Инэу тафэраз | Адыгэ Макъ\nТIопсэ районым ыкIи къалэу Шъачэ адэтхэ еджапIэхэм кIэлэцIыкIухэр зэреджэщтхэ тхылъхэр зэрямыIэхэм къыхэкIэу адыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ къин ащалъэгъу.\nМы Iофыгъом илъэсыкIэ еджэгъур къимыхьэзэ Краснодар IофшIэгъу купэу щызэхащэгъагъэр пэшIорыгъэшъэу щыхэплъэгъагъ. Зэреджэщтхэ тхылъхэм анэмыкIэу художественнэ ыкIи методическэ литературэр зэрафимыкъурэр ащ къыщыхагъэщыгъагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IэпыIэгъу мы IофыгъомкIэ къафэхъунэу зэриIогъагъэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. А 1 — 9-рэ классхэм арысхэ кIэлэеджакIохэм адыгабзэр рызэрагъэшIэнэу ТIопсэ районым ит къуаджэу Агуяпэ тхылъхэр къаригъэщагъэх. Къащэгъэ литературэмкIэ Агуяпэ, Псыбэ, Гъуакъо (Георгиевскэм), ТIуапсэ яеджапIэхэм адэгощэщтых.\nТхылъхэр къафэзыщагъэхэр Адыгэ Республикэм илIыкIоу Краснодар краим иадминистрацие дэжь щыIэ Хьатэгъу Налбыйрэ Краснодар краим иадминистрацие IэкIоцI политикэмкIэ идепартамент идиректор ипащэу Петр Халаненкэмрэ арых.


Хьадагъэ зиIэм икъэлапчъэ Iохыгъэ — Адыгэ макъ\nХьадагъэ зиIэм икъэлапчъэ Iохыгъэ\nКавказым анахь чIыпIэ дахэу, анахь чIыпIэ дэгъоу цIыфым ипсауныгъэ зыщагъэпытэрэм къуаджэу Хьатрамтыку щысыгъ. Хы ШIуцIэ Iушъом километрэ 40-кIэ Анапэ пэблэгъагъ.\nХьатрамтыку дэсыгъэхэр нэтыхъое лъэпкъыгъэх, ахэр лIыбланэхэу, лъэпкъышхохэу, Кавказым ис цIыф лъэпкъхэм анахь дахэхэу зекIолIхэм къатхыжьыгъэхэу тхылъхэм уащыIокIэ.\nКавказ заом ыуж ащ щыщэу къэнэжьыгъагъэр нэбгыри 174-рэ. Джащ текIыжьыгъ чылэр. Хьатрамтыку нэмыкI чылэ Iусыжьыгъэп, ар къутыркIэ къэдзыхьагъэ хъугъэ. ЦIыфэу дэсхэм а чIыпIэр псэупIэ зэрафэмыхъужьыщтыр къагурыIуагъ, ау къызыщыхъугъэхэу зыщапIугъэ чылэр IэкIыб зэрашIыщтыр гууз-лыузэу къащыхъущтыгъ. Бэрэ акъудыигъ, ау непэ ащ рыгущыIэнхэу хасэм цIыфхэр щызэрэугъоигъэх.\nЧылэм узыдэкIыкIэ, шъоф Iупэм, зы чъыгышхо ин дэдэ илъэсишъэ фэдиз ыныбжьэу Iутыгъ. Сыд фэдизэу тыгъэр плъырэу къепсыгъэми, чъыгышхом ычIэгъ жьаугъ, уц къэшхъо дахэ тыдэкIи итыгъ. А чIыпIэм чылэм иIоф щытегущыIэнхэм пае хасэ щызэхащэщтыгъ. Мы мафэми ащ цIыфхэр къекIугъэх, ау чэфынчъагъэх. Зыми гущыIэ лые къыIоу зэхэпхыщтыгъэп. Хасэр бэрэ зэхэсыгъ, анахьыжъэу ахэтым гущыIэ ратыгъ: «Сикъошхэр! Мы чIыпIэр тэркIэ хъужьыщтэп, тикIалэхэм, тисабыйхэм щыIэкIэ тэрэз яттын фай. Сэ сиеплъыкIэкIэ, тэщ фэдэ адыгэхэм, Адыгеим дгъэзэжьымэ нахьышIоу сеплъы».\nЛIыжъым къыIуагъэм зэкIэми дырагъэштагъ, а чIыпIэм лъэIу тхылъ чIыгу Адыгеим къащыратынэу атхыгъ. Куп зыхадзыгъ ар Адыгеим ахьынэу. 1922-рэ илъэсым Адыгеир автоном хэку ашIыгъагъ, ащ тхьаматэу фашIыгъагъ Хьахъурэтэ Шыхьанчэрый Умарэ ыкъор. Хьатрамтыку къикIхи къэкIогъэ купым Шыхьанчэрые чэфэу къыпэгъокIыгъ. ШIоигъоныгъэу яIэр лIыкIохэм къызаIом, къариIуагъ: «Iапэ зыфэжъугъэлъэгъорэ чIыпIэр къышъостыщт». Купэу къэкIуагъэм ар лъэшэу игопагъ. Джыдэдэм Тэхъутэмыкъое районым п. Инэм зыдэщысыр къарагъэлъэгъугъ, ащ чIыгоу илъыр ашIомэкIагъ. Нэтыхъое лъэпкъыр лэжьэкIо-псэокIошхоу щытыгъ. Iизынэу къаритыгъэм тетэу чIыгум лъыхъухэзэ, зы бгышъхьэ Iэтыгъэ горэ алъэгъугъ. «Сыдэу Хьатрамтыку зыдэщысым фэда, тыжъугъакIуи тежъугъэплъ» къыIуагъ купым ипащэ.\nБгы Iэтыгъэу алъэгъугъэр баеу Кухаренкэм ихэпIагъ. Совет хабзэр къызыдахым помещикэу Кухаренкэр шъхьэхьыжьыкIэ дэкIыжьыгъагъ. ХапIэу зыдэхьагъэхэм псынэ дэтэу алъэгъугъ. Купыр ащ лъэшэу ыгъэгушIуагъ. Хьатрамтыкумэ яIагъэп псэу зэшъощтхэр. Унагъо пэпчъ ку зэкIэшIагъэм пхъэчай итэу псэу мафэм афикъущтыр Уташъо кIохэти къащэщтыгъэ. Гъэстыныпхъэ хъати яIагъэп, къамылыкIэ пщэрыхьэщтыгъэх. Мы чIыпIэм пэмычыжьэу мэз шхъонтIэшхо къэлъагъо, псыхъори ащ рекIокIы. Мыщ пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыг хэтэшхо щытыгъ.\nКупыр Шыхьанчэрые дэжь кIуи зэрэфэразэр риIуагъ, къэбарэу щыIэм ащагъэгъозэнхэу Хьатрамтыку кIожьыгъэ.\nМэфэку мафэу хасэр джыри зэIукIагъ, къэбарэу щыIэр къаIотагъ ыкIи къыпадзагъ: «КъэкIорэ мэфэкум къэхалъэм тыкIощт, къытхэмытыжьхэм дыуахь къафэтхьыщт, ащ къыкIэлъыкIорэ мэфэкум зыдгъэхьазырыни, хэкум тыкIожьыщт».\nМэфэку мафэм, зэраIуагъэу, цIыфхэр къэхалъэм кIуагъэх, дыуахьыри къахьыжьыгъ. ЦIыфэу къэм дэхьагъэхэм яIахьылхэм, ягупсэхэм бгъэкIэ зарадзыгъ, зафэмыщыIэжьэу гъыхэзэ къэхалъэм къыдэкIыжьхэзэ кIожьыщтыгъэх…\nКъыкIэлъыкIорэ мэфэкум цIыфмэ якухэр зэкIэшIагъэхэу хьаблэ-хьаблэу дахэу зэхэуцуагъэх. Бзылъфыгъэхэр кум къикIыхи, гъыхэмэ, пчъэхэзэ, чылэр къабгынагъ. Ар зыхъугъэр мэфэку мафэу жъоныгъо мазэм 1924-рэ илъэсыр ары. Хъулъфыгъэ куп чылэгум къыщыуцугъ, анахьыкIэхэу ахэтхэм чылэр къакIухьэнышъ, къыщанагъэ щыIэмэ е къэсымэджагъэ щыIэмэ зэрагъэшIэнэу. КIэлэ ныбжьыкIэхэр унэ пэпчъ ихьэхэти, къыдэкIыжьыхэ зыхъукIэ къэлапчъэр Iуахыти, унагъом акIыб фэгъэзагъэу гъогум къытехьажьыщтыгъэх. КIалэхэр къызыхэкIыжьхэм хъулъфыгъэ нахьыжъхэр ячIыпIэ уцугъэх, нахьыкIэхэри ахэм ахэуцуагъэх. Къыблэм зыфагъази, дыуахь къахьыгъ. Нэужым шымэ аIупэ аIыгъэу нэбгырэ щырыщэу зым ыуж зыр итэу, зэготхэу къэуцугъэх. Хъулъфыгъэхэр анатIэ аIыгъэу зэдырагъаштэзэ гъыщтыгъэх, джэрпэджэжьым ягъымакъэ къутырым дэсхэр къыдигъэкIыгъэх. Джащ тетэу чылэр къабгынагъ.\nХьатрамтыку къызабгынагъэр мэфибл зыщыхъущтым ипчэдыжь ощх къещхэу къыригъажьи, нахь лъэшэу къещхызэ, къырикIутэхэу, шыблэр гъуагъоу, пчыкIэр шIэтэу, уапэ итыр умылъэгъоу, къырикIутэхыгъ. Нэужым зыфэдэ къэмыхъугъэ жьыбгъэшхо къежьагъ, ау уаер тырифын ылъэкIыщтыгъэп. Шыблэр къауи, чъыгышхоу хасэр зыщашIыщтыгъэм мэшIошхо къыкIэнагъ. Жьыбгъэшхом чъыгэу стырэм ымакъэ мэр къылъэсыщтыгъ. Оешхоу къырикIутэхырэм машIор ыгъэкIосагъэп. Чъыгым ылъапсэу чIыгум кIахьэрэм нэс чъыгыр стыгъэ. Ар зэстыхэм, уаери зэпыужьыгъ, шыблэри уцугъэ, жьыбгъэшхори кIодыгъэ. Пчэдыжьым къутырым ицIыфхэр зеплъыхэм, чылэм псыр лъэгуанджэм нэсэу дэтыгъ, унэмэ арыхьагъ, чъыгхэу щагумэ адэтхэр жьыбгъэм къыритхъыхи нэмыкI чIыпIэ ыдзыгъэх, къэлапчъэхэр къыIуитхъыхи, гъогум къытыридзагъэх, унашъхьэхэр къытырихыгъэх, къакъырэхэр зэхитхъыгъэх. Къутырым къикIыгъэ цIыфмэ къаIощтыгъ: «Природа оплакивала натухайцев».