Хыем иджэмакъэ гъашIэм иджэрпэджэжь — Адыгэ макъ\nХыем иджэмакъэ гъашIэм иджэрпэджэжь\n1863-рэ илъэс. Бэдзэогъу маз. Адыгэ лъэпкъыр хьэзаб хэфагъэу, илъэсишъэ заор пэкIэкIыгъэу, ышъхьэ зыдигъэзэщтыр ымышIэжьэу, дэкъацэм дэфагъэм фэдэу игъашIэ къыхьыщтыгъэ.\nАбдзэхэ шъолъырым ит къуаджэхэу Тыгъужъхьаблэ, Цэйхьаблэ, Нэшъумыкъохьаблэ, Дышъэкъохьаблэ, Ащыохьаблэ, ЛIышэхьаблэ язэолIыхэр «Остыгъай» зыфаIорэ чIыпIэм урыс пачъыхьэм иузэндыгъэ дзэ, апсэ атыным фэхьазырхэу, езаощтыгъэх. Тыгъужъыкъо Ахьмэд дзэ пащэу зиIэгъэ абдзахэхэр нэбгырэ 200 фэдиз хъущтыгъэх. Мафэрэ джыхьнэм машIом къыкIэныжьырэ зэолIыхэр чэщырэ мэзым икуупIэ загъэпсэфынэу зыхэхьажьхэкIэ, ашIокIодыгъэм гу лъатэщтыгъэ. Заом щефэхыгъэ яныбджэгъумэ, яунагъомэ, шIу алъэгъурэ цIыфымэ язэщ къызэкIурэ зэолIыхэм чэщрэ ягууз псыуагъэм фэдэу зыкъитIупщыгъэу уахътэр рахыщтыгъэ. Джащ фэдэ чэщ горэм Цэйхьаблэ щыщ кIэлэ ныбжьыкIэу Долэтчэрые лIэшIэгъумэ къялыжьыгъэ чъыгэешхом ылъапсэ исэу икIэсэ Нэбзыфы пкIыхьапIэкIэ егупшысэщтыгъэ. Зэо Iупэм Iумыхьэзэ, пшъашъэр зыщыщ Ащыохьаблэ зэрэкIогъагъэр, Нэбзыфы къызэригъэкIотэжьыгъагъэр нэм зэрэкIэт. Цэйхэм ятамыгъэ зыхидыкIыгъэ шъхьарыхъоныр къызфещэим, къыриIогъагъэр игъашIэм щыгъупшэщтэп: «Мыр Iэужэу къыосэты. Сыдигъо угу сыкъэкIыми сэри джа охътэ дэдэм сыгу узэрилъыр зыщымгъэгъупш».\nДолэтчэрые икIасэ зегупшысэщтыгъэ уахътэм Нэбзыфи шэф остыгъэм инэфынэу кIэзэзырэм госэу, шъхьантэтехъоу хищырэм изэщ хилъхьэу щысыгъ. Чэщыр икIыжьэу пчэдыжьыр къызысыкIэ, апэрэ тыгъэ нэбзыйхэр къушъхьэмэ къызакъокIыкIэ, къыкIидзыгъэ нэфылъэм шэплъышъоу ошъогур къыгъалэщтыгъэ. Джащыгъум мэзым къыхэфэрэ пыидзэм итопмэ заом ежьапIэ фашIыщтыгъэ. Адыгэхэр щэбзащэм нахь псынкIэу яшыхэм зытырадзэти, пыим бгъэжъым фэдэу текIыехэу, бгъашхъом фэдэу текуохэу, зэуапIэм къызихьэхэкIэ пый дзэлIыхэр гъучIыIунэкIэ хэIулIагъэхэм фэдэу гъэпытапIэмэ къакъокIышъущтыгъэхэп.\nМафэ къэс лъыр псыхъом фэдэу чъэщтыгъэ, гынымэм къушъхьэ тIуакIэр зэлъиубытыщтыгъ.\nЗаом ияхэнэрэ мафэ нэбгырэ 56-рэ, дзэ пащэу Тыгъужъыкъо Ахьмэди ахэтэу, ефэхыгъ. Ащ ычIыпIэ Долэтчэрые ятэшэу Темрыкъор ихьагъ.\nЕжь Долэтчэрые заохэрэм апэ итэу, псыхъо нэзым Iулъыгъэ мыжъо джадэм зыкъуиубытагъэу, пыидзэм шхончыщэр ощхым фэдэу тыриунакIэщтыгъ. Адрэ нэпкъым Iутыгъэ пый дзэлI 50-р шхонч огъу римыгъафэхэу, пытапIэм зышъхьэ къыкъозгъэщырэ зы нэбгырэ IэкIэмыкIэу зэкIэ ригъэфэхыщтыгъэ. ЗимышIэжьэу зэо-банэм хэтызэ, кIалэм шыблэ уагъэм фэдэу ытхьакIумэ Iэшэ омакъэм къызэпигъэджэжьыгъ. Ыпкъ зы фэбагъэм зэлъиубытыгъэу зи хэузыкIыщтыгъэп. ЫкIыбыкIэ къыхэхьэгъэ щэр ыбгъэгу цагэкIэ къыхэкIи, зы хьалъэбэкукIэ ыпэ ит къамылым тефагъ ыкIи ащ пытыгъэ тхьакIумэгъэудэгур бзыуцыфым фэдэу, цэрыцэу, мин пчъагъэу ошъогум ибыбагъ. ЗызэплъэкIым, ичылэгъу ыкIи иныбджэгъу къылъэгъугъ. Зынапэ хьаджыгъэм фэдэу фыжьыбзэу щытыгъэ Наурыз икIэрахъо джыри Iугъор къыпихыщтыгъэ. Долэтчэрые ыпкъ мэкIэ-макIэу къэучъыIынэу фежьагъ. Бгъэгум къичъырэ лъым ыпашъхьэ итыпсыр къыгъэплъыжьынэу фежьагъ. УIэгъэ бгъэжъыр иныбджэгъу гухьэ-губж плъакIэу жэхэплъагъ. ПсэхэкIым нэсыгъэу ымакъэ къыдигъэкIыжьышъугъ.\n— Сыда укъызкIысэуагъэр?\n— Зыфэдэ дахэу къэмыхъугъэу Нэбзыф пае сыкъыоуагъ. Сэри ар ощ нахь мыбэмэ, нахь макIэу шIу слъэгъурэп. Пыидзэм тызэрэфыримыкъущтыр нэфэ дэд. КIуачIэ тхэмылъыжьэу\nнепэ-неущэу заор тыухыщт. О псаоу чылэм бгъэзэжьыныр\n— ЕмыкIоу, гонахьэу къэпхьыгъэм сыдэущтэу удэпсэушъунэу уегупшысэрэ?\n— Непэ нэс сыдэущтэу сыпсэугъэми, джаущтэу сыпсэущт. УзэрэсыукIыгъэр зы цIыфы къылъэгъугъэп. Мэфэ пчъагъэ хъугъэу мыщ фэдэ зы чIыпIэ уисыубытэнэу сыкъыплъыплъагъ. ЦIыф пстэуми заом ухэкIода-\nгъэу ашIэщт. Сэ силажьэ зыми ышIэщтэп.\n— Сэ сызэрэуукIыгъэр зыми ылъэгъугъэп пшIошIымэ, ухэукъо. Еплъ мы ошъогум ибыбэгъэ къамылыцэхэм зы мафэ горэ къэсынышъ, укъаIотэжьыщт.\nДолэтчэрые мы гущыIэхэр иаужырэ жьыкъэщэгъугъ. Фэхынэу щытыгъэмэ, лIыхъужъ кIодыкIэу, пыим ищэкIэ ыпсэ ытынышъ, Тхьэм ыпашъхьэ ихьажьынэу имурадыгъ. Ау къумалыгъэм идэпкъыхэр къытеукIораехи, «пхъэр ежьым щыщ хьалыр ары зыкъутэрэр» зэраIорэм фэдэу, аджалыр къыфэзыгъэсыгъэр иныбджэгъу. Наурызэ зыпсэ хэкIыжьыгъэ иныбджэгъу ытамэ теубгъогъэ шъхьарыхъоныр къытырихыгъ. Нэбзыфы тамыгъэу хидыкIыгъагъэм нэплъэгъур тефагъ… гур чыжьэу Iэбагъэ.\nА лъэхъанэм адыгэ ныбжьыкIэ пчъагъэ фитыныгъэм фэзаохэу, зыкIэхъопсыщтыгъэхэ тхъагъор къямыкIужьыщт гъатхэхэм агъэкощыгъагъэх. ШIулъэгъум пае апсэ емыблэжьхэу атыщтми, шъхьафитыныгъэр зэкIэмэ анахь шъхьаIэу къыхахыгъ. Абгы дэлъ къамэм орэдитIу къыIощтыгъэр. Зыр — аджалыр, адырэр — шъхьафитыныгъэр.\nАбдзэхэ купыр нэбгырэ 32-рэ къанэфэхэ нэс зэуагъэ. ЛIыгъэшхо зэрахьагъ. Дзэ пащэу Темрыкъом «пыим тызэрэфыримыкъужьыщтыр нафэ, а къэнэгъэ тэкIури язгъэукIыжьынэп», — ыIуи, чылэм агъэзэжьынэу унашъо ышIыгъ. Уашъор къызэмэзахэм, чылэ гъогум фаузэнкIыгъ.\nА чэщым Ащыохьаблэ дунаир щыкъутэжьыщтыгъ. Нэжъ-Iужъхэм, сабыйхэм, бзылъфыгъэхэм ащэхъу къыздэмынэжьыгъэ чылэм урысыдзэр къытебани, тыригъэстыкIынэу фежьэгъагъ. Зызыухъумэжьынэу амал зимыIэгъэ цIыф тхьамыкIэхэр Iэчъэ-лъачъэ хъугъагъэх. Унэмэ арылъэдэрэ пыймэ пIэм къыхэкIыгъо зи рагъафэщтыгъэп. Бэщ мэшIотхъуабзэхэр орзэщмэ, мэкъулъэмэ, унэмэ, къакъырмэ арадзэщтыгъэх. Iашэ зыIыгъхэ лIыжъхэр гуIэхэзэ пыим пэуцугъагъэх, ау кIуачIэкIэ фырикъугъэхэп. Чылэр мэшIотхъуабзэм зэлъиубытыгъэу, куо-хьау макъэхэр щызэпэджэжьыщтыгъэ.\nТыумэ яунэ къилъэдэгъэ хъулъфыгъиплIмэ Нэбзыф янэрэ ятэрэ пIэ къыхэкIыгъо рамыгъафэхэзэ аукIыгъэх. Адрэ пэщым илъыгъэ пшъашъэр къызелъэтым, тхьамыкIэгъошхоу къащышIыгъэр къылъэгъугъ. Нэбзыф ышъхьацышъокIэ щагум къыдалъэшъуагъ. Пшъашъэр мэлъэкъуао, мэкIыи, укIакIомэ ябэныщтыгъ. ИлъэсипшI зыныбжьыгъэ гъунэгъу кIэлэцIыкIоу Къэлэубатэ Тыумэ ящагу къыдэлъэтагъ. Пшъашъэр зыкъуиубыти, ыIыгъыгъэ куахъор ыгъэсысызэ, пыйхэр Iуифынэу уцугъэ.\n— Умыщын, Нэбзыф. Укъэсыухъумэщт сэ, — ыIощтыгъэ.\nКъэлэубатэ ыгъэгушхуагъэу, пыймэ нахь афилъэу Нэбзыфи фежьагъ. КIэлэцIыкIум гъунэгъу пшъашъэр ыгу рихьыщтыгъэ. «Нэбзыф, укъыздэкIощта?» – ыIозэ еупчIыщтыгъэ. Пшъашъэми гу къабзэкIэ есэмэркъэузэ, «сыкъыбдэкIощт адэ, ау джырэкIэ укIэко цIыкIу. Нахь ины узыхъукIэ сыкъыбдэкIощт», —риIожьыщтыгъэ.\nЕжь иунагъо емыгупшысэу, ишIулъэгъу апэ ышIи, Къэлэубатэ а чэщым псэр зыщащэрэ— зыщащэфыжьрэ бэдзэрым къэчъэгъагъ. Нэбзыфы ошIэ-дэмышIэу пыймэ ащыщ горэ къыжэхэуагъ. Ынэгу лъыр къыпычъэу пшъашъэр чIыгум хэфагъ. КIэлэцIыкIур куахъокIэ пыим хэпыджэжьыгъ. Сабыим щынэ иIагъэп — игугъугъэр зы — Нэбзыф мы джыхьнэм чIыпIэм псаоу рищыжьыныр ары. Къэлэубатэ куахъор яныбджэгъу зэрэхиIугъэр къэзылъэгъугъэ адрэ хъулъфыгъэмэ шхончыпэ-къэмапэхэр кIэлэцIыкIум ытхыцIэ хаси, ахэм апышIагъэу къаIэтыгъ.\nМыжьырмэ апылъ Къэлэубатэ къэджагъ: «Нэбзыф, кIыхьэ хьазырэу сыхъугъ, укъыздэкIощтмэ.»\nПшъашъэр гъынымрэ щэIунымрэ зэлъаубытыгъэу, ышъхьэ ыIэтэу дэплъыешъугъэп. Джэуапи ытыжьышъугъэп.\nОшъогум дэплъыерэ сабыим «остыгъэри икIосэжьыгъом зэ къыдэоежьы» зэраIоу, ынапэ зы тхъагъо макIэу къытехьи, IущхыпцIыкIызэ дунаим ехыжьыгъ.\nА чэщым Ащыохьаблэ нэбгырэ 90-рэ фэдиз даукIыхьагъ. Къэнагъэхэр гъэрэу аубытыхи, ращэжьагъэх. Ахэмэ Нэбзыфи ахэфагъ.\nГъунэгъу Цэйхьаблэ куо-хьаур нэсыгъ. Чылэм дэсыгъэ нахьыжъэу, шакIомэ япащэу, мэз гъогу пстэури зышIэщтыгъэ Мыхьамтал икъоджэгъухэр ыухъумэным пае къуаджэм дищыгъэх ыкIи къушъхьэ гъочIэгъ горэм щигъэбылъыгъэх. Наурызы иунагъуи ахэмэ ахэтыгъ.\nАбдзэхэ купэу къэзгъэзэжьыгъэм, гъогу тетыфэ, зы сыхьат лъэсрыкIо гъогукIэ ыпэ ишъыщтыгъэхэ нэбгырищ агъэнэфэгъагъ пыидзэхэр зыгорэкIэ къалъэгъумэ, ауж къикIыхэрэм макъэ арагъэIуным пае. А нэбгырищым Наурызи ахэтыгъ. Дэрбэкъуае къынэсыгъэхэу урысыдзэм ыщэрэ гъэрхэр чыжьэкIэ къалъэгъугъ. Наурыз игъусэгъэ нэбгыритIур мэкъэгъэIоу зэкIигъэкIожьыгъэх. Ежьыр къэнагъ гъэрэу аубытыгъэхэм Нэбзыф ахэтэу къылъэгъугъэти. Пыидзэм зышIуигъэбылъызэ, зыдакIорэм дэкIотагъ. ЫкIи къехъулIагъэр зыми ымышIэу кIодыгъэ.\nЦэйхьэблэ зэолIхэр къоджэ тырагъэстыкIыгъэм къыдэхьажьыгъэх. Мыхьамтал къыгъэнэгъагъэу зы кIэлэ ныбжьыкIэ горэ къапэгъокIыгъ ыкIи псаоу къэнэжьыгъэ ячылэгъухэм гъочIэгъым зызэрэщагъэбылъыгъэр ащ къариIуагъ. Абдзэхэ зэолI купым джаущтэу якъоджэгъухэр ыгъотыжьыгъэх. Наурыз янэрэ ышыпхъурэ гъочIэгъчIэсхэм ахэтыгъэх. ЯкIалэ зэрэкIодыгъэ къэбар гомыIур джы ахэми алъыIэсыгъ.\nЕжь Наурызи иунагъо икъэбар ышIэщтыгъэп. Цэйхьаблэхэр псаоу къэнагъэх Iоу ышIагъэп. Яни ышыпхъуи аукIыгъэхэу къышIошIыщтыгъэ. Нэбзыф зыхэтыгъэ гъэр купым лъыплъэзэ дэкIотагъ, абдзэхэ шъолъырыр зэпичыгъ, ТIуапсэ нэсыгъ, хы гъунэм екIугъ. Мыщ дэжьым ащ къыгурыIуагъ гъэрхэр хэкум зэрэращыщтхэр. ШIу ылъэгъурэ пшъашъэр тэдэ ащэми ащ зэригъусэщтыр тыриубытагъ. ЗэолI джанэхэр щыгъын цунтхъагъэхэмкIэ зэблихъуи, ежьыри хы ШIуцIэ гъунэм щаугъоихэрэм захигъэкIокIагъ. ЫIыгъыгъэхэм ащыщэу къыгъэнэгъэ закъор Долэтчэрые ишъхьарыхъон.\nНаурызэ Трам ыцIэу зы кIалэ горэм нэIуасэ зыфишIи, ыуIушыгъ. «Мы шъхьарыхъоныр зытехъуи, Нэбзыф зыцIэ пшъашъэм дэжь екIуалI. Гу къызлъегъат.»\nНаурыз иIуагъэ кIалэм ыгъэцэкIагъ. Нэбзыфи шъхьарыхъоныр къызэрилъэгъоу къызщылъэти, «Тыдэ къипхыгъ мы шъхьарыхъоныр? Зием сыд щышIыгъэр? Тхьэр осэгъэлъэIу, къысфэIуат»,— ыIуагъ.\n«Долэтчэрыерэ сэррэ Остыгъае щызэогъэ купым тыхэтыгъ. Псэемыблэжьэу заозэ, ар къаукIыгъ. Ишъхьарыхъон сэ хьатырэу къысфэнэнэу къэсштагъ,» — кIалэм джэуапэу Нэбзыф къыритыжьыгъ.\nАдыгэмэ «гопэгъур зэлъфэм лажьэр къылъфыгъ» зэраIоу, игуузэу ыбгъэ дэмыфэжьрэм ишIулъэгъу икъэбар гомыIуи таущтэу хигъэфэжьын… Нэбзыф идунай джащ щыушIункIыгъ. Янэ-ятэхэри шIокIодыгъэх. ШIу ылъэгъоу джыри зы цIыфэу дунаим тетыгъэ закъори иIэжьэп. Джы сыд къыщышIыми, шIоIофыжьыгъэп. Ихэку ращыным ищынагъо къызэрэшъхьарыхьагъэми ыгъэпэжьыгъэп.\nДжа уахътэм тефэу дзэ пащэу, оркъ лIакъом къыхэкIыгъэ Джамбулатыпщым абдзэхэ къуаджэхэу тырагъэстыкIыгъэхэм къадэнэжьыгъэ адыгэ куп тIэкIур зэкIиугъуаи, хы гъунэм къырищэлIагъ. Наурызы ар къызелъэгъум, дзэ пащэр ешIэти, ежьыри, Нэбзыф зыхэтыгъэ гъэр купыри зыдырищынхэу елъэIугъ. Джар якъикIыкIэу Наурызрэ Нэбзыфрэ зы къухьэ зэдифагъэх.\nЦIыфмэ уатетэу урыкIоным фэдэу изыбзэу, лъэкъо хэгъэуцуапIэ имыIэу къухьэр аушъагъ. Лъынэпсыр мыуцужьэу къызэхырэ нэгухэм тхьамыкIагъомрэ хьазабымрэ къакIэщыщтыгъэ. Хэти зэплъэкIыжьызэ икъушъхьэ гупсэхэр, имэз кIырхэр, ипсы чъэрхэр аужырэ нэплъэгъум кIигъэтыгъ. Къухьэм иубгъогъэ цIыфхэр мафэ къэс нахь джашъо хъущтыгъэх. ХэлIыкIырэр хым хадзэзэ, къухьэр аунэкIыщтыгъэ. ЦIыфхэр пIокIэ-лъакIэ хьазырэу зэхъухэм, Наурызэу джырэ нэс къэмылъагъощтыгъэр Нэбзыф инэплъэгъу къыпэшIофагъ. КIалэр пшъашъэм къекIуалIи, къыфэтхьаусыхагъ.\n«Нэбзыф, Долэтчэрые зэраукIыгъэр зэхэсхыгъ. Тхьэм ахърэт нэфы ешI. Уянэрэ уятэри Ащыохьаблэ апсэ къыдэнагъ. Ау умыгумэкI, уизакъоп. Сэ сыкъыбгот, джы укъэзыухъумэн уиI.» Гугъэм хэтыгъэ Наурыз псэужьми зышIомыIоф Нэбзыф еушъыищтыгъэ. Ау пшъашъэм ытхьакIумэ зи зэхихыщтыгъэп.\nШхынкIэ, псыкIэ къин зиIэгъэ гъогурыкIохэр шIэхэу узым зэлъиубытыщтыгъэх. Пчэдыжьым къызыущыжьхэкIэ, къагосхэр лIагъэу къыхэкIыщтыгъэ. Насыпынчъэ гъогурыкIохэр аджалым ынапэ есэжьыгъагъэх.\nНэбзыфы къыгосыгъ икъоджэгъу нысакIэу Хъаджэт. Ау уз дэим бзылъфыгъэ ныбжьыкIэр зэлъиубытыгъагъ. Хъаджэты илъэситIу зыныбжь икIэлэ Хьарунэ шхэнэу фэе зэпытыгъ. Ным ибыдзыщэ кIодыгъэу, сабыим зи ригъэшхын иIагъэп. КIэлэцIыкIур гъыным ыгъэпшъыти, IучъыикIыщтыгъэ. Аущтэу зы чэщ горэм, къухьэ хьамбарыр фэбагъэм зэлъиубытыгъэми, Хъаджэт чъыIэ-чъыIэу пкIантIэ къехынэу фежьагъ. Азраилыр къызэрэкIэлъыкIуагъэр къызгурэIом, Нэбзыфы елъэIугъ: «Нычэпэ сыкъикIыжьын Iоу сыгугъэрэп. Си Хьарунэ насыпынчъэ цIыкIур о къыпфэсэгъанэ. Мы сыбгы илъ тыжьын бгырыпхыр гукъэкIыжьэу сфептыжьымэ, сигуапэ хъущт. Тятэ мы бгырыпхыр хьаджэм къикIыжьызэ къысфихьыгъагъ. Сишъэо цIыкIу зы мафэ горэм къызищэкIэ, инысэ пилъхьанэу етыжь».\nДжа чэщ мыгъом Хъаджэт ыпсэ хэкIыгъ ыкIи хы ШIуцIэм ипырапыцIыIумэ ахэкIокIэжьыгъ.\nЯ 11-рэ мафэм ипчэдыжьы чыжьэкIэ чIыр къэлъэгъонэу фежьагъ. Къухьэм ис пстэур хэгъэгукIэ къафэхъущтым агъэшIагъоу еплъыщтыгъэх. КъыздэкIуагъэхэ чIыпIэр Самсун хы Iушъор арыгъэ. ТIуапсэу къызIукIыгъэхэм нахь хьалэ-балыкъыгъ. Ихэку егъэзыгъэу зыбгынэгъэ адыгэ тхьамыкIэхэр Iуизыбзагъ.\nIоныгъом итыгъэ хымэ фэбагъэ. Хы Iушъор мэ Iаем зэлъиубытыгъагъ. Мухьаджырэу къэкIуагъэхэр тыркумэ къалэм дагъахьэщтыгъэхэп. Зэпахырэ узхэр апылъэу алъытэщтыгъэх.\nТыркумэ цIыфы пэпчъ зы хьалыгъу закъу ратыщтыгъэр. Загъорэ джа хьалыгъур къаIахыным паекIэ яхьадэхэр мэфэ пчъагъэрэ сымаджэм фэдэу чыблыкIэ ашIыгъэ щатрэмэ ачIагъэлъытыгъэ. Ашхын зэрамыгъотырэм сымэджэныри хэтэу япкъышъол якъупшъхьэ епкIыжьыгъагъ. МэлэкIалIэмрэ щымыIэныгъэмрэ уамгъэшIэн щыIэп. МэлэкIагъэрэ шъхьакIорэ зы цIыф къырихьакIышъущтэп.\nЗагъорэ, хьадэхэр зычIалъхьажьыкIэ, чэщырэ шъэфэу кIохэти, хьадэм къырахъухыгъэ чыхIаныр къычIахыжьыщтыгъ. Джащи фэныкъуагъэх. ЛIэныгъэм сабый цIыкум афырыгъунэу есэжьыгъэхэу мыщынэхэу хьадэхэм адэжь щыджэгущтыгъэх.\nДжамбулатыпщыр хы Iушъом къызIухьагъэхэм мэфищ тешIагъэу иныбджэгъу дзэ пащэу Карт Осмэн IукIагъ. Ар ыпэкIэ къэкIуагъэу щытыгъ ыкIи тыркубзэ ышIэщтыгъэ. Карт Осмэн иIэпыIэгъоу къэлэ пащэм Iизын къыIахи, шыхэр, кухэр ащэфыхи, яIапIэхэр зэкIаугъоежьыхи, якъоджэгъухэр зыдращажьэхи, хы гъунэм IукIыгъэх. Мэфищ гъогур къызэпачыгъэу Эрэк районым, джырэ Эрба районым, къэсыгъэх. Къэлэ тхьаматэм кIахэкIэмкIэ ечъэхырэ псыхъо нэзыр тIысыпIэу къаритыгъ. Ау ар агу рихьыгъэп. Къалэм икъыблэкIэ тет къушъхьэм дэкIуаехи, непэ къызнэсыгъэм адыгэхэр зыдэсхэ Джамбулат, Карт-Осмэн къуаджэмэ адэтIысхьагъэх.\nДжамбулат къуаджэм Бажь, Быжь, Апыщ, Хъут, КIубэ, Чэтау, Цэй, Гъыщ, Кощбай, Лытахъо унагъохэр къыщыуцугъэх.\nМэзышъхьэм игъочIэгъы чIэсыгъэ Цэйхьаблэмэ ягъашIэ кIымэфэ чъыIэшхом къыгъэушIункIыщтыгъ. КъызэраIожьырэмкIэ, 1863-рэ илъэсым адыгэ шъолъырым кIымэфэшхо къекIугъагъ. Наурызы янэу Сыфиф мафэ къэс шакIо дэкIыщтыгъэхэ хъулъфыгъэмэ икIалэ икъэбар къахьынэу ащыгугъыщтыгъэ. «Къор унэм ипкъэу, пхъур унэм икIэракI» зыфаIорэм фэдэу ишъао щымыIэу яунэгъо лъапсэ хэт щызгъаIэщтыгъэр?\nЦIыфым илъэгагъэ нэсэу осыр къытырилъхьагъ, гъочIэгъым чъыIэ мылыр рилъэсыкIыщтыгъ. Ау мафэрэ машIо ашIыщтыгъэп — Iугъор зэримхьаным пае. Чэщырэ ары зызагъэфабэщтыгъэр. Бэмэ узхэр къапыхьагъэхэу щытыгъэх. КIымэфэ чъыIэм амал къаримытыжьэу мафэ къэс акIуачIэ нахь къыхэкIыщтыгъ. Зэпахырэ узым нахь кIуачIэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэри къыубытынэу фежьэгъагъ.\nЛIэшIэгъум ехъугъэ Мухьамталы ыпкъи зэримхьажьышъуным нэсыгъагъ. ЛIыжъым узэу къекIугъэр ыушъэфэу ыпсэ пытыгъэ къодый. Зы мафэ горэм гъочIэгъым чIэкIыгъэ хъулъфыгъэхэмэ зэхахыгъ шапсыгъэхэмрэ абдзахэхэмрэ гъэтхапэ нэсыфэ яхэку абгынэжьынэу урыс пачъыхьэм къариIуагъэу. Джа уахътэм нэс адыгэхэм заокIэ къямыкIунхэу унашъуи ашIыгъэу щытыгъ. Мы къэбарым Цэйхьэблэ тхьаматэхэр тегупшысыхьагъэх. ГъочIэгъым зэрэчIэкIодэжьыщтхэр къагурыIуагъ. Гъогу техьанхэу унашъо ашIыгъ. Джа мафэм щегъэжьагъэу мафэри гъочIэгъым машIо щашIынэу фежьагъэх. ПстэумкIи Цэйхьаблэхэр мэзиблэ гъочIэгъым чIэсыгъэх. ХэкуикIын уахътэр къызэсым, Мухьамтал лIыжъыр икъоджэгъухэм яушъыигъ:\n— Тэ тикIэлэгъуми, ащ ыпэрэ зэмаными адыгэ бэлахьхэр мы шъолъырым щыпсэугъэх. Тэ ахэмэ ящыIакIэ щысэ тетхыгъ. А лIыхъужъмэ ятхыдэжъы тедэIоу тыкъэхъугъ. Ахэр мы чIыгум хэлъых. Ихэку щымылIэрэр тIо малIэ. Сэри губгъэн къысфэшъумлъэгъу, тятэжъ пIашъэхэм якъэхалъэ сыдалъхьанэу сыфай. Армырми спкъы уцуагъэ гъогу техьанэу щытэп. Сэ зы лъэIу къышъуфысиIэр. Тэ шъукIоми шъуихэкурэ шъубзэрэ шъуисабыймэ ащышъумгъэгъупш. Тхьэм шъузтехьэгъэ гъогур IэшIэхы къышъуфешI. ШъуздэкIощт хэкур хъяры къышъуфешI.\nКупым ынэпсыхэр къыкIэтэкъоу, зыми ыжэ зи къыдэмыкIэу Мухьамталы едэIугъэх. ЛIыжъ тхьамыкIэр изакъоу мэзышъхьэ къэхалъэм ипэсакIоу къушъхьэ лъагэм къытенагъ. Цэйхьаблэхэр Хъулъэжъые екIурэ гъогум кIымэфэ мафэу техьагъэх. ЧъыIэмрэ узхэмрэ гъаблэмрэ хьалэчы зэхашIыхьэгъэ адыгэхэр хы Iушъом екIугъэх.\nМэфиплIэ нэпкъым Iусыгъэхэу зы къухьэ джадэ горэм итIысхьэхи, Цэйхьаблэхэр гъогу техьагъэх. Тыркум зынэсхэм, Ак-Чабат хы гъунэм екIолIагъэх. Зы мафэ нэпкъым Iутыгъэх къухьэм къырамгъэхыхэу. Осмэн пачъыхьэхэм мухьаджыр купыр аштагъэп. «Шэйтаным ишы тетIысхьэрэр зыщыфаем епсыхыжьышъущтэп» зыфаIорэм фэдэу къухьэр джыри хым техьажьыгъ. Мэфэ пчъагъэ къынэуж Румынием Балчык хы Iушъом нэсыгъ. Джаущтэу Цэйхьаблэмэ яхэку-\nкIэу Ормэлыр — Румыниер хъугъэ. Варда псыхъом ынэз Фарс ыцIэу зы чылэ горэм дэтIысхьагъэх. Унэхэр зэдаIэтыгъэх, тIэкIу-тэкIоу зызэтрагъэпсыхьэу фежьагъэх.\nТемрыкъо пащэр купым къыдекIокIыщтыгъэ, яIофхэр афигъэцакIэщтыгъэ. Адыгэхэр игъорыгъоу хымэ чIыгум «къыщыушхъонтIыжьэу» фежьэгъагъэх. Унагъохэм хьасэ тIэкIухэр яIэу, чэмэщхэр зэрагъэгъотыгъэу, гъунэгъу къуаджэхэми агурыIохэу фежьагъэх.\nИлъэсхэр псыхъом фэдэу зэблэчъыгъэх. КъызыкIуагъэхэр я 13-рэ илъэс хъугъэу джыхьнэмым джыри япшъапIэхэр къыкъузыгъэх. Осмэн ыкIи Урыс империехэм язао къежьагъ. Мы зэпэуцужьми адыгэ нэбгырабэ зыдихьыгъ. Заор заухым пыитIоу зэфэтэджыгъэ къэралыгъуитIур зэгурыIохи, адыгэхэр Румынием имысыжьынэу унашъо ашIыгъ. Джыри Цэйхьаблэхэр гъогу техьанэу егъэзыгъэ хъугъэх. 1880-рэ илъэсым ижъоныгъуакIэ Тырку хы Iушъоу Синоп дэжь, Аянджыкъ районым Цэйхьаблэхэр къэсыгъэх.\nКъухьэм къызехыхэм, адыгэхэр псэупIэ чIыпIэ лъыхъухэу лъэсэу гъогу техьагъэх. Боябат, Безиркепру, Хьауза, Ладик, Гемыщкюпу районхэм къаблэкIыхэзэ Эрба районым къэсыгъэх. Ащ пэблагъэу зы чIыпIэ горэм зыщагъэпсэфынэу купыр тIысыгъ. Мэфэ пчъагъэ гъогу тетыгъэ адыгэхэр лъэшэу зэхэукIэгъагъэх. Зы хьалъэбэкъу адзыжьынэуи кIуачIэ къафэнэжьыгъагъэп. Ащ елъытыгъэу, джа Эрба районым къыщыуцунхэу унашъо ашIыгъ. Темрыкъом нэбгырэ заулэ зыригъэгъуси, ащыгъум къэлэ тхьаматэщтыгъэу Мехьмет Эфенди ыдэжь кIуи елъэIугъ икуп зы чIыпIэ горэм щигъэтIысынэу.\nТхьаматэм гъогурыкIохэм гукIэгъу къафишIи, тIысыпIэ къаритынэу тыриубытагъ. «Илъэс 16 ыпэкIэ къэкIуагъэ адыгэ чылэхэр тиIэх. Неущы ахэмэ ятхьаматэхэу Джамбулатрэ Карт Осмэнрэ сыкъяджэнышъ, джа къуаджэхэм апэблагъэу шъудгъэтIысын, шъуилъэпкъэгъухэри IэпыIэгъу къышъуфэхъун», — къариIуагъ.\nЧылыскъат Наурыз къыздэкIуагъэ Джамбулат чылэм Нэбзыф къыщищагъ. Къыззэрэщагъэхэр илъэс 14 хъугъагъэ, кIэлитIурэ зы пшъашъэрэ яIагъ. Апэрэ лъэхъанэм Наурыз ишъузы шIулъэгъу фыриIэу шъхьэкIафэ фишIэу ыгъэлъапIэщтыгъ. Ау илъэсхэр блэкIы къэс ыгу фэбагъэу илъыгъэр кIосэжьэу, Нэбзыф ыгу щыкIыжьэу фежьагъ. Бзылъфыгъэ тхьамыкIэм Хъаджэт ыкъо ибэу Хьарунэ фэшъхьаф зи Iахьыли иIэжьыгъэп. Исабыймэ афыриIэ гуфэбэныгъэр ыгу имылъыгъэмэ, Наурыз бзаджэм зы мафи дэпсэужьышъунэу Нэбзыф къарыу хэлъыжьыгъэп.\nЦэйхьаблэхэр Эрба районым къызнэсыгъэхэ мафэм Джамбулат чылэм ибзылъфыгъэхэм ныбжьыкIэхэр ягъусэу шыкухэмэ арысхэу Келькит псыхъо нэзым къамылрэ IутIэнрэ къаупкIэнэу кIогъагъэх. Къамылым унашъхьэхэр раубгъощтыгъэ, IутIэным матэхэр, пIуаблэхэр раблэщтыгъэ. А мафэми Нэбзыфи ахэтэу къаупкIэгъэ къамылыр шыкумэ къащэжьи, пчыхьэшъхьапэм бзылъфыгъэхэмрэ чылэ ныбжьыкIэхэмрэ къагъэзэжьыгъ.\nЦэйхьаблэ тхьаматэу Темрыкъо ятIонэрэ мафэм Джамбулатрэ Карт Осмэнрэ аIукIагъ. Зэныбджэгъухэр, зэлъэпкъэгъухэр зызэрэлъэгъухэм, лъэшэу зэщыгушIукIыгъэх. ЗэкIэ зэгъусэхэу Цэйхьаблэхэр къызщыуцугъэ чIыпIэм екIугъэх. Карт Осмэнрэ Джамбулатрэ купым хэтхэм зэкIэми IаплI аращэкIызэ язэрэщыт акIэупкIагъэх. Аущтэу къырыкIохэзэ, Наурызы янэу Сыфиф къалъэгъугъ. Ыкъо ячылэ зэрэдэсыр, бын-унагъо зэрэхъужьыгъэри раIуагъ. Ныом зэхихырэр ышIошъ мыхъоу, ыгу къэуцущтым фэдэу кууагъэ. ГушIогъо нэпсыхэр къечъэхыгъэх. ИкIалэ ятIонэрэ мафэм IуагъэкIэнэуи лIыкIохэм къызагъэгугъэм, ыгу къыдэлъэтыщт къышIошIэу ныр къэкIэзэзыгъ, гугъэ IэшIум зэлъиштагъ.\nНаурызы янэ тхьамыкIэ къэбар тхъагъор къызеIугъэ уахътэм ежьыри мэкъуупкIэм къикIыжьыгъэу тIэкIу зигъэпсэфынэу гъолъыгъагъэ. Унэ шъхьангъупчъэр Iущэигъагъ. Жьыбгъэ шъэбэ цIыкIу къепщэщтыгъэ. Наурыз зыригъэкIыгъэу пIэм хэлъэу зы тутыныбжъэ ыгъэстэу щылъыгъ. КIэлэцIыкIоу щагум дэтхэм амакъэхэр къэIущтыгъэ. Шъхьангъупчъэ Iухыгъэм къамыл тхьакIумэгъэудэгур къибыбагъ. Осыцэм фэдэу ар зэресырэм еплъэу, ыгъэшIагъоу Наурыз пIэм хэлъыгъ. ОшIэ-дэмышIэу щхынэу фежьагъ.\n— Сэ сызэрэуукIыгъэр зыми ылъэгъугъэп пшIошIымэ, ухэукъо. Еплъ мы ошъогум ибыбагъэ бзыуцыфымэ зы мафэ горэ къэсынышъ, укъаIотэжьыщт.\nИныбджэгъу Долэтчэрые къыриIогъагъэр ыгу къэкIыжьыгъэу, ымакъэ Iоу щхыгъэ. Пытым итыгъэ Нэбзыф хъугъэр ыгъэшIагъоу илIы еупчIыгъ: «Сыд мыщ фэдизэу узгъэщхырэр?»\nНаурыз щхыныр зэпимгъэоу, ыIэхъуамбэкIэ унэм къибыбэгъэ бзыуцыфыр ригъэлъэгъугъ.\n— Ащ удэхьащынэу сыд хэлъыр? Сабыйхэр къамылым рыджэгухэзэ къагъэутысагъ, — шъузым къыриIуагъ.\nНаурыз зы бгъумкIэ щхыщтыгъэ, зы бгъумкIэ Долэтчэ\nрые игущыIэхэм ягупшысэщтыгъэ. ЫгукIэ ежь-ежьырэу зэриIожьыгъ:\n— Ашъыу, сыукIыгъэми, илъэс пчъагъэ тешIэжьыгъ. Мары кIэлэ-гъуалэхэри тиIэх. Нэбзыфы сэщ нэмыкI хэт къэзыухъумэнэу иIэр мы хымэ къэралым. Хъугъэр есIомэ, зи хъущтэп. Джырэ къынэужи зи зэблихъужьын щыIэжьэп, — ыIоу егупшысэщтыгъэ. ЫкIи Долэтчэрые зэриукIыгъэр шъузым фиIотагъ. ЗышIэнкIэ мыукIытэрэр ыIонымкIэ укIытэщтэп.\nБзылъфыгъэм зэхихыгъэр ыгъэшIагъоу ынэхэр къэухъурэигъ. Нэбзыф игъашIэкIэ ымылъэгъугъэ къин, хьазаб щыIагъэп. Ау сыд фэдиз тхьамыкIагъо ылъэгъугъэми, дунаим езыпхыжьын къарыу Тхьэм къыхилъхьагъ. Ау мы илIы къыIотэгъэ бзэджагъэр зыфэпщыIэшъун амал иIагъэп. Зэо утыгум иныбджэгъу къумалыгъэкIэ щызыукIыгъэ напэ зимыIэ лIым дэпсэужьышъунэу Нэбзыфы игъэпсыкIи, ицIыфыгъи екIущтыгъэхэп. Дэпкъым пылъэгъэ кIэрахъом фигъази — «Мы кIэрахъомкIэ уукIыгъа?» — лIым еупчIыгъ. ЫкIи кIэрахъор къыпихи, илIы къыритыжьыщт джэуапым емыжэу, ыгу зэнкIабзэу тыриубыти, Наурыз еуи ыукIыгъ.\nМыжъоу уапэкIэ бгъачъэрэм уилъэхъэжьыщт. Зафэр лащэми, ар игъорыгъоу зыдэкIощтым нэсы. Остыгъаем къыщылъэтэ-\nгъэ къамыл тхьакIумэгъэудэгур илъэс 15 къынэуж Джамбулат чылэм къэбыбыгъ, мэкъэнчъэу, осыцэу жьым хэтэу, цIыф ымыIотэщтыр ыIотагъ, къэбар шъэфыр нафэ къышIыжьыгъ.\nКъэбарыр къэзыIотэжьыгъэр Тыркуем ит Эрба районым щыщ Цэй Елмаз.\nЗытхыжьыгъэр журналистэу ТIэшъу Светлан.\nПредыдущая Зихэку зыбгынэгъэ адыгэхэм апае Тыркуем щагъэуцугъэ саугъэтхэр\nСледущая Тыгъужъыкъо Къызбэч фэгъэхьыгъэ къэбархэр


