дэжьым сырыгушхоу къыщысIо сшIоигъу Марие игукъэкIыжьхэм ащыщхэр сэ ситхылъэу Даутэ фэгъэхьыгъэу стхыгъэгъэ «СыщэIэфэ» зыфиIорэм зэрэхэтхэр, усакIоми къызэрахихыгъэхэр. Сыдэу щытми Марие игукъэкIыжьхэм узыIэпызыщэнэу ахэтыр бэ. Апэу зигугъу къэпшIыщтхэм ащыщ урыс пшъэшъэ дзэкIолIыр заор къызаухым Сыбыр мыкIожьэу, ишъхьэгъусэ кIыгъоу адыгэ къуаджэм, адыгэ унагъом къазэрэхэнэжьыгъэр, гуащи, пщыпхъуи ащыщ шъыпкъэу зызэришIыгъэр, нэужым адыгабзэри зэрэзэригъэшIагъэр. Адыгэ хабзэр, шэн- зэхэтыкIэхэр ипкъынэ-лынэ зэрэхэхьагъэхэр. Бэ Марие игукъэкIыжьхэм къахэпхын плъэкIыщтыр. Даутэ зыфэдэгъэ цIыфыр ахэм IупкIэу уапашъхьэ къырагъэуцожьы.\nСэ ситхылъэу «СыщэIэфэ» зыфиIорэм къыхихыгъэ зэфэхьысыжь кIэкIхэми яшIуагъэ къэмыкIуагъэу щытэп. Ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр лIыхъужъым илIыгъ, изекIуакI, иIофшIакI, чыли, гъунэгъу къуаджэхэми ащыпсэурэ цIыфхэм зэрафэгумэкIыщтыгъэр ары. Анахьэу зигугъу къышIыжьырэр Даутэ илIыгъэрэ игупытагъэрэ къызщылъэгъогъэ хъугъэ- шIагъэхэр ары. Ахэм ащыщ Очэпщыерэ Пчыхьалъыкъуаерэ зэзыпхыхэу Псэкъупсэ телъыгъэ лъэмыдж кIэшIагъэм къызэрикIыгъагъэр. Жьыбгъэр лъэшэу къепщэу, лъэмыджыр хъэринэм фэдэу зэридзэу зэрэщытзи, лъэкъо закъомкIэ ащ къытехьагъ. БэщитIоу диIыгъыри ерагъэу ыгъэIорышIагъ. ЦIыфэу ар зылъэгъугъэр зэкIэ лъэмыдж пэкIитIуми къащызэрэугъоигъэх. Ежь Даутэ, зи мыхъугъахэм фэдэу, зипэщэ гурыт еджапIэу псыхъо нэпкъым тетым IофышIэ кIон фаети, а пстэур къызэпичыгъ.\nАщ фэдэу сэ ситхылъми, нэмыкIхэм къаIотэжьыгъэхэми къахихыжьызэ усакIом гум къыгъэкIыжьыгъэр бэ. Ахэм ащыщых Даутэ Iоф дэзышIэщтыгъэ тикIэлэегъэджагъэу ШъхьапцIэжъыкъо Хьисэ. Ар ипащэ «Ныбджэгъу хьалэлкIэ» еджагъ. Ащи къыIотэжьын икъуни ылъэгъугъ ыкIи ышIэщтыгъэ. Ау усакIом ахэми къахихыгъэр зы. Ар еджапIэм ишыкузэкIэт аритызэ, мыкIы агъэстыщт пхъэр унагъохэм, анахьэу шъузабэхэм, къазэрафыригъащэщтыгъэр ары. Колхози, Совети зэрэзэхэтхэу къуаджэм шыкузэкIэт зытIущ нахьыбэ зэрэдэмытыгъэр къыдэплъытэмэ, ащ фэдэ зекIуакIэри лIыгъэ екъу.\nАхэм анахь гъэшIэгъон макIэп зы бзылъфыгъэ хэкIотагъэ игукъэкIыжьи. Илъэси 9 нахь ымыныбжьэу Даутэрэ ежьыррэ зы нысэщэ джэгу зэдыхэфагъэх, къызэдэшъонхэ фаеуи хъугъэ. Даутэ бэщитIур ыгъэтIылъи, пхъэ лъакъор зыкIигъэуци а пшъэшъэжъые цIыкIум къызэрэдэшъогъагъэр усакIом къытхыжь зыхъукIэ, ари умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Ащ ыцIэр «ЛIыхъужъым икъашъу».\nАщ ыуж Нэхэе Даутэ имузееу Пчыхьалъыкъое гурыт еджапIэм къыщызэIуахыгъэм тычIещэ. Ащи икIэрыкIэу Даутэ фэгъэхьыгъэ гупшысэ гъэшIэгъонхэм уахещэжьы.\n«Адыиф илъагъохэр» зыфиIорэ аужырэ поэмэу мы тхылъым дэтым усакIор драматическэкIэ еджагъ. Шъыпкъэ, поэмэм нахьи драмэм ар нахь фэщагъ, театрэ сценэм пае тхыгъэ фэдэуи къыпщэхъу. Ау тэркIэ пстэуми анахь шъхьаIэр цIыфэу хэтхэр арышъ, ахэм нахь зафэдгъэзэн.\nУблэпIэ шъыпкъэм тхакIом къызэрэщиIорэмкIэ, хъугъэ-шIагъэр я XIX-рэ лIэшIэгъум иуахътэ къыхеубытэ. Хэлажьэхэу зыцIэ къыриIохэрэмкIи къэшIэгъуаеп: пщэу Пщыкъан, ащ ышыпхъоу Зунэ, оркъ шъхьаIэу Бэчмыз, унэIутхэу Зухра, Дарихъан, фэкъолIхэу ЛIымаф, Хьасан, нэмыкIхэри. Гупчэм итыр адыгэ пшъэшъэ ныбжьыкIэ дахэу Адыиф. АхъщэкIэ ар зыщэфыни, пщэу Пщыкъан фэдэу шъхьэгъусэкIэ дэзыхы зышIоигъуи ахэтых. Ахэр зэкIэ зыхэлэжьэрэ зэнэкъокъум, зэбэн-зэпыщытым Адыиф хэкIодагъэу къыпщэхъу. Апэрэ едзыгъом икIэуххэм адэжь ышнахьыжъэу Къадырбэч хьаджэм IэкIэкIодагъэу зыIохэри къахэкIых.\nАры шъхьае, ятIонэрэ едзыгъом икIэухым Пщыкъанэрэ ащ иоркъ шъхьаIэу Бэчмызэрэ зэдэгущыIэхэзэ, оркъым къеIо Адыиф ежь ыукIыгъэу. Пщым шIу ылъэгъущтыгъэ Адыиф Iэлъынэ гъэшIэгъонэу ритыгъагъэри къырегъэлъэгъужьы. Мыщ дэжьым аущтэу зэдэгушыIэхэу щытхэзэ, къыздизыгъэри амышIэу Адыифэу щымыIэжьэу алъытэщтыгъэр къахэхьажьы. Бэчмызэ зэкIакIозэ шIункIым хэкIодэжьы. Пщыкъанрэ Адыифрэ гущыIэхэр зэфадзыхэзэ, Бэчмызэ итекIыжьыкIэ фэдэу мыдрэми фантастикэм ухещэжьы, ар кIэухэуи фэхъу.\nМы произведениеу зигугъу тшIырэм, нахьыпэкIэ къызэрэтIогъагъэу, тхакIор драматическэ поэмэкIэ еджагъ. А жанрэм икуупIэ ухэзыщэрэ нэшанэхэри ащ мымакIэу хэлъых. Зы зэдэгущыIэгъу горэм М. ЛIыхасэм «О ухэт, удраматурга, уусакIуа, укомпозитора?» аIуи упчIэ зыщыратым, иджэуап мыщ фэдагъ: «Усэхэр дэтхэу тхылъитф къыдэзгъэкIыгъэми, зыпкъ иуцогъэхэ усакIоу зыслъытэжьырэп… Драматургием нахь лъэшэу сызфекъудыи, сыдраматургэу зысэлъытэжьы», Шъыпкъэ, мы гущыIэхэр къызиIогъагъэхэр 2001-рэ илъэсыр ары. (А илъэсым тыгъэгъазэм и 21-м «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъагъэх). Ащи узэгупшысэныбэ хэлъ. Ахэм ащыщ нэмыкI жанрэхэмкIи Мухьдин зэрэтхэщтыгъэр.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ идраматургие\nДраматургическэ тхыгъэхэу ащ икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэхэм адыгэ театрэм лъэуж ин къыханагъ. ПIопэн хъуми иусэхэм, ипоэмэхэм ащыщхэм драмэм илъэныкъо горэхэм узэращыIукIэрэми диалог, монолог зыфэпIощтхэр зэрахэтми бэмэ уарагъэгупшысэ. Ащи изакъоп, гупшысэу ахэлъхэмкIэ зэтырихьэхэуи къыхэкIы.\nМары, гущыIэм пае, «ТэлIэми тэтхъэ» зыфиIорэ пьесэмрэ «Щэнаут псын» зыфиIорэмрэ зэдитхыгъэх. Мы пьесэу зыцIэ къетIуагъэр театрэм щагъэуцу зэхъум гупчэр щызыIыгъыгъэмэ ащыщ а щэнаут псынэр. НэмыкI пьесэу «Нэфын» зыфиIорэм игугъу пшIыщтмэ, ари усэхэмкIэ, орэдхэмкIэ ушъагъэ. Арэущтэу жанрэ зэфэшъхьафхэр ЛIыхэсэ Мухьдин итхыгъэхэм ащызэтырихьэхэу, Iофыгъоу къыIэтхэрэм а зы гупшысэ куум ухащэу зэрэщытыр, сценэм ихабзэхэр ащ дэгъоу зэришIэхэрэр ыгъэгъуащэрэп.\nТеатрэм, сценэм апае ытхыгъэ пстэуми ягугъу къэпшIын плъэкIыщтэп. Ау зыцIэ къетIогъэ «ТэлIэми тэтхъэ» зыфиIорэм зэ къыфэдгъэзэжьын. Пьесэм ыцIэ бэмэ уарегъэгупшысэ. УрысыбзэкIэ занкIэу зэдзэкIыжьыгъуай. Адыгабзэр зэрылъым шIокIыгъуай. Мыщ ущхызэ унэпсхэр къегъакIохэми, комедиекIэ уеджэн плъэкIыщт. Ащ фэдэ шъхьэчIабзи иI: уфаемэ щхы, уфаемэ гъы. Аущтэу озыгъаIорэри гъэнэфагъэ: псэу тызашъорэми, гъомылапхъэу тшхырэми щэнаут ахэлъ, псынэм къитхырэ псыри зэрахэтэу. Пшъхьэ къимыхьан плъэкIырэп —тыцIыфа, тышъуая. Спектаклэр къагъэлъагъо зыхъукIэ сценэм къытеIукIэуи зэхэпхыщт: щыIакIэу тиIэм нахьи шъое шъхьафитэу шъофым тисымэ нахьышIуба. Джа пстэур зэпэпщэчызэ пьесэм уеплъы зыхъукIэ, загъорэ пшъхьэ къехьэ — мы сценэм тетхэу пьесэр къэзышIыхэрэм ашъхьэхэр псауха, хьауми тIэкIу къащэкIа?\nПIопэн хъумэ, ЛIыхасэм сценэм пае къаритыгъэ тхыгъэри, режиссерэу Сулейман Юныс ыгъэуцугъэ спектаклэри тызэсагъэхэм афэдэп, егъэлыегъащэхэу, Iужъухэу, зэшIодзэгъащэхэу чIыпIэхэр хэтхэу къыпщэхъу. Ар етIани икIыгъэ лIэшIэгъум ия 90-рэ илъэсхэу гурыIогъоябэхэр тищыIакIэ къыхэзылъхьагъэхэм ялъэхъан. Ар зиягъэ къытэкIырэ гупшысэкIэ-екIолIэкIэ зэфэшъхьафыбэр къыт- фэзыхьыгъэ, тызэсэгъэ щыIакIэм илъэныкъо дэгъу зэфэшъхьафхэр тIэкIэзыхыгъэ илъэсыгъэх, лъэхъаныгъ.\nШъыпкъэныгъэм, щыIэкIэ тэрэзым тхэкIо-усакIор зэралъыхъурэр иусэхэм язакъоп къыплъызыгъэIэсырэр. Гугъэ IэшIумрэ нэфынэмрэ цIыфым ищыIакIэ къыхэзылъхьэрэ пьесэу гъэпсыгъэ «Нэфын» зыфиIоу Сулейман Юныс ыгъэуцугъэри. 2000-рэ илъэсым зэхащэгъэгъэ зэнэкъокъум ащ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъагъ. Зэхэзыщэгъагъэри культурэмрэ искусствэмрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ фондэу Адыгэ Республикэм и Президент дэжь щыIагъэр ары.\nМы пьесэм игугъу нахь игъэкIотыгъэу къэтшIын. Герой шъхьаIэу хэтыр бзылъфыгъэ ныбжьыкIэу Нэфын. ИлъэсипшI хъугъэу зихэку къэзыгъэзэжьыгъэ цIыф, иреспубликэ фэлажьэзэ шIуагъэ къыфихьыным нэмыкI гухэлъ иIэп. IофшIэпIэшхо горэм пэщэныгъэ дызэрихьанэу загъэнафэми, шIуагъэ къызэрихьыщтым нэмыкI гупшысэ иIагъэп, лэжьэкIо дэгъухэу ежьхэм ашъхьэ нахьи хэкум, хэгъэгум яфедэ ыгъэгумэкIыхэрэр гъусэ ышIыгъэх. А пстэур къыфэзыгъэхьылъэщтыгъэр Чэчэным щызэорэ кIалэм икъэбар зэримышIэрэр, ар кIодыкIае хъугъэу макъэ къызэрэрагъэIугъэри ары. Джащ фэдэзэ цIыф нэшанэхэр психологическэ драмэ куухэм къащызэIуехых тхакIом.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ непи уцуи, гъэпсэфи имыIэу иIофшIэн хэщагъ, цIыфхэм, уахътэм, зэкIэ къэзыуцухьэрэ дунаим икъоджэ Хьалъэкъое гупсэ, икъоджэгъухэм ядахэ зэриIощтым, ягумэкI зэрадиIэтыщтым пылъ. Итхыгъэмэ ащыщэу «Усэр сэлэжьы» зыфиIорэм мырэущтэу къыщеIо:\nЗэхашIэм ыкIуачIэ сиIыгъэу\nГунэс орэдыр сэусы.\nАр мы драматургиеу зигугъу къэтшIыгъэм изакъоп, зэкIэ тхакIом иIэшIэгъэ пстэуми афэгъэхьыгъ.\nПредыдущая Пытагъэ зыхэлъ бэнакIу\nСледущая ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр анахь шъхьаI


ЦIыфхэм яеплъыкIэхэр къыдалъытэхэзэ...\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет планернэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэр зэрищагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом Iофыгъуабэмэ щатегущыIагъэх: 2017-рэ илъэсым ипэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэр, блэкIыгъэ илъэсым амыгъэцэкIагъэхэр къыдыхэлъытагъэу 2018-рэ илъэсымкIэ пшъэрылъ шъхьаIэхэр. Политическэ мэхьанэшхо зиIэ хъугъэ-шIагъэу мыгъэ хъущтым епхыгъэу АР-м и Правительствэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхищэным, амалэу ыкIи кIуачIэу щыIэхэр ащ рихьылIэнхэм зэрэщыгугъырэр\nАР-м и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Парламент и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм япащэхэр, нэмыкIхэри.\n— ЦIыфхэр къызэрэтщыгугъыхэрэр къэдгъэшъыпкъэжьыным, ахэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным тынаIэ тедгъэтыным дакIоу, Iофэу тшIэрэм изэфэхьысыжьхэр ахэм зэхашIэн фае. Ары ведомствэхэм зэкIэми япшъэрылъ шъхьаIэр. Мыщ хэхьэ цIыфхэм ялэжьапкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм анэгъэсыгъэныр, IофшIапIэ зимыIэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэныр, чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан, нэмыкIхэри. БлэкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, 2018-рэ илъэсым ибюджет зыфэдэщтым епхыгъэ пшъэрылъ заулэ дгъэнэфагъ. Ахэр зэрифэшъуашэу дгъэцэкIэнхэм, итхъухьагъэр зэкIэ щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным тыдэлэжьэн фае. АщкIэ нэбгырэ пэпчъ пшъэдэкIыжь зэрихьыщтыр шъугу къэсэгъэкIыжьы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.\nМинистрэхэм зэфэхьысыжьэу къашIыгъэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым республикэм социальнэ-экономическэ къэгъэлъэгъонэу иIагъэхэм уагъэрэзэнэу щыт. Республикэ бюджетым хэхъоныгъэу ышIыгъэхэр проценти 105-м ехъу, гухэлъэу яIагъэм ар нахьыб. Зэхэубытэгъэ бюджетым ихахъохэр сомэ миллиард 12,3-м кIэхьагъ. Адыгеим ипащэхэм унашъоу ашIыгъэхэм яшIуагъэкIэ муниципалитетхэм чIыфэ атемылъэу блэкIыгъэ илъэсыр зэфашIыжьыгъ. ПэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэр гъэцэкIагъэхэ мэхъух. 2017-рэ илъэсым кIэухэу фэхъугъэхэр мэзаем къэлъэгъощтых, ащ ехъулIэу статистикэм зэфэхьысыжьхэр къышIыщтых.\nЗэфэхьысыжьхэм ауж тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэм, пшъэрылъхэм республикэм ипащэ къащыуцугъ. Мэхьанэшхо зиIэ проектэу зигугъу къышIыгъэхэм ащыщых Мыекъопэ псыубытыпIэм ишIын. Джащ фэдэу илъэсыкIэу къихьагъэм шъолъырым ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм язэтегъэпсыхьан лъагъэкIотэщт. Шъугу къэдгъэкIыжьын, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм 2018-рэ илъэсым телъытэгъэ бдюджетым зэхъокIыныгъэу фашIыгъэхэм къадыхэлъытагъэу Мыекъуапэ — сомэ миллион 80, адрэ муниципалитетхэм ягупчэхэм язэтегъэпсыхьан пэIухьащт сомэ миллиони 5 зырыз афатIупщыщт. Джащ фэдэу программэу «Комфортная городская среда» зыфиIорэм хэлажьэхэрэм апае сомэ миллион 91,2-рэ къыхагъэкIыщт.\n— Республикэм икъэлэ шъхьаIэ зэрифэшъуашэу, джырэ уахътэм диштэу зэтегъэпсыхьэгъэным мэхьанэшхо етэты. Ащ дакIоу муниципалитетхэми IэпыIэгъу тафэхъуныр зыщыдгъэгъупшагъэп. Ахъщэу афэттIупщырэр шIуагъэ къытэу загъэфедэкIэ, муниципалитетхэм ягупчэхэм язытет бэкIэ нахьышIу хъун ылъэкIыщт. Ащ цIыфхэри къыхэгъэлэжьэгъэнхэм, ахэм яеплъыкIэхэр къыдэлъытэгъэнхэм мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nФэтэрыбэу зэхэт унэхэм ягъэцэкIэжьынкIэ программэр Адыгеим щылъагъэкIотэщт. Зэхэсыгъом къызэрэщаIуагъэмкIэ, джырэ уахътэм ехъулIэу мыщ фэдэ унэ 80-м ехъумэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх, 2018-рэ илъэсым телъытэгъэ планым уни 127-рэ къыдыхэлъытагъ. Мыщ фэгъэзэгъэ фондым ишъолъыр къутамэ ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, подряднэ организациехэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэм ылъэныкъокIэ гумэкIыгъохэр къэуцухэу къыхэкIыгъ. Ащ фэдэ щысэхэр щыгъэзыегъэнхэ зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ, ар зэшIохыгъэ зэрэхъурэм елъытыгъ фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ащыпсэухэрэм ахъщэр къызэраугъоищтыр ыкIи мы программэм цыхьэ зэрэфашIыщтыр.\nМуниципальнэ образованиехэм япащэхэм, анахьэу инвестициехэмкIэ хъопсагъоу щытхэм, пшъэрылъэу афагъэуцугъэхэм ащыщ ахэм ячIыпIэхэм апхырыкIырэ гъогухэм язэтегъэпсыхьан. Федеральнэ гъогухэм апэблагъэу ащашIырэ псэуалъэхэр шапхъэхэм адиштэнхэ, мы Iофыгъом пытагъэ хэлъэу къекIолIэгъэн зэрэфаер республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ, ащкIэ муниципалитетхэм япащэхэм пшъэрылъхэр афишIыгъэх. Адыгеим къэкIорэ хьакIэхэм янахьыбэр зэкIолIэрэ Мыекъопэ районым ичIыпIэхэм машинэ гъэуцупIэхэр ащышIыгъэнхэм, гъогухэр къэзыгъэнэфырэ пкъыгъохэр атегъэуцогъэнхэм, нэмыкI лъэныкъохэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.\n30.07.2020 IэпыIэгъум щыкIэхэ хъущтэп


