Автор Тема: дирхем на атрибуцию и оценку (Прочитано 1799 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (178.8 кБ, 313x285 - просмотрено 64 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (155 кБ, 257x251 - просмотрено 74 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (219.83 кБ, 696x167 - просмотрено 75 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (61.86 кБ, 174x162 - просмотрено 65 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (216.74 кБ, 289x289 - просмотрено 64 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (183.27 кБ, 275x249 - просмотрено 56 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (192.54 кБ, 269x268 - просмотрено 53 раз.)


ГъэцэкIэжьынхэр лъагъэкIуатэх — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогухэр» зыфиIорэр яплIэнэрэ илъэс хъугъэу къэралыгъом щагъэцакIэ.\nМыщ къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр анахь дэгъоу зэшIозыхырэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. БлэкIыгъэ илъэсым мы лъэныкъомкIэ республикэм Iофышхо ышIагъ, 2022-рэ илъэсым къыдыхэлъытэгъэ IофшIэнхэм ащыщхэр ыпэ итэу ыгъэцэкIагъэх. Джы 2023-рэ илъэсымкIэ гухэлъэу щыIэхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм фежьагъ.\nКъэралыгъо учреждениеу «Адыгеяавтодорым» къызэритырэмкIэ, 2023-рэ илъэсым иплан къыдыхэлъытэгъэ псэолъэ 23-мэ ягъэцэкIэжьын фежьэщтых, гъогухэм якIыхьагъэ километрэ 58,345-рэ мэхъу, атефэщтыр сомэ миллион 650-рэ фэдиз.\nМыекъуапэ иавтомобиль гъогу Iахьи 9-мэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIощтых, якIыхьагъэ километрэ 15,4-м ехъу, пэшIорыгъэшъэу къызэралъытагъэмкIэ, IофшIэнхэм сомэ миллион 217,38-рэ атефэщт.\n2022-рэ илъэсым Яблоновскэ къэлэ псэупIэм ипсэолъи 2 зэтырагъэпсыхьащт. Гъогухэм якIыхьагъэ километри 2,25-рэ мэхъу. Урамхэу Широкэм, Титовым ыкIи Фрунзе ацIэ зыхьыхэрэм ягъогухэр гъэцэкIэжьыгъэнхэм сомэ миллиони 104,36-рэ пэIуагъэхьащт. Асфальтыр зэрэзэблахъущтым дакIоу, къэзыгъэнэфырэ пкъыгъохэр, гъогу тамыгъэхэр атырагъэуцощтых, лъэсрыкIо гъогухэр, нэмыкIхэр ашIыщтых.\nПредыдущая Учреждениехэм язэтегъэпсыхьан\nСледущая Процент 70-м нэсэу ушъагъэх


ЯтIонэрэ чIыпIэ къыдихыгъ — Адыгэ макъ\nЯтIонэрэ чIыпIэ къыдихыгъ\nРедактор 29.06.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНыбжьыкIэхэм зэхагъэуцогъэ проектхэр къызэрахьылIэрэ Урысые зэнэкъокъоу «Моя страна — моя Россия» зыфиIорэм изэфэхьысыжь уцугъо мэкъуогъум и 13-м къыщегъэжьагъэу и 15-м нэс Москва щыкIуагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым истудентэу Артем Тойлыевым Адыгэ Республикэр ащ къыщигъэлъэгъуагъ. Урысые чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ проектэу «Интерактивная модель управления муниципалитетом» зыфиIорэр ары ащ зигугъу къышIыгъэр.\n2016-рэ илъэсым федеральнэ уцугъоу зэнэкъокъум иIагъэм IофшIэгъэ 287-рэ къырахьылIагъ. Артем Тойлыевым ащ ятIонэрэ чIыпIэ къыщыдихыгъ. ФедерациемкIэ Советым федеративнэ гъэпсынымкIэ, шъолъыр политикэмкIэ, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ ыкIи Темырым иIофыгъохэмкIэ и Комитет итхьаматэу Д. И. Азаровым Дипломрэ шIухьафтын лъапIэхэмрэ къыфигъэшъошагъэх.\n— Муниципальнэ образованием исайт зыкI «Мой город» зыфиIорэ лъэныкъоу Артем къыгъэхьазырыгъэмкIэ портал къыщызэIуихын гухэлъ иI. Ащ ишIуагъэкIэ къалэм щыпсэурэ цIыфхэм япсэупIэ нахьышIу шIыгъэным фэгъэхьыгъэ предложениеу яIэхэр къыраIотыкIынхэ, гумэкIыгъоу щыIэхэр ащ щызэхафынхэ алъэкIыщт. Мыщ фэдэу электроннэ шIыкIэм тетэу зэрэгъэпсыгъэм къыхэкIэу, гумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьын къалэм щыщхэр, анахь мэхьанэ зэттыхэрэр — ныбжьыкIэхэр къыхэлэжьэнхэ алъэкIыщт, — къыщаIуагъ Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ.\n«Моя страна — моя Россия» зыфиIорэ зэнэкъокъур зызэхащэрэ илъэс 13-м къыкIоцI нэбгырэ мин 40-м ехъу хэлэжьагъ. 2016-рэ илъэсым IофшIэгъэ мини 5-м нахьыбэ къырахьылIагъ. Къэралыгъом ишъолъырхэм ащыщхэм къащагъэхьазырыгъэ проект 1426-рэ федеральнэ экспертизэм къыхихыгъэх.\nУрысыем ичIыпIэхэм гумэкIыгъо шъхьаIэу яIэхэм ныбжьыкIэхэр ащагъэгъозэнхэр, ахэм язэшIохын къыхагъэлэжьэнхэр зэнэкъокъум ипшъэрылъых. УФ-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, Общественнэ объединениехэм ясоюзэу «НыбжьыкIэ социальнэ-экономическэ гухэлъхэр» зыфиIорэр Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъэх. ТишъолъыркIэ Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ар зэхищагъ.\nПредыдущая ПэшIорыгъэшъ мэкъэтыным икIэуххэм атетэу кандидатхэм яспискэ зэхагъэуцуагъ\nСледущая В Адыгее начала работу летняя математическая школа


Анахь Iазэхэр — Адыгэ макъ\nРедактор 10.04.2019 10.04.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМэлылъфэгъум и 1-м къыщегъэжьагъэу и 6-м нэс Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым движениеу «ВорлдСкиллс» зыфиIорэм ишапхъэхэм атетэу шъхьэихыгъэ чемпионат щыкIуагъ.\nВорлдСкиллс-м дунаим Iоф зыщишIэрэр илъэс пчъагъэ хъугъэ. Ау тэ тистудентхэр ащ зыхэхьагъэхэр илъэс зытIущ ныIэп зэрэхъугъэр. Программэр студент пэпчъ иамалхэр къызэIуихыным, сэнэхьатэу ыIэ къыригъэхьанэу зыпылъымкIэ IэпыIэгъу фэхъуным тегъэпсыхьагъэу алъытэ.\nМы движениер 1947-рэ илъэсым Испанием къыщежьагъ. А лъэхъаным лэжьэкIо сэнэхьатхэр къыхэзыххэрэр нахьыбэ хъуным ыкIи ахэм ямэхьанэ къэIэтыгъэным афэлэжьэнэу ары къызыкIаугупшысыгъагъэр.\nДжы ВорлдСкиллс-м ибыракъ чIэтхэу лъэпкъ ыкIи дунэе чемпионатхэр зэхащэх. Ащ хэлажьэхэрэ студентхэм яIэпэIэсэныгъэ зыкъеIэты. Анахьэу мы программэм тетэу зэхащэрэ чемпионатхэр зыфэгъэхьыгъэхэр псэолъэшIыныр, информационнэ ыкIи коммуникационнэ технологиехэр, дизайныр, промышленнэ производствэр ыкIи гражданскэ транспортыр арых.\nИлъэс 62-м къыкIоцI дунэе движением хэгъэгу 80 къыхэхьагъ, Урысыер ащ хэт зыхъугъэр 2012-рэ илъэсыр ары. Илъэситфым а движением ибыракъ чIэтхэу Урысыем чIыпIэ, корпоративнэ лъэпкъ чемпионат 500 щызэхащагъ. Ахэм студент мини 100 фэдиз ахэлэжьагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым мыгъэ ящэнэрэу чемпионатыр щыкIуагъ. Программэм къызэрэдилъытэу, университетым щызэхащэгъэ семинархэм, Iэнэ хъураехэм, мастер-классхэм студент 33-рэ ахэлэжьагъ.\nМэлылъфэгъум и 1-м чемпионатыр къызэIуахы зэхъум университетым иректорэу Къуижъ Саидэ Iофтхьабзэм хэлэжьэщтхэм къафэгушIуагъ, гъэхъагъэхэр ашIынхэу къафэлъэIуагъ. Чемпионатыр мэфи 6-рэ кIуагъэ. Студентхэр лъэныкъуиплIыкIэ зэнэкъокъугъэх: «Туризмэр», «Ресторан сервисыр», «Флористикэр» ыкIи «Предпринимательствэр». ЗэхэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, мыгъэ лъэныкъуиплI ныIэп чемпионатыр зэрэзэхащагъэр. КъэкIорэ илъэсым сэнэхьатэу зыкъызэрагъэлъэгъощтыр нахьыбэ ашIыщт.\nЧемпионатыр рамыгъажьэзэ шъхьадж исэнэхьат елъытыгъэу зыкъызщигъэлъэгъощтыр ыгъэхьазырыгъ, ясэнэхьаткIэ яIофшIэпIэ чIыпIэ шъыпкъэм фэдэу ахэр агъэпсыгъэх.\nСэнэхьатэу «ФлористикэмкIэ» студентхэм яIэшIагъэхэр чемпионатым хэлажьэхэрэм зэкIэми анэсыгъэх. Къэгъэгъэ Iэрамхэу ахэм ашIыгъэхэр зэкIэми ашIодэхагъэх.\nЧемпионатым икIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, анахь дэгъухэу алъытагъэх туризмэр сэнэхьатэу къыхэзыхыгъэхэу, экономикэмрэ сервисымрэкIэ университетым ифакультет истудентхэу я 2-рэ курсым щеджэхэрэ КIэдэкIой Аринэрэ Ольга Подолянкинамрэ. Я 2-рэ чIыпIэр мы лъэныкъомкIэ къыхьыгъ Адыгэ къэралыгъо университетым икомандэ. Ащ хэтых Екатерина Апостоловамрэ Анастасия Кондратьевамрэ. Я 3-рэ чIыпIэр ыубытыгъ Мыекъопэ къэралыгъо университетым истудентхэу Екатерина Воронцовамрэ ДышъэкI Масхьудрэ якомандэ.\nПредпринимательхэм алъэныкъокIэ анахь дэгъухэу къычIэкIыгъэх Михаил Петросянрэ Ольга Меловановамрэ. Мы лъэныкъомкIэ я 2-рэ чIыпIэр аубытыгъ командитIумэ: Евгений Ковалевыр ыкIи Виктория Чупринар зыхэтыр ыкIи Марина Арабачанрэ Чэсэбый Дианэрэ якомандэ.\n«Ресторан сервисымкIэ» апэрэ чIыпIэр ыхьыгъ технологическэ университетым истуденткэу Ангелина Лиманскаям. Я 2-рэ чIыпIэр фагъэшъошагъ Марина Хищенкэм, я 3-рэ хъугъэ Анастасия Паничевар.\n«ФлористикэмкIэ» апэрэ чIыпIэр ыубытыгъ технологическэ факультетым истуденткэу Анжела Химиченкэм. Я 2-рэ чIыпIэр — Ирина Чигряй, я 3-рэр — Анастасия Бароваям.\nМы чемпионатым щытекIуагъэхэр Урысыем иапшъэрэ еджапIэхэм азыфагу щыкIощт я III-рэ Лъэпкъ чемпионатым хэлэжьэщтых.\nСледущая Хьисапым ифестиваль


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ щыухэр къуаджэм зэрэбламыгъэкIыгъэхэм пае бырсыр къикIыгъ\nАдыгэ щыухэр къуаджэм зэрэбламыгъэкIыгъэхэм пае бырсыр къикIыгъ\nIоныгъом и 17-м, Къэбэртае-Бэлкъар Республикэм щыщ щыу 30 фэдиз республикэм ит къушъхьэу Къэнджал дэкIоягъэх илъэс 310-рэ ипэкIэ а къушъхьэм Адыгэхэр Тэтархэм зэратекIогъэхэр хагъэунэфыкIыным пае. Мы хъугъэ-шIагъэм Къэнджал заокIэ еджэх.\nИлъэс 10 ипэкIэ мы хъугъэ-шIагъэр хагъэунэфыкIынэу Адыгэ щыухэр а къушъхьэм зежьэхэм, Бэлкъар къуаджэу Кенделен дэсхэр къуаджэм дэкIырэ гъогур зэфашIи Адыгэ щыухэм къапэIуоцогъагъэх. Ащ бырсыр къикIыгъагъ. Джащ фэдэу джыри зэ Iоныгъом и 17-м, Кенделен дэсхэм гъогур зэфашIыгъ ау Адыгэ щыухэр а къуаджэм дэкIырэ гъогум дамыхьэхэу къуаджэм игъунэкIэ блэкIыгъэх. Мы къэбарыр интернетым зыщэIум Адыгэ кIалэ мин заулэ Кенделен къэкIуагъэх. Полицыехэр зыдэIутыгъэ къоджэ дэхьапIэм бырсыр тэкIу щыхъуи ытIанэ а кIалэхэр къуаджэр лъэсэу зэпрачъыгъ ыкIи къагъэзэжьи къуаджэм къыдэкIыжьыгъэх.\nАдыгэ щыухэр Къэнджал чэщ 2 къытелъыгъэх ытIанэ ахэр Iоныгъом и 19-м къехыжьынхэу фежьагъэх. А мафэ дэдэм джыри зэ Адыгэ кIалэхэр Кенделен идэхьапIэ къыщызэрэугъоигъэх. Ащ полицие бэ Iутыгъ гъогур зэфашIыгъэу. Адыгэ кIалэхэр гъогум рамыгъакIохэу полициехэр къапэуцуагъэх ыкIи ащ бырсыр Iухъухьагъ. КIалэ куп уIагъэ ыкIи кIалэ куп полицием ыубытыгъ. ЫтIанэ, Адыгэ кIалэхэр Кенделен къыIукIыжьыхи Налщыч дэт республикэм ихьыкумэт зычIэс унэм къыщызэрэугъоигъэх. КIалэхэр дэхэцыкIоу утыкум итыгъэх ау ахэм джыри зэ полициехэр къахахьи Адыгэ кIалэхэм зэхратэкъуагъэх ыкIи зы куп аубытыгъ. А уахътэ дэдэм Адыгэ щыухэр Къэнджал къехыжьыгъэх ау ахэр Кенделен дамыхьэхэу къуаджэм игъунэкIэ къыблэкIыжьыгъэх.\nМы мафэм тефэу, Iоныгъом и 19-м, Дунае Адыгэ Хас зыфаIорэм зэфэс Налщыч щыриIагъ ау ахэр мы бырсырэу къэхъугъэхэр щымыIэхэм фэдэу, зи мыхъугъэм фэдэу, Адыгэ Iофыр лъэтэгъэкIуатэ аIоу, щхэхэу, ешъохэу, тхъэжьыхэу зэхэсыгъэх.\nМы хъугъэхэм ехьылIагъэу интернетым къызэрэщатхыгъэмкIэ Адыгэ кIалэ заулэ уIагъэ, полицием щыщ зы уIагъэ ыкIи Адыгэ кIалэ 50 фэдиз полицием ыубытыгъэх.


Республика Адыгея - Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иколлегие игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм къулыкъум 2019-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх ыкIи къихьэгъэ илъэсым телъытэгъэ пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, блэкIыгъэ илъэсым министерствэм Iофышхо зэрэзэшIуихыгъэр къыIуагъ, ащкIэ зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэгъэ полицием икъулыкъушIэхэм рэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх. НэмыкI субъектхэм ягъэпшагъэмэ, Адыгеим щызэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь зэрэмакIэр, а къэгъэлъэгъонымкIэ шъолъыр анахь дэгъухэм ясатырэ зэрэхэтыр хигъэунэфыкIыгъ. Ведомствэм иIофшIэн шIуагъэ къытэу зэригъэпсырэм ишыхьат блэкIыгъэ илъэсым республикэм щырагъэкIокIыгъэ Iофтхьабзэхэм общественнэ рэхьатныгъэр ащыукъуагъэ зэрэмыхъугъэр. Урамым щызэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм, зыныбжь имыкъугъэхэм хэбзэгъэуцугъэр зэраукъуагъэм ыкIи наркотик зыгъэфедагъэхэм зэрахьагъэхэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъи нахь макIэ хъугъэ. Ащ дакIоу наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэфедэрэм епхыгъэ бзэджэшIагъэу къыхагъэщыгъэхэр процент 35,4-кIэ нахьыбэ зэрэхъугъэм мэхьанэшхо иIэу республикэм ипащэ къыIуагъ, а къэгъэлъэгъоныр джыри нахь гъэпытэгъэн фаеу ылъытагъ.\n— Непэ гумэкIыгъоу къэуцугъэхэм ащыщ снюсхэр агъэфедэхэ зэрэхъугъэр. Мыщ дэжьым анахь тхьамыкIагъор ащ кIэлэцIыкIухэр зэрэзыпищэхэрэр ары. Зыныбжь имыкъугъэхэм наркотик зыхэлъ продукциер япщэн узэрэфимытым ыкIи ар зымыгъэцакIэхэрэм административнэ пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр законитIу блэкIыгъэ илъэсым ыкIэм АР-м и Парламент ыштагъ. Типредложениехэр УФ-м и Къэралыгъо Думэ IэкIэ- дгъэхьагъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр Интернетым иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ наркотикхэр хэбзэнчъэу зыгъэзекIохэрэм, зыщэхэрэм апэшIуекIогъэныр ары. Джащ фэдэу Интернетымрэ мобильнэ зэпхыныгъэмрэ яамалхэмкIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр бэрэ зэрахьэхэу къызэрэхэкIырэм иIофыгъуи хэбзэухъумакIохэм янэплъэгъу рагъэкIы зэрэмыхъущтыр ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ. Мы лъэныкъохэмкIэ ведомствэм шъолъырым и СМИ-хэм зэпхыныгъэу адыриIэр нахь ыгъэпытэн зэрэфаер кIигъэтхъыгъ. Къолъхьэ тын-Iыхыным, экстремизмэм апэшIуекIогъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, непэ республикэм илъ общественнэ-политическэ рэхьатныгъэр ыкIи лъэпкъ зэгурыIоныгъэр къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\n— Министерствэм анахьэу ынаIэ зытыригъэтын фэе лъэныкъохэм ащыщ гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытыным лъыплъэгъэныр. Хъугъэ-шIагъэхэм, ахэм ахэкIодагъэхэм япчъагъэ блэкIыгъэ илъэсым нахь макIэ хъугъэ. Водительхэм гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэрамыгъэцакIэхэрэм авариехэм янахьыбэр къыкIэлъэкIо. А лъэныкъом полицием икъулыкъушIэхэм анаIэ тырагъэтын фае. Хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным фэшI гъогукIэхэр тэшIых, щыIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ятэшIылIэх. Пшъэрылъэу тиIэр мы илъэситфым къыкIоцI автомобиль гъогухэм япроцент 85-р шэпхъэ гъэнэфагъэхэм акIэгъэхьэгъэнхэр ары, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфагъэхэ лъэпкъ проектхэр республикэм зэрифэшъуашэу щыгъэцэкIэгъэнхэм, ахъщэр шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэным лъыплъэгъэным мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Джащ фэдэу 2019-рэ илъэсыр шIэжьымрэ щытхъумрэ я Илъэсэу щыт. Ащ къыдыхэлъытагъэу шъолъырым имуниципалитетхэм пстэуми Iофтхьабзэхэр ащыкIощтых. Ахэр щынэгъончъэу зэхэщэгъэнхэр хэбзэухъумакIохэм япшъэрылъ шъхьаI.\nНэужым гущыIэр ыштагъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэу Владимир Алай. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым полицием икъулыкъушIэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэ лъэныкъохэм ащыщых бзэджэшIагъэхэм якъыхэгъэщын ыкIи ахэр къэмыхъунхэм пэшIорыгъэшъэу Iоф дэшIэгъэныр, общественнэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэныр. ЗэкIэмкIи 2019-рэ илъэсым Адыгеим бзэджэшIэгъэ 4700-м ехъу щызэрахьагъ, ахэм ащыщэу 1375-р – тыгъоным, миным ехъур – гъэпцIэным япхыгъэх. ЗэкIэмкIи бзэджэшIагъэу зэхафын алъэкIыгъэр процент 70-м ехъу. Наркотик килограмм 14,5-рэ къапкъырахыгъ, экономикэм ыкIи къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 525-рэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ.\n— Республикэм щыпсэурэ цIыфхэм ярэхьатныгъэ, ящынэгъончъагъэ къэтыухъумэныр, бзэджэшIагъэ зезыхьэхэрэм атефэрэ пшъэдэкIыжьыр ядгъэхьыныр типшъэрылъ шъхьаIэх. Ар къыдэтлъытэзэ тиIофшIэн тэгъэпсы, тапэкIэ ар джыри нахь дгъэлъэшын гухэлъ тиI, — къыIуагъ министрэм.\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Апшъэрэ Хьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт, щынэгъончъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Каштановыр, республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэр, УФ-м и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Александр Глущенкэр, нэмыкIхэри коллегием изэхэсыгъо хэлэжьагъэх. Министерствэм Iоф зэрэдашIэрэм, язэпхыныгъэ шIуагъэу къытырэм, пшъэрылъ шъхьаIэу зэдыряIэхэм ахэр къатегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом икIэухым анахь чанэу Iоф зышIагъэхэ къулыкъушIэхэм ащыщхэр къыхагъэщыгъэх. АР-м и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъ зыфагъэшъошагъэхэм КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх. Джащ фэдэу республикэм и Парламент ирэзэныгъэ тхылъхэр, ведомствэм итын лъапIэхэр нэбгырэ заулэмэ афагъэшъошагъэх. Обществэу «Динамо» зыфиIорэм зэхищэгъэ Спартакиадэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэ командэхэм кубкэхэр ыкIи щытхъу тхылъхэр аратыжьыгъэх.


