Мэкъумэщ хъызмэтыр Мэкъумэщ хъызмэтыр » Шапсугия - История, культура, традиции адыгов-шапсугов\nОпубликовано: 09:02, 04 апрель 2019\nМэкъумэщ хъызмэтыр Мэкъумэщ хъызмэтыр\nКъэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ Мэкъумэщ фермер хъызмэтшIапIэ агъэпсымэ е къызэIуахыгъэм зырагъэушъомбгъумэ зышIоигъохэм грантхэр ятыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ программэр IэкIыбым къырамыщэу, тадэжь къыщашIыгъэр дгъэфедэным тыкъыфэкIоным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм зэу ащыщ. Къэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ Мэкъумэщ фермер хъызмэтшIапIэ агъэпсымэ е къызэIуахыгъэм зырагъэушъомбгъумэ зышIоигъохэм грантхэр ятыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ программэр IэкIыбым къырамыщэу, тадэжь къыщашIыгъэр дгъэфедэным тыкъыфэкIоным фытегъэпсыхьэгъэ\nКъэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ\nМэкъумэщ фермер хъызмэтшIапIэ агъэпсымэ е къызэIуахыгъэм зырагъэушъомбгъумэ зышIоигъохэм грантхэр ятыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ программэр IэкIыбым къырамыщэу, тадэжь къыщашIыгъэр дгъэфедэным тыкъыфэкIоным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм зэу ащыщ.\nУрысыем пэшIуекIохэрэ санкциехэр къызежьэхэр ары мы къэралыгъо IэпыIэгъури щыIэ зыхъугъэр, 2013 — 2020-рэ илъэсхэм ар ателъытагъ. Адыгеим щыпсэоу программэм хэлажьэхэрэм япчъагъэ илъэс къэс хэхъо. Ащ ишIуагъэкIэ чIыгулэжьыным лъэшэу республикэм зыщиушъомбгъугъ, аужырэ илъэс зытIум былымхъунэу ыуж къинэщтыгъэми хэпшIыкIэу хэхъоныгъэхэр ышIыгъэх.\nАщ фэдэ къэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ былымэхъо фермэу Шэуджэн районым щагъэпсыгъэхэм ащыщхэм джырэблагъэ тащыIагъ. Зыр къуаджэу Пщыжъхьаблэ щыпсэурэ Шагъундэкъо Заур иферм. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, нахьыпэкIи былымхэр ищагу щиIыгъыгъэх, щэм икъэхьыжьын, къуаем иихын апылъыгъ. Зиушъомбгъумэ шIоигъоу ыуж зехьэм, мы программэм хэлэжьэныр игъоу зылъэгъугъэр мэкъу-мэщымкIэ район ГъэIорышIапIэр ары.\nЕмыхъырэхъышэжьэу тхылъхэр ыгъэхьазырхи, блэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым езыгъэжьэгъэкIэ фермерым сомэ миллионищ къэралыгъом къыритыгъ, программэм къызэрэщыдэлъытагъэм тетэу, ежь иунаеу зы миллионрэ мин 286-рэ хилъхьагъ. Былымхэр зыщиIыгъыщтхэ къакъырыр ежь ыIашъхьэкIэ ышIи, ахъщэу къыфэкIуагъэмкIэ щэ къэзытырэ чэм 25-рэ къыщэфыгъ. БылымIусыри ежь ыгъэхьазырыгъ.\nЗаур къызэриIуагъэмкIэ, къуаем ишIын зыригъэушъомбгъумэ шIоигъу. Ащ фэшI щэ бэу къэзытыхэу «голштино-фризская» ыкIи «айрширская» зыфиIохэрэ чэм лъэпкъхэр къыхихыгъэх. 2018-рэ илъэсым ыкIэм ахэр Краснодар краим къырищыгъэх. Мы уахътэм щэ къатэу шъхьи 10 ахэт. Щэр къоджэдэсхэм ащэфы.\n— Грантыр IэпыIэгъушхоу сэлъытэ, — ыIуагъ Заур. — Ары мыхъугъэмэ, аущтэу зысыушъомбгъуныр скIуачIэ къыхьыщтыгъэп. Унэгъо фермэ зыгъэпсымэ зышIоигъохэми ащ фэдэ къэралыгъо IэпыIэгъу къаратышъ, тапэкIэ сыхэлажьэ сшIоигъу.\nМы программэр къызежьакIэм цыхьэ ышIэу хэлажьэщтыгъэр нахь мэкIагъ. Республикэри, муниципальнэ образованиехэри чанэу IэпыIэгъу зэрафэхъухэрэм ишIуагъэкIэ, къызэрэтIуагъэу, зыгъэфедэрэр хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэ. Арэу щытми, программэм ухэлэжьэным Iофыбэ пылъэу, къыуамытыщтэу зыIохэрэм джыри уарехьылIэ. Шагъундэкъо Заур ащ дыригъэштагъэп.\n— Сыд фэдэрэ Iоф паий тхылъ гъэхьазырыным уахъти, ахъщэ гори ищыкIагъ, грантхэри ащ фэдэх, — ыIуагъ ащ. — Ау ащ фэдизэу къин хэлъэу сIон слъэкIыщтэп. Мэкъу-мэщымкIэ район ГъэIорышIапIэр лъэшэу IэпыIэгъу къысфэхъугъ, ащ сиIоф къыгъэпсынкIагъэшъ, «тхьашъуегъэпсэу» ясIомэ сшIоигъу. Шапхъэхэу программэм къыщыдэлъытагъэхэр бгъэцакIэхэмэ, зыпари пэрыохъу къыпфэмыхъоу къызэрэуатыщтыри теубытагъэ хэлъэу къэсIон слъэкIыщт.\nЗаур мы фермэр ымыгъэпсызи къуаеу яунагъокIэ ашIырэр ермэлыкъэу шэмбэт-тхьаумафэхэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ щызэхащэхэрэм ащыIуигъэкIыщтыгъ. Джы чэмэу щэ къэзы-тыхэрэм япчъагъи хигъахъоу, къоешIыными нахь зыригъэушъомбгъумэ, щэпIэ чIыпIэхэри ыгъэпсыхэмэ шIоигъу. Мы уахътэм къуаджэм щыщэу нэбгыритIумэ IофшIэпIэ чIыпIэхэр аритыгъэхэу, IэпыIэгъу къыфэхъух, зиушъомбгъумэ а пчъагъэми хигъэхъон гухэлъ иI.\nКъыбдеIэхэмэ, зэпымыгъэфэшъун щыIэп\nШъуаджэкъо Аслъани Шэуджэн районым ифермерэу блэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым къэралыгъо IэпыIэгъоу грант къызэратыгъэхэм ащыщ. Ащ ибылымэхъо фермэ къуаджэу Мамхыгъ зыдэтыр.\nЗоотехник сэнэхьатыр зэригъэгъоти илъэс 24-рэ Iоф ышIагъэу былымхъуныр зызэтезым, ыгъэтIылъыжьыгъагъ, ау илъэс пчъагъэ тешIэжьыгъэу къыфигъэзэжьыгъ. Зиушъомбгъунэу, программэм хэлэжьэнэу ари мэкъу-мэщымкIэ район ГъэIорышIапIэр ары фэзыгъэчыфыгъэр. Тхылъхэм ягъэхьазырынкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи ащи IэпыIэгъу фэхъугъэх. ПстэумкIи сомэ миллионищ къыратыгъ,\nежь иунаеу зы миллионрэ мин 200-рэ хилъхьагъ.\n— Мы фермэр нахьыпэкIэ щыIагъэу, ау бэшIагъэу амыгъэфедэжьэу щытыгъэти, бэджэндэу сштагъэ, — ыIуагъ ащ. — Сэ былымышъхьэ 12 сиIагъ, грантыр къызысатым 48-рэ къэсщэфыгъ.\nАслъани щэ бэу къэзытхэрэ чэм лъэпкъхэр къыхихыгъэх, Краснодар краим къырищыгъэх. Щэу къатырэр мы уахътэм IуегъэкIы, ау тапэкIэ къое зэфэшъхьафхэр, щатэ харигъэшIыкIынхэу ахэр зыщашIыщтхэ цехыр егъэхьазыры, чэмхэм япчъагъи хигъэхъон гухэлъ иI. Фермэм мы уахътэм нэбгыриплIымэ Iоф щашIэ, гухэлъэу иIэхэр пхырищыхэмэ, IофшIэпIэ чIыпIэу къытырэр нахьыбэ хъущт.\n— Былымхъунэу сызфеджагъэм, илъэсыбэрэ Iоф зэрэсшIагъэм хэшIыкI фысиIэу, сыгукIэ сыфаеу къыфэзгъэзэжьыгъэми, къэралыгъор къыздемыIагъэмэ, сихъызмэт аущтэу зысфегъэушъомбгъушъущтыгъэп, — ыIуагъ Аслъан. —– Къин зыхэмылъ IофшIэн щыIэп, былымхъуныр бэмэ анахь къиныжь пIоми хъущт, ау зыпари пэрыохъу къыпфэмыхъоу, ары пакIошъ, хабзэм ишIуагъэ къыуигъэкIымэ, зэпымыгъэфэшъун щыIэп.\nФермерхэм гухэлъышIоу яIэ пстэури къадэхъунэу тафэлъаIо. Ахэр щыIэныгъэм щыпхыращыхэмэ, республикэм иэкономикэ яIахь зэрэхашIыхьащтым имызакъоу, экологием ишапхъэхэм адиштэрэ гъомылапхъэу республикэм къыщашIырэр нахьыбэ хъущт, IофшIэпIэ чIыпIэ зиIэхэм япчъагъи хэхъощт.\nМэкъу-мэщымкIэ Шэуджэн районым и ГъэIорышIапIэ изоотехник шъхьаIэу Дыхъу Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, зэкIэмкIи былымышъхьэ 6400-рэ непэ мы муниципальнэ образованием щаIыгъ. Ахэм ащыщэу 3046-р чэмых. Былымхъуным зегъэушъомбгъугъэным лъэшэу ыуж итых. Ащ нахьыбэу анаIэ тырагъэтынэу республикэ пащэхэм къызэрафагъэпытагъэри кIигъэтхъыгъ. Грантхэм лъэшэу яшIуагъэ къызэрэкIорэр къыдалъытэзэ, ащ фэгъэхьыгъэ программэм нахьыбэу хагъэлэжьэным пылъых. БлэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым былымхъуным ыуж ихьа-гъэу мы районымкIэ нэбгыритIумэ къэралыгъо IэпыIэгъу агъотыгъ, мыгъэ джыри нэбгырищымэ тхылъхэр агъэхьазырыгъэх.\nНэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр ХЪУТ Нэфсэт.\nСурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.\nУнэе мэкъумэщ хъызмэтым изэхэщэн кIагъэгушIущтых Унэе мэкъумэщ хъызмэтым изэхэщэн кIагъэгушIущтых\nИлъэс зэфэхьысыжь Илъэс зэфэхьысыжь\n«ЩыкIагъэхэр дэдгъэзыжьхэзэ тылэжьэщт» «ЩыкIагъэхэр дэдгъэзыжьхэзэ тылэжьэщт»\nКъэралыгъо программэхэм яшIуагъэкIэ… Къэралыгъо программэхэм яшIуагъэкIэ…\nАдыгеим сомэ миллиони 3-м ехъу къыфыхагъэкIыщт Адыгеим сомэ миллиони 3-м ехъу къыфыхагъэкIыщт


КинозалыкIэм егъэгушIох | Адыгэ Макъ\nФедеральнэ проектэу псэупIэ цIыкIухэм якинозалхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм фэгъэхьыгъэм ишIуагъэкIэ станицэу Ханскэм кIэу кинозал къыщызэIуахыгъ. Ащ нэбгырэ 300 фэдиз чIэфэщт. ГъэцэкIэжьын-гъэкIэжьын IофшIэнхэм апэIуагъэхьанэу Урысыем киномкIэ и Фонд сомэ миллионитф къафитIупщыгъагъ. АхъщэмкIэ непэрэ уахътэм диштэрэ техникэр къащэфыгъ. Цифровой кинопроекторыр, фильмэхэм зыщяплъыщтхэ экраныр, ахэр форматэу 3Д-мкIэ къызэрагъэлъэгъощт системэр къызIэкIагъэхьагъэх.\nТыгъэгъэзэ мазэм кинозалыкIэм фильми 100 фэдиз цIыфхэм къащыфагъэлъэгъон агу хэлъ. Культурэм и Унэу станицэм дэтым идиректорэу Светлана Лезжовам къеIуатэ:\n— ТицIыфхэр бэшIагъэ кинозалым зежэхэрэр. IэпыIэгъу къытфэхъухэрэ программэхэр зэрэтиIэхэм тегъэгушIо. Джы станицэм тыдэмыкIэу кинофильмэхэм техникэ зэтегъэпсыхьагъэкIэ тяплъын тлъэкIыщт.


