Алъэгъугъэм ыгъэрэзагъэхэп — Голос Адыга\nРедактор 12.09.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэмрэ ащ игуадзэу Шъэо Аскэррэ мы тхьамафэм Мыекъопэ районым щыIагъэх.\nЦIыфым ипсауныгъэ лъэшэу зиягъэ езыгъэкIырэ уц шIоеу амброзием джыдэдэм иуахът. Бэдзэогъу мазэм ыкIэм АР-м и Парламент зэхэсыгъоу иIагъэм ащ щытегущыIэхи, уцым игъэкIодын нахь чанэу дэлэжьэнхэу къызщиIорэ джэпсалъэу къэралыгъо ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэ хэбзэ органхэм, зэкIэ цIыфэу республикэм исхэм афэгъэзагъэр щаштэгъагъ. Ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, амброзием игъэкIодын епхыгъэу зэшIуахыхэрэм защагъэгъозэныр ары парламент пащэхэр мы муниципальнэ образованием кIонхэм ушъхьагъу шъхьаIэу фэхъугъэр.\nМыекъопэ район администрацием ипащэ игуадзэу Андрей Пономаревымрэ отраслэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ район ГъэIорышIапIэм ипащэ мэкъумэщ хъызмэтымкIэ игуадзэу Нина Самойловамрэ ягъусэхэу псэупIэ койхэр, зэкIэмкIи 10 мэхъух, къакIухьагъэх. Ахэм япащэхэм, цIыфэу ащыпсэухэрэм заIуагъэкIагъ, урамхэр, общественнэ чIыпIэхэр къаплъыхьагъэх. ПсэупIэу зыдэхьагъэхэм, амброзиер игъом зэраупкIэрэр нафэу, зыщыкъабзэхэр къахэкIыгъэх, ау, гухэкIыми, нахьыбэрэхэм мы уц шIоим пэшIуекIогъэныр Iэпэдэлэл ащашIыгъ. Щагу Iухьагъухэм, урам гъогубгъухэм ямызакъоу, общественнэ чIыпIэхэм жъугъэу амброзиер къащэкIы, гъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм ащыщхэм апэблагъэуи ащ зеушъомбгъу.\nПарламентым ипащэхэм ямырэзэныгъэ пхъашэу къыраIотыкIыгъ. Пстэумэ апэу псэупIэ кой администрациехэм япащэхэм ар ямысагъэу алъытагъ.\n— ШIыкIэ пстэури жъугъэфедэзэ амброзием иягъэу къакIорэр, ар игъом аупкIэныр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр цIыфхэм алъыжъугъэIэсынэу щытыгъ, — къыIуагъ Владимир Нарожнэм. — КъызэрэнэфагъэмкIэ, ар дэеу шъогъэцакIэ.\nПсэупIэ кой администрациехэм япащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, цIыфхэми алъагъэIэсы, законым фитыныгъэу къаритыхэрэр агъэфедэхэзэ, амброзиеу е нэмыкI уц шIоеу ищагу IухьапIэ дэжь къыщыкIырэр игъом изымыупкIыхэрэм административнэ пшъэдэкIыжьи арагъахьы. Арэу щытми, тазырыр зэрэмакIэм къыхэкIыкIэ (законым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, ар сомэ 500) ащ ыгъэщынэрэр макIэ. Ары пакIошъ, тазыр зытыралъхьагъэхэм ащ дырамыгъаштэу, щагу кIыбым щыIэм яIоф хэмылъэу зыIохэрэр, хьыкумым зыфэзыгъазэхэрэр къызэрахэкIыхэрэри псэупIэ койхэм япащэхэм къаIуагъ. Арэу щытми, пшъэдэкIыжьыр нахь гъэпхъэшэгъэным нэмыкI хэкIыпIэ щымыIэу алъытагъ.\n— Тиреспубликэ зекIоным зыщиушъомбгъунэу, хьакIэу къихьэрэр нахьыбэ хъунэу, ащ ишIуагъэкIэ бюджетми хахъохэр фэхъунхэу тыщэгугъы, — къыIуагъ Шъэо Аскэр станицэу Дахъо игупчэ амброзием зэрэзэлъикIугъэм еплъыкIэу фыриIэр къыриIотыкIызэ. — Мыщ фэдэ екIолIакIэ тиIэу зыпари къытфэкIощтэп. ГухэкIми, мы зыр арэп мыщ фэдэу амброзиер зэрытэу тызэрихьылIагъэр ыкIи пащэхэр ары зимысагъэ ащ хэлъыр. Охътэ благъэм екIолIакIэу яIэр зэбламыхъумэ, пшъэдэкIыжьыр нахь зэрэгъэпхъэшэгъэщтым щэч хэлъэп.\nПсэупIэхэм ямызакъоу, мэкъумэщ хъызмэтым ичIыгоу Мыекъопэ районым илъхэм ащыщыбэхэри Парламентым ипащэхэм къакIухьагъэх. Ахэм натрыф е тыгъэгъазэ зытырапхъагъэхэр ахэтых, зыпари къызщамыгъэкIырэр нахьыб. Лэжьыгъэ зэрылъхэми, губгъо нэкIхэми амброзиер бэу арыт, зэлъикIугъапэхэри ахэтых. ЧIыгур зымыгъэфедэу зыгъэхьаулыехэрэм ар къызкIаIамыхыжьырэм Парламентым ипащэхэр кIэупчIагъэх. Ар зиунаем къыIыпхыжьыныр Iоф къинэу зэрэщытым къегъэуцухэу ары район пащэхэм къызэраIуагъэр. Арэу щытми, хэбзэгъэуцугъэм фитыныгъэу къаритыхэрэр мыщ дэжьми яIэубытыпIэхэу илъэсищым зэкIэлъыкIоу зымыгъэфедагъэу, ащ тетэу цIыраоу зыIыгъхэм къаIахыжьынхэу афагъэпытагъ.\nАщ фэдэу зыдэщыIагъэхэм ащыщых Къэнкъул Джэбраилэ, Эдуард Такмазян, Борис Чатоевыр, Владимир Петросян, Николай Журба, ШъэоцIыкIу Къэплъан, Сергей Соловьевыр, Константин Ключкиныр, Валерий Андрюхиныр зипэщэ мэкъумэщ фермерскэ хъызмэтшIапIэхэр. Мыхэм зэкIэми чIыгоу аIыгъхэр ежьхэм яунаех, лэжьыгъэ къэзыгъэкIи ахэт, зыпари щызымышIагъэр нахьыб, ау зэкIэми амброзием иупкIэн Iэпэдэлэл ашIыгъ.\nМэкъумэщ хъызмэтым ичIыгу зыIыгъэу игъом амброзиер зымыупкIэхэрэм апае тхылъхэр агъэхьазырхи, Россельхознадзорым Краснодар краимкIэ ыкIи АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ фагъэхьыгъэу ары районым ипащэхэм къызэраIуагъэр. Илъэсыбэ хъугъэу пшъэдэкIыжь зэрагъэхьыхэрэри ахэм ахэтых, ау ащ шIуагъэу къытырэр макIэ. Сыда пIомэ тазырэу арагъэтырэр сомэ 300 ныIэп зэрэхъурэр. Амброзием иупкIэн е игъэкIодын пэIуигъэхьащтым нахьи ар бэдэдэкIэ нахь макI. Арышъ, тазырыр етышъ, амброзием ебгъукIо.\nЗишъофхэр зыгъэкъабзэхэу зыдэщыIагъэхэр Евгений Смирновыр зипэщэ хъызмэтшIапIэу ООО-у «Нива» зыфиIорэр ары. Ащ соер мы уахътэм Iуехыжьы, мэфэ благъэхэм тыгъэгъазэм иIожьын ригъэжьэщт. Илэжьыгъэ икъоу ищыкIагъэр зэрэришIылIэрэр къыхэщы, амброзием зэребэнырэри нафэ. «Нивэр» лъэныкъо пстэумкIи нэмыкI хъызмэтшIапIэхэмкIэ щысэтехыпIэу зэрэщытыр Владимир Нарожнэмрэ Шъэо Аскэррэ къыхагъэщыгъ.\nПарламентым ипащэхэм пстэури къызэфахьысыжьзэ, Мыекъопэ районым щалъэгъугъэм зэримыгъэрэзагъэхэр джыри зэ къыкIагъэтхъыжьыгъ.\n— Мы муниципальнэ образованием уплъэкIунхэр къыщедгъэжьэным ушъхьагъу шъхьаIэу фэхъугъэр зекIоным зыщегъэушъомбгъугъэным анахь фытегъэпсыхьагъэу, гугъэпIэ инхэр республикэм рипхыхэу зэрэщытыр ары, — къыIуагъ Владимир Нарожнэм. — Мы районым изэтегъэпсыхьан, зекIоным епхыгъэ инфраструктурэм изегъэушъомбгъун, туристхэмкIэ джыри нахь хъопсагъо шIыгъэным АР-м и ЛIышъхьэ лъэшэу ынаIэ тет. Ау мырэущтэу автомобиль гъогубгъухэр, псэупIэ кIоцIхэр амброзием зэлъикIугъэхэу, игъом ахэр амыупкIэхэмэ, туристхэмкIэ хъопсагъо зэрэмыхъущтыр нафэ. Ащ имызакъоу, цIыфэу тиреспубликэ исхэмкIи амброзиер зэрэзэрарышхор къыдэплъытэн фае.\nАдыгеим и Парламент ипащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, мы Iофыгъом джыри мызэу, мытIоу къыфагъэзэжьыщт, административнэ пшъэдэкIыжьхэм алъэныкъокIэ предложениеу къахьыгъэхэми ахэплъэщтых, атегущыIэщтых. Мыекъопэ районым джыри мы тхьамафэм кIощтых, щалъэгъурэр зыщызэфахьысыжьыщт игъэкIотыгъэ зэхэсыгъо щызэхащэщт. Нэужым адрэ муниципальнэ образованиехэри къакIухьанхэ гухэлъ яI.\nСурэтхэр Виталий Шепталенкэм тырихыгъэх.\nПредыдущая Мыем нэмыкIхэми якъуап\nСледущая ЯпшIэнэрэу хэдгъэунэфыкIыщт


Орэдыр игупшысэ щыщ — Голос Адыга\nОрэдыр игупшысэ щыщ\nРедактор 12.09.2019 12.09.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nОрэдыр игъусэу пчэдыжь нэфылъым тыгъэм инэбзыйхэм нэплъэгъу гушIуагъокIэ апэгъокIырэ Хъурэнэ Азэ щыIэныгъэм дэхагъэу хилъагъорэр искусствэм къыщеIуатэ.\n— Кощхьаблэ сыщапIугъ. Сяни, сянэжъи лъэпкъ тхыпхъэхэм яхэдыкIын зэрэпыщагъэхэр сшIогъэшIэгъоныгъ. Сшыпхъу нахьыжъэу Ларисэ мастэмрэ Iуданэмрэ къызиштэхэкIэ, сэнэхьатэу къыхихыщтыр къэпшIэнэу щытыгъ, — Азэ игупшысэхэм тащегъэгъуазэ.\n— Ларисэ лъэпкъ искусствэм щыцIэрыIу. Адыгэ шъуашэхэр, тхыпхъэхэр едых. Аза, о нэмыкI сэнэхьат къыхэпхыгъэр.\n— Сэри хэдыкIыным сыфэщагъ, лъэпкъ IэшIагъэхэм якъэгъэлъэгъонхэм сахэлажьэ.\n— Арэу щытми, экономикэм, орэдым нахь удахьыхыгъ.\n— Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр къэсыухыгъ, экономикэм зыфэзгъэсагъ. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние Iоф щысэшIэ. Сыд фэдэ сэнэхьат сиIэми, орэдыр IэкIыб сшIырэп.\n— Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт уишIэныгъэ зэрэщыхэбгъэхъуагъэм сыщыгъуаз.\n— Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу, Адыгеим инароднэ артисткэу Нэхэе Тэмарэ сыригъэджагъ. Макъэр зэрэбгъэIорышIэщтым, артистым инэшанэхэм, орэдым иобраз гукIэ узэрэхэхьащтым, нэмыкIхэм сафигъэсагъ. Гъунэ имыIэу Нэхэе Тэмарэ сыфэраз.\n— Уятэ инженер, уянэу Аминэт кIэлэегъэджэ училищым щеджагъ. Аза, ори орэд къэпIоным IэшIэхэу уфежьагъэп.\n— Кощхьаблэ сыщыпсэузэ искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэм икъэшъокIо ансамблэ сыхэтыгъ. Адыгэ шъуашэр сщыгъэу концертхэм, зэIукIэгъухэм сахэлэжьэныр сшIогъэшIэгъоныгъ, ау орэд къэзыIохэрэм сяхъуапсэщтыгъ.\n— Къашъом угукIэ сыда къыхэпхыгъэр?\n— Адыгэ пшъашъэм илъэпкъ къашъохэр зэригъэшIэнхэ фаеу сэлъытэ. Орэдышъом уедэIузэ къашъом псэ къыпыбгъакIэ зыхъукIэ, искусствэр нахь куоу зэогъашIэ. «ЗэфакIом», «Уджым», «Ислъамыем», «ХьакIулащэм», фэшъхьаф къашъохэм ядэхагъэ изакъоп къыхэзгъэщырэр. Лъэпкъ шэн-хабзэхэр, тарихъыр, нэмыкIэу къашъом къешIэкIыгъэр макIэп.\n— Адыгэ къашъом узыIэпищагъэу орэд къапIоу уфежьагъ.\n— Ары зэрэхъугъэр.\n— Мэстанэм Iуданэр ипщыгъэу лъэпкъ тхыпхъэхэр хэбдыкIхэзэ адыгэ орэдхэр, жъыухэр къыхэбдзэщтыгъэха?\n— ГукIэ орэд къыдэмыIоу узэрэдэщтыр къызгурыIощтыгъэп.\n— Ларисэ сыда къыуиIощтыгъэр?\n— ОшIа, мастэмрэ Iуданэмрэ къэзыштэрэ пшъашъэ пэпчъ екIолIэкIэ шъхьаф Iофым къыфигъотэу сэлъытэ.\n— Быщтэкъо Азэмат къэшъуакIоу ригъэжьэгъагъ. «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» илъэс 12 ащыуджыгъ.\n— ЩысэшIум щыIэныгъэм уфещэ. Азэмат гукIэ орэд къызэриIорэр, «Налмэсым» хэтэу къызэрэшъорэр сэлъэгъу. Искусствэм зыкъыщигъотыгъ. Сэ сигъогу нэмыкIэу гъэпсыгъэ.\n— Аза, орэдхэр зытетхэгъэ апэрэ дискыр къыдэбгъэкIыгъ. Сыда ащ къыкIэлъыкIощтыр?\n— Орэд 14 тестхагъ. Адыгэ пшъашъэм, нарт лIыхъужъхэм, композиторэу Тхьабысымэ Умарэ Блащэпсынэ фэгъэхьыгъэ орэдэу ыусыгъэр, фэшъхьафхэри сиапэрэ диск хэзгъэхьагъэх. ТапэкIи орэд къэсIощт.\n— Республикэ филармонием Iоф щыпшIэзэ концертхэм орэд къащыпIоу зэребгъэжьагъэм тытегъэгущыIэба.\n— Орэдым удэлэжьэн фае. Нэхэе Тэмарэ къызэрэтиIорэм фэдэу, орэдыр пфэпэн, уешIушIэн, бгъэкIэрэкIэн фае. Орэдыр сабыим есэгъапшэ. Псэ зыпытыр ылъэ теогъэуцо, тамэ еоты, щыIэныгъэм хэощэ.\n— Фестивальхэм, мэфэкI концертхэм уахэлажьэ. Къиныгъохэм уашIокIыныр орыкIэ сыда?\n— Узыфежьэрэр лъыбгъэкIотэн умылъэкIырэмэ, рэхьатэу ущысыныр нахьышIу. ГущыIэ фабэ къыозыIорэми, нэплъэгъу зэгъэфагъэкIэ къыоплъырэм яIэпыIэгъу огъэлъапIэ. ХэкIыпIэхэм уалъыхъуныр щыIэныгъэм щыщ IофшIакI.\n— УапэкIэ узэрэлъыкIотэщтым гугъэр егъэлъэшыба?\n— Надежда Кадышевам фэдэу лъэпкъ орэдхэр къэсIонхэу къысэлъэIухэрэм саIокIэ. Сэ Нэхэе Тэмарэ, Нэфышъ Чэримэ сакIырэплъы. Макъэр зэрагъэфедэрэм дакIоу, артистым ишэн-хабзэхэр дахэу зэрахьэх. Орэдым лъэпкъ гупшысэр, шIулъэгъу къабзэр къыщыпIотэнхэр, шIыкIэшIухэр къэбгъотынхэр сэркIэ гушхоныгъэу щыт.\n— Адыгэ шъуашэм и Мафэ, Адыгэ Республикэм имэфэкIхэр къэблагъэх. ЗэIукIэгъухэм зафэогъэхьазырба?\n— Мыекъуапэ имэфэкI гъэшIэгъонэу кIуагъэ, сигуапэу орэдхэр къыщысIуагъэх. Лъэпкъ искусствэр зыгъэдэхэрэ гъогум сытетыщт, сиорэдхэм тамэ ястыщт.\n— Уигухэлъхэр къыбдэхъунхэу пфэсэIо.\nПредыдущая Нартым итыжьын\nСледущая ЦIыфым илъэуж


Культурэм иунэхэм ягъэцэкIэжьын — Адыгэ макъ\nКультурэм иунэхэм ягъэцэкIэжьын\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Шэуджэн районым щыIагъ. Лъэпкъ проектэу «Культурэмрэ» Федеральнэ программэу «2019 – 2024-рэ илъэсхэм культурэмрэ туризмэмрэ хэхъоныгъэу ашIыщтыр» зыфиIорэмрэ къадыхэлъытагъэу мы аужырэ илъэситIум культурэм икъоджэ униплIымэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх.\nАпэдэдэ зэкIолIагъэхэр культурэм и Унэу къутырэу Тихоновым дэтыр ары. 1975-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ащ Iоф ешIэ ыкIи зыкIи агъэцэкIэжьыгъэп. 2019-рэ илъэсым лъэпкъ проектэу «Культурэм» тегъэпсыхьагъэу унашъхьэр, инженер коммуникациер, пчъэхэр ыкIи шъхьаныгъупчъэхэр зэблахъугъэх, чIыопс газыр котельнэм ращэлIагъ. Джащ фэдэу унэ кIоцIым идэпкъхэр агъэлагъэх, нэбгыри 150-рэ зычIэфэщт залыр агъэкIэжьыгъ, къыпэIулъ чIыпIэри зэтырагъэпсыхьагъ, пстэумкIи сомэ миллион 17,5-м ехъу а гухэлъхэм къафыхагъэкIыгъ.\nКъутырым щыпсэухэрэм ягъэпсэфыгъо уахътэ изэхэщэнкIэ культурэм и Унэ амалышIухэр иIэх. Мыщ кружок ыкIи клубнэ объединение 14-мэ Iоф щашIэ, ахэм нэбгыри 176-рэ ахэлажьэ. Адыгеим и ЛIышъхьэ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, Шэуджэн районым ипащэу Аулъэ Рэщыдэ игъусэхэу IофшIэнхэр зэрагъэцэкIагъэхэм нэIуасэ зыфишIыгъ, унэм ищыкIэгъэ оборудованиер чIэгъэуцогъэнымкIэ ыкIи культурнэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэрэ цIыфхэр нахьыбэ шIыгъэнхэм япхыгъэ унэшъо заулэ афишIыгъ.\nАщ нэужым республикэм ипащэ псэупIэу Заревэм культурэм и Унэу дэтыр къыплъыхьагъ. Нэбгырэ 260-м тегъэпсыхьагъэу ар щыт. 2019-рэ илъэсым псэуалъэр агъэцэкIэжьыгъ: унашъхьэр, пчъэ-шъхьаныгъупчъэхэр, инженер коммуникациер зэблахъугъэх. ЧIыопс газыр ращэлIагъ. Унэр ыкIоцIкIи ыкIыбкIи дахэу зэтырагъэпсыхьагъ, джэхашъори, сценэри агъэкIэжьыгъ. Дискотекэхэр зыщыкIохэрэ залри агъэцэкIэжьыгъ. Псэуалъэм къыпэIулъ чIыпIэм плиткэ тыралъхьагъ. А Iофхэм сомэ миллион 24,8-рэ фэдиз апэIухьагъ.\nКультурэм и Унэ художественнэ самодеятельностым икружоки 7-мэ ыкIи ныбжьыкIэ объединении 9-мэ Iоф щашIэ, пстэумкIи нэбгырэ 315-рэ ащ къызэлъеубыты.\nИкIэухым КъумпIыл Мурат щыIагъ къуаджэу Мамхыгъэ культурэм и Унэу дэтым. 2020-рэ илъэсым игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ащ рашIылIагъэх, ахэм сомэ миллиони 8,2-рэ фэдиз апэIухьагъ. Псэуалъэм иунашъхьэ, ипчъэ- шъхьаныгъупчъэхэр зэблахъугъэх, газрыкIуапIэрэ псырыкIуапIэрэ къыращэлIагъэх, унэкIоцI дэпкъхэр агъэлагъэх, сценакIэри агъэкIэрэкIагъ. Ащ нэмыкIэу видеолъыплъэным иамалхэр, машIом зыкъыштэмэ, макъэ къэзгъэIущт пкъыгъохэр ыкIи нэмыкIхэр хагъэуцуагъэх.\n«Федеральнэ гупчэм иIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ ыкIи хэгъэгум и Президент кIэщакIо зыфэхъугъэ Iофтхьабзэхэр зэрэпхыращыхэрэм ялъытыгъэу мы аужырэ илъэсым культурэм иучреждениехэу республикэм итхэм IофшIэнышхо арашIылIагъ: культурэм иунэ пшIы пчъагъэ агъэпсыгъ ыкIи агъэкIэжьыгъ, тхылъеджапIэхэр кIэу щыIэ хъугъэх, жъыхэр агъэцэкIэжьыгъэх, джырэ уахътэм диштэрэ оборудованиемкIэ ахэр зэтырагъэпсыхьагъэх. ШIуагъэ къатэу ахэр гъэфедэгъэнхэр ары анахь мэхьанэ зиIэр, ныбжь зэфэшъхьаф зиIэ цIыфхэм ахэр гуIэтыпIэ ащыхъунхэ фае. Ащ пае культурэм иIофышIэхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъон, шIыкIэ-амал зэфэшъхьафхэр агъэфедэнхэ фае», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nА 1 — 3-рэ нэкIуб. арытхэр АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытыгъэх.\nСледущая Автомобиль IункIыбзэхэр аритыжьыгъэх