Тыркуем ит Адыгэ Хасэмэ афэкIоу Адыгеим и Президент иджэпсалъ » NatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России\nNatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России » Адыгея » Общество » Тыркуем ит Адыгэ Хасэмэ афэкIоу Адыгеим и Президент иджэпсалъ\n23:26 Среда 0 3 325\nОбщество 3 325 0\n20.10.2010 – 15:10 – Натпресс\nАдыгэ Республикэм ис цIыфхэм ацIэкIи сэ сшъхьэкIи гуфэбэныгъэ хэлъэу шIуфэс шъосэхы Тыркуем и Адыгэ хасэхэм я Зэфэс хэлажьэхэрэм.\nСэ зэрэслъытэрэмкIэ, зыщыпсэурэ хэгъэгум, чIыпIэмэ ямылъытыгъэу, адыгэ пстэумкIи анахь пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр тилъэпкъыбзэ, тишэн-зэхэтыкIэхэр, ти Адыгэ Хабзэ зылъэпсэ цIыфыгъэ шэпхъэ дахэхэр, тилъэпкъ изыкIыныгъэ къэтыухъумэнхэр ары.\nНасыпычъагъэкIэ Тыркуе зихэгъэгу хъугъэ адыгэхэм охътэ шIукIае тешIагъэми, лъэпкъ нэшэнэ анахь дэгъухэр къаухъумэнхэ алъэкIыгъ, нэмыкI лъэпкъхэу зыхэфагъэхэм агурыIохэу, мамырэу адэпсэух, ащ дакIоу я Хэкужъ фыряIэ шIулъэгъу инми къыкIырагъэчырэп.\nМы аужырэ илъэсипшIым щыIэныгъэм фэхъугъэ демократическэ зэхъокIыныгъэхэм лъэпкъым зиужьыжьынымкIэ зыфэдэ къэмыхъугъэ амалхэр къатыгъэх.\nЩынэгъончъагъэмкIэ, экономикэ ыкIи культурнэ зэдэлэжьэныгъэмкIэ Урысые Федерациемрэ Тыркуемрэ непэ стратегическэ гъусэшIу зэфэхъугъэх.\nТихэгъэгухэм политикэмкIэ азыфагу илъ хъугъэ зэфыщытыкIэшIухэр анахьэу шIуагъэкIэ зыфэплъэгъунэу зытефэхэрэр Урысые Федерацием и Президентэу Д.А. Медведевыр, Тыркуем и Президентэу Абдулла Гюль, Урысыемрэ Тыркуемрэ я Правительствэхэм япащэхэу В.В. Путинымрэ Р.Т. Эрдоганрэ арых.\nТэ, Кавказым ыкIи IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ адыгэхэм, типшъэрылъ ин дгъэцакIэзэ, зыкIыныгъэрэ зэгурыIоныгъэрэ тазыфагу илъэу тихэгъэгухэр тапэкIи экономикэм, культурэм, политикэм алъэныкъокIэ нахь зэпэблагъэ хъунхэм тиIахьышIу хэтшIыхьан фае. Мамырныгъэ, зэгурыIоныгъэ, щынэгъончъагъэ ыкIи зыпкъ итыныгъэ тазыфагу илъыхэмэ ары тилъэпкъ шIоигъоныгъэхэр дгъэцэкIэнхэ зытлъэкIыщтыр.\nАнахьэу зызыфэзгъазэ сшIоигъор Тыркуем ис адыгэ ныбжьыкIэхэр ары. Тилъэпкъ игугъапIэ къыдэхъунымкIэ шъоры анахьэу пшъэдэкIыжьышхо зыхьырэр. Тызэрыгушхорэ тятэжъ пIашъэхэм щысэ атешъух!\nСыгу къыздеIэу сышъуфэлъаIо псауныгъэ пытэ, насып, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу шъуиIэнэу, мамырныгъэм, шIум ыкIи зэфагъэм шъуафэлэжьэнэу!


Адыгабзэм шIэныгъэ лъэпсэ пытэ фигъэчъыгъ — Адыгэ макъ\nАпэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжьэу Iэшъхьэмэфэ Даутэ къызыхъугъэр илъэси 125-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэ Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ щыкIуагъ. Ар зэхищагъ тхылъеджапIэм иIофышIэу Кучмэз Аминэт.\n— Адыгэ лъэпкъым цIыф гъэсэгъабэу къыхэкIыгъэхэм апэрэ-ир Iэшъхьэмэфэ Даут тIомэ, тыхэмыукъонэу къысщэхъу, — къыIуагъ ащ. — Хэтрэ цIыфкIи анахь мэхьанэ зиIэр бзэу Iулъыр ыкIи ар шIуагъэ хэлъэу зэригъэфедэрэр ары. Адыгэхэм тинасып къыхьыгъ Iэшъхьэмэфэ Даутэ фэдэ гъэсэгъэшхохэр тилъэпкъ къызэрэхэкIыгъэхэр. МэфэкI Iэнэ хъураер зыкIызэхэтщагъэр тифонд чIэлъ тхылъ дэгъубэр, анахьэу апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжьэу Д. Iэшъхьэмафэм ищыIэныгъэ ыкIи итворчествэ афэгъэхьыгъэхэр, ежь икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэ бзэ IофшIагъэхэр зэлъягъэшIэгъэнхэм пай.\nТхылъ къэгъэлъэгъонэу «Апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжь» зыфиIорэр щэIэфэ шIур зылэжьыгъэ Iэшъхьэмэфэ Даутэ игъашIи ишIагъи къыриIотыкIэу гъэпсыгъагъэ.\nIэнэ хъураем хэлэжьагъэх гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм бзэмкIэ иотдел ишIэныгъэлэжьхэр, Шэуджэн районымкIэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ дэт гурыт еджапIэу Д. Iэшъхьэмафэм ыцIэкIэ щытым адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ икIэлэегъаджэу Гъыщ Нахьмэт, тхылъеджапIэм адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ щызэхэщэгъэ клубым иегъэджакIоу, Лъэпкъ тхылъеджапIэм библиографиемкIэ иотдел иIофышIэ шъхьаIэу Унэрэкъо Фатимэ, журналистхэр.\nФилологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым бзэшIэныгъэмкIэ иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Бырсыр Батырбый Iофтхьабзэм къыщыгущыIагъ.\n— Сигуапэ мыщ фэдэ Iофыгъо ин Лъэпкъ тхылъеджапIэм зэрэщызэхэшъущагъэр, — къыIуагъ Батырбый. — Тэри ар тигуапэ ыкIи зэрэтлъэкIэу тыкъыхэлэжьэщт. Апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжьэу Iэшъхьэмэфэ Даутэ тыгу къэдгъэкIыжьыщт. Дэгъу дэдэу Д. Iэшъхьэмафэм ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъэхъагъэхэр журналистэу Мамырыкъо Нуриет гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ыкIи шIэныгъэлэжьэу Абрэдж Ачэрдан «Советскэ Адыгеим» къащатхыгъ. Щэч хэлъэп апэрэ лъэгъохэщэу хъурэм пшъэрылъышхо иIэ зэрэхъурэр ыкIи къиныбэр зэпичызэ, Iофыгъуабэ ыпшъэ зэрифэрэр. Адыгабзэм ащ ыпэкIи дэлэжьагъэх, анахьыбэ зэшIозыхыгъэхэм ащыщ Сихъу Сэфэрбый. Ау научнэ ушэтын лъапсэр иIэу, адыгабзэр куоу лъэныкъуабэкIэ зылэжьыгъэр Iэшъхьэмэфэ Даут — игъашIэ зэрэщытэу наукэм фигъэшъошагъ, — кIигъэтхъыгъ Б. Бырсырым. — Учебникхэр, зэреджэщтхэ программэхэр теоретическэ лъэпсэ пытэ яIэу къыIэкIэкIыгъэх, бзэм хэлъ нэшэнабэр къызэриубытыгъэр бгъэшIагъо екъу.\nШъыпкъэ, зэлъашIэрэ дунэе бзэшIэныгъэлэжьэу, профессорэу Н. Я. Яковлевыр иIэшъхьэтетыгъ, игъусагъ. «Грамматика адыгейского литературного языка» зыфиIорэр Н. Яковлевымрэ Д. Iэшъхьэмафэмрэ къызэрэдагъэкIыгъэм бзэм къыкIугъэ гъогур пшIэнымкIэ осэшхо зэриIэр Батырбый кIигъэтхъыгъ. Джащ фэдэу адыгэ диалектхэм янэшанэхэр «Краткий обзор диалектов» зыфиIорэм къызэрэщытыгъэхэр хигъэунэфыкIыгъ. Адыгабзэр ягъэшIэгъэным пае зэребгъэджэщтхэр уиIэн фэягъ. «Краткая грамматика адыгейского (кяхского) языка для школы и самообразования» атхыгъ, орфоэпическэ шапхъэхэр зыфэдэхэр зэхафыгъ, аушэтыгъ ыкIи гущыIалъэр Н. Яковлевымрэ Д. Iэшъхьэмафэмрэ къызэдыдагъэкIыгъ. Iэшъхьэмэфэ Даутэ адыгабзэм изэхэфын-зэгъэшIэн имызакъоу, егъэджэн Iофышхо зэрэзэшIуихыгъэр Батырбый хигъэунэфыкIыгъ.\nIэнэ хъураем къиIотыкIын кIэкIхэр къыщашIыгъэх филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым бзэмкIэ иотдел ипащэу Анцокъо Сурэт, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатхэу Ситымэ Сарэ, Тыгъужъ Гощсымэ, Тэу Нуриет, Атэжьы-хьэ Сайхьат, Агъыржьанэкъо Симхъан.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъ ыкIи къыщыгущыIагъ Хьакурынэхьэблэ гурыт еджапIэу N 1-м адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ икIэлэегъаджэу Гъыщ Нахьмэт. Иегъэджэн сыхьатхэр ыкIи урокым хэмыхьэрэ Iофтхьабзэхэр зэрэзэхищэхэрэр къыIотагъ.\nЛъэпкъ тхылъеджапIэм иотдел иIофышIэу Унэрэкъо Фатимэ мы илъэс зытIущым Iофэу ашIэрэр, адыгабзэр тимылъэпкъэгъухэми ашIогъэшIэгъонэу зэрэзэрагъашIэрэр къыриIотыкIыгъ. Ащ щысэ фэхъоу клубым хэтэу Лидия Самойловар Жэнэ Къырымызэ иусэ къеджагъ.\nIофтхьабзэм IэкIыбым къикIыгъэу адыгабзэр дахэу, къабзэу зыгъэфедэу Чэтэо Марыуан хэлэжьагъ, хэти гугъэу иIэр бзэм епхыгъэу зэрэщытыр ащ къыIуагъ. Уфэмысакъымэ, бзэр псынкIэу зэрэпIэкIэзырэм анаIэ тыраригъэдзагъ, зэIукIэм хэлажьэхэрэм закъыфигъази, адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ тхылъ IэпыIэгъу зэрящыкIагъэр, амал- шIыкIэхэр икъоу къаIэкIэхьанхэмкIэ ахэм зэрафэныкъохэр къыIуагъ.\nIэнэ хъураем Iэшъхьэмэфэ Даутэ иунагъо щыщхэу, ышэу Хъусен текIыгъэхэу Фатимэ, Алый, Руслана щыIагъэх. Ахэм ащыщэу Фатимэ Iофтхьабзэр зэхэзыщагъэхэм ыкIи ащ хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр къариIуагъ.\nСурэтхэр мэфэкIым щытырахыгъэх.\nПредыдущая «Налмэс-Налкъутэр тыгъэм пэшIэты»\nСледущая «ЛIэшIэгъу гъогур: автономием къыщежьэу республикэм нэсыжьэу»