abadzeh — россия — LiveJournal\nАннотация: Адыгейская черкесская автономная область. Город Краснодар: здание Адыгейского исполкома, улицы города, адыгейцы на занятиях в Совпартшколе, река Кубань. Адыгейцы (земледельцы, скотоводы) за работой, в семейном, национальном быту и т. д. (Дневные, вечерние съемки).\nАскъэлае ыныбжьырэ итIысыпIэрэ\nТарихъым щыщ пычыгъу\nИлъэс 20 - 30 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ, лъэпкъ зэхашIэм нахь зыкъызыщиIэтыгъэ лъэхъаным, лIакъуи, лъэпкъи, къуаджи ятарихъ изэгъэшIэн, ар ныбжьыкIэхэм япIункIэ агъэфедэным нахь пылъыгъэх. А лъэхъаным Аскъэлае къыщыхъугъэ кIалэу Мыекъуапэ дэсхэм шIэныгъэлэжьэу, археологэу ЛэупэкIэ Нурбый рагъэблагъи Сэрэежъ Iуашъхьэр ыкIи къуаджэм инэмыкI чIыпIэхэм Iоф ащишIэгъагъ. Къыгъотыгъэ пкъыгъохэр ыкIи зэгъэпшэнэу ышIыгъэхэр зэфахьысыжьыгъагъэх. Ахэр непэ ныбжьыкIэхэми, зыныбжь икъугъэхэми ашIогъэшIэгъонынэу къытшIошIы.\nТхыгъэр хэутыным фэдгъэхьазырызэ, гъэзетэу «Аргументы и факты» зыфиIорэм ия 20-рэ номерэу мы илъэсым къыдэкIыгъэм статья къыхиутыгъ дгъэхьазырыгъэ материалым къыдыригъаштэу, джэрпэджэжь къыфэхъу фэдэу. Бэрэ къыхэкIырэп адыгэм итарихъ ащ фэдэу шъыпкъэм пэблагъэу Пшызэ шъолъыр ишIэныгъэлэжьхэм къыраIотыкIэу. Ары тынаIэ зыкIытетыдзагъэри.\nТхыгъэ мыиным шъхьэу иI «Тэ тапэкIэ хэта мыщ щыпсэугъэр?» еIошъ. Абинскэ районым щыпсэурэ П. Жариковыр ары упчIэр гъэзетым къезытырэр.\n- Непэрэ Кубань чIыпIэу ыубытырэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэрисыгъэхэр гъэнэфагъэ, - къетхы ащ.- Адэ гурыт лIэшIэгъухэм якъихьагъум хэт мыщ щыпсэугъэр? КъызэраIорэмкIэ, Крымскэ районым а уахътэм тефэрэ пкъыгъохэр къыщычIахыгъэх.\nАщ джэуап ретыжьы тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Игорь Васльевым.\n- Гурыт лIэшIэгъухэм ялъэхъан тефэрэ къатхэм археологие къэтIынхэм Адыгеими, Краснодар краими ягъом бэрэ уащыIокIэ. Тамань къыщегъэжьагъэу Абхъазым нэс а лъэхъаным касогхэмрэ зиххэмрэ исыгъэх. Ахэр арых я Х-рэ лIэшIэгъум адыгэ лъэпкъыр къызыхэкIыгъэр. Непэрэ адыгэхэр къызытекIыгъэхэм чIыгур алэжьыщтыгъ, шыхэр, къохэр, нэмыкI былымхэр ахъущтыгъэх. КъатIыхэрэм къачIахыхэрэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, IэпэIэсагъэх, гъукIэн Iофым пылъыгъэх, шъом, къупшъхьэм, пхъэм, дышъэм, тыжьыным хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэм яшIын фэIэзагъэх.\nБжъэдыгъу къуаджэу Аскъэлае, адрэ чылэхэм афэдэу, бэмэ къашIэжьырэ тарихъым нэмыкIэу гурыт лIэшIэгъухэм къахиубытэрэ, аужыпкъэм, ижъырэ дэдэ тарихъи иI. Тэ тызэсагъэр урысые администрацием ахэр зитхыгъэхэм къыщегъэжьагъэу адыгэ къуаджэхэм аныбжь къэтлъытэныр ары. Ахэр тхыгъэ зыщыхъугъэ къэралыгъо актым ащ ыпэкIэ чылэхэм къарыкIуагъэр зэкIэ хиуцIэрэпхъагъэм, илъэс мин пчъагъэм къакIугъэ гъогур щымыIэгъахэм фэдэу хъугъагъэ.\nАу тхыгъэу щымыIэмэ, ар сыдэущтэу пшIэщт? Шъыпкъэ, апэрэ урыс краеведхэм атхыгъэ горэхэр щыIэх КъохьэпIэ Черкесием ехъылIагъэу. ГущыIэм пае, А.Н. Дьяков-Тарасовым бжъэдыгъупщэу Ахыджэго КIэмгуе къыIотагъэр ытхыгъагъ. Ащ къызэриIорэмкIэ, я XV-рэ лIэшIэгъум ыгузэгухэм адэжь апэрэу бжъэдыгъу-хъымыщэйхэр Iодышъэ лъапэ итемыр лъэныкъо къэтIысыгъагъэх. Aщ ыпэкIэ ахэр Абхъазым ипсыхъоу Бзыбэ Iушъо Iусыгъэх. А дэдэр къыщетхы Нэгумэ Шорэ итхылъэу «Адыгэ лъэпкъым итарихъ» зыфиIорэми.\n1641-рэ илъэсым хъымыщэйхэмрэ чэчэнайхэмрэ Псэкъупсэ готхэу къушъхьэм къехыгъэх ыкIи кIэмыгуепщэу Болэтыкъор тIэкIу лъагъэкIуати Пщыщэ, Мартэ, ПкIашъэ, Чыбый Iушъомэ аIутIысхьагъэх.\nАхыджагор бжъэдыгъухэм абхъазхэкIэ яджэ. Ащ къыхэкIэу, а адыгэ лъэпкъым ыныбжь мыбэу ыкIи итарихъ я X - XVI-рэ лIэшIэгъухэм анахь чыжьэу зэбгъэшIэнэу темыфэу ары зэралъытэщтыгъэр. Ау Нэгумэм итхыгъэу «Адыгэ лъэпкъым итарихъ» зыфиIорэм уеджэ зыхъукIэ, нэмыкI еплъыкIэ уиIэ мэхъу. Я VI-рэ лIэшIэгъум ыгузэгухэм адэжь хъымыщэипщэу Лавристан аварцэхэм япщэу Байкан зипэщэ дзэу къатебэнагъэхэм пэуцужьыгъагъ. Ау а лъэхъаным хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ зиххэр адыгэ лъэпкъэу щыIэ пстэухэм анахь зэрэлъэшыгъэхэм къыхэкIэу, ахэр ары анахь пхъашэу авархэм апэуцужьынхэ фэягъэхэр. Ары зэрэхъугъэри. Геленджик пэмычыжьэу Байкан ишы лъэужхэр мыжъо фыжьым щыхэгъэунэфыкIыгъэхэу иIэх.\nА лъэхъаным Темыр лъэныкъо къушъхьэтхым ипытэпIэ инэу Псыфабэр Псэкъупсэ псыхъом Iутыгъ (джы «Горячий Ключ» зыфаIорэр ары). А пытапIэм дэсыщтыгъ хъымыщэй Лавристан е ащ иотрядмэ ащыщ горэ. Тыдэ щыIагъэха чэчэнаехэу керкетхэр къызтекIыгъэхэр? Гъэунэфыгъапэу щымытми, а лъэхъаным ПкIэшъэ, Мартэ, Пщыщэ Iушъомэ ащыпсэущтыгъэх. Хъымыщэй ыкIи чэчэнэе лIэкъо тамыгъэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, ахэр нарт лIакъохэу щытыгъэх. Ащ укъыпкъырыкIын хъумэ, бжъэдыгъухэр мы чIыпIэм къэкIогъакIэхэу плъытэнэу щытэп, къэзыгъэзэжъыгъэхэу пIомэ нахь тэрэз. КъэIогъэн фаер адыгэ лъэпкъхэу Пшызэ Iушъо гурыт лIэшIэгъухэм щыпсэущтыгъэхэм рэхьатыгъо зэрямыIагъэр ары. Ахэм къатебанэщтыгъэх кощырыпсэу хэзархэр, печенегхэр ыкIи нэмыкIхэр. Ащ къыхэкIэу бгъэшIэгъонэу щытэп Хъымыщэйрэ Чэчэнаерэ ялъэпкъэгъухэр псыхъоу Бзыбэ Iушъо Iусы зэрэхъугъэхэр. А лъэхъаным абхъазхэмрэ черкесхэмрэ ягъунапкъэхэр гъэнэфэгъэ дэдагъэхэп. Ар нафэ къэхъу Нэгумэм итхылъэу «Адыгэ лъэпкъым итарихъ» уеджэ зыхъукIэ.\nФольклорым къыгъэунэфырэр чылэр Чэсэбый Аскъал зэрэтекIыгъэр ары. Нафэ Аскъэлае ипсэупIэ бэрэ зэрэзэблихъугъэри. ЗэмкIэ Мартэ, адрэмкIэ ПкIашъэ, етIанэ Пщыщэ Iушъохэм аIусэу ар къыхэкIыгъ. Гъэунэфыгъэуи щыт непэрэ Аскъэлае тапэкIэ шъхьафэу псэущтыгъэ къоджищ зэрэхахьэрэр. Ахэр Арап къуадж, Емзэкъуай, ЛIыхъукIэхьабл. Къуаджэхэу Гъобэкъуаерэ Нэшъукъуаерэ охътэ зэфэшъхьафхэм къахиубытэрэ археологическэ саугъэтхэр бэу яIэх. Ахэм ялъытыгъэмэ, Аскъэлае зы чIыпI ныIэп иIэр. Ау ащ Мартэ псыхъо Iушъо илъэс минитIурэ ныкъорэм къыкIоцI ищыIэкIагъэр къегъэлъагъо. А чIыпIэм ыцIэр Арапкъуадж. Аскъэлэе общинэр ащ щыпсэущтыгъэ Мэртэ Iушъо къыIутIысхьажьыным ыпэкIэ. Арапкъуаджэ анахь мэхьанэшхо къезытырэр ащ хэхьэрэ Сэрэежъ Iуашъхьэр ары. Ар мэхьанэшхо зиIэ тхьэлъэIупIэу, мэз Iупэми пэблагъэу, шъофыми пэмычыжьэу, щынагъо цIыфхэм къафыкъокIымэ, мэзым, къушъхьэхэм ахэхьажьынхэ алъэкIынэу щытыгъ. Мы чIыпIэм мэхьанэшхо зэриIагъэр къеушыхьаты ар къызэрэзэтенагъэм, дэгъоу гъэпсыгъэ къурмэншIыпIэу иIэм. Ащ фэдэ тыдрэ чIыпIи къыщагъотыгъэу щытэп.\nАрапкъуаджэ Мэртэ Iушъо метрэ 250-рэ фэдиз икIыхьагъэу, метри 100 фэдиз ишъомбгъуагъэу Iусыгъ. Илъэс мин пчъагъэхэм къакIоцI чIыгур ажъозэ, охътэ гъэнэфагъэ пэпчъ тефэрэ чIыгу къатыр бгъэунэфыжьын умылъэкIынэу хъугъэ. Ау етIэ гъэжъагъэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр, былым къупшъхьэхэр, мыжъом хэшIыкIыгъэ IэрышIхэр гъучI лIэшIэгъум икъихьагъум адыгэ-мыотI культурэм фэпхьын плъэкIынхэу щыIэх.\nСэрэежъ Iуашъхьэм изэгъэшIэн нахь куоу хъунымкIэ Кубань щыщ археологэу Н. В. Анфимовым ушэтынэу ышIыгъэхэм яшIуагъэ къэкIуагъ. И. С. Каменецкэм зэрилъытэрэмкIэ, апэрэу мы чIыпIэм цIыф псэупIэ мыотI лъэхъэнэ пасэм фэпхьын плъэкIынэу къыщагъотыгъ.\nСэрэежъ Iуашъхьэм ыкIи ащ илэгъу пытапIэхэу Мыекъуапэ, Псэкъупсэ (КъэзэныкъоякIэм) ыкIи ПкIашъэ (Нэчэрэзыежъым) язэгъэшIэн къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, хьат (хьатыу) лъэпкъхэр хэтыгъэхэу плъытэн плъэкIыщт. Ар къеушыхьаты Хьаткъо лIакъом итамыгъэ. НэмыкI лIакъоу Арапкъуаджэ щыпсэущтыгъэхэр тамыгъэу етIэ гъэжъагъэм хэшIыкIыгъэ къошынхэм атешIыхьагъэхэмкIэ къэпшIэщтых. ГущыIэм пае, «ТIыбжъэ» тамыгъэр Тыгъухэм, Тхьаркъуахъохэм, ЕмтIылъхэм, ЛIыIапIэхэм ятамыгъ. Пэсэрэ мыотI къоджэ общинэм укъытегущыIэ зыхъукIэ, керкетхэр - адыгэхэр тыгъэм ТхьэкIэ елъэIухэу зэрэщытыгъэр къыдэмылъытэн плъэкIыщтэп. Ахэм ащыщхэр къушъхьэхэм къяхыгъагъэх. Енэгуягъоу щытыр тыгъэм тхьэкIэ елъэIурэ хьатхэм яфэмэ-бжьымэ къатехьи, илъэс минитIоу къушъхьэм зыхэсыгъэхэм ахэр тыгъэм тхьэу елъэIугъэу ары. Сэрэежъ Iуашъхьэм игъэпсыкIэ урегъэгупшысэ Арапкъуаджэм ычIыпIэкIэ тхьэелъэIупIэр ятфэнэрэ лIэшIэгъум тиэрэ ыпэу щагъэпсыгъэу. А лъэхъаным Чэсэбый лIакъор щыIэгъэн ылъэкIыщт, ар Аскъэлае дэмысыгъэми.\nЯтфэнэрэ лIэшIэгъум тиэрэ ыпэу КъохьэпIэ Черкесием, анахьэу Пшызэ кIыб, щыпсэухэрэм япчъагъэ псынкIэу хэхъуагъ.\nКъохьэпIэ Черкесиер а лъэхъаным нахь рэхьатыпIагъ. Малоазийскэ лъэпкъэу халибхэр КъохьэпIэ Кавказым къызэрэкIожьыгъэхэр къаушыхьаты Сэрэежъ Iуашъхьэм къыщагъотыгъэ ижъырэ грек (урым) пкъыгъохэу малоазийскэ шъуашэ зиIэхэм.\nЗэгъэпшэн шIыкIэм тетэу тарихъым укъекIуалIэмэ, халибхэр Лъэпшъырэ Мэзытхьэрэ тхьэу ялъэIущтыгъэхэу плъытэн плъэкIыщт. Арын фае Аскъэлае къыщагъотыгъэ пкъыгъохэу етIэ гъэжъагъэм хэшIыкIыгъэхэм зыкIахэтлъагъорэр джорэмрэ (къащ) мэз пчэныбжъэхэмрэ. Апэрэ тамыгъэр Лъэпшъырэ Шыблэмрэ афэпхьыщт, ятIонэрэр Мэзытхьэм нахь фэгъэхьыгъ. Аужырэм пэблагъ Апыщэ лIакъоу Аскъэлае щыпсэурэм итамыгъэ. Ащ укъыпкъырыкIызэ пIон плъэкIыщт Апыщхэр Мэртэ Iушъо античнэ уахътэм Iусыгъэхэу ыкIи малоазиатскэ халибхэм къатекIыгъэхэу.\nТарихъымкIэ гъэшIэгъоныр къагъотыгъэ пкъыгъохэм тхьэу зэлъэIущтыгъэхэм ясурэтхэмрэ лIэкъо тамыгъэхэмрэ зэратетхэр ары. Нэчэрэзые Зэе Iуашъхьэу Мартэрэ ПкIашъэрэ ясэмэгубгъукIэ щыIэм ащ фэдэ тамыгъэхэр зытет етIэ гъэжъагъэу «библиотекэ псау» къыщагъотыгъ. УзэренэгуещтымкIэ, Нэчэрэзые зэхэщэпIэ гупчэу ПсыхъомкIэ щытыгъ, Аскъэлае тхьэлъэIупIэ гупчагъ. Мы уахътэр ары Емыжхэм, ХъокIонхэм, Шъынахъохэм, Бэрсэйхэм, Хьаткъохэм, Бахъукъохэм, Хъотхэм, ЕмтIылъхэм, Гъыщхэм, ЛIыхъукIэхэм ятамыгъэхэр щыIэ зыхъугъэхэр. ЯтIонэрэ лIэшIэгъум тиэрэ ыпэу Мэртэ Iушъо Бэгъушъэхэр щыпсэущтыгъэх. А лъэпкъыр ящэнэрэ лIэшIэгъум тиэрэ ыпэу адыгэ-мыотI лъэпкъхэу Азов Iушъо Iусхэм ятхыгъэхэм къыхэщы. Апэрэ лIэшIэгъум Чэтаохэм ятамыгъэ агъэунэфы.\nЛъэпкъитIумэ ятамыгъэхэр зэхахьэхэу зы тамыгъэ хъухэу къыхэкIыгъ. Ащ фэд, гущыIэм пае, Чэсэбыйхэм ятамыгъэ. Ащ «тыгъэ» ыкIи «джорэ» тамыгъэхэр щызэхэхьагъэх. Ащ фэдэ зэхэхьакIэр дэгъоу ащыолъэгъу Сэрэежъ Iуашъхьэм къычIахыхэрэм. Ащ фэдэ зэхэхьаныр Шэуджэнхэм ятамыгъи хэтэлъагъо, Лъэустэнхэм ыкIи Шъхьэлахъохэм ятамыгъэхэми ар къяхъулIагъ.\nТиэрэ ыпэкIэ апэрэ лIэшIэгъум Пшызэ Iушъо зэуабэхэр щыIагъэх. Боспор пщыпIэм исхэмрэ Сармат лъэпкъымрэ азыфагу зэутэкIыныгъэхэр щыкIощтыгъэх, кощырыпсэухэмрэ адыгэ-мыотI лъэпкъхэмрэ зэзаощтыгъэх. Зэо зэпымыужьым енэгуягъо сиракхэмрэ мыотI лъэпкъхэм ащыщхэмрэ Пшызэ ыкIыбкIэ кощынхэ фаеу ышIыгъагъэкIэ. Ащ къыхэкIэу Пшызэ кIыб щыпсэурэр нахьыбэ мэхъу. А хъугъэ-шIагъэхэр Мэртэ Iушъо Iусхэм ящыIакIэ къыхэщых, Аскъэлайи зэрахэтэу.\nГуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым иотдел ипащ, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидат.\nОригинал взят у viktorkotl в В селении Заюково установлены памятники на месте захоронения Жабаги Казаноко\nМиф и реальность в уникальных костюмах модельера-конструктора Юрия Сташ\nОригинал взят у annetamironyk в Миф и реальность в уникальных костюмах модельера-конструктора Юрия Сташ\nКремлёвская площадка, вертолётная.\nКремль, вертолет, площадка.\nАдыгейская автономная область. — 0\nАскъэлае ыныбжьырэ итIысыпIэрэ — 0\nВ селении Заюково установлены памятники на месте захоронения Жабаги Казаноко — 0\nМиф и реальность в уникальных костюмах модельера-конструктора Юрия Сташ — 1\nКремлёвская площадка, вертолётная. — 0


Мамыр щыIакIэм фэбэнагъ — Адыгэ макъ\nМамыр щыIакIэм фэбэнагъ\nХэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэ мафэр Урысые къэралыгъомкIэ мэфэкIышхоу щыт, щыпсэухэрэр а мафэм рэгушхох, зэо мэхъаджэм хэлэжьагъэхэр, щыфэхыгъэхэр агу къагъэкIыжьых, якъэбар лъагъэкIуатэ. Сэри сятэжъэу Пэнэшъу Юсыф Лыгъуцэ ыкъор Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, уIагъэхэр тещагъэхэу къыгъэзэжьыгъ. Ащ фэгъэхьыгъ ситхыгъэ.\nТэтэжъ 1917-рэ илъэсым къуаджэу Пэнэжьыкъуае къыщыхъугъ. Унагъо ригъэжьэгъэ къодыеу, 1941-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм Дзэ Плъыжьым ащагъ. Мамырэу, рэхьатэу цIыфхэр псэущтыгъэх, яIофхэм ауж итыгъэх. Ау, ошIэ-дэмышIэу дунаир къызэIэхьагъ, чIыгур къэсысыгъ, цIыфхэр къэгумэкIыгъэх, зэкIэри къэчэфынчъагъэх. Заор къежьагъ.\nНэмыц техакIохэр дэгъоу зэтегъэпсыхьагъэхэу, мамыр Iуагъэу тикъэралыгъо къыдыряIагъэр аукъуи, ошIэ-дэмышIэу зао къыташIылIагъ. Якъухьэлъатэхэм тикъалэхэр акъутэхэу рагъэжьагъ, тикъэралыгъо гъунапкъэ къэзыухъумэрэ дзэкIолIхэр зыдэщыт чIыпIэхэм щэр къaтырaпхъэнкlaгъ, ятопхэри къызэлъыуагъэх. Ахэм ауж ятанкхэр къежьагъэх, гъунапкъэм къызэпырыкIыхи, тичIыгу къихьэхэу рагъэжьагъ.\nАу тидзэкIолIхэр, командирхэр щтагъэхэп, зэкIэри зыч-зыпчэгъоу зэгоуцуагъэх, пыеу къатебэнагъэм зэгурыIожьхэзэ пэуцужьыгъэх. Ахэм сэ сятэжъэу Юсыф Лыгъуцэ ыкъор ахэтыгъ. Зэо мэшIошхом ымэ апэ къызэугъэмэ ащыщыгъ.\nАпэрэ мафэхэм, пыир нахь лъэшыти, къызэкIэкIонхэ фаеу хъугъэх. Пыим тичIыгу зэриулъэгурэр, тикъалэхэр, тичылэхэр къабгынэхэзэ къызэрэзэкIакIохэрэр агу лъэшэу къеощтыгъ. Арэу щытми, агу агъэкIодыгъэп тидзэкIолIхэм.\nТэ, ныбжьыкIэхэм, тлъэгъугъэп ыкIи зэхэтхыгъэп топ омакъи, зэхэтшIагъэп цIыфхэр хьазабэу зыхэтыгъэхэри. Ситэтэжъ фэдэу а зэошхор къызежьэм ныбжьыкIэхэу пыим пэуцужьыгъэхэм яхьатыркIэ непэ тэ мамырэу тэпсэу, ошъогури къаргъоу ташъхьагъ ит.\nАпэрэ мафэхэм пыидзэм бэ тичIыгоу ыштэгъагъэр, гъэрэу ыубытыгъагъэри макIэп. Ау сэ ситэтэжъ фэдэу заом Iутыгъэхэм пыир къагъэуцугъ.\nАпэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу тилъэпкъэгъоу нэбгырэ 84-рэ ситэтэжъ кIыгъугъ. Тэтэжъ зыхэтыгъэ полкыр Сталинград шъолъырым 1942-рэ илъэсым щызэхащагъ. А полкым гъэхъагъэу ышIыгъэмэ ащыщ шъущызгъэгъуазэ сшIоигъу. Мы къэстхырэр зыкъэухъумэжьыгъэнымкIэ Министерствэм ихъарзынэщэу къалэу Подольскэ дэтым сятэу Алый къыхихыгъэу шъо нэIуасэ шъуфэсэшIы.\nА полкыр ренэу пстэуми апэ итыгъ, тидзэхэр зыщылъыкIотэрэ гъэзапIэм псыхъохэу апэ къыщифэхэрэм арызэпырыкIынхэу лъэмыджхэр ашIыщтыгъ. Апэ уиты хъумэ, ренэу пыим упэуцужьын фэягъэ. къухьэлъатэхэм рэхьатныгъэ къарамытыми, пыим итопхэри ренэу къяохэу, ицIыфхэри къатебанэхэми, полкым ипшъэрылъ ыгъэцакIэщтыгъ. Апэ ситэтэжъ зенитнэ-пулеметнэ ротэм хэтэу зэуагъэ, етIанэ разведкэм фэгъэзэгъэ ротэм ащэжьи, заор разведчикэу ыухыгъ.\nЗаор кIозэ партием хэхьагъ. Сятэшэу Адам къызэриIуатэрэмкIэ, зэкIэри партием хагъахьэщтыгъэп. Сыда пIомэ апэ ренэу уитын, сыд фэдэ чIыпIэ уифагъэми, къызэкIакIо уимыIэу пыим уезэон фэягъ.\nХъарзынэщым къызэрэхэкIыгъэмкIэ, ситэтэжъэу Пэнэшъу Юсыф Лыгъуцэ ыкъор 1945-рэ илъэсым, кIымафэм, чIыпIэу Валиска лъэшэу къыщауIагъ. Зэо хьылъэ ащ щыкIуагъ, ау тидзэкIолIхэр къызэкIэкIуагъэхэп, фашист нэбгыри 150-рэ аукIыгъ, 75-рэ гъэрэу къаубытыгъ, зы полковник аукIыгъ. А чIыпIэм нэмыкI тидзэкIолIхэр къэсыхи, пыеу къэнагъэхэм зыкъарагъэтыгъ. Ситэтэжъ зыхэтыгъэ полкыр псэемыблэжьэу нэмыцхэм зэрязэуагъэм пае къэралыгъо тынхэр къыфагъэшъошагъэх: «За отвагу», «За оборону Кавказа», «В боях за Днепр», «За победу над Германией», нэмыкIхэри.\nАпэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу заор аухыфэ зэгъусэхэу зэдэзэуагъэх ситэтэжърэ тигъунэгъу чылэу Гъобэкъуае щыщэу ГъукIэлI Мосэрэ.\nТэтэжъ уIэгъэшхо телъыти, заом зи хишIыхьажьынэу хъугъэп икIэухым, сымэджэщым чIэлъыгъ. Ау ГъукIэлI Мосэ Мышъэост ыкъор Берлин зыштагъэмэ ащыщ. Ситэтэжъ игъусагъэхэу апэрэ зэо мафэхэм зэгуащыхи нэмыкI чIыпIэхэм пыим щезэуагъэхэр псаоу къэкIожьыгъэх: Джэджэхьаблэ щыпсэухэу Хьашхъуанэкъо Хьамид Уцужьыкъо ыкъор, Мыгу Нэкъар Хьанэшъу ыкъор, Едэпсыкъуае щыщэу Тэтэр Мышъэост Чэлэхъу ыкъор, ДжамбэчыекIэ — Хьатэмэ Нур Мыхьамодэ ыкъор, Пэнэжьыкъуае щыщэу Хьабэхъу (Хабахумов) Арамбый Махьмудэ ыкъор.\nСитэтэжъ фэдэу тидзэкIолI миллион пчъагъэ зэо мэшIошхом пэуцужьыхи, ар агъэкIосагъ. А лъэхъаным ныбжьыкIэхэм 1941 — 1945-рэ илъэсхэм заом лIыблэнагъэу щызэрахьагъэм ишIуагъэкIэ тэ непэ мамырэу тэпсэу. Тэ къыдгурэIо, шъоры, тятэжъхэр, тянэжъхэр ТекIоныгъэр къыдэзыхыгъэхэр. Ащ пае шъо дунаир шъухъожьыгъэми, лъэшэу тышъуфэраз.\n1945-рэ илъэсым ситэтэжъ заом къикIыжьи икъуаджэ къэкIожьыгъ. Мэкъумэщ Iофхэм ауж ихьагъ. Шъэуитфырэ пшъэшъиплIырэ ыпIугъэх, ылэжьыгъэх. 1996-рэ илъэсым дунаир ыхъожьыгъ. Ау джы къызынэсыгъэми игугъу цIыфхэм шIукIэ ашIы.\nДэгъоу ситэтэжъ къэсэшIэжьы, ренэу къысIугушIощтыгъ. Сэ Бэщыкъо лъэпкъым унагъо сихьагъэу сахэс, кIалэрэ пшъашъэрэ сиIэх. Джы сипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ къыткIэхъухьэхэрэм хэгъэгум итарихъ, апсэ емыблэжьэу къэзгъэгъунагъэхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр язгъэшIэнхэр. Ситэтэжъэу Пэнэшъу Юсыф ахэм зэу зэращыщыр, тинепэрэ мамыр щыIакIэ къытфэзыухъумагъэхэм ар зэрахэтыгъэр сибынхэм къафэсэIуатэ. Тэтэжъыр щысэшIу зэрафэхъущтым, зэрэрыгушхощтхэм сицыхьэ телъ.\nБэщыкъо (Пэнэшъу) Саид.\nПредыдущая Iоныгъом бэнэщтхэр къахэщыгъэх\nСледущая Узыгъэгушхорэ ныбжьыкI