УРЫСЫЕ ФЕДЕРАЦИЕМ ИСУБЪЕКТХЭМ ЯКЪЭРАЛЫГЪУАБЗЭХЭМ ЯАПЭРЭ ОЛИМПИАД\nШэк1огъум иапэрэ мэфэ чъы1эхэр къалэу Москва щыдгъэк1уагъ. Ащ Урысые Федерацием иреспубликэхэм якъэралыгъуабзэхэмкIэ Всероссийскэ олимпиадэу щык1уагъэм тыщхэлэжьагъ. Къалэр ос фыжь шъабэк1э къытпэгъок1ыгъ. Москва тэ апэрэй тызэрэщы1агъэр, ык1и ащ идэхагъэ лъэшэу тыгу ит1ысхьагъ.\nОлимпиадэр Совет Федерацием иунэ къыщызэ1уахыгъ. А мафэм залыр к1эрэк1агъ, сыда п1омэ олимпиадэм къек1ол1агъэхэм лъэпкъ шъуашэхэр ащыгъыгъэх.\nШэкIогъум и 2-м щегъэжьагъэу и 4-м нэс кIэух зэнэкъокъур Москва щыкIуагъ. ЗэкIэмкIи ащ Урысыем исубъект 17-м къарыкIыгъэ еджэкIуи 140-рэ хэлэжьагъэх. Адыгеим икомандэ нэбгыри 10 хэтыгъэр. Ахэр чIыпIэ зэнэкъокъухэм ащытекIуагъэхэу, шIэныгъэ дэгъухэр къэзыгъэлъэгъуагъэхэу, я 10-11 классхэм яеджак1охэу Шэуджэн районымкIэ АкIэгъу Эллэрэ ыкIи Аулъэ Айдэмыркъанрэ, Кощхьэблэ районымкIэ Дэгужъые Данэрэ Шъхьэлэхъо Альбинэрэ, Тэхъутэмыкъое районымкIэ Устэкъо Заирэ, Адыгэ къэралыгъо университетым истудентхэу Залина Федюкинэр, Шъхьэлэхъо Нэфсэт, Пэнэшъу Аминэт, Дэнэжьыкъо Мурат ыкIи Цуамыкъо Алый.\nК1эух зэнэкъокъум тикъэралыгъо фэгъэхьыгъэу урысыбзэк1э эссе щыттхыгъ, адыгабзэк1и урысыбзэк1и зэдзэк1ыгъэхэу усэмэ тыкъяджагъ, тишэн-хабзэхэм, тилъэпкъ шъуашэ, тикъашъохэм, непэ республикэм ищы1ак1э, ихъишъэ зыфэдэр къафэт1отагъ, презентациехэр къэдгъэлъэгъуагъ.\nКъэралыгъуабзэхэм я Апэрэ к1эух Всероссийскэ олимпиадэм щытекIуагъэхэм шэкIогъум и 4-м Пушкиным и Къэралыгъо музей къащыфэгушIуагъэх. Тикомандэ зэнэкъокъум ятIонэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ. АтекIуагъэхэм медальхэмрэ дипломхэмрэ къаратыгъэх. Ахэр Адыгэ къэралыгъо университетым истудентхэу Шъхьэлэхъо Нэфсэт, Дэнэжьыкъо Мурат, Цуамыкъо Алый ыкIи Кощхьэблэ районымкIэ гурыт еджапIэу N 3-м щеджэрэ Дэгужъые Дан.\nУрысыем исубъектхэм къарык1ыгъэ ныбжьык1эхэм абзэ, яшэн-хабзэхэр, ялъэпкъ шъуашэхэр тш1огъэш1эгъоныгъ. Олимпиадэр зэхэзыщагъэхэм, ащ тыхэлэжьэнэу амал къытэзытыгъэхэм лъэшэу тафэраз ык1и апэрэеу хэлэжьагъэхэм ащыщ тызэрэхъугъэм тырэгушхо!


