Адыгэ къуаер джы пчэныщэми хашIыкIыщт — Голос Адыга\nРедактор 24.01.2020 24.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАщ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Къэралыгъо Советым — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, проектыр республикэм щыпхырызыщырэ ООО-у «Агрохолдинг Мирный» зыфиIорэм иучредителэу Владимир Проничевыр, ипащэу Елена Гангало, инвестициехэр къыхэзылъхьагъэхэу, компаниеу «Северо-Западный Рыбопромышленный Консорциум» зыфиIорэр зэхэзыщэгъэ Геннадий Миргородскэр, ПАО-у «Сбербанкым» и Вице-президентэу Игорь Кондрашовыр, компаниеу KGAL Group зыфиIорэм иакционерэу Инграм Грегори, нэмыкIхэр.\nПстэумэ апэу Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр пчэнхэр зыщаIыгъхэ фермэм, щэ къызщакIащыщт цехым ащыIагъэх, псэушъхьэхэр зэраIыгъхэр, шапхъэу ащ пылъхэр, оборудованиеу агъэуцугъэр зыфэдэм защагъэгъозагъ.\nНэужым мэфэкI Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу КъумпIыл Мурат, Елена Гангало, Инграм Грегори ыкIи Геннадий Миргородскэм лентэ плъыжьыр зэпаупкIыгъ. АР-м и ЛIышъхьэ ащ лъыпыдзагъэу псалъэу къышIыгъэм инвестиционнэ проектыр езыхьыжьагъэхэм IофшIэнышхо зэрэзэшIуахыгъэр къыхигъэщыгъ, зэкIэ хэлэжьагъэхэм, тапэкIи Iоф дэзышIэщтхэм зэрафэразэм къыкIигъэтхъыгъ.\n— Мыщ фэдэ комплекс тиIэ зэрэхъугъэм республикэмкIэ мэхьэнэ ин иI, — къыIуагъ ащ. — Адыгэ къуаер Адыгеим ихъызмэтшIапIэхэм анэмыкI къыдимыгъэкIыным, нэмыкIхэм ащ фэдэ фитыныгъэ ямыIэным тыфэбэнагъ, къыдэтхыгъ, Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафыбэхэм, IэкIыб къэралхэм непэ ар ащыIутэгъэкIы. Ау пчэныщэм хэшIыкIыгъэу джырэ нэс адыгэ къуае тшIыгъэп. Джы ари типродукциехэм къахэхьанышъ, бэдзэршIыпIэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щиубытынэу, республикэм ыцIэ шIукIэ зыгъэIухэрэм ащыщ хъунэу тэгугъэ.\nАщ имызакъоу, ивестиционнэ проектым ишIуагъэкIэ хэбзэIахьэу республикэм ибюджет къыхэлъхьагъэ хъурэм зэрэхэхъощтыри, IофшIэпIэ чIыпIэхэр, лэжьэпкIэ дэгъу цIыфхэм къызэраритыщтхэри къыхигъэщыгъ.\nАдыгэ къуаем Адыгеим ыцIэ чыжьэу зэригъэIугъэм къыдыригъэштагъ Елена Гангало къызэгущыIэми. Пчэныщэм шIуагъэу хэлъыр къыхигъэщызэ, ащ хэшIыкIыгъэ адыгэ къуаеу ашIыщтыр чэмыщэм хэшIыкIыгъэм нахь дэи зэрэмыхъущтым, лъэныкъо горэхэмкIэ ыпэ рагъэшъынэуи зэрэгугъэхэрэм къыкIигъэтхъыгъ. Елена Гангало къызэриIуагъэмкIэ, комплексым джыри зырагъэушъомбгъун гухэлъ яI, пчэнышъхьэ мин тIурытIумэ ателъытагъэхэу фермэ 12 тапэкIэ агъэпсынэу ары зэрагъэнэфагъэр.\nНепэ фермэу къызэIуахыгъэри шъхьэ минитIум телъытагъ. БлэкIыгъэ 2019-рэ илъэсым Нидерландхэм къыращи «зааненскэ» зыфаIорэ пчэн лъэпкъэу шъхьэ 1017-рэ къащагъ. Джыри мыгъэ шъхьэ 500 хагъэхъон гухэлъ яI. Ахэм арагъэшхыщтыр ежьхэм агъэхьазыры.\nПчэнхэм гъэмафэу къакIорэм щэ къатынэу рагъэжьэщт. Зы шъхьэм чэщ-зымафэм, гурытымкIэ лъытагъэу, литри 3 — 4 къытыщт. ПстэумкIи литрэ 2000 илъэсым къаугъоинэу ары зэрэгугъэхэрэр. Щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр, къое зэфэшъхьафхэр, адыгэ къуаери ахэтэу, кIэлэцIыкIухэм апае шхынхэр къыдагъэкIыщтых. Ахэр зыщашIыщтхэ завод цIыкIум ишIын аухы.\nПстэумкIи сомэ миллион 694-рэ инвестициеу къыхалъхьанэу ары проектым къызэрэщыдэлъытагъэр. Къэралыгъо IэпыIэгъуи ащ ыгъотыщт. 2020-рэ илъэсэу къихьагъэм къыщыублагъэу 2022-рэм нэсэу ООО-у «Мирный-Адыгеим» сомэ миллиони 120-м ехъу субсидиеу къыфэкIощт. Ащ щыщэу миллион 19,8-р федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэщт, миллиони 100,6-р республикэм иахъщэщт. Джащ фэдэу проектым ипхырыщын пае инвестиционнэ кредитэу сомэ миллион 466-рэ ПАО-у «Сбербанкым» къыритыгъ. ХэбзэIахьхэм ятынкIи хъызмэтшIапIэм фэгъэкIотэнхэр фашIыгъэх, транспортым ыкIи мылъкум апае зыпари ытыщтэп.\nООО-у «Мирный-Адыгея» зыфиIорэм щэу республикэм къыщаугъоирэм ыкIи ащ хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэу къыщыдагъэкIырэм зэрахигъэхъощтым имызакъоу, IофшIэпIэ чIыпIэ 30 къытыщт.\nПредыдущая КIэм ишIын мэхьанэшхо иI\nСледущая В Яблоновском поменяли место проведения ярмарки


Сэхъутэ Нурбый Ибрахьим ыкъор | Адыгэ Макъ\nСэхъутэ Нурбый Ибрахьим ыкъор\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу, республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» илъэсыбэрэ Iоф щызышIэгъэ Сэхъутэ Нурбый Ибрахьимэ ыкъом идунай ыхъожьыгъ.\nПромышленностым, экономикэм нахь афэгъэзагъэу тхэщтыгъэ. Темэу къыIэтырэм хэшIыкI зэрэфыриIэр, зэригъэгумэкIырэр къыхэщэу исэнэхьаткIэ Iоф ышIэщтыгъ. Гуетыныгъэу хэлъыр игупшысэхэм IупкIэу къащыриIотыкIын ылъэкIыщтыгъ.\nАдыгеир Краснодар краим къыхэкIыжьи республикэ зэхъум, икъэралыгъо гъэпсыкIэ игъэпытэн мэхьэнэ ин иIагъ. Сэхъутэ Нурбый Адыгэ Республикэм и Правительствэ изэхэсыгъохэм, нэмыкI хэбзэ къулыкъушIэхэм яIофшIагъэхэм афэгъэхьыгъэхэр къытхыхэзэ, илъэпкъ, зыщыпсэурэ республикэм зэрафэшъыпкъэр ищыIэныгъэ нахь къыщылъэгъуагъ. Республикэм ис цIыфхэм языкIыныгъэ фэлажьэзэ гупшысэ ин зыхэлъ зэгъэпшэнхэр ышIыщтыгъэх.\nИкъоджэ гупсэу Пэнэхэс, ныбджэгъухэм, Iахьылхэм яхьылIэгъэ къэбархэр къыIуатэхэ зыхъукIэ, ымакъэ нахь Iэтыгъэу зэригъэпсырэр къыхэщыщтыгъ. Гур щыIэныгъэм къызэрэфытеорэр игущыIэ щэрыохэмкIэ къыриIотыкIын ылъэкIыщтыгъ. IэпэIасэу зэрэщытыр псэолъэшI Iофыгъохэм ащытлъэгъущтыгъ.\nЖурналистыр журналист шъыпкъэ хъуным фэшI щыIэныгъэр дэгъоу къыгурыIон, гу къабзэкIэ тхэн, цIыфхэм цыхьэу къыфашIырэр ыгъэлъэпIэн зэрэфаем Н. Сэхъутым мэхьэнэ ин ритыщтыгъ. IофшIэгъу уахътэр къэмысыгъэу нэфшъагъом редакцием къекIурэ гъогум къытехьаныр шэнышIу фэхъугъагъ. Тыгъэм инэбзыйхэу пчэдыжьым къэшIэтыхэрэм гушхоныгъэ ахигъуатэщтыгъ, ытхыгъэм нэгушIоу еджэжьыщтыгъ. УиIофшIагъэ укIэгушIуныр Тхьэм къыуитыгъэ амалхэм ащыщэу Н. Сэхъутым къыIощтыгъ.\nШапсыгъэ псыубытыпIэр, Краснодар псыубытыпIэр — ахэр хэушъхьафыкIыгъэ темэхэм ахилъытэщтыгъэх. УзыщапIугъэр, лъапцIэу урамэу узэрыкIощтыгъэр, псым ычIэгъ хъугъэ къуаджэхэр лъэпкъ гупшысэм рипхыщтыгъэх.\nЖурналистыр лъэхъаным диштэу, уахътэм ыпэ итэу псэун, тхэн зэрэфаер гукIи, псэкIи зэригъафэщтыгъэх, плъыр-стырым хилъэсагъэми, шъыпкъэныгъэр зэкIэми апшъэ ышIыныр сыдигъуи ишэныгъ.\n«КъэсIэты сшIоигъо темэр бэ, ау зэкIэми салъыIэсынэу, сызэрэфаем фэдэу стхынхэу уахътэр сфигъэкъурэп», — ыIощтыгъ Н. Сэхъутым.\nУнэгъо дахэ иIагъ. Ишъхьэгъусэ кIэлэегъэджагъ. Ыкъуи, ыпхъуи сэнэхьатхэр яIэх. ЩыIэныгъэр щылъигъэкIуатэ шIоигъоу дачэр зэтыригъэпсыхьагъ. Гъэзетым иредакцие зыIокIыжьым ыужи зигъэпсэфынэу уахътэ къыхигъэкIыщтыгъэп, ыIэ зэкIурэ IофшIэным дихьыхыщтыгъ.\nМэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, «Адыгэ макъэм» иредакцие, Н. Сэхъутыр зыщыпсэущтыгъэ унэм адэжь тащызэIукIагъ, тызэфэнэгушIоу къэбархэр къызэфэтIотагъэх… ЦIыфыр зэрегупшысэрэм фэшъхьафэу щыIэныгъэм хъугъэ-шIагъэхэр щызэблэкIых. Журналистэу, цIыфышIоу, гукIэгъоу хэлъыр ынэхэмкIэ къэзыIуатэщтыгъэ ныбджэгъушIум 2019-рэ илъэсым чъэпыогъум и 16-м, чэщым, ыныбжь илъэс 74-м къехъугъэу ыгу къэуцугъ…\nТхьэм джэнэт къыритынэу Сэхъутэ Нурбый тыфэлъаIо. ЕгъашIи ар тщыгъупшэщтэп, ишIушIагъэхэмкIэ дгъэлъэпIэщт. ИIахьылхэм, ныбджэгъухэм тафэтхьаусыхэ.\nРеспубликэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иIофышIэхэр.


ЗэкIэми къаратыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 16.10.2020 16.10.2020 НОВОСТИ\nЗэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм илъэхъан унагъоу кIэлэцIыкIу зэрысхэм социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэным фэшI ахъщэ тедзэ афэгъэкIогъэным УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр кIэщакIо фэхъугъ. Мэлылъфэгъу мазэм къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум и 1-м нэс ащ пае лъэIу тхылъхэр ны-тыхэм УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд ратыгъэх.\nАщ и Къутамэу АР-м щыIэм испециалистхэр зэкIэ тхылъэу къыфэкIуагъэхэм, хэзыгъэ имыIэу, ахэплъагъэх ыкIи ахэм къапкъырыкIыхэзэ, унэгъо мин 70-рэ фэдизмэ ахъщэ IэпыIэгъур афатIупщыгъ. ПстэумкIи ар сомэ миллиардрэ миллион 882-рэ мэхъу.\nЛъэIу тхылъыр къэзытыгъэхэм ащыщэу унэгъо мин 13,9-мэ зыныбжь илъэсищым шIомыкIыгъэ кIэлэцIыкIум пае сомэ мини 5-у агъэнэфагъэр къаратынэу афагъэпсыгъ. КIэлэцIыкIоу ащ къыхиубытагъэр 16018-рэ мэхъу, ахъщэкIэ къэплъытэмэ, зэкIэмкIи сомэ миллион 214,9-рэ афатIупщыгъ.\nКIэлэцIыкIоу зыныбжь илъэси 3 хъугъэу, ау 16-м шIомыкIыгъэхэми зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ мин пшIырыпшI афагъэнэфэгъагъ. Ащ пае лъэIу тхылъ къэзытыгъэр нэбгырэ мин 55,7-рэ мэхъу, кIэлэцIыкIоу къыхиубытагъэр нэбгырэ 77177-рэ. Сомэ миллион 771,8-рэ пстэумкIи ахэм афатIупщыгъ.\nАщ нэмыкIэуи бэдзэогъу мазэм джыри зэтыгъоу сомэ мин пшIырыпшI сабый зэрыс унагъохэм ятыгъэнэу УФ-м и Президент унашъо къышIыгъагъ. Ащ пае ны-тыхэм лъэIу тхылъыр джыри зэ атыжьынэу ищыкIэгъагъэп. Мы ахъщэ тедзэр кIэлэцIыкIу 89544-мэ афэкIуагъ, пстэумкIи ар сомэ миллион 895,4-рэ мэхъу.\nПенсионерэу кIэлэеджакIо е студент лъыплъэнэу е ыIыгъынэу зиIэхэм страхованиемкIэ пенсиер адрэхэм анахьыбэу къараты. Ау ащ шапхъэ пылъ. КIэлэеджакIом е студентым ыныбжь илъэс 23-м емыхъугъэу очнэ шIыкIэм тетэу еджэн фае.\nКIэлэцIыкIум джыри ыныбжь илъэс 18-м нэмысыгъэмэ, зыщеджэрэм емылъытыгъэу, пенсионерым ахъщэ тедзэр фагъэнафэ. Законым къызэрэдэлъытагъэмкIэ, зы нэбгырэу ыIыгъым телъытагъэу, ар сомэ 1895-рэ чапыч 42-рэ мэхъу.\nАхъщэ тедзэр къатыным пае лъэIу тхылъымрэ кIэлэцIыкIур къызэрэхъугъэр къэзыушыхьатырэмрэ (свидетельство о рождении) ПенсиехэмкIэ фондым ичIыпIэ органэу зыпэблагъэм рихьылIэн фае. КIэлэцIыкIум ыныбжь илъэс 18-м шIокIыгъэмэ, ар зыщеджэрэр, ны-тыхэм ягъот зыфэдизыр, студентым Iоф ешIэмэ, ащ илэжьапкIэ къэзыушыхьатырэ тхылъхэр ищыкIагъэх.\nСтудентыр еджапIэм къычIагъэкIыгъэмэ е очнэ шIыкIэм тетэу емыджэжьырэмэ, ахъщэ тедзэр къатыжьыщтэп.\nАщ фэдэ зэхъокIыныгъэхэр мэфищ нахьыбэ темышIэу пенсионерым фондым лъигъэIэсын фае.\nПредыдущая Коронавирусым ыгъэсымаджэхэрэм япчъагъэ хэхъо


