Ковида, аллергия? — Адыгэ макъ\nКъэгъагъэхэм ыкIи чъыгхэм якъихыгъо-якъэтIэмыгъорэ аллергиер къызщежьэрэ лъэхъанымрэ зэтефэх. Зэпахырэ узэу коронавирусым инэшанэхэри пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ цIыфым къеузырэ аллергием иехэм афэдэхэу къежьэх.\nАхэм узэрябэныщтыр ыкIи зэрэзэтекIыхэрэр зыфэдэхэр клинико-диагностическэ лабораториеу «Инвито-Сибирь» зыфиIорэм ипащэу, врач-инфекционистэу Андрей Поздняковым къыIотагъ.\nКъэкIыхэрэ къэгъагъэхэмрэ уцхэмрэ къапытэкъурэ сапэр (пыльцар) заIуихьэкIэ яорганизмэ къемыкIоу ыгъэсымаджэхэу цIыфыбэ щыI. А узым «поллиноз» раIорэр, аллергиекIи еджэх. Поллинозым инэшанэхэм афэдэхэр Ковид-19-ми, ОРВИ-ми (острая респираторная вирусная инфекция), кIышъо уз зэфэшъхьафхэми яIэнхэ алъэкIыщт.\n— Аллергиер анахьэу цIыфхэм къызапыхьэрэр мэлылъфэгъу мазэм къыщегъэжьагъэу Iоныгъом нэс. «Коронавирусыр къызэузыгъэхэм аллергиер къяутэкIыгъэу алъытэн алъэкIыщт. УзитIуми шъхьэузыр къадэкIо, уагъапскэ, пэм жьыр икъоу рыкIорэп, — еIо А. Поздняковым. — Арэущтэу щытми, узхэр зэрэзэфэмыдэхэр къызэрэпшIэщтхэ шIыкIэхэр щыIэх».\nИнфекционистым къызэриIорэмкIэ, коронавирусыр къызэутэкIыгъэхэм къаIуатэ бэрэ зэрэмыпскэхэрэр, апэ псы къызэримычъырэр, ау къарыунчъэ мэхъух, алъакъо къытеуцонхэ алъэкIырэп, ялыпцэхэр мэузых. Аллергием ыгъэгумэкIыхэрэм язытет нахь псынкI. ЦIыфым аллергиер зытIо-зыщэ къеутэкIыгъэу щытмэ хэт нахьи нахьышIоу ежьыр ары зышIэщтыр.\nКоронавирусми аллергиеми цIыфхэм ашхырэм иIэшIугъэ зэхамышIэу, мэу къакIаохэрэр зэхамыфхэу ашIых. Ау Ковидым мэм изэхэшIэн ыгъэкIодыпэуи къыхэкIы.\nА. Поздняковым къеIо: «Аллергиер апэрэу къызэутэкIыхэрэм ащ инэшанэхэмрэ нэмыкI узхэм янэшанэхэмрэ зэхагъэкIокIэнхэ алъэкIыщт. Джащ фэдэу Ковидым игъэхъужьын гурыIогъуаеу зэрэщытым къыхэкIэу ащ инэшанэхэри къэсымэджагъэхэм зэхафышъухэрэп. Арышъ, аллергикхэм Ковидыр къяузыгъэми, апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу аллергиер къапыхьагъэу къашIошIы».\nВрачым къыхегъэщы аллергиер инфекционнэ узхэм ащыщ рагъапшэу зэрэхъурэр. ГущыIэм пае, сымаджэм ышъхьэ мэузы, ыпэ жьы рыкIорэп, хэпскэуIукIы, мэхэр зэхифышъухэрэп, джахэм афэдэхэ нэшанэхэр нэгъу узхэми къатын алъэкIыщт.