Ызыныкъо апхъыгъах | Адыгэ Макъ\nТеуцожь районым игубгъохэм мы мафэхэм IофшIэныр ащыжъот. Къихьащт илъэсым игъэбэжъу лъэпсэшIу фашIынэу фежьагъэхэшъ, тракторхэм чэщи мафи шъофыр къызэпагъаджэ, чIыгур агъэушъэбы, чылапхъэр халъхьэ.\nАрэущтэу Iоф зэрашIэрэм ишIуагъэкIэ чъэпыогъум и 4-м ехъулIэу апхъынэу щыт бжыхьэсэ гектар 10474-м щыщэу пIэлъэ кIэкIым халъхьагъэр 3500-м шIокIы. Мафэ къэс еутэкIо агрегатхэм районымкIэ гектар 250 — 300 ащ къыхагъахъо.\nМы лъэхъаным бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ апэ итхэр Пэнэжьыкъуае дэт хъызмэтшIапIэу «Адыгейскэмрэ» (ипащэр Сергей Шевченкэр, иагроном шъхьаIэр Пщыдатэкъо Альберт) фирмэу «Синдика-Агро» зыфаIоу Кушъу Рэмэзанэ зипащэу, Тыгъужъ Нурбый зиагроном шъхьаIэмрэ. Апэрэм планэу иIэр процент 19,5-у, ятIонэрэм процент 28,9-у агъэцэкIагъэх. Тэри нахь IофшIэгъэ дэгъухэр зиIэ хъызмэтшIапIэу Кушъу Рэмэзанэ зипащэм тыкIогъагъ, бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ IофшIэнхэр зэрэзэхэщагъэхэр зэдгъэшIагъ.\nПланыр гектар 1657-рэ. Апхъыгъахэр 750-рэ.\nБригадэм иучетчикэу Нэхэе Байзэтэу къутырэу Городскоим дэт трактор бригадэм иунэ тызщыIукIагъэм бжыхьэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан зэрэзэхэщагъэр дэгъоу къытфиIотагъ.\nНафэ къызэрэтфэхъугъэмкIэ, натрыф гектар 347-у яIагъэр Iуахыжьыгъах. Тонн 657-рэ гъэтIылъыпIэхэм ачIалъхьажьыгъ. Тыгъэгъэзэ гектар 744-м щыщэу 610-р къаIожьыгъах. Тонн 900 фэдиз хьамбархэм аращэлIэжьыгъ. Сое тонни 190-рэ къахьыжьыгъ.\nА зигугъу къэтшIыгъэ лэжьыгъэхэр, рапсыри зэрахэтэу, зытырахыжьыгъэхэ хьасэхэр ары бжыхьасэхэр зыщашIэхэрэри.\n— Ащ фэшI, — еIо Нэхэе Байзэт, — а лэжьыгъэхэр къаIожьыхэ зэхъум, комбайнэхэм кIэкIэу ауж итхэу диск онтэгъухэр зыпышIэгъэ трактор кIочIэшхохэм хыпкъхэр агъэушъэбыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ уцыжъхэр къикIагъэхэу е уарзэ илъэу лэжьыгъэ зытелъыгъэ хьасэ тиIэп. Арэущтэу щымытэуи къыпшIокIыщтэп, къыпфидэщтэп тифирмэ ипащэу Кушъу Рэмэзанэ.\nХыпкъхэр диск онтэгъухэмкIэ зэхэзыупкIэтагъэхэу, непэ еутэкIо агрегатхэм апэ итэу бжыхьасэхэр зыхалъхьащт чIыгур къафэзгъэхьазырхэрэми такIэупчIагъ. Ахэр агрегатитIу мэхъух, тIури «Челенджер» зыфаIохэрэ трактор кIочIэшхохэм афэдэх.\n— А тракторитIумэ сменитIоу Iоф арагъашIэ, — еIо учетчикым. — Апэрэм тесхэр къунчыкъохьэблэ кIалэх — чэщырэ ЛъэпцIэрышэ Алый, мафэрэ Iоф езыгъашIэрэр ХъокIо Щамсудин. Чэщ-зымафэм нэбгыритIуми къагъэушъэбынэу щытыр гектар 50, ежьхэм гектар 65 — 70-рэ къагъэхьазыры. Ахэр IофшIэкIошхох, бырсыр апылъэп, лъэшэу тагъэразэ. Хъупхъэх, дэгъоу Iоф ашIэ ятIонэрэ «Челенджерым» тесхэ ЛIыбзыу Хъалидэрэ УдыкIэко Зауррэ.\nЧIыгур къэзыгъэушъэбыхэрэ тракторхэм ауж итых бжыхьасэр хэзылъхьэхэрэр. Ахэри еутэкIо агрегатитIу мэхъух. Зым Iоф езыгъашIэрэр ЛIыбзыу Аслъан, игъус чылапхъэр къезыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэрэ еутакIоу Пэнэшъу Рэмэзанрэ. ЯтIонэрэ еутэкIо агрегатым ипащэр Лъащэкъо Хьазрэил, ащи игъусэх КIыкI Аликрэ ЖакIэмыкъо Аскэррэ.\nАхэр Нэхэе Байзэт къызытфеIуатэхэ ужым ежьыри гъусэ къызфэдгъэхъуи механизаторхэм Iоф зыщашIэрэм тыкIуагъ. Къунчыкъохьаблэ тыдэкIи Гъобэкъуае кIорэ гъогум тызэрэтехьэу тиджабгъукIэ щылъ хьэсэшхоу гектар 310-рэ хъурэм тракторхэр зэрэхэтхэр тлъэгъугъэ. Нахь тызылъэкIуатэм, чылапхъэр къафэзыщэгъэ машинитIуми такIэрыхьагъ. Тракторхэр нахь благъэ къызэхъухэм, тIумэ диск онтэгъухэр, адритIум сеялкэхэр зэрапышIагъэхэр къэлъэгъуагъ.\nАпэ къэдгъэуцугъэ тракторышхоу диск онтэгъухэр зыпышIагъэм къикIи нэIуасэ тызфэхъугъэр ХъокIо Щамсудин. «Сэ механизаторэу Iоф сшIэнэу зезгъэжьагъэр 1991-рэ илъэсыр ары, — еIо лэжьэкIо бэрэчэтым, — шIэхэу лIэшIэгъу щанэ хъущт чIыгум сIэ зыхэлъыр. Апэ колхозым сыхэтыгъ, джы фирмэм имеханизаторэу сызылажьэрэр илъэсибгъу хъугъэ. Сэщ фэд сиIофшIэгъоу ЛъэпцIэрышэ Алый, лэжьэкIо бэлахь, шъыпкъэныгъэ иI. Ащи чэщырэ Iоф ешIэ. Сменэ нор-мэр гектар 20. Сэ мафэм гектар 35 — 40-м нэсэу къэсэгъэхьазыры». Ар еIошъ, сэпэ тIэкIум зыкъыригъэIэтызэ ежьэжьы.\nАщ ыуж гущыIэгъу тыфэ-хъугъ ЛIыбзыу Аслъанэу зиеутэкIо агрегат чылапхъэр датэкъонэу къэуцугъэми. «Рэмэзан, ошIэ тиунагъокIэ егъашIэм чIыгум идэлэжьэн тыпылъызэ къызэрэтхьырэр, — ыIуи нэгушIоу къытпэгъокIыгъ. — Сятэу Аскэр колхозым иапэрэ механизаторэу зэрэщытыгъэми ущыгъуаз. СшынахьыкIэу Хъалиди сэри тятэ илъагъо тырэкIо. Сэ илъэс 63-рэ сыныбжь, механизаторэу Iоф зысшIэрэр илъэс 50 хъугъэ. СыкIэгъожьырэп ыкIи.\nХьалыгъу умышхэу ущыIэшъущтэп. Насыпыгъэба, тхъагъоба ащ икъэхьыжьын упылъыныр?! Мары кIэлэ дэгъухэу Пэнэшъу Рэмэзанрэ ЛIыбзыу Рэщыдэрэ сигъусэх. Олъэгъуа чылапхъэр псынкIэу сеялкэм зэрэдатакъорэр! Мафэ къэс бжыхьэсэ гектар 30-м ехъу хэтэлъхьэ. Ар етпхъын фаем фэдитIу мэхъу.\n— Аущтэу зыкIэхъурэр, — къыхэгущыIэ чылапхъэр къязыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэ, — мэфэ реным Iоф тшIагъэу, мэзахэ хъоу, тыхэкIыжьын зыхъукIэ, сеялкэм чылапхъэр дизэу къэтэгъанэшъ ары. Пчэдыжьым Аслъанрэ Рэмэзанрэ жьэу къэсыхэшъ, бжыхьасэм ихэлъхьан рагъажьэ. Сэри пчэдыжьым сыгуIэзэ автомашинэр къясэгъэушъэшъ, сыхьатыр 8 мыхъузэ чылапхъэр хьасэм къэсэгъэсы.\nХьасэм тыкъыхэкIыжьызэ, щэджэгъуашхэр къафэзыщэгъэ автомашинэр къызэрэсыгъэри тлъэгъугъэ.\n— Щэджэгъуашхэм изакъоп, — еIо фирмэм иагроном шъхьаIэу нэужым гущыIэгъу тызфэхъугъэ Тыгъужъ Нурбый, — губгъом ит механизаторхэр зыми щыдгъакIэхэрэп, ренэу тахэт. Непэ бжыхьасэхэм яхэлъхьан тызэрэпылъым елъытыгъ лэжьыгъэу къэтхьыжьыщтыр. ТичIыгухэр еIолIапIэ ямыIэу дэгъоу агъэушъэбых, чылэпхъэ лъэпкъышIоу, тэ тыуплъэкIугъахэу «Адель» зыфиIорэм фэд хатлъхьэрэр. Апэрэ репродукцие зиIэ чылапхъ. Севооборотыр тыукъорэп. Тибжыхьасэхэр зэкIэ зыщетпхъыхэрэр рапсыр, натрыфыр, тыгъэгъазэр, соер зытетхыжьыгъэхэ хьасэх. Коцэу тшIэнэу щытыр гектар 1044-рэ. Мэфэ зытфыхым хэтлъхьагъэр 500-м шIокIы. Мафэ къэс тиеутэкIо агрегатитIумэ бжыхьэсэ гектар 70-рэ халъхьэ. Джыри непэ-неущэу еутэкIо агрегатитIу агодгъэхъощт. Бжыхьасэхэм гектар пэпчъ аммофос килограмми-\nЕджапIэхэм ялъытыгъэр макIэп\nАдыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие Iэнэ хъураеу зэхищагъэр автоеджапIэхэм ачIэсхэр зэрагъэхьазырхэрэм фэгъэхьыгъагъ. Ар зэрищагъ инспектор шъхьаIэу Александр Курпас.\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЕджапIэхэм ялъытыгъэр макIэп отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЯшIэныгъэ ауплъэкIу отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи Депутатхэм апай отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи Нахь зэтегъэпсыхьагъэх отключены\nНыбжьыкIэ, ау пытэу ылъэ теуцуагъ\n1992-рэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ и 8-р ары Урысые Федерацием и Президент иунашъокIэ УФ-м финансхэмкIэ и Министерствэ хахьэу федеральнэ казначействэ загъэпсыгъэр. Илъэс 26-рэ хъугъэу а мафэр сэнэхьат мэфэкIэу хагъэунэфыкIы.\n10.12.2018 / Комментарии к записи НыбжьыкIэ, ау пытэу ылъэ теуцуагъ отключены\nЩынэгъончъэу зэрэзекIощтхэр арагъэшIагъ\nСэкъатныгъэ зиIэхэм я Дунэе мафэ ехъулIэу дэеу зэхэзыхырэ ыкIи зылъэгъухэрэ кIэлэцIыкIухэр зычIэсхэ Адыгэ республикэ еджэпIэинтернатым гъогу инспекторхэр щыIагъэх.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Щынэгъончъэу зэрэзекIощтхэр арагъэшIагъ отключены\nШIэныгъэлэжьхэу Бырсыр Батырбыйрэ ишъхьэгъусэу Сафиятрэ зэдатхыгъэ «Убых–адыгэ–урыс гущыIалъэр» адыгэ бзэшIэныгъэм имызакъоу, дунэе наукэмкIи мэхьанэшхо зиIэ IофшIагъэу хъущт.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Лъэпкъыр щымыIэжьми… отключены\n2019-рэ илъэсым мэкъуогъум и 1-м лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ псалъэр» къызыдэкIырэр илъэс 95-рэ хъущт. Ащ изэхэщакIохэр Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и Парламентрэ и Правительствэрэ.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Имэхьанэ уасэ фэшIыгъуай отключены\nАцIэхэр еджапIэхэм афаусыгъэх\nБэмышIэу ТIопсэ районым иадминистрацие ышIыгъэ унашъом тетэу еджэпIиплIымэ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъхэм ацIэхэр афаусыгъэх.\n10.12.2018 / Комментарии к записи АцIэхэр еджапIэхэм афаусыгъэх отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЩысэтехыпIэу къытхэтых отключены


ИIофшIэн шIу елъэгъу — Адыгэ макъ\nИIофшIэн шIу елъэгъу\nЗеки Шекерджи IэкIыбым тилъэпкъэгъухэу исхэм ащыщ, Тыркуер ары зыщыпсэурэр, мыщ имызакъоу, нэмыкI къэралыгъохэми ащызэлъашIэрэ врач-нейрохирург, профессор, ушэтакIу.\nЗеки нэIуасэ тыфэзышIыгъэр Адыгеим икIи медицинэ IэпыIэгъум пае Тыркуем кIуагъэу рихьылIагъэхэр ары. Онлайн шIыкIэм тетэу тэ тыдэгущыIагъ. КъызэрэтфиIотагъэмкIэ, илъэпкъкIэ ар Мамхыгъэхэм ащыщ, къызтекIыгъэ лIакъор къуаджэу Шъхьащэфыжь щыпсэущтыгъ. Ятэжъэу Мамхыгъэ Шумафэ 1889-рэ илъэсым Тыркуем икIыжьыгъагъэхэм ащыщ, къалэу Анкара пэмычыжьэу щыт къуаджэу Икизджэ дэтIысхьажьыгъагъ. Ащ кIэлиплIэу иIагъэхэм ащыщ Зеки ятэу Асхьад. Яни тилъэпкъэгъухэм ащыщыгъ, къуаджэу Сиюк къырищыгъагъ.\nАдыгэ лъэпкъэу къызыхэкIыгъэм ыбзи, ихабзэхэри амалэу иIэмкIэ къызэтыригъэнэнхэм пылъыгъэ унагъо Зеки къикIыгъ. Ащ ишыхьат адыгабзэкIэ мыдэеу зэрэгущыIэрэр. КъызэриIуагъэмкIэ, ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу яныдэлъфыбзэкIэ унагъом щыгущыIэхэу зэхихыгъ, ежьыми дэгъоу къыIэкIэхьагъ, еджапIэм зычIахьэр ары тыркубзэр зызэригъэшIагъэр.\nКъуаджэу зыдэсхэм дэт гурыт еджапIэр ары Зеки зычIэхьэгъагъэр, ау апшъэрэ классхэм Тыркуем осэшхо зыщыфашIырэ лицееу М. К. Ататюрк ыцIэ зыхьырэм щеджагъ. Ар къалэу Анкара зыдэтыр. ЕджапIэр «дэгъу дэдэкIэ» къыухи университетэу Хаджетепе медицинэмкIэ ифакультет чIэхьагъ.\nКъызэрэтфиIотагъэмкIэ, тилъэпкъэгъоу Тыркуем кощыжьыгъэхэм мы лъэныкъом епхыгъэ сэнэхьат зэрагъэгъотыныр а лъэхъаным якIэсагъ, жъугъэу ащ иеджапIэхэм ачIахьэщтыгъэх. Зеки илIакъо щыщэу нэбгырэ 11-мэ медицинэм епхыгъэ гъэсэныгъэ яI. Ау арэп ежь ищыIэныгъэ зыкIырипхыгъэр, анахьэу нейрохирургием зызкIыфигъэзагъэр.\n— СицIыкIугъом къыщыублагъэу медицинэм сищыIэныгъэ еспхынэу сыфэягъ. ЦIыфым ышъхьэкуцI зэрэгъэпсыгъэр сыдигъокIи сшIогъэшIэгъоныгъ, ау Iэзэгъу уцхэмкIэ сыIэзэнэу арэп, операциехэр сшIынэу сыфэягъ, — къыIуагъ Зеки.\n«Мозг и хирургия» зыфиIорэ сэнэхьат зэригъэгъотыгъэр. Тыркуем ыкIи нэмыкI къэралыгъохэм ащызэлъашIэрэ нейрохирургэу, профессорэу, цIыфым ышъхьэкуцI ехьылIэгъэ микрохирургиер къэзыугупшысыгъэхэм ащыщэу Махмут Гази Яшаргиль ишIогъэшхо къызэрекIыгъэр, сэнэхьатэу къыхихыгъэмкIэ ылъэ теуцоным иIахьышхо къызэрэхилъхьагъэр мыщ дэжьым къыщыхигъэщыгъ.\n1983-рэ илъэсым Зеки университетыр къыухи иIофшIэн ригъэжьагъ. Анкара, Стамбул, Кырыккале, Самсун адэтхэ клиникэхэм ащылэжьагъ, Данием щыIэу Копенгаген дэт университетым ипрофессорэу Флеминга Гжеррис дэжь ушэтынхэр щызэхищэгъагъэх.\nАпэрэ операциеу ежь-ежьырэу ышIыгъагъэр джы къызнэсыгъэм ыгу къэкIыжьы. Чэщым дежурствэ иIэу гъогу хъугъэ-шIагъэм шъобжхэр зэрихыгъэ пшъэшъэжъыеу зышъхьэкуцI лъыр дэкIоягъэр операцие ышIын фаеу хъугъагъэ. Лъэшэу зэрэгумэкIыщтыгъэр, тIэкIуи ыгу щэч къызэрихьэщтыгъэр джы щхызэ къеIотэжьы. Арэу щытми пшъэшъэжъыем ыпсэ къыгъэнэн ылъэкIыгъ, зыпари къыщымышIыгъахэм фэдэу зэтеуцожьи, унагъо ихьагъ, сабыйхэри къыфэхъугъэх. Ащ Зеки лъэшэу рэгушхо.\nНепэ ар иIофшIэн хэшIыкIышхо фызиIэ врач, Стамбул дэт клиникэу Medipol Mega зыфиIорэм нейрохирургиемкIэ иотделение ипащ. Профессорым иIофшIэгъи 117-рэ дунэе журнал зэфэшъхьафхэм къадэхьагъ, нэмыкI авторхэм ыцIэ къызэрэраIуагъэр мин пчъагъи мэхъу. Тыркуем нейрохирургиемкIэ и Академие ипрезидент, шъхьэкъупшъхьэхэр операцие зышIыхэрэ хирургхэм я Ассоциацие хэт.\nЗеки къызэриIуагъэмкIэ, шъхьэкъупшъхьэм идагъохэм ыкIи анахь зынэсыгъое чIыпIэу иIэхэм адэбз бэгыгъэу ахахъохэрэм Iоф адешIэ.\nМыгъэ илъэс 40 хъугъэ исэнэхьат зырылажьэрэр.\n— СиIофшIэн лъэшэу шIу сэлъэгъу, — ыIуагъ Зеки. — Гъэхъагъэхэр зэрэщысшIыгъэхэм пае сэгушIо ыкIи сарэгушхо.\nИщыIэныгъэ инахьыбэр исэнэхьат ритыгъ, чэщзымафэм исыхьат 24-м ызыныкъо нахьыбэри ащ пэIуегъахьэ пIоми хъущт. Арэу щытми, зыгъэпсэфыгъо уахътэу къыхэкIырэм ар зыщегъэгъупшэшъ, ыгукIи ыпсэкIи зегъэпсэфы, гухахъо зыхигъуатэхэрэмкIэ егъакIо. Ахэр тырку музыкальнэ псэуалъэу канун зыфиIорэмрэ иунагъорэ.\nЗеки ишъхьэгъусэу Сумру ищыIэныгъи медицинэм рипхыгъ, ар анестезиолог, реанимациемкIэ отделением чIэт, профессор. ГъэшIэгъоныр ащи музыкэм IэпэIэсэныгъэ фыриIэу къызэрэчIэкIыгъэр ары. Аккордеоным мэкъамэхэр къырегъаIох. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIу зэдапIугъ, ау ахэм янэрэ ятэрэ ясэнэхьат къыхахыгъэп. Нахьыжъыр Синэмыс, ар менеджер, нахьыкIэ Нэрыс университетым щеджэ, инженер сэнэхьатыр къыхихыгъ. Пшъэшъэ нахьыжъым адыгабзэ ешIэ, ау нахьыкIэм къыIэкIэхьагъэп.\nЗеки Адыгеим зыпарэкIи щыIагъэп, ау Тыркуем къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъоу зэпхыныгъэ зыдыриIэхэм «заочнэу» хэкужъым нэIуасэ фашIыгъ, къэбарыкIэхэм ащагъэгъуазэ. КъэкIонэу, къызхэкIыгъэ лIакъор зыщыпсэущтыгъэ чIыпIэхэр зэригъэлъэгъунхэу ыгукIэ зыдиIыгъ.\nДэгущыIагъэр ХЪУТ Нэфсэт.\nСурэтхэр Зеки Шекерджи къытIэкIигъэхьагъэх.\nПредыдущая Апэрэ курсым къычIэхьагъэхэм апай\nСледущая «Тызыфэсакъыжьын фае»


Москва щыIукIагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 27.05.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nМы зэIукIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим ыцIэкIэ Парламентым иапшъэрэ палатэ хэтхэу Олег Селезневымрэ Хъопсэрыкъо Муратрэ.\nРеспубликэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ шъхьаIэу ышIыгъэхэм, федеральнэ гупчэм иIэпыIэгъурэ ежь ышъхьэкIэ Валентина Матвиенкэм ишIуагъэу къыгъакIорэмрэ ялъытыгъэу мэхьанэшхо зиIэ проект заулэ зэшIохыгъэ зэрэхъугъэр ЛIышъхьэм къыхигъэщыгъ. Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн зэрэкIорэм анахьэу ынаIэ тыригъэтыгъ.\nВалентина Матвиенкэм къызэриIуагъэмкIэ, ФедерациемкIэ Советым социальнэ мэхьанэ зиIэ пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ тапэкIи республикэм ишIуагъэ къыригъэкIыщт.\nРеспубликэм ынаIэ къызэрэтыригъэтырэм, мэхьанэшхо зиIэ пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ къызэрэдеIэрэм апае Валентина Матвиенкэм зэрэфэразэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ ар фэгушIуагъ Святой апостолэу Андрей Первозваннэм иорден ащ къызэрэфагъэшъошагъэм пае. Хэгъэгум иапшъэрэ тынхэм зыкIэ ащыщыр Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным жъоныгъуакIэм и 23-м Валентина Матвиенкэм къыритыжьыгъ Хэгъэгум ыпашъхьэ гъэхъэгъэ ин дэдэхэу щыриIэхэм апае.\nПредыдущая Гъогу мафэ шъутехь!\nСледущая В Адыгее подвели итоги регионального этапа «Семья года»


Адыгэ Республикэм илIышъхьэрэ "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент"-м итхьэматэрэ адыгабзэм иIоф тегущыIагъэх\nБлыпэ, Мэзаем и 12 2018 18:49\nМыекъуапэ, мэзаим и 12\nАдыгэ Республикэм илIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Адыгеим щыIэ чылагъо хасэу "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент" зыфиIорэм итхьэматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанрэ Мыекъуапэ щызэIукIагъэх. Адыгабзэм икъэухъумэнкIэ Iофхэр ары анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nЛIышъхьэмрэ хэсашъхьэм хэтхэмрэ гъэрекIо зызэIокIэхэм ныдэлъфыбзэм иухъумэнкIэ шIэгъэн фаехэр агъэнэфэгъагъэх. ЕджапIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэнымкIэ ащыгъум еплъыкIэхэр къыраIотыкIыгъагъэх ыкIи ахэмэ лIышъхьэм адыригъэштэгъагъ. Ахэмэ ягъэцэкIэн пае Хасэм IофышIэ куп щызэхащагъ. Ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн пае тхылъыкIэхэр, егъэджэн программэхэр кIэу, кIэлэцIыкIухэм апае фильмхэр ищыкIагъэх.\nЗэкIэ къулыкъоу Iофым хэщагъэхэм унашъохэр зэрафишIыгъэхэр ыкIи ахэмэ ягъэцэкIэн зэрэлъыплъэщтыр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\n- Бзэр лъэпкъым ибайныгъ, нэмыкI лъэпкъыхэм ащкIэ къахэщы, культурэм ыкIи хабзэм ягъундж. ЕджапIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэным пае зэкIэ ищыкIагъэ амалхэр дгъэпсынхэ фаех, - къыIуагъ республикэ лIышъхьэм.\nАдыгэбзэ сыхьатэу еджапIэхэм яIэхэр нахьыбэ шIыгъэнхэми, ащкIэ федеральнэ гупчэм Iоф дэшIэгъэн зэрэфаеми тегущыIагъэх.\nЕджагъэх 390 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Артист гъэшIуагъэу Кукэнэ Мурат непэ къызыхъугъэ маф Адыгэ шIэныгъэлIэу Къэрдангъушъ Зэрамыку фэгъэхьыгъэ тхылъ къыхаутыгъ »


