Адыгея Сегодня – Зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх\nАдыгэ Республикэм и Правительствэрэ «Почтэ Банкымрэ» ясоциальнэ-экономикэ зэдэлэжьэныгъэ зырагъэушъомбгъунэу зэзэгъыгъэх. Ащ фэдэ зэзэгъыныгъэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ «Почтэ Банкым» игъэIорышIапIэ ипрезидентэу Дмитрий Руденкэмрэ Москва щызэдыкIэтхагъэх.\nПрограммэ заулэ зэдагъэцэкIэнэу лъэныкъохэр зэгурыIуагъэх.\nГущыIэм пае, банкым иструктурнэ подразделениехэр республикэм щызэхащэнхэу, банк фэIо-фашIэхэу пенсионерхэм афагъэцакIэхэрэм зарагъэушъомбгъунэу, цIыфхэм чIыфэхэр зэраратырэ шIыкIэм зэхъокIыныгъэхэр фашIынэу ямурад.\n«НэмыкI отраслэхэм афэдэу банкми нэкъокъоным зызэрэщырагъэушъомбгъурэм детэгъаштэ. БанкыкIэм икъутамэхэр Адыгеим къызыщызэIуахыхэкIэ, цIыфхэм фэIо-фэшIабэ афагъэцэкIэн алъэкIыщт. Банк инфраструктурэм изегъэушъомбгъуни мэхьанэшхо зэриIэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэрэ банкым ипрезидентрэ анаIэ лъэшэу тырагъэтыгъ къоджэ Iудзыгъэхэм ащыпсэухэрэм банк фэIо-фашIэхэр нахьышIоу афэгъэцэкIэгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъоми. НепэкIэ республикэм ипсэупIэ 27-мэ банкым икъутамэхэр къащызэIуахыгъэх. Ахэм ащыщых псэупIэхэу Мыекъуапэ, Джаджэ, Инэм, Афыпсыпэ адэтхэр, къэзытхырэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.\n«Финанс фэIо-фашIэхэр нахь икъоу цIыфхэм афэгъэцэкIэгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъор непэ Адыгеим лъэшэу къыщыуцугъ. Сыда пIомэ цIыфхэм азыныкъо нахьыбэр банкхэр зыдэмыт къоджэ псэупIэхэм адэсых. Счетхэр къызэIуахынхэм, ахэм ахъщэ аралъхьаным е картэхэм ахъщэ къарахыным апае загъорэ район гупчэм кIонхэ фаеу мэхъух. Урысыем и Почтэ икъутэми 130-м ехъу тиреспубликэ къыщызэIуахыгъ. Илъэсым къыкIоцI республикэм щыпсэухэрэм азыщанэмэ яфэIо-фашIэхэр афэдгъэцакIэхэ хъугъэ, гъэхъагъэу тиIэхэм такъыщыуцун тимурадэп», — хигъэунэфыкIыгъ «Почтэ Банкым» иправление ипрезидентэу Дмитрий Руденкэм.\nДжащ фэдэу лъэныкъохэр банкым иэкологическэ проектэу «Подари лес другу» зыфиIорэм Кавказ биосфернэ заповедникыр хэгъэхьэгъэным епхыгъэ Iофыгъом тегущыIагъэх. Ащ къыдыхэлъытагъэу хэшъэе мэзхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэм анахьэу анаIэ тырагъэтыщт.\n2016-рэ илъэсым имэлылъфэгъу къыщегъэжьагъэу «Почта России» зыфиIорэм икъутамэхэм «Почтэ Банкым» Iоф зэращишIэрэр, хэгъэгур зэрэщытэу пштэмэ, чIыпIэ мин 12-м ехъу ащ зэрэхахьэрэр шъугу къэтэгъэкIыжьы.


ЯIофшIэн зэрэзэхащэрэм тегущыIагъэх — Адыгэ макъ\nЯIофшIэн зэрэзэхащэрэм тегущыIагъэх\nРедактор 15.03.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nСоциальнэ IофшIэн зэфыщытыкIэхэм ягъэзекIон фэгъэзэгъэ лъэныкъуищ комиссием изэхэсыгъо мы мафэхэм щыIагъ. Ар зэрищагъ Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игадзэу Наталья Широковам.\nКультурэм хэхъоныгъэхэр ышIынымкIэ, цIыфхэм яуахътэ зыщагъэкIорэ, зызыщагъэпсэфырэ учреждениехэм афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэт. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ учреждении 128-рэ республикэм ит. Мыхэм яIыгъын илъэсым къыкIоцI республикэ бюджетым щыщэу сомэ миллион 224-м ехъу пэIохьэ.\n— ПсэупIэхэм ащыпсэурэ цIыфхэр культурэм, псауныгъэм ипсыхьан, нэмыкI лъэныкъо зэфэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэр афагъэцэкIэнхэм культурэм иучреждениехэр афэгъэзагъэх. Народым ишэн-хабзэхэр къэухъумэгъэнхэм ыкIи нахь хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным ахэр фэIорышIэх, — къыIуагъ ШъэуапцIэкъо Аминэт.\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет, АР-м ипрофсоюзхэм я Федерацие ыкIи цIыфхэм IофшIэн языгъэгъотыхэрэм зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэр 2015-рэ илъэсым гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъэх АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ игуадзэу Хьэпэе Марыет, АР-м ипрофсоюзхэм я Федерацие и Тхьаматэу Устэ Руслъан, IофшIапIэ языгъэгъотыхэрэм яобъединение къэзыгъэлъэгъорэ ЕмтIылъ Зауркъан.\nХьэпэе Марыет къызэриIуагъэмкIэ, республикэм ипромышленнэ предприятиехэм къэралыгъо IэпыIэгъу арагъэгъотыным фэIорышIэрэ Iофтхьабзэхэр зэхащагъэх.\nIофшIэпIэ чIыпIэ тедзэхэр гъэпсыгъэнхэм, предпринимательствэ цIыкIум республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм аригъэхьэрэ ахъщэр, хахъохэр нахьыбэ шIыгъэнхэм пае ащ IэпыIэгъу фэхъугъэх. ЗэкIэмкIи ахэм сомэ миллион 564-рэ афатIупщыгъ, ащ щыщэу сомэ миллиони 120-р — республикэ бюджетым, сомэ миллион 317-р — федеральнэ гупчэм къатIупщыгъэх.\n— 2015-рэ илъэсым чIыпIэ хъызмэтшIапIэхэр зыхэлэжьэгъэхэ республикэ мэхьанэ зиIэ ермэлыкъитIу, муниципалитетхэм мыщ фэдэ Iофтхьэбзэ 499-рэ ащырагъэкIокIыгъ. Джащ фэдэу Адыгеим ипсэупIэхэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ыкIи зашъохэрэ псыр аIэкIэгъэхьэгъэным иIофшIэн лъагъэкIотагъ, — къыIуагъ Хьэпэе Марыет.\nЦIыфхэм IофшIапIэ языгъэгъотырэ гупчэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр сэкъатныгъэ зиIэхэр зыщылэжьэщт чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр ары. 2015-рэ илъэсым мы купым къыхиубытэрэ нэбгырэ 48-р IофшIапIэ Iухьагъ.\nСервисэу «Электроннэ инспектор» зыфиIорэм иIофшIэн зэрэгъэпсыгъэм къытегущы-\nIагъ АР-м IофшIэнымкIэ и Къэралыгъо инспекцие ипащэу Сихъу Русет.\nСоциальнэ IофшIэн зэфыщытыкIэхэм ягъэзекIон фэгъэзэгъэ лъэныкъуищ комиссием хэтхэм ыпэкIэ зыдэлэжьэщт Iофыгъохэр агъэнэфагъэх, пшъэрылъхэри зыфагъэуцужьыгъэх.\nПредыдущая ФэгъэкIотэнхэр яIэхэу чIэхьащтых\nСледущая Хэхъоныгъэхэр зэригъэлъэгъугъэх


Ным ишIулъэгъу | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 04.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nИжъыкIэ бжъэдыгъу унагъохэм сабыибэ яIэщтыгъэ. Бэрэчэтыкъомрэ Гупсанэрэ сабыиблымэ ащыгушIукIыхэу зэдэIужьхэу дахэу псэущтыгъэх. ОшIэ-дэмышIэу ны ныбжьыкIэм хьадэгъу узыр къыфыкъокIыгъ. Сымаджэ хъугъэ Гупсанэ апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу ышъхьэ шIоIофыжьыгъэп, щымыIэжь зыхъукIэ исабыйхэм къарыкIощтыр ыгу хэпкIа-гъэу ренэу ащ егупшысэщтыгъ. «А синэфынэ цIыкIух, сыдэу шъухъущт», ыIозэ ахэм чэщи мафи Iэ ащифэщтыгъ. Зырызэу ыбгъапэ чIигъэлъыщтыгъэх. Пчыхьэ горэм Гупсанэ илI къеджагъ.\n— А спсэ закъу, зы лъэIу пфисиIэшъ, сыщымыIэжь зыхъукIэ бгъэцэкIэнэу гущыIэ къысэт, — ащ Бэрэчэтыкъор ригъэзыгъ ыкIи илъэIу ыгъэцэкIэнэу гущыIэ къыригъэтыгъ.\nIаплI фабэр зэращэкIыгъэу чэщ реным гущыIэхэу ахэр щысыгъэх. ТIэкIу уакIэдэIукIымэ загъорэ ахэм ашъхьагъ шъэбэ дэдэу гъы макъэм зыкъыщиIэтыщтыгъ, загъори щхы мэкъэ фабэри къыщыдэуаещтыгъ. Агухэр къызэрэтеохэрэр зэхэпхэу тынчэу щысхэуи уахътэ къякIугъ. Пчэдыжь нэфшъагъом ным дунаир ыхъожьыгъ…\nСабыйхэм янэ зыщымыIэжьыр илъэс зэхъум тым къыщэжьыгъ.\n«Сэ къызэзгъэIэзэнхэу чыжьэу сыкIонышъ, бэрэ сыкъэтыщтышъ шъуинэнэжъ ядэжь шъуищэщт. Шъуятэ сачIыпIэкIэ ины шъохъуфэ шъуигъэшхэнэу, шъуфэгыкIэнэу бзылъфыгъэ къыщэнышъ, шъори шъукъищэжьыщт. Ащ къышъуиIорэр сэ зэрэсфашъушIэщтыгъэм фэдэу ренэу жъугъэцакIэ, шIу зежъугъэлъэгъу» ыIуи нанэ къытэлъэIугъагъ аIуи, сабыйхэр нынэпIосым дэгъоу пэгъокIыгъэх. Ахэр зылъэгъурэ тым «Шыкур, зэгурыIуагъэх» ыIуи, ыгукIэ рэхьатыжьыгъ.\nМафэ горэм иIофхэр зеуххэм, лIыр нахьыжьыIоу ящагу къыдэхьажьыгъ. Унэм зыщихьажьыщтым зэхихыгъэ цIэцIэ мэкъэшхом къызэтыригъэуцуагъ. «…тянэ шIу тлъэгъужьын тыфитыба?! Сэри сшыпхъунахьыкIэхэми ар ащыбгъэгъупшэн плъэкIыщтэп. Къыбдэхъущтэп…» — губжыгъэу ипшъэшъэ нахьыжъ къыIорэр нэгушъом щыджэгугъэ нынэпIосыIэм зэпиутыгъ, ар дэдэм ащ ицIэцIэ макъи зыкъыIэтыгъ: «А нэгъучIыцэ щыр куп, сыдэу мы «нан», «нанэм» сежъугъэудэгугъапа, о-уи-уи-уй! Зэ стхьакIумэ ижъугъэкIыба мыр! … Сфызэхэхыжьырэ-э-э-эп! ЛIагъэ шъуянэ! Щы-Iэ-жьэп! ЛIагъэ-э-э-э… Ныбжьи шъулъэгъужьыщтэп! БэшIагъэ ащ ихьадэ къупшъхьэхэр бэным зыдэ…» ЗэкIэм сабыиблымэ якIый макъэу къыдэоягъэм, нынэпIосым икуо макъи хэкIодагъ…\nМыщ дэжьым «Мы дунаир схъожьымэ, а сыпсэ закъу, сыолъэIу, ны ямыIэу тисабыйхэр къэмыгъэнэнхэу. Ным ишIулъэгъу зылъымыIэсыгъэ сабыир, гуфэбэныгъэм щыкIэу, гукIэгъур имакIэу, ыгукIи игупшысэхэмкIи пIытIыгъэу къэтэджы. ШъхьэгъусэкIэ къыхэпхырэ бзылъфыгъэм чIыунэу щагум дэтым чIэт гъучI пхъуантэм дэслъхьагъэр сфетыжь…» ыIуи, Гупсанэ къызэрелъэIужьыгъагъэр ыгу къэкIыжьи, унэм имыхьажьэу чIыунэм чIэхьагъ. Хъэдэн фыжьыр ещэкIыгъэу зыгорэ ыIыгъэу къычIэкIыжьи, Бэрэчэтыкъор унэм ихьажьыгъ. Такъикъ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ бырысыр горэм хэмытыгъахэхэм фэдэу, исабыйхэри ишъхьэгъуси гушIохэу лIым къыпэгъокIыгъэх. «Къахэхъухьэгъагъэр» къыфаIотэным щыгугъэу лIыр ахэм яжагъ, ау ахэр рэхьатэу шхагъэх, чэфэу, фабэу зэрэгъэгущыIагъэх. ТIэкIу зытешIэм, тымрэ нымрэ шъабэу Iизын аIахи сабыйхэр чIэкIыжьхи, гъолъыжьыгъэх. ЛIым джы къыгурыIуагъ исабыйхэмрэ ахэм янэнэпIосырэ азыфагу къитаджэхэрэ «бырысырхэр» бгъуитIуми зэрэшIуаушъэфырэр, ежь зи ахэм зэрахимышIыкIырэр…\nЯзакъоу къызэнэхэм, Гупсанэ къызэрелъэIугъагъэм тетэу, чIыунэм къычIихыгъэр Насыпгуащэ ритыгъ. Зыфахьыщтыр амышIэу ар сакъэу къызэкIоцIахыгъ. Ащ тIоу уплIэкIэгъэ тхьапэу акIыIу телъыгъэм тетхэгъагъ: «Сшыпхъу кIасэу силI шъхьэгъусэкIэ къахихыгъэм фэкIо». Насыпгаущэ ар къызэгуихи къеджагъ.\n«Мы дунаим анахь шIу слъэгъухэу къытесынагъэхэр сисабыйхэр арых.\nАхэм сыгу афэузы. Хьадэгъур сшъхьащыт. «Адрэ дунаим сыщыIэу сыд гущэ ахэм сэ къафэсшIэжьын сIозэ хэкIыпIэ шIагъо сшъхьэ къихьагъ. Бэри семыгупшысэу ищыкIагъэхэр згъэхьазырхи, Алахьэм зэриIожьынэу, къиными, ар сфызэшIокIышъугъ. Ар къыпфэсэгъанэ, ушъхьамысэу гъэфедэ… СэшIэ, «сисабый бзаджэрэп, сихьэ цакъэрэп умыIо» аIо адыгэхэм. А сшыпхъу гупс, сисабыйхэр къыомыдэIухэу, бзаджэхэу, угу хагъэкIэу, уагъэгубжэу «пIэ пIэпахыпэ» зыхъукIэ, сыолъэIу, мы къыпфэзгъэнэгъэ IэмкIэ яозэ шIы…Уагъэразэ хъумэ ашъхьашъо ащкIэ Iэ ащыф — лъэшэу сипшъэшъэжъыехэм ар якIэсагъэшъ псынкIэу ори шIу уалъэгъущт…».\nНасыпгуащэ къызаджэрэм ыгу ыгъэузыгъэу нэпсыр ынэгушъо къечъэхыщтыгъэми, ынэ къамыгъэплъэжьыщтыгъэми, ащ къыпидзэжьыгъ: «… ЧIыунэ чъыIэм сIэ чIэплъхьажь зыхъукIэ, сисабыйхэр ины хъухэу яакъыл къэкIофэхэ бгъэфедэн плъэкIыщт. Тхьэшхом ыуж оры, сшыпхъу кIас, сызыщыгугъырэр …»\nПчэдыжьым сабыйхэр къызэтэджыжьхэм, Бэрэчэтрэ Насыпгуащэрэ Iофым ахэр щагъэгъозагъэх. Янэ ыIэ зэралъэгъоу апхъуати, Iэ щафэмэ, абгъапэмэ ачIалъхьэзэ сабыйхэр бэрэ гъыгъэх. Насыпгуащи кIэлэцIыкIухэм адэгъыгъ, ашъхьашъохэм бэрэ Iэ ащифагъ, бэрэ ахэр ыбгъапэ щигъэшIуагъэх… Щэджагъохэм адэжь сабый ибэхэм агу тIэкIу зэупабжьэм, Гупсанэ ыIэ къэм ахьыжьи, ибэн дыдалъхьажьыгъ. Мыщ нэуж мы унагъом щапIугъэхэм ажэ гущыIэ мыхъун къыдэкIыгъэу е мэкъэ IэтыгъэкIэ зэдэгущыIагъэхэу цIыф зэхихыжьыгъэп.\nИлъэсхэр кIуагъэх. Бэрэчэтыкъомрэ Насыпгуащэрэ зэшиблырэ зэшыпхъуиблырэ апIугъ, алэжьыгъ. Мыхэм яIэдэбныгъэ дахэ, япсэукIэ къабзэ, яакъыл щэрыо апылъ къэбарым Кавказ шъолъырым зыщиушъомбгъугъ. Къушъхьэхэми адэкIоягъ, мэзхэми апхырыкIыгъ, шъофхэри зэпичыгъэх, фэшъхьаф хэгъэгухэми алъыIэсыгъ. КъызараIотэжьырэмкIэ, зэшиблыр, зэнэкъокъухэрэм фэдэу, къащэн зыхъукIэ чыжьэу IукIыщтыгъэх. ШъхьэгъусэкIэ къахьыщтыгъэхэр пщы пшъашъэхэу Дагъыстан, Чэчэным, ингушхэм е осетинхэм ащыщыгъэх. Мыхэм ашыпхъухэри Кавказым исхэ лъэпкъышхохэм нысэ афэхъугъэх. Арын фае Бэрэчэтыкъом илъфыгъэхэм яшэн-зекIокIэ дахэхэр Кавказ щыпсэухэрэ лъэпкъхэм непэ къызынэсыгъэм къазыкIыхэщырэр. Ным ишIулъэгъу кIуачIэ зэрэгъунэнчъэр бэмэ алъыIэсыгъ, гу жъалымыби ыгъэшъэбагъ, акъыл пшIэпшIэтэгъаби ыгъэтынчыгъ. Кавказ илъ мамырныгъэ лъапIэмрэ зэгурыIоныгъэ инымрэ ар язылъэпсэшIу.