Гъобэкъое кIалэхэр — Адыгэ макъ\nРедактор 12.02.2020 13.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИкIыгъэ илъэсым ыкIэхэм адэжь Гъобэкъуае щыщ Тхьаркъохъо Щамсудинэ (зэреджэхэрэр ТIыхъу) къытIукIэмэ зэрэшIоигъор къытаригъэIуагъ. Зыфэягъэр 1941-рэ илъэсым нэмыц техакIохэр Москва къекIухэ зэхъум ащ дэзымыгъэхьагъэхэм, пыир зэхэзыкъутагъэхэм ячылэ щыщ нэбгыриблэу ахэтыгъэхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ тигъэзет къыригъэхьанэу ары.\nIэшъынэ Щэбанрэ ишъхьэгъусэ Хьаомрэ.\nА лъэхъаным Москва щыкIогъэ парадэу И. В. Сталиныр зыхэлэжьагъэм хэтыгъэ дзэкIолIхэр, офицерхэр ащ икIыхи занкIэу зэуапIэм Iухьагъэх, зынэ лъыр къытелъэдагъэм фэдэу къежьэгъэ пыир къызэтырагъэуцуагъ. Тикъэралыгъо икъэлэшхо къэзыухъумагъэхэм Гъобэкъуае икIэлэ пIугъэ нэбгырибл ахэтыгъ.\nАр зызэхэтэхым, Тхьаркъохъо Щамсудинэ дэжь тымыкIозэ лIы Iуш-губзыгъэу, илъэсыбэрэ Гъобэкъое колхозым иинженер шъхьэIагъэу, ипартком исекретарыгъэу Къатбамбэт Сахьидэ телефонкIэ гущыIэгъу тшIыгъэ.\n— А парадэу зигугъу къэпшIыгъэм тикIалэхэр хэтыгъэх, пыир Москва къыдагъэхьагъэп, заом лIыгъэшхо щызэрахьагъ. Къэзыгъэзэжьыгъи къахэкIыгъ, хэкIодагъэри макIэп. ЕгъашIэм тиIэнхэ тшIошIыгъ, ау джы узэупчIыжьыни къэнагъэп. Тхьаркъохъо Щамсудинэ тинахьыжъхэм зэращыщым имызакъоу, шIэжь дэгъуи иI ыкIи губзыгъ. Хъугъэ-шIагъэхэм ащыгъуаз. ЕгъашIэм шоферыгъ, къалэу зыдэмыхьагъи Урысыем итэп. Арышъ, ащ Iофхэм хэшIыкI афыриI.\nТэри а парадым хэлэжьагъэхэм ягъэунэфын тыпылъ. Iэшъынэ Щэбанэ ащ взводым икомандирэу хэтыгъэу аIо. Ау ишъыпкъапIэ тшIэрэп. Ащ лъфыгъитIу иIагъ — Аслъан сэ къыздеджагъ, ау щыIэжьэп. Ышыпхъоу МулиIэт (ари щыIэжьэп), зыгорэкIэ къэошIэмэ, нэчэрэзые кIалэу илъэсыбэрэ Казахстан щыIагъэм ишъхьэгъусагъ. Нэужым а кIалэр Аскъэлэе колхозым итхьамэтагъ. Ахэм пшъэшъэжъыитIу яIагъэу Адыгэкъалэ щэпсэухэу аIо шъхьае, къытфэгъотхэрэп. Ахэм зыгорэхэр къытфаIотэнэу, сурэтхэр къытагъэлъэгъунэу тэгугъэ.\nАхэр Къатбамбэт Сахьидэ къызытеIом, Адыгэкъалэ зедгъэхьыгъ, мэфэ реным тыщылъыхъуагъ. Iэшъынэ Щэбанэ ыпхъу МулиIэт шъхьэгъусэ фэхъугъэ нэчэрэзые кIалэу Аскъэлэе колхозым итхьамэтагъэу МэщлIэкъо Теуцожь тэ дэгъоу тшIэщтыгъ, бэшIагъэу ащ идунай ыхъожьыгъ. Ащ ышнахьыкIэ Кими тинэIосагъ. Адыгэкъалэ имэшIогъэкIуасэхэм ахэтыгъэти, мыщ тыкъызэкIом ари щымыIэжьэу къычIэкIыгъ. Иунэ къытагъэлъэгъуи тыIухьагъ. ИкIалэ IофышIэ щыIэти, хьэблэ ныохэм телефонкIэ тыдагъэгущыIи, ежь IэпыIэгъу къытфэмыхъушъун зэхъум МэщлIэкъо зэшъхьэгъусэхэу Теуцожьрэ МулиIэтрэ япшъэшъэжъыехэр къысфытыригъэонхэу селъэIугъ.\nБэрэ пэмылъэу Iэшъынэ Щэбанэ ипхъорэлъфхэу Тэмари Лариси къысфытеуагъэх. Сызыфаер къафэсIотагъ. Лъэшэу IэпыIэгъу къысфэхъугъэр, силъэIу сфэзыгъэцэкIагъэр Тэмар ары. Апэ яунэе архив зи зэрэхимыгъуатэрэр къытиIуагъ. Нэужым Гъобэкъуае кIуи, къыщылъыхъуи мы сурэтэу шъулъэгъурэр къытIэкIигъэхьагъ.\nНафэ къызэрэтфэхъугъэмкIэ, Iэшъынэ Щэбанэ заом мыкIозэ къыщэгъагъ, унагъо иIагъ. Шъхьэгъусэу фэхъугъагъэри дгъэунэфыгъэ — ар ТэуехьаблэкIэ Гусэрыкъомэ япхъугъ, ыцIагъэр Хьао. Ау Щэбанэ дзэ шъуашэ щыгъэу ипхъорэлъфхэм къагъотышъугъэп. Гъэнэфагъэр лъыгъэчъэ заом Iэшъынэ Щэбанэ зэрэщыфэхыгъэр ары.\nТхьаркъохъо Щамсудинэ дэжьи зытIо-зыщэ тыщыIагъ. Ар 1930-рэ илъэсым къэхъугъ, 1948-м IофшIэныр ригъэжьагъ. Прицепщикыгъ, трактористыгъ. Дзэм къулыкъу щихьыгъ, етIанэ шофер сэнэхьатыр зэригъэгъоти, илъэс 50-рэ Iоф ришIагъ. НахьыбэрэмкIэ зыщылэжьагъэр Рязанскэр ары.\nУнэгъо дахи ышIагъ. Ишъхьэгъусэу Симэ КъунчыкъохьаблэкIэ Тыгъужъмэ япхъу. Лъфыгъищ зэдапIугъ — Замир, Рай, Аскэр. ЗэкIэми институтхэр къаухыгъэх. Унэгъо дахэхэри ашIагъэх.\nПарадым фэгъэхьыгъэу къытфиIотагъэр\n— Джа зигугъу къэтшIыгъэ парадым ти Гъобэкъуае щыщхэу нэбгырибл хэтыгъ, — къытфеIуатэ Тхьаркъохъо Щамсудинэ. — Непэ ащыщ щымыIэ-жьыми, тщыгъупшэхэрэп, тиныбжьыкIэхэми ядгъэшIэнхэ фае. Сыфай ахэм ясурэтхэр, афэгъэхьыгъэ тхыгъэ тиадыгэ гъэзет къихьанэу. Джары тызэIукIэ зыкIысшIоигъуагъэр. Парадым хэлэжьэгъэ нэбгыриблым ацIэ-алъэкъуацIэхэр дэгъоу сшIэщтыгъэхэми, къэсшIэжьырэр тфы. АдыритIур сщыгъупшагъэх. ТызэупчIыжьыни щыIэжьэп. УкъакIуи ищыкIагъэхэр къызысэоIохэм, нэбгыритфымэ адэжь сыкIозэ акъош-Iахьылэу къэнагъэхэм сурэтхэр къаIысхыгъэх, ашIэрэр къязгъэIотагъ.\n— Мы къэбарэу зигугъу къэсшIыщтыр къэзыIотэжьэу зэхэсхыгъэр 1941-рэ илъэсым а парадым хэлэжьагъэу, Мавзолеим Сталиныр тетэу зылъэгъугъэу, зэкIэ а тхьамыкIагъор зыпэкIэкIыгъэу, тигъунэгъущтыгъэу Хьэлэщтэ Юныс, — ипсалъэ къыпегъащэ тигущыIэгъу. — Ежь Юныс заор къежьэным ыпэкIэ Чэчэным дзэ къулыкъур щихьыгъ. Чылэм къызегъэзэжьым, заоу къежьагъэм апэ ащагъэхэм ахэтыгъ. 1941-рэ илъэсым Москва нэмыцхэр къезымыгъэкIолIагъэхэм, ТекIоныгъэр къыдэхыгъэным лIыхъужъныгъэ хэлъэу фэбэнагъэхэм, бгъэхэлъхьэ лъапIэхэр ыбгъэ щышIэтыхэу чылэм къыдэхьажьыгъэхэм ащыщыгъ. Колхоз тхьаматэуи щытыгъ.\n— Сщымыгъупшэрэр Юныс къыIотэжьыщтыгъэ къэбарэу, а парадым тикъоджэ кIалэм зэрэщыIукIэгъагъэр ары. «А мафэм ощх-ос зэхэтыр къещхыщтыгъ. ЗэкIэ парадым хэтхэм площадым зэрэрыкIощтхэм зыфагъэхьазырыщтыгъ. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм командэхэр къащатых. Сэри тичылэ кIалэ горэм ымакъэ зэхэсэхы, тпэчыжьэп. ДзэкIолIхэр бэдэд, апхырыкIыгъуай. Ауми, тичылэ кIалэм ымакъэ секIугъ. Слъэгъурэр синыбджэгъоу Iэшъынэ Айдэмыр — изваниекIэ капитан, взводым икомандир. ИдзэкIолIхэр парадым фегъэхьазырых. Сыкъызелъэгъум, къызжэхэбэнагъ. Бэрэ тызэдэгущыIэнэу амал тиIагъэп… Айдэмыр зэуапIэу тызыIухьагъэм щыфэхыгъ». Ыкъош-Iахьылхэм заом ыпэкIэ крайвоенкоматым Айдэмыр офицерэу щылажьэщтыгъэу къытаIуагъ, — еIо Тхьаркъуахъом.\nГъобэкъуаекIэ ящэнэрэ дзэкIолIэу Москва къэзыухъумагъэу, парадым хэтыгъэу зигугъу къытфашIыгъэр Уджыхъу ТIалиб. 1911-рэ илъэсым къэхъугъ. Заор къызежьэм шоферэу, лIыбланэу, щтэр ымышIэу, дзэкIолIэу зэуапIэм Iутхэм топыщэхэр, нэмыкIэу ящыкIагъэхэр афищэщтыгъэх. 1942 — 1945-рэ илъэсхэм ящэнэрэ гвардейскэ хьылъэ минометнэ бригадэм иминометчикыгъ. Берлин зыштагъэхэм ахэтыгъ. Хэгъэгу зэошхом иорденэу ятIонэрэ шъуашэ зиIэр, медальхэу «За оборону Москвы», «За победу над Германией» зыфиIохэрэр къыратыгъэх. И. Сталиным ирэзэныгъэ тхылъхэр щэгъогогъо къыфагъэхьыгъэх. Москва ыныбжь илъэс 800 зэхъум, ащ фэгъэхьыгъэ мэфэкIым хэлэжьэнэу рагъэблэгъагъэу идунай ыхъожьыгъ.\nIэшъынэ Юныс заом ыпэкIэ колхозым чанэу щылэжьэрэ кIэлакIэхэм ащыщыгъ. Нэмыц техакIохэр тикъэралыгъо къызытебанэхэм, ащ имэшIолыгъэ апэу пэхьагъэхэм ахэтыгъ. Зигугъу къэтшIыгъэ парадым хэлэжьагъ, пыир Москва къезымыгъэкIолIагъэхэм ащыщыгъ.\nДзэкIолI ныбжьыкIэхэм ящысэтехыпIэу, щтэр ымышIэу пыим жэхахьэзэ зэуагъэ. 1941-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1944-рэ илъэсым нэс ятфэнэрэ Армием ия 19-рэ шхончэо дивизие ия 32-рэ шхончэо полк ишхончэуагъ. Къыфагъэшъошагъэх медальхэу «За отвагу», «За боевые заслуги», «За оборону Москвы», «За победу над Германией» зыфаIохэрэр. Къызегъэзэжьым илъэсыбэрэ колхозым итхьамэтагъ, цIыфхэр ыгъэразэхэзэ, идахэ аригъаIозэ ыгъэлэжьагъэх, ыгъэпсэугъэх.\n— Ятфэнэрэу парадым хэлэжьагъэу, Москва 1941-рэ илъэсым къэзыухъумагъэр тичылэкIэ Уджыхъу Юныс. Шоферэу колхозым щылажьэзэ, заор къызежьэм ащ ащэгъагъ, — икIэухым еIо Тхьаркъуахъом. — 1941-рэ илъэсым И. Сталиныр зыхэлэжьэгъэ парадым хэтыгъ, ар къэзыушыхьатырэ медалэу «За оборону Москвы» зыфиIорэри, «За победу над Германией», нэмыкIхэри ядэжь илъых. Зэо ужым колхозым ишофер пэрытхэм ащыщыгъ. ЕтIанэ завгарэу илъэсыбэрэ ищытхъу аригъаIозэ Iоф ышIагъ.\n— Джы мы тхыгъэр щыIэ зыхъукIэ, сыгупсэфыщт, — къыхегъэщы Щамсудинэ. — Тхыгъэ щымыIэмэ хъущтэп. Джары парадым хэлэжьэгъэ нэбгыритIу-\nмэ ацIэхэр зыкIэтымышIэжьыхэрэр.\nПредыдущая ЩыIэныгъэм джэуапыр къыщежьэ\nСледущая Республикэм инэпэеплъ


Экологием иIофыгъохэр къыщаIэтыгъэх | Адыгэ Макъ\nЭкологием иIофыгъохэр къыщаIэтыгъэх\nАвтор: Редакция\t/ 05.12.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nГраждан обществэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъэм изэхэсыгъо тыгъуасэ Правительствэм и Унэ щыкIуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Iофтхьабзэр зэрищагъ.\n— Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим исаугъэтхэр ухъумэгъэнхэр, экологием фэсакъыгъэныр тапэкIэ гухэлъышIухэр тэзыгъэшIхэрэ лъэныкъохэм ащыщ. ЗекIоным зетэгъэушъомбгъу, инвестициехэр къетэщалIэх, шъолъырым иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм тыфэкIо. Пшъэрылъхэр псынкIэу дгъэцэкIэнхэм нахьи тапэкIэ зэрифэшъуашэу республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм Iоф дэтэшIэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, гъэлъэшыгъэу къагъэгъунэрэ чIыопс чIыпIэ 18 Адыгеим ит. Республикэм ипроцент 14 ахэм аубыты, ащыщэу тфыр ЮНЕСКО-м испискэ хэтых.\nЭкологием игумэкIыгъохэр зэшIуахызэ экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Мыщ фэдэ пшъэрылъ УФ-м и Президент шъолъырхэм къызэрафигъэуцугъэр зэхэсыгъом КъумпIыл Мурат къыщиIуагъ. 2030-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Стратегием мыщ фэдэ шIыкIэр къыдэлъытагъ. Ащ къыхэкIэу Адыгеим производствэм иобъектхэр кIэу щашIыхэ зыхъукIэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим зэрарэу рахыщтыр къыдалъытэ.\n— Адыгеим ичIыопс къэухъумэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ эколого-просветительскэ проектхэр республикэм щызэхэтщэным тыфэхьазыр. Мыщ фэдэ IофшIэнхэм волонтерхэр чанэу къахэтэгъэлажьэх. Ащ ишыхьат «Сохраним корни» зыфиIорэ движениеу блэкIыгъэ илъэсым зэхэтщагъэр. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр шъолъырым ичIыопс ибаиныгъэ, культурнэ-тарихъ кIэныр къэухъумэгъэнхэр ары. Мы уахътэм волонтерхэр колхидскэ хэшъаем икъэухъумэн дэлажьэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nТыкъэзыуцухьэрэ дунаим исаугъэтхэм язытет зыфэдэр ыкIи ахэр ухъумэгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу Адыгеим щызэхащэхэрэм зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. АР-м икультурнэ кIэн къэухъумэгъэнымкIэ ыкIи гъэфедэгъэнымкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Сергей Колесниковым къызэриIуагъэмкIэ, Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм я Тхылъ Плъыжьхэм колхидскэ хэшъаер адагъэхьагъ. Ащ икъэухъумэн тишъолъыр мэхьанэшхо щыраты. Ащ ишыхьат «Посади самшит» зыфиIорэ Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу Цыцэ мэзхъызмэтшIапIэм хэшъэе чъыг цIыкIу мини 3-м ехъу волонтерхэм зэрэщагъэтIысыгъэр. Чанэу Iоф зыщашIэгъэ илъэсищым къыкIоцI хэшъэе мэз гектари 6 къаухъумэн алъэкIыгъ.\nТишъолъыр къэкIырэ лъэпкъ минитIу фэдиз ит ыкIи псэушъхьэ мин заулэ щэпсэу. Ахэм янахьыбэм Адыгей закъор ары узщаIукIэщтыр.\nУрысые общественнэ организациеу «Всероссийское общество охраны природы» зыфиIорэм и Адыгэ республикэ къутамэ ипащэу Валерий Бринних зэхэсыгъом къыщыгущыIагъ, яIофшIэн зэрэзэхащэрэм игугъу къышIыгъ. ГумэкIыгъохэу непэ зэуалIэхэрэм шъхьэихыгъэу къатегущыIагъ ыкIи ахэм афэхъущтхэ хэкIыпIэхэр зэхэсыгъом щызэрагъэфагъэх.\n2020-рэ илъэсым граждан обществэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъэм иIофшIэн зэрэригъэкIокIыщтым нэужым тегущыIагъэх, тапэкIэ зыпылъыщтхэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр зыфагъэуцужьыгъэх.\nАпэрэ тхылъыр къыдигъэкIыгъ\nПсихолог ныбжьыкIэу, ау сэнаущыгъэу хэлъым ишIуагъэкIэ цIыфыбэмэ зэлъашIэгъэ Анастасия Корепановам къыдигъэкIыгъэ тхылъым лъэтегъэуцо мы мафэхэм иIагъ.\n23.01.2020 / Комментарии к записи Апэрэ тхылъыр къыдигъэкIыгъ отключены\nЩылэ мазэм и 25-м республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» ия ХХ-рэ зэфэс Мыекъуапэ щыкIощт.\n23.01.2020 / Комментарии к записи КъулыкъушIэхэр яIэпыIэгъух отключены\nПартиеу «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ игъэцэкIэкIо комитет ипащэу АфэшIэгъо Рэмэзан:\n— 2021-рэ илъэсым гурыт еджапIэхэр зэкIэ скорость ин зиIэ интернетым пагъэнэщтых. УФ-м и Президент къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэ шIыкIэм ишIуагъэкIэ ыпэкIэ лъыкIотэрэ гъэсэныгъэм ипрограммэхэм кIэлэегъаджэхэри кIэлэеджакIохэри алъыIэсынхэ амал яIэщт, сабый пэпчъ исэнаущыгъэ хэушъхьафыкIыгъэ шIыкIэхэу къэзыгъэлъэгъощтхэр агъэфедэщтых.\n23.01.2020 / Комментарии к записи Партиеу «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ игъэцэкIэкIо комитет ипащэу АфэшIэгъо Рэмэзан: отключены\n2020-рэ илъэсым зыфагъэнэфэщтхэр\nИлъэсэу къихьагъэм аныбжь нэсыгъэу пенсиер зыфа-гъэпсыщтхэр 1964-рэ илъэсым иятIонэрэ илъэсныкъо къэхъугъэ бзылъфыгъэхэмрэ, ахэм аныбжь илъэс 55-рэ мэзи 6-рэ мэхъу, хъулъфыгъэу 1959-рэ илъэсым иятIонэрэ мэзих къэхъугъэхэмрэ, ахэр илъэс 60-рэ мэзи 6-м нэсыщтых.\n23.01.2020 / Комментарии к записи 2020-рэ илъэсым зыфагъэнэфэщтхэр отключены\n2019-рэ илъэсым ашIэгъэ IофшIэным изэфэхьысыжьхэмкIэ ыкIи Урысые печатым и Мафэу щылэ мазэм хагъэунэфыкIыгъэм къыдыхэлъытагъэу республикэм, районхэм къащыдэкIыхэрэ гъэзетхэм, тхылъ тедзапIэхэм, телерадиокомпаниеу «Адыгеим», Мыекъопэ телевидением яIофышIэхэм ащыщхэм тыгъуасэ афэгушIуагъэх.\n23.01.2020 / Комментарии к записи ЯIофшIагъэхэмкIэ къыхагъэщыгъэх отключены\nАпэрэ сабый къызыфэхъугъэхэм аратыщт\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ илъэс къэс фигъэхьырэ Джэпсалъэу къышIыгъэм ынаIэ зыщытыридзагъэхэм ащыщ демографиер.\n23.01.2020 / Комментарии к записи Апэрэ сабый къызыфэхъугъэхэм аратыщт отключены\nИсэнэхьат шIу елъэгъу\nЗэнэкъокъоу «Новой школе — новые учителя» зыфиIоу республикэм щыкIуагъэм кIэлэегъэджэ 12 хэлэжьагъ. Ахэр район зэфэшъхьафхэм ащыкIуагъэхэ зэнэкъокъухэм къащыхагъэщыгъэхэ кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэу илъэси 3-м шIомыкIыгъэу Iоф зышIэхэрэр арых.\n23.01.2020 / Комментарии к записи Исэнэхьат шIу елъэгъу отключены\nКуп зекIоным зеушъомбгъу\nЗекIо порталэу ТурСтатым авторскэ турхэр щызэхэпщэнхэм тегъэпсыхьэгъэ чIыпIэу Урысыем иIэхэр къыгъэнэфагъэх. Ахэм ащыщых Краснодар краир, Къырым, Алтай, Адыгеир, Байкал (Иркутскэ хэкумрэ Бурятиемрэ), Карелиер, Ставрополь краир, Къэрэщэе-Щэрджэсыр, Къэбэртэе-Бэлъкъарыр, нэмыкIхэри.\n23.01.2020 / Комментарии к записи Куп зекIоным зеушъомбгъу отключены\nУрысые Федерацием и Президент иунашъоу N 327-у бэдзэогъум и 8-м, 2019-рэ илъэсым къыдэкIыгъэм 2020-рэ илъэсыр УрысыемкIэ шIэжьым ыкIи дзэ щытхъум я Илъэсэу щыгъэнэфагъ.\n23.01.2020 / Комментарии к записи АфимыкIыкIыгъэ Ленинград отключены\nIофшIэгъу уахътэр агъэнэфагъ\nУФ-м транспортымкIэ и Министерствэ иунашъоу «IофшIэгъу уахътэм ыкIи водительхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэр» зыфиIорэм 2019-рэ илъэсым шэкIогъум и 19-м кIуачIэ иIэ хъугъэ.\n23.01.2020 / Комментарии к записи IофшIэгъу уахътэр агъэнэфагъ отключены