Ку ЗекIо Адыгэ Хэкум - Мафэ 14 — AdygIntour\nКу ЗекIо Адыгэ Хэкум - Мафэ 14\n10 Чъэпыогъум и\nАдыгэ Республикэр, Шапсыгъэ Хы Iушъор, Къэбэртае-Бэлкъарэр, Къэрэщай-Черкесыр, Краснодар\nЗекIоныр зыфэдизыщтыр: мэфи 15, чэщи 14\nУасэр зы нэбгырэм пае: $1180 щегъэжьагъэу\nАдыгэ хэкум анахь чIыпIэ дахэу ыкIи анахь гъэшIэгъоныхэу итхэр къэтылъэгъущтых. Адыгэ къалэхэм ыкIи Адыгэ къуаджэхэм тащыIэщт.\nТIуапсэ, Адыгэ къуаджэхэр, ПсышIуапIэ\nКраснодар икъохьылъатэ тIысыпIэм тыщэзэIукIэ. Ащ тыкъекIи, Мыекъуапэ тыкъакIоу зыхъукIэ Адыгэ къуаджэхэм тадахьэ. Мыекъуапэ хьэкIэщым тыкIахьэ.\nАдыгеим и къушъхьэ-мэз дахэхэр къэтыкIохьыщтых. Хьаджыкъо идэжь Iут испун, псыхъоу Шъхьэгуащэ зыдэчъырэ Хьаджыкъо тIоладжэ, псы-ефэхыхэу Руфабгъо, къуаджэхэу Дахэ, ХъымыщкIэй, Гъозэрыплъ, хэкум испун анахь инэу итыр Гъозэрыплъ щытлъэгъущт.\nКъушъхьэу Лъагъо-Накъэ тыкIощт. Ащ тыдэкIуае зыхъукIэ къушъхьэхэм ущызэхэплъэщт чIыпIэ дахэхэм тыкъэуцущт. Лъагъо-Накъэ щыIэ пешерым гъэшIэгъоным тычIэхьэщт. Лъагъо-Накъэ лъэгум тыхэплъэщт.\nКъэрэщай-Черкес Республикэм тыкIощт. Ащ тыкIоу зыхъукIэ къушъхьэ чIыпIэ дахэхэр тылъэгъущтых ыкIи Адыгэ къуаджэхэр тылъэгъущтых, ахэр: ЖьакIо, Али Бэрдыкъо, Хабэз, Адыгэ Хьабл ытIанэ республикэм икъэлэшъхьаIэу Черкеск тыкъэсыщт. Ащ хьэкIэщым тыкIахьэ.\nКъэрэщай-Черкесым икъушъхьэ дахэхэм тахэхьэщт. Ащ тыкIоу зыхъукIэ къалэу Карачайвск, къоджэ дахэу Тыбырдэ тлъэгъущтых ытIанэ республикэм анахь къушъхьэ дахэу итым Дэмбай тыдэкIоещт. Пчъыхьэм Черкеск къэтыгъэзэжьыщт.\nКъэбэртае-Бэлкъар Республикэм тыкIощт. Ащ тыкIоу зыхъукIэ къэлэ дахэхэу Кисловодскрэ Пятигорскрэ тадэхьэщт. ЫтIанэ республикэм икъэлэ шъхьаIэу Налщыч тынэсыщт. Ащ хьэкIэщым тыкIахьэ.\nНалщыч къалэу чIыпIэ дахэу, гъэшIэгъонэу иIэхэр къытыкIохьыщтых. Лъэпкъ музийр зэдгъэлъэгъущт. Марие иутыкIу, бэдзэрхэр, паркэр, Кабардинскэ урамыр, Нарт Саусэрыкъо исааугъэт ыкIи нэмыкIхэр зэдыгъэлъэгъущтых.\nНалщыч дахэ тыкъыдэкIыжьыныш Мыекъуапэ тыкъэкIожьыщт. Ащ тэкIу зыщыдгъэпсэфыщт.\nПчъэдыжьым нахь жьэу Шапсыгъэ хы Iушъом тежьэщт. Ащ тыкIоу зыхъукIэ апэрэ адыгэ къуаджэу Псыушхо тыдэхьэщт. Ащ нэужьым къалэу ТIуапсэ зэдыгъэлъэгъущт. Адыгэ къуаджэхэу Хьаджыкъо, Къэлэжъ, Лэгъэтх зэдыгъэлъэгъущтых. ЫтIанэ къалэу ПсышIуапэ (Лазаровск) ыкIи Адыгэ къуаджэу Тхьагъапщэ зэдгъэлъэгъущтых. ЫтIанэ, пчъыхьэ Адыгэ къуаджэу Кичмай (ШэхэкIэй) тыкъэсыщт. Ащ хьэкIэщым тыкIахьэ.\nПчъэдыжьым Кичмай щыIэ псыефэхыпIэ 35-рэр зэдыгъэлъэгъущтых. Ащ нэужьым Головинкэ дэт чыг иным идэжь тыIуахьэщт. ЫтIанэ къалэу Шъачэ тыкIощт ыкIи ащ чIыпIэ дахэу дэтыхэр зэдыгъэлъэгъущтых.\nПчъыхьэм Кичмай Адыгэ джэгу ашIырэм тыхэтыщт.\nКичмай тыкъыдэкIыжьыныщ Краснодар тыкIощт. Ащ тыкъакIоу зыхъукIэ чIыпIэ дахэхэм такъыщыуцущт ыкIи благъэу ахэр зэдыгъэлъэгъущтых.\nКраснодар къохьылъатэ тIысыпIэм тэкIуи тыкъызыдэкIыгъэ чIыпIэхэм тэбыбыжьы Адыгэ хэкум опсэу етэIожьы ежьри гъугу маф къытеIожьы.\nКупэу къэзыкIохьыщтхэм яшIоигъонкIэ програмэмэ зэхъокIынхэр хэтышIэхьын тлъэкIыщт ыкIи джащ фэдэу къохьлъатэкIэ чIыпIэу къызыдэкIощтхэр: Краснодар е Минивуд е Шъачэ зэтыхъокIынхэ тлъэкIыщт.


Зэфэхьысыжьхэр, гъэхъагъэхэр, Iофтхьабзэхэр — Адыгэ макъ\nЗэфэхьысыжьхэр, гъэхъагъэхэр, Iофтхьабзэхэр\n2021-рэ илъэсым щылэ мазэм и 23-м зыкъэухъумэжьынымкIэ къэралыгъом иорганизациеу «ОСОАВИАХИМ — Урысыем и ДОСААФ» зыфиIорэр зызэхащагъэр илъэс 94-рэ хъугъэ. Джащ къыщегъэжьагъэу Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ыкIи нэмыц техакIохэр рафыжьыхи, Адыгеир шъхьафит зэрашIыжьыгъэм афэгъэхьыгъэ Урысые зыкъэухъумэжьын жъугъэ IофшIэным имазэ рагъэкIокIы.\nМыщ икъызэIухын фэгъэхьыгъэ зэIукIэр цIыфхэр дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэмкIэ ыкIи дзэ-патриотическэ пIуныгъэмкIэ Гупчэм бэмышIэу щыкIуагъ. Ащ хэлэжьагъэх АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэ игуадзэу Константин Щербаковыр, зыкъэухъумэжьынымкIэ Адыгэ организацием, ветеранхэм я Совет, дзэ комиссариатхэм ялIыкIохэр, дзэ-патриотическэ клубхэм, лъыхъон отрядхэм ахэтхэр, ныбжьыкIэ армейцэхэр, кIэлэеджакIохэр.\nМэфэкI зэIукIэу Адыгеим и ДОСААФ щызэхащэхэрэм организацием къыхэхьагъэхэм билетхэр аратыжьыхэ ыкIи юбилярхэм ащафэгушIохэ хабзэ. Ащ фэдэ нэбгыри 9 мыгъэ хагъэунэфыкIыгъ.\nМыекъопэ районым (п. Краснооктябрьскэм) иныбжьыкIэ армейцэхэм яотрядэу «Варяг» зыфиIорэм хэтхэм мэфэкI къэгъэлъэгъонэу къагъэхьазырыгъэм къэзэрэугъоигъэхэр еплъынхэ амал яIагъ. А ныбжьыкIэ купым хэтхэм Адыгеим и ДОСААФ цIыфхэр дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэмкIэ ыкIи дзэ-патриотическэ пIуныгъэмкIэ и Гупчэ еплъыкIэ дахэу фыряIэхэр къыраIотыкIыгъэх.\nНэужым гущыIэр лъигъэкIотагъ Урысыем и ДОСААФ ишъолъыр къутамэ ипащэу Барцо Тимур. Зыкъэухъумэжьын жъугъэ IофшIэным имазэ зэрэрагъажьэрэм нэмыкIэу, 2020-рэ илъэсым ашIэгъэ IофшIэным ар кIэкIэу къытегущыIагъ.\n— Илъэс къэс мыщ фэдэ мафэм зэрэ Урысыеу зыкъэухъумэжьынымкIэ Iофтхьабзэхэр зыщыкIощтхэ мазэр рагъажьэ, — къыIуагъ ащ. — Адыгеим и ДОСААФ ащ чанэу хэлажьэ. Анахь пшъэрылъ шъхьаIэу тиIофшIэнкIэ тиIэщтыр тарихъ хъугъэ-шIагъэхэр, лъэхъэнэ къинхэм Хэгъэгур къэзыухъумэгъэ цIыфхэр тыгу къэдгъэкIыжьынхэр, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм ахэр ядгъэшIэнхэр, якъэралыгъо шIу алъэгъоу, къаухъумэным фэхьазырхэу пIугъэнхэр ары.\nДжащ фэдэу Барцо Тимур къызыщыуцугъэхэм ащыщ республикэм имуниципальнэ образованиехэм зэкIэми ДОСААФ-м иотделениеу къащызэIуахыгъэхэм яIофшIэн лъагъэкIотэн зэралъэкIыгъэр, пшъэрылъ шъхьаIэу яIагъэхэр икъоу зэрагъэцэкIагъэхэр. Ахэм ащыщэу цIыфхэр дзэ-учетнэ сэнэхьатхэмкIэ гъэхьазырыгъэнхэр (ВУС) — проценти 100-м нэсэу, техническэ сэнэхьатхэмкIэ (СМТП) — проценти 104,2-м кIахьэу агъэцэкIагъ.\nКъыхэгъэщыгъэн фае Урысыем и ДОСААФ икIыгъэ илъэсым шъолъыр отделениехэм ашIэгъэ IофшIэныр зызэфехьысыжьым, Адыгеим щыIэм зыхэхьэрэ купым елъытыгъэу а 1-рэ чIыпIэр къызэрэфагъэшъошагъэр. Джащ фэдэу аужырэ илъэситфым хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр шъолъыр организацием къыдихыгъэх: 2016-рэ, 2018-рэ, 2020-рэ илъэсхэм — апэрэ чIыпIэр, 2017-рэ илъэсым — ятIонэрэ, 2019-м — ящэнэрэ чIыпIэхэр ыубытыгъэх.\nАдыгэ республикэ общественнэ организациеу «НыбжьыкIэ дзэ-патриотическэ объединениеу ЗыкIыныгъ» зыфиIорэм и Совет итхьаматэу Джарымэ Рэщыдэ къыгъэхьазырыгъэ программэу «Курс молодого бойца» зыфиIорэм къэзэрэугъоигъэхэр нэIуасэ фишIыгъэх. ЕджапIэм чIэсыхэзэ, ныбжьыкIэхэр дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэм мыр тегъэпсыхьагъ. Адыгэ Республикэм и Правительствэ игрант IэпыIэгъу мы программэм ыгъотыгъ.\nМы илъэсым гъэхъагъэ зышIыгъэхэм ащыщ Мыекъопэ дзэ-патриотическэ клубэу «Вертикаль» зыфиIорэр — дзэ джэгукIэхэмкIэ зэнэкъокъоу «Зарницэм» я 8-рэу текIоныгъэр къыщыдихыгъ. Урысыем и ДОСААФ ишъолъыр организацие ыгъэнэфэгъэ ахъщэ шIухьафтыныр клубэу «Вертикалым» фагъэшъошагъ.\nЩылэ мазэм и 23-м къыщегъэжьагъэу мэзаем и 23-м нэс Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр республикэм щыкIощтых. Автопробегхэр, лIыхъужъныгъэм иурокхэр, зэнэкъокъухэр зэхащэщтых. Хэгъэгу зэошхом иветеранхэр ныбжьыкIэхэм аIукIэщтых, щымыIэжьхэм яшIэжь агъэлъэпIэщт, музейхэр къарагъэкIухьащтых.\nСледущая Лъы атыгъ


Тызэзыпхырэр шIэжьыр ары — Адыгэ макъ\nТызэзыпхырэр шIэжьыр ары\nЖъоныгъуакIэм и 21-р адыгэмэ яшъыгъо-шlэжь мафэу загъэунэфыгъэр тарихъ шапхъэхэмкlэ пштэмэ бэдэдэ шlагъэп. Ар зэпхыгъэр я 19-рэ лlэшlэгъум тилъэпкъ къырыкlогъэ тхьамыкlагъор ары, ащ къыпкъырыкlи адыгэхэр дунаим итэкъухьагъэхэу зэрэщыпсэухэрэр тарихъым ыгъэунэфыгъэхэу зэкlэми ашlэ.\nШъыпкъэ, уахътэми тищыlэныгъэ зэхъокlыныгъэу бэ къыхилъхьагъэр, тэри тишlэжьи, тизэхэшlыкlи нэмыкl шъыпкъэ хъугъэх. Мыщ лъапсэу фэхъугъэр зэхэпфын зыхъукlэ, гупшысэ зэфэшъхьафхэр гум къехьэх.\nЗэошхоу лъэпкъым итарихъ инэу зэзыхъокlыгъэр уахътэмкlэ нахь къытпэблагъ, я XVI-рэ лlэшlэгъум Урысыемрэ Щэрджэс къэралыгъомрэ зэфыщытыкlэу агъэпсыгъагъэм елъытыгъэмэ. Шlэныгъэлэжьхэм зэдаштагъэу щыт урыс-адыгэ зэфыщытыкlэм лъапсэу фэгъугъэр къырым хъаным пэуцужьыныр арыгъэ. Ащ къыхэкlэу военнэ-политическэ зэгурыlоныгъэ азыфагу илъ хугъагъэ.\nАрэущтэу зэрэщытзи, адыгэхэм яшlоигъоныгъэ хэлъэу Урысыем хэхьагъэхэу аlозэ 2007-рэ илъэсым хагъэунэфыкlыгъ.\nДжарэущтэу мыр политикэм рапхыгъ. Ау тарихъыр о узэрэфаеу бгъэпсынэу щыта?\nШъыгъо-шlэжь мафэм укъытегущыlэ зыхъукlэ, апэрэу къыхэбгъэщын фаехэр адыгэ тарихъми ыкlи культурэми шlэныгъэ лъапсэ иlэу язэхэфын кlэщакlо фэхъугъэ цlыфхэр арых. Лъэпкъым ишlэжь егъашlэм мыкlосэжьын жъуагъохэу къыхэнагъэх Сихъу Сэфэрбый, Цэй Ибрахьим, Наурзэ Ибрахьим, Пщыунэлl Кlыщмай, Борэн Исмахьил. Зышъхьамысыжьхэу, лъэпкъым ищыlэныгъэ нахьышlу зэрэхъущтым мыхэр дэлэжьагъэх ыкlи хэушъхьафыкlыгъэу адыгэ тарихъым, культурэм, бзэм ыкlи экономикэм ехьылlэгъэ lофыгъохэр щаушэтынхэу 1929-рэ илъэсым Институт зэхащагъ. Iофыгъо зэфэшъхьафхэу шlэныгъэлэжьхэр зыдэлажьэщтыгъэхэм Кавказ заом илъэхъан адыгэхэр яшъхьафитыныгъэ зэрэфэбанэщтыгъэхэм изэгъэшlэн чlыпlэ ин щиубытыщтыгъэ.\nСовет хабзэм илъэхъан Кавказ заом изэгъэшlэн ыкlи изэхэфын иамалхэр мэкlэ дэдэу щытыгъэх. Непэ шъыгъо— шlэжь мафэм тыгу къэдгъэкlыжьыных шlэныгъэлэжь чанхэу, граждан ыкlи научнэ лlыгъэ ахэлъэу я XIX-рэ лlэшlэгъум адыгэмэ тхьамыкlагъоу къарыкlуагъэм изэгъэшlэн ыкlи изэхэфын яlахьышlу хэзылъхьагъэхэр. Ахэр Быжь Алый, Къумыкъу Тугъэн, Мэмбэт Хьылым, Нало Заур, Нало Евгения, Къэрдэнгъушъэ Зэрамыку, Къэжэрэ Валер ыкlи нэмыкlхэри.\nХэушъхьафыкlыгъэу уакъытегущыlэнэу, лъэпкъ тарихъым чlыпlэшхо щызыубытыгъэу нэбгыритlумэ ацlэ къесlомэ сшlоигъу.\nАпэрэр, адыгэ лъэпкъым ыгурэ ыпсэрэ хэтIагъэу, сыд фэдэрэ лъэныкъуи пштагъэми зиlахьышlу хэлъэу Шъхьэлэхъо Абу. Апэрэ шъыгъо зэlукlэм Абу къыlогъэгъэ гущыlэхэр джыри сыгу икlыхэрэп. Лъэпкъым утынэу телъыр ыгукlэ зэрэзэхишlэрэр ыкlи ипсалъэ адыгэ пстэуми анигъэсынэу зэрэфаер инэу къыхэщыщтыгъэ.\nЯтlонэрэ шlэныгъэлэжьэу зигугъу къэсшlымэ сшlоигъор Къэсымэ Алый ары. 1992-рэ илъэсым Алый ыкъоу Хьэсан игъусэу «Геноцид адыгов» зыфиlорэ тхылъыр къыдигъэкlыгъагъ. Материалэу тхылъым дэхьагъэхэр доктор диссертацием хэтыгъэх. Ау, диссертациер къыгъэшъыпкъэжьынэу Советым зырехьылlэм, текстэу адыгэхэм тхьамыкlагъоу къарыкlуагъэр къэзгъэлъагъорэр хагъэкlыгъагъ.\nДиссертациер Алый зэритхыгъэми къэбар шъхьаф пылъ. А лъэхъэным Кавказ заом фэгъэхьыгъэ документхэр фонд зэфэшъхьафхэм ахэлъэу Москва ихъарзынэщхэм ачlэлъыгъэх. Ахэм уачlэхьанымкIэ лъэlу тхылъ зэриlыгъызи, Алый ежь ыгъэфедэщт документхэр къыратыщтыгъэхэп. Арэущтэу щытми, ялъэlузэ материалхэр къаlихыщтыгъ. Етlани, гъэшlэгъоныр, мафэм ыугъоигъэ материалхэр ауплъэкlущтыгъэх ыкlи Урысыем политикэу зэрихьэщтыгъэр къэзыгъэлъэгъорэ документхэр хаупкlыщтыгъэх. Джащ фэдэ къиныгъохэр пылъэу илъэс пчъагъэрэ Алый материалхэр зэlуигъэкlагъэх.\nАдыгэхэм яшъхьафитыныгъэ банэ пэщэныгъэ дызезыхьагъэхэр (1763 — 1864)\nЩырыхъукъо Тыгъужъ, ХъорэлIыкъо Хьамырз, Бракъый ЛъэпшъхьакI, Алджэрыекъо Кущыку, Хъырцыжъыкъо Алэ, Нэпсэу Хьэжъуагъу, Хьатыгъу Щэбан, Даур ХьэпакI, Хьахъупэкъо Чэрый (Тхьаркъуахъо), Хьаудэкъо Мамсыр, Пцэшэ Дол, Ацэкъо Хьэкъар, Пцэшэ Хьаджэбирам, Хытыку ХьагъукI, Зэишъу Къасболэт, Занэкъо Сэфэрбый, Занэкъо Къэрэбатыр Сэфэрбый ыкъу, ЦутхьакIумэ Къамболэт, Бэрзэдж Хьадж Исмахьил Дэгумыкъо, Бэрзэдж Хьадж Джырандыкъу Дэгумыкъо, ШыупакIо Шъэумыз, ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч, Шэуджэн Джырандыкъу, Урым Джанхъот, Атэжъыкъо Исмахьил, Атэжъыкъо Адылджэрый, Атэжъыкъо Хьамырз, Абыкъо Исхьакъ, Айтэчыкъо Джамболэт, Къэсэй Исмахьил.\nБэрзэдж Хьадж Исмахьил Дэгумыкъор (1766 — 1846) — убых пэщэ анахь цIэрыIохэм зыкIэ ащыщ, хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэущтыгъэ убыххэмрэ адыгэхэмрэ яшъхьафитыныгъэ банэ пIэлъэ кIыхьэм къыкIоцI пэщэныгъэ дызэрихьагъ. Хы ШIуцIэ лъэныкъомкIэ дзэ пытапIэхэу пачъыхьэм щаригъэшIыгъагъэхэр аштэнхэмкIэ зэо Iофтхьабзэхэм япэщагъ.\nБэрзэдж Хьадж Джырандыкъу Дэгумыкъор — Исмахьилэ ышы икIал (1804 —1881) — убыххэм, шапсыгъэхэм, натыхъуаехэм, абдзахэхэм шъхьафитыныгъэ банэу ашIыгъэм пэщэныгъэ дызезыхьагъэхэм ащыщ. Кавказ заом иаужырэ чэзыу лъэшэу ыкIуачIэ зэрихьылIэгъагъэр Черкес къэралыгъо зыкI зэхэщэгъэныр ары. 1861-рэ илъэсым «Адыгэ мэджлыс» зыфиIоу зэхащэгъагъэм ар ипэщагъ.\nШыупакIо Хьаудэкъо Мамсыр — нэтыхъое оркъ, 1830 — 1840-рэ илъэсхэм адыгэхэм политикэ, дзэ IофхэмкIэ анахь пэщэ чанэу яIагъэхэм ащыщ.\nШыупакIо Шъэумыз — Кавказ заом илъэхъан натыхъуаехэм япэщагъ. Дзэ-зэо Iофхэм алъэныкъокIэ лъэшэу IэпэIэсагъ.\nШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч (1777 — 1840) — адыгэхэр яшъхьафитыныгъэ фэбанэхэ зэхъум анахь лIыхъужъныгъэ къызхэфэгъэ пащэхэм ащыщ. Шапсыгъэ оркъ ШэрэлIыкъо лIакъом щыщыгъ. Адыгэ фольклорым къызэриушыхьатырэмкIэ, лъэшэу лIыблэнагъ, «Черкесием иаслъанкIэ» ащ еджэщтыгъэх.\nХъорэлIыкъо Хьамырз — шапсыгъэхэм политикэ ыкIи дзэ IофхэмкIэ анахь пэщэ бланэу яIагъэхэм ащыщ. Бэслъы— нэй Абат игъусэу Стамбул ар кIогъагъэ тырку султIаным зэдэгущыIэгъухэр дыриIэнхэм пае. ХъорэлIыкъо Хьамырзэ султIаным риIуагъ Черкесием иIофхэр зэрэхьылъэхэм, адыгэхэр иIэпыIэгъу зэрэщыгугъыхэрэм афэгъэхьыгъэу. ХъорэлIыкъо политикэм ылъэныкъокIэ Черкесием иIофхэм язытет дэгъоу ышIэщтыгъ, ишъыпкъэу зыуж итыгъэр хэгъэгум иIофхэм язытет зыпкъ игъэуцожьыгъэныр ары.\nБракъый ЛъэпшъхьакI — шапсыгъэхэм анахь пэщэ цIэрыIоу яIагъэхэм ащыщ. ЛIыхъужъ шъыпкъэу зэрэщытым дакIоуи дзэ Iофхэм хэшIыкIышхо афыриIагъ. Гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым ихъарзынэщ чIэлъ тхыгъэхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, Бракъый ЛъэпшъхьакIэ генералэу Засс IукIэгъагъ, ащ илIыхъужъныгъэ зынэсырэр дэгъоу ышIэщтыгъэ ыкIи Урысыем идзэхэм къулыкъу ащихьынэу игъо къыфилъэгъугъагъ. Мары ЛъэпшъхьакIэ ащ риIожьыгъэр: «Хьадэгъур ыпэ къэсштэн о пIорэм сыкъеуцолIэным нахьи».\nАлджэрыекъо Кущыку — я XIX-рэ лIэшIэгъум ия 30 — 40-рэ илъэсхэм Черкесием идзэ ыкIи иполитикэ пэщэ цIэрыIохэм зыкIэ ащыщэу ыцIэ зэлъашIэгъагъ. Мы бэслъынэй пщым илIы-хъужъныгъэ фэгъэхьыгъэ тарихъ орэдхэм, къэбархэм къаушыхьаты лъэпкъэу къызыхэкIыгъэм ар зэрэфэшъыпкъагъэр, урыс пачъыхьадзэм пэшIуекIорэ заом бланэу зэрэхэлэжьагъэр.\nЗанэкъо Сэфэрбый (1789 — 1859), пщы лIакъом къыхэкIыгъ. КъохьэпIэ Черкесием иполитик бэлахьэу ыкIи дзэ Iофхэм хэшIыкIышхо афыриIэу щытыгъ. КъыгъэшIагъэм адыгэхэм яшъхьафитыныгъэ фэбэнагъ. Занэкъо Сэфэрбый анахьэу зыкIэхъопсыщтыгъэр Черкесиер шъхьафитэу щытыныр арыгъэ.\nХъущт Мыхьамэт (1826 — 1869) — анахь лъытэныгъэ зыфашIыщтыгъэ адыгэ пащэхэм ащыщыгъ. Адыгэ мэджлысым хахьэщтыгъ ыкIи 1862-рэ илъэсым Черкесием илIыкIоу Англием щыIагъ. Урысыем къыщыхаутыгъэхэм ащ ыцIэ зэфэшъхьафэу къахэфэ: Биш-Хасан— Эфенди ыкIи Эфенди Гасан.\nГуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым ипащэ шIэныгъэмкIэ игуадз, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор.\nПредыдущая ЕМЫНЭМ КЪЕЛАР ХЪУМБЫЛЕЙМ ЕХЬЫЖ\nСледущая Дзэ прокуратурэм шъущегъэгъуазэ