ШIэныгъэр лъэпсэшIум икъутам — Адыгэ макъ\nШIэныгъэр лъэпсэшIум икъутам\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» и Хэсашъхьэ изичэзыу зэхахьэ Мыекъуапэ щыкIуагъ.\nАдыгабзэм игъэфедэн, лъэпкъ Iофхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм, мурадхэм, нэмыкIхэм зэгурыIоныгъэ ахэлъэу атегущыIагъэх.\nАужырэ мэзэ заулэм Iофэу агъэцэкIагъэр Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къызэфихьысыжьыгъ.\nАдыгабзэр, адыгэ шэн-хабзэхэр сурэтхэмкIэ зэгъэшIэгъэнхэм, адыгэ хабзэм, адыгэ литературэм, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ тхылъхэр республикэм къыщыдагъэкIыгъэх. Ахэр кIэракIэу гъэпсыгъэх, кIэлэцIыкIухэм, ныбжьыкIэхэм адыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ амалэу яIэм хэхъуагъ.\nНоутбукхэр, мультфильмэхэр, Интернетыр, фэшъхьафхэри еджапIэхэм агъэфедэнхэ алъэкIыщт.\nАдыгэ бэнакIэмкIэ зэнэкъокъухэр Мыекъуапэ щызэхащэхи, спортымрэ пIуныгъэмрэ язэпхыныгъэхэр агъэпытагъэх. Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу, Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтэу Хъот Юныс зэнэкъокъум кIэщакIо фэхъугъ.\nШы спортымкIи егъэжьэпIэшIухэр ашIыгъэх. Шыухэм язекIохэр гъэшIэгъон хъугъэх. Тхьапшъэкъо Альберт япащэу гъогу чыжьэхэр къакIугъэх. ТекIоныгъэм ия 75-рэ илъэс фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр тарихъым шIукIэ къыхэнагъэх. Шыухэм адыгэ быракъэу аIыгъы-\nгъэр Лъэпкъ музеим чIэлъынэу А. Тхьапшъэкъом зэхахьэм хэлажьэхэрэм къаритыгъ.\nХэбзэ шапхъэ яIэу спорт зэнэкъокъухэр, шыу зекIохэр тапэкIи зэхащэщтых.\nРеспубликэм икIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр ащагъэпсых.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр адыгэхэм, къэзэкъхэм, урымхэм, нэмыкI лъэпкъхэм якIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, еджапIэхэм лъэпкъхэм яшэн-хабзэхэм, тарихъым, искусствэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонхэр хэушъхьафыкIыгъэхэу къызэрэзэIуахырэм къатегущыIагъ.\nУзэдэпсэуным фэшI нахьышIоу узэрэшIэн зэрэфаер къыхигъэщызэ, А. Шъхьэлахъом кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм Iофэу ащагъэцакIэрэр зэрэлъагъэкIотэщтыр къыIотагъ.\nБыракъым и Маф\nАдыгэ быракъым и Мафэ мэлылъфэгъум и 25-м агъэмэфэкIыщт. Концертыр зэрэкIощтым, мэфэкIым гъэпсыкIэу иIэщтым, нэмыкIхэм джыри атегущыIэщтых.\nШIэжьым и Маф\nКавказ заор заухыгъэр илъэси 157-рэ жъоныгъуакIэм и 21-м хъущт. Ащ фэгъэхьыгъэ зэхахьэм Адыгэ Хасэр зэрэхэлэ-\nДунэе Адыгэ Хасэм и Конгресс 2021-рэ илъэсым, Iоныгъо мазэм зэрэщыIэщтым, ащ Адыгэ Хасэр зэрэхэлэжьэщтым, нэмыкIхэм зэхахьэм щатегущыIагъэх.\nШIушIагъэр чIыгум къыщежьэ\nАдыгеир зыщыпсэурэ чIыгур дахэ, хъопсагъо. Культурэр, спортыр, щыIэныгъэм инэмыкIырэ лъэныкъохэр пштагъэми, укъызэрэщытхъунэу щыIэр бэ. Лъэхъэнэ къызэрыкIоп тызыхэтыр, арэу щытми, культурэм иунэхэр, еджапIэхэр, кIэлэ-\nцIыкIу IыгъыпIэхэр кIэу щашIых, зэтырагъэпсыхьажьых. Мэшэлахь, Адыгэ Республикэр идэхагъэкIэ, псэукIэу иIэ хъурэмкIэ Урысыем ишъолъырхэм къахэщы.\nТищыIакIэ зэхъокIыныгъэу фэхъухэрэр Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм ащашIэ зэрэхъугъэм тырэгушхоми, гумэкIыгъохэр тиIэх.\nТеуцожь районым икъуаджэхэу Гъобэкъуае, Джэджэхьаблэ, Къунчыкъохьаблэ, республикэм инэмыкI къуаджэ-\nхэм тилъэпкъэгъу унагъохэр ащыпсэунхэу къэкощыжьых. Казахстан щыщхэр непэ зыфэдизыр къэтэлъытэ, япчъагъэ зэрэхэхъощтым щыгъуазэхэр къытхэтых.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр, урысыбзэр ащызэрагъашIэ. Къэкощыхэрэ лъэпкъхэм яфэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн, яегъэджэн, ахэр къыбдэпсэунхэр Iоф къызэрыкIоу тлъытэрэп. Республикэм ис адыгэхэм яныдэлъфыбзэ, шэнхабзэхэр къаухъумэнхэм афэшI, ятарихъ чIыгу лъапсэу щашIыгъэр агъэпытэным пае къэралыгъор IэпыIэгъу къафэхъу.\nУичIыгу уисыныр, бгъэдэхэныр тэ, адыгэхэм, шэнышIу бэшIагъэу тфэхъугъ. КъэкIожьырэ лъэпкъхэми ащ фэдэ гупшысэхэр яIэхэу щэрэIэх.\nТикъуаджэхэм адэт унэхэр нэкIэу щымытынхэм, псэукIэ дэгъу ащытиIэным афэшI тэ къытэлъытыгъэр дгъэцэкIэн фае.\nАдыгэ Хасэм изэхахьэ къыщыгущыIагъэх ЦIыкIушъо Аслъан, Болэкъо Аслъан, Ламыкъо Эдуард, Ацумыжъ Юсыф, Тхьапшъэкъо Альберт, Бэгъушъэ Алый, Къэбэртэе Адам, Чэмышъо Гъазый, Нэгъуцу Аслъан, Уджыхъу Марыет, Абрэдж Нурдин, ЛIышэ Ахьмэд, нэмыкIхэри.\nАдыгэ Республикэм и Парламент и Тхьаматэ игуадзэу, Адыгэ Хасэм и Хэсашъхьэ хэтэу Шъао Аскэр зэхахьэм къыщыгущыIагъ.\nЗэIукIэм къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэм яхьылIэгъэ унашъохэр ашIыгъэх. ШIэныгъэр лъэпсэшIум икъутамэ къызэрэщежьэрэр, лIэужхэм язэпхыныгъэхэр хабзэм икъулыкъушIэхэмрэ общественнэ IофышIэ чанхэмрэ зэрагъэпытэрэр хагъэунэфыкIыгъэх.\nПредыдущая Гуащэр, нысэр къыодэIуа?\nСледущая Щынэгъончъагъэм фэгъэхьыгъагъ


Уяплъызэ, уишIэныгъэ хэогъахъо | Адыгэ Макъ\nУяплъызэ, уишIэныгъэ хэогъахъо\nАвтор: Редакция\t/ 10.07.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nРеспубликэм и Къэралыгъо филармоние щыкIогъэ къэгъэлъэгъонэу «Что творят мужчины» зыфиIорэм еплъыгъэхэм яшIэныгъэ хагъэхъуагъэу тэлъытэ.\nТеатрэм и Илъэс игъэкIотыгъэу Урысыем щэкIо. Артист цIэрыIохэр къэгъэлъэгъонхэм ахэлажьэхэ зыхъукIэ, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэм япчъагъэ хэхъо. Артистхэу Сергей Астаховыр, Олег Гербутовыр, Александр Горшковыр Урысыем щашIэх. Театрэм къыщашIыхэрэ рольхэм псэ апыт.\nТызэплъыгъэ къэгъэлъэгъоныр тинепэрэ щыIакIэ ищыкIэгъэ дэд. Драматургым пьесэ ытхыгъ, ау театрэм къыщагъэлъэгъоным фэшI пащэхэм къыраIолIэщтым ежэ. Артистэу Сергей Астаховыр ролым куоу хэхьагъэшъ, драматургхэм, режиссерхэм яIофшIакIэ гукIэ зыфэогъазэ.\nДраматургым иIофшIагъэ къыухъумэ, щыIэныгъэм щыпхыригъэкIы шIоигъошъ, пащэм къыIорэм дырегъаштэ, ипьесэ хигъэкIын фаеу елъытэ.\nАртистхэу Олег Гербутовымрэ Александр Горшковымрэ ярольхэм ялъытыгъэу уагъэщхын алъэкIы. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан пьесэм зытегущыIэхэрэр. Пыйхэм апэуцунэу, хэгъэгур IашэкIэ къыухъумэнэу тхакIом мурад зыфешIыжьы, заом имашIо Iухьаным зэрэфэхьазырыр пащэм реIо. Пьесэм икIэрыкIэу хэплъэжьых, театрэм щагъэуцунэу унашъо зэдашIы, тхакIор заом агъакIорэп.\nЦIыфхэм ящыкIэгъэ пьесэ ытхы зэрэшIоигъом драматургыр къыпкъырыкIызэ, бэрэ зыхэтхэжьыгъэхэ пьесэр ыгъэуцуным фэмыежьы мэхъу, итхьапэхэр пчэгум щыретэкъухьэх…\n— НэмыкI пьесэ стхыщт, — къеIо гушIом хэтэу драматургым.\nФилармонием щыкIогъэ къэгъэлъэгъоныр сурэтхэмкIэ агъэдэхагъ. Хэгъэгум ис цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ, ягушъхьэ кIуачIэ къэзыIэтырэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонхэр непи зэрэтищыкIагъэхэр артистхэм IупкIэу къаIотэн алъэкIыгъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгрищ хэкум рафынхэу агухэлъ\nКъэзыгъэзэжьыгъэ нэбгрищ хэкум рафынхэу агухэлъ\nМэзаем и 8-м Къэбартае-Бэлькъар республикэм икъэлашъхьэ Нальчик Шъачэ олимпиадэм пэуцожьэу мырэзэныгъэ зэхахьэ щык1уагъ.\nАщ полицием нэбгрэ 30 фэдиз ыубти хьапсым ч1идзэгъагъ. Мыхэм анахьыбэр ат1уп1щыжьыгъэх. Непэ нэбгрит1у джыри хьапсым ч1эсых.\nМырэзэныгъэ зэхахьэм аубытгъагъэмэ ащыщых Сирие заом къыхэк1ыжьыгъэу хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгрищ. Мыхэм къызэра1уагъэмк1э мырэзэныгъэ зэхахьэм хэлэжьэнхэу агухэлъэгъэп ык1и ар зэрэщы1эр аш1агъэп. Ч1ып1эу мырэзэныгъэ зэхахьэр зыщаш1ыгъэм блъэк1ыхэпэтзэ полицием ыубытыгъэх.Зымафэ а1ыгъэхи ыт1анэ ат1уп1щыжьыгъэх ау полицием дао судым афч1илъхьи хэкум рафынхэу унашъо судым ыш1ыгъ.\nКъБР-м ихэку къэзыгъэзэжьыгъэхэм адэлажьэрэ хасэу "Пэрыт" зыфи1орэм судым тхьапэхэр ч1илъхьагъ унашъор къызэч1эгъэк1ожьыным пае. Пэрытым итхьэматэ Хьэгъэжъый Беслъан къызэри1уагъэмк1э судым иунашъо зэч1имыгъэк1ожьымэ къэзыгъэзэжьыгъэхэр зытхьэмафэк1э хэкум рафыщтых.


Илъэсым ыкIэм ехъулIэу | Адыгэ Макъ\nПеринатальнэ гупчэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIэх, я 5-рэ къат тырашIыхьэ. Джащ фэдэу сымэджэщым къатищ хъурэ IэзэпIэ-диагностическэ корпус щашIы.\nIофшIэнхэр зэрэкIохэрэм къытегущыIагъ мыщ иврач шъхьаIэу Владимир Лобода.\n— Мы илъэсым сымэджэщым игъэкIотыгъэ IофшIэнхэр щызэхэтэщэх, — къытфеIуатэ врач шъхьаIэм. — Перинатальнэ гупчэм гъэцэкIэжьынхэр щэкIох, я 5-рэ къатри тетшIыхьащт. IофшIэнхэм яшIуагъэкIэ псэуалъэм изытет нахьышIум ылъэныкъокIэ зихъожьыщт. Сабый къэхъугъакIэхэр къызщычIащыжьыщт унэр, приемнэ отделениер, пстэури аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтегъэпсыхьэгъэщтых.\nВладимир Лобода къызэриIуагъэмкIэ, я 5-рэ къатым реанимационнэ отделениехэр тетыщтых. Джащ фэдэу игъо къэмысызэ къэхъугъэ сабыйхэр ащ чIэлъыщтых. ПстэумкIи федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахэхыгъэ сомэ миллиони 189-рэ мыщ пэIуагъэхьанэу агъэнафэ. Ащ хэхьэ оборудованиякIэу чIагъэуцощтри.\n— Мы уахътэм палатэхэм нэбгыри 4 — 5 арылъынэу щытымэ, гъэцэкIэжьынхэм ауж ахэр нэбгыри 2 — 3-мэ афытегъэпсыхьэгъэщтых, — игущыIэ лъегъэкIуатэ врач шъхьаIэм. — Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ екIолIакIэхэр дгъэфедагъэх, псэуалъэр зэрифэшъуашэу зэтедгъэпсыхьащт. ЗэрэдгъэнафэрэмкIэ, IофшIэнхэр мы илъэсым ыкIэм нэс къаухыщтых.\nМыекъуапэ имызакъоу, республикэмкIи псэуалъэм мэхьанэшхо иI. Мыщ изэтегъэпсыхьан дакIоу Адыгеим къыщыхъухэрэ кIэлэцIыкIухэм япчъагъэ нахьыбэ хъунэу тэгугъэ.\nТерапевтическэ корпусым ишIыни Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым щырагъэжьагъ. ДжырэкIэ унэ лъакъор аухы. Врач шъхьаIэм къызэриIуагъэмкIэ, псэуалъэр щэу зэтетыщт. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу шъхьангъупчъэ инхэр зыхэлъыщт IэзэпIэ учреждением иапэрэ къат мафэрэ зыщяIэзэщтхэмрэ диагностическэ къулыкъумрэ тетыщтых. ЯтIонэрэ, ящэнэрэ къатхэм терапевтическэ отделениемрэ геронтологическэ къулыкъумрэ атетыщтых. Федеральнэ проект гъэнэфагъэу «Сейсмоустойчивость» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу мыщ ишIын рагъэжьагъ, сомэ миллиони 104-рэ пэIуагъэхьанэу агъэнафэ.\nМедицинэ учреждениякIэр мы илъэсым ыкIэм нэс къаухын гухэлъ зэряIэр Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым иврач шъхьаIэ къыIуагъ. АР-м ипащэ, псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэр IэпыIэгъушхо къызэрафэхъухэрэр, ахэм зэрафэразэр Владимир Лобода игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nЦIыфхэм япсауныгъэ гъэпытэгъэнымкIэ, къагъашIэрэм хэгъэхъогъэнымкIэ республикэм Iофыгъуабэ щызэшIуахы, лъэпкъ проектхэм къахиубытэу IофшIэныр гъэпсыгъэным имэхьанэ зэрэиным Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къулыкъу пстэуми анаIэ тыраригъэдзагъ. Псауныгъэм икъэухъумэн ылъэныкъо къэкIопIэ пстэуми къахэкIыгъэ мылъкоу икIыгъэ илъэсым пэIуагъэхьагъэр сомэ миллиарди 6 мэхъу, мы илъэсым а пчъагъэр сомэ миллиарди 7-м рагъэхъунэу ары гухэлъэу щыIэр.


