ПшIогъэшIэгъоныр къыотэжьы — Адыгэ макъ\nРедактор 06.02.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Нэгъой Маринэ имэфэкI мафэ фэгъэхьыгъэ юбилей зэхахьэ филармонием гъэшIэгъонэу щыкIуагъ.\n— Марин, къыпфэгушIуагъэхэм сахаплъэшъ, ясэнэхьатхэр зэфэшъхьафых, Адыгеим ирайонхэм къарыкIыгъэхэр бэ мэхъух…\n— ЗэкIэми садэгущыIэнэу игъо сифагъэпышъ, гъэзетымкIэ «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьы сшIоигъу.\n— Пчыхьэзэхахьэм IэгутеошхокIэ укъыщагъэкIотэжьызэ, уянэу Асе инэплъэгъу фабэ къахэбгъэщыгъэу къысщыхъугъ.\n— Сянэ Андзэрэкъохэм япхъу.\n— Ащ сыщыгъуаз. Андзэрэкъохэу Чеславрэ Вячеславрэ ашыпхъу.\n— Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, Урысыем икомпозиторхэм я Союз хэтэу Андзэрэкъо Чеслав цIэу сфиусыгъэр сипаспорт дэтхагъ — Мирамхъан. Сценэм МаринэкIэ къыщысэджэх. Андзэрэкъо зэшхэм ягъогу сэри сырыкIонэу зэрэхъугъэм сырыкIэгъожьэу зы такъикъи къысэкIугъэп.\n— Зэшыпхъуитф шъохъу, мэшэлахь. ОрэдыIо ухъуныр орыкIэ къиныгъа?\n— СицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу орэд къасIощтыгъ. ОрэдыIо сыхъунэу сятэ къысэлъэIущтыгъ. Чеслав емызэщэу макъэр зэрэзгъэIорышIэщтым сыфигъасэщтыгъ. ОшIа, орэдым ипычыгъо щыщ къыхидзагъэу Чеслав къыIо зыхъукIэ, седэIущтыгъэ къодыеп. Ыгу зэIухыгъэу, нэгушIоу къысэплъызэ, гущыIэм псэ къызэрэпигъакIэрэр, орэдым тамэ зэрэритырэр къыхэзгъэщынхэм сыпылъыгъ.\n— Мыекъуапэ музыкэмкIэ иеджапIэ ыуж С. Рахманиновым ыцIэ зыхьырэ консерваториеу Ростов-на-Дону дэтыр къэуухыгъ. А уахътэм унагъо уиIэ хъугъагъэ.\n— Сишъхьэгъуси Ростов-на-Дону къыслъыкIуи, илъэсищэ къалэм тыщызэдэпсэугъ. Уимурадхэм уафэкIоным фэшI уиIахьылхэр, ныбджэгъухэр гъусэ къызыпфэхъухэкIэ, къиныгъохэр нахь IэшIэхэу къызэонэкIых.\n— Баджэ Дзэхъан училищым кIэлэегъаджэу щыуиIагъ. Ростов узэкIом…\n— Консерваторием Бэла Ситерман шIукIэ щашIэщтыгъ. Ащ фэдэ кIэлэегъаджэр уянэм фэбгъадэуи уахътэ къыокIу. ГукIэгъоу хэлъыр щыIэныгъэм къызэрэщыотэжьырэр зыдэпшIэжьэу уеджэныр, уисэнэхьат ишъэфхэр зэбгъэшIэнхэр зымыуасэ щыIэп. Баджэ Дзэхъан непэ сыготэу филармонием Iоф щызэдэтэшIэ. Уезыгъэджагъэм щыIэныгъэм нахь куоу узэрэхищэрэр къызыбгурыIокIэ, ори шIыкIэшIухэм уалъыхъущт.\n— Консерваторием искусствэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэр щызэбгъэшIагъэх. ОрэдыIо ухъуныр нахь пшIоигъуагъа?\n— Ольга Бударинар концертмейстер сэнэхьатым фэIэпэIас. Ащ сыдми тыригъэджагъэу слъытэрэп. Музыкэм уедэIун, зэхэпхын, макъэм Iоф дэпшIэн фае зыхъукIэ кIэлэегъаджэр ичIыпIэ зэритыр щыIэныгъэм къыщылъагъотыщтыгъ. Ольга Бударинам, нэмыкIхэм непи зэпхыныгъэхэр адысиIэх, салъэкIо.\n— ЧIыр мэчэрэгъуфэ музыкэр зэрэщыIэщтым шъутегущыIа?\n— Сыгу укъигущыIыкIыгъ. ГъашIэм хэмыкIокIэщт сэнэхьатыр къызэрэхэтхыгъэр тэркIэ гушIуагъо.\n— Марин, сэнэхьатэу къыхэпхыгъэм игъогу уипшъашъэхэри рэкIох.\n— Азэ ансамблэу «Ислъамыем» иорэдыIу, Беллэ филармонием щызэхащэгъэ орэдыIо купым хэт.\n— Азэрэ Беллэрэ къызэрэсаIуагъэу, гукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатыр ашIогъэшIэгъон. АдыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ, итальяныбзэкIэ, нэмыкIхэмкIи орэдхэр къаIох.\n— Мыекъуапэ сыщезыгъэджагъэхэ Ажгъой Асе, Даутэ Сарыет, нэмыкIхэм къысаIощтыгъэр сщыгъупшэрэп. УикIалэхэри уигъогу рыкIохэ зыхъукIэ, IэпыIэгъу уафэхъунымкIэ амалэу уиIэр нахьыб.\n— Уишъхьэгъусэу Чыназ концертхэм, спорт зэнэкъокъухэм ащысэлъэгъу. Искусствэм фыщытыкIэу фыриIэм бэрэ шъутегущыIа?\n— Хьау, тытегущыIэныр лыеу къытщэхъу. Концертхэм ащытлъэгъурэр, зэхэтхырэр зэфэтхьысыжьынхэу игъо тимыфэуи къыхэкIы. УзэгурыIо зыхъукIэ, гущыIэр нахь макIэ пшIызэ узэлъэплъэ.\n— УимэфэкI зэхахьэ хэлэжьагъэхэм къафэдгъэзэжьы сшIоигъу.\n— Урысыем, Адыгеим янароднэ артистэу, республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьаматэу Нэхэе Аслъан искусствэм сызэрэщылажьэрэр IупкIэу къыIотагъ. ТхакIоу Жэнэ Къырымызэ июбилей 2019-рэ илъэсым хэдгъэунэфыкIыгъ, ащ иорэдыбэ къэсэIо. Лъэшэу сигопагъ медицинэм иIофышIэ цIэрыIоу Жэнэ Аскэр, ащ иунэкъощэу Заур пчыхьэзэхахьэм къызэрэщыгущыIагъэхэр.\n— АР-м искусствэхэмкIэ иколледж ипащэу Куфэнэ Щамсэт, Шэуджэн районым культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Бэчымыкъо Альбинэ, фэшъхьафхэр къыпфэгушIуагъэх.\n— Филармонием ипащэу Къулэ Мыхьамэт, тиIофшIэгъухэу Туренко (Ацумыжъ) Адыиф, СтIашъу Къэплъан, Набэкъо Беллэ, нэмыкIхэм ацIэхэр къесIохэ сшIоигъу, ягущыIэ фабэхэр сщыгъупшэщтхэп.\n— Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэм иорэдыIоу узэрэщытыгъэри зэхахьэм щызэхэтхыгъ.\n— Сулейманов Юныс, Хъупэ Мурат музыкальнэ театрэм пэщэныгъэ дызэрахьэзэ егъэжьэпIэшIоу ашIыгъэхэм сэри сахэлэжьагъ, ари сигукъэкIыжьышIумэ ахэсэлъытэ.\n— Зы классым шъущызэдеджагъ…\n— СэшIэ зыцIэ къепIощтхэр. Къуанэ Хъалидэрэ Аулъэ Муратрэ пчыхьэзэхахьэм къыщысфэгушIуагъэх.\nБаджэ Дзэхъан, Нэгъой Азэ, Нэгъой Беллэ, Сергей Пособиловыр, Сергей Трутневыр, Набэкъо Беллэ, Анна Шапоровар, Наталья Амельченкэр, Никита Гнидиныр, нэмыкIхэри концертым хэлэжьагъэх урысыбзэкIи, адыгабзэкIи орэдхэр агъэжъынчыгъэх. «Синан», «О унитIу», «Сикъуадж» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри пчыхьэзэхахьэм щыIугъэх.\n— Марин, уигухэлъышIухэр къыбдэхъунхэу пфэтэIо.\nПредыдущая Üretim arttı


Сэнэхьат зэфэшъхьафхэм нэIуасэ афашIыгъэх | Адыгэ Макъ\nСэнэхьат зэфэшъхьафхэм нэIуасэ афашIыгъэх\nАвтор: Редакция\t/ 11.11.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nГурыт еджапIэхэм ачIэс кIэлэеджакIохэм языгъэпсэфыгъо лъэхъан ехъулIэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым кIэлэцIыкIу лагерэу «Страна профессий» зыфиIорэм иящэнэрэ чэзыу щызэхащагъ.\nАпшъэрэ еджапIэм карьерэмкIэ профориентациемкIэ и Гупч ащ икIэщакIор. Чъэпыогъум и 31-м къыщегъэжьагъэу шэкIогъум и 4-м нэс ар кIуагъэ. Илъэси 6-м къыщегъэжьагъэу 12-м нэс зыныбжь кIэлэцIыкIу 32-рэ фэдиз ащ къекIолIагъ.\nМэфитфым къыкIоцI сэнэхьат зэфэшъхьафхэм кIэлэцIыкIухэр нэIуасэ афашIыгъэх. Хабзэ зэрэхъугъэу, мафэр зарядкэкIэ рагъажьэщтыгъ. КIэлэеджакIохэр отрядиплIэу агощыгъэх. Отряд пэпчъ галстук зэмышъогъухэр адалъхьагъэх.\nМэфэкI линейкэм лагерым хабзэу щыIэхэр, щынэгъончъэным ылъэныкъокIэ зэрэзекIонхэ фаехэр къафаIотагъэх. КIэлэцIыкIухэу лагерым къекIолIагъэхэм ыкIи ахэм янэ-ятэхэм шIуфэс къарихыгъ лагерым ипащэу Галина Измайловам. КIэлэпIухэм нэIуасэ афэхъугъэх. Отряд пэпчъ капитан зырыз къыхахыгъ, ахэм ацIэщтыр, девизэу яIэщтыр, къаIощт усэхэр, орэдхэр къаугупшысыгъэх.\nЛагерым иящэнэрэ сменэ адрэхэм афэдэу сэнэхьат зэфэшъхьафхэм афэгъэхьыгъагъ. ГущыIэм пае, «Садовник» ыкIи «Ландшафтный дизайнер» зыфиIохэрэм нэIуасэ афэхъугъэх. Студентхэр ягъусэхэу чылэпхъэ зэфэшъхьафхэр тэрэзэу зэрэбгъэтIысыщтхэр, къэгъэгъэ клумбэ дахэхэр зэрэбгъэпсыщтхэр къарагъэлъэгъугъ. Мастер-классыр ныбжьыкIэхэм агу рихьыгъ, мы сэнэхьатхэр къыхэзыхынэу фаехэри къахэкIыгъэх.\nДжащ фэдэу бзыухэм афэгъэхьыгъэ къэбарыбэ къафаIотагъ. Творческэ зэнэкъокъоу «Покормите птиц зимой» зыфиIорэм хэлэжьагъэх. «Консервируем сами» зыцIэгъэ мастер-классри къафагъэлъэгъуагъ. КIэлэцIыкIу пэпчъ банкэу ыIыгъым къыдэгъэкIакIом, гъомылапхъэм ыцIэ ыкIи зашIыгъэ уахътэр зытетхэгъэ наклейкэр тыригъэпкIагъ, нэужым хэтэрыкI зэфэшъхьафхэр ралъхьагъэх ыкIи маринад акIакIагъ. Аграрнэ технологиехэмкIэ факультетым ныбжьыкIэхэм «Что мы знаем о продуктах питания?» зыфиIорэ зэнэкъокъур афызэхащагъ. КIэлэцIыкIухэм ар ашIогъэшIэгъоныгъ, продукт зэфэшъхьафхэм афэгъэхьыгъабэ зэхахыгъ.\n«Азбука технолога» зыфиIорэ Iофтхьабзэр ахэм къакIэлъыкIуагъ. Квасыр, сокхэр зэрэзэхэлъхэр микроскопыр аIыгъэу зэрагъэшIагъ. «Мыловар» зыфиIорэ сэнэхьатми лагерым къекIолIагъэхэр нэIуасэ фашIыгъэх. Нэбгырэ пэпчъ ежь ыIэкIэ ышIыгъэ сабыныр ыIыгъэу унэм кIожьыгъэ.\nАхэм анэмыкI гъэшIэгъоныби ныбжьыкIэхэм алъэгъугъ. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ факультетым щеджэрэ студентхэм къагъэхьазырыгъэ къэгъэлъэгъоныр лъэшэу агу рихьыгъ. Ливан, Палестинэ, Туркменистан, Сирием, Узбекистан, Таджикистан, Кувейт, Марокко къарыкIыгъэ студентхэм ялъэпкъ къашъохэр, орэдхэр къашIыгъэх, шхын зэфэшъхьафхэмкIэ кIэлэцIыкIухэр ахьэкIагъэх.\nЛагерым исменэ ыухыгъ. Аужырэ мафэм Краснодар дэт музееу «Джоуль-парк» зыфиIорэм ащагъэх.


«Ставропольер» «Ошъадэм» иныбджэгъу — Адыгэ макъ\nАдыгеим и Къэралыгъо филармоние «Урысыер. Хэгъэгур. ЗыкIыныгъэр» зыфиIорэ концертыр щыкIуагъ. Урысыем и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэхахьэм къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо къэзэкъ ансамблэу «Ставропольер», Мыекъуапэ итворческэ IофшIапIэу «Ошъадэр» хэлэжьагъэх.\nПчыхьэзэхахьэм иапэрэ едзыгъо «Ставропольем» лIыхъужъныгъэм, IофшIэным, сэмэркъэум, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ къэзэкъ орэдхэр къыIуагъэх, лъэпкъ къашъохэр къышIыгъэх. Къэзэкъ дзэкIолIым, шыум афэгъэхьыгъэ орэдхэр щыIэныгъэм къыхахыгъэх.\nХудожественнэ амалхэр агъэфедэхэзэ лъэпкъ къашъохэу къагъэлъэгъуагъэхэр гум рехьых. Шъуашэхэр дахэх. Шъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэкIэрэкIэгъэ кусэхэр къашъохэм ахэгъэщагъэхэу лъэпкъ искусствэр къыраIотыкIы.\nСэмэркъэу зыхэлъ орэдхэр шIулъэгъум, цIыф зэфыщытыкIэхэм нахь афэгъэхьыгъэх. Бзылъфыгъэм ишэн-хабзэхэр унагъом ипсэукIэ зэрэдиштэхэрэм уядэIункIэ гъэшIэгъоных.\nЛъэпкъ орэдыIо ансамблэу «Ащэмэзым» пэсэрэ адыгэ орэдхэр къыIуагъэх. Адыгэ шъуашэр артистхэм къякIоу ащыгъ, уядэIузэ лъэпкъым къыкIугъэ гъогум зыщыогъэгъуазэ.\nОрэдыIоу Хъурэнэ Азэ адыгабзэкIи, урысыбзэкIи къыхидзэгъэ орэдхэр щыIэныгъэм дештэх. Артисткэр дахэу, зэкIужьэу зэрэфэпагъэри къыхэдгъэщы тшIоигъу.\nШэуджэн Рустам зипэщэ лъэпкъ оркестрэм адыгэ мэкъамэхэр ыгъэIугъэх. ШыкIэпщынаоу ЛIыбзыу Шан бзэпсхэр ыгъэжъынчыхэзэ лъэпкъ орэдышъохэр къырегъаIох. Нэгъой Заур, Шэуджэн Юлианэ, нэмыкI артистхэу оркестрэм хэтхэм ядэIугъэхэр агъэгушIуагъэх.\nИжъырэ къашъоу «Ислъамыер» артистхэм къызэрашIырэ шIыкIэри лъэхъаным дештэ. Едыдж Викторие къашъор зегъэуцум зыми фэмыдэ шIыкIэхэр ыгъэфедагъэх.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ иотдел ипащэу Шэуджэн Бэлэ, Мыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Цэй Розэ, культурэм щызэлъашIэхэрэ Хъот Заур, Къулэ Амэрбый, Нэхэе Тэмарэ, нэмыкIхэу концертым еплъыгъэхэм искусствэм лъэпкъхэр зэрэзэфищэхэрэм мэхьэнэ ин ратыгъ. Уигъунэгъоу къыбдэпсэурэм икультурэ дэгъоу зэбгъашIэмэ щыIэныгъэм къызэрэщыотэжьырэм къытегущыIагъэх.\n«Ставропольем» ихудожественнэ пащэ игуадзэу Юрий Зель, «Ошъадэм» ихудожественнэ пащэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Едыдж Викторие зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. Шъолъырхэр тапэкIи зэрэзэлъыкIощтхэр, концертхэмкIэ зэрэзэхъожьыщтхэр къаIуагъ. Пчыхьэзэхахьэм икIэухым «Ставропольемрэ» «Ошъадэмрэ» зыкIыныгъэм фэгъэхьыгъэ орэдыр къызэдаIуагъ.\nПредыдущая БэнэкIо ныбжьыкIэхэм яушэтынхэр