ШIум ибзыхьаф кIодырэп | Адыгэ Макъ\nХьанэхъу Асхьад 1918-рэ илъэсым Теуцожь районым ит адыгэ къоджэ цIыкIоу Тыгъургъой къыщыхъугъ. Тарихъым къызэриIорэмкIэ, чылэр мы чIыпIэм къызэтIысым апэу къыдэхьагъэхэм ащыщыгъ Асхьад ятэжъэу Исхьакъ. Асхьад апэрэ адыгэ гъэсэгъэ-еджагъэхэм ащыщыгъ пIоми хъущт — кIэлэегъэджагъ. Лахъщыкъое (хычIэгъ хъугъэ) классибл еджапIэм илъэсыбэрэ идиректорыгъ. Ишъхьэгъуси ублэпIэ классхэмкIэ кIэлэегъэджагъ. Бын-унэгъо дахэ яIагъ: акъохэу Руслъан — философие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Зауркъан – апшъэрэ гъэсэныгъитIу иIагъ, педагогыгъ ыкIи анахьыкIэу Адам – музыкант-пианистыгъ, Мыекъопэ музыкальнэ училищым идиректорыгъ, АР-м культурэмкIэ иапэрэ министрагъ, Краснодар зэкIожьыми, IэнэтIэшхо иIагъ, ау игъонэмыс хъугъэ, Адам Адыгэ лъэпкъ культурэм, ятэ фэдэу, ыцIэ пытэу къыхэнагъ. Зэшхэм унэгъо дахэхэр, бынхэр яIэх, ахэм ялъфыгъэхэр джы къызэкIэхъухьэх. Я 50-рэ илъэсхэм Хьанэхъу Асхьад иунагъо Мыекъуапэ къэкощыжьыгъ, Адыгэ тхылъ тедзапIэм Iоф щишIагъ. 1954-рэ илъэсым къыщыублагъэу опсауфэкIэ Асхьад радиопчыхьэхэр зэхэщэгъэнхэм икIэщэкIуагъ. Ахэм зэлъашIэрэ усакIохэр, тхакIохэр, лэжьэкIо пэрытхэр, артистхэр, нэмыкI цIыф цIэрыIохэр ахагъэлажьэщтыгъэх, лъэпкъ культурэр зием нахь пэблагъэ зэрашIыщтым анаIэ тетыгъ.\nАдыгэ радиом зэоуж илъэсхэм ылъапсэ гъэпытэгъэным ыкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным Хьанэхъу Асхьад иIахьышхо хэлъ. Мыщ дэжьым лIым ныбджэгъу-IофшIэгъу хьалэлхэу ЯхъулIэ Сэфэр, Жэнэ Къырымызэ, ХъутIыжъ Кимэ афэдэхэр къызэрэготыгъэхэм лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ. Лъэпкъ культурэм Хьанэхъу Асхьад игупшысэ, игулъытэ, иакъыл-шIэныгъэ бэу хэхьагъ, шIоу ылэжьыгъэр цIыфхэм ащыгъупшэрэп, джары ар илъэси 100 зыщыхъурэм мэфэкI Iофтхьабзэр зыкIызэхащагъэр.\nIэнэ хъураеу «Адыгейское радио в системе средств массовых коммуникаций» зыфиIорэр шIуфэс гущыIэкIэ къызэIуихыгъ институтым ипащэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам.\nПстэуми апэу гущыIэр фигъэшъошагъ Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем ыкIи Адыгеим я Къэралыгъо премиехэм ялауреатэу МэщбэшIэ Исхьакъ.\nМэщбэшIэ Исхьакъ илъэс 20 ыныбжьэу хэутыным фигъэхьазырыгъэ итхылъ-поэмэу «ЦIыф лъэшхэр» ыблыгу чIэлъэу, зыдэжь щыIэгъэ тхакIоу Еутых Аскэри игъусэу Адыгэ хэку тхылъ тедзапIэм зэрэкIогъагъэхэр, ащ апэрэу лIы ищыгъэ дахэм — Хьанэхъу Асхьад зэрэщыIукIагъэхэр ыкIи тхьамэфэ имыкъукIэ итхылъ къызэрэдигъэкIыгъагъэр къыIотэжьыгъ, непи ащкIэ зэрэфэразэр къыIуагъ. Хьанэхъу Асхьад Адыгэ радиом иIофшIэн, адыгабзэм иIофхэр емызэщыжьэу зэрэлъигъэкIотагъэхэр МэщбашIэми кIигъэтхъыгъ.\nIэнэ хъураем хэлэжьагъэх ыкIи къыщыгущыIагъэх Адыгеим ишIэныгъэлэжьхэр, культурэм иIофышIэхэр. Iофтхьабзэм щыIагъэх Хьанэхъу Асхьад ыкъохэм яунагъохэр, Iахьыл гупсэхэм ащыщхэр. Хьанэхъум фэгъэхьыгъэ видеокъэгъэлъэгъоным хэлэжьагъэх радиом иIофышIэхэу КъумпIыл Светэ, Бэгъ Симэ, ЛъэпцIэрышэ Къунчыкъо. Ахэр гукъэкIыжь кIэкI фабэхэмкIэ цIыфхэм къадэгощагъэх. Шъхьэлэхъо Абу Хьанэхъу Асхьад фэгъэхьыгъэ рэзэныгъэ псэлъэ кIэкIэу къышIыгъагъэр къыкIаIотыкIыжьыгъ.\nIэнэ хъураем иIофшIэн лъагъэкIотагъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэ шъхьаIэу илъэсыбэрэ радиом Iоф щызышIагъэхэу, Хьанэхъу Асхьад зышIэхэу ЕмыкI Нурджан, Тэу Нуриет. Адыгэ радиом ипащэу ХьакIэмызэ Сусанэ мэфэкIымкIэ къафэгушIуагъ, мы уахътэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэр кIэкIэу къыIотагъ. Адыгэ радиом икъежьапIэ Iутыгъэхэу, ащ лъапсэ фэзышIыгъэхэм IофшIэкIошхоу, цIыфыгъэшхо зыхэлъыгъэу Хьанэхъу Асхьад зэращыщым, щысэтехыпIэу зэрэщытыгъэм кIигъэтхъыгъ.\nIофтхьабзэм къыщыгущыIагъэх шIэныгъэлэжьхэу ЩэшIэ Щамсэт, Мамый Руслъан, Гъыщ Нухьэ, Ацумыжъ Казбек, ЕмтIылъ Разиет, Асхьад ригъэджагъэхэу, дэгъоу зышIэщтыгъэхэм ащыщхэр. ЩэшIэ Щамсэт игущыIэ анахь щыхигъэунэфыкIыгъэр Асхьад зэдзэкIэкIо гъэшIэгъонэу, адыгэбзэ жэбзэ бай Iулъэу зэрэщытыгъэр, изэдзэкIыгъэ IофшIагъэхэр игуапэу зэрэзэпыригъазэхэрэр ары. Мамый Руслъан институтыр къыухыгъакIэу, адыгэ гъэзетым Iухьагъэу, ащ чIэс иныбджэгъухэм адэжь къакIоу щытыгъэ лIышхо ищыгъэр зэрилъэгъугъагъэр, етIанэ гъунэгъу зызэфэхъухэм зэрэзэфыщытыгъэхэр, акъылрэ цIыфыгъэ хабзэрэ зыкIэрыпхын нахьыжъэу зэрэщытыгъэр къыIотагъэх.\nIэнэ хъураем псэлъабэ къыщыраIотыкIыгъ. Ахэм Хьанэхъу Асхьад ищыIэныгъэ зыфэдагъэр, Адыгэ радиом итарихъ, адыгабзэм иIофыгъохэр радиожурналистхэм зэрэзэшIуахыхэрэр ыкIи охътакIэм радиор зэрехъулIэрэр къыщаIотагъ. Адыгабзэм икъызэтегъэнэн хэти ишъыпкъэ рихьылIэныр, тинахьыжъхэм ялъэужышIу рыкIонхэр, гъэхъагъэхэр ашIынхэр ары анахь мэхьанэ зыфашIыгъэр.\nСурэтыр тезыхыгъэр Iэшъынэ Аслъан.


Ветеранхэм апай — Адыгэ макъ\nРедактор 08.10.2021 08.10.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУФ-м и Правительствэ Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу шIыгъэным пэIуагъэхьащт ахъщэу шъолъырхэм афатIупщыщтыр ыгъэнэфагъ. Адыгеим сомэ миллионищым ехъу ахъщэ тедзэу къыфэкIощт.\n— Тятэхэу, тятэжъхэу нэмыц техакIом тишъхьафитыныгъэ ащызыухъумагъэхэм шъхьэкIафэ афэтшIынэу, тынаIэ атетынэу къалэжьыгъ. ПсэукIэ амал тэрэзхэр, Iэрыфэгъу щыIакIэ яттыныр типшъэрылъ, ары афэтшIэжьын тлъэкIыщтыри. Федеральнэ Гупчэр къызэрэддеIэрэм ишIуагъэкIэ мы лъэныкъомкIэ тиIофшIэн нахь дгъэлъэшын тлъэкIыщт, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nФедеральнэ бюджетым щагъэнэфэгъэ ахъщэри зэрэхэтэу, Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм псэукIэ амал тэрэзхэр ятыгъэнхэм пэIуигъэхьанэу зэкIэмкIи сомэ миллиони 5,9-рэ Адыгеим мы илъэсым къыфэкIощт.\nУФ-м и Къэралыгъо Думэ Адыгеим ыцIэкIэ щыIэ Владислав Резник («Единэ Россием» ифракцие хэт) ишIушIагъэкIэ УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ и Комиссиеу бюджет ахъщэхэм ягощын фэгъэзагъэм Адыгеим мы IэпыIэгъур къыфэкIоныр игъоу ылъытагъ.\nПредыдущая КIэныбэ Руслъан Шыхьамызэ ыкъор\nСледущая Адыгеим сомэ миллиардрэ ныкъорэм ехъу къыфэкIощт


Къалэм изэтегъэпсыхьан лъагъэкIуатэ — Адыгэ макъ\nКъалэм изэтегъэпсыхьан лъагъэкIуатэ\nРедактор 24.07.2020 24.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ нэфрыгъуазэхэр Мыекъуапэ щагъэуцух.\nЗэрагъэнэфагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым мыщ фэдэ псэолъи 9 агъэцэкIэжьыщт ыкIи кIэу агъэуцущт.\nКъэлэ администрацием къызэритырэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу нэфрыгъозиплI агъэкIэжьыгъ. Урамхэу Победэмрэ Пионерскэмрэ, Шэуджэным ыцIэ зыхьырэмрэ Транспортнэмрэ, Победэмрэ Пролетарскэмрэ, Димитровымрэ Чкаловымрэ язэхэкIыпIэхэм адэжь ахэр щыIэх.\nАщ нэмыкIэу, охътабэ темышIэу урамхэу Победэмрэ Крестьянскэмрэ язэхэкIыпIэ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ нэфрыгъуазэ щагъэуцущт.\nСпециалистхэм зэралъытэрэмкIэ, лъэсрыкIохэм щынэгъончъэу гъогур зэпачыным фэшI узытеIункIэрэ пкъыгъо (кнопкэ) зыхэт нэфрыгъуазэхэр агъэуцухэмэ ишIогъэшхо къэкIощт. Ащ фэдэхэр республикэм икъэлэ шъхьаIэ ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм атырагъэуцощтых.\nНэфрыгъозакIэхэм ягъэфедэн мы илъэсым иящэнэрэ квартал рагъэжьэнэу агъэнафэ.\n— Лъэныкъо пстэури къыдэтлъытэзэ гъогу IофшIэнхэр дгъэцэкIэнхэр федеральнэ гупчэм къыгъэуцурэ пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ. Мы Iофыгъор зэшIохыгъэ зэрэхъурэм ынаIэ тет АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, — къыIуагъ Мыекъуапэ имэрэу Андрей Гетмановым.\nПредыдущая «Республикэм ибаиныгъ»\nСледущая IофшIэпIэ чIыпIэ зимыIэжьхэм апай


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nАдыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nПэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ республикэр зэрэзэлъакIурэм ыпкъ къикIыкIэ щылэ мазэм и 21-м къыщыублагъэу гъэсэныгъэм иучреждениеу итхэр зэкIэ зэфашIыгъэх, и 30-м нэс пIалъэу афагъэуцугъагъ.\nАщ нэужыми мы зэпахырэ узхэр къызэузыгъэхэм япчъагъэ лъэшэу хэхъуагъ. Непэ псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Министерствэм къызэритырэмкIэ, нэбгырэ 7737-мэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 270-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу пневмониемрэ гриппымрэ апкъ къикIыкIэ нэбгырэ 11 дунаим ехыжьыгъ.\nБлэкIыгъэ тхьамафэм ыужырэ мафэхэр ары нахь жъугъэу цIыфхэм мы узхэр къяолIагъэхэу, IэпыIэгъу псынкIэм къызеджагъэхэу агъэунэфыгъэр. Роспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, мы тхьамафэу икIырэм къыкIоцI пстэумкIи нэбгырэ 3718-мэ пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 126-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Арэу щытми, Iофхэр нахьышIу зэрэхъугъэхэм, къызэуалIэхэрэм япчъагъэ къыщыкIагъэу зэрагъэунэфыгъэр кIагъэтхъыгъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ, еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ къызэIуахыжьыщтхэмэ хьауми карантиныр лъагъэкIотэщтымэ АР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэрэ Роспотребнадзорымрэ мэфитIу фэдизым Iоф дашIагъ.\nРоспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ иврач шъхьаIэу Сергей Завгороднем тыгъуасэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, гъэсэныгъэм иучреждениеу зэфашIыгъэхэр мэзаем и 4-м къызэIуахыжьынхэр игъоу алъытагъ. Ау еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ санитарнэ шапхъэхэм атетэу мафэ къэс агъэкъэбзэнхэу, пчэдыжь къэс кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ изытет ауплъэкIунэу, нэужми алъыплъэнхэу учреждениехэм япащэхэм афагъэпытагъ.\nАдыгеим исанитарнэ врач шъхьаIэ къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIоу пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къызэуалIэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ.