ЧIычIэгъым къыщагъотырэм тегъэбаи — Адыгэ макъ\nЧIычIэгъым къыщагъотырэм тегъэбаи\nРедактор 15.08.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЧIым чIэлъым улъыхъуныр, тарихъыр зэбгъэшIэныр сэнэхьат къызэрыкIоп. Археологхэм я Мафэ фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей иIофышIэхэм, шIэныгъэлэжьхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.\n— Хэгъэгу зэошхом иветеранэу, Джэджэхьаблэ игурыт еджапIэ сыщезыгъэджагъэу Iэшъынэ Сэфэрбый лъэшэу сыфэраз, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, медалэу Теуцожь Цыгъо ыцIэкIэ щытыр къызыфагъэшъошагъэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан. — Тарихъым ехьылIэгъэ тхылъхэм гукIэ сафищагъ. Хъугъэ-шIагъэхэм IупкIэу къатегущыIэщтыгъ, щыIэныгъэм дэхагъэу хилъагъорэр гъэтхэ къэгъэгъэ Iэрамым ригъапшэу къытщигъэхъущтыгъ.\n— Археологием нахь хэщагъэ ухъуным егъэжьапIэ фэхъугъэр къэошIэжьыба?\n— Ар зы мэфэ Iофым телъытагъэп. Тарихъым ехьылIэгъэ тхылъхэм сяджэщтыгъ. Бжъэдыгъу чIыналъэм Краснодар псыубытыпIэр зыщашIым, адыгэхэм щыIэкIэ-псэукIэу яIагъэр нахь къытпкъырыхьэу гумэкIыгъо мафэхэр къытэкIугъэх. Псыр зызэкIэкIожьыкIэ нэпкъым къытенэщтыгъэхэ пкъыгъохэм лъэпкъым итарихъ къаIуатэу тлъытэщтыгъ.\n— Пкъыгъохэр сыд фэдагъэха?\n— Джэрз лIэшIэгъум хэхьэрэ псэупIэжъэу КIыщкъыр — Тэуйхьаблэ итемыр лъэныкъо щыпсэущтыгъ — къыщыдгъотыгъэр макIэп. Мыжъохэм, штаукIым ахэшIыкIыгъэхэ пкъыгъохэр къэсыугъоихи, археологэу Аулъэ Пщымафэ къыфэсхьыгъэх. Ар Мыекъуапэ щыпсэущтыгъ. Пщымафэ бэ тыримыгъашIэу тикъуаджэ къэкIуагъ, тыкъэзыуцухьэрэ чIыопсыр зэригъэлъэгъугъ. Тарихъым епхыгъэ чIыпIэ гъэшIэгъоным тызэрэщыпсэурэр изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъ.\nФранцием, Москва, Ленинград…\n— Тэуйхьаблэ къыщыбгъотыгъэхэ пкъыгъохэр дунэе къэбар хъугъэх.\n— Москва, Ленинград, Францием, нэмыкIхэм археологхэр къарыкIыгъэх. ШIэныгъэ куухэр зиIэхэм тиIофшIагъэ лъагъэкIотагъ. Анахьэу тшIогъэшIэгъоныгъэр Францием икупэу Бертиль Лионно зипэщагъэр ары. Ежьхэм ямылъкукIэ Тэуйхьаблэ къэкIуагъэх. Пкъыгъохэу къэдгъотыгъэхэм ятарихъ мэхьанэ къызэIуахыгъ.\n— Щысэ заулэ укъытегущыIэмэ дэгъугъэ.\n— Мыекъопэ культурэм ыныбжь илъэс минкIэ нахьыбэу француз археологхэм, нэмыкIхэм агъэунэфыгъ. Ошъадэ ыныбжь илъэс мини 5-рэ 500-рэ зэрэхъугъэр агъэунэфыгъ.\n— Аслъан, къэбгъотыгъэ пкъыгъохэм ятарихъ мэхьанэ нахьышIоу зэгъэшIэгъэным хэта утезыгъэгушхуагъэр.\n— Илъэс 30-м нахьыбэ хъугъэ Адыгеим иархеологие зегъэушъомбгъугъэным сызыпылъыр. Аулъэ Пщымафэ, ЛэупэкIэ Нурбый, фэшъхьафхэм яIэпыIэгъу егъашIи сщыгъупшэщтэп. Сэ къыхэзгъэщыгъэхэ чIыпIэхэм экспедициехэр ащытIагъэх. Тызэгъусэу Iофхэр лъыдгъэкIотагъэх.\n— Къэлэрмэз, Улапэ яIуашъхьэхэм, псэупIэу Свободнэм, нэмыкIхэм шъуащытIагъ. Анахь гъэшIэгъоныр…\n— Ащ бэрэ сегупшысэ. Улэпэ Iуашъхьэхэм къачIэдгъэщыгъэр бэ. Тамэхэр зыготыхэу шым фэдэу шIыгъэ къошыныр, шъыхьэ ыкIи къо скульптурэхэр дышъэм, тыжьыным ахэшIыкIыгъэх. Ахэр тарихъым иIотакIох.\n— Шым фэдэу шIыгъэ къошыныр музеим къыщагъэлъагъо.\n— Джырэблагъэ Израиль къикIыгъэ ныбжьыкIэхэм къошыныр, нэмыкI пкъыгъохэр алъэгъугъэх, упчIабэ къытатыгъ.\n— Улэпэ Iуашъхьэхэм джыри зыгорэ къяпIуалIэ пшIоигъуа?\n— Я 10-рэ улэпэ Iуашъхьэм джэрзым хэшIыкIыгъэ щыуанышхо къычIахыгъ. Ащ фэдиз зиинэгъэ пкъыгъо апэрэу Адыгеим къыщагъотыгъ. IэкIэ къэпIэтын плъэкIынэу щытыгъэп, онтэгъугъэ. Енэгуягъо мыр нарт къэбархэм къахэфэрэ щыуаныр арыкIэ.\n— Хъишъэм сыда къыхэбгъэщырэр?\n— Нартхэр а лъэхъаным зыми фэныкъуагъэхэп. Щыуанышхор зэдыряеу зэрэщытым язэфыщытыкIэхэри ыгъэпытэщтыгъэх.\n— Сэнэхьатым гупшысэ хэхыгъэхэр\n— Археологием сызыпылъым къыщыублагъэу тэ, адыгэхэм, титарихъ нэмыкI къэралыгъохэм язгъапшэу бэрэ къыхэкIыгъ. Адыгэхэм яархеологие анахь байхэм ащыщэу дунаим щысэлъытэ.\n— Ар дэгъу, ау шIэныгъэлэжьхэм къыбдырагъэштэщтмэ къэпIуагъэп.\n— Искусствовед цIэрыIоу, археологэу ЛэупэкIэ Нурбый фаер ерэупчI. Ащ Мыекъуапэ итарихъ ехьылIэгъэ тхылъэу къыдигъэкIыгъэм нэмыкI IофшIагъэ имыIэми, дунаим шIукIэ щашIагъэу сэлъытэ. Нурбый сыригъусэу Тыркуем сыщыIагъ, дунаим иархеологхэм язэIукIэшхо сыхэлэжьагъ. УпчIэжьэгъу зэрашIыщтыгъэр сэ слъэгъугъэшъ, игъэсэныгъэкIэ бэмэ апшъэ кIуагъэу сэлъытэ.\n— Республикэм иархеологие зэхъокIыныгъэхэр ищыкIагъэхэу зылъытэхэрэм адеогъашта?\n— Ары. ТищыкIэгъэ археологхэр егъэджэгъэнхэ фае. Гум къео тарихъ гъэшIэгъон зиIэ республикэм ичIыгу экспедициехэр щытIэхэ зыхъукIэ, тилъэпкъэгъу археологхэр зэрахэмытхэр. Шъыпкъэ, тиадыгэ чIыгу щытIэрэр бэ, ау агукIэ титарихъ зэкIэри фэгумэкIыхэу слъытэрэп.\n— Къагъотырэ пкъыгъохэр тилъэпкъ къырамыпэсыхэу къэбархэр зэхэоха?\n— Зэхэсэх къодыерэп, Iофым дэгъоу сыщыгъуаз. Шъыпкъагъэ ахэлъэу зэфэхьысыжьхэр ашIыхэрэп. Тфикъухэрэп ащкIэ кадрэхэр. Адыгэ къэралыгъо университетым тарихъымкIэ ифакультет къэзыухыгъэмэ джырэ нэс археолог цIэрыIо къахэкIыгъэп. Лъэпкъым щыщ археологхэр зэрэтищыкIагъэхэр бэрэ къэтэIо, ау Iофыр тызэрэфаем фэдэу лъыкIуатэрэп.\n— Гугъэ зиIэ цIыфыр ыпэкIэ лъэкIуатэ.\n— ЩыкIагъэхэм ягугъу къэсэшIыми, сэри гугъэ инхэр сиIэх. Лъэпкъ музееу Iоф зыщысшIэрэм археологиемкIэ къутамэ иI. Къэгъэлъэгъонхэр дэгъоу зэхащэх Елена Черных, Пщыпый Фатимэ, Къоц Асет, Кушъэкъо Рузанэ, Елена Шаповаленкэм, Галина Навриловам. ПропагандэмкIэ къутамэм иIофышIэхэри зэхэщэкIошIух. Музеим ипащэу Джыгунэ Фатимэ зэхахьэм къызэрэщиIуа-\nгъэу, ахэр тарихъым иухъумакIох. МэфэкIым фэгъэхьыгъэу тиIофшIэгъухэм сафэгушIо.\n— ШъуигухэлъышIухэр къыжъудэхъунхэу шъуфэтэIо.\nПредыдущая ЕшIакIэр ашIогъэшIэгъон\nСледущая Музеир цIыфхэм якIуапI


Апэрищым ащыщ хъугъэ — Адыгэ макъ\nАпэрищым ащыщ хъугъэ\nКъэбарлъыгъэIэс агентствэу «РИА Новости» зыфиIорэм испециалистхэм цIыфхэм япсауныгъэкIэ зишIуагъэ къэкIощт псэукIэр нахьыбэу къызщыхахыгъэ шъолъырхэр ыгъэунэфыгъэх.\nМыщ дэжьым субъектым исхэр шъон пытэхэм, тутыным, наркотикхэм зэрапыщагъэхэр, спортым уахътэу тырагъэкIуадэрэр, IофшIэкIэ амалэу цIыфхэм яIэхэр къыщыдалъытагъэх.\nБлэкIыгъэ 2019-рэ илъэсыр пштэмэ, апэрэ чIыпIищыр аубытыгъ Дагъыстан, Чэчэн республикэхэм ыкIи Адыгеим. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, тиреспубликэ исым ипроцент 47-р спортым ыкIи физкультурэм апылъ хъугъэ. БлэкIыгъэ илъэсым ГТО-м ишапхъэхэм ятын нэбгырэ мин 30 фэдиз хэлэжьагъ.\nУФ-м спортымкIэ иминистрэу Олег Матыциныр Адыгеим къызэкIом федеральнэ проектэу «Спорт — норма жизни» зыфиIорэр шIуагъэ къытэу республикэм зэрэщыпхыращырэм къыкIигъэтхъыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, спорт псэуалъэхэр нахьыбэу зыщашIыхэу, инфраструктурэм зызщырагъэушъомбгъурэ субъектитфым Адыгеир ащыщ.\n— ЦIыфэу республикэм щыпсэухэрэм, къуаджэм дэсхэри зэрахэтхэу, спорт псэуалъэхэр къызIэкIэгъэхьэгъошIу афэшIыгъэнхэу пшъэрылъ зыфэдгъэуцужьыгъ. Джащ фэдэу зипсауныгъэ пыч фэхъугъэхэми спортыр зырящыкIагъэр зыщыдгъэгъупшэрэп. Ар мы уахътэм мыдэеу пхырыщыгъэ мэхъу, муниципалитет пэпчъ спортым епхыгъэ инфраструктурэр щытэгъэпсы. Адыгеим псэолъэ 941-у итым щыщэу 567-р къоджэ псэупIэхэр ары зыщытшIыгъэхэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрищагъ\nСледущая COVID-19 aşısı geldi


икIэрыкIэу - это... Что такое икIэрыкIэу?\nИкIэрыкIэ шъыпкъэу тхылъыр ытхыжьыгъ\nСмотреть что такое "икIэрыкIэу" в других словарях:\nгуикIыкIыжьыгъ — (гуекIыкIыжьы) лъыI. опять отломил, а, о сбоку ИкIэрыкIэу гуикIыкIыгъ Жьыбгъэм гуикIыкIи гуагъэкIыхьэжьгъэгъэ къутамэр икIэрыкIэу гуикIыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIидыкIыжьыгъ — (кIедыкIыжьы) лъыI. перешил, а, о вновь ИкIэрыкIэу ыдыжьыгъ Пытэу дыгъэпти икIэрыкIэу кIидыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIитхыкIыжьыгъ — (кIетхыкIыжьы) лъыI. переписал, а, о ИкIэрыкIэу ытхыжьыгъ Iэпэрытхыр икIэрыкIэу кIитхыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-упсыжьыгъ — (е упсыжьы) лъыI. 1. вновь обстругал, а, о ИкIэрыкIэу ыупсыгъ Пхъэр икIэрыкIэу ыупсыжьыгъ 2. вновь побрит, а, о ЫжакIэу ыгъэкIыгъагъэр, ыупсыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхипхэжьыгъ — (хепхэжьы) лъыI. 1. уже уложил, а, о ИкIэрыкIэу хипхагъ Янэ кIалэр кушъэм къыхихи, ыгъэпскIи хипхэжьыгъ 2. опять привязал, а, о Шыр икIэрыкIэу мэзым хипхэжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхихьажьыгъ — (хехьажьы) лъыI. обратно отнес, ла, ло (в) 1. Зыхэлъыгъэм къыхихыгъэр икIэрыкIэу етIани хихьагъ Мэзым пхъэу къыхихыгъэр хихьажьыгъ 2. ИкIэрыкIэу хилъэшъожьыгъ Псым ныджым къытырихьэгъагъэр хихьажьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхэфэжьыгъ — (хэфэжьы) лъым. вновь упал, а, о ИкIэрыкIэу хэфагъ ИкIэрыкIэу псым хэфэжьыгъ Пцэжъыер псым хэфэжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nаргорэу — нареч. снова, вновь ИкIэрыкIэу Аргорэу тесыдзи сыкIуагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-бзыжьыгъ — (е бзыжьы) лъыI. вновь разрезал, а, о, снова порезал а, о, скроил, а, о Джэнахъэр икIэрыкIэу ыбзыжьыгъ Хьалыгъоу щыIэр зэкIэ ыбзыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-бзыхьажьыгъ — (е бзыхьажьы) лъыI. снова подровнял, а, о края Шъодэныр тэрэзэу бзыхьагъэпти шъуашIэм икIэрыкIэу ыбзыхьажьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Непэ уи шIушIагъэр - лъэпкъым ихахъу.\n05 сентября 2014 / Новости/Интервью Комментарии: 4\nШъэол1ыхъу Валерэ Руслъан ыкъор 1973 илъэсым къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае къыщыхъугъ. Валерэ непэ илъэс 41 ыныбжь. Сэнэхьатэу зыфеджагъэр военнэ-заправщик, ау ащк1э 1оф риш1энэу игъо ифагъэп, Совет къэралыгъори зыщэмы1эжьым щык1эныгъи и1эжьыгъэп ащ фэдэ сэнэхьатым. Адыгэ республикэм и телевидение апэрэеу къызехьэр ары Валерэ нахь къаш1энэу зыхъугъэр. Ащ сабыищ и1 (Аза, Айдамыр ык1и Амин).\nВелерэ къе1уатэ: «Сиц1ык1ыгъом щегъэжьагъэу зыгорэмэ сяп1эжъэжъынэу сыгу рихь зэпытыгъ. Силэгъу к1алэхэр джэгуным дрихьак1хэ зэхъум, сэ сыдэсыгъ 1оф-ц1ык1 горэмэ ыуж ситэу. А уахътэми щэрэхъищ зык1эт къушъхьэфачъэр сизакъоу сш1ыгъагъ».\nАщ ыпкъ къик1эу, ныбжьым хахъозэ, къулайми хэхъуагъ. Гъуч1у1унри, гъэжъэнри и1амч1э къихьахь. Зэ е1о, - си ныбджэгъу к1алэм тхылъ къысфихьыгъ, машинэм имодель шапхъэ , пстэури зэрэзэк1оц1ылъыр, пш1ытмэ, 1эмэ-псымэу ык1и ищык1агъэу тек1одэщтхэр итэу. Валерэ къаигъ, 1офэу зыуж ихьагъэр ымыухэу ыуж ик1рэп а1о ыныбджэгъумэ. Псыцур лъабжъэк1э ч1ым пытэу зэрэтеуцорэм фэдэу, Валери теубытагъэу а тхылъыр зэригъэш1энэу ыуж ихьагъ, нэужым, машинэр ыугъоигъ. Пкъэури, гъуч1ышъхьэри зэгъэк1ун 1офхэри фэсакърэ зэдиш1эрэ, илъэсныкъом къык1оц1 машинэм ехьыл1эгъэ 1офхэр ыухыгъ.\n- Бэми мак1эми, сомэ мин щэк1 хэзгъэк1одагъ, - е1о Валерэ. Джыри т1эк1у-шъок1у горэхэр хэш1ыхьэжьыгъэн фай, машинашъхьэри къыфэсгупшысыгъ, ау сызфаер автоматикэ дыхэтэу, ежь изакъоу зыкъытрихъонэу ары. Щэрэхъ тэмэ зэхэлъыр т1эк1у пхъэша1оми, гумэк1ыгъо уригъафэрэп, кум уис къыпш1уигъэш1ыщтэп ч1ыгум нэс къещэхыгъэми. Ау аущтэу джыри гухэлъ си1, амалым къызэрихьэу, нахь игъэк1отыгъэу машинэхэр сш1ынэу. Ищык1эгъэ т1эк1у-шъок1ухэр езгъэгъотынэу машинэш1ыным, си ныбжэгъухэр 1эпы1эгъу къысфэхъугъэх, ахэр: Тхьагъэнэ Мурат, сшыхэу Шъэол1ыхъу Долэтрэ Гъуч1ыпсрэ ык1и нэмык1хэри.\nВалерэ упч1э къаумэ естрэ иныбджэгъухэри къытпэмычыжьэу щысыгъэх машинэм хэп1эжъэжъыхьэхэу, загъорэ ахэми гущы1эр аштэти къа1уатэщтыгъ машинэш1ыным пылъ къэбархэри, Валерэ и1офш1ак1э паи. Загъорэ, - е1о Мурат, - 1офым хилъэсагъэу, Валерэ гущы1э лые къыримыдзэу щысыгъ. К1ымафэ мафэхэр зэщыгъок1э мак1ох п1омэ, тэрк1и, Валерэк1и аущтэу щытыгъэп, 1офым ы1э хэлъзэ гъатхэри, гъэмафэри къихьагъэх.\nИныбджэгъухэмэ зэрэдырагъаштэрэм фэдэу ишъхьагъуси дырегъаштэ ш1уа с1уи сеупч1ыгъ Ираидэ (шъхьагъусэр). Iупк1эу къызгуригъэ1уагъ армырыгъэмэ унагъори хъущтыгъэп, сабыищи ащ къыхэк1ыщтыгъэп. Ар сэ Валерэ иунагъо нахь шъхьа1эу хэслъэгъуагъ, сыда п1омэ мыщ фэдэ 1офмэ афэщагъэмэ яуахътэ боу тырагъэк1уадэ. Ар бзылъфыгъэ пстэуми агу къек1ущтэп, ау сыдэу щымытми, зэгуры1оныгъэр шъхьа фэхъугъ яунэгъо зэхэтык1э. Ар янахьыжъи, янахьык1и япэсыгъэ хабз, ащи шыхьат сырыхъугъ. Исабыйхэр щагум джэгухэу дэсхэзэ сыкъек1ол1агъ Валерэ дэжь, къэлэмри тхьапэри згъэхьазыри, си фотоаппаратри къыдэсхыгъ. Нэнаумэ аш1огъэш1эгъонэу къысэчъэл1агъэх, сыкъыздик1ыгъэри сыкъызк1эк1уагъэри зэрагъаш1э аш1оигъоу. Ныбэджым фэдэу зэ къазхэплъэм, шъхьадж ич1ып1э зэригъэгъотыжьыгъ, тыщысыфэ, тыдэ ымы1офтагъэхэми, сыд аримы1уагъэми, т1о къэ1огъу рагъэфагъэп ятэ. Унагъор ары апэрапш1эу Валерэ хихрэр, зэк1э къык1элъык1о пстэури аужрэ 1оф. Ухэукъощтэп ар зэрэ Хьатыгъужъыкъуаеу аш1э п1оми. Валери ягуащи ц1ыф зэ1ухыгъэх, губзыгъэх. Агу телъыр ары къа1орэр, къа1орэм узпещэ. Гущы1эгъоу адэсш1ыгъэм сыхилъасэзэ, загъорэ сишъхьэ гупшысэ къихьэщтыгъ, мы ц1ыфхэр бэ дэдэ ш1агъэ фэдэу зысш1эхэрэр. Я1анэ гъэчъыгъэ зэпыт, яунапчъэ хэти фызэ1ухыгъ.\nНахьыбэу ти л1ыхъужъ игу ихъык1рэр къисхын сигухэлъэу упч1э зэфэшъхьафхэр естыщтыгъэх, ау ар шъэфы, лые ы1онэу ыгу рихьрэп. Сятэжъ и1оф хабзэр сыгу къегъэк1ыжьы. Ар зэпсэум, ик1ищ тетхэгъагъ: «Умыщынэу къык1ахь, укъызфэк1уагъэр къа1о, бэ умы1оу к1эк1ыжь».\nДжы 1офыгъоу ыпэ илъыр Валерэ, машинэм пылъын фае документхэм ягъэпсын. Лъэпкъыр къахэзгъэщрэр ц1ыфмэ ягъэхъагъэхэр ары. Валерэ гъэхъэгъэшхо ыш1ыгъэк1э сэлъытэ, сыда п1омэ, бэмэ макъэ къагъэ1угъ и1эш1агъэ къагъэлъэгъонэу, Краснодар шъолъыри и телевидение къыраш1ык1ыгъ. Мары тэри ахэм ауж зыкъитымыгъанэу игугъу къэтэш1ы.\nАу машинэ закъоп зигугъу пш1ынэу Валерэ и1эр. Чыифк1э ш1ыгъэу гъэпсэфып1э ц1ык1 ядэжь дэт, пчъагъэу зэхэлъ щабзэр ыш1ыгъ, шъэжъыехэр еш1ых…\nПстэумк1и Валерэ адыгэгъэшхо хэлъ. Гущы1эгъоу къыздиш1ыгъэм къыри1отык1ыгъ, непэ гъэхъэныгъэу ыш1ыгъэр ежьрэ иунагъорэ иш1уш1эгъэ къодыеу арэп, мыр адыгэ лъэпкъ пстэуми иш1уш1агъ. Адыгэ лъэпкъым хэхъоныгъэ фэхъугъ, тятэжъмэ ятэжъхэм щытхъоу къалэжьыгъэр джырэ адыгэми къамыгъэшъыпкъэжьынэу щытэп. Тхьам ы1омэ, Валерэ джыри мыщ фэдэ къэбарыш1ухэмк1э тигъэгуш1ощт, лъэпкъым иц1э дахэк1э чыжьэу игугъу щаригъэш1ыщт.\nУарп\t09 сентября 2014, 23:15 ↓ 0\nСэлъам уалейкум Заур !\nТэу ухаплъэра, мэщтэу ттхымэ: военнэ-заправщик - дзэгъэстынигъахъу, гъэстынигъахъу. Адрэ зэк1эри ек1оу птхыгъэ. Тхьауегъэпсэу!\nЗауркъан\t10 сентября 2014, 15:23 ↓ 0\nУалейкум сэлам. Военнэ-заправщикыр сэнэхьатыц1э. Ар адыгабзэ1е зэбдзэ1имэ хэуоныгъэ мэхъу)))\nЗауркъан\t11 сентября 2014, 16:54 ↓ 0\nЗауркъан\t11 сентября 2014, 16:56 ↓ 0\nМары шъуеплъ Валерэ ыш1ыгъэ машинэм