Хэдзынхэм язэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр — Адыгэ макъ\nРедактор 31.01.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАщ иIофшIэн хэлэжьагъэх партием и Генеральнэ совет хэтэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, министрэхэм ащыщхэр, АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм щыIэ фракциеу «Единэ Россием» хэтхэр, республикэм икъалэхэм ыкIи ирайонхэм къарыкIыгъэ лIыкIохэр, нэмыкIхэри. Iофтхьабзэр зэрищагъ шъолъыр къутамэм и Секретарэу Iэщэ Мухьамэд.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» ия XVIII-рэ Зэфэс блэкIыгъэ илъэсым тыгъэгъазэм и 7 — 8-м Москва щыкIуагъ. Ащ унэшъо гъэнэфагъэхэр щашIыгъэх, анахь шъхьаIэу къыхэбгъэщын фаер партием и Устав зэхъокIыныгъэхэр ыкIи хэгъэхъонхэр зэрэфашIыгъэхэр ары. Мы лъэхъэнэ благъэм партием зэшIуихынхэу рихъухьэхэрэ пшъэрылъхэр зэфэсым щагъэнэфагъэх. Джащ фэдэу кадрэхэм язэблэхъункIэ ятIонэрэ пакетыр аштагъ, Генеральнэ Советым зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх.\nПленарнэ зэхэсыгъоу зэхащагъэм Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр къыщыгущыIэзэ, партием ыпашъхьэ итхэ пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, Урысыер хэпшIыкIэу ыпэкIэ лъыкIотэнымкIэ партием мэхьанэшхо иIэу щыт. Къэралыгъом ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хэгъэгум исуверенитет гъэпытэгъэнымкIэ, экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, лъэпкъ проект шъхьаIэхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ «Единэ Россием» мэхьанэшхо иI. Мыщ дэжьым Урысые Федерацием ишъолъырхэм IофшIэн шъхьаIэр ащызэшIуахын зэрэфаер ащ къыIуагъ.\nПартием къыгъэнэфагъэхэ пшъэрылъхэм, уставым фашIыгъэхэ зэхъокIыныгъэхэм ыкIи хэгъэхъонхэм адиштэу, «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ и Секретарь пIалъэр къэмысыгъэу иIэнатIэ IукIыгъ. Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм мы пшъэрылъыр зыгъэцэкIэнхэ зылъэкIыщтхэ кандидатурэхэм ацIэхэр къараIуагъэх. Ахэр Iэщэ Мухьамэдрэ Роман Гусевымрэ. Конференцием илIыкIохэм шъэф шIыкIэм тетэу мыхэм амакъэ афатыгъ. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, нэбгыри 107-мэ — М. Iащэм икандидатурэ, лIыкIо 14-мэ — Р.Гусевым адырагъэштагъ. Iэщэ Мухьамэд политсоветым исекретарэу хадзыжьыгъ. Зымакъэ фэзытыгъэ, къыдезыгъэштэгъэ пстэуми ар афэрэзагъ. Партием къыгъэуцухэрэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэнхэм зэрэпылъыщтхэр, республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр къыIуагъ. Ягухэлъхэр къадэхъунхэм фэшI яIофшIэн нахь агъэлъэшын фаеу ылъытагъ.\nЗэхэсыгъом иIофшIэн къыдыхэлъытагъэу партием ишъолъыр къутамэ иполитсовет хэтыщтхэри хадзыжьыгъэх, къэзэрэугъоигъэхэм зэIухыгъэ шIыкIэм тетэу амакъэ атыгъ ыкIи кандидатурэу къагъэлъэгъуагъэхэм зэкIэми адырагъэштагъ. Политсоветым нэбгырэ 37-рэ хэхьагъ, ахэм республикэм ипащи ахэт. Президиумым хэтыщтхэм яхэдзынкIэ къагъэлъэгъогъэ спискэмкIэ шъэф шIыкIэм тетэу лIыкIохэм амакъэ атыгъ, ащ итыгъэ кандидатурэхэм зэкIэми адырагъэштагъ. Президиумым нэбгыри 9 хэхьагъ: КъумпIыл Мурат, М. Iащэр, В. Нарожнэр, А. Наролиныр, Н. Широковар, А. Гетмановыр, Къ. Борсэр, Р. АфэшIагъор, Г.Петровар.\nДжащ фэдэу «Единэ Россием» исатырэ хэтхэм, анахьэу ныбжьыкIэхэм, япчъагъэ хэгъэхъогъэным, партийнэ проектхэр республикэм зэрифэшъуашэу щыгъэцэкIэгъэнхэм чIыпIэхэм анаIэ ащытырагъэтынэу закъыфигъэзагъ. Дэгъоу Iоф зышIэхэрэ ныбжьыкIэхэм хэбзэ къулыкъухэм Iоф ащашIэн, лъэгэпIэ инхэм анэсынхэ амал зэраIэкIэлъыр, ащкIэ непэ щысэшIухэр зэрэщыIэхэр республикэм ипащэ къыIуагъ.\n— Пшъэрылъхэу щытхэр зэшIотхынхэу цIыфхэр къытщэгугъых. Ахэм шъхьэихыгъэу тадэгущыIэн, чанэу Iоф адэтшIэн фае. КъыхэкIыщт упчIэ къинхэри къатыхэу, ау унашъоу, лъэбэкъоу тшIыхэрэм мэхьанэу яIэр, шIуагъэу къахьыщтыр къагурыдгъаIомэ, цыхьэ къызэрэтфашIыщтым щэч хэлъэп. ТиIофшIэн зэфэхьысыжьхэу фэхъухэрэр арых мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу щытыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Къуаджэхэм ясоциальнэ инфраструктурэ изегъэушъомбгъун Адыгеим щылъагъэкIотэщт\nСледущая В Адыгее в новом ТЦ «Лента» увеличат ассортимент товаров местного производства


Гъогур щынэгъончъэным мэхьанэшхо раты | Адыгэ Макъ\nГъогур щынэгъончъэным мэхьанэшхо раты\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэгъэзэгъэ комиссиеу Адыгеим щызэхащагъэм зичэзыу зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тхьамэтагъор щызэрихьагъ.\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ, гъогухэм къатехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным, ахэм кIэлэцIыкIухэр ахэмыфэнхэм афэгъэхьыгъагъ апэрэ Iофыгъоу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэр. Адыгеим гъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ икъэралыгъо инспектор шъхьаIэу Александр Курпас къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым иапэрэ илъэсныкъо Адыгеим игъогухэм хъугъэ-шIэгъэ 214-рэ къатехъухьагъ. Ахэм нэбгырэ 44-рэ ахэкIодагъ, нэбгырэ 254-мэ шъобж зэфэшъхьафхэр атещагъэхэ хъугъэ.\nРеспубликэм щызэшIуахырэ Iофыгъохэм яшIуагъэкIэ гъогухэм къатехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ 43-кIэ, шъобж зытещагъэхэр — 48-кIэ нахь макIэ ашIын алъэкIыгъ, ау хэкIодагъэхэр зы нэбгырэкIэ нахьыбэ хъугъэ.\n— Гъогум хъугъэ-шIэгъэ гомыIухэр къытехъухьаным ыкIи ахэм цIыфхэр ахэкIодэным нахьыбэрэмкIэ ушъхьагъоу фэхъухэрэр шапхъэхэм адимыштэу лъэсрыкIохэр гъогум зэрэзэпырыкIыхэрэр, зэпырыкIыпIэхэм автомобильхэр тэрэзэу зэращымычъэхэрэр, лъэсрыкIохэм гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэраукъохэрэр, машинэхэм ячъэ зэрэхагъахъорэр ары, — къыIуагъ Александр Курпас.\nКIэлэцIыкIухэр гъогум къытехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэм ахэмыфэнхэр анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм зэращыщыр Александр Курпас игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Мыгъэ электросамокатым тесыгъэ кIэлэцIыкIур гъогу хъугъэ-шIагъэм хэфагъ ыкIи хэкIодагъ. Мыщ фэдэ гумэкIыгъохэр къэмыхъунхэм пае ны-тыхэм, гъэсэныгъэм иучреждениехэм Iоф ащызышIэхэрэм къулыкъушIэхэр гущыIэгъу афэхъух, шIухьафтынэу сабыим ратырэм къыкIэлъыкIон ылъэкIыщтыр къагурагъаIо.\nСабыйхэр гъогу хъугъэ-шIагъэхэм ахэмыфэнхэм епхыгъэ Iофыгъоу зэшIуахыхэрэм къатегущыIагъ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, хэбзэгъэуцугъэр, гъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъохэу зекIонхэм фэIорышIэщт Iофтхьабзэхэр, зэнэкъокъухэр, егъэджэн сыхьатхэр афызэхащэх. БлэкIыгъэ илъэсым ащ сомэ миллион 1,2-м ехъу пэIуагъэхьагъ. АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъкIэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэр профилактикэ шIыгъэнымкIэ Гупчэ зэхащэнэу агъэнафэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зыщимыгъэрэзэрэ чIыпIэхэм, гумэкIыгъохэм, щыкIагъэхэм къащыуцугъ, ащкIэ анахьэу унаIэ зытебгъэтын фэе лъэныкъохэр къыгъэнэфагъэх. Гъогум тет пстэуми сакъыныгъэ къызхагъэфэн зэрэфаер агу къыгъэкIыжьыгъ.\n— Ешъуагъэу рулым кIэрытIысхьэхэрэмкIэ, водительхэм ягъэхьазырын фэгъэзэгъэ еджапIэхэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэмкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи гумэкIыгъохэр тиIэх. Ахэм ядэгъэзыжьын гъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэгъэзэгъэ къулыкъухэм ямызакъоу, муниципалитетхэр, хэбзэ къулыкъухэр хэлэжьэнхэ фае. Шъхьадж ипшъэрылъ ыгъэцакIэмэ, зигугъу къэтшIыгъэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэхэ хъущт, тигъогухэр щынэгъончъэщтых, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЛъэпкъ проектхэр зэрифэшъуашэу Адыгеим щыгъэцэкIагъэхэ хъуным анаIэ зэрэтырагъэтын фаер республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ.\n— Зэфэхьысыжь гъэнэфагъэхэм такъыфэкIоным пае лъэпкъ проектым илъэныкъо пстэури зэрифэшъуашэу дгъэцэкIэн фае. УФ-м и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм ащ фэдэ пшъэрылъ къыщытфигъэуцугъ Урысыем и Президентэу Владимир Путиным, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n— Гъогухэм язытет нахьышIу шIыгъэным федеральнэ мылъкушхо пэIутэгъахьэ. Республикэм транспорт псэолъэ инхэр щытэшIых, непэрэ мафэм проект заулэмэ ягъэцэкIэн тытегущыIэ. А пстэури щынэгъончъэным ыкIи гъогурыкIоныр Iэрыфэгъуным фэIорышIэнхэ фае. Пшъэрылъхэр зымыгъэцакIэхэрэм пшъэдэкIыжь зэрахьыщтыр агу къэсэгъэкIыжьы.\nЗэхэсыгъом зыщытегущыIэгъэхэ Iофыгъохэм ащыщ М-4 «Дон» зыфиIорэ автомобиль гъогум хэхьэрэ къуаджэу Тыгъургъой дэжь щагъэпсырэ гъогу зэхэкIыпIэр. Мы объектым ишIын зэрэлъыкIуатэрэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ыгъэрэзагъэп, ащ фэгъэзэгъэ компаниеу «Автодорым» ипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу ыгъэцэкIэнхэ зэрэфаер агу къыгъэкIыжьыгъ. Гъогу псэуалъэхэм игъом гъэцэкIэжьын ыкIи псэолъэшIын IофшIэнхэр ащызэшIохыгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\n«Автодорым» илIыкIо къызэриIуагъэмкIэ, гъогу зэхэкIыпIэм ишIын фэгъэзэгъэ подрядчикыр джырэ уахътэ зэблахъу. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, ащ епхыгъэ Iофхэр чъэпыогъум ехъулIэу аухыщтых ыкIи IофшIэныр рагъэжьэжьыщт.\nДжащ фэдэу мэшIокугъогу зэпырыкIыпIэхэр щынэгъончъэнхэм, ахэм хъугъэ-шIагъэхэр къатемыхъухьанхэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Мыщ епхыгъэ авариешхуитIоу къэхъугъэхэм лъапсэу яIагъэр зэхафыгъ. ТхьамыкIагъохэр къэмыхъунхэм фэшI мыщ фэдэ чIыпIэхэм сурэт ыкIи видео тезыхырэ пкъыгъохэр ащыгъэуцугъэнхэр ищыкIагъэу алъытагъ.\nЕшъуагъэу рулым кIэрытIысхьэхэрэм, гъогурыкIоным ишапхъэхэр зымыгъэцакIэхэрэм пшъэдэкIыжь пхъашэ ягъэхьыгъэныр, ащ дакIоу ахэм алъэныкъокIэ профилактикэ Iофтхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр гъэцэкIэкIо ыкIи хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, муниципалитетхэм япшъэрылъ шъхьэIэн фаеу зэхэсыгъом къыщаIуагъ.\nМуниципальнэ образованиеу «Теуцожь районым» пхырыкIырэ федеральнэ автомобиль гъогоу М-4 «Дон» зыфиIорэм игъогунапцэхэм къащызэIуахыгъэ сатыушIыпIэ чIыпIэхэу шапхъэхэм адимыштэхэрэр зэфэшIыжьыгъэнхэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ муниципалитетитIум яадминистрациехэм япащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэным фэшI IофшIэныр агъэлъэшынэу агъэнафэ.


Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къафишIыгъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къафишIыгъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ошIэдэмышIэ тхьамыкIагъохэр къэмыгъэхъугъэнхэм-кIэ ыкIи цIыфхэр машIом щыухъумэгъэнхэмкIэ комиссием изэхэсыгъо тыгъуасэ зэрищагъ.\nПсэупIэхэр машIохэм зэращаухъумэщт шIыкIэм, псыкъиунымрэ машIом къыздихьрэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьынрэ 2021-рэ илъэсым зэрэфэхьазырхэм, кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэ щынэгъончъэу зэхэщэгъэным япхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх.\nУФ-м и МЧС АР-мкIэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэ ипащэу Станислав Илющенкэм зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, мэшIогъэкIосэ техникэ 95-рэ зиIэ подразделение 32-рэ республикэм щызэхэщагъ, ахэм нэбгырэ 778-рэ ахэт. МэшIогъэкIосэ техники 10 зиIэ добровольнэ мэшIогъэкIосэ команди 7-мэ нэбгырэ 56-рэ ахэт. МэшIогъэкIосэ подразделениехэр псэупIэ 21-мэ ащызэхэщагъэх. Республикэм зэлъиубытрэ чIыпIэм щыщ УФ-м и МЧС Краснодар краимкIэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэ имэшIогъэкIосэ подразделении 9-мэ къагъэгъунэ. МэшIогъэкIосэ къулыкъухэр республикэм ипсэупIэхэм, псэупIэ 22-р ахэмытэу, такъикъ 20 нахь макIэкIэ анэсых.\nАР-м мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Былымыхьэ Рэщыдэрэ АР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Сергей Шопинымрэ зэхэсыгъом зэрэщыхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, машIом Адыгеим ит мэзхэм закъыщимыштэным лъыплъэрэ къулыкъумрэ мэзхэр бэджэндэу зыштагъэхэмрэ мэзхэм машIор къакIэмынэнымкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрахьэх. ЮФО-м мэз хъызмэтымкIэ и Департамент зэхищэгъэ уплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, 2021-рэ илъэсымкIэ машIом зыкъиштэн зэрилъэкIыщтым республикэр фэхьазыр.\nУрысыем и МЧС АР-мкIэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэ федеральнэ ведомствэм, муниципальнэ образованиехэм япащэхэм, чIыгухэр зыгъэфедэхэрэм ренэу адэлэжьэным мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\n«ЧIыопс е техногеннэ тхьамыкIагъохэр къэхъун зэрилъэкIыщтым епхыгъэу республикэм ипсэупIэхэм мэшIогъэкIосэ соединениехэр яIэнхэм лъэшэу анаIэ тырагъэтын фае. Хыныгъо ужым хыпкъым лыгъэ езыдзыхэрэм тазырхэр зэратыралъхьащтымкIэ чIыгулэжьхэм макъэ ягъэIугъэн фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМашIом республикэм зыкъыщиштэнымкIэ, псыхъохэр къиунхэмкIэ щынагъоу щыIэхэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. ГидрометеорологиемкIэ ыкIи тыкъэзыуцухьэрэ дунаим имониторингкIэ Адыгэ гупчэм ипащэу Александр Митровым зэхэсыгъом зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, гъатхэми гъэмафэми машIом зыкъыштэнымкIэ щынагъор я 4 — 5-рэ классым нэсыщт. Специалистхэм къызэрэрадзагъэмкIэ, жъоныгъуакIэм ия 3-рэ декадэ — мэкъуогъум иа 1-рэ декадэ ары псым нахь лъагэу зыкъиIэтын зилъэкIыщтыр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципалитетхэмрэ ведомствэ гъэнэфагъэхэмрэ япащэхэм псыхъохэм ящынэгъопIэ анахь чIыпIэхэр ауплъэкIунэу афигъэпытагъ.\nЗэхэсыгъом икIэух АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэчрэ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзауррэ кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэ изэхэщэн зызэрэфагъэхьазырырэр къаIотагъ. Зэхэсыгъом зэрэщыхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, къэлэ кIыбым щыIэ лагери 3-мэ, мафэрэ зызыщагъэпсэфрэ лагерь 91-мэ Iоф ашIэщт. КIэлэцIыкIухэу купхэм ахэтыщтхэр шапхъэу щыIэм ипроцент 45-м ехъу хъущтэп. Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом сомэ миллион 55-рэ пэIуагъэхьанэу рахъухьэ. IофшIэныр рамыгъажьэзэ лагерхэм аIутхэм COVID-19-р е нэмыкI зэпахырэ узхэр къяутэлIагъэхэмэ зарагъэуплъэкIун фае.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Урысыем и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ факIоу къышIыгъэ Джэпсалъэм игъо щилъэгъугъ кIэлэцIыкIу путевкэхэм ауасэ ызыныкъо мыгъэ къафырагъэгъэзэжьынэу. КъумпIыл Мурат АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ пшъэрылъ фишIыгъ ахъщэм къызэрэрагъэгъэзэжьыщт шIыкIэр федеральнэ ведомствэм игъусэу къыхихынэу.\n«Ащ фэдэ амалым ишIуагъэкIэ лагерхэм защызгъэпсэфы зышIоигъо кIэлэцIыкIухэр нахьыбэу къедгъэблэгъэнхэ тлъэкIыщт. Путевкэхэр араты зыхъукIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр унэгъо Iужъухэм арысхэмрэ гъот макIэ зиIэхэмрэ ары. КIэлэцIыкIухэм щынэгъончъэу лагерхэм защагъэпсэфыным епхыгъэ Iофыгъохэми лъэшэу гъунэ лъафын фае. Ведомствэхэр пытэу зэдэлажьэхэ зыхъукIэ ары ныIэп ащ фэдэ пшъэрылъыр зэшIуахын залъэкIыщтыр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Бывшие оперуполномоченные отдела по контролю за оборотом наркотиков признаны судом виновными за совершение должностных преступлений\nСледущая Подозрительные предметы (транспортные средства), могущие оказаться взрывными устройствами и взрывоопасные предметы (ВОП)


Нардхэр | Адыгэ Макъ\nДаур Вячеслав фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъокъоу нардхэмкIэ Мыекъуапэ япшIыкIузэнэрэу щыкIуагъэм Шэуджэн, Красногвардейскэ, Мыекъопэ районхэм, къалэу Мыекъуапэ ащыпсэухэрэр хэлэжьагъэх.\nАпэрэ чIыпIэхэр къыдэхыгъэнхэмкIэ нэбгырэ 15 зэдешIагъ. Республикэм испорт еджапIэу N 2-м иIофышIэу Гъыщ Нухьэ текIоныгъэр фагъэшъошагъ. Бырсыр Аслъан ятIонэрэ, Андук Тахазян ящэнэрэ чIыпIэхэр ахьыгъэх.\n— ФутболымкIэ, гандболымкIэ, нэмыкI спорт лъэпкъхэмкIэ еджапIэхэм Даур Вячеслав япэщагъ, — къытиIуагъ зэнэкъокъум хэлэжьэгъэ Пэнэшъу Мыхьамодэ. — Ныбджэгъоу, нэIуасэу иIагъэхэр кIэщакIо фэхъухи, зэнэкъокъур зэхащагъ.\n— Даур Вячеслав тщыгъупшэрэп, илъэс къэс зэнэкъокъухэр зэхэтэщэх, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Андрей Синельниковым. — Ар упчIэжьэгъу тшIыщтыгъ, спортым, щыIэныгъэм афэгъэхьыгъэ къэбарэу къытфиIуатэщтыгъэхэр непи тшIогъэшIэгъоных.