Доллар миллиард 45-м нагъэсын фае | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nДоллар миллиард 45-м нагъэсын фае\nУрысыем мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Дмитрий Патрушевым тыгъуасэ зэхищэгъэ селектор зэхэсыгъом агропромышленнэ продукцием иэкспорт епхыгъэ Iофыгъор ары анахь шъхьаIэу къыщаIэтыгъэр.\nМы лъэныкъомкIэ блэкIыгъэ илъэсым шъолъырхэм япшъэрылъхэр зэрагъэцэкIагъэхэм, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Республикэм ыцIэкIэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец, экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ министрэу Къуанэ Анзаур, Адыгеим мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Хъут Дамирэт.\nДмитрий Патрушевым къызэриIуагъэмкIэ, 2024-рэ илъэсым нэс телъытэгъэ экспортымкIэ планыр блэкIыгъэ илъэсым аштагъ ыкIи ар зэрифэшъуашэу гъэцэкIагъэ хъугъэ. 2019-рэ илъэсым доллар миллиард 24-рэ зытефэрэ продукцие IэкIыб къэралыгъохэм ащаIуагъэкIынэу агъэнэфэгъагъэмэ, а пчъагъэр доллар миллиард 25,5-м кIэхьагъ. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу 2024-рэ илъэсым ехъулIэу мы къэгъэлъэгъоныр доллар миллиард 45-м нагъэсын фае. Ар зэшIохыгъэным фэшI субъектхэм яIофшIэн джыри нахь агъэлъэшын, гухэлъэу щыIэхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ, IофшIэкIэ анахь дэгъухэр агъэфедэнхэ зэрэфаер министрэм къыIуагъ. ЖъоныгъокIэ унашъом къыгъэнэфэрэ къэгъэлъэгъоным кIэхьэгъэным пае экспорт продукциеу IуагъэкIырэм тефэрэм илъэс къэс доллар миллиарди 6 — 7 хэгъэхъогъэн фаеу ылъытагъ.\n«Къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм такIэхьаным фэшI зэнэкъокъу шIыкIэр гъэлъэшыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэхэм шъолъырхэр игъом акIэтхэнхэм мэхьанэшхо иI. Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ мэкъумэщ продукцие къыдэзыгъэкIыхэрэм фэгъэкIотэныгъэ яIэу чIыфэхэр къаIахынхэ, япредприятиехэр агъэкIэжьынхэ ыкIи проектыкIэхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ амал яI», — къыIуагъ Дмитрий Патрушевым.\nУФ-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ игуадзэу Сергей Левиным къызэриIуагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым щегъэжьагъэу къэралыгъо IэпыIэгъоу щыIэхэм джыри тIу къахэхъо: дагъэу (соем, рапсым ахэшIыкIыгъэр) къыдагъэкIырэм хэгъэхъогъэнымкIэ предприятиехэм субсидиехэр ятыгъэнхэр, джащ фэдэу IофшIэным илъэныкъуищымкIэ чIэнагъэу ашIыхэрэр афызэкIэгъэкIожьыгъэныр.\nЭкспортым ылъэныкъокIэ пэрытныгъэ зыIыгъ субъектхэм ялIыкIохэр видеоконференцием къыщыгущыIагъэх, къэгъэлъэгъонэу яIэхэм ахагъэхъонымкIэ мы илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэр къагъэнэфагъэх.\nЛъэпкъ проектэу «Дунэе кооперациемрэ экспортымрэ» зыфиIорэм иструктурэ илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ федеральнэ проектэу «Агропромышленнэ продукцием иэкспорт». Мыщ къыдыхэлъытэгъэ шъолъыр проект Адыгеим щагъэхьазырыгъ ыкIи непэ щагъэцакIэ. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр IэкIыб къэралыгъохэм мэкъумэщ продукциеу ащаIуагъэкIырэр 2024-рэ илъэсым ехъулIэу доллар миллион 36-м кIэгъэхьэгъэныр ары.\nБлэкIыгъэ илъэсымкIэ гухэлъыр доллар миллиони 9,7-рэ хъущтыгъэмэ, а къэгъэлъэгъоныр доллар миллион 13-м кIэхьагъ. Адыгеим ращыгъэ продукциер тонн мин 20 фэдиз мэхъу. НахьыбэрэмкIэ IуагъэкIыгъэр щэм хэшIыкIыгъэхэр, дагъэр, пынджыр ыкIи натрыфыр, IэшIу-IушIухэр, псы зэфэшъхьафхэр, нэмыкIхэри.\n«Федеральнэ проектэу «Агропромышленнэ продукцием иэкспорт» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ къэралыгъо IэпыIэгъум амалэу къытыхэрэр ащ хэщагъэхэм республикэм дэгъоу къызщыфагъэфедэ. ГущыIэм пае, блэкIыгъэ илъэсым УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ предприятиеу «Мамрыкъом» зэзэгъыныгъэ дишIыгъ. Джыри зы къэралыгъо IэпыIэгъоу щыт мэкъумэщ чIыгухэм ямелиорацие пэIухьэрэ ахъщэм изы Iахь афызэкIэгъэкIожьыгъэныр. 2019 — 2021-рэ илъэсхэм мы пшъэрылъым сомэ миллион 72,6-рэ пэIудгъэхьащт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредприятиеу «СиндикаАгро» зыфиIорэм Красногвардейскэ районым щигъэцэкIэрэ инвестиционнэ проектыр экспортым агъэкIощт пынджым икъэгъэкIын фытегъэпсыхьагъ. Ащ инвестициеу халъхьащтыр сомэ миллиони 102-рэ мэхъу.\nМы лъэныкъомкIэ республикэм амалэу IэкIэлъхэр зэрифэшъуашэу гъэфедэгъэнхэм фэшI экспортым IэпыIэгъу фэхъугъэнымкIэ Гупчэ Адыгеим щагъэпсыгъ.\nШъолъырым имэкъумэщ продукцие непэ Китай, Тыркуем, ОАЭ-м, Вьетнам, Германием, Украинэм, Азербайджан, Беларусь, Израиль, Латвием, Шри-Ланка, Узбекистан, Грузием, Монголием, нэмыкI къэралыгъохэм ащаIуагъэкIы.\nКъумпIыл Мурат Адыгеим щыщ ныбжьыкIэхэу Москва щеджэхэрэм аIукIагъ →\nАдыгеим и ЛIышъхьэ федеральнэ форумым къыщыгущыIагъ →


Яфитыныгъэхэр къаухъумэх — Адыгэ макъ\nУголовнэ, гражданскэ, арбитражнэ ыкIи административнэ Iоф анахь инхэу Адыгэ Республикэм ихьыкумхэм 2019-рэ илъэсым зэхафыгъэхэм афэгъэхьыгъэ брифинг джырэблагъэ Адыгэ Республикэм и Прокуратурэ щыкIуагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх прокуратурэм иуголовнэ-хьыкум отдел ипащэ игуадзэу Алексей Пожидаевыр, гражданскэ ыкIи арбитражнэ Iофхэм язэхэфын-\nкIэ прокурорым иIэпыIэгъоу Александр Яриджановыр, журналистхэр.\nА. Пожидаевым къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу къэралыгъо гъэпщынакIохэу республикэ хьыкумхэм уголовнэ Iофэу зэхафыгъэхэм прокурорхэм адырагъэштагъ. БзэджэшIагъэ зезыхьэгъэ нэбгырэ 1481-м алъэныкъокIэ уголовнэ Iоф миным ехъумэ ахэплъагъэх. Къэралыгъо гъэпщынакIохэм пшъэрылъэу яIэр лажьэ зиIэхэм пшъэдэкIыжь арагъэхьыныр ыкIи уголовнэ хьыкум зэхэфыным хэлажьэхэрэм яконституционнэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары. АщкIэ прокурорым щысэхэр къыхьыгъэх.\nГущыIэм пае, Адыгэ къэралыгъо университетым пэщэ IэнатIэ щызыIыгъым ипчъагъэкIэ бэ хъурэ бюджет ахъщэр къызэрэзIэкIигъэхьагъэм фэшI Мыекъопэ къэлэ хьыкумым ыгъэмысагъ. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, лажьэ зиIэр 2012-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм къыщегъэжьагъэу 2013-рэ илъэсым тыгъэгъазэм нэс мылъку пшъэдэкIыжь зыпылъ Iоф ыгъэцакIэзэ, университетым ищыкIагъэхэр къырищэфынхэу ыIуи кассэм илъыгъэ бюджет ахъщэу сомэ миллиони 2-рэ мин 810-рэ хъурэр къырихыгъ ыкIи ар ежьым ышъхьэкIэ къызфигъэфедагъ. Хьыкумым иунашъокIэ лажьэ зиIэм илъэси 3 хьапс тыралъхьагъ.\nДжыри зы щыс. Мыекъуапэ щыщ горэ бзэджэшIэ купым хэтэу гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэм фэшI Мыекъопэ къэлэ хьыкумым ыгъэмысагъ. Банкым иахъщэу сомэ миллиони 3-рэ мин 700-р гъэпцIагъэкIэ бзэджэшIэ купым къызIэкIигъэхьагъ. Агъэмысагъэм, бзэджэшIэ купым хэтэу, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэ ыгъэпси, ахъщэ фаехэу чIыпIэ къин ифагъэхэм унагъом ищыкIэгъэ техникэр къыращэфыным пае банкым чIыфэхэр къафаIахыщтыгъэ. Ахъщэр обществэр зытетхэгъэ юридическэ цIыфым исчет ихьэщтыгъэ ыкIи бзэджэшIэ купым ар рихыщтыгъэ. ГъэпцIакIом илъэси 2-рэ мэзи 6-рэ хьапс тыралъхьагъ.\nА. Яриджановым къызэриIуагъэмкIэ, цIыфхэм яфитыныгъэхэр зэтегъэуцожьыгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъохэр прокуратурэм инэплъэгъу ригъэкIыхэрэп. 2019-рэ илъэсым сомэ миллион 14-м ехъу зытефэгъэ прокурорхэм ядэо тхылъ 1200-рэ фэдизмэ республикэм ихьыкумышIхэр ахэплъагъэх. Анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэхэр социальнэ Iофхэм язэхэфын, цIыфхэм япсэупIэ фитыныгъэхэр ыкIи чIыпIэ къин ифэгъэ зыныбжь имыкъугъэхэм яхэбзэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары.\nАхэм ащыщэу цIыфхэм япсэупIэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Iофи 150-мэ, пенсие ыкIи социальнэ фитыныгъэхэр аукъуагъэхэу Iоф 31-мэ ахэплъагъэх, зыныбжь имыкъугъэ нэбгырэ 253-мэ яфитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьыгъэх. Iоф 763-мкIэ унашъохэр ашIыгъэх.\nЦIыфхэм ялэжьапкIэ арамытыгъэу прокуратурэм хьыкумым фигъэхьыгъэ даомкIэ сомэ мин 500 фэдизыр къафарагъэгъэзэжьыгъ.\nДжащ фэдэу зыныбжь имыкъугъэхэм япсэупIэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм, анахьэу кIэлэпIупкIэр къазарарамытырэм епхыгъэ хьыкум зэхэфынхэр лъагъэкIуатэх. ГущыIэм пае, Тэхъутэмыкъое район прокуратурэм идао къыпкъырыкIыхэзэ зыныбжь имыкъугъэхэм якIэлэпIупкIэу сомэ мин 446-рэ хъурэр къарагъэты-жьыгъ.\nЛъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ джыри IофшIэнхэр лъагъэкIуатэх.\nIофтхьабзэм икIэухым журналистхэм яупчIэхэм джэуапхэр прокурорхэм къаратыжьыгъэх.\nПредыдущая Программэм иIофшIэн регъажьэ


«Налмэсыр» — тижъогъо нэф — Адыгэ макъ\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100, «Налмэсыр» зызэхащагъэр илъэс 85-рэ зэрэхъухэрэм афэгъэхьыгъэ концертхэр ансамблэм къытыгъэх.\n— Апэрэ пчыхьэзэхахьэр Подольскэ щыкIуагъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ лъэпкъ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Урысыем, Абхъазым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан. — Урысыем икъэли 7-мэ концертхэр къащыттыгъэх. — Бысымхэр дахэу къытпэгъокIыгъэх, тагъэлъэпIагъ.\n«ШIуфэс къашъу», «Адыгэ уджхэр», «Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм якъашъу» зыфиIохэрэр, фэшъхьафхэри «Налмэсым» къышIыгъэх. Адыгэхэм ятарихъ, яшэнхабзэхэр къэзыгъэлъэгъорэ артистхэм IэгутеошхокIэ къапэгъокIыхэзэ, лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ осэ ин къыфашIыгъ. Адыгэ къэшъо мэкъамэхэр, къушъхьэчIэсхэр шъонтырыпым зэрэтеохэрэр, Кавказ икъушъхьэ лъагэхэр зэпагъэджэжьхэзэ зэрэуджыхэрэр, фэшъхьафхэри концертхэм яплъыгъэхэм лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъэх.\nАдыгэ шъуашэр, ащ идэхагъэ нэм фэплъырэп, гущыIэкIэ къэIотэгъуаеу щыт. Саер ыгъэбыбатэзэ къашъоу «Ислъамыер» пшъашъэм къызэришIырэр, адыгэхэр хьакIэм зэрэпэгъокIыхэрэр, «Абхъаз къашъор», нэмыкIхэри «Налмэсым» ирепертуар хэтых. Лъэпкъхэр къашъохэм зэрэзэфащэхэрэр артистхэм игъэкIотыгъэу къагъэлъэгъоныр шэнышIу афэхъугъ.\nАдыгэ шъуашэм идэхагъэ, ар зепхьаным фэшI амалэу щыIэхэм искусствэм пыщагъэхэр бэрэ къакIэупчIагъэх. Тиартистхэм къагоуцохэзэ нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх.\nАдыгеим щыкIощт зэхахьэхэр\n2022-рэ илъэсыр Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэрэ якультурнэ кIэнрэ я Илъэс. «Налмэсым» иконцертхэм шIэхэу апиублэжьыщт. Ансамблэм ихудожественнэ пащэу ыкIи ибалетмейстер шъхьаIэу Хъоджэе Аслъан «Налмэсым» иконцертхэр Адыгэ Республикэм зэрэщыкIощтхэм тащигъэгъозагъ.\nМэлылъфэгъум и 15-м къыщегъэжьагъэу псэупIэхэу Дондуковскэм, Зарево, Джаджэ, Очэпщые, Кощхьаблэ концертхэр къащитыщтых. Кощхьаблэ — и 21-м, Яблоновскэм ыкIи Инэм и 23-м пчыхьэзэхахьэхэр ащыкIощтых.\nМэлылъфэгъум и 29-р — къашъом и Дунэе маф. «Налмэсым» игъэкIотыгъэ концертыр Мыекъуапэ щызэхищэщт.\n«Налмэсыр» Урысыем нахьышIоу щашIэ хъугъэ. Искусствэм щыпхырищырэ лъагъор жъогъо нэфэу къэшIэты, тыгъэм инэбзыйхэм къахэщы. ИкъашъохэмкIэ, лъэпкъ орэдышъохэмкIэ тигъэгушIозэ, дунэе искусствэм щыцIэрыIо хъугъэ. Опсэу, тилъаIэу «Налмэсыр»! УикъашъохэмкIэ гур оIэты, цIэу зыфэпшIыжьыгъэр щыIэныгъэм къыщыотэжьы.\nПредыдущая ЦIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэм фэIорышIэ\nСледущая Быбыным фэхьазырых!


Кэшбэк-2022-рэ — Адыгэ макъ\nРедактор 13.01.2022 13.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ и Комитет ипащэ игуадзэу Джарымэ Бэллэ къызэриIуагъэмкIэ, гъэмэфэ ужым республикэм къэкIорэ хьакIэхэм нахь къыхахырэ уахътэр щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу жъоныгъуакIэм нэс.\nКъащэфыхэрэ путевкэхэмкIэ Хьаджыкъо тIуакIэ, псыкъефэх зэфэшъхьафхэр, къушъхьэ тешъоу Лэгъо-Накъэ, псыфабэхэр зэрагъэлъэгъунхэ алъэкIыщт. Кавказ заповедникым икIымэфэ турмаршрутхэм ахэм къащакIухьэ, хьэхэр зыкIэшIэгъэ жэхэмкIэ къекIокIых, Абадзеш икъушъхьэтхыхэр къаплъыхьэх.\n«Адыгеим зыщызгъэпсэфынэу къакIохэрэм кIымэфэ мафэхэр къызыхахыхэкIэ, зекIоным пэIуагъэхьэгъэ ахъщэм ызытфанэ аIэкIэхьажьыгъэу агъэзэжьы, — къыIуагъ Б. Джарымэм. — Илъэс къэс кэшбэкыр зыгъэфедэхэрэм япчъагъэ хэхъо.\nЗекIо кэшбэкыр цIыфхэм загъэфедэрэр илъэситIу хъугъэ. Ар кIымафэм ыкIи бжыхьэм атефэ. Лъэпкъ проектэу, зекIоным фэгъэхьыгъэу хабзэм ыштагъэхэм ар зэу ащыщ. 2020 — 2021-рэ илъэсхэм тицIыфхэм IэкIыб къэралыгъохэм закъыщагъэпсэфынэу кIонхэр къин зэхъум, хэгъэгу кIоц зекIоным изегъэушъомбгъун Правительствэмрэ Ростуризмэмрэ яшъыпкъэу дэлэжьагъэх.\nЦIыфхэр зекIоным тырагъэгушIухьанхэу ары кэшбэкыр къызкIыхахыгъэр, «къэзгъэзэжьырэ ахъщэр» къекIы. Путевкэу, турэу къащэфыхэрэм атырагъэкIодэрэ ахъщэм ипроцент 20 ахэм къафызэкIагъэкIожьынэу кэшбэкым фэгъэхьыгъэ программэм къыделъытэ. Ар цIыфхэмкIи хабзэмкIи федэ, апэрэхэм уасэхэм къафыщагъакIэ, къэзыкIухьэхэрэм япчъагъэ къыхэхъо.\nЩысэ къэтхьын. ЦIыфым сомэ мин 30-кIэ санаторием е зыгъэпсэфыпIэм зэрэкIощт путевкэр къыщэфыгъэмэ, ащ сомэ мини 6 къыратыжьыщт. Хэти ытыгъэ ахъщэм ипроцент ыгъотыжьырэр, ау кэшбэкыр сомэ мин 20-м рагъэхъурэп.\nКъихьэгъэ илъэсыкIэм кэшбэкыр цIыфхэм зыщагъэфедэшъущтыр щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу мэлылъфэгъум и 12-м нэс. Нэужым путевкэхэр нахь пыутэу къызащэфышъущтхэр чъэпыогъум и 1-м къыщыублагъэу тыгъэгъазэм и 15-м нэс. ИлъэсыкIэм икъихьэгъу зызэрыдгъэпсэфырэ мафэхэмрэ жъоныгъуакIэм тызщыдэсрэ мафэхэмрэ программэу «туристическэ кэшбэкым» хахьэхэрэп.\nСыда шIэгъэн фаер путевкэм лъыптыгъэ ахъщэм щыщ Iахь хабзэм къыуитыжьыным пае? ЗэкIэм апэу карточкэу «Мир» зыфиIорэм фэдэ уиIэн фае, сыда пIомэ, путевкэм ыуасэ ащ икIынэу щыт. Ащ фэдэ карточкэ зимыIэхэм къыдахын фае. Путевкэр къызыпщэфыгъэр мэфи 5 зыхъукIэ, ащ ыуасэ ипроцент 20-р карточкэм къихьэжьыщт. УздэкIорэ зыгъэпсэфыпIэм чэщитIум нахь макIэ зыщимыхыкIэ, кэшбэкыр къыуатыщтэп.\nКэшбэкым иуахътэ екIыфэкIэ зэп, нахьыбэри зыгъэпсэфакIо укIон уфит. Ащ къэс ахъщэу тебгъэкIуадэрэм ипроцент 20 уикарточкэ къырагъэхьажьыщт.\nЗыгъэпсэфыгъо уахътэр щылэ мазэм и 18-м къыщегъэжьагъэу мэлылъфэгъум и 30 нэс тырагъэфэнэу щыт.\nКэшбэк-2022-м игъэцэкIэн пэIуагъэхьанэу хабзэм сомэ миллиарди 5 къытIупщыщт. Программэм Урысыем ишъолъыр пстэури хэлажьэ.\nКъоджэ зекIоным фэгъэхьыгъэ унашъом Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр кIэтхагъ.\nАщ фэдэ зекIоным къыхиубытэщтых чылэхэр, къутырхэр, къэлэ цIыкIухэр. Ахэм ящыIэкIэ-псэукIэ нэIуасэ зыфашIынэу, защагъэпсэфынэу, IофшIэнэу агъэцакIэхэрэм ахэлэжьэнхэу цIыфхэр къакIохэ зыхъукIэ, къоджэ зекIоным зиушъомбгъущт.\nАнахьэу ащ фэдэ зыгъэпсэфакIохэм къапэгъокIын зылъэкIыщтхэр унэе IофшIапIэ къызэIузыхыгъэхэр ары. Къэлэдэсхэм лэжьыгъэр зэрэхалъхьэ-\nрэр, зэрэIуахыжьырэр, былымхэр зыщаIыгъ фермэхэр зыфэдэхэр алъэгъухэмэ ашIогъэшIэгъоныщт. Тучан зиIэхэр, ахэм аIэкIэ ашIырэ шхыныгъохэр янэрылъэгъущт. Лъэпкъ шхынхэр зышIыхэрэм нэIуасэ зафашIыщт.\nКъоджэ зекIоным хэщагъэ хъухэрэм яхьакIэхэр яунэхэм арагъэсыщтых, агъэшхэщтых, яфэIо-фашIэхэр афагъэцэкIэщтых, цIыфкIопIэ чIыпIэхэр, чIыпIэ саугъэтхэр арагъэлъэгъущтых.\nКъоджэ зекIоныр зэхэзыщэщт цIыфхэм хабзэр IэпыIэгъу къафэхъущт. ХьакIэхэр зэрагъэблэгъэщтхэ хапIэхэр, фермэхэр, унагъохэр зэтырагъэпсыхьанхэм пае грантхэр къаратыщтых. Ар зыпшъэ ралъхьагъэхэр Ростуризмэмрэ УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэрэ.\nКъуаджэхэм ыкIи нэбгырэ мин 30-м емыхъу зыдэс къалэхэм зекIоныр бэшIагъэу зыщызэхэщэгъэ къэралыгъохэр щыIэх, ахэм ащыщых Италиер, Франциер, Испаниер. Тэ тихэгъэгукIэ къоджэ зекIоныр зыщызэхащагъэхэм Краснодар краир ахэхьэ. Къэлэдэсхэу къакIохэрэр сэнашъхьэм икъэугъоин, санэм ишIын ыкIи икъыдэгъэкIын хэлажьэх. Щай тхьапэхэр къызщаугъоирэ уахътэм тырагъафэшъ, IофышIэхэм адэIэпыIэх. Шыхэр зикIасэхэр фермэм макIох, шыоу чIыпIэ дахэхэр къакIухьэх.\nХэбзакIэу аштагъэм щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу кIуачIэ иIэ хъугъэ. Проектыр зэхэзгъэуцогъэ экспертхэм къоджэ зекIоным шIэхэу зыкъиIэтынэу ыкIи чIыпIэ гъэнэфагъэ ыубытэу зэрэщыгугъыхэрэр къаIо.\nУрысыем ишъолъыр 27-мэ кIэу зыгъэпсэфыпIэхэр ащагъэпсыщтых. Корпорациеу «Туризм РФ» зыфиIорэм мы Iофыгъом фэгъэхьыгъэу апэрэ инвестиционнэ проект 53-рэ къыхихыгъ.\nЗыгъэпсэфыпIэхэр зыщагъэпсыщт чIыпIэхэм ащыщых Байкал, Алтай, Камчаткэ, Адыгеир, Краснодар краир, нэмыкIхэри. Вице-премьерэу Дмитрий Чернышенкэм къызэриIуагъэмкIэ, проектхэм ягъэцэкIэн заухыкIэ, зыгъэпсэфакIохэм япчъагъэ нэбгырэ миллионипшIым ехъу къыхэхъощт. Джащ фэдэу зыгъэпсэфыпIэу ашIыщтхэм нэбгырэ мин 15 фэдизмэ Iоф ащашIэн алъэкIыщт.\nТуробъектхэм ягъэпсын сомэ миллиард 36,5-рэ пэIуагъэхьанэу корпорацием къылъытагъ. Проект пстэумэ ягъэцэкIэн тефэщт мылъкур миллиард 387-м нэсыщт.\n— 2022 — 2023-рэ илъэсхэм зыгъэпсэфыпIэкIи 10 фэдиз дгъэпсышъунэу тэгугъэ, — къыIуагъ Д. Чернышенкэм. — Ахэм зэкIэмкIи чIыпIэ 2500-рэ фэдиз ахэтыщт. 2030-рэ илъэсым нэс хэгъэгу кIоцI зекIоным хэлажьэхэрэм япчъагъэ нэбгырэ миллиони 140-м нэсыщт.\nКорпорациеу «Туризм. РФ-м» итхьаматэу агъэнэфэгъэ Сергей Сухановым къызэриIуагъэмкIэ, апэу зишIын рагъэжьэщт туробъектхэм ахагъэхьагъэх зыгъэпсэфакIохэм нахьыбэрэ къыхахырэ чIыпIэхэр. Ахэм яинфраструктурэ игъэпсын мы илъэсым рагъэжьэщт. КIэу ашIыщт зыгъэпсэфыпIэхэр нахьыжьэу зыщырагъэжьэщтхэр Алтай, Сахалин, Байкал, къыблэ шъолъырымкIэ зыгъэпсэфыпIэхэу «Лэгъо-Накъ», «Гъэхъунэ плъыжьыр» арых.\nПредыдущая Лъэпкъ литературэм яIахь хэлъ\nСледущая Сусанэ ишIэныгъэхэр Москва щиушэтыщт