Шъэумэн Хьазрэт фэкIо — Адыгэ макъ\nШъэумэн Хьазрэт фэкIо\nРедактор 30.04.2021 30.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУичылэ гупсэ сэлам къыуехы, Хьазрэт!\nТэ, Iимамыр, ефэндыр, диным игъогу тетхэр, зэкIэ къоджэдэсхэр, тыпфэраз, Хьазрэт!\nТызэрэпщымыгъупшэрэр тэшIэ, уянэ узэрэфэгумэкIынэу укъызщыхъугъэ къуаджэм уфэгумэкIы. Ренэу укъыкIэупчIэ, щыкIагъэу иIэм игъом гу лъыотэ, ащ уихьалэлыгъэ пэогъохы, гушIуагъор ылъапсэу Iофыр зэшIоохы. Шапсыгъэ къуаджэхэри, нэмыкIхэри о уихьатыркIэ зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэх, гъогу дэгъухэр, газыр, электричествэр, псыр игъом анэбгъэсыгъэх. УишIуагъэ зэмыкIыгъэ лъэныкъо къэгъотыгъуай. О уихьатыркIэ еджапIэхэр, клубхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх, цIыфхэм япIун ахэр фэIорышIэх. Мыхэм яхьатыркIэ цIыф дэгъубэ лъэпкъым къызэрэхэкIыщтым тицыхьэ телъ.\nТэ анахьэу тызыгъэгушIорэр, тызыгъэгушхорэр IэзапIэу чылэм дябгъэшIыхьагъэр ары. Мыр джырэ лъэхъаным епэсыгъэ, диштэрэ IэзапIэмэ апэ ит. ЧIыпIэм щыпсэухэрэмкIэ Iэрыфэгъушху, ишIогъэшхо къэкIо. Ау ахэм ямызакъоу, мы клиникэм зыщызгъэхъужьы зышIоигъохэр чIыпIабэмэ къарэкIых. Операцие хьылъэхэр щашIых, щяIазэх, щагъэхъужьых, разэ хъугъэу цIыфхэр мэкIожьых.\nУахътэр зы чIыпIэ итэп, лъэкIуатэ. Илъэсыбэ блэкIыщт, ау цIыфмэ дахэу япIуагъэр, шIоу афэпшIагъэр ащыгъупшэщтэп, кIодыщтэп.\nШъыпкъэм тетэу къэпIон хъумэ, Хьазрэт, тэри утщыгъупшэрэп. Укъызыхъугъэ мафэр къызэрэблагъэрэри тэшIэ. Ащ епхыгъэу сэлам къыотэхы, тыпфэгушIо, Тхьэ тыпфелъэIу псауныгъэ пытэ уиIэу, уигупсэ-Iахьылмэ уадэтхъэжьэу, унасыпышIоу ущыIэнэу, мы дунаим анахьыбэ щызыгъэшIэщтмэ Алахьэм ащыщ уишIынэу!\nКъоджэдэсмэ ацIэкIэ къэзытхыгъэр шъхьэкIафэ къыпфэзышIэу Зэрамыку Алджэрый, Афыпсыпэ мэщытым иIимам.\nШъэумэн Хьазрэт Мэджыдэ ыкъом ыныбжь илъэс 84-рэ зэрэхъурэм фэшI тигуапэу тыфэгушIо. Хьазрэт цIыфхэм ишIуагъэу аригъэкIыгъэм рэзэныгъэ хигъуатэзэ ищыIэныгъэ гъогу дахэу рыкIонэу, ипсауныгъэ къыкIимычэу, иIахьылхэм ыкIи иблагъэхэм адатхъэу лIэшIэгъу псау адигъэшIэнэу тыфэлъаIо.\nАдыгэ лъэпкъым итарихъ Шъэумэн Хьазрэт пытэу зэрэхэуцуагъэм, ишIушIагъэкIэ, игукъэбзагъэкIэ ар цIыфхэм агу зэрилъыщтым тицыхьэ телъ.\nКъуекъо Нурбый, Хьаудэкъо Шыхьамыз, Гъыщ Сэлатчэрый.\nПредыдущая Терроризмэм ылъэныкъокIэ щынагъоу къэуцун ылъэкIыщтхэм ягъэнэфэн епхыгъэу цIыфхэр зэрэзекIонхэ фаер\nСледущая Президентым и Джэпсалъэ ипхырыщын


Зэфагъэр игупшысэ гъогу — Адыгэ макъ\nЗэфагъэр игупшысэ гъогу\nРедактор 11.11.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nТхакIоу Хъалыщ Сэфэрбый Ахьмэд ыкъор къызыхъугъэр илъэс 80 хъугъэ. Ар макIэп ыкIи бэп зэфэгъэ гъогум утемыкIэу, шъыпкъэм уфэкIоныр мыпсынкIэми.\nЗыкIи Сэфэрбый ащ дэхыгъэп, илъэпкъ игупшысэ Iэпызыгъэп, цIыфыгъэ-адыгагъэм езэщыгъэп. Ылъ хэжъэгъуагъэу адыгагъэр хэлъыгъ — лIыгъэр, щэIагъэр, шъыпкъагъэр ипIэшъхьагъыгъэх.\nХэгъэгу зэошхоу чIыгур зыгъэгырзыгъэу, цIыфхэр зыгъэпыхьагъэу, тикъэралыгъоу СССР-щтыгъэр лъэпсэич-лъэпсэкIод зышIын мурад зиIэгъэ зэо мэхъаджэр къызежьэм, сабый быдзэшъуагъ, ар боу охътэ къиныгъ, илъэси 4-м кIогъэ заом тихэгъэгу, тичIыгу, тицIыф лэжьэкIо хыехэм яунагъохэр, ягугъэхэр зэхикIыкIэгъагъэх.\nЗаор — зао… Ащ иапэрэ илъэс анахь къинэу тикъэралыгъо, тидзэ пащэхэм, тидзэкIолIхэм къафыдэкIыгъэми, псынкIэу къызхэшхъожьыгъэх, псэр атызэ, напэр ащэфыгъ.\nЗаор аухыгъагъэми, цIыфыгухэм ащ мыкIыжьын тыркъошхо къатыринагъ, зы унэгъо закъуи ащ итхьамыкIагъо зэхимышIагъэу, пэкIэмыкIыгъэу тыди, хэтрэ лъэпкъи щыIэп, боу хьылъэу ар хэти къыфыдэкIыгъ. Хъалыщ Сэфэрбый исабыигъо-кIэлэцIыкIугъо а зэошхом Iэпихыгъ: илыягъэу шхагъэп е агъэшIуагъэп.\nХъалыщ Сэфэрбый шэкIогъум и 9-м 1940-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Натыхъуае къыщыхъугъ. Къоджэ гурыт еджапIэр къызеухым, колхозым щылэжьагъ. 1960-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет чIэхьагъ, къыухыгъ. А уахътэмкIэ анахь агъэлъапIэу щытыгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр ыгъотыгъ: илъэсищэ БжыхьэкъоякIэм дэт еджапIэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ щыригъэджагъэх, 1968 — 2002-рэ илъэсхэм Тэхъутэмыкъое районымкIэ Отрадненскэ гурыт еджапIэм икIэлэегъэджагъ.\nСэфэрбый студентызэ, ытхыхэрэр 1963-рэ илъэсым къыщыублагъэу хеутых.\nГупшысэныр, хъурэ-шIэрэм алъапсэ ыгъэунэфыныр, а зэкIэ гукIэ зэригъэзэфэныр шэны фэхъугъ. Усэхэр етхых, ахэм поэмэхэри къагоуцуагъэх. Непэрэ цIыфым игухэлъ зэфэшъхьафхэр щыIакIэм зэрэпхырищыхэрэр, игукIаехэр зэриIотэжьхэрэр, художественнэ амалхэмкIэ къащыриIотыкIыгъэх. БлэкIыгъэм уеубытылIагъэу ущыIэныр зэрэмытэрэзыр зэхишIэу, мамыр щыIакIэм ипчэгу итхэу, ар ыпэкIэ лъызгъэкIуатэхэрэм апае ренэу тхагъэ Хъалыщыр.\nЦIыфым акъылэу Тхьэм къыритыгъэр ыгъэхьаулые зэрэмыхъущтыр къыгурэIо, ежь фэлъэкIырэмкIи къогъанэ зыфишIыжьырэп. Нахьыжъхэмрэ нахьыкIэхэмрэ азыфагу зэгурыIоныгъэ-зэкIэдэIукIыжь илъмэ, щыIакIэр нахь зэгъэзэфагъэ зэрэхъущтыр кIигъэтхъызэ, кIэлэцIыкIухэми афэтхагъ ыкIи афэтхэ.\nКIэлэегъэджэ IофшIэн иным тхэн-гупшысэнри къыготэу, ыгъэцакIэу къырэкIо тхакIоу Хъалыщыр. Тхылъэу къыдигъэкIыгъэхэр: «СшIошъ мэхъу», «Чэтэ чIэгъым», кIэлэцIыкIухэм апае усэхэр зыдэт тхылъэу «Гъогумаф, пцIэшхъо цIыкIур!». Ар тIо къытырадзэжьыгъ. «Анахь мысэр хэт?», мыхэм анэмыкIхэри.\nТхэным зызыфигъэзагъэр, игупшысэ ыкIи икъэлэм нахь къыфэIорышIэ зыхъугъэр бэшIагъэ, ау мы аужырэ илъэс 20-р нахь гъэбэжъугъ. ПIуныгъэ-гъэсэныгъэм хэтэу Iоф зишIэгъэ уахътэм бэ ылъэгъугъэу ыушэтыгъэр: щыIэныгъэри нахь къыпэблагъэу, тхэкIэ амал-шIыкIэри нахь къыIэкIэхьэгъагъ. 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Хъалыщ Сэфэрбый Урысыем итхакIохэм я Союз хэт.\n2005-рэ илъэсым тхакIом «Мэзэтыгъ» цIэу зыфишIыгъэ тхылъыр къыдигъэкIыгъ. Мыщ къыдэхьагъэх усэхэр, поэмэхэр, кIэлэцIыкIухэм апаехэр. Ахэм зэкIэми тхакIом игушIуагъуи, имуради, игухэкIи ахэгощагъ. Тхылъэу «Тызэкъотмэ —тылъэш» зыфиIоу, джэмэкъэ лъэшыр къызыхэIукIырэр 2018-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм итхылъ тедзапIэ къыщытырадзагъ. Ар усэу «Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Быракъ» зыцIэм къызэIуехы:\nЗэо мэхъаджэм ащаухъумэ,\nЖъогъо пшIыкIутIур, лъэпкъ тамыгъэу,\nЗыкIыныгъэ хэлъэу, зы жъогъобын,\nГъэкIэрэкIагъэу ар пшъэрылъын.\nМамыр щыIакIэм итыгъэ фабэ\nО къыппэгъокIы укъигъэшIэтэу,\nТицIыф пэрытмэ кIуачIэ яоты.\nНасыпыр хъоеу, агу къэоIэты,\nАдыгэ хэкум и Лъэпкъ Быракъ!\nХъалыщым игупшысэ афэгъэзагъ Хэгъэгум илъэпкъ, икъуаджэ, иадыгабзэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунэе дахэм, цIыф зэгурыIоныгъэм, кIэлэцIыкIухэм ясабыигъо ухъумэгъэным.\n… Сиадыгабзэу сыбзэ бзэрабз,\nУипсалъэ пэпчъы хъишъэр къеIуатэ,\nДэхагъэу пхэлъыр гъашIэм хэкIуатэ.\nАдыгэ бзэгум пщынэу укIэлъ,\nАдыгэ хабзэм пкъэоу укIэт,\nОры сэ сIулъыр, сиадыгабз,\nСянэ ынапэ уфэдэкъабз.\nУсакIор илъэсыбэрэ кIэлэегъэджагъ, лIэужхэм аригъэшIагъ зэрилъэкIэу адыгабзэр, ащ илъэпIэгъэ-куугъэ ебгъэшIэжьынэу щытэп, ыушэтыпагъ.\nДжащ фэдэ къабзэу укъызыщалъфыгъэу, узыщапIугъэ чIыпIэр пстэумэ зэрядэхэкIырэр, мэкъэ пытэ дахэкIэ къащиIуагъ Сэфэрбый усэхэу «Си Мыекъуап», «Сичылэ гупс», ипоэмэу «ШIуфэс, чылэжъэу Хьатрамтыку!» зыфиIохэрэм.\nСыпфэзэщыгъэу, услъэгъу сшIоигъоу,\nУадэжь сыкъэкIо си Мыекъуап.\nСызэрэпIуплъэу, IаплIы къорэгъэу\nУкъыспэгъокIышъ, лъэшэу сигуап.\nПсы ехьыжьагъэу, Шъхьэгощэ псыхъом,\nСыкъызэрэсэу инэпкъ сикIуапI.\nЗы чIыпIэ закъоп гум щыщ хъугъэр,\nНитIум ылъэгъурэр зэкIэ силъапI.\nТхакIоу Хъалыщ Сэфэрбый гъашIэ зыгъэшIэгъэ цIыф. ЩыIэныгъэм идэхэгъэлъэпIагъи, цIыфыр зыфыщыIи, улъэпкъыным имэхьани, мамырныгъэм ыуаси, кIэлэцIыкIухэр къэкIощтым игъэпсакIоу зэрэщытхэри, лIэужхэм язэпхыныгъэ гъэпытэгъэныри, гумэкI-гукъаоу тщэчыхэри къыреIотыкIых.\nУсэу «Гъэтхап» зыфиIорэм къыщеIо:\nПхъэшъхьакIэ мылым икъамэ\nТкIопс-ткIопсэу нэпсыр къыпэзы,\n«Къэ-у! Къэ-у гъатхэм ымэ!» —\nКъолэжъым ыжэ къыдэзы.\n«Шыхэр», «Мэзыр», «Бжыхьэ къэгъагъэхэр», «КIымаф», «Тыгъэр ипIэ екIужьыгъ», «КъытфэкIо гъатхэр», нэмыкIхэри усэ кIэракIэх.\nОшъо чапэр зэтыричэу,\nПчыхьэм шыблэр уагъэ.\nПчыкIэм ыкIэ къэлъэгъуагъ.\nГъогу сапэм тхыпхъэ щешIы.\nКъэзгъэшIэщтым сыгу илъынэу\nА сурэтыр гум сфыхешIэ.\n«Сылъэхъу сэ гущыIэ дахэм» зыфиIорэ усэм ыбзэ иIэшIугъэ-лъэшыгъэ кIиугъоеныр, гущыIэ зафэр зэрэIэзэгъур агуригъэIоныр хэти игухэлъ инэу къызэрэрыкIорэр, тхэн IофшIэнышхори ащ къызэрэкIэкIуагъэр щыкIигъэтхъыгъ. Псэ зыпыт дунаеу Тхьэшхом къыгъэшIыгъэм егъэразэ ыкIи «Тхьауегъэпсэу о, Тыгъэр!» зыфиIорэм къыщеIо:\nТхьауегъэпсэу о, тыгъэр!\nМэфэ ошIу къытэптыгъэр.\nУибзый фабэ зэптыгъэм,\nЧэфэу ыгуи зиIэтыгъ.\nУсакIом ытхыхэрэм псэ ахэлъ зышIырэр, уасэ къязытырэр шъыпкъэр зэращыкIигъэтхъырэр ары.\nЗэрэдунаеу джаущтэу ыгу щызэпэкIэкIы тхакIоу, усакIоу, егъэджакIоу, гъэсакIоу, цIыф Iушэу Хъалыщ Сэфэрбый. Иусэхэм ямызакъоу, ипоэмэхэм гупшы-\nсэшхо ахэлъ, хэгъэгум, лъэпкъхэм ыкIи адыгэхэм ашъхьэ къырыкIуагъэм тарихъ лъапсэу яIэм къытегущыIэзэ, блэкIыгъэ зэманыжъхэр нэм къыкIегъэуцох. Тхьаегъэпсэу, сыдигъуи илъэпкъ шIу фишIагъ, зэфагъэр къыгъэгъунэу, ыухъумэу, хэти къыфыриIотыкIэу гупшысагъэ. Арышъ, адыгабзэр зилъапIэу, зикIасэхэм ацIэкIэ, Сэфэрбый «тхьауегъэпсэу!» етэIо, къызыхъугъэ мэфэкI инымкIэ тыфэгушIозэ, псауныгъэрэ нэхъойрэ щымыкIэу, илъэпкъ, иунагъо адэтхъэнэу фэтэIо.\nПредыдущая Сабыйхэм ядунай хьалэмэт ухещэ\nСледущая Къуекъо Асфар


