Этнографическэ къуаджэм ишIогъэшхо къэкIощт | Адыгэ Макъ\nУрысыем зекIоу къихьэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэным ыкIи шъолъырхэм ащкIэ мэхьанэу яIэм афэгъэхьыгъэу зэшIохыгъэнхэ фэе Iофыгъохэм ащ щатегущыIагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ къызщэгущыIэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм зекIоным ихэхъоныгъэ мэхьанэшхо щыраты ыкIи Iофтхьабзэхэу зэшIуахыгъэхэм яшIуагъэкIэ илъэс къэс Адыгеим зызыплъыхьанэу къакIохэрэм япчъагъэ проценти 5 – 8-кIэ нахьыбэ мэхъу.\nМы аужырэ илъэсхэм зекIоным зиушъомбгъуным пае республикэм ипащэхэм бэ зэшIуахыгъэр: хьакIэщхэр ашIых, гъогухэр зэтырагъэпсыхьэх, кIэхэр ашIых, жъыхэр агъэцэкIэжьых. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм газыр, электричествэр аIэкIагъахьэ. А пстэуми адакIоу ахэм афэгъэзэгъэ цIыфхэр зэгупшысэнхэ фаер ахэр зэкIэ зыгъэфедэщтхэр нахьыбэу къытфэкIонхэр, тичIыпIэхэр агу рихьынхэр ары. ДжырэкIэ тыхэзыщыжьыхэрэр тичIыопс дах, титарихъ- археологическэ саугъэтхэр ары. Ау ахэм язакъокIэ икъущтэп, джырэ зекIохэм ашIогъэшIэгъонэу зэрагъашIэмэ, зэрагъэлъэгъумэ ашIоигъоу бэ анаIэ зытырадзэрэр. Зигъэпсэфын закъор арэп зекIор зыфаер, нэмыкI цIыф лъэпкъхэм якультурэ, яискусствэ нэIуасэ зыфишIы шIоигъу, ежь илъэпкърэ къызхэхьэгъэ лъэпкъымрэ яшэн-хабзэхэр зэрэзэтекIыхэрэм защигъэгъозэнэу, нэпэеплъ гори ыщэфыным иамал иIэнэу ар фай. ЗекIор къызыкIожьыкIэ анахьэу зэреупчIыхэрэр къылъэгъугъэр, къызэхихыгъэр ыкIи нэпэеплъэу къыщэфыгъэр ары. Къытыжьырэ джэуапымкIэ къэошIэ зыдэщыIагъэр ыгу рихьыгъэмэ е римыхьыгъэмэ.\nНафэу зэрэщытымкIэ, зекIохэр нахьыбэ хъунхэмкIэ зишIуагъэ къакIохэрэм ащыщых лъэпкъ художественнэ IэшIагъэхэр. НэмыкI цIыф лъэпкъхэм якультурэрэ яискусствэрэ защагъэгъозэнымкIэ ахэр амалышIоу щытых ыкIи бэ ахэм къакIэупчIэрэр. Ащ фэдэ пкъыгъохэр тарихъ гъогоу лъэпкъхэм къакIугъэм инэпэеплъ фэдэу унагъохэм ащагъэлъапIэх, къихьэхэрэри ашIогъэшIэгъонэу къакIэупчIэх.\nАдыгеим туризмэмкIэ хэхъоныгъэ гъэнэфагъэхэр зэришIыхэрэм укъыпкъырыкIызэ къэпIон плъэкIыщт республикэ гупчэу Мыекъуапэ этнографическэ къуаджэу «Адыгэ щагу» зыфиIорэр щыгъэпсыгъэмэ шIуагъэ къызэритыщтыр.\nБолгариемрэ Румыниемрэ сазыщэIэм синэрылъэгъу хъугъэ зекIохэм лъэшэу ашIогъэшIэгъонэу ащ фэдэ къуаджэхэр къызэрэзэпаплъыхьэхэрэр. Болгарием икъалэу Габровэ ичIыпIэ дахэхэм ащыщ зыкIэ паупкIыгъэ чэтыум исаугъэтэу щытым дэжь культурнэ-гъэпсэфыпIэ ыкIи сатыу-этнографическэ комплексэу щагъэпсыгъэм ыпашъхьэ фольклор коллективхэм ыкIи артистхэм концертхэр къыщатых. Художественнэ-производственнэ мастерскойхэми ащ фэдэ чIыпIэхэм Iоф ащашIэ: пхъэм, гъучIым, шъом, цым ыкIи нэмыкIхэм ахашIыкIыхэрэр зытет шъуашэхэр ары ашIогъэшIэгъонэу анаIэ зытырадзэхэрэр. Габровэ сэмэркъэум икъогъупэу алъытэ. «Габровские уловки» зыфиIорэ тхылъэу къэбар щхэн кIэкIхэр зыдэтхэри мыщ щыпщэфынхэ плъэкIыщт. ЗекIохэр зыхэлэжьэхэрэ фестивальхэри а чIыпIэм щызэхащэх.\nРумынием икъалэу Бухарест дэжь къыщызэIуахыгъэ шъхьэихыгъэ музейри зекIохэм лъэшэу агу рехьы. Ащ хэхьэ румын къуаджэм итеплъэ унэгу дэгъоу къыкIэзыгъэуцорэ комплексыр. Унэ цIыкIухэу мыщ щагъэпсыгъэхэм лъэпкъ Iэпэщысэ гъэшIэгъонхэр ащащэх. Джащ фэдэу лъэпкъ шхыныгъохэр шхэпIэ цIыкIухэу мыщ Iутхэм ащагъэхьазырых.\nАщ ехьщыр Египет, Каир дэжь, щыслъэгъугъэр. IэрышI хыгъэхъунэныкъоу ащ щагъэпсыгъэм «Фараонхэм якъоджэ цIыкIу» зыфиIорэр щашIыгъ. Ижъырэ египтянхэм щыIакIэу яIагъэр ащ унэгу къыкIегъэуцо. Мыщ ищагу пчъагъэу зэтеутыгъ. Мэлхэр, пчэнхэр зыщыхъухэрэ щагур шъхьафы, яинагъэкIэ зэрэщытыгъэхэм фэдэу агъэпсыгъэхэ псэуалъэхэм унэгъо хъызмэтым епхыгъэ пкъыгъохэр ащытэлъэгъух. ЗекIохэм ренэу ягъусэх экскурсоводыр, сурэттехыр, художественнэ IэрышIхэр зыщащэхэрэ тучанхэри комплексым хэтых. ЗекIохэм лъэпкъ шхынхэм ахэIэнхэм иамал яI. Ащ нэмыкIэу мыщ дэгъоу къыщыдалъытагъэхэм ащыщ гъогум техьажьыщтхэ зекIохэм зепхьанхэкIэ Iэрыфэгъоу щытхэ шхыныгъохэр зэрафагъэхьазырхэрэр. Нэпэеплъ горэ ымыщэфэу зы нэбгыри хэгъэгоу къыздэкIуагъэр къыбгынэрэп.\nАдыгэ Республикэм имуниципальнэ образованиехэу турист гъогухэр зыпхырыкIыхэрэм яIофышIэхэм «этнографическэ къуаджэкIэ» заджэхэрэм ягъэпсын яIахь хашIыхьэмэ, лъэныкъуабэмкIэ яшIуагъэ къызэрэкIощтым уехъырэхъышэнэу щытэп. Лъэпкъ культурэр зэлъягъэшIэгъэнымкIи, художественнэ лъэпкъ Iэпэщысэхэм яшIын зегъэушъомбгъугъэнымкIи, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм язэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэмкIи амалышIоу ар щыт. ЧIыпIэ бюджетри нахь къыгъэбаищт.\nАдыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет хэт.


Урысыем икъалэхэм къащэшъо — Адыгэ макъ\nХэгъэгум культурэмкIэ и Министерствэ ипрограммэу «Мы — Россия» зыфиIорэм «Налмэсыр» хэлажьэзэ хэгъэгум ишъолъырхэм концертхэр ащызэхещэх. Ащ дакIоу, «Налмэсыр» илъэс 85-рэ, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъухэрэм афэгъэхьыгъэу тиансамблэ цIэрыIо иIэпэIэсэныгъэ хэгъэгум къыщегъэлъагъо.\n— Къалэхэу Подольскэ, Великий Новгород, Псков, Великие Луки тиконцертхэр ащыкIуагъэх, — къытиIуагъ «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу ыкIи ибалетмейстер шъхьаIэу, Урысыем, Абхъазым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан. — Дэгъоу къытпэгъокIых, тикъашъохэр агу рехьых. Бэрэ Iэгу къытфытеохэзэ, къэшъуакIохэр икIэрыкIэу пчэгум къыращэжьых.\n«IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм язэхэт къашъо», «ШIуфэс къашъор», «ЗэфакIор», фэшъхьафхэри «Налмэсым» пчыхьэзэхахьэхэм къащешIы. Адыгэ шъуашэм идэхагъэ концертхэм къащегъэлъагъо.\nБрянскэ, Железногорскэ, Белгород «Налмэсыр» къащышъощт. Адыгэ Республикэм ыцIэ лъагэу искусствэм щызыIэтырэ артистхэм тафэраз. Лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ Урысыем мамыр псэукIэр щызыгъэпытэрэмэ ащыщ тилъапIэу «Налмэсыр».\nПредыдущая Ягуапэу яплъых\nСледущая «Роза Хуторыр» къыхэпхымэ


Республика Адыгея - ЯIофшIэн агъэлъэшынэу къяджагъ\nЯIофшIэн агъэлъэшынэу къяджагъ\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет ипрезидиум изэхэсыгъоу псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэхьыгъэр тыгъуасэ зэрищагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ хэлэжьагъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы псауныгъэм икъэухъумэн епхыгъэ Iофыгъохэм зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъохэр чъэпыогъум и 29-м къыщегъэжьагъэу зэрэщыIагъэхэр. Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъохэм мастер-классхэри къащызфагъэфедэ хъугъэ. Апэрэ медицинэ IэпыIэгъу зэраратырэ шIыкIэм аужырэр фэгъэхьыгъагъ. Джащ фэдэу Урысые Федерацием и Правительствэ ивице-премьерэу Татьяна Голиковамрэ Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Вероника Скворцовамрэ зыхэлэжьэгъэхэ семинар-зэIукIэгъуи тыгъуасэ щыIагъ.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет ипрезидиум изэхэсыгъо амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ягъэпытэн, шIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ хъарджэу ашIыщтхэм, технологие пэрытхэр къызыфагъэфедэхэзэ, медицинэ IэпыIэгъу ятыгъэным япхыгъэ Iофыгъохэм щатегущыIагъэх. Зэхэсыгъом ыпэкIэ Владимир Путиным Калининградскэ хэкум исхэм ащыщхэм зэIукIэгъу адыриIагъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным зэхэсыгъор къызэIуихызэ, амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ зэтегъэпсыхьэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ зэхъокIыныгъэшIухэр зэрашIыгъэхэр къыхигъэщыгъ.\n«Шъолъырыбэмэ Iоф ащызышIэрэ врачхэм, медицинэ организациехэм, шIэныгъэлэжьхэм ыкIи нэмыкIхэм акIуачIэ зэхэлъэу Iоф зэрашIэрэм ар къыкIэкIуагъ. Джыри къасIомэ сшIоигъу гъэхъагъэу тиIэхэм такъыщыуцу зэрэмыхъущтыр, тапэкIэ тылъыкIотэн зэрэфаер, цIыфхэм яфэныкъуагъэхэм зэрахэхъо зэпытыр», — къыхигъэщыгъ Урысые Федерацием и Президент.\nПсауныгъэм икъэухъумэн нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ Владимир Путиным пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерстви, шъолъырхэми къафишIыгъэх.\n«Амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ары цIыфхэмкIэ анахьэу мэхьанэ зиIэхэр, нахь къапэблагъэхэр. ЦIыфхэм ядаохэм азыныкъо нахьыбэмэ лъапсэ яI. НахьышIум ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зыщызэримыхъокIырэ лъэхъаным ар нахь нэрылъэгъу мэхъу, — хигъэунэфыкIыгъ Владимир Путиным. — Псауныгъэм икъэухъумэн лъапсэу иIэр амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ ары. Ахэм апшъэрэ мэхьанэ ятыгъэн фае. Ахэр\nшэпхъэ лъагэхэм анэгъэсыгъэнхэм пае хабзэм икъулыкъу пстэуми зэдырагъаштэу, шIуагъэ къытэу Iоф ашIэн фае».\nУрысые Федерацием и Президент пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ зэрагъэкIэжьыщтхэ шапхъэхэр аухэсыгъэх. Ахэр къызыфагъэфедэхэзэ, 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 10-м нэс шъолъырхэм регион программэхэр къыхахын ыкIи бэдзэогъум и 1-м нэс ахэр аштэн фае.\nКъэралыгъом ипащэ кадрэ ыкIи нэмыкI Iофыгъохэм яшъыпкъэу апылъынхэу ариIуагъ. Псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъом мылъку къыфыхэгъэкIыгъэнымкIэ пшъэрылъ заулэ афишIыгъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным амбулаториехэмрэ поликлиникэхэмрэ язэтегъэпсыхьанкIэ Урысые Федерацием и Правительстви, Урысые Федерацием псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерстви шъолъырхэм IэпыIэгъу аратын зэрэфаер агуригъэIуагъ.


МашIом зыкъымыштэным гъэлъэшыгъэу Iоф дашIэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 19.06.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАлександр Зыбкиныр тхьамэфитIу нахь хъугъэп мы IэнатIэм зыIутыр. Ащ емылъытыгъэу, ГъэIорышIапIэм иIофхэм дэгъоу защигъэгъозагъ ыкIи журналистхэм ратыгъэхэ упчIэхэм джэуап гъэнэфагъэхэр къаритыжьынхэ ылъэкIыгъ.\nМыщ фэдэ уахътэм Адыгеим машIом зыкъыщиштэнымкIэ щынагъо къызэрэуцурэр ащ пэублэм къыщыхигъэщыгъ.\n— Мы илъэсым иджырэ уахътэ нэс республикэм машIом гъогогъу 365-рэ зыкъыщиштагъ, — къеIуатэ Александр Зыбкиным. — Ащ нэбгыри 7 хэкIодагъ, 4-мэ шъобжхэр хахыгъэх. Аужырэ тхьамафэр пштэмэ, мэкъуогъум и 10 — 17-хэр, мэшIогъэкIуасэхэм дэкIыгъо 27-рэ ашIыгъ.\nАнахь хъугъэ-шIэгъэ инэу къулыкъум ипащэ къыхигъэщыгъэр Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Хьатикъуае ишъофхэм ащыщ машIор къыкIани, хьэ гектари 4 фэдиз мэкъуогъум и 14-м зэрэщыстыгъэр ары. Ащ лъапсэ фэхъугъэр — блэкIыщтыгъэхэ машинэхэм ащыщ тутын мыгъэкIосагъэр къырадзи, хьэу Iуамыхыжьыгъэм хадзагъ. ЧIэнагъэу сомэ мини 160-рэ фэдиз лэжьыгъэр зиунаем ышIыгъ, административнэ пшъэдэкIыжьэу рагъэхьыщтыр хэмытэу.\nТхьамыкIагъор къызыхэкIыгъэу хъурэр цIыфхэр зэрэмысакъхэрэр, машIом зыкъимыштэнымкIэ шапхъэхэр зэрамыгъэцакIэхэрэр ары. Ащ дакIоу мэкъумэщ мэхьанэ зиIэхэ чIыгухэр зыехэм ягубгъо нэзхэр зэрэгуамыжъукIэгъэхэми ар епхыгъ. Ащ фэдэ чIыпIэхэу къулыкъум къыхигъэщыгъэхэм унашъо афашIыгъ дагъэзыжьынэу.\nАлександр Зыбкиным Iофтхьабзэм зигугъу къыщишIыгъэхэм ащыщ машIор къэмыгъэхъугъэным ыкIи лъыхъон-къэгъэнэжьын IофшIэныр агъэлъэшыным афэшI мы къулыкъум иподразделениехэм ащыщхэм зэхъокIыныгъэхэр зэрафашIыщтхэр. Ахэм зэу ащыщ мыщ Iоф щызышIэхэрэм нэбгыри 100 фэдиз зэрэхагъэхъощтыр.\n— АщкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем и МЧС иминистрэу Евгений Зиничевым дыриIэгъэ зэIукIэгъур ары, — къыIуагъ Александр Зыбкиным. — Ащ нэмыкIэу шышъхьэIум и 1-м Тэхъутэмыкъуае мэшIогъэкIосэ часть щагъэпсыщт, ащ ыуж тигухэлъхэм ащыщ Яблоновскэми щызэхэтщэнэу. ГухэлъышIоу зыдэтIыгъхэм ащыщ станицэу Ханскэм мэшIогъэкIосэ-техническэ часть къыщызэIутхыныр. Республикэм имыкIхэу техникэ лъэпкъ пстэоу тиIэр мыщ щагъэцэкIэжьын алъэкIыщт.\nТапэкIэ щыIэщтхэ зэхъокIыныгъэхэм яшIуагъэкIэ ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ къулыкъум иIофшIэн нахь дэгъу зэрэхъущтым щэч хэлъэп. Мы уахътэм зэкIэ подразделениехэр псынкIэу зекIонхэм фэхьазырых: мэшIогъэкIуасэхэр шапхъэм тетэу мэзекIох – такъикъи 10-м къыкIоцI – къалэм, такъикъ 20-м – къоджэ псэупIэм алъэIэсых.\nЛъэшэу къызыщыфэбэгъэ лъэхъаным машIом зыкъимыштэнымкIэ ГъэIорышIапIэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ышIэщт, амалэу иIэ пстэури фигъэIорышIэщт, нэмыкI къулыкъухэми зэпхыныгъэ адыриIэу дэкIыгъохэр зэхищэщтых.