Эпидемием изэрар нахь макIэ шIыгъэным фэшI | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАнахь Iофыгъо шъхьаIэу ащ къыщаIэтыгъэр псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ IофшIакIохэу зэпахырэ коронавирусыр къызэузыгъэ цIыфхэр зыгъэхъужьхэрэм ахъщэ тедзэу къафатIупщыгъэр зэраратырэ шIыкIэр ары.\nВладимир Путиным къыIуагъ медицинэм иIофышIэхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм фэшI системэ зыхэлъ Iофыгъохэр зэрэрагъэкIокIыгъэхэр. Правительствэм, ащ хэхьэрэ министерствэхэм ыкIи УФ-м ишъолъырхэм ахъщэ тедзэр зэратыгъэ шIыкIэм гъунэ лъафыжьынэу ащ афигъэпытагъ.\n«КъыкIэсэгъэтхъы, ахъщэр зыдакIорэр, зэратырэр ыкIи зыкIыратырэр гъэнэфагъэу, шъэф хэмылъэу щытын фае. А Iофыгъом фэгъэхьыгъэ актхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэ ыкIи нэфагъэ хэлъэу агурыжъугъэIонхэ фае. Мэхьанэ зиIэр а ахъщэ тедзэр зыIукIэнэу щытхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр къызэрэтлъыIэсыжьырэр ары, ащ шъунаIэ тешъудзэнэу сыфай», — къыIуагъ Президентым.\nДжащ фэдэу упчIэ шъхьаIэу къаIэтыгъэхэм ахагъэхьагъ сабыйхэр зиIэ унагъохэм IэпыIэгъоу аратырэр. А лъэныкъомкIэ агъэцэкIагъэхэм ягугъу къашIыгъ министрэхэу ащ дэлажьэхэрэм.\nПрезидентым зэрищэгъэ зэхэсыгъом ыуж шъолъыр Оперативнэ штабым хэтхэр зэIукIагъэх. Ар зэрищагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыкIи Владимир Путиным къышIыгъэ унашъохэм ягъэцэкIэн зэрэкIорэ шIыкIэм ащ щытегущыIагъэх.\nМедицинэм иIофышIэхэм атефэрэ ахъщэр игъом ыкIи икъоу зэраратыжьын фаер ЛIышъхьэм къариIуагъ. Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ АР-м иминистрэ къызэриIуагъэмкIэ непэрэ мафэм ехъулIэу медицинэм иIофышIэхэу коронавирусыр къызэузыгъэхэм ягъэхъужьын дэлажьэхэрэм зэкIэми ахъщэ тедзэхэр аратыгъэх.\nКъумпIыл Мурат республикэм ит къалэхэм ыкIи районхэм япащэхэм ариIуагъ федеральнэ ыкIи шъолъыр IэпыIэгъоу щыIэхэр цIыфхэм зэралъагъэIэсыжьрэм нахь чанэу лъыплъэнхэу.\n«Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным къызэрэкIигъэтхъыгъэу непэ тызэрыуцогъэ чIыпIэм фэдэ зыкIи тиуцонэу хъугъэп, ар тикъэралыгъо закъоп, зэрэдунаеу фэгъэхьыгъ. Джащ фэд, цIыфхэм непэ IэпыIэгъоу аратырэм фэдэ зыкIи щыIагъэп. Тэ пшъэрылъэу тиIэр хэгъэгум ипащэ унашъоу къыгъэуцугъэхэр дгъэцэкIэнхэр ары, джащыгъум эпидемием цIыфхэм зэрарэу къафихьыгъэр нахь макIэ тшIын тлъэкIыщт», — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.


Олимпиадэр лъэкIуатэ | Адыгэ Макъ\nКIэлэеджакIохэм апае Урысые олимпиадэм ишъолъыр уцугъо республикэм щылъэкIуатэ. Мы мафэхэм инджылызыбзэмкIэ ахэм заушэтыгъ, нэбгырэ 37-рэ ащ хэлэжьагъ. Ахэр я 8-рэ классым къыщегъэжьагъэу я 11-м нэс ащеджэхэрэр арых.\nУцугъуитIоу гощыгъэу олимпиадэр кIуагъэ. Тхэн ыкIи къэIотэн IофшIэнхэр кIэлэеджакIохэм ашIыгъэх. Инджылызыбзэр зэрашIэрэр, зэрэрыгущыIэшъухэрэр къагъэлъэгъуагъ. ЗэфэхьысыжьхэмкIэ анахь балл инэу уцугъуитIуми 100 къахьын алъэкIыщтыр. Ащ щыщэу 80-р тхэнымкIэ, 20-р къэIотэнымкIэ. ХьисапымкIэ олимпиадэм кIэлэеджэкIо 68-рэ хэлэжьагъ. Ахэр я 9 — 11-рэ классхэм ащеджэх. МэфитIо кIэлэеджакIохэм заушэтыгъ. Хьисап задачибл ашIынэу щытыгъ. ГъэцэкIэнхэр зэкIэ Москва дэт предметнэ-методическэ комиссием и Гупчэ зэхигъэуцуагъэх ыкIи шъолъыр организаторхэр, хэлажьэхэрэр ахэм ащыгъуазэ зыхъугъэхэр олимпиадэм иегъэжьэгъу ары.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, хьисапымкIэ Урысые олимпиадэм Адыгеим икIыгъэ кIэлэеджакIохэм зэрифэшъуашэу зыкъыщагъэлъагъо, аужырэ уцугъом пчъагъэрэ хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр ыкIи текIоныгъэхэр къыщыдахыгъэх. ХьисапымкIэ сэнаущыгъэ зыхэлъхэм илъэс 19 хъугъэу республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм Iоф адешIэ, олимпиадэм фэзыгъэхьазырырэ хэушъхьафыкIыгъэ классхэр яIэх.


ЦIыфыр зыгъэдахэрэр иIофшIагъ | Адыгэ Макъ\nЦIыфыр зыгъэдахэрэр иIофшIагъ\nЕгъашIэм Iоф зышIэу къэзыхьыгъэ цIыфым игугъу дахэкIэ ашIэу хабзэ. Непэ зигугъу къэсшIы сшIоигъор ащ фэдэ лэжьэкIо къызэрыкIоу, цIыф шIагъоу Хъодэ Щамсудин Индрысэ ыкъор ары.\nАр къуаджэу Хьалъэкъуае къыщыхъугъ, янэ-ятэхэр колхозым апэ хэхьагъэхэм ащыщыгъэх, Совет хабзэр къуаджэм щыпытэным яIахьышIу хашIыхьагъ. КIэлэ бынэу унагъом исхэр амыгъэнэтIупцIэхэу апIугъэх, алэжьыгъэх. Анахь чъэпхъыгъэу зыкъэзыIэтырэр ны-тыхэм агоуцозэ къэтэджыгъэх. Щамсудинэу нахьыжъым къыкIэлъыкIорэр зэрытыгъэ чIыпIэр псынкIэгъуагъэп, Хьалъэкъуае уикIымэ, ПчыхьалIыкъуае укIозэ уеджэн фэягъэ. А лъэхъаным гъогу тэрэзи щыIагъэп, къесыми, къещхыми, чъыIэми еджапIэм игъом укIон фэягъэ.\n— ЕгъашIэм сщыгъупшэжьынэп а мафэр, — еIо Щамсудинэ, — Хьалъэкъуаерэ ПчыхьалIыкъуаерэ азыфагу мэзышхо икIыщтыгъэ. Ар зэпыпчын хъумэ, IапчъэмкIэ — джары а гъогушхом зэреджэщтыгъэхэр — хъотэшхоу иIэр зэунэкIынышъ, учIэкIын фэягъэ. Чъыг къутамэхэр тIыгъхэу тызэпырыкIыщтыгъ. Къутамэхэр къыпыкIыкIхэмэ, псым тыкъыхапкIэу зэп-тIоп къызэрэхэкIыгъэр. Машинэ щэрэхъым хэшIыкIыгъэ ботэ инышхохэм псэу арыз хъугъэр къидгъэчъыти, урокым тычIахьэщтыгъ.\nЩамсудинэ еджэным фэщагъэу щытыгъ, агроном сэнэхьатыр зэригъэгъотын ыгу хэлъыгъ. Ау инасып къыубытыгъэп. Нэмыц техакIохэр тихэгъэгу къызытебанэхэм, пый мэхъаджэм езэонхэу апэ чылэм дэкIыгъэхэм ятэу Индрысэ ахэтыгъ. ЛIыгъэ хэлъэу зэуагъэ, инасып къыубыти, уIагъэ телъэу къэкIожьыгъ. Ятэ ыуж ыкъо нахьыжъэу Шумафи зэо мэшIошхом пэхьагъ. 1938-рэ илъэсым кIэлэ ныбжьыкIэу Дзэ Плъыжьым къулыкъу щихьынэу ащагъ, фин заор къызежьэм, апэ тидзэкIолIхэм ахэтэу зэуагъэ. Хыкъумэу Хасан ыкIи Халхин-Гол ащыкIогъэ заохэм лIыгъэ ащызэрихьагъ. УIэгъэшхо телъэу псаоу къэкIожьыгъ.\nХъодэ унэгъошхом зыгорэ зышIэн зылъэкIынэу ахэтыгъэр Щамсудин арыгъэ. Илъэс 14 нахь зымыныбжь кIалэмкIэ къиныгъэ колхоз IофшIэн хьылъэхэр зэшIохыгъэнхэр, джащ фэдагъ унэгъо Iофхэри. ЗэрэныбжьыкIэм емылъытыгъэу, колхозэу «Путь Ильича» зыфиIорэм Iоф ышIэнэу зыхэхьэм, учетчикэу ригъэжьагъ. Илъэсырэ Iоф ышIагъэу тутынлэжь бригадэм ибригадирэу агъэнафи, пенсием окIожьыфэ лэжьагъэ. Хъодэ Щамсудинэ шъыпкъагъэ зиIэ адыгэлI, цIыф гумызагъ. «Удэгъуми, удэими укъэзышIэщтыр цIыфхэр ары», — еIо Щамсудинэ. НыбжьыкIэхэм язекIуакIэ, ягъэхъагъэхэм агъэгумэкIы, дахэу адэгущыIэ.\nЩамсудинэ иIофшIэкIагъэм фэд ибын-унагъуи зэрипIугъэр. Ишъхьэгъусэу Нуриетрэ ежьыррэ кIэлиплIырэ пшъэшъитIурэ зэдапIугъ. ЗэкIэми апшъэрэ гъэсэныгъэхэр зэрагъэгъотыгъ, унагъохэр, сабыйхэр яIэхэу мэпсэух, мэлажьэх.\nЗэшъхьэгъусэхэу Щамсудинрэ Нуриетрэ зызэкIыгъухэр илъэс 66-рэ мэхъу. Ар насыпыгъ. Ащ изакъоп, Хъодэ Щамсудинэ джыри зы гушIуагъо иI — ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Тыгу къыддеIэу тыфэлъаIо псауныгъэ пытэ иIэу, ибын-унагъо датхъэу илъэсыбэрэ къытхэтынэу. Жъышъхьэ мафэ Алахьым ешI!


Гум къылъыIэсырэр зэхэщэкIошIу — Адыгэ макъ\nГум къылъыIэсырэр зэхэщэкIошIу\nРедактор 11.06.2019 11.06.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШIушIэ пчыхьэзэхахьэу «Дунаим итеплъ» зыфиIоу адыгэхэм афэгъэхьыгъэр гъэшIэгъонэу Мыекъуапэ щыкIуагъ.\nКъырым Урысыем къыхэхьажьыгъэу мэпсэу. Адыгеим игъунэгъоу Къырым ишIэныгъэлэжьхэр, тхакIохэр, зекIо Iофыгъохэм апылъхэр кIэщакIо фэхъухи, альманахэу «Дунаим итеплъэр» едзыгъуи 7 хъоу къыдагъэкIынэу рахъухьагъ.\n— Урысыем лъэпкъыбэ щэпсэу, — къыщиIуагъ пчыхьэзэхахьэм тхакIоу, альманахым икъыдэгъэкIын чанэу хэлэжьэрэ Андрей Осташко. — Адыгэхэм ятарихъ нахь игъэкIотыгъэу дунаим щядгъашIэ тшIоигъу.\nКъыблэ шъолъырым, Темыр Кавказым адыгэхэр ащэпсэух. Краснодар, Ставрополь крайхэм, Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым адыгэхэр бэшIагъэу арысых. Лъэпкъыр итэкъухьагъэ хъугъэшъ пчъагъэу зэрэхъурэр къэлъытэгъуаеми, Урысыем ишъолъырхэм ямызакъоу, Тыркуем, Сирием, Иорданием, Израиль, США-м, Германием, нэмыкI IэкIыб къэралыгъохэм ащыпсэухэзэ зэлъэкIох.\nНыдэлъфыбзэр, шэн-хабзэхэр адыгэхэм къаухъумагъэх, лъэпкъ анахьыжъэу дунаим тетхэм ащыщых. Культурэм, искусствэм, спортым, щыIэныгъэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэм закъыщызэIуахын алъэкIы.\n— Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мыгъэ Тыркуем къызэрэкIуагъэм, къэралыгъом ипащэхэм зэраIукIагъэм тигъэгушIуагъ, — къытиIуагъ къалэу Измир къикIыгъэ тиныбджэгъоу ЛIыхъужъыкъо Хьакан. — Дунаим щыцIэрыIо ансамблэу «Налмэсым» иконцерт Тыркуем сыщеплъыгъ. Республикэм иорэдыIоу Кушъэкъо Симэ тадэжь щыIагъ. Мыекъуапэ лъэпкъ культурэм ехьылIагъэу щыслъэгъугъэр Тыркуем згъэзэжьмэ къафэсIотэщт.\nЛIыхъужъыкъо Хьакан тиреспубликэ къэкIожьынышъ, щыпсэун имурад.\n— Купышхо тыхъоу Сирием тыкъикIыгъэу Адыгеим зыщытэгъэпсэфы, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ СтIашъу Борисэ. — Сиунэкъощхэр сигъусэх. Хъан, Мунэ, Шахирэ, нэмыкIхэм концертыр ашIогъэшIэгъон. Адыгэхэм ятарихъ нахь дэгъоу зэдгъэшIэнымкIэ мыщ фэдэ зэIукIэгъухэр тищыкIагъэх.\nБзылъфыгъэ ныбжьыкIэ ищыгъэу Задэ лъэкъуацIэу ыхьырэм сыкIэупчIэнэу игъо сифагъэп. Ащ къытиIуагъэр лъэпкъ гупшысэм къыпкъырэкIы. Адыгэхэр тыдэ щыIэхэми, зы бзэкIэ зэдэгущыIэнхэ алъэкIы. Яорэдхэр, къашъохэр дахэх, лъэпкъыр зэфащэ.\nНэгъой Яшар гражданствитIу иI. Тыркуем къикIыгъэу пчыхьэзэхахьэм зэрэхэлэжьагъэр щыгъупшэжьыщтэп. Къырым итхакIохэм альманахэу къыдагъэкIыгъэр шIогъэшIэгъон. КIэщакIохэм зэхэщэн IофыгъохэмкIэ IэпыIэгъу афэхъунэу гухэлъ иI.\n— Адыгэхэм ятарихъ, ящыIакIэ хэшIыкI фыряIэу альманахыр зэрагъэфагъ. Тхылъэу къыдагъэкIыгъэр Урысыем ишъолъырхэм, IэкIыб къэралыгъохэм алъыIэсыщт. Альманахыр тыркубзэкIи къыдагъэкIы тшIоигъу. Тыркуем тхылъеджапIэу къыщызэIуахыгъэм адыгабзэкIэ къыхаутыхэрэр шъхьафэу къыщагъэлъагъох. Альманахым тилъэпкъ ехьылIэгъэ къэбархэу къыщыхаутыгъэхэм уагъэгъуазэ. Лъэпкъым итарихъ шэн-хабзэхэр къизыIотыкIыхэрэ тхыгъэхэр тищыкIагъэх.\nЛитераторэу, журналистэу, драматургэу Ольга Мельчукрэ Андрей Осташкэрэ зэхахьэм къызыщэгущыIэхэм, альманахым иятIонэрэ къыдэкIыгъо Iоф зэрэдашIэрэр хагъэунэфыкIыгъ.\nПчыхьэзэхахьэр зэращагъ журналистэу Ахэджэго Рузанэрэ артист ыкIи орэдус цIэрыIоу Лъачэ Альбертрэ. Лъэпкъым ехьылIэгъэхэ тхыгъэхэу альманахым къыщыхаутыгъэхэм ащыщ пычыгъохэм зещакIохэр IупкIэу къяджагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ лъэпкъ ансамблэу «Налмэсым» «ЗэфакIор», «Налмэсыр къэшъор», IэкIыбым щыIэхэ тилъэпкъэгъухэм якъэшъо зэхэтхэр, Тыркуем щыпсэухэрэм афэгъэхьыгъэ къашъор, нэмыкIхэри къашIыгъэх. Къашъохэр къэзышIыгъэхэ Хьакъуй Анжеликэ, Бэрзэдж Дианэ, Ахътэо Бэлэ, Къулэ Алый, Абрэдж Алинэ, Едыдж Гушъао, Симболэт Бислъан, фэшъхьафхэм бэрэ Iэгу афытеуагъэх. Артист цIэрыIохэу Быщтэкъо Азэмат, Дзыбэ Мыхьамэт, Лъачэ Альберт яорэдхэр гум къылъыIэсыгъэх.\nБоджэкъо Бэлэрэ Цурмыт Рузанэрэ адыгэ шъуашэхэу ашIыгъэхэр пчэгум игъэкIотыгъэу къыщагъэлъэгъуагъэх. Сэе фыжьыр зыщыгъ пшъашъэр кIэракIэу зэрэплъэгъурэм уегъэгушхо, уилъэпкъ дунаим нахьышIоу щашIэ пшIоигъоу хэкIыпIэхэм уягупшысэ.\nКIэлэцIыкIу ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» икъашъохэр зыплъэгъухэкIэ, лIэужхэм язэпхыныгъэхэр зэрэпытэхэр нэгум нахьышIоу къыкIэуцо.\nУзэкъотмэ — улъэш. Пчыхьэзэхахьэм адыгэхэр, урысхэр, украинцэхэр, къэндзалхэр, нэмыкIхэри хэлэжьагъэх. Концертым еплъыгъэхэм альманахым иапэрэ едзыгъоу къыдэкIыгъэр ащэфыгъ. «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу Хъоджэе Аслъан къызэрэтиIуагъэу, рагъэжьэгъэ лъэпкъ Iофыр лъагъэкIотэщт.\nПредыдущая НахьышIум тыфэкIо\nСледущая ЗэлъашIэрэ артистэу, драматургэу Мурэтэ Чэпай къызыхъугъэр илъэс 80 мэхъу