Уджыхъу Марет: «Силъэпкъ сишIуагъэ екIы зыхъукIэ, сэтхъэ, кIуачIэ къысхелъхьэ» | Адыгэ Макъ\nУджыхъу Марет: «Силъэпкъ сишIуагъэ екIы зыхъукIэ, сэтхъэ, кIуачIэ къысхелъхьэ»\nШIумрэ дэхагъэмрэ афэлэжьэнэу цIыф пстэури Тхьэм дунаим къытырегъахъо. Ау зэкIэри ащ тетэу зекIорэп, зым къин ежьми ылъэгъузэ нэмыкIхэм иягъэ арегъэкIы. Адрэр ыгукIэ къабзэу апэгъокIызэ, рихьыжьэрэ Iофхэри зэпэфэх, иунагъокIи, иныбджэгъухэмкIи зэкIэри къыдэхъу. Ар насыпыгъэу зыфелъэгъужьы. Джащ фэдэ цIыф непэ сыкъызтегущыIэ сшIоигъор. Тишэн-хэбзэшIухэр къыткIэхъухьэхэрэм ахэзылъхьэу, адыгабзэр зыгъэлъапIэу Уджыхъу (Биданыкъо) Марет.\nМы бзылъфыгъэм тигъэзет имызакъоу, нэмыкI къэбарлъыгъэIэс амалхэми бэрэ игугъу ащашIы. Адыгейми, IэкIыб къэралыгъохэу тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэми ар дэгъоу ащызэлъашIэ. Адыгэ Лъэпкъ театрэм иартисткэу илъэс 40-м ехъугъэу Iоф зыщишIэрэм къыкIоцI зыхэтхэми, цIыфхэми зыкъаригъэштэн ылъэкIыгъ.\nДжэджэхьаблэ щапIугъэ пшъэшъэ къызэрыкIо цIыкIоу урысыбзэ тэрэз зыIумылъыгъэр ащ фэдэ хъуным пэчыжьагъ, ау сыдигъуи кIэхъопсыщтыгъ, ыгу илъыгъ. Джыри цIыкIузэ телевизорым къыгъэлъэгъорэ балетэу сыхьат пчъагъэрэ кIорэ «Щелкунчикым» Майя Плесецкаям ямызыщэу яплъын ылъэкIыщтыгъ.\n— БэмышIэу сипшъэшъэгъоу, сигъунэгъугъэу Джармэкъо Симэ сыгу къыгъэкIыжьыгъ, — къеIуатэ Марет, — «Май, (ары къызэрэсаджэщтыгъэхэр) къэошIэжьа орэд пшIыжьыгъэу артист сыхъущт сэ» зэрэпIо зэпытыщтыгъэр? Адыгэ гущыIэжъэу «Бэрэ пIорэр мэхъу» зыфиIорэр шъыпкъэ. Синасып къыхьи, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэу къыхахыгъэхэм сахафи театрэм, музыкэм ыкIи кином я Институтэу Ленинград дэтым сычIэхьанэу хъугъагъэ.\n1976-рэ илъэсым Адыгэ студиеу Мыекъуапэ къэзыгъэзэжьыгъэм хэтэу Уджыхъу Марет къэкIожьыгъэу непэ къызнэсыгъэми Лъэпкъ театрэм Iоф щешIэ. А уахътэм къыкIоцI артисткэм роли 100-м ехъу (адыгабзэкIи урысыбзэкIи зэхэтэу) къышIыгъ. Образэу къыгъэлъагъорэ пэпчъ гъэшIэгъонэу, кIоцIырыхьэзэ, мэкъэ гъэуцугъэ чанкIэ угу къылъыIэсэу къызэритырэр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Жанрэ анахь щхэным къыщегъэжьагъэу гухэкIышхом нэс зэфэдэу еплъыхэрэм алъигъэIэсын елъэкIы.\n— АдыгабзэкIэ къэсшIырэ рольхэр нахь къыспэблагъэхэу щыт, нахь сагъатхъэ, — еIо Марет. — УрысыбзэкIэ къэсшIыхэрэр сэ сызэрэфаем фэдэу зыкъэсымыгъэлъэгъошъоу сеплъы. «Характерная актриса» зыфаIорэм нахь сыфэд. Зыгорэм фэдэу зыкъыпэсшIыжьыныр дэгъоу къыздэхъу. Сщыгъупшэрэп апэдэдэ зрителэу сиIагъэхэ хьэблэшъхьэ ныохэр. Щэджэгъо зыгъэпсэфыгъом зызэхэтIысхьэхэкIэ къысаджэщтыгъэх «Моу Мэты зыкъыпэшIыжьыба» аIоти. Фэдэ дэдэу зыкъызэрэсшIыщтыгъэм лъэшэу ыгъатхъэщтыгъэх.\nУджыхъум ролэу къышIырэ пстэуми пшъэдэкIыжь ин афыриIэу якIуалIэ, образ пэпчъ инэшанэ къыхегъуатэ, ар еплъыхэрэм агу лъыIэсэу къызэригъэлъэгъощтым сыдигъуи пылъ. ГущыIэм пае, спектаклэу «Гощэунай» зыфиIорэм революционеркэу Шэуджэн Гощэунае ироль артисткэ ныбжьыкIэм къызэришIыгъэр иIофшIэгъэ анахь дэгъухэм ахалъытагъэу щыт. Игугъу къэсымышIын слъэкIыщтэп Къуекъо Налбый ирассказэу «Абдзахэмэ ян» зыфиIорэм Марет къызэреджэн зэрилъэкIыгъэ шIыкIэр зыми зэремыбгъэпшэшъущтыр.\n— А тхыгъэм зэхахьэм сыкъыщеджэным ыпэкIэ унэм бэрэ зыщызгъэсагъ, сыгу зэхахьэмэ, сыгъымэ, сыIэсэжьымэ, лъыпысыдзэжьызэ, — ыгу къэкIыжьы Марет. – Сыда пIомэ зэхэхьэшхом о унэпс къыщемыхэу, къыодэIущт нэбгыришъэ пчъагъэм адыгэ бзылъфыгъэу ыкъуиблырэ ишъхьэгъусэрэ хьадэу къызыфыдащэжьыгъэм ыгу щыхъэрэ-щышIэрэр апашъхьэ къибгъэуцоныр, зэхябгъэшIэныр IэшIэхыгъэп.\nМы едзыгъомкIэ актрисэм лъэпкъ зэхэшIэшхо зэриIэр, илъэпкъ гукIэгъоу, гумэкIэу фыриIэр къыгъэлъэгъуагъ.\nУджыхъу Марет Адыгэ Лъэпкъ театрэм иартисткэу зэрэщытым, адыгабзэм Iоф зэрэришIэрэм арэгушхо. Артист дэгъубэ зэрэтиIэр (КIуращынэ Фатимэ, Зыхьэхэу Зауррэ Мэлайчэтрэ, нэмыкIхэри), ахэм цIыфхэм уасэ къазэрафашIырэр къыхегъэщы. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, сыд фэдэ роль Лъэпкъ театрэм иартист къешIыми, апэрапшIэу лъэпкъыр зыгъэгумэкIырэр къыдилъытэн фае.\nМариет итворчествэ театрэ закъоп зэпхыгъэр, ар республикэм иобщественнэ щыIакIэ чанэу хэлажьэ. ИгъэкIотыгъэ зэхэхьэшхохэу республикэм щыкIохэрэм бэрэ язещакIоу къыхэкIыгъ, адыгабзэм иегъэджэн пылъ, общественнэ организациеу «Адыгэ Хасэм» изэхэщэн, игъэпсын апэу хэтыгъэхэм ащыщ.\n— Силъэпкъ сишIуагъэ зыщекIыщтым тыдэми сэкIо, игумэкIхэм сагъапэ, зэIукIэхэми сахэлажьэ, — еIо сигущыIэгъу. – Ащ зыгорэ фасшIэ зыхъукIэ, сэтхъэ, кIуачIэ къысхелъхьэ. Уахъти хэсэгъуатэ, ситворчестви баиныгъэ къыхелъхьэ.\nУджыхъу Марет иIофшIэн зэрифэшъуашэм тетэу осэшIу къыфашIыгъ. ЩытхъуцIэ зэфэшъхьафэу къыфагъэшъошагъэр бэ: Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм язаслуженнэ артистк ыкIи Адыгеим инароднэ артистк, «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ апшъэрэ тыныр.\n— IофшIэныр зебгъэжьакIэкIэ ащ фэдэ щытхъуцIэхэм уягупшысэрэп, — къеIуатэ Марет, — IэпэIэсэныгъэр къызэрэзыIэкIэбгъэхьащтым нахь ыуж уит. Илъэс пчъагъэм улажьэу, къыбготхэр къыхагъэщыхэу, о гу къызыплъамытэкIэ гукъао мэхъу. Ау ТхьэмкIэ шыкур, сиIофшIагъи пащэхэм къалъэгъугъ, сыхагъэунэфыкIыгъ. Анахь баиныгъэу сиIэр цIыфхэм лъытэныгъэ къызэрэсфашIырэр ары. Урамым сытетми, тучан сычIэхьагъэми, чылагъохэр къэткIухьэхэми сыкъызэрашIэжьырэр пстэуми апэ исэгъэшъы.\nНароднэ артисткэм итворческэ гъогу дэгъоу зэрэзэтеуцуагъэм фэдэу унэгъо дахи ышIэн ылъэкIыгъ. Тилъэпкъэгъоу Шам къикIыжьыгъэ Биданэкъо Аднан шъхьэгъусэ фэхъуи, зэгурыIохэу, зэдэIужьыхэу илъэс 15 къызэдагъэшIагъ. ШъэуитIу къафэхъугъ. Ау щыIэныгъэр о зэрэпшIоигъоу хъурэп, гухэкI нахь мышIэми, жьыпсэу Аднан идунай ыхъожьыгъ. Марет изакъоу кIэлэцIыкIухэр къыфанэхи, ыгу ымыгъэкIодэу алъэ тыригъэуцонхэ ылъэкIыгъ. Нахьыжъэу Кощбай псэолъэшI институтыр къыухыгъэу Iоф ешIэ. НахьыкIэу Нарт IэкIыб къэралыгъуабзэхэр зыщызэрагъэшIэрэ факультетым щеджагъ, ау творчествэм нахь фэщагъ, музыкэм ылъэныкъокIэ зигъэзагъ.\n— Сишъхьэгъусэрэ сэрырэ, мыбэми, тиIорэ тишIэрэ зэхэлъэу, тызэгурыIожьэу тыщыIагъ, — игукъэкIыжьхэмкIэ тигущыIэгъу къыддэгуащэ. – Лъэпкъ театрэм сыриартисткэу, адыгабзэм сыфэлажьэу сызэрэщытым ар лъэшэу рыгушхощтыгъ. ТикIалэхэр игъусэхэу къэгъэлъэгъонхэм къакIоти, яплъыщтыгъ, ишIошIхэр къыриIуалIэщтыгъэх.\nМарет непи итворческэ амалхэм зэрахигъэхъощтым емызэщэу Iоф дешIэ. Адыгэ лъэпкъэу зинеущырэ мафэ фэгумэкIэу, ыкIуачIэ зыфигъэIорышIэрэм, артисткэр шIу елъэгъу, шъхьэкIафэ фешIы. Джары «насыпыгъ» зыфаIорэр.