Зы чылэ итхыд » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » История » Зы чылэ итхыд\nЗы чылэ итхыд\nУахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу.\nОрэчыжьэ, Орэблагъэ,- Тыди ар щэрэ1, Къыщыхъугъэу, Ащ щап1угъэу Хэти ч1ып1э и1. Хьэдэгъэл1э Аскэр.\nУахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу. Сыдэу щытми, ц1ыф 1ушхэм, ц1ыф лъэшхэм, гу къабзэ зи1эхэм я1оф нахь къыщек1ы мы дунаим п1он плъэк1ыщт непэ цивилизациер лъэгап1эу зынэсыгъэр къыдэплъытэмэ. Ет1ани лъэпкъ пэпчъ итарихъ гъогу нахь куоу зэриш1эщтым, ежь къыхэк1ыгъэ ц1ыф ц1эры1охэр дунаим зэрэщаш1эщтым зэрэфэгумэк1ырэр лъэшэу дэгъу. Ащ иш1уагъэк1э л1эш1эгъу чыжьэхэм тилъэпкъ ищы1ак1э зыфэдагъэр, ц1ыф ц1эры1охэу, ц1ыф лъэшхэу, ч1ыгужъым иухъумэк1о псэемыблэжьхэу щы1агъэхэм якъэбархэр къытэнэсыжьыгъэх. Ащ фэдэ къэбарэу къысфа1отагъэм шъуезгъэдэ1умэ сш1оигъу. Жъоныгъуак1эм 1864-рэ илъэсым Урыс-Кавказ заор аухыгъ. Шапсыгъэмэ яч1ыгужъ нэк1ы хъугъэ. Нэбгырабэ мы зэо тхьамык1агъом хэк1одагъ, къэнагъэхэр пачъыхьэм идзэхэм зэрамытынк1э Тыркуем ик1ыжьыгъэх. Псыхъоу Шахэ к1элъырысыгъэ чылэгъо 70-рэм щыщ зи къы1унэжьыгъагъэп. Тыркуем ик1ыжьыгъэ адыгэхэм, гъэблэшхомрэ уз дэимрэ апсэ 1уихыгъ. Нэбгырэ мин пчъагъэ хымэ ч1ыгум щык1одыгъ. Гъошъо Елэмызэ хьак1уцумэ ащыщыгъ. Ащ иунагъо Трабзон дэжь щыт лагерым щык1одыгъ. (Ишъхьагъусэрэ ик1элэц1ык1уийрэ). Елэмызэ 1уагъэ ыш1ыгъ ихэку къыгъэзэжьынэу. Ар ыгъэцэк1энымк1э зыми еблэщтэп. Зы мафэ горэм ежьыррэ ышэу Шъэолэхъурэ къошъо псынк1э горэ къыз1эк1агъэхьагъ, ык1и ягъусэхэм къарэ1уагъ хэкужъым зэрагъэзэжьыщтыр, 1ашэр а1ыгъэу ар къызэраухъумэщтыр. «Уич1ыгужъ къэуухъумэзэ ул1эныр нахь дэгъу, хымэ ч1ыгум ущыл1эным нахьи». Зэшхэм къадрагъэштагъ янэшхэу Хъущт Омэррэ Хъущт Келэмэтрэ. Охътабэ темыш1эу, куп ц1ык1ур Хъущт Омэр япащэу Шъачэ ихьэнэ-гъунэ къихьажьыгъэх. К1ощтыгъэ 1867-рэ илъэсыр. Илъэсипш1ырэ нэбгырипл1эу къэзгъэзэжьыгъэхэр хьаджырэтэу мэзым хэтыгъэх, тетыгъор зы1ыгъмэ рэхьатыгъо арамытэу. 1874-рэ илъэсым шышъхьа1ум и 28-рэм Къэбжь Лъэпшъау (адыгэхэу, къуаджэу Лесное зыфи1орэм ирезервацие дэсыгъэхэм япэщагъ) Омэр зэрищэрэ купыр къыригъэш1угъ заор щагъэтынэу. А къэбарыр къырагъэхьэгъагъ журналэу «Одесский вестник» зыфи1орэм шэк1огъум и 2-м. Зэзэгъыныгъэу Къэбжь Лъэпшъао ыш1ыгъэмк1э урядник чиныр, тыжьын медалэу «За усердие» ык1и Грамотэу пщы ц1эры1оу Михаил ы1апэ зык1эдзагъэр къыфагъэшъошагъ. Зэзэгъыныгъэм къызэрэдилъытэрэмк1э, л1ыхъужъ нэбгырипл1ым зыфэе ч1ып1эр т1ысып1эу къыхихын фитыгъ. Уцуп1эу къыхахыгъэр джы Шэхэк1эй зыдэщысыр ары. Къэбарым зэрэхэлъымк1э, нэбгырипл1ым ауж итэу резервацием къик1ыжьыгъэх Къэбжь Лъэпшъау, Къэбжь Техьак1, к1алэхэри ягъусэхэу. Гъошъо Шъэолэхъурэ Елэмызэрэ къыздащэжьыгъ Быямызэ, Къэбжь Лъэпшъао тыркумэ къащищэфыжьыгъ Хъущт Хьак1ыеф. Ц1ыфэу къэт1ысыжьыхэрэм хап1эу къыхахыщтыр агъэнафэу щытхэзэ, зы нэбгырэ горэ къахахьишъ къари1уагъ чылэм къызэрэт1ысыжьхэрэр зэригуапэр, джы игухэлъ къызэрэдэхъугъэр ык1и рэхьатэу гъогу техьан зэрилъэк1ыщтыр. Къялъэ1ужьыгъ сыд хъугъэк1и чылэр гум рамынэнэу, агъэдэхэнэу. Ац ежь таущтэу зелъэ1ухэми къафэнагъэп, Тыркуем ик1ыжьыгъ. Къызэра1отэжьырэмк1э ащ ыц1агъэр К1ыщмай. Ащ къытек1ыгъэу а1о чылэм ыц1э. Нэужым чылэм къыдэт1ысхьагъэх Ацумыжъ Ахьмэд, Къэбжь Ислъам, Хъущт Заурбекрэ Нэкъарэрэ, Ак1э1у Алыйц1ык1у, Гугожъу Шъэуай, Къоджэбэрдыкъо Забет.\nКъэбжь Мус апэрэ сабыеу чылэм къыщыхъугъ\n1877-рэ илъэсым апэрэ сабыеу Къэбжь Мусэ чылэм къыдэхъухьагъ. Ащ щегъэжьагъэу чылэм зеушъомбгъу, къыхахъо нахь дахэ мэхъу. Зы ц1ыфым ежь ие шъыпкъэу бзэ 1улърэп, ежь ылэжьыгъэ шъыпкъэу хабзэ хэлърэп – бзэу 1улъыр лъэпкъым ыбз, хабзэу хэлъри зэрэпсаоу лъэпкъым зэдилэжьыгъэ. Зыбзэ п1улъ, зихабзэ урылэжьэрэ лъэпкъым шъхьэк1эфагъэ, лъытэныгъэ фэпш1ыныр апэрэ ц1ыф шэнхэм ащыщ: о пшъхьэк1э ш1у о1омэ, лъэпкъым фэо1о, ш1у ош1эмэ, зыфэпш1ырэр лъэпкъыр ары. Емык1у ош1эми, ар зыфалъэгъущтыр лъэпкъыр ары. Мы гущы1эхэр зыфэгъэхьыгъэхэр сикъоджэ к1асэ къыщыхъугъэхэу дахэджэ зыц1э къыра1охэу зэхэсхыгъэхэр арых. Ацумыжъ Айдэмыр къуаджэу ШэхэкIэй къыщыхъугъ. ЕджапIэр къызеухым кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ. Ар къызеухым Хьаджыкъо кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. Заор къызежьэм ихэгъэгу къыухъумэнэу зэуапIэм Iухьагъ. Зы мэфэ заом лIыхъужъныгъэу щызэрихьагъэм пае Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуцIэр Ацумыжъ Айдэмыр фагъэшъошагъ. Тик1элэеджак1оу Къэбжь Аслъан Айдэмыры фэгъэхьыгъэу зэхилъхьэгъэ усэм шъущызгъэгъуазэ сш1оигъу:\nДжы гъуаплъэм хэш1ык1ыгъэу, Еджэп1э щагум дэт. Щылыч шъуашэр щыгъэу, К1алэмэ ахэт. Ят1онэрэу зигугъу къэсш1ыщтыр Нэгъуцу Шъэофыжь ыкъу ары. Нэгъуцу Шэбан 1921-рэ илъэсым Шэхэк1эй къыщыхъугъ. 1941-рэ илъэсым Ростов дэт кооперативнэ техникумыр къыухыгъ. Апэрэ мафэм щегъэжьагъэу къау1эфэ нэс фронтым 1утыгъ. У1эгъэ хьылъэ телъэу 1943-рэ илъэсым къыгъэзэжьыгъагъ. Зэхъужьым, Шэхэпэ еджап1эм 1оф щиш1энэу регъажьэ. 1945-рэ илъэсым Шэхэк1эй иублэп1э классхэм ятхьэматэу агъэнафэ. Ащ щыублагъэу 1988-рэ илъэсым нэс лэжьагъэ. Шэбан 1оф ыш1эфэ нэс ублэп1э еджап1эр имыкъурэ илъэсибл ык1и илъэсий гурыт еджап1эу мэхъу. Джы еджэп1э щагум Ацумыжъ Айдэмыр исаугъэт фэшъхьафэу Нэгъуцу Шэбанэ ыц1э зыхэутыгъэ барельефыр дэпкъым хэт. Хъущт Къасполэт зымыш1эрэ ц1ык1уи ини чылэм дэсэп. Мыдрэмэ афэдэу ар заом 1утыгъэп, ау иш1уш1агъэк1э, игулъытэ чанык1э, имыпшъыжьынк1э къахэщы. Чылэм укъыдэхьаным ыпэк1э тэмэгум укъыдэк1ае, удэк1ы хъуми джащ фэд. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан чылэдэсхэм дзэк1ол1хэр мыщ нэс къагъэк1уатэщтыгъэ. Джащ фэдэу заом к1уи къэзымгъэзэжьыгъэхэм апае Къасполэт саугъэт щиш1ынэу регъажьэ. Ежь ы1эшъхьит1ук1э ащ тетыщт сурэтхэм ямакет еш1ы. Iашэм мышк1у тхьапэхэр къек1ок1хэу. Ч1ып1эри ек1оу къыхихыгъ. Лъэгап1эм утетэу укъаплъэмэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгмэ япк1ашъэмэ чылэм дэт унэхэр къахэплъых. Къуаджэм ыбгъук1э, тыжьын бгырыпхым фэдэу, тыгъэм пэлыдэу Шахэ речъэк1ы. Сыд фэдэрэ зэмани ц1ыф лъэпкъыр ыпэк1э лъэк1уатэ, хэхъоныгъэхэр еш1ы, щы1ак1эм исыд фэдэрэ лъэныкъок1и. Джащ фэдэу лъэпкъ пстэуми яц1ыф пэрытхэр ыпэ ишъэгъэу лъэпкъхэм ягъэхъагъэхэм, ялъэгап1эхэм зэрэк1эхьажьыщтхэм фэбанэх, амалык1эхэр къыхахых. Непэ тилъэпкъы иц1ыф 1ушхэу, илъэгъохэщхэу пэмык1хэмк1э щысэгъэлъагъоу ти1эхэр ары сэ зигугъу къэсш1ыгъэхэр. Ахэр ары тэ непэ тызэрыгушхохэу, дгъаш1оу ти1эхэр. Ахэм ящытхъу, яц1ыфыгъ тэ к1алэхэмк1э гъуазэу ти1эщтыр.\nХъущт Омэр, Ацумыжъ Ахьмэд.\nИА НатПресс Зытхыгъэр я 10-рэ классым ис еджак1оу Ныбэ Заир Руководитель: Гвашева Саламет Мугдиновна учитель адыгейского языка и литературы www.natpress.net\nРодство географических названий Кавказа, Пиренейского полуострова и Британских островов\nРепатриация соотечественников: у миграционной службы - ключевая роль\nЧеркесский национальный костюм — эталон формы и стиля на Кавказе\nБулатный шамшир XVIII века: особенности конструкции и их влияние на эффективность оружия\nУрыс-Кавказ заом несы Адыгэмэ я тхыдэм итеплъ\nШапсыгъэ тхьаматэу апэрэу мэщытым зэрэк1уагъэр\nС боевого задания не вернулась: тайну гибели первой боевой подлодки раскрыли спустя 150 лет


Галактика Кельвина • Просмотр темы - Тату\nТекущее время: 27 окт 2020, 09:42\nЗаголовок сообщения: Тату\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nЗаголовок сообщения: Re: Тату\nДобавлено: 13 апр 2013, 12:38\nДобавлено: 04 авг 2013, 12:26\nДобавлено: 05 апр 2015, 16:02\nДобавлено: 02 июл 2016, 20:23\nДобавлено: 04 июн 2018, 07:14\nОткуда: Масквач 1519\nДобавлено: 10 авг 2018, 10:15\nДобавлено: 16 сен 2019, 13:34


ЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых ЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » ЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых ЕджэпIакIэм гухэлъышIухэр рапхых\nСпорт щэрыоным хэхъоныгъэ ышIыным иIофыгъо тыгъуасэ тегущыIагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Олимпиадэ джэгунхэм ячемпионэу, Адыгеим испортсмен цIэрыIоу, тренерэу Сергей Алифиренкэмрэ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ АР-м физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат. Спорт щэрыоным хэхъоныгъэ ышIыным иIофыгъо тыгъуасэ тегущыIагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Олимпиадэ джэгунхэм ячемпионэу, Адыгеим испортсмен цIэрыIоу, тренерэу Сергей Алифиренкэмрэ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ АР-м физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат.\nСпорт щэрыоным хэхъоныгъэ ышIыным иIофыгъо тыгъуасэ тегущыIагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Олимпиадэ джэгунхэм ячемпионэу, Адыгеим испортсмен цIэрыIоу, тренерэу Сергей Алифиренкэмрэ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ АР-м физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат.\nЛъэгэпIэ инхэм уафэзыщэрэ спортым зиушъомбгъуным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, щэрыонымкIэ комплексэу къызэIуахыгъэм ишIуагъэкIэ мы спорт лъэпкъым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалышIухэр зэрэщыIэхэр ыкIи сэнаущыгъэ зыхэлъ спортсмен ныбжьыкIэхэу ащ пыщагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным мэхьанэшхо зэрэратырэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\n— Псэуалъэм зэрифэшъуашэу шIуагъэ къытэу Iоф ышIэным, ащкIэ Iэмэ-псымакIэу зыщыкIэхэрэр едгъэгъотынхэм тыпылъын фае, — игущыIэ къыщыхигъэщыгъ АР-м и ЛIышъхьэ. – Мыщ фэдэ Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэм мэхьанэшхо яI, хьакIэщ бизнесым, сатыушIыным ыкIи экономикэм илъэныкъо хэхыгъэхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм фэIорышIэщт. Комплексым спортсмен ныбжьыкIэхэр щызэрэугъоинхэ амал зэряIэм ишIогъэшхо къэкIощт, джащ фэдэу спортым гъэхъэгъэшхохэр щызышIыгъэхэм зэIукIэгъухэр адыряIэхэмэ, зэфэхьысыжьышIухэр къыкIэлъыкIощтых.\nСергей Алифиренкэм игущыIэ къызэрэщиIуагъэмкIэ, аужырэ шапхъэхэм адиштэу комплексыр зэрашIыгъэм ишIуагъэкIэ щэрыонымкIэ Урысыем ичемпионатхэр, пневматическэ Iашэ щэрыонымкIэ зэнэкъокъухэр Адыгеим щэкIох, шъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ спортсменхэр ахэм ахэлажьэх. Псэуалъэр Адыгеим къызыщызэIуахыгъэм къыщыублагъэу ныбжьыкIэу мы спорт лъэныкъом пыщагъэхэм япчъагъэ зэрэхахъорэр Сергей Алифиренкэм игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу щэрыоныр зикIасэу нэбгыри 150-рэ фэдиз республикэм щагъасэ. Ащ дакIоу спорт псэуалъэм амалэу къытыхэрэр зэкIэ агъэфедэным пае аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ оборудованиер ыкIи Iэмэ-псымэхэр зэрящыкIагъэхэр къыхигъэщыгъ.\nЗэхэсыгъом къыдыхэлъытагъэу щэрыоным пыщагъэхэм зызыщагъэсэщт еджапIэ республикэм щыгъэпсыгъэн фаеу АР-м и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъ. ЕджэпIакIэм къутэмэ заулэ иIэщт, кIэлэцIыкIу 300-м ехъумэ зыщагъэсэн алъэкIыщт. Мыщ фэдэ шIыкIэм ишIуагъэкIэ республикэм щыпсэурэ ныбжьыкIэхэм ащыщэу щэрыоным зыфэзыгъасэ зышIоигъохэм къапэблэгъэ чIыпIэм екIолIэнхэ амал яIэщт.\nАдыгеим испортсменхэм зэкIэми зы шъуашэ афашIыным иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Пстэури зэфэдэу, ау спорт лъэныкъоу зыхэтхэм елъытыгъэ логотип атетэу ашIын гухэлъ зэряIэр къыраIотыкIыгъ. Мыщ фэдэ шIыкIэм шIогъэ гъэнэфагъэ зэриIэщтыр, ныбжьыкIэхэм спортым зыкъыфагъэзэнымкIэ ишIуагъэ къызэрэкIощтыр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Тхыдэжъмэ къаIуатэрэр шъыпкъэу къычIэкIыжьэу мэхъу.\nТхыдэжъмэ къаIуатэрэр шъыпкъэу къычIэкIыжьэу мэхъу.\nТхыдэхэр шъыпкъэ лъапсэ зиIэ къэбарыхэу шIэныгъэлэжьмэ къыхагъэщы. Археологиер пштэмэ Адыгеим ит чIыпIабэмэ, гущыIэм пае, Iуашъхьэхэм, тхыдэжъ гъэшIэгъонхэр апылъых. Фитыныгъэ радиом и гущыIэгъугъэ хэкум щыщ археологэу Тэу Аслъан къызэриIорэмкIэ, тхыдэжъхэм ежь иIофшIэнкIэ яутэкI зэпыты. Ахэм хэшIышI афыриI.\nТэу Аслъан: ЗэкIэ къызхэкIыгъэр – сицIыкIугъо нэнэжъ дэгъуитIу сиIагъ. Ахэм сакIэрысэу къаIуатэрэм сядэIущтыгъэ. Адыгэмэ тхакIэ яIагъэп шъхьай, адыгэмэ илъэс мин пчъагъэм аугъоигъэр нэжъ-Iужъмэ жэрыIокIэ тагъашIэщтыгъ. Нарт къэбархэм ахэтыгъэ лIыхъужъхэр, хъугъэ-шIагъэхэр къызщыхъугъэхэр сэркIэ псынкIэ къэзгъотыжьыщтмэ. Сыда пIомэ илъэс пчъагъэм археологием сыпылъышъ, дэгъоу сэшIэх.\nТхыдэжъхэм яшъыпкъагъэкIэ сыд къепIолIэн плъэкIыщтыр?\nТэу Аслъан: ИжъкIэ адыгэ чIыгужъым гупчэу иIагъэр тхыдэжъмэ ахэт. Ащ бэмэ гу лъатэрэп. Тхыдэхэм къаIуатэхэрэр шъыпкъэм тетэуи къычIэкIыжьыгъэу сеутэкIыгъ.\nДжырэкIэ джы псэурэ цIыфмэ афэгъэхьыгъэу тхыдэ горэхэр къаIоу уеутэкIыгъа?\nТэу Аслъан: Джырэ лъэхъаным тхыдэжьхэр аусэу сеутэкIыгъэп, ау орэдхэр цIыфхэм джыри афызэхалъхьэх.


Гималай къушъхьэтхым щэбыбатэ | Адыгэ Макъ\nГималай къушъхьэтхым щэбыбатэ\nАвтор: Редакция\t/ 13.01.2020\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nАдыгеим щыщ альпинист IэпэIасэу Геннадий Долговыр икIырэ илъэсым Гималай къушъхьалъэм кIогъэгъэ экспедицием хэлэжьагъ. НэбгыриплI хъухэу метрэ 6856-рэ зилъэгэгъэ къушъхьэтхэу Ама-Даблам зыфиIорэм дэкIоягъэх. — Къушъхьэтхым идэкIоен къиныгъэми, анахь шыгу лъагэм тынэсынкIэ къэнэгъагъэр мэкIагъэ. Сигъусэ кIалэм иIоф къэдэигъэу, иакъыл щыощтыгъ. Ар псаоу къэнэщтымэ зыIэ илъыгъэр тэры ныIэп. Къушъхьэ шыгур блэгъагъэми, ащ тынэсыным бэшIагъэу тыкIэгушIущтыгъэми, къэдэигъэ кIалэр къушъхьэм къехьыхыжьыгъэныр къыхэтхыгъагъ, — еIо Геннадий.\nЫужырэ мафэм экспедицием хэтыгъэ альпинистэу Олег Афанасьевыр къушъхьэшыгум нэсын ылъэкIыгъ. Адыгэ Республикэм ибыракъэу зыдетхьыжьэгъагъэр Ама-Даблам ышъхьапэ щыгъэIагъэ хъугъэ.\nА уахътэм къэсымэджэгъэ кIалэр къушъхьэтхым къырагъэкIотэхызэ, анахь къапэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу Пангбоче (метрэ 3900-рэ илъэгагъ) къагъэсыжьыгъагъ. Непэ ащ ипсауныгъэ зыпкъ иуцожьыгъ.\n2019-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ Яценко Иван Урысыем иныбжьыкIэ зэнэкъокъухэу «Янтарные вершины» зыфиIоу зэхащэгъагъэхэм боулдерингымкIэ я 2-рэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nАщ ыуж Урысыем икIэлэеджакIохэм я Спартакиадэ ифинал хэфагъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, Иван илъэс 14 – 15 зыныбжь спортсмен анахь лъэшхэм ащыщ. ТапэкIэ гъэ-хъэгъэшIухэр ышIынхэуи щэгугъых.\nАдыгеим иальпинистхэр зыгъэгушIогъэхэ хъугъэ-шIагъэхэм ащыщ Джэгъу къушъхьэхэм илъэс реным альпинистхэр зыщагъэсэщтхэ маршрутхэр зэращагъэнэфагъэхэр. ДэкIояпIэхэр пхырызыщыгъэхэм япэщагъэх Кравченко Михаилрэ (Краснодар) Калихевич Георгийрэ (ХъымыщкIэй). Псыхъоу Джэгъу къыпэблагъэхэу къушъхьэ дэкIоепIэ 18, Лэгъо-Накъэ – 3, Гъуамэ къушъхьэтхым – 3 щагъэпсыгъэх. Ахэм ядэкIоен зэрэкъиным елъытыгъэу зэтыраутыгъэх, Адыгеим къушъхьэдэкIоенымкIэ имаршрутхэм ахагъэхьагъэх.\nСпорт лъэпкъэу альпинизмэр къыхэзыхыхэрэ кIэлэеджакIохэм япчъагъэ Адыгеим щыхэхъо. Апэрэ спортивнэ еджапIэм (идиректорыр С. М. Сухановыр) исекцие кIэлэцIыкIухэм ыкIи зыныбжь икъугъэхэм ятворчествэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Гупчэу Мыекъуапэ дэтым спортивнэ скалолазаниемкIэ икружок (директорыр А. З. Шънахъу) ахэм зыщагъасэ. И. Яценкэм фэдэу Я. Кулаковым, А. Бабаскинам альпинизмэ спорт лъэпкъым чIыпIэ лъагэхэр къащахьынхэу ащэгугъых.\nИлъэсыкIэм тиныбжьыкIэхэр зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэщтых. Джащ фэдэу Токио щыкIощт Олимпиадэм ипрограммэ апэрэу къушъхьэдэкIоеныр хагъэхьащт.