Интернетым инэкIубгъохэм ащыщ Черкесхэм апае зэlухыгъэ: Circassians - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ Интернетым инэкIубгъохэм ащыщ Черкесхэм апае зэlухыгъэ: Circassians\n1990-рэ илъэсхэр. Интернетым уихьау ‘Circassians’ зыпт-хы кIэ зи иплъагъощтыгъэп. Фесбук, ватсап, инстеграм зыфэпIощтхэр тщтыгъэп. Израил ит Адыгэ къуаджэу Рехьание щыпсэурэ ткъошэу Абдзэхэ Идрис нэкIубгъо щызэIуихыгъагъ интернетым. Апэрэ мафэхэм ащ хымэ хэгъэгухэм ащыпсэурэ Черкесхэр зэфищагъэх, нэужым Хэкурыпсэу ткъошхэр къыхахьэхэу ыублагъ.\n1996-рэ илъэсым чьэпыогъум и 31-рэм щыублагъэу, 1999-рэм жъоныгъуакIэм и 18-м нэсэ нэбгырэ мин 67.890 -рэ Идрис и интернет нэкIубгъо тхагъэ. Абдзэхэ Идрис гущыIэгъу тыфэхъугъ, а илъэсхэмрэ непэрэ мафэмрэ зэгъапшэн, гупшысэхэм тащигъэгъозэнэу.\n1971-рэ илъэсым рехьания къыщыхъугъ, зэшибгъум ана – хьыкI Абдзэхэ Идрис. Электроникым пыщагъэ зыхъугъэр ятэ иIагъэ телевизорыжь фыжь-шIуцIэр ыгъэцэкIэжьы зэхъур ары. Дзэм къызекIыжьым ыуж електроник ыкIи компютернэ еджапIэр къыухыгъ. Ащ щегъэжьагъэу технологием идунае щэлажьэ.\n-Черкесхэр (Circassians) зыфэуусыгъэ нэкIубгъоу зэIупхы- гъагъэм укътегущыIэна?\n-Ар къызэщежьагъэр, 1990-рэ илъэсым игузыгухэм интернетыр цIыфхэм агъэпсэуалъэ зыхъугъэ лъэхьаныр ары. НэкIубгъом узэрихьащтым “Circassians” фэсыусыгъагъ, ау зы нэбгырэ итыгъэп. Ащ дэжьым Черкесхэм интернетым нахь игъэкIоты- гъэу зэIукIапIэ зэдэгущыIапIэ зэряIэн фаем гулъыстагъ, ар зэрэзгъэпсыщтым ыуж сихьагъ, ау, Веб технологиехэм хэшIыкI афысиIагъэп, зэзгъэшIэнэу исхъуахьыгъэу, пкIэ зыхэмыл hosting фэлажьэрэ Geocities гупчэр къэзгъэотыгъ, Черкесхэм апае нэкIубгъо ащ къыщзэIусхыгъ.\nДжы фэдагъэп ащ дэжьым, Веб страницэ къызэIупхын фэшI Iэмэпсымэхэр ыкIи технологически шIэныгъэ ищыкIэгъагъ. МэкIэ макIэу сылъыкIуаиэщтыгъ. ТIэкIу тешIэ къэсми си- нэкIубгъо къихьахэрэм япчьагъэ хахъощтыгъ, тхьаоегъэпсэу къысаIощтыгъ.\n-НэкIубгъоу зэхэпщагъэм сыд фэдэ лъапса иIагъэр?\n-Апэрэхэм хьишъэм фэгъахьыгъэу, къэралыгъо зэфэшъхьаф хэмэ ащыпсэухэрэм яхьылIагъэу тхыгъэхэр, лъэпкъ шхыныгъохэр,сурэтхэр, тхылъхэр ыкIи орэдхэр ары итыыгъэр Нэужым фэшъхьаф веб нэкIубгъохэр зэIуахыхэу ыублагъ, ахэри нэкIубгъуакIэм щысыугъоигъэх. Бэ темышIэу тыдэ щыIэ Черкеси зэрэлъэгъун, зыщзэдэгущыIэнхэ зэIукIапIэ унэхэр яIэ хъугъэ.\n-А лъэхьаным фэгъахьыгъэу уигукъэкIыжь горэм игугъу къытфэпшIына…\n-Интернетым щызэIусхыгъэ синэкIубгъо; Израил и Къэралы гъо Телевидение къыдигъэкIырэ гъэзэтхэм ащыщ зэIуихыгъэ зэнэкъокъоу “Анахь Веб Ситэ Дэгъур” зыфиIорэм апэрэ чIыпIэр къыщдихыгъагъ. Ау, сэ нахьэу сызэрыгушхуагъэр, къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ащыпсэрэ ныбжьыкIэхэу синэк- Iубгъо нэIуасэ щызэфэхъугъэм, яджэгу сырагъэблэгъэнэу, егъэблэгъэ тхылъ къызысфырагъахьы зыхъугъэр арыгъэ.\n-Адэ Веб нэкIубгъом сыд къырыкIожьыгъэр?\n-1996-рэ илъэсым IофышIэнэу ригъэжьэгъагъ. Илъэсхэр теш Iэ къэсми фэшхьаф нэкIубгъохэр къыхахьэхэзэ лъыкIотагъ. Я 2003-рэ илъэсым уахьтэ симыIэ зэхъум зэфэсшIыжьыгъ. ИтIанэ, пкIэ хэмылъэу узэрихьарэ нэкIубгъохэр, пкIэ ащтэу зэхъум, ар сыфэукIочыгъэп, ащ дэжьым сыеджакIуагъ.\n-А илъэсхэм хэкумрэ IэкIыб кэралхэм ащыпсэурэ Черкесхэмрэ язэфыщытыкIэ сыд фэдагъа?\n-Интернетым инэкIубгъо къатхэхэрэм инахьыбэр Америкэм, Тыркуем, Израил ыкIи Германем ащыпсэухэрэр арыгъэ. Хэкум-Кавказым щыщхэр илъэс зы тIу нэуж къэтхэнэу рагъэ- жьагъ. Дунаим тэдыи щыпсэурэ Черкесхэм иапэрэ зэIукIапIэу мы нэкIубгъор хъугъагъэ; Фесбок, Инстеграм, Ватсап ащ дэжьым къежьэгъагъэп. Къэралыгъо зэфшъхьафхэм ащыпсэурэ Черкесхэр зэрэзэлъыIэсыхэрэм улъыплъэныр гъэшIэгъондэд, зыщзэдэгущыIэхэрэ гупчэхэм зэпымыоу Iоф ашIэщтыгъ. Ныбжьым зэфэмызыщтагъэхэр ныбджэгъу зэфэхъущтыгъэх, Iоф шIапIэхэр зэдагъэпсыщтыгъ.\n-Джы сыда Iофэу узпылъыр?\n-Илъэс 20 хъугъэ унагъо сиI. Сишъхьагъусэ Сара ыцIэр. Нэбгырищ тэпIу. ТикIалэу Нарт (17), типшъашъэ Надин (14), Нэфын (11). Илъэс 25-рэ техналогием сыхэт, Intel ыкIи Siemens зыфиIорэ фирмэхэм инжениерэу сащылэжьагъ. Джы, Western Digital Company зыфиIорэ Iахь зэхэлъ IофшIапIэм сириунэшъошI.\n-Хэкум Кавказым ущыIагъа?\n-Апэрэу я 2012-рэ илъэсым сшырэ синыбджэгъухэмрэ сигъу сэу Адыгеим тыкIуагъ. Израл нэIуасэ тыщзэфхъугъагъ, Мыекъуапэ къикIыгъэ тиныбджэгъухэм тырагъэблэгъ.\nМыекъуапэ тыдэсыгъ, Адыгеим лъэгъупхьэ чIыпIэ дахэу иIэхэм зэкIэхэми тащыIагъ.\nЯ 2016-рэ илъэсым, Израил щыщэу, Адыгеим икъушъхьахэр зылъэгъу зышIоигъо щыIэмэ заIом сыгу зыкъипхъотагъ, ащ лъыпытэу сишъхьагъусэ телефонкIэ есIуагъ хэкум тыкIощт. Гъогум тытехьаным мэзитIу иIэу фитнесым тыкIуагъ, зыхэд- гъэкIыгъ, типкъы шъол тедгъэпсахьыгъ ТшIошъ мыхъузэ Адыгеим икъушъхьахэм закъщыдгъотыжьыгъ.\nКъушъхьэм тащфэзыгъ шы зыхъухэрэм. Израил икIыгъэ ку пым адыгабзэкIэ дэгъоу гущыIэрэ нэбгыритIу ахэтэу залъэ- гъум лъэшэу агъэшIэгъуагъ, гушIуагъэх. 1864-рэ илъэсхэм икIэрыкIэу дгъэзэжьыгъэм фэдэу тызэщыгушIукIыгъ, тыгухэр зэхэхьагъэх…\n-Бзэ тхапша пшIэрэр?\n-Адыгабзэ, Иврит, Инджылыз ыкIи Арапыбзэ…\n-Гъэзэтым, Жьынэпс еджэхэрэм сыд япIо пшIоигъу?\n-Шьуицахь зытелъыжьэу шъумыпшъыжьэу Iоф шьушIэмэ, къушъхьахэр зэпырыжъугъэзэн.\nÖnceki İçerik‘Зэуапlэм зыр, адырэмкlэ зэблэтхъугъагъ’\nSonraki İçerik«Узытелажьэр фIыуэ плъагъумэ – уехъулIэнущ!»


Дин мэфэкIыр зэрэхагъэунэфыкIыщтыр — Адыгэ макъ\nДин мэфэкIыр зэрэхагъэунэфыкIыщтыр\nРедактор 18.01.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэпахырэ узэу коронавирусым Адыгеим зыкъызэрэщиIэтыгъэм епхыгъэу, Роспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу С. А. Завгороднем игъо къазэрафилъэгъугъэм тетэу Иисус Христос зэраумэхъыгъэм фэгъэхьыгъэ чыристан дин мэфэкIым ихэгъэунэфыкIын Мыекъуапэрэ Адыгеимрэ яепархие зэхъокIыныгъэхэр фишIыгъэх.\n— Иисус Христос зэраумэхъыгъэм фэгъэхьыгъэ чыристан дин мэфэкIыр 2021-рэ илъэсым щылэ мазэм и 18 — 19-м хэдгъэунэфыкIы зыхъукIэ, коронавирусым зимыушъомбгъуным, цIыфхэр жъугъэу зэIумыкIэнхэм апае зыгъэпскIыпIэхэр амыумэхъынхэр игъоу сэлъытэ. Яунэ къырахырэ псыр чылысхэм ащаумэхъын алъэкIыщт, — хигъэунэфыкIыгъ Мыекъуапэрэ Адыгеимрэ яархиепископэу Тихон.\nЗэпахырэ узхэм замыушъомбгъунымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр джыдэдэм чылысхэм ащызэрахьэх: унэхэри щагухэри дезинфекцие ашIых, нэгуихъохэр къызфагъэфедэх, метрэ пчъагъэу чыристанхэм азыфагу дэлъын фаер къыдалъытэ.\nПредыдущая Гузэжъогъу къулыкъухэм зыкъышъуфагъазэ\nСледущая Социальнэ тынхэр къаIэтыщтых


Былымхъуным нахь зырагъэушъомбгъущт — Адыгэ макъ\nБылымхъуным нахь зырагъэушъомбгъущт\n— Тирайон чIыгулэжьынымкIэ пэрытныгъэр зыIыгъхэм илъэсыбэ хъугъэу ащыщ, амылэжьырэ зы гектари тиIэжьэп. Арышъ, джы былымхъуным зедгъэушъомбгъумэ тшIоигъоу аужырэ уахътэхэм нахь чанэу ыуж тихьагъ. Грантхэр ащкIэ IэпыIэгъушхо къытфэхъух, — къыIуагъ Кощхьэблэ район администрацием мэкъу-мэщымкIэ иотдел ипащэу Сэмэгу Заур джырэблагъэ тызыIокIэм.\nМэкъумэщ-фермер хъызмэтшIапIэ е унэгъо былымэхъо фермэ къызэIузыхы зышIоигъохэм ащ игъэпсын, Iоф зышIэхэрэм ябизнес зегъэушъомбгъугъэным афэшI грантхэр ятыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэр зыщыIэ 2012-рэ илъэсым къыщыублагъэу Кощхьэблэ районыр хэлажьэ. Ащ къыщегъэжьагъэу 2019-м нэс пштэмэ, зэкIэмкIи фермер 77-мэ къэралыгъо IэпыIэгъур къаратыгъ. Ар сомэ миллиони 172-рэ мин 702-рэ мэхъу. Хэлэжьагъэхэм ащыщэу 57-мэ «Начинающий фермер» зыфиIорэ подпрограммэм ишIуагъэкIэ сомэ миллион 87-рэ зэкIэмкIи къэралыгъо IэпыIэгъоу къафатIупщыгъ, «Семейная животноводческая ферма» зыфиIорэм къыхиубытагъэхэр 15-р ары, ахэм къаратыгъэр зэкIэмкIи сомэ миллион 73-м ехъу.\nМы IэпыIэгъухэм блэкIыгъэ 2019-рэ илъэсым «Агростартап» зыфиIорэ подпрограммэр УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къахигъэхъуагъ. Ащ хэлажьэ зышIоигъом унэе е фермер хъызмэтшIапIэ иIэн ищыкIагъэп, уплъэкIунхэм апхырыкIэу, ахъщэр къызыфатIупщыкIэ, мазэм къыкIоцI ыгъэпсын фаеу ары къызэрэщиIорэр. Кощхьэблэ районым ифермерэу 5 ащ хэлажьи, егъэжьапIэ ашIынэу зэкIэмкIи сомэ миллион 12-рэ мин 330-рэ къаратыгъ.\nДжащ фэдэу 2019-рэ илъэсым езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм IэпыIэгъу ятыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ подпрограммэм къыдыхэлъытагъэу хъызмэтшIэпIи 6-мэ сомэ миллион 13-рэ мин 500-рэ фэдиз къафатIупщыгъ, щагубзыухэр зыщаукIыщт ыкIи зыщагъэкъэбзэщт цех ыгъэпсынэу зы фермер грантэу сомэ миллиони 8 къыратыгъ. Мыщ дэжьым Заур къыщыхигъэщыгъэр ащ фэдэ цех яIэным фермерым имызакъоу, ежьхэри кIэщакIо зэрэфэхъугъэхэр ыкIи тхылъхэм ягъэхьазырын зэрэхэлэжьагъэхэр ары. Сыда пIомэ, чэтхъуным районым зыщеушъомбгъу. Ащ пы-лъэу хъызмэтшIэпIэ 12 яI. Ахэм непэ чэтхэр псаоу IуагъэкIых, ау укIыгъэхэу, гъэкъэбзагъэхэмэ щэфакIор нахьыбэ хъущтэу, федэу къахьырэми хэхъощтэу алъытэ. Фермерэу ар зыгъэпсырэм чэт мин 20-м ехъу зытет фермэ иI. Цехыр къызызэIуихыкIэ, ежь имызакъоу, нэмыкIэу щагубзыухэр зыIыгъхэм зэкIэми агъэфедэн алъэкIыщт.\n— Грантхэм яшIуагъэкIэ трактор 54-рэ, чIыгулэжьыным щагъэфедэу ахэм апашIэхэрэр, былымышъхьэ 391-рэ, мэлышъхьэ шъэ пчъагъэ, щагубзыухэр тимэкъумэщ отраслэ къыхэхъуагъ, IофшIэпIэ чIыпIэ 85-рэ фермерхэм къатыгъ, — ыIуагъ Сэмэгу Заур. — Джыри мары блэкIыгъэ илъэсым грант къызфатIупщыгъэхэм былымышъхьи 140-рэ къащэфынэу ахэр зыщаIыгъыщтхэр агъэхьазырых.\nКъызэрэтIуагъэу, программэр, подпрограммэхэр зыщыIэхэр, районыр ахэм захэлажьэрэр 2012-рэ илъэсым къыщыублагъ. Арэу щытми, ахэм къадыхэлъытагъэу IэпыIэгъу къызэратыгъэ фермерхэм зэхащэгъэ е зызэрагъэушъомбгъугъэ хъызмэтшIапIэхэм федэ къахьынэу, пчъэгъэ гъэнэфагъэхэр къагъэлъэгъонхэу зырагъэжьагъэр 2014 — 2015-рэ илъэсхэр ары. Ащ фэшI, мэкъу-мэщымкIэ отделым ипащэ 2015 — 2019-рэ илъэсхэр ыштэзэ, грант къызэратыгъэхэм ягъэхъагъэхэр пчъагъэхэмкIэ къыушыхьатыгъ. КъызэриIуагъэмкIэ, а уахътэм ахэм сомэ миллиони 116-рэ мин 353-рэ ауасэ продукцие къатIупщыгъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 62-рэ фэдизыр чIыгулэжьэу ахэтхэм яшIушIагъ, сомэ миллион 54-рэ мин 372-р былымхъуным пылъхэм яIахь.\nПродукциер фермерхэм къызэрафыдэкIыгъэр сомэ миллион 92-рэ мин 847-рэ, IуагъэкIыгъэм къыкIэкIуагъэр сомэ миллиони 111-рэ мин 346-рэ мэхъу, пстэумкIи сомэ миллион 14-рэ мин 735-рэ федэу къафыхэкIыгъ. Грант къызэратыгъэхэм а илъэсхэм хэбзэIахьэу сомэ миллиони 3-рэ мин 760-рэ бюджет зэфэшъхьафхэм ахалъхьагъ.\n— Мы пчъагъэхэм тэ тагъэгушIо ыкIи тарэгушхо, — еIо Заур. — Сыда пIомэ, грант къызэратыгъэхэм япроцент 80-р езыгъэжьэгъэкIэ фермерых. Ахэм тапэкIи хэхъоныгъэхэр ашIыхэу, заушъомбгъумэ, мы пчъагъэхэм зэрахагъэхъощтыр нафэ. Программэхэм ащыщ хэлажьэмэ шIоигъоу, шапхъэу пылъхэм къакIэупчIэнэу къытэуалIэхэрэм мыхэр щысэу къафэтэхьых. Шъыпкъэу пIощтмэ, нахьыбэу зэрахэдгъэлэжьэщтыми тыпылъ, тхылъэу ищыкIагъэхэм ягъэхьазырынкIэ IэпыIэгъу тафэхъу.\nИлъэс къэс районым щэу къыщаугъоищтымкIэ, лэу атыщтымкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ шапхъэхэр къегъэнафэх. БлэкIыгъэ илъэсым Кощхьэблэ районым пшъэрылъэу къыфагъэуцугъагъэр зэкIэ ыгъэцэкIагъ. Былымышъхьэу мэкъумэщ-фермер хъызмэтшIапIэхэм аIыгъым ипчъагъэ къызэреIыхыгъэр ары ыгу хэкIэу отделым ипащэ зигугъу къышIыгъэр. Фермэхэм ащыщ тет былымхэм «бруцеллез» зыфиIорэ узыр къахахьи, ахэр агъэкIодынхэ фаеу хъугъэ.\n2020-рэ илъэсэу тызыхэтымкIэ фермер 17-мэ грантхэм апае тхылъхэр къатыгъэхэу, мэкъу-мэщымкIэ отделыр мы уахътэм ахэплъэ. Ахэм ащыщэу тIумэ унэгъо былымэхъо фермэ агъэпсымэ ашIоигъу, адрэ 15-мэ «Начинающий фермер» зыфиIорэ подпрограммэм зыфагъэхьазырыгъ. Фермерэу зибылымхэр узым ыгъэкIодыгъэри «Семейная животноводческая ферма» зыфиIорэ подпрограммэм хэлэжьэнымкIэ IэпыIэгъу зэрэфэхъугъэхэр Сэмэгу Заур къыIуагъ. Ащ фермэ хьазыри, техникэу ищыкIагъэри иIэх, былымхэр къыщэфыжьхэмэ, федэ ежь къызэрэфыхэкIыщтым имызакъоу, шъхьэ пчъагъэу районым итым хигъэхъощт, мы лъэныкъом зегъэушъомбгъугъэнми иIахь хилъхьащт. Ау ащ имызакъоу, нэмыкIэу былымхъуным зыфэзыгъазэмэ зышIоигъо пстэуми IэпыIэгъу аратыным фэхьазырых. Ары пакIошъ, мэкъу-мэщыр федэкъэкIуапIэу зылъытэхэрэм ащ зыфагъэзэным кIагъэчэфынхэм ыуж итых.