Сертификат соответствия техрегламенту РФ С-RU.ПО13.В.00646. Сыры мягкие: сыр Адыгейский; сыр Адыгейский: с тмином, с аджикой, с перцем, с паприкой; сыр Адыгейский с сухими приправами: карри, мексиканской, грибами, сальсой, укропом и чесноком в сметане, пряными травами; сыр Адыгейский с ароматом: бекона, копченосте.\nСыры мягкие: сыр Адыгейский; сыр Адыгейский: с тмином, с аджикой, с перцем, с паприкой; сыр Адыгейский с сухими приправами: карри, мексиканской, грибами, сальсой, укропом и чесноком в сметане, пряными травами; сыр Адыгейский с ароматом: бекона, копченосте


Республика Адыгея - Инэм госпиталь къыщызэIуахыщт\nШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Инэм госпиталь къыщызэIуахыщт\nИнэм госпиталь къыщызэIуахыщт\nКоронавирусыр къызэуталIэхэрэм зыщяIэзэщтхэ госпиталэу Инэм район сымэджэщым щызэхащагъэм икъызэIухын зыфагъэхьазыры. Нэбгыри 100-мэ ар ателъытэгъэщт.\nТэхъутэмыкъое, Теуцожь районхэм арысхэу, Адыгэкъалэ дэсхэу коронавирусыр мылъэшэу къызэуталIэхэрэм госпиталым щяIэзэщтых. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ поселкэу Инэм щыIагъ. Республикэм ипащэ госпиталым чIэхьагъ, медицинэ оборудованиеу агъэуцугъэхэр зэригъэлъэгъугъэх, медицинэ IофышIэхэм адэгущыIагъ.\nСымэджэщым ыкIоцI гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр рашIылIагъэх, бгъагъэмрэ инженер коммуникациехэмрэ зэблахъугъэх. Госпиталым ИВЛ-аппарати 7, монитори 10, УЗИ-аппарат ыкIи нэмыкI оборудованиехэр иIэх.\nКоронавирусыр къызэутэлIагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм пае госпиталым компьютер томограф чIагъэуцуагъ. Ащ нэмыкIэу зызэраухъумэщт пкъыгъохэр, Iэзэгъу уцхэр, нэмыкIхэу мазэм къыкIоцI ящыкIэгъэщтхэр зэригъэуIугъэх. Госпиталым къыпэIулъ чIыпIэр асфальткIэ апкIагъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ сымаджэхэм яштэнкIэ медицинэ учреждением дэгъоу зыфигъэхьазырыгъэу ылъытагъ, мэзэ заулэрэ госпиталым изэхэщэн пылъыгъэ медицинэ IофышIэхэм тхьауегъэпсэу ариIуагъ.\nПоселкэу Инэм дэт сымэджэщым ищыкIэгъэ медицинэ оборудованием икъэщэфын, ар госпиталь шIыжьыгъэным апэIухьэгъэ ахъщэр зэкIэ Шъэумэн Хьазрэт имылъку унае къызэрэхэкIыгъэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\n«Мы лъэхъэнэ мыпсынкIэм бизнесменыбэ медицинэ отраслэм IэпыIэгъу къыфэхъугъ. Зэпахырэ узым пэуцужьыгъэным зиIахь хэзышIыхьэгъэ пстэуми тхьашъуегъэпсэу ясIо сшIоигъу», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.


Мыекъуапэ щагъэпсыщт — Адыгэ макъ\nА гухэлъым къыдыхэлъытагъэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэуцугъэхэм ащыщ паркэу «Патриот» зыфиIорэм икъутамэ тиреспубликэ къыщызэIухыгъэныр. Шъугу къэдгъэкIыжьын, мы проектым изэшIохын епхыгъэ IофшIэнхэр рагъэжьагъэх, проектым иконцепцие, идизайн-проект зэхагъэуцуагъ, ар зэшIохыгъэ зэрэхъущтыр, илъэныкъо шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх. Псэуалъэр Мыекъуапэ икъыблэ-къокIыпIэ лъэныкъо щыIэ район цIыкIоу «Михайлово» зыфаIорэм дэжь щашIыщт. Архитектурэмрэ къэлэгъэпсынымрэ яIофыгъохэм афэгъэзэгъэ республикэ Советым изэхэсыгъо проектым игъэцэкIэн игъэкIотыгъэу щытегущыIагъэх.\nЗэрагъэнэфагъэмкIэ, псэуалъэр зытырашIыхьащт чIыгу гектари 10 фэдизыр УФ-м зыухъумэжьынымкIэ и Министерствэ къалэм къыритыжьынымкIэ зэдэгущыIэгъухэр макIох.\nПаркыр кластерхэмкIэ зэтеутыгъэщт. ГущыIэм пае, апэрэ купым хэхьэрэ дэхьэгъу чIыпIэм къыдыхэлъытагъэх хьакIэхэм япэгъокIын, ахэм ятхын, паркым нэIуасэ фэшIыгъэнхэр.\nКIэлэцIыкIухэр ыкIи ныбжьыкIэхэр зэIукIэнхэм, Iофтхьэбзэ ыкIи кружок зэфэшъхьафхэр афызэхэщэгъэнхэм, конференциехэм, семинархэм, зэхэсыгъохэм ярегъэкIокIын фытегъэпсыхьэгъэщт конгресс-холлэу агъэпсыщтыр. Ащ нэмыкIэу, мэхьанэшхо зиIэщт лъэныкъохэм ащыщ дзэ-тарихъ гупчэм ишIын. КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэр тикъэралыгъо гъогоу къыкIугъэм щыгъозэнхэм, ащ тарихъ шъыпкъэу пылъыр къагурыIоным, тишъхьафитныгъэ къэзыухъумэгъэ дзэкIолIхэм шъхьэкIафэ афашIыным фытегъэпсыхьэгъэ къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр, площадкэхэр мыщ хэтыщтых. Спортым, культурэм ыкIи зыгъэпсэфыным, машинэхэр зыдагъэуцущт чIыпIэхэр дизайн-проектым къыдыхэлъытагъэх. КIэлэцIыкIухэм апае площадкэхэр, джэгупIэхэр, шхапIэхэр ашIынхэу агъэнафэ. Джащ фэдэу псэуалъэр зыдэщытыщт чIыпIэм дэжь чъыгхэр, къэгъагъэхэр щагъэтIысхьащтых, ащ иархитектурнэ теплъэ шэпхъэшIухэм адиштэным анаIэ тырагъэтыщт.\n— НыбжьыкIэхэр зыщызэрэугъоинхэ, гухэлъэу яIэхэмкIэ зыщызэхъожьынхэ алъэкIыщт чIыпIэу «Патриотыр» щытын зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мызэу, мытIоу къыхигъэщыгъ. Арышъ, ар къыдэтлъытэзэ, пшъэрылъэу къэуцухэрэр зэшIотхынхэм, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэм тыпылъын фае. IофшIэнышхоу дгъэцэкIэщтым мыр иегъэжьапI, — къыIуагъ республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеслав. — Проектым къыдыхэлъытэгъэ псэуалъэ пэпчъ шъхьафэу тытегущыIэн, паркым къекIолIэщтхэ цIыфхэмкIэ ар гупсэфэу ыкIи Iэрыфэгъоу щытыным тынаIэ тедгъэтын фае.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Советым хэтхэм предложениеу къахьыгъэхэм адиштэу паркым идизайн-проект зэхъокIыныгъэхэр, хэгъэхъонхэр фашIынхэу зэдаштагъ, ащ непэ Iоф дашIэ.\nПредыдущая Унэгъо лъачIэм къыфегъэзэжьы\nСледущая Представитель Адыгеи принял участие в международном тревел-форуме


Къуаджэхэм ащэкIо — Адыгэ макъ\n— Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу КъумпIыл Муратэ зэхэщэн IофыгъохэмкIэ ишIуагъэ къытегъэкIы, — къытиIуагъ Лъэпкъ театрэм ихудожественнэ пащэу Шъхьэлэхъо Светланэ. — Чылэхэм адэсхэм культурэм иунэхэм тащыIокIэ. Спектаклыр къызаухыкIэ ащ еплъыкIэу фыряIэр, зэригъэгупшысагъэхэр зэхахьэм къыщаIуатэх.\nПэрэныкъо Чэтибэ ипьесэ техыгъэ спектаклыр ТхьакIумэщэ Налбый ыгъэуцугъ. Тинепэрэ гумэкIыгъохэм ар афэгъэхьыгъ. Гъобэкъуае спектаклыр къызыщагъэлъагъом ыуж зэхахьэм къыщыгущыIагъэх СтIашъу Юрэ, Къэзэнэ Юсыф, СтIашъу Майор, Мэджэджэ Мэдин, СтIашъу Вячеслав, СтIашъу Аскэр, Пэрэныкъо Чэтибэ, Тутарыщэ Людмилэ, нэмыкIхэри. Гъобэкъуае щыкIогъэ спектаклым еплъыгъэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Урысыем итхакIохэм я Союз хэтэу Мамый Руслъан зэрилъытэрэмкIэ, литературэм и Илъэс Урысыем зэрэщыкIорэр нахь дэгъоу къызыфэдгъэфедэн фае. ПIуныгъэм ехьылIэгъэ спектаклэхэу Лъэпкъ театрэм щагъэуцугъэхэр тикъуаджэхэм ащыпсэурэмэ ящыкIагъэх.\nСпектаклэу «О, си Тхь, къысфэгъэгъу!» зыфиIорэр гъэтхапэм и 11-м Инэм, и 13-м Очэпщые, и 14-м Адыгэкъалэ къащагъэлъэгъонэу щыт. Аскъэлае непэ щеплъынхэ алъэкIыщт.\nСурэтыр спектаклым къыщытетхыгъ.\nПредыдущая Композиторым ишIэжь зэхахь\nСледущая Натхъо Бибарс тегъэгушIо


Вячеслав, поздравляем с днюхой. Голосовые поздравления с именинами для Вячеслава\nПривет, Слава! ёу, поздравляем! Эй, чувак, тебя поздравляем! В твой день рожденья тебе мы желаем Здоровья, успеха, побольше бабла - Чтоб с тёлками в клубах тусить до утра Короче, желаем тебе не хворать, И нас, пацанов, никогда не терять Давай, братуха, отметим днюху! Тебя поздравляем мы и обнимаем!


Спортым республикэм зыщиушъомбгъуным анаIэ тет | Хасанов Мурат Русланович\n« Адыгея и Башкортостан обсудили…\nМинистр спорта РФ Павел Колобков принял… »\nУФ-м икъэралыгъо программэу «Физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэр Инэм щырагъэжьагъ. Ащ сомэ миллион 83,6-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Федеральнэ бюджетым сомэ миллион 72-рэ къытIупщыгъ, республикэм — сомэ миллион 11,6-рэ.\nСпорт псэуалъэр аужырэ шапхъэхэм адиштэу гъэпсыгъэ. Квадратнэ метрэ 2187,6-рэ илъ. Ащ къыдыхэлъытагъэх зыщыджэгущтхэ залышхо, самбэм ыкIи дзюдом зызщафагъэсэщтыр, тренажернэ зал, нэмыкIхэри. Волейболым, баскетболым, футбол цIыкIум афытегъэпсыхьэгъэ залым зы уахътэм нэбгырэ 80-мэ зыщагъэсэн, зэнэкъокъухэри щызэхащэнхэ алъэкIыщт, нэбгырэ 220-рэ чIэфэщт.Павел Колобковым къызэриIуагъэмкIэ, шъолъыр программэхэм ыкIи федеральнэ гупчэм яшIуагъэкIэ мыщ фэдэ комплексхэр ашIых, зэтырагъэпсыхьэх. КIэлэцIыкIухэм, спортсменхэм ямызакъоу, нахьыжъхэми мы спорт псэуалъэм зыщагъэсэн, япсауныгъэ агъэпытэн амал щыI. Адыгеимрэ федеральнэ ведомствэмрэ зэфыщытыкIэ дэгъухэр зэрэзэдыряIэм ишIуагъэкIэ гухэлъэу щыIэхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэхэ мэхъух, УФ-м и Президент къыгъэуцурэ пшъэрылъхэр зэшIуахых.\n— Спортым республикэм зыщиушъомбгъуным тынаIэ тет, ащ фэIорышIэрэ псэуалъэхэр тэшIых. ТапэкIи пшъэрылъэу зыфэдгъэуцужьырэр макIэп, мыщ фэдэ комплексхэм яшIын лъыдгъэкIотэщт. Гъэсэныгъэми мэхьанэшхо етэты.\nЕджэпIакIэхэм яшIыни къызэтедгъэуцорэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nИнэм дэт спорт еджапIэу N 2-м ипащэу ЦэгъошIу Сэфэр къызэриIорэмкIэ, спорт псэуалъэм ишIын зигъо Iофыгъохэм ащыщыгъ. Илъэс 30-м ехъугъ мыщ фэдэ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ комплекс псэупIэр зыкIэхъопсыщтыгъэр.\n— КIэлэцIыкIухэр спорт лъэныкъо зэфэшъхьафхэм афэбгъэсэнхэм, район, республикэ, нэмыкI зэнэкъокъухэр щызэхэпщэнхэм псэуалъэр афытегъэпсыхьагъ, — къыIуагъ Сэфэр. — Волейбол, баскетбол, нэмыкI спорт лъэныкъохэм ныбжьыкIэхэм зафагъэсэн амал щыIэ хъугъэ. Джащ фэдэу тренажерхэр зычIэт зал мыщ къыдыхэлъытагъ.\nПсэупIэу Инэм ыуж Павел Колобковымрэ КъумпIыл Муратрэ Теуцожь районым ит къуаджэу Пэнэжьыкъуае щашIыгъэ спорт комплексэу «Апчасым» къекIолIагъэх. Ахэм къапэгъокIыгъ муниципалитетым иадминистрацие ипащэу Хьачмамыкъо Азэмат. 2016 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ федеральнэ программэу «УФ-м физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу агъэпсыгъэ псэуалъэр пащэхэм зэрагъэлъэгъугъ, мэфэкI щыкIэм тетэу ар къызэIуахыгъ.\nПавел Колобковыр мэфэкI зэхахьэхэм къащыгущыIэзэ, аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ спорт псэуалъэхэр яIэ зэрэхъугъэмкIэ псэупIэхэм, районхэм ащыпсэухэрэм къафэгушIуагъ.\n— Спортым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ Адыгеим щызэшIуахырэр бэ. Физическэ культурэм ыкIи спортым апыщагъэхэм япчъагъэ пштэмэ, мы къэгъэлъэгъонымкIэ республикэр шъолъыр анахь дэгъухэм ащыщ. Федеральнэ министерствэмрэ Адыгеимрэ зэпхыныгъэ пытэ, зэгурыIоныгъэ азыфагу зэрилъым ишIуагъэкIэ мы псэолъэ дахэхэр непэ къызэIутхын амал щыIэ хъугъэ. Мыщ защызыгъэсэщт ныбжьыкIэхэм гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу, лъэгэпIэ инхэм анэсынхэу сафэлъаIо, — къыIуагъ Павел Колобковым.\nГушIуагъокIэ непэ зэрэзэхэхьагъэхэр, псэупIэхэм, районхэм щыпсэухэрэр зэжэгъэхэ комплексхэм якъызэIухын мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ. Республикэм къызэрэкIуагъэмкIэ ыкIи IэпыIэгъу къызэрафэхъурэмкIэ спортымкIэ министрэм фэрэзагъ. Комплексхэм яшIын фэгъэзэгъэ псэолъэшIхэм япшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зэрагъэцэкIагъэр игуапэу къыхигъэщыгъ.\n— Физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыным тапэкIи тыпылъыщт. Мыщ хэщагъэхэм, анахьэу лъэгэпIэ инхэм акIэхьэрэ спортым пылъхэм, зыкъызэIуахыным, гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэм тынаIэ тедгъэтыщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Спортым дакIоу нэмыкI социальнэ псэуалъэхэри республикэм щытэшIых, щытэгъэцэкIэжьых. Район гупчэхэм яархитектурнэ теплъэ нахьышIу хъуным, шэпхъэшIухэм адиштэнхэм тыпылъ. ГущыIэм пае, къуаджэу Пэнэжьыкъуае кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ щытэгъэпсы. Къихьащт илъэсым физкультурэм зыщыпылъыщтхэ псауныгъэр зыщагъэпытэрэ комплексищ кIэу тшIынхэу тэгъэнафэ. Мыщ дэжьым анахь шъхьэIэн фаер демографием изытет нахьышIу шIыгъэныр, сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуныр ары. КъызэрэсIуагъэу, тапэкIи псэолъакIэхэр тшIыщтых, дгъэцэкIэжьыщтых, зэрифэшъуашэу ахэр зэтедгъэпсыхьащтых.\nПэнэжьыкъуае ыкIи районым щыпсэухэрэм ацIэкIэ зэхахьэм къыщыгущыIагъ СССР-м спортымкIэ имастерэу, тренерэу Къуекъо Аслъан. Iофышхо зыпшъэ ифэгъэ АР-м и ЛIышъхьэ, IэпыIэгъу къафэхъугъэ федеральнэ министрэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ. Мыщ фэдэ комплекс дахэ яIэ зэрэхъугъэм зэрэрыгушхохэрэр, спортым ылъэныкъокIэ гъэхъэгъэ дэгъухэр ащ къыкIэлъыкIонхэ зэрэфаер къыхигъэщыгъ.\nРайоным испортсмен ныбжьыкIэхэм къагъэхьазырыгъэ спорт къэгъэлъэгъоным къэзэрэугъоигъэхэр ягуапэу еплъыгъэх, джащ фэдэу творческэ купхэм концерт къатыгъ.\nПсэуалъэм ишIын зэкIэмкIи сомэ миллион 73,3-м ехъу тефагъ. Лъэныкъохэм зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм диштэу, федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэ сомэ миллион 24,6-рэ хъурэ субсидиер шъолъырым къыIэкIэхьагъ, Адыгеим ибюджет къыхагъэкIыгъэр сомэ миллион 48,6-м ехъу. ПсэолъэшI IофшIэнхэр зыгъэцэкIагъэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк— Сервисыр» ары. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэгъэ спорт комплексым квадратнэ метрэ 2187,6-рэ илъ, зы уахътэм нэбгырэ 80-мэ зыщагъэсэн алъэкIыщт. Ащ къыдыхэлъытагъэх джэгукIэ зэфэшъхьафхэм афытегъэпсыхьэгъэ залыр, мыщ волейболым, баскетболым, футбол цIыкIум защыфэбгъэсэн ыкIи зэнэкъокъухэр щызэхэпщэнхэ амал щыI. Нэбгырэ 220-мэ ателъытэгъэ тIысыпIэхэр иIэх. Джащ фэдэу самбэм ыкIи дзюдом апыщагъэхэм зызщагъэсэн алъэкIыщт бэнапIэ, тренажерхэр, ащ нэмыкIэу зызщатIэкIырэ, зызщагъэпскIырэ чIыпIэхэр, кабинетхэр дыхэтых. Видеолъыплъэным ыкIи мэшIогъэкIосэным ясистемэхэр, зэнэкъокъоу зэхащэхэрэм къякIуалIэхэрэм ятранспорт зыдагъэуцущт чIыпIэхэр агъэпсыгъэх.\nСпорткомплексэу къызэIуахыгъэхэр зэрэзэтырагъэпсыхьагъэхэм федеральнэ министрэм осэшIу фишIыгъ. Спорт псэуалъэхэр джыри республикэм щышIыгъэнхэмкIэ IэпыIэгъу къазэрафэхъущтхэр, джащ фэдэу федеральнэ мэхьанэ зиIэ велокомплекс Адыгеим щыгъэпсыгъэным иIофыгъо зэрэхэплъэщтхэр къыхигъэщыгъ.\n— УФ-м и Президент пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэм ащыщ спортым ыкIи физическэ культурэм апыщагъэхэм япчъагъэ процент 55-м нэгъэсыгъэныр. Ар Адыгеим щыгъэцэкIагъэ зэрэхъущтым щэч хэлъэп. КъызэрэсIуагъэу, мыщ фэдэ комплекс зэтегъэпсыхьагъэ районым игупчэ къызэриуцуагъэм мэхьанэшхо етэты, ащ зыщызыгъасэхэрэм гъэхъагъэхэр ашIынхэу, спорт текIоныгъэхэр къыкIэлъыкIонхэу тыщэгугъы. Тэ къыттефэрэр зэкIэ дгъэцэкIэщт, тиспортсменхэм, ахэр зыгъасэхэрэм амалэу аIэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэным, инфраструктурэр зэтегъэпсыхьэгъэным тапылъыщт. АщкIэ федеральнэ министерствэм зэпхыныгъэ, зэгурыIоныгъэ дытиIэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nОфициальный сайт республиканской газеты «Адыгэ макъ» 15.08.2019 г.: https://www.adygvoice.ru/wp/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%8D%D0%BC-%D0%B7%D1%8B%D1%89%D0%B8%D1%83%D1%88%D1%8A%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D1%83%D0%BD-2/