Адыгеир шъолъырхэм якIэщакIу | Адыгэ Макъ\nАдыгеир шъолъырхэм якIэщакIу\nАвтор: Редакция\t/ 14.10.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nХэгъэгум ишъолъырхэм академическэ музыкэмкIэ яфестивалэу «Музыкальнэ Адыгеир» тиреспубликэ зэрэщызэхащагъэм пIуныгъэ мэхьанэу иIэм гукIэ зыфэтэгъэзэжьы. ШIушIагъэм осэ ин фэтшIызэ, зэфэхьысыжьхэр тэшIых.\nФестивалым икъызэIухын фэгъэхьыгъэ зэхахьэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние щыкIуагъ. Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ фестивалым хэлажьэхэрэм къафэгушIуагъ.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние къырихьыжьэгъэ Iофыгъом республикэм и Къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыер» хэлажьэзэ, апэрэ лъэпкъ оперэу композиторэу Нэхэе Аслъан ыусыгъэр Урысыем ишъолъырхэм къызэращагъэлъагъорэр Аулъэ Юрэ хигъэунэфыкIыгъ. МэщбэшIэ Исхьакъ ироманэу «Бзыикъо заор» лъапсэ зыфэхъугъэ оперэр концерт шIыкIэм тетэу Ростов-на-Дону, Элиста, Астрахань, Волгоград тиартистхэм къащагъэлъэгъуагъ. ОрэдыIохэр оперэм хэлажьэх. Адыгеим ыцIэ хэгъэгум щагъэIу. Фестивалэу «Музыкальнэ Адыгеир» тапэкIэ зызыушъомбгъущтхэ Iофтхьабзэхэм ащыщэу Ю. Аулъэм ылъытагъ.\nУрысыем, Адыгеим янароднэ артистэу, композиторэу Нэхэе Аслъан фестивалым изэхэщакIохэм лъэшэу зэрафэразэр, академическэ музыкэм цIыфыр зэрипIурэр, шIэжьымрэ культурэмрэ къягоорэ къэтынхэу телевидениемкIэ зэхащэхэрэм фестивалыр имэхьанэкIэ зэрапэуцурэр, щыIэныгъэм къыгъэуцухэрэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ нахь пытэу тызэкъотын зэрэфаер Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьаматэу Нэхэе Аслъан хигъэунэфыкIыгъэх.\nУрысыем икомпозиторхэм я Союз и ГъэIорышIапIэ итхьаматэу, Татарстан икомпозиторхэм я Союз ипащэу, Урысыем, Татарстан янароднэ артистэу Рэщыд Калимуллиным фестивалым ишIуагъэкIэ музыкальнэ искусствэм хэхъоныгъэхэр ышIыщтхэу ылъытагъ.\n— Адыгеим щыкIорэ фестивалым, шъолъырэу хэлажьэхэрэм ямызакъоу, Урысыем мэхьэнэ ин щыриI, — къыIуагъ Рэщыд Калимуллиным. – Академическэ музыкэм зедгъэушъомбгъущт, лъэпкъ искусствэм икъэIэтыжьын тыпылъыщт.\nРеспубликэм и Къэралыгъо филармоние и Къэралыгъо симфоническэ оркестрэ, дирижерыр СтIашъу Къэплъан, концерт къэгъэлъэгъоным тетэу оперэу «Бзыикъо заом» иедзыгъохэм ащыщхэр къышIыгъэх. ХъокIо Сусанэ, Агъыржьэнэкъо Саныет, Шъымырзэ Казбек, Дзыбэ Руслъан, МэщбэшIэ Саидэ, Къумыкъу Щамсудин, Эльдарэ Айдэмыр, ГуашIэ Светланэ, нэмыкI орэдыIохэм оперэр къыхадзэ, оркестрэр къадежъыу.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым икомпозитор цIэрыIоу, Урысыем, Адыгеим искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу ХьаIупэ Джэбраил исимфоническэ поэмэу илъэныкъо гупсэ фэгъэхьыгъэр, «Къэбэртэе ныбжьыкIэ увертюрэр», нэмыкIхэри фестивалым ипчыхьэзэхахьэ щыIугъэх. Къэбэртэе-Бэлъкъарым исимфоническэ оркестрэу Темыркъэнэ Борис ыцIэ зыхьырэм ихудожественнэ пащэу, дирижер шъхьаIэу, Урысыем изаслуженнэ артистэу Темыркъэнэ Петр оркестрэм пэщэныгъэ дызэрихьагъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым язаслуженнэ артисткэу Щэрджэс Асыет произведениехэр мэкъэ IэтыгъэкIэ къыIуагъэх.\nУрысыем, Башкортостан искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу, Башкортостан инароднэ артисткэу, композиторэу Дмитрий Шостакович ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтыныр къызыфагъэшъошэгъэ Лейла Исмагиловар фестивалым къыщыгущыIагъ, Iофтхьабзэм нэбгырабэ зэрэхэлажьэрэм, лIэужхэр зэрэзэрипхыхэрэм иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.\nБашкортостан иартист цIэрыIоу Артур Гайсаровым лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ орэдышъохэр ыгъэжъынчыгъэх. Адыгэ къамылымкIэ макъэхэр къырагъэIонхэ зэралъэкIырэм артистым ыIыгъ музыкальнэ Iэмэ-псымэр фэдгъэдагъ.\nМузыкэм лъэпкъхэр зэрэзэфищэхэрэр пчыхьэзэхахьэм къыщылъэгъуагъ.\nКъэралыгъо филармонием тыгъуасэ зэхахьэу щыкIуагъэр Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьаматэу Нэхэе Аслъан зэрищагъ.\n2014 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъэу культурэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ Адыгэ Республикэм ипрограммэ къыпкъырыкIыхэзэ, филармонием ипащэу, Урысыем изаслуженнэ артистэу, Адыгеим, Темыр Осетием — Аланием янароднэ артистэу Къулэ Мыхьамэт, Нэхэе Аслъан, нэмыкIхэри къэгущыIагъэх. Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ иотдел ипащэу Шэуджэн Бэлэ, композитор, артист, музыкант цIэрыIохэр Iэнэ хъураем хэлэжьагъэх.\nХьаIупэ Джэбраил, Владимир Чернявскэм, Лейла Исмагиловам, Артур Гайсаровым, СтIашъу Къэплъан, Андрей Ефименкэм, фэшъхьафхэм ягупшысэхэр тшIогъэшIэгъоныгъэх.\nРэщыд Калимуллиным изэфэхьысыжьхэр лъэпкъ шIэжьым дештэх. ЯтIонэрэу ар Адыгэ Республикэм къэкIуагъ. Адыгеим имузыкальнэ искусствэ ихэхъоныгъэхэм лъапсэу афэхъурэр Р. Калимуллиным къыхигъэщыгъ.\n— Урысыем ишъолъырхэм яфестивалэу Адыгеим щыкIорэм республикэм культурэмкIэ иIофышIэхэр икIэщакIох, изэхэщакIох, республикэм ипащэхэр IэпыIэгъу къафэхъугъэх. Лъэпкъ пэпчъ ижъырэ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр иIэх. Ахэр мыкIодынхэм фэшI чIыпIэм щыпсэухэрэм ялъытыгъэр бэ. Адыгеим егъэжьэпIэшIухэр ышIыгъэх. «Ислъамыер» дунаим цIэрыIо зэрэщыхъугъэм къыщебгъэжьэнышъ, республикэм укъызэрэщытхъун щыI. ТапэкIэ тыплъэмэ, кадрэхэм ягъэхьазырын Iофышхоу зэрэщытыр къыдэтэлъытэ, — къыIуагъ Рэщыд Калимуллиным.\nИскусствэхэмкIэ еджапIэхэм гъэсэныгъэр зэращыкIорэм, кIэлэцIыкIухэр искусствэм нахьышIоу фегъэджэгъэнхэм, лъэпкъхэм яфольклор щыIэныгъэм нахьышIоу щыгъэфедэгъэным, фэшъхьафхэм атегущыIагъэх.\nIэнэ хъураем кIэлэегъаджэхэр, композиторхэр, культурэм иIофышIэхэр щызэIукIагъэх, зытегущыIагъэхэм яхьылIагъэхэу унашъохэр аштагъэх.\nАдыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ иколледжэу Тхьабысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэм концертэу щыкIуагъэр фестивалым ипрограммэ епхыгъэу щыт.


Адыгеими ар щырякIас | Адыгэ Макъ\nАдыгеими ар щырякIас\n«Клуб Веселых и Находчивых» зыфиIорэ джэгукIэм и Мафэ шэкIогъу мазэм тикъэралыгъо щыхагъэунэфыкIы. КВН-м и Мафэ къыхагъэщынэу зэрэхъугъэр, тарихъэу пылъыр къызщежьэрэр нахь игъэкIотыгъэу зэдгъэшIагъ, тиреспубликэ щыщэу джэгущтыгъэхэми гущыIэгъу тафэхъугъ.\n1961-рэ илъэсым шэкIогъум и 8-м «Клуб Веселых и Находчивых» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоным апэрэу цIыфхэр телевизорымкIэ еплъыгъэх. Сэмэркъэум зызщиушъомбгъурэ телекъэтыныр псынкIэу тикъэралыгъо щыпсэухэрэм агу рихьыгъ ыкIи охътэ кIэкIым къыкIоцI ар зэкIэмэ зэлъашIагъ. Къэгъэлъэгъоныр апэрэ мафэхэм Альберт Аксельрод зезыщэщтыгъэр. 1964-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу джырэ мафэхэм анэс Александр Масляковым ар ипшъэрылъ.\nНыбжьыкIэхэм ясэнаущыгъэ къызщагъэлъэгъон алъэкIыщт КВН-движением псынкIэу тикъэралыгъо зыщиушъомбгъугъ. Университетхэм, еджапIэхэм, лагерьхэм КВН-хэр ащызэхащэхэу аублэ, анахь дэгъоу къахахырэ купхэр телевидением агъакIох.\nСэмэркъэу шIыкIэр къызфагъэфедэзэ, къэралыгъом илъ гумэкIыгъохэр шъхьэихыгъэу къагъэлъэгъонхэу зырагъажьэм, 1971-рэ илъэсым КВН-р зэфашIыжьыгъ. Ау пстэуми агу пэблагъэ хъугъэ джэгукIэр 1986-рэ илъэсым джыри къырагъэжьэжьыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу тикъэралыгъо ит къэли 110-м ехъумэ КВН-р ащыI, студент ыкIи кIэлэеджэкIо командэ мини 3-м ехъу ащ хэлажьэ. Илъэс къэс нэбгырэ миллиони 5-м ехъу КВН-м еплъы.\nМы джэгукIэм ишIуагъэкIэ искусствэм епхыгъэ сэнэхьат зэзыгъэгъотыгъэр макIэп. КВН-м «къыхэкIыгъэх» Геннадий Хазановыр, Леонид Якубович, Юлий Гусман, Михаил Галустян, Гарик Мартиросян, нэмыкIыбэхэри.\nКВН-м зызщиушъомбгъугъэ шъолъырхэм Адыгэ Республикэри ащыщ. Апшъэрэ ыкIи гурыт еджапIэхэм, колледжхэм ащеджэрэ ныбжьыкIэхэр ягуапэу джэгущтыгъэх. Андырхъое Хъусен ыцIэ зыхьырэ кIэлэегъэджэ колледжым чIэсэу КВН-м хэлажьэщтыгъэ Хьаджэбыекъо Байзэт гущыIэгъу тыфэхъугъ. Апшъэрэ еджапIэм зычIэхьажьыми ыгукIэ пэблагъэ хъугъэ КВН-р кIэлэ ныбжьыкIэм чIидзыгъэп. Ащ зызэриушъомбгъущтым, нахь гъэшIэгъон зэрэхъущтым ишъыпкъэу пылъыгъ.\n— Студентхэм азыфагу щызэхащэрэ КВН джэгуным сызыхахьэм, колледжым джыри сычIэсыгъ, — игукъэкIыжьхэмкIэ къыддэгуащэ Байзэт. — Апэрэу пчэгум сыкъызэрихьэгъагъэр непи сыгу къэкIыжьы. Купэу сызыхэтым ыгъэхьазырыгъэр зэрифэшъуашэу, тыхэмыукъоу къэдгъэлъэгъон тлъэкIыщтмэ тигъэгумэкIыщтыгъэ. ЩыIэныгъэм къыхэхыгъэ сюжетхэр сэмэркъэу шъуашэм илъэу зэхэдгъэуцощтыгъэх. ЦIыфхэр зэрэдгъэчэфыщтыр ары тызпылъыгъэр.\nБайзэт къызэриIуагъэмкIэ, ищыIэныгъэ КВН-м чIыпIэ гъэнэфагъэ щиубытыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ цIыфхэм нахь агурыIон елъэкIы. Сэмэркъэур сыдигъуи икIасэу ищыIэныгъэ гъогу рэкIо.\n— 2012-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу КВН-м сыхэтыжьэп, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Байзэт. — Ау уахътэ сиIэ зэрэхъоу Мыекъуапэ щызэхащэрэ КВН-м сэкIо, сигуапэу сеплъы. Мыщ хэлэжьэрэ ныбжьыкIэхэм гущыIэгъу сафэхъу, Iофтхьабзэр нахь гъэшIэгъоны хъунымкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе лъэныкъохэр ясэIо.\nЩыIэныгъэм охътэ къинхэр хэтрэ цIыфи къыщекIух. Ау сэмэркъэур зикIасэхэм агу кIодырэп, нахьышIум щэгугъых ыкIи ар къыздагъэхъуным пылъых.


Iофтхьабзэу зэхащэщтхэм атегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nСоциальнэ ухъумэным, финансхэм, къэбар жъугъэм иамалхэм афэгъэзагъэхэ министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм япащэхэр, радиацием епхыгъэхэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэу зэрар зэрихыгъэхэм яобщественнэ организациехэм ялIыкIохэр зэхэсыгъом хэлэжьагъэх.\nИлъэс къэс мэлылъфэгъум и 26-м тихэгъэгу агу къыщагъэкIыжьы 1986-рэ илъэсым Чернобыль атом электростанцием къыщыхъугъэ тхьамыкIагъор. Мыщ епхыгъэхэ шIэжь Iофтхьабзэхэу республикэм щызэхащэщтхэм, радиацием шъобж хэзыхыгъэхэм зэтыгъо ахъщэ тынхэр ятыгъэнхэм, япсауныгъэкIэ ящыкIэгъэ медицинэ уплъэкIунхэр игъом афашIынхэм, нэмыкI Iофыгъохэми къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх.\nПремьер-министрэу Александр Наролиным пэублэ псалъэ къышIызэ, мы тхьамыкIагъор сыдигъуи зэращымыгъупшэщтыр, ащ хэлэжьагъэхэм ягумэкIыгъохэр, яIофыгъохэр къэралыгъо гъэцэкIэкIо къулыкъухэм янэплъэгъу зэрэрамыгъэкIыхэрэр хигъэунэфыкIыгъ.\nЗэIукIэгъум апэрэ Iофыгъоу зыщытегущыIагъэхэр Адыгэ республикэ общественнэ организациеу «Союз Чернобыль» зыфиIорэм шIэжь мафэм ихэгъэунэфыкIынкIэ IофшIэнэу зэрихьагъэр ары. Ар къыIотагъ организацием итхьаматэу Едыдж Юрэ.\n— Чернобыль атом электростанцием иреакторхэм ащыщ къызыуагъэм илъэс 33-рэ тешIагъ, — къыIуагъ ащ. — Радиациер зыхэлъ вещество тонн пчъагъэ километрэ мин заулэкIэ пэIудзыгъэхэ чIыпIэхэм анэсыгъ. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, экономикэм зэрарышхо ащ къафихьыгъ, радиацием ыпкъ къикIыкIэ нэбгырабэмэ ядунай ахъожьыгъ, нэбгырэ мин пчъагъэмэ япсауныгъэ зэщигъэкъуагъ. Аварием икIэуххэм ядэгъэзыжьын нэбгырэ мин 650-рэ хэлэжьагъ. Ау, гухэкI нахь мышIэми, мы аужырэ илъэсхэм зидунай зыхъожьыхэрэ чернобыльцэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъугъэ. Адыгеим щыщ нэбгырэ 290-р ахэм ащыщых.\nСоюзым итхьаматэ къызыщыуцугъэхэм ащыщ социальнэ, медицинэ лъэныкъохэмкIэ зэшIуахыгъэхэ Iофыгъохэр. Ахэр къадэхъунхэм фэшI Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэрадыригъэштагъэмкIэ зэрэфэразэхэр зэIукIэгъум къыщыхагъэщыгъ.\nЕдыдж Юрэ къызэриIуагъэмкIэ, адрэ шъолъырхэм ялъытыгъэмэ, Адыгеим ичернобыльцэхэм яIофхэм изытет бэкIэ нахь дэгъу. Джыри тапэкIэ зэшIуахынхэ фэе Iофыгъохэу къэуцухэрэми ащ ашъхьэ къырихыгъ.\nАР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр къызэриIуагъэмкIэ, шIэжь мафэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафыбэ республикэм имуниципальнэ образованиехэм ащызэхащэщт. Ахэм ащыщых гъэсэныгъэм иучреждениехэм лIыхъужъныгъэм иурокхэу ащыкIощтхэр, класснэ сыхьатхэр, аварием къыкIэлъыкIуагъэхэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм адашIыщтхэ зэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэр, фильмэ зэфэшъхьафхэм якъэгъэлъэгъон, нэмыкIхэри. Джащ фэдэу культурнэ ыкIи спорт программэхэр агъэхьазырых. Хабзэ зэрэхъугъэу, мэлылъфэгъум и 26-м хэбзэ къулыкъухэр ыкIи общественнэ организациехэр зыхэлэжьэщтхэ митингхэр муниципалитет пстэуми ащыкIощтых.\nРеспубликэм IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч къызэриIуагъэмкIэ, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъэу къафигъэуцугъэм диштэу радиацием зэрар зэрихыгъэхэм зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу арагъэгъотыщт. Ащ фытегъэпсыхьэгъэ шэпхъэ-правовой акт зэхагъэуцуагъ, республикэ бюджетым ищыкIэгъэ мылъкур къыдыхалъытагъ. Радиацием епхыгъэхэ тхьамыкIагъохэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм, сэкъатныгъэ хэзыхыгъэхэм, зидунай зыхъожьыгъэхэм яшъхьэгъусэхэм, янэ-ятэхэм, ясабыйхэм IэпыIэгъур аIукIэщт. Министрэм къызэриIуагъэмкIэ, ахэм яспискэ аIэкIэлъ. ЛъэIу тхылъ зытхынэу къэмыкIошъущтхэм адэжь социальнэ IофышIэхэр зэрагъэкIощтхэр министрэм хигъэунэфыкIыгъ.\nIофтхьабзэхэу агъэнэфагъэхэр зэкIэ гъэцэкIэгъэнхэ зэрэфаер Александр Наролиным къыIуагъ, ащкIэ пшъэдэкIыжь зыхьыхэрэ ведомствэхэм, структурэхэм яIофшIэн нахь агъэлъэшынэу къафигъэпытагъ.


Тутыным ларекым «къыгъэзэжьыщта»? — Адыгэ макъ\nТутыным ларекым «къыгъэзэжьыщта»?\n2013-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу — пивэр, 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу тутыныр щэпIэ цIыкIухэм ащащэнхэ фимытхэу хабзэм унашъо къыдигъэкIыгъагъ. Уахътэу текIыгъэм къыгъэлъэгъуагъ ащ шIуагъэ къыхьыгъэмэ е ар зэрар хъугъэмэ.\nМы Iофыгъом икIэрыкIэу къы-фагъэзэжьынэу къулыкъу зэфэшъхьафхэм къяджагъэр ФАС-р (Федеральнэ антимонопольнэ къулыкъур) ары. Ащ къыдыригъэштагъ Минпромторгыми, ахэм тутынми пивэми киоскхэм «къарагъэгъэзэжьымэ» нахьышIоу алъытэ. Тутын ешъохэрэри пивэр зикIасэхэри ларекхэм, павильонхэм аIумыхьэхэми, ахэр къызщащэфыщт тучанхэм ащыкIэхэрэп. Псауныгъэм ылъэныкъокIэ укъекIуалIэми, тутынашъор зыщыщэфэщт щапIэм зэримыгъэгумэкIырэр, тыдэ щыIэми, ар къызэригъотыщтыр ыкIи зэрешъощтыр хагъэунэфыкIы.\nФАС-р зыгъэгумэкIыхэрэм ащыщ илъэситIу-щым къыкIоцI павильонхэр, ларекхэр бэу зэрэзэфашIыжьыгъэхэр. Бизнес цIыкIум Iоф щызышIэхэрэмкIэ ащ изэрар къэкIуагъ нахь, шIуагъэ къыхьыгъэп. ЦIыфхэм яIофшIапIэхэр ашIокIодыгъэх, ахэр зэфэзымышIыжьыгъабэмэ джыри тутыныр шъэфэу ащэ, яунагъохэм ащызыщэхэрэри щыIэх. ФАС-м ипащэ бизнес цIыкIум деIэгъэн фаеу аIозэ, ащ хэтхэм зэрар зэрарагъэкIыгъэр хегъэунэфыкIы, ар къэухъумэгъэн фаеу елъытэ. Щысэу къыхьыхэрэм ащыщ Европэм ит хэгъэгубэмэ пивэр ларекхэм нахьыбэу зэращащэрэр.\nСтатистикэм къызэриIорэмкIэ, ларекхэм Iоф зыщашIэщтыгъэ лъэхъаным хэгъэгум къыщыдагъэкIырэ пивэм ипроцент 20 — 30-р ыкIи тутыным ипроцент 26-рэ фэдизыр ахэр ары IузыгъэкIыщтыгъэхэр.\nТутын къыдэзыгъэкIырэ компание инхэм япащэхэм тутыныр киоскхэм зэращащэрэм пае ащ ешъохэрэм япчъагъэ зэрэхэмыхъощтыгъэр къаIо. ФАС-м киоскхэр зэрэзэфашIыжьыгъэм тучанышхохэм яфедэ зэрэхигъэхъуагъэм фэшъхьафэу зи шIуагъэ къымыхьыгъэу елъытэ. Арышъ, тутынри пивэри павильон мэкIайхэм къатехьажьхэмэ, ащ фэгъэхьыгъэ унашъо хабзэм ышIымэ, щакIохэмкIэ нахь фед, цIыфхэмкIэ нахь псынкI.\nАналитикхэми Iофыгъоу къырахьыжьагъэм еплъыкIэу фыряIэр къагъэлъэгъуагъ: тутыныр къызщащэфырэ щапIэм емылъытыгъэу, ащ есагъэхэм ешъоныр зэпагъэугъэп. Минпромторгыми тутынашъохэр зэрэхъухэрэм къыщыкIагъэу ыгъэунэфыгъэп.\nЗаконопроектым зэхъокIыныгъэу фашIыщтхэр тапэкIэ къэлъэгъощт. Ащ нэс зэфэхьысыжьхэр ашIыщтых, киоскхэм арапэсыщтым еусэщтых, тутынымрэ пивэмрэ ахэм ащащэнхэу фитыныгъэ аратыжьыщтмэ къаIощт.\nНепэ теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэкIыщт закъор тутынашъохэм яахъщэ тутын уасэм зэрэкIэмыхьэрэр ары. Ащ ыуасэ хэхъо зэпыт, псынкIащэу хахъоу бэмэ алъытэ. ИлъэситIукIэ узэкIэIэбэжьмэ, тутын уасэм ипроценти 9-м ехъоу къахагъэхъогъагъ, икIыгъэ илъэсым проценти 5-м ар кIэхьагъ. Арышъ, тутын ешъохэрэм япчъагъэ къыщыкIэщтми, ар зэлъытыгъэщтыр тучанэу зыщащэрэр арэп, уасэу фашIырэр ары нахь.\nПредыдущая АгъэпцIэгъэ цIыфхэмрэ зыгъэпцIэгъэ псэолъэшIхэмрэ министерствэм егъэунэфых\nСледущая ЛъэIу тхылъ минищ фэдиз къатыгъ


Препарат Калипсол: инструкция по применению, цена, описание.\nКеталар: инструкция по применению, цена, описание.\nКетанест: инструкция по применению, цена, описание.\nКетамина гидрохлорид: инструкция по применению, цена, описание.\nКетамин: инструкция по применению, цена, описание.\nНатрия оксибутират: инструкция по применению, цена, описание.