ШIукIэ тыгу къинэжьыгъ - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ ШIукIэ тыгу къинэжьыгъ\nШIукIэ тыгу къинэжьыгъ\nЗигугъу къэсшIымэ сшIоигъор сикIэлэегъэджагъэу, синыдэлъфыбзэ шIу слъэгъуным, ащ сигъашIэ еспхыным, сырылэжьэным зиIахьышхо хэзышIыхьагъэу, адыгабзэмкIэ сезыгъэджэгъэ ШъэоцIыкIу Арамбый Якъубэ ыкъор ары.\nТеуцожь районым ит къуаджэу Джэджэхьаблэ игурыт еджапI сызщыригъэджагъэр. Пэублэ классхэр къэтыуххи, яплIэнэрэм тызехьэм нэIуасэ тыфэхъугъагъ. Синыдэлъфыбзэ ащ сигъэшIэнэу зэрэхъугъэм лъэшэу сырэгушхо. Ащ фэдэ еплъыкIэ зиIэр сэ зызакъор арэп, ригъэджагъэхэм зэкIэми аущтэу аIо. НэмыкI кIэлэегъаджэхэм агу хэзгъэкIынэу сыфаеп, ау ащ фэдэу адыгэбзэ тхэнымрэ литературэмрэ зыпарэми тимыгъэшIэшъущтыгъэу къысщэхъу. Уиныдэлъфыбзэ урэгущыIэшъу закъокIэ зэримыкъущтыр, уилъэпкъ итарихъ, икультурэ, шэн-хабзэхэр пшIэнхэм мэхьанэу иIэр икъоу къытлъигъэIэсыгъагъ.\nАрамбый пхъэшагъэ зыхэлъ кIэлэегъэджагъ, еджэныр Iэпэдэлэл пшIэу ыдэщтыгъэп, ау шъхьадж ыкIуачIэ къыхьыщтыр, ишIэныгъэ зынэсырэр, къызэрэIэкIахьэрэр къыдилъытэзэ, екIолIэкIэ гъэнэфагъэ къыфигъотыщтыгъ. Предметыр къыпфэкъиныным емыкIу хилъагъощтыгъэп, ау уеджэнэу уфэмыеныр ыштахэщтыгъэп. Пхъэшагъэ хэлъыми, кIэлэеджакIохэр зыщыщынэхэрэм ащыщыгъэп, шъхьэкIафэ зыфаригъэшIын, шIу заригъэлъэгъун ылъэкIыщтыгъ.\nДэгъоу къэсэшIэжьы я 4-5-рэ классхэм кIэлэцIыкIугъоу джыри тыкъызхэкIынэу игъо тызфимыфагъэм имыфэшъошэ зекIуакIэхэу къытхафэхэрэр къызэрэтфигъэгъущтыгъэр, мытэрэз тшIагъэми, сэмэркъэур нахь ригъэбэкIызэ ар къызэрэдгуригъаIощтыгъэр. Зихэхъогъу ныбжьым тызехьэр ары ипхъэшагъэ нахьыбэу къызытигъэлъэгъугъэр. Сыда пIомэ, тэри а ныбжьым зэрифэшъуашэу, тишэн-зекIуакIэхэр зэхъокIыгъэхэ хъугъагъэх.\nСикIэлэегъаджэхэм анахьышIу слъэгъухэрэм ащыщыгъ ШъэоцIыкIу Арамбый. ЕджапIэм тычIэсыфэкIэ сикласс ипэщэнэу ренэу сыкIэхъопсыщтыгъ. Къыздеджагъэхэм апашъхьэ ащ игугъу къызыщысэшIыжьым, нахьыбэр агукIэ фэягъэхэу къычIэкIыгъ, ау тинасып къыхьыгъэп. Зипэщагъэхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, ар упчIэжьэгъу къыпфэхъун, дэгъури, дэири, тэрэзыри, мытэрэзыри къыозыIон, щыIагъэ иIэу къыодэIушъун кIэлэегъаджэу щытыгъ.\nБэрэ гущыIэныр икIасэщтыгъэп, ымакъэ къыIэтэу къызэрэхэкIырэри мэкIэ дэдагъ, упчIэ ептыгъэми, кIэмыгупшысыхьэу, такъикъ горэ темышIэу, ау сыдми ыуж уригъэкIынэу джэуап телъэшъуагъэ къыуитыжьыщтыгъэп. Иурокхэм ежь ымакъэ е кIэлэеджакIоу зызыфигъэзагъэм ымакъэ нэмыкI арыIукIыщтыгъэп.\nКъыпфидэщтыгъагъэп, ау ащ имызакъоу, узIэпищэу ежьыри урокыр къызэриIуатэрэм ишIуагъэкIэ, нэмыкI горэм упылъынэуи уфэмыеу уахътэр кIощтыгъ.\nДахэу тытхэнэу фаещтыгъ. «УиныдэлъфыбзэкIэ дахэу утхэшъун фае» ыIощтыгъ. Емызэжьыжьэу ташъхьагъ итыщтыгъ, зы чIапIэ исыгъэу къэсшIэжьырэп. Кабинетэу тызщыригъаджэрэри, Iоф зыщишIэрэ столэу зыкIэлъырысыри зыпари ащамыгъэхъыерэм фэдэу ренэу зэрэзэIыхыгъагъэхэм, ежьыри зэкIэупкIагъэу зэрэзэгъэфэгъагъэм икIэлэегъэджэ шIыкIи, инэшанэхэри къагъэлъагъощтыгъэх. Ау ахэр а лъэхъаныр арэп къызбурыIохэрэр. ЕджапIэм учIэсыфэкIэ кIэлэегъаджэр е шIу олъэгъу, е плъэгъухэрэп. Нэужым уныбжь лъыкIуатэу, щыIэныгъэр къызыбгурыIокIэ ары а зэпсэумэ гу залъыптэжьырэр, мэхьанэ зяптыжьырэр.\nСикIэлэегъэджэ гупсэ псаоу щэIэфэ мы зэпстэур къэстхыжьынэу зэрэмыхъугъэр лъэшэу сыгу къео, ау… Игугъу ашIыныр, щытхъунхэр, ышIагъэм ыцIэ раIоныр зимыкIэсэ цIыфхэм ар ащыщыгъ, кIэлэегъэджэ пстэумэ афэдэу Iоф ышIагъэу ыIощтыгъ. Сигупшысэхэр къэстхыжьынхэу, ежь ищыIэныгъэ гъогу фэгъэхьыгъэуи къезгъэIотэнэу сызекIуалIэм къысфидэгъагъэп, сэри ыгу сфыхэгъэкIыгъагъэп. Нахь кIасэу джыри зэ селъэIужьыщтэу сIогъагъэ, ау, гухэкIыми, а нахь кIасэу зыфэсIуагъэр къэсынэу хъугъэп. Джы икIалэу Асхьад гущыIэгъу сызыфэхъуи, сызщымгъуазэхэр къысфэзыIотэжьыгъэр.\n1980-рэ илъэсым къыщыублагъ Арамбый тыригъэджэнэу зыхъугъагъэр. КъызэрэчIэщыгъэмкIэ, ащыгъум илъэсипшI ныIэп мы сэнэхьатымкIэ IофшIагъэу иIагъэр. ИгъашIэм кIэлэегъэджагъэм фэдэу тэ къытщыхъущтыгъ.\nХэгъэгу зэошхом ыпэкIэ, 1935-рэ илъэсым, тигъунэгъу къуаджэу Тэуйхьаблэ ар къыщыхъугъ, щапIугъ. Илъэсих нахьыбэ ыныбжьыгъэп заор къызежьэм. Ятэу Якъубэ апэу дэкIыгъэхэм ащыщыгъ, ау, гухэкIыми, къыгъэзэжьыгъэп, нэмыцхэм гъэрэу аубытыгъэхэм ахафи, концлагерым дэлIыхьагъ.\nАрамбый зэо ужым зикIэлэгъу къыхиубытэгъэ пстэумэ афэдэу, къин ылъэгъугъ. Янэ иIэпыIэгъугъ унэгъо Iофыр ыпшъэ дэлъыгъ. ЕджапIэм дэгъоу щеджагъ, кIэлэегъэджэ сэнэхьат зэригъэгъотыным кIэхъопсыщтыгъ, ау ащ фэдэ амал иIагъэп. Дзэ къулыкъум къызэрекIыжьэу колхозым хэхьэгъагъ. А лъэхъаным гъэсэныгъэ иIэу щыIагъэр мэкIагъэ. Арамбый еджапIэм дэгъоу зэрэщеджагъэм къыхэкIэу, учетчикэу агъэнэфэгъагъ. Илъэс заулэрэ Iоф ышIэу, щыIэныгъэр нахь зэтеуцожьмэ, еджэныр лъигъэкIотэнэу гугъэщтыгъ. Ежь зэриIоу хъугъэп, илъэс 15 фэдиз а IофшIэным ритыгъ.\nАрэу щытыми, сыдигъокIи ыгукIэ зыдиIыгъыгъэр къызыдимыгъэхъоу ыуж икIыгъэп. Учетчикэу Iоф зишIэрэр илъэсыбэ хъугъэу, ыныбжьи илъэс 30-м нэсыгъэу, Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет чIэхьажьи, 1970-рэ илъэсым къыухыгъ. А илъэс дэдэм Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм адыгабзэмкIэ щыригъэджэнхэу ригъэжьагъ.\nИлъэс 25-рэ а сэнэхьатым ритыгъ. Ащ фэдиз хъугъэу Iоф зыришIэрэр, 1995-рэ илъэсым ыныбжьи илъэс 60 хъугъэу пенсием зэкIом, ежь ишIоигъоныгъэкIэ IофшIэныр ыгъэтIылъыжьыгъ. Нэужыр ары сэ сызыIукIэгъагъэр. ИIофшIэн зэрэфэзэщырэр къыхэщыщтыгъ, ау игъом зигъор пшIэн фаеу ыIогъагъ. Къэралыгъом пенсием узщыкIощт ныбжьэу къыгъэнэфагъэм ушIокIынэу щымытэу, ныбжьыкIэхэм гъогу яптын фаеу ылъытэщтыгъ. Ыныбжь илъэс 75-рэ зыхъугъэм ыуж тхьамафэ нахьыбэ темышIагъэу ар дунаим ехыжьыгъ.\nАрамбый ишъхьэгъусэу Рози кIэлэегъэджагъ, урысыбзэмкIэ ригъаджэщтыгъэх. 1971-рэ илъэсыр ары ахэр шъхьэгъусэ зызэфэхъугъагъэхэр, пшъашъэрэ шъаорэ зэдапIугъ. Асхьад МВД-м исатырхэм ахэт, участковэ инспектор, ау Эльмирэ янэ-ятэхэм ягъогу техьагъ. Ащ станицэу Ханскэм дэт еджапIэм илъэсыбэ хъугъэу адыгабзэмкIэ щырегъаджэх.\nИгугъу ашIыным зэрэфэмыягъэм имызакъоу щытхъуцIэ е наградэ горэ къыратыными Арамбый ныбжьи лъыбэнагъэп, ау шIукIэ зыгу къинэгъэ икIэлэеджакIохэр, уарыгушхон зытефэу гъэсэныгъи, шэн-зекIокIэ дахэхэри зыхэлъхэ илъфыгъэхэр пстэумэ анахь тын лъапIэу Тхьэм къыритыгъэхэу дунаим ехыжьыгъ.\nПсаоу щыIагъэмэ ащ ыныбжь мыгъэ илъэс 85-рэ хъущтыгъэ. Игупсэу къэнагъэхэм илъэсыбэ лъагъэшIэнэу тафэлъаIо.


Коцым фежьагъэх — Адыгэ макъ\nАдыгеим ичIыгулэжьхэм мы мафэхэм етIупщыгъэу бжыхьэсэ лэжьыгъэр Iуахыжьы. ПстэумкIи гектар 106825-рэ ар мэхъу.\nБжыхьэсэ хьэ гектар 14213-у апхъыгъагъэм иIожьын тхьамафэм ехъугъ зырагъэжьагъэр, нахьыбэрэхэм аухыгъ. АР-м мэкъу — мэщымкIэ и Министерствэ мэкъуогъум и 29-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, гурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 46,4-рэ къырахы, тонн 55444-рэ аугъоижьыгъах. Анахьыбэу мыщ къизыхыгъэр, ар центнер 55-рэ, Красногвардейскэ районым ичIыгулэжьхэр ары.\nДжащ фэдэу Тэхъутэмыкъое районымрэ Адыгэкъалэрэ анэмыкIырэмэ коцым иIожьын ащырагъэжьагъ. ПстэумкIи гектар 92154-рэ мэхъу. БлэкIыгъэ илъэсым аIожьынэу халъхьэгъагъэм нахьи ар гектар мин фэдизкIэ нахьыб. ГурытымкIэ лъытагъэу, коц гектарым центнер 48,6-рэ къырахы.\nМы уахътэм Джэджэ районым ичIыгулэжьхэр къырахыжьырэмкIэ апэ итых. Ахэм пстэумкIи коц гектар 23721-рэ яI, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 53,5-рэ къеты. МакIэу ахэм ауж итых Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэр. Гектар 14150-рэ мы лэжьыгъэм рагъэубытыгъ, центнер 52-рэ къырахы.\nРапсыр зыпхъыгъагъэхэм ащыщхэри ащ иIожьын ыуж ихьагъэх. ЗэкIэмкIи гектар 10178-рэ мэхъу. Мыекъопэ ыкIи Теуцожь районхэм ячIыгулэжьхэр ары мы мафэхэм Iузыхыжьырэр. ГурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 23,5-рэ къырахы.\nСиноптикхэм къызэратырэмкIэ, мэфэ благъэхэм ощххэр мэкIэщтых, нахьыбэрэм фэбэщт. Ар къызфагъэфедэзэ, тичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэр игъом зэрэIуахыжьыщтыр нафэ. Къадэхъунэу тэри тафэлъаIо.\nПредыдущая Лъэпкъ шIэжьыр пхыращы\nСледущая Гъэсэныгъэм иIофыгъохэм атегущыIагъэх


Къэлэ паркым щызэхащэщтых | Адыгэ Макъ\nКъэлэ паркым щызэхащэщтых\nМэкъуогъум и 12-м, Урысыем и Мафэ, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафыбэ Адыгеим щызэхащэ. МыекъуапэкIэ Iофтхьабзэхэр зэкIэ къэлэ паркыр ары зыщыкIощтхэр.\nМэфэкI мафэр митинг-концерткIэ къызэIуахыщт. Патриотическэ орэдхэр коллективхэм мэфэ реным паркым къыщаIощтых, духовой оркестрэм концерт къытыщт. КIэлэцIыкIухэм апае хэушъхьафыкIыгъэу Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафыбэ зэхащэщт. ГущыIэм пае, цIыф IэпэIасэхэм мастер-классхэр къатыщтых, кинотеатрэу «Гигантым» мультфильмэхэр къыщагъэлъэгъощт. НэмыкI Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафыби агъэнэфагъ.\nКъэшъокIо купхэмрэ орэдыIохэмрэ зыхэлэжьэщт программэкIэ мэфэкIыр аухыщт.


Лъэпкъ зэпхыныгъэр зэдагъэпытэ — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ зэпхыныгъэр зэдагъэпытэ\nРедактор 03.03.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМосква радиомкIэ икъэтынхэр дунаим щызэхахых. Урысыем иа 1-рэ программэ тигуапэу тедэIу, зэгъэпшэнхэр тэшIых.\nЖурналистэу Николай Мамулашвили зэрищэрэ къэтынхэу культурэм, искусствэм, гъэсэныгъэм, тарихъым афэгъэхьыгъэхэр гум пэблагъэх.\nТемыр Кавказым, Къыблэм яреспубликэхэм, лъэпкъ шIэжьым яхьылIэгъэ къэтынхэр гъэшIэгъонэу гъэпсыгъэх, уагъэгъуазэ.\nШыухэр, театрэр, уахътэр\nМэзаем и 21-м Урысыем ирадио икъэтынэу шы театрэм, пэсэрэ адыгэ орэдым, нэмыкIхэм яхьылIагъэхэр тинепэрэ щыIакIэ дештэ.\nТемыр Осетием — Аланием шыухэр зыхэлэжьэрэ театрэ щызэхащагъ. Нарт эпосым итарихъ къыхэхыгъэ едзыгъохэр агъэфедэхэзэ, драматургие ин зыхэлъ къэшIынхэр къагъэлъэгъощтых. Шыум иIэпэIэсэныгъэ искусствэм зэрэщыпхырищырэр гъэшIэгъон зэрэхъущтым зэхэщакIохэм яцыхьэ телъ.\nНарт Бадынэкъо иорэд\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым къыщагъэхьазырыгъэ къэтыным узыIэпещэ. Нарт Бадынэкъо фэгъэхьыгъэ орэдым къэIокIэ зэфэшъхьафхэр артистхэм къыфагъотыгъ.\nАдыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ артистэу Тутэ Заур Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм яхэхыгъэ концерт къэтыпIэхэм Бадынэкъо иорэд къащиIоу бэрэ къыхэкIыгъ.\nЗэлъашIэрэ орэдыIоу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Къэзэнэ Сэтэнае Нарт Бадынэкъо ехьылIэгъэ орэдым къэIуакIэу къыфигъотыгъэр гум рехьы. Макъэр къабзэ, лIыхъужъым иобраз нэгум къыкIегъэуцо.\nАдыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым язаслуженнэ артистэу Апэнэс Астемир радиом икъэтын къызэрэщыхигъэщыгъэу, ижъырэ орэдхэм къэIокIэ зэфэшъхьафхэр къафагъотых. Композитор ныбжьыкIэу Къэбэрдэкъо Мурат лъэпкъ гупшысэм къыпкъырыкIызэ, ижъырэ орэдхэм ямэкъамэхэр зэрегъафэх. Нарт Бадынэкъо иорэд Апэнэс Астемир къыIозэ псэ къыпегъакIэ, лIыхъужъыр зыфэдагъэр нахь куоу зэбгъашIэ пшIоигъо охъу.\nНарт Бадынэкъо купышхомэ ахэхьаныр, адэгущыIэныр ишэныгъэп. ГукIэгъу ин хэлъыгъ, лIыгъэ зэрихьаным, цIыфым IэпыIэгъу фэхъуным сыдигъуи фэхьазырыгъ. Гузэжъогъу чIыпIэ ифагъэм гъусэ фэхъущтыгъ, лIыхъужъ шъыпкъэу щытыгъ.\nБадынэкъо фэгъэхьыгъэ орэдыр Урысыем ирадио ыгъэжъынчыгъ.\nМыекъуапэ щыпсэурэ общественнэ IофышIэшхоу, Дунэе Адыгэ Хасэм хэтэу МэщфэшIу Нэдждэти Бадынэкъо иорэд пчыхьэзэхахьэхэм къащиIоу зэхэтхыгъэ. Ащи орэдым тамэ ритыным фэшI екIолIэкIэ шъхьаф къыфигъотыгъ – макъэр ыIэтыгъ.\nКавказ шэн-хабзэхэм яхьылIэгъэ къэтынхэу Николай Мамулашвили ыгъэхьазырыгъэхэм ащыщхэр радиомкIэ зэхэтхыгъэх.\nЛъэпкъ IэпэIасэу Гумэ Ларисэ адыгэ шъуашэр, тхыпхъэхэр зэришIыхэрэм афэгъэхьыгъэ къэтыныр гум къигущыIыкIыгъ.\nАдыгэ бзылъфыгъэм саер зыщилъэмэ, шъуашэр зэрихьаным зэрэфэгъэсагъэр къыхэщы. Дунаим щызэлъашIэрэ ансамблэхэу «Налмэсыр», «Ислъамыер», «Кабардинкэр», нэмыкIхэри пчэгум къызихьэхэкIэ, шъуашэу ащыгъыр ары апэу тызэплъырэр.\nАдыгеир къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ фестивальхэм, зэIукIэгъухэм Гумэ Ларисэ ахэлажьэ.\n— Лъэпкъ шъуашэм игъэкIэрэкIэн сигуапэу Iоф дэсэшIэ, — къытиIуагъ Гумэ Ларисэ.\nIанэм икъэбар, хьакIэр…\nНиколай Мамулашвили икъэтынэу адыгэ Iанэм, хьакIэм узэрэпэгъокIыщтым, нэмыкIхэм яхьылIагъэри тшIогъэшIэгъоныгъ.\nЛъэпкъ Iэпэщысэхэр зыщашIырэ IофшIапIэу «Нанэм» ипащэу Нэгъуцу Аслъан ехьылIэгъэ къэтыныр журналистэу ХьакIэмыз Сусанэ ыгъэхьазырыгъ.\nЛъэкъуищ зиIэ адыгэ Iанэм идэгъугъэ къыщыригъажьи, Нэгъуцу Аслъан тишэн-хабзэхэр Iанэм зэрэщызэрахьэхэрэм, хьакIэм тIысыпIэу фэбгъэшъошэщтым, нэмыкIхэм япIуныгъэ мэхьанэ IэпэIасэм къыIотагъэх.\nIофшIапIэу «Нанэм» адыгабзэр зэгъэшIэгъэным, лъэпкъ Iэмэ-псымэхэм яшIыкIэ афэгъэсэгъэнхэм фэшI кIэлэцIыкIухэр щызэIуагъакIэх. Зэхахьэхэм Адыгеим щыцIэрыIохэу Бырсыр Абдулахь, ГъукIэ Замудин, Унэрэкъо Рае, орэдыIохэу Быщтэкъо Азэмат, Дзыбэ Мыхьамэт, Беданыкъо Замирэ, Цышэ Зарэт, фэшъхьафхэм ащаIокIэх.\nЗэлъашIэрэ археологэу Тэу Аслъан лъэпкъым итарихъ, шэн-хабзэхэм, ныбжьыкIэхэм япIуныгъэ афэгъэхьыгъэ къэбархэу къыIуатэхэрэр лъэпкъ шIэжьым, щыIэныгъэм япхыгъэх.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарымрэ Адыгэ Республикэмрэ яныбжьыкIэхэр зэлъэкIох. «Нанэм» зыщызэIокIэхэм, адыгэ быракъыр пчэгум лъагэу щаIэтыгъ, агъэбыбэтагъ. Зэлъэпкъэгъухэр гущыIэгъу щызэфэхъугъэх, щыуджыгъэх.\nИлъэсыкIэр адыгэмэ нахьыпэкIэ зэрагъэмэфэкIыщтыгъэм ехьылIэгъэ театрализованнэ къэгъэлъэгъонхэр «Нанэм» игъэкIотыгъэу щэкIох. Музейхэм яIофышIэхэр, спортым щыцIэрыIохэр «Нанэм» къырагъэблагъэх.\n— Урысыем ирадио икъэтынхэм нахьыбэрэ тахэлэжьэн тимурад, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» и Хэсашъхьэ хэтэу Нэгъуцу Аслъан. – Тиреспубликэ икъэралыгъо гъэпсыкIэ итарихъ хэгъэгум нахьышIоу щядгъашIэ тшIоигъу.\nПредыдущая Къыблэм имедалибгъу