\nНепэ къызнэсыгъэм нэты-хъое лъэпкъым мэфэку мафэр щымыгъупшэу хегъэунэфыкIы. Къин зиIэм имэфэ тIокIитIу къэсыфэ хъулъфыгъи бзылъфыгъи мэфэку пчыхьэрэ икъин тырагъэунэу цIыфхэр макIох. Жъыхэр зыщэIэхэм, мэфэку мафэм яунэгъо IофшIэнхэр ашIэщтыгъэп.\nЛIыжъэу къэбарыр къэзыIотагъэм упчIэ естыгъ: «Сыда къэлапчъэхэр къызызыкIырамыгъэзэжьыгъэхэр? Ащ зи цIыф дэсыжьыгъэп». ЛIыжъым ышъ— хьэ къызеIэтым, нэку-нэпсэу, ыжэпкъ кIэсысыхьэу къысэплъыгъ, сызэреупчIыгъэми сыфэежьыгъэп, сыныбжьыкIагъ, къызгурыIуагъэп. ЛIыжъым ымакъэ кIэзэзызэ къыIуагъ: «Хьадагъэ зиIэм икъэлапчъэ Iохыгъэ».\nНыоу агъунэкIэ щысыгъэм къызэрэзгурымыIуагъэм гу лъити къыпидзагъ: «Тыкъызыщалъфыгъэу тызыщапIугъэм тиIахьыл гупсэхэу къыдэтынагъэхэр гууз-лыуз тщыхъоу, зэрэчылэу тихьадэгъагъ. Хьадагъэ зиIэм, сисас, икъэлапчъэ Iохыгъэ. Тарихъэу къэсIотагъэм изы нэкIубгъо фэгъэхьыгъэу тхылъ стхыгъэ, тхылъым ыцIэр «Трижды рожденный». Ащ фэдэ цIэ зыкIыфэсыусыгъэр гъогогъуищэ чылэм ыцIэ зэрэзэблахъугъэр ары: Хьатрамтыку, (Суворовым илъэхъан чылэм ыцIэ тырахи), Суворово-Черкесск фаусыгъ, нэужым, натыхъое лъэпкъыр хэкум къызэкIожьым, ячIыпIэжъ ыцIэ мыкIодыным пае, къуаджэм Натыхъуай фаусыгъ. Ар Тэхъутэмыкъое район гупчэм километрэ 18-кIэ пэIудзыгъэу щыс. Районым ит чылабэм ар анахь цIыкIу, ау тарихъэу, хъишъэу пылъыр бэдэдэ мэхъу. НыбжьыкIэхэу тиIэхэм лъэшэу сащэгугъы сэ сауж къикIыщтхэм тхылъыр лъагъэкIотэнэу.\nПредыдущая Апэрэ уплъэкIунхэр\nСледущая ШIыкIэшIур гум къыщежьэ


Дэгъоу зэхащэ — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм футболымкIэ икIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу хэлэжьэрэ командэхэу я 2 — 3-рэ купхэм ахэтхэм пэшIорыгъэшъ ешIэгъухэр шIэхэу аухыщтых.\nСпортым иветеранхэм якуп хэтхэм яешIэгъухэм шъуащытэгъэгъуазэ.\nВНГ — «Фыщт» — 5:0, «Молзавод» — «Картонтара-Джокер» — 4:1, «Звезда» — «Умалат» — 4:1.\nАпэрэ къекIокIыгъом ыуж «Звездар» ыкIи ВНГ-р апэ итых, очко 11 зырыз яI. «Молзаводыр» я 3-рэ чIыпIэм щыI, очкоуи 10 ригъэкъугъ.\nЯтIонэрэ купэу «А»-р\n«Спартак» — «Тульскэр» — 2:5, «Сокол» — «Сириус» — 3:4, «Ошъутен-2» — «Роверс» —\n3:0, «МыотIыхэр» — «Динамо» — 0:13.\n«Спортмастер-3» — «Делотехника» — 3:4, «Космос» — «Самбырныгъ» — 2:2, «Арсенал» — «Спортмастер-2» — 4:2.\n— Апэрэ чIыпIи 4-р купхэм къащыдэзыхырэ командэхэр кIэух ешIэгъухэм шъхьафэу ахэлэжьэщтых, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм футболымкIэ изэнэкъокъу исудья шъхьаIэ игуадзэу Пэнэшъу Мыхьамодэ. — ЗэIукIэгъухэр гъэшIэгъонэу макIох, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэм афэбанэ зышIоигъохэр бэ мэхъух. Ащ фэшI зэнэкъокъур нахь гъэшIэгъонэу лъэкIуатэ.\n— КIымэфэ ешIэгъухэм тигуапэу тахэлажьэ, — къеIуатэ Адыгеим ифутбол щызэлъашIэу, «Самбырныгъэм» ипащэу Пэунэжь Азэмат. – Футбол тешIэзэ рэхьатныгъэ тхэлъыным, щыIэныгъэм шэн-хэбзэшIухэр щызетхьанхэм тыпылъ. Спортым нахь тызэфищэу сэлъытэ.\nЗэнэкъокъум исудья шъхьаIэу Сергей Двойниковым, ащ игуадзэу Пэнэшъу Мыхьамодэ язэфэхьысыжьхэм къащыхагъэщыгъ стадион зэтегъэпсыхьагъэм зэIукIэгъухэр зэрэщыкIохэрэр. ЗэхэщакIохэм яшIуагъэкIэ нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр узыIэпащэу гъэпсыгъэх.\nКомандэхэм язэнэкъокъу зэрэкIорэр таблом къегъэлъагъо, чIыпIэу аIыгъхэр, зичэзыу ешIэгъухэр зыщыIэщтхэ мафэхэр.\nОсыр къызесым, ешIапIэр аукъэбзи, псынкIэу зэIукIэгъум зэрэфагъэхьазырыгъэр зэхэщакIохэм яшIушIагъ.\nАпшъэрэ, ятIонэрэ ящэнэрэ купхэм ахэт командэхэр шэмбэтым, тхьэумафэм стадионэу «Юностым» щызэдешIэх. Псауныгъэр зыгъэпытэ, языгъэпсэфыгъо уахътэ гъэшIэгъонэу зыгъакIо зышIоигъохэр стадионым къэкIох, ешIэгъухэм яплъых. Командэ 29-рэ зэнэкъокъум хэлажьэ.\nПредыдущая Финалым хэфэн ылъэкIыщт\nСледущая Адыгэ чъыгхатэхэр — тибайныгъэх


Коронавирусым зимыушъомбгъунымкIэ Оперативнэ штабым изэхэсыгъоу иIагъэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрищагъ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным зэхищэгъэ зэхэсыгъом къыщигъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэр ары республикэм ипащэ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр.\nЗэпахырэ узым пэшIуекIогъэнымкIэ штабым хэтхэм шIуагъэ къытэу IофшIэныр зэхащэнэу, анахьэу Красногвардейскэ районым анаIэ тырагъэтынэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къафигъэпытагъ.\nРоспотребнадзорым АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Завгороднем къызэриIуагъэмкIэ, жъоныгъуакIэм и 19-м ехъулIэу республикэм щыпсэурэ нэбгырэ 525-мэ коронавирусыр къапыхьагъэу агъэунэфыгъ. Красногвардейскэ районым къыхэкIыкIэ зэпахырэ узыр къызэолIагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъугъэ. Хьэдагъэм къекIолIэгъэ цIыфхэр зэрэзэхэхьагъэхэм мыр къыкIэлъыкIуагъ.\nЗэкIэмкIи районым сымэджи 151-рэ щагъэунэфыгъ, ахэм ащыщэу 35-р —медучреждением чIэлъых, нэбгыри 106-мэ амбулаторнэу яIазэх. Адрэхэр хъужьыгъэх. ЗэкIэхэми компьютернэ томографиер арагъэкIугъ. Сымаджэхэм яолIэгъэ цIыфхэр агъэунэфыгъэх, нэбгырэ 3525-мэ тестхэр арагъэкIугъэх. Сымаджэхэр нахьыбэу къызщыхагъэщыгъэхэр псэупIэхэу Садовэр, Еленовскэр ыкIи Преображенскэр арых. Ащ дакIоу унэм уисын зэрэфаемкIэ щыIэ режимыр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу лъэплъэх. Ащ фэгъэзагъэх Роспотребнадзорым, полицием якъулыкъушIэхэр. Шапхъэхэр зымыгъэцэкIагъэхэм алъэныкъокIэ протоколи 10 зэхагъэуцуагъ, ахэр хьыкумым IэкIагъэхьагъэх.