Цэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ | Адыгэ Макъ\nЦэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ\nАвтор: Редакция\t/ 15.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ тхыгъэ литературэм изэхэщэн-зэгъэкIункIэ апэрэ лъэбэкъухэр зышIыгъэ тхэкIо нахьыжъхэми, непэрэ мафэм усэн-тхэн Iофышхор зыпшъэ ифэрэ тхакIо пэпчъи ягугъу пшIыныр атефэ. Зигугъу пшIэу, зитхыгъэхэр къыхэбгъэщэу апашъхьэ иплъхьэрэ пэпчъ цIыфхэм, анахьэу къыткIэхъухьэхэрэм, нахь ашIэщт ыкIи агу къинэжьыщт.\nЦэй Ибрахьимэ (1890 — 1936) адыгэ литературэм икъежьапIэ Iутыгъэмэ ащыщ. Ар лIэшIэгъу плIанэ фэдиз адыгабзэкIи, урысыбзэкIи, украинабзэкIи тхагъэ. Пьесэхэу «КъокIас», «Фэмый», «Хьалэбалыкъ», «Жъымрэ кIэмрэ» зыфиIохэрэр, рассказхэу «Фатмэм игушIуагъу», «Шъхьэзакъу» («Одинокий») зыцIэхэр, усэхэр, баснэхэр, очеркхэр, адыгэ культурэм изытет къытегущыIэрэ статьяхэр 1912 — 1936-рэ илъэсхэм ытхыгъэх. Гъэсэныгъэ дэгъу иIагъ, зэчый гъэнэфагъи хэлъыгъ.\nАдыгэ театрэм изэхэщэн, артистхэм ягъэхьазырын, лэжьакIохэм искусствэр шIу ягъэлъэгъугъэным драматургым Iофышхо дишIагъ.\nАдыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым иIофышIэу зыщэтым Цэим адыгэ IорIуатэхэм, орэдхэм яугъоижьынкIэ Iофышхо ышIагъ, бэдэдэ къуаджэхэм къащитхыжьыгъ.\nАдыгэ автоном хэкур загъэпсым, хэку исполкомым илъэс зэкIэлъыкIохэм IэнэтIэ зэфэшъхьафхэр щигъэцэкIагъ, искусствэмкIэ отделым охътабэрэ ипэщагъ, адыгэ тхакIохэм яассоциацие иответственнэ секретарэу Iоф ышIагъ. Тыдэ зыщэIи, сыд Iоф зешIи Цэй Ибрахьимэ итворчествэ зэпигъэугъэп: адыгэ прозэм, поэзием, анахьэу драматургием, иIахьышIу ахилъхьагъ. Непэрэ мафэхэм Адыгэ Лъэпкъ драмтеатрэм драматургэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зэрэфаусыгъэм тхакIом, режиссерым ишIушIагъэ зэращымыгъупшэрэр, лъытэныгъэ зэрэфашIырэр къеушыхьаты.\nЦэим итхыгъэхэр адыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ, французыбзэкIэ гъэзетхэм, журналхэм, сборникхэм къащыхиутыгъэх. Анахь шIушIэгъэ дахэу фэплъытэн плъэкIыщтыр кIэлэцIыкIухэм апаекIэ зэрэтхэщтыгъэр ары. 1935-рэ илъэсым тхылъ шъхьафэу поэмэу «ТхьакIумкIыхьэм ихьадэIус» зыфиIорэр къыдэкIыгъ. ЗэдзэкIын Iофми хэзагъэщтыгъ, ежь ибаснэхэм анэмыкIэу, И. Крыловым ытхыгъэхэм ащыщхэр, Корней Чуковскэм, Самуил Маршак яусэ-пшысэхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх.\nЦэй Ибрахьимэ адыгэ профессиональнэ сценическэ искусствэм къежьапIэ фишIыгъ, Краснодар театральнэ техникумэу къыщызэIуахыгъагъэм идиректорыгъ, IэпэIэсэныгъэмкIэ щыригъаджэщтыгъэх, ежь ипьесэхэр ыгъэуцущтыгъэх. Адыгэ лъэпкъ музыкальнэ искусствэми хэхъоныгъэ инхэр ригъэшIыгъэх, ащ композитор цIэрыIохэу М. Гнесиныр, Т. Концевич, В. Мессман, нэмыкIхэри хигъэлэжьагъэх.\nЦэй Ибрахьимэ илъэс 46-рэ къыгъэшIагъэр, ащ щыщэу лIэшIэгъу плIанэр лъэпкъ литературэр, культурэр къэIэтыгъэным, цIыфхэм язэхашIэ къэгъэущыгъэным, лъэпкъым лъэбэкъукIэхэр ышIынхэм фигъэшъошагъ. И. Цэим литературнэ кIэн бай къыгъэнагъ.\nосым фэдэу фыжьэу,\nТыпсэунэу тэ зэдэтэшт.\nЛэжьыгъэхэр тэ афядгъащэу,\nЕу-еу гущэу псыхъошху,\nПсыхъомэ япащэу псы лъапI,\nПIалъэу узэрытым сехъуапсэ,\nЭльбрус лъагэр уикушъэ,\nШъхьашыгу осыри кушъэпс,\nКъушъхьэ мылыпсым ынэпс.\nКIо макъэу уиIэри гуих,\nХым ухэхьажьмэ — псы шхъуантI.\nЕтIэпцIэ пщэрыр уишъоф;\nФыгур къызэрыкIэрэр уихэку,\nКуушхоу щынагъор уигупч.\nНартымэ кIэныкIэ къялыгъэу,\nПшызэжъэу тятэмэ якъан.\nЗы тIуакIэм къыдэкIыхэу,\nПсыхъомэ ялыеу псы лъапI,\nЦэй Ибрахьимэ ежь итхыгъэхэри И. А. Крыловым ибаснэу зэридзэкIыгъэхэри дэтэу тхылъ 1934-рэ илъэсым Краснодар къыщыдигъэкIыгъагъ.\nСэнэ хатэм зыдэхьэм,\nАшъо шэплъыр тырихэу\nБэджэжъыем ыIупс къыфи,\nЫцэ фыжьхэр къыгъэхъупцIи,\nЫнэ цIыоу тедыягъ.\nТхьамыкIагъоу дэи дэдэр\nЛъэгэ дэдэу пылъагъэхэшъ,\nТыдэ къэкIэу къэкIуагъэми,\nНэм ылъэгъоу, цэм пэчыжьэу\nСыхьат псао зыпэлъым\nСэнашъхьэм ыгу къыфэгъоу,\nГухэкI иIэу гъумыгъугъэ:\n«СыдыкIэ мор былым!\nУеплъынкIэ дэхэ дэдэу,\nМэу къыпихырэр IэшIу дэдэу\nЦэр сыхьатым ыгъэщыщт».


ЛIыхъужъым ыцIэкIэ — Адыгэ макъ\nСоветскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Андырхъое Хъусен а цIэ лъапIэр къыфагъэшъошэным лъапсэ фэхъугъэ лIыхъужъныгъэр зызэрихьагъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэшI ащ ыцIэкIэ конверт къыдагъэкIыгъ.\nПшызэ шъолъыр щызэлъашIэрэ сурэтышIэу Александр Чечиным ЛIыхъужъым фэгъэхьыгъэ картинэу ышIыгъэм техыгъэ сурэткIэ ар гъэкIэрэкIагъ. ПстэумкIи экземпляр 250000-рэ къыдагъэкIыгъ, ащ щыщэу 50000-р почтэм иотделениеу Адыгеим итхэм атырагощагъ.\nАндырхъое Хъусен журналист, политрук, Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ. Ар къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. 1939-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» икорреспондентыгъ. ЛIыхъужъныгъэу заом щызэрихьагъэм ыцIэ пытэу тарихъым хигъэуцуагъ.\n1941-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ и 8-м Андырхъуаер зыхэт ротэр пыим къыдзыхьагъ. Политрукым дзэкIолIэу игъусэхэм зэкIэкIонхэу унашъо афишIи, ежь пыир къызэтыригъэуцуагъ. Гранатэр къыгъауи нэмыц дзэкIолIхэр ригъэукIыгъэх, ежьыри хэкIодагъ.\nАндырхъое Хъусен къызщыхъугъэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ саугъэт щыфагъэуцугъ, джы мары ащ ыцIэкIэ конверт къыдагъэкIыгъ. Ащ дэлъэу письмэхэр, открыткэхэр цIыфхэм агъэхьыщтых, къаIукIэщт, тихэгъэгу ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къащырахьакIыщтых. Конверт пэпчъ лIыхъужъныгъэу ащ зэрихьагъэм инэпэеплъ.\nАр къызIэкIэзыгъахьэмэ зышIоигъохэм зэкIэми почтэм иотделениехэм ащыщ къыщащэфын алъэкIыщт.\nПредыдущая Якъулыкъу фагъэнэIосагъэх\nСледущая Апшъэрэ шIухьафтыныр фагъэшъошагъ


Республика Адыгея - Илъэсыр имыкIызэ агъэкIэрэкIэщт\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгу къыпэIулъ чIыпIэр зэрэзэтырагъэпсыхьэрэр ыуплъэкIугъ.\nДжырэ уахътэм диштэу къалэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм фэлэжьэрэ программэм къыдыхэлъытагъэу IофшIэн гъэнэфагъэхэр мыщ щызэрахьэх. А гухэлъхэм апае бюджет зэфэшъхьафхэм сомэ миллион 24,3-рэ къахагъэкIыгъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ Адыгеимрэ Къэрэщэе-Щэрджэсымрэ язаслуженнэ сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь ипроект нэIуасэ зыфишIыгъ, гупчакIэр зыфэдэщтымкIэ предложение заулэ къыхьыгъ. Илъэсыр имыкIызэ цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэрэ Iофтхьабзэхэр зыщызэрахьащт пчэгу мыщ щагъэпсынэу, гъогухэр плиткэкIэ апкIэнэу, къэгъагъэхэмрэ чъыгхэмрэ агъэтIысынхэу, остыгъэхэр палъхьанхэу рахъухьэ.\nКъумпIыл Мурат подряд организацием ипащэу Руслан Цицкиевым дэгущыIэзэ, IофшIэнхэр дэгъоу зэхащэн, уахътэм диштэрэ псэолъапхъэхэр агъэфедэн зэрэфаер хигъэунэфыкIыгъ.\n«Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгурэ ащ къыпэIулъ чIыпIэмрэ Адыгеим щыпсэухэрэмкIэ мэхьанэшхо яI. Ащ игъэкIэрэкIэнкIэ пшъэдэкIыжь зэрахьырэр икъоу къагурыIон, IофшIэнхэр шIуагъэ къытэу зэхащэн фае», — къыIуагъ республикэм и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролиным пшъэрылъ фишIыгъ IофшIэнхэр зэрэкIорэм ынаIэ тыригъэтынэу, Iофыгъоу къэтэджыхэрэр зэкIэ подряд организацием псынкIэу дызэшIуихынхэу.\n29.08.2019 Адыгеим и ЛIышъхьэ дыригъэштагъ\n30.08.2018 IофшIэнхэр зынэсыгъэхэр зэригъэлъэгъугъ\n13.08.2018 Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафыбэ Москва щызэхащэщт


Шъукъеблагъ кIахэ адыгабзэм и\nВикипедиер шъхьафит бзэпчъагъэ интернет-шIэнгъуазэу щыт, хэти еIэзэн лъэкIыщт.\nДжыдэдэм кIахэ Адыгабзэ Википедием нэкIубгъо 448 ит.\nАдыгей • Географие • Тарихъ • Дин • Спорт • Портал пстэур\nНэкIубгъо егъэжьэн Егъэжьэн Файл илъхьан Лъэпкъэгъу ӀухьапӀ\nКъэплъаныр, мэзчэтыу псэушъхьэхэмэ а щыщ. ПстэумкIи ионтэгъугъэ кг 270 мэхъуы, зырызхэри кг 300-ым ехъуых, ыкІхьагъэ м 4-ым нэсы. НэхьбэрэмкІэ къэплъаным лъэныкъо джадэ къзэрегъуэтзы шъхьэзакъоу ащ шэпсэуы. Непэ къэплъан лъэпкъыр зэрэщытэу кодыжынкІэ щынагъу траубытагъ! Пасэм Кэфказым щегъэджагъэу Іэндунесям нэсэ къэплъанхэр къэбгъотынэу щытыгъ, ау непэ пэкІэ-пакІэу зэбгырызыгъэу къэнагъэх. Къэплъаныр псэушъхьэшх, мэзпщэнхэр, мэзщыдхэр, мэзпсэцухэр, тхьакІумкІыхьэхэр ещхых.\nКфар Кама (инджылызыбзэгьэ: Kfar Kama; арапыбзэгьэ: كفر كما; джуртыбзэгьэ: כפר כמא) — адыгэ къуаджэу Исраилым ит. Адыгэмэ ащыщэу шапсыгъэх дэсхэр, шапсыгъабзэкIэ щэгушаIэх. Кфар Камар адыгэу Кавказ заом хэкужъым кърафыгъэхэмэ 1876 илъэсым ягъэтIысэгъ. Ар загъэтIысым Арапэу ягъунэгъухэр къазэотгъэхгьи, яшIотыгъотгъэхгьи. Ащ фэшIыгьэ Адыгэмэ яунэхэр къэлашъхьэ атгъэгьэ къагъэуцохьгъэх. Нэпэ нэпэгьэ а Iофым хэтыжьхэп. Арапхэр къазэожьхэрэм, я ягъэ къарагъэкIыжьрэп.Нэпэ Кфар Камам 3,000 ...\nПроект:Карт мафэ: Template:Potd/2022-01-19 (ady)\nАдыгэ Нып (Адыгэ бракъ, Адыгэ лъэпкъым и Нып) — джырэ зэманым Хасэхэм, лъэпкъыгъохэм, Адыгеем джоуэ я ныпэу щыт. 2011 гъэм щегъэжьагъэу адыгэ лъэпкъым мэлыжъыхьым и 25 мафэр адыгэ ныпым и мафэу траӀуагъ. Ныпым и теплъэр плӀэмый фэкӀыхь уцышъоу щыт, бгъуагъэмрэ кӀыхьагъэмрэ зэрэзэфыщытыр — 2:1. Ежь ныпым ыкӀцӀым дышъэ жъуагъо 12 чищ зэтелърэ апэхэмкӀэ дэгъэзыягъэу тетых.\nАдыгабзэ • Адыгэ Республикэм и гимн • Iой • Адыгэ шхынхэр • Кфар Кама • Адыгэ Республик • Адыгэхэр • Абдзаххэр • Адэмыехэр • Бжъэдыгъухэр • Хьатикъуаехэр • КIэмыгуехэр • Къэбэртаехэр • Мэхъошхэр • Нэтхъуаджэхэр • Шапсыгъэхэр • Нартхэр • Еутых Ась • Прессэр адыгэ Википедием ехьылIагъэу\nЕуропэ • Азие • Америкэ • Къыблэ Америкэ • Ишъхъэрэ Америкэ • Океание • Африкэ • Антарктикэ\nАнглыбзэ • Урысыбзэ • Францыбзэ • Германыбзэ • Тыркубзэ • Абазэбзэ • Апхъазыбзэ • Убыхыбзэ • Курджыбзэ • Македоныбзэ • Арапыбзэ • Джуртыбзэ • Эсперанто • Квенья\nЧыристан дин • Джурт • Буддизм • Ислъам\nXэбзэ дахэу тэ ти1эр джащ фэд • Унэгъо к1оц1 хабзэхэр • Классым епэсыгъэ шэн-зэк1уак1эхэр\nУрысые • Иордание • Сирие • Америкэ Штат Зэхэт • Германие • Францие • Испание • Италие • Тыркуе • Китай • Японие • Украинэ • Мысыр • Ирландие • Канадэ • Мексикэ • Бразилие • Аргентинэ\nХьэ • Чэтыу • ПцэжъыяцIэхэр • Пыл • Аслъан • Махъушэ • Къэплъан • Мамун • Жираф • БзыуцIэхэр • Мышъэ • Тыгъужъ\nUniversity • Тарихъ • ШΙэныгъэхэр • Химие • ِФизикэ • Псэушхьэ ШΙэныгъэр • Инжинерие • Хэкумэтх • ЖъоΙгъошΙэныгъ • Бизнес • Сатыу • Экономикэ\nМэтэIэгуау • NBA • Теннис • Лъэпэеу • ХьылъэIэт • Щэбзуэн • Джэнастик\nПутеводитель Инкубатор Викимедиа\n"https://ady.wikipedia.org/w/index.php?title=НэкӀубгъо_шъхьаӀ&oldid=4964" - м къикӀыгъ\nМы IP-адресым тегущыI\nМы нэкӀубгъом къэзыщэрэ зэпыщэхэр\nРенэу щыт зэпыщ\nНэкӀубгъом и информацие\nМы нэкIубгъор цитэ шIын\nPDF фэдэу къыхэщ\nМыщпэм мы нэкӀубгъор зеӀэзагъэхэр 20 Гъэтхапэ 2016, 10:24-м.\nТекстыр плъэгъушъущт мыщкӀэ , лицензиер зиер Creative Commons Attribution-ShareAlike License; Ащ нэмыкӀэу зыгорэ ищыкӀэгъэнкӀи мэхъу. Еплъ Гъэфедэныр зытетыр ущыгъозэнэу.