МэщбэшIэ Исхьакъ: «Президентым ипшъэрылъхэр зэкIэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным фэгъэхьыгъ» — Адыгэ макъ\nМэщбэшIэ Исхьакъ: «Президентым ипшъэрылъхэр зэкIэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным фэгъэхьыгъ»\nРедактор 26.04.2021 26.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ фигъэхьыгъэ Джэпсалъэм псауныгъэм икъэухъумэн, демографиер, экономикэр, унагъом IэпыIэгъу етыгъэныр анахь шъхьаIэу къызэрэхигъэщыгъэхэм мэхьанэшхо иIэу елъытэ Адыгеим, Къэбэртэе–Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъэу, УФ-м и Общественнэ палатэ и Совет хэтэу МэщбэшIэ Исхьакъ.\n— Федеральнэ ЗэIукIэм сыкъырагъэблэгъагъ, ау сыкIон слъэкIыгъэп. Арэу щытми, зы такъикъ блэсымытIупщэу седэIугъ. Къэралыгъо кIоцI Iофхэр, псауныгъэм икъэухъумэн, социальнэ политикэр, экономикэр ары нахьыбэу УФ-м и Президент и Джэпсалъэ зыфэгъэхьыгъагъэр. Владимир Путиным къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр ары зыфэгъэхьыгъэхэр, — еIо МэщбэшIэ Исхьакъ.\nТитхэкIо цIэрыIо зэрилъытэрэмкIэ, хэгъэгур анахь чIыпIэ къин зэрытыгъэ лъэхъаныр ары Владимир Путиныр президент зыхъугъэр. Ащ дэжьым мыщ фэдэ цIыф къэралыгъом ищыкIэгъагъ. В. Путиныр народнэ президент, Урысыер социальнэ къэралыгъоу щыт. Непэрэ мафэм ащ мэхьанэшхо иI.\nПсауныгъэм икъэухъумэн епхыгъэ Iофыгъохэр ары анахь шъхьаIэу Президентым зигугъу къышIыгъэхэр.\n— Коронавирусым джыри тытекIуагъэп. Ар къызэуалIэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэми, къызэтеуцуагъэу пIон плъэкIыщтэп. Узым тыпэшIуекIоным пае къэралыгъо гъунапкъэхэр къэтыухъумэнхэ фае. Вакцинациер цIыфхэм акIуным мэхьанэшхо зэриIэр ыкIи «коллективнэ иммунитетыр» пытэн зэрэфаер Владимир Путиным къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу 2030-рэ илъэсым нэс Урысыем ис цIыфхэм гурытымкIэ къагъашIэрэр илъэс 78-рэ хъуныр пшъэрылъ шъхьаIэу пащэм къыгъэуцугъэхэм ащыщ. Ащ къыхэкIэу диспансеризацием джыри нахь зырагъэушъомбгъущт, илъэсэу тызыхэтым ибэдзэогъу мазэ и 1-м къыщегъэжьагъэу шIоигъоныгъэ зиIэхэм зэкIэми ар акIун алъэкIыщт. КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэм япсауныгъэ изытет мэхьанэшхо зэриIэр Урысыем ипащэ къыхигъэщыгъ. Ащ пае зыныбжь имыкъугъэхэм загъэпсэфынэу лагерхэм кIонхэ амал яIэным пстэуми анаIэ тырагъэтын зэрэфаер къэралыгъом и Президент къыхигъэщыгъ. Путевкэм ищэфын тырагъэкIодагъэм ызыныкъо ны-тыхэм къаратыжьынэу предложение къыхьыгъ, — къыIуагъ МэщбэшIэ Исхьакъ.\nКIэлэцIыкIу зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъохэм ащыщэу И. МэщбашIэм елъытэ. Ным е тым изакъоу сабыир ыпIуныр къин. Джы ащ фэдэ чIыпIэ итхэм хэушъхьафыкIыгъэ IэпыIэгъу аратыщт. 2021-рэ илъэсым ибэдзэогъу и 1-м къыщыублагъэу мазэ къэс ахэм ахъщэ тын афэкIощт. Ар, гурытымкIэ лъытагъэу, сомэ 5650-рэ зэрэхъущтыр. Бзылъфыгъэхэу сабый къызфэхъунэу ежэхэу, щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэми къэралыгъор ахъщэкIэ адеIэщт. Ахэм мазэ къэс сомэ 6350-рэ къафэкIонэу агъэпсын алъэкIыщт. Джащ фэдэу илъэсэу тызыхэтым ишышъхьэIу мазэ еджапIэм чIэсэу е мыгъэ чIэхьанэу сабый зиIэхэм ахэр илъэсыкIэ еджэгъум фагъэхьазырынхэм пае нэбгырэ пэпчъ сомэ мин пшIырыпшI къэралыгъом къыфитIупщыщт.\nГъэсэныгъэм исистемэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэр пшъэрылъ шъхьаIэхэм зэращыщыр МэщбэшIэ Исхьакъ къыхигъэщыгъ.\n— 2024-рэ илъэсым нэс научнэ ушэтын зэфэшъхьафхэм сомэ триллионрэ миллиард 630-рэ къэралыгъом апэIуигъэхьащт.\nБлэкIыгъэ илъэсым къыщыублагъэу классым ипэщэ кIэлэегъаджэхэм ахъщэ тедзэу мазэ къэс сомэ минитф къараты. Мыщ къыхиубытагъэхэп гурыт профессиональнэ гъэсэныгъэ язгъэгъотыхэрэр. Джы техникумхэмрэ колледжхэмрэ якIэлэегъаджэхэу купхэм якураторхэм ащ фэдэ ахъщэ тедзэ къаратыщт. Ащ нэмыкIэу илъэситIу благъэм джыри бюджет чIыпIэ мин 45-рэ апшъэрэ еджапIэхэм къащызэIуахыщт. Ащ ипроцент 70-р шъолъырхэм аратыщтэу ары Президентым къызэриIуагъэр, — еIо народнэ тхакIом.\n2022-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу цIыфхэм къамычъыхьэу, тхылъхэр къамыугъоихэу, «зы шъхьаныгъупчъэ» шIыкIэкIэ федеральнэ пособиехэр, пенсиехэр, социальнэ ахъщэ тынхэр, нэмыкI фэIо-фашIэхэр зэкIэ агъэпсынхэ алъэкIынэу ашIыщт. А шIыкIэр цIыфхэмкIэ Iэрыфэгъу хъущт.\nКъэралыгъом зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ышIыным, мамырныгъэ ыкIи щынэгъончъагъэ илъыным, джащ фэдэу нэмыкI хэгъэгухэм зэпхыныгъэ адыриIэным сыдигъуи зэрэфэхьазырым, а лъэныкъохэм Владимир Путиным ынаIэ зэратетым мэхьанэшхо зэриIэр анахь шъхьаIэхэм ащыщэу МэщбэшIэ Исхьакъ елъытэ.\nПредыдущая Лъэпкъ ныпым и Мафэ мафэ тфэрэхъу\nСледущая Депутатхэм апай


Адыгеир хэлэжьэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 12.04.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nСоциальнэ-IофшIэн зэфыщытыкIэхэр тэрэзэу гъэпсыгъэнхэмкIэ лъэныкъуищ хъурэ комиссием изичэзыу зэхэсыгъо мы мафэхэм Мыекъуапэ щыкIуагъ.Ар зэрищагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх къулыкъу зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр.\nСоциальнэ ухъумэнымкIэ Фондым икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу Натхъо Разыет къызэриIуагъэмкIэ, пилотнэ проектэу «Прямые выплаты» зыфиIорэм илъэсэу тызыхэтым ибэдзэогъу и 1-м щегъэжьагъэу Адыгеир хэлэжьэнэу регъажьэ. Джырэ уахътэм ехъулIэу мы проектым къэралыгъом ишъолъыр 14 хэхьагъ. Пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр охътэ гъэнэфагъэкIэ Iоф зымышIэшъущтхэм, сабый къызфэхъунэу щытхэм ыкIи къызфэхъугъэхэм, IофшIапIэм щыIэзэ шъобж зытещагъэ хъугъэхэм атефэрэ социальнэ тынхэр организацием ипащэ къыхэмыхьэу, ежь IофышIэхэм занкIэу Фондым аIэкIигъэхьаныр ары.\nIофшIэнымкIэ къэралыгъо инспекцием икъутамэу Адыгеим щыIэм ипащэу Сихъу Русетэ нэужым мобильнэ приложениеу «Я — инспектор» зыфиIорэм Iоф зэришIэрэр къыIотагъ. Урысыем къыщыдагъэкIыгъэ мобильнэ приложением ишIуагъэкIэ IофшIэным ылъэныкъокIэ шапхъэхэр зыукъохэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъущт. Хэтрэ цIыфи ар ыгъэфедэн ылъэкIыщт. Хэукъоныгъэр зылъэгъугъэм смартфонэу ыIыгъымкIэ сурэт тырихын ыкIи ар УФ-м цIыфхэм IофшIапIэ щязыгъэгъотырэ къулыкъум фигъэхьын фит. Мыщ фэдэ шIыкIэм шIогъэ гъэнэфагъэ къыхьыщт. IофшIэныр языгъэгъотыхэрэм, цIыфэу лажьэхэрэм шапхъэхэр зэрагъэцэкIэрэ шIыкIэр ауплъэкIущт. ЫпэкIэ хэукъоныгъэу ашIырэр нахь макIэ хъуным ар фэIорышIэщт.\nЗэхэсыгъом нэмыкI Iофыгъохэри щызэхафыгъэх, унэшъо гъэнэфагъэхэр ашIыгъэх.


Джыри къызэкIэкIуагъ — Адыгэ макъ\n«Зэкъошныгъ» Мыекъуапэ — «Чайка» Ростов хэку — 0:2.\nЧъэпыогъум и 3-м Мыекъуапэ щызэдешIагъэх.\n«Зэкъошныгъ»: Хьачыр, КIышъэ, Хайманов, Кириленко (Седов, 28), ХъуакIо, Гаракоев, Макоев (Крылов, 58), Оразаев (А. Делэкъу, 80), Пекъо, Къонэ, Iащэ (Антоненко, 69).\nКъэлапчъэм Iэгуаор дэзыдзагъэхэр: Алиев — 12, Олейников — 44, «Чайка».\nБлэкIыгъэ илъэс зэнэкъокъухэм «Чайкэр» апэрэ купым хэтэу Урысыем изэIукIэгъухэм ахэлэжьагъ. ЯтIонэрэ купым командэр мыгъэ щешIэ, анахь лъэшхэм ащыщ.\nМыекъуапэ щыкIогъэ ешIэгъум «Чайкэм» ухьазырыныгъэ дэгъу къыщигъэлъэгъуагъ. Я 12-рэ такъикъым хьакIэхэр апэкIэ илъыгъэх, тиухъумакIохэр къызэранэкIыгъэх. Алиевыр изакъоу тикъэлэпчъэIутэу Хьачырым къекIугъ, хъагъэм Iэгуаор ридзагъ.\nЯ 44-рэ такъикъым Олейниковыр метрэ 17 фэдизкIэ тикомандэ икъэлапчъэ пэчыжьэу лъэшэу Iэгуаом еуагъ. ТикъэлэпчъэIутэу Хьачырым Iэгуаом зылъидзыгъ, IапэхэмкIэ нэсыгъ, ау къызэкIидзэжьын ылъэкIыгъэп — 0:2.\n«Зэкъошныгъэм» «Чайкэм» иухъумакIохэр ыгъэгумэкIыхэу, чIыпIэ къин ридзэхэу къыхэкIыгъ. Къонэ Амир я 27-рэ такъикъым къэлапчъэм зыдаом, къэлэпчъэпкъым Iэгуаор тефагъ. Гаракоевыр «Чайкэм» икъэлапчъэ лъэшэу дэуагъ, Iэгуаор чэрэгъузэ хъагъэм зыщифэщтым къэлэпчъэIутым къызэкIидзэжьыгъ.\nТиешIакIохэм ягуетыныгъэкIэ зыкъыуагъаштэ, ау командэ лъэшхэм атекIонхэм фэмыхьазырхэу къэлъагъох. ЯешIакIэ хагъэхъоным фэшI уахътэ ящыкIагъ. ЗэIукIэгъум ия 53-рэ такъикъ А. Къонэр судьям ешIапIэм къыригъэкIыгъ — ятIонэрэу къызэрэфигъэпытагъэм фэшI — «Зэкъошныгъэм» ар къегоуагъэу тэлъытэ.\nЯ 12-рэ зэIукIэгъухэр\n«Динамо» Мх — «Биолог» — 2:0, «Кубань-Холдинг» — «Мэщыкъу» — 1:0, «Алания — 2» — «Спартак» — 1:5, СКА — «Динамо» Ст — 2:1, «Форте» — «Легион» — 2:1. «ТIуапсэ» — «Черноморец» — 0:1, «Ротор-2» — «Ессентуки» — 6:0.\nЗэIукIэгъум иятIонэрэ кIэлъэныкъо «Зэкъошныгъэр» нахь дэгъоу ешIагъэу ылъытагъ тренер шъхьаIэу ШакIо Ащэмэз. Апэрэ такъикъ 45-м «Чайкэм» иухъумакIохэм ащыщ Iэгуаор ыIэ тефагъ, ау судьям пенальтир ыгъэунэфыгъэп. «Зэкъошныгъэм» иешIакIэ хэпшIыкIэу хегъахъо, зичэзыу зэIукIэгъухэм зафегъэхьазыры.\n1. СКА — 28\n2. «Динамо» Мх — 26\n3. «Чайка» — 25\n4. «Анжи» — 24\n5. «Форте» — 24\n6. «Черноморец» — 20\n8. «Спартак» — 16\n9. «Кубань-Х» — 15\n10. «Мэщыкъу» — 15\n11. «Биолог» — 12\n12. «Динамо» Ст — 11\n13. «ТIуапсэ» — 10\n14. «Ротор-2» — 10\n15. «Зэкъошныгъ» — 9\n16. «Алания-2» — 5\nЯ 13-рэ ешIэгъухэр\n«Легион» — «Динамо» Мх\n«Спартак» — «Кубань-Х»\n«Мэщыкъу» — «Форте»\n«Анжи» — «Зэкъошныгъ»\n«Биолог» — «Ротор-2»\n«Ессентуки» — «ТIуапсэ».\nПредыдущая В Адыгее усилят темпы вакцинации от коронавирусной инфекции и ужесточат ограничительные меры\nСледущая ЗэгурыIоныгъэм уегъэлъэшы