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Хэку: АдыгацIэ зыхьырэ псыхъохэу Геленджик пэблагъэхэр\nАдыгэ Хэку: АдыгацIэ зыхьырэ псыхъохэу Геленджик пэблагъэхэр\nadmin - 2015-09-01 10:51:01\nИлъэс къэс къалэу Геленджик зыщызыгъэпсэфынэу къэкIорэ цIыфхэм япчъагъэ хэхъо. ИкIыгъэ 2011-рэ илъэсым мыщ нэбгырэ миллиони 3-м ехъу щыIагъ. 2011-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ежь районым щыпсэурэ цIыфхэм япчъагъэ 87980-рэ хъущтыгъ.\nИлъэси 180-кIэ узэкIэIэбэжьымэ, Геленджик районым адыгэ цIыф нэмыкI исыгъэп, ахэр нэтыхъоягъэх ыкIи шапсыгъагъэх. Тарихъым фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм къызэраIорэмкIэ, Геленджикрэ ащ къешIэкIыгъэ чIыпIэхэмрэ адыгэ къоджи 6 ащыпсэущтыгъ, Архипо-Осиповкэ - 4, Кабардинкэ - 8, зэкIэмкIи Геленджик районым адыгэ къоджэ 45-рэ щыпсэущтыгъэ. А лъэхъаным район чIыгухэр Урысыем ичIыгухэм джыри ахахьэщтыгъэхэп.\n1831-рэ илъэсым Геленджик пачъыхьадзэхэр къызыщетIысыкIыхэм, адыгэхэм къатебанэхи якъуаджэхэр ахъункIагъэх ыкIи агъэстыгъэх.\n1864-рэ илъэсым зы адыгэ къуаджи къэнэжьыгъагъэп, джащ фэдэу къуаджэмэ ацIэхэри кIодыжьыгъагъэх. Ау псыхъохэри ахэм ацIэхэри къэнагъэх, джыри адыгацIэхэмкIэ яджэх.\nМы тхыгъэр зыфэгъэхьыгъэр ахэм араIорэ адыгацIэхэр ары.\nКурортэу Геленджик иэкскурсоводхэм, итопонимикэ зышIогъэшIэгъонхэм чIыпIэ псыхъохэм, къушъхьэхэм, къушъхьэтхыхэм, псэупIэхэм ацIэхэмрэ ахэм мэхьанэу къарыкIыхэрэмрэ зэрагъэшIэнхэм пае хы ШIуцIэ Iушъом лIэшIэгъубэхэм аIусыгъэ адыгэхэм ахэр къызэраугупшысыгъэхэр ыкIи зэрафаусыгъэхэр агурыгъэIогъэн фае.\nТхылъхэмрэ нэмыкI тхыгъэу щыIэхэмрэ чIыпIэмэ ацIэхэр ащызэтемыфэхэу, урысыбзэкIэ зэрэзэрадзэкIыхэрэри зэфэмыдэхэу бэрэ къыхэкIы. Зы географическэ объектым (зы чIыпIэм) цIэ заулэ иIэуи, зэрэзэрадзэкIыгъэр мэхьанэ шъыпкъэу иIэм текIэуи мэхъу.\nАдыгэхэм чIыпIацIэхэр сыд фэдэми къаугупшысыгъэхэу щытэп. ЧIыпIацIэм чIыпIэм изытет, итеплъэ зыфэдэхэр къыIуатэщтыгъ.\nСыда Минеральные воды, Пятигорск, Усть-Лабинск аIозэ, къэлэ зэфэшъхьафхэм урысхэр зыкIяджэхэрэр? Джэуапхэр чIыпIацIэхэм къахэщых: апэрэм минеральнэ псыхэр зэрэщыбэр, ятIонэрэм къушъхьи 5 зэрэщызэпэблагъэр, ящэнэрэм чIыпIэу зыдэщытыр къагъэлъагъох.\nДжащ фэд адыгацIэхэри. ЧIыпIацIэхэр тэрэзэу адыгабзэкIэ зэбдзэкIыжьыхэмэ, ащ фэдацIэхэр зыкIафаусыгъэр къыуагъашIэ.\nТопонимикэм фэгъэхьыгъэу къыхаутыгъэ тхылъхэм адыгацIэхэр урысыбзэкIэ зызэрадзэкIыжьыкIэ, мытэрэзэу бэ къахафэрэр.\nСэ сызыщыпсэурэ шъолъырым итарихъ зэзгъашIэу сызыпылъыр бэшIагъэ. Адыгабзэри тхакIэри сицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сэшIэх. Ары тхылъ зэфэшъхьафхэм адыгэ чIыпIацIэхэр мытэрэзхэу къызахатхэхэкIэ е тэрэзэу зэрамыдзэкIыжьыгъэхэмэ, псынкIэу гу зыкIылъыстэрэр, зыкIыхэслъагъорэр.\nЧIыпIацIэр урысыбзэкIэ затхыкIэ, хьарыфхэр хагъэзыхэу е зэблахъухэу бэрэ урехьылIэ. ГущыIэм пае, къэлацIэу Лабинскэм апэрэ хьарыфыр хэбгъэзымэ, Абинск хъущт. Зэфэдэха? Лабинск ыкIи Абинск зыцIэ къалэхэр зэфэшъхьаф шъыпкъэх.\nАдыгэмэ аусыгъэ чIыпIацIэхэр зытетым тетэу птхынхэ фае. Джащыгъур ары мэхьанэр къызынафэрэр. Арышъ, адыгацIэхэм ахэт хьарыфхэр зэблэпхъухэ хъущтэп.\nХы ШIуцIэ Iушъор адыгэхэм япсэупIэу зыщэтым къахахьэщтыгъэ цIыфхэм къатхыжьыгъэ тхылъхэр ары адыгэ чIыпIацIэхэр нахь тэрэзэу зыщытхыгъэхэр.\nЩысэ къэтхьын. Псыхъохэм афаусыгъэ адыгацIэхэр «псы»-кIэ къеухых. Ачипс, Текопс, Тешепс, Шипс, Чепси... АдыгабзэкIэ «псыр» - урысыбзэкIэ «вода», «речка». Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум атхыгъэ текстхэми джащ фэд зэрахэтыр. Джырэ лъэхъаным къыхаутырэ тхыгъэхэм гущыIэу «псым» хэт хьарыфэу «п»-р «б»-кIэ щызэблахъугъэх, псыхъуацIэхэр Ачибс, Тешебс, Шебс хъугъэх. Ащ псыхъуацIэхэр зэрэзэрадзэкIыгъэхэм мэхьэнэ тэрэз къарымыкIыжьэу, ахэр зэрэзэтекIыхэрэр гурыIогъуаеу къешIы.\nДжы псыхъохэм къафэдгъэзэжьын.\nКъутырэу Джанхъот Хотецай (ХъотэкIэй) псыхъо цIыкIур пхырэкIы. А цIэр зэфэмыдэу тхыгъэу бэрэ уапэ къефэ: Хо-течей, Хотецой, Хоцетай, Хопецай. ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «хъуат» - овраг, «кIэй» - низина, долина. УрысыбзэкIэ тэрэзэу къызэрэпIон фаер - Хуатэчэй - хъуатэм рычъэрэ псыхъожъый. Псыхъом ыцIэ ар зыдэщыIэ чIыпIэр къегъэнафэ - хъуатэр ары. Ау ащ емылъытыгъэу экскурсоводхэми, автор зэфэшъхьафхэми псыхъуацIэу «ХъотэкIэим» адыгабзэкIэ къикIырэр «хьашхъурэIоу» къатхы.\nПсыхъоу Тешебс (Тешъопс) ыцIэ фэдэ иI ащ инэпкъ тес псэупIэми. АдыгабзэкIэ ащ къикIырэри зэрэзэрадзэкIыхэрэри тэрэзхэп: «золотая река, струя», «река Тешевых». ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «тешъо» - неглубокая, «псы» - река, Тешъопс. УрысыбзэкIэ ар тэрэзэу зэрэзэбдзэкIыщтыр «неглубокая река».\nТекос (ТIэкIупс) - псыхъоми псэупIэми ацI. ТапэкIэ псыхъом зэреджэщтыгъэхэр ТIэкIупс. Ар адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «тIэкIу» - мало ыкIи «псы» - река. УрысыбзэкIэ зызэбдзэкIыкIэ, къикIырэр - «маловодная река». АрынкIи хъун ащ «сухая» раIоу къызыкIыхэкIырэри.\nПсыхъоу Вулан псэупIэу Архипо-Осиповкэм щыI. Урысыдзэхэр ащ ичIыналъэ къемыхьэфэхэ ЧепсикIэ (ЧIыпсы) еджэщтыгъэх. ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «чIы» - земля, «псы» - вода. ЦIэм къыуегъашIэ чIычIэгъыпсыхэр псыхъом къызэрэхахьэщтыгъэхэр. Джырэ уахътэм раIорэ цIэу Вуланыр апэ ыцIэгъэ ЧIыпсым инэу текIы.\nПсыхъоу Пшадэ (Пщадэ) районым пхырыкIырэ псыхъохэм анахь кIыхь. Ащ ыцIэ грузин ыкIи абхъазыбзэхэм арапхэу, къахэкIыгъэу зэраIорэр тэрэзэп. «Пшадэ» адыгэ гущыIитIумэ - «пщэ» - туман, «дыны» - шитье къатыгъ. «Пшадэр» урысыбзэкIэ зэбдзэкIыжьымэ, «пщэр зышъхьащыт», «пщэм къыуцухьагъэр» къекIы. Мы чIыпIэм ренэу пщэхэр щыолъэгъу.\nПсыхъоу Догуаб (Дэгъубэ) Пщадэ хэлъадэ. ГущыIэу «догуабыр» осетиныбзэм къыхахыгъэу, ащ «шыгъачъэ зыщашIырэ чIыпIэр» къикIэу зэрэзэрадзэкIырэр тэрэзэп. Псыхъом ыцIэ адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «дэгъу» - хороший, добротный, «бэ» - много. ГущыIэхэм мэхьанэу яIэхэм къаIуатэ псыхъом шIогъабэ цIыфхэм къызэрафихьыщтыгъэр.\nПсыхъохэу Дэгъубэрэ Пщадэрэ адыгэ къоджэ 15 акIэрысыгъ.\n1830-рэ илъэсым этнографэу Эдмонд Спенсер Пщадэ кIэй щыIагъ. Ащ ытхыгъэ тхылъым къыщеIуатэ апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу черкесхэм япсэукIэрэ ягъэпсыкIэрэ зэрэшIогъэшIэгъон дэдагъэр, ежь къызэрэшIошIыщтыгъэм бэкIэ нахь дэгъоу ар къызэрэчIэкIыгъагъэр.\nДэгъоу алэжьырэ чIыгу зэпэIулъхэр ылъэгъугъэх, чIыгу щэрэч нахь мыхъуми амыгъэфедэу къыпэкIэфагъэп. Мэлы, шы, псыцу Iэхъогъушхохэр уц шхъуантIэм алъэгуанджэхэм анэсэу хэтхэу лъэныкъо пстэуми арытыгъэх. ЧIыгулэжьыным IэпэIэсэныгъэ ин хэлъэу зэрэдэлажьэхэрэм ыгъэгушIуагъ ыкIи ыгъэшIэгъуагъ. Яунэ цIыкIухэу къушъхьэ чапэхэм, тхыхэм атетыгъэхэр, псыхъом пэблагъэу щытыгъэхэр авторым Европейскэ къэралыгъохэм ащилъэгъугъэхэм зыкIи анахь дэигъэхэп.\nПредпринимателэу Рафаэль Скасси 1811-рэ илъэсым Пщадэ инэпкъхэм гъэтIылъыпIэхэр къатыришIыхьэхи, адыгэмэ къагъэкIырэ гъомылапхъэхэр Урысыем пае илъэсыбэрэ ащищэфыгъэх, ахэм къухьэхэр зыхашIыкIыхэрэ пхъэхэри ахэтыгъэх.\nЯ 19-рэ лIэшIэгъум къушъхьэчIэс адыгэхэр зылъэгъугъэ тхакIохэм къызэратхырэмкIэ, адыгэ унагъохэм сабыйхэр бэу, 6 - 8, нахьыбэуи арысыгъэх, ашхыщтыри яхъоигъ. А чIыпIэхэм ащыпсэущтыгъэ цIыфхэм афэгъэхьыгъэу джырэ авторхэм ащыщ мары ытхырэр: «Атебанэхэзэ къатырахыщтыгъэ мылъкур ары адыгэхэр нахьыбэмкIэ зэрэпсэущтыгъэхэр. Къушъхьэ кIэйхэм адэлъ чIыгур мэкIагъэ, ащ къыхэкIэу ашхыщтыр икъоу агъотыщтыгъэп, афикъущтыгъэп. Яунагъохэр Iужъугъэхэп, сабыибэ яIагъэп». Зигугъу къэсшIыгъэ джырэ тхакIор курорт чIыпIэхэмрэ хыIушъомрэ бэрэ ащыолъэгъу зыгъэпсэфакIо къэкIогъэ цIыфхэм итхылъ арищэу. Чыжьэу къикIыгъэ цIыфым сыдым ригъэшIэна къыфытетхэзэ авторым тхылъэу къырищэрэм пцIы бэдэдэ къызэрэхафэрэр? Джащ фэдэхэу мыхъунхэу адыгэмэ бэ непэ къапатхыхьэхэрэр. Псыхъохэм икIэрыкIэу афаусыжьыгъэхэм къарыкIырэр къэшIэгъуае.\nПсыхъуитIу псыхъоу Мезыбь (МэзыпI) хэлъэдэжьых. Гъогухэм атет тамыгъэхэм псыхъом ыцIэ зэратетхагъэр Мезыбь. Тхыгъэ зэфэшъхьафхэм «Мезип» ахэтхагъэуи плъэгъущт. АдыгабзэкIэ псыхъом ыцIагъэр МэзыпI. «Мэзым» къикIырэр - лес, суффиксэу «пIэ»-м чIыпIэу зыдэщыIэр къегъэлъагъо. Урыс гущыIэхэм суффиксэу «ище»-м чIыпIэм унаIэ зэрэтырыуигъадзэрэм фэд - «стойбище, лежбище, хранилище, нэмыкIхэри. «МэзыпIэм» къикIырэр «мэзыбэ зыдэщыIэ чIыпI».\nКъалэу Геленджик джыри зы псыхъо суффиксэу «пIэ»-р ыцIэ къыхафэу щыI, ар Ашампе ары. Тапэрэ лъэхъанхэм хым тетэу къакIощтыгъэ цIыфхэм а чIыпIэр Геленджик къашIошIэу нэпкъым къекIуалIэхэу хъущтыгъэ. Ащ къыхэкIэу, мы чIыпIэм тапэкIэ «фальшивый Геленджик» раIощтыгъ. Урысыдзэхэр Геленджик хыблыгум къэмысыфэхэ, ащ адыгэ къуаджэ а цIэ шъыпкъэр ыхьэу щыпсэущтыгъ. Къатхыжьыгъэу щыIэхэм цIэр зэтефыгъэу къахэфэ: Ашамба, Яшамба, Яшимба. ЧIыпIэм адыгабзэкIэ тэрэзэу узэреджэщтыр - «IошъхьапIэ». ГущыIэу «Iуашъхьэм» - курган, «пIэ»-м Iуашъхьэхэр зыдэщыIэ чIыпIэр (место) къарэкIых - место курганов.\nМы чIыпIэм итеплъэ сыд фэдагъа адыгэхэр мыщ щыпсэухэ зэхъум? Ащ, кавказовед-археологэу П. С. Уваровам итхыгъэхэм къызэращыхигъэщырэмкIэ, Iошъхьэ инхэу 70-рэ фэдиз итыгъ. Ащ къыпкъырыкIыхи адыгэу а чIыпIэм щыпсэущтыгъэхэм къуаджэми псыхъоми цIэу IошъхьапIэр афаусыгъагъ. Урыс къэIуакIэр зызэбдзэкIыжьыкIэ ащ къикIырэр - «Iуашъхьэхэм ячIыпI».\nНэужым, 1911 - 1913-рэ илъэсхэм, профессорэу В. Саханевым мы чIыпIэм къэхэу 135-рэ щитIыгъагъ, ахэм къачIагъотэгъэ хьадэхэр загъэтIылъыжьыгъагъэхэр я V - ХIV-рэ лIэшIэгъухэр арыгъэ. ШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, къэхэм къачIахыгъэхэр зиххэм, адыгэхэр къызытекIыгъэхэ лъэпкъым, иягъэхэу алъытэ. ЫпэкIэ адыгэхэм джащ фэдэу яджэщтыгъэх.\nАшампем къикIырэр зэфэшъхьафэу къатхы: е Ашам ып, е чIыпIэу Аша. Француз кавказоведэу 1833-рэ илъэсым Геленджик щыIагъэм итхылъ къыщетхы: «Ашампэ щыпсэурэ цIыфхэм Тачегус къушъхьэчапэм щаIыгъ чIыгухэр мэз шхъуантIэу къэзыуцухьэхэрэм къыхэщых.\nКъушъхьэчапэу Тачегусыр урысыбзэкIэ зэбдзэкIыжьымэ, къикIырэр «сухая возвышенность» - (ТхыцIэ гъушъ). Непи а чIыпIэм бэрэ ощх къыщещхырэп. Адыгэхэр а чIыпIэм щыпсэухэ зэхъум джащ пай ТхыцIэ гъушъ ащ зыкIыфаусыгъагъэр.\nПсыхъоу Адербей ыцIэ зэрэщытыгъэм фэдэу къэнэжьыгъ, ар хъулъфыгъацIэм нахь епхыгъ. УрысыбзэкIэ ащ «стремительный» къикIэу зэраIорэр зыгорэм къыугупшысыгъэу щыт нахь, шъыпкъэм екIуалIэрэп.\nПсэупIэу Кабардинкэ псыхъоу Дооб дэчъы. ТапэкIэ псыхъом ыцIэ картхэм зэратетхэгъагъэр «Накопс». ГущыIэри имэхьани персыбзэм е таджикыбзэм къыхэкIыгъэхэу къатхы. Ижъырэ Ирак е Таджикистан гущыIэу «дооб»-р щагъэфедэщтыгъэнкIи хъун, ау адыгэхэу зипсыхъо нэпкъ щыпсэущтыгъэхэм псыхъом ар раIогъэныр шIошъхъугъуае. Псыхъом апэ зэреджэщтыгъэхэ цIэр, «Накопсыр» (Нэкупсыр) адыгабзэкIэ къызыпIокIэ, («нэкур» - глазница, «псыр» - вода) ар псыхъуацIэм нахь екIу. Нэкум нэпсэу итыр зэрэмыбэм фэдэу псыхъом псэу итыгъэр мэкIагъэ. Джары адыгэхэми псыхъом «Накопс» (Нэкупс) зыкIыраIогъагъэр.\nАужырэ къэбарыр. Курортэу Геленджик игъунапкъэу ТIопсэ районыр къызщыригъажьэрэм дэжь федеральнэ гъогум щафыхахыгъэ уцупIэхэм атет автобусхэм турфирмэ зэфэшъхьафхэм къаращырэ зыплъыхьакIохэр зыдащэхэрэр зы псыкъефэх. Зыхэр ащ «бигиусскэ», адрэхэр - «гебеусскэ» псыкъефэхкIэ еджэх. Туристхэм къафаIуатэ а цIэхэм адыгабзэкIэ «къошын» ыкIи «зэшитIум ашъхь» зыфэпIощтхэр къарэкIэу. Ар шъыпкъэп. Адыгэхэм псыкъефэхым «бгыпсы» раIо: «бгым» - круча, «псым» - вода къарыкIырэр, къызэрэпIощтымкIэ - бгым къечъэхырэ (къефэхырэ) псыр.\nАдыгабзэм гущыIэу «гебеус» хэтэп, гущыIэу «бгыпсыр» гущыIэу «бигиус» ашIыгъ. Джащ фэдэу псыхъохэм ацIэ шъыпкъэхэр шъхьадж къызэрэфэIошъоу ыкIи къызэрэшIошIэу зэблахъух.\nСурэтым итыр: хы лъэныкъомкIэ укъикIымэ Геленджик итеплъ.