СПОРТЫР | Адыгэ Макъ | Страница 2\n«Кубань» Краснодар – «АГУ-Адыиф» Мыекъуапэ – 45:23-рэ. Тыгъэгъазэм и 19-м Краснодар щызэдешIагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ бэнэкIо ныбжьыкIэхэм аIукIагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Мыекъуапэ дэт хэушъхьафыкIыгъэ кIэлэцIыкIу спорт еджапIэу N 2-м шъхьафит бэнэнымкIэ икъутамэ тыгъуасэ щыIагъ. Мыщ зыщызыгъасэхэрэ кIэлэцIыкIухэм, спортсмен ныбжьыкIэхэм аIукIагъ, ахэм ыкIи ятренерхэм гущыIэгъу афэхъугъ.\nВиктория Калининар хэлажьэ\nДунаим гандболымкIэ изэнэкъокъу Японием щэкIо. Урысыем ихэшыпыкIыгъэ бзылъфыгъэ командэ зэIукIэгъухэм ахэлажьэ.\nШъолъырхэм каратэ-домкIэ (шотокан) язэнэкъокъу Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт щызэхащагъ.\nРеспубликэм футболымкIэ икIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу хэлэжьэрэ командэхэу апшъэрэ купым хэтхэм ящэнэрэ зэIукIэгъухэр яIагъэх.\nУрысыем футболымкIэ иапшъэрэ куп хэт командэхэм 2019 — 2020-рэ илъэс ешIэгъум хэхьэрэ зэIукIэгъухэм яапэрэ кIэлъэныкъо аухыгъ.\nМыекъуапэ спорт гимнастикэмкIэ изэIухыгъэ зэнэкъокъу Краснодар краим, Ростов хэкум, Адыгеим яспортсменхэр хэлэжьагъэх.\nСудьяхэр хэмылажьэхэу спорт зэнэкъокъухэр зэхащэхэрэп. Николай Походенкэм имэфэкI мафэ непэ хигъэунэфыкIызэ, ищыIэныгъэ гъогу фызэплъэкIыжьы.\nКавказ игутео щызэхэтхыщт\nАдыгэ Республикэм испорт Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм профессиональнэ боксымкIэ апэрэу Дунэе зэIукIэгъоу «Кавказ ыгу» зыфиIорэр шэкIогъум и 30-м щыкIощт.\nАдыгэ Республикэм, Мыекъуапэ художественнэ гимнастикэмкIэ язэнэкъокъу спорт Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм щыкIуагъ.\nК. Бердыевыр «Шъачэ» рагъэблагъэ\nХэгъэгум футболымкIэ изэнэкъокъу хэлэжьэрэ командэхэу апшъэрэ купым хэтхэм я 17-рэ ешIэгъухэр яIагъэх.


ЛIэшIэгъу плIанэм иджэрпэджэжь — Адыгэ макъ\nЛIэшIэгъу плIанэм иджэрпэджэжь\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние иэстраднэ ансамблэу «Ошъутенэр» зызэхащагъэр илъэс 25-рэ хъугъэ.\nКраснодар краим Адыгеир къызыхэкIыжьым кIэу зэхащагъэмэ «Ошъутенэр» ащыщ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иапэрэ министрэу Хьанэхъу Адам кIэщакIо фэхъуи, ансамблэр тимузыкальнэ искусствэ икупхэм къахэхъуагъ. Консерваториер къэзыухыгъэ композиторэу Гъот Аслъан «Ошъутенэм» художественнэ пащэ фашIыгъ.\nФилармонием щыкIогъэ юбилей пчыхьэзэхахьэм къыщызэIуахыгъэ экранышхом «Ошъутенэм» къыкIугъэ щыIэныгъэ гъогур къыщагъэлъэгъуагъ. Тарихъым инэкIубгъохэр тыгу къэдгъэкIыжьынхэмкIэ амалышIухэр тиIагъэх.\nГъот Аслъан IофшIэныр зырегъажьэм джаз музыкэм нахь дихьыхыщтыгъ. Ансамблэм илъэгъо шъхьаф уахътэм щыпхырищызэ, егъэжьэшIухэр ышIыгъэх.\nНэхэе Тэмар, Къушъэкъо Сим, Хъут Рустам, КIэрэщэ Эдуард, нэмыкI орэдыIохэм, музыкантхэм уядэIуныр гуапэу щытыгъ. Гъот Аслъан композиторэу, художественнэ пащэу зэрэщытым дакIоу, орэдыIоу ансамблэм хэтыгъ.\nОрэдэу «СихьакIэр» А. Гъотым къыхидзагъэу ансамблэм къыIо зыхъукIэ, искусствэм пыщагъэхэм агу зэрэрихьыщтыгъэр непи ащыгъупшэрэп. Дунэе Адыгэ Хасэм иIофыгъохэм чанэу ахэлажьэу, общественнэ IофышIэшхоу МэщфэшIу Нэдждэт «СихьакIэм» ыгъэгушхощтыгъ.\n— А орэдым нэмыкI зэхэсымыхыщтми, «Ошъутенэм» иконцерт сыкIощт, — МэщфэшIу Нэдждэт къыIоу пчъагъэрэ тырихьылIагъ.\nЗэхъокIыныгъэхэм ауж Гъот Аслъан иIэнатIэ IукIыжьи, Москва, Канадэ ащыпсэу зэхъум, ансамблэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Художественнэ пащэу агъэнэфэгъэ ХьакIэко Алый композиторэу, орэдыIоу зэрэщытым шIуагъэу къыхьыгъэр макIэп. Ансамблэм эстрадэм нахь зыфищэигъ, орэдыIохэм ярепертуар зэблахъугъ.\nКъыблэм, Темыр Кавказым, нэмыкIхэм концертхэр къащитызэ, фестивальхэм, мэфэкI зэхахьэхэм ахэлажьэзэ, «Ошъутенэр» искусствэм нахь щызэлъашIагъ.\nЮбилей пчыхьэзэхахьэр артистэу ОелI Адам зэрищагъ. Артист пэпчъ къытегущыIэзэ, зэгъэпшэнхэр тигъэшIыгъэх. Анахьэу тынаIэ зытетыдзагъэр пэсэрэ адыгэ орэдхэм къэIуакIэу къафагъотыгъэр ары. ХьакIэко Алый ансамблэм пае зэригъэфэгъэ произведениехэм уядэIузэ, лъэпкъ гупшысэр ащыпхырыщыгъэу зэрэгъэпсыгъэхэм гу лъыотэ. Агъэужьырзэ орэдхэр къаIорэп — ащи мэхьэнэ гъэнэфагъэ иI.\nСэмэркъэу-кIэнэкIэлъэ орэдэу «ЩырытIымыр», Дарыет фэгъэхьыгъэр, нэмыкIхэри артистхэм къаIуагъэх. Урысхэм ащыщэу Юрий Конжиным гъыбзэ орэдэу «Адыифыр» адыгабзэкIэ къабзэу къыхидзагъ. Шыр кIэпкIи кIалэм пшъашъэу къыхьырэр зэрэIэпызыгъэр артистым мэкъэ шъабэкIэ къытлъегъэIэсы. Орэдым уедэIузэ, хъугъэ-шIагъэм уфызэплъэкIыжьы. ШIу зэрэлъэгъугъэхэ ныбжьыкIэхэм янасып рыгушхонхэу уахътэ къякIугъэп.\nГъыбзэм гур зэлъекIу…\nАртистым орэдым къэIуакIэу къыфигъотырэм нахь удихьыхэу къыхэкIы. Ижъырэ орэдэу «Гощэгъэгъым игъыбзэ» КIыкI Зулхьаджэ, Нэхэе Тэмарэ, ХъокIо Сусанэ къаIоу зэхэтхыгъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ «Гощэгъэгъым игъыбзэ» къызэриIогъэ шIыкIэри къыхэтэгъэщы. Артисткэм макъэр ыIэтыщтми, нахь шъабэ ышIыщтми, гущыIэхэм зэпыугъо кIэкI афишIыщтми, искусствэ лъагэм диштэрэ амалышIухэр ыгъэфедагъэхэу тэлъытэ. Дэгъум гъунэ иIэп, орэдым джыри нэмыкI къэIуакIэ къыфагъотынкIи пшIэхэщтэп.\n«Си Мэмэт», «Си Пакъ», фэшъхьаф шIулъэгъу орэдхэри «Ошъутенэм» иконцерт щызэхэтхыгъэх. Урысыем итхакIохэм я Союз, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу, гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ижурналистэу Хъурмэ Хъусен игущыIэхэм атехыгъэу ХьакIэко Алый ыусыгъэу «Сыда узыфаер?» зыфиIорэр «Ошъутенэм» иартистэу Жарэкъо Руслъан мэкъэ хэхыгъэ рэхьаткIэ къыIуагъ.\nХьазэщыкъо Мосэ къыхидзэгъэ шIулъэгъу орэдхэри узыгъэгупшысэхэрэм ащыщых. ШIулъэгъу къабзэм гукIэ улъыхъузэ, джэуапыр къэбгъоты пшIоигъу.\nДаутэ Сусан, Мамхыгъэ Марин, Мэкъуао Марин — ахэр искусствэм щашIэх, илъэс заулэ хъугъэу «Ошъутенэм» орэд къыщаIо. ОрэдыIохэр зэхэтхэу пчэгум къыщэшъох, жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ орэдхэр агъэжъынчых.\nШIэныгъэлэжьэу ЛIыIужъу Адам ыусыгъэ орэдэу «Тэ тыадыг» зыфиIорэр гум къегущыIыкIы, иджэмакъэ къызэхахы шIоигъоу чыжьэу маплъэ. Адыгэр адыгэу щыIэным фэшI ыгуи, инамыси къабзэхэу, иадыгабзи ыгъэлъапIэу, ичIыгу шIу ылъэгъоу зэрэпсэун фаем орэдыр афэгъэхьыгъ.\n«Ошъутенэм» июбилей концерт а орэдымкIэ къыухыгъ. Ансамблэу «Абрекхэм» икъэшъуакIохэр зэхахьэм щыуджыгъэх.\nАнсамблэм творческэ купхэр, залым чIэсхэр фэгушIуагъэх. ХьакIэко Алый зэкIэми афэразэу «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ. «Ошъутенэм» иоркестрэ хэтхэм хэушъхьафыкIыгъэу Iэгу афытеуагъэх.\nИлъэс 25-р лIэшIэгъу плIан. Ар бэ ыкIи макIэ. «Ошъутенэм» итворчествэ лъигъэкIотэнэу, иорэдхэмкIэ лъэпкъхэм алъыIэсызэ нахьыбэрэ тигъэгушIонэу фэтэIо.\nПредыдущая Апэрэу къагъэлъэгъощт\nСледущая Телефон гъэпцIакIохэм Урысыер зэлъаштагъ


АР МУЗЫКАНТ, АР АДЫГЭ ПШЪАШЪЭ\nЕпсэлъар: Мэфэуд Нартан\nГюльджан Алтан адыг, илъэпкъкIэ шапсыгъ. Истамбыл-Саматие къыщыхъугъ. Оркестрыбэм солистэу Iоф адишIагъ, ежьи куп иIэу музыкэм дэлэжьагъ. ОрэдыIо цIэрыIуабэмэ адэжъыущтыгъ. ОрэдыIо Iазэу Шебнен Юналрэ Гюхьер Гюнемрэ акIыгъоу орэдгъэIукIэ хабзэхэм зыфигъэсагъ. 2001 илъэсым Истамбыл Техникэ университетым и консерваторием чIыхьагъ. Щытхъу пылъэу 2005 илъэсым ар къыухыгъ.\nЭти-Артым Iоф дэзышIэрэ унэм музыкэмкIэ икIэлэегъэджэщтыгъ. Едитепе Университетым имастер-программэри къыухыгъ. Джы дэдэм дунае музыкэм, лъэпкъ мэкъамэхэм Iоф адешIэ. «Тилъэпкъ орэдхэр Францием, Германием, Баскым, нэмыкI къэралыгъохэми къызыIукIэ ар зэрэадыгэ музыкэр къашIэу уахътэ къэкIощт, ыкIи ахэмэ къарыкIырэ мыхьэнэри къагурыIоу хъущт», – еIо Гюльджан Алтан.\nХэта адыгабзэр озыгъэшIагъэр?\nСяти сяни адыгэх. Сятэ Тэмазэхэ ащыщ, сянэр Юних (?). Ахэр Денизле къалэм къегъэтIысыкIыгъэ чылэхэм ащыщэу Хьаирие къуаджэм къыщыхъугъэх. ЗэрысшIэжьырэ тиунэ адыгабзэр илъ, ау, шъыпкъэ, щагум тыкъызыдахьэкIэ тыркубзэкIэ тыгущыIэщтыгъ. Тиунагъо пасэ дэдэу Истамбыл къэкIожьыгъэмэ ащыщ нахь мышIэми, тятэрэ тянэрэ адыгабзэкIэ зэрэзэдэгущыIэщтыгъэхэм пае сэри ар зэхэсэшIыкIы. СыгущыIэ зыхъукIэ къин сыхэтми, кIотэфэ ар нахь тэрэзэу зэпызгъафэу хъугъэ.\nКъасIо сшIоигъо сигупщысэхэр адыгабзэкIэ сыгущыIэмэ къысэхъулIэу сшIошIы. Тыбзэ афэдизымкIэ кIочIэшхо хэлъышъ, зы гущыIэ закъокIэ бэдэдэ къэпIон плъэкIыщт. Джащ пае синыдэлъфыбзэр зэзгъашIэным, ащ сыригущыIэным сыпылъ.\nБэмышIэу Испанием, Баскхэм адэжь, адыгабзэкIэ концерт щыптыгъэ. Адыгэхэмрэ баскхэмрэ бзэрэ культурэкIэ зэпэблагъэу аIо. Ащ пае сыда къэпIон плъэкIыщтыр?\nСирепертуар баскыбзэкIэ орэд заулэ хэт. Баскыбзэмрэ адыгабзэмрэ зэхьщырэу къысфэIощтэп. КIо, бзэр зэрылажьэрэ хабзэхэм зэтефэ горэхэр къыхэкIынкIи мэхъу. Ау ари икъун фэдизэу аушэтыгъэп. Джащ фэдэ гупщысэ Баск Академием и шIэныгъэлэжьхэу гущыIэгъу къытфэхъугъэхэми къытаIуагъэр. Шъыпкъэ, культурэ кIэнхэмкIэ нахь тызэпэблагъэу гу лъыстагъ. Тиадыгэ мыжъосынхэм фэдэхэр ащи щыI, типщынэм фэдэ инструменти яI, ащ ео зыхъукIэ бэрэбаныр игъусэу мэкъамэр кърагъэкIы. Адыгэ-баск музыкэ гъэпсыкIэр зэрэзэпэблагъэм гупщысабэмэ уахащэ. А Iофым ишъэфхэр игъэкIотыгъэу къэзгъэлъэгъонэу морад сиI.\nАдыгэ музыкэр хьэрып музыкэми рагъапшэ.\nАдыгэхэр хэпхъагъэу мэпсэух. Шъыпкъэ, ахэр пылъых ядунае, ябзэ, яхабзэ къаухъумэжьынэу. Ары нахь мышIэми, зыхэсырэ лъэпкъхэм яфэмэбжьымэ горэхэри къатырихьэу къыхэкIы. Джащ фэдэ къабзэу хэкум ис адыгэхэм ялъэпкъ мэкъамэхэми урыс фэмэбжьымэхэр атырихьагъ. Тыркум ис адыгэхэм яинструментальнэ музыкэр джыри псау, ау культурэм псэ Iут, зэхъокIы, уахътэр кIотэфэ IэкIыбым щыпсэухэм я щыIэныгъэми зыгорэхэр хэзы, зыгорэхэр хахъо. Тырку мэкъамэ инструментхэмкIэ адыгэ музыкэр къаIунэу пылъых, ащ сыгу емыIуми, зыгори згъэмысэнэу сыфаеп. Ар гъашIэ…\nАдыгэ музыкэр дунаем щызэлъашIэным фэшIыкIэ сыдхэр шIэгъэн фае?\nАдыгэ музыкэр дунаем къыщашIэрэп. Тилъэпкъ зэкIоцIылъэу зэрыпсаум къыхэкIыгъэу сшIошIы ащ дунае стандартхэмкIэ имузыкэ елэжьынэу амал зыкIимыгъотыгъэр. Загъорэ сиконцерт адыгабзэкIэ орэд къыхэзгъахьэмэ, цIыфхэм ахэр агу зэрэдахьэрэр сэлъагъу. Тыбзэ зыфэдэр, кIочIэшхо зэриIэр дунаем къедгъэшIэн фае, арышъ ар къэдгъэсэбэпэу музыкэм тыхахьэмэ, цIыфхэри тилъэпкъыбзэкIэ къэдгъэIурэ орэдхэми едгъэдэIошъущт. Ащ пае музыкэ сэнэхьатым фэIэпэIасэ цIыф тиIэнхэ фае.\nАдыгэ мэкъамэм изэхэлъыкIэр сыт фэд? Инструмент зэфэмыдэхэкIэ тилъэпкъ музыкэр къэбгъэIун плъэкIыщта?\nАдыгэ Хэкум и «Ислъамей» анасамбылыр шIу сэлъагъу, щысэтехыпIэ дэгъоуи сеплъы. Хэкум классическэ музыкIэм дэгъо дэдэу Iоф дашIэх.\nАдыгэ орэдыжъхэм сыдэущтэу уафыщыт?\nЖъыу зыкIыгъу орэдхэмрэ кIорыкIом тетэу зэхагъэуцо орэдхэмрэ сыгу нахь къыдахьэх. Ахэм уедэIу зыхъукIэ, гущыIэу хэтыр къыбгурымыIуэми, алъапсэ чыжьэ зэрэхэхьажьырэр, купчIэ зэриIэр зэхэошIэ.\nАдыгэ Хасэм сригъэблагъэри Абхъазым ишъхьафитныгъэм имэфэкIым сыхэтыгъэ. Мыекъуапэ щызэхащагъэ музыкэм ифестивалым сыхэлэжьэнэуи синасып къыхьыгъ.\nПэсэрэ адыгэ орэдыжъхэм ягъэIукIэ хабзэхэр агъэфедэзэ Адыгэ Хэкум «Жъыу» ансамбль щыI.\nАльбомитIу седэIугъэти, лъэшэу сыгу дыхьагъэх, ыкIи сигупэу Iоф адэсшIэщт.\nКавказым щыIэ музыкэхэм уядэIурэ?\nДжырэ кавказ орэдхэми сядэIух дунае музыкэм седэIум фэдэу. Урысые музыкэм ифэмэбжьымэхэр лъэшэу къатехьагъ.\nПэсэрэ адыгэ музыкэ инструментхэм уадэлэжьэнэу гупщысэ уиIа?\nМыщ фэгъэхьыгъэу Чурей Тыжьынрэ сэрырэ тызэдэгущыIэгъагъ. Ауэ ар Тырку щыIэнэу къызэрыкIошъурэр мэзитIу ныIэп, а Iофым тытелэжьэнэу уахътэ фэдгъотырэп.\nТапэкIэ сыт фэдэ гугъэхэр уиIа?\nАпэрэ гухэлъэу сиIэр Адыгэ музыкэр дунаем зэрэхэзгъэIощтыр ары. ФранцузыбзэкIэ зы орэд уедэIумэ, ар зэрэфранцузыбзэр занкIэу къэошIэ, сыфае джащ фэдэ къабзэу тиорэдхэри дунаем хэзгъэIонэу. Тилъэпкъ орэдхэр Францием, Германием, Баскым, нэмыкI къэралыгъохэми къызыIукIэ ар зэрэадыгэ музыкэр къашIэу уахътэ къэкIощт, ыкIи ахэмэ къарыкIырэ мыхьэнэри къагурыIоу хъущт Мыр къыздэхъумэ, тилъэпкъ икультурэ сыфэлэжьагъэу, хахъо фэсшIыгъэу къэслъытэн. СэрыкIэ ар хъярышхо хъущт.\nГущыIэгъу укъызэрытфэхъугъэм пае тхьэуегъэпсэу, Гюльджан Алтан!\nПлъэпкъ узэрыщыщыр загъорэ угу къэкIыжькIэ мыхьэнэ иIэп, ащ игупщысэрэ иакъылкIэ упсэун фае, ащ икIэн хахъохэр фэпшIын фае. Гюльджан Алтан тэ тщыщ, лъэпкъ культурэм иIыхьэшхоу музыкэм Iоф дешIэ, лъегъэкIуатэ. Тхьэегъэпсэу етэIо, ыкIи иIэшIагъэм хигъэахъоу псэунэу техъуэхъу. ...