Адыгабзэ » Страница 9 »\nОпубликовал admin, 19-03-2016, 11:07\nКъамылапщэу адыгэ къуаджэу Джыракъые щыщ Нэгэрэкъо Казбек Мыекъуапэ гъэтхапэм и 17-м щыкIогъэ пчыхьэ зэхахьэм ижърэ адыгэ орэдыжъхэм ямэкъамэхэр къамылым къыригъэкIыгъэх ыкIи орэдыжъхэр къыIуагъэх иIофшIэгъухэм ягъусэу. ЗэIукIэу «ХьакIэщ орэдхэр» зыфиIорэм хэлэжьагъ Адыгеим щыщ орэдыжъыIо купэу «Жъыур». Къамылым Казбек зепщэрэр илъэс заулэ хъугъэ. Фитыныгъэ радиом зэдэгущыIэгъоу дыриIагъэм ащ къыщхигъэщыгъ...\nТэу Аслъан: Гъэтхапэм и 21-м ИлъэсыкIэр адыгэхэм хагъэунэфыкIы\nОпубликовал admin, 18-03-2016, 23:26\nАдыгэхэр дунаим тет лъэпкъыжъхэм ащыщых, тарихъ гъогу кIыхьэ къакIугъ, тилъэпкъ зэрыгъозэрэ адыгэ хабзэр хахыгъ. Кавказым щыпсэухэрэм тырящысэтехыпI. Тилъэпкъ егъашIэм мэкъумэщышIэ лэжьакIу. Хэти ешIэ чIыгулэжьыныр, былымхъуныр зэрэмыпсынкIэр. СыдигъокIи мэкъумэщышIэм илэжьыгъэ зэрэбэгъощтыр зыщыпсэурэ чIыопсым епхыгъ. Гъэм ылэжьыгъэу Iуихыжьыгъэм ибагъэ елъытыгъ ихъун-шхынхэр ымыухызэ къэкIорэ гъэм...\nАдыгэкъалэ щашIыщт мэщытым ипроект Мыекъуапэ щыхаплъэхи, зэкIарагъэхьажьыгъ\nОпубликовал admin, 5-03-2016, 10:05\nАрхитектурэмкIэ ыкIи къэлэ гъэпсынымкIэ советым изэхэсыгъо Мыекъуапэ щыкIуагъ. Зэу ащ Адыгэкъалэ щашIыщт мэщытым щытегущыIагъэх. Мэщытым ипроект советым хэтхэр апэрэу хэплъагъэх, ау зышIыгъэхэр икъоу дэмылэжьагъэхэу зыIуагъэхэр къахэкIыгъ. Хъуажъ Рэмэзан мэщытым итеплъэ ыгъэрэзагъэп: кIыхьагъэ, шъомбгъуагъэ, лъэгагъэу хэтхэмкIэ зэмышапхъэхэу ылъытагъ. Джащ пае проектыр зиехэм, зэкIахьажьынышъ, агъэтэрэзыжьынэу советым унашъо щашIыгъ.\nОпубликовал admin, 4-03-2016, 13:38\nСимпозиумыр дунаим щызэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьхэу Г.В. Рогавэрэ З.И. КIэращэмрэ яIофшIагъэ («Адыгабзэм играмматик», 1966) илъэс 50 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъ. Дунэе симпозиумыр Дюзджэ университетым (Тыркуе) и Фен Iэдэбыят факультет кавказыбзэхэмрэ культурэмрэ иадыгэбзэ къутамэ зэхещэ. Дунэе симпозиумым пэшIорыгъэшIэу Iоф дэзышIэщт сайтыр (http://af2016.fef.duzce.edu.tr.). Лъытэныгъэ зыфэтшIырэ шIэныгъэлэжьхэр, симпозиумым хэлажьэхэрэр!\n«Енэмыкъо Мэулид усэкIо шъыпкъ: зэхихрэм нахьыбэ гурэIо, ылъэгъурэм нахьыбэ ешIэ»…\nОпубликовал admin, 3-03-2016, 20:35\nЕнэмыкъо Мэулид усэкIо шъыпкъ: зэхихрэм нахьыбэ гурэIо, ылъэгъурэм нахьыбэ ешIэ, зэхишIэрэр игурыгъуаз. НэмыкIэуи къэпIон плъэкIыщт: ылъэгъурэри зэхехы, зэхихрэри елъэгъу, ыгу къытэгъушъ, зэхишIэрэм нахьыбэр еушъэфы. Енэмыкъом талантышхоу хэлъым изыIэкIап ныIэп «Къушъхьэ гупшысэхэр» зыфиIорэ поэмэм къыщынафэрэр: гупшысэ кIэухэу ышIыгъэмкIэ нэрыгъ тимышIэу, ащ къыфэзыщагъэр тегъэлъэгъу – тыдэгупшысэ шIоигъу…\nОпубликовал admin, 20-02-2016, 11:05\nГрипп бзаджэмрэ, пэтхъуIутхъумрэ алъэныкъокIэ Адыгеим щынагъо щыIэжьэп. Ар хэкум ихьыкумэт изэхэсыгъо тыгъуасэ къыщызыIуагъэр псауныгъэм икъэухъумэнкIэ министрэу Мэрэтыкъо Рустем. Зэхэсыгъом ыуж Адыгэ радиом иIофышIэ къызэрэфиIотагъэу, ащ фэдэ сымаджэхэр мы аужырэ мафэхэм фэдиплIыкIэ нахь макIэ хъугъэ. Щынагъо къызщежьэрэ пчъагъэм 40 нахь макI. Арышъ кIэлэцIыкIухэр еджапIэхэм, сабыйхэр IыгъыпIэхэм кIохэмэ хъущт.\n«КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI», - дышъэр псым ижъырэ адыгэхэм къызэрэхахыщтыгъэр\nОпубликовал admin, 6-01-2016, 11:37\nНысащэм, джэгум е нэмыкI гушIогъо зэхахьэм загъорэ уащырихьылIэу къыхэкIы зыгорэ иахъщэ шъхьамысэу, етIупщыгъэу къыщытэу. Ащ имылъку римытэкъухьанэу зыраIокIэ, къареIожьы: «КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI!» Мыр гущыIэжъ, ар сыдэу щытми гущыIэ пэгъодзэу къызэрамыугупшысыгъэр гъэнэфагъэ. Сыд ащ имэхьанэр, сыдрэ лъэхъана къызежьэгъэн ылъэкIыщтыр? Лэбэ мыжъуакIэ сыда арэу лъапIэу къыхэпхын плъэкIыщтыр?


Адыгэ Хэку Таймс: Тхьапэ тхыгъэ закъокIэ Сирие Адыгэхэм IэпыIэгъу уафэхъуныр икъущтэп\nТхьапэ тхыгъэ закъокIэ Сирие Адыгэхэм IэпыIэгъу уафэхъуныр икъущтэп\nСирием щыщ Адыгэ нэбг 400 фэдиз яцIэхэр чIэдзэжьыгъэу лъэIу тхьылъ УФ, Адыгэ Республикэхэм ыкIи Адыгэ хасэхэм япащэхэм къафагъэхьыгъ Адыгэ Хэкум ащэжьынхэу.\nАдыгэ Республикэхэр, Дунае Адыгэ Хасэр ыкIи Адыгэ организацие зэфэшъхьэфхэр Сирием щыщ Адыгэхэм IэпыIэгъу тафэхъущт къаIуагъ ыкIи УФ мы Iофым къыхэлэжьэнэу зыфагъэзагъ. Непэ нэс Урысие-Федерацием ипащэхэм зи къаIуагъэп, Iофым дэлажьэха дэмылажьэха зи къэбар щыIэп.\nУФ зи къызэримыIорэм къыхэкIэу Адыгеим ит «Адыгэ Хасэ Черкес Парламент» зыфиIорэм Мэзаим и 11 лъэпкъ зэфэс Мыекъуапэ щишIынэу рихъухьагъ ау мы зэфэсым ехьылIагъэу ОО «Адыгэ Хасэ» итхьэматэу ГъукIэлI Налбыерэ ОД «Черкес Конгресс» итхьэматэу Бэрзэдж Муратрэ джэпсалъэ къатыгъэм къыщаIо лъэпкъ зэфэс зэхищэнэу фитыр 2006 илъэсым лъэпкъ зэфэсэу Мыекъуапэ щыIагъэм «Зэзгъафэрэ Комитет» къыхадзыгъагъэр ары.\nТыгъуасэ Адыгэ Республикэм ипрезидент Тхьэкущынэ Аслъан «Адыгэ Хасэ Черкес Парламент» исовет IукIэгъагъ, къэшIэгъуаеп Тхьэкущынэм къариIуагъэр, джыдэдэм лъэпкъ зэфэс ищыкIагъэп, мары тэ УФ тыдэлажьэ.\nТыгъусэ ныбжьыкIэ куп интернетым тхьапэ чIэдзын къыхадзагъ, ар Сирие Адыгэхэм ехьылIагъ, УФ ипрезидент едаух мы Iофым къыхэлэжьэнэу.\nШъыпкъэр пIощтмэ мы Адыгэ купэу ипшъэкIэ къэсытхыгъэ пстэури Сирие Адыгэхэм афэгумэкIых ау тхьапэ тхыгъэ закъокIэ икъурэп, тхьапэм ичIыб кIуакIэ щыIэнэу щыт.\nКIуакIэ щыIэным фэшъкIэ мыщ фэдэ екIолIакIэр хъущтэу сэлъытэ:\nМэзаим и 11 лъэпкъ зэфэс Мыекъуапэ щыIэн фае ыкIи мы мафэм дунаем тет Адыгэ Организацие пстэуми зэфэсхэр ашIын фае. Тыды щыIэ организацие ежь зыдэщыIэ чIыпIэп, (къалэ, къуаджэ, хасэ) зэфэс зэхищэнэу щыт. Мы зэфэсэу щыIэщтхэм цIыфбэ къырашэлIэнэу щыт ытIанэ анахь макIэу Iоф тIу щы зэдращтэн фае, апэу Сирие Адыгэхэм яфэшъкIэ Фондхэр зэхащэщт ыкIи ахэр занкIэу мэлажьэу аублэщт. ЯтIуанэрэр зэфэсым цIыф тIу щы игъэнэфэщт мафэ къэс Сирие Адыгэхэм ехьылIагъэу Iоф драшIэнэу. Джащ фэдэу тыда щыIэ организацие зылажьэкIэ тхьапэхэм кIуакIэ яIэу хъущт ыкIи Сирие Адыгэхэм IэпыIэгъу тафэхъун тылъэкIыщт.