«Уебэныным нахьи къыомыолIэным упылъымэ нахьышIу» — Адыгэ макъ\n«Уебэныным нахьи къыомыолIэным упылъымэ нахьышIу»\nКоронавирусыкIэу дунаир зэлъызыкIугъэр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ мафэ къэс нахьыбэ мэхъу. Ащ зимыушъомбгъуным пае цIыфыбэ зэхахьэ зэрэмыхъущтыр, санитарнэ шапхъэхэр гъэцэкIэгъэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытхэр етIупщыгъэу специалистхэм къаIо нахь мышIэми, джыри ар зымыгъэцакIэрэр бэ.\nАущтэу Iофыр лъыкIотэн зыхъукIэ, тызэхэмыхьаным пае гъунапкъэхэр зиIэ режим гъэнэфагъэм тытехьанышъ, IофшIапIэхэр зэфашIыщтых, унэхэм тарагъэтIысхьажьыщт. Гъатхэу кIуагъэм зэкIэми тыушэтыгъэ ащ зэрарэу къыхьырэр. Джыри зэ а режимым къэралыгъор зытехьэкIэ, экономикэм иягъэу ригъэкIыгъэм хэхъощт, щыIакIэр нахь дэй хъущт.\nАр зэкIэми къыдгурыIон зэрэфаер, мы уахътэм санитарнэ шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэр зэрэтипшъэрылъыр къыхагъэщыгъ ермэл ыкIи азербайджан лъэпкъхэм ащыщхэу Адыгеим исхэм яобщественнэ организациехэм япащэхэм гущыIэгъу тызафэхъум.\n— КоронавирусыкIэр къызэолIагъэхэм япчъагъэ къызеIыхыжьым, ар зэкIэкIожьыгъапэу, цIыф лъэпкъыр узым текIуагъэу къытщыхъуи, санитарнэ шапхъэхэр зэкIэми Iэпэдэлэл тшIыжьыгъэх, — къыIуагъ азербайджанэу республикэм щыпсэухэрэм яобщественнэ организацие ипащэу Габил Ризаевым. — Мары нэрылъэгъу тызэрэтемыкIуагъэр. Вирусым ятIонэрэу къыгъэзэжьыгъэу зеушъомбгъу. Шапхъэхэм къафэдгъэзэжьын фаеу зэрэщытым Iо хэлъэп. Тэ тилъэпкъ пштэмэ, нахьыбэу тызщызэхахьэрэр хьадагъэхэр, джэгухэр, юбилейхэр ары. Ащ фэшI, амалэу щыIэмкIэ, цIыфыбэ къарамыгъэблэгъэнэу темызэщэу ятэIо. Хьадагъэр тэ тIэ илъэп, ау ащи зы уахътэм нэбгырабэ щызэрэмыугъоиным тылъэплъэ, амыгъэцакIэуи афэтыдэщтэп. МэфэкI Iофтхьабзэхэр зэхамыщэхэнэуи афэтэгъэпытэ.\nВирусыр щынагъо, о пшъхьэ имызакъоу, цIыфэу укъэзыуцухьэрэми уягупшысэн фае. Сэ сишIошIыкIэ, цIыфхэр зыфэсакъыжьынхэр, санитарнэ шапхъэхэр агъэцэкIэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытхэр нахьыбэрэ япIон фае. КъэбарлъыгъэIэс амалхэм ащ игугъу зэрэзэпагъэугъэр тэрэзэп, вирусыр зэкIэмыкIожьэу а IофшIэныр къэбгъэуцу хъущтэп.\nИеплъыкIэ джащ фэдэу къыриIотыкIыгъ ермэл лъэпкъым щыщхэу Урысыем щыпсэухэрэм я Союз и Адыгэ шъолъыр къутамэ исекретарэу Давид Амирханяни.\n— Коронавирусыр зэрэзэкIэмыкIожьыгъапэр шъэфы зыпарэми ышIыгъэп, ау, ащ пае къэмынэу, къызэуалIэхэрэм япчъагъэ къызыщэкIэм, санитарнэ шапхъэхэр чIэтыдзыжьыгъэх, — къыIуагъ ащ. — Джы тыфай-тыфэмыеми, къафэдгъэзэжьын, ары пакIошъ, Iофхэр зэрэхъурэмкIэ, нахь пхъэшэжьэуи тапылъын фае. Тэ тиорганизациекIэ цIыфыбэ зыщызэхахьэрэ Iофтхьабзэхэр амал иIэмэ, зэхамыщэнхэу афэдгъэпытагъ. Зэхащагъэми нэбгырэ 40 нахьыбэ амыгъоиным тылъэплъэ. ЦIыфхэм такъыгурэIошъ, ар дэгъу, зэрагъэцакIэрэр теубытагъэ хэлъэу къэсIон слъэкIыщт. Мары чылыс хэушъхьафыкIыгъэу зэрэтиIэр шъошIэ. Ащ къекIуалIэхэрэр ыкIоцI чIагъахьэхэрэп, щагум Iофтхьабзэхэр зэкIэри щызэшIуахых.\nСэ сшъхьэкIэ коронавирусыр къысэолIагъ, зэрэмысэмэркъэур сыушэтыгъэ. Уз мэхъадж, къыуишIэщтыр къэшIэгъуаеу щыт. Арышъ, Iофым хэшIыкI фысиIэу, сэ силъэпкъэгъухэм ямызакъоу зэкIэ республикэм исхэм зыфэсакъыжьынхэу, санитарнэ шапхъэхэр Iэпэдэлэл амышIынхэу сыкъяджэ. Мы узым уебэныным нахьи къыомыолIэным упылъымэ нахьышIу.\nСледущая Адыгэ Республикэм иорганизациехэм япащэхэм афэкIо


Зэрар къымыхьэу | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 19.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм республикэм хэкIэу къыщиугъоирэр зэрищэлIэщт «экотехнопарк» Мыекъопэ районым истаницэу Кужорскэм дэжь щигъэуцунэу проектыр егъэхьазыры.\nПроектым хэкIыр зыщызэхадзыщт комплексышхо, чIыгъэшIухэр ащ зыщыхашIыкIыщт чIыпIэ ыкIи коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм апае полигон къыщыдэлъытагъэх, хэкI зэхэтэкъуагъэу къыращалIэрэр зэхэдзыгъэнэу ыкIи къыдэгъэкIыжьыгъэнэу амалхэр иIэщтых. БгъэкIодын умылъэкIыщтхэр ары полигоным ащэщтхэр. ЧIычIэгъыпсыхэм шIоир ахэмыхьаным, машIом зыкъыщимыштэным апае лъэхъаным къыздихьыгъэ шIыкIэ гъэнэфагъэхэр агъэфедэщтых. Мы хъызмэтшIапIэм машIуи, Iугъуи хэмытхэу, цыгъо, шъуае зыфэпIощтхэри хэмыхъохэу пыдзафэхэм адэзекIогъэн амал къытыщт.\nХэкIыр зэращэлIэщт ыкIи зыщызэхадзыщт чIыпIэм тыкъэзыуцухьэрэ дунаим иягъэу ригъэкIын ылъэкIыщтым пэшIорыгъэшъэу уасэу фашIыгъэм Мыекъопэ район администрацием щытегущыIагъэх. Ащ ыпэкIэ ар зэрэгъэпсыгъэщтым, къыщыдэлъытэгъэщтхэм республикэм исхэр ащагъэгъозагъэх, яеплъыкIэхэр зэрагъэшIагъ. Джыри мы общественнэ тегущыIэнхэми проект ухыгъэм къыщыдэлъытэгъэн фаехэмкIэ яшIошIхэр къащаIуагъ.\nМы уахътэм региональнэ паркым ипроект экологиемкIэ къэралыгъо уплъэкIунхэм афагъэхьазыры.


Язэдэлэжьэн лъагъэкIуатэ — Адыгэ макъ\nУрысые Федерацием энергетикэмкIэ иминистрэ игуадзэу Юрий Маневич видеоконференцие шIыкIэм тетэу Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ ПАО-у «Кубаньэнерго» зыфиIорэмрэ япащэхэм зэдэгущыIэгъу адыриIагъ. Электричествэ рыкIуапIэхэм ягъэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр инвестиционнэ программэм хэгъэхьэгъэнхэр ары анахь шъхьаIэу зигугъу ашIыгъэр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипшъэрылъкIэ зэхэсыгъом хэлэжьагъэх республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеславрэ АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Геннадий Митрофановымрэ.\nЭнергетическэ хъызмэтым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи ар гъэкIэжьыгъэнымкIэ зэрифэшъуашэу Iоф зэдашIэным мэхьанэшхо зэриIэр лъэныкъохэм къыхагъэщыгъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу шъолъырым ит подстанцие заулэмэ ягъэцэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ проектэу ПАО-у «Кубаньэнерго» зыфиIорэм къыгъэхьазырыгъэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщэу къаIуагъ.\nПроектым мэхьанэшхо зэрэратырэм ишыхьат АР-м иминистрэхэм я Кабинет, «Россети» ыкIи ПАО-у «Кубаньэнерго» зыфиIохэрэм Iоф зэдашIэнымкIэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэр. Ащ игъэцэкIэн зэрэфэхьазырхэм зэхэсыгъом щытегущыIагъэх.\nШъолъырым иэнергетическэ комплекс хэхъоныгъэхэр ышIынхэр анахь мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъохэм ащыщэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъ. Ащ епхыгъэ пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэхэ зыхъукIэ республикэр джыри нахь лъэгэпIэ инхэм анэсын зэрилъэкIыщтыр хигъэунэфыкIыгъ.\nЭнергэкIуачIэхэм ахэгъэхъогъэнымкIэ мы аужырэ уахътэм Адыгеим щызэшIуахыгъэр бэ. «Росатомым» хэхьэрэ структурэм ишIуагъэкIэ жьыбгъэм иамалкIэ Урысыем Iоф щызышIэрэ электростанцие анахь иныр республикэм щагъэпсыгъ. ТыгъэмкIэ Iоф зышIэщт электростанцием ишIын лъагъэкIуатэ.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ системэм игъэкIэжьын, изэтегъэпсыхьан фэIорышIэ Санкт-Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумым Адыгеим и ЛIышъхьэрэ ПАО-у «Россети» зыфиIорэм и Правление и Тхьаматэрэ зыкIэтхэгъэхэ зэзэгъыныгъэр.\nПредыдущая Алъэгъугъэм ыгъэрэзагъэх\nСледущая Волгоград саугъэт щагъэуцугъ


рифыгъ - это... Что такое рифыгъ?\nлъыI. выгнал, -а, -о (из)\nХьэр унэм рифыгъ\nСмотреть что такое "рифыгъ" в других словарях:\nзэпырифыгъ — (зэпырефы) лъыI. перегнал, а, о Рифыгъ Чэмыр псым зэпырифыгъ Къуашъор псым зэпырифыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nригъэзыкIыгъ — (регъэзыкIы) езгъ. выгнал, а, о (из) Рифыгъ ШкIэр шкIэщым ригъэзыкIыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nцIыбгъу — межд. указывает на решительность, стремительность действия ЦIыбгъу Iоу рифыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Тыгъэнэбзый » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Тыгъэнэбзый\nМэзаер КIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп. Мэзаер КIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп.\nКIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп.\nНепэ — ошIу, фабэ, неущ — щтыргъукI, ощхы е осы. Пщыгъупшэ мыхъущтыр, кIымафэр фаемэ, джыри зэрэхъушIэщтыр ары. Ау гъэтхэ жьы фабэу къытIупщырэм чъыгхэр, къэгъагъэхэр ыгъэгъощэнхэшъ, дэкъэгъэгъэнхи алъэкIыщт. Фабэм анахь псынкIэу зыкъэзыштэрэр уц шхъуантIэр арышъ, хъупIэхэр былымхэм — мэлы, чэмы, шкIэ, пчэны зыфэпIощтхэм къяжэ. Ау джыри кIымафэм уахътэ иI ыкIуачIэ тыхигъэплъэнэу, аужыпкъэм, гъэтхапэр сыдигъуи мэзэ пырэцэ-нэгъуцу хьазыр, зэкIихьэмэ, зэкIилъхьэу. Ау чIыопсым хэбдзынэу зы мафи хэтэп: тыгъэри дахэу къытфыкъокIы ыкIи къохьа-\nжьы; тидунайи боу къытфэхъупхъ; зы гомыIу гори хэмылъэу, жьыр къабзэу, шъабэу, чIыри гъушъэ, ошIу зэпыт. ЦIыфхэри нахь зэфэшIухэу, нахь гукIэгъухэу, шэн зэтет Iуш хъунхэу, тимурад инхэм хэти талъыкIэхьанэу, мэзаер мэзэшIу тфэхъунэу тэлъаIо.\nАдыгэ тхакIохэу мэзаем къэхъугъэхэр\n(1897 — 1985) Кобл Билъэустэн Хьаджырэт ыкъор мэзаем и 20-м, 1897-рэ илъэсым Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Къуаджэм дэтыгъэ классищ еджапIэр къызеухым, станицэу Темиргоевскэм (Щэгъумэ) дэтыгъэ гимназием чIэхьагъ, ащ ыуж Ставрополь илъэситIу гимназиеу дэтыгъэр дэгъу дэдэу къыухыгъ, Краснодар къыщызэIуахыгъэгъэ университетым иобщественнэ-литературнэ факультет чIэхьэ, мы илъэсхэм чанэу общественнэ щыIэкIэ-псэукIэми хэлажьэ.\nБилъэустэн ытхыхэрэр 1920-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. УрысыбзэкIи адыгабзэкIи тхэщтыгъ. Шъолъыр гъэзетхэм ыкIи журналхэм иусэхэр ыкIи идраматическэ произведениехэр къарыхьэщтыгъэх. «Къунчыкъорэ Гюлрэ», «Бурная Лаба», «Хьанэхэкъо Къымчэрый», «Месть», «Лермонтов», зы къэшIыгъо хъурэ нэмыкI пьесэхэр Билъэустэн ытхыгъэх. Кобл Билъэустэн адыгэ литературнэ критикэм икъежьапIэ Iутыгъэхэм ащыщ. Поэзием фэгъэхьыгъэ итхыгъэхэр зэкIэлъыкIоу къыхиутыщтыгъэх. ШышъхьэIум и 25-м, 1985-рэ илъэсым Кобл Билъэустэн идунай ыхъожьыгъ.\n(1936 — 2013) Кощбэе Пщымаф Къарбэч ыкъор Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Адэмые мэзаем и 1-м, 1936-рэ илъэсым къыщыхъугъ, шIэныгъэшхорэ гупшысэкIэ амал дэгъурэ IэкIэлъыгъэх. Пщымафэ ытхыхэрэр 1956-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. ТхакIом ирассказхэр, повестхэр, романхэр зыдэт тхылъхэр (15-м нахьыбэ) къыдагъэкIыгъэх. «Сэтэнай», «Гум пае гу аты», «Мэфибл уай», «ЧIыфэ», «Дышъэ тас», нэмыкIхэри щыIэкIэ-псэукIэм иIофыгъо инхэр зыхэгощагъэх ыкIи къизыIотыкIых. Итхылъхэр урысыбзэкIи къыдэкIыгъэх, ипроизведениехэм ащыщхэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм абзэхэмкIэ зэрадзэкIыгъэх, хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къащыхаутыгъэх. ЗэдзэкIын Iофыри къыдэхъущтыгъ, художественнэ тхылъхэм анэмыкIэу, гъусэ иIэу КъурIаныр адыгабзэм рилъхьагъ. Кощбэе Пщымафэ АР-м инароднэ тхакIу, УФ-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI. Литературнэ премиеу Теуцожь Цыгъо ыцIэкIэ агъэнэфагъэмрэ журналистикэм ылъэныкъокIэ Андырхъое Хъусен ыцIэкIэ агъэуцугъэмрэ ялауреат, 1965-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, УФ-м ижурналистхэм я Союз ыкIи 1970-рэ илъэсым къыщыублагъэу УФ-м итхакIохэм я Союз ахэтыгъ.\n(1931 – 2006) Теуцожь Хьабиб Исмахьилэ ыкъор Теуцожь районым итыгъэ (хычIэгъ хъугъэ) къуаджэу Ленинэхьаблэ мэзаем, 1931-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ытхыхэрэр 1960-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх, ахэр гъэзетхэу «Социалистическэ Адыгеим», «Адыгэ макъэм», журналэу «Зэкъошныгъэм» къарыхьэщтыгъэх. Ежьыр адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ кIэлэегъэджагъ, Теуцожь районым ит еджапIэхэм Iоф ащишIагъ, адыгабзэр икIасэу, ащ хахъо зэрэфишIыщтым ыкIи зэриухъумэщтым пылъыгъ. ТхэкIо купым ятхыгъэхэр зыдэт тхылъэу «Псэемыблэжьхэр» (Мыекъуапэ, 1966) зыфиIорэм ирассказ заулэ къыдэхьагъ. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх иповестэу «Ардаш», тхылъэу «Бзылъфыгъэм ишъэф», рассказхэр, повестхэр зыдэтхэу «Заом итыркъохэр», «НыбжьыкIэ тхыд», «СилъфыпIэ игутеу», нэмыкIхэри… Пшысэ-поэмэу «Тэтэжърэ Гъулацыйрэ» зыфиIорэр кIэлэцIыкIухэм апае къыдигъэкIыгъ, Теуцожь Хьабибэ УФ-м итхакIохэм я Союз 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ.\nГущыIэжъхэм къарыкIырэр зэжъугъашIэ Имэлэхъо бэщ кIашъом дидзыежьыгъ («Мылъкоу иIэр шIокIодыгъ» зыфиIу).\nТхьамыкIэм ышъо Iужъу («Къиныбэ рагъэщэчы, ищэIагъэ ины»).\nКIэнкIэ щыбгъэчъэным фэд иунэ («псэолъэ тэрэз ыцIэ къепIонэу итэп»). ЧIыопсым хэхъухьэрэ-хэшIыхьэхэрэр Мэлылъфэгъур мэлыжъыхь.\nГъатхэр шIумэ, гъэри шIу.\nГъэтхэ тыгъэм уелыцIэ, бжыхьэ тыгъэм тхъупс къыптырекIэ.\nГъэтхэ уашъор гъуан.\nПчэдыжь пщагъом мэфэшIу къехьы. НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр\nВладимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик Владимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик\nПроекти 170-рэм джыри хагъэхъощт Проекти 170-рэм джыри хагъэхъощт