Паркэу «Патриот» — Адыгэ макъ\nРедактор 14.08.2019 14.08.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКъыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэм яхэгъэгу, яреспубликэ шIу алъэгъунхэм, къэралыгъом тарихъ гъогоу къыкIугъэм шъхьэкIафэ фашIэу пIугъэнхэм мэхьанэшхо яIэу къегъэнафэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Мыщ епхыгъэ гухэлъхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм шъолъырым ипащэхэм анаIэ тет, ащ фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр рагъэкIокIых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ шъхьаIэхэу къыгъэуцугъэхэм ащыщ паркэу «Патриот» зыфиIорэм икъутамэ республикэм къыщызэIухыгъэныр. Мыщ IофшIэнхэу епхыгъэхэр рагъэжьагъэх, проектым иконцепцие зэхагъэуцуагъ. Непэрэ мафэхэм яхъулIэу зэшIуахын алъэкIыгъэм, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэ лъэныкъохэм къатегущыIагъ АР-м архитектурэмрэ къэлэгъэпсынымрэкIэ и Комитет итхьаматэу Зезэрэхьэ Азэмат.\nАщ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, КъумпIыл Мурат ипшъэрылъкIэ паркым идизайн- проект зэхагъэуцуагъ, ар зэшIохыгъэ зэрэхъущтыр, илъэныкъо шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх. Псэуалъэр Мыекъуапэ икъыблэ-къокIыпIэ лъэныкъо (поселкэу Тульскэм идэкIыгъо дэжь) щашIын гухэлъ щыI. Ар зытырашIыхьащт чIыгу гектари 9,7-р УФ-м зыухъумэжьынымкIэ и Министерствэ къалэм къыритыжьынэу щыт.\nПаркыр кластерхэмкIэ зэтеутыгъэщт. ГущыIэм пае, апэрэ купым хэхьэрэ дэхьэгъу чIыпIэм къыдыхэлъытагъэх хьакIэхэм япэгъокIын, ахэм ятхын, паркым нэIуасэ фэшIыгъэнхэр. Конгресс- гупчэу «Патриотымрэ» музей ком- плексымрэ зэхэтыщтых. Iофтхьэбзэ инхэм, конференциехэм, семинархэм, зэхэсыгъохэм ыкIи зэIукIэгъухэм ярегъэкIокIын гупчэр афытегъэпсыхьэгъэщт. Музеим тарихъым исаугъэтхэм, культурэм епхыгъэ нэмыкI пкъыгъо зэфэшъхьафхэм якъэгъэлъэгъон къыдыхэлъытэгъэщтых. Ащ нэмыкIэу мэхьанэшхо зиIэщт лъэныкъохэм ащыщ дзэ-тарихъ гупчэм игъэпсын. КъыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэр тикъэралыгъо гъогоу къыкIугъэм щыгъозэнхэм, ащ тарихъ шъып- къэу пылъыр къагурыIоным, тишъхьафитныгъэ къэзыухъумагъэхэ дзэкIолIхэм шъхьэкIафэ афашIыным фытегъэпсыхьагъэхэ къэгъэлъэгъон зэфэшъхьафхэр, площадкэхэр мыщ хэтыщтых. Егъэджэн-материальнэ базэм исектори бэ зышIогъэшIэгъоныщтыр. Дзэм щагъэфедэрэ техникэр зэрагъэIорышIэрэ шIыкIэр, щэрыонымкIэ тренажерхэр, нэмыкIхэри хэтыщтых. Спортым, культурэм ыкIи зыгъэпсэфыным, машинэхэр зыдагъэуцущтхэ чIыпIэхэр дизайн-проектым къыдыхэлъытагъэх. КIэлэцIыкIухэм апае площадкэхэр, джэгупIэхэр, шхапIэхэр ашIынхэу агъэнафэ. Джащ фэдэу псэуалъэр зыдэщытыщт чIыпIэм дэжь чъыгхэр, къэгъагъэхэр щагъэтIысыщтых, ащ иархитектурнэ теплъэ шэпхъэшIухэм адиштэным анаIэ тырагъэтыщт.\n— Паркым игъэпсынкIи, ащ къыдыхэлъытэгъэщтхэ чIыпIэхэмкIи гухэлъ гъэшIэгъоныбэ тиI. АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковам тхьамэтагъор зыщызэрихьэгъэ зэхэсыгъом мы Iофыгъом изэшIохын екIолIакIэхэу къыфэдгъотынхэ тлъэкIыщтхэм тащытегущыIагъ. Къэзэрэугъоигъэхэм предложениехэу къахьыгъэхэм адиштэу концепцием зэхъокIыныгъэхэр, хэгъэхъонхэр фэтшIыщтых. Тикъэлэ шъхьаIэ имызакъоу, республикэм щыпсэухэрэм, хьакIэхэм зызщагъэпсэфын, шIуагъэ къытэу яуахътэ зыщагъэкIон алъэкIыщт чIыпIэ мыр хъуным тыщэгугъы. МыщкIэ Адыгеим и ЛIышъхьэ къыгъэуцугъэхэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэм амалэу тIэкIэлъыр зэкIэ етхьылIэщт, — къыIуагъ Комитетым итхьаматэ.\nПаркэу «Патриот» зыфиIорэм икъутамэ Мыекъуапэ щыгъэпсыгъэным мэхьанэшхо зэриIэм, общественнэ движениеу «Юнармием», нэмыкI ныбжьыкIэ дзэ-патриотическэ организациехэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм ар зэрэфэIорышIэщтым яцыхьэ зэрэтелъыр АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къыщыхагъэщы.\n— ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ движением Адыгеим хэхъоныгъэшIухэр щешIых. Непэ ащ республикэм икIэлэеджэкIо ыкIи студент минитIум ехъу зэрепхы. Мы гъэмафэм кIэлэцIыкIу зыгъэпсэфыпIэ лагерэу «Лань» зыфиIорэм иIофшIэн къыдыхэлъытагъэу «юнармейскэ сменитIу» щыIагъ, кIэлэеджэкIо 60 движением хэхьагъ. БлэкIыгъэ илъэсым мы организацием хэтхэм я Апэрэ республикэ ныбжьыкIэ-патриотическэ форум Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ. Шъолъырым имуниципалитет пстэуми ялIыкIохэр ащ хэлэжьагъэх. Мы илъэсым ащ фэдэ форум чъэпыогъум зэхащэн гухэлъ щыI, — еIо АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм япIун епхыгъэ къэралыгъо политикэм игъэцэкIэн фэгъэзэгъэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Нэгэрэкъо Алый.\nНыбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу, зэгурыIоныгъэ, ныбджэгъуныгъэ азыфагу илъэу пIугъэнхэм движениеу «Юнармиер» фытегъэпсыхьагъ. Мэхьанэшхо зэратхэрэ лъэныкъохэм ащыщ дзэ къулыкъум ныбжьыкIэхэр фэгъэхьазырыгъэнхэр, ахэм техническэ ыкIи творческэ амалхэу аIэкIэлъхэмкIэ зыкъызэIуахыныр. Мы движением иинструкторхэр зыщызэрэугъоинхэ алъэкIыщт шъолъыр ыкIи Урысые форумхэм, семинархэм, слетхэм паркэу «Патриотыр» яплощадкэ хъуным щэгугъых.\n— НыбжьыкIэхэм Iоф адэшIэгъэным екIолIакIэхэр къыфэгъотыгъэнхэмкIэ амалхэу щыIэхэм ахэгъэхъогъэным проектым игъэцэкIэн фэIорышIэщт, — къыхегъэщы ГъэIорышIапIэм ипащэ. — Паркым къыдыхэлъытагъэу программэу «Юнармейскэ гъэмафэр» зэхэтщэн тлъэкIыщт. КIэлэеджакIохэр ыкIи студентхэр зэрифэшъуашэу дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэм фэIорышIэщт, кIуачIэу ыкIи шIэныгъэу аIэкIэлъымкIэ ахэм заушэтыжьын алъэкIыщт. Джащ фэдэу предложениеу къэтхьыхэрэм ащыщ паркым иконцепцие къыдыхэлъытагъэу киберспортымкIэ зэнэкъокъухэр зэхэщэгъэнхэ амал щыIэныр. ВидеоджэгукIэ зэфэшъхьафхэр зылъапсэу щытхэ зэнэкъокъухэр Урысыем щызэхащэх, ар спорт лъэпкъ хэушъхьафыкIыгъэу щыт. Джащ фэдэу робототехникэм иклассхэр къызэIухыгъэнхэр ведомствэм игъоу елъытэ.\nЫпшъэкIэ къызэрэщыхэдгъэщыгъэу, общественнэ движениеу «Юнармием» республикэм хэхъоныгъэхэр щишIынхэм, ащ IэпыIэгъу фэхъугъэным ынаIэ тет Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Мы мафэхэм республикэм ипащэ лагерэу «Лань» зыфиIорэм щыIагъ ыкIи мы организацием хахьэхэрэ кIэлэеджакIохэм афэгушIуагъ.\n— Непэ тикIэлэеджэкIо 30 «Юнармием исатырэ хэхьэ. Мы общественнэ движением мэхьанэшхо етэты, тапэкIи ащ IэпыIэгъу тыфэхъущт. Хэгъэгум ипатриот ныбжьыкIэхэр, шIушIэныр зигъогогъухэр арых мы организацием зэрипхыхэрэр. НыбжьыкIэхэм яIофыгъохэм апэIухьэрэ мылъкур фэдэ пчъагъэкIэ нахьыбэ тшIыгъэ, ащ тыкъыщымыуцоу, къыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэм тишIуагъэ ядгъэкIыщт, ахэр арых тинеущырэ мафэ лъызыгъэкIотэщтхэр, тигугъапIэхэр зэтпхыхэрэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая ТекIоныгъэм ия 75-рэ илъэс зыфагъэхьазыры


Адыгэ быракъым и Мафэ апэрэу мэлылъфэгъум и 25-м агъэмэфэкIыгъ »\nДунаим щыпсэурэ адыгэмэ ямэфэкIхэм джыри зы мафэ къахэхъуагъэу плъытэ хъущт. Дунэе Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъуи, адыгэ быракъым и Мафэ апэрэу мэлылъфэгъум и 25-м агъэмэфэкIыгъ.\nАдыгэ Республикэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ иплощадэу В.И. Лениным ыцIэ зыхьырэр мэфэкI шъуашэкIэ «фэпагъэу» щытыгъ. Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ ишIуагъэкIэ пчэгум сценэшхоу къыщызэIуахыгъэм адыгэ быракъэу жъогъо 12-р, щэбзи 3-р къызыхэлыдыкIыхэрэр лъэгъупхъэу щаIэтыгъ. Адыгэ быракъхэр аIыгъэу къуаджэхэм къарыкIыгъэхэри пчэгум къихьагъэх.\nОбщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу Хьэпэе Арамбый зэхахьэр пэублэ гущыIэкIэ къызэIуихыгъ. Адыгэ быракъым и Мафэ тилъэпкъэгъухэм дунаим зэрэщыхагъэунэфыкIырэр гушIогъошхокIэ ылъытагъ. Адыгэ быракъыр Адыгэ хэгъэгум и Къэралыгъо быракъ хъугъэ. Зэлъэпкъэгъухэр зэфэзыщэрэмэ адыгэ быракъыр ащыщэу ащ къыIуагъ.\nШIэныгъэлэжьэу, адыгэ быракъым итарихъ изэгъэшIэн пылъэу Къуекъо Асфар мэфэкIым къыщыгущыIагъ. НахьыпэкIэ адыгэмэ быракъым мэхьанэ ин зэрэратыщтыгъэр, зы быракъ тилъэпкъэгъумэ яIэ зэхъум нахь зэрэзэкъоуцуагъэхэр, зэпэуцужьыныгъэхэр адыгэ лъэпкъымэ къызыхамыгъэфэнхэм фэшI ягулъытэ къэзыIэтыгъэмэ адыгэ быракъыр зэращыщыр щыIэныгъэм къыхэхыгъэ щысэхэмкIэ къыIотагъэх.\nСурэтышI-модельер цIэрыIоу, АР-м и Къэралыгъо шIухьафтын къызыфагъэшъошагъэу СтIашъу Юрэ адыгэ шъуашэу ыдыгъэхэм адыгэ быракъыр зэращигъэфедагъэр иIофшIагъэхэмкIэ къыгъэлъэгъуагъ. МГГТК-м истудентхэм адыгэ шъуашэхэр ащыгъэу сценэм къытехьагъэх. Мамырныгъэм игъэпытэн, лъэпкъхэр зэгурыIонхэм, зэзэгъыныгъэ азыфагу илъыным афэгъэхьыгъэ адыгэ шъуашэхэр псэ апытэу къыбдэгущыIэхэрэм фэдэх. Адыгэ шъуашэхэу ООН-м, Адыгэ Республикэм афэгъэхьыгъэхэр зылъэгъугъэхэм лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъ.\nУрысыемрэ Адыгэ Республикэмрэ ябыракъхэу пчэгум щаIэтыгъэхэм, гъатхэм зыкъыщызэIузыхыгъэ чъыгхэм пчэгур къагъэдахэщтыгъ. Зэхахьэм хэлэжьэрэ ныбжьыкIэхэм лъэпкъ шъуашэр зыщыгъэу ахэтыр бэ, мэфэкIым къекIолIагъэхэр дахэу фэпагъэх. Тыркуем, Сирием, Иорданием, Израиль, нэмыкIхэми къарыкIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэри нэплъэгъум итых.\nСтIашъу Яхьем, Бгъэнэ Алый, Бэрзэдж Убых, МэщфэшIу Нэдждэт, Бажь Кая, МэфэшIукъо Щангул, Едыдж Мэмэт, Нэпсэу Нихьад, Едыдж Батырай, Хъодэ Аднан, нэмыкI тилъэпкъэгъухэу хэкум къэзыгъэзэжьыгъэхэр нэгушIох, мэфэкIыр зэдагощы, къашъом хилъэсагъэхэуи тэлъэгъух.\nРеспубликэм культурэмкIэ иминистрэу Чэмышъо Гъазый, ащ иIофшIэгъухэу ШъэуапцIэкъо Аминэт, Шъхьэлэхъо Светланэ, Шэуджэн Бэлэ мэфэкIым гущыIэгъу тащыфэхъугъ. Нэбгырэ шъэ пчъагъэ пчэгум къызэрихьагъэр, пчыхьэзэхахьэм зэрэхэлажьэхэрэр ягуап.\n- Апэрэу мэфэкIыр зэхэщагъэ хъугъэ, - къаIуатэ Чэмышъо Гъазыйрэ Хьэпэе Арамбыйрэ. - ТызытегущыIэмэ тшIоигъор едгъэжьэгъэ Iофыр зэрэлъыдгъэкIэтэщтыр ары.\nИскусствэхэмкIэ Адыгэ Республикэ колледжым, Адыгэ къэралыгъо университетым, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым, нэмыкIхэми ястудентхэр мэфэкIым щыуджыгъэх. Режиссер Iофыгъомэ афэгъэзэгъэ Къулэ Амэрбый ыгъэсэрэ кIэлэеджакIохэр, икIалэхэр пчэгум къызэрэщышъуагъэхэм изакъоми, ащ фэдэ мэфэкIхэр лъэшэу тищыкIагъэхэу плъытэн фае. Къэлэшъэо Амина джыри цIыкIуми, адыгэ шъуашэр щыгъэу Чэмышъо Гъазый, нэмыкIхэми дахэу, узыIэпищэу къадэшъуагъ.\nАдыгэ быракъым ифэшъошэ уасэ фэшIыгъэн зэрэфаери пчыхьэзэхахьэм къыхэщыгъэшъ, мэфэкIым тигъэшIыгъэ гупшысэхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр «Адыгэ макъэм» къыхиутыщтых.\nОпубликовал administrator, 30-04-2010, 11:39. Просмотров: 2918


Нэбгырэ пэпчъ мы Iофым ишъыпкъэу къекIолIэн фае — Адыгэ макъ\nНэбгырэ пэпчъ мы Iофым ишъыпкъэу къекIолIэн фае\nРедактор 04.05.2021 30.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэпахырэ узэу коронавирусым зэрэдунаеу зэрэзэлъиштагъэм цIыфхэр егъэгумэкIых. Уз щынагъор къапыхьаным щыщынэхэзэ ар зыгъэхъужьын зылъэкIыщт вакцинэм бэхэр ежагъэх. Мы мафэхэм зэкIэ шIоигъоныгъэ зиIэхэм вакцинэр ыпкIэ хэмылъэу зыхырагъэлъхьан алъэкIы. Медицинэм иIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, пандемием илъэхъан прививкэр зямыгъэшIыкIэ уз щынагъоу коронавирусыр къыппыхьаным ищынагъо къэуцу.\nКоронавирус къызэузыхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ нахь мышIэми, мы уз щынагъом зыщыухъумэным фэшI пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зепхьанхэ фае. О уимызакъоу къыппэблагъэхэми ящыIэныгъэ къэуухъумэным пае вакцинэр зыхябгъэлъхьан фаеу специалистхэм къаIо. Кощхьэблэ районымкIэ вакцинэр апэу зыхязыгъэлъхьагъэхэм ащыщых Кощхьэблэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Нальмэс» зыфиIорэм икIэлэпIухэу Зэфэс Светланэ, МэщылI Нуриет ыкIи Тлюпэ Ларисэ. Прививкэм ыуж ахэм яшIошIхэр къыраIотыкIыгъэх:\n«Вакцинэм ишIуагъэ къызэрэкIощтым тицыхьэ телъ, ащ къыхэкIыкIэ техъырэхъышэнэу тыгу къихьагъэп. Сыда пIомэ, сабыйхэм тахэтэу Iоф тэшIэ ыкIи ахэм янэ-ятэхэм таIокIэ. Тэри сабыйхэр, нэжъ-Iужъхэр тиIэх, ахэм яиммунитет дэгъушхоп, арышъ тафэщынэ. Неущырэ мафэм теубытагъэ хэлъэу тыкъыфэкIоным пае тегупшыси, тэри, тиIахьыл гупсэхэри къэтыухъумэнхэм фэшI прививкэ зядгъэшIыгъ».\nКIэлэпIухэм къызэраIуагъэмкIэ, апэрэ вакцинэр дэгъоу къязэгъыгъ. Температурэ яIагъэп, япсауныгъэ изытет егъэразэх. ЯтIонэрэ прививкэр мэфэ 21-рэ тешIагъэу зыхарагъэлъхьагъ. Джащ фэдэу япсауныгъэкIэ зыми ыгъэгумэкIыхэрэп. Ахэм зэралъытэрэмкIэ, цIыф пэпчъ мы Iофым пшъэдэкIыжь фыриIэу ишъыпкъэу къекIолIэн ыкIи вакцинэр зыхаригъэлъхьан фае.\nПредыдущая МВД по Республике Адыгея напоминает об особенностях участия граждан в массовых мероприятиях\nСледущая МВД предупреждает об участившемся телефонном мошенничестве с незаконным использованием подменных абонентских номеров