Игушъхьэлэжьыгъэ дышъэзэрыбл, иIофшIагъэшъ – щысэтехыпI | Адыгэ Макъ\nИгушъхьэлэжьыгъэ дышъэзэрыбл, иIофшIагъэшъ – щысэтехыпI\nАвтор: Редакция\t/ 22.05.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n«Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъ» зыфиIорэ щытхъуцIэр бэмышIэу хэгъэгумкIэ нэбгыри 5-м Москва, Кремлым и Екатерининскэ унэшхо, къащыратыжьыгъ. Ахэр Хэгъэгум, лъэпкъым апашъхьэ гъэхъэгъэшхохэр щызиIэх. Мыхэм ахэт Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, Урысые общественнэ организациеу «УФ-м итхакIохэм я Союз» и Адыгэ шъолъыр къутамэ иправление итхьаматэу, илъэсыбэ творческэ ыкIи общественнэ IофшIэгъэшхо зиIэу МэщбэшIэ Исхьакъ Шумафэ ыкъор.\nУрысыем икъэлэ шъхьаIэу Москва, мэлылъфэгъум и 29-м 2019-рэ илъэсым, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным щытхъур къэзылэжьыгъэхэм наградэр къащыритыжьыгъ. Тарихъ хъугъэ-шIэгъэ гушIуагъом имэхьанэ Адыгеим имызакъоу, Темыр КавказымкIэ кIэдгъэтхъэу, ежь тхакIом зыIудгъэкIагъ ыкIи упчIэхэмкIэ зыфэдгъэзагъ:\n— Исхьакъ, уежагъа ащ фэдэ щытхъум, цIэ лъагэм? Ар къыуатыныр анахьэу сыда зэпхыгъэр ыкIи мы зэкIэ сыдэущтэу зэпыфагъа?\n— 1991-рэ илъэсым ыкIэм Джарымэ Аслъан апэдэдэ «Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъ» зыфиIорэр къысатынэу АдыгеимкIэ сыкъигъэлъэгъогъагъ. СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Комиссие мы гупшысэр (унашъор) ыштэгъагъ. А Президиумым изэхэсыгъо Урысыем итхакIохэм я Союз итхьаматэу щытыгъэ Сергей Владимирович Михалковыр хэлэжьагъ. Сэ ар егъашIэм (Литературнэ институтым Москва сыщеджэ зэхъум къыщегъэжьагъэу, ишъхьэгъусэу Наталья Кончаловскаяри игъусэу) дэгъоу къысфыщытыгъ, ренэу ишIуагъэ къысэкIыгъ, сикандидатури игуапэу къыдыригъэштагъ. Ау шышъхьэIу мазэм, 1991-рэ илъэсым хэгъэгушхоу СССР-щтыгъэр зэбгырызгъэзыгъэ гузэжъогъу-бырсырыр (путчыр) къитэджагъ. Ащ ыпкъ къикIэу мы гухэлъ ехьыжьагъэри зэпыугъ, щыIэныгъэми бэ хэти зэмыжагъэу хэхъухьагъэр.\n2013-рэ илъэсым мы Iофым къыфагъэзэжьыгъ, «Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъ» зыфиIорэр агъэнафи, араты хъужьыгъэ. Джащ къыщегъэжьагъэу мы къэралыгъо щытхъуцIэр нэбгырэ 41-м аратыгъ, — къеIуатэ Исхьакъ, — илъэс къэс къэралыгъомкIэ гъэхъэгъэшхохэр зиIэ нэбгыри 5-м араты, мы 2019-рэ илъэсымкIэ, а нэбгыритфым сэри сахэфагъ. Мы Iофым пылъыгъ лIышъхьэу тиIэгъэ ТхьакIущынэ Аслъан, ау ар анахьэу ишъыпкъэ рихьылIи, илъэсрэ ныкъорэм къыкIоцIкIэ зэшIозыхыгъэр, непэрэ мафэхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ары. Джащ пае «тхьауегъэпсэу» есэIо.\nАр зы. Къысфагъэшъошэныр къызыхэкIыгъэу ыкIи зэпхыгъэр литературнэ-творческэ IофшIагъэу сиIэр ары. ПоэзиемкIэ, прозэмкIэ тхылъыбэ къыдэзгъэкIыгъ. Ау анахь къыхэзгъэщымэ сшIоигъор тарихъ романхэмкIэ (15 фэдиз) адыгэ лъэпкъым итарихъ чыжьэ я Х-рэ лIэшIэгъум щегъэжьагъэу къызэращысIотагъэр, лъэпкъым ишэн-хабзэхэр, зекIокIэ-шIыкIэхэр образыбэ зэфэшъхьафхэу хъугъэ-шIагъэхэм ахэтхэмкIэ къизгъэлъэгъукIыныр нэфагъэ хэлъэу зэрэсфэукIочIыгъэр ары, — еIо тхэкIошхом.\nСэри ащ къыхэзгъахъомэ сшIоигъу МэщбэшIэ Исхьакъ 1949-рэ илъэсым къыщыублагъэу, илъэс 70-рэ хъугъэу, итворческэ гупшысэ зэпыуи, зэпычи имыIэу зэрэлажьэрэр. Ипоэтическэ сборник пэпчъ — бай, ушъагъэ, лъэш, игущыIэшъ — зафэ, кIуачIэ хэлъ; ухэтми иусэхэм узяджэкIэ, къыпхагъахъо, шIум уфащэ.\nПоэзием, прозэм къащыуцугъэп И. МэщбашIэр, зэдзэкIын IофшIэгъэшхо иI: урыс лъэпкъым илитературэ исаугъэт инэу «Слово о полку Игореве» зыфиIорэр, А. С. Пушкиным иеу «Медный всадник» («Гъоплъэ шыу»), «Скупой рыцарь» («Рыцарь хьарам»), М. Ю. Лермонтовым иусэу «Беглец» («Къэрабгъ»), Н. А. Некрасовым иеу «Железная дорога» («МэшIоку гъогу»), В. В. Маяковскэм ипоэмэу «Облако в штанах» (адыгабзэкIэ «Гъончэдж зыщыгъ ошъуапщэр»), С. А. Есениным ипоэмэу «Анна Снегина» («Ан-на Снегинар») зэридзэкIыгъэх, зы тхылъ дэтхэу къыдэкIыгъэх.\n— Ахэр зэкIэ зыкIэсшIагъэр, — игущыIэ къыпидзэжьызэ кIегъэтхъы МэщбашIэм, — Урысыешхом илитературэ сэ сипIугъ, сыкъыхэкIыгъэти ары. Сэри урыс классическэ литературэр кIэзгъэтхъэу, згъэлъапIэу, лъэпкъхэм азыфагу илъ зэфыщытыкIэхэр згъэпытэмэ сшIоигъоу сфэлъэкIырэр сшIагъэ. Къэралыгъошхом итын лъапIэ къыуапэсыным пае бэ къыдалъытэрэр: птхыхэрэм купкIэу яIэр, шIуагъэу ахэлъыр, мамыр щыIакIэр, зэкъошныгъэр, шъхьафитныгъэр ахэм къызэраухъумэрэр, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр тхакIом зэфищэнхэшъ зэпэблагъэ ышIынхэр; республикэр, зыщыщ лъэпкъыр шъыпкъэм готэу къыригъэлъэгъукIынхэр, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэр, ячаныгъэ-хъупхъагъэ, язэфагъэ зынэсырэр; лIыхъужъхэу лъэпкъым къыхэкIыгъэхэри, республикэр уахътэм дэIорышIэу зэрэщыIэри, Хэгъэгум ищыIакIэ зэрэхэуцоу, зэрэхэлажьэрэр къыдалъытэ. Арышъ, — еIо МэщбэшIэ Исхьакъ, — мы тын лъапIэр республикэм ис цIыфхэм къафагъэшъошагъэу сэ сэлъытэ.\n— МэфэкI сурэтхэу Кремлым щышъутырахыгъэхэр бэ мэхъух: иных, дэгъух, зэфэшъхьафых. Ахэм нахь гуфаплъэу уяплъы къэс упчIэхэр къэуцух, сэри Исхьакъ хэгъэгу зэхахьэр ыгу рихьыгъэмэ зэсэгъашIэ.\n— Урысыем сыдигъокIи мыщ фэдэ мэфэкIхэр лъэшэу дэгъоу щашIых, — еIо ащ, — тэщ пае зэхащагъэри дэгъугъэ, мэфэкI фэбагъ сэркIэ.\nАр-м и Правительствэ илIыкIо купэу ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщагъэр, Къэрэщэе-Щэрджэсым и ЛIышъхьэу Р. Темрезовыр ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъарым и ЛIышъхьэ IэнатIэ зыгъэцакIэу К. КIуакIор Москва мэфэкIышхом щыIагъэх.\n— Джыри сишъыпкъэу сурэтхэр зэпэсэплъыхьэх: мары мы сурэтым нэбгыритфэу щытхъур къэзылэжьыгъэр шъущыс: мыдрэм – УФ-м и Президент и Администрацие ипащэ иапэрэ гуадзэу С. В. Кириенкэр къыщыпфэгушIо. Джыри зы сурэт, Урысыем и Президентэу В. В. Путиным гушIозэ, пIэ къытеIэбагъэу зыгорэ къыуеIо. Сыда зашъуIорэр?\n— Торжественнэр зэтэух ужым Президентэу В. В. Путиныр къысэкIолIагъ, къэгущыIэ зэхъум сятацIэрэ лъэкъуацIэмрэ IужъуIо зэрэшIохъугъэр арыщтын, къысиIуагъ: «Я Вас знал как поэта, писателя Исхака Машбаша. Вы автор известного стихотворения «Самбо», посвященного знаменитому зачинателю самбо в СССР Харлампиеву».\n— ТызэдэгущыIэзэ, — гущыIэр лъегъэкIуатэ И. МэщбашIэм, — Хэгъэгушхом икъэралыгъо тын лъапIэ лъэпкъ литературэ цIыкIум илIыкIо къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ «Тхьауегъэпсэу!» зесэIом, занкIэу, дэгъоу В. Путиным къысиIожьыгъ: «Исхак Шумафович, литературэ цIыкIу щыIэп. О лъэшэу лъэгъупхъэу о уилъэпкъ литератури, Урысыешхом илитератури къэогъэлъагъох».\n— Iофым адыгэхэм егъашIэм мэхьанэшхо фашIыщтыгъ, о ащ ишIуагъэ, ыуасэ анахьэу гу зылъыптагъэр, уигулъытэ ащкIэ къызыущыгъэр?\n— Анахьэу сянэжъ-сятэжъхэм бэ яшIуагъэу къысэкIыгъэр. Пчыхьэшъхьапэрэ, заом ыпэкIэ, хьакIэщым хъулъфыгъэхэр къыщызэрэугъоищтыгъэх, акъыл-Iушыгъэр къахэщэу бэ къаIуатэщтыгъэр. Тяни, ащ илэгъухэри сыдигъуи зыфэсакъыжьхэу, мытхыгъэ хабзэу «адыгагъэм» тетэу щыIагъэх. Сикъуаджэу Шъхьащэфыжьым дэсхэр зэкIэ зы бын унагъом фэдэу зэфэгумэкIыжьыщтыгъэх, арышъ, нахьыжъ лъапIэхэм къытхалъхьагъэм сырыщыI; сытарихълэжьэп, ау сипроизведениехэу къыдэзгъэкIыхэрэм документальнэ лъапсэ яI, Шъхьащэфыжьыр, республикэр ары сызфыщыIагъэхэр. Iофым узэрипIурэр, узэригъашхэрэр, «лажьэрэм лыжъ ешхы» аIуагъэба, пасэу зэхэсшIагъ, сэри ащ дэжьым сыкIэлэцIыкIугъэми, сиIоф Iахь сиIагъ. Тихэтэшхо джадэ зэшхэм тыпкIэу тыхэт зыхъукIэ, тянэ къытиIощтыгъ: «ренэу шъукъызэмыплъэкIэу, шъуапэкIэ нахь шъузэрэлъыкIотэщтым шъупылъ…», — бэрэ мы гущыIэхэр сыгу къэкIыжьых.\n— Уиусэн-тхэн зэчый тыдэ къыпфикIыгъа, лIакъом хэтыгъэха IорIотэкIо-тхыдэIуатэхэр, нэмыкIхэр?\n— ЩыIэныгъэм ежь уегъасэ: Тхьэм къыпхилъхьагъэр къыпхегъэкIыжьы; пIуныгъэ гупсэфыр, кIэлэегъэджэ дэгъухэр, ащкIэ IэпыIэгъу иных, ори узыфырикъужьэу Iофым уфэчэфыным бэ елъытыгъэр.\n— Iофыр пчъагъэу зэтырафы: къарыукIэ ашIэрэр, сэнаущыгъэ IэшIагъэхэр ыкIи шъхьэкуцI (умственнэ) IофшIагъэр. О укIэлэ дэдэу ебгъэжьагъэу, шъхьэкIэ, гукIэ, псэкIэ олажьэ. Творческэ IофшIэныр къина, къызэрыкIуа, псынкIа, тхъагъуа, сыд фэда?\n— ТхакIор тхылъыпIэ къабзэр къыштэу зытIысыкIэ, шъхьэзэкъо-гузакъоу, ежь-ежьыр шъыпкъэу къэнэ. О зэкIэ зэрэбгъэIорышIэшъу. Гупшысэ дунаим джащыгъум ухэуцо; о зыфэмыIогъахэу бэ къэлъагъоу, къэущырэр узэпакъудыеу; творчествэр хышхом фэд, цIыф цIыкIур къурэм фэдэу ащ хэфэшъ, щесын фаеу мэхъу…\n— ТхакIом ипшъэрылъ ин тыдэ къыщежьэра, тыдэ нэсыра?\n— Гупшысэ занэм къыщежьэшъ, цыр зэраджырэ хъэцкоу, пытэу уеубыты, ренэу узфекъудыи, о пшIоигъо гупшысэр къызыхъукIэ, къызыдэкIыкIэ, гупсэфыгъо огъоты. Акъылымрэ гумрэ зэфырикъужьэу, дунэелъэгъукIэ чъэпхъыгъэ, зафэкIэ тхэн амал зыхэлъым, имурад лъегъэкIуатэ, къыдэхъу.\n— Iашэ инэу тхакIом иIэр?\n— ГущыIэ зафэу, купкI зиIэу, пытэу щытэу, ыгу, ыпсэ атешIыкIыгъэр ары.\n— О уитворчествэ зэрэщытэу – поэзиер, прозэр, кIэлэцIыкIу тхыгъэхэр, пшысэхэр, поэмэхэр, повестьхэр, романхэр, тарихъ произведениехэр, зэдзэкIыгъэхэр ащкIэ щысэ иных. Ахэм ащыщэу анахь къахэбгъэщэу, о пщыщ хъугъэ тхыгъэ-произведениеу уиIэр?\n— Сэ стхыхэрэм зэкIэм зэфэдэу сигумэкIи, сигукIаий, сишIулъэгъу-гушIуагъуи ахэсэгуащэх, ахэр сэ къыспкъырыкIыгъэх, зэкIэ лъэпкъым фэгъэхьыгъэх, сэркIэ мэхьанэ зиIэх. Iэхъомбитфым е лъфыгъэхэм зызакъо къызэрахамыхэу, зэрэзэфагъадэхэу, зэрякIасэхэм фэдэх.\n— «Iоф мыухыжьым цIыфыр елажьэ» аIо. О къэбгъэшIагъэм уеджагъ, утхагъ, гупшысэ ормэ уахэтэу къэохьы. Сыдигъуа угу щизэу зызыбгъэпсэфырэр?\n— Сытхэ зыхъукIэ ары. Тхьэ зэтагъэр Iоф зиIэр ары. Iофынчъэр — тхьамыкI. Iофым зыIэ екIоу, зыгу факIорэр насыпышIу. Зызгъэбэлэрэгъыхэрэр хэукъох.\n— Тхьэм къыпхилъхьэгъэ зэчыир сыдигъуа зызэхэпшIагъэр?\n— Джы къызнэсыгъэм зэхэсшIагъэп. ЧIыгу-огу зэнэсым ыкIыб сыда щыIэр? сIоу, гупшысэм ренэу сиIыгъ, сылъэкIо.\n— Уитворчествэ анахь щыбгъэлъэпIэрэ жанрэр?\n— УсэмкIэ езгъэжьэгъагъ, непи ар сэгъэфедэ, къэсIон слъэкIыгъэри макIэп. Ау прозэмкIэ къэпIон плъэкIыщтыр ащ нахьыбэжь, жанрэ хъоо-пщау, тIури зэфэдэу сэгъэIорышIэ.\n— ТхакIоу ущымытыгъэмэ, сыд сэнэхьата зызыфэбгъэзэщтыгъэр?\n— ЦIыфхэм сишIуагъэ язгъэкIын слъэкIынэу сыдрэ лъэныкъокIи Iоф къыхэсхыщтыгъ. Шъыпкъэ, сэ сытхакIоми, сыдигъуи цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ гъэзагъэу, общественнэ Iофыр дэзгъэцакIэу кIэсэщы.\n— О уищыIэныгъэр — литературэр ары. Ащ ыгупчэр цIыфыр ары. Ащ елъытыгъэу цIыфым уасэ зэрэфэпшIырэр, анахь шэн дэгъоу хэлъын фаеу плъытэрэр?\n— ГукIэгъу ежь фэдэхэм афыриIэу адеIэныр, шъыпкъэм готэу щыIэныр.\n— Анахь шэн дэйхэр оркIэ сыд фэдэха?\n— Шъугъон-зышхыхьажьыныр, убэн-пцIыусыныр сфэлъэгъухэрэп, цIыфыр зыдимышIахэу зыгъэсымаджэрэх.\n— ЦIыфым ипсауныгъэкIэ анахь мэхьанэ зиIэр?\n— Зыфырикъужьыныр сыдигъуи сыдымкIи, ышIэрэм гушIуагъо къыфихьыныр, хигъотэныр, къэкIорэ мэфакIэ пэпчъ шIукIэ щыгугъэу пэгъокIыныр.\n— «ЦIыфым ежь зэришIэжьыщтым фэдэ хэти къыришIэщтэп» аIо, о ащ деогъашта?\n— Ары. Гумрэ шъхьэмрэ зэгурыбгъэIошъоу уесэн зыкIыфаер.\n— ЦIыфы пэпчъ зыкъигъотынымкIэ анахь шъхьаIэр? (е мэхьанэ зиIэр?)\n— Iофыр ары. Ащ хэти епIу, елэжьы, епсыхьэ.\n— ЦIыфым анахь къыхэзгъаIэрэр?\n— ГукIодыпхэгъэ зыфыримыкъужьыр арэу къысщэхъу. Угу бгъэкIоды хъущтэп, уапэкIэ уплъэ зэпытын фае. Неущ нэфыр, мэфакIэр къызэрэкIощтыр къыдэплъытэзэ, шыкур тепшIыкIэу, мэфакIэм упэгъокIын фае.\n— УигушIогъо ин сыдэу къыпхэщыра?\n— Ар бгъэбыракъынэу щытэп.\n— УигомыIу, уимэфэ ошъуапщэ сыдэущтэу зэпыпчыхэра?\n— Сэр-сэрэу сызэушъыизэ зэсэIожьы: «Сыда къыохъулIагъэр, МэщбашIэр?» — сичIыпIэ сеуцожьы.\n— Джыри зы упчIэ: уигухэлъхэр, кIэу Iоф зыдэпшIэщтыр къытэпIона?\n— Тхэныр сэркIэ жьым, псым афэд, илъэсыбэ хъугъэу сэтхэ, ситворчестви тефэрэ уасэр къыратызэ, кIэсщыгъ. Советскэ Союзым илъэхъан уасэ зиIэ наградабэ къысфагъэшъошагъ. Джы апшъэрэ Хэгъэгушхо тын лъапIэр къысатыгъ. А зэкIэм ситхэкIо пшъэрылъи нахь къагъэины. Шыкур! Сэри зызэкIэсэугъуаешъ, гупшысэ дунаим сыхэсыхьэ. Мы илъэсым урысыбзэкIи, адыгабзэкIи «Аджал гъогу» зыфиIорэ романыр къыдэкIыгъ. Джы езгъэжьагъэу стхырэр, тарихъ романыкIэу (еплъыкIэу) «Лъы чыжьэм иджэрпэджэжь е Хьатмэ афэгъэхьыгъэ пчыхьэ 20» цIэу зыфэсшIыгъэр ары. Романыр тиэрэ ыпэкIэ хьатмэ яимпериеу щыIагъэм ехьылIагъ; щытхъум паеп сыкIатхэрэр, адыгэхэм къяшIэкIыгъэ тарихъ куур, лъэпкъым гъогууанэу къакIугъэр кIэсыугъуае сшIоигъу, лIэужхэр рыгъозэнхэу.\n— Опсэу, Исхьакъ, уемызэщыжьэу гупшысэу блэжьырэмкIэ, тызэрэбгъэгъозагъэмкIэ, псауныгъэ дахэ уиIэу уигухэлъ ещэжьагъэхэм уакIэхьанэу, хэхъоныгъэхэр, гушIогъуабэ уиIэнэу пфэтэIо!\nМэщбэшIэ Исхьакъ гущыIэу мэфэкIым къыщишIыгъэр\nЛъытэныгъэ зыфашIырэ Президент ыкIи тимэфэкI хэлажьэхэрэр!\nСэ илъэсыбэу къэзгъэшIагъэм тихэгъэгу ищыIэныгъэ ищытхъоу, илIыхъужъ гъэхъагъэхэу ыкIи итакъикъ зэпыщытхэу макIэп слъэгъугъэр. СикIэлэгъу-ныбжьыкIэгъоу пионер-комсомол-партийнэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу, джы ныбжьэу сиIэ илъэс 89-м къазыфагу — ащ игъэхъагъэхэм сагъэгушIоу, игумэкIхэм самыгъэгупсэфэу къэсхьыгъ. Мы пIалъэм къыкIоцI зыкIи сыгу зы джэнджэш цIыкIуи, зы кIэгъожь-цыхьэмышIи къихьагъэп. СыщыIагъ ыкIи Хэгъэгум цыхьэ пытэ фэсшIэу сыгу исыубытэгъагъ: ар зэрэсыер, ежьми сэ сызэриер.\nУрысыешхоу, цIыф лъэпкъыбэ Хэгъэгум джащ паекIэ гъунэнчъэу сыфэраз.\nКавказ ныбжьэу сызэрытым нэшIошIыгъэ-шъорышIыгъэр хэзагъэрэп. Ау щытми, сигущыIэ зынэсырэр зэхасшIэу, теубытагъэ хэлъэу къэсэIо:\nО, Упрезидент шъыпкъ, Владимир Владимирович, упатриот зэкIэмыкIожь, къэралыгъошхом мыпшъыжь IофшIакIоу уриI. Сыдэу дэгъуа, О, игъом тефэу, тикъэралыгъо изэхъокIыныгъэ уахътэм Президент узэрэхъугъэр. Сэ сшIошъ мэхъу, сицыхьи О къыптелъ, народри къыбгот; арышъ, тихэгъэгу кIасэ пае узэрэзэмыблэжьыщтыр, тапэкIи гъэхъэгъэшхохэм гъогу зэрафызэIупхыщтыр сшIошъ мэхъу.\nМы къэралыгъо тын лъапIэр сэ сизакъоу къэсылэжьыгъэп ыкIи сыеп, ар зэкIэ урыс литературэу, российскэ лъэпкъ литературэу сэ сыкъызхэкIыгъэм, ыкIи, щэч хэмылъэу, сэ сиадыгэ-черкес литературэ, Адыгэ Республикэм зэфэдэу зэдытий.\nТхьауегъэпсэу, Хэгъэгур! тхьаегъэпсэу ащ и Президент. Псауныгъэ пытэкIэ, гъэхъагъэхэмкIэ, гъэмин гъашIэкIэ пстэуми сышъуфэлъаIо.


АПЭРЭУ МЫЕКЪУАПЭ КЪЫЩАГЪЭЛЪАГЪОХ\nКъохьапIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм я Къэралыгъо музей икъутамэу Мыекъуапэ дэтым мы мафэхэм къэгъэлъэгъон гъэшIэгъон къыщызэIуахыгъ.\nЯ 17-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ голландскэ сурэтышI цIэрыIоу Рембрандт иIофшIагъэхэм ащыщхэм якопиехэр Мыекъуапэ апэрэу къыщагъэлъагъох. Музеим ащкIэ IэпыIэгъу къыфэхъугъ изобразительнэ искусствэм икрай къэгъэлъэгъуапIэу Краснодар дэтыр.\nДунаим щызэлъашIэрэ сурэтышIыр 1606-рэ илъэсым бэдзэогъум и 15-м къалэу Лейден шъхьалтес фэшIыгъэм иунагъо къыщихъухьагъ. Илъэс 14 ыныбжьэу Лейден дэт университетым чIэхьагъ, ау бэрэ щемыджэу къычIэкIыжьи чIыпIэ сурэтышIым еджакIоу гохьагъ. 1623-рэ илъэсым Амстердам щыпсэунэу мэкIожьы. Ащ мастер IэпэIасэхэм ащыIокIэ, искусствэм игъогу кIыхьэ, игъогу гъэшIэгъон щытехьэ.\nРембрандт илъэс 63-рэ ыныбжьэу идунай ехъожьы. Мастерым зэкIэмкIи IофшIэгъэ 2300-рэ фэдиз къыIэкIэкIыгъ. Ахэм ащыщхэм атешIыкIыгъэ IофшIэгъэ 26-мэ къекIолIагъэхэр яплъыгъэх. Къэгъэлъэгъоным мазэрэ Iоф ышIэщт.


Лъэпкъыр зэрыгушхорэ ансамбль | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан Адыгеим и Къэралыгъо академическэ лъэпкъ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» идиректорэу Бастэ Азэматрэ купым ихудожественнэ пащэу Хъоджэе Аслъанрэ тыгъуасэ аIукIагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м культурэмкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Нафиса Васильевамрэ министерствэм иотдел ипащэу Шэуджэн Бэлэрэ. Ансамблэр зызэхащагъэр мыгъэ илъэс 80 мэхъу. Ащ ипэгъокIэу артистхэр ткъош Абхъаз Республикэм бэмышIэу щыIагъэх, ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм концертхэр къащатыгъэх. Зэхахьэхэм цIыфыбэ къякIолIагъ, ахэр ансамблэм иартистхэм къафэрэзагъэх. Джащ фэдэу Китаим щыIагъэх, концерт пчъагъэ щызэхащагъ.\nЗэзэгъыныгъэ зэдашIымэ, джыри мы къэралыгъом кIонхэу загъэхьазыры. Хъоджэе Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, Абхъазым и Президент иунашъокIэ орденэу «Ахьдз-апша» (Честь и Слава) зыфиIоу я 3-рэ степень зиIэр «Налмэсым» къыфагъэшъошагъ.\nАнсамблэм иIофыгъохэм сыдигъуи ащыгъуазэу, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу къафэхъурэ ТхьакIущынэ Аслъан зэрэфэразэхэр риIуагъ. Адыгеим, Урысыем ямызакъоу, IэкIыб къэралыгъохэми дэгъоу ащызэлъашIэрэ, зигъэхъагъэхэмкIэ зыцIэ чыжьэу Iугъэ мыщ фэдэ ансамблэ республикэм, адыгэ лъэпкъым зэряIэм урыгушхонэу зэрэщытыр АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Сыд фэдэрэ чIыпIэ концерт къыщитыгъэми, залым тIысыпIэ нэкI имыIэу, цIыфхэр творческэ купым къыфэразэхэу зэрэщытыр зэкIэмэ анахь шъхьаIэу ылъытагъ, къэзытхырэр «Адыгэ Макъ».\n«Лъэпкъым икультурэ, иискусствэ, ишэн-зэхэтыкIэ дахэхэр икъашъохэмкIэ «Налмэсым» къеIуатэх, къегъэлъагъох, ар зымыуасэ щыIэп. Ащ дакIоу лъэпкъ зэфэшъхьафхэр нахь зэпэблагъэ ешIых. Тикъэралыгъо ишъолъыр зэфэшъхьафхэм, IэкIыбым шъузэращыIэрэм дакIоу тикъуаджэхэм нахьыбэрэ шъуадэхьаным, къышъожэрэ цIыфхэр жъугъэгушIонхэм мэхьанэшхо иI», - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ, Правительствэм яшIуагъэкIэ гумэкIыгъоу яIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэхэ зэрэхъугъэр Бастэ Азэмат къыIуагъ. Ятворчествэ зырагъэушъомбгъуным, гъэхъагъэхэр ашIынхэм фэшI непэ амалышIухэр зэраIэкIэлъхэр къыхигъэщыгъ.\nАР-м и ЛIышъхьэрэ и Правительствэрэ яIэпыIэгъукIэ Адыгеим иансамблэхэм, театрэхэм ащыщхэм спонсорхэр яIэхэ хъугъэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм шIогъэшхо къызэритыгъэр «Налмэсым» ипащэхэм къаIуагъ. ГущыIэм пае, ежьхэм къяпхыгъэ предприятиеу «Картонтарэм» илъэсым телъытагъэу сомэ миллиони 10 къареты. Ащ ишIуагъэкIэ лэжьапкIэхэм ахагъэхъон алъэкIыгъ, джащ фэдэу артисти 5-мэ псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу ашIынхэм пае мы илъэсым субсидиехэр аратыщтых.