Дышъэм илъэпсэшIу — Адыгэ макъ\nРедактор 18.06.2019 18.06.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nУрысыем икIэлэеджакIохэм я Спартакиадэ хэхьэрэ зэIукIэгъухэр гандболымкIэ Звенигород щыкIуагъэх. Мыекъуапэ икомандэу «Адыиф-2-м» дышъэр къыфагъэшъошагъ.\nМыекъуапэ испорт еджапIэу N 1-у Джэнчэтэ СултIан ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъэсэрэ пшъашъэхэр Волгоград, Челябинскэ хэкухэм, нэмыкIхэм атекIуагъэх. Финалныкъом Самарэ икомандэ 28:23-у дешIагъ. Дышъэм икъыдэхынкIэ ешIэгъур 30:28-у Астрахань къикIыгъэхэм къашIуахьыгъ.\nМыекъуапэ испорт еджапIэу Джэнчэтэ СултIан ыцIэ зыхьырэм тыгъуасэ зэхахьэу щыкIуагъэм «Адыиф-2-м» щыIукIагъэх.\nТренерэу Никита Голуб Спартакиадэр зэрэкIуагъэм къытегущыIагъ, командэм къыфэгумэкIыхэрэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.\nМыекъуапэ иадминистрацие физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет ипащэу Дмирий Щербаневым зэрищэгъэ зэхахьэм Адыгэ Республикэм и Парламент и Комитет итхьаматэу Шэуджэн Тимур къыщиIуагъ типшъашъэхэм тапэкIи гъэхъагъэ ашIынымкIэ Спартакиадэм лъэпсэшIу зэрэщашIыгъэр.\nМыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Джарымэкъо Азмэт къалэм иадминистрацие ипащэ ыцIэкIи «Адыиф-2-м» къыфэгушIуагъ. Зэхахьэм къыщыгущыIагъэх «Адыиф-2-м» итренер шъхьаIэу Никита Голуб, командэм иешIэгъухэр зыщыкIохэрэ спорт Унэшхоу «Ошъутенэм» ипащэу Джэнчэтэ СултIан илъэсыбэрэ Iоф дэзышIагъэу Джарымэкъо Юсыф, республикэм гандболымкIэ и Федерацие ипащэу Кочева Сусаннэ, нэмыкIхэри.\n«Адыиф-2-м» щытхъу тхылъхэр, кубокхэр фагъэшъошагъэх, спорышхом щылъыкIотэнэу фаIуагъ.\nДышъэр къэзыхьыгъэхэр: къэлэпчъэIутхэр: Пивнева Екатерина, Скнарь Юлиана, ешIакIохэр: Баева Юлия, Казиханова Диана, Кожубекова Юлия, Куцевалова Ангелина, Кучеренко Мария, Лагвиненко Валерия, Морозова Алина, Морозова Софья, Никуклина Дарина, Провоторова Полина, Суворова Ксения.\nДышъэр къэшъухьи лъэпсэшIу зэрэшъушIыгъэм фэшI тышфэгушIо!\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхь: «Лъэпкъ проектхэр игъом гъэцэкIэгъэнхэр – къулыкъу пэпчъ ипшъэрылъ шъхьаI»\nСледущая Хьэм иIухыжьын аухы


Бэрэ тызэжэгъэ тхылъ — Голос Адыга\nБэрэ тызэжэгъэ тхылъ\nРедактор 11.12.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nГуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм ижъырэ адыгэ орэдхэр зыдэт тхылъыр къыдигъэкIыгъ.\nIорыIуатэхэмкIэ отделым, пащэр филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу Цуекъо Нэфсэт зэхигъэуцогъэ тхылъым къыщыхаутыгъэ орэдхэм яхьылIэгъэ къэбархэм уагъэгъуазэ. Лъэпкъым ищыIэныгъэ къырыкIуагъэр, адыгабзэм ибаиныгъэ орэдхэм къаIуатэ.\nТарихъ, лIыхъужъ, гъэлъэпIэ, шIулъэгъуныгъэ, сэмэркъэу орэдхэр, гъыбзэхэр, нарт пщыналъэхэр, фэшъхьафхэри тхылъым дэбгъотэщтых.\nУсэхэм нотэхэр ягъусэх. Орэдхэм якъэхъукIэ, гупшысэу ахэлъыр тхылъыр зэхэзыгъэуцуагъэхэм зэфахьысыжьыгъэх. Анахь шIушIагъэхэм ахэтлъытэрэр орэд пэпчъ ехьылIэгъэ къэбархэр къызэраугъоигъэхэр ары. «Адыиф», «ЩырытIым», «ОщнэIу зау», нэмыкI орэдхэри ансамблэхэм къаIохэу зэхэтэхых, ау орэдхэм яхьылIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэр цIыфхэм икъоу ашIэхэрэп.\nАдыгэхэм яфольклор бай дэд. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм ипащэу ЛIыIужъу Адамэ къызэрэтиIуагъэу, орэдишъэ пчъагъэ къаугъоижьыгъ. Пэсэрэ орэдхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэмкIэ рагъэжьэгъэ Iофыр лъагъэкIотэщт.\nАнсамблэхэм, артистхэм пэсэрэ орэдхэр къаIонхэм фэшI тхылъыр IэпыIэгъу афэхъущт. ЯщыкIэгъэ литературэр щыIэ зэрэхъугъэм шIуагъэ къызэрихьыщтым щэч хэлъэп.\nРагъэжьэгъэ Iофыр лъызыгъэкIотэнхэ зылъэкIыщтхэ шIэныгъэлэжьхэр, искусствэм иIофышIэхэр, кIэщэкIо дэгъухэр тиIэх.\nIофшIэным фэгъэхьыгъэ орэдымкIэ тхылъым уеджэнэу еогъажьэ.\nФэIо-фэшIэ орэдхэр, кIэпщэ, нысэщэ орэдхэр ащ къыкIэлъэкIох. Орэд пэпчъ къэIокIэ хэхыгъэ иI. Шъузыщэ, нысэищ, кушъэ орэдхэм, фэшъхьафхэм уяджэзэ, щыIэныгъэм ахэр зэрэщызэхэтхыхэрэр къыдэолъытэ.\nБэрэ тызэжэгъэ тхылъыр къызэрэдагъэкIыгъэм ишIуагъэкIэ лъэпкъ искусствэм хэхъоныгъэхэр ышIыщтых.\nАдыгэ лъэпкъым утегущыIэ зыхъукIэ, нартхэм япщыналъэхэм, лIыхъужъ орэд-\nхэм нахьыбэрэ уядэIу пшIоигъо охъу. Хъымыщыкъо Пэтэрэз, Орзэмэс, Сэтэнае, Лащынэ яхьылIэгъэ орэдхэр, нэмыкIхэри гум къегущыIыкIых.\nЛъэпкъэу узыщыщым къыкIугъэ гъогур орэдым щызэхэпхызэ, щыIэныгъэр нахьышIоу къызэрэбгурыIощтым упылъ. Лiыхъужъ орэдхэр егъашIи жъы хъущтхэп. «ОщнэIу заом», Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт фэгъэхьыгъэм, «Тыгъужъыкъо Къызбэч иорэд», фэшъхьафхэм щыIэныгъэм чIыпIэу щыряIэм гукIэ къыфэбгъэзэжьмэ, орэдым пIуныгъэ мэхьанэу иIэм уасэу фэпшIырэм зыкъеIэты.\nТхьаусыхэ, гъыбзэ, сэмэркъэу орэдхэри щыIэныгъэм къыхахыгъэх. Тхылъыр зэхэзыгъэуцуагъэхэм орэдхэр къэзыугъоижьыгъэхэм, орэдыIохэм, пщынаохэм, шыкIэпщынаохэм, нэмыкIхэм ацIэхэр къыраIох.\nИтеплъэ къыщегъэжьагъэу тхылъыр сурэтхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэ. Абыдэ Къэсэй, Абыдэ Хьис, Бэусэ Даутэ, Хьэпэе Махьмудэ, ХьэдэгъэлIэ Аскэр, Шыу Щэбанэ, Бэрэтэрэ Хьабидэт, Кобл Лыу, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ къэбархэр хьакIэщхэм ащыкIохэрэ зэхэсыгъохэм, пчыхьэзэхахьэхэм нахьыбэрэ ащызэхэтхынхэу тэгугъэ.\nОрэдыIо купхэу «Уджым», «Ащэмэзым», «Жъыум», «Нартшъаом», нэмыкIхэм ижъырэ орэдхэр агъэжъынчых, пщыналъэхэр зэхытагъэхых.\nОрэдыр щыIэныгъэм щыщ. Уахътэр псынкIэу лъэкIуатэми, лъэпкъ шIэжьыр жъы хъурэп. Цуекъо Нэфсэт зипэщэ отделым IофшIэнышхо ыгъэцэкIагъ, тигъэзетеджэхэм ацIэкIэ «тхьашъуегъэпсэу» тхылъым Iоф дэзышIагъэхэм ятэIожьы.\nАдыгэ гущыIэхэм ямэхьанэ къизыIоты-кIырэ гущыIалъэу тхылъым икIэух къыщыхаутыгъэр зыпэпшIын щыIэп. Пэсэрэ гущыIэхэм ямэхьанэ къызэIуехы, непэрэ щыIэкIэ-псэукIэм щыпшIыхэрэ гупшысэхэм уакъыхещэ.\nИлъэс 54-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, ижъырэ адыгэ орэдхэр зыдэт тхылъыр Шыу Щэбанэ Мыекъуапэ къыщыдигъэкIыгъагъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ республикэ институтыр илъэс 90-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу къыхэутыгъэ тхылъэу тыкъызытегущыIэрэм къыкIэлъыкIощтхэ тхыгъэхэм, зэфэхьысыжьхэм цIыфхэр къяжэх. Адыгэ лъэпкъэу дунаим щитэкъухьагъэу псэурэм итарихъ, шэн-хабзэхэр нахьышIоу тшIэнхэм, лъэпкъ искусствэм зедгъэушъомбгъуным афэшI ащ фэдэ тхылъхэр тищыкIагъэх. Адыгабзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн ахэр фэIорышIэщтых.\nПредыдущая В Адыгее инвесторам будут компенсировать затраты на строительство газовых заправок\nСледущая Лъэпкъхэм якультурэ фэгъэхьыгъагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Америкэ, хъурцэ, адыгэ Iазэхэр зэдэлэжьэщтых\nАмерикэ, хъурцэ, адыгэ Iазэхэр зэдэлэжьэщтых\nАмерикэ, хъурцэ ыкIи адыгэ Iазэхэм язэдэлэжьэн тегъэпсыхьэгъэ зэIукIэ Хъурцэм щыкIуагъ. Зэхахьэм кIэщакIо фэхъугъэ Адыгэ Культурэм игупчэу Тбылыс дэтым къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, ыпэкIэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм, е шIэныгъэушэтын орэхъу, е IофшIэн шъыпкъэ орэхъу, зэрэугъоигъэхэр тегущыIагъэх.\nКъырагъэблэгъагъэхэм ащыщ Хъурцэм щылажьэрэ адыгэ ыкIи хъурцэ Iазэхэр, америкэм къикIыгъэ хъурцэ Iазэхэр, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыщ бэдауш IофшIакIоу Яганэ Ибрахьим, нэмыкIхэри. Фэдэ зэхахьэу ятIонэрэ илъэс хъугъэу зэхащэрэм ипшъэрылъ хъурцэ ыкIи адыгэ Iазэхэр дунэе медик щытыкIэм хэщэгъэнхэр.\nКъызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Америкэ Штат Зэкъотхэм щыI америкэ ыкIи хъурцэ Iазэхэм язэпхыныгъэ куп. Ахэмэ адыгэхэри ахэтыным икIэухэу хъугъэ фэдэ зэIукIэр.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Чухуа Мераб:\nЗэпхыныгъэ купым нахьыбэрэмкIэ шIушIэ Iофхэр зэрихьащтых. ЫкIи тыфай хъурцэ сымэджэщхэм ащедгъэкIокIынэу шIушIэ еIэзэныгъэхэр цIыфхэу Темыр Кавказым щыщхэм, адыгэ хэкухэм, Хъурцэм икъушъхьэ шъолъырхэм ащыщхэм апае. ЫкIи ащ дакIоу къыдхэлъытагъ къэбар зэIэпыхыжьыныгъэмрэ гушъхьэ лэжьыгъэу хъурцэ Iазэхэм Америкэм щырагъэкъугъэмрэ зэIэпахыжьынымрэ. Ахэмэ егъэджэнхэр зэхащэшъунхэуи ары.\nФитыныгъэ радио: Хъурцэ Iазэхэу Америкэм щыIэхэм яIоф изытет укъытегущыIагъэмэ дэгъу:\nЧухуа Мераб: Америкэм шэпхъэ пхъашэх щыIэхэр узэрэIазэр къэзыушыхьатрэ тхьапэр къыуатынымкIэ. Джаущтэу Америкэм Iэзэ 300 фэдиз щэлажьэ я 90 илъэсхсэм ауж. Ахэм ягушъхьэ лэжьыгъэ Зэпхыныгъэ купым хэтыщтхэм аратын алъэкIыщт. ГъэшIэгъоныр, къеблэгъагъэх мары тизэIукIэ хъурцэ Iазэхэр, ахэмэ зэкIэмэ ежь ясымэджэщ яI. !азэ сэнэхьатым щыхъугъэх. Мыр нэсыныгъэшхо, ыпэкIэ лъэубэкъу. Арышъ, фэдэ зэфыщытыкIэхэм якIэух къахьынэу сэлъытэ. Адыгэхэри ащ хэхьанхэм мэхьанэшхо иI.\nФитыныгъэ Радио: Адыгэ Iазэхэм зэпхыныгъэ адышъуиIа?\nЧухуа Мераб: КъызэрэчIэкIыгъэмкIэ, Хъурцэм адыгэ Iазэхэр щыIэх. Ахэри къедгъэблэгъагъэх. ТIури бзылъфыгъэ ныбжьыкIэх.\nЗэIукIэу Тбылыс щыкIуагъэм икIэух хъугъэ веб-сайтым игъэпсын. Мыщ нэмыкIэу бьзэшIэныгъэлэжь ныбжьыкIэм гухэлъ къыхилъхьагъ медицинэ гущыIэхэм я хъурцэ-адыгэ-инджылыз гущыIалъэ гъэпсыгъэнымкIэ.ИлъэскIэ америкэ, хъурцэ, адыгэ зэпхыныгъэ купхэр алъапсэу конференц рагъэкIокIынэу кIэщакIохэм агъэнафэ.


Шапхъэхэм шъуадэмых Шапхъэхэм шъуадэмых » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Шапхъэхэм шъуадэмых Шапхъэхэм шъуадэмых\nПхъэ машIокIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэр ары непэ анахьэу тыкъызщыуцумэ тшIоигъор. Пстэуми апэу ахэм зыщагъэгъупшэ мыхъущтыр хьакухэм фабэр къызэратырэм имызакъоу, машIом зыкъыштэным ищынагъо зэрашъхьарытыр ары. Ар анахьэу етIани щынагъо зыхъурэр Iугъор зэрыкIыхэрэ дэпкъхэр, трубэхэр игъом замыгъэкъабзэхэкIэ ары. Хьаку Iупэм иджэхашъо тенэч теIулIэгъэнэу Пхъэ машIокIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэр ары непэ анахьэу тыкъызщыуцумэ тшIоигъор. Пстэуми апэу ахэм зыщагъэгъупшэ мыхъущтыр хьакухэм фабэр къызэратырэм имызакъоу, машIом зыкъыштэным ищынагъо зэрашъхьарытыр ары. Ар анахьэу етIани щынагъо зыхъурэр Iугъор зэрыкIыхэрэ дэпкъхэр, трубэхэр игъом замыгъэкъабзэхэкIэ ары. Хьаку Iупэм иджэхашъо тенэч теIулIэгъэнэу\nПхъэ машIокIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэр ары непэ анахьэу тыкъызщыуцумэ тшIоигъор. Пстэуми апэу ахэм зыщагъэгъупшэ мыхъущтыр хьакухэм фабэр къызэратырэм имызакъоу, машIом зыкъыштэным ищынагъо зэрашъхьарытыр ары.\nАр анахьэу етIани щынагъо зыхъурэр Iугъор зэрыкIыхэрэ дэпкъхэр, трубэхэр игъом замыгъэкъабзэхэкIэ ары. Хьаку Iупэм иджэхашъо тенэч теIулIэгъэнэу щыт. ЯтIонэрэ хэукъоныгъэу ашIыхэрэм ащыщ бензин, керосин е нэмыкI къэорэ гъэстыныпхъэхэр хьакум зэрэпакIэхэрэр. Хьакум илъ машIом пхъэу паплъхьэрэм икIыхьагъэ ежь хьакум фытегъэпсыхьэгъэн фае. Хьакушъхьэр бгъэплъыщэнэу щытэп, температурэ гъэнэфагъэ ыIыгъынэу ищыкIагъ. Iоф зымышIэу чъыIэм щытыгъэ гъэфэбапIэри игъорыгъозэ бгъэплъын фае.\nЗипсэупIэ хьакукIэ ежь-ежьырэу зыгъэплъыхэрэм ягугъу къэтшIы зыхъукIэ, къыхэтымыгъэщын тлъэкIырэп щынэгъо ин къэзытыхэрэм угарнэ газыр зэращыщыр. Ар токсичнэу щыт, шъо иIэп, цIыфым къышIэрэп. Iугъор зэрыкIырэ гъуанэм илъ гъучIыр зырагъачъэкIэ, унэм угарнэ газыр еуцо.\nПсэупIэм машIом зыкъыщиштэнэу зыкIэхъурэмэ зэу ащыщ электроприборхэр агъэфедэхэ зыхъукIэ, щынэгъончъагъэм ишапхъэхэр зэраукъохэрэр. Унэхэр зэрагъэплъыхэрэ пкъыгъохэм япчъагъэ мафэ къэс хэхъо. Ау ахэр тэрэзэу агъэфедэхэрэп.\n— машIо зэрышIыхьэгъэ хьакум лъыплъэн щымыIэу е зыныбжь имыкъугъэр Iусэу къэбгъэнэныр;\n— хьаку Iупэм машIор къызыкIэнэщт пкъыгъохэр Iуплъхьанхэр;\n— машIор зэхэбгъэнэнымкIэ къэорэ гъэстыныпхъэхэр бгъэфедэнхэр;\n— шIомыкIым, газым афытемыгъэпсыхьэгъэ хьакур хэбгъэнэныр;\nУрысые Федерацием ихэбзэгъэуцугъэ къызэрэдилъытэрэм тетэу нэбгырэ пэпчъ ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ щынэгъончъагъэмкIэ шапхъэу щыIэхэм адэмыхыныр.\nУрысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм иIофышI, хэгъэгу кIоцI къулыкъумкIэ капитан.