\nА. Поздняковым зэрилъытэрэмкIэ, илъэс къэс а зы охътэ пIалъэм тефэу цIыфым пскэныр къыригъажьэу, ыпэ жьы рымыкIоу, ау ахэр мэфэ заулэкIэ зэпыужьхэмэ, ащ фэдэ сымаджэм гъэнэфагъэу къеузыгъэр аллергиер ары. Сымаджэр ипсауныгъэ изытет ежь-ежьырэу лъыплъэзэ, къыкIэлъыкIорэ илъэситIу-щым ащ фэдэ уз ащ фэдэ уахътэм къештэмэ зиуплъэкIукIэ, зыгъэгумэкIырэ узыр нэмыкIхэм ахимыгъэкIокIэжьэу хъущт.\nЗэкIэм анахьышIур врачым зыIубгъэкIэныр ары. УзыгъэгумэкIырэ шъыпкъэр къагъотыным фэшI ушэтынхэр (анализхэр) ябгъэшIынхэу щыт. Сымаджэм ылъ эозинофилхэр, иммуноглобулинхэр хэлъхэ зыхъукIэ, аллергиер къызэреузырэр ахэм къагъэлъагъо.\nКовидыр зэрауплъэкIурэ шIыкIэхэри щыIэх. Ахэм ащыщ лъыр ауплъэкIоу лейкоцитхэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэмэ къызэрэхагъэщырэр, нэмыкIхэри.\nАллергием зыщыуухъумэмэ, къыппымыхьан ылъэкIыщт. Ащ пае спрейхэр, нэмыкI щыфэ зэфэшъхьафхэр агъэфедэх, нэгъунджэхэр зыIуалъхьэх, анэхэм ящыкIэгъэхэ уцхэр акIагъаткIох. Джащ фэд, сымаджэм маскэ зыIуилъхьэмэ, ишIуагъэ къэкIощт. Унэм укъызыкIожьыкIэ щыгъынхэу пщыгъыгъэхэр зыщыпхыхэмэ дэгъу. «Мафэ къэс зыптхьакIын, зыбгъэпскIын, пшъхьац пфыкIэн фае. Унэ кIоцIым джэхашъор щыптхьакIымэ, хъэдэн цIынэкIэ сапэр плъэкIымэ ишIуагъэ къэкIощт», — еIо врачэу А. Поздняковым.\nКовидыр къызэрэппымыхьанэу ар къызэузыгъэ цIыфхэм уакIэрымыхьаныр, вакцинацие пшIыныр тищыкIагъэхэу елъытэх.\nПредыдущая Урысыем имэфэкI зеIэты\nСледущая НыбжьыкIэхэр чанэу хэлажьэх


Къагъэзэжьынымкӏэ фитыныгъэ? Адыгэ хэхэсхэр Адыгеим\n1 August 2018 by Алие Мадин\nНепэ Адыгеим ятӏокӏэнэрэу къэзгъэзэжьыгъэхэм Ямафэ щыхагъэунэфыкӏы. Мы мафэр агъэнэфэгъагъ илъэси 150 ехъоу зичӏыгу рафыгъагъэхэ ятэжъхэм ячӏыгужъ къэзгъэзэжьыгъэхэ адыгэхэм апае. Ау ащ емылъытыгъэу, Адыгеим цӏыфыбэмэ къыщаӏо, мэфэкӏымкӏэ ушъхьагъухэр зэрэщымыӏэхэр, сыда пӏомэ хэкум джырэкӏэ къитӏысхьажьышъущтхэр бэхэпышъ.\nИлъэс 19 узэкӏэӏэбэжьмэ Адыгеим щыпсэунэу къэзгъэзэжьыгъэ Иорданием щыщ адыгэу Исхакат Фади джырэ нэсфэ фэбанэ Урысыем зэрицӏыфыр къыушыхьатыным. Ащ елъытэ, ар къызыхъушъущтыр, хэхэс адыгэхэр урысые хэкогъухэу къызалъытэхэкӏэ ары ныӏэп.\n«Урысыем ицӏыфхэу хэхэс адыгэхэр лъэпсэ зэфэшъхьафхэмкӏэ къалъытэх: зым урысыбзэр зэрэзэрихьэрэр къэзгъэнафэрэ уплъэкӏуным пхырыкӏыгъ, зым Урысыем ицӏыф шъхьагъусэ фэхъугъ, ау хэкогъу лъэгапӏэр зы нэбгырэми тихэкукӏэ джыри къыфагъэшъошагъэп», — ащ къыриӏотагъ OC Media-м.