\nАР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэхэрэ Iофтхьабзэхэр муниципалитетым щырагъэкIокIынхэ фитхэп. Красногвардейскэ районым ипсэупIэхэм ащыщхэм уадэкIы хъущтэп, ащкIэ фитыныгъэ зиIэ IофышIэ гъэнэфагъэхэм анэмыкIэу. Джащ фэдэу организациехэм япащэхэм пшъэрылъ афашIыгъ яIофышIэхэм япсауныгъэ изытет ренэу ауплъэкIузэ ашIынэу, дезинфекциер лъагъэкIотэнэу.\n«Iофхэм язытет къызэрыкIоп. Адыгэкъалэ узыр къыщызэтегъэуцогъэнымкIэ опыт тиI. Джы ткIуачIэ зэкIэ Красногвардейскэ районым етхьылIэн фае. Унашъохэр псынкIэу тшIынхэм, ахэм шIуагъэ къатыным мэхьанэшхо иI. Санитарнэ шапхъэхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу шъулъыплъ, ищыкIагъэ хъумэ административнэ ыкIи уголовнэ пшъэдэкIыжьыр къыдэлъытагъэу. ЦIыфхэр бэу зэхэмыхьанхэм шъудэлажь, Iофхэм язытет зыпкъ игъэуцожьыгъэным шъунаIэ тежъугъэт», — къыгъэуцугъ пшъэрылъ КъумпIыл Мурат.\nМедицинэм иучреждениехэм язытет гъэпытэгъэным епхыгъэ IофшIэныр шъолъырым щылъагъэкIуатэ. Сымаджэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ чIыпIэ 580-рэ агъэхьазырыгъ, ищыкIагъэм ар нахьыб. ИВЛ-м иаппаратхэр зэкIэ ауплъэкIугъэх, ахэм Iоф ашIэ. Компьютернэ томографиер акIунымкIэ чэзыу щыIэп. НэмыкI лъэныкъохэмкIи учреждениехэр, къулыкъушIэхэр зыми щыкIэхэрэп.\nДжащ фэдэу IофшIэныр езгъэжьэжьыгъэ предприятиехэм ыкIи организациехэм санитарнэ шапхэхъэр зэрагъэцакIэхэрэми зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр тегущыIагъэх. АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав къызэриIуагъэмкIэ, нахьыбэрэмкIэ шапхъэхэр агъэцакIэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, жъоныгъуакIэм и 12-м щегъэжьагъэу гъэлъэшыгъэ режимэу щыIэм игъорыгъоу текIыжьынхэу рагъэжьагъ: промышленнэ предприятиехэр, псэолъэшIыным фэгъэзагъэхэр, бэдзэрхэр, фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм ащыщхэр къызэIуахыжьыгъэх. ЖъоныгъуакIэм и 23-м Мыекъуапэ ермэлыкъ щызэхащэнэу агъэнафэ. Мы мафэхэм общественнэ транспортми иIофшIэн ригъэжьэжьыщт. Мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу щытыр пстэуми санитарнэ шапхъэхэр агъэцэкIэнхэр ары, армырмэ зэфашIыжьыщтых. Илъэс 65-м къехъугъэхэр ыкIи хэужъыныхьэгъэ уз зиIэхэр яунэхэм арысынхэм мэхьанэшхо иI.\nКъэблэгъэрэ мэфэшхоу Бирамым илъэхъан мэщытхэр зэкIэ зэрэзэфэшIыгъэщтхэр, ащ дакIоу цIыфхэр яунэхэм арысхэу мэфэкIыр хагъэунэфыкIынэу къызэряджэхэрэр къыIуагъ Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъырым ащыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбый.\nРежимэу щыIэр гъэцэкIэгъэным мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ ыкIи Пасхэр зыщыхагъэунэфыкIыгъэ мафэм республикэм щыпсэухэрэм шапхъэхэр зэрагъэцэкIагъэхэмкIэ зэрафэразэр къариIуагъ. Кавказ заом хэкIодагъэхэм яшъыгъо-шIэжь Мафэ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр онлайн шIыкIэм тетэу зэхащэщтых.\n«Мыщ фэдэ охътэ къиным пстэуми зыкIыныгъэ тазыфагу илъын фае, джащыгъум коронавирусым тыпэшIуекIонымкIэ Iофхэм язытет зыпкъ идгъэуцожьын тлъэкIыщт», — къыIуагъ республикэм ипащэ.


Ныдэлъфыбзэмэ я Маф | Адыгабзэ ыкIи Литературэ Хасэ\nНыдэлъфыбзэмэ я Маф\nДунаем ныдэлъфыбзэу тетыр 6700-рэу къалъытэ. Ахэмэ ащыщхэр игъорыгъоу текӏодыкӏых дунаим, анахьэуи лъэпкъ макӏэмэ абзэхэр. Гущыӏэм пае, убыхыбзэр 1992-рэ илъэсым щегъэжьагъэу щымыӏэжьэу алъытэ, аужрэу а бзэм рыгущыӏэщтыгъэр Тыркуем щыпсэущтыгъэ убыхэу Тевфик Есенчи ары. Нэмыкӏыбзэхэри а чэзыум хэтых.\nДжащ фэдэу ныдэлъфыбзэхэу щыӏэхэр мыкӏодыным фэшӏ ЮНЕСКО-м зы мафэ зэрэдунаеу щыхагъэунэфыкӏынэу унашъо ыштагъ – ар Мэзаем и 21-рэр ары. Мы мафэм ныдэлъфыбзэу щыӏэхэр амыгъэкӏодыным ыкӏи къаухъумэным пае зэӏукӏэхэр ашӏых, ӏофыгъоу шӏэгъэнхэ фаехэм атегущыӏэх.\nЗэрэдунаеу ныдэлъфыбзэмэ якъэухъумэн илъэс къэс нахь ыгъэгумэкӏыхэ хъугъэ. Сыда ар къызхэкӏырэр? Ар къызыхэкӏрэр глобализациеу рекӏокӏрэм ныдэлъфыбзэмэ якӏодын къегъэпсынкӏэшъ ары.\nНыдэлъфыбзэхэр зэрэкӏодрэм уимыгъэгумэкӏынэу щытэп, сыда пӏомэ:\n1. Ныдэлъфыбзэу дунаем тет пэпчъ ямышӏыкӏэ хъырахъишъагъэрэ кӏочӏэ лъэшрэ хэлъ – ар дунэе мылъку;\n2. Лъэпкъ пэпчъ иныдэлъфыбзэ – итарихъ игъундж: блэкӏыгъэр, джырэр, къэкӏощтыр, къыгосыгъэхэр, къыхэхьагъэхэр, зыӏукӏагъэхэр, зэутэкӏыгъэхэр ащ еолъагъох;\n3. Ныдэлъфыбзэкӏэ уеджэныр щэрыу-федэ: яныдэлъфыбзэкӏэ еджапӏэмэ ащрагъаджэхэу, яныдэлъфыбзэкӏэ анахь шӏэныгъэ куухэр агъоты зэхъум, гъэсэгъэ-еджэгъэ инхэр (сыдрэ шӏэныгъэ лъэныкъохэмкӏи) нахьыбэу къахэкӏыгъэхэу агъэунэфыгъ.\nАры ЮНЕСКО-м кӏиштагъэхэр мыщ фэдэ унашъохэр:\n-Чıыгу хъураем игеографие зэфэдэу зэкӏэ къыубытэу бзэ фитныгъэхэр къэгъэгъунэгъэнэу;\n-Ныдэлъфыбзэ ӏофыгъохэмкӏэ зэрэдунаеу зэкӏэ зэдеӏэжьынхэр;\n-Бзэ пэпчъ ямшӏыкӏэ/шъэф гъэшӏэгъоныгъэ хэлъышъ, зэфэдэ шъхьакӏафэр яӏэнэу;\n-Бзэ пэпчъ, Тхьам иӏэмырышъ, тефэ псэуныр.\nАхэмэ тэ тиныдэлъфыбзэу адыгабзэри зэу ащыщ. 21.02.2021\nПрофессорэу Хьакӏэмыз (Цуамыкъо) Мир\nTagged on: Мэзаем и 21-рэр Ныдэлъфыбзэмэ я Маф Тевфик Есенч ЮНЕСКО\nnemerko Monday February 21st, 2022 Monday February 21st, 2022 Къэбар\n← (Türkçe) 21 Şubat Uluslararası Anadil Günü ve Türkiye’deki Çerkes Dilinin Durumuna Yönelik Bazı Sorunlar\nГъэтхапэм и 14-р адыгэ тхыбзэмрэ адыгэ ӏeлфыбэ-мрэ я Мафэу хэтэгъэунэфыкӏы. Сыд мы Мафэр къызхэкӏыгъэр? →