Лъэшэу сафэраз — Адыгэ макъ\nЗигугъу къэсшIымэ сшIоигъор непэрэ лъэхъаным илIыхъужъхэу медицинэм иIофышIэхэр ары.\nМы илъэсэу икIырэм иIоныгъо мазэ дунаир зэлъызыкIугъэ коронавирусыкIэм сэри сырихьылIи, ащ «ишIушIэкIэ» Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым щагъэпсыгъэ госпиталым сычIэфэгъагъ. СиIофхэм язытет уигъэгушIонышхоу щытыгъэп, къин слъэгъугъ, ау слъакъо сыкъытеуцожьыгъ. Ар сэрэп зишIушIагъэр, пстэумэ апэу врачэу къысэIэзагъэхэр ары, ащ ыуж укъикIымэ, медсестрау, медбратэу ахэм къатхыгъэр къысэзышIэфыгъэхэр, нэмыкIэу сымаджэхэм къадекIокIэу сызчIэфэгъэ отделением чIэтхэр ары.\nХэты сыд еIоми, сэ сшъхьэкIэ сыушэтыгъэ тимедицинэ иIофышIэхэр акIуачIи, агуи, апси халъхьэзэ цIыфхэм IэпыIэгъу зэрафэхъухэрэр. КъызэрэсIуагъэу, Iоныгъор ары сызчIэфагъэр госпиталым, ау ащыгъуми сымаджэу чIэлъыгъэр бэ. Мэзэ пчъагъэ хъугъэу вирусым ущызыухъумэрэ шъошэ зэтегъэпытахьыгъэшхохэр ащыгъэу ащ Iоф щызышIэхэрэр зэрэпшъыгъагъэхэр, кIуачIэу яIэр гъунэм зэрэнэсыгъагъэр нафэ, ау зыпарэкIи ар къызхамыгъэщэу япшъэрылъхэр агъэцакIэщтыгъэх. Зы нэбгырэ иIоф Iэпэ-дэлэл ышIыгъэу тлъэгъугъэп.\nМы зэпахырэ узыр кIэ, икъу фэдизэу зыфэдэр зэрамыгъэшIагъэуи аIо, ау иIофшIэн хэшIыкI фыримыIэу, цIыфым рипэсыщтыр ымышIэу зы врач тырихьылIагъэп. Пчыхьэми пчэдыжьыми тэ къытэIэзэнэу къытэпхыгъэ врачыр къытхахьэщтыгъ, нахь хьылъэхэм непэ пчъагъэрэ ашъхьагъ къихьэщтыгъ.\nЮсуп Байзэт врачэу сэ къысэIэзагъ. Коронавирусыр къытхэмыхьэфэкIэ хирургэу Iоф ышIагъ, узыр къызежьэм, ащ узэребэныщтым зыфигъэсэжьыгъ. Илъэс 29-рэ ныIэп ыныбжьыр, щыIэныгъэр ыпэ илъ. Арэу щытми, исэнэхьат къыфигъэуцугъэ пшъэрылъыр егъэцакIэ, уз мэхъаджэр къеолIэным ищынагъо шъхьащытэу Iоф ешIэ.\n«ЗэкIэри дэгъу хъущт, шъугу шъумыгъэкIод» ренэу къытиIощтыгъ. Ар зызэхэтхыкIэ, тызэтеуцожьынышъ, тиунагъохэм тызэрахэхьажьыщтым тицыхьэ телъ къэхъущтыгъ. Тыпфэраз, Байзэт, тхьауегъэпсэу!\nАщ ыужым кардиологэу Даур Мадинэ къысэIэзэнэу хъугъэ. Бзылъфыгъэ пIокIэ цIыкIоу, шъабэу, макIэу гущыIэу, ау нэщх-гущх зэпытэу щыт. Iэзэгъу уцхэм анахьэу ар къызэрэтIущхыпцIэрэм нахьыбэу ишIуагъэ къытэкIыгъ сшIошIы. Коронавирус мэхъаджэм уз гъэтIылъыгъэу тиIагъэхэр къыгъэбырсырыгъэхэу, къин тыхэтыгъ. Мадинэ упчIэхэр бэу теттакъощтыгъэх. Хэзыгъэ имыIэу зэкIэми джэуап зэхэугуфыкIыгъэ къаритыжьыщтыгъ, щэIэгъэшхо къытфыриIагъ. Шъхьащэ фэтэшIы тиврач шъэбэ цIыкIу!\nКъытхахьэщтыгъ врач ныбжьыкIэу Ангелина Гутаревари. Ар тэ къытэпхыгъэу къытэIазэхэрэм ащыщыгъэп, дежурствэ иIэ зыхъукIэ, тиIофхэм язытет зыщигъэгъозэнэу къычIахьэщтыгъ. Ау ренэу ыгу еты-гъэу къытэдэIущтыгъ, упчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыщтыгъэх. Зыгорэм IэпыIэгъу ищыкIагъэмэ Iэпэдэлэл ышIыгъэп, нэужыми ынаIэ тыригъэтыщтыгъ.\nСэ сшъхьэкIэ згъэшIагъощтыгъэр нэбгырэ пэпчъ раIон, зэрагъэрэхьатын къызэрагъотыщтыгъэр ары. Ащ фэдэу гукIэгъу хэлъэу, дахэу, шъабэу къызыбдэгущыIэхэкIэ, угу къыдащаещтыгъ, узым уебэны пшIоигъоу, кIочIэ тIэкIоу уиIэр епхьылIэщтыгъ. Ащ тетэу зы нэбгырэп, нэбгыритIоп ахэм сэ слъэгъузэ узым къыIэпахы-\nгъэр, щыIэныгъэм къыхащэжьыгъэр.\nАхэр зэкIэ къыгурыIощтхэп ащ фэдэ чIыпIэ имыфагъэм… Жьэу дунаим тетыр бэ, ау ар о пфэхъурэп, уетхьалэ… Тхьэм селъэIу ащ фэдэ чIыпIэ ащ нахьыбэрэ зыпари имы-\nНыбжьи сщыгъупшэжьыщтэп отделением чIэт медсестрахэм ащыщэу Вероника Политаевам игущыIэхэр. «ЦIыф пстэуми: министрэми, пхъэнкIакIоми, зынэхэм ымылъэгъурэми, зытхьакIумэ зэхимыхырэми.., дунаим псаоу тетынэу фитыныгъэ иI. Арышъ, тыздеIагъэу, зыпсэ къэдгъэнагъэр нахьыбэ къэси, тэркIэ нахь гушIуагъу» ыIуагъ ащ.\nКоронавирусыр къежьэным ыпэкIэ медицинэм инэмыкI сэнэхьат рылажьэщтыгъэу бэ госпиталым непэ Iоф щызышIэрэр. Зыр хирургыгъ, адрэр гум еIазэщтыгъ, ящэнэрэр неврологыгъ… ГущыIэм пае, къызщытэIазэщтыгъэхэм чIэтыгъэ медбратэу Павел Зарапиным поликлиникэм массажистэу Iоф щишIэщтыгъ. Медицинэм тегъэуагъэм хахъуи, IэпыIэгъу ящыкIагъэ зэхъум госпиталым къэкIуагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым имедицинэ институт истудентыбэ мыщ чIэт. Ахэр врачхэм яIэпыIэгъушхох, цIыфэу чIэлъхэм ягужьыдэгъэкIыпIэх. Лъэшэу сафэраз ныбжьыкIэ цIыкIухэм. СыхьатныкъокIи тизакъоу тыкъагъанэщтыгъэп, тикIалэхэм фэдэу къытфэгумэкIхэу ташъхьагъ итыгъэх. ЕтIани зэкIэ къыташIэфын фаер ашIэщтыгъ, хэшIыкI зэрэфыряIэр къахэщэу аIэ екIущтыгъ. Ахэр врач хьазырых.\nЫпэкIэ зигугъу къэсшIыгъэхэм анэмыкIэу госпиталым ия 7-рэ къат Iоф щызышIэхэрэм ацIэ къесIомэ сшIоигъу. Ахэр: сабый ежэрэ бзылъфыгъэхэу коронавирусыр къызэолIагъэхэм яIэзэрэ врачэу Ольга Бережнаяр, медсестрахэу Светлана Гаджиевар, Наталья Шевченкэр, Вероника Кулагинар, Анна Тахмазян, Ирина\nБукановар, Галина Авдеевар, Джавгарат Ширововар, медбратхэу Бикаев Мовсур, Ганукаев Джабраил, Дадаев Лом-Али, Оз Кемал, Арсмик Арземиковыр, санитаркэхэр.\nСэ сшъхьэкIи, я 13-рэ палатэм къыздилъыгъэхэм ацIэкIи зэпстэумэ «тхьашъуегъэпсэу» ясэIо, шъхьащэ афэсэшIы! Псауныгъэ пытэ яIэнэу, уз мэхъаджэм къыухьанхэу, яунагъомэ адатхъэу щыIэнхэу сафэлъаIо!\nПредыдущая Илъэсыр имыкIызэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фашIын ямурад\nСледущая ТХЬЭРКЪОХЪО Теуцожь Якъубэ ыкъор


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Адыгеим и Правительствэ зычIэт унэм Мыекъуапэрэ Адыгеимрэ яепархие ипащэу, архиепископэу Тихон щыIукIагъ.\nЗэIукIэгъум иублэгъу республикэм и ЛIышъхьэ архиепископэу Тихони чыристан пстэуми ямэфэкIышхокIэ — Урысыер чыристан диным зытехьагъэр илъэс 1030-рэ зэрэхъурэмкIэ афэгушIуагъ.\n«Урысые къэралыгъом хэхъоныгъэ ышIынымкIэ а хъугъэ-шIагъэм мэхьанэшхо зэриIагъэр тэ зэкIэми дэгъоу тэшIэ. Къэралыгъо пытэм игъэпсынкIэ ар мэхьанэшхо зиIэ лъэбэкъоу щытыгъ. Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм языкIыныгъэ ылъапсэу сыдигъуи щытыгъэр ягушъхьэлэжьыгъэкIэ зэрэзэрэгъэбаижьыщтыгъэхэр, ячIыгу гупсэ мамырэу щыпсэухэ зэрашIоигъуагъэр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, лъэпкъыбэ зыщызэдэпсэущт, дин зэфэшъхьафхэр зыщалэжьыщт къэралыгъоу Урысыер агъэпсыщтыгъ. АщкIэ щысэшIоу щыт Адыгеим мамырныгъэрэ зэгурыIоныгъэмрэ зэрилъыр.\nДжащ фэдэу КъумпIыл Мурат игуапэу хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэмрэ Краснодар краимрэ ямуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбыйрэ архиепископэу Тихонрэ азыфагу зэфыщытыкIэшIу зэрилъыр. Республикэм исхэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэхэм, дин зэфэмыдэхэр зылэжьхэрэм азыфагу зэгъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэмрэ зэгурыIоныгъэрэ зэрилъхэм ятамыгъэу ар щыт.\nАрхиепископэу Тихон мэфэкIымкIэ къызэрафэгушIуагъэм фэшI КъумпIыл Мурат зэрэфэразэр риIуагъ. Республикэм ипащэхэм диныр зылэжьхэрэм анаIэ ренэу къазэратетыр, чылысхэм яшIынкIэ IэпыIэгъу къазэраратырэр зэригуапэр къыIуагъ. Урысыер чыристан диным зытехьагъэр илъэс 1030-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу зэрахьащтхэм архиепископыр къатегущыIагъ.\nЗэIукIэгъум икIэухым Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, хэбзэ къулыкъухэм республикэм щалэжьырэ дин шъхьаIэхэм япащэхэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр тапэкIи лъагъэкIотэщт.\n«Мэхьанэ зиIэр тызытегущыIагъэхэр зэкIэ тIэкIу-тIэ-кIузэ щыIэныгъэм щыпхыры-щыгъэнхэр ары. Дин зэфэмыдэхэр зылэжьхэрэм азыфагу илъ зэгурыIоныгъэр республикэм щыгъэпытэгъэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэ IофышIухэр тапэкIи нахьыбэу зетхьанхэм тыпылъыщт» — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.


ЗэIукIэгъухэм тяжэ — Адыгэ макъ\nРедактор 16.03.2016 СПОРТЫР\nГандболымкIэ зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэр гъэтхапэм и 17 — 19-м Мыекъуапэ щыкIощтых. Баку, Ростов-на-Дону, Краснодар, Мыекъуапэ ябзылъфыгъэ командэхэр тикъалэ щызэдешIэщтых.\n«АГУ-Адыифым» ипащэу Цэй Аслъанчэрые, тикомандэ иныбжьыкIэхэм ятренерэу Валерий Гончар къызэратаIуагъэу, хэгъэгум изэнэкъокъу, дунэе зэIукIэгъухэм нахьышIоу зафагъэхьазырыным фэшI турнирыр Мыекъуапэ щызэхащагъ.\nТиешIакIохэу Милица Грбавчевич, Ольга Исаченкэм, Светлана Кожубековам, Наталья Никитинам, Елена Портягинам, нэмыкIхэм зэнэкъокъум зыфагъэхьазыры. Суперлигэм щыкIорэ зэнэкъокъум типшъашъэхэр нахь чанэу зэрэхэлэжьэщтхэм пылъых.\n— БэмышIэу «АГУ-Адыифым» саштагъ, «Ростов-Доным» сыщешIэщтыгъ, — къеIуатэ Наталья Никитинам. — Урысыем иныбжьыкIэ хэшыпыкIыгъэ командэ хэт пшъашъэхэри Мыекъуапэ щэпсэух, «АГУ-Адыифым» дэгъоу къыщыспэгъокIыгъэх…\nМэфищым къыкIоцI гандбол дахэ тикъалэ щытлъэгъущт.\nСурэтым итхэр: «АГУ—Адыифым» иешIакIохэу Милица Грбавчевич, Ольга Исаченкэр, Светлана Кожубековар, Наталья Никитинар, Елена Портягинар.\nПредыдущая «Динамо-МГТУ-р» апэ ит\nСледущая Уахътэр къызыфагъэфедэ


Сабыйхэм япсауныгъэ пстэуми анахь шъхьаI | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 29.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къыдэгущыIагъэх къалэу Куртатоне имэрэу Карло Боттани, «Casa del Sole Onlus» зыфиIорэ ассоциацием ивице президентэу Эльвира Сангуанини, организацием испециалистхэр.\nБлэкIыгъэ илъэсым мы лIыкIо купыр Адыгеим щыIагъ ыкIи ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ проектым игъэцэкIэн епхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх. Зэпхыныгъэм иапэрэ лъэбэкъу хъугъэ «Casa del Sole Onlus» зыфиIорэм 2018-рэ илъэсым Мыекъуапэ икIыгъэ унэгъуитIур зэрэщыIагъэр. Ахэм ясабыйхэм мы гупчэм диагностикэ щакIугъ.\nЗэдэгущыIэгъоу яIагъэхэм язэфэхьысыжьэу Адыгеим испециалиститIумэ «Casa del Sole Onlus» зыфиIорэм егъэджэнхэр щакIу. Ахэр Адыгэ республикэ клиническэ психоневрологическэ диспансерым ипсихологэу Екатерина Ледневамрэ Адыгэ республикэ еджэпIэ-интернатым икIэлэегъаджэу Мамыжъ ФатIимэтрэ. Ахэри зэдэгущыIэгъум къыхэлэжьагъэх. Джащ фэдэу Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустемрэ ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ гупчэм реабилитацие щызыкIугъэ сабыим ятэу МцIыхъу ТIахьиррэ.\n— Аутизмэ зиIэ сабыйхэм реабилитацие акIунымкIэ шIуагъэ къэзытырэ системэ гъэпсыгъэным ыуж тит. 2015-рэ илъэсым мыщ епхыгъэу ны-тыхэм предложениеу къахьыгъэхэр зэдгъэшIагъэх, ахэр къыдыхэлъытагъэу непэ IофшIэныр тэгъэцакIэ. Непэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр мы лъэныкъомкIэ екIолIакIэхэр дгъэфедэнхэр ары. АщкIэ гупчэм амалэу, опытэу IэкIэлъыр тшIогъэшIэгъон, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу аутизмэ зиIэ сабыи 100 фэдиз республикэм щэпсэу. Ахэм реабилитацие акIуным ыкIи социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фэгъэзагъэх псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ, гъэсэныгъэмкIэ, IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ ухъумэнымкIэ министерствэхэр.\nКъумпIыл Муратрэ Карло Боттанирэ зэдэгущыIэгъоу зэдыряIагъэм нэмыкI лъэныкъохэми щатегущыIагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мэкъу-мэщым, нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэ проектхэр Адыгеимрэ Италиемрэ зэдагъэцакIэх. ТапэкIи мы IофшIэныр лъагъэкIотэн гухэлъ щыI.


Адыгея Сегодня – Журналистхэм афэгушIуагъ\n— Адыгеир къэралыгъом ыкIи IэкIыбым нахь дэгъоу щызэлъашIэ къэс шъолъырым инвестициеу къыхалъхьэрэр нахьыбэ хъущт. Ащ дакIоу, тарихъ кIэным икъэухъумэнкIэ, лъэпкъ культурэм ипхырыщынкIэ къэбар жъугъэм иамалхэм Iофышхо зэрашIэрэм щэч хэлъэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ культурэр къизыIотыкIырэ материалхэм, социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм ипроектхэм ягъэхьазырын чанэу Iоф дэзышIэгъэ журналистхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ишIухьафтынхэр афагъэшъошагъэх. КъыхаутыгъэхэмкIэ къыхагъэщыгъэр гъэзетэу «Советскэ Адыгеим» иобозревателэу Юлия Мельниковар ары. Лъэныкъоу «телепрограмма» зыфиIорэм текIоныгъэр къыщыдихыгъ Адыгеим и Къэралыгъо телерадиокомпание иавторскэ куп. ТIэшъу Светланэ, Беданэкъо Замирэ, Александр Никановым ыкIи Шъэджэшъэ Азэмат къагъэхьазырыгъэ телепроектэу «Лъапсэ» зыфиIорэм зэхэщакIохэм осэшIу фашIыгъ ыкIи шIухьафтыныр афагъэшъошагъ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэу, сэнаущыгъэ зыхэлъ, ыпэкIэ лъыкIотэрэ цIыфхэр ары республикэм ибаиныгъэ шъхьаIэр. Адыгеир загъэпсыгъэр илъэсишъэ зыщыхъущт илъэсым къэбар жъугъэм иамалхэм пшъэрылъышхо апашъхьэ щыт, непэрэ гъэхъагъэхэм лъапсэ афэзышIыгъэ тицIыфхэм яIофшIагъэ зэрифэшъуашэу ахэм къыраIотыкIын фае.


ХэкIыпIэхэм алъэхъух — Адыгэ макъ\nАрэу щытми, хэкIыпIэхэм алъэхъух, яIофшIэн зэрэлъагъэкIотэщтым егупшысэх. Экспертхэм зэралъытэрэмкIэ, онлайн- кинотеатрэхэм зыми темышIыкIыгъэ проектхэр къагъэлъагъо зыхъукIэ ар хэкIыпIэу хъун ылъэкIыщт. Ау а шIыкIэр кIэ ыкIи ар зэтебгъэпсыхьаным пае уахътэ ищыкIагъ.\n«Урысые гъэзетым» къызэритырэмкIэ, 2022-рэ илъэсым тыгъэгъазэм нэс мы индустрием миллиард 11,5-рэ чIэнагъэ ышIын ылъэкIыщт. Кинотеатрэхэр зыгъэлажьэхэрэм я Совет и Ассоциацие хэтэу Алексей Воронковым къызэриIорэмкIэ, анахь гумэкIыгъоу къэуцурэр илъэсныкъом къыкIоцI мылъкоу къалэжьырэр икъу фэдизэу Iоф ашIэнымкIэ зэрафимыкъурэр ары. Кредит ахъщэкIэ гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъун ылъэкIыщтэп, сыда пIомэ кином къэралыгъо IэпыIэгъу егъэгъотыгъэнымкIэ программэм къыдыхэлъытагъэу бэмышIэу кинотеатрэхэм кредитхэр къырахыгъэх. Джырэ лъэхъан кредит пштэныр IэшIэхэп, процент инхэри иIэх. ЧIэнагъэ зэрашIырэм лъапсэу иIэхэм ащыщых гъэмэфэ-бжыхьэ лъэхъаным къагъэлъэгъон бэу зэрямыIэр. Хабзэ зэрэхъугъэу, урысыем щытырахыгъакIэхэр илъэсыкIэм ехъулIэу къагъэлъагъох. 2022-рэ илъэсым бжыхьэм ыкIэм нэс хэкIыпIэхэр къагъотызэ Iоф ашIэн фае.\nКинотеатрэхэм IэпыIэгъу афэхъуным фэшI сомэ миллиарди 6,5-рэ Минфиным къафитIупщынэу кIэлъэIугъэх, ау къаратыгъэп. Санкциехэм ялъэхъан урысые экономикэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ кинотеатрэхэм яIофшIэн анахь мэхьанэ зиIэхэм ащымыщэу Министерствэм ылъытагъ. Бэ темышIэу Президентым культурэмкIэ иупчIэжьэгъоу Владимир Толстоим кинотеатрэхэм IэпыIэгъу зэряIэщтыр къыIуагъ. УФ-м культурэмкIэ и Министерствэрэ «Фонд кино» зыфиIорэмрэ мы Iофыгъор зэрэзэхафырэр къыкIигъэтхъыгъ.\nМыекъуапэ дэт кинотеатрэхэр мы мафэхэм къиныгъоу зыхэтхэр зэдгъэшIагъ. Къэлэ гупчэм анахь инэу итхэм ащыщ JoY Land ыкIи ТРЦ-у «Майкоп Моллым» къычIагъэуцогъэ «Айко CINEMA».\nКъэтэшIэжьы лъэхъан мыхэм цIыфхэр ачIэмыфэжьхэу зэрачIэсыщтыгъэхэр. Ау мы аужырэ илъэсхэм яIоф нахь къин хъугъэ. Коронавирусым ыпкъ къикIыкIэ ахэр зэфашIыхэуи къыхэкIыгъ, къызызэIуахыжьхэми цIыфэу къякIуалIэрэр нахь макIэ зэхапшIэу хъугъагъэ. Джы гъэтхэпэ мазэм къыщегъэжьагъэу голливуд студие анахь инхэу Universal, Disney, Warner Bros, Sony, Paramount зыфиIохэрэм Урысыем Iоф зэрэдамышIэжьырэм иягъэ къэкIуагъ, сыда пIомэ кинотеатрэхэм къащагъэлъагъохэрэм янахьыбэр мыхэм аубытыщтыгъэ. Ахэр нэмыкIхэмкIэ зэблэхъугъэныр IэшIэх хъущтэп. Ащ къыхэкIыкIэ ахъщэу къалэжьырэр нахь макIэ хъугъэ.\nЫпэкIэ Iоф зэрашIэщтыгъэм фэдэу джы цIыфхэр бэу къызэрэмыкIожьхэрэм тыщигъэгъозагъ «Майкоп Моллым» къыщызэIуахыгъэ «Айко CINEMA» ипащэу Бэгъушъэ Иринэ. ЦIыфхэм анахь агу рихьэу зэплъыщтыгъэхэр джы къагъэлъэгъонхэу къаратыжьхэрэп.\n— IэкIыбым къыщыдагъэкIырэ фильм горэхэр джыри къытIэкIахьэх, къэтэгъэлъагъох, ау цIыфхэм анахь агу рихьэу, формат дэгъу зиIэхэр джырэкIэ зэпыугъэх. Анахьэу боевикхэр ыкIи Урысыем щытырахыгъэхэр ары къэдгъэлъагъохэрэр. ХэкIыпIэхэр къэтэгъотых, анахь гъэшIэгъонхэр къыхэтэхых. Мэфэку къэс тиспискэ кIэхэр къыхэтэгъахьэх, — еIо Иринэ.\nМэкъуогъум и 16-м къыщегъэжьагъэу «Бультерьер», «Время патриотов», «Экстрасенс. Дело Софии», «Криминальный город 2» ыкIи нэмыкIхэр кIэу къагъэлъэгъонхэу аублагъ. Джащ фэдэу кIэлэцIыкIухэм апайи мультфильмэ зэфэшъхьафхэр къагъэлъагъох. Сыхьатыр 10-м къыщегъэжьагъэу чэщым 12-м е 1-м нэс Iоф ашIэ. Билетхэм ауасэ соми 170-м къыщыублагъэу 350-м нэс. Ащ нэмыкIэу зэгъусэу къакIохэрэм фэгъэкIотэнхэр яIэх. Непэ 2Д форматым тетэу къаIэкIэхьэрэ фильмхэр къагъэлъагъох. Ар ежь фильмыр зэрэтырахырэм елъытыгъ. ЫпэкIэ 3Д форматыр нахь къебэкIыщтыгъэ.\nЭлектроннэ шIыкIэм тетэу унэм уисэу къагъэлъэгъощтхэм защыбгъэгъозэн ыкIи билетыр пщэфын амал щыI.\nНепэ Урысыем къытыралъхьэгъэ санкциехэм къахэкIэу гумэкIыгъохэр къэуцух. Шъыпкъэ, ахэм уапэшIуекIоным пае уахътэ ищыкIагъ, ау хэкIыпIэ къызэрагъотыщтым, гумэкIыгъохэр дэгъэзыжьыгъэ зэрэхъущтхэм тицыхьэ телъ.\nПредыдущая ЗекIонымкIэ къашъхьапэщт гъогу\nСледущая Мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабз


Добавлено: 20 июн 2019, 13:33\nДобавлено: 05 июл 2019, 12:39\nАндрей Мартынов, Станислав Ростоцкий и Ольга Остроумова на съёмках А зори здесь тихие.1971 год\nАктрисы советского кино в конце 80-х\nРедкие фото Машины Времени (70е, начало 80х)\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.