Адыгабзэм иухъумакIу — Адыгэ макъ\nРедактор 10.10.2019 10.10.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНыбжьыкIэ-театральнэ купэу «Щыгъыжъыер» зэхэзыщагъэу, непэ ащ ипащэу Биданэкъо Мариет къэралыгъо тынэу къыфагъэшъошагъэр мы мафэхэм АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыритыжьыгъ, къыфэгушIуагъ. Адыгабзэмрэ литературэмрэ ямэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным ыкIи къэухъумэгъэнхэм, театральнэ искусствэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм иIахьышхо зэрэхэлъыр ЛIышъхьэм къыхигъэщыгъ, иIофшIэн осэшхо къыфишIыгъ.\nЦIыфыбэ Мариет къыфэгушIуагъ, къылэжьыгъэу къэралыгъо тыныр къыфагъэшъошагъэу алъытагъ.\nАдыгэ Республикэм инароднэ, Урысые Федерацием изаслуженнэ артисткэу Биданэкъо-Уджыхъу Мариет иIофшIэпIэ шъхьаIэу театрэм нэмыкIэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм лъэпкъ Iофым ехьылIагъэу общественнэ IофшIэнышхо егъэцакIэ.\nМариет уIукIэу гущыIэгъу зыпшIыкIэ, гухахъо хэогъуатэ. Ар пшъыгъэу, ыгу кIодыгъэу плъэгъущтэп, орэтеатрэ Iоф, орэобщественнэ IофшIэн — зыпылъым шIошъхъуныгъэшхо фыриIэу игугъу къышIыщт. Шъыпкъэ, «мыр сэшIэ, мыщ сыпылъ» ыIоу ышъхьэ къыщытхъужьыщтэп, «сэ бэмэ сахэхьагъ, слъэгъугъэр бэшъ» ыIозэ къэбар къыпфиIотэщтэп, зыгъэгумэкIырэ Iофыр зымыгъэхъурэм е зилажьэм лъыхъоу щытэп, ежь а Iофыгъор зэрэзэшIуихыщтым мыпшъыжьэу пылъыщт. Загъорэ зэрэлъэпкъэу янэу Тхьэм ыгъэнэфагъэм фэдэу уеплъы. А образыр Мариет епэсыгъэныр зэпхыгъэр Къуекъо Налбый ирассказэу «Абдзахэмэ ян» зыфиIорэр арэу къысшIошIы. Мариет ным иобразэу сценэм къыщишIыгъэр бэдэд. Ахэм ахэтых драматическэ образхэри, нахь щхэн рольхэри. Апэрэхэри ятIонэрэхэри актрисэм дэгъу дэдэу къешIых.\nАу Мариет театрэ закъоп зыщылажьэрэр. Ащ илъэсыбэ хъугъэу Адыгэ телевидением зэхищэхэрэ къэтынхэу адыгабзэм, тарихъым, нарт эпосым, культурэм афэгъэхьыгъэхэм адэлажьэ, театральнэ искусствэм и Академиеу Москва дэтым икъутамэу Мыекъуапэ Iоф щызышIагъэм адыгабзэр сценэм зэрэщыбгъэфедэщтыр студентхэм щаригъэшIагъ, Адыгэ къэралыгъо университетым Адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет, искусствэхэм яколледж Iоф ащишIагъ. «Си адыгабз» зыфиIорэ театрализованнэ музыкальнэ-литературнэ программэу ащ зэхигъэуцуагъэр тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ Тыркуем икъэлэ пчъагъэхэм къащагъэлъэгъуагъ. Программэм еплъырэм щымыгъупшэжьэу, гум нэсэу Мариет ыгъэпсыгъ, ежь гукIочIэшхо зэриIэр, иныдэлъфыбзэкIэ ишIулъэгъуныгъэ ащ къыхэщыгъ. Мариет илъэсыбэм къыкIоцI ныдэлъфыбзэм икъэухъумэнкIэ, ащ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ Iофэу ышIагъэр кIэлэцIыкIу коллективэу «Щыгъыжъыем» щызэрихьылIэжьыгъэу плъытэн плъэкIыщт.\nБиданэкъо Мариет мы мафэхэм тыIукIагъ, тигуапэу тыфэгушIуагъ. ТизэдэгущыIэгъу «Щыгъыжъыем» фэгъэхьыгъагъ.\n— Тхьаегъэпсэу сиIофшIагъэ уасэ къыфэзышIыгъэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Щытхъу сылъыхъоу арэп, ау уиIофшIагъэ гу къылъатэным, ащ уасэ къыфашIыным мэхьанэшхо иI. Сыкъэзыгъэлъэгъуагъэу Адыгэ хасэм лъэшэу сызэрэфэразэр къасIомэ сшIоигъу, джыри скIуачIэ къехьыфэ нахь дэгъоу сылэжьэщт.\nСэ сыкIэлэегъаджэп, ау бзэм сызыдэлажьэрэр илъэс 35-м ехъугъ. Лъэпкъ факультетым илъэс 20 фэдизрэ Iоф щысшIагъ, искусствэхэм яколледж илъэситфырэ сыщылэжьагъ, Адыгэ республикэ гимназием сырагъэблагъэу, литературэ зэIукIэгъухэм сахэлажьэу бэрэ къыхэкIыгъ. Тыдэ сыкIуагъэми, сиIофшIэн зыфэгъэхьыгъагъэр адыгабзэр ары, ащ хэхъоныгъэ ышIыным сыпылъыгъ. «Щыгъыжъыем» фэгъэхьыгъэу къэпIон хъумэ, мы Iофым сыфэзгъэчэфыгъэхэр IэкIыбым къикIыжьыгъэхэ тиадыгэ кIалэхэр арых. Ахэр мылъкукIи гущыIэкIи IэпыIэгъу къысфэхъугъэх.\nЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, сэ сыкIэлэегъаджэп, Iоф зыдасшIэхэрэ кIэлэцIыкIухэм тхэкIэ-еджакIэ язгъашIэрэп, ащ фэдэ пшъэрылъи зыфэсшIыжьырэп, сэ бзэр сэгъэлажьэ. Театральнэ шъуашэм илъэу кIэлэцIыкIухэм Iоф адэсэшIэ. Нартмэ якъэбархэр тхыгъэ щымыIэу IорIуатэу зэрэзэрагъашIэщтыгъэм фэдэу тэри бзэр къэтэIуатэ.\nИлъэс 11 хъугъэ «Щыгъыжъыер» зыщыIэр. А уахътэм къыкIоцI кIэлэцIыкIухэу адыгабзэ къызыгурымыIохэрэм ар ягъэшIэгъэнымкIэ къулайныгъэу щыIэхэм тяусагъ, къэдгъотыгъэх.\n— Мариет, сабыйхэм янахьыбэ дэдэм адыгабзэр ашIэрэп, ахэм сыдэущтэу адыгабзэкIэ сценкэ адэбгъэуцущта?\n— Ары, кIэлэцIыкIухэм адыгабзэр аIулъэп, ар лъэшэу сыгу къео, илъэс къэс ныдэлъфыбзэр къызыгурыIоу къакIорэр нахь макIэ мэхъу. Ау егъэджэкIэ амал къэсыугупшысыгъ. Сценкэр зэхьылIагъэр урысыбзэкIэ къагурысэгъаIо, шъхьадж ироль елъытыгъэу игерой игущыIэхэм къарыкIырэр къафэсэIуатэ. ЕтIанэ ар адыгабзэм илъэу къэдгъэлъэгъоным Iоф дэтэшIэ. Ар Iоф къызэрыкIоп, ау адыгабзэр зэрамышIэрэм сабыйхэр темыукIытыхьанхэми сынаIэ тет. Ежьхэри зэкIэри зэфэдэхэшъ, мытэрэзэу зыгорэ къаIуагъэми, зэдэхьащхыжьых нахь, зыгорэ кIэнэкIалъэ ашIырэп.\nСабыйхэм екIолIакIэ къафэбгъотыным мэхьанэшхо иI. Пшъэшъэжъыем нысхъапэр икIас, ащ щыгъынэу щыгъхэм ацIэ, нысхъапэм итеплъэ къаIотэныр агу рехьы. Ащ тетэу адыгэ гущыIэ пчъагъэ ябгъэшIэн плъэкIыщт пшъэшъэжъыем шIу ылъэгъурэ нысхъапэмкIэ. Шъэожъыехэм машинэхэр якIасэх, арышъ, сабый пэпчъ зыфэщагъэр къыдэтлъытэзэ Iоф дэтэшIэ.\nНепэ «Щыгъыжъыем» илъэсихым къыщегъэжьагъэу 13-м нэс зыныбжь кIэлэцIыкIухэр къэкIох. Ахэм аныбжь елъытыгъэу амышIэрэ ныдэлъфыбзэмкIэ сценкэ цIыкIу адэбгъэуцуныр, орэд къябгъэIоныр Iоф псынкIэу щымытми, тигуапэу сабыйхэм Iоф адэтэшIэ.\n— «Щыгъыжъыем» чылэхэр къыкIухьанхэм ыпэкIэ зэхэщэн IофшIэн ищыкIагъ. АщкIэ хэта IэпыIэгъу къышъуфэхъурэр?\n— КультурэмкIэ министерствэм зыфэдгъазэу мэхъу тызэрэкIощт автобусыр къытитынэу. Гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министерствэр зэхэщэн IофхэмкIэ IэпыIэгъу къытфэхъушъ, лъэшэу тафэраз.\nПредыдущая ШIэжьыр гъэпытэгъэным фэгъэхьыгъэ Iофтхьабз\nСледущая ГущыIэ пытэ атыгъ


ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIэх — Адыгэ макъ\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIэх\nХьылъэзещэ машинэхэр зэрыкIорэ гъогухэр къызэтегъэнэжьыгъэнхэм, гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытынымкIэ шIэгъэн фаехэм, гъогухэм хъугъэ-шIагъэу къатехъухьэхэрэм къэгъэнэжьакIохэр зэрафэхьазырхэм, гумэкIыгъохэр зэрэдагъэзыжьыхэрэм ыкIи нэмыкI Iофыгъохэми щатегущыIагъэх гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытыным фэIорышIэрэ комиссиеу зэхащагъэм изэхэсыгъо.\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипшъэрылъкIэ зэхэсыгъор зэрищагъ АР-м ивице-премьерэу Сапый Вячеслав.\nАдыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэу Валерий Картамышевым къызэриIуагъэмкIэ, мэфэ фэбэшхохэм асфальтыр зэригъэушъэбырэм къыхэкIыкIэ хьылъэзещэ машинэхэм гъогум зэрарышхо къыфахьы. Ведомственнэ унашъоу щыIэм къыдыхэлъытагъэу, мэфэ фабэхэм хьылъэзещэ машинэхэр зекIонхэ амылъэкIынэу шъолъырым охътэ гъэнэфагъэкIэ къыщызэтырагъэуцуагъэх. Мы унашъор зэрагъэцакIэрэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу лъыплъэнхэ зэрэфаер министрэм къыкIигъэтхъыгъ.\nМыщ игъэкIотыгъэу зытегущыIэхэ нэуж министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм Iоф зэрашIэщт шIыкIэр аштагъ. Карьерхэр, элеваторхэр зыгъэлажьэхэрэм, мэкъумэщ продукциер ыкIи хьылъэхэр зезыщэхэрэм зэдэгущыIэгъухэр адашIыщтых, джащ фэдэу къэралыгъо автодорнадзорымрэ Адыгеим и Къэралыгъо автоинспекциерэ зэпхыныгъэу зэдыряIэр агъэлъэшыщт.\nКъэралыгъо автодорнадзорым имежрегиональнэ ГъэIорышIапIэу Краснодар краим ыкIи Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу Павел Переверзевыр автомобиль гъогоу А-160 «Мыекъуапэ — Бжъэдыгъухьабл — Адыгэкъал — Усть-Лабинск — Кореновск» зыфиIорэм хьылъэзещэ машинэхэр зыщауплъэкIурэ пунктэу тетым иIофшIэн зэфэхьысыжьхэр къыфишIыгъэх. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым имэзи 6-у пыкIыгъэм ГъэIорышIапIэм икъулыкъушIэхэм транспорт мин 244-м ехъу ауплъэкIугъ, хьылъэ зезыщэхэрэм шапхъэхэр гъогогъу 747-рэ аукъуагъэхэу къыхагъэщыгъ. Водитель 747-мэ административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ, тазырэу атыралъхьагъэр сомэ миллион 1,3-м кIахьэ. Административнэ зэхэфынхэр зашIыхэм юридическэ лицэхэм ыкIи унэе предпринимательхэм алъэныкъокIэ сомэ миллиони 10,5-рэ зытефэгъэ унэшъо 66-рэ ашIыгъ.\nРеспубликэм игъогухэм хъугъэ-шIагъэу къатехъухьэхэрэм афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м и Къэралыгъо автоинспекцие ипащэу Александр Курпас. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым имэзихэу пыкIыгъэм Адыгеим игъогухэм хъугъэ-шIэгъи 196-рэ къатехъухьагъэу агъэунэфыгъ, ахэм нэбгырэ 35-рэ ахэкIодагъ, нэбгырэ 229-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, авариехэм япчъагъэ 26-кIэ, хэкIодагъэхэр 9-кIэ, шъобж зытещагъэхэм япчъагъэ нэбгырэ 40-кIэ мыгъэ нахь макIэ хъугъэ.\nДжащ фэдэу лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм игъэцэкIэн, гъогурыкIоным ишапхъэхэр зыукъохэрэр тезыхырэ камерэхэм ягъэуцун яIофыгъохэми комиссием хэтхэр атегущыIагъэх.\nКIэухым Адыгеим иавтомобиль гъогухэм аварийнэ-къэгъэнэжьын IофшIэнхэр зэращызэхащэхэрэм тегущыIагъэх. УФ-м ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэр, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ ыкIи АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистерствэхэр зэгъусэхэу мы IофшIэныр агъэцакIэ. Ащ Iоф дэзышIэщт нэбгырэ 1228-рэ хъурэ куп зэхащагъ ыкIи техникэ 388-рэ зэрагъэгъотыгъ.\n2020-рэ илъэсым мэшIогъэкIосэ-къэгъэнэжьын ыкIи аварийнэ-къэгъэнэжьын подразделениехэр гъогухэм къащыхъугъэ хъугъэ-шIэгъэ 266-мэ ахэлэжьагъэх, нэбгырэ 70-рэ къагъэнэжьыгъ. Джащ фэдэу аварие хъугъэ машинэм рипIытIагъэхэу нэбгырэ 22-рэ къырахыжьыгъ, нэбгырэ 12-мэ апэрэ медицинэ IэпыIэгъур арагъэгъотыгъ.\nПредыдущая Волгоград саугъэт щагъэуцугъ\nСледущая ИшIэжь агъэлъэпIагъ


Тилъэпкъэгъухэр Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыщтых »\nТилъэпкъэгъухэр Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыщтых\nIэкIыб хэгъэгумэ ащыпсэурэ тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэхэр Адыгэ Республикэм ит апшъэрэ еджапIэхэм аштэнхэм, ашIоигъо сэнэхьатым зыфагъэсэным сыда ищыкIагъэр? БэшIагъэу тызытегущыIэщтыгъэ Iофыгъор зэрэлъыкIуатэрэм зыщыдгъэгъуазэ тшIоигъоу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу, техникэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Блэгъожъ Хьазрэт тыIукIагъ.\n- Едгъэжьэгъэ Iофым тиреспубликэ иIэшъхьэтетхэр, шIэныгъэлэжьхэр, Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъугъэх. Лъапсэр непэ тэгъэпытэ, - къеIуатэ Блэгъожъ Хьазрэт. - Пэублэ курсыр университетым щакIунэу фежьагъэх. Ясэнэхьат хэшIыкI ин фызиIэ кIэлэегъаджэхэр адэлажьэх. Апэрэ уахътэм урысыбзэмрэ адыгабзэмрэ зэрагъэшIэщтых, тыркубзэр зэкIэми ашIэ.\n- Ежъугъаджэхэрэр Тыркуем къикIыгъэха?\n- Ары. КъэкIощт уахътэм Сирием, Иорданием, Израиль, Тыркуем, нэмыкI хэгъэгухэу тилъэпкъэгъухэр нахьыбэу зыщыпсэурэмэ ныбжьыкIэхэр къарыкIынхэу тэгугъэ.\n- Нэбгырэ 20 шъуштэнэу гухэлъ шъуиIагъ. Тхьапша ежъугъаджэрэр?\n- Апэрэ илъэсым нэбгыри 10 тштагъэр. Ар къызыхэкIыгъэм бэрэ утегущыIэн плъэкIыщт. ЕджапIэм къакIохэрэр общежитием идгъэтIысхьанхэ фае. Джырэ уахътэ ныбжьыкIэ 20 е ащ нахьыбэ IэкIыб хэгъэгу къитщыным тыфэхьазырэп.\n- Общежитиеу шъуищыкIагъэхэр нахьыбэ хъунхэу гугъапIэ щыIа?\n- ГъэцэкIэжьын Iофхэр зыгорэхэм ащедгъэжьагъэх. УапэкIэ уплъэ зыхъукIэ, къыдэплъытэн фаер бэ. Мыгъэ тштагъэхэр илъэси 5 общежитием чIэсыщтых. КъэкIощт илъэсым тштэщтхэми общежитием псэупIэ къащыфэдгъотыщт.\n- 2012-рэ илъэсым университетым тхьапша шъуштэщтыр?\n- Нэбгырэ 20-м къыщыкIэщтэп. Студентэу тштэхэрэм яфэIо-фашIэхэр дэгъоу дгъэцэкIэнхэм тыпылъыщт. Общежитием ехьылIэгъэ Iофыгъохэр къэзыгъэхьылъэхэрэм ащыщ Краснодар краим, нэмыкI шъолъырхэм къарыкIыгъэу тиеджапIэ нэбгырабэ зэрэщеджэрэр. ЗэкIэми общежитием чIыпIэ щагъоты ашIоигъу.\n- Хьазрэт, егъэджэн Iофыгъохэр, сэнэхьатэу къыхахыщтхэр, нэмыкIхэри уинэплъэгъу итыхэба?\n- Iоф адэзышIэщт кIэлэегъаджэхэр дгъэнэфагъэх. ШIэныгъэу зэрагъэгъотырэр щыIэныгъэм щагъэфедэн зэралъэкIыщтым Iоф дэтшIэщт. ПашIо Фатимэ дунэе гъэсэныгъэмкIэ факультетым идекан. Зэхэщэн пшъэрылъэу фэтшIыгъэхэр дэгъоу егъэцакIэх.\nБлэгъожъ Хьазрэтрэ ПашIо Фатимэрэ егъэджэн Iофыгъохэр зэрагъэпсыхэрэр къытфаIотагъ, етIанэ IэкIыбым къикIыгъэ ныбжьыкIэхэм нэIуасэ тафэхъугъ. Тыркуем ипсэупIэхэу Бигэ, Аданэ, Болу, Сакарие, нэмыкIхэм къарыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр кафедрэм ипащэу Аулъэ Фатимэ ригъаджэхэзэ, еджакIомэ таIукIагъ.\nМэшэлахь. КIэлэ ищыгъэх, нэгушIох. Урысыбзэр зэрагъашIэ. УпчIэхэм джэуапхэр урысыбзэкIи, адыгабзэкIи къаратыжьых. ЕтIэфыр зы кIалэм къышти, урысыбзэкIэ пхъэмбгъум гущыIэхэр тыритхагъэх.\n- КIэлэ Iушых, сэнаущыгъэ ахэлъ. Сыдми еджэнхэу къэкIуагъэхэп. КъысэдэIух, - еIо Аулъэ Фатимэ.\n- Лъэпкъ Iофыгъохэм, искусствэм, литературэм ащытэгъэгъуазэх, - лъегъэкIуатэ зэдэгущыIэгъур ПашIо Фатимэ. - «Налмэсым» иконцерт зыфагъэхьазыры, музейхэр зэрагъэлъэгъущтых. Едгъэджэрэ ныбжьыкIэхэр Адыгэ Республикэм ищыIэныгъэ хэтщэщтых. Яхэку къэкIожьыгъэхэу зэрэщеджэхэрэм гушIуагъо хагъуатэзэ псэунхэу тэгугъэ.\n«ШIэныгъэр тыдэ щыIэми лъыкIу» зыфэпIощт гупшысэр зыдаIыгъэу еджэныр рагъэжьагъэшъ, ямурад къадэхъунэу Тхьэм тафелъэIу.\nАдыгэ къэралыгъо университетми IэкIыб хэгъэгумэ къарыкIыгъэ тилъэпкъэгъухэр аштагъэх. Ахэр зэреджэхэрэми шъущыдгъэгъозэщт.\nОпубликовал administrator, 29-11-2011, 15:31. Просмотров: 2635\n– Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэмэ я Мафэ шышъхьэIум и 1-м Мыекъуапэ щагъэмэфэкIыгъ\n– Ансамблэу «Мафэр» Тыркуем къикIи Адыгеим къэкIуагъ\n– Адыгэ хэхэсхэм еджэпIэ шъхьаIитIоу Мыекъуапэ дэтым чIыпIэ гъэнэфэгъэ 70-рэ ...


Адыгеим и ЛIышъхьэ форумым хэлажьэ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nФорумым иIофтхьэбзэ шъхьаIэу щыт Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиныр зыхэлэжьэрэ пленарнэ зэхэсыгъор. Къэралыгъом ипащэ ишIуфэс гущыIэхэр афигъэзагъэх Петербург щыкIорэ дунэе экономическэ форумым хэлажьэхэрэм ыкIи хьакIэхэм.\nУФ-м и Президент къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, непэрэ щыIакIэм къыгъэуцухэрэ Iофыгъохэм, упчIэхэм джэуапхэр къятыжьыгъэнхэм, зыпкъитыныгъэ хэлъэу хэхъоныгъэхэр шIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ дунэе зэпхыныгъэр гъэпытэгъэным илъэс тIокIым ехъугъэу мы форумыр фэIорышIэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат экономическэ форумым иIофшIэн программэ хэлажьэ. Ар едзыгъуиплIэу зэтеутыгъ: «Дунэе экономикэр зэфэдэныгъэм лъэхъу хэт», «Урысые экономикэр», «КъэкIощтыр къэзыгъэблэгъэрэ шIыкIэ-амалхэр», «ЦIыфыр – пстэуми анахь шъхьаI». Форумым ипрограммэ Iофтхьэбзи 120-рэ фэдиз къыдыхэлъытагъэх, ащ хэхьэх пленарнэ зэхэсыгъуитIу, панельнэ сессиехэр, Iэнэ хъураехэр, IофшIэгъу зэIукIэгъухэр, теледебатхэр.\n— Апэрэ илъэсэп мы форумым Адыгеир зыхэлажьэрэр. Инвестициехэм алъэныкъокIэ тишъолъыр хъопсагъоу щытыным епхыгъэ IофшIэнышхо мы аужырэ уахътэм республикэм ыгъэцэкIагъ. Ащ изэфэхьысыжь хъугъэ блэкIыгъэ илъэсым инвестициехэм зэрахэхъуагъэмкIэ Адыгеим пэрытныгъэ зэриубытыгъэр. ШIуагъэ къэзытыщтхэ бизнес-проектхэр щыIэныгъэм щыпхырытщыхэ тшIоигъу. Шъолъырым амалхэу IэкIэлъхэр къэгъэлъэгъогъэнхэмкIэ, инвесторыкIэхэр къэгъотыгъэнхэмкIэ мы экономическэ форумыр площадкэ дэгъоу щыт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСанкт-Петербург щызэхащэрэ дунэе экономическэ форумыр зыми фэмыдэ ыкIи мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэу щыт. 1997-рэ илъэсым къыщыублагъэу ар зэхащэ, 2006-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу форумым хэлажьэ ыкIи ащ лъэплъэ УФ-м и Президент.