гъажъо - это... Что такое гъажъо?\nгъэжъуакIэр къэмысыжьыгъэу гъэжъожъыр имытэкъухь посл. ≈ не выливай грязную воду, прежде чем не принесешь свежей\nСмотреть что такое "гъажъо" в других словарях:\nдипщыгъ — (депщы) лъыI., дэшI. 1. измерил, а, о вместе с ним, с ней ПщынымкIэ дэIэпыIагъ Коцыр дипщи, мэтэ пчъагъэу зэрэхъурэр зэригъэшIагъ 2. насыпал, наполняя вместе с ним, с ней ПщынымкIэ дэIэпыIагъ, дзыомэ адыритэкъуагъ Коц дипщыгъ Гъажъо дипщыгъ… … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nконы — (коныр, конхэр) турлучная постройка, предназначенная для хранения зерновых культур Чый хъураеу фыгъэу, зыкIоцIи зыкIыби игъэхэу е зыкIоцI игъэу, бгъэнышъхьэ зытелъэу адыгэмэ лэжьыгъэ зэратакъорэр ары Коным гъажъо из Коным коц илъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nлэжьыгъэ — (лэжьыгъэр, лэжьыгъэхэр) урожай Халъхьэу, алэжьэу къэкIхэрэр ары Коцы, гъажъо, натрыф, джащ афэдэу, алэжьхэрэр ары Мыгъэ лэжьыгъэр бэгъуагъэ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nмэщы — (мэщыр) просо (на корню) Гъажъо Мэщ ышIагъ Мэщыр бэгъуагъэ Мэщ Iоныгъу … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nфэгугъ — (фэгу) лъым., фэшI. обдирал, а, о (для него) Гъажъо фигугъ, натрыф фигугъ Нысэр ягъунэгъу нысэм фэгугъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nIуагъэ — I (Iуагъэр) клятва, дал твердое слово Iуагъэ ышIыгъ ГущыIэ пытэ ытыгъ II (маIо) лъым. кукарекал Атакъэр Iуагъэ III (маIо) лъым. молотил, а, о Гъажъо, коц ыIожьыгъ Мэфэреным Iуагъэ Машинэр маIо … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Iофтхьабзэр къызэIуихызэ кIэлэегъаджэм и Мафэ епхыгъэ мэфэкIэу блэкIыгъэмкIэ зэкIэ кIэлэегъаджэхэм ыкIи егъэджэн Iо4фым иветеранхэм къафэгушIуагъ.\n«ЗэкIэми шIу алъэгъурэ кIэлэегъаджэхэр яIагъэх, ахэм яшIуагъэ къакIощтыгъэ сэнаущыгъэу ахэлъым хэхъонымкIэ, щыIэныгъэм тапэкIэ Iоф гъэнэфагъэ щагъотыным иамал яIэ хъунымкIэ. Тигъэхъагъэхэр бэкIэ зэлъытыгъэхэр тезгъэджагъэхэр ары, джащ пае кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр анахь мэхьанэ зиIэхэм ренэу зыкIэ ащыщэу къэнэжьы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ джащ фэдэу хигъэунэфыкIыгъ джырэ гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, кIэлэегъаджэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аIутхэмрэ мэхьанэу яIэм зыкъыIэтынымкIэ хэгъэгуми, республикэми Iофышхо зэращашIэрэр. Федеральнэ ыкIи шъолъыр къэралыгъо проектхэр, лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэр» зыфиIорэр а гухэлъхэр ары зыфэлажьэхэрэр.\nЗэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, мы аужырэ илъэсхэм республикэм нэбгырэ 3440-рэ зычIэфэщт еджэпIи 4, кIэлэ-цIыкIу IыгъыпIэу 9 щагъэпсыгъэх, джырэкIэ Iоф зышIэрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм щы къапашIыхьагъ. 2024-рэ илъэсым ыкIэм нэс джыри еджэпIи 5 кIэу ашIыщт. Непэ муниципальнэ образование зэфэшъхьафхэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 6 ащашIы.\n«Къэралыгъом ипащэу Владимир Путиным пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу хэгъэгум и Правительствэ шъолъырхэр игъусэхэу, партиеу «Единэ Россиер» къыхэлажьэзэ, игъэкIотыгъэу еджапIэхэм, анахьэу къуаджэхэм адэтхэм, гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэмкIэ илъэситф программэр къыгъэхьазырыгъ. Адыгеири а программэм чанэу хэлажьэ. 2026-рэ илъэсым нэс республикэм иеджапIэхэм ащыщыбэхэм гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ятшIылIэщтых», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАщ нэмыкIэу къызэриIуагъэмкIэ, илъэсэу икIыгъэм къоджэ еджапIэхэм атегъэпсыхьагъэу муниципалитети 7-мэ «Точки роста» зыфиIорэм фэдэ гупчэ 15 ащагъэпсыгъ. Мы илъэсым Iоныгъом ащ фэдэ гупчэ 24-рэ джыри къызэIуахыгъ. 2024-рэ илъэсым ыкIэм ехъулIэу ахэм япчъагъэ 100-м нэсыщт.\nФизкультурэмрэ спортымрэ алъэныкъокIэ еджапIэхэм мылъкумрэ техникэмрэкIэ яIофхэм язытет нахьышIу шIыгъэнымкIэ IофшIэныр лъэкIуатэ, гъэсэныгъэм епхыгъэ цифрэ амалхэр къызфагъэфедэх. Шъолъыр проектэу «Успех каждого ребенка» зыфиIорэм телъытагъэу гъэсэныгъэ тедзэ ягъэгъотыгъэным пае чIыпIакIэхэу 4485-рэ щыIэ хъугъэ. Ахэм анэмыкIэу инновационнэ площадкэ заулэ, кIэлэцIыкIу технопаркэу «Кванториум» зыфиIорэр, мобильнэ «Кванториумыр» щыIэ хъугъэх. Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ ыкIи ахэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ республикэ гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэр, республикэ модель гупчэр тиIэ хъугъэх.\n«Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ Адыгеим Iофэу щагъэцакIэрэм тырыгушхон тлъэкIыщт. Шъолъырхэу а лъэныкъомкIэ анахь гъэхъагъэхэр зышIыгъэхэм, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ зиIофхэр анахь дэгъухэм тахалъытэ. Мы илъэсым кIэлэеджакIохэм яамалхэм нахь зягъэушъомбгъугъэным тегъэпсыхьэгъэ IфшIэным шIуагъэу къытырэм телъытагъэу республикэр я 19-рэ пунктым нэсыгъ: хэгъэгум ишъолъырхэр зэкIэ пштэхэмэ, я 25-рэ чIыпIэм тыщыт. Къыблэ федеральнэ шъолъырымрэ Темыр-Кавказ федеральнэ шъолъырымрэ ясубъектхэм азыфагу а лъэныкъомкIэ Адыгеим апэрэ чIыпIэр щеубыты», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ анахьэу анаIэ зытыраригъэдзагъэр районхэм кIэлэегъаджэхэр зэрафимыкъухэрэр дэгъэзыжьыгъэныр ары. Мы илъэсым Адыгеим иеджапIэхэм кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэ 116-мэ IофшIэн щарагъэгъотыгъ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм — кIэлэпIу нэбгырэ 30-мэ. Программэу «Къоджэ кIэлэегъадж» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу республикэм икъоджэ еджапIэхэм кIэлэегъэджэ27-рэ аIухьагъ. Апшъэрэ классхэм арысхэр педагогикэм ишъэфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэм пае сэнэхьат гъэнэфагъэм фегъэджэгъэнхэм телъытэгъэ IофшIэныр ащызэшIуахы.\nМы Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу республикэм и ЛIышъхьэ щытхъуцIэхэр къызыфагъэшъошагъэхэм удостоверениехэр аритыжьыгъэх. ЩытхъуцIэу «Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэр: Виктория Гайко —муниципальнэ образованиеу «Къалэу Мыекъуапэ» гъэсэныгъэмкIэ икомитет иотдел ипащ; Тхьайшъэо Нуриет — Красногвардейскэ районымкIэ къуаджэу Улапэ дэт гурыт еджапIэу N 9-м икIэлэегъадж; ТхьакIущынэ Марриэт — Адыгэ республикэ гимназием икIэлэегъадж; Юсуп Римэ — Шэуджэн районымкIэ къутырэу Тихоновым игурыт еджапIэу N 9-м икIэлэегъадж; Журавель Артем — гъэсэныгъэмкIэ Къэралыгъо аттестационнэ къулыкъум ипащ; Бэрзэдж Асиет — муниципальнэ образованиеу «Кощхьэблэ районым» гъэсэныгъэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащ.\nДжащ фэдэу 2021-рэ илъэсым егъэджэн IофымкIэ анахь гъэхъэгъэ инхэр зышIыгъэ кIэлэегъаджэхэм шIухьафтынхэр афэгъэшъошэгъэнхэм тегъэпсыхьэгъэ зэнэкъокъум текIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх. Федеральнэ шIухьафтынэу сомэ мин 200 хъурэр афагъэшъошагъ Анета Литвиновам — къалэу МыекъуапэкIэ лицееу N 8-м икIэлэегъадж, Къадыр Фатимэ — къалэу МыекъуапэкIэ лицееу N 19-м икIэлэегъадж, джащ фэдэу ТхьайцIыф ФатIимэт — къалэу МыекъуапэкIэ гурыт еджапIэу N 11-м икIэлэегъадж.\nЗэнэкъокъум илауреат хъугъэх Екатерина Нагибинамрэ Оксана Качановамрэ — Джэджэ районымкIэ гурыт еджапIэу N 7-м икIэлэегъаджэх, Елена Юндинар — къалэу МыекъуапэкIэ лицееу N 34-м икIэлэегъадж, Русских Игорь — Мыекъопэ районымкIэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ гупчэу N 2-м икIэлэегъадж, Юлия Базаевар — Мыекъопэ районымкIэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ гупчэу N 1-м икIэлэегъадж, Виктория Шабалкинар — къалэу МыекъуапэкIэ гурыт еджапIэу N 2-м икIэлэегъадж. Зэнэкъокъум щатекIуагъэхэм федеральнэ шIухьафтынэу сомэ мин 50-рэ зырыз къаратыгъ. Мы Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм къафэгушIозэ, республикэм и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ кIэлэцIыкIухэм яегъэджэнкIэ, кIэлэегъаджэхэр гъэхьазырыгъэнхэмкIэ, республикэм гъэсэныгъэр зэрэщызэхэщагъэм джыри нахь хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ шIухьафтынхэр къызыфагъэшъошагъэхэм яшIэныгъи, якъулайныгъи, яIэпэIэсэныгъи мэхьанэшхо зэряIр.\n«Адыгеим гъэсэныгъэмкIэ Iофхэр зэрэщызэхэщагъэхэм шъуащыщ пэпчъ иIахьышхо хешIыхьэ. Шъопсэу шъосэIо Iофышхоу зэшIошъухырэм пае. ТапэкIи бэкIэ тышъущэгугъы, шъощ фэдэ цIыф IэпэIасэхэр республикэм ищыкIагъэх. Шъуигъэхъагъэхэм шъуакъыщымыуцу», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


ШIушIэ IофшIэным къахигъэщыгъ — Адыгэ макъ\nШIушIэ IофшIэным къахигъэщыгъ\nРедактор 11.11.2020 11.11.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКрасногвардейскэ районым щыпсэурэ Марина Котовар Урысые шIухьафтынэу «МИР» зыфиIорэм иедзыгъоу «Здравая инициатива» зыфиIорэм ифиналисткэ хъугъэ.\nЗипсауныгъэ амалхэр зэщыкъогъэ кIэлэцIыкIухэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ проектэу ытхыгъэмкIэ ар зэнэкъокъум хэлэжьагъ. Унагъом ыкIи кIэлэцIыкIухэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ Красногвардейскэ шъолъыр гупчэу «Доверие» зыфиIорэм Маринэ Iоф щешIэ. Ащ гущыIэгъу тыфэхъугъ, проектым ыкIи нэмыкI шIушIэ IофшIэнэу зэрихьэхэрэми ар къатедгъэгущыIагъ.\n— Мыщ фэдэ зэнэкъокъу зэрэщыIэр зэрытхэгъэ письмэр тигупчэ къыфэкIуагъ, — къе-Iуатэ Марина Котовам. — Ар сшIогъэшIэгъон хъуи, къэбарэу пылъыр зэкIэ зэзгъэшIагъэ ыкIи кIэу къежьэрэ пстэуми сахэлажьэу сихабзэти, сипроектэу «Мульттерапиер» ащ згъэхьыгъэ. Ар зыфэгъэхьыгъэр гупчэм зыщяIэзэхэрэ сэкъатныгъэ зиIэ е зипсауныгъэ амалхэр зэщыкъогъэ кIэлэцIыкIухэм апае пластилин анимацием епхыгъэ студием зэрэщырагъаджэхэрэр ары. КIэлэцIыкIухэм ежьежьырэу мультфильмыр зыфэгъэхьыгъэщтыр къаугупшысы, лIыхъужъхэр ащ хашIыкIых ыкIи телефонымкIэ тырахызэ зэхагъэуцожьых.\nМаринэ къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэ купым хэхьэрэ сабыйхэм щыIэныгъэм социальнэу ыкIи психологическэу зыкъыхагъотэнымкIэ мульттерапием ишIуагъэ къэкIо, яакъыл, язэхашIэ хэхъо, моторикэр мэпытэ. Ащ дакIоу, гъунапкъэу яIэм емылъытыгъэу, ежь ялэгъухэм зэпхыныгъэ адыряIэу адэгущыIэнхэ алъэкIы. Пластилиным пкъыгъохэр хашIыкIынхэр лъэшэу кIэлэцIыкIухэм зэрякIасэр тигущыIэгъу хигъэунэфыкIыгъ.\nИлъэс къэс пластилин анимацием истудие зипсауныгъэ амалхэр зэщыкъогъэ ыкIи сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIу 500 фэдиз щеджэ. Ахэр республикэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къаращыхэшъ, мэфэ 18-рэ гупчэм щэIэх, илъэси 4 — 18 аныбжь. Мы уахътэм нэбгырэ 22-мэ реабилитациер акIу.\nЗигугъу къэтшIырэ пшъэшъэ губзыгъэр щыIэныгъэм чанэу зыкъыщызгъэлъагъохэрэм ащыщ. Ар гупчэу «Доверием» иволонтер отряд ипащ. Зипсауныгъэ амалхэр зэщыкъогъэ ыкIи сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм апае илъэс къэс шIушIэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр, мастер-классхэр зэхещэх. ИкIыгъэ илъэсым Маринэ ипроектэу «Волшебство с доставкой на дом» зыфиIоу ыгъэхьазырыгъэр шIукIэ сабыйхэм агу къинэжьыгъ. Творческэ программэ агъэхьазыри, ЛIыжъ ЩтыргъукIымрэ Ос Пшъашъэмрэ яшъуашэхэр ащыгъхэу унагъохэр къакIухьагъэх. Джащ фэдэу, проектэу «Православное волонтерство» зыфиIорэм Маринэ икIэщакIу, ащ илъэс псаум Iоф ешIэ. ИлъэситIу хъугъэ ипроектэу «Семейный помощник» зыфиIорэр зыпхыращырэр.\n— Ащ ипшъэрылъыр волонтерыр е гупчэм иIофышIэ сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIур зыщыпсэурэм кIон, охътэ гъэнэфагъэрэ лъыплъэныр ары, — еIо Маринэ. — Мафэм сыхьатыр 16-м нэс творческэу сабыим Iоф дэтэшIэ. А уахътэм къыкIоцI янэ зигъэпсэфын, тучаным кIон елъэкIы. Зы бзылъфыгъэхэм ащыщ тхьацу хэкIхэм ягъэжъэн фежьагъэу, ахъщэ тедзэ къыгъэхъэн амал иIэ хъугъэ. Мы проектым республикэ мэхьанэ иIэ ышIыгъ Адыгэ Республикэм социальнэ IофшIэнымкIэ ыкIи хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ. ЗэкIэ районхэм ащыIэ комплекснэ гупчэхэм мыр ащыпхыращы.\nДжащ фэдиз шIушIагъэу иIэр ары ушъхьагъу фэхъугъэр Марина Котовар зэнэкъокъум хэлэжьэным. Ащ дакIоу, нэ-мыкI проектэу къырахьылIэщтхэм защигъэгъозэныр имурадыгъ ыкIи шIуагъэ къэзытырэ Iофтхьабзэу адрэхэм зэхащэхэрэр зэригъэлъэгъунхэу фэягъ. Ахэр нэужым щыIэныгъэм щыпхырищынхэр игухэлъ.\nШIухьафтынэу «МИР» зыфиIорэр илъэс къэс зэхащэрэ зэнэкъокъу. Социальнэ гукъэкIхэр ыкIи обществэм хэхъоныгъэ ышIыным фэIорышIэрэ проектхэр къэзыугупшысырэ цIыф чанхэм якъыхэгъэщын фэIорышIэ. Мы илъэсым Урысыем ишъолъыр 70-мэ ыкIи дунаим икъэралыгъо 17-мэ ялIыкIохэр зэнэкъокъум хэлажьэх. УФ-м и Общественнэ палатэ, Санкт-Петербург ныбжьыкIэ политикэмкIэ ыкIи общественнэ организациехэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ и Комитет, социальнэ хъытыоу ВКонтакте зыфиIорэр мыщ икIэщакIох.\nМы уахътэм кIэуххэр зэфахьысыжьых. ШэкIогъум и 13-м текIоныгъэ къыдэзыхыщтхэм мэфэкI шIыкIэм тетэу афэгушIощтых.\nПредыдущая ЧIэ зимыIэ хъарзынэщ\nСледущая Япчъагъэ нахьыбэ хъугъэ


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгеим икъэтынхэмкIэ, къэхъухэрэми лIэхэрэми ахэхъуагъ\nАдыгеим икъэтынхэмкIэ, къэхъухэрэми лIэхэрэми ахэхъуагъ\nАдыгеим къыщыхъугъэхэм ахэхъуагъэу щагъэунэфыгъ. Фэдэ икIыгъэ илъэсым икIэуххэр къешёых Адыгеим статистикымкIэ икъулыкъу. ЗэкIэмкIи къэхъугъэ сабыйхэм япчъагъэ 5692.\nИкIыгъэ илъэсым АдыгеимкIэ зидунай зыхъожьыгъэхэм япчъагъэ 20I3 илъэсым егъэпшагъэмэ хэхъуагъ нэбгыри I02-кIэ. ЫкIи джырэкйэ а пчъагъэр мэхъу 5945, къеты Адыгеястатым. Мы къулыкъум икъэтынхэмкIэ, илъэсым икъежьапIэ телъытагъэу хэкум щыпсэухэрэм япчъагъэ нэбгырэ мин 440 ехъу. Ахэм ащыщэу къэлэдэсэу щытэу алъытэ нэбгырэ мин 2II ехъур.\nХэкум щыпсэухэрэми зыхашIэу, к Iэлъыплъэхэу къыхагъэщы ыужрэ уахътэм цIыф къэхъуныгъэм хэхъуагъэу, ахэмэ ащыщыбэмэ къызэраIорэмкIэ. Фитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Адыгеим щыщ Нафсэт елъытэ, фэдэ хэхъоныгъэр джыри имыкъоу адыгэ лъэпкъым хэхъонымкIэ зыхапшIэу:\n- Сэ сызэреплърэмкIэ, хэхъуагъ. КIыхэхъуагъэр ятIонэрэ е нахьыбэ сабый къызфэхъухэрэм ахъщэ зэраратрэм пай. ЦIыф пчъагъэр лъэпкъымкIэ екъу пIомэ икъурэп, макIэ тызэрыхъурэр джыри.\nФитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Адыгеим щыщ Сусаннэ къыхегъэщы иеплъыкIэ сабый къэхъуныгъэм иушъхьагъоу ылъэгъурэмкIэ:\n- АдыгеимкIэ цIыф къэхъуным хэхъуагъ. Тадэжь, къалэу Мыекъуапэ закъоп, фэшъхьаф къалэхэми арэу сэлъытэ. Ар епхыгъэу сэлъытэ ны мылкум зэрахагъэхъуагъэм пай. Анахьэу пшъашъэхэр къэхъухэу сэлъытэ.\nАдыгеим щыIэ статистикымкIэ къулыкъум къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, сабый гъэкIодыжьыныгъэм япчъагъи хэкIыгъэу ары %I2 къехъоу.