ТIуапсэ Пресс - Я 19 лIэшIэгъум ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъон Хъурцэм щэлажьэ\nЯ 19 лIэшIэгъум ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъон Хъурцэм щэлажьэ\nadmin - 2016-02-27 15:49:35\nХъурцэм иЛъэпкъ музей щэлажьэ хъурцэ Iашэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр. Ащ пкъыгъо шъэ заулэ хэхьагъ. Хъурцэ пщымэ яягъэ сэшхохэр, къамэхэр, пушкэхэр, фэшъхьаф дзэ Iэмэ-псымэхэр ащ хэлъых. Хъурцэ щыгъын зэфэшъхьафхэри къэгъэлъэгъоным хэхьагъэх. Ахэр Хъурцэм ичIыпIэ зэфэшхъхьафхэм зыщалъэщтыгъэх, ухъумэкIо Iахь IофышIэми ищыгъыни ахэлъ. Хъулъфыгъэ щыгъынхэм яанахьыбэм хьазырхэр атетых.\nХъурцэ Iашэм анахьэу лъыкIотэныгъээхэр зыщишIыгъэхэу алъытэрэр я I8 лIэшIэгъур ары пщэу я2 Эрекле итетыныгъэ игъом. Ащыгъум ары пушкэхэмрэ уапхэмрэ ашIэу зырагъэжьагъэр. Ау пушкэхэм яшIын тегъэпсыхьэгъэгъэ хъызмэтшIапIэхэр зэкIэ зэхакъутэгъагъэх I795 илъэсым хъурцэ-перс заом игъом. Я I8 лIэшIэгъум щыIэгъэ Iашэхэм ащыщыбэхэр джы нэсфэ дэгъоу къэсыгъэх зытетым тетхэу.\nКъалэу Тбылыс къыщыгъэлъэгъогъэ Iашэхэм ахэлъ зы адыгэ къами. Ар я I9 лIэшIэгъум ехьылIагъ, гъучIым хэшIыкIыгъ, тыжьын егъэшъуагъ, пыл къупшъхьэу IэкIыб къэралыгъом къыращыщтыгъэмкIэ ыIапшъэ шIыгъэ. Адыгэ ыкIи хъурцэ къамэхэр атырашIыхьэщтыгъэ сурэтхэмкIэ зэтекIыщтыгъэх. Хъурцэхэр анахьэу сэнашъхьэм исурэткIэ агъэкIэракIэщтыгъэ.\nФитыныгъэ радиом игущIыIэгъугъэ хъурцэ Лъэпкъ музеим иIофышIэу Лела къыIотагъ Iашэхэр лIэшIэгъу зэфэшъхьафхэм зэряхьылIагъэхэр, ижъ дэдэхэри зэрахэлъхэр.\nЛела: Къэгъэлъэгъоным хэхьагъэ Iашэхэр я I4 лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу я 20 нэс зэрахьэщтыгъэм ащыщхэр арых. Ахэр хъурцэ Iашэхэу пщыхэмэ яягъэхэр ары. Iашэхэр зэкIэ шъыпкъэх, техыгъэхэу щытхэп. ГущыIэм пае, мыхэм ахэт дагъстан къамэр пштэми, ар зыхэшIыкIыгъэ гъучIыр – хъурцэ. Iашэхэм ащыщхэр унагъохэм къагъэнэжьыгъэу щытых, зыхэр унэе угъоигъэхэм ащыщых. Музеим сидыгъокIи зэкIэ зэригъэгъотыщтыгъэ.\nКавказым щызэрахьэщтыгъэ Iашэхэм ащыщхэу адыгэ сэшхокIэ заджэхэрэм зырызхэр къытекIыгъэхэу хэшIыкI фызиIэ цIыфхэм, шIэныгъэлэжьхэм къыхагъэщы. Сэшхор апэрэ еонымкIэ агъэфедэхэрэм ащыщэу анахь Iэшэ чIыIэ псынкIэр арэу алъытэ. Сэшхом изэгъэшIэн пылъхэм къыхагъэщы, ащкIэ оныгъэ пшIыным пае, Iар тIэкIу гъэулэнлагъэу щытын фае, IамчIэм ар чIэмыпIытIэу. ЫпэкIэ адыгэмэ аIыгъыгъэ къамэр пэмкIэ ычIэгъкIэ зыпашIэщтыгъэ, сэшхор дэгъэзыягъэу. Сэшхор хъулъфыгъэхэр ары зышIыщтыгъэхэр. КIэщыр зэфэшIыгъэу, нэ Iае темыфэным пай аIоти, Iашэм дэлажьэщтыгъэх. Сабый сымаджэхэр кIэщым къащэхэщти, гъучIыр зыщагъэучъыIужьыщтыгъэ псым хагъаощтыгъэх.


Луганскэ апэрэу къикIыгъэх\nВы здесь: Главная Пресса о театре Луганскэ апэрэу къикIыгъэх\nАвтор: Редакция / 27.09.2017 / КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР /\nЛуганскэ народнэ республикэм и Къэралыгъо академическэ нысхъэпэ театрэ испектаклэхэр Адыгэ Республикэм щыкIуагъэх. Къэгъэлъэгъонхэм нэбгырабэ яплъыгъ.\nКамернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэм мэфитIум къыкIоцI къэгъэлъэгъонхэр щызэхащагъэх. ПэIо плъыжьым, нэнэжъ ипшысэхэм яхьылIэгъэ къэшIыгъохэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх. Режиссерыр, пьесэр зэзыгъэфагъэр Валерий Середа. Артистхэу Роман Карташовым, Екатерина Неделько, Екатерина Ермакова-Гладиминам рольхэр къашIыгъэх. Ящыгъынхэм гъожьышъор, шхъонтIашъор нахь къябэкIэу къэлъагъох.\n— Пшысэхэр Адыгеим къыщыдгъэлъэгъонхэу гъогу тыкъызытехьэм, Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэм ихудожественннэ пащэу Сулеймэн Юныс телефонкIэ заулэрэ къытфытеуагъ, — къытиIуагъ театрэм ипащэу, Украинэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Сергей Терновоим. — Адыгеим дэгъоу къыщытпэгъокIыгъэх, лъэшэу тафэраз.\nАдыгеим и Къэралыгъо филармоние итеатрэу «Дышъэ къошыным» ипащэхэр, артистхэр Луганскэ къикIыгъэхэм якъэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэх, хьакIэхэмрэ бысымхэмрэ гущыIэгъу зэфэхъугъэх.\n— Режиссурэм фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэр Луганскэ итеатрэ зэригъэцэкIагъэхэм тызыIэпищагъ, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ «Дышъэ къошыным» ихудоженственнэ пащэу Нэгъой Азэмат. — Щысэ атепхынэу едзыгъохэр къагъэлъагъох, артистхэм ярольхэр къызэIуахынхэм фэшI амалышIухэр къагъотых.\n«Дышъэ къошыным» иартистхэм, зэхэщакIохэм ащыщхэу Сулеймэн Юнысрэ Исуп Аслъанрэ къызэрэтаIуагъэу, лъэпкъхэм язэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ ащ фэдэ зэIукIэгъухэр непэ лъэшэу тищыкIагъэх. Украинэм щырэхьатэп, Луганскэ народнэ республикэм мамыр псэукIэм зырегъэушъомбгъу.\nКъэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэ кIэлэцIыкIухэр нэгушIохэу театрэм къычIэкIыжьыщтыгъэх. ШIур ем зэрэтекIорэр къызыщаIотэрэ къэгъэлъэгъоным кIэлэеджакIохэр епIух, егъасэх.\nТеатрэр Адыгеим къэкIонымкIэ Урысыем культурэмкIэ и Министерствэ IэпыIэгъу къыфэхъугъ. Артистхэр Къалмыкъым щыIагъэх, Адыгеим ичIыопс идэхагъэ зэрагъашIэ ашIоигъоу хьакIэхэр макIэп къызыкIэупчIагъэхэр. Сергей Терновоим зэдэгущыIэгъоу дытиIагъэм къыхэдгъэщырэр Адыгэ Республикэм джыри къызэрэкIощтхэр ары. Зэкъошныгъэм илъэмыдж игъэпытэн фэгъэхьыгъэ апэрэ лъэбэкъухэр щыIэныгъэм щылъагъэкIотэщтых.\nСурэтхэм арытхэр: Сергей Терновоимрэ Сулеймэн Юнысрэ; пэIо плъыжьым ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъоныр макIо.


Тибыракъхэр Адыгеим къызэращэжьыгъэхэр — Адыгэ макъ\nТибыракъхэр Адыгеим къызэращэжьыгъэхэр\n2015-рэ илъэсым, чъэпыогъум и 1-м Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Адыгэ автоном хэкум игъэIорышIапIэ зыдэщыIэгъэ Краснодар ар къыщызэ-Iуахыгъагъ. Ащ апэ чIалъхьэгъагъэхэу тифондхэм лъапсэ афэхъугъэхэр а къалэм дэсыгъэ адыгэхэм зэхащэгъэгъэ шIушIэ обществэм къыугъоигъэ ижъырэ лъэпкъ пкъыгъохэр арых.\nЧанэу а Iофым пылъыгъэ Наурзэ Ибрахьимэ директор фашIыгъагъ. Апэрэ экспонатэу, апэрэ номер иIэу тимузей тхылъхэм ащыгъум адатхэгъагъэр нэтхъуаемэ ябыракъ.\nМузеим чIыпIэ щыряI\nДжыдэдэм Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ифондхэм тарихъ мэхьанэ зиIэ шапсыгъэ ыкIи нэтхъое быракъхэр ахэлъых. Музеир илъэс 90-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонэу зэдгъэфагъэм игупчэ, чIыпIэ хэхыгъэ ахэм щаубыты.\nАдыгэ лъэпкъым, шапсыгъэхэм, нэтхъуаехэм якъэбархэр дэгъоу зэзгъэуIугъэр Мэхъош Руслъан. Ащ итхылъэу «Гугъэ лъаг» зышъхьэу илъэс 20 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ къыдигъэкIыгъагъэм ахэр къыдигъэхьагъэх. Адыгеим щызэлъашIэрэ тхакIоу Р. Мэхъошыр адыгэгу зыкIоцIылъ цIыф, тилъэпкъ идэхагъэ зэриIощтым пылъ. Икъэлэмыпэ тхылъ гъэшIэгъонхэр, статьяхэр къычIэкIых. Мэхъош Руслъан итхыгъэхэм ащыщхэр IэубытыпIэ сшIыхэзэ, быракъхэм якъэщэжьыкIэ хъугъагъэхэм сакъытегущыIэ сшIоигъу. Быракъым сыдрэ лъэхъани мэхьанэшхо ратэу хабзэ. Ар лъэпкъым, хэгъэгум янамыс, ятамыгъ. Адыгэ лъэпкъхэм быракъхэр, быракъIэтхэр яIагъэх. ЛъэкъоцIэ гъэнэфагъэхэм анэмыкI быракъыр ыIэтын фитыгъэп. ГущыIэм пае, бжъэдыгъухэмкIэ Хьакъуйхэр ары ащ фэгъэзэгъагъэхэр.\nКавказ заом илъэхъан тилъэпкъэгъухэр чIыпIэ къин итхэу хэкIыпIэхэм алъыхъущтыгъэх. Адыгэхэу пыим пэуцужьыгъэхэр зэхэзыщэнхэ, зыкIыныгъэ къахэзылъхьан тамыгъэхэр ящыкIэгъагъэх.\nАдыгэмэ ялъэпкъ быракъхэр а лъэхъаным амышIыхэ мыхъунэу хъугъагъэ, тхыгъэхэм зэрахэтымкIэ, мэлылъфэгъу мазэм, 1840-рэ илъэсым Убыныжъ щашIыгъэгъэ зэфэсым къекIолIэгъагъэхэм щызэдаштэгъагъ — псыхъо пэпчъ (адыгэмэ чIынэлъэ гощыкIэу яIагъ, псыхъоу зыкIэрысхэмкIэ чIыр зэтыраутыщтыгъэ) шыу 15 къызыхигъэкIмэ, ялъэпкъ быракъхэр зыдаIыгъхэу зэхахьэмэ къякIуалIэхэзэ ашIынэу.\nЕнэгуягъо а лъэхъаныр арыкIэ мы быракъхэр зашIыгъагъэхэр. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Тыгъужъыкъо Къызбэч, ПлIанэкъо Алджэрый ыкIи Жэнэ НауцIыкIу шапсыгъэ быракъым икъыхэхынрэ ишIынрэ хэлэжьэгъагъэх.\nКавказ заом илъэхъан шапсыгъэ ыкIи нэтхъое зэолIхэм, нэтхъуаеу ШыупакIо Мансур япащэу, ябыракъхэр аIыгъхэу, 1840-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 25-м, чэщым сыхьатыр 2-м, шъэфэу, макъэ амыгъэIоу, урысыдзэр зыдэсыгъэ Убын пытапIэр аштэнэу екIугъагъэх. Зытебэнэгъагъэхэр пхъашэу къапэуцужьыгъагъэх. ЛъэныкъуитIур лъыгъачъэу зэзэогъагъ. Урысхэм къызэратхыжьырэмкIэ, чIытIырым изакъоу укIыгъэхэу 685-рэ, уIагъэхэу нэбгырипшI дэлъыгъэх.\nА заом адыгэхэр хьалэч къыщырагъэфагъэх, нэтхъуаехэми шапсыгъэхэми ябыракъхэр атырахыхи ежьхэм къызфагъэнэгъагъэх. Быракъмэ язырэм пчыпыджын ыкIи щэ ужхэу гъонитф фэхъугъагъ. Урыс тарихъ шIэныгъэлIым къызэритхыжьырэмкIэ, зэуапIэм шапсыгъэхэми нэтхъуаехэми лIыгъэшхо щызэрахьэгъагъ.\nПачъыхьэм идзэхэм аштэгъэ быракъхэр 1867-рэ илъэсым Тифлис къыщызэIуахыгъэ Кавказ дзэ-тарихъ музеим ратыгъагъэх ыкIи ахэр адыгэмэ ятарихъ этнографие пкъыгъохэу чIэлъыгъэхэм ахэлъхэу 1926-рэ илъэсым нэс къэтыгъэх.\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаI. Урысыем ижурналистхэм я Союз хэт.\nПредыдущая Гъогу мафэ техьанхэу афэлъэIуагъэх\nСледущая Полицием зышIуигъэбылъын ылъэкIыгъэп