ПсэупIэхэр цIыфхэм ягъэгъотыгъэным тегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, вице-премьерэу Сапый Вячеслав, АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Къуанэ Андзаур, республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Лафышъэ Рэмэзан.\nВиталий Мутко къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектэу «ПсэупIэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэр анахь шъхьаIэхэм ащыщ. 2024-рэ илъэсым нэс къэралыгъом щыпсэурэ унэгъо миллиони 5-мэ псэупIэ зэрагъэгъотын амал ятыгъэныр ащ ипшъэрылъ. Ар гъэцэкIагъэ хъунымкIэ федеральнэ гупчэмрэ шъолъырхэмрэ шIуагъэ хэлъэу Iоф зэдашIэн зэрэфаер УФ-м и Премьер-министрэ игуадзэ къыхигъэщыгъ.\nВиталий Мутко анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр псэупIэхэм яшIын пэIуагъэхьащт мылъкум ылъэныкъокIэ шIыкIакIэ агъэфедэ зэрэхъущтыр ары. 2019-рэ илъэсым бэдзэогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу ащ иIофшIэн ригъэжьэщт. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, псэупIэм ишIынкIэ агъэфедэщт мылъкур банкхэм къатIупщызэ ашIыщт. Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ, фэтэрыбэу зэхэт унэу ашIырэм зиахъщэ хэзылъхьэрэ цIыфыр нахь ухъумагъэ хъущт.\nЗэхэсыгъом зэрэхэлэжьагъэхэм изэфэхьысыжьэу шъолъыр программэхэм къадыхэлъытагъэу республикэр къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм анэсыгъэнымкIэ ащ фэгъэзэгъэ ведомствэхэм япащэхэм КъумпIыл Мурат пшъэрылъхэр афишIыгъэх. Федеральнэ программэхэм яамалхэр шIуагъэ къатэу гъэфедэгъэнхэм, социальнэ программэхэр гъэцэкIэгъэнхэм пстэуми анаIэ тырагъэтын зэрэфаер республикэм ипащэ къыIуагъ.\nВидеоконференцием ыуж КъумпIыл Мурат проектыр шъолъырым щыгъэцэкIагъэ хъунымкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэр къыгъэнэфагъэх.\n— Унэхэм яшIын, фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэ цIыфхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм мэхьанэшхо етэты. Экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, цIыфхэм ящыIакIэ шэпхъэ гъэнэфагъэхэм адиштэным афэшI псэолъэшI индустрием ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм бэ елъытыгъэр. ПсэупIэхэм яшIын фытегъэпсыхьэгъэ лъэпкъ проект щыI, ар шIокI имыIэу дгъэцэкIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м псэолъэшIынымкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, шъолъыр проектэу «ПсэупI» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2024-рэ илъэсым нэс квадратнэ метрэ миллиони 2-рэ мини 164-рэ Адыгеим щашIынэу агъэнафэ, 2019-рэ илъэсым – квадратнэ метрэ мин 271-рэ. Проектнэ финансированием техьэгъэнымкIэ псэолъэшIхэм ыкIи банкхэм Iоф адашIэ.\nДжащ фэдэу Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограмми республикэм зэрифэшъуашэу щагъэцакIэ. Мы илъэсым ащ сомэ миллиони 152-м ехъу пэIуагъэхьанэу агъэнафэ.\nШъолъыр программэхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъухэрэм лъэплъэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.


ШIэжь яIэным пае | Адыгэ Макъ\nШIэжь яIэным пае\nЗао хъурэп мыжъалымэу,\nЦIыфым ыпсэ щимытынэу,\nТыгъэ напэр ыупIыцIэу,\nАр къытхэхьэ гур ыушIуцIэу.\nЗао хъурэп шъобж къымгъанэу,\nУз мыгъуаер къыпхимгъанэу,\nАр тикъуаджи къыдэхьагъ,\nАр тихьабли къытехьагъ.\nТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 73-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъу гъэшIэгъон джырэблагъэ щыкIуагъ къалэу Мыекъуапэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Нэбзыим». Ащ пэщэныгъэ дызезыхьэрэ Гъыщ Сусанэ Шумафэ ыпхъум сабыйхэм пIуныгъэ тэрэз ягъэгъотыгъэным мэхьанэу иIэр дэгъоу зэрэзэхишIыкIырэм ишыхьатэу Iофыгъуабэ зэшIуехы. Непэ сэ анахьэу сыкъызтегущыIэмэ сшIоигъор Iофтхьабзэу «Заор — гущыIэ мэхъадж» зыфиIоу зигугъу къэтшIырэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 28-м щызэхащэгъагъэр ары. Зипшъэрылъхэр дэгъоу зыгъэцэкIэрэ кIэлэпIухэу КIуашъэ Хъан Талъэустэн ыпхъумрэ ащ ипшъашъэу Замирэрэ аIэ зэкIэдзагъэу, зэдеIэжьхэмэ зэупчIыжьхэзэ анахь цIыкIухэр зэрыс группэм фэгъэзагъэхэу Iоф зэдашIэ. А нэбгыритIур ары мы Iофтхьабзэр зэхэзыщагъэхэри.\nКъэгъэлъэгъоным кIэлэцIыкIухэр фэбгъэхьазырынхэр Iоф къызэрыкIоу зэрэщымытыр зэкIэми ашIэ. Ау, угу етыгъэмэ, зэшIомыхын щыIэп. Зэошхом ехьылIэгъэ тхылъхэр, статьяхэр ахэм зэрагъэуIугъэх, Советскэ Союзым и ЛIыхъужъхэу Андырхъое Хъусен, Нэхэе Даутэ, Къош Алый, Бжыхьэкъо Къымчэрые ыкIи нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ стенд ашIыгъ.\nIыгъыпIэм рагъэблэгъагъэх заом иветеранхэу Кацевман Борис Израил ыкъор, Нестерова Вера Алексей ыпхъур, Къудаикъо Аслъан Исмахьилэ ыкъор, ащ ишъхьэгъусэу Къудаикъо Евгения Степан ыпхъур.\nЗэIукIэм хэлэжьагъэх кIэлэцIыкIухэм янэ-ятэхэр. Ахэм ясабыйхэм ятэжъ-янэжъхэу заом хэлэжьагъэхэм ясурэтхэр аIыгъхэу «МыкIодыжьыщт полк» зыфиIорэм фэдэ Iофтхьабзэ зэхащагъ, IыгъыпIэр къакIухьагъ.\nВетеранхэу рагъэблэгъагъэхэм апашъхьэ кIэлэцIыкIухэр усэхэм къыщяджагъэх, шIухьафтын цIыкIоу агъэхьазырыгъэхэри ахэм аратыгъэх. Анахь чанэу мыщ хэлэжьагъэхэм ащыщ пшъэшъэжъые хъупхъэ цIыкIоу Кобл Динарэ. Ащ ятэжъ исурэт ыIыгъэу, рыгушхоу бэрэ IыгъыпIэм ищагу къыщырихьакIыгъ.\nХэгъэгу зэошхом итыркъохэр кIыжьыгъуаех, ар зынэмысыгъэ унагъо щыIэп. ТинахьыкIэмэ шIэжь яIэнымкIэ, непэрэ мамыр щыIакIэр къытфыдэзыхыгъэхэр ащымыгъупшэнхэмкIэ, ахэм хьазабэу зэпачыгъэм уасэ фашIынымкIэ тикIэлэпIу хъупхъэхэм Iофышхо зэшIуахы, ащкIэ инэу тафэраз.\nСурэтым итыр: пшъэшъэжъые хъупхъэ цIыкIоу Кобл Динарэ рыгушхоу ятэжъ исурэт ыIыгъ.


Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ\nРедактор 13.01.2022 13.01.2022 НОВОСТИ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ республикэм иврач-эндокринологхэм зэхэсыгъоу адыриIагъэм шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIырэ кIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэ шIыкIэм щытегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэу КIэрэщэ Анзаур, Адыгеим псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэм финансхэмкIэ иминистрэу Виктор Орловыр, штатым хэмыт специалист-эндокринолог шъхьаIэу, Адыгэ республикэ клиникэ сымэджэщым идиабетологическэ гупчэ ипащэу ЕхъулIэ Маринэ, Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщым ипедиатрическэ отделениеу N 2-м ипащэу Юлия Корчагинар, сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм янэ-ятэхэм я Урысые организацие АР-мкIэ ишъолъыр къутамэ итхьаматэу Анна Рауд.\nЗэхэсыгъом зыщытегущыIагъэхэр апэрэ купым хэхьэрэ шъоущыгъу уз зиIэ кIэлэцIыкIухэу зыныбжь илъэс 18-м нэмысыгъэхэм алъ глюкозэу хэлъыр зыфэдизыр ренэу зэрауплъэкIун фаем епхыгъэу ахъщэ Iахьтедзэ къыхэгъэкIыгъэныр ары.\nСпециалистхэм зэралъытэрэмкIэ, ащ фэдэ узым ыгъэгумэкIыхэрэм зэряIазэхэрэм дакIоу врач-эндокринологми ахэм ре-нэу гъунэ алъифын, ежь сымаджэхэри зыфэсакъыжьынхэ фае. Шъоущыгъоу лъым хэлъыр зыфэдизым изэгъэшIэнкIэ джыдэдэм пкъыгъуакIэхэр къызфагъэфедэх, кIэлэцIыкIухэм аIапэ ухэуIэнэу ищыкIэгъэжьэп. Ау ащ фэдэ пкъыгъохэр фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу къаратырэ препаратхэм джыри ахагъэхьагъэхэп.\nМы Iофыгъом социальнэ мэхьанэшхо зэриIэр къыдалъытэзэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ иунашъо диштэу республикэм ис кIэлэцIыкIухэу шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIыхэрэм сканерхэмрэ датчикхэмрэ ятыгъэнхэм пае джыри сомэ миллион 18 шъолъыр бюджетым къыхагъэкIыщт.\n«Мы Iофыгъом игъэкIотыгъэу тэ тытегущыIагъ. КIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ къэухъумэгъэныр анахьэу тынаIэ зытедгъэтыхэрэм ащыщ. Шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIыхэрэм игъом медицинэ IэпыIэгъу ятыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр къыдэтлъытэзэ, ищыкIэгъэ мылъкур къыхагъэкIынэу, кIэлэцIыкIу сымаджэхэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу тафэхъунэу унашъо тштагъэ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ республикэ кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщым ипедиатрическэ отделение ипащэ Адыгеим и ЛIышъхьэ «тхьауегъэпсэу» къыриIуагъ мы Iофыгъом изэшIохынкIэ IэпыIэгъу къазэрафэхъугъэм фэшI. Юлия Корчагинам къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы аужырэ лъэхъаным шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIырэ кIэлэцIыкIухэм ахэхъо. НахьыбэрэмкIэ ар зэпхыгъэр зэпахырэ узхэр къызэряутэлIэгъагъэхэр ары. ГъэрекIо шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIэу кIэлэцIыкIу 16, мы илъэсым ищылэ мазэ кIэлэцIыкIуи 2 къыхагъэщыгъ.\nАпэрэ купым хэхьэрэ шъоущыгъу узым ыгъэгумэкIырэ кIэлэцIыкIухэу зыныбжь илъэс 18-м нэмысыгъэхэу нэбгыри 128-рэ джыдэдэм республикэм иврач-эндокринологхэм яучет хэт. Лъым глюкозэу хэлъыр зыфэдизыр ренэу уплъэкIугъэным пае кIэлэцIыкIу пэпчъ илъэсым датчик 26-рэ ищыкIэгъэщт.\nАдыгеим ипащэ зэрэрихъухьагъэм тетэу ащ фэдэ пкъыгъохэр джы ыпкIэ хэмылъэу аратыщтых. Республикэ диагностическэ гупчэм датчикхэри, Iэзэгъу уцхэри къазащыдыратынэу рахъухьагъ.\nСледущая ГъэхъэгъэшIухэр ышIызэ ыпэкIэ лъэкIуатэ


Проектэу «Лъэужыр» мэлажьэ — Адыгэ макъ\nПроектэу «Лъэужыр» мэлажьэ\nРедактор 29.11.2021 29.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЦышэ Казбек непэ Адыгеим имызакъоу, адыгэхэр зыщыпсэурэ республикхэми, Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэми ащызэлъашIэ.\nЛъэпкъ Iофэу ар зыпылъым ехьылIагъэу тигъэзет къыхиутэуи хъугъэ. Мы чIыпIэм къыщысIомэ сшIоигъу къуае изыхырэ пстэуми Казбек зэратекIырэр. КIалэм къуаеу рихырэмкIэ ыкIи нэмыкI гъомылэу ышIыхэрэмкIэ лъэпкъым къырыкIуагъэр къызэриIуатэрэр, ащ епхыгъэ тарихъыр зэриугъоирэр, цIыфхэм зэралъигъэIэсырэр ары.\nКазбек къуаеу рихырэм «Мэтэ» къуае зыкIыриIуагъэр апэрэмкIэ къызыгурымыIохэрэр щыIагъэх. «Уегупшысэмэ, адыгэ къое пстэури матэм ралъхьэшъ къоепсыр кIагъэчъыба» аIощтыгъ. Ары цIэу фишIыгъэмкIэ сеупчIынэу зыкIэхъугъэри. Къэбарэу къысфиIотэгъагъэр непи сщыгъупшэрэп. Казбек ежь цIыф гъэшIэгъонэу щыт. Ар тарихъым иугъоякIу, ушэтакIу, къэбарэу ышIэрэр гъэшIэгъонэу къыплъигъэIэсын елъэкIы. Ащ фэдэу къуаеу рихырэм цIэу фишIыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбарми узIэпещэ.\n— Адыгэ къуаем фэгъэхьыгъэу къэбарыбэ щыI, ау «МатэкIэ» сызкIеджагъэр зэпхыгъэр зы тхыдэжъ, — еIо Казбек. — А къэбарыжъым сэ сищыIэныгъэ мэхьанэшхо щыриI. Ар епхыгъ сятэжъым ятэжъым ятэжъэу Есэн. Ащ зэгорэм былым Iэхъогъур гъэхъунэм щигъэхъузэ, жьыбгъэшхом зыкъиIэти, ошъопщэ шIуцIэмэ уашъор зэлъаштагъ. ОшIэ-дэмышIэу къыздикIыгъэр ымышIэу Iахъом зыфэдэ къэмыхъугъэу пшъэшъэ дахэ ыпашъхьэ къиуцуагъ. Ар жьыбгъэм и Тхьэ ипшъашъэу Матэ арыгъэ.\nЕсэн ащ идэхагъэ зэхихыгъэу щытыгъ, уцым, чъыгхэм, псыхъохэм, хым, машIом абзэ пшъашъэм зэришIэрэм щыгъозагъ. ЦIыфхэр Матэ щыщынэщтыгъэх, екIолIэнхэшъ, дэгущыIэнхэу ракущтыгъэп. Ау Есэн пшъашъэм сэлам рихыгъ, зэныбджэгъуи хъугъэх. Матэ мафэ къэс ошъогум къехыти, Есэнрэ ежьыррэ зэдэгущыIэщтыгъэх. Пшъашъэм мэхьанэ=== куу зиIэ къэбар гъэшIэгъонхэр къыIуатэщтыгъэх, Есэн ащ ынэ тыримыхэу, жьы къымыщэу едэIущтыгъ… Ау жьыбгъэхэм я Тхьэ ипшъэшъэ закъо Iахъор шIу зэрилъэгъугъэр къызешIэм, ыдагъэп. Пшъашъэр Iахъом IумыкIэнэу фигъэпытагъ, ау Матэ ятэ едэIугъэп, Есэн къэзыуцухьэрэ дунае — псынэкIэчъ, псыхъо, псыкъефэх, уц къашхъо ыкIи альп къэгъэгъэ зэфэшъхьаф хъунэу тыриубытагъ. ШIулъэгъур ахэм къахэкIызэ, Есэн нигъэсынэу рихъухьагъ…\nАщ илъэсишъэхэр тешIагъэу, къоешIыным сыпыхьагъэу, ау теубытагъэ сиIофкIэ джыри симыIэу, тIэкIу зызгъэпсэфынэу къушъхьэм сыкIуагъ. Сигупшысэхэм сахэтэу бэрэ къэскIухьагъ, сызэпшъым, гъэхъунэ горэм сыщыгъолъыгъ. СынапIэхэр зэтеслъхьэхи, бэкIаерэ сыщылъыгъ, ау чъые къысэкIущтыгъэп. ОшIэ-дэмышIэу гъэхъунэм зы макъэ имыIукIэу рэхьатыбзэ къэхъугъ. СынапIэхэр къызызэтесэхыхэм сапашъхьэ Есэн итыгъ. Сызэтекъагъэу сяплъыщтыгъ кIакIом, паIом, жакIэу фыжьыбзэ хъугъэм ыкIи ынэхэу шIугъэр къызычIэщыхэрэм. ЩыIэныгъэм ыуасэ къызыгурыIогъэ хъулъфыгъэр сапашъхьэ итыгъ… ЗыкъызысэшIэжьым, сыкъызыщылъэтыгъ. Есэн къэщхыпцIи «ебгъэжьэгъэ Iофыр тэрэзэу къыхэпхыгъ, уемыхъырэхъыш, ижъыкIэ адыгэмэ рахыщтыгъэ къуаем фэдэу, пытагъэ пхэлъэу Iофым екIуалI. Ау зыкIэ сыолъэIущт, уикъуае «Матэ» фэус» ыIуагъ.\nОшIэ-дэмышIэу Есэн кIодыжьыгъ. Хэта зышIэрэр сыздэщыIэгъэ чIыпIэр Есэнрэ Матэрэ зыщынасыпышIуагъэхэр арынкIи мэхъуба?! СшIэрэп… Зызгъэпсэфыгъэу, кIуачIэ згъотыгъэу сыкъэкIожьыгъ. Сызпыхьэгъэ Iофыр лъызгъэкIотагъ, шIу слъэгъугъэ. Есэн седэIуи къое пытэ, къое гъугъэу къэтшIырэм «Матэ» фэсыусыгъ.\n«Лъэуж» зыфиIорэ проектым къыдилъытэу Цышэ Казбек къекIокIырэ музей ыгъэпсыгъ. Лъэпкъ гъомылэхэмкIэ адыгэм ищыIэкIэ-псэукIагъэр ащ къеIуатэ. «БлэкIыгъэр зымышIэрэм непэрэ уахътэри, къэкIощтыри къыгурыIощтэп» — еIо Казбек.\nДжырэблагъэ ащ гущыIэгъу тыфэхъугъ, лъэпкъ проектэу «Лъэуж» зыфиIорэм ехьылIагъэу къытфиIотэнэу телъэIугъ.\n— Едгъэжьэгъэ Iофыр къызэтеуцорэп. Бэмэ яшIуагъэ къысагъэкIы, анахьэу сыгу къэзыIэтэу IэпыIэгъу къысфэхъурэр БлащэпсынэкIэ БжьэшIэ Аминэт ары. Ар гъомылапхъэхэмкIэ технолог, адыгэ шхыныгъохэм яшIын хэшIыкIышхо фыриI, лъэпкъым итарихъи дэгъоу щыгъуаз. Ар сиупчIэжьэгъу, сиIэпыIэгъу.\nКъуаеу итхэу дгъэгъурэр Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ыкIи Адыгеим дэгъоу ащыIокIы. Адыгэхэр зыщыпсэухэрэ хэгъэгухэми нэпэеплъ шIухьафтын фэдэу ащащэфы. «Мэтэ» къуаер къэмлан гъэкIэрэкIагъэм дэлъэу дахэу гъэпсыгъэ, арышъ, шIухьафтынэу цIыфым пэбгъохын плъэкIыщт.\nПроектэу «Житница» зыфиIорэмкIэ къуаер адыгэхэм зэраIыгъыщтыгъэр къэдгъэлъэгъуагъ. Пхъуантэу ар зыщаIыгъыщтыгъэм фэдэ дгъэпси музеим еттыгъ. Мы проектым Москва, ВДНХ-м щыкIогъэ фестивалэу «Бжыхьэ дышъ» зыфиIорэм ашIогъэшIэгъонэу цIыфхэр щеплъыгъэх.\nАщ ыуж «Лъэуж» зыфиIорэ проектыр зэхэдгъэуцуагъ. Адрэ проектхэм афэдэу ащи пшъэрылъэу иIэр лъэпкъым итарихъ кIэн къызэтегъэнэжьыгъэныр ыкIи цIыфхэм, анахьэу ныбжьыкIэхэм, ягъэшIэгъэныр ары. Адыгеим ипащэхэм пшъэрылъ къызэрэсфашIыгъэу, зекIохэр нахьыбэу Адыгеим къещэлIэгъэнхэм, лъэпкъым ищыIэкIагъэм, ипсэукIагъэм ахэр нэIуасэ афэшIыгъэнхэм ар фэлажьэ. Проектыр ямышIыкIэу гъэпсыгъэ, ар къекIокIырэ музееу щыт. КъызэрекIокIырэм ишIуагъэкIэ ар Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыIэн, лъэпкъым итарихъ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ зэмылIэужыгъохэм ахэлэжьэн ылъэкIыщт. ГущыIэм пае, районым е къалэм лъэпкъ культурэм фэгъэхьыгъэ фестиваль е нэмыкI Iофтхьабзэ щэкIомэ, тэ тимузей ащ чIыпIэ щиубытын ылъэкIыщт. Адыгэ шхыныгъоу щыIэхэр, ахэр зэрагъэхьазырыщтыгъэхэр къэдгъэлъэгъощтых, Iофтхьабзэм хэлэжьэрэ нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэм ахэр апэдгъохыщтых. Тэ зы мафэм нэбгырэ 300 фэдиз экологическэу къабзэу шхыныгъо зэфэшъхьафхэмкIэ тхьакIэнхэ амал тиI. Лъэпкъ культурэм фэлэжьэрэ цIыфхэр тигъусэхэу ащ тетэу район гупчэхэр къэткIухьанхэм сыкIэхъопсы. СтIашъу Юрэ, ГъукIэ Замудин, Тэу Аслъан, нэмыкIхэри тигъусэхэу лъэпкъым фэгъэхьыгъэ зэIукIэхэм тахэлэжьэнэу лъэшэу сыфай.\nКъекIокIырэ музеим адыгэм ищыIэкIэ-псэукIэ щигъэфедэщтыгъэ псэуалъэу бэ щыплъэгъущтыр. Ахэр сыдми къагъэлъэгъорэ пкъыгъохэу щытхэп. Ахэм зэкIэми Iоф ашIэ. КъекIокIырэ музеим (ар машинэм пышIэгъэ фургоным щыгъэпсыгъ) узычIахьэкIэ, шъхьали, къоегъэгъулъи, хьакуи, тхъууалъи икIыгъэ лIэшIэгъум ашIыгъэ адыгэ шъуашэхэри, шыкIэпщыни, пIуабли, нэмыкI псэуалъэхэу адыгэм ыгъэфедэщтыгъэхэр щыплъэгъущтых. Ахэр хьакIэхэм къаплъыхьэфэхэ, «бысымгуащэхэм» щэлэмэ хьалыжъор къагъажъэ. Апэрэу Адыгеим къихьэгъэ цIыфхэм а зэпстэури ашIогъэшIэгъон. Ары къекIокIырэ музеир зыдэуцурэ чIыпIэр цIыф кIуапIэ зыкIэхъурэр. ХьакIэхэм язакъоп, тичIыпIэ щыпсэурэ цIыфхэми ашIогъэшIэгъонэу ащ нэIуасэ зыфашIы.\nМыщ фэдэ музеим игъэпсын Iоф къызэрыкIоу щытэп. Ащ цIыф кIуачIи, псэолъэ зэфэшъхьафыби ищыкIагъ — гъучIыр зыгъэжъэщтыр, пхъашIэхэр, нэмыкI псэуалъэхэр зышIыщтхэр. Бэ IэпыIэгъу Казбек къыфэхъугъэр. ЗэкIэми ягугъу къэпшIын плъэкIынэп, ау игуапэу ацIэ къыреIо ГъукIэ Замудинэ, Афэунэ Руслъан, Абэсэ Хьасанбый, Юсупэ Хьамидэ ыкIи нэмыкIхэм.\nКазбек лъэпкъым къырыкIуагъэм щыщэу бэ ышIэрэр. Ежь илIакъо фэгъэхьыгъэу къыIуатэрэри ыгукIэ зэхишIагъэу, ежь ышъхьэ къырыкIуагъэм фэдэу зэхишIэу щыт.\n— Тэ тилIакъо Абдзэхэ лъэныкъом къикIыжьыгъагъ, — къеIуатэ Цышэм. — Ахэм машIор амыгъэкIуасэу мыщ нэс къахьыжьыгъагъэу къаIотэжьыщтыгъ. Сятэжъым ышэу Абдулахь къысфиIуатэхэрэм ащыщыгъ адыгэхэм машIом мэхьанэу ратыщтыгъэр, амал иIэу ар зэрамыгъэкIуасэщтыгъэр. Зыгорэ зылIэкIэ, мэфищкIэ машIор агъэкIуасэщтыгъ. ЕтIанэ гъунэгъумэ къахьыти, машIо ашIыжьыщтыгъ. СшIогъэшIэгъонэу адыгэмэ япхыгъэ къэбар- хэм сядэIущтыгъ. Адыгэмэ, тэ тичылэкIи, мэзым кIохэмэ мэз къужъ къыращэу щытыгъ, агъэгъущтыгъ, цIынэуи якIасэу ашхыщтыгъ. Ау сятэжъ ышхыщтыгъэп. Къызырафыгъэхэ чIыгум къыщыкIырэр ышхыщтыгъэп. Ар къизыфыгъэхэм ягуаоу арэп, ар лъым шIэжьэу иIэу гухэкIышхом епхыгъэр арыгъэ. Джы къызгурэIо.\nПредыдущая Тигупшысэхэр шъхьэихыгъэу\nСледущая ЩыIэныгъэм хэгъозэнхэу