Автор Тема: Наш "БЕССМЕРТНЫЙ ПОЛК" (Прочитано 21645 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (148.56 кБ, 960x697 - просмотрено 33 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (290.67 кБ, 1260x1680 - просмотрено 29 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (276.13 кБ, 1116x1761 - просмотрено 34 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (347.59 кБ, 1088x2578 - просмотрено 27 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (372.04 кБ, 1182x2828 - просмотрено 29 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (436.77 кБ, 1630x1900 - просмотрено 26 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (447.7 кБ, 1285x3233 - просмотрено 21 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (404 кБ, 1233x2568 - просмотрено 21 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (334.17 кБ, 1156x2603 - просмотрено 21 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (190.22 кБ, 1383x896 - просмотрено 37 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1223.12 кБ, 2592x1936 - просмотрено 29 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1852.77 кБ, 2592x1936 - просмотрено 32 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1094.88 кБ, 2592x1936 - просмотрено 26 раз.)


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэ: Мэфэку къэс Мыекъуапэ Адыгэ джэгу щашIы\nАдыгэ Республикэ: Мэфэку къэс Мыекъуапэ Адыгэ джэгу щашIы\nГъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэм зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэр Мыекъуапэ икъэлэ парк щызэхащэх. НыбжьыкIэхэр кIэщакIо зыфэхъугъэхэм ащыщ адыгэ джэгур. Мэфэку къэс пчыхьэм нэбгырабэ мэуджы.\n- Адыгэ джэгум изэхэщакIохэр къызытэлъэIухэм, къэлэ паркым ипчэгу яттыгъ, - къытиIуагъ Мыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Цэй Розэ. - Бырсыр къапыкIырэп, тагъэгумэкIырэп.\nЗэхэщакIохэр тинэIуасэх. КъумпIыл ТIахьир кIэщэкIо шъхьаIэмэ ащыщ. Адыгэ шъуашэр щыгъэу купыр зэрещэ, нэр пIэпихэу лъэпкъ къашъохэр дахэу къешIых. Пшъэшъэ къэшъуакIохэм яхьатыякIор Хьадпэшъо Марин. Сэе плъыжь кIэракIэр ащ къешIэкIыгъ. Лондон дэт университетым щеджэ, зыгъэпсэфыгъо уахътэр шIуагъэ къытэу егъакIо. Джэгум ихьатыякIор Бэгъэдыр Артур. Адыгэ Хасэм ныбжьыкIэу хэтхэм япэщагъ, зэхэщэкIо дэгъу. Адыгэ шъуашэр къекIоу зыщелъэ. Джэгур адыгабзэкIэ зэрещэ, зыщищыкIагъэм урысыбзэкIи къэгущыIэ.\n- Тимылъэпкъэгъухэр бэ хъухэу адыгэ джэгум хэлажьэх, - къаIуатэ Бэгъэдыр Артуррэ КъумпIыл ТIахьиррэ. - Ащ тегъэгушIо. Искусствэм зэфещэх. Типщынаохэр гъэсагъэх, орэдышъохэр дахэу агъэжъынчых.\nУзбекистан зэшъхьэгъусэ ныбжьыкIитIу къикIыгъ. Ахэр къыкIэлъэIухи, пчэгум къихьагъэх, къашъоу «Лезгинкэр» къызаублэм, джэгум хэлажьэхэрэр IэгутеошхокIэ апэгъокIыгъэх. Урыс кIэлэ ныбжьыкIэу Артеми «Лезгинкэм» къыдэшъуагъ.\nЕшъуагъэхэр, зекIокIэ дэйхэр къызхафэхэрэр пчэгум къытырагъэхьащтхэп, къагъэшъощтхэп. Адыгэ джэгум къемыкIоу фэпагъэхэри пчэгум щагъэуджыхэрэп.\n- Тызэплъырэр адыгэ джэгу къодыеп, - еIо Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым икъэшъокIо ансамблэу «Дышъэ къамэм» ихудожественнэ пащэу Болэкъо Аслъан. - Лъэпкъ шэн-хабзэхэр щызэрахьэх, ныбжьыкIэхэм зыщагъасэ. Анахьэу сынаIэ зытесыдзагъэр лъэпкъ зэфэшъхьафхэр адыгэ искусствэм зэрэзэфищэхэрэр ары. ТетIысхьапIэхэр дэгъоу гъэпсыгъэх. Адыгэ джэгум еплъы зышIоигъохэм тIысыпIи, уцупIи агъоты.\nПолицием икъулыкъушIэхэр адыгэ джэгум щытэлъэгъух, рэхьатныгъэр зыукъогъэ зы нэбгыри къыхагъэщыгъэп. Джэгум зыныбжь хэкIотагъэхэри къыщэшъох. Зэхахьэм гупсэф зэрэщагъотырэм фэшI «тхьашъуегъэпсэу» кIэщакIомэ араIожьы ашIоигъоу къытэлъэIугъэх.\nГъэмэфэ зыгъэпсэфыгъор шIэхэу аухыщт. Адыгэ джэгум инеущрэ мафэ зыфэдэщтым мэфэку пчыхьэм тегущыIэщтых.\nТхыгъэхэр Жаман Аминэ – дунейпсом гулъытэшхуэ щызыгъуэта адыгэ киноухуакIуэ\nАдыгеимкIэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм адэлажьэрэ комиссием зэхэсыгъо иIагъ\nХъоткъо Самир тхылъ къыдигъэкIыгъ "Открытие Черкесии"\n«Черкесский ренессанс» зэгухьэныгъэм IэмалыщIэхэр къагъуэт\nАдыгабзэр хьарыфылъэу зэрылъын фаемкIэ зэгурымыIоныгъэхэр щыIэх


Гум ишъэф, бзэм ык1уач1\n(Къуекъо Налбый къызыхъугъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъ)\nАдыгэ тхак1оу, усак1оу, драматургэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмк1э и Заслуженнэ 1офыш1эу, Дунэе черкес премиеу Къандур ыц1эк1э щытым, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие ялауреатэу Къуекъо Налбый непэ къытхэтыгъэмэ ыныбжь илъэс 80 хъущтыгъэ. Ащ епхыгъэу 1оныгъом и 13-м Адыгэ лъэпкъ тхъылъеджап1эм «Гум ишъэф, бзэм ык1уач1» зыфи1орэ зэхащэр щык1уагъ, тхак1ом ихэшыпык1ыгъэ тхыгъэхэр зыдэт тхылъми лъэтегъэуцэ фаш1ыгъ.\nЗэхэсыгъор къызэ1узыхыгъэр тхылъеджап1эм и1офыш1эу Кучмэз Аминэт. Къуекъо Налбый ищы1эныгъэ ык1и итворческэ гъогу фэгъэхьыгъэ экспозицие гъэш1эгъоным къек1ол1агъэхэр ащ нэ1уасэ фиш1ыгъэх.\nЗэ1ук1эр Адыгэ Республикэм искусствэхэмк1э и Заслуженнэ 1офыш1эу Шъхьэлэхъо Светланэ гъэш1эгъонэу зэрищагъ. Къуекъо Налбый сэнаущыгъэ ин зэрэхэлъыгъэр ащ къыхигъэщыгъ: Налбый усак1о, тхак1о, фольклорист, сценарист, критик, литературовед, зэдзэк1ак1у, философ.\nКъуекъо Налбый иш1эжь мы зэхахьэм ц1ыфыбэ щызэрищэл1агъ: ежь иуанагъо, и1ахьылхэр, Адыгэ Республикэм иш1эныгъэлэжьхэр, культурэм, телевидением, театрэм и1офыш1эхэр, сурэтыш1эхэр; Республикэм иапшъэрэ ык1и гурыт еджап1эхэм як1элэегъаджэхэмрэ ык1и як1элэеджак1охэмрэ – зэк1эри Къуекъом итворчествэ ш1у зылъэгъурэ ц1ыфых. Театрэм иартистхэр, телевидением и1офыш1эхэр, студентхэр усэ зэфэшъхьафхэм къяджагъэх, Налбый Къуекъом итхыгъэхэр джыри зэ тыгу къагъэк1ыжьыгъэх.\nАдыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет ик1элэегъаджэхэмрэ ык1и ик1элэеджак1охэмрэ чанэу мы зэхащэм хэлэжьагъэх. Факультетым идеканэу Хьамырзэкъо Нурыет апшъэрэ еджап1эм студентхэм Къуекъо Нальбый итворчествэ зэрэщызэрагъаш1эрэр, ныбжьык1эхэмрэ тхак1омрэ яапэрэ творческэ нэ1осэныгъэр къызэрык1оу зэрэщымытыр, гуры1огъуае студентхэм афэхъоуи къызэрэхэк1ырэр, ау тхыгъэм ыкупк1 зынэсхэк1э, философие куоу хэлъыр зэраш1огъэш1эгъоныр къыхигъэщыгъ. Ныбжьык1э фестивалым къыщагъэлъэгъонэу студентхэм сэмэркъэу к1энэк1элъэ къэш1ынэу Налбый къафитхыгъагъэм къек1ол1агъэхэм къафеджагъ. Мы пьесэ ц1ык1ур уникальнэ къэзыш1ыгъэр парыми къыхимыутыгъэу зэрэщытыр ары. 2005-рэ илъэсым университетым исценэ студентхэм зэ закъо къыщагъэлъэгъогъагъ. Джы факультетым къыщыдэк1рэ ш1эныгъэ журналэу «Псалъэм» къыхаутынэу агъэхьазэрыгъ.\nКъуекъо Налбый итворчествэ, анахьэу ипрозэ, адыгэ кафедрэм идоцентэу Хъуажъ Нурьят къытегущы1агъ. Куоу тхак1ом ипроизведениехэр иушэтыгъэу, философие лъапсэу я1эр къихигъэщызэ, осэ ин зэрэритрэр къапш1эу, Н. Къуекъор ежьырк1э зыфэдагъэр къы1отагъ. Ятфэнэрэ курсым щеджэрэ студенткэу Тхьаркъохъо Нафсэт усэу «Ч1ыгур сыгу къыщек1ок1ы» зыфи1орэм къеджагъ.\nКъек1ол1агъэхэм зэк1эми Къуекъо Налбый италант лъэныкъуабэу и1агъэр къыхагъэщыгъэх, гукъэкъэк1ыжьхэмк1э къадэгощагъэх.\nАдыгэ лъэпкъым иогу хъуау къыхэнэфык1рэ жъуагъоу ти1агъ ык1и ти1 Къуекъо Налбый. Зыми фэдагъэп – ар зэк1эмэ аш1э, ытхыгъэмэ уяджэ зыхъук1э огъэш1агъо, огуш1о, «сыдэу гъэш1эгъона?» уегъа1о. Ащ фэдэ тхэк1о лъэш тилъэпкъ зэри1эмк1э тэгушхо. Къуекъор зэжъоу гупшысэщтыгъэп – Дунэе гупшысак1э 1ак1элъыгъ, куоу, чыжьэу 1абэщтыгъэ. Джырэ нэс къамытхыгъабэрэ къамы1огъабэрэ иусэхэм ахэлъ. Тырэгушхо ащ фэдэ ц1ыф хьалэмэт, тхэк1о, усэк1о лъэш зэрэти1эмк1э.\nТхьаркъохъо Нафсэт, я 5-рэ курсым щеджэ\n1оныгъом и 15-м Мыекъуапэ ныбжьык1э проектэу «Парад российского студенчества» зыфи1орэр ящэнэрэеу щык1уа гъ. Республикэм изэхэзыщак1оу хъугъэр Адыгэ къэралыгъо университетыр ары. Хабзэ зэрэхъугъэу, парадыр Мыекъуапэ и Мэфэк1 мафэ дыхагъэунэфык1ы. Парадыр Урысыем ис студентхэм зэк1эми ямэфэк1. Урысые шъолъырым и 46-рэ субъектыр хэлэжьагъ, ныбжьык1э студентхэр телемостк1э зэрэлъэгъугъэх, зэдэгущы1агъэх.\nАпшъэрэ ык1и гурыт къэралыгъо еджап1эхэм ащеджэрэ студентхэр быракъхэмрэ ык1и еджап1эхэм ятамыгъэхэмрэ зыда1ыгъхэу Мыекъуапэ иурам шъхьа1эхэу Спортым и Ордэунэу «Кобл Якъуб» къыщегъэжьагъэу Лениным иплощадь нэс къарык1уагъэх.\nАКъУ-м иректорэу Хъунэго Рэщыдэ ныбжьык1эхэм зыкъафигъази ш1уфэс сэлам къарихыгъ, гущы1э дахэхэр къари1уагъ. Гурыт еджап1эхэм япащэхэри парадым къыщыгущы1агъэх.\nАдыгэ къэралыгъо университетым Адыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет истудентхэр чанэу хэлэжьагъэх. Мы мэфэк1ыр анахьэу зыфэгъэшъошагъэу щытыр апэрэ курсым щеджэрэ студентхэр ары. Адыгэ факультетым къыч1эхьэгъэ ныбжьык1эхэр лъэпкъ 1офым ыгъэгумэк1хэу, бзэм изэгъэш1эн фэщагъэхэу щытых. Ныбжьык1эхэм япарад зэрэхэлажьэхэрэр лъэшэу ягуапэу агъэмэфэк1ы, сыда п1омэ Мыекъуапэ иеджап1эхэм яапэрэ курсхэм ащеджэрэ студентхэр зэк1э зэхищагъэх. Ахэр аш1огъэш1эгъонэу къек1ол1агъэх, джы апшъэрэ еджап1эм зэрэч1эсхэр, студент зэрэхъугъэхэр мафэк1ым нахь куоу щызэхаш1агъ. Нахь лъэшэу тистудентхэр зыгъэгуш1уагъэхэр факультетым ишъошэ гъэнэфагъэхэмрэ тамыгъэ хэушъхьафык1ыгъэхэмрэ зэря1агъэр ары. «Бзэр – лъэпкъым ыпс» зыфи1орэ гущы1эхэр ящыгъэнхэм ык1и а1ыгъыгъэ транспорантхэм атетхэгъагъ. Факультетэу зыщеджэхэрэм пшъэрылъ шъхьа1эу и1эр, бзэмрэ лъэпкъ культурэмрэ якъэухъумэм зэрэфэлажьэхэрэр къагъэнэфагъ.\nСтудент пчъагъэ 1эк1ыб хэгъэгумэ къарык1ыгъэхэу тиеджап1эмэ ащеджэх. Мы мэфэк1ым ахэри къеблэгъагъэх. Студентхэм къагъэхьазэрыгъэ къэгъэлъэгъон гъэш1эгъоным мэфэк1ым къек1ол1агъэхэр ягупэу еплъыгъэх. Непэ фэдэ мэфэк1 гуш1уагъом тапэк1э джыри илъэс пчъагъэрэ студент ныбжьык1эхэр зэхищэнхэу тыфай.


Ушэтынхэм зафагъэхьазыры | Адыгэ Макъ\nУшэтынхэмкIэ ящыкIэгъэ экзаменационнэ материалхэм ащыщхэр блэкIыгъэ илъэсхэм Специальнэ зэпхыныгъэмкIэ ГъэIорышIапIэм къыщагъэхьазырыщтыгъэх. Джы мыгъэ ушэтынхэр зыщыкIощтхэ чIыпIэхэм апэрэу ахэр къащыхаутыщтых.\nУшэтынхэмкIэ ящыкIэгъэ материалхэр зэкIэри экзамен тыпIэм щыхэутыгъэнхэм, а IофыкIэр уплъэкIугъэным Iофтхьабзэр афэгъэхьыгъагъ.\nАщ фэдэу шэкIогъум и 2-м Мыекъуапэ иеджэпIи 4-мэ материалхэм яхэутынкIэ уплъэкIунхэр ащыкIуагъэх. Ахэр лицейхэу NN 8-р ыкIи 19-р, гимназиеу N 5-р ыкIи гурыт еджапIэу N 2-р арых. ЕджапIэ пэпчъ аудиторие тIурытIу щагъэхьазырыгъагъ. УрысыбзэмкIэ ушэтыным къэкIорэ илъэсым еджапIэм къычIэкIыщтхэм ащыщэу нэбгырэ 40 хэлэжьагъ.\nУшэтыныр рагъэжьэнкIэ такъикъ 30 иIэу къэралыгъо экзаменационнэ комиссием хэтхэм ушэтынхэр зыщыкIощт чIыпIэм экзаменационнэ материалхэр расшифровкэ зэрэпшIыщт IункIыбзэр къаратыгъ ыкIи аудиторием экзаменым ищыкIэгъэ материалхэр зэкIэри къыщыхаутыгъэх.\nТестированиемкIэ Федеральнэ гупчэм иIункIыбзэкIэ псынкIэу материалхэр къыдагъэкIыгъэх ыкIи кIэлэеджакIохэм аратыгъэх. Ащ фэдэ екIолIакIэм ушэтынхэр щынэгъончъэу зэхэщэгъэнымкIэ ишIуагъэ къэкIощт ыкIи материалхэм нахь псынкIэу зэхэщакIохэм Iоф адашIэщт.\nМатериалхэм Iоф зыщадашIэрэ ЧIыпIэ гупчэм ипащэу Лариса Милосердинам къызэриIуагъэмкIэ, хэутын Iофыр къагъэпсынкIагъ принтер ыкIи сканер зэтегъэпсыхьагъэхэм. Ахэр республикэм къыщэфыгъэх гъэсэныгъэм фэгъэхьыгъэ Федеральнэ целевой программэм къыдилъытэрэ ахъщэмкIэ.