Зэнэкъокъур ешIэгъумэ къагъэдахэ — Адыгэ макъ\nЗэнэкъокъур ешIэгъумэ къагъэдахэ\nХэгъэгум футболымкIэ иапшъэрэ куп хэт командэхэм бэдзэогъум и 11 – 12-м я 28-рэ ешIэгъухэр яIагъэх.\n«Арсенал» — «Тамбов» — 2:1, «Ахмат» — «Зенит» — 1:1, «Шъачэ» — «Спартак» — 1:0, «Оренбург» — «Ростов» — 0:0, «Локомотив» — «Уфа» — 1:1, ЦСКА – «Рубин» — 1:1, «Динамо» — «Крылья Советов» — 2:0, «Краснодар» — «Урал» — 3:0.\nЗэфэдэ пшъэрылъхэр зиIэ командэхэм язэIукIэгъухэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх. «Арсенал» иешIакIоу Пантелеевым «Тамбов» икъэлапчъэ Iэгуаор дидзагъ. Костюковым хъагъэм Iэгуаор ридзи, 1:1 пчъагъэр хъугъэ. Зэнэкъокъур арэущтэу аухыщтэу къытщыхъущтыгъ. Я 84-рэ такъикъым ошIэ-дэмышIэу Ткачевыр ыпэкIэ илъыгъ, ухъумакIом IэкIэкIыгъ. Iэгуаоу ащ къытыгъэм Луценкэр лъычъи, къэлапчъэм дидзагъ — 2:1.\n«Спартак» иешIакIоу Масловым ыгу ихъыкIыгъэр макIэп: «Шъачэ» «Спартак» зыIокIэм Масловым «Спартак» икъэлапчъэ Iэгуаор дахэу дидзагъ, «Шъачэ» текIоныгъэр 1:0-у къыдихи, апшъэрэ купым къыхэнэжьынымкIэ гугъэ пытэ иIэ хъугъэ.\n«Ахмат» «Зенит» зыIокIэм, Ивановым ешIэгъум пчъагъэр къыщызэIуихыгъ. «Зенит» иешIэкIо анахь дэгъухэр зэнэкъокъум а мафэм хэлэжьагъэхэп. Арэу щытми, Дриусси хъагъэм Iэгуаор ридзи, 1:1-у зэIукIэгъур аухыгъ.\n«Уфа» текIоныгъэр къыдихыным пэблэгъагъ. Д. Фоминым пенальтикIэ хъагъэм Iэгуаор дидзагъ. ЗэIукIэгъур зыщаухыщт уахътэм «Локомотив» инасып къыхьыгъ. Фарфан къэлапчъэм Iэгуаор дидзи, 1:1-у ешIэгъур аухыгъ.\nЦСКА-р «Рубин» текIон ылъэкIыщтыгъэу тэлъытэ. Ф. Чаловыр ухъумакIохэм къадзыхьагъэу Iэгуаор къызыIэкIахьэм, ошIэ-дэмышIэу къэлапчъэм дауи, хъагъэм ридзагъ. ЗэIукIэгъур кIэухым фэкIуагъэу «Рубин» пенальтикIэ пчъагъэр зэфэдиз ышIыгъ.\n«Краснодар» дэгъоу ешIагъ, 3:0-у «Урал» текIуагъ. Берг ыкIи Фернандеш пчъагъэр 2:0-м нагъэсыгъ, пенальтир дахэу Кабеллэ хъагъэм ридзагъ.\nКIэуххэр зэдгъапшэхэзэ анахьэу къыхэдгъэщырэр медальхэр зыхьыщтхэри, апшъэрэ купым къыхэзыщтхэри къэшIэгъуае зэрэхъугъэхэр ары.\nВ. Карпиным къыIорэр\nЗэнэкъокъур зэрэзэхащэгъэ шIыкIэр тренер шъхьаIэу В. Карпиным ыгу римыхьэу журналистхэм къариIуагъ. «Ростов» медальхэм афэбэнэщтми тшIэрэп, ау «Локомотив», «Краснодар», ЦСКА-р тыжьыным, джэрзым апэблагъэх.\nГугъэр зиIэ командэхэу ауж къинагъэхэр бэ мэхъух, ау къыхэзыщтыр Тхьэм нэмыкI ымышIэу къытщэхъу.\nЯ 29-рэ ешIэгъухэр бэдзэогъум и 15-м аублэщтых. «Крылья Советовыр» апшъэрэ купым къыхэнэжьы шIоигъу, ары шъхьаем, «Краснодар» текIоныгъэр жьым фэдэу ищыкIагъ. Ащ фэдэ зэIукIэгъухэм зэнэкъокъур къагъэдэхэщт.\nПредыдущая Иваново щыбэнэнхэу загъэхьазыры\nСледущая Музеим тарихъыр еугъои


Шъобжхэр нахь мэкIэнхэм фэшI | Адыгэ Макъ\nШъобжхэр нахь мэкIэнхэм фэшI\nЕджакIохэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо къэблагъэ. ДжэгукIэ зэфэшъхьафэу къыхахыхэрэм кушъхьэфачъэр ащыщ.\nДжащ пае а транспорт амалыр зыщащэрэ ыкIи бэджэндэу зыщатырэ чIыпIэхэм къэралыгъо автоинспекторхэм пэшIорыгъэшъ зэдэгущыIэгъухэр щакIохэми, щэфакIохэми щадашIыгъэх.\nНыбжьыкIэхэм ящыIэныгъэ къэзыухъумэрэ пкъыгъохэр загъэфедэхэкIэ, шъобжыр нахь мэкIэщт, фыкъоныгъэу хахыщтым къыщыкIэщт.\nКушъхьэфачъэр бгъэIорышIэным къикIырэр ар зепфэшъун закъор арэп. УипсауныгъэкIи, уищыIэныгъэкIи, нэмыкI цIыфхэу гъогурыкIоным хэлажьэхэрэм алъэныкъокIи пшъэдэкIыжь ин зэрыпхьырэр пщыгъупшэнэу щытэп. Илъэс 14 умыныбжьэу кушъхьэфачъэмкIэ автомобильхэр зэрыкIорэ гъогум техьанхэ зэрэфимытхэр ныбжьыкIэхэм къафаIотагъ. Макъэ къэзыгъэIурэ пкъыгъохэр кушъхьэфачъэм зэрэтетынхэ фаер ыкIи емыжьэхэзэ ащ итехническэ зытет нахьыжъхэм арагъэуплъэкIунэу зэрэщытыр араIуагъ.\nДжащ фэдэу кушъхьэфэчъэ транспортыр зикIасэхэм шъобжхэр хамыхынхэм фэшI къэзыухъумэхэрэ пкъыгъохэр зэрагъэфедэнхэ фаер агу къагъэкIыжьыгъ.


КIэлэцIыкIум идунэееплъыкIэ ыгъэбаищт — Адыгэ макъ\nКIэлэцIыкIум идунэееплъыкIэ ыгъэбаищт\nХьалэмэтыгъэр ыкIи шъыпкъагъэр, адыгэ тарихъыр ыкIи шэн-хабзэхэр, намысыр ыкIи зекIокIэ тэрэзыр зыщыпхырыщыгъэхэ тхылъ гъэшIэгъоным мы мафэхэм Нэчэс Анжеликэ нэIуасэ тыфишIыгъ. «Волшебный родник» зыфиусыгъэ кIэлэцIыкIу тхылъым «икъэхъукIэ» зыщыдгъэгъозагъ, автор ныбжьыкIэм гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nАдыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым язаслуженнэ артисткэу Нэчэс Анжеликэ исэнаущыгъэ тызщыгъуазэр бэшIагъэ. Ащ орэдыр зэригъэбзэрабзэщтыгъэм дакIоу, усэ, мэкъамэ тхыныр дэгъоу къыдэхъущтыгъэ. Джы, ащ исэнаущыгъэ тхылъ тхыным фигъэзагъ. Къыхэгъэщыгъэн фае сыд фэдэ лъэныкъуи ащ зэ-\nТигущыIэгъу нахь игъэкIотыгъэу нэIуасэ щъуфэтшIын. Ащ Адыгэ къэралыгъо университетым иэкономикэ факультет къыухыгъ, ау зэджэгъэ сэнэхьатым рылэжьэнэу хъугъэп. Джыри цIыкIухэу ышыпхъуитIурэ ежьыррэ музыкальнэ еджапIэм янэ ыщэгъагъэх. Ышыпхъухэр ащ щеджагъэхэп, ау ежь ар дэгъоу къыухыгъ. Нэужым орэдкъэIоным нахь зыIэпищагъ. Сценэм тетыным щыщынэщтыгъэп, зэнэкъокъухэм, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ахэлажьэщтыгъэ. А лъэхъаным усэхэм мэкъамэхэр афитхэу ригъэжьагъ, нэужым усэхэри зэхилъхьаным фэкъулай хъугъэ. Сэнаущыгъэ зыхэлъым сыд фэдэ лъэныкъо зигъэзагъэми къыдэхъу. ТигущыIэгъуи ащ фэдэ цIыфхэм ащыщ. Зэсэгъэ жанрэм тхылъ тхыныр лъэшэу текIы нахь мышIэми, ар зэрифэшъуашэу ыгъэцэкIагъ.\n— Тхылъ къыдэзгъэкIыным ыпэкIэ сегупшысэу, ар гухэлъэу зыдэсIыгъэу щытыгъэп. Рассказхэри стхыныр сишэныгъэп.\nСшыпхъу ипшъашъэу Маликэ пчыхьэрэ сэр-сэрэу зэхэслъхьэрэ пшысэ цIыкIухэр къыфэсIуатэщтыгъэх. Ахэр тхьапэм езгъэкIунхэуи сегупшысэщтыгъэп, — къытфеIуатэ Нэчэс Анжеликэ. — Ау джырэ кIэлэцIыкIухэм гущыIэгъу сызщафэхъурэм адыгэ тарихъыр зэрамышIэрэр сыушэтыгъ. Тэ тицIыкIугъом тызэрапIущтыгъэ геройхэм, Нарт эпосым щыщхэм зэращымыгъуазэхэр сыгу къеощтыгъэ. Ащ къыхэкIэу тхылъ стхын гупшысэ къысфэущыгъ. Пшысэр аужырэ шапхъэхэм адиштэу, ау лъэпкъ тарихъыр къешIэкIыгъэу щытынэу исхъухьагъ. Тхылъым герой шъхьаIэу хэтхэм яджэрэ цIыфым шIулъэгъуныгъэ афишIыным сыгу къыздеIэу сыдэлэжьагъ.\nАвтор ныбжьыкIэм итхылъ гъэшIэгъонэу ыкIи дахэу зэришIыщтым ишъыпкъэу Iоф дишIагъ. Ащ шъхьэу иIэм къыщегъэжьагъэу, сюжетэу щыпхырыщыгъэр, нэкIубгъохэр зэрэшIыгъэхэр, сурэтэу къыдэхьагъэхэр — пстэури зэкIужьэу ыгъэпсыгъ. Тхылъым итеплъэ шIодахэу зыштагъэм иапэрэ нэкIубгъо къызэзэIуихыкIэ, «зы жьыкъэщэгъукIэ» ыджыным къыфэущыщт.\n— Сабыйхэм тхылъыр ашIогъэшIэгъон хъуным сишъыпкъэу Iоф дэсшIагъ. Джырэ уахътэ гаджетхэм, мультик зэфэшъхьафхэм кIэлэцIыкIухэр къадэхъух. Ахэр агъэтIылъыни тхылъыр къаштэным фэшI зэрэшIыгъэм зыIэпищэнхэ фае, — къеIуатэ авторым.\n«Волшебный родник» зыфиIорэ тхылъыр нэкIубгъо 46-рэ мэхъу. Ар шъхьи 7-у зэтеутыгъ. Пшъэшъэ цIыкIоу Мианэ, ащ иныбджэгъухэу хьэ цIыкIоу Пушокрэ шэу Пэтэрэзрэ къяхъулIэрэ хъугъэ-шIагъэхэм тхылъыр къатегущыIэ. Ахэр амышIахэу нартхэм ядунае ифагъэх, ащ щалъэгъурэри бэ.\n— Тхылъыр тищыIэныгъэ техыгъ сIоми хэукъуагъэ хъущтэп, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Нэчэс Анжеликэ. — СицIыкIугъом сянэрэ сятэрэ къызщыхъугъэхэ къуаджэхэу Еджэркъуаерэ Хьатыгъужъыкъуаерэ бэрэ сащыIэщтыгъ. Ащ къыпкъырыкIырэ гукъэкIыжьхэри тхылъым къыщэлъагъох. Нарт геройхэр зытетым тетхэу къэзгъэлъэгъуагъэх, ау ахэм къяшIэкIыгъэ къэбархэр къэсыугупшысыгъэх. СицIыкIугъом мы геройхэр дэгъоу сшIэщтыгъэх, ахэр зыхэт къэбархэм сяджэщтыгъ, ау джы зыныбжь хэкIотагъэхэри мыхэр зыщыщхэмкIэ къыкIэупчIэхэу къыхэкIы.\nТхылъым уеджэзэ шэнхэбзэ гъэшIэгъонэу адыгэхэм яIэхэм ащыщхэр щыплъэгъун плъэкIыщт. Тхыгъэм ахэр къешIэкIыгъэх. Шъхьэу иIэщтым авторыр бэрэ егупшысагъэп, ау ащ гупшысэ куу зэрэхэлъыр игущыIэ къыщыхегъэщы.\n— Стхынэу зесэгъажьэм шъхьэр джыри къэсыугупшысыгъагъэп. Къэбарыр къисIотыкIызэ шъхьэри сыгу къысиIуагъ. ПсынэкIэчъ хьалэмэтым ишIуагъэкIэ герой шъхьаIэхэр нэмыкI дунае кIонхэ амал яI. Ащ Нарт эпосым къыхэхыгъэхэм ащыIокIэх. ЗэрэхъурэмкIэ, псынэкIэчъым лъыхъухэзэ ащ нахь мэхьанэ ин зиIэ горэ къагъоты. Хэтрэ цIыфкIи осэшхо зиIэу къыхагъэщыгъэм зэфэхьысыжь гъэнэфагъэхэр арегъэшIы, — къытфеIуатэ авторым.\nТхылъыр ипчъагъэкIэ 300 хъоу къыдэкIыгъ, ау Адыгеим имызакъоу Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Абхъаз республикэм, нэмыкI шъолъырхэми ащыпсэухэрэр бэу къызэрэкIэупчIэхэрэм къыхэкIэу ащ хигъэхъон гухэлъ авторым иI.\n— Тхылъыр стхын гухэлъ зысэшIым IэпыIэгъу къысфэхъущт литературэ зэфэшъхьафхэм сяджагъ, видеохэм сяплъыгъ. КIэлэцIыкIу тхылъхэр зэрэтхыгъэхэм, автор ныбжьыкIэхэм хэукъоныгъэу ашIыхэрэм защызгъэгъозагъ. IэубытыпIэ сиIэу сигухэлъ сыкъекIолIагъ ыкIи гъэмафэм ар стхыгъэ. Тхэным бэрэ сыпылъыгъ сIон слъэкIыщтэп, ау тхылътедзапIэм щыкIорэ IофшIэным мэзитф ыхьыгъ, — къытфеIуатэ авторым. — Сурэтэу хэтхэм яшIынкIэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэ сурэтышIым лъэшэу сыфэраз. Дарья Кулеш урыс, Москва щэпсэу нахь мышIэми, ащ лъэпкъ нэшанэр зэхишIэн, зэрифэшъуашэу сурэтхэр ышIынхэ ылъэкIыгъ. Чъыгыр, къэлапчъэр, тхьапэр зыфэдэхэр, ахэр зыдэщытынхэ фэе чIыпIэхэр зэригъашIэщтыгъэх, къакIэупчIэщтыгъ. Пстэури зэбгъэкIун, зэрэщытын фаем фэдэу бгъэпсыным охътабэ ыхьыгъ. Ау сыгукIэ зы такъикъи сыкIэгъожьырэп, тхылъыр зэрэслъэгъущтыгъэм фэдэу къыдэкIыгъ.\nТхэныр ыгъэтIылъыжьыным тигущыIэгъу егупшысэрэп. ТапэкIи мы лъэныкъомкIэ сэнаущыгъэу хэлъым хигъэхъон гухэлъ иI. Ащ ригъэжьэгъэ Iофыр къызэрэдэхъущтым щэч хэлъэп. Сыда пIомэ сэнаущыгъэ ин зыхэлъэу, IофшIэныр зикIасэр къызэтеуцорэп — ащ хэхъоныгъэхэр ешIых, ыпэкIэ лъэкIуатэ.\nПредыдущая Къеблагъ, ИлъэсыкIэр!


Джыри тIу къахэхъуагъ — Адыгэ макъ\nНэжъ-Iужъхэм анаIэ атырагъэтынэу зэзыщэлIэжьыгъэхэ унагъоу Адыгеим исхэм джыри тIу къахэхъуагъ. Джы ахэр 13 мэхъух.\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» ипхырыщын пае аштэгъэ федеральнэ программэу «Старшее поколение» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу республикэм щызэшIуахыхэрэм ащыщ нэжъ-Iужъхэр учреждение гъэнэфагъэ амыщэхэу, зынаIэ атетын унагъо къазарафагъотырэр.\n— Япсауныгъэ къызыщыкIэкIэ, яфэIо-фашIэхэр зыфагъэцэкIэжьынхэ амал ямыIэжь мэхъу. Игупсэ фэдэу зыштэн, лъыплъэн унагъо къафэгъотыгъэныр хэкIыпIэ дэгъу ащэхъу, — къыща-Iуагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ипресс-къулыкъу.\nАщ иотделэу социальнэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ учреждениехэм афэгъэзагъэм ипащэ игуадзэу Мыгу Марыет къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэ IэпыIэгъур нэжъ-Iужъхэм нахь ягуапэу къыхахы хъугъэ, сыда пIомэ, якъуаджэ е якъалэ дэмыкIыхэу ящыкIагъэм тетэу къадекIокIых.\nНанэм е татэм ынаIэ тетынэу унагъом ыштэным шапхъэу пылъ закъор лъэныкъуитIури ащ фаехэу зэгурыIонхэр ары. ПсэукIэ амал тэрэзхэр яIэу яуахътэ зэрагъакIорэм нэмыкIэу, зэкъоныгъэри шъхьащыхыгъэ зэрэхъурэр ары мы\nIофым мэхьэнэ шъхьаIэу иIэр. Унагъом ущыпсэумэ, кIуачIэ къыпхелъхьэ, нахьыбэрэ ущыIэмэ пшIоигъу.\nАщ фэдэ IэпыIэгъу фаехэм цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэмкIэ Гупчэу зыпэблагъэхэм зыфагъэзэн фае.\nПредыдущая Мыекъуапэ шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 78-рэ мэхъу\nСледущая Адыгея получит 20 млн рублей на строительство ФОКа