Адыгеим ищэ заводхэр Брянскэ хэкум ихьыкум иунашъо пэуцужьых | Адыгэ Макъ\nАдыгеим ищэ заводхэр Брянскэ хэкум ихьыкум иунашъо пэуцужьых\nАдыгэ къуае къыдэзыгъэкIыхэрэм я Союз изэхэсыгъо 2019-рэ илъэсым гъэтхапэм и 11-м Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ щыкIуагъ. Министрэу Владимир Свеженец зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэрэ СПП-у «Адыгэ къуай» зыфиIорэмрэ къуаем икъыдэгъэкIынкIэ фитыныгъэу яIэр къагъэгъунэ.\nАдыгэ къуаем республикэм чIыпIэшхо щеубыты. ГъомылэпхъэшI промышленностым хэхъоныгъэу ышIыщтым имызакъоу, шэн-хабзэхэр къызэраухъумэщтхэри, Адыгеим туристхэр нахьыбэу къызэрихьащтхэри ащ рапхых.\n— ТиреспубликэкIэ мэхьанэшхо зиIэ лъэбэкъоу хъугъэ адыгэ къуаем икъыдэгъэкIынкIэ тишъолъыр закъо фитыныгъэ къызэрэратыгъэр. ГъэрекIо Урысыем и Апшъэрэ хьыкум мы Iофыгъом изэхэфын ыухыгъагъ. Республикэм ит предприятие закъохэр ары адыгэ къуаер къыдэзыгъэкIын фитхэр, — къыщиIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мэзаем и 25-м щыIэгъэ пресс- конференцием.\nАдыгэ Республикэм мэкъу- мэщымкIэ и Министерствэ щыкIогъэ зэхэсыгъом къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, адыгэ къуаер къыдэзыгъэкIыхэрэм я Союз илIыкIохэм агъэунэфыгъ 2018-рэ илъэсым хэбзэнчъэу адыгэ къуаер сатыушIыпIэшхохэм зэращащагъэр. Адыгэ къуаер къыдэзыгъэкIынэу фит шъолъыр закъом ифитыныгъэ ыгъэфедэным ехьылIэгъэ хэбзэгъэуцугъэр нахьыбэрэ амыукъоным тегъэпсыхьэгъэ дэо тхылъ 13 Союзым аIэкIигъэхьагъ. Брянскэ хэкумкIэ ЗАО-у «Умалат» зыфиIорэр ахэмытэу, адрэхэм дэо тхылъхэм арытхэр къафагъэцэкIагъ.\nСПП-у «Адыгэ къуай» зыфиIорэм итхьаматэу Лъэустэнджэл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Брянскэ хэкум и Арбитраж хьыкум Урысые Федерацием и Апшъэрэ хьыкум 2018-рэ илъэсым щылэ мазэм и 12-м ышIыгъэ унашъор къыридзагъэп, Адыгеим икъоешIхэм ядэо тхылъ итыгъэр къафигъэцэкIагъэп.\nКъуаер Адыгеим къыщыдэзыгъэкIыхэрэм ащ фэдэ унашъомкIэ кассационнэ дэо тхылъ хьыкум гъэнэфагъэм IэкIагъэхьащт.\n— Брянскэ хэкум и Арбитраж хьыкум унашъоу ыштагъэр тэ тшIотэрэзэп. Республикэу Чувашием и Арбитраж хьыкумрэ къалэу Владимир иапэрэ арбитраж апелляционнэ хьыкумрэ адыгэ къуаер къыдагъэкIын зэрэфимытхэм къеуцолIагъэх. Тэ хабзэм диштэу тэзекIо, тифитыныгъэхэмрэ тифедэхэмрэ къэтэгъэгъунэх, — къыIуагъ СПП-у «Адыгэ къуай» зыфиIорэм июристэу Анастасия Черносмага.\nАдыгэ къуаер нахьыбэу къыдэгъэкIыгъэным пае Адыгеим ипредприятиехэр зэрагъэкIэжьыгъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Щэ заводхэр загъэкIэжьыхэ нэуж продукциеу къыдагъэкIырэр процент 37-кIэ нахьыбэ хъугъэ. 2018-рэ илъэсым къое лъэпкъ зэфэшъхьафхэу тонн мин 13,6-рэ къыдагъэкIыгъ. 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, ар проценти 7-кIэ нахьыб. 2021-рэ илъэсым къое тонн мин 16,4-рэ къыдагъэкIын фае. ИщыкIагъэу зыхъурэм продукциер нахьыбэ шIыгъэным телъытэгъэ планхэм республикэм щахэплъэжьынхэ алъэкIыщт.\nКъуаем икъыдэгъэкIынкIэ ищыкIэгъэ щэр нахьыбэу къахьыжьынэу рахъухьэ. «Щэр нахьыбэу къэхьыжьыгъэным Адыгэ Республикэм щыкIэгъэгушIугъэнхэр» зыфиIорэ проектым къыдыхэлъытагъэу 2023-рэ илъэсым хъызмэтшIапIэхэм щэ тонн мини 135-м нахь мымакIэу къахьыжьынэу къырадзэ. 2018-рэ илъэсым щэ тонн мини 119-рэ пстэумкIи хъызмэтшIапIэхэм къащахьыжьыгъэр.\nМы Iофым тезыгъэгушхохэрэ Iофтхьэбзэ заулэ республикэм щызэрахьагъ. ГущыIэм пае, 2018-рэ илъэсым сомэ миллион 11,85-рэ хъурэ субсидиехэу республикэ бюджетым къыхэкIыгъэхэр фермерхэм аратыгъагъэх чэмхэр аращэфынэу. МэкъумэщышIэ хъызмэтшIэпIи 8-мэ сомэ миллион 61,8-рэ хъурэ грантхэр арапэсыгъэх. Щэр зытыгъэхэм сомэ миллиони 8 хъурэ субсидиехэр аIэкIагъэхьагъэх.\nШъолъыр проектэу «Фермерхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр, мэкъумэщ кооперацием хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр» зыфиIорэм телъытагъэу 2019-рэ илъэсым федеральнэ, республикэ бюджетхэм сомэ миллион 42,8-рэ къахагъэкIынэу щыт. Проектым къыщыдэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр зытегъэпсыхьагъэхэр мэкъумэщ отраслэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр ары.


Сабыйхэм ядунай хьалэмэт ухещэ — Адыгэ макъ\nСабыйхэм ядунай хьалэмэт ухещэ\nРедактор 11.11.2020 11.11.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМамырыкъо Нуриет «Пщынэ макъэкIэ» зэджэгъэ иапэрэ тхылъ къызэрэдэкIыгъэр зэсэлъэгъум, сигуапэу къэсштагъ. Сыда пIомэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» илъэсыбэ хъугъэу тызызэдыIутым къыкIоцI журналист IэнатIэу зыIууцуагъэм ишъэфхэр къызIэкIигъэхьанхэм ишъыпкъэу пылъыгъ ыкIи ар къыдэхъугъ.\nАпэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу итхакIэкIэ гу лъытэгъоягъэп художественнэ псалъэри ыгукIэ зэрэпэблагъэр. Ар къаушыхьаты ижурналист IофшIэнкIэ къытефэрэ тхыгъэ зэмылIэужыгъохэу къыхиутыхэрэм афэшъхьафэу, щыIэныгъэм нэ чанкIэ хилъагъохэрэм афэгъэхьыгъэ рассказхэу узыIэпызыщэхэрэри тигъэзет имызакъоу, журналэу «Зэкъошныгъэм» инэкIубгъохэми къазэрэщыхиутыщтыгъэхэм. Арышъ, сэ симызакъоу, адрэ цIыфхэу ихудожественнэ творчествэ бэшIагъэу зынаIэ къытезыдзагъэхэм ащ итхыгъэ зэхэубытагъэхэр дэтхэу джы тхылъ къызэрэдигъэкIыгъэр ягуапэ зэрэхъугъэм щэч хэлъэп.\nЗигугъу къэсшIырэ тхылъыр прозэкIэ тхыгъэу нэкIубгъуи 126-рэ зэрэхъурэр. Ащ пае ар зышIопIуакIэхэри къыкъокIынхэщтын. Ау кIэлэцIыкIухэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ зэфэшъхьафэу дэтыр зэрэмымакIэр, 70-м къызэрехъурэр къыдэплъытэмэ, нэмыкIэу урегъэгупшысы. Сыда пIомэ, ащ фэдиз къэбар къэIотагъэм гупшысэ гъэнэфагъэхэр апхырыщыгъэхэу, зигугъу къыщишIыхэрэ сабыймэ дунэе шъхьаф зырызэу щыряIэр зыми хэмыкIуакIэу, шъхьэ гъэнэфагъэкIэ къыщытыгъэх. Ар IофшIэгъэ цIыкIоп ыкIи ащ фэдизыр IэпэIэсэныгъэ хэлъэу ыкIи гуетыныгъэ ин фыриIэу Мамырыкъо Нуриет къызэрэплъигъэIэсыгъэмкIэ нэшIукIэ уеплъы.\nМыщ дэжьым къыщыхэзгъэщы сшIоигъу Нуриет цIыкIухэм ямызакъоу, инхэми афэгъэхьыгъэу зэрэтхэрэр. Журналист чъэпхъыгъэр сакъэу дунаим кIэдэIукIы, ар гуфаплъэу гъашIэм хэплъыхьэзэ, цIыфым ищыIэкIэ-псэукIэкIэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъохэм ынаIэ атыредзэ ыкIи илитературнэ творчествэкIи зафегъазэ. Ау сабыйхэр зэкIэми анахь игупсэхэу зэрэщытым къыхэкIэу (ар исыд фэдэрэ кIэлэцIыкIу расскази дэгъоу къыхэщы) ахэм нахь дахьыхышъ, насыпышIо цIыкIухэм тыгъэм инэфыпс зэрызызэпыт япшысэ дунай гузэхэшIэ тхъагъоу щыряIэр ары икъэлэмыпэ нахьыбэрэмкIэ къыпыкIырэр. Ащ пае щыгъым фэдэу зэблыгъэхэ художественнэ кIэлэцIыкIу текстхэмкIэ иапэрэ тхылъ зэрэзэхигъэуцуагъэр къыбгурыIонэу щыт.\nТхылъыр къызэгопхэу, апэ унэ къыпэшIуафэхэрэ тхыгъэ зытIущмэ узяджэкIэ унаIэ теодзэ (зэкIэри кIэкIэу е кIэкI дэдэу тхыгъэшъ, зы жьыкъэщэгъукIэ «огъэунэшкIух») тхэным фэшъыпкъэу зигухэлъ фэзыузэнкIи, къэлэмыр зыгъэлъапIэу къэзыштагъэм ар зэригъэфедэрэмкIэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэр зэрэзэхишIыкIырэм. УзыгъэгушIорэр, зэкIэ тхылъым дэтхэр зэфэдэхэу жэбзэ зэгъэпэшыгъэ дахэкIэ, гушысэ гъэнэфагъэр ащыкIэщыгъэу, кIэух зэхэфыгъэхэр яIэхэу зэрэтхыгъэхэр ары. Ащ къегъэлъагъо Бэрэтэрэ Хьамидэ зитхыгъэ емыгугъоу, джау сыдми зэзыгъэчэп къодыемэ езэгъыхэрэмэ апае, «мыхъуми хъугъэ ыIуи, шъхьащыкIыгъ» зыфиIощтыгъэмэ Мамырыкъо Нуриет зэращымыщыр ыкIи шъхьашъорыкIо екIолIакIэр зэримышэныр.\nШъэфэп кIэлэцIыкIухэм апае тхэкIо пстэури зэрэмытхэрэр, ахэм афэгъэхьыгъэу зырыз горэхэр якъэлэмыпэ къыпэкIых. Джащ фэд, кIэлэцIыкIу тхакIохэми инхэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм ятхын зыгукIэ фытемыгъэпсыхьагъэхэри ахэтых. Ар тхэкIо чъэпхъыгъэм ыIэ къыхьыщт-къымыхьыщтыр арэп зэлъытыгъэр. Ащ лъапсэу иIэр ежь тхакIо пэпчъ ыгу къызфыдэчъырэр, шIонахь шъхьаIэу иакъылрэ иIэпэIэсэныгъэрэ зыфигъэIорышIэхэ шIоигъор ары. Ау бэшIагъэу гъэунэфыгъахэу щыт сабыйхэм уафэтхэныр, ахэм япшысэ дунай угукIи пшъхьэкIи ухэхьанышъ, ежьхэм ащыщ шъыпкъэ ухъугъэу, ашъхьэ щыхъурэ-щышIэрэр сурэт IупкIэм фэдэу тхылъеджэхэм апашъхьэ къибгъэуцоныр зэрэмыпсынкIагъор. Сэ сишIошIыкIэ ар къыбдэхъуным пае, сыд уныбжьми, ори зэгорэм узыхэтыгъэ сабыигъом щыщ Iахь горэ джыри къыпхэнагъэу, ащ инэф хьалэлкIэ къогъанэ уимыIэу пстэуми уадэгощэшъоу ущытын фае. Ежь Нуриет а нэшанэр хэолъагъо.\nТхылъэу «Пщынэ макъэм» ыкIышъо зэрэпIуакIэр къыригъэкъужьэу дахэу, гум чэфыгъор къырилъхьэу гъэкIэрэкIагъэ ыкIи тхыгъэу къыдэхьагъэхэм нэфынагъэу ахэлъым яджэрпэджэжьэу къыпщэхъу. Ащ исэмэгу шъхьагъырэ къуапэм къумбыл чъыгхэм зызыщыращырэ гъэмэфэ дунаеу тыгъэр пщэм къызщыпхырыщрэр къыкъощы. ЫчIэгъырэ джабгъу къопэ шхъонтIэчIапцIэу нахьыбэ зыубытырэм зыщаIуантIэмэ зыщаушъомбгъузэ, мэкъэмэ шэплъ тамыгъэхэм пщынэ шIуцIэшхом ыкIыбкIэ къыдаухьэшъ, гъунапкъэм дыдэкIуаех, тхылъым ыцIи шъо шэплъкIэ пщынэ гупэм изы къуапэ къытехьэу хьарыф зэкIужькIэ тетхагъ. Мыр тхылъым къыдэхьэгъэ рассказмэ ащыщ цIэу иIэм техыгъ.\nТхылъыр къызэIуехы «Родинэр — гущыIэшху» зыфиIорэ пэублэмкIэ. Ащ гъэсэпэтхыдэ дахэкIэ авторым уихэгъэгу зыфэдэр, ар ныпапкIэу пстэуми зэрэтиIэр, ащ пае зыми пэпшIынэу зэрэщымытыр ыкIи ар къэухъумэгъэн зэрэфаер тхылъеджэ цIыкIухэм гурыIогъошIоу къафеIуатэ. ЕтIанэ къыкIэлъэкIох рассказхэр, щыIэныгъэм къыхэхыгъэ хъугъэ-шIагъэхэр, сабыйхэм яшIошI-еплъыкIэхэр, ядунай щаIорэ-щашIэхэрэр.\nАпэрэ рассказыр шъэожъыеу ублэпIэ классым чIахьэрэм къытегущыIэ. «ЕджапIэм апэрэу кIощт» шъхьэу иIэри. Дамир цIыкIур дэгъоу еджэнэу фаешъ, неущэу еджапIэм зыщычIэхьащтыр къэсыфэ ышIуабэ машIэ. ИплIэIуилъ Iалъмэкъи ищыкIагъи имыщыкIагъи ымыIоу шIоигъор зэкIэ дилъхьэзэ, убэрэпщыгъэ охъуфэ ыушъагъ шъхьае, уахътэр жъэжъэ дэдэу макIоу къыщэхъушъ, тIэкIу шIэ къэси сыхьатым еплъы. ЕрагъэкIэ ар янэу Аминэт зегъэгъолъыжьми, бэрэ чъыен ылъэкIыгъэп. Мэгужъоу къышIошIи сыхьатыр щым къызщылъэти, унэм икIынэу ипортфель ыпхъотагъ. Ау джыри зэрэжьыщэр, нэф къэшъымэ зэрэхимыгъэчъыещтыр ерагъэкIэ ным ащ зыгурегъаIор ары гупсэфэу зыхэчъыежьыгъэр. Ащ портфелым лыеу дилъхьэгъэ пстэури Аминэт къыдихыжьи, Дамир шIу дэдэ ылъэгъурэм фэдэ мыIэрысэшхо фыдигъэтIысхьагъ.\nПчэдыжьым игъом еджапIэм кIогъэ шъэожъыем ыгу къыдэкIыщтым фэдэу гумэкIэу къытеощтыгъ. Ежь фэдэхэу апэрэу мыщ чIэхьагъэхэми одыджыныр къафытеуи, зэрэкъуаджэу къафэгушIо зэхъум, агукIэ насыпышIо дэдагъэх. Джаущтэу сабыйхэу шIэныгъэм фаблэхэрэм ягузэхашIэ нэфынагъэр хэлъэу сурэт кIэкIым дахэу къыщытыгъ.\nКъыкIэлъыкIорэ рассказэу «Хьазрэилэ ипщынэ макъ» зыфиIорэм къыIуатэрэр нэмыкI шъыпкъэми, гугъэпIэшIум инэфынэ мыщи къыхэпсы. Сыда пIомэ а зы лъэхъаным щызэдэпсэухэрэ жъымрэ кIэмрэ ныбжьышхокIэ зэрэзэтекIыхэрэм емылъытыгъэу, а зы гузэхашIэм имэкъамэ блэкIыгъэмрэ непэрэмрэ ялъэмыджэу зэрещалIэх.\n…Тэмэшъхьэ шъэожъыеу Хьазрэилэ пщынэр икIас, мэкъэмэ дахэхэр къыригъэIонхэм езэщырэп. Мары джыри ишъыпкъэу аккордеоным кIыригъэщырэ «Сулико» Хэгъэгу зэошхом иветеранэу Мыхьамэт «…зэхехы икIэсэ орэдэу, джа зэо фыртынэм имафэхэм, гур зыгорэущтэу ыгъэIасэу, нэшхъэй пщэфым ухещэми, Радмир зыцIэ кIэлакIэу ахэтыгъэм (хэкIодагъ) бэрэ къыригъаIощтыгъэр». Ащ «дунаир фэмыхъужьэу къэлэпчъэжъые Iухыгъэм нэси, зэпыримыгъэгъэу шIоигъоу … едэIоу уцугъэ». Заулэрэ Хьазрэилэ ыгу къыдеIэу, лъакъокIэ тепкIэзэ пщынэм къыригъэIуагъэу лIыжъым иныбжьыкъу къыгъаплъи, къэтэджыгъ, ау ежь Мыхьамэт къэгузэжъуагъ:\n— А сикIал, Хьазрэил, къысэдэIуи, тIысыжьи къегъаIу! — шъорышIыгъэ хэмылъэу елъэIугъ…\nМыхьамэт чэум макIэу зытыригъэкIагъэу даIощтыгъ. ЗэкIэ пэкIэкIыгъэр ынэ кIэкIыжьыщтыгъ, чIыр пэкIэ ахэм «амыжъуагъэкIэ» къагъэнагъэп, Хэгъэгур зэраухъумэщтыр, пыижъ бзаджэм зэрэтекIощтхэр ягугъэпIагъ. Ягуузи, ялыузи, яуIагъи ямышхагъи, ябын чыжьэхэри, ягугъэ IэшIухэри нахь къапэблагъэ зышIызэ, псэ къахэзылъхьажьыщтыгъэр орэд-пщынэ мэкъэ шъабэр ары.\nДжаущтэу шъэожъыем ыгу къызфыдэчъыгъэ орэд мэкъамэр авторым иIэубытыпIэу, блэкIыгъэ зэо мэхъаджэр гуимыкIыжьэу зэрэщытыр къытлъигъэIэсын ылъэкIыгъ.\nНэмыкI рассказэу «ЗаокIэ шъумыджэгу, сышъолъэIу»! зыфиIорэми а тхьамыкIагъор мардж макъэу, блэкIыгъэм къыхэкуукIырэм фэдэу гум къыщылъэIэсы. Исюжети къызэрыкIо дэдэу, кIэлэцIыкIухэм кIымэфэ осым чIытIыр пытапIэхэр хашIыкIыгъэхэу зэрэджэгухэрэм исурэт закъу ныIэп къытырэри. Ау блэкIыгъэ заоу кIашIыкIыжьынэу ахэр зыпылъхэм итхьамыкIагъо зыщэчыгъэ бзылъфыгъэ хэкIотагъэу, ащ сэкъатныгъэшхо хэзыхыгъэу бэщым зытезыгъакIэзэ ерагъэу къыIухьагъэм игуIэ макъэ зыкъызэрафигъазэрэм драмэшхо рассказым къыхелъхьэ. Мыщ дэжьым ар зэо жъалымэу цIыфыбэ дэдэр зыхэкIуадэрэм имамыр лIыкIоу, тапэкIэ ащ фэдэ тхьамыкIагъор къэмыгъэхъужьыныр зэлъытыгъэщтхэ непэрэ сабыйхэм агу хыехэр ем щиухъумэхэу ахэм азыфагу дэпкъ пытапIэу къыдэуцо. Дэгъур дэим зэрэтекIуагъэри кIэухэу рассказым иI: кIэлэцIыкIухэм агу къыфыдэчъыжьырэп зэо джэгукIэм, Иляс цIыкIу игукIэгъу нэнэжъым лъигъэIэсымэ зэрэшIоигъор мыгъуащэу, деIэзэ марышъ унэм ар чIещэжьы.\nТхылъым тхыгъаби дэт якIыхьэгъэ-якIэкIыгъэ емылъытыгъэу, щыIэныгъэм хэхъухьэу осэ тэрэз фэшIыгъэн фаеу унаIэ зытырыуагъадзэхэрэри. Мары тштэн «Тхьаркъомрэ шъэожъыемрэ» зыфиIорэр. Мыщ узеджэкIэ, кIэлэцIыкIу гупцIанэу, гукIэгъу зыхэлъэу къэтэджырэр «ишIушIагъэ текIодэжьы пэтыгъ» зыфиIорэ гупшысэр апэ пшъхьэ къырегъахьэ. Ау Iофыгъоу къыIэтырэр бэкIэ нахь куу, къыткIэхъухьэхэрэ тисабыйхэм яегъэджэн-пIуныгъэкIэ цыхьэ зыфэтшIыхэрэм ащыщхэр яIэнатIэмэ икъоу зэрафытемыгъэпсыхьагъэхэм ар фэкIожьы.\nАщ фэд илъэсий зыныбжь Азэмат цIыкIур езыгъаджэрэри. Шъэожъыер игъом еджапIэм ежьагъэми, маршруткэм ежэу щытызэ, тхьаркъощыр кIочIэнчъэу хьэжъэу зытезыдзэнэу екIуашъэрэм ыгъэпцIымамэрэм ебгъукIон ылъэкIыгъэп. Хьэжъым шIомыкIышъу зэхъум, хъулъфыгъэшхоу къакIорэм елъэIуи, тхьаркъощырыр къыштагъ, зыIупс къыфэчъэгъэ хьэжъыр нэмысышъунэу гъунэгъу унэм ибалкон тыригъэтIысхьагъ. ЕтIанэ гуIэзэ, ыIэхэри ищыгъынхэри зэрэетIэзакIэхэу, еджапIэм кIуагъэ шъхьай, гужъуагъэти, кIэлэегъаджэм чIигъэхьагъэп. КъехъулIагъэр зэригъэшIэным ычIыпIэкIэ, ятэ неущ къыщэнэуи къыфигъэпытагъ. ЕтIани ар шIомакIэу, пчыхьэми тым къыфытеуи, шъэожъыер апэрэ сыхьатым зэрэгужъуагъэмкIэ къыригъажьи, зэрэмыгъасэр, тэрэзэу зэримыпIугъэмкIэ кIэкIыжьэу гъэсэпэтхыдэ къыфеджагъ.\nАу гъунэгъу хъулъфыгъэ кIэлэегъаджэр Азэмат зэрэзекIуагъэм зэрэщыгъуазэм ишIуагъэкIэ зэкIэри дэгъоу ухыгъэ хъугъэ, Варвара Викторовнар ябгэми, шъорышIэу шъэожъыем къыщытхъуным нэмыкI къыфэнэжьыгъагъэп.\nРассказым зэфэхьысыжь гомыIу уигъэшIырэр: ны-тыхэм язэшIокI елъытыгъэу ахэм ясабыйхэмкIэ кIэлэегъаджэхэм янэе-нэшIугъэ джы нэм къыкIидзапэ хъугъэ ыкIи нахьыпэм пкIыхьапIэуи плъэгъун умылъэкIыщтыгъэхэ мыхъо-мышIагъэхэм, кIэлэегъаджэхэмрэ кIэлэеджакIохэмрэ язэзэо-зэбэнхэри ахэтхэу, тиеджапIэхэр зэлъаштагъэх. Ащ пае егъэджэн-пIуныгъэ системакIэр лъагъоу джы зэращэрэм итэрэзыгъэ урегъэджэнджэшы. Ар узэгупшысын фэе Iофыгъошхоу Мамырыкъо Нуриет ирассказ цIыкIу къыщеIэты.\nГукIэгъуи, цIыфыгъи, дэхагъи, сабыйхэм яIупкIагъи, сэнаущыгъэу ахэлъхэри, ягупсэхэм шIулъэгъу мыухыжьэу афыряIэри, нэнэжъ-тэтэжъхэм ягъэсэпэтхыдэ дахэ къахэщхэу тхыгъэх рассказхэу «Чэщым хэкIодэжьыгъэ сабыир», «Тыгъэр ары мысэр», «Дышъэ мылъку», «ЦIыф цIыкIу зэныбджэгъуищ», «Гум пыкIырэр пэкIэжьы», «Сыда дэгъур, сыда дэир?», «ПхъэIаплI», «Осэпсыцэхэр» зыфиIохэрэр, фэшъхьафхэри.\nТхылъым иятIонэрэ Iахьэу «Сабыйхэм ядунайкIэ» авторыр зэджагъэми анахь цIыкIухэм ыкIи нахь чъэпхъыгъаIохэм аIохэрэри, ясэнаущыгъи, ягулъытэ зынэсырэри къагъэлъагъохэу тхыгъэ зэмылIэужыгъохэр щызэхэугъоягъэх. Мыхэри авторым иIэпэIэсэныгъэ къахэщэу кIэко-зэкIэупкIагъэхэу гъэпсыгъэхэшъ, уафэкIэщыгъоу уяджэ. Анахь шIуагъэу ахэлъыр, къыткIэхъухьэрэмэ зыкъызаIэтыкIэ дэгъугъэм зэрэфэпсэущтхэр къахэщэу зэрэщытхэр ары.\nЗэрэщытэу тхылъыр пштэмэ, бзэм икъэбзэгъэ-идэхагъэкIи, гущыIэ лыемэ защидзыезэ, дэт пэпчъ гуетыныгъэ фыриIэу авторым Iоф зэрэдишIагъэмкIи, сыд къытегущыIэми, IупкIэу къызэритыгъэмкIи уегъэразэ. Мыщ дэжьым джыри игугъу къыщысшIын Мамырыкъо Нуриет удэзыхьыхырэ жэбзэ хьалэмэт зэрэIэкIэлъыр. Ныдэлъфыбзэм икъогъу къохьэ-къокIхэр дэгъу дэдэу зэришIэхэрэм, мэхьанэр икъоу къэзытыхэрэ гущыIэ закъохэу къекIухэрэм якъэгъотын зэрэдэмышъхьахырэм, ахэр анахь къызщекIухэрэм ягъэуцункIэ ыгу къикIырэ зэхашIэм зэрэрыгъуазэрэм яшIуагъэкIэ, ихудожественнабзэ зыми фэмыдэу, IэшIугъакIэ кIэлъэу щыт.\nАущтэу къэзышIырэмэ анахь шъхьаIэр образхэр IупкIэу къытынхэ, ащ пае аллегориер, метафорхэр, чIэгъчIэлъыбзэр фэIэпэIасэу ипроизведениемэ ащигъэфедэнхэ зэрилъэкIырэр ары. ЕтIани цIыфымрэ ар къэзыуцухьэрэ дунаимрэ зэкIу-зэдиштэ шъыпкъэхэу зэрипхыхэзэ, Iофыгъоу къызытегущыIэрэр нахь нафэу, узыIэпищэу къызэIуихынхэу пылъ. Тштэн щысэкIэ мы къэIуакIэхэр: «Унэм къызэрекIыжьэу пчъэIупэм мэфэ шIуцIэу Iутым гу лъитагъ: уашъом дэплъыягъ. Ошъуапщэхэр губжыгъэ-упэрэцыгъэхэу зэбгырыукIорэикIыщтыгъэх». (Ощхым къыпэчъагъ), «Дунаир зыгорэм зэтыриубытагъэм фэд: кIым-сым». (Пхъэшып цIыкIу), «Тыгъэм ынэпцэ тхыхьагъэхэм мафэр зыфэдэщтыр къыуагъашIэ». (ШIухьафтын), «ПэIокъелъэшъох щыгъым фэдэу, зынэгу зэхэгъэхьэгъэ мэфэ пшъыгъэм зиушъэфыгъэу пчыхьэм зыхигуащэщтыгъэ». ((Чэщым хэкIодэжьыгъэ сабыир). Сабыйхэм яобразхэр нахь IупкIэу нэм къыкIэгъэуцогъэнхэмкIи гум къинэжьхэрэ къэIуакIэхэри IэубытыпIэ бэрэ къызыфешIых: «Сабый Iае хъурэп, ау шъэожъыер, нэджагъо зытырамыгъаплъэрэм фэдэу сурэт тхыгъагъ…» (Сыда дэгъур, сыда дэир?) Хъулъфыгъэм иIэжь-лъэжьыгъэ пае моущтэу етхы: «Мэшэлахь, лIыр машинэ псынкIэм фэд», е кIэлэцIыкIоу зихъопсапIэ къызыдэхъугъэм изытет моущтэу къегъэлъагъо: «Сабыим ынэ нэгъо дахэхэр къигушIукIыгъэх, ыгу цIыкIу тып-тыпэу къытеуагъ». Мы къэIокIэ щэрыохэм афэдэхэр бэрэ зэригъэфедэхэрэм итхыгъэхэр нахь шъуашIо къашIы.\nАры, Мамырыкъо Нуриет ныдэлъфыбзэр дэгъу дэдэу ешIэ, тхэнми фэIэпэIас, фэкIэщыгъо зэпытэуи икъэлэмыпэ егъэIорышIэ. Иапэрэ тхылъэу къыдигъэкIыгъэм уригъэджэнджэшырэп фызэшIокIыщтыри зэрэнахьыбэм. Къэнэжьырэр творчествэм щидзыгъэ лъэбэкъушIум къыщымыуцоу, джыри нахь мэхьанэ зиIэхэ IофшIагъэхэмкIэ тигъэгушIонэу ары.\nКIэухым къыщысIо сшIоигъу Мамырыкъо Нуриет къыдигъэкIыгъэ тхылъыр IэпэIэсэныгъэр къыхэщэу зэрэтхыгъэмкIи, гъэсэпэтхыдэ дахэу хэлъымкIи, фэшъхьаф лъэныкъохэмкIи уигъэразэу зэрэщытым мэхьанэ зэриIэр. Ащ пае гугъэпIэ инхэр зэтпхыхэрэ цIыкIухэр зиIэ ны-тыхэм, нэнэжъ-тэтэжъхэу зыгукIи зыпсэкIи сабыйхэм афэщагъэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, ублэпIэ классхэм ар къызIэкIагъахьэмэ, кIэгушIужьынхэу къысщэхъу. Сыда пIомэ, ахэм тхылъыр афэIорышIэщт тисабыйхэм ныдэлъфыбзэр ягъэшIэгъэным, ар шIу ягъэлъэгъугъэным, ягулъытэ зыкъегъэIэтыгъэным, дэхагъэм фэпсэухэу пIугъэнхэм.\nАрышъ, сыгу къыздеIэу Мамырыкъо Нуриет иапэрэ тхылъ «гъогумаф!» есэIо.\nПредыдущая Ныбджэгъухэм тырягъусэу тыфэгушIо\nСледущая Зэфагъэр игупшысэ гъогу