Автор Тема: Три монеты на определение (Прочитано 1415 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (118.77 кБ, 1340x739 - просмотрено 71 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.81 кБ, 392x380 - просмотрено 85 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.01 кБ, 659x343 - просмотрено 106 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (96.98 кБ, 940x780 - просмотрено 95 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (156.06 кБ, 940x780 - просмотрено 97 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (77.77 кБ, 959x533 - просмотрено 95 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (119.77 кБ, 959x533 - просмотрено 99 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (132.5 кБ, 464x605 - просмотрено 47 раз.)


Инфоурок › Классному руководителю ›Тесты›Интерактивнэ тестхэр я 8-рэ класс\nЯ 8-рэ классым пае тестхэр Зэхэзгъэуцуагъэр : Къуижъ Замир\n«Ныбэм илъэу зятэ ылъхэр зымыгъэгъу» -зыфи1орэ пычыгъор тыда къызхэхыгъэр ? «Гъуч1 тыгъужъ» «Хъымыщыкъо Пэтэрэз» «Жъогъуищ»\n«Хьаджрэт» зыфи1орэ произведением псыхъохэу тхак1ом зыц1э къащыри1орэр къыхэгъэщ. Уруштэн Фарз Шъхьэгуащ\nПерсонажэу Л1ымафэ сыд фэдэ произведения къызхэхыгъэр ? Хэта зытхыгъэр? Цэй Ибрахьим «Шъхьэзакъу» Кощбэе Пщымаф «Хьырбыдз пасэхэр» Хьаткъо Ахьмэд «Тызэш1ок1одынэп»\nК1убэ Щэбан Ытхыгъэмэ ащыщэу «1ошъхьэмаф» зыфи1орэр сыд фэдэ жанра зэрэтхыгъэр ? Пшысэ Поэмэ – осыет Роман\nПоэмэу «Жъогъуищ» зыфи1оу Пэрэныкъо Мурат ытхыгъэм образ шъхьа1эу хэтмэ ац1эхэр къэтх Павел, Сурэт. Хъакъэрэжъ, Пщымаф,Нэбэлэжъ. Шъэок1ас.\n«Фэрзэпэ заом иорэд» зыфи1орэ пщыналъэм зыц1э къыри1охэрэр къыхэгъэщ. Шабанэ Хъатыгъу, Къэсэймэ я Мыхьамэт,Даур Хьапак1, Шэуджэн Т1ахьир. Къаймэт, Зара, Василь. Мурат, Л1ымаф\nМы пычыгъохэр къызхэхыгъэр къэтх . «Блэк1ыгъэм игугъэу Жъыгъом ик1ас, Ау тапэрэ тхъагъом Сэ сык1эхъопс. Тэ тит1о сыдк1э Тызэгъогогъу! Сызэщыгъу сэ жъыгъомк1э , Къысщэрэмыгугъу.» К1эрэщэ Тембот «Хьаджрэт» Хьаткъо Ахьмэд «Жъыгъо» Мэщбэш1э Исхьакъ «Хыуай»\nЖъогъуищ Хъэкъэрэжъ къызк1ыфагъэшъошагъэр сыда ?\nДжолэ Исмахьилэ сыд фэдэ произведения къызхэхыгъэр ? Еутых Аскэр «Нэфын» Еутых Аскэр «Л1ыжъмэ яшъэф» Цуекъо Юныс «Хымэ лыуз»\nНомер материала: 442121


Тикъэгъэлъэгъонхэр, зэхахьэхэр — Адыгэ макъ\nРедактор 28.12.2021 28.12.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ фильмым илъэтегъэуцу\n«Адыгэхэм яискусствэ идунай» зыфиIорэ фильмэу хъугъэ-шIагъэхэм атехыгъэм илъэтегъэуцо Мыекъуапэ щыкIуагъ.\nКъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музей и Темыр-Кавказ къутамэ щызэхащэгъэ Iофтхьабзэм Правительствэм, Парламентым якъулыкъушIэхэр, общественнэ движениехэм япащэхэр, культурэм, искусствэм яIофышIэхэр, лъэпкъ шIэжьыр зыгъэлъапIэхэрэр, Урысыем ишъолъырхэм къарыкIыгъэ творческэ цIыфхэр, журналистхэр, нэмыкIхэри хэлэжьагъэх.\nРеспубликэм и Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ижурналистэу Унэрэкъо Гулэз лъэтегъэуцор зэрищагъ. Пэублэ гущыIэм ащ зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэу, ижъырэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу адыгэхэм ялъэпкъ искусствэ мэхьэнэ ин раты. Дышъэидэным бзылъфыгъэхэр нахь фэщагъэхэу щытыгъэх. Iашэр, пIуаблэр, музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр шIыгъэнхэм апылъ цIыфхэр бэ хъущтыгъэх.\nАдыгэ IэпэIасэхэм яIофшIагъэхэр ятеплъэкIи, гъэпсыкIэу яIэмкIи дахэу къэлъагъощтыгъэх. Искусствэ лъагэм диштэхэу зэрэщытхэм фэшI щыIэныгъэм чIыпIэ хэхыгъэ щыряIагъ. Арэу щытыгъэми, я ХХ-рэ лIэшIэгъум IэпэIасэхэм ятворчествэ щыIэныгъэм щамыгъэлъапIэу къыхэкIыгъ. Ащ къыпкъырыкIэу лъэпкъ IэпэIасэхэм япчъагъэ макIэ хъугъэ, яIофшIэн лъызыгъэкIотэн зылъэкIыщтхэр къэшIэгъуаеу уахътэ къыхэкIыгъ.\nЯ ХХI-рэ лIэшIэгъум иапэрэ илъэсхэм лъэпкъ IэпэIэсэ кIэщакIохэм яшIуагъэкIэ тэтэжъ- нэнэжъ пIашъэхэм яшIушIагъэ зыпкъ рагъэуцожьэу фежьагъэх.\n— Лъэпкъ IэпэIэсэ кIэщакIохэр зэкъош республикэхэм зэращыпсэухэрэм тырэгушхо, — къыщиIуагъ зэхахьэм Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу Унэрэкъо Гулэз, — фильмым чанэу хэлэжьэгъэ нэбгыритфмэ сигуапэу шъуащызгъэгъозэщт…\nАдыгэхэм яискусствэ идунай фэгъэхьыгъэ фильмым иавторэу, режиссерэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу ТIэшъу Светланэ шIыкIэшIухэр ыгъэфедагъэхэу тэлъытэ. Режиссерыр экраным щытлъэгъурэп, кадрэм ыкIыб щыIэу фильмым хэлэжьэрэ IэпэIасэхэр къегъэгущыIэх.\nАдыгэ Республикэм инароднэ сурэтышIэу, IэшэшIэу Еутых Асе IупкIэу, зэфэхьысыжьэу ышIыхэрэм уагъэгупшысэу иIофшIагъэхэм къатегущыIагъ. Къамэр е нэмыкI Iашэр дэхэфэшIэу, шIухьафтын пшIынэу зэрэщытыр жэбзэ зэгъэкIугъэкIэ къыIотагъ. Зэо-банэхэм акIимыгъэстэу, цIыфхэр лъэпкъ шIэжьым фигъасэхэу зэрилъытэрэм удехьыхы, уапэкIэ уегъаплъэ, Iашэр нэплъэгъум къырегъэуцо.\nСэралъп Мадинэ ышIыгъэ саехэр бзылъфыгъэхэм ащыгъых. Шъуашэм псэр, гур хилъхьэхэзэ шIыкIэшIухэр къызэригъотыхэрэм уегъэгушхо. Ащ иIофшIагъэ ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъонхэр дунаим щызэхащагъэх, Мыекъуапэ щытлъэгъугъэх.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, зэлъашIэрэ сурэтышI-модельерэу СтIашъу Юрэ къыIуагъ: «Сэралъп Мадинэ адыгэ шъуашэу ышIыхэрэр классикэм пытэу хэуцуагъэх. Саем идэхагъэ, бгырыпхыр зэришIырэ шIыкIэм, шъуашэм гупшысэу хилъхьэрэм гур зыфащэ, лъэпкъ шIэжьыр къаIэты. Щысэ зытырахырэ цIыфэу Сэралъп Мадинэ лъэпкъым иI, дунаим щашIэ».\nИскусствэм щызэлъашIэрэ Сетэ Сафыет дышъэидэным гукIэ зэрэдэлажьэрэр фильмым щытэлъэгъу. Мэстанэм Iуданэр ипщыгъэу шэкIыр уапашъхьэ щылъ зыхъукIэ, удэщтми, убзэщтми шIыкIабэ къэогъоты. Дышъэр зэрэжъыурэм фэдэу Iуданэу шэкIым ебгъэкIугъэр дахэу къызэрэбгъэлъэгъощтым удехьыхы. Сетэ Сафыет исэнэхьат хэшIыкI ин зэрэфыриIэр режиссерым зэгъэфагъэу фильмым къыщыхигъэщыгъ.\nАдыгеим изаслуженнэ сурэтышIэу, IэпэIасэу, кIэлэегъаджэу ГъукIэ Замудин зэфэхьысыжьэу щыIэныгъэм хилъагъорэм тарихъым инэкIубгъохэм уахещэ. «Тэ кIэу зи къэтыугупшысырэп. Тинахьыжъ лъапIэхэм яIофшIагъэу къытфыщанагъэр ары тызыдэлажьэрэр», — къыIуагъ З. ГъукIэм.\nШыкIэпщынэр, къамылыр, пхъэкIычыр, унагъом ищыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр, нэмыкIхэри тинахьыжъ пIашъэхэм ашIыщтыгъэх. Ахэр тшIомыкIодхэу IэпэIасэхэм къаштэжьыгъэхэу къытлъагъэIэсыжьых. ГъукIэ Замудин иеплъыкIэхэм адедгъаштэзэ, пIуаблэм, Iалъмэкъым, нэмыкIхэм шIыкIэ амалхэр къафэдгъотынхэм фэшI фильмым ирежиссер тапэкIэ тегъаплъэ. ТынаIэ зытетыдзэн фаер бэ — пшIы пчъагъэ мэхъу.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым иIэпэIасэу пIуаблэхэр, унагъом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр, шIухьафтын ашIыхэрэр IутIэным хэзышIыкIырэ Мэзло Руслъан иIофшIагъэхэри лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэх. ЦIыфыр зэрэIэпэIасэм дакIоу, гу пытэ, лъэпкъ шIэжь стыр ищыкIагъэх.\nЗэхахьэм къыщыгущыIагъэхэм зэфэхьысыжьхэр ашIыгъэх. Фильмым гъэпсыкIэ дэгъу иIэу алъытагъ, режиссерым къыщытхъугъэх. Еутых Асерэ ГъукIэ Замудинрэ блэкIыгъэ уахътэм къыпкъырыкIыхэзэ, неущрэ мафэм фэлажьэх. ЗэIукIэм гъэшIэгъоныбэ къыщаIуагъ.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан фильмым еплъызэ янэ пIуаблэр, Iалъмэкъыр, нэмыкIхэр зэришIыщтыгъэхэр, унагъом федэкъэкIуапIэ ар зэрэфэхъущтыгъэр къыIотагъэх. Адыгэхэм щыIакIэу яIагъэр фильмым хэолъагъо.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу Кушъу Светланэ фильмыр Москва къызэрэщагъэлъэгъощтыр, ащ дэлэжьагъэхэм Iофышхо зэрагъэцэкIагъэр хигъэунэфыкIыгъэх.\nКъэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ирежиссер шъхьаIэу Гъазый Бирамхъан фильмым иоператорхэу Александр Никоновым, Артур Лаутеншлегер, зэхэщэн Iофхэм апылъыгъэхэу Даур Хъусен, Ангелина Лаутеншлегер, фэшъхьафхэм яшIушIагъэ къыхигъэщыгъ.\nКъэрэщэе-Щэрджэсым и Адыгэ Хасэ итхьаматэу Аслъанэ Алый, зэхахьэр зыщыкIогъэ музеим ипащэу ШъэуапцIэкъо Аминэт, нэмыкIхэри къэгущыIагъэх.\nСтаврополь краим иадыгэ культурнэ гупчэу «Адыгэхэр» зыфиIорэм итхьаматэу Шыбзыхъо Юрэ фильмэу «Адыгэхэм яискусствэ идунай» зыфиIорэм спонсор фэхъугъ. Ащ зэхэщэн Iофхэр ыгъэцакIэхи, Ставрополь краим иадминистрацие фильмым тефэщт ахъщэр къаритыгъ.\n— Фильмыр гъэшIэгъон, бэмэ уафегъасэ. Iоф дэзышIагъэхэм, мылъкукIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъэ Ставрополь краим иадминистрацие лъэшэу тафэраз, — къытиIуагъ Шыбзыхъо Юрэ.\n— Адыгабзэм изэгъэшIэн, адыгэхэм афэгъэхьыгъэ фильмхэр блэкIыгъэ илъэсхэм тетхыгъэх. «Адыгэхэм яискусствэ идунай» зыфиIорэр щыIэныгъэм къыхэтхыгъ, тызыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм ащыщ. Адыгэ уанэм, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ фильмхэр тапэкIи тетхыщтых. IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэм гъунэ имыIэу сафэраз, — къытиIуагъ ТIэшъу Светланэ.\nНалщык, Щэрджэскъалэ, Ставрополь, Абхъазым, нэмыкIхэм фильмыр шIэхэу къащагъэлъэгъощт, Москва щеплъыщтых.\nIэпэIасэхэм яшIуагъэкIэ ижъырэ адыгэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр къытлъыIэсыжьыгъэх. ШыкIэпщынэм ибзэпсхэр «къэгущыIэжьыгъэх», къамылым ымакъэ зэхэтхыжьыгъ. Адыгэ орэдыжъхэм псэ къапыкIэжьи, атамэ зиушъомбгъужьыгъ.\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм тыпэгъокIызэ, лъэпкъ искусствэм итарихъ, ихэхъоныгъэхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ фильмхэр, къэтынхэр республикэм и Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ыгъэхьазырыщтых.\nСледущая Мурат Хасанов провел предновогодние мероприятия


ГукIэгъуныгъэшхо хэлъыгъ — Адыгэ макъ\nКIэсэбэжъ Аслъан Нурбый ыкъор 1974-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 1-м къалэу Мыекъуапэ къыщыхъугъ. ЯлIакъокIэ Пщыжъхьаблэ щыщых. Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 9-р 1991-рэм къыухи зы илъэсрэ Мыекъопэ медицинэ училищым щеджагъэу, 1992-рэм Пшызэ медицинэ институтым чIэхьагъ ыкIи 1998-рэ илъэсым ар къыухыгъ.\n1998-рэ илъэсым шышъхьэIум и 1-м Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым зы илъэсрэ Iоф щишIагъ хирургиемкIэ врач-интернэу. 1999-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м хирургиемкIэ ординатурэм чIэхьагъ. 2001 — 2002-рэ илъэсхэм къэлэ сымэджэщым врач-хирургэу Iоф щишIагъ. 2002 — 2004-рэ илъэсхэм Мыекъуапэ медицинэ-социальнэ экспертизэм ибюроу N 2-м врач-хирургэу Iоф щишIагъ. Нэужым къэлэ сымэджэщым ихирургическэ отделение дежурантэу щылэжьагъ. Ренэу практикэр IэкIэлъын фаеу ылъытэщтыгъэ.\n2006-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ республикэ клиническэ онкологическэ сымэджэщэу М.Хъ. Iэшъхьэмафэм ыцIэ зыхьырэм врач-онкологэу Iоф щишIэзэ 2020-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 14-м игъонэмысэу идунай ыхъожьыгъ. Аслъан зисэнэхьат шIу дэдэ зылъэгъурэмэ ащыщыгъ. ГукIэгъушхорэ Iэдэбышхорэ хэлъыгъ, сымаджэм ренэу IэпыIэгъу фэхъунэу хьазырыгъ. Сымаджэу зэIазэхэрэм гущыIэ дахэкIэ апэгъокIыщтыгъэ, исэнэхьат хэшIыкI ин фыриIагъ. Тэ тичылэкIэ чIэнэгъэшхо тшIыгъэ. Зэрэхьабли, зэрэкъуаджи лъэш дэдэу тыгу къеуагъ. Ини цIыкIуи зымыгъэягъэ чылэм къыдэкIыгъэп. ШIу дэдэ тлъэгъущтыгъэ.\nЧылэм дэсхэм ацIэкIэ КIэсэбэжъ лIакъом тыфэтхьаусыхэ. Аслъан янэу Нэфсэтрэ ишъхьэгъусэу Русетэрэ тигущыIэ гукъаохэр анэдгъэсыхэмэ тшIоигъу.\nКIэсэбэжъ Аслъан джэнэт лъапIэр Тхьэм къырет. ИIахьылхэу къэнагъэхэм якъин Тхьэм IэтыгъошIу афешI, икIэлэцIыкIухэм ежь къымыгъэшIагъэр къагъэшIэнэу, лъыунэнхэу, ужыпкъэ мафэ афэхъунэу Тхьэм тафелъэIу.\nКъоджэ администрацием ипащэу Пщыжъ Рэмэзан.\nАслъан ятэу КIэсэбэжъ Нурбый икIалэ ыуж бэрэ псэужьыгъэп. Мы илъэсым мэлылъфэгъум и 25-м ащ идунай ыхъожьыгъ. Къуаджэу Пщыжъхьаблэ дэсхэм ацIэкIэ Нурбый иIахьыл-гупсэхэм тафэтхьаусыхэ. Тхьэм джэнэт лъапIэр къырет.\nСледущая Сакъыныгъэ къызхэжъугъэфэнэу тыкъышъоджэ


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгеим щащэрэ гъомылапхъэхэм ауасэ процент 17 фэдиз къыхэхъуагъ\nАдыгеим щащэрэ гъомылапхъэхэм ауасэ процент 17 фэдиз къыхэхъуагъ\nАР-м статистикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, нахьыбэу зыхэхъуагъэу агъэунэфыгъэхэр къолыр, шъоущыгъур, къэбаскъэр, кIэнкIэр, нэмыкIхэри.\nИлъэситфэу пыкIыгъэм егъэпшагъэмэ, 2014-рэ илъэсым уасэхэм зэрахэхъуагъэм ипсынкIагъэ зэхапшIэу зыкъиIэтыгъ. ГурытымкIэ инфляциер процент 11,4-м кIэхьагъ. 2008-рэ илъэсым Урысыем щыIэгъэ кризисым ыуж илъэситфым къыкIоцI мыщ фэдизэу уасэхэм ахэхъуагъэу къыхэкIыгъэп, проценти 7-м ар къехъущтыгъэп. Гъомылапхъэхэм ауасэ зэхапшIэу зэрэхэхъуагъэм щэфакIохэм гу лъамытэн алъэкIыгъэп. Сыда пIомэ цIыфым мафэ къэс нахь ыгъэфедэхэрэр ары нахьыбэу зыхэхъуагъэхэр.\nАР-м статистикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иIофышIэу В. Кузнецовам къызэриIуагъэмкIэ, анахьыбэу зыхэхъуагъэхэр гъомылапхъэхэр ары, ар процент 17,1-рэ мэхъу. Ахэм ащыщэу къолым процент 31,6-кIэ, шъоущыгъум процент 46,9-кIэ, къэбаскъэм процент 46,9-кIэ ауасэхэм зыкъаIэтыгъ.\nГъэмэфэ лъэхъаным кIэнкIипшIым сомэ 45-рэ ыосагъэмэ, джы пчъагъэр сомэ 70-рэ хъугъэ. НахьыбэрэмкIэ цIыфхэр гъунэгъу тучаным щыщафэщтыгъэхэмэ, джы нахь пыутэу зыщыщэхэрэм алъэхъух, нэмыкI щапIэхэм, бэдзэрхэм макIох.\nУасэхэм зыпкъитыныгъэ яIэным лъыплъэрэ комиссиехэу шъолъырхэм ащызэхащагъэхэм Iоф ашIэ. Ахэм ахэтхэр мафэ къэс сатыущапIэхэм япащэхэм, продукциер къыдэзыгъэкIыхэрэм аIокIэх, уасэхэр зыфэдизыр зэрагъашIэ, ар тапэкIи зэрэдамыгъэкIоещтым пылъых. Арэу щытми, Iофхэм язытет зэшIохыгъэ хъугъэу пфэIощтэп. Мы гумэкIыгъор Iофыгъуабэмэ япхыгъэу щыт. Ахэм ащыщ санкциехэр, чIыдагъэм ыуасэ къызэрефэхыгъэр, нэмыкIыбэхэри. Урысыем экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, 2015-рэ илъэсым инфляциер проценти 7,5-м кIэхьан ылъэкIыщт.