Конференцие щыIэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 30.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nУрысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ ия XXXI-рэ конференцие Союзхэм я Унэ иактовэ зал непэ сыхьатыр 11-м щырагъэжьэщт.\nПартием и Генеральнэ совет хэтэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, партиеу «Единэ Россием» ирегион къутамэ исекретарэу Iэщэ Мухьамэд, регион политсоветым хэтхэр, пэублэ къутамэхэм яделегатхэр ащ хэлэжьэщтых.\nУрысые политикэ партиеу «Единэ Россием» ия XVIII-рэ Зэфэсэу 2018-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 7 – 8-м Москва щыкIуагъэм икIэуххэр мыщ щызэфахьысыжьыщтых.\nПартиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ исекретарь конференцием щыхадзыщт. Джащ фэдэу регион политсоветымрэ ащ и Президиумрэ ахэтыщтхэр агъэнэфэщтых.\nПартиеу «Единэ Россием» ирегион къутамэ исекретарэу Iэщэ Мухьамэд къызэриIуагъэмкIэ, Зэфэсыр зыщыIэгъэ апэрэ мафэм чIыпIищмэ дискуссиехэр ащыкIуагъэх, Зэфэсым ыпэкIэ республикэхэм ащыкIогъэ дискуссиехэм якIэуххэр ахэм ащызэфахьысыжьыгъэх. Джащ фэдэу Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ проектхэмрэ зигъо Iофыгъохэмрэ атегущыIагъэх. Уставым зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. Партиеу «Единэ Россием» хэтхэм къыдалъытэн фэе шэпхъэ гъэнэфагъэхэр ащ хагъэхьагъэх. Зэфэсым щаштэгъэ унашъохэм атетэу конференциер зэхащэщт.


09 | In Your Language\nHome » Adyghe » 05 Acts » 09\nposted by derDaniel on Tue, 07/20/2010 - 12:40\nШаул Хьисэ игъогу зэрэтехьагъэр\n(Апостол. 22:6-16; 26:12-18)\nШаул ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм инэу афэгубжэу, «Хьисэ игъогу шъутемыкІымэ, шъутыукІыщт», ыІозэ ариІо зэпытыщтыгъ. Дин пэщэшхом ыдэжь кІуи елъэІугъ:\n2–Дамаск къалэм щыІэ синэгогухэм тхылъхэр афэтхыхи, къысэтых.\nШаул ар зыфишІагъэр Хьисэ игъогу тетхэм ащыщхэр Дамаск къыщигъотхэмэ, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, илІыхэм ахэмэ Іэхъухэр атыраригъалъхьахэу Ерусалим къыщэнхэр ары. 3Шаул гъогум рыкІозэ, Дамаск игъунэгъу зэхъум, ошІэ-дэмышІэу нэфынэ уашъом къехи къыуцухьагъ. 4Шаул чІыгум тефагъэу, макъэ горэм къыриІоу зэхихыгъ:\n–Шаул, Шаул, сыд пае къин сэ сэбгъэщэчырэ?\n5– О ухэта, Зиусхьан?– ыІуи, Шаул къыІуагъ.\n–Хьисээу къин зэбгъэщэчырэр сэры,– къыІожьыгъ адрэ макъэм. –Цур зием ибэщ кІыхьэ папцІэ цур ылъакъокІэ къызэрешъутырырэм фэдэу ошІымэ, уиягъэ зэогъэкІыжьы. 6Ау къэтэджи, къалэм дахь. О пшІэн фаер ащ дэжьым зыгорэм къыщыуиІощт.\n7Шаул игъусэхэм зы гущыІэ горэ къамыІоу, ащ дэжьым щытхэу къэнагъэх. Макъэр зэхахыгъ, ау цІыф зи алъэгъугъэп. 8Шаул чІыгум къытетэджыкІыджьыгъ, ау ынэхэр\n8:40 Азот къалэр – Газэ къалэмрэ Иоппие къалэмрэ языфагу дэтэу, хыІушъом Іут.\n8:40 Кесарие къалэр – Ерусалим километрэ 90-кІэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьапІэ лъэныкъомкІэ хыІушъом Іутэу, Палестинэ хэгъэгум икъэлэшхоу щытыгъ. Рим (Рум) Іэшъхьэтетыр а къалэм дэсыгъ. Темыр зыфаІорэр арапыбзэкІэ «шэмал», тыркубзэкІи «кузей» зыфаІорэр ары.\nкъызызэтырехыжьхэм, ахэмэ зи амылъэгъужьэу къэнагъ. Арыти, Шаул ыІэ аІыгъэу Дамаск дащагъ. 9Шаул мэфищым зи ымылъэгъоу щытыгъ, шхагъэп ыкІи ешъуагъэп ыкІи.\n10ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм ащыщэу Ананый Дамаск дэсыгъ. Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи къеджагъ:\n–Сэры, Зиусхьан,– ыІуи, Ананый къыІожьыгъ.\n11–Тэджи, «Урам ЗэнкІ» зыфаІорэ урамым тет Иудэ иунэ кІо,– ыІуи, Зиусхьаным Ананый къыриІуагъ. –Ащ дэжьым Шаул ыцІэу Тарс къалэм щыщым кІэупчІ, сыда пІомэ ар Тхьэм елъэІу. 12Ынэхэри къыгъэплъэжьынхэм пае, Ананый зы лІы горэ ыдэжь къакІоу, ыІэхэр къытырилъхьахэу къыфэлъэгъуагъ.\n13–Зиусхьан,– къыІожьыгъ Ананый, –мы лІым уицІыф лъапІэхэу Ерусалим дэсхэм къинэу аригъэщэчыгъэхэр зыфэдизхэр цІыфыбэмэ къысаІуагъ. 14Джы дин пэщэшхохэм фитыныгъэ къаІихыгъэу, илІыхэм о къыолъэІурэ цІыф пстэуми Іэхъухэр атыраригъэлъхьанхэм пае, мыщ дэжьым къэкІуагъ.\n15 Ау Зиусхьаным Ананый къыриІуагъ:\n–КІо! Хымэ лъэпкъхэми, пачъыхьэхэми, Израил цІыфхэми сэ сцІэ икъэбар анигъэсынэу мы лІыр сэ къыхэсхыгъ. 16Сэ сцІэ пае къинэу ыщэчын фаер зыфэдизыр сэ сшъхьэкІэ езгъэлъэгъущт.\n17Арэущтэу Ананый а унэм кІуи ихьагъ. ЫІэхэр Шаул ышъхьэ тырилъхьэхи къыІуагъ:\n–Шаул, сэ сшы, мыщ дэжьым укъакІо зэхъум, Зиусхьан Хьисэу гъогум къыщыпфэлъэгъуагъэм сыкъигъэкІуагъ, о унэхэр къэплъэжьынхэм паий, Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ инэу угу илъ хъуным паий.\n18 Ар къызеІом, пцэжъые шъомпІэ цІыкІухэм афэдэхэу Шаул ынэхэм зыгорэхэр къакІэтэкъухи, ынэхэри къэплъэжьыгъэх. ЕтІанэ Шаул къэтэджи, Ананый ар ыумэхъыгъ. 19Ащ нэужым Шаул шхагъэ, ыкІуачІи къыгъотыжьыгъ.\nШаул къэбарышІур Дамаск къалэм зэрэщигъэІущтыгъэр\nЕтІанэ ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэу Дамаск къалэм дэсхэм адэжь Шаул мафэ заулэрэ щыІагъ. 20Хьисэ Тхьэм зэры Къор синэгогухэм ардэдэм ащигъэІоу ыублагъ. 21Ар зэхэзыхыгъэ цІыфхэм зэкІэм агъэшІагъоу къаІощтыгъ:\n–Мы лІыр арыба Хьисэ елъэІурэ цІыфхэм Ерусалим къин щязыгъэщэчыщтыгъэр? ИлІыхэм Хьисэ елъэІухэрэм Іэхъухэр атыраригъэлъхьанхэшъ, дин пэщэшхохэм адэжь ыщэнхэу мыщ къэкІуагъэу щытба?\n22Ау Шаул нахь лъэкІыныгъэ иІэ хъугъэ. Хьисэ зэрэ Мэссихьыр* къыгъэшъыпкъэжьызэ, Дамаск дэс джуртхэмэ ежьым къыраІожьыщтыр амышІэу къыгъэнагъэх.\nШаул джуртхэм зэраІэпыкІыгъэр\n23Мафэ пчъагъэ зытешІэ ужым, Шаул аукІынэу джуртхэм гухэлъ ашІыгъ. 24Ау ахэмэ ягухэлъ Шаул къышІагъ. Ар аукІынэу чэщи мафи къэлапчъэмэ аІутхэу паплъэщтыгъэх. 25Ау шІошъхъуныгъэ зиІэхэм чэщым Шаул зыдащи, къэлэ дэпкъым хэт гъуанэ горэмкІэ мэтэшхом исэу дэпкъым ратІупщэхыгъ.\nШаул ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэу Ерусалим дэсхэм\n26Шаул Ерусалим зынэсым, ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм ахэхьанэу пылъыгъ, ау ащ ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ иІэ зэрэхъугъэр ахэмэ ашІошъ мыхъоу щыщынэщтыгъэх. 27Ау Варнавэ* Шаул зыдищи, апостолхэм адэжь кІуагъэ. Шаул гъогум Зиусхьаныр зэрэщилъэгъугъэри, Зиусхьаныр Шаул къызэрэдэгущыІагъэри, Шаул етІанэ Хьисэ ыцІэкІэ къэбарышІур гушхоныгъэкІэ Дамаск зэрэщигъэІущтыгъэри Варнавэ ахэмэ ариІотэжьыгъ. 28Арэущтэу зэхъум, Шаул ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм ахахьэмэ, ахэкІыжьызэ, ахэмэ адэжь Ерусалим щыІагъ, Зиусхьаным ыцІэкІи цІыфмэ къэбарышІур гушхоныгъэкІэ\n9:22 Мэссихь – еплъ 2:30.\n9:27 Варнавэ – еплъ 4:36-37.\nаригъэІущтыгъ. 29АлыджэбзэкІэ гущыІэрэ джуртхэм* адэгущыІэщтыгъ ыкІи янэкъокъущтыгъ, ау ахэмэ ар къаукІынэу пылъыгъэх. 303эшыхэм* ар къызашІэм, Шаул Кесарие къалэм ращэхи, Тарс къалэм агъэкІуагъ.\n31Арэущтэу зэкІэ Иудей хэкум, зэкІэ Галилей хэкум, зэкІэ Самарие хэкум арыс чылыс зэІукІэхэм мамырныгъэ яІэ хъугъэ. ШІошъхъуныгъэ зиІэхэм гурэ псэрэкІэ нахь лъэкІыныгъэ агъотызэ, Зиусхьаным ищынагъо агухэм арылъэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ ыгъэгушхохэу, нахьыбэ хъугъэх.\nПетрэ Еней зэригъэхъужьыгъэр\n32Петрэ хэкур къыкІухьэ зэхъум, Тхьэм ицІыф лъапІэхэу Лиддэ къалэм* дэсхэм адэжь кІуагъэ. 33Ащ дэжьым Еней ыцІэу лІы горэм щыІукІагъ. Илъэсий хъугъэу, ыІэпкъ-лъэпкъ узым зэкІиубытагъэу ар пІэм хэлъыгъ.\n34–Еней, –риІуагъ Петрэ, –Хьисэ Мэссихь уегъэхъужьы. Къэтэджи, уипІэ Іухыжь!\nАрдэдэм Еней къэтэджыжьыгъ. 35Лиддэ къалэм зэкІэ дэсхэми Сарон зыцІэ шъоф зэшъхьэ-зашъом* зэкІэ тесхэми зэкІэ Еней залъэгъум, Зиусхьаным игъогу техьагъэх.\nПетрэ Тавифэ бзылъфыгъэр лІагъэхэм\n36Иоппие къалэм* ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэ бзылъфыгъэ горэ, Тавифэ ыцІэу, дэсыгъ. (Тавифэм къикІырэр\n9:29 АлыджэбзэкІэ гущыІэрэ джуртхэр – еплъ 6:1.\n9:30 зэшыхэр – зы диным рыкІохэрэр ары.\n9:30 Тарс къалэр – Паул а къалэм щыщыгъ. А къалэр Рим (Рум) къэралыгъошхом щыщэу, Киликие хэкум икъэлэшхоу щытыгъ.\n9:32 Лиддэ къалэр – Ерусалим километрэ 32-кІэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпІэ лъэныкъокІэ ит. Иоппие къалэми километрэ 15-кІэ пэчыжьэу щыт. Непэ а къалэм ыцІэ Лод.\n9:35 Сарон зыцІэ шъоф зэшъхьэзашъор – Кесарие къалэм щегъэжьагъэу Иоппие къалэм нэс хыІушъом Іутэу зыщеушъобгъу. ИкІыхьагъэ километрэ 48-рэ мэхъу.\n9:36 Иоппие къалэр – Лиддэ къалэм километрэ 15-кІэ пэчыжьэу, хыІушъом Іут. Непэ «Яфэ» раІо. Яфэ къалэр Тел Авив щыщ.\n«Мэз Пчэныр» ары.) ШІубэ ышІэу, сэдакъэхэр ыты зэпытыщтыгъ. 37А мафэхэм ар сымаджэ хъуи лІагъэ. Ар агъэпскІыжьи, унэ лъагэм ыкІоцІ ралъхьагъ. 38Лиддэ къалэр Иоппие къалэм игъунэгъути, Петрэ ащ дэжьым зэрэщыІэр ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм зызэхахым, «Зымыгъэгужъоу, тадэжь къакІо!» Петрэ раІонэу лІыкІуитІу лъагъэкІуагъ.\n39Петрэ къэтэджи, къадэкІуагъ. Иоппие къалэм зынэсым, унэ лъагэм ращагъ. Шъузабэхэм зэкІэ Петрэ къауцухьи, Тавифэ ягъусэу зыщэтым, джанэхэуи щыгъынхэуи ышІыгъагъэхэр, гъыхэзэ къырагъэлъэгъугъэх.\n40Петрэ цІыфхэр зэкІэ унэм ригъэкІыхи, лъэгонджэмышъхьэкІэ тІыси, Тхьэм елъэІугъ. ЕтІанэ хьадэм зыфигъази къыІуагъ:\nТавифэ ынэхэр къызэтрихыхи, Петрэ зелъэгъум, къэтэджи къэтІысыгъ. 41Петрэ ащ ыІэ ыубыти къыгъэтэджыгъ. ЕтІанэ Тхьэм ицІыф лъапІэхэмрэ шъузабэхэмрэ къяджи, Тавифэ псаоу аритыжьыгъ. 42А къэбарыр Иоппие къалэм дэсхэм зэкІэ зэлъашІэ хъугъэ, цІыфыбэхэми ЗиусхьанымкІэ шІошъхъуныгъэ яІэ хъугъэ. 43ЕтІанэ Симон ыцІэу, шъуашІэ горэм ихьакІэу Петрэ мэфэ пчъагъэкІэ Иоппие къалэм къыдэнагъ.\n‹ 08 up 10 ›


Адыгэ Хэку Таймс: КъумпIыл Муратрэ Темрезов Ращидрэ Черкесск щызэIукIагъэх\nКъумпIыл Муратрэ Темрезов Ращидрэ Черкесск щызэIукIагъэх\nЗэкъощ РеспубликитIум япащэхэр Черкесск щызэIукIагъэх\nЩылэ мазэм и 24-м, Адыгэ Республикэм и лIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Къэрэщай-Черкес Республикэм и лIышъхьэу Темрезов Ращидрэ къалэу Черкеск щызэIукIагъэх. Джащ фэдэу КъумпIыл Мурат къыщетхы фасебукум нэкIубгъоу щыриIэм.\nЗэIукIэм зэкъощ РеспубликтIум язэдэлэжьэн ыкIи язэпхыгъэн гъэпэтэгъэнхэм тегущыIагъэх. Ащ нэмыкIэу, 2022 илъэсым зэкъощ республикищэр: Адыгэ Республикэр, Къэрэщай-Черкес Республикэр ыкIи Къэбэртае-Бэлкъар Республикэр загъэуцугъэхэр илъэси 100 хъущ. Ар агъэмэфэкIыщт ыкIи ащ ехьылIагъэу Урысые-Федерацием ипрезидентэу Путин Владимир унашъо къыдигъэкIыгъ. Мы Iофми тхьэматитIур тегущыIагъэх.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгеим щыщ быслъымэнхэм аумысы ислъам динымкIэ заухъумэу бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэр\nАдыгеим щыщ быслъымэнхэм аумысы ислъам динымкIэ заухъумэу бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэр\nФранцым икъэлэ шъхьаIэу Парижым къыщыхъугъэ къэхъу-къашIэу журналистхэр зэраукIыгъэм фэгъэгъэхьыгъэмкIэ, Адыгеим динымкIэ игъэIорышIапIэ иеплъыкIи къыхагъэщыгъ. Муфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбый Фитыныгъэ радиом къызэрэриIуагъэмкIэ, хэкум щыщ быслъымэнхэм аумысы терроризмым, экстремизмым икъэлъэгъонхэр. Ислъам диным ахэр зыгори зэрэдырямыIэр къалэу Мыекъуапэ имэщыт ипащэ къыхигъэщыгъ.\n- Диным епхыгъэу щытэп мы къэгъэонхэм. Ислъам дин нэIупхъор зытыралъхьэрэ фэдэ бзэджэшIагъэхэр ашIэхэ нахь. Ислъам диным сурэтхэр, нэмыкIхэр иIэхэп пехъымбарым, ащ игъусагъэхэм япхыгъэхэр. Францым изакъоп, нэмыкIхэми карикатурэхэр ашIых. Ар тэрэзэп ныIа?!\nАдыгеим щыIэ Мыекъопэ «Адыгэ Хасэм» ипащэу Чундышко Заурбий игущыIэхэмкIэ, Францым зи дэгъу къыщыхъугъэп.\n- Мыхъунэу тэлъытэ а къэхъу-къашIэр. Тыгу къеуагъ. Зыми ыпсэ хэпхынэу щытэпышъ. Ау Мыхьамэт Пехъымбарым сэмэркъэу дэпшIыныр, цIыфэу диным дэлажьэхэрэм ар шъхьакIоу алъытэ .\nПариж щылэ мазэм и7 къыщыхъугъэ укIыныгъэр зэрахьагъэ исламист нэбгыри3 мэ, къэбар лъыгъэIэс амалмэ къызэратрэмкIэ. Ахэр франц журналэу «Чарли Хебдо» зыфиIорэм чIэбанэхи щэ оныгъэр къызэIуахыгъ. Журналист нэбгыри I0 полиц нэбгыри 2 хэкIодагъэх. Фэдэ тебэнэныгъэм иушъхьагъоу къаIорэр Мухьамэд Пехьымбарым фэгъэхьыгъэу кариатур зэрашIыгъэр ары. Фэдэ карикатурхэу динхэм япхыгъэхэр пшIы мыхъущтэуи бэмэ алъытэ, сыда пIомэ ащкIэ цIыфым ишIошъхъуныгъэ ууIэу кIэлъыплъэкIуабэмэ къаIо. НэмыкIхэм аIо, цIыфым игущыIэкIэ шъхьафитэу иIэмкIэ аущтэу динымкIэ карикатурхэр пшIыным зыгори хэмылъэу.\nМы къэхъу-къашIэр аумысэу мы мафэхэм Францым щыкIуагъ емызэгъ кIо. Ащ хэлэжьагъэх къэралыгъо зэфшъхьафмэ япащэхэр. Ежь журналэу «Чарли Хебдо» зыфиIоу мин 60 пчъагъэу къыдэкIыщтыгъэр пчъагъэ миллиони 3 –эу къыдагъэкIыгъэр зэкIэ ащэфгъахэу къэбар лъыгъэIэс амалмэ къаты.