Хъопсэрыкъо Мурат Красногвардейскэ районым ипсэупIэхэм ащыщхэм ащыIагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nХъопсэрыкъо Мурат Красногвардейскэ районым ипсэупIэхэм ащыщхэм ащыIагъ\nСенаторым муниципалитетым ипащэу Гъубжьэкъо Темуррэ районым инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Анна Выставкинамрэ игъусэхэу селоу Большесидоровскэм, къуаджэхэу Джамбэчыйрэ Улапэрэ ащашIыгъэ ыкIи ащагъэцэкIэжьыгъэ культурэм и Унэхэм ащыIагъ.\nКъэралыгъо программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу Большесидоровскэм дэт культурэм иучреждение игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх. IофшIэнхэм сомэ миллион 20,7-рэ апэIухьагъ.\nМы программэ дэдэм ишIуагъэкIэ къуаджэу Джамбэчые дэт культурэм и Унэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх. Проектым игъэцэкIэн сомэ миллион 14,4-рэ тефэщт. Учреждениер зызэтырагъэпсыхьэрэм ыуж творческэ объединение 12-мэ яIофшIэн рагъэжьэжьыщт. Ахэм адыгабзэкIэ спектакльхэр агъэуцух, лъэпкъ къашъохэр къашIых.\nАдыгэ культурэр къэухъумэгъэным мэхьанэшхо раты Улапэ дэт культурэм и Унэ иIофышIэхэми. ЫпэкIэ къоджэ еджапIэм иактовэ зал ахэм агъэфедэщтыгъэ. Къэралыгъо программэм ишIуагъэкIэ культурэм иучреждениякIэ ишIын пэIухьащт сомэ миллион 46,7-рэ къафатIупщыгъ. Непэрэ мафэхэм ехъулIэу псэолъэшI IофшIэнхэр ыкIэм фэкIуагъэх.\nПрограммэу «Гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэр псэупIэу Большесидоровскэм игурыт еджапIэу N 8-м щыгъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм сенаторым зыщигъэгъозагъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын, 2019-рэ илъэсым мыщ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх, ащ сомэ миллион 15,5-рэ пэIуагъэхьагъ. Джащ фэдэу гъэсэныгъэм иучреждение компьютерхэр къыфащэфыгъэх, испортзал зэтырагъэпсыхьагъ.\nДжамбэчые къыщызэIуахыгъэ кIэлэцIыкIу джэгупIэ площадкэмрэ футбол цIыкIум тегъэпсыхьэгъэ ешIапIэмрэ Хъопсэрыкъо Мурат зэригъэлъэгъугъэх. Сенаторым ежь имылъкукIэ мыщ фэдэ площадки 4 муниципалитетым щаригъэшIыгъ, къытыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.\n«Къуаджэм хэхъоныгъэ ышIыным, социальнэ ыкIи инженернэ инфраструктурэр щыгъэпсыгъэным, цIыфхэм, анахьэу кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм, Iэрыфэгъу щыIакIэ яIэным къэралыгъом ыкIи республикэм ипащэхэм мэхьанэшхо раты. ЦIыфхэм гумэкIыгъоу, щыкIагъэу яIэхэр къыдэлъытэгъэнхэр, ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр пшъэрылъ шъхьаI. Лъэпкъ проектхэм яшIуагъэкIэ непэ къуаджэм зэхъокIыныгъэшIухэр зэрэфэхъухэрэр тинэрылъэгъу. А IофшIэныр тапэкIи лъыгъэкIотэгъэным мэхьанэшхо иI», — къыIуагъ Хъопсэрыкъо Мурат.


Хъут Малыч Шъэлихьэ ыкъор — Адыгэ макъ\nХъут Малыч Шъэлихьэ ыкъор\nРедактор 14.06.2022 14.06.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим автономие иIэ зыхъугъэ илъэсым къыщыублагъэу непэрэ мафэхэм къанэсэу хэку партийнэ ыкIи гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм пащэу яIагъэхэм япчъагъэ нэбгырэ 30-м ехъу. Ахэр хэкум ианахь цIыф гъэсагъэмэ ащыщыгъэх. Хэгъэгум шъыпкъагъэу, шIулъэгъоу фыряIагъэмкIэ апшъэ укIон умылъэкIынэу, щыIэкIэ-псэукIэу цIыфмэ яIэр нахьышIу зэрашIыщтым ахэр псэемыблэжьэу фэбанэщтыгъэх. ЩэIэгъэшхорэ щэчыгъэшхорэ ахэлъэу IэнэтIэ хьылъэр зэрахьэщтыгъ, къалэжьыгъэуи хэкум идышъэ кIэнхэу ихъишъэ щыщ хъугъэх.\nА пэщэ пстэуми, шIэныгъэу иIагъэмкIи, шъыпкъагъэу, цIыфыгъэ-Iэдэбыгъэу хэлъыгъэмкIи, Хъут Малыч Шъэлихьэ ыкъор къахэщы. Сэ сшъхьэкIэ, хэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэм Iоф ащысэшIэфэ, цIыф зэхэдз имыIэу, зэкIэри изэфэдэу, мыгупсэфэу, бэмыIо-башIэу ащ фэдэу зэмыблэжьэу Iоф зышIэгъэ пащэ сырихьылIагъэп. Ащ пэщэныгъэр зыщиIыгъыгъэ лъэхъаным Iофэу зэрихьагъэм ишIуагъэкIэ хэкум иэкономики, икультури, исоциальнэ фэIо-фашIэхэми инэу зыкъаIэтыгъ. Тхыгъэ кIэкIым Малыч зэрихьэгъэ Iофмэ, гъэхъагъэу ышIыгъэмэ зэкIэмэ уащылъыIэсын плъэкIыщтэп. Арэу щытми, адрэ пащэхэм къахэзыгъэщэу шэн-зекIуакIэу хэлъыгъэхэр, игупшысэ зынэсыщтыгъэр щысэ заулэкIэ къэзгъэлъагъомэ сшIоигъу. Апэу ышъхьэ иIофкIэ къезгъэжьэн.\nХъут Малыч 1932-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 9-м Теуцожь районым ит къуаджэу Джэджэхьаблэ къыщыхъугъ. Пэублэ еджапIэу къуаджэм дэтыр къызеухым, район гупчэу Пэнэжьыкъуае дэт гурыт еджапIэм щеджагъ. Ахэм ауж Кубанскэ мэкъумэщ институтыр 1956-рэ илъэсым къыухыгъ. 1958-рэ илъэсым къыщыублагъэу КПСС-м исатырхэм ахэтыгъ. Малыч IофшIэныр Теуцожь районым и МТС участковэ агрономэу щыригъэжьагъ. Колхозэу «Октябрэм» иагроном шъхьэIагъ, нэужым тхьаматэм игуадзэу щылэжьагъ, етIанэ Теуцожь районым мэкъумэщ хъызмэтымкIэ инспекциеу иIэм ипэщагъ. Ахэм ауж гугъэпIэ инхэр къэзытырэ специалист ныбжьыкIэр хэку исполкомым имэкъумэщ IофшIапIэ къащэжьы. Партием и Адыгэ хэку комитет иапэрэ секретарь иIэпыIэгъоу Iоф ышIагъ, мэкъумэщ хъызмэтымкIэ хэку комитетым иотдел пэщэныгъэ дызэрихьагъ. 1968-рэ илъэсым къыщыублагъэу 1979-м нэс Адыгэ хэку исполкомым итхьамэтагъ, 1979 — 1983-рэ илъэсхэм Краснодар крайисполкомым итхьаматэ игуадзэу Iоф ышIагъ, 1983-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу дунаим ехыжьыфэкIэ (1989-рэ илъэсым нэс) партием и Адыгэ хэку комитет иапэрэ секретарыгъ.\nМалыч масличнэ, эфиромасличнэ культурэхэмкIэ научнэ— ушэтыпIэ институтым (ВНИИ) иаспирантурэ къыухыгъ, экономикэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат хъугъэ. Адыгэ хэкум ыкIи Краснодар краим янароднэ депутатхэм я Советхэм ядепутатэу мызэу, мытIоу хадзыгъ, СССР-м, РСФСР-м я Апшъэрэ Советхэм ядепутатыгъ, КПСС-м и ЦК ия XXIV — XXVII-рэ зэфэсхэм ахэлэжьагъ. ЛэжьэкIо Быракъ Плъыжьым иорденэу щы къыратыгъ, «Знак Почета» зыфиIорэр, медаль зэфэшъхьафхэр къыфагъэшъошагъэх.\nМалыч Адыгэ хэку исполкомым итхьаматэу зыщылэжьэгъэ лъэхъаныр хэкум анахь Iофышхохэр зыщырахьыжьэгъэ илъэсхэм атефэгъагъ. Автоном хэкур загъэпсыгъэр илъэс 50 зэрэхъурэм ипэгъокIэу 1972-рэ илъэсым социальнэ-экономическэ ыкIи культурнэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ тхылъхэр зэхигъэуцуагъэх. Хэкум Iофтхьабзэу щызэрахьащтхэр зыщыгъэнэфэгъэ унашъор а илъэс дэдэм гъэтхапэм и 10-м РСФСР-м и Апшъэрэ Совет ыштэгъагъ. А унашъом диштэу мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэр ышIыхэу ригъэжьагъ. Лэжьыгъэхэр псы акIагъахъозэ къагъэкIыхэу аублагъ. Былымхъунымрэ чэтхъунымрэ зыкъаIэтыгъ. Лым, щэм, хьаджыгъэм, хэтэрыкIхэм, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм гъомылапхъэхэр ахэзышIыкIырэ IофшIапIэхэр, IэшIу— IушIухэр, былымIусхэр къыдэзыгъэкIырэ хъызмэтшIапIэхэр хэкум щагъэпсыгъэх. Районхэм якъопэ зэфэшъхьафхэм потребкооперацием, продпромторгым щэпIэ-щэфапIэхэр, унэгъо фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ IофшIапIэхэр къащызэIуахыгъэх.\nЗаводхэу «Дружбэр», «Промсвязыр», «Фрунзэр», «Редукторнэр», целлюлоз-картонышI, кIэпсэшI, сэнэшI, ахэм анэмыкIхэу псэолъэшIыным щагъэфедэрэ пкъыгъохэр къыдэзыгъэкIырэ хъызмэтшIапIэхэри, нэмыкIхэри а лъэхъаным хэкум щашIыгъэх. Мыекъуапэ итыгъэкъохьапIэкIэ гъэзагъэу микрорайон пчъагъэ цIыфхэр щыпсэунхэу ашIыгъ. Хэкум ит псэупIэхэм гъогухэр, газыр, псыр, электричествэр, связыр яIэ хъугъэ.\nАдыгэ хэку исполкомым иотделхэм япащэхэр Малыч ягъусэу зынэмысыгъэхэ федеральнэ министерствэ щыIэп. Ежь Москва къызыкIокIэ къытлъыхъущтыгъ, а уахътэм къэлэ шъхьаIэм щыIэу къыгъотырэр IэпыIэгъу ышIыщтыгъ. Iофэу зэдихьырэр багъэ. Тэри ащ тызэрэхэлажьэрэр гъэсэпIэшIу тфэхъущтыгъ. Тыдэ тыкIуагъэми, Малыч шъхьэкIэфагъэ хэлъэу къыщыпэгъокIыщтыгъэх. Ежь Iэдэбэу хэлъым къыхэкIэу зыдэгущыIэхэрэр зэрягуапэр къахэщэу къедэIущтыгъэх. Нэбгырэ пэпчъ едэIунэу ежьыри щэIагъэ иIагъ.\nСыгу къэкIыжьы: Мыекъопэ псырыкIуапIэм заказчикэу иIэр зызэблахъум, проектыр СССР-м и Минводхоз къитщыжьынышъ, УФ-м и Госстрой экспертизэ икIэрыкIэу щашIыжьынэу тщэжьын фаеу хъугъагъэ. Малыч Москва щыIэу ар зызэхехым, УФ-м и Правительствэ машинэр къыIихи, Госстроим проектыр тигъэщэжьыгъагъ. Къызготэу машинэм зэрифэу къыздиушъагъэх, етIанэ тызэдеIэзэ яплIэнэрэ къатым дэтхьыежьыгъэх. Госстроим проектым осэ ин къыфишIи, щысэтехыпIэу ылъытэгъагъ.\nПсырыкIуапIэм ишIын фэгъэхьыгъэ титулыр аштэным фэшI Госпланым иотдел 32-рэ къыкIэтхэжьын фаеу хъугъагъэ. Ахэр къатихмэ зэбгырыдзыгъэу атетыгъэх (джырэ Къэралыгъо Думэр зычIэт хъужьыгъэр ары). ШышъхьэIу мэзагъ, фабэр градус 40-м нэсыщтыгъ, мафэм джанэр зытIо-зыщэ зэблэтхъунэу хъущтыгъэ. Тинасыпти, Госпланыр хьакIэщэу «Москва» пэмычыжьэу щытыгъ. Апэрэ илъэсым псырыкIуапIэм пэIухьащт ахъщэр агъэунэфы зэхъум, Главкым ипащэрэ Малычрэ зым хигъэкIымэ, адрэм хигъахъозэ, къэлэмыр пчъагъэрэ зэIэпахыгъ. Малыч ежь зыфиIуагъэм афытекIыгъэп ыкIи пхыригъэкIыгъ. Главкым ипащэ рымыразэу къеплъы зэхъум «Мы пчъагъэхэм акIыб цIыфхэр дэтых, ахэр згъэпцIэнхэ сыфитэп» риIогъагъ. Ащ тетэу 1979-рэ илъэсым, пIалъэм къыпэу, псырыкIуапIэм ишIын рагъэжьэгъагъ.\nПоселкэу Тульскэм район сымэджэщэу щашIырэр аухыщтыгъ, ау псы шIоир зыщаукъэбзырэ чIыпIэр хьазырыгъэп. Малыч хэкIыпIэ лъыхъоу шIэгъэн фаемкIэ щысымэ зырызэу яупчIыгъ. Сэ къызысэнэсым, ащ псы шIоеу къикIырэр Мыекъопэ къэлэ укъэбзыпIэм къэщагъэмэ нахь тэрэзэу къэсIуагъ. Малыч проектировщикмэ лъэшэу яцIэцIагъ Мыекъуапэ дэс цIыфхэр зашъорэ псыхъом а псы шIоир хэлъэдэжьынэу зэрашIыгъэм фэшI. А чIыпIэ дэдэм трубэхэр къэзышIырэ заводэу Краснодар дэтым ипащэ телефонымкIэ фытеуи, ащ пэIухьащт километрэ 16-р къаратынэу езэгъыгъагъ. Iофри псынкIэу зэшIохыгъэ хъугъагъэ.\nМыекъуапэ троллейбус кIуапIэхэр щагъэпсыхэ зэхъуми Малыч иIахьышхо ащ хилъхьагъ. Ащ пае Москва пчъагъэрэ кIуагъэ. Депом чIэтыщт станокхэри, троллейбусхэри ащ ихьатыркIэ къытатыгъагъэх. Росавтодорым ипащэ ныбджэгъуныгъэу дыриIэм къыхэкIэу, мэшIоку гъогум шъхьарыкIырэ лъэмыджэу урамэу Шэуджэным ыцIэкIэ щытым телъыр Мыекъуапэ щытшIыгъагъ. Ащ ишIуагъэкIэ троллейбусыр къалэм итемыр лъэныкъокIэ гъэзэгъэ IофшIапIэмэ анэсэу хъугъагъэ.\nХэку театрэр рагъэжьэгъэ къодыеу (непэрэ Филармониер ары) а илъэс дэдэм культурэм епхыгъэ псэуалъэхэу цIыф жъугъэхэр къызэкIуалIэхэрэр Урысыем щамыгъэуцунхэу, рагъэжьагъэхэри къызэтырагъэуцонхэу федеральнэ унашъо къыдэкIыгъагъ. Ащ пае къэмынэу драматическэ театрэр къызэтемыуцоу ашIынэу Малыч фитыныгъэ къыдихыгъагъ. Ар ашIы зэхъум метрэ 24-рэ зикIыхьэгъэ гъучI бгыкъухэу унашъхьэм тырагъэуцохэрэр хэгъэгум рагъотагъэхэп. Ахэр Грузием щашIыхэу къычIэкIыгъ. Малыч хэку культурэм ипащэ гъусэ ешIышъ, псэолъэшIмэ япащэ акIыгъоу, Грузием макIохэшъ, а бгыкъухэр къафашIынхэу къязэгъых. Ащ фэдэу Малыч зэрихьагъэу, гу зылъитагъэу зигугъу къэпшIынэу щыIэр гъунэнчъ.\nМалыч ицIыф гъэпсыкIэкIэ гулъытэшхо иIагъ, гъунэ зылъимыфырэ щыIагъэп. Пчъагъэрэ къыхэкIыщтыгъ Москва тыкъикIыжьэу ом зыкъызэблихъумэ Краснодар иаэропорт самолетыр щамыгъэтIысэу Ростов, Анапэ е нэмыкI къалэ горэм къыщытIысэу. Джащыгъум Малыч имашинэ ащ къыгъакIоти, зэкIэми тиугъоижьыти, тыкъыдищэжьыщтыгъ.\nМалыч адыгабзэр дэгъоу ышIэщтыгъ, ащ изытет гъунэ лъифыщтыгъ. Адыгэ литературэм ыбзэрэ грамматикэм хабзэу хэлъхэмрэ язэгъэфэн ынаIэ тыригъэтыщтыгъ. Илъэсым къыкIоцI ахэм афэгъэхьыгъэу зытIо-зыщэ исполкомым щыхэплъэнхэу народнэ образованием зи къахимылъхьагъэмэ, емыкIушхоу афилъэгъущтыгъ. ЕтIани, къэIогъэн фаер, тхьаусыхэ зиIэу исполкомым къакIорэ пстэуми тынаIэ атетын, IэпыIэгъу тафэхъун зэрэфаер ренэу къызэрэхигъэщыщтыгъэр ары. «Егъэзыгъэм къыхэкIэу зыкъытфагъазэ. Тэ тшъхьарыкIхэу ахэр зыдэкIожьынхэ щыIэп. ЦIыфыр къин чIыпIэу зэрыфагъэр зэхэфыгъэу дгъэрэзэн, тыдеIэн фае. Ахэм шъузэрапэгъокIырэ шIыкIэр хабзэм напэ фэхъужьы», — ыIощтыгъ.\nМалыч шIэныгъэлэжь-агрономэу зэрэщытыгъэм елъытыгъэу мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, пынджлэжьыным игъэпсын, Адыгэкъалэ ишIын иIахьэу ахилъхьагъэхэм хэушъхьафыкIыгъэу ягугъу къэпшIыныр тефэ. Сэ сишIошIыкIэ, IофшIэгъоу а лъэхъаным иIагъэхэм, готыгъэхэм ар зэрифэшъуашэм тетэу къаIотэн, къатхыжьын алъэкIыщт. Малыч ар къылэжьыгъ! ЧIыгум пылъхэр зэкIэ, звеньевойхэм, бригадирхэм, мэкъумэщышIэ пэрытхэм къащегъэжьагъэу пащэхэм анэсыжьэу, инэIосагъэх, ышIэщтыгъэх.\nАщ пэщэныгъэ зыщызэрихьэгъэ илъэсхэм Урысые хэгъэгум иапшъэрэ тын лъапIэу Лениным иорден, Лъэпкъхэм язэкъошныгъэ иорден къыфагъэшъошагъэх. РСФСР-м иминистрэхэм я Советрэ, ВЦСПС-мрэ ябыракъэу зэIэпахырэр мызэу, мытIоу хэкум къыратыгъ. Краснодар краим Iоф щешIэфэ Адыгеимрэ краимрэ азыфагу зэгурыIоныгъэ, зэкъошныгъэ илъыным лъэпсэшIу фишIын ылъэкIыгъ.\nМалыч унэгъо зэгъэфэгъэ дахэ иIагъ. Ишъхьэгъусэрэ ежьыррэ къуитIу зэдапIугъ, зэдалэжьыгъ — Аслъанрэ Руслъанрэ. ТIуми шIэныгъэ дэгъухэр агъотыгъэх, унагъохэри лъфыгъэхэри яIэх, щыIэныгъэми чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъ. Илъэс 56-рэ ныIэп Малыч къыгъэшIагъэр. Адыгеир республикэ хъуным, цIыфхэр нахьышIоу щыIэнхэм ыгурэ ыпсэрэ ахилъхьагъ. Ащ зэрихьэгъэ Iофхэр непэрэ щыIакIэм, тыдэ уплъагъэми, къыхэщых. КъыгъэшIэгъэ илъэсхэм хэмыкIокIэжьынэу лъэуж дахэ къыгъэнагъ, Iоф дэзышIагъэхэми, зышIэщтыгъэхэми шIукIэ агу къинэжьыгъ.\nАдыгеим инахьыжъхэм я Совет и Тхьамат.\nПредыдущая ЛIыхъужъхэм афэгъэхьыгъэ зэIукIэгъухэр\nСледущая Дзэ къулыкъум епхыгъэ упчIэхэр