Гум къыщежьэрэр къыотэжьы | Адыгэ Макъ\nГум къыщежьэрэр къыотэжьы\nАвтор: Редакция\t/ 08.09.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nИталием икъалэу Феррара косметологэу щеджэрэ ЛIыхъурэе Джэнэт гущыIэгъу тызыфэхъум, зэгъэпшэнхэр тшIыгъэх. Сэнэхьатэу къыхэпхыщтымрэ лъэпкъ шэн-хабзэхэмрэ язэпхыныгъэхэр нахь къыхэдгъэщыгъэх.\n— Адыгэ республикэ гимназиер къызысэухым, сянэрэ сэрырэ тызэдегупшыси, Италием еджакIо сыкIонэу унашъо сшIыгъэ, — къеIуатэ ЛIыхъурэе Джэнэт. — Мыекъуапэ сыкъыщыхъугъ, Аскъэлае сыщыщ.\n— Уятэ Аскъэлае щапIугъа?\n— Ары. Адыгабзэр унагъом щызэзгъэшIагъ. Адыгэ къашъом сыфэзыгъэсагъэр Гъонэжьыкъо Ирин. Сшыпхъу нахьыжъэу Рузанэ загъорэ къызэрэсиIоу, уфаемэ, адыгабзэри, лъэпкъ къашъори псынкIэу зэбгъэшIэщтых.\n— Италием щыбгъэфедэрэ бзэр къытэпIуагъэп.\n— Бзэ лые щыIэп. Инджылызыбзэр Мыекъуапэ зэрэщыскIугъэм апэрэ уахътэм ишIуагъэ къысэкIыжьыгъ. КIэлэегъаджэхэр французыбзэкIи мэгущыIэх. Итальяныбзэр ары тызэреджэрэр.\n— Урысыбзэ щызэхэпхырэба?\n— Сызыдеджэрэ купыр нэбгырэ 25-рэ мэхъу. Урысыем щыщыр сэры ныIэп. Сатыум пылъхэм уахахьэмэ, урысыбзэр зэхэпхыщт, ау ахэр тэ къытпэчыжьэх.\n— Адыгэ Республикэм узэрэщыщыр студентхэм ашIэрэба?\n— Лъэпкъ шъуашэр сщыгъэу адыгэ къашъохэр къафэсэшIых. Фортепианэм зыфэзгъэсагъэшъ, адыгэ орэдэу «Синанэр», нэмыкIхэри къесэгъаIох. СиIахьылхэм телефонкIэ сикъэбархэр къафэсэIуатэх.\n— Джэнэт, цIэ гъэшIэгъон къыпфаусыгъэр, сэнэхьатэу къыхэпхыгъэри къызэрыкIоп.\n— ЦIыфым сыдигъуи дахэу зыкъигъэлъагъо шIоигъу. Косметологым пэблэгъэ сэнэхьатхэри зэсэгъашIэх. Шъхьацыр зэкIужьэу зэгъэфагъэу, нэгур къабзэу зэIухыгъэу цIыфыр псэунэу фаемэ IэпыIэгъу уфэхъуныр дэгъуба?\n— Дэгъу, ау цIыфыр ыгукIи, итеплъэкIи къэбзэным студентхэр, кIэлэегъаджэхэр тегущыIэхэрэба?\n— Егъэджэн сыхьатхэм ащ фэдэ Iофыгъохэр къащытэIэтых. Философие зыхэлъ гупшысэхэр сыдигъокIи тшIогъэшIэгъоных. Сэнэхьатэу къыхэсхыгъэр щыIэныгъэм ищыкIагъ. Косметологым псауныгъэм игъэпытэн епхыгъэ Iофхэри егъэцакIэх. УишIэныгъэ зэрэхэбгъэхъощтым мафэ къэс упылъын фаеу тикIэлэегъаджэхэм къытаIо.\n— Джэнэт, шэмбэт пчэдыжьым Италием бгъэзэжьыщтэу къысэпIуагъ. Сыда угу ихъыкIырэр?\n— Италиер къэралыгъо гъэшIэгъон. Музейхэр, зыгъэпсэфыпIэ паркхэр дахэх, пIуныгъэм фэгъэхьыгъэх. Арэу щытми, Адыгеим ичIыопс, тилъэпкъ къашъохэм, цIыф шIагъоу тиIэхэм уямызэщэу уакъытегущыIэн плъэкIыщт. Адыгэ джэгухэу Мыекъуапэ, Налщык ащыкIуагъэхэм сахэлэжьагъ.\n— Дахэу уащыуджэу услъэгъугъ.\nДжэнэт мэщхы, нэплъэгъу шъабэкIэ зыкъысфегъазэ, телефоныр къештэшъ, нэгушIоу адыгэ джэгухэм гукIэ зафегъэзэжьы. Ипшъэшъэгъоу Мырзэ Суандэ, джэгухэм язэхэщакIоу КъумпIыл ТIахьир, нэмыкIхэм къатегущыIэ.\n— Италием джыри илъэситIо сыщеджэщт, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ ЛIыхъурэе Джэнэт. — Сыгу къео адыгэ шъуашэм и Мафэ, Адыгэ Республикэм имэфэкIхэм сахэлэжьэн зэрэсымылъэкIыщтыр. Ныбджэгъоу, нэIуасэу сиIэхэм къахэхъуагъэу Италием зэрэзгъэзэжьырэм сегъэгушIо.\n— Уимурад къыбдэхъунэу пфэсэIо.\nСурэтым итыр: ЛIыхъурэе Джэнэт адыгэ джэгум хэлажьэ.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгеим итв икъэтын хэтыгъэхэр мышъыпкъэу хэкум щалъытэ\nАдыгеим итв икъэтын хэтыгъэхэр мышъыпкъэу хэкум щалъытэ\nАдыгеим ичIыпIэ телевидение бэмышIэу къыдэкIыгъагъэ къэтыным емызэгъыныгъэхэ, тегущыIэныгъэхэр къыгъэтэджыгъэх. Адыгеим щыщ журналистэу Крючков Виктор игъэхьазырын къызэрэщиIорэмкIэ, ар интернетым къихьэгъэгъэ тхьапэхэр Iэрыфэгъу ышырэ, Адыгеим щыIэгъэ «Щэрджэс конгрессым» ипащэ игуадзэу Дзэукъожь Заур хъурцэ тегъэпсыхьэгъэ Iахьхэм ащыщым IукIагъэу, Iоф дыриIагъэу ары. ЕтIани къэтыным къыщыIуагъэх адыгэ ыкIи хъурцэ шIэныгъэлэжьхэм алъэкъуацIэхэр. Хъурцэм джырэкIэ щылажьэрэ Адыгэ культурэм игупчи игугъ къыщышIыгъ.\nФэдэ къэтынэу чIыпIэ телеканалым къытыгъэм хэтыгъэхэм ащыщхэр шъыпкъэм зэрэтемыфэхэрэр Фитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Дзэукъожь Заур къыхегъэщы. Ащ игущыIэхэмкIэ, къэтыныр зышIыгъэ Адыгеим щыщ журналистэу Крючков Виктор мэзэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ «Щэрджэс конгрессым» хэтхэм заIуигъэкIэгъагъ. Ахэмэ ащ игъэкIотыгъэ зэдэгущыIэныгъэ ратын амыдагъэу купым ипащэ игуадзэу Дзэукъожь Заур къыIотагъ. Аущтэу зыкIашIыгъэм иушъхьагъур Заур къыхигъэщыгъ:\n- Еттыгъэп зэдэгущыIэныгъэмкIэ изын, сыда пIомэ цыхьа афэтшIырэп чIыпIэ е урысые къэбар лъыгъэIэс амалхэм. Зэ къэоIошъы, етIанэ ежьхэм зэрэфаеу зэхагъэуцожьы. КъимыгъэкIыгъэр къырагъэкIы. КъыдэкIыгъэ передачым хэт хъурцэ разведкым IукIагъэ фэдэу. КIо, къызгурыIуагъ ар чIыпIэ телеканалым зэримышIыгъэр. Нахь куоу уIэбэн фае хэт зэхилъашъохэрэр а Iофхэр. Нахьыбэу итыр пцIы.\nЖурналистым ыгъэхьазырыгъэр зыгорэм ишIоигъоныгъэкIэ ышIыгъэу щытэу олъыта, хьаумэ шъыпкъээныгъэм тетэу ыгъэпсыгъэу олъыта?\n- Зы купэу къыIуагъэр шъыпкъэ, зы купыр шъыпкъэп. Мы къыдэкIыныр зыкIашIыгъэр къызгурэIо. Адыгэ лъэпкъгъэкIодыр къаштэнэу Украинэ имПарламент адыгэ куп зызэрэфигъэзагъэр ары. Джары ахэр зыгъэгумэкIхэрэр. Политикэ заказ мыр. Ау ащ фэдэхэм адыгэ Iофыр къагъэуцунэу щытэп.\nАдыгэ лъэпкъгъэкIодым икъэштэн иIоф пылъхэу лажьэщтыгъэ «Щэрджэс конгрессыр» джырэкIэ остывь тхьапэхэмкIэ зэфашIыгъэ. ТеIункIэныгъэ мыуххэм къахэкIэу, рагъэзхэу зэрэщытыгъэм къыхэкIэу аущтэу ашIын фаеу хъугъэу Фитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Дзэукъожь Заур къыхегъэщы. Ахэм алъэныкъокIи хьыкум IофитIу къазырэзэIуахыгъэри, зэкIэ Хъурцэм иПарламент 20II илъэсым жъоныгъуакIэм и 20 къызиштагъэм ыуж къызэрежьагъэри бэдауш IофшIакIом къеIо.\nХъурцэмкIэ щыIэ кIэлъыплъакIоу, зыцIэ къезымыIуагъэм мы IофымкIэ иеплъыкIэ мыры:\n- КъэIогъуае мы къэтыным игъэхьазырын къызыпкъырыкIрэр. Ау хъурцэ лъэныкъомкIэ къэпIон плъэкIыщт ащ фэдэхэр Iэшъхьэтетыгъэу Саакашвили пыщытэу зэрэфэгъэзагъэр. МыщкIи ХъурцэмкIи, тегъэпсыхьагъэу ащ фэдэ къэбархэр щызэбгырагъэкIых, зыфэе егъэшIэныгъэ илъыныгъэхэр.