Илъэсым ыкIэм аухыщт | Адыгэ Макъ\n«Урысыем икультурэ» зыфиIорэ федеральнэ программэу 2012 — 2018-рэ илъэсхэм ателъытагъэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу Адыгеим и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт псэуалъэм ишIын Мыекъуапэ щырагъэжьагъ. Ащ фэгъэхьыгъэу Федеральнэ архивнэ агентствэм ипащэу Андрей Артизовыр тыгъуасэ Адыгеим щыIагъ. Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр ащ IукIагъ, мы объектым ишIын епхыгъэ Iофыгъохэм, гумэкIыгъохэм язэшIохын, пшъэрылъхэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх.\nАР-м и Правительствэ и Тхьаматэ пэублэ псалъэ къышIызэ, хьакIэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Мы къулыкъум иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхищэным, ищыкIагъэр егъэгъотыгъэным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт псэуалъэм ишIын зэрэлъыкIуатэрэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лъэплъэ. Мы проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнымкIэ Федеральнэ агентствэр республикэм IэпыIэгъу къызэрэфэхъурэр зэхэтэшIэ, ащкIэ тыфэраз. ТапэкIи типшъэрылъхэр дгъэцэкIэнхэм, къыттефэрэ пстэури зэшIотхыным тыфэхьазыр. Урысыем иархивхэр зызэхащагъэхэр мыгъэ илъэсишъэ мэхъу, а мэфэкIым ихэгъэунэфыкIыни зыфэтэгъэхьазыры, — къыIуагъ Александр Наролиным.\nАндрей Артизовым къызэрэхигъэщыгъэу, мэфэкIэу къэблагъэрэм ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу, Адыгеим и Лъэпкъ архив зычIэтыщт унэм ишIын мы илъэсым ыкIэм нэс аухынэу агъэнафэ. Ащ пае республикэм ахъщэ тедзэ къыфатIупщыщт.\n— Гухэлъэу тиIэр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, я 21-рэ лIэшIэгъум диштэрэ псэуалъэ Мыекъуапэ къыдэуцощт. Ар зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьэгъэным, ищыкIэгъэ оборудованиер чIэгъэуцогъэным тынаIэ тедгъэтыщт, — къыIуагъ агенствэм ипащэ.\nФедеральнэ агентствэм и Щытхъу тхылъ зыфагъэшъошагъэхэу, республикэ архивым иIофышIэхэу Теуцожь Заремэрэ Iэшъынэ Саидэрэ зэIукIэгъум щафэгушIуагъэх.\nМы мэфэ дэдэм Адыгеим и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт унэу ашIырэм пащэхэр щыIагъэх, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщагъэгъозагъ, псэолъэшIхэм гущыIэгъу афэхъугъэх. Объектыр къатиблэу зэтет, мы уахътэм ехъулIэу ащ ыпкъ агъэуцугъ, нэмыкI IофшIэнхэри чэзыу-чэзыоу рагъэкIокIых.\nАР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ тарихъ мэхьанэ зиIэ тхылъыхэр, документхэр чIэлъых. Фондым зэкIэмкIи пкъыгъо мин 300-м ехъу щаIыгъ, илъэс къэс ахэм япчъагъэ мини 2,5-м ехъу хэхъо. Мыекъуапэ ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыIэ псэолъитIум архивыр ачIэт, ахэр къызызэIуахыгъэхэр 1975-рэ илъэсыр ары. Унэхэм язытет дэй дэдэ хъугъэ, унашъхьэхэм къакIэщхы, бгъэфедэнхэмкIэ щынагъо. Шапхъэхэм зэрадимыштэжьыхэрэм къыхэкIыкIэ научнэ-техническэ, аудио ыкIи видеодокументациер ыIыгъынэу хъарзынэщым ыштэн ылъэкIырэп.\nГумэкIыгъохэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм фэшI АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ зычIэтыщт унэм ипроект-сметнэ документацие агъэхьазырыгъ. Объектым ишIын тефэщт мылъкури къалъытагъ. 2017-рэ илъэсым телъытагъэу мы псэуалъэм ишIынкIэ республикэм субсидие къыфатIупщынэу федеральнэ агентствэм зэзэгъыныгъэ дашIыгъ. ПсэолъэшI IофшIэнхэр зыгъэцакIэхэрэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервис» зыфиIорэр ары. Мылъкур федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахэхыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ федеральнэ программэм къызэригъэнафэу, псэуалъэм ишIын иапэрэ едзыгъо сомэ миллион 57,4-рэ тефэщт. 2017-рэ илъэсым къатIупщыгъэ сомэ миллион 28-рэр зищыкIагъэм пэIуагъэхьагъ, мы илъэсым телъытэгъэ сомэ миллион 29-м ехъур агъэфедэнэу рагъэжьагъ. Федеральнэ агентствэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, объектым иухыжьын пэIухьащт ахъщэ тедзэ шъолъырым къыIэкIэхьащт. Ащ ишIуагъэкIэ, 2018-рэ илъэсым тыгъэгъазэм ыкIэм нэс псэуалъэр къызэIуахыщт, проектым иятIонэрэ уцугъо къыдыхэлъытагъэу ыкIоцIи зэтырагъэпсыхьащт.


Жэнэ Къырымызэ гъэтхапэм и 7 къызыхъугъэ маф\nБэрэскэжъый, Гъэтхапэм и 07 2018 19:29\nМыекъуапэ, гъэтхапэм и 7\nЖэнэ Къырымызэ ыцIэ зымышIэрэ цIыф Адыгеим исэп, IэкIыб хэгъэгухэм ащыIэ адыгэхэми зэлъашIэ. УсэкIо цIэрыIу, тхакIо, кIэлэцIыкIухэм апаи тхэщтыгъэ. Иусэхэр мэкъамэм ралъхьагъэхэу орэдэу къакIох. Бэми ахэр лъэпкъ орэдых ашIошIэуи мэхъу.\nЖэнэ Къырымызэ къуаджэу Афыпсыпэ гъэтхапэм и 7-м, I9I9 илъэсым къыщыхъугъ. Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, Адыгэ кIэлэегъэджэ институтыр къыухыгъ, хэку гъэзетым щылэжьагъ. I935 илъэсым щегъэжьагъэу итхыгъэхэр къыхаутых. "Урысыем культурэмкIэ иIофышIэ гъэшIуагъ" зыфиIорэ щытхъуцIэр къылэжьыгъ.\nИлъэпкъ Жэнэ Къырымызэ фэтхагъ. Сабыйхэм апае усэхэр адыгэ шэн-хабзэхэр ашIэнхэм фэгъэхьыгъэх - "Тэтэжъ ыпакIэхэр", "Лэжьыгъац", "Тэтэжъ илул", "Тыгъэ", "Псыхъожъый".\n"Синан", "Хэбзэ дахэу тэ тиIэр джащ фэд, "О унитIу", "Пшъэшъэ удж орэд", "Сэ сынэкIэ зэкIэ къыоплъыгъэемэ" - мы орэдхэм ягущыIэхэр Къырымызэ ытхыгъэх. Иусэу I00 фэдиз орэдышъом ралъхьагъэх.\nСССР-м илIыхъужъэу Андрыхъое Хъусенрэ Жэнэ Къырымызэрэ джыри ныбжьыкIэ дэдэхэзэ кIэлэегъэджэ техникумым щызэIукIэгъагъэх. Андрыхъое Хъусен заом зыхэкIуадэм ыуж, ащ иусэхэр зыдэт тхылъэу «Орэд къэсIощт» Жэнэ Къырымызэ къыдигъэкIыжьыгъ.\n1983 илъэсым Жэнэ Къырымызэ дунаим ехыжьыгъ.\nЕджагъэх 247 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Саралп Мадинэ, Къэрэгъулэ Зайна, Аккизова Имара язэхэт къэгъэлъэгъон Мыекъуапэ къащагъ "Адыгэ макъэр" къыздэкIырэр илъэс 95 хъугъэ »


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэ: Гриппым къыздихьыгъэ узхэм нэбгыри 5 арылIыкIыгъ\nАдыгэ Республикэ: Гриппым къыздихьыгъэ узхэм нэбгыри 5 арылIыкIыгъ\nАдыгеим и Премьер-министрэ министерствэхэм япащэхэм зэIукIэгъу адыриIагъ\nЗэIукIэгъоу тыгъуасэ щыIагъэм отраслэхэм апашъхьэ ит пшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэм щытегущыIагъэх. Адыгеим и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат гриппымкIэ ыкIи пэтхъу-IутхъумкIэ эпидемиологие Iофхэм язытет шъхьафэу къыщыуцугъ.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, гриппыр къямыутэлIэным пае нэбгырэ мини 110-мэ вакцинэ зыхарагъэлъхьагъ, зэкIэ республикэм исхэм япроцент 25-рэ ар мэхъу. Арэу щыт нахь мышIэми, зэпахырэ узхэр къямыгъэутэлIэгъэнхэмкIэ Iофхэр джыдэдэм къэхьылъагъэх. БлэкIыгъэ илъэсым джащ фэдэ илъэхъан егъэпшагъэмэ, гриппымрэ пэтхъу-Iутхъумрэ къызэутэлIагъэхэм япчъагъэ мыгъэ фэдитIукIэ нахьыб.\nИнфекционнэ сымэджэщым зыщяIэзэхэрэ нэбгырэ 71-мэ вирусэу H1N1-р къахагъэщыгъ, ахэм ащыщэу процент 20-р — кIэлэцIыкIух. Гриппым къыздихьыгъэ узхэм нэбгыри 5 арылIыкIыгъ. Вирусэу H1N1-м къыпкъырыкIыгъэ тхьабыл узым зы нэбгырэ илIыкIыгъ. Сымаджэхэм ядунай ахъожьыныр нахьыбэрэмкIэ къызхэкIырэр игъом медицинэм иIофышIэхэм зызэрафамыгъэзагъэр, яуз зэрэхагъэужъыныхьагъэр ары.\nНэбгырэ 900-м ехъумэ гриппымрэ пэтхъу-Iутхъумрэ къяутэлIагъэу агъэунэфыгъ. Чэщ-зымафэм IэпыIэгъу псынкIэм икъулыкъу иIофышIэхэр сымэджэ 400 фэдизмэ алъэIэсы. НахьыбэрэмкIэ ахэр плъыр-стыр узхэм агъэгумэкIых. Сымаджэхэм азыныкъо нахьыбэмэ вакцинэ зыхарагъэлъхьагъэп.\n— КIэлэцIыкIухэр жъугъэу зыхэлэжьэрэ Iофтхьабзэхэр нахь макIэу зэхэщэгъэн фае. Iофым изытет дэй дэд пIон плъэкIыщтэп, ау пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу зэрахьэхэрэр агъэлъэшын фае. Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэр илъэсым ыкIэхэм адэжь цIыфхэм нахьыбэу вакцинэ зыхарагъэлъхьаным лъыплъэн фае. Джыдэдэм анахь шъхьаIэр цIыфхэм агу амыгъэкIодыныр, Iэзэгъу уцэу ящыкIагъэм фэдиз щыIэмэ зэгъэшIэгъэныр, узхэм язэрарэу къэкIон ылъэкIыщтыр нахь макIэ шIыгъэныр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу эпидемиологическэ комиссием изэхэсыгъо зэхащэнэу, унашъоу аштагъэхэр муниципальнэ образованиехэмрэ ведомствэхэмрэ япащэхэм алъагъэIэсынэу пшъэрылъ афишIыгъ.


Сыд фэдэ IэпыIэгъуа къэралыгъом зыныбжь хэкIотагъэхэм аригъэкIырэр? — Адыгэ макъ\nСыд фэдэ IэпыIэгъуа къэралыгъом зыныбжь хэкIотагъэхэм аригъэкIырэр?\nАдыгеим щыпсэухэрэм ащыщ шъолъыр гъэIорышIэнымкIэ Гупчэм мы мафэхэм зыкъыфигъэзагъ шъхьэзакъоу псэухэрэ ныбжь зиIэ цIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ программэхэу щыIэхэр зэригъашIэхэ шIоигъоу.\nАхэм язырэм 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу Iоф ешIэ ыкIи сэкъатныгъэ зиIэхэу нэмыкIхэм яIэпыIэгъу щыкIэхэрэр сыд фэдэрэ унагъуи ыштэнхэ фитыныгъэ къареты. Учетым хагъэуцонхэм пае аштэщтми, зыштэ зышIоигъохэми ащкIэ ищыкIэгъэ тхылъхэр аугъоинхэшъ, Адыгеим IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ фигъэхьынхэ фае. ЗэдэгущыIэгъу задашIы ыкIи къызыхахыхэ нэуж щыIэкIэ амалэу яIэр ауплъэкIущт. Мы зэпстэури зызэшIуахыхэкIэ зэзэгъыныгъэм кIатхэх. Мы хэбзэгъэуцугъэм ишIуагъэкIэ шъхьэзакъоу къэнэгъэ нэжъ-Iужъхэм унагъохэу алъыплъэщтхэмрэ медицинэ IэпыIэгъу зыщагъотыщтхэмрэ яIэ мэхъу.\n2020-рэ илъэсым зигугъу тшIырэ хэбзэгъэуцугъэр щыпхырыщыгъэным фэшI Адыгеим сомэ мини 155700-рэ щыпэIуагъэхьагъ. IэпыIэгъур языгъэкIыхэрэм мазэ къэс сомэ мини 5051-рэ аратыгъ. ЗэкIэмкIи пчъагъэр сомэ мини 135756,83-рэ зэрэхъугъэр. Мы илъэсымкIэ мылъкоу хэбзэгъэуцугъэм телъытагъэр сомэ 1208,0-м нагъэсын агу хэлъ, мазэ къэс IэпыIэгъур языгъэкIыхэрэм афатIупщырэр сомэ мини 5 202-рэ хъугъэ. Программэр зылажьэрэм къыщыублагъэу Адыгеим унагъоу нэжъ-Iужъхэр щызыштэхэрэм япчъагъэ 13 хъугъэ.\nТишъолъыр джащ фэдэу щагъэцакIэ проектэу «Передышка» зыцIэр. Ащ ишIуагъэкIэ унагъохэу зылъыплъэ зэпытынхэ фэе нэжъ-Iужъхэр зэрысхэм адэIэпыIэх. Унагъом зэмызэгъыныгъэ къимыхъухьаным, Iахьылхэм загъэпсэфыным ар фэIорышIэ. Сымаджэм лъыплъэхэрэм нэжъIужъыр е сэкъатныгъэ зиIэр охътэ гъэнэфагъэм къыкIоцI нэмыкIхэр лъыплъэнхэу ыпкIэ хэмылъэу къагъэнэн алъэкIыщт зыгъэпсэфакIо, IофшIэгъу дэкIыгъо кIонхэ фаехэмэ, е ежьхэр къэсымэджагъэхэмэ.\nНэжъ-Iужъхэм алъыплъэгъэнымкIэ джыри зы IэпыIэгъу мэхъу социальнэ фэIо-фашIэхэр цIыфхэм ягъэгъотыгъэнхэмкIэ комплекснэ гупчэхэм ямобильнэ купхэр. Шъолъыр проектэу «Нахьыжъхэр» зыфиIоу лъэпкъ проектэу «Демографием» хахьэрэм къыхиубытэу мы къулыкъур Адыгеим щызэхащагъ. Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу республикэм ирайонхэм зэкIэми «Мобильнэ купхэм» нэжъ-Iужъ 2660-мэ IэпыIэгъу щарагъэкIыгъ.\n«Шхынхэр, уц Iэзэгъухэр (ежьхэм ямылъкукIэ) аIэкIэгъэхьэгъэнхэ, е нэмыкI фэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэ фае хъумэ, нэжъ-Iужъхэр е уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэр социальнэ фэIо-фашIэхэмкIэ Комплекснэ гупчэхэу зыщыпсэухэрэм япхыгъэхэм атеонхэ алъэкIыщт», — къыIотагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ социальнэ иучреждениехэмкIэ иотдел ипащэу Цыпынэ Жанетэ.\nДжащ фэдэу нахьыжъхэм ателъытагъэу Адыгеим щэлажьэ шъолъыр гупчэу «тыжьын» волонтерствэр. Проектыр IэпыIэгъу мэхъу яуахътэ гъэшIэгъонэу агъэкIонымкIэ, агу рихьырэ лъэныкъохэм апылъынхэмкIэ. Къыхэгъэщыгъэн фае волонтерхэр ежь пенсием щысхэр арэу зэрэщытхэр.\n«Типшъэрылъыр — нахьыжъхэмрэ зипсауныгъэкIэ IэпыIэгъу зищыкIагъэхэмрэ ящыIакIэ къафэдгъэпсынкIэныр, таригъусэныр, зэтегъэуцожьын фэIо-фашIэхэр ятшIылIэнхэр, психологическэ ыкIи нэмыкI IэпыIэгъу ядгъэгъотыныр арых», — къыкIигъэтхъыгъ игущыIэ Ирина Ширинам, республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэ.\nПрограммэм хэлэжьэнхэ шIоигъоныгъэ зиIэхэм Комплекснэ гупчэхэу зыщыпсэухэрэм япхыгъэхэм зафагъэзэн фае. Шъуигъунэгъоу шъхьэзэкъо нэжъ-Iужъхэр е сэкъатныгъэ зиIэхэр мэпсэухэмэ ыкIи шъуишIуагъэ яжъугъэкIы шъушIоигъомэ, шъуадэIэпыI е волонтерхэмрэ мы лъэныкъомкIэ лажьэхэрэмрэ зафэжъугъаз. Шъугу къэдгъэкIыжьын, непэ, мэкъуогъум и 8-м, ахэм ясэнэхьат мэфэкI, социальнэ IофышIэм и Мафэ, хагъэунэфыкIы.\nШъолъыр гъэIорышIэнымкIэ Гупчэр.\nПредыдущая Ушэтыныр мэфитIо кIуагъэ\nСледущая В Адыгее наращивают темпы строительства новых детских садов и школ