Чъыгым иуз къыхагъэщынэу — Адыгэ макъ\nЧъыгым иуз къыхагъэщынэу\nПхъэшъхьэ-мышъхьэ къэзытырэ чъыгхэм язытет, уз къахэхьагъэмэ, ар зынэсыгъэр, узэреIэзэщтыр «гаджетхэмкIэ» зэрагъэшIэн амал Урысыем имэкъумэщышIэхэм яIэ хъущт.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, Мичуринскэ къэралыгъо мэкъумэщ университетым ишIэныгъэлэжь ныбжьыкIэхэм чъыгэу агъэтIысхьэгъакIэм ищыкIагъэм фэдизыр IэкIахьэзэ, икъоу хахъомэ зэрэзэбгъэшIэщт шIыкIэр къаугупшысыгъ.\nПхъэшъхьэ-мышъхьэ къэзытырэ чъыгхэм узэу къахахьэхэрэр къызщыгъэлъэгъогъэ сурэтхэр мини 3 фэдиз хъоу щаугъоигъэхэу базэ щыI. Чъыгэу зикъэбар пшIэ пшIоигъом техыгъэ сурэтхэр ахэм ябгъапшэхэзэ уз хэлъымэ къыхэгъэщыгъэнэу ары а шIыкIэм къызэрэщыдэлъытагъэр. Программэр чъыгым изытет уасэ къыфишIын ыкIи ащ узэрэдэзекIощтыр къыгъэнэфэн ылъэкIынэу щыт. Ащ фытегъэпсыхьэгъэ приложениеу «гаджетхэм» апае агъэхьазырыгъэм чъыг къутамэхэм зызэраушъомбгъурэр, щыкIагъэ зыфэхъугъэ чIыпIэу иIэхэр, узэу къыхэхьагъэр, узэреIэзэщтыр къыгъэлъэгъонхэу гъэпсыгъэ.\n«Адыгея. Повод гордиться» ыIоу проект республикэм щырагъэжьагъ. ТисубъекткIэ мэхьэнэ ин зиIэ ыкIи урыгушхонэу зытефэрэ гъэхъэгъи 10-м ыкIи 2020-рэ илъэсым анахь къахэщыгъэ цIыфхэм къатегущыIэгъэныр ары ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэм ащ фэдэу игугъу къыщашIыгъ Мыекъопэ районым щыпсэурэ Дмитрий Галушковым. Ащ Урысыем ипредприниматель ныбжьыкIэхэм язэнэкъокъоу блэкIыгъэ илъэсым зэхащэгъагъэм илъэныкъоу «Экологическое предпринимательство» зыфиIорэм апэрэ чIыпIэр щиубытыгъ.\nДмитрий декоративнэ чъыгхэм, куандэхэм, нэмыкIэу къэкIырэ зэфэшъхьафхэм апылъ. Ащ фэдэ питомникхэм зызэрябгъэушъомбгъущтым фэгъэхьыгъэ проектэу ыгъэхьазырыгъэм осэ ин къыфашIыгъ. ТичIыпIэгъум илъэсыбэ хъугъэу гъотыгъое чъыг лъэпкъэу «самшит вечнозеленый» зыфиIорэр къегъэкIы. Ащ игъэтIысыжьхэр Урысыем икъэлэ зэфэшъхьафхэм, ары пакIошъ, IэкIыб къэралхэм, ащыIуегъэкIых. АщкIэ IэпыIэгъу къыфэхъугъ «Мой бизнес» зыфиIорэ гупчэм Iоф зэрэдишIэрэр.\nПредыдущая Социальнэ тынхэр къаIэтыщтых\nСледущая Волонтерский центр партии передал новые термосумки медучреждениям Адыгеи


Адыгэ IорIуатэм изехьэкIошхуагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 26.07.2021 26.07.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ лъэпкъым идышъэ кIэн лъапIэ Iофышхо дэзышIагъэхэм ащыщ шIэныгъэлэжьэу Хъут Щамсудинэ. Ар псаоу къытхэтыгъэмэ ыныбжь илъэс 80 хъущтыгъэ.\nЩамсудинэ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм инаучнэ IофышIэ шъхьаIэщтыгъ, Адыгеим имызакъоу, Темыр Кавказым, «Закавказье» зыфатIорэ республикэхэм, Урысые Федерацием ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащызэлъашIэхэрэ шIэныгъэлэжь цIэрыIохэм ащыщыгъ, адыгэ IорIуатэм лъэуж ин къыхинагъ.\n1936-рэ илъэсым бэдзэогъум и 25-рэм Теуцожь районым ит къуаджэу Джэджэхьаблэ ар къыщыхъугъ, щапIугъ. Ежь къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу жэрыIо къэбарыжъыбэ, пшысэ зэфэшъхьафыбэ зэхихыгъэу щытыгъ. Ятэжъэу илъэси 114-рэ къэзыгъэшIэгъэ Хъут Исхьакъ бэ зылъэгъугъэу, бэ зыпэкIэкIыгъэ лIыжъ Iушыгъ. Адыгэ IорIуатэм хэшIыкIышхо фыриIагъ, къэбарыжъхэр, тхыдэжъхэр бэу ышIэщтыгъэх. ИхьакIэщи пчыхьэрэ лIыжъ губзыгъэхэр къыщызэрэугъоищтыгъэх, гъэшIэгъоныбэ къыщаIуатэщтыгъ. Щамсудинэ пчъэкъуахэм къотэу ахэм ядэIузэ зэхихыгъэр ары нэужым ищыIэныгъэ зэрипхыгъэр.\n1955-рэ илъэсым гурыт еджапIэр тыжьын медалькIэ къыухи Краснодар дэт политехническэ техникумым, джы институт, чIэхьэгъагъ, ау ар ыгу римыхьэу къычIэкIыжьи, кIэлэегъэджэ институтым зигъэзэжьыгъагъ. ГухэкIыми, ныбжьыкIэ дэдэу ипсауныгъэ зэрэзэщыкъуагъэм ыпкъ къикIыкIэ (ынэхэм къащыкIэгъагъ) ащи щеджэнэу хъугъэп. Врачхэм еджэныр къызыфамыдэм къоджэ колхозым къыгъэзэжьи, илъэситIурэ Iоф щишIагъ.\nЩамсудинэ къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, игъогупэ зыдигъэзэщтымкIэ, сэнэхьатэу къыхихыщтымкIэ икIэлэегъэджагъэу ХьатIэнэ Айщэт ишIуагъэ къекIыгъ. Ащ къыриIогъагъэхэр ыгу илъ зэпытыгъэти, ипсауныгъэ къыщыкIагъ нахь мышIэми, джыри зэ гу тыришIыхьи Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтэу Мыекъуапэ дэтым филологиемкIэ ифакультет иадыгэ отделение чIэхьажьыгъагъ. Дэгъу дэдэу еджагъ, диплом плъыжькIэ къыухыгъагъ.\nАщ ыуж Щамсудинэ, 1962-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1964-рэ илъэсым нэс, адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ кIэлэегъаджэу Тэхъутэмыкъое гурыт еджапIэм, хэку еджэпIэ-интернатым, тIури зэдихьызэ, Iоф ащишIагъ. Нэужым кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэ зыщыхагъэхъорэ Адыгэ хэку институтым методистэу щылэжьагъ, етIанэ экономикэм, бзэм, литературэм ыкIи тарихъым язэгъэшIэн пылъ Адыгэ научнэ-ушэтыпIэ институтым инаучнэ IофышIагъ. 1973-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1977-рэ илъэсым нэс фольклорымрэ литературэмрэкIэ ащ исектор ипэщагъ.\nА охътэ кIэкIым наукэм идэлэжьэн изэхэщэкIо IэпэIасэу зэрэщытыр къыгъэлъэгъуагъ. Адыгэ IорIотэ зэхэугъоенымкIэ, ахэм язэгъэфэн-ушэтынкIэ апэрэ лъэбэкъухэр зышIыгъэхэр Хъут Щамсудин ары. Адыгэ лъэпкъ IорIуатэхэм — нарт къэбархэм, пшысэхэм, тхыдэжъхэм, орэдыжъхэм, нэмыкIхэм, яугъоинкIэ, язэгъэфэнкIэ, язэгъэшIэнкIэ ащ гъэхъагъэу иIэм уасэ фэшIыгъуай. IорIуатэхэр къыдэгъэкIыгъэнхэмкIэ зэшIуихыгъэм дунэе наукэмкIэ мэхьанэшхо иI. Ащ къыхихыгъэ еплъыкIэ, екIолIэкIэ, гупшысакIэхэм методологическэ мэхьэнэ гъэнэфагъэ яIэу гъэпсыгъэх. ШIэныгъэлэжь инхэу Москва, Тбилиси, Махачкала, Сэхъум, Налщык, Щэрджэс, нэмыкIхэм ащыпсэухэрэми ар бэрэ къаушыхьатыгъ.\nГущыIэм пае, Щамсудинэ «Адыгэ литературэмрэ IорIуатэмрэ яIофыгъохэр» зыфиIорэ тхылъым игъэхьазырын Iоф дэзышIэгъэ купым пэщэныгъэ дызэрихьагъ. Адыгэ IорIуатэм ижанрэ зэфэшъхьафхэр къызэлъызыубытырэ къыдэкIынэу том 12 хъурэм ипроект зэхигъэуцуагъ. Ащ икIэщакIоу, тхылъхэм гъэпсыкIэу яIэщтыр, ахэр зэхэзыгъэуцощтхэр ыгъэнэфагъэх. «Адыгэ IорIуатэхэр» зыфиIорэ томищэу къыдэкIыгъэм ия II-рэ том пшысэу къыдэхьагъэхэм Iоф адэзышIагъэр Щамсудин, ар зэкIэмкIи нэкIубгъо 753-рэ мэхъу.\nМыщ дэжьым къыщыхэзгъэщымэ сшIоигъу, Хъут Щамсудинэ IорIотэ шIэныгъэм иIахьышхоу хилъхьагъэм осэ ин къыфашIи 1994-рэ илъэсым «Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху» зыфиIорэ щытхъуцIэр къызэрэфагъэшъошагъэр. А илъэс дэдэм шIэныгъэхэмкIэ Адыгэ (Щэрджэс) дунэе академием иакадемикэу хадзыгъагъ.\nЩамсудинэ IофшIагъэу иIэр гъунэнчъ, адыгэм икIэн къэугъоижьыгъэным акъылэу, кIуачIэу, гуетыныгъэу хилъхьагъэр къэIогъуай. Шъэм ехъу статья зэфэшъхьафэу ытхыгъэр, ахэм анэмыкIэуи адыгэмэ ягушъхьэлэжьыгъэ къизыIотыкIхэрэ монографиехэр бэдэдэу къыIэкIэкIыгъэх, жэрыIо тхыгъэхэр зыдэт тхылъ пчъагъэ урысыбзэкIи адыгабзэкIи къыдигъэкIыгъ.\nЩамсудинэ профессионализмэгъэ ин хэлъэу материалыр къыхихын, зэфихьысыжьын, зэкIэ щыIэныгъэм ихъугъэ-шIагъэхэр зэпхыжьыгъэхэу, зым адрэр къыпкъырыкIыжьэу зэрэщытхэр къыдилъытэзэ, ыгъэпсын ылъэкIыщтыгъ. Ащ фэдизым ынэхэм алъэгъущтыгъэп, ау ащ пае къэмынэу Iоф ышIэщтыгъ, институтым иIофышIэхэм ащыщ епхыгъэу къыIорэр хиутыщтыгъ.\nШIэныгъэлэжьым ищыIэныгъэ гъогу дэгъу дэдэу къащеIуатэ иIофшIэгъугъэу ыкIи иныбджэгъугъэу Мамый Руслъан итхылъхэу «Хъут Щамсудин» (1996), «Союз науки и мужества» (2006) зыфиIохэрэм.\n1991-рэ илъэсым шIэныгъэлэжьэу ЩэшIэ Казбек гъэзетэу «Адыгэ макъэм» къыригъэхьэгъэ очеркэу «ЛIыгъэ» зыфиIорэри зыфэгъэхьыгъагъэр Хъут Щамсудин. Ащ ышъхьэ къырыкIуагъэм къыщегъэжьагъэу иIофшIагъэхэм анэсыжьэу, игъэкIотыгъэу къыщиIотыкIыгъ. КъыдигъэкIыгъэхэм тхылъ инхэр, IофшIэгъэшхохэр зэрахэтхэр, зэкIэми уакъытегущыIэныр IэшIэх зэрэмыхъущтыр щыкIегъэтхъы.\nЩамсудинэ мэхьэнэ куу зиIэхэ тхыгъэхэр гъэзет ыкIи журнал нэкIубгъохэм мызэу, мытIоу къаригъэхьагъэх, IорIуатэхэм афэгъэхьыгъэ конференциеу, конгрессэу, нэмыкI Iофтхьабзэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащызэхащэхэрэм чанэу ахэлажьэщтыгъ. Джа зэпстэумэ адакIоу научнэ IофышIэхэм ягъэхьазырын пылъыгъ, Адыгэ къэралыгъо университетым щыригъаджэщтыгъэх, аспирантхэм Iоф адишIэщтыгъ.\nЩамсудинэ дунаим зехыжьым ыуж Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэрэ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтымрэ якIэщакIохэу ащ фэгъэхьыгъэ Дунэе научнэ конференциехэр илъэс зэфэшъхьафхэм зэхащагъэх. ГущыIэм пае, «Адыгэ IорIотэ шIэныгъэр я ХХI-рэ лIэшIэгъум» (2011-рэ илъэс), «Адыгэ IорIуатэр: икъэухъумэн, изэхэфын» (2016-рэ илъэс) зыфиIохэрэр. Институтым ихъарзынэщ шIэныгъэлэжьым къыугъоигъэ IорIотэ шъэ пчъагъэ хэлъ. Научнэ Iофэу ышIэрэм дакIоу учебникэу, хрестоматиеу, программэу, методическэ IэпыIэгъу пчъагъэу къыхиутыгъэхэр еджапIэхэм агъэфедэх.\nЩамсудинэ къызыхъугъэр илъэс 75-рэ зэхъум ащ фэгъэхьыгъэ конференциеу зэхащэгъагъэм иматериалхэр къыздэхьэгъэ тхылъыр 2011-рэ илъэсым къыдэкIыгъ. Нэужым, къызыхъугъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу зызэхащэми ащ иматериалхэр институтым иинтернет нэкIубгъо къырагъэхьагъэх.\nАдыгэ Республикэм илIышъхьэ иунашъокIэ Щамсудинэ зыщыпсэущтыгъэ унэм шIэжь пхъэмбгъу 2012-рэ илъэсым къыщызэIуахыгъ. ШIэныгъэлэжьым фэгъэхьыгъэу симпозиумхэр, конференциехэр, Iэнэ хъураехэр, зэIукIэгъухэр Iоф зыщишIэгъэ институтымрэ къызщыхъугъэ къуаджэмрэ бэрэ ащызэхащэх.\nЩамсудинэ ипшъэшъэ нахьыжъэу Замирэ ятэ иIоф лъегъэкIуатэ, ари адыгэ IорIуатэхэм якъэугъоин Iоф дэзышIэрэ шIэныгъэлэжь. НахьыкIэу Тамарэ ищыIэныгъэ медицинэм рипхыгъ, Краснодар медицинскэ академиер къыщиухыгъэу врачэу Iоф ешIэ.\nАдыгэм игулъытэ зынэсэу, лъэпкъ нэшанэу, шIыкIэ-IуакIэу Хъут Щамсудинэ ыгъэунэфыгъэхэр шIэныгъэлэжьхэмкIэ IэубытыпIэшIух. Лъэпкъ шIэжьыр зыгъэпытэхэрэ адыгэ IорIотэ хэшыпыкIыгъэхэр къызхэкIыгъэ лъэпкъым ригъэгъотыщтыгъэх, лIэшIэгъуныкъом ехъурэ адыгэ лъэпкъым хахъо ригъэшIэу зэмыблэжьэу Iоф ышIагъ.\nЗэлъашIэрэ IорIотэзехьэу, шIэныгъэлэжьэу Хъут Щамсудинэ хэмыкIокIэжьын лъэуж гъашIэм щыпхырищыгъ. «Ижъырэ лъэхъаным щыIагъэхэм гъэсэпэтхыдэу къытфыщанагъэхэм тызыфагъасэрэр цIыфым уасэ фэтшIыныр ары. Шэнэу хэлъым имызакъоу, хэмылъхэри къыдэплъытэнхэшъ, уфэсакъын фай» ыIощтыгъэ Щамсудинэ. Ежь ар ыгъэцакIэщтыгъ. ЩыIэгъэшхо зыхэлъ, иакъылкIэ, иIокIэ-шIыкIэхэмкIэ, изекIуакIэхэмкIэ шъхьэкIафэ зыфэозгъэшIын зылъэкIыщтыгъэ цIыф зэфагъ.\nЦIыфыгъэ-лIыгъэ шапхъэхэм арытэу опсэуфэ илъэпкъ фэлэжьагъ, адыгэ IорIуатэмрэ литературэмрэ иIофшIагъэхэмкIэ къыгъэбаигъ. Адыгэ IорIуатэм иугъоин, изэгъэфэн, иушэтын, икъыдэгъэкIын гъэхъэгъэ ин щызышIыгъэхэм япэрыт.\nФилологическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат.\nПредыдущая УсакIоу Хъунэго Саидэ непэ къызыхъугъэ мэфэкI дахэр хегъэунэфыкIы\nСледущая БзэшIэныгъэлэжь инэу Абрэдж Ачэрдан Нухьэ ыкъор къызыхъугъэр илъэс 80 мэхъу


Дышъэр къыхьыгъ | Адыгэ Макъ\nЕвропэм иныбжьыкIэхэм самбэмкIэ язэIукIэгъухэр Кипрэ икъалэу Лимасал щызэхащагъэх. Хэгъэгу 21-мэ ябэнэкIо 260-м нахьыбэ алырэгъум щызэбэныгъ.\nАрмением, Азербайджан, Германием, Грецием, Польшэм, Румынием, Урысыем, нэмыкIхэм ялIыкIохэр зэнэкъокъугъэх. Килограмми 100-м нахьыбэ къэзыщэчыхэрэм Адыгеим щыщ Вардкез Акопян ябэныгъ. КIэух зэIукIэгъум Грузием къикIыгъэм щытекIуагъ.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Хьакурынэ Дамир Вардкез Акопян егъасэ.\nСурэтым итхэр: хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэр.