Псэм псэ пагъохы — Адыгэ макъ\nТхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ игупшысэ зэпыуи-зэпычи имыIэу мэлажьэ. Икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэ тарихъ роман 20-м ехъум джыри зы къахэхъуагъ — ар «Лагъорэ Накъэрэ» зыфиIорэ романыкIэу («Лаго и Наки») урысыбзэкIэ къыдэкIыгъэр ары.\nАдыгэ лъэпкъым итхэкIошхо тыгу къыддеIэу тарихъ романыкIэмкIэ тыфэгушIуагъ. Хъишъэр зылъэпсэ произведениер ытхын фаеу зышIыгъэр ыкIи ащ мэхьанэ зиIэ гупшысэу пхырыкIыхэрэр, романым къыIуатэрэр зэдгъашIэмэ тшIоигъоу зыIудгъэкIагъ.\n— Лъэхъан пэпчъ ежь ишъошэ-теплъэ зыми хэмыкIуакIэу иI. Ащ елъытыгъэу, а уахътэм щыпсэурэ цIыфхэми язэхэтыкIэ-зэфыщытыкIэхэр ыкIи яшэн-гъэпсыкIэхэр псыхьагъэ мэхъух. Тилъэпкъ ылъапсэ дэ-гъоу тшIэн фае, «тылъэпкъыжъ» оIо къодыекIэ икъурэп, — еIо МэщбэшIэ Исхьакъ. — ТиблэкIыгъэ зыфэдагъэр лъэныкъуабэкIэ дгъэунэфызэ, тинепэрэ мафэхэм тягугъун зэрэфаер мы романыкIэмкIэ кIэзгъэтхъымэ сшIоигъуагъ.\nМакIэу зытырегъэпсафэшъ, къыпедзэжьы:\n— Лагъорэ Накъэрэ якъэбар-хъишъэ ижъ-ижъыжьым къыщежьэу, непэрэ мафэхэм къанэсыгъ, зэхэзыхыхэрэм агу ыгъэтакъоу. Мы шIулъэгъу кIэмыхьагъэм итемэ У. Шекспир итворчествэ «Ромео и Джульетта» зыфиIорэмкIэ къыщыриIотыкIыгъ. Ащ фэдэ хьазыр, пIон хъумэ, Лагъорэ Накъэрэ къарыкIуагъэр. Хъишъэм къеIуатэ кIалэм пшъэшъэжъыер шIу зэрилъэгъугъэр, ау ятэ дигъэкIуагъэп, зинасып зымыгъотыгъэ ныбжьыкIитIур дунаим хэзыжьыгъэх. Тхыдэхэр, къэбархэр, хъишъэхэр, таурыхъхэр егъашIэм лъэпкъым къыгъэгъунагъэх, ахэм лъэпкъым ищыIакIэ зыфэдагъэр къыраIотыкIы.\n— РоманыкIэм сыда къыIуатэрэр, уахътэу къыубытырэр, геройхэм ягъэпсыкIэ-шIыкIэхэр, ахэр зэрэзэхъулIэхэрэр ыкIи а лъэхъаным зэрэдэIорышIэхэрэр?\n— ЛIэшIэгъу шъэ пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, адыгэхэр лъэпкъ заулэ хъухэу Нарт хэгъэгум щыпсэущтыгъэх. Темыр Кавказым ичIыгухэм защаушъомбгъузэ, Къырым хыгъэхъунэ ныкъом нэсыщтыгъэх.\nНартхэр лIыхъужъ-пелыуаныгъэх ыкIи ахэм а лъэхъаным тхыдэрэ пщыналъэрэ бэ афызэхалъхьагъэр. Зэгорэм мы чIынэлъэ игъэкIотыгъэм адыгэ нартхэм ящыIэныгъэ щыбыжъутэщтыгъ. Джа лъэхъаным Нарт хэгъэгум Iошъхьэмафэ, Фыщт, Ошъутенэ къушъхьэхэр зэрэшъхьащытыгъэхэм фэдэу, непи ахэм заIэты, алъапси щэпытэ.\nТIэкIу игущыIэ зытырегъэпсафэшъ, МэщбэшIэ Исхьакъ ар лъегъэкIуатэ.\n— Къушъхьэхэр къушъхьэх, зэмыхъокIхэу ахэм лIэшIэгъухэр зэранэкIых. Адыгэ-нартмэ ячIыгу къушъхьэхэмрэ шъофхэмрэкIэ баигъ, мэзхэмрэ псыхъохэмрэ къебэкIыщтыгъэх. ЧIыгум хадзэрэ фыгуцэр афэбагъощтыгъ, къяшIэкIыгъэ дунаир нэр пIэпихэу дэхагъэ. Ау Тхьэ Тыгъэшхор нэшIукIэ къызэплъыщтыгъэ чIыгум рэхьатныгъэ илъыгъэп: цIыф лъэпкъ плъыр-стырэу, густырэу адыгэнартхэр щытыгъэх. Ахэм пыйхэри яIагъэх, ежьхэри зэпэуцужьыщтыгъэх. Анахь лъэпкъышхор, Iушыр язэрэмыгъашIэу, ятIонэрэр ямыIэу, апэрэигъэр зэтырахэу псэущтыгъэх. Заоми, мамыр щыIакIэми щызэнэкъокъущтыгъэх: чIыгур алэжьыщтыгъэ, былымхэр ахъущтыгъэх, сэнашъхьэр къагъэкIыщтыгъ, мэтэ къуаехэр рахыщтыгъэх. Ау щынагъо къызафыкъокIыкIэ, зэолI бланэхэу, чIыгур къаухъумэнэу пыим пэгъокIыщыгъэх.\n— Тхьэшхом шIоу, дунэе джэнэтэу къаритыгъэр, рызыкъышхоу адыгэ-нартхэм яIэр япыйхэм зэрапхъон-зыIэкIагъэхьан ямурадыгъ, ара?\n— Ары. ЗаокIэ къафыкъокIырэ пыйхэм унэхэр агъэстыщтыгъэх, былымхэр зэрапхъощтыгъэх, бзылъфыгъэхэмрэ сабыйхэмрэ гъэрыпIэм ащэщтыгъэх.\nЕжь адыгэхэми лъэпкъ заохэр зэрашIылIэжьыщтыгъэх. Ау зэлъэпкъэгъухэр зэхэхьанхэр, къэзэрэщэнхэр, ягушIуагъо зэдаIэтыныр, ягумэкIыгъо зэдащэчыныр ащ пае къагъанэщтыгъэп. Ахэр зекIо кIохэу къызагъэзэжьыкIэ, Чынты, Зыхы, МыутIэ хэгъэгухэм ащыIагъэхэу, е хы ШIуцIэ кIыб Хьат хэгъэгум «тилъэпкъэгъу хьатхэм адэжь тыщыIагъ» — аIощтыгъ, тхьабэхэм ялъэIущтыгъэх.\n— А зэман чыжьэми адыгэ-нартхэм пыйхэр яIагъэха?\n— ЕгъэшIэрэ пыйхэу адыгэ-нартхэм иныжъхэр яIагъэх. Ахэр кIочIэшхуагъэх, тхьагъэпцIыгъэх, хьилагъэх. Ежь нартхэри лIыгъэнчъагъэхэп, псэемыблэжьыгъэх. Ау ахэми иныжъхэм яхьилагъэ-нэпсыягъэ пщагъэгъупшэу шъхьащытхъужь Iаджи ахэтыгъ.\n— РоманыкIэу «Лагъорэ Накъэрэ» птхыныр угу къэзгъэкIыгъэр, ащкIэ тхылъеджэм ебгъашIэмэ пшIоигъуагъэр?\n— Гупшысэр зиIусыр ащ щыкIэрэп. Сыд фэдэрэ хъугъэшIэгъэ ини, дэгъуи, гумэкI-гухэкIи къызхэкIэу къызщежьэрэр лъэхъаным хэлъ хэшъо-унашъохэр ары. Лагъорэ Накъэрэ шIулъэгъу фэкIод зэрэхъугъэхэр, а уахътэм «иошIу-уае» пытэу епхыгъагъ. Адыгэмэ ялэжьэкIагъэр, лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр, лъэпсэшIу зиIэ «адыгагъэу» непэрэ мафэхэм зыцыпэ къанэсыжьыгъэр ижъым зэрэпхырыкIырэр, лIэужыкIэу къэхъурэм ахэр зэрэзэхишIэу, зэрэпкъырыхьэхэрэр, тхьэшIошъхъуныгъэ яIагъэми, ар аукъоу къыпщыхъоу зекIуакIэхэр къазэрахафэхэрэр, мамырныгъэр, шъхьафитныгъэр зэбгъэгъотыныр зэрэмыпсынкIагъэр, гъэсэныгъэ-шIэныгъэ куоу щыIакIэр ыпэкIэ лъызыгъэкIуатэрэр зэрэчыжьагъэр — а зэкIэм къахэкIэу, анахь лажьи хьакъи зимыIэ ныбжьыкIэ-цIыфышIухэр, кIодыпIэ чIыпIэ ифэнхэу зэрэхъугъэр къисIотыкIыныр ары анахьэу сынаIэ зытетыгъэр.\nМыхъун къыомыхъулIэным пае узэплъыжьын фае. Бэнэныгъэ Iофышхом шъуаби шIыкIаби иI: ары «щыIэныгъэр —зао» зыкIаIуагъэри, ащ ренэу, лъэбэкъу пэпчъкIэ, уелъэшэкIызэ, гугъэ лъагэм уфэкIон фае. Ау сэ зэманэу къэзгъэлъэгъуагъэм ащ фэдэ шэнхэр щытIыргъогъагъэхэп, ащи уахътэ ищыкIэгъагъ.\n— Романым итхын охътэ тхьапша тебгъэкIодагъэр?\n— Тхэныр есымгъажьэзэ гукIэ сэугъуае, сэшыпэ, тарихъымкIэ зысэгъазэ. Хъугъэ-шIагъэр зэманэу зыщыхъугъэр зыфэдагъэр, щыIэкIэ-псэукIэр, IофшIэкIэ амалхэр, къэхъурэ сабыим мэхьанэу ратыщтыгъэр, цIыфхэм азыфагу илъыгъэ зэфыщытыкIэ-шIыкIэхэр, нахьыжъ – нахьыкIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэхэр, шэн-хабзэхэр зэрэзэрахьэщтыгъэхэр сэгъэунэфых. Пэсэрэ тхыдэхэр, таурыхъхэр, хъишъэхэр, нарт къэбархэр романым бэу щызгъэфедагъэх. Тхыным илъэситIу тезгъэкIодагъ.\n— Мы произведением анахь унаIэ зытетэу пхырыщыгъэ гупшысэ шъхьаIэр?\n— Зэман чыжьэхэм яIэмэкъэ-лъэмакъэ зэфэдэкIэ жэрыIо творчествэм ыкIи нарт эпосым къыхэнагъ. Ащ къыхэкIэу романыр эпосым еспхи, хъугъэ-шIагъэр художественнэу къисIотыкIыгъ. ЗэкIэ стхын сыгу хэлъыр художественнэу зызэсэгъэзафэм, тызыщыщыр, тызыфэдэр, блэкIыгъэмкIэ къикIэу, непэрэ мафэхэм гупшысэкIэ къясщэлIагъ. Мурад шъхьаIэу романым пхырысщыгъэр — Жъымрэ КIэмрэ зэфэсщэнхэр, нахь зэпэблагъэ сшIынхэр ары.\n— Тхылъым икъыдэгъэкIын зыпшъэ ифагъэр, мылъку IэпыIэгъу къыпфэхъугъэр?\n— Сэр-сэрэу къыдэзгъэкIыгъ.\n— Тхьауегъэпсэу, Исхьакъ, уахътэ къыхэпхи, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ. ТхылъыкIэм «Гъогу маф!» фэсэIо. Опсэу!\n— Ори ары.\nДэгущыIагъэр Мамырыкъо Нуриет.\nПредыдущая Илэжьыгъэ щытхъушхо къыфихьыгъ\nСледущая «ШIэжьым ишэф остыгъ»