Хьасанэкъо Мурат шIэныгъэлэжьхэм афэгушIуагъ — Адыгэ макъ\nХьасанэкъо Мурат шIэныгъэлэжьхэм афэгушIуагъ\nРедактор 08.02.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат федеральнэ къэралыгъо бюджет учреждениеу «Къэгъагъэхэмрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым» и Адыгэ къутамэу Мыекъопэ районымкIэ поселкэу Цветочнэм щыIэм иIофышIэхэм бэмышIэу аIукIагъ.\nАдыгэ къутамэр зыфэгъэзэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм зэу ащыщ Адыгэ Республикэм икъушъхьэлъапэхэм къащыкIын ылъэкIыщт щай лъэпкъхэу чъыIэм щымыщынэхэрэр къыхэхыгъэнхэр.\nЩаимрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым иIофышIэхэм апэ дэдэ 1938-рэ илъэсым имэлылъфэгъу — ижъоныгъокIэ мазэхэм щаир Адыгеим щалэжьэу рагъэжьэгъагъ. Мыекъопэ районымкIэ поселкэу Шунтук, Мыекъопэ опытнэ станциеу ВИР-м, поселкэхэу Севастопольскэм, Меркулаевкэ, Дагестанскэм щай хьасэхэм ащадэлажьэщтыгъэх. СССР-р зызэбгырэзыжь нэуж Адыгэ опорнэ пунктыр къэгъагъэхэмрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым хагъэхьажьыгъагъ. Нэужым, 2006-рэ илъэсым, Адыгэ къутамэ ар хъужьыгъэ.\nКъэралыгъо Думэм идепутат Адыгэ къутамэм иIофышIэхэм ямэфэкIкIэ зэIукIэм щафэгушIуагъ: «Урысыем инаукэ и Мафэ зыщыхагъэунэфыкIырэм ехъулIэу непэ тызэрэзэIукIагъэр къызфэзгъэфедэзэ, шъо, шIэныгъэлэжьхэм, шъуимэфэкIкIэ сышъуфэгушIо, псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, шъуиунагъохэм гъот арылъынэу, шъуиIофшIэнкIэ гъэхъэгъакIэхэр шъушIынэу сышъуфэлъаIо сшIоигъуагъ».\nХьасанэкъо Мурат Адыгэ къутамэм ипащэхэм ягъусэу поселкэу Цветочнэм дэт музеим иэкспонатхэм нэIуасэ зафишIыгъ.\n«ШъуиIофышIэхэр тарихъым икъэухъумэн зэрэфэсакъыхэрэр, музеим къычIахьэхэрэм мэхьанэшхо зиIэ къэбархэр алъыгъэIэсыгъэнхэм лъэшэу зэригъэгумэкIыхэрэр нэрылъэгъу сфэхъугъ», — къыIуагъ Хьасанэкъо Мурат.\nКъэралыгъо Думэм идепутат научнэ-производственнэ базэми нэIуасэ зыфишIыгъ.\n«ПчыхьакIэ Эдуард Кимэ ыкъор зипэщэ Адыгэ къутамэм щылажьэхэрэм тиреспубликэ зэрыгушхорэ щаим икъэгъэкIынкIэ Iофышхо зэрашIэрэр, ащкIэ Адыгеим щытхъу къызэрэфахьырэр слъэгъунэу непэ амал сиIагъ. Анахь шъхьаIэр научнэ-производственнэ Iофым щыщхэр ежь шIэныгъэлэжьхэм мылъкушхо памыгъэкIуадэу къызэрэхахыгъэр ары», — хигъэунэфыкIыгъ Къэралыгъо Думэм идепутат.\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутат иIэпыIэгъу.\nПредыдущая Лъэпкъ шIэныгъэм зэралъэкIэу хагъахъо\nСледущая КъумпIыл Мурат хьафизэхэм я Урысые обществэ и Адыгэ къутамэ ипащэхэм зэIукIэгъу адыриIагъ


Эпидемием изэрар нахь макIэ шIыгъэным фэшI — Адыгэ макъ\nЭпидемием изэрар нахь макIэ шIыгъэным фэшI\nРедактор 20.05.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм япащэхэм видеоконференцие шIыкIэм тетэу зэхэсыгъо афызэхищагъ. Ар зыфэгъэхьыгъагъэр тапэкIэ экономикэм ыкIи социальнэ лъэныкъом афэгъэхьыгъэ унашъоу къышIыгъэхэм ягъэцэкIэн ары. Зэхэсыгъом иIофшIэн хэлэжьагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nАнахь Iофыгъо шъхьаIэу ащ къыщаIэтыгъэр псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ IофшIакIохэу зэпахырэ коронавирусыр къызэузыгъэ цIыфхэр зыгъэхъужьхэрэм ахъщэ тедзэу къафатIупщыгъэр зэраратырэ шIыкIэр ары.\nВладимир Путиным къыIуагъ медицинэм иIофышIэхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм фэшI системэ зыхэлъ Iофыгъохэр зэрэрагъэкIокIыгъэхэр. Правительствэм, ащ хэхьэрэ министерствэхэм ыкIи УФ-м ишъолъырхэм ахъщэ тедзэр зэратыгъэ шIыкIэм гъунэ лъафыжьынэу ащ афигъэпытагъ.\n«КъыкIэсэгъэтхъы, ахъщэр зыдакIорэр, зэратырэр ыкIи зыкIыратырэр гъэнэфагъэу, шъэф хэмылъэу щытын фае. А Iофыгъом фэгъэхьыгъэ актхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэ ыкIи нэфагъэ хэлъэу агурыжъугъэIонхэ фае. Мэхьанэ зиIэр а ахъщэ тедзэр зыIукIэнэу щытхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр къызэрэтлъыIэсыжьырэр ары, ащ шъунаIэ тешъудзэнэу сыфай», — къыIуагъ Президентым.\nIофыгъо шъхьафэу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэхэм ащыщ рецепт зыпымылъ уцхэр Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу ащэнхэм ифитыныгъэ гъэпсыгъэныр, ар анахьэу зищыкIагъэхэр нэжъ-Iужъхэу джырэкIэ унэм исынхэ фае хъугъэхэр ары.\nДжащ фэдэу упчIэ шъхьаIэу къаIэтыгъэхэм ахагъэхьагъ сабыйхэр зиIэ унагъохэм IэпыIэгъоу аратырэр. А лъэныкъомкIэ агъэцэкIагъэхэм ягугъу къашIыгъ министрэхэу ащ дэлажьэхэрэм.\nПрезидентым зэрищэгъэ зэхэсыгъом ыуж шъолъыр Оперативнэ штабым хэтхэр зэIукIагъэх. Ар зэрищагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыкIи Владимир Путиным къышIыгъэ унашъохэм ягъэцэкIэн зэрэкIорэ шIыкIэм ащ щытегущыIагъэх.\nМедицинэм иIофышIэхэм атефэрэ ахъщэр игъом ыкIи икъоу зэраратыжьын фаер ЛIышъхьэм къариIуагъ. Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ АР-м иминистрэ къызэриIуагъэмкIэ непэрэ мафэм ехъулIэу медицинэм иIофышIэхэу коронавирусыр къызэузыгъэхэм ягъэхъужьын дэлажьэхэрэм зэкIэми ахъщэ тедзэхэр аратыгъэх.\nКъумпIыл Мурат республикэм ит къалэхэм ыкIи районхэм япащэхэм ариIуагъ федеральнэ ыкIи шъолъыр IэпыIэгъоу щыIэхэр цIыфхэм зэралъагъэIэсыжьрэм нахь чанэу лъыплъэнхэу.\n«Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным къызэрэкIигъэтхъыгъэу непэ тызэрыуцогъэ чIыпIэм фэдэ зыкIи тиуцонэу хъугъэп, ар тикъэралыгъо закъоп, зэрэдунаеу фэгъэхьыгъ. Джащ фэд, цIыфхэм непэ IэпыIэгъоу аратырэм фэдэ зыкIи щыIагъэп. Тэ пшъэрылъэу тиIэр хэгъэгум ипащэ унашъоу къыгъэуцугъэхэр дгъэцэкIэнхэр ары, джащыгъум эпидемием цIыфхэм зэрарэу къафихьыгъэр нахь макIэ тшIын тлъэкIыщт», — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПредыдущая Оперативнэ штабым изэхэсыгъу\nСледущая В Адыгее верующих призвали дома встретить Ураза-Байрам


IорыIуатэр орэдыбзэм икупкI | Адыгэ Макъ\nIорыIуатэр орэдыбзэм икупкI\nАвтор: Редакция\t/ 21.03.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n«Адыгэ макъэм» ипчыхьэзэхахьэ зыфэдгъэхьазырзэ, сурэтышI цIэрыIоу, республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм икIэлэегъаджэу, тигъэзет иныбджэгъушIоу ГъукIэ Замудин гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— Дунаим адыгэхэр щашIэх, — къытиIуагъ ГъукIэ Замудин. — Тилъэпкъ уасэ къыфашIы. Гъогоу къэткIугъэр, гъэхъагъэу тиIэр цIыфхэм нахьышIоу ашIэнхэм фэшI «Адыгэ макъэм» IофшIэгъэшхо иIэу сэлъытэ.\n— Адыгэм идунай зыфэдэр IорыIуатэхэм къащежьэ. Гупшысэу ахэлъыр лъэпкъ шIэжьым епхыгъ.\n— Ары. Тифольклор баеу щыт. Сэ непэ къыхэзгъэщы сшIоигъор шIэныгъэм, культурэм, искусствэм, спортым нахь афэгъэхьыгъэх. Шъхьэлэхъо Абу, ХьэдэгъэлIэ Аскэр, Темыркъэнэ Юр, Къомафэ Мухьадин, КIэрэщэ Тембот, МэщбэшIэ Исхьакъ, нэмыкIхэу тыкъызыщытхъун тлъэкIыщтхэр бэ мэхъух. «Адыгэ макъэр» ащ фэдэ темэхэм алъэIэсы, IупкIэу къызэIуехых.\n— Тилъэпкъ итэкъухьагъэу дунаим щэпсэуми, итарихъи, ыбзи кIодыщтхэп.\n— Дэгъоу сыгу къэбгъэкIыжьыгъ Лъэчэ Альберт иорэдэу «Хэта къытэзыIуагъэр адыгэхэм тыкIодыжьынэу?» зыфиIорэр. Ащ фэд Емыж Нурбый иорэдэу «ХъяркIэ шъукъеблэгъэжьыр».\n— Зытыугъоижьыным, зы тыхъужьыным афэшI орэдым имэхьана къыхэбгъэщырэр?\n— Орэдыр кIочIэшхоу сэлъытэ. КъэIуакIэ орэдым къыфэбгъотыным мэхьэнэ хэхыгъэ иI. Емыж Нурбый, Лъэчэ Альберт, фэшъхьафхэри искусствэм цIэрыIо щыхъугъэх.\n— ЗыцIэ къетIохэрэ орэдыIохэм яшIуагъэ икъоу зэфэтхьысыжьыгъэп, «Адыгэ макъэм» нахьыбэрэ къыщыхэтыутынхэ тимурад.\n— Темэ дэгъу тызытегущыIэрэр. Лъэпкъым иIофшIагъэ орэдхэм ахэлъ, гумэкIэу тиIэри искусствэм къыщытIотэн тлъэкIыщт. IорыIуатэхэм, адыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэу пщынэм, шыкIэпщынэм, къамылым, пхъэкIычэм, фэшъхьафхэм ягъэфедэн афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр «Адыгэ макъэм» нахьыбэрэ къыхаутыхэ тшIоигъу.\n— Республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм лъэпкъ шIэжьым ехьылIэгъэ егъэжьэпIэшIухэр щашIыгъэх.\n— Ащ сэ Iоф щысэшIэ. ЕджапIэм ипащэу Андзэрэкъо Марзыет Iофыгъохэм якIэщакIу, ау псынкIэу зэшIопхынэу ар щытэп.\n— Сыда шъузыгъэгумэкIырэр? Бзэр, орэдхэр тиIэх.\n— Бзэмрэ орэдымрэ зэпхыгъэх. ЩыIэныгъэм тызэрэщыгущыIэрэ бзэм имэхьани къэтIон фаеба. Тиадыгабзэ зетымыгъэушъомбгъоу Iофхэр IэшIэхэу лъыкIотэщтхэп.\n— Орэдыбзэр тинахьыжъхэм къытфыщанагъ, ижъырэ шIыкIэшIухэр дгъэфедэнхэр къина?\n— ПсынкIэп. ЛIыжъ жэкIэф IорыIуатэхэр нахьыпэкIэ тиIагъэх. Къэбар къаIуатэ зыхъукIэ, жьы къэтымыщэу тедэIунэу тыпылъ. «IорыIотэ цIыфхэр тиIэжьыхэп» пIуагъэми, лъэшэу ухэукъощтэп.\n— ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэр, колледжыр, апшъэрэ еджапIэр тиIэх. ЯIофшIагъи тыкъытегущыIэн тлъэкIыщт.\n— ЕгъэжьапIэ тимыIэу къасIорэп, тызэрэлъыкIотэщт шIыкIэр ары сызыгъэгумэкIырэр. «Адыгэ макъэм» тыфэраз, чыжьэу нэсыгъ. Тыркуем щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэр гъэзетым шIукIэ къытегущыIэхэу зэхэтэхы. ЗэлъыIэсыкIэ амалхэм ямэшIо нэф мыкIосэнэу, тапэкIи нахь чанэу журналистхэм Iоф ашIэнэу сыфай.\n— БлэкIыгъэ уахътэм тыкъытегущыIэзэ, зэгъэпшэнхэм сыда къахэпхырэр?\n— Пэсэрэ къэбархэм нахьыбэрэ зафэдгъэзэжьы сшIоигъу. Адыгэхэм тхакIэ амышIэ зэхъум, IорыIуатэхэм яшIуагъэкIэ къэбархэр зэлъагъэIэсыщтыгъэх. ГъэшIэгъоныгъэр къэбарым зи хамыгъэзэу къаIотэным зэрэфэгъэсэгъагъэхэр ары. ЖэрыIо творчествэм зиушъомбгъуным фэшI адыгэ хьакIэщхэр еджапIэу зэрэщытыгъэхэри щыIэныгъэм хэкIуакIэрэп. Орэдусхэм ясэнаущыгъэ джырэ нэс икъоу тымытхыгъэу сэлъытэ.\n— ХьакIэщ орэдхэр къэзыIохэрэр непи тиIэх.\n— Лъэпкъ шIэжьыр орэдым къыщебгъэжьэн плъэкIыщт. Нэгэрэкъо Казбек ихьакIэщ орэдхэр, Уджыхъу Байзэт, Абыдэхэу Хьисэрэ Артуррэ, Тэхъутэмыкъое районым иансамблэхэр, фэшъхьафхэри типчыхьэзэхахьэхэм ахэлажьэх. ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу Iоф зыщысшIэрэм ригъэжьэгъэ Iофхэр зэрэлъыкIотэщтхэм сицыхьэ телъ.\n— Фестиваль-зэнэкъокъоу Абхъазым щыкIуагъэм щытхъуцIэхэр къыщыдэшъухыгъэх. Къэбарым нахь игъэкIотыгъэу тыщыгъэгъуазэба.\n— Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Абхъазым япщынэ оркестрэхэр, нэбгырэ зырызхэр зэнэкъокъугъэх. ТиеджапIэ икIэлэеджакIоу Гъогъо Дамир шыкIэпщынэмкIэ «Уджыр», «Ислъамыер» ыгъэжъынчыгъэх, лауреат зэрэхъугъэм фэшI Щытхъу тхылъыр къыфагъэшъошагъ.\n— Замудин, ори ащ фэдэ Щытхъу тхылъ къыуатыжьыгъ. ТышъуфэгушIо.\n— Тхьауегъэпсэу. Фестивалыр гъэшIэгъонэу кIуагъэ. Зым зыр кIырыплъыщтыгъ, упчIэжьэгъу тызэфэхъоуи къыхэкIыгъ. Лъэпкъ орэдэу зэхэтхыгъэхэр фольклорым къыпкъырыкIыгъэх. ЕтIани тшIогъэшIэгъоныгъэр республикэхэм яорэдыIохэм, пщынаохэм лъэпкъ гупшысэ зыхэлъ тхыгъэхэр нахьыбэрэ зэхахыхэ зэрашIоигъуагъэр ары.\n— «Адыгэ макъэм» ипчыхьэзэхахьэу гъэтхапэм и 22-м филармонием щыкIощтым укъетэгъэблагъэ. УзыIукIэщт цIыфхэм уигупшысэхэр нахьышIоу зэхябгъэхын плъэкIыщтэу тэгугъэ.\n— Дэгъу, сигуапэу адыгэ гъэзетым ия 95-рэ илъэс фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэм сыхэлэжьэщт. «Адыгэ макъэр» къисэтхыкIы, седжэ. Тиреспубликэ ыцIэ чыжьэу зэригъэIурэм фэшI сегъэгушхо.\n— ТизэдэгущыIэгъу сыда джыри къыхэбгъахъо пшIоигъор?\n— Адыгеим спортсмен, тренер цIэрыIохэр щапIугъэх. Кобл Якъубэ бэнэпIэ еджапIэу Мыекъуапэ къыщызэIуихыгъэр дунаим щашIэ. «Адыгэ макъэм» ипчыхьэзэхахьэ гъэзетым щытхъоу фаIорэр щызэхэтхыщтэу сэгугъэ. Гъэзетыр къизытхыкIыхэрэм япчъагъэ хэхъонэу, тиадыгабзэ икъэухъумэн тапэкIи хэлэжьэнэу фэсэIо.\nСурэтым итхэр: Абхъазым щыкIогъэ фестивалым хэлэжьагъэхэр.