Редактор 11.01.2022 11.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИлъэсыкIэм шIукIэ тыщэгугъы\nМафэр — такъикъэу, мазэр — зы жьыкъэщэгъоу илъэс пэпчъ зэплъэкIыгъо тимыфэу мачъэ. Ары «уахътэр чъэр, ащ кIэхьагъэ щыIэп» зыкIаIорэр.\n2021-рэ илъэсыр — Цум иилъэсыгъ, пшъыгъэ-пшъыгъэу икIыгъ. Шъыпкъэ, а псэушъхьэм IофшIэнкIэ утекIонэу щытэп: хэгъэгуми, республикэми уигъэгушIоу, гухэлъышIухэр щыIэныгъэм илъэныкъуабэкIэ щыпхырыщыгъэх. ТызкIэхъопсэу, тызкIэлъэIурэр уз лъэшэу зэкIэ дунаир зэлъызыкIугъэр чIыгум текIодыкIыжьынышъ, цIыфлъэпкъым тынчыныгъэ-гушIуагъор ыгъотыжьынэу ары.\nИлъэсыжъыр плъызэу, плъызэу екIы. Зэ фабэ — тыгъэпс шъхьагъушъ кIымафэми умышIэнэу; зэ чъыIэжьыр ябгэу, лъэшэу кIилъэсыкIэу; зэ ощхы — тIыпI-сыпIэу, мыгумэкIыхэу, шъабэу, чъыер къыптыригъаоу; зэ ос цIынэ макI, чIым къытемыщыхэу, етIанэ кIымафэм гу къызIэпишIыхьагъэу зэу къэучъыIы, къесы шъабэу — чъыIэ. Джащ фэдэу илъэсэу икIырэр шъуабэу зэхэлъ. Ауми, илъэсыжъыри тыгу шIукIэ къызэринэрэ дэгъуби хэт: тичIыгуи гъэбэжъугъ, сабыйхэри къэхъугъэх, блэкIыгъэ илъэсым нэбгырэ 200-кIэ нахьыбэу ныбжьыкIэхэри къэзэрэщагъэх, унэгъуакIэхэми заIэтыгъ.\nАдыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 30 хъугъэ. Ащ кIуачIи, амали ыгъотыгъ. Адыгеим икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ хэхъо, зеIэты, нахь кIэракIэу зештэ.\n2022-р — Къэплъаным и Илъэс. Ар къэсынкIэ бэп щыIэжьыр, шIэхэу типчъэIумэ къаIууцощт шъхьэлъытэжь-лъэрыхьэу, къодан-гъэшIуагъэу. Тэри, адыгэхэм, тижъи, тикIи нэгушIогушIубзыоу, тфэлъэкIырэмкIэ къогъанэ тимыIэу, илъэсыкIэм мурадыбэр етпхэу, тыгугъэу ыкIи тшъхьэкIи щыIэкIэ-псэукIэм тыфэхьазырэу, акъыл-чаныгъэр къыдготэу тыпэгъокIыщт. Илъэс пэпчъкIэ анахь мэхьанэ зиIэр цIыфхэм агу изытет: пшIэрэ Iофым — щыIэныгъэм сыдигъуи гушIуагъо хэбгъуатэу, Iофыр бгъэшIоу, узэкъотэу, узэдеIэу упсэуныр мы илъэсыкIэу 2022-у къихьащтыми ар къыделъытэ. Арышъ, цIыф пстэоу IорышIэ-чанхэу, ыпэкIэ плъэзэ зызгъэулэужьыхэу шIур зигъогухэм, зафэхэм, Iушхэм, хыехэм, хъупхъэ ялыехэм, мамырныгъэ-тынчыныгъэр зыухъумэхэрэм — зэкIэ цIыфлъэпкъым, зэрэчIыналъэу ИлъэсыкIэр мэфэ шъыпкъэ тфэхъунэу тэлъаIо!\nАдыгэ усэкIо инэу, лъэпкъ поэзием тэмэ пытэ езытыгъэу Хьаткъо Ахьмэд иусэу «ЦIыфыр щэрэI — щыIэмэ хъяр!» зыфиIорэм нахь хъохъу дахэ щыIэп, арышъ, пстэуми тигуапэу ащ тыкIэдэIукIын.\n…ЦIыфыр щэрэI — щыIэмэ хъяр.\nАщ нахь гушIуагъо тетэп дунаем!\nЦIыфыр щэрэI — щыIэмэ хъяр.\nСыдэу тхэхъуагъэми дунаем тефэн,\nГушIуи насыпи зэужэм тфэхъун.\nЦIыфыр щэрэI — щыIэмэ хъяр,\nЗэужэ зэрэцIыфхэр зыщызэдашIэжьэу,\nЗыщызэныбджэгъухэр о уикъэралэу\nУщыпсэуныр сыдэуи псынкI!\nЦIыфыр щэрэI, къызготэу щэрэI!\nКъэгъагъи, гушIуагъуи зэдэтшыпыщт.\nЗэдэлэжьэ купым яорэд Iэтыгъэ\nГур нахь къыIэтэу сыд щыIах?!\nАщ зедгъэIэтызэ, тызэдэлэжьэн,\nТи Союзэу тпсэри зэдэтыухъумэн.\nХэгъэгум, лъэпкъым хэти афыриIэ шIулъэгъу-гукIэгъум щыIэныгъэр зэригъэпытэрэр, зэригъэлъапIэрэр, ЦIыфыр зэриухъумэрэр — ыпэкIэ ыгъаплъэу, зэриIэтырэр къыщыIуагъ зэлъашIэрэ тхэкIошхоу МэщбэшIэ Исхьакъ иусэ:\nУмэкъэ чаны, хэгъэгоу кIасэр,\nЛъэпкъы къошыбэм орышъ ылъапсэр\nШIуфэсы лъапIэр непэ осэхы.\nСэ сиорэдмэ уахэмылъыщтмэ,\nХэта ащыгъум ащ ядэIущтыр?\nУищытхъу дахэ сымыIотэщтмэ,\nХэта сэ сыбгъэ дизэу дэлъыщтыр?\nО къыопыйрэр симыпыищтмэ,\nСыдэущтэу пIуркIэ укъысэджэн?\nГугъапIэу уиIэр сыгу имылъыщтмэ,\nСыдэущтэу зекIо сыкъыбдежьэн?\nУижьы схэтыфэ, сыгу къытеофэ,\nУилъэгъо зафэ сэ сырыкIощт.\nЛъэу скIэтыр зэкIэ къэучъыIыфэ,\nУищытхъу идахэ ренэу сIотэщт.\nАдыгэ пшысэхэр зикIасэхэм апай\nКъещхы зэхъум Тыгъужъыр чъыг гъурбым итIысхьагъ. ЫтхьакIумэхэр ин-инэу Къыдырыр блэкIэу ылъэгъугъ.\n— Тхьэм къысфихьыгъ, мы делэр сшхын, — ыIуи, Тыгъужъыр чъыг гъурбым къикIыгъ, игухэлъи Къыдырым риIуагъ.\n— Сыпшхыщтымэ сыд сшIэн, зыкIи сыамалэп, — ыIуагъ Къыдырым. —\nАу сэ слъэгучIэгъ гъэшIэгъон чIэлъ, уфаемэ озгъэлъэгъун.\nТыгъужъым ышIошъ хъугъэ, «сшхыщтышъ, сшхыщт, ари сигъэлъэгъумэ дэгъуба» зэриIожьи, къешIугъ.\n— Моу къэтIыс, — ыIуагъ Къыдырым.\nТыгъужъыр хьампIэIоу тIысыгъэ. Къыдырыр арыти зыфэягъэр, ишIуалъэхэмкIэ къеуи, Тыгъужъыр зэпэулэрэкIэу къычIидзи, кIитхъужьыгъ.\nХэшъо цыгъомрэ унэ цыгъомрэ\nУнэ цыгъор хэшъо цыгъом дэжь хьакIакIо кIуагъэ.\n— Сыд уищыIакI? —еупчIыгъ.\n— СищыIакIэ ущыкIэрэп, — тхьаусыхагъэ хэшъо цыгъор. — Губгъом сыщэугъуае. КIымафэ зыхъукIэ сиIоф къэдэи. Сшхыщтыр къэгъоты-\nгъуае къысщэхъу. ЧъыIэм сигъалIэу бым сис.\nО унэ фабэм уис. Пшхын икъуни ащ иогъуатэн фае.\n— НекIо, сэ сищыIакIэ озгъэлъэгъущт, — ыIуагъ унэ цыгъом.\nХэшъо цыгъор ыуж къихьи къэкIуагъ.\n— Мо зэ еплъ, сшхыщтыр сихъои, — коц дзыоу зэгосхэр хэшъо цыгъом ригъэлъэгъугъэх. — МэлакIэ сылIэрэп.\n— Тхьэр къыотагъ, сыохъуапсэ, — ыIуагъ хэшъо цыгъом. — Адэ мор хэт? — чэтыужъыр епэгъогъохэу жантIэм чIэсти, ылъэныкъо плъагъэ. — Сыдэуи чэфынчъа?\n— Къо закъо иIагъэти, лIагъэ, фэтхьаусых, — ыIуагъ унэ цыгъом.\nХэшъо цыгъор фэтхьаусыхэн гухэлъ иIэу чэтыужъым зекIуалIэм, къетхъуи ыубытыгъ.\n— ШIуи-шIуи, — къэкIыигъ хэшъо цыгъор.\n— ШIуми бзаджэми джары мафэ къэс тэ тызхэтыр, — ыIуагъ унэ цыгъом. — Укъысэхъопсагъэшъ, шIумэ еплъ.\nПредыдущая Псауныгъэм игъэпытапIэ хэхъо\nСледущая Электричкэхэр къэлъэпIагъэх


Лэжьыгъэм иIухыжьын Iофыгъо шъхьаI | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 02.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет зичэзыу игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм шъолъырымкIэ мэхьанэшхо зиIэ социальнэ Iофыгъохэр, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъурэм щатегущыIагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ мыщ дэжьым анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр лэжьыгъэр зэрылъ губгъохэм машIом закъыщиштэу зэрагъэунэфырэм игумэкIыгъо идэгъэзыжьын ары.\nПрофильнэ ведомствэм ипащэу Александр Зыбкиным мыщ дэжьым къызэриIуагъэмкIэ, мы аужырэ тхьамафэм къыкIоцI лэжьыгъэр зэрылъ губгъохэм гъогогъуийрэ машIом закъыщиштагъэу агъэунэфыгъ. ГумэкIыгъоу къэуцухэрэр дэгъэзыжьыгъэнхэм фэшI блэкIыгъэ тхьамафэм Шэуджэн районым щыIагъэх, мы муниципалитетым ичIыпIи 9 ауплъэкIугъ. Джащ фэдэу Адыгэкъалэ, Тэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм мыщ фэдэ дэкIыгъо Iофтхьабзэр ащызэхащэнэу агъэнэфагъ.\nМэкъумэщ чIыпIэхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм ипрограммэ игъэцэкIэн 2020-рэ илъэсым сомэ миллион 749-рэ фэдиз республикэм щыпэIуагъэхьанэу агъэнафэ, ащ фытегъэпсыхьагъэхэ тхылъхэр агъэхьазырыгъэх.\nГумэкIыгъо зиIэхэу зыкъыфэзыгъэзэрэ цIыфхэм яIофыгъохэми республикэм ипащэ къащыуцугъ. ГущыIэм пае, Тэхъутэмыкъое районым ипсэупIэхэм ащыщхэм электричествэр охътэ гъэнэфагъэкIэ ащагъэкIуасэу къызэрэхэкIырэм епхыгъэу гъогогъу пчъагъэрэ КъумпIыл Мурат зыкъыфагъэзагъ. ЦIыфхэмкIэ мы Iофыгъом мэхьанэшхо зэриIэр къыдилъытэзэ, ащ фэгъэзагъэхэ къулыкъухэм республикэм ипащэ пшъэрылъхэр афишIыгъэх.


Адыгэ Хэку Таймс: Тыркуем къикIыгъэ ныбжьыкIэ куп джырэблагъэ Мыекъуапэ щыIагъ\nТыркуем къикIыгъэ ныбжьыкIэ куп джырэблагъэ Мыекъуапэ щыIагъ\nХэкужъым апэрэу къызэрэкIуагъэхэм фэшI яунэкъощхэм алъыхъугъэх, нэIуасэ зыфэхъугъэхэм къэбарэу къафаIотагъэр лъэшэу ашIогъэшIэгъон.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет хьакIэхэр рагъэблэгъагъэх. Комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр лъэпкъ Iофыгъохэр зэрагъэцакIэхэрэм, республикэм ищыIакIэ Тыркуем къикIыгъэ студентхэм къафиIотагъ. Купым адыгэхэр, абхъазхэр зэрэхэтхэм фэшI зэлъэпкъэгъухэм упчIэу къатырэр лъэшэу зэтекIыщтыгъэп.\nАдыгабзэр дэгъоу зышIэу нэбгыри 3 нахь къахэкIыгъэп. Ар къыдалъыти, Тыркуем къикIыжьыгъэ ХыдзэлI Абдулахь зэдзэкIакIоу ныбжьыкIэхэм афашIыным Шъхьэлэхъо Аскэр кIэщакIо фэхъугъ. Мыекъуапэ щыпсэурэ Мэрэтыкъо Айдэмыр хьакIэхэм ягъусэу республикэм ичIыпIэ дахэхэм ащыIагъэх.\n- Мэрэтыкъо Айдэмыр иунэкъощхэр студентхэм ахэтых, - къеIуатэ Шъхьэлэхъо Аскэр. - ХьакIэхэм адыгабзэр нахьышIоу зэрагъэшIэн ямурад. Ащ тегъэгушIо. Зэунэкъощхэр лIакъом итамыгъэ, зыщыпсэухэрэм къакIэупчIэх.\nСтудентхэм къызэраIуагъэмкIэ, экономикэм, бизнесым, гуманитар шIэныгъэхэм, нэмыкIхэм зафагъасэ. Шъхьэлэхъо Аскэр, Мэрэтыкъо Айдэмыр, ХыдзэлI Абдулахь язэфэхьысыжьхэм къахэдгъэщырэр студентхэм зэпхыныгъэхэр адашIыхэ зэрашIоигъор ары. Еджэныр къызаухыкIэ Адыгеимрэ Тыркуемрэ язэпхыныгъэхэр IофшIэным щагъэпытэнхэ алъэкIынэу алъытэ.\nАдзынэхэр, Мэрэтыкъохэр, Уазэхэр, Тхьагъэпсэухэр, Аруйтэхэр, нэмыкIхэри студентхэм ахэтлъэгъуагъэх, ХыдзэлI Абдулахь ишIуагъэкIэ гущыIэгъу тафэхъугъ.\nСурэтхэм яплъыхэзэ адыгабзэр зэрагъэшIэнэу ащ фэгъэхьыгъэ тхылъхэр хьакIэхэм шIухьафтын афашIыгъэх. Студент пшъашъэхэм псынкIэу тхылъхэр къызэIуахыгъэх. Адыгэ быракъыр, республикэм игерб, нэмыкIхэр ашIэх. Пшъашъэхэм ащыщ адыгэ быракъ цIыкIоу столым тетыр инэплъэгъукIэ ыгъашIоу къытщыхъугъ. Быракъыр нахь къыпэблагъэ фэтшIи ыпашъхьэ къидгъэуцуагъ. Пшъашъэр нэгушIоу, дунаир фэмыхъужьэу быракъым еплъыгъ, ыIапэхэр ригъэчъагъэх, жъогъо 12-у быракъ уцышъом къыхэлыдыкIырэмэ, щэбзащэхэм нахь благъэ зафишIыгъ, быракъыр ынэкIушъхьэ къырихьылIагъ... Быракъыр лъэпкъ шIэжьым итамыгъэу ылъытагъ.\nСурэтэу пшъашъэм тесхыгъэхэм гушхоныгъэ ахэзгъотагъ, адыгабзэр ымышIэми, нэплъэгъукIэ гум илъыр зэтIон тлъэкIыгъэу тлъытагъэ. Тарихъ чIыгум щыIэхэу къэбарэу зэхахырэм зэригъэгъуазэхэрэр къагурыIощтыгъ. Комитетым иIофышIэу Мурад ГощлъапIэ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ упчIэхэм джэуапхэр аритыжьхэзэ абхъазэу ахэтым къызэриIуагъэу, мэкъэ Iужъухэр къаIонхэм фэшI адыгабзэри абхъазыбзэри лъэшэу зэтекIыхэрэп. Студентхэр IэпыIэгъу зэфэхъужьхэзэ яныдэлъфыбзэхэр зэрагъэшIэщтых.\nХьакIэхэр гъогу темыхьажьхэзэ нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх, зэлъыIэсыкIэ амалхэр зэрагъэпсыщтхэм тегущыIагъэх. Адыгэ быракъым, адыгэ шъуашэм, республикэм и Мафэ, Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм и Мафэ, нэмыкI мэфэкIхэм атефэу тиреспубликэ къэкIонхэу студентхэм рахъухьагъ. ЦIыфхэм аIукIэхэ, ныбджэгъукIэхэр къыхагъэщыхэ, тишэн-хабзэхэр, тарихъыр нахь дэгъоу зэрагъашIэхэ ашIоигъу.


Къэралыгъо IэпыIэгъу агъотыгъ | Адыгэ Макъ\nКъэралыгъо IэпыIэгъу агъотыгъ\nМэкъумэщ хъызмэтым зегъэушъомбгъугъэным ыкIи мэкъумэщ продукцием ибэдзэршIыпIэ игъэзекIон афэгъэхьыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым Адыгеим ихъызмэтшIэпIэ 18-мэ къэралыгъо IэпыIэгъу агъотыгъ.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, ахэм ащыщэу 15-р езыгъэжьэгъэкIэ фермерых, зэкIэмкIи ахъщэу афатIупщыгъэр сомэ миллион 30. Унэгъо былымэхъо фермэ зыгъэпсыгъэу зезыгъэушъомбгъумэ зышIоигъо хъызмэтшIэпIи 3-мэ пстэумкIи сомэ миллион 45-рэ къаратыгъ.\nКъэралыгъо IэпыIэгъур зыгъотыгъэхэм трактори 7, мэкъумэщ хъызмэтым ищыкIэгъэ оборудование зэфэшъхьафэу 24-рэ, былымышъхьэ 26-рэ ащэфыгъэх, фэбапIэ зышIыщтхэм ащ ищыкIэгъэ материалхэр, рассадэу агъэтIысхьащтхэр зэрагъэгъотыгъэх.\nФермерхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ системэ Адыгеим щыгъэпсыгъэным ыкIи мэкъумэщ кооперацием зегъэушъомбгъугъэным афэгъэхьыгъэ шъолъыр проектым къыхиубытэу «Агростартап» зыфиIорэ грантыр хъызмэтшIэпIэ 15-мэ аратыгъ. Ар зэкIэмкIи сомэ миллион 33,4-рэ мэхъу. Ахэми трактори 7, оборудование зэфэшъхьафэу 29-рэ, былымышъхьэ 25-рэ, рассадэу мини 4,5-рэ, фэбапIэхэм ящыкIагъэр, нэмыкIхэр къащэфыгъэх.


После ремонта открыты значимые социальные объектыCоциальнэ псэуалъэхэр къызэIуахыжьыгъэх\nCоциальнэ псэуалъэхэр къызэIуахыжьыгъэх\n13 февраля 2019 года 09:43\nМэзаем и 12-м Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Къэралыгъо Советым – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, Премьер-министрэу Александр Наролиныр, ащ игуадзэу Наталья Широковар, культурэмкIэ министрэу Аулъэ Юрэ ыкIи гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министрэу КIэрэщэ Анзаур Красногвардейскэ районым щыIагъэх.\nКультурэм и Унэу Хьатикъуае дэтыр гъэцэкIэжьынхэм ауж къызэрэзэIуахыжьыгъэм ар епхыгъагъ. ГъэцэкIэжьынхэр мы учреждением ешIылIэгъэнхэм пэIухьэгъэ мылъкур «Единэ Россием» ипартийнэ проектэу «Культура малой Родины» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъагъ. Мы псэуалъэм иунашъхьэ, шъхьаныгъупчъэхэр, пчъэхэр зэблахъугъэх, концертнэ залыр ыкIи кружокхэм Iоф зыщашIэрэ унэхэр агъэцэкIэжьыгъэх, къыпэIулъ шъолъырыр зэтырагъэпсыхьагъ. IофшIэнэу агъэцэкIагъэхэм федеральнэ, республикэ, чIыпIэ бюджетхэм къатIупщыгъэ сомэ миллиони 10 фэдиз апэIухьагъ.\nНэужым ахэр щыIагъэх мыбюджет мылъкукIэ агъэцэкIэжьыгъэ Джамбэчые гурыт еджапIэм. Ар нэбгыри 100 чIэфэным телъытагъ, мы лъэхъаным щеджэрэр кIэлэеджэкIо 74-рэ. ЕджапIэм чIэсыр зэрэмакIэм къыхэкIэу ар пшъэрылъ гъэнэфагъэ зиIэ программэхэм ахэлэжьэн ылъэкIыщтыгъэп. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мыбюджет мылъкукIэ еджапIэр агъэцэкIэжьын фаеу къызеIом, къоджэдэсхэм, мыщ щыщ кIалэхэу мылъку зиIэхэм къыдырагъэштагъ.\nМы мафэм республикэм ипащэхэр аIукIагъэх Большесидоровскэ къоджэ псэупIэм, Джамбэчые инахьыжъхэм я Совет, кIэлэегъаджэхэм, районым иобщественность ялIыкIохэм. Ахэр атегущыIагъэх социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэхэм, демографием, къоджэ псэупIэхэм ясанитарнэ зытет епхыгъэ Iофыгъохэм, псыр ыкIи газыр аIэкIэгъэхьэгъэным, нэмыкIхэми.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэхэм хагъэунэфыкIыгъ муниципалитетым имызакъоу, зэрэшъолъырэу социальнэ лъэныкъомкIэ зэхъокIыныгъэшIухэр зэрэнэрылъэгъухэр, пащэхэм IофшIэкIэшIу къызэрагъэлъагъорэр ыкIи цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэрашIэхэрэр, ахэм зэралъыIэсыхэрэр.