ЗэлъыIэсыкIэм амалыр егъэпытэ — Адыгэ макъ\nДАХ-м изэхахьэ рагъэжьэным ыпэкIэ Дунэе шIэныгъэ зэIукIэ Налщык щызэхащагъ. Къэбэртэе-Бэлъкъар къэралыгъо университетым щыкIогъэ зэхахьэм шIэныгъэлэжьхэр, ДАХ-м хэтхэр, культурэм иIофышIэхэр, нэмыкIхэри хэлэжьагъэх.\nАдыгабзэмрэ лъэпкъ культурэмрэ ухъумэгъэнхэм япхыгъэ Iофыгъохэм къапыщылъ къиныгъохэр, ахэр къызэнэкIыгъэнхэр къэгущыIагъэхэм къыхагъэщыгъэх. ХэкIыпIэу щыIэхэр зэфахьысыжьыгъэх. Анахьэу анаIэ зытырадзагъэр лъэпкъ шIэжьым къыпкъырыкIыхэзэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм къащыублагъэу адыгабзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн щыIэныгъэм зэрэщыпхыращыщтыр ары.\nШIэныгъэлэжьхэм, культурэм пыщагъэхэм ягупшысэхэр лIэужхэм язэпхыныгъэхэм ягъэпытэн ныдэлъфыбзэр, культурэр, искусствэр зэрафэлажьэхэрэм афэгъэхьыгъагъэх.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» илIыкIохэр зэхахьэм хэлэжьагъэх. МэщфэшIу Нэдждэт адыгабзэр щыIэныгъэм нахьышIоу щыгъэфедэгъэным ехьылIагъэу къэгущыIагъ. ЗэхэщакIохэр къелъэIухи, адыгабзэкIэ усэм къеджагъ.\nДунэе Адыгэ Хасэм ипрезидент иупчIэжьэгъоу МэщфэшIу Нэдждэт зэрагъэнэфагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр ДАХ-м ипрезидентэу Сэхъурэкъо Хьаутий къыритыжьыгъ.\nДАХ-м иIофшIэн чанэу хэлажьэхэрэ Вэрэкъо Зэтый — ар Европэм и Адыгэ Хасэ ипащ, ХьашIуцIэ Мухьамэд, Аслъанэ Алый, КIакIыхъу Мэджыд, ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Шыбзыхъо Юр пэщэныгъэ зыдызэрахьэрэ Хасэмэ къатегущыIагъэх. Шъыгъо-шIэжь мафэм зэрэхэлэжьагъэхэр зэфахьысыжьыгъ. Тарихъым инэкIубгъохэр нахьышIоу зэгъэшIэгъэнхэм яеплъыкIэхэр къыраIолIагъэх.\nСтаврополь краим щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм я Адыгэ Хасэ ипащэу Шыбзыхъо Юрэ къызэриIуагъэу, зэлъэпкъэгъухэм язэIукIэгъухэм унашъоу ащаштэрэр щыIэныгъэм дештэ, уапэкIэ уегъаплъэ.\nIоныгъом и 20-м «Адыгэм и Маф» зыфиIорэ мэфэкI зэхахьэр Налщык щыкIощт. Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу зыпсэурэр мыгъэ илъэси 100 мэхъу. ДАХ-м и Хэсашъхьэ изэIукIэ мэфэкIхэр зэрэхагъэунэфыкIыщтхэм щытегущыIагъэх.\nАдыгэ лъэпкъым дунаим къыщикIугъэ гъогум зызэриушъомбгъурэм, ДАХ-р ащ зэрэхэлажьэрэм, адыгэр адыгэу дунаим тапэкIи зэрэщыпсэущтым яеплъыкIэхэр къыраIолIагъэх.\nГрузиер заокIэ Абхъазым ичIыгу зихьагъэр шышъхьэIум и 14-м илъэс 30 хъущт. Мамыр псэукIэр гъэпытэгъэным фэгъэхьыгъэ зэIукIэхэр ДАХ-м зэхищэщтых. Сыхъум щыкIощт Iофтхьабзэр зэрэрагъэкIокIыщтыр хагъэунэфыкIыгъ.\nЛIымыщэкъо Рэмэзан, МэщфэшIу Нэдждэт, Хьаджый Адам, ГъукIэлI Сусан, Хъот Юныс, ЦIыкIушъо Аслъан, Хьаблаукъо Адам Адыгеим ыцIэкIэ зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъэх. Осетинхэм якIэлэцIыкIу IыгъыпIэ щыIагъэх, лъэпкъ Iофыгъохэр къыщаIотагъэх.\nХэгъэгу зэошхом щыфэхыгъэхэм, заом ыкIыб щыIэхэу яIофшIэнкIэ ТекIоныгъэр къэзыгъэблэгъагъэхэм язэхэт саугъэтэу Мэздэгу дэтым республикэм иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» хэтхэу ДАХ-м и Хэсашъхьэ изэIукIэ хэлажьэхэрэм къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх, лIыхъужъхэм шъхьащэ афашIыгъ.\nМэздэгу адыгэхэм ялIэшIэгъу лъэпкъ-шэн хабзэхэм афэгъэхьыгъэ зэIукIэр гъэшIэгъонэу кIуагъэ. Мэздэгу лъэпкъ 70-м нахьыбэ щэпсэу.\nОсетинхэм, нэмыцхэм, грузинхэм, къэзэкъхэм, урысхэм, адыгэхэм, дагъыстанхэм, фэшъхьафхэм яIэпэIасэхэм бгъэфедэн плъэкIыщт искусствэр, тарихъ пкъыгъохэр, IэпэIасэхэм яIофшIагъэхэр гъэшIэгъонэу къагъэлъэгъуагъэх.\nМэщфэшIу Нэдждэт, ЦIыкIушъо Аслъан, Хъот Юныс яеплъыкIэхэм къащыхагъэщыгъ лъэпкъ пэпчъ итарихъ, иискусствэ къырыпшIэнэу IофшIагъэ зэриIэр. Лъэпкъ тхыпхъэхэр IэпэIасэхэм «къагъэгущыIэхэу» ЛIымыщэкъо Рэмэзан елъытэ.\nАдыгэ шъуашэр итеплъэ изакъоп къэзыгъэдахэрэр, ар зэрэзепхьащтым имэхьани зэхахьэм щытегущыIагъэх. Адыгэм и Мафэ адыгэ шъуашэр нэбгырэ шъэ пчъагъэмэ къякIоу зыщалъэщт, адыгэ быракъэу жъогъо 12-р къызыхэлыдыкIырэр шъолъырхэм, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм ащагъэбыбэтэщт. Адыгэм иадыгагъэ зэригъэлъапIэрэр, псэ зыпыт зэIукIэгъухэм къащагъэлъэгъощт.\nМэздэгу и Адыгэ Хасэ Iоф зыщишIэщт унэ къыратыгъ. Тарихъ мэхьанэ зиIэ унэу Мэздэгу игупчэ итыр лъэгъупхъ, шIэхэу зэтырагъэпсыхьажьыщт.\nХабзэм икъулыкъушIэхэр IэпыIэгъу къафэхъухэзэ яIофхэр зэрэлъагъэкIуатэхэрэм, культурэм, спортым, ныбжьыкIэхэм яхьылIэгъэ Iофыгъохэм, нэмыкIхэм ДАХ-м изэхахьэхэм ащытегущыIагъэх, унэшъо хэхыгъэхэр аштагъэх.\nПредыдущая Сарэ иадыгагъ\nСледущая Лъэгъо дахэ рэкIох


Непэ — къашъом и Дунэе маф — Адыгэ макъ\nНепэ — къашъом и Дунэе маф\nПсэм тарихъыр къеухъумэ\nКъашъо зимыIэ лъэпкъ дунаим щыпсэурэп. Лъэпкъ пэпчъ икъашъо шIодах, егъэлъапIэ.\nАдыгэхэр зэбгырадзыгъэхэу дунаим щэпсэухэми, зы бзэ яI. Къашъом, орэдым, лъэпкъ шэн-хабзэхэм зэфащэхэзэ, язэфыщытыкIэхэр агъэпытэх.\nМэлылъфэгъу мазэм «Зы бзэ, зы хабзэ, зы лъэпкъ» зыфиIорэ пчыхьэзэхахьэу Мыекъуапэ щыкIуагъэр дунэе искусствэм итарихъ шIукIэ къыхэнэжьыщт. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Адыгэ Республикэм якъэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэхэу «Кабардинкэмрэ» «Налмэсымрэ» зэгъусэхэу искусствэ лъагэм диштэрэ концертыр къатыгъ.\nИскусствэм гъунапкъэ иIэп\n«Кабардинкэм» ихудожественнэ пащэу, Адыгэ Республикэм, Абхъазым, Ингушетием, Темыр Осетием, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Iэтэбый Игорь зэкъош ансамблэхэм япчыхьэзэхахьэ дунэе мэфэкIэу ылъытагъ.\n— Тикъашъуи, тиорэди, тишъуаши зэфэдэх. Тызэпэчыжьэу тэпсэуми, зэлъыIэсыкIэ амалхэр дгъэфедэхэзэ, лъэпкъ искусствэм зетэгъэушъомбгъу. «Налмэсым» имэфэкI мафэ игъэкIотыгъэу дгъэмэфэкIыщт. Искусствэм гъунапкъэ имыIэу зылъытэхэрэм адесэгъаштэ, — къытиIуагъ И. Iэтэбыим.\nПчыхьэзэхахьэм лъэпкъ къашъоу щытлъэгъугъэхэр бэ мэхъух. Анахь дахэр къыхэтхынэу гупшысэ тшIырэп. Къашъо пэпчъ купкI хэхыгъэ иI. Дунаим ихэхыгъэ концерт къэгъэлъэгъуапIэхэр тикъашъохэм къагъэдэхэщт. Артистхэм яшъуашэхэр лъэпкъ шIэжьым къыпкъырэкIых, уяплъынкIэ хъопсагъох.\n«Налмэсым» къашъоу «Адыгэ уджхэр» узыIэпищэу къешIы. Артистхэм жьы акIэт, псынкIэу пчэгум щызэблэкIых, къашъом ишапхъэхэр къаухъумэх, занкIэу купхэр зэхэтхэу мэуджых, къашъом зырагъэIэты.\n«Кабардинкэри» пчэгум щэуджы. ЗэхэщакIохэм яшIушIагъэу тэлъытэ къашъор къэзышIырэ ансамблэм, артистхэм ацIэхэр къызэрэхамыгъэщырэр. Зы лъэпкъэу зэрэщытхэр къашъом ыбзэкIэ къаIуатэ.\nКавказ щыпсэурэ лъэпкъхэм язэхэт къашъо, лъэпкъ шэн-хабзэхэм яхьылIагъэхэр, жъы мыхъурэ ижъырэ къашъоу «ЗэфакIор», фэшъхьафхэри «Кабардинкэмрэ» «Налмэсымрэ» къашIыхэзэ, адыгэмэ тарихъ гъогоу къакIугъэр театрализованнэ пычыгъом хэгъэщагъэу къагъэлъагъо.\nЛIыгъэ зыхэлъыр къиным пэшIуекIозэ лъапсэу иIэр егъэпытэ. Адыгэхэм зэо-банэхэр зэпачыгъэх, бзэр, шэн-хабзэр къаухъумагъэх. «Налмэсыр» зызэхащагъэр илъэс 85-рэ, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм афэгъэхьыгъэ зэкъош пчыхьэзэхахьэу тыкъызытегущыIэрэм урысхэр, урымхэр, къэндзалхэр, ермэлхэр, адыгэхэр, фэшъхьаф лъэпкъхэр щызэIукIагъэх.\nКъашъом зэфищагъэхэм Тыркуем, Сирием, фэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр щытлъэгъугъэх.\n— «Налмэсыр» лъэшэу сыгу рехьы, «Кабардинкэми» сигуапэу сеплъыгъ, — къытиIуагъ Краснодар краим къикIыгъэ пшъэшъэ ныбжьыкIэу Юлия Имамеевам. — Мыекъуапэ сыщеджагъ, ансамблэу «Нартым» сыкъыщышъоу къыхэкIыгъ. Зэхахьэм мэфэкIышхом фэдэу сеплъы.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерхэу Хъот Юныс, Бастэ Сэлымэ яныбджэгъухэр ансамблэхэм къащэшъох. Концертыр зэхэзыщагъэхэм афэразэх. Краснодар, Налщык, нэмыкI къалэхэм ащ фэдэ концертхэр къащагъэлъагъо ашIоигъу.\nЛъэпкъхэр зэфэзыщэрэ зэкъош пчыхьэзэхахьэм Пшызэ и Къэралыгъо академическэ къэзэкъ хор хэтхэр ягуапэу еплъыгъэх, Iэгу афытеуагъэх.\n«Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Урысыем, Пшызэ, Абхъазым язаслуженнэ артистэу, АР-м инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан республикэм икъэралыгъо бзитIукIэ къыщыгущыIагъ. Лъэпкъхэр зэфэзыщэрэ къашъом псэ къыпызыгъэкIэрэ артистхэм «шъопсэу» ариIожьыгъ. Залым чIэсхэм закъыфигъази «Шъощ пае тэ тыкъэшъо», — къыIуагъ.\n— Залым сычIэсэу сыгукIэ сырэхьатырэп, сэри сыкъэшъонэу сыфай, — игупшысэхэм тащигъэгъозагъ «Налмэсым» илъэсыбэрэ щыуджыгъэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу НэмытIэкъо Римэ.\nКонцертыр къашъоу «Удж-хъураемкIэ» ансамблэхэм аухыгъ, ащ ыуж адыгэ джэгу «Налмэсым» и Унэ щызэхащагъ.\nНэр пIэпахэу, гур зыфащэу, зыр зым нахь дэхэжьэу ансамблэхэм япшъашъэхэр джэгум къыщэшъох. ХьатиякIоу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Шагудж Батурай къэшъуакIохэр пчэгум къырегъэблагъэх.\n«Кабардинкэм» икъэшъуакIохэу ХьаIупэ Наирэ гущыIэгъу тыфэхъугъ. ЗэлъашIэрэ композиторэу, Адыгеим иныбджэгъушIоу Хьаупэ Джэбраилэ пшъашъэм ятэжъ. Наирэ игъусэхэ Хъурсинэ Дианэ, Къэтанчый Каринэ, нэмыкIхэм къытаIуагъ пчыхьэзэхахьэр мэфэкIышхом фэдэу зэрэкIуагъэр, лъэпкъ зэхахьэхэм нахьыбэрэ ахэлажьэхэ зэрашIоигъор.\n«Налмэсым» иартисткэ цIэрыIохэу Хьакъуй Анжеликэ, Бэрзэдж Дианэ, нэмыкIхэри «Кабардинкэм» икъэшъуакIохэм акIэупчIагъэх, зэхэтхэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх.\nКъашъор лъэпкъым ыпс, итарихъ, инеущырэ маф. Къашъом и Дунэе мафэ «Налмэсым» иконцерт Мыекъуапэ къыщитыщт. Лъэпкъ искусствэр лъызыгъэкIуатэхэрэм шIоу щыIэр къадэхъунэу афэтэIо.\nПредыдущая Хэгъэгум иджэрз\nСледущая АгукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатым рэлажьэх


ЕплъыкIэхэр | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 10.01.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nХЬАНЭХЪУ Руслъан — философие шIэныгъэхэмкIэ доктор:\n— УФ-м и Президентэу Владимир Путиным ышIагъэр, ышIэрэр цIыфхэм дэгъоу алъэгъу ыкIи ащ уасэ фашIын амал яI. Ау тиуахътэ анахь мэхьанэшхо зиIэр тапэкIэ ащ гухэлъэу иIэхэм обществэр ащыгъэгъозэгъэныр ары. Гъэтхапэм щыIэщт хэдзынхэм Владимир Путиныр зэращытекIощтым щэч хэлъэп. Ежь-ежьырэу зыкъызэригъэлъэгъуагъэр лъэбэкъу тэрэзэу сэлъытэ. Джащ фэдэу теледебатэу щыIэщтхэм ахэлэжьэнэу тыщэгугъы. Мыгъэрэ хэдзынхэр гъэшIэгъон хъунхэу сыхэплъэ. Сыда пIомэ В. Путиным нэмыкIэу унаIэ зытебдзэн плъэкIыщт нэмыкI кандидатурэхэри щыIэх, анахьэу къыхэзгъэщырэр КПРФ-м къыгъэлъэгъогъэ Павел Грудининыр ары. Ау, ыпэкIэ къызэрэсIуагъэу, хэдзакIохэм янахьыбэм Владимир Путиным дырагъэштэщт.\nАЦУМЫЖЪ Казбек — тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор:\n— Къэралыгъом ипэщэ IэнатIэ IухьанымкIэ Владимир Путиным ебгъэпшэн кандидатурэ непэ щыIэп. ЦIыфхэр зэрэщыгугъыхэрэм зыкъыфэбгъазэмэ, къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным нахь пытагъэ хэлъэу къекIолIэгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу щыт. 2004-рэ илъэсым В. Путиныр официальнэу апэрэ хэдзынхэм захэлажьэм цыхьэшIэгъу цIыфэу сыриIагъ. А уахътэм гумэкIыгъуабэ щыIагъ, а пстэури В. Путиным зэшIуихын, къызэринэкIын ылъэкIыгъ. Непэ къэралыгъом ипащэ авторитетышхо иI, цIыфхэм цыхьэ фашIы, иполитикэ дырагъаштэ. ГумэкIыгъоу, щыкIагъэу щыIэхэр Владимир Путиным дэгъоу ешIэх, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ пшIэн фаем дэгъоу щыгъуаз. Сэ сшъхьэкIэ тикъэралыгъо ипащэ хэдзынхэм текIоныгъэр къащыдихынэу сыфэлъаIо, политикэм зыхэт илъэс пчъагъэм къыкIоцI зэфэхьысыжь тэрэзхэр ышIынхэ, цIыфхэм апэблагъэ хъун ылъэкIыгъ — ары пстэуми анахь шъхьаIэр.\nЗыгъэхьазырыгъэр ТХЬАРКЪОХЪО Адам.