Адыгэ Хэку Таймс: Ижъырэмэ анахь хьалэмэтхэр Адыгэ Республикэм къыщагъотыгъэх\nИжъырэмэ анахь хьалэмэтхэр Адыгэ Республикэм къыщагъотыгъэх\nМыекъопэ Iошъхьэшхом, нарт хъишъэм хэт Ошъадэ, анахь IэшIэгъэжъ дэдэхэу Европэмрэ Кавказымрэ къащагъотыгъэхэр къычIахыгъэх. Псэушъхьэ теплъэхэр яIэх, пIуакIэх, цухэмрэ аслъанхэмрэ лъэбакъохэрэм фэдэхэу шIыгъэх. Дышъэ закIэхэу, гъонэжъыехэр яIэх, шэкIым е шъом тебдэнхэ плъэкIыщт. ЗэлъагъэшIэгъорэ адыгэ дышъэ идэм икъежьапIэх.\nЦу скульптур, дышъэ, мыекъопэ культур.\nПсэушъхьэ шIыкIэ зиIэ пкъыгъохэу скифхэм шэрмэтхэм (сарматхэм) якультурэ хахьэхэу археологхэм алъытэхэрэм аныбжь елъытыгъэмэ, мыхэр илъэс 2000-кIэ нахьыжъых. Арышъ, псэушъхьэ стилыр адыгэхэм къыхахыгъэу пIомэ ухэмыукъонэу тэлъытэ. Мыщ дэжьым къыхэдгъэщымэ тшIоигъу а агъэшIэгъорэ дышъэ IэшIагъэхэм янахьыбэр адыгэ чIыгужъым къызэрэщычIахыгъэр.\nХьалэмэтэу шIыгъэхэу дышъабэ къызыхагъотэгъэ археологие саугъэт заулэмэ ацIэ къетIон. Ахэр: Къэрэгъудэ, Улэ, Къэлэрмэз, Курджыпс, Костромской, Зэшибл ыкIи нэмыкI Iуашъхьэхэр.\nАслъанхэр, дышъэ идэх, мыекъопэ культур. Ошъэдэ Iуашъхьэм къычIахыгъэх.\nДжырэ Украинэмрэ Къырымрэ къащычIахыгъэхэу, «скифмэ яй» зыфаIохэрэм ащыщыбэр ижъырэ адыгэмэ яунэягъ пIон плъэкIыщт. Тилъэпкъэгъухэр пэсэрэим Днепрэ Iушъо Iусыгъэх, Къырым исыгъэх, Iузэжъу (Азов) хым хъураеу\nкъегъэтIысэкIыгъагъэх, ащ итемыркIи щыпсэущтыгъэх.\nУлэпэ Iуашъхьэмэ тятIэзэ, мыутIэ-скиф культурэхэм ахахьэхэу дышъабэ къызычIэтэхым, профессорэу Лесковым итхыгъэмэ зэфэхьысыжьэу ащишIыгъагъэм къащиIуагъ скиф пачъыхьэхэр адыгэ чIыгужъыр арэу зэрысыгъэхэр. ШIэныгъэлэжьышхом ар сыдэу щытми къыIуагъэп, Украинэмрэ Къырымрэ илъэсыбэрэ ащытIагъ.\nIэнтэгъутегъакIэхэр, Ассирием ипачъыхьэ тахътэ щыщ пкъыгъор, дышъэ, янтарь.\nТарихъым хэт мыщ фэдэ хъугъэ-шIагъэ: илъэс 2500-м ехъукIэ узэкIэIэбэжьмэ, тя-\nтэжъ пIашъэхэр КъокIыпIэ Благъэм къонтхъыхьэ кIогъагъэх. Илъэс 28-рэ къэтыгъэх. КъызэкIожьхэм, зэкъошхэр зэрэзэдэгуащэхэу, къахьыгъэхэр зэфагощыгъагъэх. Ассирие пачъыхьэм идышъэ тахътэу къыздащэгъагъэр зэхахи ныкъо-ныкъо зэфашIыгъагъ. Ащ хэлъыгъэхэм ащыщхэр Къэлэрмэз Iуашъхьэмрэ Днепрэ Iушъо щатIыгъэ Iуашъхьэмрэ къачIахыжьыгъэх. Тахътэм пытыгъэ Iэнтэгъу тегъакIэхэр Къэлэрмэз къыщычIатIыкIыжьыгъэх.\nАужырэ илъэс 30-м анахь бгъэшIэгъонэу, ныбжьыбэрэ осэшхорэ зиIэхэу Адыгеим къыщагъотыгъэмэ ащыщых испунэм къырахыгъэ дышъэ пшъэрылъымрэ лэгъэжъыемрэ. Аныбжьхэр илъэс 5000 фэдиз хьазыр. Ахэр Мамрыкъуае (джы-\nрэ Новосвободнэм) пэмычыжьэу А. Резепкиным щаригъэтIыгъэ Iуашъхьэм къычIэкIыгъэ испунэм къырахыгъэх.\nТичIыналъэ пэсэрэ чыжьэм дышъэ чIэхыпIэу зэрэщытыгъэр къеушыхьаты Мыекъуапэ икъокIыпIэкIэ 1960-рэ илъэсым къыщагъотыгъэ мыжъом тетхагъэм. ШIэныгъэлэжьэу Георгий Турчаниновыр ащ къеджагъ: «Агъэжъымэ япачъыхьэу Маранышхом ыкъо мы пытапIэу Айе иунай. Пагъорэ Хъыжъырэ лэжьыгъэ шIэгъум, 21-рэ илъэсым, къушъхьэ зэкIэ хэгъэгум, дышъэ къычIэхыпIэм, Пагъо икъуладжэ мы пытапIэр щигъэпсыгъ». Тетхагъэмэ аныбжьэу агъэунэфырэр илъэс 3200-рэ. Къагъотыгъэр «мыекъопэ мыжъокIэ» шIэныгъэм хэхьагъ.\nТэу Аслъанрэ Нуриетрэ


Проекти 170-рэм джыри хагъэхъощт — Адыгэ макъ\nПроекти 170-рэм джыри хагъэхъощт\nРедактор 21.01.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКIэугъоекIо апшъэрэ еджапIэхэм я Ассоциацие изэхэсыгъоу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щыкIуагъэм блэкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх, пшъэрылъыкIэхэр щагъэнэфагъэх.\nIофтхьабзэм къекIолIагъэх апшъэрэ еджапIэхэу Ассоциацием хэтхэм ялIыкIохэр. Пятигорскэ медикэ-фармацевтическэ институтым, Нижегородскэ къэралыгъо инженернэ-экономическэ университетым, Удмуртскэ къэралыгъо университетым ялIыкIохэр, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым идеканхэр, проектхэм япащэхэр, нэмыкIхэри.\nЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Ассоциацием апшъэрэ еджэпIэ 11 хэхьагъ. Ахэм кIэугъоен технологиехэр чанэу агъэфедэх. КIэугъоекIо IофшIэным гъэсэныгъэм иучреждениехэмкIэ мэхьанэу иIэр зисэнэхьат хэшIыкI ин фызиIэхэ специалистхэр гъэхьазырыгъэнхэр, гупсэфэу еджэнхэм фытырагъэпсыхьанхэр, уахътэу пэIухьэрэр нахь макIэ шIыгъэныр ары.\nЗэхэсыгъом къыдыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым Iофыгъохэу зэшIуахыгъэхэм къатегущыIагъэх, проектэу агъэцэкIагъэхэм ягугъу къашIыгъ, ахэм шIуагъэу къахьыгъэр къаIотагъ. Апэрэ проектыр зыфыгъэхьыгъагъэр университетым чIэхьанхэу къекIолIагъэхэ ныбжьыкIэмэ ятхьапэхэр атынхэм пэIухьэрэ уахътэр нахь макIэ шIыгъэныр ары. Нэужым шIэныгъэм ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэр ашIыгъэх. Студентым ихэушъхьафыкIыгъэ егъэджэн план фэгъэхьыгъэ проектэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ыгъэхьазырыгъэр ащкIэ щысэ хъугъэ.\n2018-рэ илъэсым анахь мэхьанэшхо зиIэ Iофыгъоу зэшIуахыгъэхэм ащыщ кIэугъоекIо апшъэрэ еджапIэхэм я Ассоциацие зэрэзэхащагъэр. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ ащ пэщэныгъэр щызэрехьэ. БлэкIыгъэ илъэсым къыкIоцI проекти 170-рэ апшъэрэ еджапIэхэм ащызэхащагъ. ТапэкIи яIофшIэн зэрагъэлъэшыщтыр зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ.\n«КIэугъоекIо апшъэрэ еджапI – Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет» зыфиIорэм нахь игъэкIотыгъэу къытегущыIагъ ащ икоординаторэу Людмила Задорожнаяр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр еджапIэр нахьышIоу зэрэбгъэIорышIэнхэ плъэкIыщтхэ шIыкIэхэр къыхэхыгъэнхэр, кIэлэегъаджэхэм ыкIи студентхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, гумэкIыгъохэу къэуцухэрэр псынкIэу дэгъэзыжьыгъэнхэр ыкIи учреждением интеллектуальнэ амалхэу IэкIэлъхэр ыгъэфедэнхэ ылъэкIыныр ары.\nЕгъэджэн гупчэу «IофшIэнхэм яфабрик» зыфиIорэр Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым блэкIыгъэ илъэсым щагъэпсыгъ. Мэфищым къыкIоцI джэгукIэ шъуашэм илъэу производственнэ процессхэу «Семь видов потерь», «Стандартизированная работа» ыкIи нэмыкIхэм ямодульхэр ныбжьыкIэ купым зэрагъэшIагъ. Еджэн мэфищыр къызаухым квалификациеу яIэм зэрэхагъэхъуагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр аратыгъэх. Мыщ фэдэ егъэджэнхэм шIогъэ гъэнэфагъэ къызэратырэр зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ.\nДжащ фэдэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ыгъэхьазырыгъэ проектхэм ягугъу къашIыгъ. ТапэкIи гухэлъэу яIэхэм къатегущыIагъэх.\nПредыдущая Инвестиционнэ проектышху\nСледущая Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэр


Хьисап еджапIэм Iоф ешIэ — Адыгэ макъ\nХьисап еджапIэм Iоф ешIэ\nАдыгэ къэралыгъо университетым игъэпсэфыпIэ базэу «Горная легенда» зыфиIорэм хьисапым фэщэгъэ кIэлэцIыкIухэм апае я 27-у иIофшIэн ригъэжьагъ.\nБэдзэогъум и 4-м къыщегъэжьагъэу и 24-м нэс очнэу ащ Iоф ышIэщт, етIанэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу ар кIэлэеджакIохэм адэлэжьэщт.\nГъэмэфэ еджапIэр зэхащагъ республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм, Адыгэ къэралыгъо университетым хэт Кавказ хьисап гупчэм ыкIи Гъэсэныгъэ къэзытырэ гупчэу «Полярис – Адыгея» зыфиIорэм.\nЛагерым зэкIэмкIи кIэлэеджэкIуи 103-рэ къекIолIагъ. Ахэр я 7 – 11-рэ классхэм ащеджэх. НыбжьыкIэхэр Адыгеим имызакъоу, Волгоград, Ростов, Ярославль ыкIи Волгоград хэкухэм, Москва ыкIи Московскэ хэкум, Краснодар краим, Башкирием ыкIи Къэрэщэе-Щэрджэсым къарыкIыгъэх.\nГъэмэфэ еджапIэм ипрограммэ нахьыбэу ынаIэ зытыригъэтырэр Олимпиадэхэм атегъэпсыхьэгъэ хьисапыр ары. Ащ хэхьэх спецкурсхэр ыкIи хьисап джэгукIэхэр.\nХьисапым пылъхэм я Дунэе конгресс къызэIуахынкIэ илъэс иIэу гъэмэфэ еджапIэм иIофшIэн ригъэжьагъ. А хъугъэ-шIагъэмтефэу лагерым хьисапымкIэ олимпиадэ щыкIуагъ. Ащ зэкIэ еджапIэм къекIолIагъэр хэлэжьагъ.\nЗэхэщакIохэм къызэраIорэмкIэ, гъэмэфэ еджапIэр адрэхэм зэратекIырэр кIэлэегъаджэхэмрэ кIэлэеджакIохэмрэ азыфагу илъ творческэ зэгурыIоныгъэр ары. Мафэ къэс кIэлэеджакIохэм гъэцэкIэн къин дэдэхэр агъэцакIэх, ахэм фундаментальнэ IофшIэнхэри ахэтых. ЕтIани зы лъэныкъу – мыщ сыдми пример е задачэ къэшIын закъоп зыщыфагъасэхэрэр, а къэшIыкIэхэм яметодикэ икъэгъотын ыкIи игъэфедэн мэхьанэшхо щыраты.\nПредыдущая Адэбз узым пэшIуекIох\nСледущая Газыр аIэкIэгъэхьэгъэным епхыгъэ штаб Адыгеим щызэхащагъ


Шъачэ щыкIощт джэгунхэм апэуцужьырэ емызэгъ-зэхахьэ адыгэмэ Истамбыл щашIышт »\nАщ къызэриIуагъэмкIэ, зэIукIэм декларацием къэбар лъыгъэIэс лъэныкъомкIэ лажьэхэрэм апае къыщеджэщтых. «Джэпсалъэр зыфагъэкIощтыр Урысыеу лъыгъэчъэ-лъэпсэгъэкIод илъэси 150-кIэ узызэкIэIэбэжькIэ Шъачэ щызэшIозыхыгъагъэм, е Дунэе олимпийскэ комитетэу непэ а къэралыгъом дыригъаштэу, ащ къыгъэлъэгъогъэ чъыпIэр джэгунхэмкIэ къекIоу хэзыхыгъэм язакъоп, - къыIуагъ Натпрессым дэгущыIэгъу ышIыгъэ Хъуадэм. - Ар зыфэгъахьыгъэщтыр дунаим цIыф пстэоу тетхэр ары».\n«Илъэсибл мэхъушъ, - ащ игущыIэ кIэлъыпидзагъ Бгъэнэ Алиеу Мыекъопэ къэлэ «Адыгэ Хасэ» хэтым, - зафэтэгъазэ Урысыем, нэмыкI къэралыгъохэм, Дунэе олимпийскэ комитетым, дунаим тет зэпстэурэ цIыфхэм. Тызэхамыхэуи пIон плъэкIыщтэп. Ау ащ емылъытыгъэу, джэгунхэр геноцидыр, лъыгъэчъэ-лъэпсэгъэкIодыр зыщыкIогъэ чIыпIэм щашIы. Арышъ, зэIукIэм изэхэщакIомэ адемыгъэштэн плъэкIырэп».\nО къыпфэмыдэм – динымкIа, лъэпкъымкIа, нэмыкI горэмкIа – зэрэпфэмыдэм пае уфэдэин закъори олимпийскэ хартием къекIурэп. Адыгэмэ арашIагъэр уфэдэиныр хэбгъэкIыми, уезэон, уукIын, ипфын зыфэпIощтхэми аблэкIы. Геноцидыр цIыфмэ япшIылIэным, хьалэч шъыпкъэ ахэр пшIынхэр имэхьан. Ари дэгущыIэгъу Натпрессым ышIыгъэмэ къаIуагъэм къыхагъэщыгъ.\nОпубликовал administrator, 6-02-2014, 16:54. Просмотров: 1519\n– Къурджым мамырныгъэ емызэгъ-зэхахьэ Шъэчэ олимпиадэм ипэгъокIэу щыкIощт