Яорэди, якъашъуи дахэ — Адыгэ макъ\nЯорэди, якъашъуи дахэ\nРедактор 22.06.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЯ XIII-рэ Дунэе фестиваль-зэнэкъокъоу «Адыгеим ижъогъожъыехэр» мэкъуогъум и 16 — 19-м Мыекъуапэ щыкIуагъ.\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм, Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэрэ якультурнэ кIэнрэ я Илъэсэу мыгъэ зэрэщытым, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо программэу «Культурэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэм афэгъэхьыгъэу зэнэкъокъоу «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зэхащагъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, АР-м лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ Дунэе фестивалым кIэщакIо фэхъугъэх.\n«Адыгеим ижъогъожъыехэм» япроект сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэр, ныбжьыкIэхэр илъэс къэс зэфещэх.\nИлъэси 6 — 22-рэ зыныбжьхэр Дунэе зэнэкъокъу-фестивалым хэлэжьагъэх. IэкIыб къэралыгъуи 8-мэ яныбжьыкIэхэм ясэнаущыгъэ, искусствэм фыщытыкIэу фыряIэр къагъэлъэгъуагъ.\nТыркуер, Белоруссиер, Иорданиер, Молдовэр, Израиль, Босниер ыкIи Герцеговинэр, Сербиер, Казахстан заочнэ шIыкIэм тетэу фестивалым хэлэжьагъэх. Урысыем ишъолъырхэу Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Дагъыстан, Ингушетием, Къалмыкъым, Краснодар краим, Ростов хэкум, Адыгеим якIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ очнэ шIыкIэм тетэу заушэтыгъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм ацIэкIэ Дунэе фестиваль-зэнэкъокъум хэлажьэхэ-\nрэм къафэгушIуагъ. Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ фестивалым зэрэзэфищэхэрэм мэхьэнэ ин иIэу ылъытагъ, зэнэкъокъум гъэхъагъэ щашIынэу афиIуагъ.\nIэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ нэбгыри 152-рэ, Урысыем ишъолъырхэм къарыкIыгъэ ныбжьыкIэ 80, Адыгеим щыщхэу 173-рэ фестивалым щызэнэкъокъугъ.\nЗэнэкъокъум икIэуххэр осэшI купым зэфихьысыжьыгъэх. КIэлэцIыкIу орэдыIо-эстраднэ зыгъэсапIэу «Радугэм» щеджэрэ Саркис Сарьян шIухьафтын шъхьаIэу Гран-прир фагъэшъошагъ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Елена Щербак зыгъэсапIэм ипащ.\n— Дунэе фестивалыр зэнэкъокъу къодыеу щытыгъэп. Зэхахьэр бэмэ еджапIэ афэхъугъ. ЗэхэщакIохэм лъэшэу тафэраз, — къытиIуагъ Елена Щербак.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу, Адыгеим изаслуженнэ журналистэу Кушъу Светланэ Саркис Сарьян фэгушIуагъ. Дипломыр, Кубокыр, сомэ мин 30-р шIухьафтын фишIыгъэх.\n«Лауреат» зыфиIорэ щытхъуцIэр зэнэкъокъум хэлэжьэгъэ ныбжьыкIэ 48-мэ афагъэшъошагъ.\nIэнэ хъураем зэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх. ЗэкIэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм нэпэеплъ шIухьафтынхэр афашIыгъэх.\nМузыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ орэдышъор къезыгъэIуагъэхэм якуп Тыгъужъ Джэнэт апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ, пшъэшъэжъыер Аскъэлае щыщ, пащэр Еутых Къадырхъан. ГъукIэлI Дианэ ятIонэрэ чIыпIэр ыхьыгъ, ГъукIэ Замудин ипащэу Мыекъуапэ щеджэ.\nУлапэ иансамблэу «Нур» зыфиIорэм апэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. Адыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ кIэлэеджакIохэм орэдышъор агъэжъынчыгъ.\nКъэшъокIо ансамблэхэм язэнэкъокъу илъэси 6 — 9 зыныбжьхэр хэлэжьагъэх. Апэрэ чIыпIэр Пэнэхэс зыщызыгъасэхэрэм къыдахыгъ, пащэр Мерэмыкъо Элан. Илъэси 10 — 15 зыныбжьхэм якуп Кощхьэблэ районым щыщхэу Алыбэрд Махьмудэ зипащэм текIоныгъэр къыщыдихыгъ. Иорданием иансамблэу «Бгырысбынхэ» зыфиIорэмрэ, пащэр Умар Сэлам, Мыекъуапэ иансамблэу «Зэрдахэмрэ», пащэр Дэбагъо Фатим, ятIонэрэ чIыпIэхэр ахьыгъэх.\nОрэдыIохэм язэнэкъокъу Казахстан, Ингушетием, Адыгеим яныбжьыкIэхэм, нэмыкIхэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщахьыгъэх. Адыгеим щагъасэхэрэ Арина Акопян, Яна Щербак, Александра Зубковам, Къуанэ Миланэ, Татьяна Тарюхинам, Юлиана Гордиенкэм, Шахсане Акматалиевам, Гъуашъо Аминэ, Виктория Смычник, Даниил Теницкэм, Валерия Бавиновам, нэмыкIхэм тагъэгушIуагъ, щытхъуцIэхэр къахьыгъэх.\nМыекъопэ районым иансамблэу «Кубаночкэм» апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ, пащэр Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Полина Мокрова.\nЗэнэкъокъоу «Адыгеим ижъогъожъыехэм» зеушъомбгъу. НахьыпэкIэ фестивалым хэлэжьагъэхэ Апэнэс Астемир, Быщтэкъо Азэмат, Дзыбэ Мыхьамэт, Дзыбэ Фатимэ, ансамблэхэу «Казачатэр», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр», фэшъхьафхэри Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм ащызэлъашIэх. Тинепэрэ ныбжьыкIэхэм щысэ зытырахын яI, искусствэм лъагэу зыщаIэтынэу афэтэIо.\nСурэтхэм арытхэр: «Радугэм» зыщызыгъасэхэрэр.\nПредыдущая Центр управления регионом Адыгеи рассказал об имидже органов власти в социальных сетях\nСледущая Тэтыехэр тщыгъупшэхэрэп


Хьашъокъо Адэл Мыхьамчэри Иорданем икъалэу Амман 1933-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Иныбжьык1эгъу щегъэжьагъэу лъэпкъ 1офыгъохэм афэщагъ эу хъугъэ. Ят1онэрэ дунэе заом илъэхъан амман псэуп1э зыфэхъугъэ Ады гэ лъэпкъ ш1эныгъэлэжьэу К1убэ Щебан нэ1уасэ фэхъугъ.\nЩебан иш1эныгъэ игъуазэу Адэл лъэпкъ културэм дэлэжьэным зыфегъазэ ищы1эныгъи илъэпкъ ш1эжь изыкъегъэ1этын репхы.\nАмман дэс адыгэхэм яджэмакъэ хъугъэу п1он плэк1ыщт хасэхэу ''Черкес Зэдежь'' ык1и ''Черкес ныбжьк1эхэр'' зыфи1охэрэм к1эщак1оу ахэты. Адэл К1убэ Щэбан ытхыгъэу пиесэхэр ''Къэбэртаемэ ячэщ теу'', ''Псы ик1ыжь'' зыфи1оэхэрэр сцэнэм щыгъэуцугъэным чанэу дэлажьэ, ык1и ежьыри рол шъхьа1эхэр къеш1ых, хасэхэм адыгабзэк1э тхэн-еджэн курсхэр ащызехе.\nщэ. Мыхэм пстэ уми адыгэхэр,ныбжьык1эхэр лъэпкъ ш1эжьым къыфигъэу щых. Ау ахэр агу рихьырэп адыгэхэу хэгъэгум ихабзэ и1орыш1э хъугъэхэу бюрогратхэм. Къалъэлъэх. Ащ къыхэк1эу Адэли ежь фэдэхэу лъэпкъым фэ лажьэхэрэ к1алэхэр гущы1энхэ хъумэ чыжьэу шъофым к1охэзэ зэдэгущ1э щтыгъэх. Гукъау ау щы1ак1эш1ум хэгъозэнэу есагъэхэр тэри къытхэк1ых. ''Адыгэл1эу!'', Иорданем ихэгъэгу к1оц11оф шъэфыхэм адэлажьэрэм ятхьа аматэ иунашъок1э Адэлрэ иныбджэгъо Тхьабысым Семихьрэ аубытыхэщ губгъом псуцуагъэу щыря1эм ащэх, мэфэ пчъагъэрэ ащ хагъэтых.К1элит1у ми ч1ы1эу ахэхьагъэм яжъэжъыехэр егъэщыных, хьадэгъу узи ар афэхъу.\nАдэл Мыхьам чэри Германем икъалэу Вуппертал, Тхьабысым Семихь Нал чык ща1ылыжьы.\nХьашъокъом, Иорданем псэук1э зэрэщимгъотыжьыр гуры1огъагъ. езгъэджа гъэу К1убэ Щэбани арары Францием зык1эк1ожьыгъагъэр. Ау Адэл иплъа ап1эр хэкум къыгъэзэжьыныр арыгъэ. 1960-рэ илъэсым Полшэм Варшовам к1уагъэ, ащ къе1ыи Москва къак1о. Иушъхьагъор къэш1эгъуай, хэкум къы хьажьынэу хъурэп. Зыгу зэпык1ыгъэ Адыгэ к1алэр СССр-м ек1ыжьы.\nГерманем Вуппертал къалэм къыщэуцу. Нэмыц бзылъфыгъэу Элкэ нэ1уасэ Щыфэхъу, унагъо зэдаш1э, япшъашъэу ''Дианэ'' зэдагъоты.\nАдэл мыадыгэу псэун ылъэк1ыщтыгъэп. Игъаш1э зезыщэщтыгъэ уз хьылъ эу и1эми фэгъэда1ощтыгъэп, лъэпкъ 1офыгъохэу ыпсэ к1ыфэ тезылъхьагъ эми ыгу ебгъэщтыгъэп. иныдэлъфыбзэ, илъэпкъ културэ ыпсэ щыщыгъ.\nАрын фае, иныбжык1эгу, игугъэ лъагэхэр зыугул1ыгъэ 1орыш1эхэм писмо ''къытфэгъэгъу'' а1уи зыфатхым зэк1эри зак1фигъэгъугъагъэри. Адэл иц1ы фыгъэ напэ ар зыш1агъэхэм нахьыри нахь ук1ытагъэти ары, ац1эхэр лъэпкъ ым ыш1энэу писмор къыштэнэу зыра1ом, ''як1алэхэр, къак1эхъуахьыхэрэр ук1ытэжьынхэу, лъэпкъып пэ1ачъэ хъунхэу сыфаеп'' ы1у1и писмор зык1и гъэк1одыгъэр.\nХьашъокъ Адэл Мыхьамчэри адыгэ лъэпкъым и1офыгъохэр Германеми щылъигъэк1отэнэу фэягъ.\nЯ 60-рэ илъэсхэм ащ адыгэхэр мэк1эдэу щы1агъэх.\nТыркуем щыщы ц1ыфи ыгъотыщтыгъэп. Ишъхьагъусэ щэхъу гъусэ зыщим гъотырэ лъэхьаным нэ1уасэу къафкъок1ых, Иорданем ик1ыгъэхэзэшъхьагъ усэхэу Аднанэрэ Хелгамрэ, Мэмдухьэрэ Мелечрэ, Маиик Жобэ ык1и ащ и шьхьагъусэ а1оу зэхэтхэу 1973-рэ илъэсым Германем икъалэу Схвэлм апэ рэу ''Адыгэ Хасэ'' щызахащэ. Хасэм ''Адыгэ'' зэрэфаусыгъэр зымыдэхэрэри къыкъок1ых, ау адэл ахэми апеш1ок1оныр елъэк1ы, Хасэм ыц1э къэнэжьы.\nАдыгэ хасэу Адэл псэк1э зыфэбэнагъэм идэпкъыхэм адыгэим итхак1охэм, и ц1ыф ц1эры1охэм я сурэтхэр пилъыгъэх, адыгабзэк1э щыгущы1энхэу ха бзэ ч1илъхьагъ, адыгабзэк1э еджэн-тхэн курсхэр зэхищагъ. Мыхэм къахэ к1эу Хьашъокъор джыри нэкъокъогъухэм къафэрзахьэу, къур1ан курсхэр зэхищэм нахь тэрэзэу алъытэу, комунистыц1эк1э аумысэу зэхьум,'' ашъыу ма 1унк1ыбзэр шъосэты, хасэр тхьаумафэм щыублагъэу шэмбэтым сыхьа тыр зым нэсэ шъу1ахь,езгъэджэн зышъумгъотык1и сэ сыхьазыр'' ари1ощт ыгъ. Зэмыжэгъэхэ джэуапым Адэл инэкъокъогъухэр ушъхьагъончъэу къы гъанэщтыгъэх, 1унк1ыбзэри къыратыжьыщтыгъ, ащ имызакъоу Хасэм ч1э мыхьажьыгъэри щы1агъэх. Къык1элъык1огъэ илъэсхэм Германем икъалэхэу Звингенберг,Нюрюнберг.\nОйтен, Хамбургхасэу щызахащагъэхэми ''Адыгэ'' ц1эр афаусыгъ. Мюнхен, Кёлн ык1и нэмык1 къалэхэм Кафкас ы1оу хасэхэм атыратхагъэ ц1эхэри т1эк1у зытеш1эм Адыгэк1э зэблахъужьыгъагъ.\nАдэл мыхьамчэри щэ1эфэк1э адыгэ шъыпкъэу псэугъэ. Адыгэ хабзэу зэри хьащтыгъэмкэ1 узк1эригъэплъыщтыгъэ. Адыгэл1ы зыфа1орэр епэсыгъагъ. Нахьыжъым зэрэпэгъок1ыни, нахьык1эр зэригъэгушъухони хабзэ хэлъыгъ.\nИажырэ мафэхэм иунэ, ыдэжь сызэк1ом ерагъэу щылъы пэтызэ пхьэнт1эк 1ум къытетысхьанэу къысфэтэджыгъ.\nАдэл, зигъаш1э зилъэпкъ фэзгъэ1орыш1эгъэ тинахьыжъ лъап1эхэм ащыщ. Илъэпкъ фиш1эрэ ш1омак1эу чэщи мафи лажьэу регъажьэ, икъоу зэрапы мылъышъуэм къыхэк1эу, иунагъо зэбгырэзыжьы.\nГерманем щы1э зэхъум Адэл мыпшъыжъэу тхагъэ; Ди анабзэ-1958, Адыгэ Алфабэ-1959, Зэхэсхыгъэу адыгэ орэд заул-1960, Мэфэпчъ-1960,нарт тхы дэжъхэр-1972,Адыгэ алфабэм игъуаз-1977, Зы мафэгорэм-1977,Адыгэ Алф ыб-1977,Ублэгъум пае бзэхабз-1979 зыфи1охэрэ ыгъэхьазырыгъэх. Ащ нэм ык1эу, 1974-1976-рэ илъэсхэм Германем къыщдэк1ыгъэ журналэу ''Зэкъо шыныгъ'' зыфи1орэм и1ахь инэу хилъхьагъ. Вуппертал хасэм къыщдигъэк 1ыгъэхэм афэшъхьафэу, Адыгабзэк1э адыгэ орэдыжъхэр, орэдхэ рзытетхэ гъэ аудио кассетэхэр тыритхэщтыгъэх, ахэр ыпк1э хэмылъэу афигощыщт ыгъэх, хасэм пщынэ еонымк1э курсхэр, лъэпкъ къошъохэм язэгъэш1энк1э купхэр зэхищэщтыгъэх. Исраил, Кфар-Камэ адыгэ еджап1эм Адэл итхыбзэ хэр зэрэщырагъэджагъэхэр.\nЦ1ыф щы1эп мыл1эжьнэу. Ау лъэужыш1у къыщызынэхэрэр мыл1агъэм фэдэх. Адэл ащ фэд. Мыл1агъэу непи къытхэт.\nСигущы1эхэр, Кфар-камэ еджап1эм ик1элэегъэджак1оу Хьатикъое Рэджэп игущы1эк1э сыухын. ''Ти К1элэегъэджак1о ш1агъоу Адэл, Вуппертал къы тфыраригъэхэыгъэ тхыбзэхэмрэ, бзэхабзэхэр зыдэт тхзылъхэмрэ щымы1а гъэемэ ти1о дэи хъущтагъэ. Ащ инэу тыфэраз.А уасэ зыфэш1ыгъуае тхылъ эхэм яш1уагъэк1э хэхэс адыгэ к1элэц1ык1убэм тиныдэлъфыбзэк1э тхэк1э-еджак1э зэрагъэш1агъ, джыри зэрагъаш1э''.\nАры, Хьашъэкъо Адэл Мыхьамчэри, о чъые гупсэфэу, Уилъэпкъ непэ Республикэ и1.Тарихьым ар хэмык1эу щы1эщт. Къытфщфбнагъэ лэжьыгъэ хэмк1э лъэпкъыр щэ1эфэ укъытхэтыщт.\nАдыгабзэр Мэфэш1укъо Щэнгул


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Республикэм и Премьер-министр дзюдомкIэ медалхэр къэзыхьыгъэхэм аIукIагъ\nadmin - 2015-10-15 11:03:06\nСпортсменхэм бэмышIэу ашIыгъэ гъэхъэгъэшIухэр къаIотагъэх. Студентхэм я Дунэе гъэмэфэ Универсиадэу Къыблэ Кореим щыкIуагъэм Ордэн Андзаур хэлэжьагъ. Ар килограмм 66-м нэс къэзыщэчырэмэ янэкъокъугъ ыкIи джэрз медаль къыфагъэшъошагъ.\nУрысые Федерацием дзюдомкIэ изэнэкъокъоу Iоныгъом Красноярскэ щыкIуагъэм тибэнакIоу ШъэоцIыкIу Рустам ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Ар килограмм 73-м нэс къэзыщэчырэмэ ябэныгъ.\nЗыгъэсэхэрэ тренерым ыкIи спортсменхэм гъэхъэгъэшIухэр зэряIэм фэшI КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, ахъщэ шIухьафтынхэр аритыгъ.\n- Тренер купым IофшIэнышхо зэрехьэ. КIэлэцIыкIу-ныбжьыкIэ спорт еджапIэм сэнаущыгъэ ин зыхэлъ спортсменыбэмэ зыщагъасэ, ау уIэпэIэсэ закъокIэ гъэхъагъэ пшIышъущтэп. ШъэоцIыкIу Рустамрэ Ордэн Андзауррэ текIоныгъэхэр къыдахынхэм пае емызэщхэу, кIуачIэ халъхьэзэ мафэ къэс Iоф зыдашIэжьы. ЗэрэныбжьыкIэхэм емылъытыгъэу, нэбгырабэмэ ахэр джы ящысэтехыпIэх. Республикэм дзюдом зыщиушъомбгъунымкIэ ащ мэхьанэ иI. Джащ фэдэу, Адыгеим и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан пшъэрылъэу къытфишIыгъэм диштэу, олимпийскэ спорт лъэпкъхэм ащыщэу дзюдом хэщагъэхэм IэпыIэгъу тафэхъуным тынаIэ тедгъэтыщт, - къыIуагъ АР-м и Премьер-министрэ.\nБеданэкъо Рэмэзан Премьер-министрэм «тхьауегъэпсэу» риIуагъ. Джащ фэдэу спортсменхэм ящыкIагъэр ягъэгъотыгъэнымкIэ республикэм ипащэхэм яшIуагъэ къызэрагъакIорэр ащ ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ.\nТренерым къызэриIуагъэмкIэ, зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм кIэух дэгъухэр къызэращигъэлъэгъуагъэм фэшI Ордэн Андзаур Урысыем и Олимпийскэ хэшыпыкIыгъэ командэ хэхьанымкIэ амалышIухэр иIэх.