Унэе мэкъумэщ хъызмэтым изэхэщэн кIагъэгушIущтых | Адыгэ Макъ\nУнэе мэкъумэщ хъызмэтым изэхэщэн кIагъэгушIущтых\nАвтор: Редакция\t/ 05.03.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nШъолъыр проектхэр пхырыщыгъэнхэм тегъэпсыхьагъэу къэралыгъо IэпыIэгъоу республикэм щарагъэгъотырэм зырагъэушъомбгъущт.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мэзаем и 25-м зэхищэгъэгъэ пресс-конференцием къызэрэщиIуагъэмкIэ, фермерхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным, мэкъумэщ кооперацием зегъэушъобгъугъэным Адыгеим анаIэ щатырагъэтыщт, сомэ миллион 43-рэ ахэм апэIуагъэхьанэу щыт.\nРеспубликэм ипащэ ишIошIкIэ, унэгъо былымэхъо фермэхэмрэ унэе IэпыIэгъу хъызмэтхэмрэ язэхэщэн къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ, унагъом нахьыбэу хахъо иIэнымкIэ, Iофыр шIу алъэгъоу ныбжьыкIэхэр къэтэджынхэмкIэ амалышIухэм зэу ащыщых.\n«НыбжьыкIэхэр къуаджэхэм къадэкIыжьхэ тэ тшIоигъоп. Ау ащ пае IофшIэпIэ чIыпIэхэр зэхэщэгъэнхэ, къуаджэм щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу дэлъын фае. Зыпкъ итэу къуаджэм хэхъоныгъэ езыгъэшIыщт программэхэм япхырыщын лъыдгъэкIотэщт, IэпыIэгъу хъызмэтхэр зиIэхэм тишIуагъэ ядгъэкIыщт. Ащ фэдэ шIыкIэм цIыфхэм шIуагъэ къафихьыщт. Яхахъо нахьыбэ зэрэхъущтым имызакъоу, кIэлэцIыкIухэри IофшIэным фагъэсэщтых. ЛIэуж пчъагъэхэр джащ фэдэу апIугъэх, хъызмэтымкIэ сянэ-сятэхэм садеIэзэ сэри сыкъэтэджыгъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым зиIофшIэн езыгъэжьэщт фермерхэм мылъкукIэ нахь къафыдеплъыщтых.\n«Лэжьэнэу езыгъэжьэгъэкIэ фермерым проектым игъэцэкIэн пае пстэумкIи хъарджэу ышIыхэрэм япроцент 30-м нахь мымакIэр ежь имылъкоу тапэкIэ хилъхьан фэягъ. Мыгъэ былым пIашъэхэм яхъункIэ хъарджхэм япроценти 10 нахь макIэп ищыкIэгъэщтыр. НэмыкI IофшIэн лъэпкъхэр зэрахьанхэм пае процент 30-м ар къыщыкIэщтэп. Цумпэ лъэпкъхэр алэжьыхэ, куандэхэр къагъэкIыхэ, былымхэр ахъухэ зыхъукIэ, аквакультурэхэмрэ къохэмрэ ахэмытхэу, IофшIэныр езыгъэжьэгъэкIэ фермерым иунэе мылъку ипроцент 20-м нахь мымакIэу Iофым къыхилъхьэмэ хъущт», — къыщаIуагъ республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ.\nФермерхэм грантхэр зэраратыщтхэм нэмыкIэу, унэгъо былымэхъо фермэхэм, мэкъумэщ потребительскэ кооперативхэм IэпыIэгъу арагъэгъотыщт. 2019-рэ илъэсым узэшIушIэн фэе чIыгухэр химическэ мелиорацие ашIыщтых. Федеральнэ, шъолъыр бюджетхэм къахэкIыщт мылъкумкIэ ахъщэу агъэкIодыгъэм ипроцент 30-р къафызэкIагъэкIожьынэу щыт.\nРеспубликэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, илъэсиблым къыкIоцI бюджетым имылъкоу сомэ миллон 511-рэ хъурэ грантхэр мэкъумэщышIэ хъызмэтшIэпIэ 240-мэ Адыгеим къащаратыгъ. Грантхэр зэратыгъэхэм сомэ миллион 765-рэ зытефэгъэ продукцие къахьыжьыгъ, IофшIэпIэ чIыпIэ 200-м ехъу зэхащагъ.\n2018-рэ илъэсым федеральнэ проекти 2-мэ ателъытагъэу сомэ миллиони 130-рэ хъурэ грант 51-рэ къыхагъэкIыгъ. 2019-рэ илъэсми джащ фэдиз грант къаратынэу рахъухьэх. Ащ нэмыкIэу къуаджэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным пае сомэ миллиони 150-м ехъурэ федеральнэ мылъку Адыгеим къыфыхагъэкIыщт.


«Налмэсым» илIыкIохэр ригъэблэгъагъэх | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 02.12.2015\t/ КУЛЬТУРЭР\t/\nАР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» идиректорэу Бастэ Азмэт, ихудожественнэ пащэу Хъоджэе Аслъанэ ыкIи ансамблэм хэтхэм ащыщхэр тыгъуасэ ригъэблэгъагъэх. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъ АР-м культурэмкIэ иминистрэу Къулэ Мыхьамэт.\n«Налмэсыр» Китаим рагъэблэгъагъэу мазэрэ ныкъорэ къэтыгъ, джырэблагъэ къэкIожьыгъ. Ары республикэм ипащэ артистхэм аIукIэным ушъхьагъу шъхьаIэ фэхъугъэр. Адыгеим, Урысыем инэмыкI субъектхэм ямызакъоу, IэкIыб къэралхэми «Налмэсыр» зэращызэлъашIагъэм, миллиард пчъагъэ зэрыс къэралыгъом рагъэблагъэхи концертхэр къызэрэщатыгъэхэм зэрэрыгушхорэр ащ къыхигъэщыгъ.\n— Лъэпкъым ыбзэ, ихабзэхэр, икультурэ щыIэхэмэ, ежь лъэпкъыри щыIэщт, ахэр ары ыкIуачIэ хъурэри, — къыIуагъ ащ. — Адыгэ лъэпкъым ыкIуачIэ пытэным шъо шъуиIахьышхо хэшъолъхьэ, икультурэ, ишэн-хабзэхэр къашъохэмкIэ нэмыкI лъэпкъхэм алъыжъугъэIэсынхэ, шIу яжъугъэлъэгъунхэ шъолъэкIышъ, ащ пае лъэшэу тышъуфэраз. Тырэгушхо тикъэшъокIо ыкIи орэдыIо ансамблэхэу «Налмэсымрэ» «Ислъамыемрэ» Адыгеим имызакъоу, Урысыем икультурэ чIыпIэ гъэнэфагъэ зэрэщаубытыгъэм.\n«Налмэсым» ипащэхэмрэ икъэшъуакIохэмрэ Китаим зэрэщыIагъэхэм къытегущыIагъэх, яеплъыкIэхэр къыраIотыкIыгъэх. Ахэм къызэраIуагъэмкIэ, мы къэралыгъом ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм концерти 10 къащатыгъ. ЦIыфэу ахэм къякIуалIэхэрэм лъэшэу тикъашъохэр зэрашIогъэшIэгъоныгъэхэр, ягуапэу къызэряплъыщтыгъэхэр къыхагъэщыгъ.\nТхьакIущынэ Аслъан ансамблэм игухэлъхэм, республикэм икъуаджэхэр къакIухьанхэу агъэнэфагъэмэ къыкIэупчIагъ, амалэу яIэмкIэ IэпыIэгъу зэрафэхъущтыр къыхигъэщыгъ.


Iоф ашIэныр къыхахы | Адыгэ Макъ\nIоф ашIэныр къыхахы\nГъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэм ышIэн ымышIэу гъогум тетынэу фэмыеу, IофшIэпIэ чIыпIэ лъыхъоу ныбжьыкIэхэм ахэтыр макIэп. Шъыпкъэ, ахэм афэдэхэм загъэпсэфынэу хъурэп, ау ежь Iэтахъохэм яфеди ащ хэлъ. Ахъщэ къыратынэу янэ-ятэхэм ялъэIурэп, зыфаем кIон е къызфищэфыжьын амал егъоты.\nГъэмафэм Iоф ышIэн гухэлъ зышIырэ Iэтахъохэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ мэхъу. Тикъэралыгъо зыпштэкIэ, цIыфхэм IофшIапIэ языгъэгъотырэ гупчэхэмкIэ ныбжьыкIэ нэбгырэ мин 588-м ехъумэ зыщылэжьэщтхэр къагъотыгъ. Къыхэгъэщыгъэн фае, мы гупчэхэм яIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, зыныбжь имыкъугъэхэм хъатэу къакIэупчIэхэрэп, лэжьэпкIэ макIэ зыпылъ IофшIэныр арыми къаратын алъэкIырэп. Ау ежь кIэлэцIыкIум шIоигъоныгъэ иIэмэ, ежь-ежьырэу лъыхъузэ Iоф зыщишIэщт чIыпIэ къыгъотын ылъэкIыщт. ЛэжьэпкIэ гъэнэфагъэ къыратызэ мэкъэгъэIур ригъэпкIын, хэкIыр афырихын, сабыим кIэрысын, квас ыщэн ылъэкIыщт. ГущыIэм пае, рекламэ тхьапэхэр къызыригощэкIыкIэ, сыхьатым телъытагъэу гурытымкIэ соми 150-рэ къыраты. Мыщ фэдэ шIыкIэми узымыгъэрэзэн лъэныкъо иI — IофшIэн езыгъэгъотырэм (заказчикым) зэзэгъыныгъэ дыримыIэу, зыми Iумытхагъэу Iоф ешIэ. Ащ къыхэкIэу Iэтахъом иIофшIэн фитыныгъэхэр ыукъонхэ ылъэкIыщт.\nЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр языгъэгъотырэ Гупчэу Мыекъуапэ дэтым иIофышIэу Марина Поповам къызэриIуагъэмкIэ, УФ-м ихэбзэгъэуцугъэ узышIокIы мыхъущт шапхъэу къытыхэрэм уашIомыкIэу зыныбжь имыкъугъэхэм IофшIапIэ къафэбгъотыныр къины ыкIи пшъэдэкIыжь пылъ. Гупчэмрэ Мыекъопэ къэлэ администрациемрэ зэгъусэхэу охътэ гъэнэфагъэкIэ кIэлэеджакIохэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотынхэм фэшI хэушъхьафыкIыгъэ ермэлыкъи 5 зэхащагъ. Ащ ишIуагъэкIэ Iэтэхъо нэбгырэ 457-м охътэ гъэнэфагъэкIэ IофшIэпIэ чIыпIэхэр къафагъотыгъэх.\nНыбжьыкIэхэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэ зэрагъакIорэм зыщыдгъэгъозагъ, ахэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.\nМурат, илъэс 16 ыныбжь:\n— Еджэгъу уахътэр зысыухыкIэ, тхьамэфитIу горэм зысэгъэпсэфы. Мэзэ заулэрэ зыми сыфэмыгъэзагъэу унэм сисын слъэкIыщтэп. IофшIапIэ къэсэгъоты, ащ Iоныгъо мазэм нэс сыщэлажьэ. Ахъщэ сищыкIагъэу къыхэкIымэ, сянэ-сятэхэм сямыкIуалIэу, сызыфаер сэр-сэрэу зэзгъэгъотын сэлъэкIы. Бжыхьэм, еджапIэм сыпэхьажьы зыхъукIэ, сищыкIэгъэ щыгъынхэм янахьыбэр зыфэсщэфыжьын амал сиIэ мэхъу.\nТхьапэхэр зыгощырэ кIэлэ Iэтахъоу урамым тетым тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, IофшIэныр псынкIэп, ау мыщ къызэрэкIуагъэмкIэ кIэгъожьырэп.\n— Унэм сисыным нахьи сылэжьэныр къыхэсэхы. Мафэм сыхьатэу Iоф зэрэсшIагъэм телъытыгъэу ахъщэ къысаты, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу. — Мэзэ заулэу еджапIэм сызымыкIорэм Iоф зысшIэкIэ, гухэлъэу сшIыгъэхэр къыздэхъунхэу сэгугъэ, сянэ-сятэхэми IэпыIэгъу сафэхъущт. Сыпшъыгъэу унэм сызыкIожькIэ, сянэ-сятэхэми сырагъэджэныр зэрафэмыпсынкIэр зэхэсэшIэ.\nРуслъан, илъэс 15 ыныбжь:\n— IофшIэпIэ чIыпIэ сылъыхъурэп, еджэгъу уахътэр къызэрэсыухэу сызщыщ къуаджэм сэкIожьы. Сянэ-сятэхэм IэпыIэгъу сафэхъу. Ахъщэ къэзгъэхъэнэуи сыфай, ау ны-тыхэми сишIуагъэ язгъэкIы сшIоигъу, — къытиIуагъ ащ.\nКIэлэгъу уахътэм къыгъэзэжьыщтэп, ар зэрифэшъуашэу ныбжьыкIэхэм агъакIо ашIоигъу, ау Iоф ашIэнэу зырагъажьэкIэ, ахъщэр къыздикIырэр зэхашIэ, ащ нахь фэсакъых. ЩыIэныгъэм нэмыкIынэхэмкIэ еплъых, зэрэзекIощтхэм егупшысэхэу, гулъытэ яIэу къэтэджых.