ИлъэсыкIэм къыздихьырэ зэхъокIыныгъакIэхэр\n2021-рэ илъэсым зэхъокIыныгъакIэу къыздихьыщтхэм ащыщхэм нэIуасэ шъуафэтшIыныр джыри лъытэгъэкIуатэ.\nХьакъулахьэу атырэр агъэмэкIэщт\nХэбзэгъэуцугъэу джы кIуачIэ зиIэ хъугъэм къызэрэщиIорэмкIэ, IT-компаниехэм къаIэкIэхьэрэ хахъом ипроцент 20-у хабзэм ратыщтыгъэр джы проценти 3-м нэсэу къафырагъэхыгъ.\nСтраховой тынхэу процент 14-у атыщтыгъэри проценти 7,6-м нэсэу нахь макIэ къафашIыгъ. Джащ фэдэу ящыкIэгъэ программэхэр зыщэхэрэм ыкIи ахэр зэхэзгъэуцохэу, яIофшIэн пхырызыщыхэрэм къаIэкIэхьэрэ хахъор процент 90-м кIахьэ хъумэ, фэгъэкIотэнхэр афашIыщтых. ХэушъхьафыкIыгъэ реестрэм хэт компаниехэр ары мыр зыгъэфедэн фитхэр.\nИлъэсым икъихьагъу къыщегъэжьагъэу Iоф зымышIэрэ пенсионерхэм ястраховой пенсие проценти 6,3-рэ къыхэхъуагъ.\nГурытымкIэ зэрэкъэралыгъоу а тыныр сомэ 17444-рэ фэдиз хъугъэ.\nФедерациемкIэ Советым социальнэ политикэмкIэ икомитет итхьаматэу Елена Бибиковам къызэриIуагъэмкIэ, мы хэгъэхъоныр инфляцием фэди 1,5-кIэ нахьыб, гурытымкIэ пенсием сомэ 1000 къыхэхъуагъ.\nЩылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу общественнэ гъэшхэным пылъ организациехэм ачIахьэхэрэм къарагъаштэрэ шхыныгъохэм ауасэ нэмыкI хагъэхъон фимытхэу афагъэпытагъ.\nДжы ресторанхэм ыкIи кафехэм агъэцэкIэрэ фэIо-фэшIэ тедзэхэр уасэм халъытэнхэ фитхэп. ЫмышIахэу цIыфым ар ытыгъэмэ, ахъщэр къыфызэкIагъэкIожьыным кIэдэон ылъэкIыщт.\nПромышленность псынкIэм хэхьэрэ товархэу щапIэхэм къатыралъхьэхэрэм шIокI зимыIэ маркировкэ апалъхьанэу щыт.\nЩылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу ахэм пчъагъэр зэрытхэгъэ хэушъхьафыкIыгъэ код апымылъэу ащэнхэу зэрэфимытхэр правительственнэ унашъом къыщеIо.\nАр зылъыIэсыхэрэм ащыщых шъо шъыпкъэм е ащ ехьыщырым хэшIыкIыгъэхэр, пальтохэр, кIакохэр, трикотаж щыгъынхэр, нэмыкIхэри. Мы илъэсым къащэфыщт товархэм ямызакъоу, ащ ыпэкIи амыщагъэу къэнагъэхэми маркировкэ апалъхьанэу щыт.\nЮвелирнэ пкъыгъохэри хахьэх\nЩыгъынхэм ямызакъоу, 2021-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу шIокI зимыIэ маркировкэр зылъыIэсыгъэхэм ащыщых мыжъо лъэпIэ дэдэхэр.\nАмыщагъэу къафэнагъэхэр джыри илъэсныкъорэ ащэнхэ фитых, ау ащ ыуж ахэми маркировкэр ящыкIагъ.\nЩэфакIохэм ювелирнэ отраслэм цыхьэу фашIырэм зыкъегъэIэтыгъэным мыр фэIорышIэнэу хэбзэгъэуцухэм алъытэ.\nПсэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэм апкIэ тыгъэнымкIэ субсидием игъэпсын Урысыем нахь IэшIэх щашIыгъ.\nТынхэмкIэ чIыфэ зэратемылъыр къэзыушыхьатырэ тхылъыр къаIыпхын ищыкIэгъэжьэп.\nДжы зэкIэ чIыфэхэм япхыгъэ къэбархэр ЖКХ-м икъэралыгъо къэбарлъыгъэIэс системэ иIэпыIэгъукIэ аугъоищтых.\nУц щэпIакIэхэр къызэIуахыщтых\nЩылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ иунашъоу аптекэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр щыIэ зэрэхъущтым фэгъэхьыгъэм кIуачIэ иIэ мэхъу.\nГущыIэм пае, ахэр гощыгъэщтых – ежь-ежьырэу ыкIи медицинэ организацием иструктурэ хэтэу Iоф зышIэщтхэмрэ. Ащ дакIоу, купитIури «лъэпкъ зэфэшъхьафэу» етIани гощыгъэщтых.\nЕжь-ежьырэу Iоф зышIэщтхэм Iэзэгъу уц хьазырхэр ащэнхэ ыкIи ахэр агъэхьазырынхэ фитыныгъэ яI.\nМедицинэ организацием епхыгъэхэм радиофармацевтическэ препаратхэр къашIынхэмкIэ фитыныгъэ яI.\nДокументым къызэрэщиIорэмкIэ, «Аптечный киоск» ыкIи «Аптечный пункт» цIэхэр къэнэжьых. Аужырэм медицинэ организацием хэтэу Iоф ышIэн ылъэкIыщт.\nПэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэн фитых\nМы илъэсым къыщегъэжьагъэу «пэIудзыгъэ шIыкIэм тет IофшIэныр» зыфиIорэ гущыIэхэр урысые хэбзэгъэуцугъэм къыхэхьагъэх.\nМыщ хэхьэх – пэIудзыгъэ IофшIэныр, охътэ гъэнэфагъэкIэ пэIудзыгъэ IофшIэныр ыкIи зэхэт пэIудзыгъэ IофшIэныр. Апэрэр – зэзэгъыныгъэм тетэу IофшIапIэм учIэмыс зэпытэу Iоф пшIэныр, ятIонэрэр – ар дэдэр, ау охътэ гъэнэфагъэкIэ, ящэнэрэр – пэIудзыгъэу ыкIи IофшIапIэм учIэсэу.\nУнэм исэу Iоф зышIэрэр сымаджэ зыхъукIэ, ар къэзыушыхьатырэ тхылъым иэлектроннэ номер IофшIэн языгъэгъотырэм къыфырегъэхьы.\nкъызфигъэфедэзэ къэзыгъэхьазырыгъэр Iэшъынэ Сусан.\nСледущая «Налмэсым» имэфэкI зыфегъэхьазыры


Лъапсэ — Адыгэ макъ\n2021-рэ илъэсымкIэ журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын телерадиокомпаниеу «Адыгеим» щагъэхьазырыгъэ проектэу «Лъапсэр» къизыхыгъэхэм ащыщ. Ащ дэлэжьэрэ купым хэтхэу ТIэшъу Светланэ, Беданэкъо Замирэ, Шъэджэшъэ Азэмат, Александр Никановым щытхъур къалэжьыгъ.\nИлъэсныкъо хъугъэу Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» иэфир къэтын зэкIэлъыкIо гъэшIэгъонхэу проектым къыхиубытэхэрэр къехьэх. Ахэм республикэм ит адыгэ чылэхэм якъэбар, лIакъоу ащыпсэухэрэр зыфэдэхэр, тарихъэу къяшIэкIыгъэр къыраIотыкIы. Куоу къыхэлэжьэрэ пстэуми къашIэжьырэм хэзыгъэ фэмыхъоу къызэратыжьыщтыр зыгъэцакIэхэрэм япшъэрылъ шъхьаI. Адыгеим къыщыхъугъэхэу, ау щымыпсэухэу, Урысыем ишъолъырхэм ащылажьэхэу, лъэпкъ гумэкI зиIэ купым щыщхэм проектыр ягукъэкI, ахэм ямылъку IэпыIэгъукIэ ащ дэлажьэх. «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтын зэкIэлъыкIохэр охътэ кIэкIым къыкIоцI телевидением еплъыхэрэм псынкIэу къыхагъэщхэу аублагъ, шIу алъэгъурэ, зажэхэрэ къэтынхэм ащыщ хъугъэх. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм анэмыкIэу ащ дэлэжьагъэх видеоинженерхэу ЛIыпIцIэ Адам, Ольга Ефимовар, графикэм ылъэныкъокIэ Аулъэ Аскэр. Мэкъамэм дэлэжьагъэр Ангелина Лаутеншлегер. Лъэпкъ мэкъамэр ылъапсэу проектым икъэтынхэм ащагъэфедэрэ орэдышъо 15 ащ къафигъэхьазырыгъ.\nАрмырми пшъэдэкIыжь ин зыхэлъ IофшIэн зэшIозыхыхэу Светланэрэ Замирэрэ проектэу «Лъапсэм» зыгъэпсэфыгъо мафэхэри аIихыжьыгъ. Ащ емылъытыгъэу къаугъоирэ лIэкъо, чылэ къэбархэм якуупIэ хэтхэу, лъэпкъым идышъэ кIэн къызэраухъумэжьырэр зэхашIыкIызэ, гурэ псэрэ рахьылIагъэу къэтын зэкIэлъыкIохэр тырахых, зэхагъэуцожьых, интернет ыкIи телевизионнэ амалхэр къызфагъэфедэхэзэ цIыфхэм анагъэсых. Непэрэ мафэм ехъулIэу адыгэ къоджэ 11-мэ афэгъэхьыгъэ къэтынхэр телевидением къыгъэлъэгъогъахэх. Ахэр — Джамбэчые, Гъобэкъуае, Очэпщые, Фэдз, Псэйтыку, Кощхьаблэ, Къэбэхьаблэ, Джыракъые, Афыпсыпэ, Улапэ, Джэджэхьаблэ афэгъэхьыгъэх. Джыри къоджитфымэ – Аскъэлае, Хьатыгъужъыкъуае, Хьакурынэхьаблэ, ХьакIэмзые, Тэуйхьаблэ атырахыгъахэу къэтынхэм язэхэгъэуцожьын дэлажьэх. ДжырэкIэ зэкIэмкIи лIэкъуи 160-рэ фэдизмэ афэгъэхьыгъэу «Лъапсэм» хэтэу къаIотэнэу хъугъэ. Ар агъэнэфагъэм изыщани икъурэп. IофшIэн гъэшIэгъон, IофшIэн игъэкIотыгъэ джыри апэ илъ.\nТIэшъу Светланэ, сыдигъокIи зэрихабзэу, телевидением IофшIэнэу щигъэцакIэрэм мэхьанэшхо ритызэ, зичэзыу проект гъэшIэгъонэу зыдэлажьэрэм иинагъэ, лъэпкъымкIэ мэхьанэу иIэр зэхыуигъашIэу къытегущыIэ:\n«Къэтын пэпчъ сыхьати 10 — 12 -рэ тетэхы. Чылэ пэпчъ анахь лIэкъо инхэм къащыублагъэу зипчъагъэкIэ анахь макIэхэм анэсыжьэу ягугъу къэтэшIы. Пчэдыжьрэ сыхьатыр 6 — 7-хэм адэжь Мыекъуапэ тыдэкIы, зы чылэм зы мафэрэ игъэкIотыгъэу щытетэхы, пчыхьэм сыхьатыр 10-м адэжь тыкъэкIожьы. Нэбгырабэмэ таIокIэ, къоджэ псэупIэхэм япащэхэр лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъух. Хэлэжьэщтхэм ятелефонхэр къаIысэхышъ, лIэкъо лIыкIохэм сэ сшъхьэкIэ садэгущыIэ: тызтегущыIэщтхэр, зыщытетхыщтхэр, зиунэ тихьащтхэр, шъхьадж къыIотэщтым рыгъунэу — продюсер IофшIэн игъэкIотыгъэ пэублэм зэшIотэхы дэкIыгъор пкIэнчъэ мыхъуным фэшIыкIэ. Шъыпкъэ, ащ фэдэ зэ нэмыIэми къыхэкIыгъэп. Тикъэтынхэм къахэлажьэхэрэм мэхьанэу иIэр къагурэIо, ашIолъапIэу лIэкъо къэбарэу аIэкIэлъымкIэ къыддэгуащэх. Адыгэ чылэхэм, адыгэ унагъохэм сыдигъокIи хьакIэр агъэлъапIэ, тыди дахэу къыщытпэгъокIых, щыгъу-пIастэр апэ ит. Пшъэрылъэу тиIэм елъытыгъэу лIакъоу тызхахьэхэрэм къежьапIэу афэхъугъэм икъэбарэу къашIэжьыхэрэр, къутэмэ пчъагъэу зэрэзэхэкIыгъэхэр, нэмыкI адыгэ къуаджэхэм е шъолъырхэм, IэкIыб къэралхэм кощынэу зэрэхъугъэхэмкIэ ятарихъ къятэгъэIуатэ. Мытхыгъэу, IорыIуатэкIэ къахэнэжьыгъэ лIэкъо, чылэ къэбархэу къытфызэIуахыхэрэр гъэшIэгъоных».\nПроектыр зигукъэкI шIушIэ купым YouTube-каналэу «Gukhel» («Гухэлъ») зыфиIорэр агъэлажьэ. Ащ къихьэрэ къэтынхэу зы чылэ икъэбар къизыIотыкIыхэрэр сыхьатрэ ныкъорэ якIыхьагъэкIэ зэрэхъухэрэр. Ащ къыхахыжьырэ такъикъ тIокIыр телевидением зы къэтыгъокIэ лъэпкъыбзэ къэтынхэм яохътэ Iахьэу телеканалэу «Урысыер 1-м» пчэдыжьрэ щыриIэм къыщегъэлъагъо. Бэрэскэжъые пэпчъ сыхьатыр 10 хъункIэ такъикъ 26-рэ иIэжьэу «Лъапсэм» икъыдэкIыгъо уахът.\nБеданэкъо Замирэ «Къэбархэр» зыщызэрищэрэ тхьамафэм ыуж къыкIэлъыкIорэ зыгъэпсэфыгъо мафэхэм «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтынхэм ятехын ащызэшIуихэу бэрэ къыхэкIы. «Уахътэрэ кIуачIэрэ пIызыхырэ проект, ау нахьыбэ тетхы къэс, тапэкIэ джыри ащ нахьыбэ къызэрэкIощтыр къыдгурэIо», — еIо Замирэ. Адыгэ Республикэм ит чылагъохэм язакъоми, тырахыщтыр къэтын 40-м къехъун фае. Хы ШIуцIэ Iушъо шапсыгъэхэр, Шъхьащэфыжь щыпсэухэрэр къазхэхъожькIэ, чылэгъо 60 икъущт. Проектыр зигукъэкI шIушIэ купым Къэбэртэе-Бэлъкъар ыкIи Къэрэщэе-Щэрджэс республикэхэм якъэралыгъо телерадиокомпаниехэм зэзэгъыныгъэ адишIыгъэу, «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтынхэр ткъош шъолъырхэм арыт адыгэ чылагъохэмрэ ащыпсэурэ лIакъохэмрэ афэгъэхьыгъэу арагъэшIы. АдыгеимкIэ къэтын пчъагъэу ашIыгъэр джырэкIэ зэкIэмэ анахьыб.\nКIымафэр икIынышъ, мафэм хахъоу зиублэжьыкIэ, тепхынкIэ нахь IэшIэхы зэрэхъущтыр Беданэкъо Замирэ хегъэунэфыкIы:\n«Сэ инстаграм нэкIубгъоу сиIэр игъэкIотыгъэу сэгъэфедэ. Зичэзыу чылэу зытесхыщтымкIэ цIыфхэм макъэ ясэгъэIу. Бэ къысфатхэрэр, нахь дэгъоу чылэм икъэбар къэзыIотэжьышъущтхэм ятелефонхэри къысфатхых. Мыекъуапэ ащытетхыжьэуи бэрэ къыхэкIы. Тыркуем ис адыгэхэри «адэ тадэжь шъукъэкIощтба?» аIошъ къатхэх. Къытэхъуапсэх ащ фэдэ проект тызэрэдэлажьэрэм. Ахэм къаIотэжьынэу лIэкъо къэбарэу ашIэрэр зэрэбэдэдэм щэч хэлъэп. Зытетхыгъэ чылэхэр залъэгъукIэ, джыри тызнэмысыгъэхэм ашIуабэ дашIэ, къытеох. Чылэхэм азфагу зэнэкъокъу къыдахьэрэм фэдэу къысщэхъу. Ячылэ итарихъ агъэIунэу, ялIэкъо къэбархэр къядгъэIотэнэу зэкIэри фаех».\nМэфэ жъоркъым псы къэргъо чъыIэм кIэхъопсыхэрэм афэдэу проектэу «Лъапсэм» икъэтын зэкIэлъыкIохэр Адыгеим щыпсэухэрэм афэхъугъэх. ТIэшъу Светланэ зы чылэ щытрихырэ, лIэкъо пчъагъэу зиунэ ихьэхэрэр къыIотэжьы хъумэ, телевизионнэ къэтынэу такъикъ 20 хъурэм зыпари къыщимыIогъахэм фэдэу къызэрэщыхъужьырэр бгъэшIэгъонэу щытэп. Арэу щытми, а къэбархэр зэрэкIыхьэхэр, зэрэбэр зымышIэхэрэмкIэ къэтынхэр ашIозэкIэупкIагъэхэу, ашIогъэшIэгъоных:\n«Сыдэу передачэ шIагъуа тызэплъыгъэр!» — аIошъ бэхэр къысфытеох «Лъапсэм» зеплъыхэрэ нэужым, — игуапэу къеIотэжьы Светланэ. — Адыгэ телевидением къымыгъэлъэгъуагъэр ашIопередачэп. «YouTube-м ит сыхьатырэ ныкъорэ хъоу, нахь икъоу шъуеплъыжьын шъулъэкIыщт», — зясIокIэ цыхьэ къысфамышIырэм фэдэу къысшIошIы. Атесхы хъуми джа дэдэр ясэIо шъхьае, YouTube-м итым емылъытыгъэу тэ тиадыгэ телевидение зэкIэ къыщагъэлъэгъонэу фаех. Тэ охътэ гъунапкъэхэр зэрэтиIэр агурысэгъаIо. Тесхырэ сыхьат 12-м елъытыгъэмэ, YouTube-ми сыхьатырэ ныкъорэ ныIэп къизгъэхьажьырэр. Мыхъужь хъумэ ар охътэ дэгъу, ау ащ такъикъ 20 хэпшIыкIыжьыныр къин дэд. Мэхьанэ зиIэ закI, сыдэущтэу «лъэпкъ тарихъым ианахь шъхьаIэр мыры, хэбгъэкIы хъущтыр мыдрэр ары» пIоу зэхэбдзыжьыщта?»\n— Ары шъхьае, сыхьатрэ ныкъорэ зы къэтыным уедэIуным пае уахътэ уиIэу утIысыни, уеплъын фае. Арэу зыхъурэм, такъикъ тIокIыр тэ тиамалыр арышъ, сэ нахь къэсэштэ, — Светланэ къызэрэспэуцущтыр сшIэзэ есэIо.\n— Дудь, Собчак якъэтын кIыхьэхэм шъуяплъыба?! ЗышIогъэшIэгъоныщтыр сыхьати, сыхьатитIуи еплъыщт. Чылэм дэсхэм ямызакъоу шIэныгъэлэжьхэри хэтэгъэлажьэх, Адыгэ Республикэм гуманитарнэ ушэтынхэмкIэ иинститут, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей яIофышIэхэми зафэтэгъазэ. ГущыIэм пае, анахь лIэкъо Iужъухэу бжъэдыгъуи, кIэмыгуи къахафэхэрэм ащыщых Цэйхэр, зэкIэхэри зэрэшIэх, зы лIакъо текIыгъэх. ЛIакъохэу чылэхэм ацIэхэр къызтекIыгъэхэр — Тэуйхьабл — Тэухэр, Хьакурынэхьабл — Хьакурынэхэр. Адэмые — гъэшIэгъон дэдэщт. Сэбаныкъохэр, Багъырэкъохэр, Шъэуатэкъохэр, Ащкъанэхэр — тыдэ къикIыгъэх? Ахэр а чылэр ары ныIэп зыщыпсэухэрэр. Джащ фэдэу Къэбэхьаблэхэр Къэбыхьэ Темрыкъо текIыгъэх. Ежь Темрыкъо зи текIыгъэп, пчъэIутым лъэкъуацIэр ритыгъагъ. Гъунэгъу лIакъом ылъэкъуацIэ зыштэжьыщтыгъэхэр къахэкIыщтыгъ, ахэми тарихъ гъэнэфагъэхэр апылъ. ЗэлъэкъоцIэгъухэр ятэжъхэм ацIэкIэ зэтрафыжьхэу, зы-къохэмкIэ ацIэ къыраIоу ахэтыгъэри макIэп. Джащ фэдэу Очэпщыи чылэ гъэшIэгъон дэд. Нэхаехэмрэ Кушъухэмрэ унэгъо шъэрышъэ хъоу дэсых. Шъхьэлахъохэр, Пщыдатэкъохэр, Делэкъохэр, нэмыкIэу къыхафэхэрэр — унэгъо 60 екъужьы. Чылэр зытекIыгъэ Очэпщ лIакъом щыщэу зы унагъо дэсыжь ныIэп. Къэтыныр Очэпщые щытетхы зэхъум къэбар гъэшIэгъон къытфаIотагъ. Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ Къэрэщэе-Щэрджэсым, Эрсакон щыщэу хы ШIуцIэ Iушъом кIощтыгъэ Очэпщ Мыхьамэт чылэм блэкIызэ, Очэпщые ыцIэ тетхагъэу гъогу напцэмкIэ къызелъэгъум, ылъэкъуацIэ зыхьырэ чылэм дэхьэгъагъ, илъэкъоцIэгъумэ аIукIэгъагъ, чэщ-зымафэрэ къыдэсыгъ зэхэхьащтхэу, зэрэшIэщтхэу аIуи, ау щыIэныгъэм ипэрыохъу горэхэм къадигъэхъугъэп. А Очэпщ Мыхьамэтыр Очэпщые фэгъэхьыгъэ къэтыным YouTube-кIэ еплъи, ежь фэгъэхьыгъэ къэбарыри зэхихыжьыгъ, проектым ишIуагъэкIэ макъэ къаригъэIужьыгъ, джы зэхэхьанхэу мэгугъэх. Ар зымыуасэ щыIэп».\n«Лъапсэр» — чIэ зимыIэ псынэкIэчъэу хъугъэ. Зы къэбари къыхамынэным проектым Iоф дэзышIэхэрэр пылъых. Ау гъэшIэгъоныр — шIэныгъэлэжьэу къыхагъэлажьэхэрэри ашIэрэр зэрэмакIэм еуцолIэжьых. «Адыгэ Республикэм гуманитарнэ ушэтынхэмкIэ иинститут иIофышIэхэу Шэуджэн Тэмарэрэ Шъхьэлэхъо Дарикорэ Очэпщые фэгъэхьыгъэ къэтыным зыхэлажьэхэм, — къеIотэжьы Светланэ, — «къэтыным тыхэмылажьэзэ упчIэу тиIагъэм нахьи, нахьыбэ хъугъэ тызхэлажьэ ужым, — къаIожьыгъагъ».\nНарт эпосыр ХьэдэгъэлIэ Аскэр зэритхыжьыгъагъэм фэдэу, адыгэ чылэхэм, адыгэ лIакъохэм апылъ тарихъыр игъэкIотыгъэу тхыжьыгъэн зэрэфаер «Лъапсэм» къыгъэнэфагъ. Тинасыпышъ, Беданэкъо Замирэ къызэриIорэм фэдэу, чылэ, лIэкъо къэбархэр джыри къэзыIотэжьырэ нахьыжъхэр тиIэх:\n«Ныбжь чъэпхъыгъэ зиIэхэр арых нахьыбэм лIэкъо къэбархэр къытфэзыIуатэхэрэр. Джыракъые фэгъэхьыгъэу Къэлэшъэо Январбый ялIэкъо тарихъ дэгъу дэдэу къыIотагъ, ащ фэгъэхьыгъэ Iэпэрытх тхылъи, ежь-ежьырэу зэхигъэуцуагъэу, иI. ДжэджэхьаблэхэмкIэ Мыгухэр къахэщыгъэх. ТэуйхьаблэкIэ — Тэу Аслъан, археологие шыхьатхэр игъусэжьхэу, Iуашъхьэхэм якъэбарырэ къачIахыгъэхэр зыфэдэхэмрэ — шIэныгъэ энциклопедие псау мэхъу ащ къыIуатэрэр. Афыпсыпэ щытетхы зэхъум, Тыркуаохэр, зы лIакъом щыщхэу, нэбгырэ 30 — 40 фэдиз хъухэу къэзэрэугъоигъагъэх. ЛIэкъо чъыгыр сурэт шIыгъэу дэпкъым пылъагъэу яI. Ащ фэдэ апэрэу слъэгъугъэ. Шъэумэнхэри, мэшэлахьэу, бэ хъущтыгъэх. Чылэм итарихъ къэзыIотагъэхэм илъэс 25-рэ нахь зымыныбжь Мэджаджыкъо Руслъани къахэкIыгъ. «Адыгэ шъаор» зыфиIорэ зэнэкъокъоу Тэхъутэмыкъое районым щызэхащэрэм ар хэлэжьэн зэхъум, илIэкъо тамыгъи зэригъэгъотыжьыгъ, илIэкъо тарихъи зэригъэшIэжьыгъ. СшIогъэшIэгъонэу къаIотагъэхэм ащыщыгъ шапсыгъэмэ ябыракъ 1926-рэ илъэсым Адыгеим къызэрахьыжьыгъагъэр. Ащ фэгъэхьыгъэу чылэ джэгу ашIыгъагъ, нэужым Лъэпкъ музеим апэрэ артефакт пкъыгъоу аратыжьыгъагъ. Непэ къызнэсыгъэми чIэлъ. Джащ фэдэ къэбархэр нахьыбэрэ зэхэтхынхэ, тисабыйхэм ядгъэшIэн фай. Дунэе хъытыум зэридгъахьэхэрэм ишIуагъэкIэ цIыфыбэмэ алъэгъу, копие атырахы, зэфагъэхьыжьы, еплъых — ар зымыуасэ щыIэп. Непэ титарихъ къэдгъэнэным «Лъапсэ» зыфиIорэ проектыр фэIорышIэ. Ащ сыхэщагъэу сызэрэдэлажьэрэм мэхьанэшхо есэты, ары типшъэрылъ шъхьаIэр!»\nТиIофшIэгъухэр къызэрэхагъэщыгъэхэмкIэ тафэгушIо ыкIи тапэкIи яIофшIагъэ, чанэу зэраублагъэм фэдэу, лъагъэкIотэнэу тафэлъаIо. Къэтын зэкIэлъыкIо хьалэмэтхэм тыкъяжэ. Лъэпкъ тарихъыр мыкIодыным «Лъапсэр» фэIорышIэщт.\nПредыдущая ИлъэсищкIэ агъэпсыщт\nСледущая Хочу помогать: как не попасться мошенникам