ШЭУДЖЭН РАЙОНЫМ ИЗЫ МАФ | Адыгэ Макъ\nШЭУДЖЭН РАЙОНЫМ ИЗЫ МАФ\nМЭРЭТЫКЪО Аслъан: «Дгъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр зэрэдгъэцэкIэщтхэм тыпылъыщт»\nЧIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэм иорганхэм яIофшIэнкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр, социальнэ хэхъоныгъэхэр яIэнхэр, экономикэм ылъэныкъокIэ лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм анэсынхэр ары. Ахэр къазэрадэхъухэрэм ыкIи гухэлъышIоу зыдаIыгъхэм защыдгъэгъозэнэу муниципальнэ образованиеу «Шэуджэн район» зыфиIорэм ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан джырэблагъэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nШэуджэн районым псэупIэ 37-рэ къыхеубытэ, нэбгырэ мин 16-рэ 800-рэ щэпсэу.\n— Аслъан, апэрапшIэу, тизэдэгущыIэгъу зэредгъажьэмэ сшIоигъор икIыгъэ илъэсым анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтыгъэ лъэныкъохэр ары.\n— Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу джыри муниципальнэ образованием иэкономикэ гъэпытэгъэным тыпылъыгъ, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм язытет ыкIи яIэрыфэгъугъэ нахьышIу шIыгъэным тыдэлэжьагъ, бюджетнэ ахъщэм, мылъкум ыкIи чIыгу ресурсхэм шIуагъэ къахьэу зэрэдгъэфедэщтхэм тынаIэ атетыгъ.\nРайоным иинфраструктурэ исистемэхэм зыпкъ итэу Iоф ашIагъ, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм алъэныкъокIэ фэIо-фашIэхэр афагъэцэкIагъ, зытефэхэрэм социальнэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыгъ.\nУрысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэни тщыгъупшагъэп, зэрэтфэлъэкIэу лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм ахэр анэдгъэсынхэм Iоф дэтшIагъ.\n— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр промышленностым ипредприятиехэр ары. Сыд хахъуа ахэм ашIыгъэр?\n— 2016-рэ илъэсым промышленнэ производствэм сомэ миллион 58-рэ мин 502,8-рэ къыкIэкIуагъ. Ар къэзытыгъэр предприятие нахь инхэу ыкIи гурытхэу районхэм итхэм ащыщхэу ОАО-у «Шовгеновское ДРСУ», ООО-хэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский», щэзаводу «Шовгеновский», МП-у «Жилкомсервис» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. Пстэуми яIофшIэн проценти 144,5-м нэсэу агъэцэкIагъ, 2015-рэ илъэсым ебгъапшэмэ, проценти 158,9-м кIахьэу хэхъоныгъэ ашIыгъ.\n— Непэ тикъэралыгъо анахьэу ынаIэ зытыригъэтыхэрэм бизнес цIыкIур ащыщ. Мы лъэныкъомкIэ шъуирайонкIэ Iофхэм язытет тыщыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ.\n— Шэуджэн районым предприятие цIыкIоу 60 ит, ахэм нэбгырэ 316-рэ ащэлажьэ. Ащ нэмыкIэу, унэе предпринимателэу 616-рэ щытхыгъ. Бизнес цIыкIум хэхъоныгъэу ышIырэмрэ шIуагъэу районым иэкономикэ хилъхьэрэмрэ къызыдэплъытэхэкIэ, тапэкIи муниципальнэ образованием хэхъоныгъэ ышIынымкIэ анахь лъэныкъо шъхьаIэхэм мыр ащыщ.\nПрограммэу «Поддержка малого и среднего предпринимательства муниципального образования «Шовгеновский район» на 2015 — 2017 годы» зыфиIорэр пхырытэщы. Ащ мурад шъхьаIэу иIэр — предпринимательскэ IофшIэным пэрыохъоу фэхъухэрэр щыгъэзыегъэнхэр, нэкъокъонымкIэ бэдзэрым чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыныр, финанс къэкIуапIэхэм екIолIакIэу афыряIэм зегъэушъомбгъугъэныр. Шэуджэн районым предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ и Фонд а программэм игъэцэкIакIу. ЕзыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм апае бизнес-планхэр Фондым афызэхегъэуцох, семинархэр афызэхещэх.\nИкIыгъэ илъэсым ахъщэ чIыфэу миллионитIурэ мин 30-рэ Фондым аритыгъ. Ежь Фондым район бюджет ахъщэ 2016-рэ илъэсым IэкIэхьагъэп.\nКъэралыгъо IэпыIэгъу къаратынымкIэ зэнэкъокъум предпринимательствэ цIыкIум хэт нэбгырэ 11 хэлэжьагъ ыкIи ахэм зэкIэмкIи сомэ миллион 13-рэ мин 601-рэ аIэкIэхьагъ.\n— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр инвестициеу къыхалъхьэрэр ары. Аслъан, мы уахътэм инвестиционнэ проектэу жъугъэ-цакIэхэрэм уакъытегущыIэ сшIоигъуагъ.\n— Шъыпкъэ, инвестициехэр нахьыбэхэмэ, экономикэми зеушъомбгъу. Ащ зэпымыоу тыдэлажьэ, мыбэми, ахэм сомэ миллион 48-рэ мин 600-рэ бюджетым къыхалъхьагъ.\nИнвестициехэр районым къетщэлIэнхэмкIэ площадкэ 12 дгъэхьазырыгъэ. Ахэр: гъэфэбэпIэ комплексым, былымышъхьэ 1200-м ателъытэгъэ фермэм ягъэпсын, автозаправкэ ыкIи техническэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ станцие къызэIухыгъэныр, дэжъые зыщагъэтIысыщтыр гъэхьазырыгъэныр, зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт цехым, мыгъучIыпцIый материалхэр къыдэзыгъэкIырэ заводым яшIын, нэмыкIхэри. Фэтэр 18-у зэхэт унэу Хьакурынэхьаблэ щагъэпсыщтым ипроекти хьазыр. Пстэуми ящыкIэгъэ тхылъхэр дгъэхьазырыгъэх ыкIи Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ етхьылIагъэх. Илъэс къэс Шъачэ щыкIорэ инвестиционнэ форумым ахьыщтых.\nМы уахътэм зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт заводэу Пщыжъхьаблэ дагъэуцощтым ипроект гъэцэкIэгъэным ыуж тит. Псыр къызыщычIащырэ чIыпIэр агъэнэфэгъах, псым изытет санитарнэ шапхъэхэм адиштэу Роспотребнадзорым ылъытагъ. Инвесторыр ООО-у «Аквапромыр» ары.\nЖьыкIэ Iоф зышIэрэ энергетическэ пкъыгъохэм яшIын Шэуджэн районым щырагъэжьэщт. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, Адыгеимрэ компаниеу «Атомэнергомаш» зыфиIорэмрэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм диштэу проектым игъэцэкIэн сомэ миллиарди 3 пэIуагъэхьащт. Мегаватти 144-рэ кIуачIэ зиIэ пкъыгъо 24-рэ агъэуцущт, ахэр зытырагъэуцощтхэ чIыгу Iахьэу къыхахыгъэхэр агъэхьазырых.\n— Анахь гумэкIыгъохэм ащыщ цIыфхэм IофшIэн зэрамыгъотырэр. МыщкIэ сыда къэпIон плъэкIыщтыр?\n— ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ район къулыкъум 2016-рэ илъэсым нэбгырэ 1929-мэ зыкъыфагъэзагъ. Учетым хагъэуцогъэ нэбгырэ 420-р къякIущт IофшIэным лъэхъух, 293-м Iоф ашIэрэп. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, икIыгъэ илъэсым хъулъфыгъэхэр нахь чанэу IофшIэн лъыхъугъэх.\nЗигугъу къэтшIырэ пIалъэм къыкIоцI нэбгыри 183-мэ IофшIэн къафагъотыгъ, ащ щыщэу нэбгырэ 41-р зэпымыоу Iоф зыщашIэщт чIыпIэхэм аIухьагъэх.\n2016-рэ илъэсым Шэуджэн районым нэбгырэ 274-м IофшIэн ямыIэу щалъытагъ.\n— Аслъан, мы илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми сыда анахьэу шъузыдэлэжьэщтыр?\n— 2017-рэ илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми етхьыжьагъэуи, пэшIорыгъэшъэу дгъэнэфагъэуи пшъэрылъыбэ тиI. Ахэр нахь псынкIэу зэрэзэшIотхыщтхэм ыуж титыщт. Анахь шъхьаIэхэм кIэкIэу ягугъу къэсшIыщт. Къутырэу ХьапэкIае гурыт еджапIэу щыдгъэпсырэм иухыжьын. Артезиан псырыкIуапIэхэр зэрытымыщагъэу къэнэгъэ псэупIэхэу Заревэм, Веселэм, Дукмасовым ар анэгъэсыгъэныр. Районым зэкI пIоми хъунэу газыр яI, къэнагъэр къутырэу Семено-Макаренскэр ары, ащ джы гъэстыныпхъэ шхъуантIэр лъыд-гъэIэсыщт. Клубхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэ фае.\nДжащ фэдэу гумэкIыгъо тыхэзыдзэрэ Iофыгъоу щыт псыхъохэм янэпкъхэр гъэпытэгъэнхэр. Псыхъоу Фарзэ ихэлъэдэжьыпIэу километри 6 фэдиз хъоу Пщыжъхьаблэ щыIэр гъэкъэбзэгъэным ипроект гъэхьазырыгъэныр.\nСыд фэдэ Iофыгъо етхьыжьагъэми, республикэм ипащэхэр IэпыIэгъу къытфэхъух, ахэр къыткъотхэу тапэкIи тызэрэзэдэлэжьэщтым тыпылъыщт.\n— Опсэу, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.\nГъэрекIо къахьыжьыгъэм къыщыкIэщтэп\nАдыгеим мэкъу-мэщым анахь зызыщырагъэушъомбгъурэм Шэуджэн районыр ащыщ. Непэ чIыгу гектар амылэжьэу ибгъотэщтэп. Ары пакIошъ, чIыгур афигъэкъурэп. Хабзэ зэрэхъугъэу, лэжьыгъэ бэгъуагъэ илъэс къэс мыщ къыщахьыжьы ыкIи пэрытныгъэр аIыгъ.\nКъыхэкIырэп уахътэ губгъохэм IофшIэн гъэнэфагъэхэр ащымыкIохэу. Бжыхьасэхэм мы уахътэм язытет, гъэтхэ IофшIэнхэр зэрэзэшIуахыхэрэм тащигъэгъозагъ Шэуджэн районым мэкъу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Чэсэбый Анзор.\n— ЗэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар 17300-рэ районым къыщагъэкIыгъ, — къеIуатэ Чэсэбый Анзор. — Ащ щыщэу гектар 14295-р — коцы, 2160-р — хьэ, тритикалыр — 240-рэ. Рапсым гектар 605-рэ рагъэубытыгъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу районым аммиачнэ селитрэ тонн 3450-рэ фэдиз къыращагъ, ар ящыкIэгъэщт пчъагъэм ипроцент 83-рэ мэхъу. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къэхьыжьыгъэнымкIэ зишIуагъэ къэкIорэ препаратхэр, хьацIэ-пIацIэхэмрэ уцыжъхэмрэ хьасэхэм ахэзыгъэкIодыкIыщт щэнаутхэр къыдэзгъэкIырэ фирмэхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыхи къащэфыгъэх.\nБжыхьасэхэм язытети ГъэIорышIапIэм ипащэ кIэкIэу къытфытегущыIагъ. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыри пэсаIо зэфэхьысыжьхэр пшIынкIэ, гъатхэр оялэ хъоу, къямыгуаомэ, блэкIыгъэ илъэсым къырахыгъэ центнер пчъагъэм къыщыкIэщтэп. Рапхъыгъэ лэжьыгъэр зэкIэ дахэу къэкIыгъ, зэрахахъорэр зытетын фэе шапхъэхэм алъыIэсы.\n— ТимэкъумэщышIэхэм алъэкI къамыгъанэу гъэтхэ IофшIэнхэм зафагъэхьазырыгъ, — еIо Чэсэбый Анзор. — Къэрсэбаным ижъон бэшIагъэу аухыгъ. Гъэтхасэхэр къанэрэ щымыIэу апхъыгъэх. ЗэрэдгъэнэфагъэмкIэ, гъэтхасэхэм чIыгу гектар 14504-рэ аубытыщт. Ащ щыщэу гектар 9675-м тыгъэгъазэр тырапхъэщт, натрыфыр — гектар 2560-рэ, зэнтхъыр — 235-рэ, кIэпыр — гектар 35-рэ мэхъух. Адрэ къанэрэр хэтэрыкIхэм ыкIи нэшэ-хъырбыдзхэм аубытыщт.\nДжырэ лъэхъан былымхъуным нахь къыщыкIагъ. Ащ зыкъегъэIэты-жьыгъэным къэралыгъоми, тиреспубликэ ипащэхэми анаIэ тырагъэты. Ау цIыфхэм чIыгулэжьыным нахь зыфакъудыи, сыда пIомэ ащ хаплъхьэрэр пасэу къыотэжьы. Былымхъуныр ащ нахь къин ыкIи федэ хэпхыным охътабэ текIуадэ. 2017-рэ илъэсым ищылэ мазэ ехъулIэу Шэуджэн районым ихъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафхэм зэкIэмкIи былымышъхьэ 6414-рэ ащаIыгъыгъ, ащ щыщэу 3122-р чэмых. Мэлышъхьэ пчъагъэр 6617-м нэсы, къохэр — 2721-рэ, щагубзыухэр — 65676-рэ.\nЧIыгулэжьхэм, езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм, нэмыкIхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу пхыращыхэрэм районыр чанэу ахэлажьэ. Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу а программэхэр амыгъэфедагъэхэми, джы зэлъашIагъэу зэрэхэлэжьэщтхэм дэгуIэх. ИкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, фермер хъызмэтшIэпIи 9-мэ япащэхэм грантэу сомэ миллион 13,5-рэ, былымэхъо нэбгыри 2-мэ — сомэ миллион 19,1-рэ къаратыгъ. Мыгъэрэ зэнэкъокъум нэбгырэ 14 хэлажьэ. Ятхылъхэри агъэхьазырыгъах.\nПрограммэхэри, ежь ялъэкIи къызфагъэфедэзэ, Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэм техникэ дэгъукIэ зызэтырагъэпсыхьагъ. Ахэм IэкIыб къэралыгъохэм къащашIыгъэхэр бэу ахэтых, джырэ шапхъэхэм адештэх. 2012 — 2016-рэ илъэсхэм трактор 14, щэнаутхэр рытыраутхэу — 4, пхъэIашэу — 6, чIыгъэшIухэр рытыратакъоу — 5, сеялкэу — 6, зэрагъэушъэбэу — 3, нэмыкIхэри къащэфыгъэх.\nМы уахътэм чIыгур алэжьынымкIэ пэрыохъу щымыIэжьэу тигущыIэгъу хигъэунэфыкIыгъ. ГумэкIыгъо закъо къызхэкIырэр акIуачIи, яамали халъхьэзэ цIыфым къыгъэкIырэ лэжьыгъэм ыуасэ зэрэпыутыр ары. Сыд фэдэрэ IофшIэни зыкъыгъэшъыпкъэжьыным ущэгугъы. Ау теубытагъэ хэлъэу лэжьыгъэм уасэу иIэщтыр чIыгулэжьхэм ашIэрэп. Арэу щытми, агу мыкIодэу, чанэу, игъом ашIэн фэе IофшIэнхэр зэрахьэхэзэ, гъэхъэгъэшIухэр ашIых.\nКъэралыгъо программэхэм яшIуагъэкIэ\nХьакурынэхьаблэ щыщ Блыпэшъэо Рэмэзан езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм ащыщ ыкIи ар программэму «Поддержка начинающих фермеров» зыфиIорэм хэлажьи, сомэ миллионрэ ныкъорэ къыратыгъ. ЧIыгу гектар 21-у ащ ылэжьырэм коцы, натрыф, тыгъэгъазэ, хьэ ащишIэхэрэр.\n— Ахъщэу къысатыгъэм сэ симылъкоу сомэ мин 643-рэ хэзгъахъуи, — къеIуатэ Блыпэшъэо Рэмэзан, — тракторэу «Беларусь» зыфиIорэр, пхъэIашэ, культиватор, дискатор къэсщэфыгъэх. ИщыкIэгъэ техникэр уимыIэу чIыгум удэлэжьэшъущтэп, епшIылIэн фаер игъом умышIэмэ, къыотэжьыщтэп. Программэм ишIуагъэ лъэшэу къысэкIыгъ, ары мыхъугъэемэ, ащ фэдиз техникэр сфэщэфыщтыгъэп.\nТхылъхэм ягъэхьазырын къин тIэкIу пилъэгъуагъэми, джы Рэмэзан ичIыгу ылэжьыныр нахь псынкIэ къыфэхъущт.\nУнэе хъызмэтшIапIэ зиIэхэм Дзыбэ Рустем ащыщ. Колхозхэр зызэхэкIыжьхэм, янэ-ятэхэм, ежьми къатефэжьыгъэ чIыгу Iахьхэр къаIихыжьыгъэхэу егъэлажьэх. Гектари 10-м ехъу нахь имыIэми, Рустем ащ федэ къызэрэригъэхьыщтым егупшысагъ.\n— Коцы, тыгъэгъазэ, натрыф зыфэпIощтхэр сыпхъынхэмкIэ гектари 10-р мэкIаIо, федэ хъурэп, — къеIуатэ сигущыIэгъу. — Зы нэбгырэ сигъусэу хэтэрыкIхэм якъэгъэкIын тыдэлэжьэнэу итхъухьагъ ыкIи мыгъэ чIыплъым, натрыф лъэпкъэу «Бондюэль» зыфаIорэм, хъырбыдзым зафэдгъэзагъ. Анахьэу дгъэшIэгъуагъэр чIыплъыр къызэрэхихыгъэр ары. Ащ иIугъэкIын къин пылъэу къысщыхъугъ. ЗэрэщытымкIэ, цIыфым къыгъэкIырэр зыдищэщтым, ыосэщтым ыпэкIэ егупшысэ. Ащ фэдэу мызекIуагъэу щытэп сигущыIэгъуи.\n— ЧIыплъым ицIынэгъум, иинагъэкIэ редискэм фэдиз зыхъурэм, зыщэфыщтхэр лъэшэу къыкIэупчIэх, — еIо Дзыбэ Рустем. — Къалэхэу Москва, Тула тщэщт, ахэм ялIыкIохэм тадэгущыIэгъахэу щыт. Мы лъэпкъым илэжьын къинышхоп, ау иIухыжьын — тхьапэхэр пытэу IэкIэ къызэрипчыщтым нахь къегъэхьылъэ.\n«Бондюэль» натрыф лъэпкъыр щагу псэушъхьэхэмкIэ хъурэп, ар гъэжъуагъэу цIыфхэм ашхыныр якIас. Мыри дэгъоу IукIырэ лъэпкъхэм ащыщ. Рустем къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыдэдэми (рапхъыгъэ къодыем пае) нахь пасэу ахъщэ къязытыщт щэфакIохэр къафэкIох.\nХъырбыдзри мыфедэу пфэIощтэп, ау ар пасэу къэбгъэкIын фае. Илъэси 3-м къехъугъ Рустем ащ зыдэлажьэрэр. Джыри тапэкIэ хэтэрыкIхэм ахигъэхъон гухэлъ иIэу, шъофым псыр къызыщычIащыщт чIыпIэр аригъэубырыугъ. Нэшэбэгу, кабачки, картоф, цумпэ ышIэнхэу ыуж ит. Джащ фэдэу хэтэрыкIхэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэ ышIынэу сигущыIэгъу егъэнафэ.\nГухэлъышIоу зыдиIыгъхэр Рустем къыдэхъунхэмкIэ, хэтэрыкIхэр къэгъэкIыгъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу щыIэр къэкIощт илъэсым къызфигъэфедэ, ахъщэ чIыфэ банкым къыIихы шIоигъу.\n«Iоф мыублэм блэ хэс» еIо адыгэ гущыIэжъым. Сыд фэдэрэ Iофи ебгъэжьэгъахэ зыхъукIэ, лъыбгъэкIотэщыт, нахьышIу зэрэпшIыщтыр къыхэпхыщт. Джа лъагъом тичIыгулэжьхэр чанэу рэкIох, хэкIыпIэхэм яусэх, лъэпкъышIухэр къызэрэхахыщтхэм, зэрагъэбэгъощтхэм дэлажьэх.\nГухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ федеральнэ про-граммэу «ПсэупIэ» зыфиIорэр тиреспуб-ликэкIэ анахь шIуагъэ къыхьэу зыщагъэцэ-кIагъэхэм Шэуджэн районыр ащыщ.\nАщ иадминистрацие ипащэ унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр агъотынымкIэ ишIогъэшхо арегъэкIы. Хабзэ зэрафэхъугъэу, мэфэкI шIыкIэм тетэу ахэм унэ сертификатхэр аретыжьых.\nШэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан къызэрэтиIуагъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым сомэ миллиони 2-рэ мин 784-рэ зытефэгъэ унэ сертификатхэр унэгъо ныбжьыкIи 5-мэ аратыгъэх. Мыхэм апэIухьэгъэ мылъкур федеральнэ, республикэ ыкIи район бюджетхэм къатIупщыгъэх. Районым ибюджет щыщ ахъщэу къызфагъэфедагъэр сомэ мин 600 мэхъу.\nАщ нэмыкIэу мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэу «Устойчивое развитие сельских территорий» зыфиIорэм хэлажьэх. ГъэрекIо мы лъэныкъомкIэ унэгъо ныбжьыкIи 4-мэ сертификатхэр аратыгъэх.\nПащэм къызэриIуагъэмкIэ, псэупIэр хэти къыщыпщэфын уфит, ау ар тиреспубликэ итын фае. Муниципальнэ образование пэпчъ псэупIэр зыфэдизыщтыр къэзыгъэнэфэрэ шапхъэ яI. Шэуджэн районымкIэ а шапхъэр зы нэбгырэм телъытагъэу квадратнэ метри 10 мэхъу. Унагъом нэбгыри 5 исмэ, квадратнэ метрэ 50-м нахь мымакIэу къащэфын фитых. Ау унагъом ахъщэ иIэмэ, хигъэхъон, псэупIэ нахь ин ыщэфын ылъэкIыщт.\nПсэупIэхэр ащэфы хъумэ, ар «аварийнэу» щымытыным, шапхъэу щыIэхэм адиштэхэмэ лъэплъэх. Джащ фэдэу щэфын-щэжьыным пылъ тхьапэхэр тэрэзхэмэ ауплъэкIу, нэужым ахъщэр афатIупщы.\nМэрэтыкъо Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу унэгъо 50 фэдиз джыри чэзыум хэт. 2017-рэ илъэсым псэупIэхэр къаратынэу, нэбгырэ 12-мэ (мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэмкIэ — 4, псэолъэшIынымкIэ Министерствэм ипрограммэкIэ — 8) ятхылъхэр хьазырэу щылъых. Ахъщэу район бюджетым къыфатIупщырэм елъытыгъ сертификатыр къызэратыщт пчъагъэри. Программэм 2020-рэ илъэсым нэс Iоф ышIэщт.\n— Ащ тэркIэ мэхьанэшхо иI. Шъыпкъэу пIощтмэ, мы аужырэ илъэсхэм псэупIэ сертификатхэр зэттыгъэ унэгъо ныбжьыкIэхэм япчъагъэ хэхъуагъ, тапэкIи а IофтхьэбзэшIур лъыдгъэкIотэщт. Программэу щыIэхэм ныбжьыкIэхэр къахэлэжьэнхэмкIэ зыпари пэрыохъу къафэхъурэп. Республикэ ыкIи федеральнэ бюджетхэм, псэолъэшIынымкIэ ыкIи мэкъу-мэщымкIэ министерствэхэм лъэшэу яшIогъэшхо къытэкIы, ащкIэ лъэшэу тафэраз, — къыIуагъ Шэуджэн район администрацием ипащэ.\nЗинасып къыхьи псэупIэ сертификатыр зэратыгъэхэм ащыщ Хьакурынэхьаблэ щыщ зэшъхьэгъусэ ныбжьыкIэхэу Бэджэкъо Адамрэ Тамилэрэ. Мэшэлахьэу мыхэм сабыищ зэдапIу, Алинэ я 4-рэ классым щеджэ, шъэожъые зэтIуазэхэу Дамиррэ Мэдинрэ илъэси 8 аныбжь, я 2-рэ классым исых.\nТамилэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, унэгъо ныбжьыкIэхэм афэIорышIэрэ программэм хэуцохи, 2016-рэ илъэсым сертификат къаратыгъ ыкIи бэ тырамыгъашIэу унэ ащэфыгъ. Зэшъхьэгъусэхэр псэупIэ чэзыум илъэсым нахьыбэ хэтыгъэхэп, сыда пIомэ унэгъо Iужъу хъугъэх.\n— Къэралыгъом иIэпыIэгъу тызэрэщыгугъыгъэр пкIэнчъэ хъугъэп, ащкIэ къэралыгъоми, Шэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъани тиунагъокIэ тафэраз. Сыда пIомэ ахъщэ зэIубгъэкIэнышъ, унэ пщэфыныр непэ хэткIи къины, анахьэу унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ. Арышъ, мы программэр ныбжьыкIэхэмкIэ IэпыIэгъушхоу щыт, — еIо Тамилэ.\nТамилэ илIакъокIэ Хьакъурынэхьаблэ щыщ, Iэзэщыкъхэм япхъу, Шэуджэн район телевидением илъэси 10 хъугъэу Iоф щешIэ. Ишъхьэгъусэу Адам «Адыгмежрегионгазым» икъутамэу Шэуджэн районым щыIэм щэлажьэ. Сабыищ зиIэ унэгъо ныбжьыкIэм квадратнэ метрэ 55-рэ зэрылъ унитIу хъурэр ыщэ-фыгъ. Программэм къыдилъытэрэ шапхъэхэмкIэ унэгъо ныб-жьыкIэм сомэ мин 720-рэ ратыгъ. Ежьхэми ны мылъкур ха-гъэхъожьи, чIыфэ хэмыхьэхэу унэ дэгъу зэрагъэгъотын алъэкIыгъ.\nАдамрэ Тамилэрэ лъэшэу тигуапэу тэри тафэгушIо, ягухэлъышIухэр къадэхъунхэу, хахъо яIэ зэпытэу, ясабыйхэм яхъяр алъэгъоу, унэгъо кIыхьэ хъунхэу тафэлъаIо.\nЦIыфхэр къафэразэх, ар зымыуасэ щыIэп\nХьалыгъур — тищыIэныгъэ хэпхын умылъэкIын гъомылапхъ, ар зэкIэми ашъхь, ары тибаиныгъэр. Анахь хэгъэгушхом къыщегъэжьагъэу, чылэгъо цIыкIум щиухыжьэу ящыIэкIэ-псэукIэ зэлъытыгъэр хьалыгъур икъоу яIэныр ары.\nХьалыгъу ымышхэу щыIэн ымылъэкIыщтэу бэмэ аIо. ХэткIи шъэфэп, хьалыгъум идэгъугъэ зэлъытыгъэр ар зыхашIыкIырэр ары. Анахь федэкъэкIуапIэхэм ащыщэу алъытэзэ, непэ бэмэ хьалыгъугъэжъапIэхэр къызэIуахыгъэхэу мэлажьэх. Ащ къыхэкIэуи нэкъокъоныр азыфагу къетаджэ.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский» зыфиIоу Къудайнэт Юрэ зипащэм хьалыгъоу къыгъажъэрэм идэгъугъэкIэ Шэуджэн районым имызакъоу, Адыгеим щызэлъашIагъ. Мамхыгъэ дэт заводым 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ, хьалыгъу ыкIи тхьацухэкI зэмылIэужыгъохэр мыщ щагъажъэх. Ахэм ядэгъугъэкIэ республикэм ит хьалыгъугъэжъэпIэ анахь пэрытхэм ащыщ хъугъэх.\nЗаводым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, тхьацухэкI зэмылIэужыгъоу 8 фэдиз мыщ къыщашIы: хьалыгъу хъураер, плIэмыер, утхындзафэр зыхэлъыр, «купеческэ» зыцIэр, хьалыгъужъыехэр, батон зэмылIэужыгъохэр, нэмыкIхэри.\n— Тэтыем нэмыкIэу хьалыгъугъэжъэпIэ унэе предприятие цIыкIухэр тирайон мымакIэу итых, — еIо Юрэ. — ФедэхэкIыпIэу ар бэмэ къыхахыгъэу хьалыгъу агъажъэ. Шъыпкъэу пIощтмэ, ахэм нэкъокъоныгъэшхо адытиI, сыда пIомэ хьалы-гъугъэжъапIэ къызэIуахы къэс тэ федэу къэтхьырэр нахь макIэ мэхъу. Ащ къыхэкIэу нахь дэгъоу Iоф зэрэтшIэщтым ыуж тит. АпэрапшIэ тынаIэ зытедгъэтырэр хьалыгъум идэгъугъ ары. Техническэ амалэу джыдэдэм нахьыбэмэ агъэфедэрэмкIэ тэри Iоф тшIэн тыфит. Ау тэ тызпылъыр Советскэ Союзым илъэхъан зэрэщытыгъэм фэдэу ГОСТ-м ишапхъэхэм татетэу Iоф тшIэныр ары ыкIи ар тэгъэцакIэ. Нахьыбэхэм хьалыгъур псынкIэу къызэрашIырэм фэдэу тэ тшIырэп. Ар IэшIу хъуным пае ищыкIагъэхэр зэкIэ етэхьылIэ, идэгъугъэ имызакъоу, пчъагъэм зэрэхэдгъэхъощтми тыпылъ.\nШэуджэн районым имызакъоу, хьалыгъоу «Шовгеновский» зыфиIорэр Мыекъуапэ, Кощхьэблэ, Джэджэ, Красногвардейскэ районхэм ащащэ. Машини 8 фэдиз яIэу, водитель-экспедиторхэм мафэ къэс хьалыгъур зэбгыращы. Ежь заводым хьалыгъур зыщищэрэ тучанитIу иI, зыр — Мыекъопэ гупчэ бэдзэрым, адрэр чылэ кIоцIым адэтых. Мы мафэм ехъулIэу заводым зэкIэмкIи нэбгырэ 35-рэ щэлажьэ. Чэщ-зымафэм зэпыу ямыIэу, смени 4-у Iоф ашIэ. ГурытымкIэ цIыфхэм ялэжьапкIэ сомэ мин 15 мэхъу.\n— Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ар зыхэтшIыкIырэ хьаджыгъэм бэ елъытыгъэр, — еIо Юрэ. — Ащ тедгъэфэным пае бэ хьаджыгъэ лъэпкъэу тызэплъыгъэр. Ставрополь краим къышIырэ хьаджыгъэр зэкIэмэ анахь дэгъоу дгъэунэфыгъэ ыкIи ащ тыкъыщыуцугъ.\nЮрэ нафэ къызэрэтфишIыгъэмкIэ, мы уахътэм заводым гъэцэкIэжьын IофшIэн тIэкIу-шъокIухэр щэкIох. Оборудованиер зэблахъу, ар Волгоград къыращынэу мы уахътэм ежэх. Хьалыгъур зыщагъэжъэрэ хьакури, нэмыкI Iэмэ-псымэу чIэтхэри агъэцэкIэжьых. Ахэм яшIуагъэкIэ хьалыгъум идэгъугъэ джыри зэрэхэхъощтым щэч хэлъэп.\nIЭШЪХЬЭМЭФЭ Гощхъан, илъэс 38-рэ хъугъэу технологэу Iоф ешIэ:\n— Хьалыгъугъэжъэ заводыр къызызэIуахыгъэ 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мыщ Iоф щысэшIэ. Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ащ узэрэдэлажьэрэм мэхьанэшхо иI. Технологиеу тэ Iоф зэрэтшIэрэм фэдэм тетэу республикэм хьалыгъугъэжъэ завод итыжьэп пIоми ухэукъощтэп. ИжъыкIэ адыгэ унагъохэм зэрашIыщтыгъэм фэдэу хмелым хэшIыкIыгъэ тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэмкIэ хьалыгъур зэхэтэлъхьэ. Ащ ишIуагъэкIэ хьалыгъум иIэшIугъэ адрэхэм бэкIэ атекIы, чэщым ар щылъыгъэми зэхэтакъорэп, шIоIурэп. ЦIыфхэм лъэшэу агу рихьэу ащэфы. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.\n— Илъэс 36-м ехъугъэу хьалыгъугъажъэу заводым сыщэлажьэ. Хьалыгъум имызакъоу, хьалыгъужъыехэр, зэтечъхэр тэшIых. Тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэ зэрэдгъэфедэрэм къыхэкIэу тихьалыгъу IэшIу мэхъу, бэмэ агу рихьэу ащэфы. Ащ лъэшэу тегъэгушхо. СиIофшIэн сыгу рехьы, зы мафи къин къысщыхъугъэп, лэжьапкIэри дэеп. АщкIэ типащэ тыфэраз.\nИлъэс 20 хъугъэу мэлажьэ\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Адыгеяпаркет» зыфиIорэм икъутамэу Шэуджэн районым итым 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Цехым ипащэу Зэфэс Рэмэзан къызэрэтиIуагъэмкIэ, мыщ иофис шъхьаIэр Мыекъуапэ щыI, ащ ипащэр Зэфэс Аслъанчэрый.\nИлъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, унэе предприятие агъэпси, IофшIэныр рагъэжьэгъагъ. Джы цехыр зытет чIыгур ыпэкIэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ Унэу щытыгъ. 1990-рэ илъэсхэм ар зызэхэзыжьым, Зэфэс зэшхэм мы чIыпIэр къызIэкIагъахьи, якъарыукIэ цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. Мыщ нэбгырэ 60-м ехъу щылажьэщтыгъ, къыдигъэкIырэ продукциери нахьыбагъ. Ау непэ, адрэ IофшIапIэхэм афэдэу, цехым федэшхо къыхьэу пфэIощтэп, сыда пIомэ пхъэм ыуасэ лъапIэ, ахъщэу халъхьэрэм икъоу зыкъигъэшъыпкъэжьырэп.\n— Паркетым икъыдэгъэкIын ары нахьыбэу тызпылъыгъэр, — къеIуатэ Рэмэзан. — Ау щыIэныгъэр лъэкIуатэ, ренэу кIэ горэхэр къызыдехьых. Паркетыр лъапIэ зэрэхъугъэм къыхэкIэу, ламинатыр ашIопыутэу цIыфхэм нахьыбэу ащэфы хъугъэ. Тэри паркетым икъыдэгъэкIын нахь макIэ тшIын фаеу хъугъэ. Заказэу тиIэм елъытыгъэу ар афэтэшIы. Джыдэдэм нахьыбэу тыздэлажьэрэр пчъэхэм, шъхьаныгъупчъэхэм, дэкIояпIэхэм яшIын ары. Ахэр фабрикат ныкъошIэу тэгъэхьазырхэшъ, тиофис шъхьаIэу Мыекъуапэ щыIэм ятэгъащэх, нэужым ахэм Iофыр ыкIэм нагъэсыжьы.\nРэмэзан къызэриIуагъэмкIэ, Шэуджэн районымкIэ пхъэ Iофым пылъэу мы зы цехыр ары итыр. Пхъэр ащэфы, ау ар лъапIэ зэрашIыгъэм къыхэкIэу федэшхо къафыхэкIырэп. Мы лъэныкъом тIэкIу егъэгумэкIых, яIофшIэн къызэтырегъэуцо.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу цехым нэбгыри 10 щэлажьэ, дэсыгъо хэхыгъэ ямыIэу IофшIэнэу щыIэм елъытыгъэу цIыф-хэр къыдэкIых. Iэ-мэ-псымэу Iоф зэ-рашIэхэрэр Германием, Китаим къаращыгъэх.\n— ТапэкIэ гухэлъэу тиIэхэм ащыщ IофшIэныр зыпкъ идгъэуцожьынэу ыкIи зедгъэушъомбгъунэу. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэу цIыфхэм ядгъэгъотыщт, къыдэдгъэкIырэми ипчъагъэ хэдгъэхъощт, — къыIуагъ Рэмэзан.\nЦехыр зылажьэрэм къыщыублагъэу, илъэс 20-м ехъугъэу мастерэу мыщ Iоф щешIэ Шъаукъо Ритэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, цехым иIофшIэн зырегъэжьакIэм Iэмэ-псымэхэм, техникэм язэгъэуIункIэ къин алъэгъугъ. Нэужым мэкIэ-макIэзэ предприятиер ылъэ теуцуагъ.\n— Лъэшэу тафэраз Зэфэс зэшхэу Аслъанчэрыерэ Рэмэзанрэ, — еIо Ритэ. — ЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотых, игъом лэжьапкIэ къытаты, тиунагъохэр тIыгъыжьын тагъэлъэкIы. Зы мафи тыгу хагъэкIыгъэп, тызэдеIэжьзэ тызэдэлажьэ. Апэдэдэ паркетым икъыдэгъэкIын къыщедгъэжьэгъагъ, джы пчъэ-шъхьаныгъупчъэхэм танэсыгъ, мебельхэри тэшIых. Сэ бэ Iофэу згъэцакIэрэр (мэщхы Ритэ): пхъэр къызащэкIэ къэсэлъытэ, лъэныкъоу зыдэзгъэкIощтхэр сэгъэнафэ, пкъыгъоу ашIыхэрэм салъэплъэ, сафэсакъы. Нэужым ахэр къэзылъытэжьхэрэри сэры. IофышIэхэм сахэтэу ашIэрэр адэсшIэуи сыплъэгъущт. СиIофшIэн шIу сэлъэгъу.\nРитэ къызэриIуагъэмкIэ, ежь исэнэхьаткIэ экономист, Осетием техникумыр къыщиухыгъ. ИкIали, ипшъашъи унагъохэр яIэхэу мэпсэух. Ежьым IофшIапIэр ятIонэрэ унэ фэхъугъ.\n— Пхъэм къелыжьыхэрэр ыпкIэ хэмылъэу фаехэм ятэты, къыкIэлъэIухэмэ, тракторымкIэ афэтэщэ. Джащ фэд, къуае зышIырэ хъызмэтшIапIэхэм опилкэр ятэты, тлъэкIырэмкIэ тадэIэпыIэ. Ащ нэмыкIэу еджапIэр е гуIэу сымаджэ горэ ахъщэ IофкIэ къытэолIагъэхэмэ, титхьаматэ зыпари IэпыIэгъунчъэу IуигъэкIыжьырэп, амалэу иIэм елъытыгъэу зэкIэми ишIуагъэ арегъэкIы, — къыIуагъ Ритэ.\nЦIыфым сэнэхьатэу зэригъэгъотыгъэр, ежь ыгукIэ зыфэщэгъэ IофшIэныр ыIэ къызыри-гъахьэкIэ, ащ гухахъо хигъуатэзэ рэлажьэ.\nЗэшъхьэгъусэхэу БлэнэгъэпцIэ Аслъанрэ Дариетрэ предпринимательствэ цIыкIум пылъхэу Хьатыгъужъыкъуае зыщылажьэхэрэр тIэкIу шIагъэ. Ахэм ящагу ежьхэм яунэе цех къыщызэIуахыгъэу, 2013-рэ илъэсым къыщыублагъэу торт зэмылIэужыгъохэр, тхьацум хэшIыкIыгъэ нэмыкI шхыныгъо IэшIухэр къыщашIых. Ащ нэмыкIэу ежьхэм яунэе щэпIэ чIыпIэхэм япродукцие ащыIуагъэкIы.\nБлэнэгъапцIэхэм ящагу дэт IэшIу-IушIушI цехэу «Дольче» зыфиIорэр зэтегъэпсыхьагъ, тыдэкIи къэбзэ-лъабз, санитарнэ шапхъэхэм адештэ. Цехым тызыкIогъэ уахътэм тефэу мыщ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр щыкIохэу тырихьылIагъ. Бысымхэм къызэрэтаIуагъэмкIэ, цехым зырагъэушъомбгъун гухэлъ яIэу джыри псэуалъэ къыпашIыхьэ.\nДариет къызэриIуагъэмкIэ, мыщ ыпэкIэ яунэе тучан агъэлажьэщтыгъ, ау ащ федэ къымыхьыжьы зэхъум зэфашIыжьыгъ. Ежь исэнэхьаткIэ кондитер-технолог, арыти, ишъхьэгъусэ къыдыригъашти, IэшIу-IушIушI цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. ИщыкIэгъэ тхылъхэр агъэпсыхи, унэе предприятие къызэIуахыгъ. Ащ лъыпытэу езыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ипрограммэ хэлажьэхи, сомэ мин 300 хъурэ грантыр къаратыгъ. АщкIэ цехыр зычIэтыщт псэуалъэр агъэуцугъ. Нэужым торт зышIыщт кондитерхэр рагъэджагъэх. Дариети зэрахэтэу ахэр нэбгыри 4 мэхъух. ЗэкIэмкIи торт зэмылIэужыгъоу 36-рэ фэдиз къашIы. Ащ нэмыкIэу хьаку хьалыжъор, тхьацу зэтечъхэр, кексхэр, печенье зэфэшъхьафхэр ашIых. Дариет иIофшIакIохэм афэраз, зэгурыIохэу зэдэлажьэх. КъашIырэм елъытыгъэу гурытымкIэ лэжьапкIэу сомэ мини 10 — 15 ареты.\n— Шэуджэн районымкIэ тэры тортхэр къэзышIхэу щыIэр, нахьыбэм хьалыгъу агъажъэ. — еIо Дарыет. — Джыдэдэм тиIофшIэн джыри мылъку хэтэлъхьэми, тызпылъым зыкъе-гъэшъыпкъэжьы, зыми тыщымыкIэу тырыпсэун тэлъэкIы. Тортымрэ тхьацум хэшIыкIыгъэ гъэжъагъэхэмрэ зы цехым щытшIыщтыгъэ, чIыпIэр тфикъущтыгъэп. Джащ пае фэшъхьаф цех тэгъэпсы. Арэущтэу зыхъукIэ, джыри цIыф къэсштэнэу хъущт.\nБлэнэгъэпцIэ зэшъхьэгъусэхэм яIуи-яшIи зэхэлъэу зэрэзэдэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ гъэхъагъэхэр ашIынхэ алъэкIы. Джырэ уахътэ ахэм щэпIэ чIыпIэхэр Кощхьаблэ ыкIи Хьакурынэхьаблэ ащыряIэхэу, хэ-гъэхъуагъэ имыIэу, къызэрашIыгъэ уасэмкIэ япродукцие ащащэ.\n— ЦIыфхэр титортэу «Дольчэм» бэрэ къыкIэупчIэх, дэгъоу ащэфы, — еIо Дарыет. — Джэгу е мэфэкI зэхахьэ зиIэхэм ялъэIукIэ тортхэр афэтэшIых. Ащ нэмыкIэу къытфытеохэзэ хьаку хьалыжъохэр, тхьацу зэтечъхэр тагъэшIых. Тортыр зыхэтшIыкIырэ продукциер Краснодар ыкIи Ермэлхьаблэ къитэщы. Ащ хэлъыщтхэр анахь дэгъухэу, анахь лъапIэхэу къясэгъащэх. Ахэр нахь пыутэу сщэфынхэшъ, ащ сэ ахъщэ рысшIынэу зы мафи сыгу къэкIыгъэп. СэркIэ анахь шъхьаIэр ащ идэгъугъэ зыкъигъэшъыпкъэжьыныр, цIыфхэм агу рихьыныр ары. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.\nДариет зэрилъытэрэмкIэ, рихьыжьэгъэ Iофыр къыдэхъуным ишъхьэгъусэу Аслъан иIахьышхо хэлъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи ащ къыдыригъаштэзэ, кIуачIэ къыритызэ ыпэкIэ лъигъэкIотэн ылъэкIыгъ. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъищ зэдапIу. Анахьыжъыр унагъо ихьагъ, гурытыр — колледжым, нахьыкIэр гурыт еджапIэм ащеджэх.\n— ЦIыфыр фаемэ, ымышIэшъун Iоф щымыIэу сэлъытэ, — еIо Дарыет. — Кондитерэу къэхъухэрэп, ащ зыфагъасэ нахь. Iофэу пшIэрэм угу фэщэгъэн фае. Iоф зышIэщтхэр сфимыгъэкъу хъумэ, сыкIэрэуцошъ, адэсэшIы. Непэ щэн-щэфэным нэкъокъон Iофри къыхэмыхьэу щытэп. Ащ сэ сыкъыгъащтэрэп. Нэкъокъоныр пхэмылъэу уимурадхэр къыбдэхъущтхэп. Сиунагъо, сисабыйхэр згъэтынчынхэу, сиIахьылхэм садеIэн слъэкIынэу Тхьэм амал къыситыгъэшъ, тапэкIи ар зэрэзгъэфедэщтым сыпылъыщт.\n«ЦIыфым иIэм нахьи игугъэ нахьыб» аIо адыгэхэм. ТапэкIэ гухэлъэу яIэхэми Дариет тащигъэгъозагъ. Яцех зырагъэушъомбгъунэу ыкIи торт зэмылIэужыгъоу къашIыхэрэм япчъагъэ хагъэхъонэу, хьакукIи къащэфынэу фаех, япродукцие зыщыIуагъэкIыщт яунэе тучанхэри нахьыбэу къызэIуахынхэ ягухэлъ. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIапIэ зыгъотыщтхэри нахьыбэщт.\nПредприниматель зэшъхьэгъусэхэм тапэкIи ящытхъу арагъаIозэ гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу, щысэтехыпIэхэу гъогу дахэ рыкIонхэу афэтэIо.\nЯ 3 — 6-рэ нэкIубгъохэр зыгъэхьазырыгъэхэр IЭШЪЫНЭ Сусанэрэ КIАРЭ Фатимэрэ.