В.Нарожный принял участие в планерном совещании и заседании Комиссии по координации работы по противодействию коррупции в РАВладимир Нарожнэр АР-м и Л1ышъхьэу Къумп1ыл Мурат зэхищэгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ\nПстэуми апэу АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Галина Савенковар пенсием агъэкIотэжьыгъ, илъэс зэкIэлъыкIом зэрифэшъуашэу иIофшIэн зэригъэцэкIагъэм фэшI рэзэныгъэ тхылъ КъумпIыл Мурат ритыгъ.\nКъэралыгъо программэхэм къадыхэлъытагъэу проектхэр республикэм зэрэщагъэцакIэхэрэм, гъогу картэхэр зэрагъэпсыхэрэм зэхэсыгъом щытегущыIагъэх.\n— Гухэлъхэм шъуакъыхэкIи IофшIэгъэ гъэнэфагъэхэм шъукъякIуалI. Дгъэуцугъэ мурадхэм талъыIэсыным фэшI гъогу картэхэм атетэу Iоф тшIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым республикэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 3 ыкIи еджапIэ щашIынэу агъэнафэ. Тэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм мы илъэсым икIэухым нэс кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр ащашIыщтых, Мыекъуапэ щырагъэжьэщтым IофшIэнхэр къэкIорэ илъэсми щылъагъэкIотэщтых. Непэрэ мафэм ехъулIэу ахэр зынэсыгъэхэр зэхэсыгъом щызэхафыгъ.\nФедеральнэ гупчэм иамалхэр нахь чанэу къызфагъэфедэнэу ыкIи къэралыгъо программэхэм ахэлэжьэнхэу министерствэхэм ялIыкIохэм пшъэрылъхэр КъумпIыл Мурат афишIыгъэх. ГущыIэм пае, мы лъэхъаным АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ егъэхьазыры шъолъырым ипромышленнэ предприятиехэу федеральнэ проектым хэлэжьэщтхэр. Ащ ишIуагъэкIэ проценти 4,5-кIэ кредитхэмкIэ хьылъэр нахь макIэ хъущт.\nМэлылъфэгъум и 26-м радиацие тхьамыкIагъохэм къыздахьыгъэхэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм я Мафэ республикэм зэрэщыхагъэунэфыкIыщтым АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар къытегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ 200-м ехъу Адыгеим щызэхащэнэу агъэнафэ. ГумэкIыгъом идэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм, ахэм яшъхьэгъусэхэм аратынэу зэтыгъо ахъщэ нэбгырэ 660-мэ аIукIэщт.\nЛъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн зэрэлъагъэкIуатэрэм къытегущыIагъ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэу Мэрэтыкъо Рустем. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, фельдшер-мамыку IэзапIэхэм яшIын фэгъэхьыгъэ IофшIэнхэр зэхащэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэ лъэныкъомэ ащыщ Мыекъуапэ игъогухэр. Ахэр къызэрагъэнэфыхэрэми анаIэ тырадзэнэу, мы Iофыр нахь агъэлъэшынэу пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\nАР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо зэрэзэхащэщтыр агъэнэфэгъах. БлэкIыгъэ илъэсым лагерьхэм защызыгъэпсэфын зымылъэкIыгъэу чэзыум хэтхэр мыгъэ къыдалъытэщтых. Джащ фэдэу илъэс къэс щыIэу тызэсэгъэ чэзыуи 4-м мыгъэ зэрэтекIыщтхэр, ащ ычIыпIэкIэ чэзыуи 3-рэ кIэлэцIыкIухэм зызэрагъэпсэфыщтыр министрэм игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— Ведомствэ, муниципалитет пэпчъ япащэхэм къагурыIон фае ашIэщтыр зыфэдизыр, проектхэм ягъэцэкIэн илъэхъан гъогу картэр шIокI имыIэу къыдэлъытэгъэн фае бюджет мылъкур шIуагъэ къытэу игъом гъэфедэгъэным фэшI, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nЦIыфхэм зэнкIэ зэдэгущыIэгъоу адыриIагъэм упчIэ миным къехъу ЛIышъхьэм къыщыфагъэзагъ. АхэмкIэ пшъэрылъэу къулыкъухэм афишIыгъэхэм ягъэцэкIэн ежь ышъхьэкIэ зэрэлъыплъэщтыр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\nЦIыфхэу зыкъыфэзыгъэзагъэхэр зыщыпсэухэрэм ЛIышъхьэр охътэ благъэм кIощт. Социальнэ мэхьанэ зиIэ объектхэм яшIын, Iэрыфэгъу щыIакIэ яIэнымкIэ цIыфхэм яшIошIхэр анахь мэхьанэ зиIэхэу ЛIышъхьэм елъытэ.\nМы мэфэ дэдэм АР-м коррупцием пэшIуекIогъэнымкIэ и Комиссие иIофшIэн зэрэзэхэщагъэм фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ. Федэхэмрэ хъарджымрэ зэрытхэгъэ декларациеу къэралыгъо ыкIи мунципальнэ хэбзэ къулыкъушIэмэ къатырэм яуплъэкIун, зэтыгъо зэикI ушэтынхэу еджапIэхэм ащатыхэрэм коррупцием епхыгъэ Iофыгъохэр хэгъэзыгъэнхэр, нэмыкIхэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.


Республика Адыгея - Адыгеир хэлажьэ\nАдыгеим илIыкIо купэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипащэр я XXI-рэ Урысые агропромышленнэ къэгъэлъэгъонэу «Дышъэ бжыхь» зыфиIорэм хэлажьэ. Ащ изэхэщакIор Урысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ и Министерств ары.\nХэгъэгум имэкъумэщ форум шъхьаIэ икъызэIухын къалэу Москва, ВДНХ-м щэкIо. Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэу Дмитрий Медведевыр ащ къэкIуагъ. Илъэсыр зэраухыгъэм ыкIи къэкIощт мэфэкIэу лэжьыгъэм иIухыжьын епхыгъэм афытегъэпсыхьагъэу Урысыем иаграриехэм ар къафэгушIуагъ. Къуаджэм илэжьэкIо анахь дэгъухэм Урысыем и Премьер-министрэ шIухьафтынхэр аритыгъэх. Дмитрий Медведевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, агропромышленнэ комплексым IэпыIэгъу етыгъэныр къэралыгъом лъигъэкIотэщт. Мэкъумэщ хъызмэтыр продукцие дэгъу къэзыхьыжьырэ ыкIи нэмыкIхэм янэкъокъун зылъэкIыщт хъызмэтэу щыт. Джыри нахь дэгъоу ащ иIофхэр зэпыфэнхэм пае 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къуаджэхэм яхэхъоныгъэкIэ программакIэм кIуачIэ иIэ хъущт.\nДмитрий Медведевым къэгъэлъэгъуапIэм иэкспозициехэм защигъэгъозагъ. ОтраслэмкIэ анахь гъэшIэгъонэу ыкIи анахь мэхьанэ зиIэу щытыр зэкIэ мыщ къырахьылIагъ. Анахь къэгъэлъэгъон иныр «Урысыем ишъолъырхэр. IэкIыб къэралыгъохэр» зыфиIорэр ары.\n«Дышъэ бжыхьэм» шъолъыр 50-мэ ыкIи IэкIыб къэрал 17-мэ ялIыкIохэр хэлажьэх.\nАдыгеир ренэу мы къэгъэлъэгъоным хэлажьэхэрэм ащыщ. Мы илъэсым республикэм экспозицие ин къырихьылIагъ. Республикэм и АПК илъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъагъэхэу щыIэхэр дэгъоу ащ къыреIотыкIых. Анахьэу анаIэ зытырадзагъэр сырье къабзэм хашIыкIырэ продукциеу тыкъэзыуцухьэрэ дунаим къыпкъырыкIырэ пшъэрылъхэм адиштэрэр ары.\nIофшIэнымкIэ гъусэныгъэ зэдызиIэхэм, инвесторхэм, гущыIэм пае, компаниеу «Агрохолдинг Мирный» зыфиIорэм экспозицием нэIуасэ зыфашIыгъ. Мы компанием инвестиционнэ зэзэгъыныгъэ дашIыгъ пчэныщэм икъыдэгъэкIынкIэ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дыряIэгъэ зэдэгущыIэгъум республикэм мэкъу-мэщымкIэ ыкIи инвестициехэм алъэныкъокIэ иIофхэм язытет къыщыуцугъэх. Джащ фэдэу мы къэгъэлъэгъуапIэм КъумпIыл Мурат нэмыкI шъолъырхэм япащэхэм зэдэлэжьэныгъэу адыриIэщтымкIэ Iофыгъо гъэнэфагъэхэм къащыуцугъ.\nАдыгеим иаграрнэ амалхэм афэгъэхьыгъэ къэбар игъэкIотыгъэр стендхэм къыраIотыкIы. Джащ фэдэу къэгъэлъэгъоным къекIолIагъэхэм республикэм, ащ игъэхъагъэхэм, хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гугъапIэу щыIэхэм защагъэгъозэн алъэкIыщт.\n«Хэгъэгум иагропромышленнэ къэгъэлъэгъопIэ шъхьаIэм илъэс къэс тыхэлажьэ. Къэдгъэлъэгъони тиI, тихэгъэгу имызакъоу, IэкIыб къэралыгъохэм афэтлъэгъун тлъэкIыщтри макIэп. Республикэм и АПК иструктурэ зэхъокIыныгъэ фэтэшIы хъызмэт IофшIэным шIуагъэу къытырэм амал зэриIэкIэ джыри нахь хэдгъэхъоным пае. Мы аужырэ илъэсхэм чъыгхатэхэм ядэлэжьэн, хэтэрыкIхэм якъэхьыжьын, былымхъуным ыкIи нэмыкIхэм нахь хэхъоныгъэ афэтшIэу едгъэжьагъ. Федеральнэ программэхэм атегъэпсыхьагъэу къэралыгъо IэпыIэгъур амал зэриIэкIэ дэгъоу къызфэтэгъэфедэ, дунэе опытыр, джырэ технологиехэр, лъэпкъ проектхэм къапкъырыкIхэрэ пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ амалхэу щыIэхэр тэгъэфедэх. Непэ а IофшIэным практическэ кIэухышIухэр фэхъух», — къыхигъэщыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nТызэрэгугъэрэмкIэ, мэкъумэщ хъызмэтым ипродукцие мы илъэсым сомэ миллиард 22,5-м нэсыщт, 2018-рэ илъэсым елъытыгъэмэ, проценти 3,7-кIэ ар нахьыб. Зернэ культурэхэри процент 11-кIэ нахьыбэ хъунхэу тэгугъэ.\nПродукцием идэгъугъэ зыкъегъэIэтыгъэным пае Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэшIохыгъэхэ мэхъу, къэралыгъо IэпыIэгъумкIи амалхэу щыIэхэр зэкIэ къызфэтэгъэфедэх. Мы аужырэ илъэсхэм мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ лажьэхэрэм техникакIэр, чIыгум рагъэкIущтхэр, былымышъхьэхэр къызIэкIагъэхьагъэх, АПК-м ипредприятиехэри уахътэм диштэу агъэкIэжьых.\nА пстэуми яшIуагъэкIэ республикэм къыщыдагъэкIырэ продукциер нэмыкIхэм янэкъокъуным фытегъэпсыхьагъ, щэфакIохэри игъэкIотыгъэу къыкIэупчIэх. Ащ нэмыкIэу хэгъэгум къыщагъэхьазырырэ гъомылэпхъэ зэфэшъхьафхэр хэгъэгум ибэдзэрхэм ащыIугъэкIыгъэнхэмкIэ санкциехэми амал тедзэхэр къытфызэIуахых.\nРеспубликэ проектэу «Адыгэ РеспубликэмкIэ АПК-м ипродукцие IугъэкIыгъэныр» зыфиIорэм тегъэпсыхьагъэу 2024-рэ илъэсым ехъулIэу продукциеу IудгъэкIырэр США-м идоллар миллион 36,2-м нэдгъэсын мурад тиI. Мы тызхэт 2019-рэ илъэсым республикэм США-м идоллар миллион 28,7-м нигъэсын гухэлъ иI. Тыгъэгъэзэ дагъэр, пынджыр, адыгэ къуаер ыкIи нэмыкIхэр Адыгеим нахь чIыпIабэмэ аIэкIигъахьэ хъугъэ.\nТиреспубликэ закъу «Адыгэ къуаер» зыфиIорэ продукциер тихэгъэгу имызакъоу, IэкIыб къэралыгъохэми аIэкIэзыгъэхьан фитыр. 2019-рэ илъэсым имэзи 8 къое ыкIи къуаем хэшIыкIыгъэ гъомылэпхъэ тонн мин 11,4-рэ фэдиз къыдэдгъэкIыгъ (2018-рэ илъэсым елъытыгъэмэ, проценти 132,3-рэ).\nАдыгэ къуаем Адыгеим истендэу цIыфхэр бэу къызIухьэхэрэм чIыпIэшхо щиубытыгъ. Республикэм иэкспозицие къекIолIэрэ пстэуми адыгэ къуаем идэгъугъэ ауплъэкIун, джащ фэдэу республикэм иперерабатывающэ предприятиехэм къыдагъэкIырэ нэмыкI продукциеми нэIуасэ зыфашIын алъэкIыщт.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы: республикэм иэкспозицие изэтегъэпсыхьан Iоф дашIагъ гъомылэпхъэшI ыкIи перерабатывающэ промышленностым ипредприятие анахь дэгъу 30-м ехъумэ.\nКъэгъэлъэгъоныр чъэпыогъум и 12-м нэс кIощт. Ащ хэлажьэхэрэр отраслэм иIофыгъо шъхьаIэхэм атегущыIэщтых. Республикэм и АПК инвестициехэр нахьыбэу къыхалъхьанхэмкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрахьащтых. Ащ нэмыкIэу Адыгеим илIыкIохэр мэкъу-мэщымрэ перерабатывающэ промышленностымрэ яIофышIэхэм я Мафэ фэгъэхьыгъэ зэIукIэшхоу щыIэщтым хэлэжьэщтых. 2019-рэ илъэсым чъэпыогъум и 11-м Къэралыгъо Кремлевскэ Дворецым ар щыкIощт.


«Налмэсыр» тижъогъонэф | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 28.06.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» илъэс IофшIэгъур ыухыгъ.\n— 2018 — 2019-рэ илъэс IофшIэгъур тэрыкIэ гъэшIэгъонэу щытыгъ, — къытиIуагъ «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Абхъазым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу, Адыгеим инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан.— IэкIыб къэралыгъохэм, Урысыем ишъолъырхэм тащыIагъ, концертхэр къащыттыгъэх, фестивальхэм тахэлэжьагъ.\n— Концертхэр къызэрэшъутыгъэхэм адакIоу, зэлъыIэсыкIэ амалхэр жъугъэфедагъэх. Темыр Кавказым шъузэрэщыIагъэм тытегъэгущыIэба.\n— Махачкала, Владикавказ, Налщык, Хьабэз тащыIагъ. Лъэпкъ шэн-хабзэхэр типчыхьэзэхахьэхэм къахэщыгъэх. Дагъыстан иансамблэ тыригъусэу концертыр республикэм къыщыттыгъ. Бэ тырамыгъашIэу Дагъыстан икъэшъуакIохэр Адыгеим щыIагъэх, тызэгъусэу концертыр Мыекъуапэ къыщыттыгъ.\n— Зэхэт пчыхьэзэхахьэхэм лъэпкъ искусствэр къащыжъугъэлъэгъонымкIэ сыда анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтырэр?\n— Кавказ щыпсэухэрэ лъэпкъхэм культурэшхо яI. Лъэпкъ пэпчъ иискусствэ къызэриухъумэрэр, фольклорым къыпкъырыкIызэ лъэхъаным диштэу зэрэлъыхъо-\n— Искусствэм иамалхэр жъугъэфедэхэзэ, лъэпкъ зэпхыныгъэхэр зэрэжъугъэпытэрэр щыIэныгъэм щытэлъэгъу. «Лезгинкэр» Дагъыстан къикIыгъ, «Асъя кыа» зыфиIорэр Республикэу Коми ий.\n— КъызгурэIо зыфапIорэр. Лъэпкъхэм яискусствэ зэфэдэп шъхьае, концертым зэдыхэлажьэхэзэ, яфольклор цIыфхэм алъагъэIэсын алъэкIы.\n— Къырым ыуж Канадэ шъущыIагъ, фестивалым шъухэлэжьагъ.\n— Урысыем Къырым къызэрэхэхьажьыгъэр къыдэтлъытэзэ, гъунэгъу шъолъырым тэкIо. ТикъашъохэмкIэ ташIэ зэрэхъугъэм тегъэгушIо. Канадэ фестивалэу щызэхащагъэм бэ къыхэтхыгъэр. Лъэпкъ искусствэм лъагъоу щыпхырыпщырэр щыIэныгъэм хэкIуакIэрэп. ЦIыфхэм шIукIэ агу укъэкIыжьыным фэшI мафэ къэс Iоф зыдэпшIэжьын фае.\n— Адыгэ культурэм ифестиваль Израиль зэрэщыкIуагъэм сыда къепIолIэщтыр?\n— «Налмэсыр» ащ рагъэблагъи, адыгэу хэгъэгум исхэм таIукIагъ. Израиль щыпсэухэрэ адыгэ къуаджэхэу Кфар-Камэ, Рихьаные анахьэу къащыхэдгъэщырэр лъэпкъым итарихъ, шэн-хабзэхэр къызэраухъумэрэр ары. IэкIыб къэралыгъом адыгабзэр зэкIэми щызэрагъашIэ. Щысэ зэратепхыщтыри къахэщы.\n— «Налмэсыр» Абхъазым зэрэщыIагъэм зэгъэпшэнхэр тигъэшIыгъэх.\n— Республикэм нахьыбэрэ тыкIон фае. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэр Абхъазым зэрэщыIагъэми мэхьэнэ ин етэты. Къош республикэм иартистхэри Адыгеим нахьыбэрэ къэкIонхэу фаех. Зы лъэпкъэу тызэрэщытыр зэхахьэхэм пчъагъэрэ къащытIуагъ, IаплIэу зэтщэкIырэр гум ифэбагъэу зэрэщытыр тизэIукIэгъухэм къахэщыгъ.\n— Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Абхъазым, Тыркуем зэращыIагъэм, тизэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ ар амалышIоу зэрэщытым уиеплъыкIэхэр къеIуалIэхэба.\n— Республикэхэм япащэхэр зэIукIэхэу экономикэм, зекIоным, искусствэм, спортым атегущыIэхэ зыхъукIэ, тэ, творческэ купхэм, тиIофшIэн нахьышIоу зэрэзэхэтщэщтым тегупшысэ. Тыркуем тыщыIэу къэралыгъом иIэшъхьэтетхэр КъумпIыл Мурат къызэрэпэгъокIыгъэхэр, лъытэныгъэ ин къызэрэфашIырэр тлъэгъугъэх.\n— Тижъогъонэфэу «Налмэсыр» икIэрыкIэу Тыркуем рагъэблагъи, джырэ- благъэ концертхэр къызэрэшъутыгъэхэр дунэе къэбарышIу хъугъэ.\n— Ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыригъусэу Тыркуем тызэкIом, тикъашъохэр агу рихьыгъэх. Къашъом изакъоп къыхэдгъэщы тшIоигъор. Адыгэ шъуашэм идэхагъи къэдгъэлъэгъуагъ. Тыркуем исхэм афэгъэхьыгъэ къашъохэр, тишэн-хабзэхэр искусствэм ыбзэкIэ къэтIотэным тыпылъыгъ.\n— Адыгабзэр зымышIэхэрэм искусствэм иамалхэмкIэ шъуадэгущыIагъ.\n— Ары зэрэхъугъэр. ТапэкIи тызэлъыкIоным республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» чанэу зэрэхэлэжьагъэр сигуапэу къыхэсэгъэщы. Тыркуем исхэ тилъэпкъэгъухэм агу ихъыкIырэр зэбгъашIэ пшIоигъомэ, анэгу укIэплъэн фае.\n— Аслъан, ащ фэдэ зэIукIэгъухэр тапэкIи зэхэшъущэнхэм фэшI лъапсэу шъушIыгъэр зэрэжъугъэпытэщтыр къэпIуагъэгоп.\n— Нурбый, ар упчIэ дэгъу. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, культурэмкIэ министрэу Аулъэ Юрэ, нэмыкIхэри зэлъыIэсыкIэ амалхэм якъэгъо-\nтын пылъых. Къашъом и Дунэе мафэ, Адыгэ Республикэм имэфэкIхэм, зэхахьэхэм тахэлэжьэщт. «Налмэсыр» гъогу тэрэз тетэу сэлъытэ.\n— ТизэдэгущыIэгъу зыщытыухыщтым шъуищыкIэгъэ кадрэхэм ягъэхьазырын, гухэлъ благъэу шъуиIэхэм уакъытегущыIэ тшIоигъу.\n— Кадрэхэм зэкIэ тиIофшIэн япхыгъ. Правительствэм тыфэраз, тищыкIэгъэ кадрэхэм якъыхэхынкIэ шIыкIэшIухэр къэтэгъотых. Адыгеим икъуаджэхэм нахьыбэрэ концертхэр ащызэхатщэхэ тшIоигъу. Непэ Краснодар краим ипсэупIэу Павловскэм концерт щытиIэщт, етIанэ шышъхьэIум нэс зыдгъэпсэфыщт.\n— ШъуиконцертхэмкIэ цIыфхэр шъогъэгушIох, гъэхъэгъакIэхэр шъушIынхэу шъуфэтэIо.\nСурэтхэм арытхэр: Хъоджэе Аслъан; «Налмэсыр» къэшъо.