Мэзаем и 8-р — урысые наукэм и Маф — Адыгэ макъ\nМэзаем и 8-р — урысые наукэм и Маф\nАдыгэ РеспубликэмкIэ наукэм иIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nУрысыем дунэе наукэм иIахьышIу хишIыхьагъ. ЦIыфхэм ящыIакIэ зыкъезыгъэIэтыгъэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаир нахьышIоу тэзыгъэшIэгъэ текIоныгъэшхохэр тихэгъэгу ишIэныгъэлэжьхэм ашIыгъэх.\nНепэкIэ тихэгъэгу научнэ-техническэ амал дэгъу-хэр иIэх. Джырэ урысые наукэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэр IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ кадрэхэр къэгъэхьазырыгъэнхэр, научнэ ушэтынхэм зягъэушъомбгъугъэныр, наукэмрэ техникэмрэкIэ гъэхъагъэу яIэхэр цIыф жъугъэхэм зэлъягъэшIэгъэныр ары.\nНаукэмкIэ учреждениехэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ, научнэ IофышIэхэмрэ шIэныгъэлэжь ныбжьыкIэхэмрэ загъэчанынхэмкIэ мы аужырэ илъэсхэм Адыгэ Республикэм амалышIухэр щызэрахьагъэх. КIэлэцIыкIу сэнаущхэр къыхэзыгъэщырэ ыкIи ахэм адэлэжьэрэ гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэмрэ кIэлэцIыкIу технопаркэу «Кванториум» зыфиIорэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ янаучнэ-техническэ амалхэм зыкъызэIуягъэхыгъэным фытегъэпсыхьагъэх. Производствэхэм нахьыбэу шIуагъэ къатыным, джырэ шапхъэхэм адиштэу ахэр зэхэщэгъэнхэм япхыгъэ IофыгъохэмкIэ шIэныгъэлэжьхэм производственнэ предприятиехэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр гъэпытэгъэным мэхьанэшхо раты.\nАдыгэ РеспубликэмкIэ наукэм иIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр, шъуисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIыр зыщыхэжъугъэунэфыкIырэ мафэм дэгъоу Iоф зэрэшъушIэрэм, Адыгеим ихэхъоныгъэ шъуиIахьышIу зэрэхэшъушIыхьэрэм афэшI тызэрэшъуфэразэр шъо-\nтэIо. ШъуисэнэхьаткIэ гъэхъэгъакIэхэр шъушIынэу, псауныгъэ пытэрэ щыIэкIэ-псэукIэ дэгъурэ шъуиIэнэу, шIоу щыIэр зэкIэ къыжъудэхъунэу тышъуфэлъаIо!\nПредыдущая Псауныгъэм икъэухъумэн фэIорышIэщт\nСледущая Нэбгырэ 988-мэ къаратыщт


Пчъагъэхэм къагъэлъагъо — Адыгэ макъ\nМэкъуогъум и 12-р Урысыем и Мафэу зыхэдгъэунэфыкIырэр 1992-рэ илъэсым къыщыублагъ. Илъэсыбэм къакIоцI а мэфэкIыр къыздикIыгъэр нахьыбэм къагурымыIоу, ау зыгъэпсэфыгъо мафэу зэрэщытым къыхэкIыкIэ, зэрищыкIагъэм тетэу хагъэунэфыкIыгъэми, непэ ар зыфэдэми, ыцIи щымыгъуазэ щыIэжьэп.\nМыщ фэдэ мафэ агъэнэфэным лъапсэ фэхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэм 1990-рэ илъэсхэм къахиубытагъэхэр дэгъоу ащыгъуазэх. Ахэм зэхъокIыныгъэхэу къыздахьыгъэхэр къэралыгъом къызэрыкIоу къызэпичыгъэхэп. ЦIыфхэр ахэм афэхьазырыгъэхэп, зыпкъитыныгъэ щыIагъэп, зэо-зэпэуцужьхэр субъектхэм ащыщхэм къарытаджэщтыгъэх, терроризмэм, нэмыкI бзэджэшIэгъэ хьылъэхэм заушъомбгъущтыгъ…\nНепэ тызымыгъэрэзабэрэ щыIэныгъэм хэтэлъагъоми, джа илъэсхэр зыфэдагъэхэр къыдэплъытэхэмэ, нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэр къыхэмыгъэщынхэ плъэкIыщтэп. Анахь шъхьаIэр а лъэхъаным егъэпшагъэмэ, къэралыгъом иэкономикэ хэхъоныгъэ инхэр зэришIыгъэхэр ары.\nБизнес инми, гурытми, цIыкIуми зызэраушъомбгъурэр, хъызмэтшIапIэхэр нахьыбэ зэрэхъухэрэр ащ ишыхьатых. ГущыIэм пае, промышленностым, 2000-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2018-рэ илъэсым нэс пштэмэ, процент 60 фэдизкIэ къыдигъэкIырэм хигъэхъуагъ. Ащ фэдэ хэхъоныгъэхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэмкIэ гумэкIыгъоу щыIагъэри дагъэзыжьыгъ. Статистикэм къызэригъэнафэрэмкIэ, 1990-рэ илъэсхэм IофшIэпIэ чIыпIэ зимыIэхэм япчъагъэ проценти 10-м ехъущтыгъэмэ, непэ проценти 4,5-м къэсыгъ.\nШъыпкъэ, 2008-рэ илъэсым къыщыублагъэу санкциехэм апкъ къикIыкIэ къэралыгъом къиныгъо зэфэшъхьафхэр иIэхэ хъугъэ. Ау ащ пае къэмынэу инвестициеу къыхалъхьэрэр фэди 2,5-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Санкциехэр ары IэкIыбым къырамыщэу, тихэгъэгу къыщыдагъэкIырэ продукциер дгъэфедэным тыкъыфэкIоным фытегъэпсыхьагъэхэ программэхэр къэралыгъом щатIупщынхэм къэкIуапIэ фэхъугъэр. Ахэм шIуагъэ къамытыгъэуи пIон плъэкIыщтэп.\nЭкономикэм зиушъомбгъумэ, къэралыгъом мылъкоу, амалэу иIэр нахьыбэ мэхъу, нэмыкI лъэныкъохэм ахэр афегъазэх. Ащ изы шыхьат псауныгъэм икъэухъумэн пэIуигъахьэрэм хэпшIыкIэу зэрэхэхъуагъэр. Непэ тимедицинэ амалышхохэр иIэхэ зэрэхъугъэм, шIыкIакIэхэр зэрэщагъэфедэхэрэм адемыгъэштэн плъэкIыщтэп. Экспертхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, 2000-рэ илъэсым медицинэм сомэ миллиард 204-м ехъу халъхьэгъагъ. 2017-рэ илъэсым а пчъагъэр сомэ триллионищым нагъэсыгъ, 2018-рэ илъэсым изакъоу сомэ миллиард 400-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Ащ фэдэу мылъкушхо зэрэхалъхьэрэм ишIуагъэкIэ, медицинэм учреждениехэу епхыгъэхэр ящыкIэгъэ оборудование дэгъухэмкIэ зэтегъэпсыхьагъэхэ хъугъэх. ШIыкIэ-амалыкIэ пэрытхэр зыщагъэфедэхэрэ медицинэ IэпыIэгъур цIыфхэм нахь къызIэкIэгъэхьэгъошIу афэхъугъ. ГущыIэм пае, 2005-рэ илъэсым ащ фэдэ IэпыIэгъу зэратыгъагъэр нэбгырэ мин 60-м, 2017-рэ илъэсым нэбгырэ мин 960-м ехъугъ. НахьыпэкIэ ащ фэдэ IэпыIэгъу къыуатыным пае Урысыем икъэлэ шъхьаIэ укIон фэягъэмэ, джы субъектхэм ащыщыбэм IэзэпIэ гупчэшхохэу амалышхохэр зиIэхэр къащызэIуахыгъэх. ЫпкIэ хэмылъэу непэ диспансеризациер пкIун плъэкIыщт. Сымэджэщхэр гъэкIэжьыгъэ хъугъэх, кIэу ашIыгъэри, ашIырэри макIэп, непэрэ лъэхъаным диштэрэ оборудованиекIэ зэкIэри зэтегъэпсыхьагъэх.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмкIэ Iофыгъоу къэралыгъом илъыгъэр тыгу къэтэжъугъэгъэкIыжь. Непэ ащ фэдэ гумэкIыгъо щыIэжьэп. ГущыIэм пае, 2012-рэ илъэсым чIыпIэ мин 800 фэдиз кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм къащатыгъагъ ыкIи процент 64-м ехъоу а Iофыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъугъагъэ. 2017-рэ илъэсым проценти 100-у ар зэшIохыгъэ хъугъэ, субъектхэм ащ фэдэ чэзыухэр яIэжьхэп.\n2000-рэ илъэсым демографием зыми игугъу ышIыщтыгъэп, ащ ылъэныкъокIэ Iофхэр нахьышIу шIыгъэнхэм пылъынэу къэралыгъом амал иIагъэп. Аужырэ илъэсхэм ащ фытегъэпсыхьэгъэ программэхэу щыIэхэ хъугъэхэм, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным унэшъо зэфэшъхьафхэу къышIыхэрэм шIуагъэу къахьырэр нэрылъэгъу. ГущыIэм пае, 2000-рэ илъэсым Урысыем щыпсэухэрэ унагъохэм япроцент 29-р ары сабыитIу зэрысыгъэр. Ны мылъкум фэгъэхьыгъэ программэм ыкIи нэмыкI IэпыIэгъоу унэгъо ныбжьыкIэхэм къэралыгъом аритыхэрэм яшIуагъэкIэ, 2016-рэ илъэсым сабыитIу зыщапIухэрэ унагъохэр процент 40-м ехъугъэх, сабыищ ыкIи нахьыбэ зэрысхэм япчъагъэ процент 20-м шъхьарыкIыгъ.\nДжащ фэдэу гъэсэныгъэм, шIэныгъэм, культурэм, спортым алъэныкъокIэ хэхъоныгъэхэу щыIэхэр гурыт ыкIи спорт еджэпIакIэхэу къашIыхэрэм, культурэм и Унэу агъэкIэжьхэрэм, музееу къызэIуахыхэрэм, нэмыкIыбэм къаушыхьаты.\nМэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэу аужырэ илъэсхэм ышIыгъэхэр нэрылъэгъух. Тыгу къэтэжъугъэгъэкIыжь колхоз зэхэзыжьыгъэхэм къагъэнэгъэ чIыгухэр, зыми ымыгъэфедэхэу цIыраоу щылъыгъэхэр, блэжьын умылъэкIыщтэу зыфаIощтыгъэхэр. Непэ мары тиреспубликэ изакъоу пштэмэ, амылэжьэу хьаулыерэ чIыгу илъыжьэп пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. 2000-рэ илъэсым лэжьыгъэ тонн миллион 65-м ехъу Урысыем щыIуахыжьыгъагъ. 2017-рэ илъэсым а пчъагъэр миллиони 140-м нэсыгъагъ. Ар рекордкIэ алъытэгъагъ, сыда пIомэ ащ фэдиз аугъоижьэу зыпарэкIи къыхэкIыгъэп. БлэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым ом иягъэу къэкIуагъэм ыпкъ къикIэу ащ фэдэ къэгъэлъэгъонхэм мэкъумэщышIэхэр анэмысыпагъэхэми, лэжьыгъэ тонн миллиони 120-м ехъу аугъоижьыгъ.\nКоцыр IэкIыб къэралыгъохэм къаращыщтыр хэгъэкIи, анахьыбэу ахэм ар аIэкIэзыгъахьэхэрэм ащыщ Урысыер. Къэралыгъо программэ зэфэшъхьафхэу щыIэхэм къадыхэлъытэгъэ IэпыIэгъоу мэкъумэщ отраслэм щылажьэмэ зышIоигъохэм е езыгъэжьэгъахэхэм къаратыхэрэм яшIуагъэкIэ, ар мылъку къэкIуапIэу къыхэзыхыхэрэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ мэхъу.\nБылымхъунми хэхъоныгъэ инхэр зэришIыгъэхэм ишIуагъэкIэ, 2000-рэ илъэсым лэу къэралыгъом къыщахьыжьырэр тонн миллиони 2-м ехъущтыгъэмэ, 2017 — 2018-рэ илъэсхэм ар миллиони 5-м ехъугъ. Чэтылым хэушъхьафыкIыгъэу игугъу пшIымэ, а 2000-рэ илъэсым тонн миллионым тIэкIу ехъущтыгъ ныIэп къахьыжьыщтыгъэр, джы ар миллиони 6 — 7-м нэсы. IэкIыбым къырамыщэу, тикъэралыгъо къыщыдагъэкIырэ продукциер дгъэфедэным тыкъыфэкIоным фытегъэпсыхьагъэхэ программэхэри мы хэхъоныгъэхэм афэIорышIагъэх.\nСледущая ЦIыфхэр зэфэзыщэщт мэфэкI