Джэуапыр хъугъэ-шIагъэм къыуиIощт | Адыгэ Макъ\nДжэуапыр хъугъэ-шIагъэм къыуиIощт\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым медицинэмкIэ иинститут диплом плъыжькIэ къэзыухыгъэ Хьадпэшъо Муслъымэт цIыфхэм япсауныгъэ игъэпытэн зыфигъэсагъ.\n— СикIэлэцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу медицинэ сэнэхьатыр сшIогъэшIэгъон, — къеIуатэ пшъэшъэ ищыгъэ нагъоу Хьадпэшъо Муслъымэт. — Илъэси 10-м ситыгъ нысхъапэхэр «згъэчъыехэу, сяIазэу» зысэублэм. Кинофильмэхэм сяплъы, тхылъхэм сяджэ зыхъукIэ, псауныгъэм игъэпытэн фэгъэзагъэхэ цIыфхэм яхьылIагъэхэр нахь къахэзгъэщыщтыгъэх.\n— Iазэхэрэр дахэу зэрэфэпагъэхэм, шъабэу зэрэгущыIэхэрэм, гукIэгъу зэрахэлъым удахьыхыщтыгъа?\n— СыцIыкIугъ. Слъэгъурэр, зэхэсхырэр гукIэ сштэщтыгъэх. СиджэгукIэхэм яхьылIагъэу сипшъэшъэгъухэм къафэсIуатэрэм гушIуагъо хэзгъуатэщтыгъ. Медицинэр сипкIыхьэхэм ахэтыгъ.\n— Адыгэкъалэ игурыт еджапIэу N 2-р, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр къэуухыгъэх. Еджэныр джыри лъыогъэкIуатэ.\n— ЦIыфыр опсэуфэ еджэн фаеу нахьыпэкIэ бэмэ къаIоу зэхэсхыщтыгъэ. Ащ имэхьанэ щыIэныгъэм къыщызгурыIуагъ. Краснодар ординатурэм сишIэныгъэ щыхэзгъэхъощт, невропатолог сыхъу сшIоигъу.\n— Уимурад къыбдэхъунэу сыфай, ау сэнэхьат къинэу ар зэрэщытымкIэ уиеплъыкIэхэм сащыгъэгъуазэба.\n— Сэри ащ бэрэ сегупшысагъ. Джырэ уахътэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ къызэреIыхырэр сэлъэгъу. Iэзэгъу уцхэр щэфыгъуаех — лъапIэх. Сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо. Ахэри, нэмыкI лъэныкъохэри къыдэсэлъытэх.\n— Iэзэгъу уцыр дэеп, ау цIыфыр гущыIэкIэ бгъэхъужьын плъэкIыщтэу зэралъытэрэм сыда къепIолIэщтыр?\n— УпчIэм иджэуап тэрэзэу сфызэгъэфэщтми сшIэрэп. Сэ къыхэзгъэщы сшIоигъу, гукIэгъоу пхэлъыр уишIэныгъэ къыщыбгъэлъэгъон фае. IофшIэным цIыфыр пыщагъэ зыхъукIэ, ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм елъытыгъэу цыхьи, лъытэныгъи къыфашIыщтых. «ГущыIэм цIыфыр егъэхъужьы» зыIохэрэм адесэгъаштэ.\n— Муслъымэт, лъэпкъ зэфэшъхьафхэр факультетым щызэдеджэх. Зы бзэкIэ шъузэгурэIоба?\n— Урысыбзэр зэкIэми агъэфедэ, ащ дакIоу, тиныдэлъфыбзэхэмкIэ гущыIэ зырызхэр затIохэу къыхэкIы. Лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр типшъэрылъхэм ахэтэлъытэ. ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ ясаугъэтэу филармонием дэжь щытым зэхахьэу щыкIохэрэм тахэлажьэу, тэри тыщызэIукIэу бэрэ къыхэкIыгъ. Адыгэ быракъым и Мафэ гъэшIэгъонэу Мыекъуапэ зэрэщыкIорэм студентхэм мэхьэнэ ин раты.\n— Факультетым щеджагъэхэм тащыгъэгъуазэба.\n—Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым къарыкIыгъэхэ тилъэпкъэгъухэри, урыси, чэчэни, араби, ингуши, ермэли, абхъази, адыги зы купым тыщызэдеджагъэх, зы сэнэхьатым зыфэдгъэсагъ. Адыгэ Республикэм лъэпкъыбэ зэрэщыпсэурэр студентхэм ашIэ, язэфыщытыкIэхэр щыIэныгъэм щагъэпытэ. ОшIа, мэфэкIэу Адыгэ Республикэм щыкIорэм адыгэ быракъыр урысым, ингушым, ермэлым, адыгэм щигъэбыбатэ зыхъукIэ, гум ихъыкIырэр къэIогъошIоп.\n— ШъуикIэлэегъаджэхэм афэгъэхьыгъэу къэпIощтыр птхыгъэу уиIахьылхэм ащыщ къысиIуагъ.\nПшъэшъэ нагъор нэгушIоу къысэплъыгъ. Диплом плъыжькIэ университетыр къызэриухыгъэм фэшI бэмэ ацIэ къыриIо шIоигъу.\n— Ащ бэрэ сегупшысэ. ЗэкIэ сикIэлэегъаджэхэм сафэраз. Факультетым ипащэу Хьатхъохъу Мае къыщысыублэнышъ, адыгабзэр дэгъоу зышIэрэ кIэлэегъаджэу Барцо Адамэ ицIыфыгъэ, адыгэ шэн-хабзэхэр зэрихьэхэзэ студентхэм щысэ зэрафэхъурэр къэсIотэным сыфэхьазыр. Университетым ыуж тэ, студентхэм, тызэбгырыкIыщтми, тызэгъусэу тызэреджагъэр, шIэныгъэ зэдгъэгъотынымкIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэр тщыгъупшэщтхэп, амал зэриIэкIэ тызэлъыкIощт.\n— Мэшэлахь, адыгабзэкIэ дэгъоу огущыIэ, мэкъэ дахэ уиI. Орэд къэоIуа?\nМуслъымэт къызыщытхъужьыныр ишэнэп. Джарэу сшIошIы джэуапыр къытыжьыным дэмыгуIэу тхылъхэм алъэныкъо ынэгу зыкIигъэзагъэр.\n— ЛитературэмкIэ, адыгабзэмкIэ Бэшкэкъо Сарэ Адыгэкъалэ сыщыригъэджагъ. Сценэм сытетэу орэд къэсIонэу зызгъэсагъэп, ау зыгъэпсэфыгъо уахътэ къысэкIумэ, ныбджэгъухэм апае сымакъэ зэхахэу орэд къэсIоныр сыгу рехьы.\n— Композиторэу Натхъо Джанхъот зэриIощтыгъэу, орэдым цIыфыр епIу, щыIэныгъэм фегъасэ, цIыфыр псэунэу шIоигъо ешIы.\n— Орэд къэсымыIоу охътабэ къысэкIурэп. Адыгэ усакIохэм ятхыгъэхэми сигуапэу сяджэ.\n— Псым ычIэгъ хъугъэ къоджэ дахэу Къэзэныкъоежъым уятэу Ахьмэд къыщыхъугъ. ТхэкIо цIэрыIохэу Пэнэшъу Сэфэр, ЩэшIэ Казбек, Бэрэтэрэ Хьамидэ, нэмыкIхэри Къэзэныкъоежъым щапIугъэх.\n— ТхэкIо цIэрыIохэр щыIэныгъэм иIотакIох. ЯтхылъхэмкIэ тапIу, щыIэныгъэм тыфагъасэ.\n— Медицинэ сэнэхьатыр къэкIощт уахътэм зыфэдэщтым непэ уегупшыса? Уисэнэхьат хэта утезыгъэгушIухьагъэр?\n— Cятэу Ахьмэд, сянэу Дэхэкоз, сянэ ышыпхъухэм, нэмыкIхэу къысэушъыищтыгъэхэм, сыгукIэ сызыгъэпытэщтыгъэхэм сафатхэ, усэхэр афызэхэсэлъхьэх. ЩыIэныгъэр лъэоенэ зэфэшъхьафэу щыт. Узытеуцощтыр, укъызщыуцущтыр Тхьэм нэмыкI ымышIэу зылъытэхэрэм адесэгъаштэ. ЦIыфыр опсэуфэ гугъэн фае.\n— Гъогу чыжьэ утехьаныр пшIогъэшIэгъона?\n— ЗекIо укIоныр дэгъу. Сянэ Очэпщые щыщ, сиIахьыл благъэхэр Адыгэкъалэ щэпсэух. А псэупIэхэр сигупсэх. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Нэхэе Даутэ, тхэкIо цIэрыIохэу Шъхьэлэхъо Абу, Нэхэе Руслъан Очэпщые щапIугъэх. Арышъ, Адыгэкъалэ, Очэпщые сыгукIэ сафэщагъ.\n— НыбжьыкIэгъур охътэ гъэшIэгъон. Уиилъэс еджэгъухэр сыд фэдэхэу угу къэкIыжьыщтха?\n— Краснодар илъэситIо сыщеджэщт, сисэнэхьаткIэ Iоф сшIэнэу езгъажьэмэ, ныбжьыкIэгъур пкIэнчъэу сымыгъэкIуагъэу слъытэ сшIоигъощт. ЩыIэныгъэр псынкIэу макIо, упчIэхэм яджэуапхэр хъугъэ-шIагъэхэм къаIотэщт.\n— Уимурадхэр къыбдэхъунхэу сыпфэлъаIо.


«Уахътэм ищыкIэгъэгъэ цIыф» | Адыгэ Макъ\n«Уахътэм ищыкIэгъэгъэ цIыф»\nМамый Руслъан, шIэныгъэлэжь, партийнэ IофышIагъ: «Уахътэм ищыкIэгъэгъэ цIыф»\nСэ Джарымэ Аслъан сшIэрэ цIыф, илъэс пчъагъэрэ Iоф дэсшIагъ. НэмыкI IофшIапIэ сыкIожьын зэхъуми сыкъитIупщынэу фэмыеу охътэ бэкIае кIуагъэ, тызэфэразэуи сыкъыIукIыжьыгъагъ. Джарымэ Аслъан щыIэныгъэ гъогу шIагъо къыкIугъ, бэ къепIолIэн плъэкIыщтыр. Уиныбджэгъущтмэ Аслъан зыфэдэ къэмыхъугъэ цIыф, гукIэгъушхо хэлъ. ШэнышIу, шъыпкъагъэ хэлъ, зы уни тызэдычIэсыгъэшъ, зэкIэри икъу фэдизэу згъэунэфыгъэу щыт.\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 70-рэ илъэcхэм къащегъэжьагъэу тызэрэшIэ, КПСС-м и Адыгэ хэку комитет Iоф щызэдэтшIагъ, илъэситIум ащ иIэпыIэгъоу сыщытыгъ. Ащ ыпэкIи Бэрзэдж Нухьэ Iоф дэсшIагъэу щытыгъ. ЕтIанэ Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым сызэкIожьыми ынаIэ къыстетыгъ. Институтэу непэ гуманитар шIэныгъэхэм апылъым истатус къэIэтыгъэнымкIэ ышIагъэр макIэп, ренэу наукэр инэплъэгъу итыгъ.\nСэ зэрэсшIэрэмкIэ, ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу Аслъан IофшIэныр шIу ылъэгъоу къэтэджыгъ. Арын фае еджапIэр къызеухым колхозым зыкIыхэхьагъэри. ЧIыгур шIу ылъэгъоу зэрэщытым паен фае мэкъумэщ сэнэхьатыр къызкIыхихыгъэри. Ар къызеухым, хъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафхэм ащылэжьагъэу КПСС-м ихэку комитет мэкъумэщымкIэ иотдел ипащэу агъэнафэ. Ащ ыуж илъэситфэ КПСС-м ихэку комитет исекретарыгъ. 1984 — 1989-рэ илъэсхэм крайкомым исекретарыгъ.\nЕджэркъое гурыт еджапIэр къызеухым колхозым IофшIэныр щыригъэжьагъ. ЕтIанэ Пшызэ шъолъыр мэкъумэщ институтым щеджагъ, ащ иаспирантури къыухыгъ, шIэныгъэлэжь хъугъэ. Советскэ ыкIи партийнэ органхэм — КПСС-м и Адыгэ хэку комитет, КПСС-м и Краснодар крайком Iоф ащишIагъ, 1993-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2002-рэ илъэсым нэс Адыгэ Республикэм и Президентыгъ. Ащ ыуж дипломатическэ IофшIэныр Болгарием щигъэцэкIагъ – къалэу Варнэ Генеральнэ консулэу Iоф щишIагъ. Арышъ, Джарымэ Аслъан гъогу шIагъо къыкIугъ. Ащ ехьылIагъэу IофшIэгъэшхуитIу къыдэкIыгъ. Зыр – 1995-рэ илъэсым, адрэр илъэсиплI тешIагъэу къыхаутыгъэх. Джыри тхылъ пчъагъэ зыфэптхын щыIэныгъэ гъогу ащ къыкIугъ.\n1990-рэ илъэсым общественнэ-политическэ мэхьанэ зиIэ хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм нафэ къашIыгъ Джарымэ Аслъан зыпкъ ит политикэу зэрэщытыр, акъыл хэлъэу сыд фэдэрэ Iофыгъуи зэшIуихын зэрилъэкIырэр. А лъэхъаныр хъугъэ-шIэгъэшхохэм яохътагъ. Ахэм ащыщых Адыгэ Республикэр щыIэ зэрэхъугъэр, Краснодар краим тыкъызэрэхэкIыжьыгъэр. А лъэхъаным къэралыгъо суверенитетым и Декларацие аштэ, РСФСР-м и Апшъэрэ Совет изаконэу автоном хэкур республикэ зэрашIыжьырэм ехьылIагъэр къыдэкIы, КПСС-м иапэрэ секретарь IэнатIэм IокIышъ, народнэ депутатхэм я Совет иштат хэхьэ. Бэдэд а лъэхъаным Iофыгъоу обществэм къыхэтаджэщтыгъэр. Ахэм зэкIэми Джарымэр япчэгу итыгъ. Хъугъэ-шIагъэхэм зэкIэми ягугъу къэпшIын плъэкIыщтэп. Ау ахэм анахь къахэщыхэрэр къэзгъэлъагъохэмэ сшIоигъу. ГущыIэм пае, 1990-рэ илъэсым чъэпыогъум и 5-м хэку Советым изимычэзыу сессие зэрэкIогъагъэр ыкIи Адыгеир Краснодар краим къыхэкIыжьынышъ, республикэ хъуным зэрэтегущыIагъэхэр. Урысыем хэтэу Адыгеир субъект шъхьафэу псэуным фэгъэхьыгъэ Iофыгъом Джарымэ Аслъан бэшIагъэ зигъэгумэкIыщтыгъэр. Пэщэ IэнатIэхэр краим ыкIи хэкум ащигъэцакIэхэ зэхъум къыгурыIогъагъ хэкум иIофыгъохэр пхырыщыгъуаехэу зэрэщытыр. Лъэпкъ макIэм автономие иIэным имэхьанэ къыгурыIощтыгъ, адыгэ лъэпкъэу къиныбэ зэпызычыгъэм, итэкъухьагъэ хъугъэм ар епэсыгъэу пащэм ылъытэщтыгъ. А лъэхъаным краим ишIэ хэмылъэу хэкум зыпари щызэшIуахын алъэкIыщтыгъэп. Ары занкIэу гупчэм тепхыгъэмэ нахьышIоу Джарымэм зыкIилъытэщтыгъэр.\nРеспубликэм и Апшъэрэ Совет ыкIи и Президент хэдзыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ политическэ Iофтхьабзэхэми а лъэхъаным Iофыгъуабэ къапыкIыгъ. Ахэм зэкIэми ягупчэ ренэу Джарымэ Аслъан итыгъ. Лъэпкъ макIэхэм яфитыныгъэхэр гъэцэкIэгъэнхэ зэрэфаехэм япхыгъэ Iофыгъохэр ренэу къэуцущтыгъэх. А лъэхъаным славянхэм я Союз иягъэ къыгъэкIоным лъэшэу пылъыгъ. Союзым зэхищэгъэ зэфэсым Джарымэр къыщыгущыIэгъагъ. Политикэм пыкIынхэшъ, лъэпкъ- культурнэ гупчэхэр зэхащэнхэу Джарымэр зэфэсым хэлажьэхэрэм къяджэгъагъ.\nА уахътэм адыгэ лъэпкъым зыми фэмыIорышIэрэ «40-мэ я Комитет» зэхищэгъагъ. Ар зыкIэдэущтыгъэр зэфэдэныгъэ хэлъэу хэдзынхэр зэхэщэгъэнхэр ары. Адыгэ народым изэфэс зэхэщэгъэныри «Комитетыр» ары зыпкъ къикIыгъагъэр. Ащ ишIуагъэкIэ зэфэдэныгъэ хэлъэу а лъэхъаным парламентым ихэдзынхэр кIогъагъэх. Ащ дакIоу Президент хэдзынхэри зэхэщагъэхэ хъугъагъэх. Кандидатиблэу къагъэлъэгъуагъэхэм Джарымэ Аслъан ахэтыгъ. Хэбзэихъухьэ ыкIи гъэцэкIэкIо органхэри ащ тетэу зэхэщагъэхэ хъугъагъэх. «Краим тыкъыхэкIыжьызэ, тыкъыхэнэжьы» зэриIогъагъэр джыри цIыфхэм ащыгъупшэрэп.\nПрезидентым макIэп ышIагъэр тилъэпкъэгъухэу IэкIыб хэгъэгухэм арысхэр къэкIонхэ, къэкIожьынхэ алъэкIыным пае. 1990-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къэкIожьыхэмэ зышIоигъохэм япчъагъэ хахъощтыгъ. Ащ елъытыгъэу Джарымэм 1992-рэ илъэсым мэзаем и 5-м Борис Ельциным фитхыгъэгъэ письмэм къыщиIощтыгъ а Iофыгъом изэшIохын дипломатическэ пэрыохъоу фэхъухэрэр щыгъэзыегъэнхэ ыкIи къэралыгъо лъапсэ иIэу зэшIохыгъэн зэрэфаер.\n1994-рэ илъэсэу Кавказ заор заухыгъэр илъэси 130-рэ зыщыхъугъэр ары заом къызыдихьыгъэхэ Iофыгъохэр нахь къызыщылъэгъуагъэхэр. А лъэхъаным зэIукIэхэр, цIыф зэхэхьэшхохэр зэхащэщтыгъэх, научнэ форумхэр Мыекъуапэ, Краснодар, Адыгэкъалэ ащашIыщтыгъэх. Ахэм Джарымэ Аслъан ахэлажьэщтыгъ, къащыгущыIэщтыгъ. А уахътэм Урысыем иреспубликэхэм япащэхэм я Совет изэхэсыгъоу Борис Ельциным пэщэныгъэ зыщызэрихьэрэм Джарымэ Аслъан Урысыем и Президент зыфигъази елъэIугъагъ Кавказ заом еплъыкIэу фыриIэхэр къыриIотыкIынхэу. Ельциныр зэхэсыгъом къыщыгущыIэзэ, Темыр Кавказым зэкIэ щыпсэурэ лъэпкъхэу а заом итхьамыкIагъо зыщэчыгъэхэм закъыфигъазэзэ, Урысыем ипащэхэмкIэ апэрэу Кавказ заом ифэшъошэ уасэ къыритыгъагъ. Кавказым илъэпкъхэм ячIыгу къагъэгъунэзэ зэрэзэуагъэхэр зафэу зэрэщытыр къыIогъагъ.\nМэхьанэшхо зиIагъэхэм зыкIэ ащыщ Косово щыпсэущтыгъэхэ адыгэхэм ячIыгужъ къагъэзэжьыным фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу зэшIуахыгъэхэр. Ахэми Джарымэ Аслъан ахишIыхьагъэр макIэп, ари зы нэкIубгъоу тарихъым хэхьагъ. Тилъэпкъэгъухэр Косово къызыращыжьыгъэхэ мафэр – шышъхьэIум и 1-р репатриантхэм я Мафэу непэ хагъэунэфыкIы.\nНэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Сихъу Гощнагъу.


Цэй Эдуард: «Къэралыгъом итарихъ ныбжьыкIэхэр егъэгумэкIых» — Адыгэ макъ\nЦэй Эдуард: «Къэралыгъом итарихъ ныбжьыкIэхэр егъэгумэкIых»\n«ТекIоныгъэм и Диктант» зэратхыщтым фэгъэзэгъэ зэхэщэкIо комитетым мы мафэхэм зэхэсыгъо иIагъ.\nШъолъыр площадкэхэм Iофтхьабзэр зэращыкIощтым тегущыIагъэх. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, муниципалитетхэм ащ фэдэ чIыпIэхэр нахьыбэ ащашIыщтых. Мэфэ заулэм къыкIоцI ахэр зэкIэ агъэнэфэщтых ыкIи «диктантпобеды.рф.» зыфиIорэ сайтым рагъэхьащтых. Iофтхьабзэм хэлэжьэн шIоигъоныгъэ зиIэ пэпчъ ежь нахь къыпэблэгъэ чIыпIэм зыщыхитхэн амал иIэщт.\nГъэсэныгъэм иучреждениеу Адыгеим итхэм ямызакъоу «зэфэшIыгъэ» площадкэхэми Iоф ашIэщт. «ТекIоныгъэм и Диктант» Росгвардием, зыухъумэжьынымкIэ ыкIи ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ министерствэхэм ялIыкIохэм атхыщт. БлэкIыгъэ илъэсми Iофтхьабзэм къулыкъушIэхэр хэлэжьэгъагъэх.\nГъэцэкIэнхэм якъэтын ыпэкIэ зэрэщытыгъэм мыгъи фэдэщт. Акциер рагъэжьэфэ упчIэхэри джэуапхэри зы цIыф ылъэгъущтхэп. Анкетэм фэдэу къыдэгъэкIыгъэхэу, затхыщт уахътэм площадкэм щагощыщтых.\n— ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 75-рэ зыщыхъугъэ илъэсым щыIэгъэ акцием къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, тицIыфхэм мы Iофтхьабзэм мэхьанэшхо ратыгъ, — къыIуагъ «Историческая память» зыфиIорэ федеральнэ партийнэ проектым АдыгеимкIэ икоординаторэу, республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэ идепутатэу, Урысыем и ЛIыхъужъэу Цэй Эдуард. — Анахьэу къыхэзгъэщы сшIоигъор мыщ итхын ныбжьыкIэхэр къызэрэхэлажьэхэрэр ары. Ащ къеушыхьаты къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм къэралыгъом итарихъ зэращымыгъупшэрэр.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, 2020-рэ илъэсым Iоныгъом и 3-м, «ТекIоныгъэм и Диктант» нэбгырэ миллионым ехъумэ атхыгъ. Iофтхьабзэм къэралыгъо 76-рэ къыхэлэжьагъ. Ахэм площадки 151-рэ ащагъэпсыгъ.\nПредыдущая Хъопсэрыкъо Мурат Красногвардейскэ районым щыIагъ\nСледущая Мэлылъфэгъум и 12-р – космонавтикэм и Маф


Мэлылъфэгъур имыкIызэ… | Адыгэ Макъ\nУФ-м хэбзэIахьхэмкIэ и Кодекс къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, икIыгъэ илъэсым хахъо зиIагъэхэм ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэр (декларациехэр) къыкIэлъыкIорэ илъэсым иапэрэ мэзих имыкIызэ атынхэ фае. 2018-рэ илъэсымкIэ мыгъэ зытын фаехэм — мэлылъфэгъум и 30-м нэс.\nХэбзэIахьхэмкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, хахъоу фэхъугъэр къэзыгъэлъэгъон фаехэм ащыщых унэе предпринимательхэр, нотариусхэр, адвокатэу, Iоф зыщишIэщт кабинет зыгъэпсыгъэу ыкIи языгъэтхыгъэхэр. Джащ фэдэу амыгъэкIощырэ мылъкоу, илъэситф нахьыбэрэ ежь имыунэягъэр е автотранспортэу илъэсищ нахьыбэрэ ымыгъэфедагъэр 2018-рэ илъэсым зыщэжьыгъэхэм, имыIахьыл благъэ горэм тын лъапIэ къызэритыгъэхэм, IэкIыб къэрал къикIыгъэу хахъо зыгъотыгъэхэм, лотореер къизыхыгъэхэм, зимылъку бэджэндэу зытыгъэхэм декларациер хэбзэIахьхэмкIэ органхэм аIакIагъэхьан фаеу щыт.\nТхылъыр шIыкIэ гъэнэфагъэм диштэу тхыгъэуи яптын плъэкIыщт, фаем электроннэ шIыкIэр ыгъэфедэн амал иI. ХэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум иинтернет нэкIубгъо ит программэу «Декларация» зыфиIорэр ащкIэ IэпыIэгъу къыфэхъущт.\n2019-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу физическэ лицэхэм хэбзэIахьхэмкIэ декларациехэр шIыкIэу 3-НДФЛ-мкIэ атых. Ащ иапэрэ нэкIубгъуищым ащыгъэнэфэгъэ пстэури шIокI имыIэу арыптхэн фае, адрэ нэкIубгъохэм ищыкIагъэ хъумэ ары.\nДекларациемрэ хэбзэIахьхэмрэ игъом зымытыгъэхэм пшъэдэкIыжь зэрахьыщтым хэбзэIахьхэмкIэ къулыкъум къыщыкIагъэтхъыгъ. Декларацием пае игъом умытыгъэ хэбзэIахьым ипроцентитфым фэдиз тазырэу пIахыщт, НДФЛ-р зымытыгъэм процент 20 рагъэтыщт.\nКодексым цIыфым хэбзэIахьэу ытыгъэм щыщ къыригъэгъэзэжьын ылъэкIынэу (налоговый вычет) къыщыдэлъытагъ. ГущыIэм пае, фэтэр къыщэфыгъэмэ, гъэсэныгъэм, ипсауныгъэ изэтегъэуцожьын, страхованием ахъщэ атыригъэкIодагъэмэ, хэбзэIахьэу ытырэм щыщ Iахь къыратыжьы. Ащ пае декларациер илъэсым къыкIоцI ежь зыщыфэе уахътэм ытын фит.