Адыгэм идунай. Америкэр - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Diaspora ABD Адыгэм идунай. Америкэр\nАмерикэм ит штатэу Нью-Джерси щызэхащэгъэ ШIушIэ Адыгэ Хасэм итхьэматэу Кохадо Казбек иятIонэрэ пIэлъэ тетыгъо гухэлъыбэ иIэу ыублагъ. ИлIакъокIэ ар КIэгъэдыухэм ащыщ, Сирием къыщыхъугъ, Джолан Iуашъхьэм исабыигъор щигъэкIуагъ. Ау 1967-рэ илъэсым «мэфих заокIэ» арапхэмрэ джуртхэмрэ язэпэуцужьэу хэхьагъэм КIэгъэдыу унагъом нэмыкI адыгэ унэгъо пчагъэхм афэдэу, якъоджэ цIыкIу ригъэбгынагъ. Сыдэущтэу адыгагъэр, адыгэ хабзэр, адыгабзэр Америкэм щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм къаухъумэра? ИлъэсипшI ыпэу мы къэралыгъом тызэкIом къыщызэхэтхыгъагъэмрэ щытлъэгъугъагъэмрэ сыд зэхъокIыныгъэу афэхъугъэхэр. Янепэрэ щыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэмкIэ КIэгъэдыу – Кохадо Казбек гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n-Адыгэ хэкум ишIуфэс салам фабэ къыбнэсэгъэсы, Казбек. Опсэу, уахътэ къыхэбгъэкIи тизум-зэдэгущыIэгъу укъызэрэхэлажьэрэмкIэ.\n–Сигуапэу сэри тихэку дышъэ салам фабэ есэхыжьы.\nТэ, Америкэ чыжьэм щыIэхэмкIэ, бэрэ зэпхыныгъэ къыддашIырэп, арышъ, сэри сигуапэу джэуапэгъу сыкъыпфэхъущт.\n-Сэ апэрэу сыкъыбдэгущыIэ, нэIуаси сыкъыпфэхъу. Хэкум нахь укъыщашIэным пае, ыпэ рапшIэу уикъэбар къытфэпIотагъэмэ дэгъугъэ.\n–Сэ илъэс 65-рэ сыныбжь. Сирием сыкъыщыхъугъ, илъэс 19 сыныбжь охъуфэ ащ сыщыпсэугъ. Джоланым тетыгъэ къалэу Къунейтра тыдэсыгъ. 1967-рэ илъэсым щыIэгъэ заом ыуж, Дамаск тыкъакIуи илъэсибгъо тыдэсыгъ. Ащ ыуж Америкэм сыкъэкощыгъ. Зэшищ тыхъоу, тянэ тигъусэу тыкъэкIогъагъ мы хэгъэгум. Сяни, сшыхэри джы дунаим ехыжьыгъэх, сэ зыр ары къэнагъэр. Сэ сибынхэмрэ, скъошхэм ялъфыгъэхэмрэ тыщэпсэу джы мыщ.\n-Америкэм шъукъызэкIом сыдэущтэу шъузэтеуцогъагъа? Ыпэрэ рапшIэу бзэр зэжъугъэшIэгъагъэщтын? Сыдэущтэу шъуеджэжьыгъа, IофшIэнхэр зэпыжъугъэфагъа?\n–Тэрэз зыфапIорэр, сыд фэдэ къэралыгъо укощыгъэми, псэуми апэу ащ ыбзэ, ихабзэ уушэтын фае. Ахэр умышIэу Iоф тэрэз бгъотыщтэп. Тызэкъотыгъ, куп ин хъоу Сирием ащыгъум тыкъикIыгъагъ. Тэ тапэкIэ мыщ къэкIуагъэу щыIагъэх Кавказым къикIыгъэ тилъэпкъэгъухэр. Ахэми лъэшэу яшIуагъэ къытэкIыгъ. Хасэ ахэмэ зэхащэгъахэу щытыгъ.\n-Непэ Америкэм адыгэ нэбгырэ тхьапша щыпсэурэр? Сыд фэдэ штата ахэр зэрысхэр?\n–Непэ пчъыгъэ дэдэу щыIэп, ау зэрэтшIэрэмкIэ адыгэ минитфым ехъу Америкэм щэпсэу. Ахэм янахьыбэр Нью-Джерси щэпсэух, мин фэдиз Калифорнием щыIэх. Нахьыбэхэр Сирием къикIыгъэх, Иорданием, Тыркуем щыщхэри, апэ къэкIогъагъэ Кавказ адыгэхэри щыIэх.\n-Адэ мы аужырэ зэпэуцужьэу Сирием щыкIорэм ыпкъ къикIэу Америкэм къэкIуагъэхэр щыIэха?\n–КъэкIуагъэх, ау макIэх. Джырэ уахътэр тэ тыкъызыкIогъагъэм фэдэп. Америкэм джы ау къодыеу визэ къыуитыщтэп, узэрэщыпсэущт, Iоф зэрэщыпшIэщт Iизын къыдэпхыныр къины хъугъэ.\n-ШIушIэ Адыгэ Хасэм сыд фэдэ уахътэр ара о тхьаматэу узфашIыгъэр? Анахь пшъэрылъ шъхьаIэу сыд шъуздэлажьэрэр?\n–ИлъэситIу ыпэкIэ сыкъыхахыгъ, а пIалъэр икIи, джы мары ятIонэрэ илъэситIум сылэжьэнэу сыкъыхахыгъ. Нахьыбэу тызпылъыр тиныбжьыкIэхэр Хасэм къетщэлIэнхэр, нэIуасэ зэфэтшIынхэр, культурэр ядгъэшIэн, зэрэадыгэхэр ащытымгъэгъупшэныр ары. Ау мы пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнымкIэ бэ къыздэхъугъ сIон слъэкIыщтэп. Сыда пIомэ, тхьэматэу сыхадзыгъэ къодыеу уз тэлаор къыднэсыгъ. Мы коронавирусым лъэшэу иягъэ къытигъэкIыгъ. ТызэIумыкIэжьышъу тишIыгъ, ар тэркIэ гумэкIышху. КъытэбэкIырэ лъэпкъыхэм тахэкIуак1э. Ти Хасэ илъэсым ехъугъэу зэфэшIыгъ. Ц1ыф купхэр зэхэтщэн тыфитэп, тикъэшъуакIохэм яухьазырынхэри, адыгабзэ десэхэр къызэтеуцугъэх. КIо пчъэр Iухыгъэ къодый, Хэсашъхьэр мэлажьэ, ау зи къычIахьэрэп. Мэщытым нэмаз шIыгъом къекIолIэрэ нахьыжъхэр ары ныIэп мы уахътэм зэIукIэхэрэр. Ахэми нэпэIупхэхэр ателъынхэ фай, ащи къин арегъэлъэгъушъ, къэкIо-накIор мэкIэ дэдэ хъугъэ.\n-КъэшъуакIохэр п1омэ, купэу «Нарт» зыфапIорэр ара? 2011-рэ илъэсым тыкъызэкIом ансамблэм тетхыгъагъ. Лъэшэу пшъашъэ ыкIи кIэлэ ныбжьыкIэ дахэхэр, ищыгъэхэу, къашъохэр ашIогъэшIэгъонэу къашIэу хэтыгъэх.\n–Ары, джа «Нартыр» ары зыфасIорэр. Коронэм ыкIуачIэ еохыфэ ашIуабэ дашIэ, къэкIонышъ, ухьазырынхэр падзэжьыным ежэх.\n-Адыгабзэ ашIа Америкэ адыгэхэм?\n–Сэ силъэгъухэм, сэщ нахьыжъхэм ашIэ, ау илъэс 50 нахь ныбжьыкIэхэм бзэр зыгъэфедэрэр мэкIэ дэд, 25-рэм нахь ныбжьыкIэхэм ашIахэрэп. Сэ илъэситIу ыпэу езгъаджэщтыгъэх. Ау сэ сыкIэлэегъаджэп. КIо сэ жабзэу сIулъыр язгъэшIэшъумэ дэгъугъэ сIуи, ыуж сихьэгъагъ. Зы илъэсныкъо езгъэджагъэхэу, тхьэмэфит1у гъэпсэфыгъо зясэтым слъэгъужьыгъэхэп, къекIол1эжьыгъэхэп.\n-Адэ сыд хэкIыпIэу плъэгъурэр? Тхьам нахьыжъхэм бэрэ шъуегъэпсэу, шъо шъуауж адыгабзэкIэ гущыIэрэ идгъэтэжьынэп Америкэм.\n–Мы Америкэ сыкъызэрыкIоу сэ слъэгъугъэм фэшъуашэу къэс1он. Бзэм е уфэныкъоу щытын фай, е шIу плъэгъун фай. Мыщ ис тиныбжьыкIэхэр адыгабзэм фэныкъохэп, къэнэжьырэр – шIулъэгъуныгъэр ары. Ау сызэреплъырэмкIэ, мэкIэ дэд ыуж итыр зэригъэшIэнэу.\n-ЗыгорэкIэ кIэгушIунхэм пае, ныбжьыкIэу адыгабзэ зышIэхэрэр алъэгъун фаемэ шIа? Хэкум нахьыбэрэ къашъущэхэу, ежьыхэмэ ялэгъухэм ахэжъугъэтыхэмэ, кIэнэцIынхэба? Ау, къызхэк1ырэр сшIэрэп, шъузэрэчыжьэм паенкIи хъун, Америкэ адыгэхэр Хэкум мэкIэ дэдэу шъукъакIо. Къина шъуикъэкIон?\n–Къинэп. Сэ илъэситIу ыпэу тхьэматэу сызыхахым, ар апэрэ программэу сиIагъэхэм ащыщ. Илъэс 15-м щегъэжьагъэу 22-м нэс зыныбжьхэр къэзгъэк1онэу гухэлъ сш1ыгъагъэ. Ау мы узыр къыттеуи, зэк1э тызэрэфаеу хъугъэп. Зэ тызэтеуцожьымэ, ар згъэцэкIэнэу сигъугъ. Мыекъуапи, Налщыки къэзгъэкIонхэшъ, зы мазэ къэтхэмэ, адыгэ къуаджэхэм ащыпсэухэу, джащыгъум адыгэгур къэущынба, яадыгабзи къытIупщынба сэIо.\n-Тэ тиреспубликэ гуманитар ушэтынхэмкIэ институт ит. Ащ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ къэралыгъом мылъку фетIупщы. Институтым иIэшъхьэтетыр ЛIы1ужъу Адам. Ащ къызэрэсиIогъэмкIэ, хэхэс адыгэхэм зыгорэкIэ адыгабзэ зэрагъэшIэнэу фаехэмэ, онлайнкIэ рагъэджэшъущтых ыпкIэ хэмылъэу. Арышъ, куп шъуугъоишъумэ, уугъоини ищыкIагъэп, шъхьадж иунэ исэу еджэшъущт, ищыкIагъэр – шIоигъоныгъ, зэман. Шъуфаемэ хъумэ, шъузэфэсщэн.\n-КъэбарышIу а къэпIуагъэр, кIэлэегъаджэхэм тэ тафэныкъу. Ащ фэдэу Хэкум ишIуагъэ къытигъэкIышъущтмэ тигуапэ хъущт. ЗэIукIэ ти Хэсашъхьэ иIэнэу щытышъ, а къэпIуагъэр ясхьылIэщт.\n-Зэгорэм Америкэ Хасэр Дунэе Адыгэ Хасэм хэтыгъэу къысшIошIы. Конгресс инхэр зызэхатшIэкIэ, къэсэшIэжьи щъуикъэралыгъо къикIырэ тилъэпкъэгъухэр ахэлажьэщтыгъэх. Джы а зэпхыныгъэхэр зэпычыгъэх, сыда Дунэе Псэу Хасэм Америкэм зыкIыхэкIыгъэр?\n–Сыда ДАХ-м къыхэкIыжьыгъ Хасэр, иушъхьагъу дэдэ къэсIонэу сшIэрэп. Ар зыхъугъэр илъэс 12 ыпэу ары. Сэ ащыгъум Хасэм сыхэтыгъэп. Ау джы IэнатIэм сытехьагъэ къодыеу, илъэситIу ыпэ сыкъэкIогъагъ Мыекъуапэрэ Налщыкрэ. Дунэе Псэу Хасэм итхьэматэу Сохъурэкъо Хьаути сыIукIэгъагъ, тызэдэлэжьэнэуи унашъохэр къызэдэтштагъэх. Къызысэгъэзэжьым ти Хасэ къэбар естынышъ, ДАХ-м тыхэжъугъэхьажъ ясIоныр сигугъоу, тиIофшIэн коронэм къызэтригъэуцуагъ. Джы мы упчIэр икIэрыкIэу къэсIэтыжьын сыгу хэлъ. Мары ятIонэрэ пIалъэу сыублагъэм къыриубытэу ар зэшIосхын сэIо. Хэкум тыдэмылажьэу тиадыгэ Iоф кIэкIыщтэп. Ар дэгъоу къыдгурэIо.\n-Адэ нэмыкI Хасэу IэкIыб къэралыгъохэм ащылажьэхэрэм ятхьэматэхэр ошIа? Ахэмэ зыгорэущтэу уадэгущыIэу мэхъуа?\n–Ар сэгъэцакIэ. ТыркуемкIэ КАФФЕД зыфи1орэ Хасэм зэхищэрэ онлаин-конференциехэм сахэлажьэ, адыгэм икъэухъумэнкIэ щыIэ гумэкIыгъохэр тызэгъусэу зэхэтэфых.\n-Лъэпкъ упчIэхэр зэхэзыфырэ Хасэу щыIэр бэ дэд. Джы зы гухэлъ горэ къекIокIы – IэкIыбым щыIэ Адыгэ Хасэхэр зэкIэ зэхэхьанхэшъ диаспэрэ дунэе Хасэ зэхащэнэу. Сыд о ащ къепIолIэщтыр?\n–Тилъэпкъ къэралыгъо пчъагъэхэм ащэпсэу. Джы ахэм шIокI имыIэу зэрысхэ хэгъэгухэм яхабзэ агъэцакIэ. Ахэм зы Хэсашъхьэ афэбгъэуцугъэкIэ зэкIэм яшIошIхэр къыухъумэшъущта? Европэм иты хъумэ зы хабзэ рыгъозэщт, Тыркуем итмэ нэмыкIыщт, Америкэм рагъэуцомэ, ящэнэрэ шIыкIэщт. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, шъхьадж зыщыпсэурэ хэгъэгум диштэу, ащ ихабзэ къызфигъэфедэзэ, тигумэкIыгъохэр зэрзэшIотхыщтым тыпылъхэмэ нахь тэрэзыщт.\n-Казбек, адыгэ Iофыр бэрэ политикэ Iоф мэхъу. Дунаим щыхъурэ-щышIэрэм елъытыгъэу тIэкIу шIэ къэс адыгэхэм тигумэкIхэр утыгум къыралъхьэх. Тыфаеми къытэмыупчIыхэу дунэе политикэм тыхэщагъэ мэхъу. Ащ фэдэ щысэ заулэ щыI, къэралыгъохэр зэхэпыджэнхэу агу къызыкIыкIэ, адыгэ учIэр рыджэгухэзэ, быракъым къыпалъхьэшъ, аIэты. Мары бэ мышIэу зы тхьапэ горэм адыгэ куп кIэтхагъ, Урысые пащэхэм яопозицие зэрэдырагъаштэрэр къагъэлъагъоу. Америкэм щыщхэри ахэм ахэтыгъэх. Сыдэущтэу уеплъыра о ащ фэдэ зекIуакIэхэм? Сыд ахэмэ шIуагъэу адыгэ лъэпкъым къыфахьынэу алъытэрэр?\n–Сыгугъэрэп сэ ахэмэ шIуагъэ къапыкIынымкIэ. Сэ къэсIощтыр зы – а зыIапэ кIэзыдзагъэхэр тэ ти Хасэ хэтхэп. Сэ сапэкIэ тетыгъэ тхьэматэхэм зэраштэгъагъэу Нью-Джерси Хасэр илъэс пчъагъэ хъугъэу мэлажьэ. Шапхъэу щыIэмкIэ, политикэ зыхэлъ Iоф Хасэр хахьэрэп. Тэ тиIофыр тилъэпкъ къызэрэтыухъумэщтыр ары, тиныбжьыкIэхэм бзэр, хабзэр аIэкIэтымгъэзыныр ары. Адрэ политикэм зиIоф хэлылъхьэхэрэм зыкIи сэ адезгъаштэрэп, ти Хаси акъоуцорэп.\n-Титарихъ уеплъымэ бэрэ ащ фэдэу щыбзэм тыкIагъэкIы, Iупэ-пшъапIэкIэ икъунба тызэрзэращагъэр? Сидыгъо тэ тшъхьэ тыфэлэжьэжьыщт? Адэ политикэ Iофи хэтын фай, гущыIэм пае, Хэкум къэбгъэзэжьын пIомэ, тхылъ зэпыгъэфэныр къины, хэхэс адыгэхэр Урысыем ичIыгогъоу зэрэщытхэм ыпкъ къикIэу ахэр афэгъэпсынкIэгъэнхэ фае. Джащ фэдэ IофыгъохэмкIэ къэралыгъом зыфэбгъазэмэ хъущт. Ау, шъыпкъэ, Америкэм щыпсэурэ адыгэхэм Хэкум къагъэзэн гухэлъ яIэу сеплъырэп сэ. Сыд ащкIэ аIорэр?\n–Хэкум тыгу тыпси фэгъэзагъэ зэпыт. Тыщыпсэуными темыгупшысагъэу щытэп. Ау хэти иIоф зэтеуцуагъэу щыт, ищыIакIэ зэпигъэфагъэу мэпсэу. Ащ къыхэкIынышъ зыкъэзIэтышъущтыр АмерикэмкIэ щыIэу сэ зэхэсхыгъэп. Ау тиныбжьыкIэхэм ащыщхэр Хэкум щеджэнхэу къакIохэмэ, хэта зышIэрэр ахэм ащыщхэр къинэжьынхэкIи хъун. ТикIаблэ апшъэрэ гъэсэныгъэ ыгъотыныр тшIоIоф. АмерикэмкIэ шъош1э университетхэм уащеджэныр лъэпIэ дэдэх. Арышъ, Мыекъуапэ Налщык адэт апшъэрэ еджапIэхэми такъыхаплъэу мэхъу, сыд сэнэхьат ахэмэ ачIэлъхэр, сыд гъэсэныгъа ныбжьыкIэхэм аратырэр. А зэкIэр зэтэгъашIэ, тэушэты.\n-Хасэ унэ дэгъу зэтежъугъэпсыхьагъэу шъуиI. Хъоо-пщау, гупсэфэу зэIухыгъ, къатитIум унэ заулэ хэт. Адыгэ шхынхэр щаупщэрыхьэу шхапIи хэтыгъ. Мэлажьа ар джыри?\n–Нахь дэгъоу, дахэу зэтедгъэпсыхьагъ. ЦIыфхэр мафэ къэс къакIох сIонэп, ау зыгъэпсэфыгъо мафэхэм Iухьэ-IукI. Хьалыжъу, щэлам, щыпс-пIастэ – зэкIэ адыгэ шхынхэр щызэрахьэх тишхапIэ. ШхапIэр зыгъэIорышIэхэрэр зэшъхьагъусэхэу Чэмышъо Джамилрэ Родэрэ. Мы коронэ уахътэми яIофшIэн зэпигъэугъэп. Шхын фаер телефонкIэ къафытео, нэужым ахэмэ афызэбгыращы.\n-Коронавирусым игугъу къэпшIыгъэшъ, ащи сыкъыкIэупчIэ сшIоигъу. Къэлэнлагъэба ыкIуачIэ?\n–Сымаджэхэм ахэкIы фэд, ау къэралыгъом джыри зэкIэ къызэIуихыжьыгъэп. ШхапIэхэр, цIыф угъоипIэхэр, театрэ, кино гъэлъэгъуапIэхэр, спорт джэгупIэхэр зэрегъэтыгъэх. Шъыпкъэм уфаемэ, унашъохэм тязэщыгъ, тагъэпшъыгъ. Узым къыуишIэщтыр джыри икъоу врачхэм ашIэрэп, арышъ, тызэрэзекIон фаем пылъ шапхъэхэм мафэ къэс зыгорэ къахагъахъо, унашъохэр зэблахъу. Ау кIо вакцинэр зыхалъхьэу рагъэжьагъэшъ, тэгугъо ащ тиухъумэнэу.\n-БлэкIыгъэ илъэсым адыгэм идунай чIэнагъэхэр ышIыгъэх. Америкэм щыпсэугъэу, зэлъашIэрэ тхакIоу Натхъо Къадыр идунай ыхъожьыгъ. Тхьам рахьмэт къырет. Натхъо Къадыр ишIэжь жъугъэлъэпIэнымкIэ гухэлъ горэхэр шъуиIэха?\n–Къадыр ишIуш1агъэр гъунэнчъ,ащ ыцIэ тэ егъашIэми тщыгъупшэщтэп. Ти Хасэ онлайн шапхъэм илъэу гъэзет къыдегъэк1ы. Ащ изыномер зэрэпсаоу Натхъо Къадыр фэгъэхьыгъэу къыхэтыутыгъ. ЗэIукIэхэр тыублэжьми, игугъу зыщытшIыщт зэхахьэ зэхэтщэщт.\n-Джыри сыд фэдэ гухэлъа шъуиIэхэр? ШъузэIукIэшъоу зыхъукIэ апэрэ зэхахьэу сыд зэхэпщэщтыр?\n–Ыпэ рапшIэу Хасэр сыугъоижьыщт. ЦIыфхэр щысэхъукIыгъэх, Хэсэ унэм къещэлIэжьыгъэнхэ фай. Лъэпкъыр зэкъомытмэ зытыухъумэныр къиныщт. Миллион 350-рэ зэрыс хэгъэгум минифт ухъоу ущыпсэукIэ, таущтэу укъэнэщт. УащынтIэщт узэхэмыхьэмэ, узэрэмыIыгъымэ. ТиныбжьыкIэхэм джар ашъхьэ рядгъэубытэн фай. Джырэ нэс Хасэм тызэрипхэу къэтхьыгъ, ары тыкъэзгъэнагъэр. ТиIоф лъызгъэкIотэщт тинахьыкIэхэр джы тп1унхэр ары анахь пшъэрылъ шъхьаIэр.\n-Опсэу, Казбек, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ. Сыд Хэкум щыпсэухэрэм къяпIонэу узыфаер?\n–Тхьам шъуегъэпсэу, тичIыгужъ къызэрашъуухъумагъэмкIэ, тыбзэ дахэ шъумгъэкIодэу, тикультурэ жъугъэбаеу, тихабзэ къэшъуухъумэу шъузэрэщыIэмкIэ. Хэкур ары тэ тызщыгугъурэр, тынэIу фэгъэзагъэу ащ ылъэныкъокIэ тыкъаплъэ. Тхьам ти Хэку дышъэ хэхъоныгъэ ышIэу егъэпсэу.\nÖnceki İçerikAçaxu / Ace / Ake (16. Bölüm)\nSonraki İçerikOsetlerde kadim halk tıbbı ve geleneksel tedavi şekilleri – 1. Bölüm\nABD’nin ‘demokrasi’ mücadelesi ve ölümler