ШIэныгъэлэжьыр къыддэгуащэ | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрэригъэблэгъагъэм тетэу научнэ-гъэсэныгъэ пшъэрылъ иIэу республикэм къэкIуагъ Москва и Къэралыгъо университетэу Ломоносовым ыцIэ зыхьырэм игеографическэ факультет экономикэмкIэ ыкIи социальнэ географиемкIэ икафедрэ ипрофессорэу Наталья Зубаревич.\nПрофессор цIэрыIом илекцие едэIунэу, игупшысэхэм защигъэгъозэнэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым къыщызэрэугъоигъэр макIэп. АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, Адыгеим иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, муниципалитетхэм япащэхэр, кIэлэегъаджэхэр, студентхэр, нэмыкIхэри лекцие гъэшIэгъоным зэрипхыгъэх.\n— Темыр Кавказым ит республикэхэм ягъэпшагъэмэ, Адыгеим хэхъоныгъэхэр нахь ешIых, — къеIуатэ Наталья Зубаревич. — ШъуичIыгу зэрэдэгъум, Краснодар шъузэрэпэблагъэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэмкIи амалышIухэр зэрэшъуIэкIэлъым ар епхыгъ. Джащ фэдэу Адыгеир шъолъыр рэхьатэу ыкIи ущыпсэункIэ хъопсагъоу зэрэщытым мэхьанэшхо яI.\nПчъагъэхэр иIэубытыпIэу непэрэ щыIакIэу къэралыгъом илъыр профессорым къеIуатэ. Урысыем ишъолъырхэм хэхъоныгъэу ашIыхэрэр, зэфэдэу зэрэзэдэмыкIохэрэр, ар къызхэкIырэр къагурегъаIо. Наталья Зубаревич илекцие ипэублэ къызэрэщиIуагъэу, 2000-рэ илъэсхэм Адыгеим щыIагъ. А уахътэм елъытыгъэмэ, хэхъоныгъэхэр тишъолъыр зэришIыгъэхэр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nАныбжькIэ зэтекIхэу, щыIэныгъэм еплъыкIэу фыряIэри зэфэшъхьаф нахь мышIэми, къэзэрэугъоигъэхэм ашIогъэшIэгъонэу, зыIэпищэхэу Наталья Зубаревич едэIугъэх. Пчъагъэу къыIохэрэм ежь игупшысэхэр апхырыщыгъэх, щысэхэри къехьых. Экономикэм, демографием язытет, IофшIэпIэ чIыпIэхэм, нэмыкI лъэныкъохэми анэсыгъ. КъызэриIуагъэмкIэ, нахьыжъэу Iоф зышIэхэрэм ягъэпшагъэмэ, илъэс 20-м къехъугъэхэр нахь макIэх. Ащ къыхэкIэу IофшIэпIэ чIыпIэхэр агъотынымкIэ амалышIухэр аIэкIэлъыщт. Ау пэщэныгъэ зыщызэрахьащт IофшIапIэхэр къагъотыныр ныбжьыкIэхэм къин къащыхъущт.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм къатыгъэ упчIэхэм профессорым джэуапхэр къаритыжьыгъэх, игуапэу лекциер зэрэзэхищагъэр кIэухым къыIуагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъу дыриIагъ\nАР-м и Правительствэ и Унэ щыкIогъэ зэIукIэгъум шъолъырым ипащэу КъумпIыл Мурат къыщыгущыIэзэ, Адыгеим къэкIогъэ Наталья Зубаревич рэзэныгъэ гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Республикэм Iоф щызышIэрэ специалистхэм яшIэныгъэхэм ахэгъэхъогъэным, регионым социальнэ-экономикэ лъэбэкъушIухэр ышIынхэм екIолIакIэхэр къыфэгъотыгъэнхэм зэIукIэгъур, нэмыкI Iофтхьабзэу зэхащэщтхэр зэрафэIорышIэщтхэр хигъэунэфыкIыгъ.\nЭкономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, инвестициехэр нахьыбэ хъунхэм алъэныкъокIэ шIэныгъэу IэкIэлъхэмкIэ профессорыр республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм, бизнес-сообществэм, кIэлэегъаджэхэм ыкIи студентхэм адэгощэщт.\n— Непэрэ зэдэгущыIэгъур зэкIэми къашъхьапэнэу къысшIошIы: социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм, социальнэ ыкIи политическэ географием хэшIыкIышхо афызиIэ специалистым иеплъыкIэ Iэнэ хъураем хэлажьэхэрэм зэрагъэшIэн амал яIэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nУрысые шIэныгъэлэжь-ушэтакIоу, экономик-географэу Наталья Зубаревич зыхэлэжьэгъэ Iэнэ хъураер тыгъуасэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щыкIуагъ. Iофтхьабзэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, бизнесым пылъхэр, нэмыкIхэри.\nПэублэм КъумпIыл Мурат Адыгеим къызэрэкIуагъэмкIэ Наталья Зубаревич зэрэфэразэр къыIуагъ. Шъолъырхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ шIэныгъэ куухэр зыIэкIэлъым гущыIэгъу фэхъунхэм мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ.\nПрофессорым игущыIэ къызэрэригъэжьагъэр Адыгэ Республикэр къыпэблэгъэ шъолъырхэм къазэрахэщырэр ары. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, агропромышленнэ комплексым ылъэныкъокIэ амалышIухэр тишъолъыр IэкIэлъых, нэмыкIэу Адыгеим федэ мымакIэу къыфэзыхьыщтхэми ягугъу къышIыгъ.\nУрысыем чIыпIэу Адыгеим щиубытырэм, Темыр Кавказым ит республикэхэм ялъытыгъэмэ, амалэу IэкIэлъхэр зыфэдэхэм Наталья Зубаревич ягугъу къышIыгъ. Непэ Адыгеим иэкономикэ инвестициеу къыхалъхьэрэр процент 0,1-рэ мэхъу. Апшъэрэ гъэсэныгъэр зэзыгъэгъотыгъэу тишъолъыр щыпсэухэрэм япчъагъэ бэ. Джащ фэд, цIыфхэр зыщыпсэущтхэ унэу ашIыхэрэм япчъагъэ хэхъуагъ.\nАужырэ илъэсхэм Адыгеир федеральнэ программэхэм, грантхэм якъыдэхын чанэу зэрахэлажьэрэм ишIуагъэкIэ федеральнэ гупчэм дотациер бэу зэритырэ шъолъырхэм ахэкIыгъ.\nНаталья Зубаревич къызэригъэнэфагъэмкIэ, республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ нэмыкI амалышIоу IэкIэлъхэр къызфигъэфедэнхэм дэлэжьэныр ищыкIагъ. Бизнес цIыкIум IэпыIэгъу фэхъугъэным, федеральнэ бюджетым къытIупщырэ субсудиехэр нахьыбэ шIыгъэным Адыгеир пылъын фае.\n— Хэхъоныгъэу ышIыхэрэмкIэ Адыгеир Темыр Кавказым ит республикэхэм ыкIи Къалмыкъым апэ ишъыгъ. А къэгъэлъэгъоныр тапэкIи зэрэжъугъэпытэщтым шъупылъын фае, — къыIуагъ Наталья Зубаревич.