Жъогъо нэфэу щытыщт — Адыгэ макъ\nЖъогъо нэфэу щытыщт\nУрысыем гъэсэныгъэмкIэ иотличникэу, Адыгэ Республикэм и Президент ыцIэкIэ щыт премиемрэ «Лига Мира» зыфиIорэ организацием ишIухьафтынрэ ялауреатэу, нахьыжъхэм я Советэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дэжь щыIэм хэтыгъэу Гъыщ Айдэмыр Къэсэй ыкъор щыIагъэмэ, мазэу икIыгъэм илъэсишъэ хъущтгъагъэ. Ар Теуцожь районым ит къуаджэу ПчыхьэлIыкъуае чъэпыогъум и 5-м 1920-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Мы чылэм сэри сыкъыщыхъугъ ыкIи сыщеджагъ. ПчыхьэлIыкъуае чылэ дэхэ дэдэу щытыгъ. Зы бгъумкIэ мэзышхо дахэм унагъохэр Iусыгъэх, адырэмкIэ Псэкъупсэ речъэкIыщтыгъ. Мэзым мэзчэтхэр, тхьакIумкIыхьэхэр бэу хэсыгъэх. ШэкIогъур къызежьэрэ уахътэм тятэхэм ахэр къахьыщтыгъэх. Пырэжъыий, хьамшхунтIи, къужъи, мыий бэу мэзым къыщыкIыщтыгъэх. Ахэр къэтыугъойхэти, дгъэгъущтыгъэх. Мы мэзым къэгъэгъэ дахэхэр къыщыкIыщтыгъэх. Ахэм мэIэшIу дэдэ къапихыщтыгъ. ТикIэлэегъаджэхэм мэфэкI мафэхэм афэтхьыщтыгъэх. Псэкъупсэ икъуладжэ идэхагъэ къиIотыкIыгъуай. Псыхъом псынэкIэчъыбэ иIагъ. Чылэм дэс цIыфхэр ащ къыхахырэ псым ешъощтыгъэх. Псыр къэбзэ дэдагъ, IэшIугъэ, пцэжъые лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ ащ хэсыгъ. КIымафэм ар зыщтыкIэ, мыл Iужъоу техъорэм Iэжэ цIыкIухэр тIыгъхэу тыкIощтыгъ, тыщыджэгущтыгъ.\nМыщ фэдэ чIыпсэ дахэу, Тхьэм къыгъэхъугъэм инэпкъ Iушъо Гъыщ Айдэмыри, сэ сыкъызыщыхъугъэ унагъори Iусыгъэх. Ау Краснодар псыубытыпIэу ашIыгъэм ыпкъ къикIыкIэ цIыфхэр агъэкощыгъэх. Адыгэкъалэ щыпсэунхэу агъэкIуагъэх… Iофым зыпари хэпшIыхьан плъэкIынэу щытыгъэп. IэнэтIэшхо зыIыгъ пащэхэр чыжьэу плъагъэхэп. Мы тхьамыкIагъор Гъыщ Айдэмыр егъашIэм гууз-лыузэу иIагъ, ащ ехьылIагъэу бэрэ зэIукIэхэм къащыгущыIагъ. Ау щыIэныгъэр ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр, ущыIэн, упсэун зэрэфаер къыгурыIощтыгъ. Адыгэкъалэ ихэхъоныгъэхэм Айдэмыр ащыгушIукIэу, иIахь хилъхьэу щэIэфэ псэугъ. Сыд фэдэ Iофыгъуи хэкIыпIэ къыфигъотыщтыгъ.\nКIэлэегъэджэ IэпэIасэу, общественнэ IофшIэнымкIэ чаныгъэрэ лIыгъэрэ зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Адыгабзэр лъэпкъым ыпсэу зэрэщытыр къыгурыIощтыгъ. Тиныдэлъфыбзэ изэгъэшIэн, адыгэ хабзэм шэн дахэу хэлъхэр ригъаджэхэрэм алъигъэIэсыным ынаIэ лъэшэу тетыгъ. «Адыгабзэм иегъэджэнкIэ методическэ IэпыIэгъу» зыфиIорэр, кIэлэеджакIомэ апае тхылъхэр, ятIонэрэ классым адыгэбзэ грамматикэмкIэ агъэфедэнэу нэмыкI авторхэр игъусэхэу Гъыщ Айдэмыр къыдигъэкIыгъэх.\nЗигъэпсэфынэу ыныбжьыкIэ къытефи зэтIысыжьым ыуж, етIани кIуачIэ къызфигъотыжьзэ, мыпшъыжьэу общественнэ IофшIэнхэм ахэлэжьагъ. Бэрэ еджапIэхэм ащыIэщтыгъ, кIэлэеджакIохэм заIуигъакIэщтыгъ. Адыгэкъалэ ыкIи Теуцожь районым ащызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэщтыгъ, ишIэныгъэрэ иIэпэIэсэныгъэрэкIэ адэгуащэщтыгъ. НыбжьыкIэхэмкIэ ащ мэхьанэшхо иIагъ. Айдэмыр иамал елъытыгъэу цIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIыгъ.\nПчыхьэлIыкъое еджапIэм ипэщагъэу Нэхэе Даутэ игугъу ренэу дахэкIэ къышIыщтыгъ. Даутэ цIыф дэгъоу щытыгъ, кIэлэегъаджэхэм, кIэлэеджакIохэм шIу алъэгъущтыгъ. Ащ ыуж а еджапIэм пащэу иIагъэу Шэртэнэ Хьазрэтрэ я 2-рэ гурыт еджапIэу Адыгэкъалэ дэтым идиректорыгъэу Пэнэшъу Щамсудинрэ яIофшIакIэ лъэшэу рыпагэщтыгъэ ыкIи дахэкIэ атегущыIэщтыгъ.\nГъыщ Айдэмыр ригъэджагъэхэм цIыф гъэсэгъабэ къахэкIыгъ. Ахэр — журналистых, театроведых, шIэныгъэлэжьых, кIэлэегъаджэх, инженерых, зоотехникых, агрономых. Мы кIэлэегъэджэ шIагъоу, адыгэ шэнхэбзэ дахэхэр зыхэлъэу Гъыщ Айдэмырэ сэри сыригъэджэнэу синасып къыхьыгъ. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэм ащ адыгабзэр щысигъэхьыгъ. Сэ еджапIэр дэгъу дэдэу къэсыухыгъ. КIэлэегъэджэ дэгъумэ сырагъэджагъ, ау псэм фэдэу уиныдэлъфыбзэкIэ уезыгъэджэрэ кIэлэегъаджэм пэпшIын зи щыIэп. Айдэмыр лъэпкъыр шIу зэрилъэгъурэм ыкIи шIэныгъэшхо бзэмкIэ зэрэIэкIэлъым къапкъырыкIызэ урокыр къыIуатэщтыгъ. Уадыгэ кIэлэцIыкIоу, уимэз шхъуантIэрэ уипсыхъо къаргъорэ ядэхагъэ адыгабзэкIэ къэзыIотэрэ кIэлэегъаджэр шIу умылъэгъунэу щытыгъэп. Адыгэ тхакIохэм, усакIохэм ятхыгъэхэм къытфяджэщтыгъ, ахэм ащыщхэр езбырэу бэдэдэ зэзгъашIэщтыгъ. АдыгабзэкIэ тхылъыбэмэ сяджэщтыгъ. Зэнэкъокъоу еджапIэм щыкIохэрэм бэрэ сахэлажьэщтыгъ ыкIи ахэм апэрэ чIыпIэхэр бэрэ къащысхьыщтыгъ. Джащ фэдизэу адыгабзэр шIу сэзгъэлъэгъугъэр ыкIи Iэдэбныгъэр, шъхьэкIэфэныгъэр къысхэзылъхьагъэр сикIэлэегъаджэу, щыIэныгъэм гъогу зафэ, гъогу занкIэ сытезыщагъэр Гъыщ Айдэмыр. Адыгабзэр зэрэсикIасэр ащ лъэшэу игопагъ. А лъэныкъомкIэ апшъэрэ еджапIэм сычIэхьаным ынаIэ тетыгъ, ау симэз шхъуантIэрэ си Псэкъупсэ къаргъорэ ядэхагъэ слъэгъугъэу, зэхэсшIагъэу щытыти, чIыопсым идэхагъэ сыдихьыхыгъ ыкIи а лъэныкъомкIэ шIэныгъэ куухэр зэзгъэгъотынхэу тесыубытагъ. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым иестественнэ факультет сычIэхьагъ ыкIи химиемрэ биологиемрэкIэ езгъэджэнхэу кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр къыхэсхыгъ. Ащ тетэу зэрэсшIыгъэм Айдэмыр рырэзагъ ыкIи ыгъэгушIуагъ. Сыдрэ Iоф упылъми, уиныдэлъфыбзэ къызэрэпшъхьапэщтыр ащ къыгурыIощтыгъ. Ежьыри къэгъэгъэ дахэхэр къыгъэкIынхэм, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр ищагу дигъэтIысхьанхэр, ахэм апылъыныр лъэшэу икIэсагъ.\n1972-рэ илъэсым ПчыхьэлIыкъуае щыщ унагъохэу Псэкъупсэ Iушъо Iусхэр загъэкощхэм Гъыщ Айдэмыр, ышнахьыкIэу Хьилымрэ ащ ишъхьэгъусэу Щамсэтрэ а лъэхъаным гурыт еджапIэу N 28-м (джы N 2-м) IофшIэныр щырагъэжьагъ. Тэ тиунагъокIэ къагъэкощыгъэхэм тахэфагъ ыкIи а илъэсым сэри институтыр къэсыухыгъэти, мы еджапIэм IофшIэныр щезгъэжьагъ. Джащ тетэу Гъыщ Айдэмыр ыкIи икъошхэм Iоф адэсшIэнэу синасып къехьы.