Адыгея Сегодня – Театрэм гъэхъэгъэшIухэр ешIых\nТеатрэм гъэхъэгъэшIухэр ешIых\tПоделиться материалом\nДата публикации: 07.12.2016 12:21\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан АР-м и Лъэпкъ театрэ ихудожественнэ пащэу Шъхьэлэхъо Светланэрэ театрэм иартисткэу Хьалэщтэ Саныетрэ тыгъуасэ аIукIагъ.\nРеспубликэм итеатральнэ искусствэ тапэкIэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм иIофыгъо ахэр тегущыIагъэх. Илъэсэу тызыхэтым лъэпкъ театрэм гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ, IофшIэным екIолIакIэхэр къыфигъотынхэ зэрилъэкIыгъэр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ.\n- СпектаклыкIэхэр репертуарым хэгъэхьэгъэнхэм, артист, режиссер, сценарист ныбжьыкIэхэм зыкъызэIуахын амал яIэным шъунаIэ тежъугъэтын фае. Ахэм щыкIагъэу яIэхэр къыдэшъулъытэзэ, яквалификацие хагъэхъоным пае Москва, Санкт-Петербург ащеджэнхэу жъугъэкIонхэм мэхьанэшхо иI, - къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nРеспубликэм ипащэхэм пшъэрылъэу къагъэуцугъэхэр, унашъоу ашIыгъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм анаIэ зэрэтетыр Шъхьэлэхъо Светланэ къыхигъэщыгъ. Театрэм актерыкIэхэр къыхэхьэх, ахэр республикэм ирайон гупчэхэм, псэупIэ цIыкIухэм бэрэ ащэIэх. А лъэныкъом мэхьанэшхо ратэу художественнэ пащэм къыгъэнэфагъ.\nМыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ театрэм гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ ылъэкIыгъ. ГущыIэм пае, шэкIогъум и 15-м къыщегъэжьагъэу и 22-м нэс кIогъэ региональнэ фестивалэу «Пшызэ театральнэр» зыфиIорэм ижюри зэрилъытагъэмкIэ, спектаклэу «ЛъышIэжьым» ным ироль къыщызышIыгъэ Хьалэщтэ Саныет анахь актрисэ дэгъоу къыхахыгъ. Саныет ежь къызэриIуагъэмкIэ, мыр иапэрэ роль ин.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум зэфэхьысыжьхэр къыфишIыхэзэ, творческэ купым тапэкIи IэпыIэгъу зэрэфэхъущтхэр къыIуагъ.


Щытхъоу фаIорэм зеIэты | Адыгэ Макъ\nЩытхъоу фаIорэм зеIэты\nАвтор: Редакция\t/ 14.06.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nМыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм дзюдомкIи самбэмкIи лъапсэ фэзышIыгъэу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу, я ХХ-рэ лIэшIэгъум Урысыем дзюдомкIэ итренер анахь дэгъоу, кIэлэегъэджэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Кобл Якъубэ фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъокъур яхэнэрэу республикэм икъэлэ шъхьаIэ щыкIуагъ.\nРостов, Волгоград, Астрахань, Москва, Воронеж хэкухэм, Краснодар, Ставрополь крайхэм, Къалмыкъым, Башкортостан, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Ингушетием, Дагъыстан, Севастополь, Санкт-Петербург, Адыгеим ябэнэкIуи 166-рэ зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъ.\nУрысыем и Къэралыгъо Думэ идепутатэу, дунаим самбэмкIэ гъогогъу 11 апэрэ чIыпIэр къыщыдэзыхыгъэу Хьасанэкъо Мурат, Урысыем дзюдомкIэ ифедера-\nцие илIыкIоу Дмитрий Новико-\nвыр, СССР-м дзюдомкIэ гъогогъуи 3 ичемпионэу, Европэм дышъэ медалыр къыщыдэзыхыгъэу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу Авель Казаченковыр, республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат, Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Хъунэго Рэщыдэ, Кобл Якъубэ ишъхьэгъусэу Джарэт, ыпхъухэр, нэмыкIхэр зэхахьэм щызэIукIагъэх.\nАдыгеим испорт иветеранхэу Гостэкъо Хьумэр, Емыж Арамбый, Владимир Гуриным, Къэлэшъэо Пщымафэ, Владимир Дутовым, Пщыкъаныкъо Долэт, Дэхъужь Сэфэрбый, Джарымэкъо Юсыф, Сихъу Майор, Лъэцэр Хьазрэт, Джарымэкъо Нурбый, Шагудж Аслъан, Къуекъо Асфар, Къуекъо Аслъан, фэшъхьафхэм Кобл Якъубэ иунагъо ыгъэнэфэгъэ нэпэеплъ шIухьафтынхэр Джарэт аритыжьыгъэх.\nУрысыем дзюдомкIэ ишIухьафтынхэр Дмитрий Новиковым спортым щызэлъашIэхэу Емыж Арамбый, Адзынэ Алый, Хьасанэкъо Мурат аритыжьыгъэх. Спортсменкэ ныбжьыкIэу Ульяна Ткаченкэм ахъщэ шIухьафтын фашIыгъ.\nХэгъэгум спортымкIэ и Министерствэ иунашъокIэ Джони Липаридзе Урысые категорие зиIэ судья хъугъэ. Ар къэзыушыхьатырэ тхылъыр Авель Казаченковым къыритыжьыгъ, къыфэгушIуагъ.\nАдыгеим инароднэ артистэу, Урысыем и Правительствэ ипремие къызыфагъэшъошэгъэ Къулэ Амэрбый зипэщэ кIэлэцIыкIу ансамблэу «Майкопчанкэр» Кобл Якъубэ ыцIэ зыфаусыгъэ спорт Унэшхом дахэу къыщышъуагъ. Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Дзыбэ Мыхьамэт адыгэхэм афэгъэхьыгъэ орэдэу МэщбэшIэ Исхьакърэ Тутэ Зауррэ зэдаусыгъэр къыIуагъ, залым чIэсхэр ащ дежъыугъэх.\nКобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэ спорт еджапIэм ипащэу КIуае Хьазрэт зэхэщэн Iофхэр дэгъоу ыгъэцэкIагъэх, ащ къызэрэтиIуагъэу, зэIукIэгъухэр бэнапIэм гъэшIэгъонэу щыкIуагъэх. Адыгеим щыщхэу хагъэунэфыкIхэрэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм шъуащытэгъэгъуазэ.\nКъуижъ Бислъан, кг 73-рэ, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. ХьакIэмыз Айтэч, ятIонэрэ, Бат Аскэр ыкIи Щыгъущэ Амир ящэнэрэ хъугъэх.\nДатхъужъ Алый, кг 81-рэ, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. ШъэоцIыкIу Рустам, Къэгъэзэжь Руслъан, Тулпэрэ Айдэмыр ятIонэрэ ыкIи ящэнэрэ чIыпIэхэр ахьыгъэх.\nИнгъуш Владимир, кг 90-рэ, ящэнэрэ хъугъэ. Шъхьэлэхъо Рустам, кг 100-м къехъу, Краснодар краим фэбани, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Мэлыщэ Ахьмэд мы купым ящэнэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ.\nДэхъу Азэмат, кг 60, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. Мерэм Дамир ятIонэрэ, ПашIо Алый ящэнэрэ хъугъэх. Николай Шаталовым, кг 66-рэ, ятIонэрэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nДэхъу Азэмат физкультурэмрэ дзюдомрэ я Институт щеджэ. Адыгэ къэралыгъо университетым иректорат ыгъэнэфэгъэ Кубокыр, шIухьафтыныр къыфагъэшъошагъэх. Джэджэ районым иадминистрацие ихэушъхьафыкIыгъэ Кубок А. Дэхъум къыдихыгъ.\nСпортымкIэ мастер хъугъэхэри тибэнакIохэм къахэкIыгъэх. Гъэхъагъэ зышIыгъэхэм, зэнэкъокъум изэфэхьысыжьхэм хэ-ушъхьафыкIыгъэу такъытегущыIэщт.\nТиспортсменхэм ятренерхэм тигуапэу ацIэхэр къетэIох. Ахэр: Беданыкъо Рэмэзан, Беданыкъо Байзэт, Нэпсэу Бислъан, Бастэ Сэлым, Дэхъу Бислъан, Акъущэ Мыхьамод, Хьакурынэ Дамир, Роман Оробцов, ШъэоцIыкIу Мурат, Нэджыкъо Рус-\nлъан, ХьакIэко Чатиб.\nХагъэунэфыкIхэрэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм кубокхэр, медальхэр, щытхъу тхылъхэр, нэпэеплъ ыкIи ахъщэ шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.


Препарат Ибуклин юниор: инструкция по применению, цена, описание.\nЦитрамон МФФ: инструкция по применению, цена, описание.\nАскофен плюс: инструкция по применению, цена, описание.\nОлдон: инструкция по применению, цена, описание.\nАквацитрамон: инструкция по применению, цена, описание.


Хэта зыIуагъэр? | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 04.02.2019\t/ НОВОСТИ\t/\nХэта зыIуагъэр адыгэхэм къо амыхъущтыгъэу ыкIи амышхыщтыгъэу? Бэрэ зэхэсэхы адыгэхэм егъашIэми къо амыхъугъэу ыкIи амышхыгъэу.\nКъэралыгъо учреждением чIахьэмэ, «къо сурэт зытет календарыр пышъух», аIоу щыгубжыхэу, тхылъыщэ тучанхэм календарэу къо сурэт зытетыр зэращэрэмкIэ тучантесым едаохэу уарехьылIэ. Ащ фэдэ цIыфхэм лъэпкъым итарихъ ашIэрэп. Динэу лIэшIэгъу е илъэс мин зэфэшъхьафхэм алэжьыгъэм ахэр щыгъуазэхэп.\nАхэм ясIомэ сшIоигъу: адыгэхэм къор ахъущтыгъ ыкIи ашхыщтыгъ. Арэу зыщытыгъэр чыристан диныр алэжьы зэхъур ары. А диным къор пхъуныр ыкIи пшхыныр хьалэлэу ылъытэщтыгъ. Къохэр адыгэхэм амыхъужьхэу ыкIи амышхыжьхэу зыхъугъэр ислъамыр къызахахьэр ары. Ислъам диным къор пхъуныри пшхыныри хьарамэу елъытэ.\nАдыгэхэм къор зэрахъущтыгъэм ищыс адыгэ ныом гъы-мэ, бгэзэ «Тызыгъэунэхъугъэр Тхьэм егъэунэхъу» ыIозэ, къохэр мэзым хигъэзыхьажьыгъагъэу къызэраIотэжьырэр.\nКъор зэрэкIочIэшхори, зыгубжыкIэ лъэшэу щынагъоу зэрэхъурэри адыгэхэм яжэрыIо усэхэм ахэтых. ГущыIэм пае, «Къогу иI ащ», «Къо губжыгъэм фэд ар» аIо цIыфэу лъэшэу губжыгъэм ехьылIагъэу. ЦIыф хьарамым пае аIо: «Хьэ ымышхын къо ригъэшхырэп». Къом итеплъэ, ишэн лъыплъэзэ, зэгъэпшэнхэр адыгэм ышIыгъэх.\nАдыгэхэм къор ашхыщтыгъэ къодыеп. Уасэуи атыщтыгъэ. Непэ зэрэтшIэрэмкIэ, нэчыхьэ уасэу шыхэр, цухэр, чэмхэр, ахъщэ атыщтыгъ. Адыгэхэм уахътэ къякIугъ къохэр нэчыхьэ уасэкIэ атэу. Ари жэрыIо усэхэм къахэнагъ. Къэбар зытIу горэ щысэу къэтхьын.\nКIалэ горэм къыщагъ. Нэчыхьэ уасэу къуипшI ритыгъ шIупщым. Къызищагъэр мазэ нахь мыхъугъэу махъулъэр шIупщым дэжь къэкIуагъ ыкIи къыриIуагъ: «ШъукъакIуи шъуипхъу шъущэжь, сикъохэри къэшъуфыжь».\nХыIушъо Шапсыгъэм ит чылэ цIыкIоу ЦIэпс щыщ пшъашъэхэр нэмыкI чылэхэм къарыкIыгъэ кIалэхэм адамыгъэкIонхэу чылэ хасэр зэхэтIысхьи, рыгущыIэхи, унашъо ашIыгъагъ. Ар къызхэкIыгъагъэр ЦIэпс щыщ кIалэхэм нэмыкI чылэмэ къарыкIыгъэ пшъашъэхэр къызащэхэкIэ нэчыхьэ уасэу къохэр атыхэзэ, къо Iэхъогъоу чылэм дэтыр нахь макIэ зэрэхъугъагъэр ары. КIалэхэм якъоджэ пшъашъэхэр къащэхэмэ, къо Iэхъогъухэм ахэкIыщтыгъэп, къуаджэм къыдэнэжьыщтыгъэх. Джащ тетэу илъэс заулэ зэпсэухэм, къо Iэхъогъухэр рагъэкъужьыгъагъэх. Джа лъэхъаным егупшысэхи, адыгэхэм аIуагъ: «ТылIэмэ къохэр тибэн, тыкъанэмэ — тигъомылапхъ».\nДжащ фэдэу адыгэхэм къом епхыгъэхэу мэзхэм, къушъхьэхэм, псыхъохэм, дэкIыгъохэм цIэхэр афаусыщтыгъэх. ГущыIэм пае, Къошхо дэкIыпI, КъошхотIокIэ мэз, Къошхо хъуат, Къохъутх, КъоукI мэз ыкIи нэмыкIхэр.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэ щысэмэ анэмыкIэу адыгэхэм ящыIэныгъэ къом чIыпIэ гъэнэфагъэ зэрэщиубытыщтыгъэр къагъэшъыпкъэжьэу джыри жэрыIо усэхэр щысэу къэпхьынхэ плъэкIыщт. Ахэм ащыщых гущыIэжъхэу «Къо нэшъум мышкIу къегъоты», «Хьэ ымышхын къо ригъэшхырэп», «Зикъо кIодырэм къодыргъ макъэ ытхьакIумэ ит», «ЛIы губжыгъэрэ къо губжыгъэрэ зэфэдэ», «Зикъо кIодырэм псэкIодишъэ егъахъэ», «Къом цы хэзычыгъэм фэд» зыфиIохэрэр.\nЗэрэхъурэмкIэ, адыгэхэм къохэр ахъущтыгъ ыкIи ашхыщтыгъ. СишIошIыкIэ, къол зышхырэм, къо сурэт зэрыт календарь зыщэрэм, зидэпкъ пылъагъэм уфилъыныр тэрэзэп.\nМышIэныгъэр тхьамыкIагъу. ЗэкIэ ышIэу зи къэхъугъэп, ау умышIэрэмкIэ къаигъэ умыхъумэ нахь тэрэзэу къысшIошIы.


Адыгэ Хэку Таймс: Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ кIалэу лажьэ зимыIэр хьапсым чIадзагъэу чIэс\nМухьамэд ипшъашъэцIык1ухэмрэ икIалэцIыкIурэ\nАдыгэ Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ кIалэу, Сирие заом къыхэкIыжьыгъэу, Адыгэ Республикэм ит къуаджэу Мамхыгъэ щыпсэущтыгъэу, Бэлкъар Мухьамад, щышъхьэIум и 29-м, хьыкумэт къулыкъухэм аубыти къалэу Ростов-На-Дон ащи хьапсым чIагъэтIысхьагъ Урысие Федерацием рафыным пае. Ау КIалэр джыри Урысие Федерацием рамыфыгъэу мазитIу хъугъэу хьапсым чIадзагъэу чIэс.\nИлъэс ипкIэ хьыкумэт къулыкъухэм Мухьамад Сирие паспортэу иIыгъагъэр тэрэзэп аIуи Iырахыгъагъ ыкIи хэкум утыгъэкIыщт къыраIогъагъ. Мухьамэд зи зэримылажьэр къыущыхьатыным пае мазэ заулэ ипэкIэ Сирие къэралым илIыкIоу Москва дэсым идэжь кIуи паспорткIэ къыдихыжьыгъ. Ау ащ емылъытыгъу аубытыгъ .\nМухьамэд иунагъо хэкум щыпсэуным пае ятхьапэ Iофхэр игъэпсынэу хьыкумэт къулыкъухэм амал къыратыгъэп, непэ иунагъо закъо щыщхэр зэфэшъхьэф хэгъэгухэм ытэкъохьыгъэхэу исых.