Хэта финалныкъом хэхьащтыр? | Адыгэ Макъ\nХэта финалныкъом хэхьащтыр?\nМыекъуапэ футболымкIэ икIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу хэлажьэхэрэ командэхэу апшъэрэ купым хэтхэм пэшIорыгъэшъ ешIэгъухэр шIэхэу аухыщтых.\nЯ 4-рэ зэIукIэгъухэм якIэуххэр зэтэгъапшэх.\n«Щагъдый» — «Картонтара» — 6:1, «Ошъутен» — «Мыекъуапэ-СШОР» — 5:1, «Урожай» — «ЧIыгушъхь» — 1:0.\nПчъагъэр 1:0-у «Урожаир» «ЧIыгушъхьэм» текIуагъэми, къэлапчъэм Iэгуаор дадзэнэу ешIакIохэр чIыпIэшIу зэрифэщтыгъэхэр къыхэтэгъэщы. «ЧIыгушъхьэм» икъэлэпчъэIутэу Александр Чихрадзе цыхьэшIэгъоу ешIагъ, Iэгуаор бэрэ къызэкIидзэжьыгъ. Вадим Балабановыр метри 5 фэдизкIэ зыпэчыжьэ къэлапчъэм зыдаом, къэлэпчъэпкъым Iэгуаор къыгъэлъэтэжьыгъ.\n«ЧIыгушъхьэри» ущытхъунэу ешIагъ. Датхъужъ Адамэ тазыр ыгъэцакIэзэ къэлапчъэм лъэшэу зыдаом, къэлэпчъэ бгыкъум Iэгуаор тефагъ. ЕшIапIэм ит къэлэпчъэпкъыр ыгъэкощыгъ, ау хъагъэм Iэгуаор ифагъэп. Къонэ Амир метрищ фэдизкIэ зыпэчыжьэ къэлапчъэм дахэу дэуагъ, ау Алексей Саяпиным шIокIын ылъэкIыгъэп. Алексей Iэгуаор къызэкIидзэжьыгъ, зэIукIэгъур аухыгъ.\nЗэIукIэгъу плIырыплI командэхэм яIагъ.\n2. «Ошъутен» — 9\n3. «Щагъдый» — 6\n4. «ЧIыгушъхь» — 6\n5. «Мыекъуапэ» — 3\n«ЧIыгушъхь» — «Щагъдый».\nКъэлапчъэм Iэгуаор анахьыбэрэ дэзыдзагъэхэм шъуащытэгъэгъуазэ.\nДавид Папикян — 6, «Щагъдыим» щешIэ.\nТакълый Руслъан — 3, «Урожай», Роман Юрченко — 3, «Мыекъуапэ».\nЯ 5-рэ ешIэгъухэр мафэм сыхьатыр 11-м аублэщтых. Апэрэ чIыпIи 4-р къыдэзыхырэ командэхэр финалныкъом щызэIукIэщтых.\nЯтIонэрэ купым командэ 17 щызэнэкъокъу, зы къекIокIыгъом щызэдешIэщтых. Судья шъхьаIэу Игорь Калиниченкэм къызэрэхигъэщыгъэу, «Спортмастерыр», «МФОК-Ошъутенэр», «Кавказыр» апэ итых.


Бизнесым IэпыIэгъу зэригъотыщтыр икъоу лъыгъэIэсыгъэн фае | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nБизнесым IэпыIэгъу зэригъотыщтыр икъоу лъыгъэIэсыгъэн фае\nЭкономикэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным фэгъэхьыгъагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат видео шIыкIэм тетэу зэхищэгъэгъэ зэхэсыгъор.\nМинистрэхэм я Кабинет хэтхэр, федеральнэ ыкIи республикэ къулыкъухэм, ведомствэхэм, муниципальнэ образованиехэм япащэхэр ащ хэлэжьагъэх.\nАР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэриIуагъэмкIэ, экономикэм илъэныкъоу коронавирусым иягъэ зэригъэкIыгъэхэм ахэлъытэгъэщтхэм яспискэ джыри хагъэхъуагъ. Кризисым пэшIуекIогъэнымкIэ планэу мэлылъфэгъум и 8-м аштагъэм къыщыдэлъытагъэу, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъоу аратыщтыр агъэнэфагъ. НэмыкI хъызмэтшIапIэхэм зэрадеIэщтхэри, цIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэ ямыIэу къэмынэнхэм пае ашIэщтыри планым къыщыдэлъытагъэх.\nIэпыIэгъур зыфэдэщтыр муниципалитетхэм алъыгъэIэсыгъэн фаеу зэрэщытым республикэм ипащэ къыкIигъэтхъыгъ.\n«Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым ащылажьэу, УФ-м и Правительствэ иунашъо къыхиубытэхэрэм федеральнэ ыкIи республикэ IэпыIэгъу пстэури аIэкIэхьан фае. Нэбгырабэхэм IофшIэпIэ чIыпIэ ямыIэу къызэрэнэщтхэр къыдгурыIоныр шIокI зимыIэ Iофэу щыт. Предпринимательхэм къэралыгъо IэпыIэгъур къызIэкIагъэхьанымкIэ тадеIэныр типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ», — къыIуагъ ЛIышъхьэм.\nАР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Геннадий Митрофановым къызэриIуагъэмкIэ, республикэм ихъызмэтшIапIэхэм продукциеу къыдагъэкIырэр интернет щапIэхэм къащагъэлъэгъошъуным ыкIи ащыIуагъэкIыным ыуж итых. Мы лъэныкъом нахь чанэу Iоф дашIэнэу АР-м и ЛIышъхьэ къафигъэпытагъ. Промышленностым зегъэушъомбгъугъэнымкIэ Федеральнэ фондым кредитхэм алъэныкъокIэ Iоф дэшIэгъэным мэхьанэ зэриIэри зэхэсыгъом къыщаIуагъ. Шапхъэу ащ пылъхэр зэрагъэшIэнэу, Фондым иIэпыIэгъу зыгъэфедэшъущт хъызмэтшIапIэхэр пэшIорыгъэшъэу агъэнэфэнхэу КъумпIыл Мурат къариIуагъ.\nХэбзэIахьхэм ятын, юридическэ лицэхэм бэджэнд уасэу атырэм изэкIэхьан, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым ащылажьэхэрэм фэгъэкIотэнхэр зиIэ кредитхэр нахьыбэу зэрагъэфедэщтхэм нэужым атегущыIагъэх.\nЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ федеральнэ къулыкъум АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Галина Цыганковам IофшIэпIэ чIыпIэхэмкIэ бэдзэршIыпIэм изытет зэрэлъыплъэхэрэр къыIуагъ. Мы уахътэм нэбгырэ мини 2 фэдизмэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэ, 42-р IофшIэгъу мафэм ызыныкъом мэлажьэх, нэбгырэ 327-мэ Iоф ашIэгорэп, хъызмэтшIапIэм Iутэу ау къыIукIыжьынэу изыхъухьагъэр 94-рэ мэхъу. IофшIапIэ имыIэжьэу къэнагъэхэм аратырэ пособие анахь иныр сомэ мин 12,1-рэ.\nМы лъэныкъор анахьыбэу Iоф зыдэшIэгъэн фаехэм зэращыщым, IофшIапIэ имыIэу къэнагъэхэм япчъагъэ хэмыхъоным екIолIэкIэ гъэнэфагъэ зэрищыкIагъэм республикэм ипащэ къыкIигъэтхъыгъ.\nПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым, псэолъэ ыкIи гъогу шIыным ащылажьэхэрэм Iоф ашIэнэу фитыныгъэр игъорыгъоу ятыжьыгъэными игугъу ашIыгъ. Мыхэм санитар шапхъэхэр зэрагъэцакIэхэрэм, пропускхэм ятын нахь гъэлъэшыгъэу алъыплъэнхэу ащ фэгъэзагъэхэм КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ. Социальнэ псэуалъэхэм яшIын анахьэу анаIэ тырагъэтынэу къариIуагъ. НэмыкI субъект е къэралыгъо къикIыгъэу псэолъэ е гъогу шIыным ащылажьэхэрэм коронавирусыр къяолIагъэмэ уплъэкIугъэныри шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытым ЛIышъхьэм къыкIигъэтхъыгъ.\nЗэхэсыгъом икIэухым мэкъумэщ хъызмэтым иIофхэм язытет тегущыIагъэх. Мы лъэныкъом фэгъэзэгъэ министерствэм ипащэу Къуанэ Анзаур коронавирусым иягъэ зэригъэкIыгъэхэм мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэр къызэрахимыубытэхэрэр къыIуагъ. Къэралыгъо программэу щыIэхэм къызэращыдэлъытагъэм тетэу ахэм IэпыIэгъу афэхъущтых.\nГъэтхасэхэм япроцент 60 фэдизыр апхъыгъах. Ощххэр зэрэмакIэхэм бжыхьасэхэм иягъэ аригъэкIыным ищынагъо щыI. Специалистхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, гъатхэр къихьэгъахэу къызэригъэщтыгъэр чъыг хатэхэм ыкIи цумпэ хьасэхэм ягоуагъ.\nIофхэм язытет нахь куоу зэрагъэшIэнышъ, ом зэрар къызфихьыгъэ хъызмэтшIапIэхэм зэрадеIэщтхэр агъэнэфэнэу ЛIышъхьэм къариIуагъ. Страхованием пылъ компаниехэм мыщ фэдэ чIыпIэхэм шIуагъэу къатырэр икъу фэдизэу мэкъумэщышIэхэм алъыгъэIэсыгъэнхэми мэхьанэ зэриIэр къыхигъэщыгъ.