\nАйдэмыр итеплъэкIэ лIы пхъашэу къыпшIошIыщтыгъэ, ау ар хьалэлэу, гукIэгъушхорэ сакъыныгъэрэ зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Къагъэкощыгъэ чылагъохэм къадэкIыгъэ кIэлэеджакIохэм ахэтыгъэх ебгъэджэнкIэ ыкIи бгъэдэIонкIэ хьылъэкIаехэр. Ащ фэдэ классым Iоф щыпшIэныр псынкIагъоу щытыгъэп. КIалэхэр укIытэхэу, рэхьатхэу, урокым къыщыдаIощтыгъэх ыкIи Айдэмыр ахэм къинэу адилъэгъурэр къагурыIощтыгъ. ЦIыфыныгъэ, адыгагъэ ахэлъынэу ыгъасэщтыгъэх, шIэныгъэ куу аригъэгъотыщтыгъ. Ригъэджагъэхэм лъэпсэ пытэ щыIэныгъэм щашIыгъ ыкIи шIукIэ, дахэкIэ Гъыщ Айдэмыр игугъу ашIы. Ар кIэлэегъэджэ Iушым къыдэхъун ылъэкIыгъ. ШIукIэ цIыфхэм агу укъэкIыжьыныр дунэе мылъкум нахь лъапI. Iоф къыдэзышIэрэ кIэлэегъаджэхэм ащ лъытэныгъэшхо къыфашIыщтыгъ. Ежьыри кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр ымыгъэукIытэхэу, сэмэркъэу дахэр адишIызэ, Iоф адишIэщтыгъ, IэпэIэсэныгъэ инэу хэлъымкIэ адэгуащэщтыгъ. НыбжьыкIэхэр ыгъэлъапIэщтыгъэх, кIэу егъэджэн Iофым къыхэхьагъэу ахэм ашIэрэр зэригъэшIэным щыукIытахьыщтыгъэп.\nМы еджапIэм Айдэмыр ышэу Хьилыми Iоф щишIэщтыгъэ, географиемкIэ щыригъаджэщтыгъэх. Ар илъэс заулэрэ я 2-рэ гурыт еджапIэм ипэщагъ. ЦIыф рэхьатэу, адыгэгъэшхо зыхэлъ кIэлэегъаджэу щытыгъ. Зэшхэм шъхьэкIэфэныгъэшхо зэфыряIагъ, сэри сшIогъэшIэгъонэу бэрэ салъыплъэщтыгъ. Айдэмыр зыдэщыс е зыдэщыт чIыпIэм егъашIэми Хьилымэ щытIысыгъэп ыкIи къыщыгущыIагъэп, кIэлэегъаджэмэ язэIукIэ (педсоветым) нэмыкIыкIэ. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэм илъэсыбэрэ Iоф щыдэзышIагъэу, сэ урысыбзэмкIэ сезыгъэджагъэу, шIу дэдэ слъэгъоу, нэужым ныбджэгъу лъапIэу сиIагъэу, Урысые Федерацием изаслуженнэ кIэлэегъаджэу Кушъу Ларисэ Шъалихьэ ыпхъум бэрэ къыIотэжьыщтыгъ. Мары ащкIэ Ларисэ къытхырэр: «Айдэмыр ышнахьыкIэу Хьилыми Iоф дэсшIагъ, ащ ыпэкIэ Очэпщые еджапIэм географиемкIэ я 5-рэ классым сыщыригъэджагъ. НыбжьыкIэ дэдагъэп Хьилымэ институтыр къэсыухыгъэу Iоф дасшIэ зэхъум. Ау сэ сшIогъэшIэгъонэу зэшитIумэ язэфыщытыкIэ сылъыплъэщтыгъ. Хьилым Iасэу, ау сэмэркъэушIылэу, ежь илэгъу кIэлэегъаджэмэ ахэсэу кIэлэегъаджэмэ якабинет зэжъу цIыкIу игупчэ итэу Айдэмыр IофышIэ къакIоу зилъэгъукIэ, а пчэгум къикIошъыжьти, пчъэшъхьаIу къогъушъоу сэ уцупIэкIэ къыхэсхыгъэм зыкъыригъахьыти, ымакъэ къимыкIэу гущыIэу, одыджыныр къытеофэ щежэщтыгъэ. Ышнахьыжъ зычIэсым зэIукIэ тимыIэу Хьилымэ щытIысыгъэу слъэгъугъэп. Ари сыгу рихьырэ унэгъо гъэпсыкIэу, нахьыжъ-нахьыкIэ зэфыщытыкIэу ахэслъагъощтыгъэ».\nКъин къызэкIугъэ цIыфым Айдэмыр иакъыли, игукIэгъуи къапкъырыкIызэ, гущыIэ дахэхэмкIэ ыгъэIасэщтыгъ, щыIэныгъэр ыпэкIэ зэрэлъыкIотэн фаер гуригъаIощтыгъ. Къин IофкIэ зыдэмыкIуагъэ чылагъо адыгэ шъолъырым итыгъэп пIоми ухэукъощтэп. Хъулъфыгъэу къиным къекIолIагъэмэ ацIэкIэ унагъом къыфагъэтхьаусыхэжьэу хъущтыгъ. ИгущыIэхэр кIэкIэу, мэхьанэ яIэу, пытагъэ цIыфым халъхьэу щытыгъ. Тэхъутэмыкъое районым сшынахьыжъэу Мыхьамэт илъэс 40-м ехъурэ Iоф щишIагъ, иунагъокIэ поселкэу Инэм щыпсэугъ. ИкIалэу Руслъан спортсменыгъ. Университетыр къыухызэ кIалэр игъонэмыс зэхъуми, ащ янэу Мэлайчэт гугъушхор фэмыщэчэу идунай зехъожьыми Айдэмыр купышхо игъусэу (ПчыхьэлIыкъуаий, Адыгэкъали) къафэкIуагъ. Мэхьанэ зиIэ гущыIэхэр къыщишIыгъ, гур ыгъэIасэу, шъабэу, тынчэу сшынахьыжъ къыдэгущыIагъ, къыгъэрэхьатыгъ. Ар Мыхьамэт лъэшэу гуапэ щыхъугъ. Ащ фэдэ лIы Iушым игущыIэхэм лIыгъэ къыхалъхьагъ ыкIи ищыIэныгъэ гъогу дахэу ащ ыуж илъэс пчъагъэ къыкIугъ. Къиныр, гугъур къызхимыгъэщэу Iоф ышIагъ, еджапIэхэм япэщагъ, урысыбзэмкIэ кIалэхэр ригъэджагъэх. Ащ фэдэ чIыпIэм Айдэмыр игущыIэмэ уагъаIо: «…жъы Iуш уиIэныр осэшхо зиIэ Iоф. Ащ фэдэхэр тиIэмэ, тищыIэныгъэ акъыл къыхалъхьан, мыхъущтыр щагъэзыен, шIум тыфащэн».\nАйдэмыр илъэс 80 зэрэхъугъэр пчыхьэзэхэхьэ дахэкIэ хагъэунэфыкIыгъагъ. Адыгэкъалэ иадминистрацие илъэс пчъагъэрэ ипэщагъэу, Адыгэ Республикэм итын анахь лъапIэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр къызыфагъэшъошагъэу Мамыекъо Кимэ иунашъокIэ ар зэхащэгъагъ. Айдэмыр укIытапхэу, бэ зыфимыгъэкIуатэу, цIыфхэри ымыгъэгумэкIыхэу щытыгъэти, мырэущтэу ыIогъагъ: «Сэщ фэдэ цIыфмэ ашIэщтыгъэр сэ сшIагъэ ныIэп, ау уасэ къызэрэсфэшъушIыгъэм пае лъэшэу сышъуфэраз».\nПчыхьэзэхахьэр дэгъоу рекIокIыгъагъ. ХьэкIабэ къекIолIэгъагъ: ригъэджагъэхэр, иныбджэгъухэр, Iоф дэзышIэгъэ кIэлэегъаджэхэр. ГущыIэ дэхабэ къыфаIуагъ, тын лъапIэхэр къыратыгъэх. Зэхахьэр Адыгэкъалэ дэт гурыт еджапIэу N 2-м щырекIокIыгъагъ, ар зэрищэгъагъ урысыбзэмкIэ кIэлэегъаджэу, еджапIэм ипащэ игуадзэу УдыкIэко Сарэ. А лъэхъаным сэри Айдэмыр Iоф дасшIэщтыгъэ ыкIи пчыхьэзэхахьэм сыхэлэжьэнэу хъугъагъэ. КIэлэегъаджэу адыгабзэр шIу сэзгъэлъэгъугъэу, илъэс пчъагъэрэ Iоф зыдэсшIагъэу, щысэтехыпIэу сиIагъэм сыгу къыздеIэу сыфэгушIуагъ ыкIи сызэрэфэразэр есIуагъ. Айдэмыр щыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэм ехьылIэгъэ тхылъэу «Добрый след» ыцIэу икIалэхэм къыфыдагъэкIыгъэм (зэхэзгъэуцуагъэр Цуекъо Нэфсэт) сигущыIэ фабэхэм ащыщхэр къыдагъэхьагъэх.\nТхылъыр дахэу зэгъэфагъэ. Айдэмыр ехьылIэгъэ гукъэкIыжьхэр, ежь итхыгъэхэр, ищыIэныгъэ гъогу фэгъэхьыгъэхэр дэтых ыкIи сурэт дахэхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэ. Гъыщ Айдэмыр зыфэдагъэр, иIофшIэгъагъэр зышIэ зышIоигъохэмкIэ ар IэпыIэгъушIоу щыт.\nАйдэмыр щыIэныгъэм лъэпсэ пытэ щишIыным ыкIи игугъу дахэкIэ ашIыным фэшI IэпыIэгъоу, пкъэу инэу кIэтыгъэр ишъхьэгъусэу ЩашIэмэ япхъоу Аминэт. Ари исэнэхьаткIэ кIэлэегъэджагъ, ублэпIэ классхэм ащыригъаджэщтыгъэх, бзылъфыгъэ дахэу, акъылышIоу, щэIэгъэшхо зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Ны-тыхэмкIэ анахь къинышхор ясабый ежьхэм апэ дунаим ехыжьыныр ары. Ар пщэчыным пае лIыгъэ къыпхэфэн фае. Гъыщ зэшъхьэгъусэхэу Айдэмыррэ Аминэтрэ къиныр ащэIагъ, пытагъэ къызхагъэфагъ якIэлэ нахьыжъэу Аслъан зыфыкъом. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэр дэгъу дэдэу къэзыухыгъэу Пшызэ шъолъыр мэкъумэщ институтым иящэнэрэ курс исэу, самбэ бэнэнымкIэ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнэу кIогъэ кIалэр къалэу Курскэ къыщаукIыгъ. Ар чылэмкIэ къинышхоу щытыгъ. Тэ, деджагъэхэм, благъэу Аслъан зышIэщтыгъэхэм, гухэкIышхо къытщыхъугъ, тыгу мыIасэу бэрэ итхыгъ. Аслъан зышIэщтыгъэхэм игугъу дахэкIэ ашIы ыкIи ашIыщт. Къинэу Гъыщ зэшъхьэгъусэхэм къякIугъэр пытагъэрэ щэIагъэрэ къызхагъафэзэ зэпачыгъ.\nАщ фэдэ къинышхо сэрырэ сшынахьыжъэу Мыхьамэтрэ (Тхьэм джэнэт лъапIэ къырет) зэхэтшIагъэу щытыгъ. Сшынахьыжъ дэмысэу, нэмыкI къалэ горэм щыIэу, Айдэмыр идунай ыхъожьыгъ. КъызэкIожьым, сэри сыздищи Айдэмыр ишъхьэгъусэу Аминэт дэжь тыкIуагъ. Аминэт гушIор ынэгу къыкIэщэу сшынахьыжъ къыпэгъокIыгъ, IаплI къырищэкIыгъ ыкIи къыриIуагъ: «А сикIэлэшху, уикIалэрэ уишъхьэгъусэрэ а зы илъэсым дунаим ехыжьыгъэх, къинышхо къыокIугъ. Сэ сипсауныгъэ къыхьыгъэп, сыкъэкIошъугъэп уадэжь, ау сишъхьэгъусэ къэкIуагъ, боу гукъэошхо тщыхъугъ, сыда пшIэщтыр, сыда узыфитыр? Зыбгъэчаныщт, лIыгъэ къызхэбгъэфэщт, къиным утекIощт». Сэ зыкъысфигъази, къыIуагъ: «А сипшъэшъэ дах, о щэIагъэрэ пытагъэрэ къыпхэфагъ, дахэу опсэу, олажьэ, насыпышIо, бэгъашIэ Тхьэм шъуешIых». Тэ тышIоIофэу, бзылъфыгъэ Iушым ишъхьэгъусэ щыгъупшагъэм фэдэу, къытпэгъокIыгъ, ау етIанэ къыIуагъ: «СилIыжъ насыпышIоу къычIэкIыгъ, ыкIуачIэ шъхьамысыжьэу лэжьагъэ, цIыфхэр ыгъэрэзагъэх, ежьхэри разэ къыфэхъухэу дунаим дахэу ехыжьыгъ». Аминэт къыIогъэ гущыIэхэр сшынахьыжъ Iэзэгъу уцым фэдэу къыщыхъугъ, гуIэсэныгъэ къыратыгъ, щэIэфэ бэрэ игуапэу, щымыгъупшэу игугъу ышIыгъ. Аминэт къызхэкIыгъэ ЩэшIэ лIакъом чылэм игугъу дахэкIэ, шIукIэ щашIэу щытыгъ, Iушыгъэ, рэхьатныгъэ хэлъэу узыгъэдэIон, узыгъэрэхьатын цIыфхэр ахэтыгъэх.\nГъыщ Айдэмыр Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, сэкъатныгъэ иIэу къэкIожьыгъ. Ылъакъо икъу фэдизэу къыдемыIэу ищыIэныгъэ къыхьыгъ, ау къин елъэгъуми къызхигъэщыгъэп. АщкIэ гуIэтыпIэу, пкъэу инэу кIэты-гъэр Аминэт. Зэшъхьэгъусэхэр къинри хъярыри зэдаIэтэу илъэс 56-рэ зэкIыгъугъэх, ялъфыгъэхэр апIугъэх, рагъэджагъэх. ЫпэкIэ къызэрэстхыгъэу, якIэлэ нахьыжъэу Аслъан бэгъашIэ хъугъэп. ЯкIалэхэу Руслъанрэ Рэмэзанрэ лъэгэпIэ инхэм анэсыгъэх, Пшызэ шъолъырым ыкIи Адыгэ хэкум ягугъу дахэкIэ ащашIэу мэпсэух. ЦIыфхэм яшIуагъэ арагъэкIы, ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэу зыщеджагъэхэр ащыгъупшэрэп, IэпыIэгъу къыфэхъух. Япшъашъэу Щамсэт (щыIэжьэп, джэнэтыр Тхьэм къырет) врач Iэзэ дэдагъ, дахэу цIыфмэ афыщытыгъ, шIукIэ игугъу ашIы. Япшъэшъэ нахьыкIэу Марзет Тэхъутэмыкъое районым бэрэ щылэжьагъ, Iоф зыдишIагъэхэм алъытэу, агъашIоу щытыгъ. Унэгъо дахэ иIэу поселкэу Инэм щэпсэу.\nАйдэмыррэ Аминэтрэ, ежь якIалэхэм афэдэу, Айдэмыр ышэу заом хэкIодагъэм илъфыгъэхэу Аскэр, Розэ, Лидэ апIужьыгъэх, рагъэджагъэх, ахэм лъэпсэ пытэ щыIэныгъэм щашIыгъ. Гъыщ Айдэмыр къорэлъф, пхъорэлъф дахэхэр иIэх. Ахэм къэлэ зэфэшъхьафхэм Iоф ащашIэ. Дэгъоу еджагъэх, гъэсагъэх, Iэдэб ахэлъэу мэпсэух.\nГъыщ Айдэмыр чылэм осэшхо зиIэ IофшIагъэ къыфыщинагъ. Ар къуаджэм ихъишъэ къизыIотыкIырэ тхылъ гъэшIэгъонэу, «ПчыхьалIыкъуай» зыфиIоу, ефэндыгъэу Пэрэныкъо Даут игъусэу къыдагъэкIыгъэр ары. Ар ежьхэм ямылъкукIэ 1998-рэ илъэсым къыхаутыгъ, ащкIэ Гъыщ Айдэмыррэ Пэрэныкъо Даутрэ Iофышхо ашIагъ.\nА. Гъыщым ехьылIэгъэ «Добрый след» зыфиIорэ тхылъыр къызыдэкIым, Айдэмыр ишъхьэгъусэу Аминэт сшынахьыжърэ сэрырэ къытфаригъэхьыгъагъ гущыIэ фабэхэр тетхагъэу. Ар тэркIэ тын лъапI, лъэшэу тигопагъ, бэрэ сыхаплъэ, седжэжьы.\nГъыщ Айдэмыр лъэгъо дахэ къыгъэнагъ. «О пшъхьэ фэпшIэжьын, цIыфмэ шIу уалъэгъун» еIо адыгэ гущыIэжъым. Айдэмыр бэ зыфишIэжьын ылъэкIыгъэр, цIыфым анахь ищыкIэгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатым рылэжьагъ. Ригъэджагъэхэм гъэхъагъэу ашIыхэрэм ащыгушIукIэу, арыгушхоу игъашIэ къыхьыгъ. Ар иIахьылхэм, икIалэхэм ахэмытыжьми, ищыIэ-кIэ-псэкIэу ежьхэмкIэ щысэтехыпIэу щытыгъэр жъогъо нэфэу егъашIэм яIэщт.\nПредыдущая Тхылъыр — шIэныгъэм иIункIыбз\nСледущая ИIофшIэн ригъэжьагъ


ИщыIэкIэ-псэукIэ щысэтехыпI | Адыгэ Макъ\nНепэ зигугъу къэтшIы тшIоигъор Теуцожь районымкIэ ПчыхьалIыкъуае икIэлэ пIугъэу, икъуаджэ, зыщыщ районым, мы лъэхъаным зыщыпсэурэ Адыгэкъалэ ямызакъоу, Адыгэ Республикэм ичылэгъуабэхэм, янахьыжъхэм блэкIыгъэ уахътэр агу къэзыгъэкIыжьыщт ЛIыхьэтыкъо Асхьад ары.\nЖурналистэу улажьэ зыхъукIэ, цIыфыбэмэ уахэхьэ, нэIуасэ пфэхъурэри макIэп. Илъэс 60-м ехъугъэу районым тыщэлажьэшъ, а кIэлэ нэгушIор тапэ къимыфагъэу сIорэп. Ау теуалIэу, тыдэгущыIэу зыхъугъэм илъэс 20 фэдиз тешIагъ. Джащ къыщегъэжьагъэу тызэныбджэгъу. ЦIыфышIу, бэрэчэт, иадыгагъэ гъунэнчъ, IофшIэкIошху, ищыIэкIэ-псэукIэ щысэтехыпI.\nЛIыхьэтыкъо Асхьад 1938-рэ илъэсым мэкъуогъум и 15-м ПчыхьалIыкъуае къыщыхъугъ. Яти яни еджагъэхэу щытыгъэхэп, колхозым щылажьэщтыгъэх. Апэрэ сабыеу къафэхъугъагъэхэр Асхьадрэ Разиетрэ. Ахэм зэшъхьэгъусэхэр ащыгушIукIхэу псэухэзэ, 1941-рэ илъэсым нэмыц техакIохэр тикъэралыгъо къытебэнагъэх. Асхьад ятэ Илясэ лъыгъэчъэ заом апэ Iухьагъэхэм ащыщыгъ. Сыбыр шхончэо дивизием хэтэу илъэсрэ ныкъорэ зэуагъэу уIэгъэ хьылъэ къытыращи, ылъэкъо лъэныкъо пымытыжьэу 1943-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ къэкIожьыгъагъ.\nКъызегъэзэжьми щысыгъэп. УIэгъэшхо зэрэтелъзэ колхоз губгъо IофшIэнхэр къызыскIэ кумкIэ механизаторхэм, цIыфэу губгъом щылажьэхэрэм ашхыщтыр, псыр аригъэуалIэщтыгъэ. Джащ фэд, ишъхьэгъусэу ФатIимэти пкIэнакIо кIощтыгъэ. Ар етIани Илясэ заом къызекIыжьым зэшъхьэгъусэхэм лъфыгъих къызэрафэхъужьыгъэзи – Сафыет, Марыет, Асиет, Нуриет, Нэфисэт, Сачнэт.\n— СыцIыкIугъэми, заом илъэхъан тхьамыкIагъоу тызхэты-гъэр сщыгъупшэрэп,— еIо Асхьад.