Мазэм ыкIэм нэс — Адыгэ макъ\nМазэм ыкIэм нэс\nЗэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм зимыушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм ащыщэу УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд цIыфхэм фэIо-фашIэхэр зэрафигъэцакIэхэрэр нахь къызэрыкIонэу ышIыгъагъ.\nАр джыри бэдзэогъу мазэу тызыхэтым ыкIэм нэс лъигъэкIотагъ. Мы мазэр екIыфэкIэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу фондым пенсиехэмрэ нэмыкI ахъщэ тынхэмрэ ыгъэпсыщтых, кIилъытыкIыжьыщтых, цIыфхэм упчIэу яIэхэм джэуапхэр къаритыжьыщтых.\nМэлылъфэгъу мазэм къыщыублагъэу пенсиехэм анахьыбэр, процент 70-р, «унэе кабинетым» е къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал къащатыгъэ лъэIу тхылъхэм къапкъырыкIыхэзэ агъэпсых. ЦIыфым ыныбжь нэсыгъэу, ау электроннэ шIыкIэр ыгъэфедэн амал имыIэмэ, фондым испециалистхэр телефонымкIэ фытеохэшъ, пенсиер ыгъэпсымэ шIоигъомэ зыщагъэгъуазэ. Ар хэушъхьафыкIыгъэ актым щыгъэнэфагъэу, ащкIэ тхылъхэр фагъэхьазырых.\nДжащ фэдэу ПенсиехэмкIэ фондым ичIыпIэ органхэм Iоф ащызышIэхэрэр цIыфхэм пенсием игъэпсын ищыкIэгъэ тхылъхэм яугъоинкIэ IэпыIэгъу афэхъух. ЗыгорэкIэ IофшIэпIэ чIыпIэр къезытыгъэм, хъарзынэщым е нэмыкI организацием игъом къэбарыр къаIэкIимыгъэхьагъэмэ, аIэкIэлъым къыпкъырыкIыхэзэ пенсиер агъэнафэ. Нэужым къэбар тедзэ горэ къафэкIожьымэ, икIэрыкIэу пенсиер къыфалъытэжьы.\nПенсионерым ыныбжь илъэс 80-м зынэсыкIэ страхованиемкIэ пенсиеу къыратырэм къыхэхъо. Мы илъэсым ар сомэ 11372,5-рэ мэхъу. Мэлылъфэгъум къыщегъэжьагъэу ащ зыныбжь нэсыхэрэр чIыпIэ органхэм яIофышIэхэм ежь-ежьырэу къыхагъэщых. Бэдзэогъум ыкIэм нэс аущтэу щытыщт.\nСэкъатныгъэ зиIэхэм я Федеральнэ реестрэ итхагъэм тетэу мы купхэм ахахьэхэрэм пенсиехэмрэ социальнэ ахъщэ тынхэмрэ афагъэнафэх. ЦIыфэу сэкъатныгъэ зиIэм лъэIу тхылъыр ытынэу ары ныIэп ищыкIагъэр, адрэхэр фондым испециалистхэм къаугъоищтых.\nАщ имызакъоу, гъэтхапэм и 1-м къыщегъэжьагъэу цIыфым сэкъатныгъэ иIэ зэрэхъугъэм игъэнэфэни нахь къызэрыкIоу щыт. Медико-социальнэ экспертизэм екIолIэн имыщыкIагъэу, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ учреждением тхылъэу къыгъэхьазырыгъэхэм къапкъырыкIыхэзэ купэу зыхахьэрэр фагъэнафэ. Ари чъэпыогъум и 1-м нэс джащ фэдэу щытыщт.\nТемыр шъолъырым исхэм пенсиеу афагъэнафэрэр адрэхэм анахьыб ыкIи районэу зыщыпсэухэрэм елъытыгъ. Ау ар пенсионерым илъэсым зэ лъэIу тхылъкIэ къыушыхьатыжьын фаеу законым къыщеIо. Мы мазэр екIыфэкIэ а шапхъэри техыгъэщт, цIыфыр зыщыпсэурэр фондым ичIыпIэ органэу зэпхыгъэм испециалистхэм ежь-ежьырэу агъэунэфыщт.\nДжащ фэдэу пенсионерым ежь нэмыкI горэм цыхьэ фишIыгъэу ипенсие къаIихынэу ыгъэпсыгъэмэ (пенсия по доверенности), законым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, илъэсым зэ ар къыушыхьатын фае. Урысыем щымыпсэурэ пенсионерэу социальнэ пенсие къызтефэхэрэми ежьхэм ашъхьэкIэ екIуалIэхэу, лъэIу тхылъыр атымэ ары зафагъэнафэрэр. Илъэс къэс мы тхылъыри бгъэкIэжьын фаеу щыт. Бэдзэогъу мазэм ыкIэм нэс мы шапхъэхэри къагъэуцугъэх.\nНы мылъкум къыхэхыгъэу ахъщэ тын къыфэкIонэу унагъом ыгъэпсын фит. Ащ пае тхылъхэр ытыгъэу, ахъщэр къызфакIощтыгъэхэм чъэпыгъум и 1-м нэс япIалъэ икIыгъэмэ, ПенсиехэмкIэ фондым екIолIэнхэ ищыкIагъэп.\nПредыдущая Отчет документхэм щыкIагъэу афалъэгъухэрэр зэраIэкIагъахьэрэ шIыкIэмрэ пIалъэмрэ\nСледущая Зэрэмыгугъагъэхэу къычIэкIыжьыгъ


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Тинэнэ дахэмэ агъэлъапIэщтыгъ\nГлавная [ новости ] Адыгэбзэкlэ Тинэнэ дахэмэ агъэлъапIэщтыгъ\nТинэнэ дахэмэ агъэлъапIэщтыгъ\nАдыгэ шъуашэм и Мафэ Iоныгъом и 28-м ятIонэрэу Мыекъуапэ щыхагъэунэфыкIыщт. Къалэм ипчэгу шъхьаIэу В. И. Лениным ыцIэ зыхьырэм пчыхьэзэхахьэр сыхьатыр 6-м щаублэщт. Ащ адыгэ шъуашэхэр къыщагъэлъэгъощтых, дунаим щызэлъашIэрэ ансамблэу «Налмэсыр», Адыгеим иэстрадэ иартистхэр хэлэжьэщтых. Адыгэ джэгушхокIэ пчыхьэзэхахьэр аухыщт.\nАдыгэ Хасэмрэ ансамблэу «Налмэсымрэ» зэхащэрэ лъэпкъ зэхахьэм хэлажьэ зышIоигъохэр къырагъэблагъэх. Республикэм и Къэралыгъо филармоние иартистхэу Сихъу Станиславрэ АфэшIэгъо Фаинэрэ адыгэ шъуашэм ипчыхьэзэхахьэ зэращэщт.\n- Сянэжъэу Хъуажъ Джанщыр 1927-рэ илъэсым Хьатыгъужъыкъуае къыщыхъугъ. АфэшIагъомэ янысэу Фэдз щыпсэущтыгъ, - къеIуатэ АфэшIэгъо Фаинэ. - КIэлитф ыпIугъ. Дэгъоу къэсэшIэжьы адыгэ шъуашэр зыщилъэныр зэрикIэсагъэр. Адыгэ шэн-хабзэхэмрэ лъэпкъ шъуашэмрэ зэрэзэпхыгъэхэм тащигъэгъуазэщтыгъ. Синэнэжъ сыдигъуи сшIодахэщтыгъ, арэу щытыгъэми, адыгэ шъуашэр щыгъэу зыслъэгъукIэ, ынэхэр къэшIэтыхэу, кIэрэкIэ дэдэу слъытэщтыгъ.\n- Кушъэ орэдхэр сянэжъэу Хьанэхъу Асыет къызэриIощтыгъэхэр тхьакIумэм икIыжьыхэрэп, - еIо филармонием иорэдыIоу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Кушъэкъо Симэ. - Псым ычIэгъ хъугъэ къоджэ шIагъоу Лахъщыкъуае тыдэсыгъ. Шъуашэр зэкIужьэу синэнэ дахэ щыгъыщтыгъ.\nХьанэхъу Асыет 1936-рэ илъэсым тырахыгъэгъэ сурэтэу непэ «Адыгэ макъэм» къыхиутырэм теплъызэ, нахьыпэкIэ адыгэ шъуашэр тилъэпкъэгъумэ зэрагъэфедэщтыгъэм гукIэ къыфэтэгъэзэжьы. Кушъэкъо Симэ адыгэ шъуашэр щыгъэу тиконцертхэм ахэлажьэ, ипшъашъи лъэпкъ шъуашэр фаригъэдыгъ. Композиторэу Андзэрэкъо Чеслав адыгэ шъуашэм фэгъэхьыгъэ орэдэу ыусыгъэр С. Кушъэкъом пчыхьэзэхахьэм къыщиIощт, «Налмэсыр» ащ къыдэшъощт.\n- Адыгэ шъуашэм иапэрэ зэхахьэу 2011-рэ илъэсым Мыекъуапэ щыкIуагъэр зетщэгъагъ, - къаIуатэ АфэшIэгъо Фаинэрэ Сихъу Станиславрэ. - Пчыхьэзэхахьэм ятIонэрэу тызэрэхэлажьэрэр щытхъоу зыфэтэлъэгъужьы. Тимылъэпкъэгъухэри ащ къызэрэхэлэжьэщтхэр тэшIэ. ЦIыфхэр зэфэзыщэхэрэ Iофтхьабзэхэр непэ лъэшэу тищыкIагъэх.\nАдыгэ Республикэр загъэпсыгъэр илъэс 21-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэмэ адыгэ шъуашэм и Мафэ зэу ащыщ. КъэкIощт илъэсым зэкIэ тилъэпкъэгъоу дунаим тетхэм адыгэ шъуашэм и Мафэ хагъэунэфыкIыщтэу тэгугъэ. ЕджапIэхэм адыгэ шъуашэм и Мафэ ехьылIэгъэ тхьамафэхэр ащызэхащэщтых, зэнэкъокъу гъэшIэгъонхэр яIэщтых.\nШъукъеблагъэх адыгэ шъуашэм и Мафэ!\n© "Адыгэ макъ"\nСЭРИ СИРИЕМ ЗЫ ШЫПХЪУ ЗЫ КЪУЭШ ЩЫЗИ1ЭЩ..!\nЗЭХЭЩ1ЫК1ЫНЫГЪИЩ, А А А\nТыдэ щыIа адыгэмэ ячIыгу? Нэплъэгъум къыриубытэу, узгъэухъун ашIошIэу олимпиадэр зыщашIырэ чIыпIэм


Псапэмрэ гукIэгъумрэ ямаз — Адыгэ макъ\nПсапэмрэ гукIэгъумрэ ямаз\nБыслъымэнэу дунаим тетхэм агъэлъэпIэрэ, агъэшIорэ Рэмэзан мазэр къихьагъ. НэкIмазэм епхыгъэ шапхъэхэм, ахэр быслъымэнхэм зэрагъэцэкIэн фаем тащигъэгъозагъ Адыгэ Республикэм ыкIи Пшызэ шъолъыр ащыпсэухэрэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтий игуадзэу Шъхьэлэхъо Ибрахьим.\n— Ибрахьим, НэкIмазэр адрэ мазэхэм сыда зэратекIырэр, сыд фэдэ чIыпIа Ислъам диным щиубытырэр?\n— А мазэр ары КъурIан лъапIэр къызехыгъэр, быслъымэнхэми нэкIыр зырагъажьэрэр. Ащ фэгъэхьыгъэу КъурIаным мырэущтэу ит: «КъурIаныр къызыщехыгъэ НэкIмазэр цIыфхэмкIэ гъуазэу, гъогу дэгъури дэири зэхэфыгъэ хъугъэу щытышъ, а мазэр зытефэрэм ерэнэкI. Сымаджэу ащ тефэрэм е гъогум тетым ащ фэдиз мэфэ пчъагъэ ыужкIэ ерэнэкIыжь. Шъо НэкIмазэр псынкIэ къышъуфишIыным Алахьыр фай нахь, къин шъуигъэлъэгъунэу фаеп. Шъо гъогу занкIэм шъузэрэрищэрэм пае НэкIмазэри шъуухынэу, Алахьыри жъугъэлъэпIэнэу фай. Шъо Алахьталэм ищытхъу шъуIонкIи мэхъу». КъурIаныр: 2; 185\nНэкIыр Ислъам диным ипкъэуитфымэ зэу ащыщ. НэкIыр зышIошъ мыхъоу щэч зыгу къихьэрэм, умынэкIыми хъунэу зыIорэм гунахьышхо егъахъэ. Тхьэм цIыф пстэуми нэкIыр къатырилъхьагъ. Быслъымэн диным ыпэкIи щыIагъэхэм ар къатырилъхьагъэу щытыгъ. Тхьэм къыригъэхыгъэ КъурIаным унэкIын зэрэфаер къыгъэнафэу Iэятхэр итых. Алахьталэм мырэущтэу КъурIанымкIэ зыкъытфегъазэ: «О, шIошъхъуныгъэ зиIэхэр! ШъуапэкIэ цIыфхэм зэрателъыгъэм фэдэу нэкIыр шъори шъутелъ…»\n— НэкIым пылъ шапхъэхэм уакъытегущыIагъэмэ дэгъугъэ.\n— Мы мэзэ лъапIэм Алахьталэм гунахьхэр афегъэгъу, псапэри афегъэбагъо. Алахьталэр цIыфым имэлэкIалIэ щыкIэрэкIэ арэп нэкIыр ащ къызфытырилъхьагъэр, ар гъогу зафэ теуцоным, хъярэу мы мафэм хэлъхэр къылъыIэсынхэм апае нахь. ЦIыфым ипсауныгъэ, идунэететыкIэ федэ афэхъугъэу НэкIмазэм бэ хэлъыр: мыхъунхэм ар ащеухъумэ, Iэпкъ-лъэпкъыр егъэрэхьаты, цIыфхэр зэкъотынхэм, шIу зэрэлъэгъунхэм, гукIэгъу къахэфэным фегъасэх.\nНэф мышъызэ ебгъэжьэнышъ, тыгъэр къохьэфэ уинэкI зыкъутэщтхэм защыбдзыеныр ары нэкIыр. Угу илъыри пшIэрэри зэдиштэу, Тхьэми ирэзагъэ зэхапшIэу ущытын фай.\nНэкIмазэм къыкIоцI цIыфыр ыгукIэ нахь къабзэ мэхъу, иIиман мэпытэ, зекIокIэ дэйхэм защедзые. Щыхьагъу къызашIыкIэ, нэкI зэриIыгъыр, цIацIэ зэрэмыхъущтыр ареIо. ИкъурIан еджэн, ипсэпэ нэмазхэм, изачырхэм, идыуахьхэм ахегъахъо.\nМы мазэм сэдакъэ птыныр, КъурIан уеджэныр, нэмазуахътэхэр блэмыгъэкIынхэр псэпэшхоу щыт. УиIахьылхэм, уигупсэхэм а мазэм къыкIоцI уахахьэмэ, уалъыкIомэ, псапэ къыпфыхэкIыщт.\n— ЦIыфэу нэкI зыIыгъым щыгъупшэу шхын горэ ышхыгъэмэ, ащ нэкIыр еукъуа? Джащ фэдэу цIыфыбэ зыгъэгумэкIырэ упчIэхэм ащыщ псыр чыим емыгъэхэу жэм дэбгъэчъыхьэ хъущтмэ.\n— Апэрэ упчIэм иджэуапыр — хьау, ащ нэкIыр ыукъорэп, ар Алахьталэм шIухьафтынэу цIыфым къыреты. Пегъымбарым ыIуагъ: «НэкIмэзэ мазэм цIыфым щыгъупшагъэм хэтэу зыгорэ ышхыгъэмэ е псы ешъуагъэмэ, ыпэкIэ зэрэнэкIыгъэм фэдэу пидзэжьын фит. Сыда пIомэ Алахьталэр ары ар зыгъэшхагъэр ыкIи псы езыгъэшъуагъэр. Тыгъэр къомыхьажьызэ нэкIыр зыIыгъыр хэIэжьыгъэмэ, джащ фэдэу пчэдыжь нэмазым блэкIыгъэу сэрашыр ышIыгъэмэ, нэкIыр укъуагъэ мэхъу. А мафэхэр ыпщыныжьынхэ фае.\nЦIыфыр сыд фэдэрэ уахъти ышъхьэкIэ къэбзэн фае.\nПцэ плъэкIыным, зыбгъэпскIыным, кIоцIымкIэ умыгъакIоу ужэ псы дэбгъэчъыхьаным, Iупс ебгъэхыным, есыным нэкIыр аукъорэп. ЕтIани жьы къэзымыщэшъурэ сымаджэхэм жэм даутхэрэ уцыр къызыфагъэфедэмэ хъущт. НэкIмазэр зыIыгъ бзылъфыгъэу пщэрыхьэ-\nрэм римыгъэхэу гъомылапхъэм ищыугъэ е иIэшIугъэ бзэгупэкIэ ыуплъэкIумэ, нэкIыр къутагъэ хъурэп.\n— Ибрахьим, НэкIмазэм быслъымэнхэр нахь зэпэблагъэ, зэфэгумэкIыжь ешIыха?\n— Ары, НэкIмазэм социальнэ мэхьэнэ ин иI. Мы мазэм гъот зиIэхэм агу цIыфхэм нахь афызэIухыгъэ мэхъу. Гъатхэм мафэрэ сыхьат 13 — 14-рэ нэкIыр зыIыгъхэм, псыгъуаткIуи, фыгукIи зыIумыфэхэрэм шхыным фыщыкIэрэ цIыфыр къинэу зыхэтыр нахь зэхашIэ, Тхьэм къафигъэшъошэгъэ мылъкумкIи, гъомылапхъэхэмкIи ягуапэу ащ дэгуащэх. НэмыкIхэм гукIэгъу афэпшIыным, тхьамыкIэмэ уалъыплъэным, уиIэмэ, зимыIэм ептыным, уимыIэмэ, гущыIэ дахэ нэмыIэми апэбгъохыным НэкIмазэм уфегъасэ.\nЗэчатэр Тхьэм къазкIытырилъхьагъэр зэхэтыкIэ дахэхэр цIыфхэм къахилъхьанхэм пай, ар диным ылъапсэмэ ащыщ. ТхьамыкIэхэмкIэ гукIэгъу ахэлъэу зэчатэм цIыфхэр ешIы, якъин атыреIэтыкIы, гур егъэкъабзэ, тхьамыкIэр баим емышъугъоу, емынэкъокъоу, мыхъун ымышIэу ешIы, джащ фэдэу байми ыгу егъэкъабзэ, хьэцагъэм зыщидзыеу регъасэ, хьалэл ешIы. НэкIмазэм быслъымэным нэкI зыIыгъхэр ыгъэшхэнхэу, пчыхьэрэ хигъэIэжьынхэу амал иI. НэкIым быслъымэныр щэIагъэм, нэмыкIхэм афигъэгъуным, афигъэкIотэным, мыгубжыным, ыбзэгу фэсакъыным афегъасэ.\n— Ибрахьим, хэта нэкIыр зыIыгъынэу зытефэрэр, хэта Алахьталэм ар зытыриIэтыкIыгъэр?\n— Зиакъыл уцугъэ, зыныбжь икъугъэ хэтрэ быслъымэни нэкIыр ыIыгъынэу тефэ. ЯпсауныгъэкIэ зытещыныхьажьэу щытхэр, бзылъфыгъэ зэпкъаджэхэр, быдз езыгъашъохэрэр, сымаджэхэр, гъогу тетхэр ары зымынэкIыхэрэр. Нэжъ-Iужъхэми, хэужъыныхьэгъэ уз зиIэхэми анэкIынэу атефэрэп. Ханэгъэ мэфэ пчъагъэм фэдизкIэ гъот макIэ зиIэ зы нэбгырэ ахэм агъэшхэн, фидья сэдакъэ атын фае.\n— Сыда нэкIым къыхэбгъахьэ мыхъущтхэр?\n— НэкIмазэм тыгъэр къохьэфэ шхэхэ, псы, Iэзэгъу уц ешъохэ, зэшъхьэгъусэхэр зэгуахьэхэ, гущыIэ нэкIхэр ашIыхэ, хъуанэхэ, убэхэ, пцIы аусы, ажэ къыдахьэрэр аIо, яягъэ цIыфмэ арагъэкIы хъущтэп. НэкIым ипсэпагъэ зыгъэкIодырэмэ ахэр ащыщых. ЦIыфым пцIы ыусэу, зекIокIэ дэйхэр къыхафэхэмэ, ащ инэкI Алахьталэм ыштэщтэп.\nПредыдущая «Студентхэм ягъатхэ» ныбжьыкIэхэм зыкъыщагъэлъэгъуагъ\nСледущая Хабзэр ыукъуагъ