Узэрыгушхон шIэныгъэлэжьышху — Адыгэ макъ\nРедактор 10.01.2018 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nСикъоджэгъоу КIыргъ Асхьад Юсыф ыкъом тарихъым изэгъэшIэнкIэ, изэхэфынкIэ пIуныгъэ-гъэсэныгъэ мэхьанэшхо зиIэ научнэ IофшIагъэхэу адыгэ лъэпкъхэм афэгъэхьыгъэхэу ытхыхэрэм уасэ афэшIыгъуай. Ар тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Дунэе Адыгэ Академием иакадемик.\nТеуцожь районым ит псэупIэу Чабановым 1958-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м Асхьад къыщыхъугъ. Гурыт еджапIэр къызеухым ыуж, Пшызэ къэралыгъо университетым чIахьи, ащ тарихъымкIэ ифакультет дэгъоу щеджагъ, 1980-рэ илъэсым къыухыгъ. ИIофшIэн апэу зыщыригъэжьагъэр Тэхъутэмыкъое районым ит Щынджые гурыт еджапIэр ары. КIэлэ ныбжьыкIэм игуетыныгъэкIэ, къыхихыгъэ сэнэхьатым фэшъыпкъэу шIэныгъабэм зызэрафищэирэмкIэ иIофшIэгъухэм нахь къахэщэу зэхъум, ынаIэ къытырадзи, бзэм, литературэм ыкIи тарихъым язэгъэшIэн пылъ Адыгэ шIэныгъэ-ушэтэкIо институтым тарихъымкIэ исектор инаучнэ IофышIэу рагъэблэгъагъ. А илъэсхэм къыдэхъугъэр мымакIэми, ыгу нахь пэблэгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатэу щымыгъупшэщтыгъэм фегъэзэжьы. Ащ пае Краснодар мэкIожьышъ, Пшызэ къэралыгъо университетым ыкIи культурэмрэ искусствэмрэкIэ Краснодар къэралыгъо университетым кIэлэегъаджэу Iоф ащишIэу еублэ. ИлъэсиплIым ехъу ыгу етыгъэу, ишIэныгъэ хигъэхъоным пылъэу Iоф ышIагъ. А лъэхъаным теубытэгъэ пытэ иIэу кандидат диссертацием итхын пылъыгъ ыкIи къыдэхъугъ. 1988-рэ илъэсым «Борьба России против контрабанды и работорговли на Северо-Западном Кавказе (1829 — 1864 гг.)» зыфиIорэ темэмкIэ гъэхъагъэ хэлъэу кандидат диссертациер къыушыхьатыгъ.\n1992-рэ илъэсым игъэтхэ мазэ къыщыублагъэу культурэмкIэ Краснодар къэралыгъо университетым тарихъымкIэ икафедрэ ипащэу агъэнафэ. ШIэныгъэлэжь ныбжьыкIэм кIэлэегъаджэу Iоф зэришIэрэм дакIоу, научнэ ушэтынхэр ышIыхэзэ IофшIэгъакIэхэр етхых, ежь изэфэхьысыжьхэм къафэкIо. А илъэсым ащ научнэ IофшIэгъэ заулэу къыхаригъэутыгъэм Кавказ заом иилъэсхэм Темыр-КъохьэпIэ Кавказым зэхэфыгъуаеу щытхэ политическэ хъугъэ-шIагъэхэу щырекIокIыщтыгъэхэр игъэкIотыгъэу къащигъэлъэгъуагъ.\nАсхьад анахьэу инаучнэ IофшIэн гъэхъэгъэшIухэр щишIыхэу зыригъэжьагъэр Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым Iут зэхъур ары. Адыгэхэм ятарихъ иIофыгъо къызэрымыкIохэу а лъэхъаным зэфэшъхьаф екIолIакIэхэмкIэ къагъэлъагъощтыгъэхэм афэгъэхьыгъэу тхыгъэ пчъагъэ 1985 — 1987-рэ илъэсхэм къыхаригъэутыгъ.\n2000-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу КIыргъ Асхьад гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым идиректорэу Iоф ышIагъ. Ащ изэхэщэн IофшIэн фэIэпэIасэу а IэнатIэр зэрихьагъ, цIыфыгъэшхо, шъхьэкIэфэныгъэ афыриIагъ нахьыжъхэм, нахьыкIэхэми щысэ афэхъузэ, лъэгъо тэрэз тырищэнхэм пылъыгъ.\nШIэныгъэлэжь иным уасэ фэозыгъэшIырэр шъыпкъагъэ хэлъэу, шъхьэихыгъэу ишIошI къыозыIон зылъэкIырэ цIыфэу, тарихъым хэшIыкIышхо фыриIэу зэрэщытыр ары. Зэхэщэн Iофэу зэшIуиххэрэм адакIоу, ар ишъыпкъэу научнэ-ушэтын Iофхэм апылъ. Адыгэхэм ятарихъ фэгъэхьыгъэ научнэ IофшIэгъэ инхэу я ХVIII — ХIХ-рэ лIэшIэгъухэм япхыгъэхэр ащ ытхыгъэх. Ахэм ащыщых «Государственность Адыгеи: этапы становления и развития», «Развитие общественно-политического строя адыгов Северо-Западного Кавказа (конец ХVIII — 60-е годы ХIХ вв.)» зыфиIорэ монографиехэу къыхаригъэутыгъэхэр.\nАвторым иIофшIагъэхэм къащызэхифыгъ Кавказ заом иилъэсхэм Кавказым икъохьапIэ щыпсэущтыгъэхэ адыгэхэр политическэ гухэлъкIэ зэрэзэкъоуцощтыгъэхэр. КIыргъ Асхьад а IофшIагъэхэм зэхэугуфыкIыгъэу къащигъэлъэгъуагъ Кавказ заом иилъэс хьылъэхэр зэпачыхэзэ, зышъхьамысыжьэу яшъхьафитныгъэ къаухъумэзэ, ащ дакIоу Кавказым икъохьэпIэ лъэныкъо щыпсэущтыгъэхэ адыгэхэр политическэ организациеу языкIыныгъэ зыгъэпытэн зылъэкIыщтыр агъэпсыным зэрэпылъыгъэхэр. IофшIагъэхэу иIэхэр ылъапсэу 2004-рэ илъэсым КIыргъ Асхьад доктор диссертациер пхырегъэкIы. Ащ специалистхэм осэшхо къыфашIыгъ, авторым научнэ-ушэтын куухэр щишIыгъэх, темэу Iоф зыдишIагъэр лъэныкъо пстэумкIи игъэкIотыгъэу къызэIуихыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ джы КIыргъ Асхьад я ХVIII — ХIХ-рэ лIэшIэгъухэмкIэ адыгэхэм ятарихъ анахь хэшIыкIышхо фызиIэ шIэныгъэлэжьышхомэ ащыщэу алъытэ. ЫпшъэкIэ зигугъу къыщытшIыгъэхэ хъугъэ-шIагъэхэм япхыгъэу тарихълэжьым IофшIэгъи 100-м ехъу къыхаригъэутыгъ. Ахэм осэшхо къафашIыгъ шIэныгъэлэжьышхохэу ТхьакIущынэм, Къумыкъум, Дзэмыхым, Малышевам афэдэхэм. КъэIогъэн фаер КIыргъ Асхьад гуманитар-ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым идиректорэу агъэнэфэным ыпэкIэ къа-лэу Краснодар культурэмкIэ къэралыгъо университетэу дэтым тарихъымкIэ икафедрэ ипащэу 1984-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1999-рэ илъэсым нэсыфэ Iоф зэришIагъэр ары. Тыди IэнэтIэшхо иIэу Iоф зыщешIэм, адыгэхэм ятарихъ тиныбжьыкIэхэм ащигъэгъупшагъэп. Тилъэпкъ итарихърэ икультурэрэ афэгъэхьыгъэ лекциябэм студентхэм къафеджагъ. Адыгэхэм ятарихърэ якультурэрэкIэ диссертациехэр студентхэм атхынхэмкIэ адеIэ.\nКIыргъ Асхьад 2014-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ и 1-м къыщегъэжьагъэу культурэмрэ искусствэмрэкIэ къэралыгъо университетэу къалэу Краснодар дэтым тарихъымрэ искусствэмрэкIэ икафедрэ ипащэу джы непэ къызнэсыгъэм Iоф ешIэ. Ащ тарихъымкIэ, культурологиемкIэ, музееведениемкIэ щырегъаджэх. Институтым иIэ школэм ипащэу «Теоретико-методологические основы современного кавказоведения» зыфиIорэмкIэ студентхэм лекцие къафеджэ. Урысые ыкIи дунэе зэIукIэхэм студентхэр ахегъэлажьэх. 2011 — 2017-рэ илъэсхэм къакIоцI КIыргъ Асхьад монографиитIу къыхаригъэутыгъ. Ахэр: «Проблемы истории и культуры России и Черкесии ХIХ — ХХ вв.», «Вехи истории адыгов. «Краткий курс истории адыгов (ХVIII — ХIХ вв.» зыфиIохэрэр арых. Джыри монографиеу «Внешняя торговля адыгов Северо-Западного Кавказа в первой половине ХIХ в.» зыфиIорэр хэутыным фигъэхьазырыгъ. ШIэныгъэлэжь инэу, тикъоджэгъоу КIыргъ Асхьад дэгъукIэ зигугъу къэпшIынэу ыкIи урыгушхонэу иIэ IофшIагъэр бэдэд. А пстэуми къаушыхьаты ищыIэныгъэ гъогу лъэуж дахэ къызэрэщигъанэрэр, къызхэкIыгъэ илъэпкъ шIу зэрилъэгъурэр, ащ фишIэрэр джыри шIомакIэу фэлъэкIыщтымкIэ къогъанэ зэримыIэр.\nКIыргъ Асхьад иIофшIакIэ ыкIи иIофшIагъэу къыхэутыгъэхэм осэшхо афашIы. Непэ ар тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, Адыгэ (Черкес) Дунэе Академием иакадемик, икъоджэ гупсэу Хьалъэкъуае ицIыф гъэшIуагъ, щытхъу тхылъ лъапIэхэу Адыгэ Республикэм ыкIи Краснодар краим къыратыгъэхэр пшIы пчъагъ.\nКIыргъ Асхьад къызыхъугъэр илъэсыкIэм иапэрэ мафэ илъэс 60 хъугъэ. Тыгу къыддеIэу тыфэлъаIо псауныгъэ пытэ иIэу бэрэ джыри тилъэпкъ фэлэжьэнэу. БэгъашIэ охъу, Асхьад!\nПредыдущая АхъункIэхэрэ Iуашъхьэхэм ахэхъо\nСледущая Щынагъо щыIэп


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум хагъэхьагъ\nМэфэку, Бэдзэогъум и 26 2018 06:43\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум зэхъокIыныгъэхэр фишIыгъэх. Урысые Федерацием и Президент иунашъо диштэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати, хэгъэгум ишъолъыриблымэ япащэхэри ащ хагъэхьагъэх.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум хагъэхьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэ, Дагъыстан, Бурятием ялIышъхьэхэр, Калининградскэ, Челябинскэ, Тульскэ, Сахалин хэкухэм, Перьмскэ краим ягубернаторхэр.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет ипшъэрылъ шъхьаIэр Урысые Федерацием и Президент къэралыгъо хабзэм икъулыкъухэм зэдиштэу Iоф ашIэнымкIэ ипшъэрылъ язехьанкIэ IэпыIэгъу егъэгъотыгъэныр ары. Урысые Федерацием и Президент ары Къэралыгъо Советым и Тхьаматэр. Къэралыгъом ипащэ Къэралыгъо Советым и Президиумэу псынкIэу Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм фытегъэпсыхьагъэм хэтхэм игъорыгъозэ зэхъокIыныгъэ афешIы.\nЕджагъэх 259 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Адыгэ шIэныгъэлэжьышхоу Шъхьэлэхъо Абу дунаем ехыжьыгъ Абрэдж Альмир фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музей къыщызэIуахыгъ »


Мэфэпчъым къызэригъэлъагъорэмкIэ, тыгъэгъэзэ мазэр ит. Ащ къеушыхьаты 2020-рэ илъэсыр ыкIэм зэрэфакIорэр.\nМыщ фэдэ уахътэм цIыфхэм илъэсым изэфэхьысыжьхэр ашIых, къадэхъугъэр, зэшIуахыгъэр агу къагъэкIыжьы. Джащ фэдэу къэкIорэ илъэсым гухэлъ гъэнэфагъэхэр фыряIэу ежэх.\nКъихьащт 2021-рэ илъэсыр сыд фэдэщта? Анахьэу унаIэ зытебгъэтын фэе лъэныкъохэр ащ иIэха? Сыд фэдэ шъуашэ пщыгъэу къибгъэхьан фая? Мыхэм ыкIи нэмыкI упчIэхэм яджэуапхэр мы тхыгъэм щыжъугъотыщтых.\nКъокIыпIэм щыпсэурэ цIыфхэм псэушъхьэхэм шэн-зекIокIэ гъэнэфагъэхэр хагъахъо, илъэсэу къихьэрэр ахэмкIэ зэрэщытыщтыр агъэунэфы. Китай щы-\nпсэухэрэм зэралъытэрэмкIэ, къихьащт илъэсым Быгъур ипсэушъхь. Ар Iушы, кIуачIэ хэлъ, IофшIэныр икIас. Псэушъхьэр зэсэгъэ гъэпсыкIэм тетэу мэпсэу, шэн-зекIокIэ шъхьафыр къыхихыныр къехьылъэкIы.\nБыгъум и Илъэс сыдигъо къежьэра?\nКъокIыпIэ мэфэпчъым къызэриIорэмкIэ, щылэ мазэм и 21-м къыщегъэжьагъэу мэзаим и 21-м нэс илъэсыкIэр къехьэ. Мазэм иятIонэрэ къихьэгъу зытефэрэ мафэр ары илъэсыкIэм икъежьэгъоу агъэнафэрэр. 2021-рэ илъэсым ар мэзаим и 12-м тефэ. Мы мафэм къыщегъэжьагъэу илъэсым ибысым шъыпкъэу Быгъум зилъытэжьыщт.\nБыгъум и Илъэс къэхъугъэ сабыйхэр\nЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ псэушъхьэм и Илъэс къэхъугъэ сабыйхэр рэхьатхэу ыкIи зышъэ итхэу къэтэджых. НахьыбэрэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм апэрэ лъэбэкъухэр ашIынхэр, апэрэ гущыIэр къаIоныр жъажъэу къадэхъу. Агу щышIэрэри къыраIотыкIыныр къяхьылъэкIы. Сыд фэдэ Iофыгъоми ежьхэм яеплъыкIэ фыряI. Ягуапэу ны-тыхэм IэпыIэгъу афэхъух. Сабыйхэр къапэблэгъэ цIыфхэм агу фызэIухыгъэу апэгъокIых, ягуапэу адэджэгух, ау ямынэIуасэхэм «афэчъыIэх».\nНы-тыхэм ясабыйхэм шэнэу яIэр къыдалъытэн фае. Ахэр зыкIэхъопсыхэмрэ гупшысэу яIэхэмрэ зэхашIыкIын фае. КIэлэцIыкIухэм щыкIыгъэ лъэIухэр яIэщтхэп. Ау, мыщ дакIоу, нахьыжъхэм сабыйхэр агъасэ зыхъукIэ, шIумрэ емрэ зэхашIыкIыным дэлэжьэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэхэу яIэхэм ащыщ.\nБыгъур шъырытэу, рэхьатэу зэрэщытым къыхэкIэу 2021-рэ илъэсыр зыпкъ итэу рекIокIыщт. НахьышIум фэкIорэ цIыфхэм пэрыохъу яIэщтэп.\nIоф зышIэныр, пшъэрылъэу ыгъэуцугъэм фэкIоныр зикIасэхэм къэкIорэ илъэсыр IэпыIэгъу къафэхъущт. Ау псынкIэ хэкIыпIэхэм алъыхъурэ цIыфхэм Быгъур яшIушIэщтэп.\nУнэгъо пытэ зышIэн гухэлъ зиIэхэм Быгъур гъусэ афэхъущт. Ащ тыкъыпкъырыкIызэ къыхэтэгъэщы 2021-рэ илъэсым унагъо зышIэн гухэлъ зиIэхэм ягъогу зэрэзэIухыгъэщтыр. Джащ фэдэу, сабыйхэри псэушъхьэм икIасэх.\nЦIыфыбэ зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэр Быгъум ыгу рихьыхэрэп. Изакъоу ищыIэныгъэ гъогу рыкIозэ ар есагъ.\nСыдэущтэу Быгъур бгъэшIощта?\nЦIыфыбэ зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэр псэушъхьэм зэримыкIасэхэм къыхэкIэу 2021-рэ илъэсыр уиунагъо ухэсэу къибгъэхьан фае.\nIанэм шIыгъошIоу ыкIи узгъэшхэкIыщт гъомылапхъэхэр тетынхэ фае. ГъэшIэгъонэу шIыгъэхэр Быгъум ыгу рихьыщтхэп. Ахэм анахьи кэртоф гъэжъа-гъэр къыхихыщт. Салат къинхэр бысымгуащэхэм ашIынэу рамыгъажьэми хъущт. Такъикъ заулэкIэ пшIын плъэкIыщт шхыныгъохэр псэушъхьэм ыгу рихьыщтых. Лымрэ пцэжъыемрэ шIыгъошIоу аупщэрыхьанэу бысымгуащэхэм Быгъур къяджэ.\nАхэм анэмыкIэу, мэфэкI Iанэм хьантхъупсхэр, хьалыгъу зэфэшъхьафхэр тетынхэ фае. Джащ фэдэу мыIэрысэ зэрылъ псычэт, тхьачэт гъэжъагъэхэр Iанэм тетыхэ зыхъукIэ, псэушъхьэр гушIощт.\nБыгъум зэгъэфагъэу зэкIэ щылъыныр икIас, ащ лъэшэу ынаIэ тырегъэты. Бысымгуащэм иIанэ дахэу зэIуихымэ псэушъхьэр ыгъэгушIощт. Къыхэгъэщыгъэн фае былымылым хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэу Iанэм тетыхэр къихьэрэ илъэсым ипсэушъхьэ шъхьаIэ зэримыдэщтыр.\nСыд фэдэ шъор къыхихыра Быгъум?\nЫпэкIэ титхыгъэ къызэрэщытIуагъэу, къихьэрэ 2021-р Быгъу ГъучI Фыжьым и Илъэс. Ащ къыхэкIэу фыжьыр къызэбэкIырэмэ тынаIэ атетыдзэмэ нахьышIу. Щыгъыныр, хьакъу-шыкъухэр, елкэм пылъ джэгуалъэхэр ащ хэхьэх.\nМэфэкI Iанэм столтехъо фыжь къетхъухмэ, Быгъум игопэщт. ПхъэнтIэкIухэм ателъхэр, унэм ит мебелыр, пстэури фыжьыр къызэбэкIырэ шъохэмкIэ бгъэкIэракIэмэ, ащ гуапэ щыхъущт.\nТхыгъэр зэфэтхьысыжьмэ нафэ къытфэхъу къихьэрэ Илъэсым IофшIэныр зикIэсэ, пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр зыфэзыгъэуцужьырэ цIыфхэм Быгъур IэпыIэгъу зэрафэхъущтыр. ГущыIэжъэу щыIэхэм ащыщ къеIо: «Мыжъоу щылъым ычIэгъ псыр рычъэрэп». Ащ къеушыхьаты гухэлъ гъэнэфагъэ уиIэу, ащ уегугъузэ уфакIо зыхъукIэ, зэфэхьысыжь гъэнэфагъэхэр къызэрэкIэлъыкIощтхэр. Шъыпкъэ, нэгъэупIэпIэгъум пстэури къыбдэмыхъункIи хъун, ау пIэхэр емытIупщэххэу, пшъэрылъэу зыфэбгъэуцужьыгъэм илъагъо лъэбэкъу пытэхэмкIэ урыкIонэу зебгъажьэкIэ, узыкIэхъопсыщтыгъэр зэрэбгъотыщтым щэч хэлъэп. Псэушъхьэ шъхьаIэу 2021-рэ илъэсым тиIэщтыр нахьышIум фэкIорэ цIыфхэм ныбджэгъу шъыпкъэ афэхъущт.\nПредыдущая ШIухьафтынхэр тэгъэхьазырых\nСледущая Хьасанэкъо Мурат шIушIэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъ


Неущ тызэIукIэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 13.02.2018\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nОрэдыIо цIэрыIоу Быщтэкъо Азэмат ипчыхьэзэхахьэ мэзаем и 14-м Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние щыкIощт. ШIулъэгъум, лъэпкъ шIэжьым, пIуныгъэм афэгъэхьыгъэ орэдхэр, нэмыкIхэри артистым къыIощтых.\nБэмэ агъэшIагъо ансамблэхэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм», дунаим щызэлъашIэрэ «Налмэсым» къащышъощтыгъэ Быщтэкъо Азэмат орэдыIо зэрэхъугъэр. IэкIыб къэралыгъохэм ащыIагъ, дискхэр къыдигъэкIыгъэх.\n«Сыд фэдэ Iоф згъэцэкIэщтми, анахьэу сыздэлэжьэнэу сызыфаер Адыгэ Республикэм хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэр ары. СиорэдхэмкIэ адыгэ лъэпкъым идэхагъи, гумэкI-гупшысэу тиIэхэри къасIохэ сшIоигъу, — еIо ащ.\n«Сидахэ», «Адыгэ быракъ», «Синан», фэшъхьаф орэдхэри А. Быщтэкъом тыритхагъэх, урысыбзэкIи ыгъэжъынчырэр макIэп. КъэшъуакIоу зэрэщытыгъэм шIуагъэ химыхыгъэу щытэп. Орэдэу къыIорэм псэ къыпигъэкIэнышъ, тамэу ритыгъэр нахь лъагэу ыIэтыным фэшI пчэгум къыщэшъо. «Налмэсым» иконцерт хэхыгъэхэм ахэлажьэу тэлъэгъу.\nАдыгэ шъуашэр щыгъэу уджы зыхъукIэ, лъэпкъ гупшысэр щыIэныгъэм нахьышIоу щыпхырищэу елъытэ. Орэдым ыбзэкIэ цIыфхэм уалъыIэсыныр, уагурыIоныр Iоф къызэрыкIоп. КIэлэцIыкIухэр игъусэхэу пчэгум къызихьэкIэ орэдэу къадиIорэм гушIуагъоу хихырэр зэригъэпшэщтыр ышIэрэп.\nЖэнэ Къырымызэрэ Тхьабысымэ Умаррэ зэдаусыгъэ орэдэу «Синанэр» концерт пэпчъ хегъахьэ. Ным лъытэныгъэу фэтшIырэр орэдымкIи къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтэу А. Быщтэкъом елъытэ. Эстрадэ купэу «Шпаргалкэм» хэт урыс пшъэшъэжъыехэм адыгабзэкIэ «Синанэр», нэмыкIхэр къыхадзэх. Искусствэм пIуныгъэ мэхьанэу иIэр ащ къыщыхегъэщы.\nАндзэрэкъо Чеславрэ Бэгъ Нурбыйрэ зэдаусыгъэ орэдэу сэмэркъэу зыхэлъым зэфэшъхьафэу еджэх. «Зыгъэгус» е «Тэ укIорэ, сигуаго!»\n— Орэдым къеушыхьаты адыгэ фольклорыр лъэшэу зэрэбаир, — къытиIуагъ Быщтэкъо Азэмат. — Тинэнэжъ-тэтэжъ лъапIэхэм къытлъагъэIэсыжьыгъэхэ усэхэр орэдкIэ нахьыбэрэ къэсIощтых. «Пхъэчаим фэдэу упсыгъоу, щыуаным фэдэу уфыжьэу» — къыщеIо орэдым. Сэмэркъэум изакъоп лъэпкъ гупшысэр зыIэтырэр. Адыгэ орэдхэм тиадыгабзэ зэрэдахэр къащызгъэлъэгъонэу сыфай.\nЕхъулIэ Сэфэр игущыIэхэм атехыгъэу «Сихэку кIас» зыфиIорэ орэдэу Тхьабысымэ Умарэ ыусыгъэм мыщ фэдэ гущыIэхэр хэлъых.\nСи Адыгееу сихэку,\nСиорэд закъори оры!\nСи Адыгееу сихэку\nСидуанй дахэри оры!\nО уидэхагъэ хэты пэсшIына,\nСидунай закъори оры.\n— А орэдыр концерт хэхыгъэхэм бэрэ къащысэIо, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Быщтэкъо Азэмат. — Тилъэпкъ, республикэм ядэхагъэ ащ къыщыхэсэгъэщых.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым, Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ артистэу, зэлъашIэрэ орэдыIоу Нэфышъ Чэрим А. Быщтэкъом иконцертхэм яплъэу, IэпыIэгъу фэхъоу бэрэ къыхэкIы. Мэзаем и 14-м филармонием щыкIощт пчыхьэзэхахьэм Темыр Кавказым иреспубликэхэм, Краснодар краим, фэшъхьафхэм къарыкIыщтхэр щызэIукIэщтых. Искусствэм лъэпкъхэр зэфищэщтых. Азэмат иконцерт шIукIэ тыгу къинэжьынэу тэгугъэ, имурадхэр къыдэхъунхэу фэтэIо.\nСурэтым итыр: Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Быщтэкъо Азэмат.


Сомэ миллион 58-м ехъу ытыгъугъ | Адыгэ Макъ\nСомэ миллион 58-м ехъу ытыгъугъ\nИлъэс 30 зыныбжь предпринимателым ылъэныкъокIэ Мыекъопэ къэлэ хьыкумым уголовнэ Iоф къызэIуихыгъ.\nУФ-м и Уголовнэ кодекс къызэригъэнафэу, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэ зэрэзэрихьагъэм, иIэнатIэ къызфигъэфеди зыгорэм имылъку зэритыгъугъэм къыхэкIэу хъулъфыгъэр агъэмысэ.\nХьыкумым зэригъэунэфыгъэмкIэ, 2015-рэ илъэсым, жъоныгъуакIэм къыщегъэжьагъэу Мыекъуапэ щыпсэурэ предпринимателым юридическэ лъапсэ зиIэ цIыфым имылъку къышIуитыгъун мурад иIэу гъэпцIагъэ зыхэлъ зэзэгъыныгъэ дишIи, сомэ миллион 58-м ехъу предприятием зэрар ригъэшIыгъ.\nКъэралыгъо гъэпщынакIом унашъоу ышIыгъэм хьыкумым дыригъэштагъ. Лажьэ зиIэр следствием зэхэфын IофхэмкIэ IэпыIэгъу зэрэфэхъурэр, ежьым нэмыкIэу гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэм хэщэгъэ пащэхэм якъыхэгъэщынкIэ иIахьышIу зэраригъэкIырэр, зэрарыр къызэрипщыныжьыгъэр къыдалъыти, бзэджашIэм илъэси 3 хьапс тыралъхьагъ.


Республика Адыгея - МэфэкIыр хагъэунэфыкIыгъ\nМэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат, илъэс пчъагъэхэм къакIоцI республикэм пэщэныгъэ дызезыхьэгъэхэ Джарымэ Аслъанрэ ТхьакIущынэ Аслъанрэ, депутатхэр, федеральнэ ыкIи республикэ къулыкъухэм япащэхэр, нэмыкIхэри.\nМэфэкI зэхахьэр рагъэжьэным ыпэкIэ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм гъогоу къыкIугъэм, ылъэ зэрэтеуцуагъэм, игъэхъагъэхэм афэгъэхьыгъэ документальнэ фильмэ къагъэлъэгъуагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм пэублэ псалъэ къышIызэ мэфэкIымкIэ депутатхэм къафэгушIуагъ, хэбзэгъэуцу къулыкъум илъэс зэкIэлъыкIохэм Iофышхо зэришIагъэр хигъэунэфыкIыгъ. Урысыем исубъектэу щыт Адыгеир ылъэ пытэу теуцонымкIэ зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэгъэхэ республикэм ипэщагъэхэм ирэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх. Cубъект шъхьафэу щыт республикэр зыщагъэпсыгъэ лъэхъаныр къинэу зэрэщытыгъэр, ау а гумэкIыгъохэм ямылъытыгъэу парламентариехэмрэ хэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэмрэ япшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зэрагъэцэкIагъэхэм ишIуагъэкIэ къиныгъохэр къызэранэкIын, шъолъырым щыпсэурэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм азыфагу илъ зэгурыIоныгъэр, мамырныгъэр къызэтырагъэнэжьын зэралъэкIыгъэр анахь шъхьаIэу къыхигъэщыгъ.\n— АР-м и Парламент шIуагъэ къытэу федеральнэ къулыкъухэм Iоф зэрадишIэрэр къыхэзгъэщы сшIоигъу. БлэкIыгъэ илъэсым апэрэу республикэм и Мафэхэр ФедерациемкIэ Советым щыкIуагъэх. Ащ и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэм тиIофшIэн осэшIу къыфишIыгъ. 2016-рэ илъэсым ибжыхьэ\nАР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ия 6-рэ зэIукIэгъу иIофшIэн ригъэжьагъ. Депутатэу хадзыгъэхэм ахэтых предпринимательхэр, культурэм, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, нэмыкI отраслэхэм ащылажьэхэрэр. ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ тапэкIэ Iоф зыдэтшIэн фэе лъэныкъоу щыIэр макIэп. Хэбзэгъэуцугъэу тштэхэрэр цIыфхэм къагурыIонхэ, ахэм афэIорышIэнхэ фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n— Обществэм, хабзэм яеплъыкIэхэр зэхэпшIэныр, узэдэгущыIэныр, узэгурыIо-\nныр, хэкIыпIэхэр къэбгъотыныр — джары парламентаризмэм ылъапсэр. АщкIэ гъэхъэгъэшIухэр тшIыгъэу сэлъытэ, — къыIуагъ АР-м и Парламент и Тхьаматэ. — Мы илъэс зэкIэлъыкIохэм депутатхэм, АР-м и ЛIышъхьэ, министрэхэм я Кабинет хэтхэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэдашIагъ, сыдигъуи анахьэу тынаIэ зытедгъэтыгъэр социальнэ Iофыгъохэм язэшIохын, тихэдзакIохэм ягумэкIыгъохэр дэгъэзыжьыгъэнхэр ары.\n18.02.2018 Къэгъэгъэ блэрхэр кIэлъыралъхьагъэх\n13.02.2018 ЯIофшIагъэкIэ къалэжьыгъ


Щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу | Адыгэ Макъ\nЩылэ мазэм къыщегъэжьагъэу\nИлъэсыкIэм къыздихьыгъэ хэбзакIэхэм щылэ мазэм кIуачIэ яIэ хъугъэ. Ахэм ащыщхэм нэIуасэ шъуафэтэшIы.\n2018-рэ илъэсым иапэрэ мазэ къыщегъэжьагъэу апэрэу сабый къызфэхъурэ ныхэм хэбзэ IэпыIэгъоу мазэ къэс къаратырэр сомэ мини 10-м ехъущт. Къызыхъугъэр илъэсрэ ныкъорэ охъуфэкIэ хабзэм сабыим ишIуагъэ къыригъэкIыщт.\nЯтIонэрэ ыкIи ящэнэрэ сабыйхэр къызфэхъухэрэ зэшъхьэгъусэхэм ахъщэ чIыфэ (ипотекэ) хабзэм къыIахыгъэмэ, ащ итыжьын къафагъэпсынкIэщт.\nСабыир зизакъоу зыпIурэ бзылъфыгъэхэм фэгъэкIотэныгъэу къафашIыхэрэм къахэхъощт. Коммунальнэ фэIо-фашIэхэм, санаторием зэрэкIощтхэ путевкэхэм ауасэхэр нахь макIэу арагъэтыщтых. Сабый зыпIурэ бзылъфыгъэ шъхьэзакъохэр IофшIапIэхэм къаIуагъэкIыщтхэп, ясабыйхэр чэзыум рамыгъажэхэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм арагъэштэщтых. ЕджапIэм зычIахьэхэкIэ, ыпкIэ хэмылъэу мафэм тIогъогогъо агъэшхэщтых.\nКъэхъугъакIэхэу янэ-ятэхэм къычIадзыжьыгъэ сабыйхэм аныбжь илъэс 18-м нэсыфэ хабзэм ахъщэ IэпыIэгъоу сомэ 10068-рэ мазэ къэс къафитIупщыщт, ащ ыужи апшъэрэ еджапIэхэм ачIахьэхэрэм ар къаухыфэкIэ пIалъэр афылъигъэкIотэщт.\nСэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм къаратырэ ахъщэм джы компенсацие къыфашIэу рагъэжьэщт.\nИлъэсыкIэу къихьагъэм транспортым, чIыгум ыкIи псэупIэхэм апае амытызэ чIыфабэ зэтезгъэуагъэхэм афагъэгъущт. «ЧIыфэ амнистиер» къэралыгъом зэрэщыкIощтыр Президентэу Владимир Путиным пресс-конференциеу тыгъэгъазэм зэхищэгъагъэм къыщиIогъагъ.\nПредпринимательхэм 2015-рэ илъэсыр къехьэфэ амытэу зэтырагъэогъэ чIыфэхэр афагъэгъущтых. Джащ фэдэм ахэм зарагъэтхыгъэми, IофшIэныр рамыгъэжьагъэу страховщикхэм къафалъытэщтыгъэ ахъщэр, тедзэу ахэм къафашIыщтыгъэр ыкIи тазырэу къатыралъхьэщтыгъэр атырахыжьыщтых. ЧIыфэ зытелъ пстэумэ афагъэгъущт ахъщэр къэплъытэжьмэ, ар тихэгъэгукIэ сомэ миллиарди 150-рэ фэдиз мэхъу. Ау 2015-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу чIыфэхэр зэтезгъэхъуагъэхэм ахэр амытыжьхэ хъущтэп, къыпфагъэгъу зэпытыщтэп.


Расул пщынэр егъэбзэрабзэ — Адыгэ макъ\nРасул пщынэр егъэбзэрабзэ\nАдыгэкъалэ искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэ илъэпкъ отделение зыщызыгъэсэрэ пщынаоу ЯхъулIэ Расул хэгъэгу, дунэе зэнэкъокъухэм щытхъуцIэхэр къащыдихыгъэх.\nМосква щыкIогъэ Дунэе зэнэкъокъоу «Вдохновением» шIухьафтын шъхьаIэр — Гран-при къыщихьыгъ. Астрахань, Ростов-на-Дону, Екатеринбург, Краснодар, Санкт-Петербург, Саратов, Мыекъуапэ, фэшъхьафхэм ащызэхащэгъэ зэIукIэгъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащихьыгъэх. «Лауреат» зыфиIорэ тхылъыр гъогогъу 44-рэ къыфагъэшъошагъ.\n— ЯхъулIэ Расул анахьэу ыгу рихьыхэрэм ащыщых композиторэу, пщынэо цIэрыIоу Лъэцэрыкъо Кимэ ыусыгъэ лъэпкъ мэкъамэхэр, — къытиIуагъ Адыгэкъалэ искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэ икIэлэегъаджэу, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Хьакуамэ Симэ. — Пщынэр къызиштэкIэ, орэдышъор IэшIэхэу къыхедзэ, къабзэу къырегъаIо. Искусствэр зэрэшIогъэшIэгъоныр къэзыушыхьатырэр емызэщэу пщынэр зэригъэфедэрэр ары.\n«Ислъамый», «ХьапакIэм иорэд», «ХьакIулащ», «Шапсыгъэ зэфакIу», нэмыкIхэу адыгэ музыкальнэ искусствэм щашIэхэрэр Р. ЯхъулIэм къыригъаIохэ зыхъукIэ, лъэпкъ искусствэр зэрэбаир къыхигъэщы шIоигъу.\n— Тиорэдышъохэр дахэх, дунаим щашIэх. СикIэлэегъаджэу Хьакуамэ Симэ, фэшъхьафхэу еджэным IэпыIэгъу къыщысфэхъухэрэм лъэшэу сафэраз, — еIо ЯхъулIэ Расул.\nР. ЯхъулIэм изакъоу, нэбгыритIу хъухэу, ансамблэм хэтэу пщынэмкIэ орэдышъохэр къырегъаIох. Пщынэр къызиштэкIэ, къыгот пщынаохэм дэгъоу ядэIуныр, ахэр зэхихынхэр шэнышIу фэхъугъ.\nХьакуамэ Симэ кIэщакIо фэхъуи, искусствэхэмкIэ еджапIэм шъонтырпаохэм яансамблэ щызэхащагъ. ЯхъулIэ Расул лъэпкъ музыкэр зэрэшIогъэшIэгъоным къыхэкIэу ансамблэм хэхьагъ, пчыхьэзэхахьэхэм ащыкIорэ концертхэм ахэлажьэ.\nАдыгэкъалэ ия 3-рэ гурыт еджапIэ ия 8-рэ класс Р. ЯхъулIэр щеджэ. ИшIэныгъэ хигъэхъоныр ипшъэрылъэу ылъытэзэ, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэм ия 5-рэ класс макIо. Хьакуамэ Симэ кIэлэеджакIом Iоф дишIэзэ, искусствэм пIуныгъэ мэхьанэу иIэм зегъэушъомбгъугъэным пылъ. Гурыт еджапIэм Расул зэрэщеджэрэмрэ искусствэм зызэрэфигъасэрэмрэ язэпхыныгъэхэр С. Хьакуамэм егъэпытэх.\nДжырэблагъэ ЯхъулIэ Расул игушIуагъохэм къахэхъуагъ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ искусствэхэмкIэ кIэлэеджэкIо анахь дэгъухэм ацIэхэр къыриIуагъэх. Министерствэм истипендиеу «Юные дарования» зыфиIорэр ЯхъулIэ Расул къыфагъэшъошагъ.\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэм Адыгэкъалэ искусствэхэмкIэ иеджапIэ ахэлажьэ. Хьакуамэ Симэ ыгъэсэрэ кIэлэцIыкIухэм концерт хэхыгъэхэр къатыщтых. ЯхъулIэ Расул адыгэ орэдышъохэр пщынэмкIэ къыригъэIощтых. ЕджапIэм ипащэу ЛIыхьэтыкъо Эммэ зэрилъытэрэмкIэ, кIэлэеджакIохэм искусствэм ихэхъоныгъэхэр зэхахьэхэм къащагъэлъагъо.\nФольклорым къыщегъэжьагъэу типщынаохэм, шъонтырпаохэм орэдышъохэр къырагъаIохэзэ, тызхэт лъэхъаным гукIэ къыфэкIох. ЛIэужхэр зэзыпхырэ музыкэм кIэлэеджакIохэм зыфагъасэ.\nСурэтым итыр: ЯхъулIэ Расул.\nПредыдущая ПсэукIэ амалхэр нахьышIу шIыгъэнхэм пае\nСледущая «Адыгэ хапIэр» гъэшIэгъоныщт


Адыгэ Хэку Таймс: Къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ нэбгритIу хэкум рафынхэу пылъых\nКъэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ нэбгритIу хэкум рафынхэу пылъых\nКоблэ Муамар - Хьаткъо Щамис\nИлъэс 20 ипэкIэ Тыркуем къикIыжьи Адыгэ хэкум къэзыгъэзэжьыгъэу, унагъо хэкум щигъэпсыгъэу, Хы Iушъо Щапсыгъэм щыпсэуоу Коблэ Муамар Урысые Федерацием игражданство ахынэу Краснодар судым унашъо ыщтагъ. Ащ шъхьэусыгъоу фашIыгъэр илъэс 20 ипэкIэ Муамар унэу зитхэгъагъэм щымыпсэуоу нэмыкI унэгорэм щыпсэугъоу аIо. КъакIорэ мафэхэм Муамар апшъэрэ судым екIолIэнэу зегъэхьэзыры.\nИлъэс заулэ ипэкIэ Германием къикIыжьи Адыгэ хэкум къэзыгъэзэжьыгъэу, Къэбэртае-Бэлкъар Республикэм щыпсэуоу, Налщыч дэт апшъэрэ еджапIэм щеджэу Хьаткъо Щамис (Тарик Топчу) Урысые Федерацием илъэситфэ щыпсэунэу тхьапэхэр иIыгъагъэх. Ахэм япIалъэ зэухым джыри зэ ахэр илъэситфэ лъигъэкIотэнэу къыфадагъэп ыкIи Урысые Федерацием уикIыжьын фай къыраIуагъ. Щамис Къэбэртае-Бээлкъарым щыIэ зэфэшъхьэф судхэм акIолIагъ ау зи къикIыгъэп. Урысые Федерацием и апшъэрэ судым екIолIэнэу къэлъагъо.