— Тянэ тхьамыкIэм тигъэбылъызэ чIыунэ зиIэхэм адэжь тищэщтыгъ. Зэгорэми тызэрысым снарядыр къытефэгъагъ. Нэмыцхэм зыфаер ашIэщтыгъ. Унагъохэм чэми, мэли, чэти яIэр ежьхэм яягъ. Тэ тичылэрэ ОчэпщыякIэмрэ азыфагу Псэкъупсэ закъо дэчъы, уплъэмэ щызекIохэрэри олъэгъу. КIымэфэ мэзагъ, партизан унагъоу Ереськэхэу нэмыцхэм палъагъэхэм яхьадэхэр памыхыжьхэу кIэрэуарэхэу бэрэ зэрэпагъэлъыгъагъэхэр сщыгъупшэрэп.\n1996-рэ илъэсым гурыт еджапIэр къыухыгъ. Пшызэ мэкъумэщ институтым чIэхьанэу игу- хэлъыгъ, ау тхылъхэм ягъэхьазырын бырсыр къыпыкIыгъэти, илъэс чIимынэным фэшI Шытхьалэ дэт кооперативнэ техникумым мэзих курсэу иIагъэр къыухи, бухгалтер сэнэхьатыр зэригъэгъотыгъ.IофшIэныр 1957-рэ илъэсым ПчыхьалIыкъое сельпом щыригъэжьагъ. Бэрэ пэмытэу Шевченкэм дэтыгъэ сельпом агъэкIуагъ, 1962-рэ илъэсым ятэ идунай зехъожьым, ПчыхьалIыкъое сельпом къыгъэзэжьыгъ. 1968-рэ илъэсым сельпохэр зызэхатэкъожьхэм, Тэхъутэмыкъуае ащэжьи, ащ дэт сельпом 1973-рэ илъэсым нэс Iоф щишIагъ. Ащ ыуж Адыгэкъалэ къырагъэблэгъэжьи, апэ РТП-м, етIанэ Теуцожь райпом ябухгалтер шъхьэIагъ. КIэкIэу къэпIон хъумэ, потребкооперацием иIофшIапIэхэу зигугъу къэтшIыгъэхэм илъэс 32-рэ ябухгалтер шъхьаIэу къыхьыгъ.\nАщ ыуж «Адыгейскгоргазым» къащэжьи, ащи илъэс 20-рэ ибухгалтер шъхьэIагъэу 2009-рэ илъэсым илъэс 52-рэ бухгалтер шъхьаIэу Iоф ышIагъэу, илъэс 71-рэ ыныбжьэу зигъэпсэфынэу тIысыжьыгъэ.\n— Iоф сшIэзэ заочнэу Краснодарскэ кооперативнэ техникумри, ащ ыуж Москва дэт институтэу профессиональнэ бухгалтерхэр къэзыгъэхьазырхэрэри къэсыухыжьыгъагъэх, — еIо Асхьад. — Медальхэу «За доблестный труд» ыкIи «Ветеран труда» зыфиIохэрэр къысатыгъэх. Партием ирайкомхэм, райисполкомхэм, «Адыгоблпотребсоюзым», райпотребсоюзхэм, район администрациехэм къысфагъэшъошэгъэ щытхъу тхылъхэр 150-м шIокIы.Иунагъу\nЛIыхьэтыкъо Асхьад ятэ Илясэ идунай 1962-рэ илъэсым ыухи унагъор ежь къызылъэхэнэм ыныбжьыгъэр илъэс 24-рэ ныIэп. Ежьыми 1957-рэ илъэсым Гъыщмэ япхъоу Любэ шъхьэгъусэ фэхъугъэкIагъ. Унагъом къинэгъэ нэбгырэ 12-мэ анахьыкIэм илъэсиплI ыныбжьыгъ, ышыпхъуитф еджапIэм чIэсыгъэх, тIур пединститутымрэ медучилищымрэ ащеджэщтыгъэх. Iофыр псынкIагъэп.\n— Ау сыгу згъэкIодыгъэп, сшыпхъухэри хъупхъэх,— еIо Асхьад.— ТызэдеIэжьхэзэ зэкIэми техникумхэр, училищхэр къаухыгъэх. Сэри сиунагъокIэ пшъэшъитфырэ зы шъаорэ сиIэ хъугъагъэ. Ау кIалэхэм янэу Любэ бэрэ ашъхьагъ итынэу хъугъэп. АнахьыкIэр апэрэ классым кIогъагъэ, адрэхэри еджэкIуагъэх 1984-рэ илъэсым идунай зехъожьым. Сабыихымэ зыкъаIэтыфэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэхэр сшыпхъухэр арых. Тхьэм псауныгъэ пытэрэ гъэшIэ кIыхьэрэ къаритынэу сафэлъаIо. Бэу сафэраз.\nСипшъашъэхэу МулиIэти, Замирэти, Асиети медучилищыр къаухыгъэу Адыгэкъэлэ сымэджэщым илъэс 40-м ехъужьыгъэу щэлажьэх. Хъариетрэ Светэрэ кооперативнэ техникумым щеджагъэх, Адыгэкъалэ Iоф щашIэ. Сишъаоу Даутэ псэолъэшI техникумыр къыухыгъ, Керченскэ зэпырыкIыпIэм унэхэр щызыгъэуцухэрэм ахэт. Нысэ хъупхъэ къысфищагъ. Саидэ Хьанэхъумэ япхъу. ЛъфыгъитIу яI – Руслъанрэ Шыхьамрэ. Силъфыгъэ нэбгырихмэ къакIэхъухьажьыгъэу къорэлъф-пхъорэлъф нэбгырэ 13, ахэм къапыфэжьыгъэу 10 сиI. Сшыпхъухэм, сипшъашъэхэм, сикIалэ къакIэхъухьагъэхэми къапыфэжьыгъэхэми тятэрэ сэрырэ тиIэр нэбгырэ 86-рэ мэхъу.\n— ЛIыхьэтыкъохэмкIэ бэ тыхъурэп. Анахьыжъыр сэры. ЗэкIэри тыпчыхьалIыкъуаех. Тятэжъ пIашъэхэр Матыурэ Ерэджыбэрэ,— къытфеIуатэ Асхьад.— Апэрэм текIыгъэхэ Къэсэикъохэу Аскэри, Рэмэзани, Моси, Юныси ошIэх, еджэгъэшхох. Ерэджыбэ ылъэныкъокIэ щыIэр сэры, сятэшым икIалэхэу Аслъан, Азмэт, тшыпхъухэр.\nЗигугъу къытфашIыгъэхэм благъэу сымышIэу ахэтыр Рэмэзанрэ Азмэтрэ. Аскэр зытинэIуасэр МВД-м и Теуцожь райотдел ипащэу зыщытыгъэм къыщегъэжьагъ. Ащ ыуж Мыекъуапэ ащэжьыгъэу IэнэтIэшхоу зыIутыгъэхэри, джы ыгъэцакIэрэри цIыфмэ ашIэ. ЫшнахьыкIэу Мосэ Теуцожь райсобесым итхьамат, ащ къыкIэлъыкIорэ Юныси МВД-м и Тэхъутэмыкъое райотдел ипащэ игуадз. Яунэкъощ Аслъан ДОСААФ-м иIофшIапIэу Адыгэкъалэ дэтым итхьамат.\nЗигугъу къэсшIыгъэхэм къахэбгъэщыщтыр къыхэхыгъуаеу зэкIэхэри цIыфышIух, IофшIэкIошхох, мы тхыгъэр къызфэдгъэхьазырырэ янахьыжъэу Асхьад фэдэ закIэх.\n— Уахътэу блэкIыгъэр сщыгъупшэрэп, сызэплъэкIыжьышъ, ахэр сыгу шIукIэ къэсэгъэкIыжьых. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Нэхэе Даутэ тиеджапIэ идиректорыгъ. Тятэ дэжь къакIощтыгъ. Заом ыпэкIэ зэдеджагъэхэу щытыгъ. ШIу силъэгъущтыгъ, сщыгъупшэрэп. ТикIэлэегъэджагъэх Джамырзэ Абубэчыр, ШъхьапцIэжъыкъо Дзэгъащтэ, Гъыщ Айдэмыр. Ахэр арых гъогу тытезгъэхьагъэхэр.\n— ПчыхьалIыкъое сельпом IофшIэныр зыщесэгъажьэм ибухгалтер шъхьэIагъэр Нэхэе Едыдж. Ар къызэрэсфыщытыгъэр непэ къызнэсыгъэм сыгу шIукIэ илъ. Потребкооперацием лIэшIэгъу щанэ фэдизрэ бухгалтер шъхьаIэу сызыщэлажьэм пащэхэу, тучантесхэу цIыф бэдэдэмэ Iоф адэсшIагъ. Ахэр фэбагъэ хэлъэу бэрэ сыгу къэсэгъэкIыжьых. Ахэм ащыщых ТэхъутэмыкъуаекIэ Хъут Юныс, КIэрмыт Мэдин, Ерэджыбэ Шыхьам, МыекъуапэкIэ Гъыщ Нурбый, АдыгэкъалэкIэ ХъокIо Хьазрэт, нэмыкIхэри,— икъэIотэнхэр фэухыхэрэп Асхьад.\n— Джащ фэд, «Адыгейскгоргазым» сыкъащэжьи, лIэшIэгъу тфанэрэ Iоф зыщысэшIэм, ащ специалист гъэсэгъэ шIагъохэм сащыдэлэжьэнэу, ныбджэгъу къысфэхъунхэу хъугъагъэ, — игукъэкIыжьхэм къахегъахъо Асхьад.— Ахэр «Адыггазым» иинженер шъхьэIагъэхэу Шэртэнэ Алый, Тхьаркъохъо Шумаф, тиIофшIэгъугъэу ДэкIлэжь Махьмуд, Тэхъутэмыкъое райгазым ипэщагъэу Нащэ ГъучIыпс, Красногвардейскэ райгазым ипащэу Къанэкъо Иляс.\nМы лъэхъанми ахэм сащыгъупшэрэп. АдыгэкъалэкIэ сыздэлажьэщтыгъэхэм сызхащэ, къыслъэкIох. Ау непэ сидунае къэзыгъэдахэхэрэр, къэзыгъэбаихэрэр сигъунэгъухэр арых. Ахэр ЦIыкIу Пщымаф, ащ ышнахьыкIэу Азмэт, Тыгъужъ Адам, газ IофымкIэ сыздэлажьэщтыгъэу Джармэкъо Аскэр, тихьаблэкIэ тызэдэкIэлагъэу, синыбджэгъоу, джыри къалэмкIэ сигъунэгъоу Зонтов Хъалид.