Республика Адыгея - ПсэупIэхэр арагъэгъотыгъэх\nФедеральнэ ыкIи чIыпIэ хэбзэгъэуцугъэхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм мы унэм хэт фэтэрхэр атырагощагъэх. ПсэолъакIэр аужырэ шапхъэхэм адештэ, зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьагъ. Зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи алъыплъэн зышъхьащымытыжьхэм апае 2016-рэ илъэсым мыщ фэдэ уни 2 кIэу ашIыгъ. АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм иIэпыIэгъукIэ охътэ кIэкIым къыкIоцI фэтэрыбэу зэхэт ящэнэрэ унэр муниципалитетым щагъэуцугъ. Джы унищыр зыхэхьэрэ район цIыкIу гъэпсыгъэ хъугъэ. Фэтэрхэм ящэфын пэIухьэгъэ ахъщэр республикэ бюджетым къыхахыгъ.\nГушIогъо зэхахьэм хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Алексей Петрусенкэр, псэупIэ зэратыщтхэр, нэмыкIхэри.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэр зэхахьэм къыщыгущыIэзэ псэупIэ сертификатхэр зэратырэ пстэуми къафэгушIуагъ, ахэмкIэ непэ мэфэкI шъыпкъэу зэрэщытыр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Социальнэ пшъэрылъхэр дгъэцэкIэнхэр анахь мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъохэм ащыщ. Ащ хэхьэ зянэ-зятэ зимыIэжьхэм, алъыплъэн зышъхьащымытыжьхэм яфэIо-фашIэхэр зэшIохыгъэнхэр. КъызэIутхырэ унэр ащ фэIорышIэщт. Мыщ ишIын фэгъэзэгъэ псэолъэшIхэм тафэраз, ахэм яшIогъэшхо къытэкIыгъ. Непэ псэупIэ зиIэ хъугъэхэр ныбжьыкIэх, республикэм инеущырэ мафэ лъагъэкIотэщт, арышъ, ахэм IэпыIэгъу тафэхъун, алъэ тедгъэуцонхэ фае. ИлъэситIу горэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, мы программэм игъэцэкIэнкIэ гумэкIыгъохэр щыIагъэх, ау республикэм ихэбзэ къулыкъухэм, муниципалитетхэм, нэмыкIхэм яIо зэхэлъэу зэрэзэдэлэжьагъэхэм ишIуагъэкIэ ахэр дэгъэзыжьыгъэхэ хъугъэ. Итхъухьагъэм диштэу непэ типшъэрылъхэр тэгъэцакIэх. 2017-рэ илъэсым зянэ-зятэ зимыIэжь нэбгыри 174-мэ псэупIэхэр ядгъэгъотыщтых. ТапэкIи мы IофшIэныр лъыдгъэкIотэщт, чэзыум хэт пстэуми ящыкIэгъэ фэтэрхэр яIэнхэм тынаIэ тедгъэтыщт. Ныбджэгъу лъапIэхэр, псауныгъэ шъуиIэу, гъэхъагъэхэр шъушIыхэзэ шъуищыIэныгъэ гъогу шъукъырыкIонэу, шъуныбжьыкIэшъ, зэкIэми унэгъо дахэхэр шъушIэнхэу, шъуисабыйхэр шъупIунхэу шъуфэсэIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. ПсэупIэ сертификатхэр зянэ-зятэ зимыIэжьхэм, алъыплъэн зышъхьащымытыжьхэм аратыжьыгъэх. Ахэм ащыщхэр къэгущыIагъэх, мыщ фэдэ шIухьафтын къафэзышIыгъэ пстэуми афэрэзагъэх.\nКъумпIыл Муратрэ псэупIэ зэрагъэгъотыгъэхэм ащыщэу Кристина Худяковамрэ кусэ плъыжьыр зэпаупкIи, мэфэкI шIыкIэм тетэу унакIэр къызэIуахыгъ. Ар ыкIоцIкIэ зэрэзэтегъэпсыхьагъэр зэрагъашIэмэ ашIоигъоу унэгъо ныбжьыкIэхэм ащыщ пащэхэр ихьэкIагъэх. КъумпIыл Мурат ылъэгъугъэм осэшIу фишIыгъ, псэупIэ зэратыгъэхэм унагъомкIэ къашъхьэпэщт шIухьафтынхэр афишIыгъ.\n— ЫпэкIэ къызэрэсIуагъэу, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм, алъыплъэн зышъхьащымытыжьхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм тынаIэ тедгъэтыщт. Мы районым щыпсэурэ нэбгыри 9-мэ Мыекъуапэ фэтэрхэр ащыфэтщэфыщтых. ПсэупIэ зэттынэу къызытефэхэрэм зэкIэми яфэIо-фашIэхэр зэшIотхыщтых, — къыIуагъ зэфэхьысыжьхэр къышIызэ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэр цIыфэу къэзэрэугъоигъэхэм ахэхьагъ, ахэм гущыIэгъу афэхъугъ. Муниципалитетым тапэкIи хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, иинфраструктурэ зэтегъэпсыхьэгъэным зэрэпылъыщтхэр пытагъэ хэлъэу ариIуагъ. Мы илъэсым поселкэу Гъозэрыплъэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ращэлIэнэу зэрагъэнафэрэр, зашъохэрэ псыр, нэмыкI Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр ариIуагъ.\n— ШIуагъэ къэзытырэ программэхэм зэкIэми тахэлажьэ. Iофэу тшIэрэр зыфэгъэхьыгъэр, тицIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэныр, къагъашIэрэм хэгъэхъогъэныр ары. Мы лъэныкъомкIэ зэшIотхыгъэр макIэп, ау демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет джыри тигъэразэрэп. Зидунай зыхъожьыхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъуным, сабыеу къэхъухэрэм ахэгъэхъогъэным мэхьанэшхо яI, — къыIуагъ кIэухым КъумпIыл Мурат.\nМы мэфэ дэдэм АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэр зэфэшIыгъэ Iахьзэхэлъ обществэу «Радуга» зыфиIорэм щыIагъ.\nХъызмэтшIапIэр анахьэу зыфэгъэзагъэр гъэфэбапIэхэм хэтэрыкIхэр къащигъэкIыныр ары. Ащ ипащэу Джарымэкъо Хъызыр къызэриIуагъэмкIэ, джырэ уахътэм чIыгу гектари 6 фэдиз аIыгъ. Ащ томатхэр, нэшэбэгур, щыбжьыир, салат зэфэшъхьафхэр ащагъэтIысхьэх. ЗэкIэмкIи нэбгыри 109-мэ Iоф щашIэ, ахэм ягурыт лэжьапкIэ сомэ мин 16,5-м кIахьэ. 2016-рэ илъэсым хъызмэтшIапIэм хэтэрыкI тонн 1703-рэ фэдиз къыхьыжьыгъ. Продукциеу ащагъэм сомэ миллиони 101-рэ тефагъ. Бюджет зэфэшъхьафхэм, фондхэм хэбзэIахьхэр арагъэхьагъэх. ЧIыгоу аIыгъым зыхагъахъокIэ, хэтэрыкIэу къахьыжьырэр нахьыбэ ашIын амал зэряIэщтыр хъызмэтшIапIэм ипащэ къыIуагъ.\nГъэфэбапIэхэм къащагъэкIырэ хэтэрыкIхэр шэпхъэшIухэм адештэх, ядохимикатхэр агъэфедэхэрэп. Биологическэ пкъыгъохэр Голландием ыкIи Израиль къаращых. КъагъэкIыгъэр Москва, Краснодар, Шъачэ ыкIи Адыгеим ащаIуагъэкIых. Гухэлъэу щыIэхэм ащыщ мы къэкIорэ илъэси 5-м къыкIоцI гектар 1,5-м телъытэгъэ гъэфэбапIэм ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэм яшIын.\nКъумпIыл Мурат хъызмэтшIапIэр къыплъыхьагъ, хэтэрыкIэу къагъэкIыхэрэм язытет, яIэшIугъэ осэшIу афишIыгъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Хы Iушъом Iус Адыгэхэм яфитыныгъэхэр Урысием еукъох\nИА Натпресс къызэритырэмкIэ Хы Iушъом Iус Адыгэ къуаджэхэу Хьаджыкъо, Къэлэжъ, Лэгъэтх, Шьхьэфит щыпсэурэ Адыгэхэм тхылъ фагъэхьыгъ Хы Iушъом Iус Адыгэхэм яхасэ гупчъэ. Ащ зэритымкIэ Адыгэ къуаджэхэм адэжь блэкIырэ псыхъоу Ащэ зыфиIорэм хабзэм темытхэу, экологие Iофыр къыдамылъытэу Трактор ингорэхэр, Ку ингорэхэр псыхъом хэхьагъэхэу мыжъошъхъэхэр хахых.\nМы Iофым пае Хы Iушъом Iус Адыгэхэм яхасэ гупчъэ район тхьэматэхэм тхылъ афигъэхьыгъ. Ащ хасэм къыщеIо псыхъоу Ащэ хахырэ мыжъошъхъэхэр законым ыкIи экологием дырищтэрэп ыкIи лъэпкъ макIэу хъухэрэм афэгъэхьыгъэ законэу Урысие Федерацием иIэр еукъо.\nГъэрекIо мыщ фэдэ къабзэу законыр ыкIи экологиер къыдамылъытэу псыхъоу Щахэ зыгорэхэм мыжъошъхъэхэр хахэу аублэгъагъ ытIанэ Адыгэхэм зыкъаIэти Iофыр агъэуцун алъэкIыгъагъ.\nКъэIогъэн фае, лъэпкъ макIэхэм афэгъэхьыгъэ законэу щыIэм гъэнэфагъэу ит а лъэпкъ макIэхэр зыщыпсэурэ чIыгухэм ыкIи ащ пэугъунэгъу мэзхэм, псыхъохэм, Iуашъхьэхэм ежьхэм анэмыкI хэлэжьэнэу зи фитэп ау мы законыр бэшIагъэ хъугъэу агъэцакIэрэп. Джащ фэдэу Хы Iушъом Iус Адыгэхэм яфитыныгъэхэр Урысием ыукъохэу къырекIо.


АдыгеимкIэ тыда узщыпсэункIэ анахь дэгъур? — Адыгэ макъ\nАдыгеимкIэ тыда узщыпсэункIэ анахь дэгъур?\n2016-рэ илъэсым цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэмкIэ республикэм имуниципалитетхэм яIофшIагъэхэм кIэухэу афэхъугъэхэр зэфахьысыжьыгъэх. Илъэсым къыкIоцI къалэхэм, районхэм ащыпсэухэрэм заIуагъакIэхэзэ, яупчIыхэзэ технологие шапхъэхэм ялъытыгъэу, ащ къыдилъытэрэ Iофыгъуи 6-мэ яджэуапхэр зэрагъэшIагъ — транспортым ылъэныкъокIэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр зэрагъэцакIэхэрэр, автомобиль гъогухэм язытет зыфэдэр, фабэр, псыр, электроэнергиер, газыр къазэраIэкIагъахьэхэрэм зэригъэразэхэрэр.\nМониторингэу зэхащагъэм икIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, транспортым ылъэныкъокIэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр анахь дэгъоу зыщагъэцакIэу къычIэкIыгъэр — балли 100 къэзыхьыгъэхэр Адыгэкъалэрэ Шэуджэн районымрэ. Автомобиль гъогухэм язытеткIэ республикэмкIэ анахь баллышхо — 98 — 99-рэ зыфагъэуцугъэхэр Кощхьэблэ районымрэ Адыгэкъалэрэ. Фабэр икъоу ыкIи игъом аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ джыри апэ ишъыгъэхэр Адыгэкъалэрэ Кощхьэблэ районымрэ.\nРеспубликэ мониторингым икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, анахь гупсэфэу зыщыпсэухэрэр, апэрэ чIыпIэр зыубытыгъэр Адыгэкъал. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ лъэныкъуихэу уплъэкIунхэр зэрэрагъэкIокIыгъэхэмкIэ пунктитфымкIэ балли 100 ыкIи я 6-мкIэ — гъогухэм язытет закъокIэ — балл 98-рэ къыхьыгъ. ЯтIонэрэ чIыпIэр зыубытыгъэр Тэхъутэмыкъое районыр ары.\nПредыдущая СпортымкIи хэхъоныгъэшIухэр ашIых\nСледущая Къэхъурэр нахьыб


Ныбджэгъу лъапIэхэр! — Адыгэ макъ\nРедактор 02.07.2019 02.07.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКIэтхэгъу уахътэр тыухыгъэ. Бэдзэогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу 2019-рэ илъэсым иятIонэрэ илъэсныкъо къышъуIукIэщт «Адыгэ макъэм» итираж экземпляр миниплIым къехъугъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, гъэзет кIэтхэгъу уахътэм нахь хьылъэ тиIофшIэн хэтэп. Почтэм иIофышIэхэм гъэзетыр къызэрэшъуфахьыжьыщтым пае уасэу къагъэнафэрэр зэрэбэр ары Iофыр къин къэзышIырэр. Джащ фэшI Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, район тхьаматэхэм, хъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафхэм япащэхэм, тигъэзетеджэхэм ренэу зафэтэгъазэ IэпыIэгъу къытфэхъунхэу, гъэзетэу «Адыгэ макъэр» къыратхыкIынэу, яIофшIэгъухэри а Iофтхьабзэм къыхагъэлэжьэнхэу. Тигъэзетеджэхэу къытфэшъыпкъэхэр, зэкIэ зызыфэдгъазэхэу къыддеIэхэрэр ары тилъэпкъ гъэзет щызыгъаIэрэр, зыгъэпсэурэр.\nЗэкIэми лъэшэу тафэраз, «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо. Мыгъэрэ кIэтхэгъу уахътэмкIэ анахьэу къыхэзгъэщы сшIоигъу ишIушIэ IофхэмкIэ, IэпыIэгъу цIыфмэ зэрафэхъурэмкIэ зэлъашIэрэ Шъэумэн Хьазрэт. Ащ и ШIушIэ фонд лъэIу тхыгъэкIэ зыфэдгъэзагъ Хэгъэгу зэошхом, IофшIэным иветеранхэм, нэжъ-Iужъхэр зиунэ исхэм «Адыгэ макъэр» почтэмкIэ экземпляр 500-м кIахьэу къафыритхыкIынэу. Почтэ уасэр зэрэбэм къыхэкIэу ащ фэдиз дэдэ къыритхыкIынэу тыгугъагъэп, ау бэрэ темыжэу джэуап къытатыжьыгъ — Шъэумэн Хьазрэт тилъэIу къытфигъэцэкIагъ. Гъэзет экземпляр 500-м тефэрэ сомэ мин 441 480-р Почтэм ащ фитIупщыгъ. Республикэм ичIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм япащэхэм къытIэкIагъэхьагъэхэ спискэхэмкIэ гъэзетыр ветеранхэм, нэжъ-Iужъхэм къафиттхыкIыгъ. Арышъ, ежь-ежьырэу къыримытхыкIыгъэу гъэзетыр непэ къыщегъэжьагъэу къызIукIэщтхэм (ахэм ацIэ-алъэкъуацIэхэр я 4-рэ нэкIубгъом итых) ашIэнэу тыфай ар зишIушIагъэр. Тэ, редакцием щылажьэхэрэм, лъэшэу тыфэраз IэпыIэгъу къытфэхъугъэ Шъэумэн Хьазрэт. Псауныгъэ пытэ иIэу илъэсыбэрэ джыри илъэпкъ ыгъэдэхэнэу тыфэлъаIо!\nУФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ ФедерациемкIэ и Совет хэтэу Хъопсэрыкъо Мурат кIэтхэгъу уахътэр кIо къэс зыфэтэгъазэшъ, зэ нэмыIэми джэуапынчъэу тыкъыгъэнагъэп, экземпляр 300-м къыщымыкIэу еджапIэхэм, социальнэ къулыкъушIапIэхэм апае къытфыретхыкIы. Мыгъи джарэущтэу зекIуагъэ. УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Владислав Резник титхыгъэ фэдгъэхьыгъ, экземпляр 300-р къытфыритхыкIыгъ. Зигугъу къэтшIыгъэхэм, джащ фэдэу машинэшI заводым ипащэу ЕмтIылъ Зауркъан, ПивэшI заводым иIэшъхьэтетэу Пэнэшъу Къэплъан, нэмыкIыбэу кIэгъэтхэгъу уахътэм къыхэлажьэрэмэ «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо.\nТэгугъэ къэкIощт кIэтхэгъу уахътэр къэсмэ ежь-ежьырэу гъэзетыр къыратхыкIынэу, нэжъ-Iужъхэу ащ фэдэ амал зимыIэхэм ягупсэхэр адеIэнхэу.\nПредыдущая Мыекъуапэ икIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4-мэ сомэ миллиони 5 хъурэ грантхэр къахьыгъэх\nСледущая Лэжьыгъэм иIухыжьын Iофыгъо шъхьаI


ФэгъэкIотэн процент 50-р бэмэ къызфагъэфедагъ | Адыгэ Макъ\nФэгъэкIотэн процент 50-р бэмэ къызфагъэфедагъ\nАдминистративнэ хэбзэукъоныгъэхэм я Кодекс зэхъокIыныгъэу фашIыгъэхэм къызэрагъэнафэу, гъогурыкIоным ишапхъэхэр зыукъогъэ водительхэм атыралъхьэгъэ тазырым ызыныкъо апщыныжьын амал зэряIэм фэгъэхьыгъэ унашъор зызекIорэр илъэситIу хъущт нахь мышIэми, пстэуми ар къызфагъэфедэу пIон плъэкIыщтэп.\nДжыри зэ ащ фэгъэхьыгъэ къэбарыр шъугу къэдгъэкIыжьын. Хэбзэгъэуцугъэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, тазырыр къызщыптыралъхьагъэм къыщыублагъэу мэфэ 20-м къыкIоцI ар зыптыжькIэ, ащ ызыныкъо къыпфагъэгъу.\nГущыIэм пае, административнэ тазырэу сомэ 1000 къыптефагъэмэ, мэфэ 20-м къыкIоцI ар зыбгъэгъужькIэ, птырэр сомэ 500.\nМы фэгъэкIотэныр Адыгеим гъэцэкIагъэ зэрэщыхъурэм, тазырыр нахь псынкIэу къатыжьынымкIэ а амалыр водительхэм агъэфедэмэ тыкIэупчIагъ. Мы аужырэ уахътэхэм тазырхэм яугъоижьын хэхъуагъ нахь мышIэми, проценти 100-м нэсырэп. Игъом ыкIи икъоу административнэ пшъэдэкIыжьхэр апщыныжьынхэм фэIорышIэнэу фэгъэкIотэн процент 50-р къырагъэжьагъ.\nКъэралыгъо автоинспекцием и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипресс-къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, зигугъу тшIырэ хэбзэгъэуцугъакIэм ишIуагъэ къэмыкIоу пIон плъэкIыщтэп. ГъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ къулыкъум зэрэщалъытэрэр — анахь шъхьаIэр ахъщэр къаугъоиныр арэп, цIыфым ышIэгъэ хэукъоныгъэр зыдишIэжьыныр ары. Атыралъхьэгъэ тазырым ахъщалъэр ыунэкIыныр арэп, язекIуакIэ нахь тэрэз хъуным фэIорышIэнэу щыт.\nМы илъэсым имэзи 10 къыкIоцI тиреспубликэ административнэ пшъэдэкIыжь зэратыралъхьагъэмкIэ постановление 262102-у сомэ миллиони 197-рэ мин 302-рэ ауасэ щатхыгъ. Ащ щыщэу фэгъэкIотэн шIыкIэкIэ атыжьыгъэр сомэ миллион 49-рэ мин 488-рэ.\nСыдэущтэу мы Iофыр рекIокIыра?\nТазырыр зэрапщыныгъэ къэбарыр банкхэм ыкIи чIыфэ зытырэ нэмыкI организациехэм, почтэм чэщ-зымафэм къыкIоцI къэралыгъо ыкIи муниципальнэ тынхэм афэгъэхьыгъэ къэбарлъыгъэIэс системэм (ГИС ГМП ыужкIэ къызэрэщытIощтыр) рагъэхьан фае. Нэужым къэбарыр ащ къекIышъ, гъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ къулыкъум икомпьютернэ базэу «Административная практика» зыфиIорэм къехьэ.\n2016-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу шапхъэр зыукъуагъэу инспекторхэм къыхагъэщыхэрэм е видеокамерэм къыридзэхэрэм тазырыр зэрэщытэу итхагъэу тхьапэ къараты. Ащ къыщеIо мэфэ 20-м къыкIоцI ахъщэм ызыныкъо ытыжьын амал зэриIэр. Нэужым мы цIыфым тыралъхьэгъэ тазырым ызыныкъо зэритыжьын ылъэкIыщт къэбарыр ГИС ГМП-м лъагъэIэсын фае. Джащ фэдэу я 21-рэ мафэм а къэбар системэм пIалъэр зэрикIыгъэр рагъэхьажьы.\nМэфэ 20 пIалъэ зыкIыпылъыр тазырэу къытыралъхьагъэм водителыр емызэгъы зыхъукIэ, мэфи 10-м къыкIоцI кIэдэон амал иIэнэу ары.\nТазырыр птынэу узыкIокIэ, квитанцием иптхэн фэе пчъэгъэ 20-у зэхэтыр (уникальный идентификатор начисления — УИН) тэрэзэу иптхэн фае. ПлъэкъуацIи, къызыщыратхыкIыгъэ мафэми, банкым тыригъэхъорэ комиссиеми уахэукъо хъущтэп. Зы хэукъоныгъэ зыхэпшIыхьэрэм, къэбарлъыгъэIэс системэм уитазыр ихьащтэп, чIыфэ зытелъхэм уакъыхэнэщт.\nЯтIонэрэу а хэукъоныгъэ дэдэр илъэсым къыкIоцI зышIырэ водительхэми (ыпэрэ тазырыр игъом атыжьыгъ нахь мышIэми) ащ фэдэ амал яIэжьырэп. Шъугу къэдгъэкIыжьын, ятIонэрэу мы хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэрэм пшъэдэкIыжь тедзэхэри арагъэхьы. ГущыIэм пае, ячъэ зы сыхьатым телъытагъэу километрэ 40 — 60-рэ, 60 — 80-рэ ыкIи 80-м къезыгъэхъухэрэм, ягъогу текIыгъэхэм, нэфрыгъозэ плъыжьым зэпырыкIыхэрэм.\nГъогурыкIоным хэлажьэхэрэм Къэралыгъо автоинспекцием агу къегъэкIыжьы — джырэ уахътэм административнэ пшъэдэкIыжьхэм япхыгъэ хэбзэгъэуцугъэм къызэрэщиIорэмкIэ, цIыфым ежь-ежьырэу мэфэ 60-м къыкIоцI ахэр ыгъэгъужьынхэ ылъэкIыщт. А уахътэр зыблэкIыкIэ, тазырыр фэдитIукIэ уагъэпщыны ыкIи административнэ хьапс мэфэ 15 къыптыралъхьэ е сыхьат 50-м телъытэгъэ шIокI зимыIэ IофшIэнхэр уагъэгъэцэкIэщтых.\nВодителым ымытыжьыгъэу тазырхэмкIэ чIыфэ телъымэ ыуплъэкIун ылъэкIыщт. Ащ пае къэралыгъо фэIо-фашIэхэм я ЗыкI портал (www.gosuslugi.ru) е Къэралыгъо автоинспекцием иофициальнэ сайт ар ихьанышъ, еплъыщт.\nЗыгорэкIэ игъом тазырыр зэратыжьыгъэм икъэбар зырамыгъуатэкIэ, ар зыщызэшIуахыгъэ чIыпIэм кIонхэшъ, щыкIэупчIэнхэ фае.