Нахь зэпэблагъэ тыхъуным илъэмыдж | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nУрыс къэралыгъошхоу дзэ зэтегъэпсыхьагъэ зиIэм илъэсишъэм ехъурэ ячIыгу къагъэгъунэзэ, къушъхьэчIэс адыгэхэр зыпэуцужьыхэ нэуж Кавказыр зыштэнэу гухэлъ зиIэ империем зэрэтемыкIощтхэр къагурыIуагъ. Адыгэм инахьыбэр хъугъэм еуцолIагъэп, шъхьакIор ашхышъугъэп, къяджэгъэ хэгъэгум игъогу тетэу псычIэгъ хъугъэр бэдэд, нэмыкI къэралыгъохэм ащымыгупсэфхэу, зым икIыхэмэ, адрэм кIохэзэ, хьадэгъур хымэ чIыгум изыгъотагъэри макIэп. Ащ тетэу тилъэпкъ тхьамыкIэгъошхоу лъэпкъ гъэкIод заор ыухыгъ.\nКъытэхъулIагъэм тырымыгущыIэу, етIани илъэсишъэм ехъу тешIагъ. Зигупсэ имыкIыжьыгъэр къэбар тхьамыкIагъом щыгъозагъэп, тарихъым хэтэу ткIугъэп, тшIэщтыгъэр зэгорэм адыгэхэр бэ хъухэу Кавказым зэрисыгъэхэр ары ныIэп. Ренэу сыгу къэкIыжьы Унэрэкъо Мирэ къыIотэжьыгъагъэр. ЗэшыпхъуитIумэ яз зэрыс унагъор икIыжьы зэхъум, нысэри адикIыжьынэу хъугъэти, ахэм гущыIэ зэратыжьыгъагъ тыдэ щыIэхэми, мазэм икъихьагъум унэм къикIыхэмэ мазэм зэдеплъыхэзэ ашIынэу, зэдэгущыIэнхэу. Зын къылъфыгъитIур зэпэчыжьагъэхэми, мазэм зэдеплъыхэмэ, зэрэлъэгъугъэхэм фэдэу ягъашIэ къахьыгъ.\nЕтIанэ уахътэ тешIи Урысыем-рэ адыгэхэр зэрыс хэгъэгухэмрэ нахь зэхахьэхэу, СССР-м икъэлэшхохэм ащеджэнхэу нэбгырэ зырызхэр къакIохэу зырагъажьэм, нахь къэбар горэхэм тащыгъуазэ хъугъэ. КъэсэшIэжьы, я 80-рэ илъэсхэм комсомольскэ путевкэкIэ Югославием ыкIи Венгрием сызэращыIэгъагъэр. Белград игупчэ ит хьакIэщым дэжь адыгэ кIалэхэр, пшъашъэхэр къызэрэIухьэгъагъэхэр, къызэрэтпэгъокIыгъагъэхэр. IэкIыбым щыIагъэхэр а лъэхъаным къытхэтыгъэх, ау сэщ фэдэу адыгэхэр IэкIыбым апэрэу щызылъэгъугъэхэмкIэ адыгабзэр Белград зэрэщыIурэр бгъэшIэгъонэу щытыгъ. ЕтIани дэгъоу къэсшIэжьырэр къапэгъокIыгъэхэри къызпэгъокIыгъэхэри зэрэзыфэсакъыжьыщтыгъэхэр ары.\nА лъэхъаным къэкIожьыным игугъэ IэшIу-IэшIоу тилъэпкъэгъухэм къыздырахьакIыщтыгъ. А лъэхъан закъор арэп, адыгэр зикIыжьыгъэм къыщегъэжьагъэу къыгъэзэжьын гухэлъ иIагъ, ащ кIэхъопсызэ, игъашIэ хымэ чIыгум щихьыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэу гугъэуз къэбарыбэ къатхыжьыгъэу щыI.\nНепи къэкIожьыным икъэбар тыухыгъэу щытэп. IэкIыбым къикIэу къэкIуагъэм апэ тызыIукIэ-кIэ, къыгъэзэжьын ыгу хэлъмэ теупчIы. Загъорэ тегупшысэрэп ащ Iофэу пылъым. Нахь цIыф Iушхэу, ахэхьэгъэ-ахэкIыгъэхэу мы Iофым лъэныкъуабэкIэ къеплъынхэ зылъэкIыхэрэм къаIоу къыхэкIы къэмыкIожьышъущтхэми, нахьыбэрэ тызэхэхьанхэ, анахьэу тиныбжьыкIэхэр зэрэшIэнхэ зэрэфаер. Ау пIоныр зы, пшIэныр, бгъэцэкIэныр нэмыкI шъыпкъ.\nНепэ сигерой зыIорэм нахьи зышIэрэр нахьыбэ цIыф, зилъэпкъ гукIэгъу мыкIосэрэ кIэ- лэ чанэу Сэхъутэ Аскэр. Лъэпкъ Iофым тIэкIу нэмыIэми хэщэгъэ цIыфхэм ар дэгъоу ашIэ, иныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу ащ фэлажьэ. Краснодар гурыт еджапIэр къызыщеухым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым щеджагъ, АР-м и Президентэу Шъэумэн Хьазрэт ипресс-къулыкъу ипэщагъ, «Адыгэ Хасэми» Краснодар краим и «Адыгэ Хаси» ятхьаматэу къыхэкIыгъ. Сыдрэ Iоф зегъэцакIи апэ итмэ ащыщыгъ, шIотэрэзыр къыIон ылъэкIыгъ.\n2012-рэ илъэсым черкес общественнэ организациехэм я Координационнэ Совет УФ-м и Президентэу В. Путиным зызыщыфигъэзэгъэ Джэпсалъэм кIэтхагъэхэм Аскэр ахэтыгъ. Сирием къыщежьэгъэ зэо зэпэуцужьым адыгэхэр къыхэщыжьыгъэнхэм ар фэгъэхьыгъагъ. Адыгэхэр Сирием къищыжьыгъэнхэмкIэ, ахэр тикъуаджэхэм адэгъэтIысхьэгъэнхэмкIэ Сэхъутэм Iофышхо ышIагъ. Ар Iоф къызэрыкIоу щытыгъэп, Iофыгъо пчъагъэ зэшIохыгъэн фэягъ. Аскэр УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ ФедерациемкIэ и Совет и Тхьаматэ дэжь щыIэ Координационнэ Совет хэтыгъ. Тыдэ зыщэIэми, ыпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, ежьыри гупсэф иIагъэп, игъусэхэми рэхьатыгъо аримытэу шIэгъэн фаем еусагъ, къыугупшысыгъ, зэшIуихыгъ. Сирием къыращыжьыгъэхэм псэупIэхэр агъотыгъэмэ, къоджэ цIыкIу псаоу щыIэхэмэ, «зыгорэущтэу щыIэных» ымыIоу, IофшIэн ямыIэмэ агу зэрэкIодыщтыр, зэрэщы-мыIэшъущтхэр къыгурыIуи, республикэм и Премьер-министрэ иунашъо зыгъэцэкIэн фаехэм зыкIамыгъэцакIэрэр зэхифыгъ ыкIи къэкIожьыгъэхэм янахьыбэм IофшIэн агъотыгъ. Ащ фэдэу Сэхъутэм игулъытэ бэ къыубытырэр.\nДжыри Аскэр зы IофыкIэ къырихьыжьагъ. 2021-рэ илъэсым адыгэу IэкIыбым щыпсэухэрэм яорганизациехэр зэхахьэхи тилъэпкъэгъоу Сирием исхэм IэпыIэгъу афэхъунхэу тыраубытагъ. Ащ фэгъэхьыгъэу мы мафэхэм гущыIэгъу тыфэхъугъ Сэхъутэ Аскэр.\n- Сирием граждан заоу щыкIорэм къыхэкIэу къэкIожьыхэмэ зышIоигъо адыгэ унэгъуабэ щыI, ау ушъхьагъубэмэ япхыгъэу ахэм ягухэлъ къадэхъурэп, - еIо Аскэр. - АпэрэмкIэ ахъщэм епхыгъэ Iофыгъохэр, псэупIэ фонд зэрэщымыIэр, IофшIапIэр зэрэгъэгъотыгъуаер ыкIи нэмыкI пэрыохъубэ апэкIэ къекIы. Мы Iофым ыгъэгумэкIырэ активистхэр бэрэ зегупшысэхэ нэуж зы хэкIыпIэ къагъотыгъ. Тилъэпкъэгъухэм якIалэхэм Хэкужъым гъэсэныгъэ щызэрагъэгъотынымкIэ IэпыIэгъу тафэхъунэу итхъухьагъ. НыбжьыкIэхэр мыщ щеджэнхэу къызыкIохэкIэ, урысыбзэр зэрагъэшIэщт, чIыпIэм щыгъуазэхэ хъущтых, IофшIапIэ щызэрагъэгъотыщт, Урысыем щыпсэунхэ фитхэу статус яIэщт, цIыкIу-цIыкIоу къызэрыкIыгъэ унагъохэри къащэжьынхэ алъэкIыщт. Ащ тетэу нахь зэпэблагъэ тыхъуным изыIахьэу, изылъэмыджэу ар хъущт. АпэрэмкIэ ныбжьыкIэ 20 еджакIо къэтщэн тыгу хэлъыгъ. Ау къакIомэ зышIоигъохэм япчъагъэ бэкIэ нахьыбэ хъугъэ, нэбгырэ 47-рэ икъугъ. Ахэм илъэс 17 зыныбжьыхэри ахэтых.\nАу ныбжьыкIэхэр зэрыс унагъохэм еджапкIэр хэгъэкIи, Урысыем къырынэсынхэу гъогупкIи яIагъэп. Ащ тыкъыпкъырыкIызэ, проектым игъэцэкIэн пае ахъщэ тыугъоинэу едгъэжьагъ. Проектым ипащэх диаспорэм щыщ активистхэу, Канадэ щыIэ черкес организацием ипащэу СтIашъу Орфан, Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм я Федерацие ипрезидентэу Баш Нусрет, ТыркуемкIэ Кавказ обществэхэм я Федерацие ипрезидентэу Йилдыз Щекерджи, Израиль и «Адыгэ Хасэ» итхьаматэу Нэпсэу Зэчэрый, США-м и «Адыгэ Хасэ» итхьаматэу Хьатикъое Хьакъан, Нюрнберг и «Адыгэ Хасэ» итхьаматэу Фрайди Барасбай ыкIи Тыркуем, Европэм, США-м яактивистхэу Нэгъой Яшар, Абдзах Тинэ, Цэй Сэбахь, Чэтэо Маруан, СтIашъу Ихьсан, Нэпсэу Зэчэрый, Хьакъан, Нэпсэу Саусэн, Нур Барысбай, Гунзиль Шурдум, Требзу Яра, Щамиль Эрдоган, Умер Атлар, Шэджэн Фарук ыкIи Шэуджэн Аминэ. Ахэр фондым ахъщэкIэ IэпыIэгъушхо къыфэхъугъэх. КъасIомэ сшIоигъу проектым Иордан ыкIи Европэ адыгэ организациехэр къызэрэхэмылэжьагъэхэр. Ау а хэгъэгухэм цIыфхэр къарыкIыгъэх активистхэу проектым IэпыIэгъу къыфэхъугъэхэр.\nКраснодар краим и Адыгэ Хасэ, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ичIыпIэ активистхэу обществэу «Пэрыт» зыфиIорэм хэтхэу Къат Дию, Атилла Гусер, Бэлъкъар Гъазый, СтIашъу Ахьмэд. Спонсорхэм пшъэрылъ зыфашIыжьыгъ ныбжьыкIэхэм ягъогуп-кIи, явизэхэм, подготовительнэ факультетым зэрэщеджэщтхэм апэIухьащт ахъщэри, медицинэ страховкэри, ятхылъхэм язэдзэкIыни, стипендием апэрэ илъэсым тефэщтыри афатынэу.\nНыбжьыкIэхэр Адыгеими щедгъэджэнхэу тыгу хэлъыгъ, ау тэ тиуниверситетитIу ныбжьыкIэхэр аштэнхэу хъугъэп. Ащ къыхэкIэу ныбжьыкIэхэр Краснодар краимрэ Къэбэртэе-Бэлъкъарымрэ яеджапIэхэм атедгощагъэх. Пшызэ къэралыгъо университетым студент II ыштагъ, Пшыз къэралыгъо мэкъумэщ университетым, физическэ культурэм, спортым ыкIи туризмэм яуниверситет ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъар университетым нэбгырэ 36-рэ ачIэхьагъ.\nСтудентхэр еджэным зэрегугъухэрэр сигуапэу къыхэсэгъэщы. Сэ Краснодар щеджэхэрэм Iоф адэсэшIэшъ, ахэм яхьылIагъэу къасIомэ сшIоигъу. Ахэм гъэхъагъэхэр еджэнымкIи спортымкIи ашIых. ГущыIэм пае, Гъыщ Яхье дзюдомкIэ Сирием ичемпион, Хьаджэбыекъо Ма-рах каратэмкIэ Сирием ичемпионк. УФ-м гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ студентхэм ягъэхъагъэхэр къыдилъытэхи, ыпкIэ хэмылъэу Краснодаррэ Налщыкрэ нэбгыри 7 ащеджэнэу чIыпIэхэр къаратыгъэх. Краснодар щеджэрэ пшъэшъитIу адыгэ кIалэхэм адэкIуагъэх. ЗэкIэ ныбжьыкIэхэм фитыныгъэ яI Краснодар щыпсэунхэу, сэнэхьатэу къыхахыгъэхэм ялъытыгъэу апшъэрэ еджапIэхэм ачIэхьанхэу загъэхьазыры. Ахэм ащыщых IэкIыб къэралыгъуабзэхэм язэгъэшIэн, проектированиер, компьютернэ технологиехэр ыкIи медицинэр.\nМы проектым фэдэу къэралыгъуабэмэ ялIыкIохэр зыхэлажьэхэрэр апэрэу зэхэтщагъ, ащ мэхьанэшхо иIэу сэ сеплъы. Тилъэпкъэгъу кIэлэцIыкIухэм уишIуагъэ ябгъэкIыныр, граждан заор зыщыкIорэ хэгъэгу зэхэтэкъуагъэм къипщынхэшъ, чIыгужъым щебгъэджэнхэр шIушIэнымкIэ зыфэдэ къэмыхъугъэ щысэ хъугъэ, джары цIыфыгъ, адыгагъ зыфаIорэр. Непэ уарыгушхон фае ащ фэдэ гупыкI зиIэхэр тилъэпкъ къызэрэхэкIыгъэхэм.


Автор Тема: Награда для потомков героя (Прочитано 1037 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (289.47 кБ, 2481x3500 - просмотрено 26 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (340.61 кБ, 2460x3500 - просмотрено 19 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (311.19 кБ, 2456x3479 - просмотрено 20 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (379.95 кБ, 810x1080 - просмотрено 26 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (215.81 кБ, 810x1080 - просмотрено 45 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (144.85 кБ, 810x1080 - просмотрено 58 раз.)