\n«Адыгэ макъэм» пишIын щыIэп\n— Рэмэзан, лъэпкъ гъэзетыр къистхыкIэу, ащ седжэу зезгъэжьагъэр 1958-рэ илъэсыр ары, илъэс 60 хъугъэ, — къытфеIуатэ Асхьад.— Ащ семыджэуи сыщыIэшъущтэп, пэсшIын гъэзети щыIэп.\n— КъызэрэсIогъахэу, Теуцожь, Тэхъутэмыкъое районхэми, Адыгэкъали Iоф ащыс-\nшIагъ. Гъобэкъуае щегъэжьа-гъэу шапсыгъэ къуаджэхэм анэсэу ащыпсэухэрэм, Мыекъуапи, Красногвардейскэ, Шэуджэн районхэми къарыкIыхэрэми тызэдэлажьэхэу хъугъэ. Арышъ, ахэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм сагъатхъэ. Гъэзетым къихьа-\nгъэу зы блэстIупщырэп.\nМэщбэшIэ Исхьакъ фэгъэхьыгъэу Шъхьэлэхъо Дарико къытхыгъэр сыдым пэпшIын! Тхьэр етагъ ар къызфатхыгъэми, къэзытхыгъэми бзэу аIулъым-\nкIэ. Хъот Замрэт ичылэ къыфитхыгъэр зымыуасэ щыIэп.\nУгу мыжъоми, ар къызэритхыгъэ фэбагъэм ыгъэткIун. Ансамблэу «Ислъамыем» Прагэрэ Берлинрэ концертхэр къызэращитыгъэхэр, лъэпкъым ибыракъ Европэм зэрэщагъэбыбэтагъэр, ымакъэ зэрэщагъэжъынчыгъэр, нэмыкIыби тэзыгъэшIагъэр «Адыгэ макъэр» ары.\nЛъэшэу сигуапэ лъэпкъ гъэзетыр нахь дэгъу зэрэхъугъэр. Уянэу укъэзылъфыгъэм ыбзэу апэу зэхэпхыгъэм уасэ фэмышIыныр акъылынчъагъ.\nЛIыхьэтыкъо Асхьад ицIыфышIугъэ, иадыгагъэ, ипсэукIэ-шIыкIэ, идунэететыкIэ къяпIолIэн плъэкIыщтыр гъунэнчъ. Ащ фэдэ цIыф нэхъой шIагъом ыныбжь илъэс 80 зэрэхъурэр мы мазэм и 15-м хигъэунэфыкIыщт.\nТэри, «Адыгэ макъэм» иIофышIэхэмкIэ, тигъэзет иныбджэгъушхоу зэрэщытри къыдэтлъытэзэ, ЛIыхьэтыкъо Асхьад шIоу, дэгъоу щыIэр къыдэхъоу, зыщыкIэрэ щымыIэу, идунае мамырэу, илъфыгъэхэм, ахэм къакIэхъухьажьыхэрэм ягушIуагъо адигощэу илъэсыбэ джыри къыгъэшIэнэу тыфэлъаIо.


Мэкъуогъум иунэшъуакIэхэр — Адыгэ макъ\nРедактор 21.06.2022 21.06.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nГъэмафэм иапэрэ мазэ къыздихьыгъэ хабзэхэу тигъашIэ къыхэхьагъэхэмрэ унэшъо гъэуцугъэхэу дгъэфедэхэрэм ащыщхэм зэхъокIыныгъэу афэхъугъэхэмрэ нэIуасэ шъуафэтэшIы.\nЗы Президент тиIэщтыр\nУрысыем ишъолъыр пстэумэ япарламентхэм илъэситфым къыкIоцI япшъэрылъхэр агъэцэкIэн фитхэу унашъо ашIыгъ.\n«Об общих принципах организаций публичной власти в субъектах РФ» зыфиIорэм зэхъокIыныгъэу фашIыгъэм къыщеIо мэкъуогъум къыщегъэжьагъэу Урысые Федерацием исубъектхэм япащэхэм «ГубернаторкIэ» е «ЛIышъхьэкIэ» зэряджэщтхэр. «ПрезиденткIэ» зэджэщтхэр зы нэбгыр – къэралыгъом ипащ.\nСубъектхэм япащэхэм япшъэрылъхэр пIэлъищым ехъоу агъэцэкIэнэу фитыныгъэ аратыгъ, джынэс пIэлъитIу зэрэхадзыщтыгъэхэр.\nСэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэмрэ зыIыгъынхэ зимыIэу къэнагъэхэмрэ къаратырэ ахъщэ IэпыIэгъум къафыхагъэхъощт, ащ фэгъэхьыгъэ законым кIуачIэ иIэ хъугъэ.\nДжынэс ахэм еджапIэр къаухэу апшъэрэ еджапIэхэм ачIэхьафэхэкIэ хэбзэ IэпыIэгъоу къаратыщтыгъэр зэпагъэущтыгъ. «Къэралыгъо социальнэ IэпыIэгъум фэгъэхьыгъ» зыфиIорэ Законым зэхъокIыныгъэу фашIыгъэм къызэриIорэмкIэ, джы еджапIэр къэзыухырэ кIэлэцIыкIухэу сэкъатныгъэ зиIэхэм аттестатхэр къызаратыжькIэ IофшIапIэ лъымыхъухэми хъущт, ахэм хэбзэ IэпыIэгъур зэпамыгъэоу Iоныгъо мазэм нэс къаратыщт. Ащ емылъытыгъэу, фаехэмэ, Iоф ашIэнэуи фитыныгъэ яIэщт, ахъщэ IэпыIэгъури хабзэм зэпигъэущтэп.\nЕГИССО-м зэкIэ ешIэ\nХабзэм фэгъэкIотэныгъэхэр е социальнэ IэпыIэгъу къафишIынэу щытмэ зымышIэрэ цIыфхэр мымакIэу щыIэх.\nМэкъуогъум и 8-м къыщыублагъэу цIыфхэм лъэIу тхылъхэр ЕГИССО-м (цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ къэралыгъо зыкI системэм) фагъэхьыхэмэ, мы IофыгъомкIэ джэуапыр зэхэугуфыкIыгъэу къаратыжьыщт, къэралыгъо IэпыIэгъу къатефэмэ ашIэщт.\nХэбзэ IэпыIэгъу зищыкIагъэу зылъытэхэрэм ЕГИССО-м зыфарэгъаз.\nКъухьэлъатэкIэ зекIорэ пассажирхэм ащыщэу ахэм хьал-балыкъ къахэзылъхьэрэр хэушъхьафыкIыгъэ пкъыгъохэмкIэ зэтыраIажэхэу аублэщт.\nКъухьэлъатэм икомандир унашъоу къышIырэр экипажым хэтхэм ямызакъоу, пассажирхэми агъэцэкIэнэу хабзэ щыI. ЦIыфхэр зымыгъэгупсэфхэу, щыхьагъу зышIыхэу, летчикхэм якабинэ ашIуихьанэу ежьэхэрэм ягъэIэсэн зыпшъэ илъхэр стюардессэхэр ары. Мыхъунэу зекIохэрэм афэгъэхьыгъэ унэшъуакIэм къызэрэщиIорэмкIэ, ахэр зэкIоцIапхэнхэ е ыIэхэм Iэхъу-пшъэхъухэр аралъхьанхэ фитых. Ау ар къэзыIон фаер къухьэлъатэм икомандир.\nУнашъом мэкъуогъум и 5-м къыщегъэжьагъэу кIуачIэ иIэ хъугъэ.\nКъухьэлъатэр чIыгум къытетIысхьажьэу, полицием иIофышIэхэм шхъухьашIэр заратыкIэ ары Iэхъур ыIэ зырахыжьырэр.\nМашIор кIэзыдзагъэр агъэпщынэщт\nМэкъуогъум и 8-м къыщыублагъэу мэзхэм машIо ащызышIыхэрэм тазырэу атыралъхьэрэм къыхэхъощт, ахъщэу ыпэкIэ арагъэтыщтыгъэр цIыф къызэрыкIохэм апае фэдэ 15 – 20-кIэ къаIэтыщт, юридическэ лъапсэкIэ лажьэхэрэм – фэди 2 – 3-кIэ.\nМашIом цIыф хэстыхьагъэмэ е фыкъуагъэхэр фишIыгъэхэмэ, сомэ миллионитIу рагъэтыщт. УнэшъуакIэм къызэриIорэмкIэ, мэзым чъыг тхьэпэ гъугъэхэм машIо акIидзэу щызыгъэстыхэрэм сомэ мин 30 – 40-р арагъэтыщт. МашIом зыкъиштэу чъыгхэм зэрар къафихьымэ сомэ мин 50-кIэ агъэпщынэщт.\nЮридическэ лицэхэмрэ IэнатIэ зиIэ цIыфхэмрэ апкъ къикIэу машIор зэкIэблагъэмэ, зэрагъэпщынэщтхэр сомэ миллионым къыщегъэжьагъэу тIум нэсы.\nПредыдущая Джыри псэолъэ 11 хагъэхьагъ\nСледущая Исэнэхьат къыфэхъугъ


Основно училище "Асен Златаров" -село Черногорово\nОУ "Асен Златаров" с.Черногорово,общ.Пазарджик,обл.Пазарджик\nЗа нас Ръководство Преподаватели Прием V клас в Основно училище "Асен Златаров"\nАдминистративни услуги Бюджет Седмично разписание Образци на документи при приемане и преместване на ученици в ОУ "Асен Златаров" ПЛАНОВЕ Дневен режим 2019/2020г Правилници\nАРТ Клуб "Вълшебни ръце"\nПодробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта.\nПодробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта.\nПодробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта. Подробно описание на проекта.