Къурамбий | Адыгэ Макъ\nМыгъэ къысэхъулIагъэр къышъуфэсIотэщт. Хьалэмэт ар. Сэ слъэкъуацIэр Iэшъхьэмаф, сцIэр Мариет. «ХьакIэмызыяпхъу» аIоти къысаджэщтыгъэх. Ау, колхозым «Iэшъхьэмэфэ Мариет стаханскэ IофшIакIэкIэ мэпсэу» аIомэ сигугъу щашIызэрэ, Iэшъхьэмэфэ Мариет аIоу аублагъ. Уегупшысапэмэ, сэ сыныбжьыкIэ Мариет аIонэу къыстефэжьырэп. Сыд Iо нахь мышIэми, скъомэ къащэжьыгъ. «Нэнэжъ» аIуи, сипхъорэлъфыхэр къысаджэх. КIо Мариетмэ орэ Мариеты, сэркIэ тIури зы — ары пакIо нахь дэхах.\nЗэгорэм колхозым хэт бзылъфыгъэхэмэ шIухьафтынхэр заом щыIэмэ афашIыхэ зэхъум, сэри къурамбий IэшIухэр бэ хьазырэу сшIыгъэ. ЗыIукIэрэм ихьалэл, ялыеу къурамбийхэр хъугъагъэх. Бзылъфыгъэхэм шхынымэ апэмыкIэуи IэплъэкIжъыехэр, чысэхэр, хэдыкIхэри шхынхэм ахалъхьагъэх. «Сэри зыгорэ мыщ хэсымылъхьэмэ хъунэп» сIуи, силIыжъ тхьамыкIэ, Алахьым игонахь фегъэгъу, фэсшIыгъагъэу дышъэ IуданэкIэ хэдыкIыгъэу чысэ горэ сшIыгъагъэти хэслъхьагъ. Сеплъымэ, зэкIэми тхылътхьапэ цIыкIухэмэ гущыIэ фабэхэр афытыратхэх, ацIэхэр кIатхэжьых. «НыбжьыкIэмэ ауж зыкъизгъэнэнэп» сIуи, зэджэм сычъи, тигъунэгъумэ япшъашъэу Хъариет къасщи, орэд кIасэу, лIыжъым къыфасIощтыгъэм щыщ пычыгъо резгъатхи, «Iэшъхьэмаф Мариет» ыIуи кIитхэжьыгъ. А орэдыр лъэшэу сикIэсагъ.\n«А кIасэу лIэбланэу кIэлэшIу, ШIулъэгъуныгъэр сыгу къыпфилъ».\nЕтIани кIезгъэтхэжьыгъэр ары: «ЗыгорэкIэ уахътэ уиIэ зыхъукIэ, сикъурамбий угу рихьыгъэмэ, макъэ къысэгъэIу».\nАхэр фронтым зыдгъэхьыгъэр бэдэдэ мышIагъэу пчыхьэ горэм, сизакъоу щай сешъоу сыщысызэ зэокIо кIалэ горэ укIытапэу къихьагъ.\n— Уипчыхьэ шIу, нэнэжъ! Сэ Iэшъхьэмаф Мариет силъэгъун, — ыIуагъ плъыжьы къэхъузэрэ. Ар къызеIом, сыгу къысIэпыкIын фэдэу оталъи, слъакъохэр къэкIэзэзхи, сыкъызэхафэ пэтыгъ.\n— КъэтIыс, сикIал, къэтIыс… сыд епIощтыгъэр, сыпсэр зикъурмэн, —ерагъэу къэсIуагъ.\n— Мыдэ зы кIалэ горэм сыкъи… исба? — ыIуагъ кIалэр нахьыяхэу къэукIытэзэ.\n— КъэтIысба, сикIал, къэтIыс, — сIуи, пхъэнтIэкIур къыфэзгъэуцугъ, ерагъэу згъэтIысыгъэ. Сеплъымэ, кIэлэкIэ дэхэцIыкIу. Духэ мэIэшIур къыхэутысыкIы. Литинант.\n— Сэ госпиталым сыкъычIэкIыжьыгъэ къодый, сыхьатныкъокIэ сежьэжьы —фронтым сэкIожьы. Iэшъхьэмаф Мариет слъэгъу сшIоигъуагъ. Ар уипшъэшъэн фае. Лъэшэу емыкIу упхъу фэшI сызэрэоупчIырэр, ау кIо хъыжъэ Iофи къысфэгъэгъу, нэнэжъ, — ыIуагъ кIалэм лъэшэу къин къыщыхъупэу ынэхэр къымыIэтышъухэу.\n«Е-е, ХьакIэмызыяпхъу, ХьакIэмызыяпхъу, шIулъэгъуныгъэр угу зыфилъым урихьылIагъ, джащ узэрэхэкIыжьышъу» сыгукIэ зэсIожьыгъэ. КIалэм морадэу иIагъэр фэдгъэшъыпкъэжьын нахь, хъунэп сIуи.\n— Ара, сикIал, дэгъуба, сыкъыпфеджэжьынба джыдэдэм Мариет, Мариета!.. Мыдэ кIалэ горэ къыпфэкIуагъ, Сисас! — сIоу сыджэзэрэ адырэ унэм сычIэхьагъ. «Тигъунэгъумэ япшъашъэ пшъэшъэжъые къабз, нэIуасэ фэрэхъу» сIуи, сылъычъагъ. Ащ Хъариет ыцIагъ. Ащ къэбарэу щыIэр зэкIэ есIотагъ. Ар хъуна, кIалэм ыгу къеоныба и Мариет ныожъ шъхьацы фыжьышхоу къычIэкIымэ. ЕтIуанэ зэкIэ етIотэжьын, зэ шIоу тызэдэщхыжьын. Хъариет унэм истIупщыхьи, сэ пчъэнэзымкIэ дэгъоу слъэгъунхэу къогъум сыкъоуцуагъ.\n— Фэсапщы, хьакIэ, — ыIуагъ, ыIапэ ыубытыгъ. Литинантэр лъэшэу къэчэфыгъ.\n— О, Iэшъхьэмаф Мариет, сыдэу угъотыгъуай шъыу, ы? — ыIуи Хъариет ыIэ къымытIупщыжьэу, ынэгу зэрэдахэм кIэгушIу пIонэу щытыгъ. Хъариет къыIощтым тещтахьэу, ари щхэу, кIалэр къаплъэмэ ышъхьэ риуфэхэу, щытыгъ.\n— Лъэшэу уикъурамбийхэр сыгу рихьыгъ. Чысэр пIомэ ялый, ау зэкIэмэ анахьэу сыгу имыкIыжьырэр орэдым щыщэу къиптхагъэр ары. «А кIасэу лIэбланэу кIэлэшIу, ШIулъэгъуныгъэр сыгу къыпфилъ». Хъариет къыIощтыр ышIэрэпи, мэукIыти щыс. ЕтIуанэ «а чысэр ор-орэу хэудыкIыгъа, Мариет?» — ыIуи кIалэм къызырегъажьэм сыгузажъоу сихьи:\n— Адэ, Мариет, кIалэр Iанэм къегъэблагъэба, — сIуи къояжъэ изэу жъапхъэр хьакум тетти къыфтезгъэуцуи, щаери къыфэзгъэстырыжьи янэIосэныгъэ нахь IэшIэх къафэсшIыгъ. НэIуасэ зэфэхъугъэх, ыджи лъэшэу агу зэIугъэн фае, сыда пIомэ, Хъариет кIалэр къэлапчъэм нэс ыгъэкIотэжьыгъ, аIэхэр бэрэ зэрэIыгъыгъэх, сэ шъхьаныгъупчъэмкIэ сяплъэкIуагъ. Сэри сыгу ерэхьат хъужьыгъэ, кIалэм гухэлъышхоу иIагъэр зэрэзэпымыугъэр, пшъэшъэ дахэр къызэрэфэзгъотыгъэмкIэ сыразэу сыхъугъ.\nДжы Хъариет мэфитIу яз письмэ къыфетхы. «Заор шIэхэу тыухыщт, пыим тытекIо, шIэхэу сыкъэкIощт. А пчыхьэм уяни къытхэсэу тызэрэщысыгъэу тыщысыщт, бэмэ татегущыIэщт» ыIуи, тыгъуасэ къыфитхыгъ.\n— Дэгъу дэд, — сIуагъэ, — шIэхэу къэрэкIожь. Къурамбий IэшIухэри фэтшIыных, а къурамбиймэ апкъ къикIыкIэ пшъэшъэ дахэ зэригъотыгъэри есIотэжьын ыкIи шIоу тыщхын, — сIуагъэ.


Мин 457-м нэсыгъ | Адыгэ Макъ\nЗекIон хъызмэтым Адыгеим хэхъоныгъэ гъэнэфагъэхэр щишIыгъэхэу 2018-рэ илъэсыр икIыгъ. Федеральнэ программэу «Урысые Федерацием хэгъэгу кIоцI ыкIи IэкIыб зекIоныр щызэхэщэгъэныр» зыфиIорэм чанэу хэлэжьагъ. Аужырэ илъэсиплIым къыкIоцI туристическэ объектхэм, шхапIэхэм, зыгъэпсэфыпIэхэм ягъэпсын сомэ миллиарди 4 фэдиз тырагъэкIодагъ. ИкIыгъэ илъэсым Адыгеим зыщызыгъэпсэфыгъэ пчъагъэр нэбгырэ 457-рэ зэрэхъугъэр Адыгэ Республикэм туризмэмрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Къэлэшъэо Инвер игуапэу къыIуагъ. Пчъагъэм зэрэхэхъуагъэм лъапсэ фэхъугъэхэм ащыщэу ащ ылъытэрэр республикэм хъугъэ-шIагъэхэм япхыгъэ туризмэм зыкъызэрэщиIэтырэр ары. Адыгэ къуаем ифестивалэу гъэрекIо зэхащэгъагъэм изакъоми, нэбгырэ мин 13 фэдиз къекIолIэгъагъ. Фестивалым нэмыкIэу хьалыжъом и Мафэрэ хьэ кIэшIагъэхэр къызщызэпэчъэхэрэ зэнэкъокъухэмрэ илъэсым ихъугъэ-шIэгъэ анахь гъэшIэгъонхэу Урысыем щагъэнэфагъэхэм ахалъытагъэх. Къихьэгъэ илъэсым ахэм язэхэщэн федеральнэ гупчэр къыхэлэжьэщт. Лъэпкъ статус къызфагъэшъошагъэхэ хъугъэ-шIэгъэ гъэшIэгъонхэу зэхащэхэрэм якъэбар ахэр зылъэгъугъэхэм зэбгырахы. Адыгэ къуаер зэрэхахырэр зэрагъашIэ, иIэшIугъэ ауплъэкIу.\nБэмэ агу рихьырэ гъомылапхъэр бэмэ ябгъэшIэнэу щыт. 2012-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу адыгэ къуаер Германием ащэ. НэмыкI къэралыгъохэу Тыркуем, Азербайджан, Америкэм, Ирландием зэзэгъыныгъэхэр зэрадашIыщтхэм ыуж итых.\nТыгу къэдгъэкIыжьын адыгэ къуаер я 60-рэ илъэсхэм хэбзэ предприятиехэм къыдагъэкIэу зэрэрагъэжьэгъагъэр. Шэуджэн районым ищэ завод къышIыгъэр ары апэу тучанхэм къатехьэгъагъэр. Джы адыгэ къуаер заводитфымэ къашIы, ахэр Шэуджэн, Джэджэ, Красногвардейскэ районхэм арытых ыкIи къалэу Мыекъуапэ дэтых.\nКъихьэгъэ илъэсым хьалыжъом и Мафэ нэбгырэ мин 15 фэдиз къекIолIэнэу зэхэщакIохэр мэгугъэх.


ТIуапсэ Пресс - Быщтэкъо Азэмат дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nadmin - 2016-03-05 22:56:25\n— СицIыкIугъом къыщыублагъэу сянэрэ сятэрэ къэшъокIо купым сыхагъахьи, лъэпкъ искусствэм зыфэзгъасэу езгъэжьагъ. Ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» сыкъыщышъозэ, адыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм сафэщагъэ хъугъэ. Пщынэм, пхъэкIычым, шъонтырыпым, фэшъхьафхэм сяпIэжъэжъэу, гум илъ орэдышъохэр згъэжъынчыхэу уахътэ къысэкIущтыгъ. ОшIа, музыкэм лъагэу зебгъэIэты зыхъукIэ, макъэкIэ удежъыун, орэдым хэлъ гущыIэхэри къэпIон фаеу охъу.\n— Азэмат, нысэщэ джэгухэр зепщэхэу, мэфэкI мафэхэм уахэлажьэу бэрэ къыхэкIыгъ. Ащ фэдэ зэIукIэгъухэм сыда ахэпхыгъэр?\n— Синыбджэгъу кIалэмэ ащыщ къысэдэIуи, къыстегушхуагъ. Орэдхэр дискым тестхэнхэу къысэушъыигъ. Бэ тесымыгъашIэу Iофым сыфежьагъ, орэдхэр къызэкIэлъыкIуагъэх.\n— Апэрэ орэдэу тептхагъэр къэошIэжьа?\n— Ары, ау ар къэсIожьырэп. Орэдыр шIулъэгъуныгъэм фэгъэхьыгъагъ, урысыбзэкIэ къэсIуагъ. Адыгэ орэдхэм мэхьанэу, къэIуакIэу яIэр нахь сшIогъэшIэгъон зэхъум, сафэкъаигъэу зафэзгъасэу езгъэжьагъ.\n— КъапIорэ орэдхэр уикIасэх, къахэпхыщтым сыкъыкIэупчIэрэп.\n— Аужырэ илъэситIум къасIорэмэ ащыщэу Тхьабысымэ Умарэ иорэдэу «Си Адыгееу, сихэкур» сыгу хэпкIагъэу шIу сэлъэгъу. «Тэ укIорэ, си Гуаго? Къэгъэзэжь» зыфиIорэр зэкIэми къахэсэгъэщы. Бэгъ Нурбый ыпхъоу Сусанэ орэдым хэлъ гущыIэхэр къызысетыхэм, сшIогъэшIэгъонэу сяджагъ. Усэр къызэрыкIоп, мафэ къэс зэхэтхырэмэ афэдэп. Композиторэу Андзэрэкъо Чеслав орэдышъор дахэу зэригъэфагъ. Дунаим щыцIэрыIо ансамблэу «Ислъамыем» мы орэдым щыщ пычыгъохэр къеIох, ау сэ сирепертуар хэзгъэхьагъэр ащ нэмыкIыIоу гъэпсыгъэ…\nАзэмат нэшIукIэ къысэплъи, шъабэу Iэгу теозэ орэдыр къыхидзагъ. ГущыIэ пэпчъ уедэIу, зэхэошIыкIы.\n— Азэмат, орэдэу къыхэ—удзагъэм тигъэзетеджэхэр къыкIэлъэIух — къыхэтыуты ашIоигъу. Шъхьафэу тытегущыIэ сшIоигъу а орэдым икъэхъукIэ, сценэшхом къытепхьанэу зэрэхъугъэм.\n— Дэгъу, сигуапэу зэдэгущыIэгъум сыкъыхэлэжьэщт.\nДэхагъэм орэд къыфеIо\n— «Сидахэ», «СидэхэцIыкIу», «СидэхэкIай», «Сидахэ, уей», нэмыкI орэдхэр пшъашъэм фэгъэхьыгъэх. Дэхагъэм къибгъэкIырэр къытаIоба.\n— ЦIыфыр ыгукIэ къэбзэн, дэхэн фаеу зылъытэрэмэ адесэгъаштэ. Адыгэ Республикэмрэ Къэбэртэе-Бэлъкъарымрэ якомпозиторхэм аусыгъэ орэдхэр арых зыцIэ къепIуагъэхэр. Зэфэшъхьаф шъолъырхэм ащэпсэухэми ягутео, шIулъэгъум еплъыкIэу фыряIэр зэфэдэу къэлъагъо. Тхьабысымэ Умарэ иорэдхэр нахьыбэ хъухэу къэсIощтых. Лъэпкъым, шIулъэгъум, искусствэм ар дахэу афэусагъ.\n— ОрэдыкIэу къапIохэрэм Нэгъуцу Саидэ ыусыгъэхэр ахэтых.\n— Сшыпхъум фэдэу Саидэ сэгъэлъапIэ. Орэдхэр къысфитхыгъэх. «СидэхэцIыкIур» къахэсэгъэщы.\n— Нэчэс Анжеликэ иорэдхэр…\n— Анжеликэ бэшIагъэу гъусэныгъэ дысиI, тапэкIи тызэдэлэжьэщт.\n— ОрэдыIом зыкъызэIуихыным фэшI ныбжьэу иIэм елъытыгъэр ба?\n— МакIэп. Сыныбжь емылъытыгъэу орэдхэр къэсэIох. Сызфежьэрэ Iофыр згъэцакIэ сшIоигъу. Адыгэ шэн-хабзэхэр, адыгэ орэдыр, адыгэ культурэр — ахэр зэпхыгъэх. Тарихъ гъогоу тилъэпкъ къыкIугъэри пщыгъупшэ хъухэщтэп. Адыгабзэм изэгъэшIэнрэ игъэфедэнрэ сценэшхом къызэрэтепхьащтхэр, нэмыкIхэри тызгъэгумэкIхэрэм ащыщых.\nФилармонием идиректор шъхьаIэу ЛIышэ Рустем къызэрэтиIуагъэу, Быщтэкъо Азэмат иконцертхэм нэбгырабэ къакIэупчIэ. Къыблэ шъолъырым икъалэхэм къарыкIыщтхэри Мыекъуапэ щытлъэгъущтых.\n— Телевидением ия 9-рэ канал тигуапэу теплъы, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу ЛъэпцIэрышэ Къунчыкъо. —Тхьамафэ къэс орэдэу къатыгъэхэм, артистэу агу рихьырэм яхьылIэгъэ зэфэхьысыжьхэр ашIых. 2014-рэ илъэсым гъогогъу 37-рэ Быщтэкъо Азэмат апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. 2015-рэ илъэсым гъогогъу 45-рэ текIоныгъэр къыфагъэшъошагъ. ЕтIанэ сшIогъэшIэгъоныр Урысыем икъалэхэм ащыпсэурэмэ адыгэ орэдэу Азэмат къыIохэрэр къызэрэхахыхэрэр ары.\nБзылъфыгъэхэм я Мафэ ехъулIэу А. Быщтэкъом иконцертхэр филармонием щызэхащэщтых. Артист цIэрыIоу Нэфышъэ Чэримэ нэIуасэ зэрэфэхъугъэм, нэмыкI къэбарэу Азэмат къытфиIотагъэхэм концертхэм ауж тигъэзетеджэхэр ащыдгъэгъозэщтых.\nОпсэу, Азэмат! Тхьэм бэгъашIэ уешI. Мэкъэ дахэкIэ, гу къабзэкIэ къапIорэ орэдхэр гъунджэу къэжъыурэм щызэпэшIэтых, цIыфхэм алъэIэсых, гушIуагъо къафахьы. Орэдым регъэгупшысэх.