Республика Адыгея - Инэплъэгъу ригъэкIыхэрэп\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат кIэлэцIыкIу зыгъэпсэфыпIэ лагерьхэр тыгъуасэ къыкIухьагъэх, сабыйхэм яуахътэ зэрагъакIорэм зыщигъэгъозагъ. Республикэм ипащэ игъусагъэх АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, ащ игуадзэу Наталья Широковар, АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч, нэмыкIхэри. ЖъоныгъуакIэм и 28-м лагерьхэм яIофшIэн тиреспубликэ щырагъэжьагъ. Сабыйхэм зызыщагъэпсэфын алъэкIыщт учреждение 93-мэ Адыгеим мыгъэ Iоф щашIэ. КIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм ащагъэпытэным 2018-рэ илъэсым сомэ миллион 84,1-рэ пэIуагъэхьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 79,2-р республикэ бюджетым къыхэхыгъ (ахэм ащыщэу ны-тыхэм къатыгъэр — миллиони 2 фэдиз), чIыпIэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиони 4,9-рэ. Джащ фэд, цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр зыщафагъэцэкIэрэ ыкIи япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ учреждениехэм кIэлэцIыкIухэм реабилитацие ащарагъэкIущт. Ахэм сомэ миллион 43,7-рэ апэIухьащт.\nЫпэкIэ къыщытIуагъэр зэфэтхьысыжьмэ, къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным сомэ миллиони 127,8-рэ пэIуагъэхьащт.\nГъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом сабый нэбгырэ мин 23-мэ лагерь зэфэшъхьафхэм япсауныгъэ ащагъэпытэнэу агъэнафэ. Ащ нэмыкIэу, илъэс еджэгъур окIофэ гъэсэныгъэм ифедеральнэ къэралыгъо бюджет учреждениехэм нэбгырэ 200 агъэкIощт.\nЧIыпIэ къин ифэгъэ кIэлэцIыкIухэри республикэм ихэбзэ къулыкъухэм янэплъэгъу рагъэкIхэрэп. 2018-рэ илъэсым а купым хэхьэрэ сабый нэбгырэ 15400-рэ лагерьхэм агъэкIощтых.\nКъумпIыл Мурат лагерэу «Кавказ» зыфиIорэм апэ екIолIагъ. ХьакIэхэр зэрякIасэр къахэщэу кIэлэцIыкIухэр зэрифэшъуашэу республикэм ипащэ къыпэгъокIыгъэх, къэшъо, орэд чэфхэр пагъохыгъэх.\nЛагерыр кIэлэцIыкIухэм зыщагъэпсэфыным ыкIи япсауныгъэ щагъэпытэным фытегъэпсыхьагъ. КъатиплIэу зэтет унэр шапхъэхэм адештэ. КIэлэцIыкIухэр къызщышъохэрэ, кино зэфэшъхьафхэм зыщяплъыхэрэ залхэр хэтых, гъэмэфэ кинотеатри яI. Лагерым футбол, волейбол, баскетбол зыщыджэгущтхэ чIыпIэхэр щыгъэпсыгъэх. Джащ фэдэу квадратнэ метри 180-рэ хъурэ бассейн лагерым хэт. Бэдзэогъум и 25-м ехъулIэу «Кавказым» нэбгырэ 230-мэ зыщагъэпсэфы.\nКъумпIыл Мурат кIэлэцIыкIухэм гущыIэгъу афэхъугъ, яуахътэ зэрагъакIорэм рыразэхэмэ зыщигъэгъозагъ. Нэужым спортзалыр, бассейныр къыплъыхьагъэх, ылъэгъугъэм ыгъэрэзагъэу сабыйхэм ягъусэу сурэтхэр зытырахыгъэх.\nНэужым республикэм ипащэ «Горная» зыфиIорэ лагерым кIуагъэ. Илъэс къэс мы чIыпIэм чэзыуиплIым сабый 1500-мэ зыщагъэпсэфын алъэкIыщт. Мыгъэ нэбгырэ 1050-мэ япсауныгъэ щагъэпытэщт. Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом илъэхъан нэбгырэ 838-рэ. Ахэр Ханты-Мансийскэ автоном шъолъырым (нэбгыри 152-рэ), Краснодар краим (21-рэ), нэмыкIхэми къарыкIыгъэх.\n— Зыгъэпсэфыгъо уахътэу шъуиIэр зэрифэшъуашэу жъугъакIо, — кIэлэцIыкIухэм зафигъэзагъ КъумпIыл Мурат. —Спортым шъупылъынымкIэ лагерьхэм амалышIухэр аIэкIэлъых, площадкэ зэфэшъхьафхэр дэтых. Джащ фэдэу лагерым уилэгъухэр нэIуасэ щыошIых, ныбджэгъуныгъэр щэпытэ. КIуачIэ зэжъугъэгъотыгъэу илъэс еджэгъур ежъугъэжьэжьмэ, кIэух дэгъухэр къыкIэлъыкIощтых.\n08.08.2020 ШышъхьэIум и 8-р — физкультурникым и Маф\n07.08.2020 Сабый пэпчъ IэкIэхьащт


Тарихъ гъогу ин къыкIугъ | Адыгэ Макъ\nТарихъ гъогу ин къыкIугъ\nХабзэ зэрэхъугъэу, щылэ мазэм и 12-р Урысые Федерацием и Прокуратурэ иIофышIэ и Мафэу хагъэунэфыкIы. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи мэхьанэ-шхо зиIэ структурэр загъэпсыгъэр мы мафэм илъэс 296-рэ хъугъэ.\n1996-рэ илъэсым УФ-м и Президент иунашъокIэ Урысые прокуратурэм и Мафэ хагъэунэфыкIы. 1722-рэ илъэсым щылэ мазэм и 12-м пачъыхьэу Апэрэ Петр иунашъокIэ Генерал-прокурор зыфиIорэ IэнатIэр апэдэдэ агъэнэфэгъагъ. Унашъом къыдыхэлъытагъэу Генерал-прокурорым ипшъэрылъ шъхьаIэхэр ыкIи фитыныгъэхэу иIэхэр гъэнэфагъэхэ хъугъэ. Ащ ыуж прокуратурэм иинститут хэхъоныгъэхэр ышIыхэзэ титарихъ пытэу къыхэуцуагъ.\nАдыгэ автоном хэкум гъэIорышIэнымкIэ иструктурэ прокуратурэм икъулыкъухэр къызыхэхьагъэхэр 1922-рэ илъэсым шышъхьэIум и 10-р ары. А уахътэм къыщегъэжьагъэу джынэс Адыгеим и Прокуратурэ пэщэныгъэ дызэрахьагъ ыкIи непи чанэу Iоф ашIэ опытышхо зыIэкIэлъ, зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ прокурорхэм.\nУрысыем и Прокуратурэ иаужырэ юбилей зыхагъэунэфыкIыгъэм ыуж илъэси 6 тешIагъ. А уахътэм къыкIоцI къулыкъушIэхэм япшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцэкIэнхэмкIэ, шIуагъэ къытэу IофшIэныр зэшIуахынымкIэ амалышIухэр аIэкIэлъхэ хъугъэ. ЫпэкIэ бэджэндэу аIыгъыгъэ административнэ унэхэм ачIэкIыжьхи, яунэе къулыкъушIэ унэхэм кIожьыгъэх. Республикэ прокуратурэм ипсэуалъэхэу къалэу Мыекъуапэрэ Кощхьэблэ районымрэ ащыIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх. Автопаркэу яIэр процент 50-кIэ агъэкIэжьыгъ, джащ фэдэу ящыкIэгъэ оргтехникэр ащэфыгъ. Анахь мэхьанэшхо зиIэр къулыкъушIэхэм ащыщхэм псэупIэ яIэ зэрэхъугъэр ары.\nПрокуратурэм икъулыкъу анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэр цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары. ЯIофшIэнкIэ анахь мэхьанэшхозиIэ Iофыгъоу зэшIуахыхэрэм ащыщых псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэр, цIыфхэм япсэупIэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр, зыкIыныгъэ ахэлъэу бзэджашIэхэм ябэныгъэныр, псауныгъэм, гъэсэныгъэм ыкIи ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным алъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр амыукъоным лъыплъэгъэныр. Джащ фэдэу япшъэрылъ шъхьаIэхэм къахеубытэ цIыфхэм IофшIэнымкIэ фитыныгъэу яIэхэр къэухъумэгъэнхэр. Прокуратурэм зыкъыфэзыгъазэрэ ятфэнэрэ нэбгырэ пэпчъ ифитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьыгъэх. Прокуратурэм, къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм ыкIи хэбзэухъумэкIо ведомствэхэм яIо зэхэлъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм ишIуагъэкIэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ.


Зигъо шъыпкъэ Iоф | Адыгэ Макъ\nЗигъо шъыпкъэ Iоф\nДжырэблагъэ Адыгеим иветеранхэм я Совет Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызщыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Джэпсалъэу къышIыгъэр, цIыфмэ зызэрафигъэзагъэр сигуапэ хъугъэ.\nБлэкIыгъэм щыщэу зи тщыгъупшагъэп, щымыIэжьмэ тягупшысэ къодыеу щымытэу, ахэм якъашъхьэхэр дгъэтэрэзыжьынхэ, тыукъэбзынхэ фае. Тэ ахэм тызэрапылъыр тауж къикIыхэрэм щысэ афэрэхъу. Непэрэ тикIалэмэ зэошхом шъобжэу цIыфмэ хахыгъэр зыфэдизыр, цIыфышъхьэу зыдихьыгъэр, сэкъат хъугъэу къэзыгъэзэжьыгъэр, щыIэныгъэу зэтыригъэзыгъэр къинмыгъуаекIэ зэрэзэтырагъэуцожьыгъэр ашIэмэ дэгъу.\nБлэкIыгъэм ущымыгъуазэу уапэкIэ илъым уегупшысэн плъэкIыщтэп, уегупшысагъэкIи хэкIыпIи, икIыпIи фэбгъотыщтэп. ТекIоныгъэшхом ия 75-рэ илъэс жъи кIи аIэ зэкIэдзагъэу пэгъокIынхэ фае. Тэ, ветеранхэм, ныбжьыкIэмэ нахьыбэрэ тахэхьан, тлъэгъугъэр, къытфаIотагъэу къэтшIэжьырэр анэдгъэсыжьын фае. Заом хэлэжьэгъэ тIэкIоу къэнагъэхэм, тэщ фэдэу «заом икIэлэцIыкIухэми», тянэмэ тырягъусэу, «фронтым пай, заорэмэ апай, хэгъэгур зэтегъэпсыхьажьыгъэным пай» тIозэ тлъэгуанджэ зэрытым тшъхьэ итэу лэжьагъэхэми мы Iофым хэщагъэ тыхъунэу сэгугъэ. КIалэхэр ветеран нахьыжъмэ алъыплъэхэу, мэфэкIышхом дахэу пэгъокIынхэмкIэ яшIуагъэ къагъакIо тшIоигъу. Тэ, нахьыжъхэмкIэ, ткIуачIэ къыхьырэр тшIэщт.\nЗаомрэ IофшIэнымрэ яветеран.


ЯшIэныгъэхэм ахагъэхъощт, программэм игъэхьазырыни хэлэжьэщтых — Адыгэ макъ\nЯшIэныгъэхэм ахагъэхъощт, программэм игъэхьазырыни хэлэжьэщтых\nIофышIэхэм якъыхэхынкIэ партиеу «Единэ Россием» ипроектэу «ПолитСтартап» зыфиIорэм тапэкIи зырагъэушъомбгъущт: хэдзынхэр Къэралыгъо Думэм зыщыIэщтхэм ехъулIэу хэгъэгум ишъолъыр пстэуми ар апэрэу ащыпхыращыщт.\nАщ фэдэ унашъо зэраштагъэмкIэ «Единэ Россием» и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым макъэ къыгъэIугъ. «ПолитСтартапым» хэлэжьагъэхэм, мэкъэтынымкIэ мэфэ зыкIэу 2020-рэ илъэсым агъэнэфэгъагъэм икIэуххэмкIэ депутат хъугъэхэм ар аIукIагъ.\nДмитрий Медведевым зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Iоныгъом щыIэгъэ хэдзынхэм «Единэ Россием» политикэм-\nкIэ ипэщэныгъэ ащигъэпытэн езыгъэлъэкIыгъэр политик ныбжьыкIэхэр ахэм зэрахэлэжьагъэхэр ары. Кандидатхэм азыщанэм ехъур ныбжьыкIагъ.\n«Проектэу «ПолитСтартап» зыфиIорэм хэгъэгум ис ныбжьыкIэ мин заулэмэ политикэм екIурэ гъогур къафызэIуихыгъ. Коронавирусым ыпкъ къикIыкIэ шъуащыщ пэпчъ хэдзын Iофтхьэбзэ къызэрымыкIохэм ахэлэжьэн фаеу хъугъэ. Ау шъо политикэмкIэ къышъонэкъокъухэрэм шъуатекIон шъулъэкIыгъ», — къыIуагъ Дмитрий Медведевым зэIукIэм хэлажьэхэрэм зафигъазэзэ.\nДжыдэдэм «ПолитСтартапым» чIыпIэ, шъолъыр хэдзынхэм ахэлэжьэнхэу ныбжьыкIэхэр егъэхьазырых. «Единэ Россием» щагъэсэгъэ кандидатыбэмэ мыгъэ депутатхэм якъэлэ, яхэку зэIукIэхэм ядепутат мандатхэр къаратыгъэх. Джы Къэралыгъо Думэм щыкIощт хэдзынхэм яхъулIэу партием кандидатхэр щагъэхьазырыщтых. Модулэу «Политическэ пащ» зыфиIорэмкIэ Апшъэрэ партийнэ еджапIэм нэбгыри 150-рэ щырагъэджэщт. Къэралыгъо Думэм ихэдзынхэм яхъулIэу пэшIорыгъэшъ партийнэ мэкъэтынэу 2021-рэ илъэсым игъатхэ щыIэщтым ахэр хэлэжьэнхэ алъэкIыщт.\n«ПолитСтартапым» хэлажьэ зышIоигъохэмкIэ шапхъэхэр партием нахь ыгъэлъэшыщтых. Ау «Единэ Россием» и Генсовет исекретарэу Андрей Турчак игъо зэрилъэгъугъэм тетэу ныбжьымкIэ гъунапкъэу щыIагъэм хэплъэжьыщтых. Зыныбжь илъэс 35-м къехъугъэхэр ащ хэлэжьэнхэ алъэкIыщтыгъэп.\nДмитрий Медведевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, «Единэ Россием» ищыкIагъэхэр ныбжьыкIэ чанхэр, псынкIэу зиIоф зэпызыгъафэхэрэр ары. Ащ фэдэхэр ары мэкъэтынымкIэ мэфэ зыкIэу 2020-рэ илъэсым щыIагъэм партием IэпыIэгъу къыщыфэхъугъэхэр.\nПартием и Тхьаматэ къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр народнэ программэ къыхэхыгъэныр ары.\nАщ лъапсэ фэхъущтхэр хэдзакIохэм Iоф адашIэ зэхъум партием хэтхэм къаугъоигъэ предложениехэр ары. Мы охътэ благъэм партием ипрограммнэ комиссие зэхэсыгъо иIэщт, документым икъыхэхынкIэ IофшIэныр ащ щырагъэжьэщт.\n«Къэралыгъо Думэм ихэдзынхэмкIэ стратегиеу тиIэщтыр татекIоныр ары. Ащ пае чIыпIэхэм тишъыпкъэу тащылэжьэн, цIыфхэм агу рихьыщт программэ къэдгъэхьазырын фае. А народнэ программэм цIыф жъугъэхэр тедгъэгущыIэщтых, етIанэ гъэтэрэзыжьынхэр ащ фэтшIыщтых», — къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\nКъэралыгъо Думэм ихэдзынхэу 2016-рэ илъэсым щыIагъэхэм апае народнэ программэу къыхихыгъагъэмкIи партием гъэхъагъэхэр ышIыгъагъэх.\n«Проектэу «ПолитСтартап» зыфиIорэр илъэси 3 хъугъэ загъэцакIэрэр. Ар игъоу зэрэщытыр ыкIи шIуагъэ къызэритырэр щыIэныгъэм къыгъэлъэгъуагъ. Нэбгырэ мини 10-м ехъу илъэси 3-м къыкIоцI а проектым хэлэжьагъ, — къыIуагъ Урысые общественнэ организациеу «Единэ Россием и НыбжьыкIэ Гвардие» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу, Мыекъуапэ идепутатэу Бэрзэдж Асыет. — 2018-рэ илъэсым сэри апэрэу а проектым сыхэлэжьагъ, ныбжьыкIэ чанхэм акIуачIэ политикэм щаушэтынымкIэ, политолог, технолог IэпэIасэхэм агъэсэнхэмкIэ ащ амалышIу къызэритырэр сшъхьэкIэ зэхэсшIагъ. ТеориемкIэ шIэныгъэу мыщ щызэзгъэгъотыгъэхэр, къулайныгъэу сIэ къыщизгъэхьагъэхэр сидепутат IофшIэнкIэ къысшъхьапэжьыгъэх. Анахь шъхьаIэр — шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури проектым хэлэжьэнхэ зэралъэкIыщтыр ары».\nПредыдущая Узым зимыушъомбгъуным пае\nСледущая Шапхъэхэр зэкIэми агъэцэкIэнхэ фае