Нэфсэт ымакъэ зызэхэпхырэм… — Адыгэ макъ\nНэфсэт ымакъэ зызэхэпхырэм…\nДунаим итыдэрэ къуапэ укъыщыхъугъэу, ущапIугъэми, уадыгэмэ, адыгэ орэдышъор уикIасэмэ, адыгэ орэдыр зызэхэпхырэм уегъатхъэмэ, Жэнэ Нэфсэт ыцIэ зэхэмыхыгъэн, ымэкъэ дахэ, ымэкъэ жъынч зэ нэмыIэми гупшысэмэ уахимылъэсэгъэн ылъэкIыщтэп.\nСэри, джыри Тыркуем сыщыпсэузэ, мымакIэу Нэфсэт едэIугъэхэм, ащ къыIорэ орэдхэм, гурышэ гупшысэхэм ахилъэсагъэхэм сащыщ. Ау IэкIыбым къыщыхъугъэу, щапIугъэ, джыри ащ щыпсэузэ Нэфсэт орэд къызыфиIуагъэр бэдэдэпщтын. Ар зыщыхъугъэ илъэсыр къызыдэтлъытэрэм, сыапэрэу къысшIошIы, ащи сырэгушхо.\nХэкужъым къэгъэзэжьын гупшысэр Тыркуем анахь зыщыжъотыгъэ 70-рэ илъэсхэр арыгъэ тихэку тыкъимыфэжьымэ, тилъэпкъэгъумэ такъыхэмыхьажьымэ лъэпкъэу тыпсэун зэрэтымылъэкIыщтыр къызыдгурыIогъагъэр. Амали тылъыхъущтыгъ. Тилъэпкъэгъухэм анэ къызэрэтфизырэми зыцэкIи щэч фэтшIыщтыгъэп. Арышъ, Советскэ Союзым, хэхэсым икъэгъэзэжьын еплъыкIэу фыриIэм бэ елъытыгъагъэр. Ар зэдгъэшIэнымкIэ, тилъэпкъэгъухэм алъыдгъэIэсынымкIэ амал гори къыкъокIыгъэ фэдагъ. Москва радиом арапыбзэкIэ икъэтынэу «упчIэ — джэуапым» фэгъэхьыгъэ упчIэм гугъапIэ къэзытырэ пэгъокI къыритыжьыгъэу зызэхэсэхым, сэри радиом тыркубзэмкIэ къэтыным сыфэтхэнэу исхъухьагъ. Сафэраз, джэуапынчъэ сашIыгъагъэп. Дзэ къулыкъур схьыщтыгъэти, седэIужьын сымылъэкIыгъэми, едэIугъэхэм аудиокассетэм тыратхи сырагъэдэIужьыгъ. А лъэхъаным къыдэдгъэкIыщтыгъэ «Ямчы — КIакIо» журналыми къыхэтыутыжьыгъ.\nХэкужъым къэдгъэзэжьын фитыныгъэ зэрэтиIэр къызыщаIогъэ, Адыгэ хэкуми игъэкIотыгъэу игугъу къызыщашIыгъэ къэтыныр Жэнэ Нэфсэт сэ сцIэкIэ къыIогъэ орэдымкIэ къаухыжьыгъагъ: «Къэрэухэр» зыфиIорэмкIэ.\nОрэдым игущыIэхэр зытхыгъэ МэщбэшIэ Исхьакъи, орэдышъор къыхэзыхыгъэ Тхьэбысым Умари орэдыр шIулъэгъу орэдэу зэратхыгъэм щэч хэлъэпщтын. Ау тэ, хэхэсхэмкIэ, хэхэс адыгэу хэкур зиплъапIэхэмкIэ, зигугъапIэхэмкIэ хэкурысымрэ хэхэсымрэ язэфэзэщ къизыIотыкIырэ, ар гучIэм лъызыгъэIэсырэ орэдэу зэхэтшIэгъагъ. «Щэбзэщэ папцIэу, ау шъурэхьатэу / Къыблэ лъэныкъом тамэр кIэшъощы / , Шъуиорэд лъагэ чIылъэр къыIэтэу / Сэ къыслъэIэсышъ, Сыдэу гушIуагъэ. / Къэрэухэр, къэрэухэр, къэрэухэр… / Къэрэухэр, къэрэухэр, къэрэухэр…» «…Ащ пэIус чылэу апэ чылакIэм / Сыщыгъупшагъэу дэсышъ зы пшъашъэ…» Тэри хэкум икъыблэ лъэныкъоба тызыщыпсэущтыгъэр. Лъэпкъ джэныкъомэшIопс тикъошхэмрэ тызэпэIапчъэу, тызэфэзэщэу, ау тызэщыгъупшагъи фэдэу тыпсэущтыгъэба?! ЕтIани орэдым «Сыкъышъожэщтышъ, къызыжъугъэзэжьыкIэ / Гугъэ джэуапыр къысфэшъухьыжьи шъо…» ыIощтыгъэба?! Арышъ, джыри тызэрэгугъэрэ, тызэращыгугъырэ джэуапыр афэдгъахьыжьымэ, тилъэпкъэгъухэр хэкур зэрэтагъэгъотыжьыщтым нахь дэлэжьэнхэба… Адэ мыщ фэдэ гугъэ-гупшысэмэ уахэзылъэсэрэ орэдыр, а орэдыр къэзыIорэ макъэр пщыгъупшэжьыныя! Орэдыри зэдгъэшIагъ, сэри, синыбджэгъухэми тэ еттыгъэ мэхьанэр имэхьанэу, адыгэ зэхахьэхэм бэрэ къащытIуагъ…\nТIокIиплIырэ илъэсхэр. Тыркуем икъэлэ цIыкIу горэм сыщэпсэу. Чэщыбг, унагъор япIэмэ якIужьыгъ. Сэ тиныбджэгъу Едыдж Батырай хэкум къыщытыритхэгъэ видеокассетэм сеплъышъ сыщыс. Гупшысэ IэшIумэ сахилъэсагъэу сеплъы… Сэплъызы… Аузэ, сыкъигъэлъэтагъ бзылъфыгъэ дэхэшхо горэм ымакъэ. Бзылъфыгъэ дэхэшхом ымакъэ зэ дищаещтыгъ, зэ ыгъэшхъыщтыгъ, зыщыфаеми едэIурэри ыгъэкIэзэзыщтыгъ. Сызэлъиштагъ, пкIантIэр къыстырикIагъ… Сеплъыжьыгъ кассетэм, къытезгъази, джыри сеплъыжьыгъ. «Ным игумэкI» итхын зысэухым, нэфшъагъо хъугъагъэ, сисыхьат тфы хъугъэу къыгъэлъагъощтыгъ. «Мары, а гукъэкIыжьыр къызыстхыжьырэми сыхьатым нэфшъагъоу тфыр къегъэлъагъо». Елбэтэу тыркубзэкIэ зэсыдзэкIыгъ. А лъэхъаным Тыркуем къыщыдэкIыщтыгъэ журналыми къыщыхэтыутыгъ гъэтхапэм и 8-м тефэу, бзылъфыгъэхэм я Дунэе мафэ фэгъэхьыгъэу.\nМурэтэ Чэпае идрамэу «Ным игумэкI» щыщ мы пычыгъом игущыIэмэ кIуачIэ ахэмылъэу, ахэр гум лъымыIэсыхэу хэт къыIон ылъэкIын?! Ау а гущыIэхэр Нэфсэт къызыжэдэкIырэм, гущыIэхэм нахь кIуачIэ зэрагъотырэм, уипкъынэ-лынэ нахь зэрэапкъырыхьэрэм хэт къемыуцолIэн?! Загъорэ сегупшысэу къыхэкIы: «Ащ къеджэгъагъэр мы Нэфсэтыгъэмэ, нэфшъагъо нэс сыщысыныя, зэдзэкIыгъэр гъэтхапэм и 8-м бзылъфыгъэхэм я Дунэе мафэ тефэу журналым къыхэсыутыныя… Мары джыри, тишъолъыр щыпсэухэрэри зэрахэтхэу, зэо зэпымыухэм тахэтзэ заом имэшIо лыгъэ зэрэдунаеу зэлъиштэным ищынагъо къытшъхьащыуцуагъэба?! Мы лъэхъэнэ хьылъэм, «Ным игумэкI» хэти ежь ыбзэкIэ, илъэпкъ и Жэнэ Нэфсэт ымакъэкIэ зэхядгъэхыным игъо шъыпкъэба… Ащ заом пэуцужьырэмэ япчъагъэ къахигъэхъонба, акIуачIэ ыгъэлъэшынба… Адэ Жэнэ Нэфсэт, Къуекъо Налбый иIэдэкъэкIэкI «Ным» къеджэу зызэхэпхырэм, зыплъэгъурэм… 1993-рэ илъэсыр ары ащ апэдэдэу сызедэIугъагъэр, Дунэе Адыгэ Хасэм иятIонэрэ зэфэс дакIоу зэхащэгъэгъэ Адыгэ фестивалэу Мыекъуапэ щырекIокIыгъэм стадионым имызакъоу, зэрэкъалэу къызэпигъэджэжьыгъагъ. ЯтIонэрэу Адыгэ къэралыгъом, хэкум къэзыгъэзэжьыгъэхэм «Шъукъеблэгъэжь» зыщариIогъэ апэрэ «Фэсыжьапщи» пчыхьэзэхахьэм сыщедэIугъагъ: / «А сичIыгу, тыкъэплъфыгъ.\nТыппIугъ, тыблэжьыгъ. / Тым фэдэу тыодэIугъ, / Ным фэдэу шIу утлъэгъугъ! / А ситхь, тинэпсырэ типкIэнтIэ щыугъэрэ / ЗыхэткIухьагъэу, тишъаомэ алъ зыщычъагъэу, / Тянэ-тятэмэ якъупшъхьэхэр зыштэжьыгъэ чIыгур тэбгынэ. / ЗичIыгу зыбгынэрэм сыд къыфэнэжьыгъ!» Ипхъахь-итэкъоу дунаим икъэралыгъуабэмэ ащыпсэурэ адыгаби къекIолIэгъагъ Дунэе Адыгэ Хасэм изэфэс, Адыгэ фестивалым. Адэ уятэжъмэ егъэзыгъэкIэ хэкур зэрарагъэбгынагъэм хэкунчъэ уишIыгъэу а гущыIэхэм, ащ къеджэрэ Жэнэ Нэфсэт ымакъэ уамыгъэтхыон плъэкIыныя?.. Узэрэхэкунчъэм итхьамыкIагъо нахь зэхэпшIэнба?.. УизэхашIэ уилъэпкъэгъухэм зэралъыбгъэIэсыщтым нахь удэгуIэнба?.. Хэкум къызэрэбгъэзэжьыщтым иамалхэм нахь уалъыхъунба?.. Къыздэбгъэзэжьыгъэ уичIыгужъ нахь уфэшъыпкъэнба?.. ЫпшъэкIэ къызэрэсIуагъэм фэд, Къуекъом игущыIэмэ узэлъызыштэрэ кIуачIэ ахэмылъэу хэт къыIон ылъэкIын? Ау а гущыIэхэр ипрограммэ хигъэуцоныр зыгу къэкIырэ режиссерым артисткэмэ Нэфсэт къызэрахихырэми мэхьанэ горэ иIэба?..\nЖэнэ Нэфсэт апэу Тыркуер ары зыщыслъэгъугъагъэр. 1991-рэ илъэс, ятIонэрэ маз. Тыркуем икъэлэ зэфэшъхьафхэм концертхэр къащитыгъагъ. Сэ Анкара сыщедэIуным, щызэхэсхыным пае сыхьатих гъогу къэскIугъагъ. МэкIагъэп сэщ фэдэу къэлэ чыжьэмэ къарыкIыгъагъэри. КIэгъожьыгъи къахэкIыгъэп. Хэхэс адыгэхэмкIэ тыгухэр къыIэтыгъ, тигъэгушхуагъ, хэкумкIэ къаплъэхэрэм япчъагъэ хигъэхъуагъ…\nХэкум къызысэгъэзэжьым Нэфсэт зыхэт пьесэхэми мымакIэу сяплъыгъ. Сыд фэдэрэ роли ар къыфамылъфыгъэр шIошъхъугъуаеу къышIыгъ. ТитхакIохэм, тиусакIохэм ятхыгъэхэм къызяджэрэм, гучIэм нэсы. Мары «тилъэпкъы игъонэмыс хъугъэ итхыдэIуатэ», КIэрэщэ Тембот иныбжь илъэсишъэ зэрэхъугъэр зыщыхэдгъэунэфыкIыгъэ мэфэкI зэхахьэми а зыр арыба тхэкIошхом епэсыгъэу псэущтыгъэр?! Тембот къыIэкIэкIыгъэм а зыр арыба адыгабзэкIэ, ныдэлъфыбзэкIэ къяджагъэр?!\nАу гъунэ зимыIэ зи зэрэщымыIэм фэдэу, сценэм орэдыIоу утетыными гъунэ горэ иI. Анахь цIэрыIоми, анахь Iазэми а гъашIэр еухы. Арэу щытми, Нэфсэт фэдэу бзэпс (талант) зэфэшъхьафхэр зыхэлъмэ утыгур аукъодыеу абгынэрэп. Зэрамыбгынэрэри тинасып, лъэпкъым инасып. Мары шъуеплъырэба Адыгэ телевидением икъэтынэу Жэнэ Нэфсэт зэхигъэуцоу, зэрищэрэм, «ШIу шъутэлъэгъу, шъутщыгъупшэрэп» зыфиIорэм? Тилъэпкъ ижъуагъохэу тхэмытыжьхэм — ар КIэрэщэ Тембот, ар Хьаткъо Ахьмэд, ар Пэрэныкъо Мурат, ар Жэнэ Къырымыз, ар Тхьабысым Умар, ар КIубэ Щэбан, ар Нэхэе Руслъан, ар Бэгъ Нурбый, ар ЕхъулIэ Сэфэр… — лъэпкъыр опсэуфэ дэпсэущтхэм, апсэ лъэпкъыпсэм изы Iахь хъугъахэхэм къазыщытегущыIэрэ къэтыным. Къэтыныр ыгу къызэрэкIыгъэмкIэ сызеупчIым, Нэфсэт мары къыIуагъэр: «АпэрэмкIэ, а пстэури шIудэдэ сэлъэгъух. Ахэм язи сщыгъупшэрэп. Дахэу тызэхэтыгъ, тызэгурыIуагъ, лъэпкъым тыфэгумэкIыгъ. Нахьыжъхэм нахьыкIэхэмкIэ тыкъаухъумагъ. Сызгъэгушхуагъэхэр, гъогупэ сэзыгъэлъэгъугъэхэр ахэт. Мышъэфыр сэ къэтыныр сымышIыгъагъэми, ахэр лъэпкъым ие шъыпкъэ зэрэхъугъахэхэр ары. Ори къызэрэпIуагъэу, «ахэм апсэ лъэпкъыпсэм изы Iахь хъугъахэ». Ау сэри сыфэягъ зэрэсщымыгъупшэхэрэр къэсIонэу… Сыфэягъ сэри шIу зэрэслъэгъухэрэм джыри зэ кIэзгъэтхъынэу… Сыфэягъ зигъашIэ, зиIэшIагъэхэр щысэтехыпIэ тфэхъун цIыфхэр зэрэтиIэхэр ныбжьыкIэмэ алъызгъэIэсынэу… ТиныбжьыкIэхэр, нахь игъэкIотыгъэ къэтынхэм, кандидатскэхэм, докторскэхэм акIэзгъэхъопсынхэу…».\nЕтIани къэтыным тиорэда шIу уимыгъэлъэгъурэр, тиусэ идэхагъа къыплъимыгъэIэсырэр! ТиусакIохэм, титхакIохэм, тиорэдусхэм ягъашIа узыхимыгъаплъэрэр! Къэтыным лъэпкъым фэпсэугъэу, лъэпкъыр зыгъэдэхагъэхэр зэрэщымыгъупшэщтхэр типкъынэ-лынэмэ къахепшэба?.. Дэхагъэм, шIугъэм, лъэпкъым, цIыфыгъэм тыфэлэжьэнэу теушъэба?..\nАры, пIуныгъэм, лъэпкъ шIулъэгъум, тыбзэ, тиусэ, тиорэд къыткIэхъухьэрэмэ шIу алъэгъуным, лъэпкъ гъашIэр къытфэзыгъэдэхагъэу, къытфэзыухъумагъэхэм, лъэпкъ гъашIэр лъызыгъэкIотэщт кIэн къытфэзыгъэнагъэхэм гулъытэ афэшIыным ылъэныкъокIэ бэ къэтыным зэшIуихырэр. Ау, гукъау нахь мышIэми, къэтыныр зыIэкIэкIырэр, ылъэгъун зымылъэкIырэр макIэп. Арышъ, къэтынхэр видеокассетэхэм атетхагъэу унэхэм арылъын, еджапIэхэм ачIэлъын, хэхэс тилъэпкъэгъумэ аIэкIэгъэхьэгъэн фаеу тэлъытэ.\nХэлъэ бзэпсым гулъыти, Жэнэ Нэфсэт «ШIу шъутэлъэгъу, шъутщыгъупшэрэп» зыцIэ къэтыныр зэхищэн амал къезытыгъэ тителевидение «тхьауегъэпсэу» етэIо.\n«ШIу шъутэлъэгъу, шъутщыгъупшэрэп» зыцIэ къэтыными къэралыгъо шIухьафтыныр къылэжьыгъахэу къытшIошIы…\nСледущая ГукIэгъумрэ лIыхъужъныгъэмрэ


ШIушIагъэм щыIэныгъэр егъэдахэ | Хасанов Мурат Русланович\n« Мурат Хасанов: «Ветеранский актив – это…\nСостоялось очередное XХXV заседание… »\nХэгъэгум иухъумакIо и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэ бэнакIохэр купищэу гощыгъагъэх. Илъэс 35 — 45-рэ зыныбжьхэм язэIукIэгъухэм апэрэ чIыпIэхэр къащыдэзыхыгъэхэр: Къатмэс Руслъан, кг 65-рэ, Хьагъур Аслъан, кг 71-рэ, Мэлэхъо Руслъан, кг 78-рэ, Тхьагъэпсэу Аслъан, кг 86-рэ, Бгъуашэ Зураб, кг 95-рэ, Мовладий Баялиев, кг 95-м къехъу.\nБэнакIохэр Шытхьалэ, Ермэлхьаблэ, ТIуапсэ, Адыгеим ащэпсэух. ЯтIонэрэ, ящэнэрэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэр Краснодар краим, Адыгеим ащыщых. Iэшъхьэмэфэ Артур, Мэлэхъо Казбек, Шыбзыхъо Руслъан, Нэныжъ Азэмат, Мурат Коротенкэм, Мэрэтыкъо Мухьарбый, Игорь Куровым, Тхыгъо Байзэт, Къэлэшъэо Андзаур, НэмытIэкъо Аслъан, Къазый Заур, Джарымэ Руслъан, Набэкъо Байзэт, Къатмэс Заур, нэмыкIхэм тыжьыныр, джэрзыр къыдахыгъ.\nИлъэс 46 — 55-рэ зыныбжьхэм къахэщыгъэх Хьагъур Аслъан, ПIатIыкъо Мурат, Джумбер Липаридзе, Владимир Миллер. Килограмм 78-рэ къэзыщэчыхэрэм якуп улъыплъэнкIэ нахь гъэшIэгъоныгъ. В. Миллер апэрэ чIыпIэр ыхьыгъ, Гъыщ Хьазрэт тыжьыныр фагъэшъошагъ. Зезэрэхьэ Азэмат, Бэчыр Мурадин ящэнэрэ чIыпIэхэр ахьыгъэх.\n1963-рэ илъэсым ыкIи ащ ыуж къэхъугъэхэм язэнэкъокъу анахьэу къыхэдгъэщырэр спортышхом зищыIэныгъэ езыпхыгъэхэр непи алъэ пытэу зэрэтетхэр, дзюдор ящыIэкIэ-псэукIэ щыщ зэрэхъугъэр ары.\nЮровский Анатолий, кг 65-рэ, Къуижъ Къасим, кг 71-рэ, Болэкъо Налбый, кг 78-рэ, ХьакIэко Чатиб, кг 86-рэ, Джони Липаридзе, зэхэпхъэгъэ онтэгъу зиIэхэр, апэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх. Хъущт Руслъан, Василий Фокиныр, Джумбер Липаридзе тыжьыныр ахьыгъ.\nАдыгэ Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет ипащэу Дэгужъые Мурат къызэриIуагъэу, Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъоу зэхащагъэм лъэпкъхэр зэфищагъэх. Илъэс зэфэшъхьафхэм спортышхом медальхэр къыщыдэзыхыгъэхэр икIэрыкIэу бэнэпIэ алырэгъум щызэIукIагъэх.\nУрысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу, СССР-м спортымкIэ имастерэу Хъот Юныс зэхахьэр зэрищагъ. ЗэхэщэкIо купым хэтхэм, спортым щызэлъашIэхэрэм ацIэхэр, ягъэхъагъэхэр IупкIэу зэхахьэм къыщиIотагъ.\nДунаим самбэмкIэ гъогогъу 11 дышъэр къыщызыхьыгъэ Хьасанэкъо Мурат Урысыем и Къэралыгъо Думэ идепутат, спортымкIэ мастерэу Шъхьэлэхъо Азэмат Тэхъутэмыкъое районым иадминистрацие ипащ, спортымкIэ мастерэу Мырзэ Джанбэч Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ, социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистр, СССР-м спортымкIэ изаслуженнэ мастерэу, дунаим дышъэр самбэмкIэ къыщызыхьыгъэ Мэрэтыкъо Сахьидэ тренерэу республикэм Iоф щешIэ.\nСпортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу КIуае Хьазрэт Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ибэнэпIэ еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащ. Джарымэкъо Юсыф спорт Унэшхоу «Ошъутенэм» ипащ, СССР-м спортымкIэ имастер, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Делэкъо Адамэ республикэм самбэмкIэ ибэнэпIэ еджапIэ ипащ. Мэхъош Аслъан илъэсыбэрэ спорт еджапIэм ипэщагъ, Къуекъо Асфар шIэныгъэлэжь, тхакIо, Беданыкъо зэшыхэу Рэмэзанэ, Байзэт тренерэу Iоф ашIэ, агъасэхэрэ ныбжьыкIэхэм ащыщых Ордэн Андзаур, ШъэоцIыкIу зэшыхэу Рустам ыкIи Айдэмыр. Липари-дзе зэшыхэу Джони, Джумбер къызэрэтаIуагъэу, ащ фэдиз цIыф цIэрыIо зыщыплъэгъурэ зэнэкъокъум ухэлэжьэныр сыда зымыуасэр?!\nАдыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ ипащэу Бгъуашэ Айдэмыр изэфэхьысыжьхэр гум къегущыIыкIых.\n— Псэ зыпыт зэIукIэгъухэм цIыфыр апIу, щыIэныгъэм фагъасэ, — къытиIуагъ Бгъуашэ Айдэмыр. — Непэ ныбжьыкIабэ тизэхахьэ щыслъэгъугъ. Ахэр студентых, кIэлэеджакIох, IофшIэнхэм аIутых. Зэхахьэм щалъэгъурэр ашIогъэшIэгъон, неущ яныбджэгъухэм къафаIотэжьыщтыр макIэп.\nДунаим самбэмкIэ дышъэр къыщызыхьыгъэ Абрам Агамирян ыкъо игъусэу зэнэкъокъум къэкIуагъ. «Спортым цIыфыбэ зэрэзэфищэрэр сэшIэ, синыбджэгъухэм саIукIэ сшIоигъоу зэнэкъокъум сыщыI», — къытиIуагъ А. Агамирян. Тэхъутэмыкъуае къикIыгъэ Джарымэкъо Азмэти спортым щигъотыгъэ ныбджэгъухэм зэраIукIагъэм гушIуагъо къыфихьыгъ.\nДжони Липаридзе, Анатолий Юровскэм, Хьагъур Аслъан, Джарымэ Руслъан, ХьакIэко Чатибэ, нэмыкIхэу алырэгъум щыбэнагъэхэм зэнэкъокъур мэфэкI зэхахьэм рагъапшэ.\nОлимпиадэ джэгунхэм дышъэр къащыдэзыхыгъэ Мудрэнэ Бислъан, ащ ышэу Аслъан Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм зыщагъэсагъ. ЗэIукIэгъухэм ягуапэу яплъыгъэх. «Дзюдом дэхагъэу хэлъыр алырэгъум щыолъэгъу», — къытиIуагъ Мудрэнэ Бислъан. — Тхьаегъэпсэух зэхэщакIохэр.\nХьасанэкъо Мурат, Дэгужъые Мурат, Мудрэнэ Бислъан, Шъхьэлэхъо Азмэт, КIуае Хьазрэт, Мэрэтыкъо Сахьидэ, Алхъо Сыхьатбый, Псеун Мурат, Делэкъо Адам, Хъот Юныс, нэмыкIхэри хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.\nШъопсэу, зэхэщакIохэр, бэнакIохэр. Шъо шъуишIушIагъэ щыIэныгъэр егъэдахэ.\nОфициальный сайт республиканской газеты «Адыгэ макъ» 28.02.2019 г.: http://www.adygvoice.ru/wp/шiушiагъэм-щыiэныгъэр-егъэдахэ/