Конспект урока "Адыгейский национальный костюм" - литература, уроки\nКонспект урока "Адыгейский национальный костюм"\nВьтм сдш лдт ол. Мьтьаолучоташграг. МОртргорогирвлоутиволтуц.\n«Конспект урока "Адыгейский национальный костюм"»\nТи Мыекъуапэ къэлэ дах. Ар урам зэнк1абзэхэмк1э зэтеутыгъэ. Ахэмэ чъыг сатыр дахэхэр атетых. Тыдэ уплъагъэми урамхэр къабзэх. Мыекъуапэ икъыблэ лъэныкъок1э псыхъоу Шъхьэгуащэ речъэк1ы. Псыхъом ык1ыбк1э мэз 1ужъу зытет къушъхьэ лъагэхэр къалэм къышъхьарэплъэх. Зы бгъумк1э бгы лъагэр къалэм рек1ок1ы, адрэбгъумк1э ч1ыгур зэныбжь. А ч1ыгу зэныбжьым унак1эхэр бэу зэтетхэу щаш1ых.\nЗаводхэр, фабрикхэр, еджап1э зэфэшъхьафхэр тикъалэ дэтых.\nМыекъуапэ пчэгу дахэхэр и1эх. Ахэр чъыг бырэбэ дахэхэм къагъэк1эрак1эх. Ахэмэ ц1ыфыбэмэ защагъэпсэфы, к1элэц1ык1ухэм къащачъахьыныр як1ас. Мыекъуапэ дэсхэм якъалэ аш1одах, ш1у алъэгъу, рэгушхох, агъэдэхэным ренэу пылъых.\nАдыгэ Республикэу тызэрысыр къэралыгъо рэхьат. Ар республикэ ныбжьык1эу щыт. Ау щытми ибыракъи, игерби, игимни, иконституции и1э хъугъэх. Тиреспубликэ къэралыгъуабзэхэу т1у щагъэфеэдхэрэр - урысыбзэмрэ адыгабзэмрэ. Ахэмэ фитныгъэу я1эхэр зэфэдэх. Адыгеир бай, к1оч1эшху. Анахьэу къэзыгъэбаирэр ч1ыгоу, мэзэу, лэжьыгъэу, былымэу и1эхэмэ анэмык1эу ц1ыф лъэпкъ зэфэшъхьафэу исхэмэ зэкъошныгъэу, зэзэгъыныгъэу азыфагу илъыр, а1э зэк1эдзагъэу, зэдэ1ужьхэу зэрэпсэухэрэр ары. Мыщ адыгэхэри, урысхэри, украинцэхэри, белорусхэри, армянхэри, нэгъойхэри, грекхэри, болгархэри, грузинхэри, узбекхэри, корейцэхэри, азербайджанхэри, ащ анэмык1хэри щэпсэух. Ахэр бзэ зэфэшъхьафыхэмк1э мэгущы1эхэми, шэнзек1ок1э зэфэшъхьафхэр я1эхэми, якультурэхэмк1э зэтек1ыхэми, зэрэлъытэх, зэдэ1ужьых, зэдаштэу 1оф зэдаш1э. Ащ уегъэгушхо ык1и уегъэгуш1о.\nТиреспубликэ ис ц1ыфхэр зэк1э зыфаехэр псаунхэу, лэжьэнхэу еджэнхэу, мамыр уашъом къыгъэгъунэхэу, ясабыйхэр ап1унэу, гъогу тэрэз тырагъэхьанэу амал я1э зэпытынэу ары. Ащк1э к1эщак1оу афэхъурэр зэкъошныгъэр, зэдэ1ужьыныр арыхэшъ, ахэр зэрагъэпытэным алъэк1 къэмынэу фэбанэх. Мамырныгъэр, зэкъошныгъэр агъэпытэнымк1э Адыгеим ис народхэми, ащ апэ итхэу республикэр зэзыщэхэрэми къадэхъурэри мак1эп. Дэеп ащ фэдэ хэгъэгум уисыныр, ущыпсэуныр.\nТикъуаджэ чылэшхоп, ау лэжьак1оу дэсхэр зэдэ1ужьхэу, 1офш1эныр ш1у алъэгъоу щыт. Ар псыхъоу Мартэ исэмэгубгъу лъэныкъо 1утэкъуагъэу щыс. Игубгъэмэ уарыхьэмэ, ядэхагъэ, лэжьыгъэу къащык1ырэмэ укъагъэгуш1о. Мартэ адырабгъук1э мэз гъэк1ыгъэ дахэу 1улъэшъуагъэм жьы къабзэу шъхьарытым зэхапш1эу укъегъатхъэ, нахьыбэрэ ухэты пш1оигъу.\nТикъуаджэ лэжьак1оудахэк1э ыц1э аригъа1оудэсыр мак1эп. Ахэр трактористых, былымахъох, шоферых, комбайнерых, чэмыщых, тутыныш1эх. Ащ ягъусэх гъэсэныгъэ, сэнэхьат зэфэшъхьафхэр я1эхэу къуаджэм идахэ языгъа1охэу ч1ып1э зэфэшъхьафхэм ащылажьэхэрэри. Ахэри шэмбэтым, ухьаумафэм къэк1уагъэхэу чылэм иурамымэ защыплъэгъук1э, уагъэгушхо, уагъэгуш1о. Хэта икъуаджэу къыздэк1ыгъэр ш1у зымылъэгъурэр, иц1ык1угъо - иныбжьык1эгъу зыщык1уагъэр ш1ук1э зыгу къэмык1ырэр, ар зынэгу к1эмыт зэпытыр, игуш1уагъуи инэшхъэигъи дэзымыгощырэр.\nАДЫГЭ РЕСПУБЛИКЭР - ТЭ ТИПСЭУП1\nАдыгэхэр анахь лъэпкъыжъхэу Кавказым исмэ ащыщых. Дунаим ахэр зэрэщаш1эхэрэр черкес. Ежьхэр адыгэк1э зэджэжьыгъэх. Кавказым ич1ып1э дахэхэм ащэпсэух.\nСыд фэда яч1ыгухэр? Ахэр Кавказ къужъхьэтхым итемыр лъэныкъок1э къыщырагъажьэшъ, псыхъоу Пшызэ пэ1улъэшъогъэ гъэбэжъулъэ ч1ып1эмэ анэсы. Непэ Адыгеем ич1ыгу инахьыбэр псыхъохэу Пшызэрэ Лабэрэ азыфагу илъ. Республикэм икъушъхьэхэр къыблэмк1э къик1ыхэу къок1ыпэм загъазэ, шыгуфхэу къэлъагъох къушъхьэхэу Шъэс, Ошъутен, Фыщт, Шыгугъушъ, Псышхъо. Ахэр зэготхэу дахэу рек1ок1ых. А къушъхьэхэмэ ялъэгагъэ метрэ минит1у-минищым ехъу.\nМэзэу, чъыг дахэхэу Кавказ къушъхьэхэм къатек1эхэрэм мэ1эш1ур къапехы, чъыгэу ащ хэтхэм узыфае псэуалъэхэр ахэпш1ык1ын плъэк1ыщт. Ч1ыох шъолъырымэ къащэк1ых къумбылхэр, к1аехэр, тфэйхэр, ланчъэхэр, псэйхэр.\nКавказым ипсыхъо анахь инмэ ащыщ Пшызэ. Ащ къухьэхэр щэзек1ох. Псыхъохэу Шъхьэгуащэ, Лабэ, Пщыщэ, Псэкъупсэ, Фэдз, Фарзэ япсы лъакъохэр Кавказ къушъхьэхэм яанахь лъэгап1эхэм ателъ мылыжъхэм къащежьэх, Адыгеим игъэбэжъулъэ ч1ыгумэ къарэчъэх.\nУщыпсэунк1э ч1ып1э дахэу, гъэбэжъулъэу зэрэщытыр арэу къыч1эк1ын, Адыгэ Республикэр псэуп1эк1э къыхэзыхырэм ыгу пымык1ыжьэу егъэш1эрэу къызк1инэрэр.\nТэ Кавказ тыщэпсэу. Тимэзхэр иных, шхъуант1эх, къушъхьэхэр лъагэх, ашыгу осыр тизыбз. Къушъхьэхэм къячъэхы псыхъохэр. Мэз гъэхъунэхэм уцыр арыз.\nАу анахьэу тэ тызэрыгушхорэр тизаповедник ары. Тизаповедник ч1ып1эшхо еубыты. Заповедникым инахьыбэр мэзы. Мэзым хэтых чъыг ин дэдэхэр. Елкэ чъыг лъэпкъэу пихтак1э заджэхэрэм метрэ шъэныкъо федиз ялъэгагъ. Ахэмэ илъэс шъитфым ехъу зыныбжьыхэри ахэтых. Ч1ып1э пэпчъ итеплъэ зэфэдэп. Мэзым хэтых чъыгаехэр, шхъомчхэр, мые ык1и къужъ чъыг зэфэшъхьафхэр.\nЗаповедникым игубгъохэм уц зэфэшъхьафхэр арытых. Гъэмафэрэ уцым къэгъагъэ зэфэшъхьафхэр къапэк1эх. Губгъор дэхэ дэдэ мэхъу. Заповедникым имэз хэсых къохэр, мышъэхэр, шъыхьэхэр, пчэнхэр, баджэхэр, тхьак1умк1ыхьэхэр, нэмык1 псэушъхьэхэри. Мэзэу ти1эхэм бзыу зэфэшъхьафыбэхэри ахэсых.\nАщ фэдэ заповедникэу тикъэралыгъо пш1ык1ут1у ит.\nДунаеу тыкъэзыуцухьэрэм икъэухъумэн зы 1ахьэу хахьэх заповедникхэри. Джары ахэр къызык1агъэгъунэхэрэр.\nЗаповедникым икъэухъумэн пылъых географхэр, ботаникхэр, зоологхэр, шак1охэр ык1и нэмык1ыбэхэр.\nДунаеу тыкъэзыуцухьэрэр ш1эх дэдэу зэщыбгъэкъон плъэк1ыщт. Уфэмысакъэу ар зэщыбгъакъомэ, зэк1э джы дахэ т1оу тлъэгъурэ мэзхэр, къушъхьэхэр, псыхъохэр, уцхэр к1одыщтых, сыда п1омэ ахэр зэк1э зэпхыгъэх.\nА бжыхьэр бжыхьэ ш1эгъуагъ... Мыекъопэ лъэныкъо ащ фэдэ бжыхьэхэр щымак1эп, ау мыр джы нэсы сщыгъупшэжьырэп... Чэщырэ чъы1этэгъэ хьазырыгъ, пиджак п1онэк1ыр мэк1а1оу, ау тыгъэр къызэрэкъок1эу фабэри къытеощтыгъэ. Тхьэмэфит1ум къазфагу зэ къещхыгъэп, загъорэ къыхидзыщтыгъэ ны1эп.\nПаркым ук1оу узеплъык1э, тыгъамэр къиоу к1эишхом уеплъэ... Псыри псыжьэп, ари угу къео, ау узыплъа1ок1э, пщагъом хэт къушъхьэхэр, ащ атет мэзхэр олъэгъу, загъорэ, пчэдыжьыпэрэ чыжьэу-чыжьэу щы1э къушъхьэхэри къэблагъэх - джарэу бжыхьэжьыр къабзэ къэхъу, гъэ сапэр зытетык1э.\nДжащ фэдэ бжыхьэ фабэм хэпхыжьырэр ары узыгъэфабэу къэк1орэ гъатхэ нэс угу ибгъэлъыщтыр. Ащ фэдэ гухэлъ си1эу, Мыекъуапэ сыдэк1и мэзым сык1уагъ, псыхъо ц1ык1оу к1эим рычъэрэм сыкъеплъыгъ.\nАндырхъое Хъусен иц1ык1угъом шегъэжьагъэу шъхьэк1эфэшхо хэлъэу зек1ощтыгъэ. Хъупхъэу, чанэу, нэутхэу 1офхэм ахэлажьэщтыгъэ.\nХъусен литературэр ш1у ылъэгъущтыгъэ, тхылъыбэмэ яджэщтыгъэ. Пшысэхэм, орэдыжъхэм ядэ1уныр, зэхихыгъэхэр 1упк1эу иныбджэгъухэм къафи1отэжьыныр ик1эсагъ. Къы1отэжьы зыхъук1э ежь къыугупшысыгъэу хэгъэхъо гъэш1эгъонхэр пшысэхэм афиш1ыщтыгъэ. Псыхъом, чъыгым, жъуагъохэм, бзыухэм, нэмык1ырэ пкъыгъохэм афэгъахьыгъэу хъугъэ-ш1эгъэ зэфэшъхьафхэм яхьыл1агъэу стиххэр ыусыщтыгъэх. Школ ублап1эм щеджэзэ стих тхыныр ригъажьи, зэпымыоу 1оф зыдиш1эжьызэ усэным икъолайхэр къызы1эк1игъэхьагъэх, поэт гъэнэфагъэ хъугъэ.\nТихэгъэгу ш1улъэгъу инэу фыри1эр, ар къыухъумэным сыдигъок1и зэрэфэхьазырыр истиххэм Хъусен къащи1ощтыгъэ. Заор къызежьэм ар пыим ебэнынэу к1уагъэ. Фашистмэ ар гъэрэу аубытынэ укъызаухъурэим, гранатхэр къыгъаохи ежьыри хэк1одагъ, фашистхэри зыдихьыжьыгъэх.\nЛ1ыгъэу зэрихьагъэм пае Андрыхъое Хъусен Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуц1эр къыфагъэшъошагъ.\nАвтор: Татлок Марзет Абубочировна\nНомер свидетельства: 488435


Стало доброй традициейЗэлъэпкъэгъухэр зэфэзыщэрэ псэупI\nВ республике делается всё, чтобы помочь вернувшимся соотечественникам преодолеть трудности адаптации, предоставить необходимые социальные гарантии и обеспечить комфортные условия проживания. Они стали частью российского общества, создают семьи, получают образование, мирно живут и трудятся на земле своих предков, внося вклад в социальное и экономическое развитие республики.\nСтало доброй традицией накануне праздничного дня поздравлять семьи репатриантов, в которых в течение последнего года родились дети. Сегодня Председатель Государственного Совета - Хасэ Республики Адыгея Владимир Нарожный побывал в ауле Мафэхабль, посетил три семьи и поздравил счастливых родителей с рождением детей – граждан России. Он вручил им памятные подарки, пожелал мира, здоровья и благополучия.\nЗаместитель Председателя Государственного Совета - Хасэ Республики Адыгея – председатель комитета по аграрной политике, имущественным и земельным отношениям Аскер Савв, председатель комитета по законодательству, законности и вопросам местного самоуправления Александр Лобода, председатель комитета по образованию, науке, делам молодежи, спорту, СМИ и взаимодействию с общественными организациями Тембот Шовгенов, председатель комитета по строительству, транспорту, связи и ЖКХ Олег Картамышев, заместитель председателя комитета по бюджетно-финансовой, налоговой, экономической политике, предпринимательству и внешнеэкономическим связям Сафер Шеуджен, депутат законодательного органа республики Каплан Борсов посетили семьи, проживающие в городе Майкопе, аулах Панахес, Хачемзий и Афипсип. Депутаты поздравили родителей с рождением детей, вручили памятные подарки и пожелали им здоровья, счастья и процветания.\nАдыгэ Республикэм и Парламент и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр Косовэ къикIыжьыгъэхэ тилъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм хэгъозагъэхэу ятарихъ чIыгу рэхьатныгъэ зэрэщагъотыжьыгъэм къытегущыIагъ. ЦIыфхэм япсэукIэ нахьышIу шIыгъэным чанэу хэлажьэхэу, общественнэ пшъэрылъхэр зыгъэцакIэхэу ХыдзэлI Абдулахьрэ Хьасани Мыхьамэтрэ республикэм и Парламент ищытхъу тхылъхэр къаритыжьыгъэх.\nАдыгеим лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэхахьэм адыгабзэкIи, урысыбзэкIи къыщыгущыIагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, Косовэ имызакъоу, Израиль, Тыркуем, Сирием, Иорданием къарыкIыжьыгъэхэ тилъэпкъэгъухэр пчыхьэзэхахьэм хэлажьэх. Югослав адыгэхэр ятарихъ чIыгу къызыкIожьыгъэхэр илъэс 20 хъугъэ. Мэфэхьаблэ щыпсэу зышIоигъохэм япчъагъэ илъэс къэс хэхъо. Чылэм изэхъокIыныгъэхэр Шъхьэлэхъо Аскэр къыхигъэщыгъэх. Цэй Адамрэ Шорэ Хъусеймрэ Комитетым ищытхъу тхылъхэр афигъэшъошагъэх.\n— Владимир Нарожнэмрэ Шъхьэлэхъо Аскэррэ язэфэхьысыжьхэм тигуапэу тядэIугъ, — къыIуагъ Мэфэхьаблэ иадминистраторэу Хьасани Мыхьамэт. — Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тикъуаджэ къызэрэлъыплъэрэр хагъэунэфыкIыгъ. Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Алексей Петрусенкэми «тхьауегъэпсэу» етэIожьы.\nЗэкIэ къэгущыIагъэхэм зэгъэпшэнхэр ашIыхэзэ, Мэфэхьаблэ ихэхъоныгъэхэр къыхагъэщыгъэх. ШIушIагъэу щыIэр тигъэзет къыщыхэтыутыгъэшъ, гумэкIыгъохэм, мурадхэм зафэдгъазэ тшIоигъу.\nМэфэхьаблэ щыщэу Цэй Хьиндаз Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэм ящыIакIэ нахьышIу ашIынымкIэ законыкIэ штэгъэн фаеу ылъытагъ. Зэхахьэм хэлажьэхэрэм ащ дырагъэштагъ.\nФутбол щешIэнхэу стадион дахэ Мэфэхьаблэ къыщызэIуахыгъ. КIэлэцIыкIу джэгупIэр ащ къыпэгъунэгъоу щагъэпсыгъ. Къуаджэм дэсхэр къыкIэлъэIугъэх волейбол ыкIи баскетбол ешIапIэ Мэфэхьаблэ щашIынхэу.\nПарламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр нэгушIоу мэфэхьаблэхэм ядэIугъ. ИныбжьыкIэгъум волейбол, гандбол зэрешIэщтыгъэр къыIотагъ. Спорт псэуалъэхэм ягъэпсынкIэ IэпыIэгъу афэхъунэу ыгъэгугъагъэх.\nИлъэс заулэ хъугъэу Мэфэхьаблэ унэхэр щызышIыхэрэ унэгъуитIумэ ягумэкIи зэхахьэм къыщаIэтыгъ, зэхэщэн Iофхэр зэрахьанхэу ахэри агъэгугъагъэх. Гъогухэм язытет нахьышIу шIыгъэным зэрэпылъыщтхэр пащэхэм зэхахьэм къыщаIуагъ.\nКосовэ, Сирием, Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыжьыгъэхэр зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. СтIашъу Яхьем, Цэй Адам, ГутIэ Рэмэдан, Цэй Энвер, фэшъхьафхэм яеплъыкIэхэр Мэфэхьаблэ зегъэушъомбгъугъэным, урамхэр нахь кIэракIэ шIыгъэнхэм яхьылIэгъагъ. Диныр зылэжьыхэрэм ягупшысэхэм уагъэгъуазэ. Къуаджэм дэт мэщытым нэмаз щашIынэу Мыекъуапэ щыщхэри къызэрэкIохэрэр Хьасани Мыхьамэт изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъ.\nМэфэхьаблэ унэгъо 62-рэ щэпсэу, нэбгыри 180-м нахьыбэ дэс. Аужырэ уахътэм сабый къызыфэхъугъэхэм адэжь Владимир Нарожнэр, Шъхьэлэхъо Аскэр, ГъукIэлI Асхьад, СтIашъу Яхьер, нэмыкIхэри щыIагъэх.\nХьасани Хьарунэрэ Саидэрэ апэрэ сабыир яунагъо къыщыхъугъ. Марем пшъэшъэжъыем фаусыгъ. Унагъом ышъхьэу Хьарунэ псэолъэшI. Саидэ Тэхъутэмыкъуае щапIугъ, инасып ыгъотыгъэу Мэфэхьаблэ щэпсэу.\nВладимир Нарожнэр Хьасанихэм яунагъо фэгушIуагъ. ГъэшIэгъоныгъэр сабый цIыкIоу Маремэ изекIуакI. ЗыкIи гъыгъэп, нэгушIоу цIыфхэм къяплъыгъ. «Сабыим цIыфышIухэр гукIэ къешIэх» къыIуагъ СтIашъу Яхьем. Саидэ хьакIэхэм нэгушIоу къапэгъокIыгъ, дахэу, къекIоу зэрэфэпагъэм бысымгуащэр къыгъэбаигъ.\nЦэй Индрыс купым хэтэу Косовэ къызекIыжьым тызэрэпэгъокIыгъагъэр, нэщх-гущхэу къэбархэр къызэриIуатэщтыгъэхэр тщыгъупшагъэп. Ар псэолъэшI «ыIапэ дышъэр пэзы» зыфаIорэм фэд. ИунэкIоцI зэтыригъэпсыхьагъ, псэолъэшIэу зэрэщытыр ащкIэ къэошIэ.\nОлимпиадэ джэгунхэу 2014-рэ илъэсым Шъачэ щыкIуагъэхэм якультурнэ псэуалъэхэр гъэпсыгъэнхэм Цэй Индрыс чанэу хэлэжьагъ. Республикэм и Парламент и Тхьаматэ, фэшъхьаф хьакIэхэм бысымыр къапэгъокIыгъ.\nМэшэлахь, Тхьэм къегъэхъух. Цэй Индрысрэ ишъхьэгъусэу Заремэрэ шъэуиплI зэдапIу: Хьазрэт, Самир, Юсыф, Якъуб. АнахьыкIэр Якъуб. ЦIыфыбэ унэм къызэрихьагъэр ащ шIогъэшIэгъон, джэхашъор къызэпичъыхьэ шIоигъоу янэ зыкъырегъэтIупщы…\nБзылъфыгъэ ищыгъэу Цэй Заремэ Аскъэлае щыщ, инэIуасэхэр хьакIэхэм ахэтых, гущыIэгъу афэхъузэ регъэблагъэх. Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм пылъ Унэм ипащэу ГъукIэлI Асхьад мэфэхьаблэхэр дэгъоу ешIэх.\n— Тилъэпкъ хэхъоныгъэ фэхъунымкIэ къуаджэм егъэжьэпIэшIухэр ышIыгъэх, — къытиIуагъ ГъукIэлI Асхьадэ. — Косовэ къикIыжьыгъэхэм республикэм щапIугъэхэ пшъашъэхэр нысэ афэхъух. Шэуджэн, Тэхъутэмыкъое, Теуцожь районхэм яунагъохэм къарыкIыгъэхэ пшъашъэхэу Мэфэхьаблэ нысэ щыхъугъэхэм непэ таIукIагъ. Зэлъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм къыщызэрэгъотых.\nЦэй Индрыс ыкъохэм тигуапэу гущыIэгъу тафэхъугъ. ЗэкIэми адыгабзэр, шэн-хабзэхэр ашIэх. Унагъом игушIуагъо дэзыгощыхэрэм якъэбархэм уагъэгъуазэ. Шъэожъыехэр физкультурэм, спортым апыщагъэх. Владимир Нарожнэмрэ Шъхьэлэхъо Аскэррэ къызэраIуагъэу, кIалэхэр шIэхэу алъэ теуцощтых, къэралыгъом иухъумакIохэм ащыщ хъущтых. Дзэм къулыкъур щахьыгъэу ядэжь къызыкIожьыхэкIэ республикэм идэхагъэ хагъэхъощт.