Бэрэскэшху, Мэкъуогъум и 08 2018 05:21\n10.06.2018 - Адыгэ хьалыжъом имафэ псыкъефэхэу Гъофыбгы (Руфабгъо) щыкIощт\nМыекъуапэ, мэкъуогъум и 8\nМэкъуогъум и 10-м, 2018 илъэсым, Адыгэ хьалыжъом имафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ Адыгэ Республикэм ит псыкъефэхэу Гъофыбгы (Руфабгъо) щыкIощт.\nМэфэкIым икIэщакIохэр: «Руфа-Тур», Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ыкIи зекIомкIэ и Комитет.\nМэфэкI зэхахьэм хьэлыжъохэр къыщагъэлъэгъощт, зэнэнэкъокъухэр щыIэщтых ыкIи къэшъощтых. Зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнэу зышIоигъохэр ыкIи цIыфхэр къырагъэблагъэх.\nБэрэскэшху, Мэкъуогъум и 08 2018 03:26\nЗэрэдунаеу Адыгэхэм япчъагъэ милион 7 фэдиз мэхъу\nДунаем Адыгэхэм я пчъагъэ зыфэдизыр гъэнэфагъэ щыIэп ыкIи ащ зыгорэ статистикэ-шIэныгъэ хэлъэу дэлажьэу щыIэп. Мы Iофым ТIуапсэ Пресс кIуакIэу иIэмкIэ дэлэжьэнэыр ипшъэрылъхэм зэу зыфигъэуцужьыгъэхэм ащыщ. Пчъагъэхэм лъапсэу афэтшIыгъэр, Къэралхэм къатырэ статистикэхэр ары, Адыгэ хасэу дунаем тетхэм къатхыгъэхэр ары ыкIи ТIуапсэ Пресс нэмкI статистикэ шIыкIэхэм атетэу ышIыгъэхэр ары.\nАдыгэхэм япчъагъэ шъыпкъэм пэблагъэу щыIэх пIон плъэкIыщт, Адыгэ республикэмкIэ, Къэбэртае-Балкъэр РеспубликэмкIэ ыкIи Къэрэщай-Черкес РеспубликэмкIэ. Урысие Федерацием изэфэшъхьэф шъолъырхэми пчъагъэхэр шъыпкъэм пэблагъэу бгъэнэфэн плъэкIыщт.\nХэхэсымкIэ Адыгэхэм япчъагъэ гъэнэфагъэу щыIэп. Ащ Адыгэ хасэу щыIэхэм пчъагъэгорэхэр къаты ау ахэр шъыпкъэдэд пIон плъэкIыщтэп. Хасэхэм кIуачIэ яIэп мы Iофым нахь игъэкIотыгъэу дэлэжьэнхэу.\nХэгъэгухэм ашIыгъэ статистикэхэм, дунаем тет Адыгэ хасэхэм къатхыгъэхэм ыкIи ТIуапсэ Пресс статистикэу ышIыгъэхэм атетэу, Адыгэхэм япчъагъэ зэхэдгъэуцуагъ. Мы тхыгъэм джыри тыдэлажьэщт. Нахь пчъагъэ гъэнэфагъэхэр щыIэ зыхъукIэ зэхъокIынгъэхэр фэтшIыщт.\nАдыгэ Хэкур = 735.000\nАдыгэ Республикэ = 114.000\nКъэбэртае-Балкъэр Республикэ = 516.000\nКъэрэщай-Черкес Республикэ = 61.000\nКраснодар шъолъырэр = 28.000\nАдыгэ Хэкум инэмыкI шъолъырхэр = 16.000\nИпшъэрэ Кавказ Республикэхэр = 8.000\n(Ипшъэр Iосетие, Чечеие, Ингушетие, Дагестан)\nИхэрэ Кавказ Республикэхэр = 5.000\n(Грузие, Азэрбайджан, Армение, Абхазие, Ихэрэ Iосетие)\nУрысие Федерацием изэфшъхьэф шъолъырхэр = 127.000\n(Къалэу Москва, Къалэу Снкт-Птербург, НэмыкI шъолъырхэр)\nКъокIыпIэ Благъэр = 3.700.000\nТыркуер = 5.500.000\nСириер = 120.000\nИорданиер = 80.000\nИзраил = 4.500\nЛеван = 3.000\nИрак = 5.000\nКъокIыпIэ БлагъэмкIэ нэмыкI хэгъэгухэр = 4.000\nЕвропэ = 80.000\nГерманиер = 70.000\nГоландиер = 2000\nЕвропэмкIэ нэмыкI хэгъэгухэр = 8.000\nАфрикэр = 70.000\nМысыр = 10.000\nЛивие = 50.000\nАфрикэмкIэ нэмыкI хэгъэгухэр = 10.000\nАсие - 30.000\nИпшъэрэ Амеркэ = 15.000\nАмерикэ Зэгот Хэгъэгухэр = 12.000\nКанада = 1.000\nИпшъэрэ АмеркэмкIэ нэмыкI хэгъэгухэр = 2.000\nИхэрэ Америкэ = 8.000\nАвстралие = 1.000\nПстэри зэхэтэу 7.000.000 еблагъэ.\nБлыпэ, Iоныгъом и 03 2018 10:29\n23.10.2018 - "Ошъутен" концерт Мыекъуапэ къыщитыщт\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние иэстрадэ орэдыIо купэу «Ошъутен».\nАдыгэ Республикэ, къ. Мыекъуапэ, ур. Пионерская, 300 (филармоние).\n23.10.2018, сыхьатэ 17.00.\nКIэхьапкIэ: 120 рубл.\nФилармонием имэкъэфын: +7 8772 52-29-68\nФилармоние исайт: filarmoniya-ra.ru\nКатегориеу зэхьылIагъэр: Хэку\nМэфэку, ЖъоныгъуакIэм и 31 2018 06:46\n21-22.09.2018 - Адыгэ Iофым фэгъэхьыгъэ дунае зэхахьэ Германием щыкIощт\nIоныгъом и 21-м щегъэжьагъэу и 22-м нэс, 2018 илъэсым, Адыгэ Iофым фэгъэхьыгъэ дунае зэхахьэ Германием ит къалэу Нурнбергер щыкIощт. Ащ гущыIэ шъхьэIэу фашIыгъэр "Сыд тызэзыпхырэр".\nЗэхахьэм Iофыгъоу зытегущыIэщтхэр лъэныкъо заулэу мэхъу, ахэр мыщ фэдэх:\n- Адыгэ Iофыр я 21- лъэшIэгъум тащфэдэу зэшIопхыщт?.\n- Адыгэ Iофым изэшIохын Европэ Зэготыр тащфэдэу къыхэлэжьэн ылъэкIыщт?.\n- ЦIыфым ифитыныгъэхэр къэухъумэгъэным илъэныкъокIэ хэкум ыкIи хэхэсым ащыпсурэ Адыгэхэм сыд къафихьын илъэкIыщтыр?.\n- Глобализацием Адыгэ Iофым сыд къыришIэрэр ыкIи Адыгабзэр таущтэу къэбгъэнэщт?.\nХэкум ыкIи хэхэсым щыщхэу зэхахьэм къыщыгущыIэнэу зышIоигъохэм къаIощтхэр бзитIукIэ къатхынэу кIэщакIохэр къыкIэлъэIух, Инджлизбзэрэ нэмыкI бзэрэ. Зэхахьэр официалнэу зэрэзэращэщт бзэхэр Германбзэрэ Инджлизбзэрэ.\nМы дунае зэхахьэм икIэщакIохэр: Нурнбергер щыIэ Адыгэ хасэмрэ "Хэку гъэзэжьынымкIэ Адыгэ хасэмрэ".\nКъызхэтхыгъэр ык1и нахь игъэкIотыгъэу зэхахьэм къытегущыIэх мыщкIэ: https://www.facebook.com/C.R.Org/\nБэрэскэжъый, ЖъоныгъуакIэм и 30 2018 06:22\nАдыгэ Республикэмрэ Ирак Республикэмрэ яэкономикэ зэпхыныгъэхэр агъэпытэщтых\nИракрэ Адыгеимрэ ясатыу-экономикэ ыкIи блэгъэныгъэ зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр ары Iофыгъо шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Республикэу Ирак и Чрезвычайнэ ыкIи и Полномочнэ ЛIыкIоу Урысыем щыIэ Хайдар Мансур Хадирэ зызэIокIэхэм.\nМы зэдэгущыIэгъухэм ахэлэжьагъэх Республикэу Ирак и Посольствэу Урысыем щыIэм ипресс-секретарэу Мохаммед Имад Кадим, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министрэу КIэрэщэ Анзаур, Урысые Федерацием и МИД илIыкIоу Игорь Терзиян, Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Хъунэго Рэщыд, Адыгэ къэралыгъо университетым ипопечительскэ совет итхьаматэу, Урысыем инефтегазопромышленникхэм я Союз игъэцэкIэкIо директорэу ГъукIэлI Хьисэ.\nЗэдэгущыIэгъум илъэхъан анахьэу къызщыуцугъэхэр гъэсэныгъэм епхыгъэ проектхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ, IофшIэнымкIэ зэдэлэжьэныгъэу азыфагу илъыр гъэтэрэзыгъэнымкIэ, республикэм иэкономикэ инвестициехэр нахьыбэу щыгъэфедэгъэнхэмкIэ гугъапIэу щыIэхэр ары.\nХьэкIэ лъапIэм шIуфэс рихызэ КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ Урысыемрэ Иракрэ азыфагу илъ дипломатическэ зэфыщытыкIэхэм тапэкIи зягъэушъомбгъугъэным мэхьэнэ гъэнэфагъэ зэриIэр. Урысые-ирак зэдэлэжьэныгъэм, бгъуитIумкIи федэ зыпылъ зэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэм апае Адыгеир хьазыр ипредложениехэр къыхьынхэу.\nГъэсэныгъэмкIэ, азыфагу илъыщт зэпхыныгъэхэмкIэ хэушъхьафыкIыгъэу Iофыгъо гъэнэфагъэхэм къащыуцугъэх. ЛIыкIом къызэриIуагъэмкIэ, непэ Урысыем иапшъэрэ еджапIэхэм Ирак къикIыгъэ студент мини 4 фэдиз ачIэс, Адыгэ къэралыгъо университетым — нэбгырэ 35-рэ. ЛIыкIор игъо ифагъ ахэм адэгущыIэнэу, студентхэм гъэсэныгъэ зэрагъэгъотынымкIэ амалэу яIэхэм ыкIи Адыгеим гъэсэныгъэр зэрэщызэхэщагъэм защигъэгъозагъ.\nГъэсэныгъэм епхыгъэ фэIо-фашIэхэу Адыгеим аIэкIигъахьэхэрэм зягъэушъомбгъугъэнымкIэ гухэлъэу яIэхэм афэгъэхьыгъэу Хайдар Мансур Хади къыIотагъ ыкIи Адыгэ къэралыгъо университетым къаритырэ дипломхэм кIуачIэ яIэу Ирак иправительствэ ылъытэнхэ мурад зэриIэр къыхигъэщыгъ. Мы охътэ благъэхэм Урысыем иапшъэрэ еджэпIэ 54-у ИраккIэ кIуачIэ зиIэу хъущтхэм яспискэ официальнэу къаIощт. Ахэм Адыгэ къэралыгъо университетри ахэфагъ.\n«Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ проектэу зэшIохыгъэ хъугъэхэм тащэгушIукIы, ау лъэныкъуитIу экономикэ зэпхыныгъэхэм зягъэушъомбгъугъэнымкIэ, хэгъэгуитIуми яфедэ зыхэлъ зэдэлэжьэныгъэм тапэкIи хэхъоныгъэ едгъэшIынымкIэ амалхэр щыIэх. Ащ зэкIэми тифедэ хэлъ, арышъ, пIэлъэ кIыхьэм телъытэгъэ Iофтхьабзэхэр, гугъэпIэ инхэр зэтпхын тлъэкIыщт проектхэр гъэцэкIагъэ хъунхэмкIэ ищыкIэгъэ амалхэм тызэдалъыхъущт. Сицыхьэ телъ Адыгеим укъызэрэкIуагъэм а Iофым кIочIакIэ къызэрэхилъхьащтым», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nКъумпIыл Мурат зэрилъытэрэмкIэ, республикэр чIыпIэу зыдэгъэзагъэм, щынэгъончъэу, инвестициехэр нахьыбэу къихьанхэмкIэ хъопсапIэу зэрэщытым лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ Иракрэ Адыгеимрэ язэдэлэжьэныгъэ джыри нахь зегъэушъомбгъугъэным игугъапIэ къаты.\nЛIыкIом къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Урысыер ренэу стратегическэ партнерэу Ирак иIагъ. Мы лъэхъаным дунэе зэфыщытыкIэхэр лъэгэпIакIэхэм анэсых, Урысыемрэ Иракрэ язэфыщытыкIэхэри нахьышIум ылъэныкъокIэ гъэпсыгъэ хъунхэм ущыгугъын плъэкIыщт.\n«Дзэ-промышленнэ комплексым, чIыдэгъэ отраслэм япроектхэу Урысыемрэ Иракрэ зэдырахъухьагъэхэм тапэкIи тадэлэжьэным тыфэхьазыр. Ау непэ мэкъу-мэщым ихэхъоныгъэкIи, псэолъэшIынымкIи гугъэпIэ гъэнэфагъэхэр нэрылъэгъоу щытых. Урысые компаниехэм, ахэм ахэхьэх Адыгеим итхэу а лъэныкъохэмкIэ къыддэлэжьэнэу фаехэри, IэпыIэгъу тафэхъуным тыфэхьазыр», — къыIуагъ Хайдар Мансур Хади.\nЗэдэгущыIэгъухэм ялъэхъан Иракрэ Адыгеимрэ ясатыу-экономикэ зэдэлэжьэныгъэ, анахьэу етIани АПК-м ипродукцие IущыгъэнымкIэ, джащ фэдэу псэолъэшIынымкIэ, зырагъэушъомбгъуным зэрэфэхьазырхэр бгъуитIуми хагъэунэфыкIыгъ.\nАдыгеир УрысыемкIэ гъомылэпхъэ анахь къабзэхэр къэзышIыхэрэм ащыщ, хэгъэгуитIум язэдэлэжьэныгъэкIэ федэ къэзыхьыщт Iофтхьабзэу плъытэн плъэкIыщт Адыгеим ращыхэрэ зернэр, лыр, кIэнкIэр, хэтэрыкIхэр, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр Ирак IэкIэгъэхьэгъэнхэр.\nЗэIукIэгъум икIэуххэмкIэ Адыгеим и ЛIышъхьэ министрэхэм я Кабинет ипрофильнэ ведомствэхэм пшъэрылъ афишIыгъ сатыу-экономикэ зэфыщытыкIэхэм яхэхъоныгъэкIэ, гуманитар, культурнэ зэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ предложение гъэнэфагъэхэр къагъэхьазырынхэу.\nГъубдж, ЖъоныгъуакIэм и 29 2018 05:25\nАмерикэм щыIэ Адыгэ хасэм хигъэIэжьыщтых\nМэкъуогъум и 3-м, Америкэ Зэгот Хэгъэгухэм щыIэ Адыгэ шIушIэ хасэм зинэкIыгъэхэр хигъэIэжьынхэу къырегъэблагъэх. Джащ фэдэу хасэм фасебукум щыриIэ нэкIубгъом мэкъэгъэIу къырагъэуцуагъ.\nЗыщыхагъэIэжьыщтхэ чIыпIэр хасэм иунэ, сыхьатэ 20.00-м.\nАмерикэ, шъолъырэу Ню-Джерси, къалэу Уайнэ, урамэу Iолдхам Род 383.\nХасэм исайт: cbaamerica.org (Circassian Benevolent Association).\nМэфэку, ЖъоныгъуакIэм и 24 2018 04:23\nАмерикэм щыIэ Адыгэ шIушIэ хасэм мэфэкI зэхахьэ зэхещэ "Class of 2018"\nЗэхахьэм ицIэр "Class of 2018"\nКIэщакIор: Америкэ Зэгот Хэгъэгухэм щыIэ "Адыгэ ШIушIэ Хасэ" Ню-Джерси.\nЗэхахьэм ипрограмэ хэтыщтых: джэгухэр, орэдхэр, къурIан еджэн ыкIи шIухьафтынхэр.\nЗыщыкIощтыр: Адыгэ шIушIэ хасэм иунэ, Америкэ, шъолъырэу Ню-Джерси, къалэу Уайнэ, урамэу Iолдхам Род 383.\n27.05.2018, сыхьатэ 11.00-м рагъэжьэщт.\nБэрэскэжъый, ЖъоныгъуакIэм и 23 2018 16:26\n14.07.2018 - Адыгэ фестиваль Кфар-Кама щыкIощт\nИзраиль, Адыгэ къуаджэу Кфар-Кама.\nХэлэжьэщтхэр: кулътурэм пылъ зэхэт купхэр ыкIи Адыгэ Республикэм икъэшъокIо купэу "Налъмэс".\n14.07.2018 - сыхьатэ 20.00.\nБэрэскэжъый, ЖъоныгъуакIэм и 23 2018 15:06\nШъыгъо-ШIэжь мафэр жъоныгъуакIэм и 21, 2018 илъэс - видеохэр\nШэмбэт, ЖъоныгъуакIэм и 19 2018 06:13\nТыркуем изэфэшъхьаф къалэхэм шъыгъо-шIэжь мафэр щахагъэунэфыкIыщт\nЖъоныгъуакIэм и 21-м, Тыркуем ит къэлэхэу Адыгэхэр защыпсэухэрэм шъыгъо-шIэжъ мафэр щахагъэунэфыкIыщт. А зэхахьэхэм нэкI зиIыгъэхэр хагъэIэжьыщтых ыкIи нэмазхэр ашIыщтых ытIанэ Адыгэу Урыс Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэшъыгъощтых.\nМы зэхахьэхэр зызэхищэхэрэр Тыркуем ит къалэхэм ащылажьэрэ зэфэшъхьаф хасэхэр арых ыкIи Адыгэ къуаджэхэм ащылажьэрэ хасэхэр арых.\nСтатистикэм пылъхэм къызэраIорэмкIэ Тыркуем Адыгэ милион 7 фэдиз щэпсэу.


Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр — Адыгэ макъ\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тхьамэтагъор зыщызэрихьэгъэ зэхэсыгъо АР-м иминистрэхэм я Кабинет мы мафэхэм иIагъ. Ащ Къэралыгъо Советым — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, къулыкъу зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр, муниципальнэ образованиехэм япащэхэр хэлэжьагъэх. Зэхэсыгъор видеоселектор шIыкIэм тетэу кIуагъэ.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным федеральнэ субсидиехэм ягъэфедэн ылъэныкъокIэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтыр бжыхьэ-кIымэфэ уахътэм зэрэфэхьазырым, культурэм иучреждениехэм яIофхэм язытет, нэмыкIхэм атегущыIагъэх.\nАР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым федеральнэ хэбзэ органхэм адашIыгъэу зэзэгъыныгъэ 53-мэ республикэм Iоф адишIагъ. Ахэм ягъэцэкIэн пстэумкIи сомэ миллиарди 6,4-рэ пэIухьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 525,3-р республикэ бюджетым къыхэхыгъ, сомэ миллион 94-р му-\nниципальнэ образованиехэм яахъщ. Экономиер сомэ миллиони 5 хъугъэ.\n— Зэзэгъыныгъэхэм къадэлъытагъэхэм ягъэцэкIэн муниципальнэ образованиехэм нахьыбэу анаIэ атырагъэтын фае. Ащ дакIоу къэгъэлъэгъонхэм акIэхьэгъэным пае амалэу аIэкIэлъхэр къыдалъытэзэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэхащэнхэм мэхьанэшхо иI. НэмыкI шъолъырхэм а лъэныкъомкIэ опытэу аIэкIэлъыр нахь куоу зэдгъэшIэн, тэркIэ нахьышIур къыхэтхын фае, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтыр бжыхьэ-кIымэфэ уахътэм зэрэфэхьазырым къытегущыIагъ АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэ игуадзэу Лафышъэ Рэмэзан. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, кательнэ 255-рэ, фабэм икIуапIэу километрэ 302-рэ, фэтэрыбэу зэхэт унэ 1720-рэ, гъэстыныпхъэ шхъуантIэм икIуапIэу километрэ мини 3, водозабор 319-рэ, нэмыкIхэр агъэхьазыры. Джащ фэдэу къуаджэу Хьатикъуае дэт унэхэм ащыщэу тфымэ хьакухэр ащагъэуцух. Чъэпыогъум и 1-м шIомыкIэу ахэм IофшIэнхэр ащаухынхэм ыуж итых. ЗэкIэ муниципалитетхэм бжыхьэ-кIымэфэ уахътэм зэрэфэхьазырхэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр чъэпыогъум и 15-р къэмысызэ къатын фае.\nГрафикым шIомыкIэу IофшIэнхэр зэшIохыгъэ хъунхэм ыуж итынхэу, гъэстыныпхъэ шхъуантIэмкIэ чIыфэхэм якъэугъоижьын нахь агъэпсынкIэнэу, энергоресурсхэр зыгъэфедэхэрэм ахэм апкIэ игъом къатыным Iоф дашIэнэу республикэм ипащэ къафигъэпытагъ. Мы лъэныкъомкIэ хэушъхьафыкIыгъэу къэгущыIагъ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмудэ. Мыщ ипсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтшIапIэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэмкIэ анахьыбэу чIыфэ телъ.\nБэдзэогъум и 1-м къызэралъытагъэмкIэ, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтшIапIэхэм чIыфэу ателъыр сомэ миллион 277,6-рэ мэхъу, электроэнергием пае къамытыгъэр сомэ миллиони 100-м нэсы. Ащ икъэугъоижьын пае межведомственнэ комиссие зэхащагъ. АР-м и ЛIышъхьэ Iофым хэхъухьагъэм нахь игъэкIотыгъэу зыщигъэгъозэнэу псэолъэшIынымкIэ Министерствэм фигъэпытагъ.\nКультурэм ыкIи искусствэм алъэныкъокIэ гъэсэныгъэ тедзэм изэхэщэн фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ. Республикэм искусствэхэмкIэ учреждение 20 ыкIи зы кIэлэцIыкIу художественнэ еджапIэ ит. БлэкIыгъэ илъэсым къыщыублагъэу ахэм шъолъыр мэхьанэ яIэ шIыжьыгъэным пылъых, еджэпIи 6-м ащ фэдэ статус яIэ хъужьыгъэ. КIэлэцIыкIоу мыщ фэдэ еджапIэхэм ачIэсыр зы проценткIэ нахьыбэ хъугъэ. ПстэумкIи нэбгырэ 5370-рэ ащеджэ, 57-мэ сэкъатныгъэ яI.\nБлэкIыгъэ 2019-рэ илъэсым искусствэхэмкIэ еджапIэхэм апае пианинэ 19 къащэфыгъ. Мыгъэ лъэпкъ проектэу «Культура» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэу искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэу К. Лъэцэрыкъом ыцIэ зыхьырэм рояль къыфащагъ.\nГъэсэныгъэм зегъэушъомбгъугъэным фэгъэхьыгъэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу еджэпIи 4-мэ ягъэкIэжьын пае сомэ миллион 217-рэ къатIупщыгъ. Къыблэ Федеральнэ шъолъырым исубъектхэм ащыщэу Адыгее закъор ары мы программэм хэфагъэр.\nАщ нэмыкIэу Адыгэ Республикэм ыныбжь илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэм къадыхэлъытагъэу искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэм гъэцэкIэжьынхэр щырагъэжьагъэх, ащ сомэ миллиони 8,2-рэ пэIухьащт. 2021 — 2023-рэ илъэсхэм агъэцэкIэжьынхэу еджэпIи 9-мэ апае тхылъхэр агъэхьазырхи, федеральнэ гупчэм фатIупщыгъ.\nКультурэм иучреждениехэм яматериальнэ-техническэ амалхэр нахьышIу шIыгъэнхэр зэшIохыгъэ зэрэхъугъэхэм зэригъэразэрэр АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ, мы лъэныкъом фытегъэпсыхьэгъэ федеральнэ программэхэм тапэкIи ахэлэжьэгъэным мэхьанэ зэриIэм къыкIигъэтхъыгъ. ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэм ягъэпсын муниципальнэ образованиехэм япащэхэр нахь чанэу хэлэжьэнхэу къариIуагъ.\nНэужым АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэу квалифицированнэ кадрэхэм ахалъытэхэрэм ячIыгу къагъэзэжьыным фытегъэпсыхьэгъэ программэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм къытегущыIагъ.\nАр зыщыIэр 2019-рэ илъэсым къыщегъэжьагъ. ПстэумкIи нэбгыри 6 хэлэжьагъэр. Ахэм яунагъохэм ащыпсэухэрэр къыдэплъытэхэмэ, 11 мэхъу. ЗэкIэ къэзгъэзэжьыгъэхэм гъэсэныгъэм, медицинэм алъэныкъокIэ фэIо-фашIэхэр къызIэкIагъэхьанхэ амал аратыгъ, ящыкIагъэ хъумэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи IэпыIэгъу араты.\nКъэралыгъо ветеринарнэ къулыкъум Адыгеим зыщегъэушъомбгъугъэными зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ ащ фытегъэпсыхьэгъэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къыгъэуцугъэх. Мы отраслэм специалист ныбжьыкIэхэр нахьыбэу хэщэгъэнхэм, мэкъумэщ псэуалъэхэр биологическэу ухъумэгъэнхэм, псэушъхьэхэм уз къахэхьагъэмэ, ар къызщежьагъэм игъэунэфынкIэ шIыкIакIэу щыIэхэр гъэфедэгъэнхэм ахэр анахьэу афэгъэхьыгъэх.\nПредыдущая IэпыIэгъум щыкIэхэ хъущтэп\nСледущая Iоныгъом и 20-м нэс афылъагъэкIотагъ


Лъэпкъ культурэм икъэухъумэн | Адыгэ Макъ\nЛъэпкъ культурэм икъэухъумэн\nАвтор: Редакция\t/ 09.10.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКультурэм икъэухъумэн, икъэIэтын, ихэгъэхъон Адыгэ къэралыгъо университетым адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет лъэшэу пылъ. Ар къыхегъэщы мыщ ипащэу Хьамырзэкъо Нуриет.\n— Гъэ къэс Iофтхьабзэхэр студентхэм, кIэлэеджакIохэм апае зэхэтэщэх. Ащ пылъых кIэлэегъаджэу Iутхэр, студентхэми бэкIэ ахэм ауж зыкъырагъанэрэп. «Адыгэ диктант», «Бзэ джэгукIэхэр», «Олимпиадэхэр адыгабзэкIэ», «Этнографическэ диктант» зыфиIорэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэх. Кавказ заом фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае илъэс къэс ретэгъэкIокIы. Проектэу «Лъапсэ» зыцIэр гъэмафэм зэхэтщагъ. Адыгэ хабзэр, Адыгэ къэшъуакIэхэр, адыгабзэр, фольклорыр, дышъэидэныр ыкIи нэмыкI лъэныкъохэр ащ къызэлъиубытыщтыгъэх, — къыIуагъ деканым.\nГъэрекIо диплом плъыжькIэ университетыр къэзыухыгъэхэм факультетым икафедрэ IэнатIэ-хэр щагъотыгъэх. Тхьаркъохъэ Нэфсэтрэ Трапизонян Виолеттэрэ лаборанткэх. Нэфсэт мыгъэ нэбгырэ 25-у факультетым къычIэхьагъэхэр ригъэджэщтых.\n— Джыри еджапIэм сызычIэсым ныдэлъфыбзэм лъэшэу сыфэщэгъагъ, ар къызысэухым теубытагъэ хэлъэу мы факультетым сыкъычIэхьагъ. Еджэгъу илъэситфыр псынкIэу чъагъэ, джы непэрэ мафэм тыбзэ, тикультурэ ихэгъэхъон сыпылъ, — къыIуагъ Нэфсэт.\nАдыгабзэм, хабзэм, тхакIэм, зекIуакIэхэм язэгъэшIэн нэмыкI лъэпкъ щыщ студентхэри лъэшэу пылъых. АшIогъэшIэгъон, сыда пIомэ ахэри Кавказым щэпсэух. Ахэм ащыщ Трапизонян Виолетти.\n— Сызщыпсэурэ республикэм ихъишъэ сэшIэ, ыбзэ зэзгъэшIэнэу сыфаеу мы факультетым сыщеджагъ. Джы адыгабзэр къызгурэIо, сэтхэшъу ыкIи тэкIу сырэгущыIэ, — къыIуагъ ащ.\nСтуденхэр зыщеджэрэ псэуалъэр жъы хъугъэ, зыкIэрыс столхэм, пхъэнтIэкIухэм бэ аныбжьыр. Ау ар япэрыохъоп абзэ фэщэгъэнхэмкIэ, адыгэ хабзэр ухъумэгъэным пылъынхэмкIэ, хъишъэу блэкIыгъэр зэрагъэшIэнымкIэ. Зы унагъом исхэм афэдэхэу зэгурэIох, зэдеIэжьых, зэпэгъокIых.


Адыгэ Хэку Таймс: Апэрэ кIэпсэкIэшIэгъэ гъогур Адыгеим къыщызэIуахыгъ\nАпэрэ кIэпсэкIэшIэгъэ гъогур Адыгеим къыщызэIуахыгъ\nСомэ миллиони 150-рэ зыосэ кIэпсэкIэшIэгъэ гъогукIэм икъызэIухын тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр бэмышIэу Мыекъопэ районымкIэ станицэу Дахъо дэжь щыкIуагъэх.\nАщ иинвесторыр компаниеу «Мир» зыфиIоу зекIоным ылъэныкъокIэ зипроектхэр республикэм гъэхъагъэ хэлъэу щыпхырызыщырэр ары. Адыгеим и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан мы Iофтхьабзэм хэлэжьагъ. Ащ игъусагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат, Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Хьыкум итхьаматэу Трэхъо Аслъан, муниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» ипащэу Алексей Петрусенкэр, холдингэу «Мир» зыфиIорэм ипрезидентэу Василий Савранскэр.\nТхьакIущынэ Аслъан компаниеу «Мир» зыфиIорэм илIыкIохэм гъэхъагъэ хэлъэу проектыр зэрагъэцакIэрэм фэшI зэрафэразэр ариIуагъ, джащ фэдэу Мыекъопэ районым ипащэхэмрэ ащ щыпсэухэрэмрэ кIэпсэкIэшIэгъэ гъогукIэр агъэфедэу зэраублагъэмкIэ афэгушIуагъ.\n- КIэпсэкIэшIэгъэ гъогур къызэрэзэIуахыгъэр хъугъэ-шIэгъэшхоу щыт, Адыгеим зекIонымкIэ иотраслэ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ащ амалышIухэр къытыщтых. РеспубликэмкIэ ар апэрэ опытэу щыт ыкIи тапэкIэ гъэхъагъэ хэлъэу а Iофыр зэрэлъыдгъэкIотэщтым тицыхьэ телъ, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ кIэпсэкIэшIэгъэ гъогур апэ зыушэтыгъэхэм ащыщ. Дахъо игъэхъунэрэ къушъхьэтхэу Унэ-Козрэ ащ зэрипхыгъэх. Метрэ 1250-рэ зикIыхьэгъэ гъогур нэбгыри 160-рэ а зы уахътэм зэдытехьанхэм фытегъэпсыхьагъ. Къушъхьэтхэу Унэ-Коз щыIэ Решеткинэ гъэхъунэм лыжэкIэ къызыщечъэхыщтхэ чIыпIэхэр, зекIонымкIэ маршрутыбэхэр тапэкIэ щагъэпсынхэу рахъухьэ.


IофшIэпIэ чIыпIэ мин 1,5-рэ фэдиз щыIэ хъущт | Адыгэ Макъ\nIофшIэпIэ чIыпIэ мин 1,5-рэ фэдиз щыIэ хъущт\nАвтор: Редакция\t/ 28.02.2017\t/ ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nШъачэ щыкIорэ Урысые инвестиционнэ форумым иапэрэ мафэ аухыгъ. Анахь мэхьанэшхо зиIэгъэ хъугъэ-шIагъэу щытыгъэр УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэу Дмитрий Медведевыр зыхэлэжьэгъэ пленарнэ зэхэсыгъор ары.\nФорумым илъэхъан сессие ыкIи дискуссие зэфэшъхьафхэр щыIагъэх. Адыгеим илIыкIохэу АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат зипащэхэм нэмыкI шъолъырхэм къарыкIыгъэхэм, Урысыем икомпание, ибизнес-сообществэ инхэм ялIыкIохэм IофшIэным епхыгъэ зэдэгущыIэгъу заулэ адыряIагъ. Республикэм инвестиционнэ амалэу иIэхэм уасэ къафишIыгъ УФ-м промышленностымкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Денис Мантуровым.\nЗэдэгущыIэгъухэм якIэуххэм ялъытыгъэу КъумпIыл Мурат сомэ миллиард 11-м ехъу зытефэщт зэзэгъыныгъэ 11-мэ акIэтхэжьыгъ. Ахэр гъэцэкIагъэ зыхъухэкIэ, IофшIэпIэ чIыпIакIэу мин 1,5-рэ щыIэ хъущт.\nГущыIэм пае, ООО-у «Черкесские сады» зыфиIорэм мыIэрысэ ыкIи дэшхо чъыгхэр зыщагъэтIысхьащтхэ гектар 700-м ехъумэ апэIухьащт сомэ миллиарди 5,2-м ехъу къытIупщыщт, джащ фэдэу продукциер щаIыгъынэу ыкIи переработкэ щашIынэу ищыкIэгъэ псэуалъэхэр ышIыщтых. ООО-у «Логистический центр Адыгея-1» зыфиIорэм индустриальнэ паркэу «Теучежский» зыфиIорэм изэхэщэн сомэ миллиарди 4 хилъхьан мурад иI. Джащ фэдэу «ПивэшI заводэу Мыекъуапэм» зэзэгъыныгъэ заулэ дашIыгъ. Инвесторым джырэкIэ Iоф зышIэрэ заводым игъэкIэжьын, Мыекъопэ районым гъомылэпхъэшI комбинатэу щагъэпсыщтым, къалэу Мыекъуапэ щашIыщт оптовэ-распределительнэ гупчэм пстэумкIи сомэ миллиардрэ миллион 800-рэ фэдиз апэIуигъэхьанэу рихъухьагъ.\nДжащ фэдэу республикэм IэкIэхьащт энергиер нахьыбэ шIыгъэным, инфраструктурэм ылъэныкъокIэ щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм, сотовэ зэпхыныгъэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным лъэшэу анаIэ атырагъэтыщт. ГущыIэм пае, ПАО-у «Мобильные Телесистемы» зыфиIорэм дашIыгъэ зэзэгъыныгъэм псэупIэ цIыкIухэм ыкIи Адыгеим икъушъхьэлъэ чIыпIэхэм сетеу 4G-м хэхъоныгъэ ащишIыныр къыделъытэ. Проектыр илъэсищкIэ гъэцэкIагъэ хъунэу ары къызэрэрадзэрэр. Инвестициеу пэIухьащтыр сомэ миллион 200 фэдиз.\n«2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Шъачэ щыкIорэ инвестиционнэ форумым Адыгеир ренэу хэлажьэ. А IофшIэным шIогъэ гъэнэфагъэ къехьы. Шъачэ щырахъухьэгъэ проектхэм ащыщыбэхэр агъэцэкIагъэх. Къыддэлажьэхэрэми къагурыIуагъ Адыгеим епхыгъэ бизнес-проектхэм ахъщэ апэIубгъэхьаныр федэу зэрэщытыр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2016-рэ илъэсым нэс пстэумкIи инвестициехэр сомэ миллиарди 150-м къехъугъэх. Сомэ миллиард 70-м ехъу зыпэIухьанэу щыт проект 50-м ехъумэ ягъэцэкIэн чанэу дэлажьэх.