Хэкужъым лъэмыджыр щагъэпытэ | Адыгабзэ ыкIи Литературэ Хасэ\nХэкужъым лъэмыджыр щагъэпытэ\nАдыгэ Макъ, 15.11.2017\nГуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым щыкIогъэ зэхахьэр шIукIэ гум къинэжьыщт. Дунэе инвестиционнэ форумэу Мыекъуапэ щызэхащагъэм хэлэжьагъэхэр Iофтхьабзэм къырагъэблагъэхи, упчIэжьэгъу зэфэхъугъэх.\nИнститутым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ зэхахьэр зэрищагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, тэ, зэлъэпкъэгъухэм, нахьыбэрэ тызэлъыкIонхэм фэшI зэлъыIэсыкIэ амалэу щыIэхэр нахьышIоу дгъэфедэхэ зыхъукIэ, хэхъоныгъэхэр тшIыщтых. Адыгабзэм изэгъэшIэн, тишэн-хабзэхэм афэгъэхьыгъэ тхылъхэр, нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр тапэкIи къыдагъэкIыщтых. Институтым шIэныгъэлэжь цIэрыIохэр, шIэныгъэхэмкIэ кандидатхэр щэлажьэх.\nТыркуем хэбзэ шапхъэ хэлъэу адыгабзэр апшъэрэ еджапIэм щызэрагъашIэ. Сирием, Иорданием, фэшъхьаф къэралыгъохэу адыгэхэр бэ хъухэу зыщыпсэухэрэм ащ фэдэ екIолIакIэ егъэджэным ащыфашIыным имэхьанэ зыкъызэриIэтырэр зэхахьэм къыщаIуагъ.\nОбщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъэм куоу уегъэгупшысэ.\nТыркуем щыпсэурэ тилъэпкъэгъу кIэлэеджакIохэр Адыгэ Республикэм къырагъэблагъэхэзэ, ныбжьыкIэхэр нэIуасэ зэфашIых, ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэнкIэ амалышIухэр къызэдагъотых. Псэ зыпыт зэхахьэхэм шIуагъэу къатырэр тинэрылъэгъу. ЗэлъыкIо зышIоигъо кIэлэеджакIохэм япчъагъэ хэпшIыкIэу хэхъо.\nЛъэпкъ Iэмэ-псымэхэр зыщашIыхэрэ IофшIапIэу «Нанэм» ипащэу Нэгъуцу Аслъан кIэщакIо фэхъузэ, Тыркуем, Иорданием, Сирием, Израиль къарыкIыгъэ тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэхэм зэIукIэгъухэр афызэхащэх. Адыгэ джэгухэм ащагъэфедэрэ пхъэкIычхэр зэрашIыщтхэ шIыкIэр А. Нэгъуцум къарегъэлъэгъух. Нэбгырэ пэпчъ ежь-ежьырэу ышIыгъэ пхъэкIычыр непэеплъ шIухьафтынэу ретыжьы.\nЗэхахьэм адыгабзэкIэ щэгущыIэх, адыгэ быракъыр пчэгум лъагэу щаIэты, лъэпкъ орэдхэр къыщаIох, орэдышъохэр щэжъынчых. Адыгэ джэгоу щызэхащэрэм зыныбжь хэкIотагъэхэри, ныбжьыкIэхэри щызэдэуджых.\nНэIуасэ зэфэхъугъэхэр псынкIэу зэбгырыкIыжьыхэрэп, телефонкIэ зэфытеонхэу зэзэгъых, якъэбархэр къызэфаIуатэх. Анахьэу къыхэдгъэщырэр тапэкIи зэлъыкIонхэм фэшI амалэу щыIэхэм зэрягупшысэхэрэр ары.\n— Сэ адыгабзэр дэгъоу сэшIэ, — къыщиIуагъ Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым щыкIорэ зэхахьэм Тыгъужъ Сэрвэт. — СицIыкIугъом бзэр зэзгъэшIагъэшъ, сщыгъупшэжьырэп. Мыекъуапэ щыслъэгъугъэр бэ. Сатыум тытегущыIэ зыхъукIэ, адыгабзэр къыхэтэгъэщы, тыбзэкIэ къызэфэтIуатэрэр нахьышIоу къыдгурэIо.\n— Тыркум сыкъикIыгъ, Адыгэ Хасэм икъутамэ сырипащ, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Хьаткъо Айдин. — Къуаджэм адыгабзэр щызэзымыгъэшIагъэр къалэм тыбзэкIэ щыгущыIэу бэрэ плъэгъущтэп. Хэкужъым нахьыбэрэ тыкъэкIон фае. Егъэджэн тхылъхэр тищыкIагъэх.\nЮгославием тилъэпкъэгъухэр къищыжьыгъэнхэм зиIахьышIу хэзышIыхьэгъэ Чэмышъо Гъазый лъэпкъ шIэжьым ехьылIагъэу къафиIотагъэр бэмэ ашIогъэшIэгъоныгъ.\nХьаткъо Айдин игущыIакIэ тедэIушъ, тшIогъэшIэгъон. Мыекъуапэ е республикэм ирайонхэм ащыщ щыпсэоу къытщэхъу. Адыгабзэр лъэшэу ыгу зэрэрихьырэр къытфеIуатэ. Юлэ Ченгиз тиныдэлъфыбзэ къыгурэIо, ау бэрэ рыгущыIэрэпышъ, ыгу илъыр икъоу къытфиIотэным фэхьазырэп.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэлъэпкъэгъухэр зэрэзэIукIагъэхэм осэ ин фишIыгъ, ау адыгабзэм изэгъэшIэн ехьылIэгъэ Iофыгъоу къаIэтыгъэхэм адыримыгъаштэу къыхэкIыгъ.\nЛатин тхакIэм тытехьажьмэ адыгабзэр нахь IэшIэхэу зэдгъэшIэн тлъэкIыщтэу IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэм ащыщхэм къаIуагъ. ЛIыIужъу Адамэ къызэрэхигъэщыгъэу, кириллицэ тхакIэм тызэрэтехьагъэр нахьышIу. ЗэхъокIыныгъэхэр тшIынхэу тызыфежьэкIэ, непэ адыгабзэу дгъэфедэрэр тшIокIодыным ищынагъо щыI.\nШъхьэлэхъо Аскэр ынаIэ зытыридзагъэр Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым ятхакIохэм къыдагъэкIыгъэ тхылъхэр тарихъым зэрэхэхьагъэр ары. Арышъ, ныдэлъфыбзэм итхыкIэ амалхэр зэблэпхъунхэр тинепэрэ щыIакIэ ищыкIагъэп.\nТиадыгабзэ ибаиныгъэ, анахьэу фольклорыр, зэбгъашIэзэ, щыIэныгъэм куоу ухэплъэныр нахьышIукIэ зылъытэхэрэм уагъэгъуазэ.\nХэкужъым щырагъэджэщт тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэхэр нахьыбэ зэрашIыщтхэр зэхахьэм къыщаIуагъ. Сатыум, бизнесым ахэщагъэхэм, зекIохэм ахэлэжьэрэ ныбжьыкIэхэм бзэр ашIэн фае. Адыгабзэри, урысыбзэри тиеджапIэхэм ащакIун алъэкIыщт.\nКультурэм, искусствэм, спортым яшIуагъэкIэ зэлъыIэсыкIэ амалэу тиIэхэм ахэхъо. Волейбол, футбол, нэмыкI командэхэр зэдешIэнхэу зэнэкъокъухэр зэхащэщтых. ДзюдомкIэ, самбэмкIэ, шъхьафит бэнакIэмкIэ, фэшъхьафхэмкIи зэлъэпкъэгъухэм язэIукIэгъухэр зэхащэнхэм пылъыщтых.\nЗэхахьэр заублэм ХыдзэлI Абдулахь зэдзэкIакIоу яIагъ. ЗэдэгущыIэгъур кIэухым фэмыкIозэ зэдзэкIакIо ямыщыкIэгъэжьэу алъыти, адыгабзэр агъэфедагъ. Зэкъошхэм ялъэмыдж бзэм зэригъэпытэрэр зэIукIэгъум къыщылъэгъуагъ. Илъэс зытешIэкIэ ащ фэдэ зэIукIэ зэхащэщт, IофшIагъэу яIэр зэфахьысыжьыщт.\nTagged on: Adıge Mak Gazetesi Адыгэ Макъ\nАдыгабзэ ыкIи Литературэ Хасэ Thursday November 16th, 2017 Wednesday November 20th, 2019 Къэбар\n← (Türkçe) Adapazarı/Maksudiye (Jadehable) Köyüne Kültür Gezisi Yapıldı\n(Türkçe) Derneğimizin Girişimleri Sonucunda Düzce Halk Eğitim Merkezi Bünyesinde İlk Adıgece (Çerkesçe) Kursu Açıldı →


Дышъэр япшIэнэрэу къыхьыгъ — Адыгэ макъ\nДышъэр япшIэнэрэу къыхьыгъ\nРедактор 07.06.2019 07.06.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nУрысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу къалэу Зеленоград щыкIуагъ. МакIэу зэхэзыхыхэрэр зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъэх.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъэсэрэ Беданэкъо Заур килограмм 81-м нэс къэзыщэчыхэрэм якуп щыбэнагъ.\nИкъулайныгъэкIи, сэнаущыгъэу хэлъымкIи адыгэ батырыр къахэщыгъ. ЗэкIэ ибэнэгъухэр къыхьыхи, дышъэр къыфагъэшъошагъ.\nБеданэкъо Заур спортышхом щыцIэрыIу. МакIэу зэхэзыхыхэрэм я Олимпиадэ джэгунхэу Болгарием щыкIуагъэм апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Урысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу гъогогъуи 10 дышъэр къыщихьыгъ. Нарт шъаор спорт унагъом щапIугъ.\nЗаур ятэу Беданэкъо Байзэт Урысыем изаслуженнэ тренер, ятэшэу Рэмэзанэ СССР-м дзюдомкIэ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренер. З. Беданэкъом итренерыр ят, ятэшыри икIэлэегъаджэу елъытэ.\nЗ. Беданэкъом Звенигород щыриIэгъэ зэIукIэгъум плIыри «къабзэу» къыщихьыгъ. Тюмень, Санкт-Петербург къарыкIыгъэхэм атекIуагъ. КIэух зэIукIэгъур Москва ибэнакIо къышIуихьыгъ.\n— Хэгъэгум дышъэ медалыр япшIэнэрэу къызэрэщысхьыгъэм фэшI тренерхэм, спорт еджапIэм ипащэу КIуае Хьазрэт, ныбджэгъухэу IэпыIэгъу къысфэхъухэрэм лъэшэу сафэраз, гъэзетымкIи «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьы сшIоигъу, — къытиIуагъ Беданэкъо Заур.\nЕвропэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу чъэпыогъу мазэм Бельгием щыкIощт. З. Беданэкъом зэIукIэгъухэм ишъыпкъэу зафегъэхьазыры.\nСурэтым итхэр: Беданэкъохэу Байзэт ыкIи Заур.\nПредыдущая ШъуиупчIэхэм тыкъяжэ\nСледущая ТырэгущыIэ, дунаим щагъэлъапIэ


Псэм тамэ реты | Адыгэ Макъ\nПсэм тамэ реты\nАвтор: Редакция\t/ 05.12.2018\t/ КУЛЬТУРЭР\t/\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу КIыкI Софие иконцерт апэрэу Мыекъуапэ къыщитыгъ.\nУрысыем, Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ артистэу, композиторэу Дмитрий Шостакович ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтыныр къызыфагъэшъошэгъэ Нэхэе Аслъан июбилей фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу республикэм щызэхащагъэхэм пчыхьэзэхахьэр ащыщ.\nРеспубликэм и Къэралыгъо филармоние и Къэралыгъо симфоническэ оркестрэ, дирижерыр СтIашъу Къэплъан, игъусэу КIыкI Софие иконцерт къызэритыгъэм тигъэгушхуагъ. Лъэпкъ профессиональнэ музыкальнэ искусствэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ зэхэщакIохэм лъэбэкъушхо ашIыгъэу тэлъытэ. КIыкI Софие Адыгеим икультурэ лъэгъо шъхьаф щыпхырищыгъ.\n— Концерт зэхэтхэр къэптынхэр зэрэмыпсынкIэр тэшIэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние ипэщэ шъхьаIэу, Урысыем изаслуженнэ артистэу, Адыгеим, Темыр Осетием — Аланием янароднэ артистэу Къулэ Мыхьамэт. — Нэхэе Аслъан композитор цIэрыIу, зэхэщэкIо дэгъу. Тигуапэу Iоф дэтшIагъ.\nДунаим щызэлъашIэрэ общественнэ IофышIэшхоу МэщбэшIэ Исхьакъ ытхыгъэ «Бзыикъо заом» техыгъэ оперэр А. Нэхаим зиусыгъэр бэшIагъэ, ау музыкальнэ искусствэм щызэхэтхэу зытыублагъэр аужырэ илъэсхэр ары. Санкт-Петербург щыпсэурэ КIыкI Софие оперэм хэлэжьэнэу Нэхэе Аслъан зыреIом, гушIуагъэ.\n— Музыкальнэ училищыр Мыекъуапэ къыщысыухыгъ, Даутэ Сарыет сикIэлэегъаджэу макъэр зэрэзгъэпсын фаем зыфэзгъэсагъ, — къытиIуагъ КIыкI Софие. — Гъунэ имыIэу ащ сыфэраз. Сиконцерт Даутэ Сарыет къызэрэкIуагъэр, къызэрэсфэгушIуагъэр егъашIи сщыгъупшэщтэп.\nАпэрэ адыгэ оперэм Акозэ ироль къыщызышIыгъэ С. КIыкIым консерваториер Санкт-Петербург къыщиухыгъ, къэлэшхом Iоф щешIэ. Искусствэм щыцIэрыIо цIыфхэм аIокIэ. Тилъэпкъэгъухэу Ленинград хэкум щыпсэухэрэм я Адыгэ Хасэ хэтэу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ. Зэкъошныгъэм ипчыхьэзэхахьэхэу Санкт-Петербург, Москва, нэмыкIхэм ащыкIуагъэхэм классикэм хэхьэгъэ произведениехэр, адыгэ орэдхэр къащиIуагъ.\n— Нэхэе Аслъан Iоф дапшIэзэ щыIэныгъэр нахь куоу олъэгъу, уишIэныгъэ хэогъахъо, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ КIыкI Софие. — Оперэм гупшысэ шъхьаIэу хэлъыр адыгэ лъэпкъым епхыгъ, орэдышъоу кIыригъэщырэм ар къыщыхегъэщы. Композиторыр лъэпкъым къырыкIощтым, инеущрэ мафэ нахьышIу ышIы зэрэшIоигъом афэусэ.\nГъыбзэ орэдэу «Адыифыр» ары концертыр къызэрэзэIуихыгъэр. «Си Къэсэй» — ари гумэкI-гупшысэ зыхэлъ ижъырэ лъэпкъ орэд. КIыкI Софие опернэ орэдыIоу зэрэщытым изакъоп непэ тыкъызытегущыIэрэр. Ижъырэ адыгэ орэдхэм тамэ аритызэ, произведение пэпчъ къэIокIэ хэхыгъэ къызэрэфигъотырэр тэгъэшIагъо.\n«Адыифым» уедэIугъэу нэмыкI орэдым екIолIакIэу къыфигъотыщтым уегъэгумэкIы. Арэу щытми, артисткэм хэкIыпIэхэр IэшIэхэу къегъотых. Орэдым псэ къыпегъакIэ, гущыIэхэр зэхэугуфыкIыгъэхэу зэхэохых. Орэдхэм шIулъэгъу къабзэм икъэухъумэн уафащэ, уагъэгупшысэ…\nНэхэе Аслъан щыIэныгъэм илъэныкъуабэ къызэдэзыубытын зылъэкIырэ композитор кIэщакIоу тэлъытэ. Адыгэ фольклорым къыхэхыгъэ произведениехэр «Ислъамыем» пае зэрегъафэх, ащ къыщымыуцоу МэщбэшIэ Исхьакъ иусэхэм атехыгъэхэу орэдхэр еусых. Анна Ахматовам игущыIэхэм арылъ орэдэу «Кукушкэр» апэрэу сценэшхом щыIугъ. КIыкI Софие орэдыр къыхидзи, «Ислъамыем» хэтхэр къыдежъыугъэх. ШIыкIэшIум тетэу композиторым орэдыр ыусыгъ, уахътэм уфызэплъэкIыжьыным иамалхэр къыуетых.\nКъэралыгъо симфоническэ оркестрэм идирижерэу СтIашъу Къэплъан А. Нэхаим иоперэ Iофэу дишIагъэр концертхэм къащэлъагъо. Композиторыр къызыщыхъугъэ къуаджэу Джэджэхьаблэ «Ислъамыем» къыщитыгъэ концертым оперэм къыхэхыгъэ едзыгъохэр щыIугъэх. Къоджэ щыIакIэр зыгу пымыкIхэрэм ащ фэдэ музыкэр къагурымыIощтэу, емыдэIущтхэу къытэзыIокIыгъэхэри щыIэх. Оперэр IэгутеошхокIэ Джэджэхьаблэ къыщаухыгъ.\nКадрэхэм ялъытыгъэр бэ. А гущыIэхэр цIыф цIэрыIохэм къаIоу зэхэтэхых. КIыкI Софие оперэм къыхэхыгъэ едзыгъор Мыекъуапэ зыщегъэжъынчым, искусствэм хэшIыкI фызиIэхэр Iэгу зэрэфытеуагъэхэм имызакъоу, пчэгум къихьагъэх, артисткэм къэгъэгъэ Iэрамхэр къыратыгъэх, концертыр къызаухым къекIуалIэхи, гущыIэ фабэхэр къыфаIуагъэх.\nАдыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ иколледж ипащэу Куфэнэ Щамсэт, кIэлэегъаджэу Даутэ Сарыет, Урысыем изаслуженнэ артисткэу, Адыгеим инароднэ артисткэу Жэнэ Нэфсэт, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ илъэсыбэрэ иминистрэу щытыгъэ Чэмышъо Гъазый, Адыгэ Хасэм иныбжьыкIэ къутамэ хэтхэм ацIэкIэ Дзэсэжъ Альмир, фэшъхьафхэри КIыкI Софие фэгушIуагъэх.\nДирижерэу СтIашъу Къэплъан къызэрэтиIуагъэу, ащ фэдэ уахътэ къыокIуныр зымыуасэ щыIэп. «Ислъамыем» иорэдыIохэу ГуашIэ Светланэрэ Уджыхъу Руслъанрэ къыхагъэщыгъэр КIыкI Софие Iоф дашIэныр зэрягопагъэр ары.\n«Ислъамыем» ихудожественнэ пащэу Нэхэе Аслъан концертыр къызаухым пчэгум къихьи, КIыкI Софие искусствэ лъагэм ишапхъэхэм зэранэсыгъэр, иIофшIэн гушхоныгъэ зэрэхигъуатэрэр хигъэунэфыкIыгъэх.\nСэкъатныгъэ зиIэхэм яобществэу республикэм щызэхащагъэм ипащэу Агъыржьэнэкъо Симэ, ащ иIофшIэгъухэр С. КIыкIым иконцерт еплъыгъэх, къыгоуцохи нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх.\n— СызыщапIугъэ Адыгэ Республикэм дахэу къыщыспэгъокIыгъэх, — къытиIуагъ КIыкI Софие. — Санкт-Петербург сыкIожьмэ, зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэу сиIагъэхэм, сиапэрэ концерт бэрэ гукIэ къафэзгъэзэжьыщт, сиIофшIэн лъызгъэкIотэщт.