Республика Адыгея - Президентым ипшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм тегущыIагъэх\nПрезидентым ипшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм тегущыIагъэх\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ муниципалитетым ипащэу Алексей Петрусенкэмрэ IофшIэгъу зэIукIэгъоу зэдыряIагъэм илъэхъан Мыекъопэ районым экономикэмкIэ ыкIи социальнэ лъэныкъомкIэ иIофхэм язытет тегущыIагъэх.\nУрысые Федерацием и Президент ипшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм шъхьафэу ахэр къыщыуцугъэх. Шъугу къэтэгъэкIыжьы: Владимир Путиным зыIокIэ лъэхъаным КъумпIыл Мурат цIыфхэм ялъэIу тхылъхэр зыдэлъ уцышъо папкэр ащ къыритыжьыгъагъ. «Линие занкIэр» кIо зэхъум, къэралыгъом ипащэ цIыфхэр анахьэу зыгъэгумэкIырэ IофыгъохэмкIэ зыкъыфагъэзэгъагъ. ЛъэIу пстэуми япхыгъэ IофшIэныр аублагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэ Мыекъопэ районым ипсэупIэ заулэхэм ащыIагъ. Социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэм защэIэ нэуж Iофыгъохэм ядэгъэзыжьынкIэ гъогу картэм изэхэгъэуцон фежьэнхэу унашъо афишIыгъ.\nАлексей Петрусенкэм республикэм и ЛIышъхьэ къыригъэлъэгъугъ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зищыкIэгъэ еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэмрэ афэгъэхьыгъэ гъогу картэр. ГущыIэм пае, мы охътэ благъэхэм псэупIэу Къурджыпс дэт еджапIэм иунашъхьэ зэблахъущт ыкIи газыр ращэлIэщт. ПсэупIэу Первомайскэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм иджэхашъохэр зэблахъущтых, Цветочнэм дэт еджапIэм спортзалэу иIагъэр Iуахыщт, ублэпIэ еджапIэм иунашъхьэ зэблахъущт, Каменномостскэм дэт гурыт еджапIэу N 7-м джащ фэдэу иунашъхьэ зэблахъущт.\n«Министерствэхэмрэ бизнес-сообществэмрэ зэгъусэхэу а еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэмрэ яIофыгъохэр зэкIэ чэзыу-чэзыоу зэшIуахыщтых. О пшъхьэкIэ Iофхэр зэрэкIохэрэм улъыплъэн фае. Джыри зэ шъугу къэсэгъэкIыжьы: гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ учреждениехэм яIыгъынрэ ягъэцэкIэжьынрэкIэ ны-тыхэм зыпари атырагъакIэ хъущтэп, ар муниципалитетхэм япшъэрылъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nХэдзынхэм афэхъугъэ кIэуххэми зэдэгущыIэгъум илъэхъан анэсыгъэх. Районым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, хэдзакIохэм япроцент 28-рэ къекIолIэгъагъэр. Мэкъэтыным икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, народнэ депутатхэм ярайон Совет политикэ партие пстэуми ялIыкIохэр хэхьагъэх. Анахьыбэр — мандат 36-м щыщэу 27-р партиеу «Единэ Россием» хэтхэм аIукIагъ.


АмалышIухэр зыIэкIэлъ район — Адыгэ макъ\nАмалышIухэр зыIэкIэлъ район\nРедактор 07.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ Джэджэ районым тыгъуасэ щыIагъ. Мыщ ит мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм ащыщым, сабыибэ зэрыс унагъом яхьэкIагъ, культурэм иучреждениеу «Джаджэр» зэрагъэцэкIэжьырэр зэригъэлъэгъугъ, блэкIыгъэ илъэсым муниципалитетым Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэм ыкIи пшъэрылъхэм зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ.\nБылымхъуным хэщагъэхэм яшIуагъэ арагъэкIыныр, ахэр программэ зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэнхэ амал яIэныр Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъэу къыгъэуцухэрэм ащыщых. Республикэм ипащэ тыгъуасэ зыдэщыIэгъэ унэе мэкъумэщ-фермер хъызмэтшIапIэу Абые Байзэт зипащэм ащ фэдэ IэпыIэгъу ыгъотыгъ.\nБылымхъуным хэхъоныгъэ ышIыным фытегъэпсыхьэгъэ программэм фермерыр хэлэжьагъ ыкIи 2017-рэ илъэсым сомэ миллиони 4,5-рэ хъурэ грант къыратыгъ. Нэужым ежь имылъкуи хилъхьи, чэмхэр зычIэтыщт псэуалъэм гъэцэкIэжьынхэр ришIылIагъэх, ищыкIэгъэ оборудованиер зэригъэгъотыгъ. Грантым ишIуагъэкIэ былымышъхьэ 25-рэ ыщэфыгъ, джырэ уахътэм ахэм япчъагъэ зэкIэмкIи 80 мэхъу. Ащ дакIоу IофшIэпIэ чIыпIи 4 къызэIуихыгъ.\nРеспубликэм ипащэ хъызмэтшIапIэм амалэу IэкIэлъхэр зэригъэлъэгъугъ, былымхэр зыщаIыгъ чIыпIэхэм якIолIагъ, фермерым гущыIэгъу фэ-\nФермерым къызэриIотагъэмкIэ, илъэсым щэ тонни 170-рэ фэдиз къахьыжьы. Адыгэ къуаеу рахырэр ары анахь федэшхо къэзытырэр. 2019-рэ илъэсым хъызмэтшIапIэм адыгэ къое тонн 22,5-рэ ыщагъ.\n— Мэкъумэщ хъызмэтым хэщагъэхэм къэралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэхэр тэгъэцакIэх. Ащ къыхэкIыкIэ муниципалитетхэм пшъэрылъэу яIэхэр, ахэм амалэу къатыхэрэр къоджэдэсхэм къафаIотэныр, ябизнес къызэIуахынымкIэ ыкIи хэхъоныгъэ ашIынымкIэ яшIуагъэ арагъэкIыныр арых. Мыщ фэдэ предприятие цIыкIухэр арых къуаджэм иэкономикэ хэхъоныгъэ езыгъэшIыхэрэр. Мы лъэныкъом сомэу халъхьэрэ пэпчъ шIуагъэ къеты: чылэм дэсхэм IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къафызэIуахых, чIыпIэ бюджетым хэхъоныгъэ ешIы, экспортым ылъэныкъокIэ шъолъырым амалэу IэкIэлъхэм ахэхъо, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nЛъэпкъ проектэу «Культура» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу станицэм дэт культурэм и Унэу «Джаджэм» икъутамэу N 2-м гъэцэкIэжьынхэр щэкIох. Псэуалъэм изэтегъэпсыхьан зэкIэмкIи сомэ миллион 20 фэдиз пэIуагъэхьанэу агъэнафэ. Мылъкур федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахэхыгъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу Iофхэм язытет зыфэдэр, бюджет ахъщэр гъэфедагъэ зэрэхъурэр Адыгеим и ЛIышъхьэ ыуплъэкIугъ, ылъэгъугъэм осэшIу фишIыгъ. Культурэм иучреждение иунашъхьэ, инженернэ псэуалъэхэр зэблахъух, ыкIоцIкIэ ар агъэкIэжьы.\n— ГъэцэкIэжьыным ыуж учреждением техническэ амалэу IэкIэлъым хэгъэхъогъэн ыкIи ащ къыпэIулъ чIыпIэр зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьэгъэн фае. Культурэм и Унэ цIыфхэр щызэрэугъоих, опытэу аIэкIэлъымкIэ зэхъожьых — ащ мэхьанэшхо иI. Мы илъэсым учреждением иIофшIэн ригъэжьэжьын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЩысэ зытырахырэ унагъу\nРеспубликэм ипащэ сыд фэдэрэ псэупIэ кIуагъэми, анахьэу ынаIэ зытыридзэрэр ыкIи зэрыхьэрэр сабыибэ зэрыс унагъохэм ащыщ. Джаджэм щыпсэухэрэ Матыченкэ Александррэ Натальерэ сабыих зэдагъотыгъ. Щысэ зытепхын плъэкIыщт унагъом республикэм ипащэ ихьэкIагъ.\nНаталье унэгъо хъызмэтыр зэрехьэ, Александр гурыт еджапIэу N 4-м физкультурэр ащарегъэхьы. Япшъэшъэ нахьыжъэу Даур Валерие пшъэшъитIу къыфэхъугъ. Уисабыйхэр зэрэппIун, зэшъхьэгъусэхэр зэрэзэфыщытын фаемкIэ янэрэ ятэрэ сыдигъуи ищысэтехыпIэх. Матыченкэхэм якIалэхэм анахьыжъэу Александр Краснодар дэт апшъэрэ дзэ училищыр диплом плъыжькIэ къыухыгъ, ГРУ-у «Къыблэ дзэ шъолъырым» къулыкъур щехьы. Сабыищыр еджапIэм макIо, анахьыкIэр илъэси 5-м ит.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ унагъом исхэм гущыIэгъу афэхъугъ, ясабыйхэр дэгъоу, зэрифэшъуашэу зэрапIухэрэм фэшI зэшъхьэгъусэхэм афэрэзагъ.\n— ГушIуагъо, нэхъой зэрылъ шъощ фэдэ унагъоу республикэм щыпсэухэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъунэу тыщэгугъы. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным унагъом ыкIи сабыигъом IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ унашъохэр ышIыгъэх. Адыгеим исхэм Iоф ашIэн, ясабыйхэр апIунхэ амал яIэным республикэм ипащэхэр пылъых, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжэджэ районым инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм 2019-рэ илъэсым администрацием, ащ ипащэ Iофэу ашIагъэр щызэфахьысыжьыгъ, пшъэрылъыкIэхэр агъэнэфагъэх. Мыщ епхыгъэ гущыIэ шъхьаIэр къышIыгъ район администрацием ипащэу Александр Бутусовым.\nРеспубликэм ипащэ игъусагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и ЛIышъхьэрэ иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец, министрэхэр, депутатхэр. Iофтхьабзэр зэрищагъ Советым итхьаматэу Алла Самохваловам.\nАР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур анахьэу зигугъу къышIыгъэр предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм яшIуагъэ арагъэкIыным фытегъэпсыхьэгъэ программэхэм амалэу къатыхэрэр къызфагъэфедэнхэр ары. Предпринимательхэм ябизнес зырагъэушъомбгъуным, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къызэIуахынхэм афэшI процент цIыкIу зыпылъ чIыфэхэр аштэнхэ зэралъэкIыщтыр къариIуагъ. Ащ дакIоу непэ инвестициехэр пстэуми анахь шъхьаIэу зэрэщытыр ыкIи мы лъэныкъомкIэ районым иIофшIэн ыгъэлъэшын зэрэфаер хигъэунэфыкIыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу Адыгеим инвестиционнэ площадкэ 65-рэ иI, ахэм ащыщэу зыр ары ныIэп Джэджэ районым иер.\n— Лъэпкъ проектым къызэригъэнафэу, предпринимательствэм хэщагъэхэм япчъагъэ нэбгырэ минипшIым кIэдгъэхьан фае. Мы къэгъэлъэгъоным тыкъыфэкIоныр пшъэрылъ шъхьаI. IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр гъэпсыгъэнхэр, инфраструктурэм хэхъоныгъэ ышIыныр — джары анахьэу тынаIэ зытетын фаехэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМинистрэу КIэрэщэ Анзаур къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, муниципалитетым гъэсэныгъэм иучреждениехэр щашIых, щагъэцэкIэжьых, ящыкIагъэр арагъэгъоты. ТапэкIи социальнэ псэуалъэхэм ягъэпсын лъагъэкIотэн гухэлъ щыI. IофышIэхэм закъыфэбгъазэмэ, непэрэ мафэм ехъулIэу районым икIэлэегъаджэхэм япроцент 80 фэдизым аныбжь илъэс 55-м шIокIырэп, ар къэгъэлъэгъон дэгъу.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ипащэу Мэрэтыкъо Рустем мэхьанэшхо зэритыгъэр демографием изытет, апэрэ медицинэ IэпыIэгъу зыщарагъэгъотырэ IэзапIэм игъэкIэжьын ипрограммэ шIуагъэу къытыщтыр ары.\n— Сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуныр, цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу афэгъэцэкIэгъэнхэр, медицинэм иучреждениехэм кадрэхэр афикъунхэр — джары къулыкъум, муниципалитетым япшъэрылъ шъхьаIэу щытын фаер. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм щегъэжьагъэу врач хъу зышIоигъохэр къыхэдгъэщыхэзэ, ахэм IэпыIэгъу тафэхъуным, едгъэджэнхэм, нэужым къызщыхъугъэхэм къагъэзэжьыным тыпылъын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nУрысыем и Президент къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ащыщхэу сабый къызэрыхъухьэрэ унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, гъот макIэ зиIэ цIыфхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным, нэмыкI социальнэ Iофыгъохэм кIэкIэу къащыуцугъ министрэу Мырзэ Джанбэч.\nЗэхэсыгъом икIэухым Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэр ыштагъ, муниципалитетым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ Iофыгъо шъхьаIэ-хэм къатегущыIагъ.\n— УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцугъэ лъэпкъ проектхэр блэкIыгъэ илъэсым щыублагъэу республикэм щытэгъэцакIэх. Ахэм кIэух шъхьаIэу афэхъун фаер зы — тицIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу хъуныр ары. А лъэныкъохэмкIэ IофшIэныр дгъэлъэшыгъэ. Лъэпкъ проектхэм къадыхэлъытэгъэ пстэури дгъэцэкIэнымкIэ охътабэ тиIэп. Шъолъырым имуниципалитет пэпчъ щызэшIуахырэ IофшIэным илъэс къэс шIогъэшхо къыхьын, ар цIыфхэм зэхашIэн фае, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nДжэджэ районым хэхъоныгъэхэр зэришIыхэрэм дакIоу, щыкIагъэхэри зэрэщыIэхэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, муниципалитетым имэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм лэжьыгъэу къахьыжьырэм, хэтэрыкIхэм, щэ къэзытырэ былымышъхьэхэм япчъагъэ хэхъо. Ащ дакIоу районым щаIыгъ мэлхэмрэ пчэнхэмрэ нахь макIэ хъугъэх. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет зыпкъ изыгъэуцон зылъэкIыщтыр мэкъумэщ-фермер хъызмэтшIапIэхэм къэралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр, ахэр программэ зэфэшъхьафхэм, грантхэм якъыдэхын ахэлэжьэнхэ алъэкIыныр ары. АщкIэ республикэм амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\n— Районым иэкономикэ инвестициеу къыхалъхьагъэмкIэ зэфэхьысыжь дэгъухэр щыIэх — предприятиехэм ямылъку шъхьаIэ пштэмэ, ар сомэ миллиардрэ миллион шъищрэ мэхъу. Мы къэгъэлъэгъон дэгъур гъэпытэгъэн, IофшIэныр лъыгъэкIотэгъэн фае. Ащ дакIоу муниципалитетым ит социальнэ учреждениехэм IэпыIэгъу тафэхъущт. Район гупчэ сымэджэщым автотранспортищ къыфэтщэфынэу тэгъэнафэ, газрыкIопIэ километрэ пшIыкIутIум ехъу тшIыщт. Джащ фэдэу шъолъыр проектым къыдыхэлъытагъэу фельдшер-мамыку IэзэпIищ дгъэпсынэу ары. Ащ нэмыкIэу учреждениехэм гъэцэкIэжьынхэр ятшIылIэщтых, зэтедгъэпсыхьащтых, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nРеспубликэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, къэкIорэ илъэсым щегъэжьагъэу районым ис сабыйхэр зэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм кIонхэ амал яIэн фае. Шъолъыр ыкIи федеральнэ бюджетхэм къахэхыгъэ мылъкумкIэ районым ит еджэпIитфым кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ тедзэ зыщызэрагъэгъотырэ чIыпIэ 315-рэ къащызэIуахыщт.\n— Урысыем и Президент къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ащыщ мы илъэсым Iоныгъом и 1-м щегъэжьагъэу ублэпIэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм ыпкIэ хэмылъэу шхыныгъо стырхэр аIэкIэгъэхьэгъэныр. Арышъ, республикэм имуниципалитетхэм ащыIэ гъэсэныгъэм иучреждение-\nхэм ахэт шхапIэхэр ащ техническэу фэхьазырынхэ фае. Ащ дакIоу еджапIэхэм кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр къящэлIэгъэнхэм иIофыгъуи тинэплъэгъу идгъэкIы хъущтэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nГумэкIыгъо шъхьаIэу республикэм ипащэ зигугъу къышIыгъэр зидунай зыхъожьыхэрэм якоэффициент районым зэрэщыиныр ары. А къэгъэлъэгъонымкIэ муниципалитетыр пстэуми анахь дэй. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет зыпкъ игъэуцогъэным фытегъэпсыхьагъэх къэралыгъом ипащэ игухэлъхэм ягъэцэкIэн. Ащ къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым щегъэжьагъэу ным, кIэлэцIыкIу зэрыс унагъохэм, сабыибэ зиIэхэм IэпыIэгъоу арагъэгъотырэм хэпшIыкIэу хагъэхъуагъ. Ар республикэм исхэм къызфагъэфедэн фае.\n— Зыкъытфэзыгъэзэрэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэтшIэнхэм, ахэм IэпыIэгъу тафэхъуным пстэуми тынаIэ атедгъэтын фае. Ащ фэдэ тхыгъэхэр сэ бэрэ къысIокIэх. ЦIыфхэм къаIэтырэ Iофыгъохэм ащыщыбэр чIыпIэхэм ащызэхэпфын плъэкIыщт, арышъ, ахэм нахь чанэу Iоф адашъушI, шъуишIуагъэ яжъугъэкI, — къыIуагъ къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nУФ-м и Президент иунашъокIэ 2020-рэ илъэсыр шIэжьымрэ дзэ щытхъумрэ я Илъэсэу агъэнэфагъ. Ащ къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр республикэм зэрифэшъуашэу щызэхэщэгъэнхэ зэрэфаер КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ.\nРайоным ипащэхэм, депутатхэм, Джэджэ районым щыпсэухэрэм яIо зэхэлъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм, республикэм ыкIи муниципалитетым шIуагъэ къызэрэфахьырэм афэшI зэрафэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэухым къыIуагъ. ТапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу пстэуми афэлъэIуагъ.\nПредыдущая ЯIофшIэн осэшIу къыфашIыгъ\nСледущая В Адыгее объявили очередной набор слушателей на бесплатные курсы по изучению адыгейского языка