\nФади ятэжъхэр я XIX лӏэшӏэгъум иятӏонэрэ ӏахь Иорданием кощыжьыгъагъэх Адыгэ хэкоу, Темыр-Къохьапӏэ Кавказым ианахь ӏахьышхоу хъущтыгъэр, урысые пачъыхьагъум заокӏэ зештэ нэуж. Ащ исыгъэ цӏыфхэм янахьыбэр заом хэкӏодагъэх, илыягъэ арагъэкӏыгъ ыкӏи лъэпкъгъэкӏод арашӏылӏагъ. Ащ къыкӏэлъыкӏоу адыгэ чӏыгухэм урысхэр ыкӏи фэшъхьаф лъэпкъ купхэр арагъэтӏысхьагъэх. Непэ Пшызэ шъолъырым, Адыгеим ыкӏи Къэрэщэе-Щэрджэсым ижъыкӏэ щыхэкурыс адыгэхэр щыбэп. Къэбэртэе-Бэлъкъар хэкур ары адыгэхэр зыщынахьыбэхэр.\nФади урысыбзэр зэрэзэрихьэрэр уплъэкӏуным къызэригъэлъэгъуагъэм емылъытыгъэу, Урысыем зэрицӏыфыр къаушыхьатыгъэп, ащ ехъоу ар къаушыхьатыгъэп Адыгеим иунэшъошӏхэм ащ къызытырагъэпытыхьами Иорданием зэрицӏыфыр ыгъэтӏылъынэу.\n«Мы ӏофым илъэсрэ ныкъорэм къыщежьэу илъэситӏум нэс уахътэ техьа ыкӏи сэркӏэ лъэпӏэ дэд. Нотариусым дэжь гъэтӏылъынымкӏэ тхьапэр щыстхыгъ, а тхьапэм итехыгъэу Иорданием зызэрицӏыфымкӏэ хьаӏу зэрысӏорэр зэрытыр (доллар 1 000 ыуас) езгъэхьыгъ Иорданием илӏыкӏо унэу Урысыем щыӏэм. Ау Адыгеим щылажьэрэ къэралыгъо зекӏо къулыкъум иӏахьэ ар фикъугъэп», — къыриӏуагъ ащ OC Media-м.\nКъэгъэзэжьыныр зилъэпкъкӏэ урыс закъохэм апай\n«Хэкогъукӏэ алъытэрэм икъиӏотыкӏын (урысые хэбзэгъэуцугъэм) щыӏ, ыкӏи ӏэкӏыб адыгэхэр ӏо хэмылъэу мы къиӏотыкӏынэу хабзэм хэтым къыхеубытэх», — къыриӏотагъ OC Media-м адыгэ депутатэу ыкӏи адыгэ бэдауш ӏофшӏакӏоу Бэгъушъэ Адам. Ау ащ емылъытыгъэу, урысые унэшъошӏхэм ащ къыраӏуагъ хэхэс адыгэхэр Урысыем ицӏыфхэу зэрамылъытэхэрэр ыкӏи «мыщ икъэушыхьатын къатрэп».\n«Урысыем икъэралыгъо политикэу ӏэкӏыбым щыӏэ хэкогъухэм афэгъэхьыгъэу» 1999 илъэсым аштагъэм къыдхэлъытагъэу, хэкогъухэу къалъытэхэрэр, «цӏыфхэу ыкӏи ащ къатекӏыгъэхэу, Урысыем иӏэкӏыб щыпсэухэрэу ыкӏи Урысыем ичӏыгу ижъкӏэ щыпсэухэрэ лъэпкъхэм ащыщхэр ары». Хабзэм хэкогъухэм амал къареты «Урысыем ицӏыфхэу къалъытэнымкӏэ фитыныгъэ гъэпсынкӏэгъэ шъуашэм илъэу» ыкӏи Урысыем къэзгъэзэжьынэу фаехэм ӏэпыӏэгъу афещэи.\nБэгъушъэм игущыӏэхэмкӏэ, гъэунэфыгъэ уахътэ имыӏэу Адыгеим щыпсэунхэу адыгэхэр къызэрыкӏошъухэрэр ӏэкӏыб къэралыгъорысхэр хэкум къызэрихьэхэрэм афэдэу ары ныӏэп. Ар зыфызэшӏокӏышъугъэхэм адэжь гъэнэфагъэ къулыкъухэр къэкӏох, упчӏэхэр къаратых ыкӏи «ӏофшӏэнымкӏэ хьылъагъэхэр къыхалъхьэх».\n«Зэкӏэмкӏэ къэлъагъо, адыгэхэр ячӏыгужъ къагъэзэжьыным унэшъошӏхэр зэрэпэмыгъокӏхэрэр», — елъытэ Бэгъушъэм.\n2012 илъэсым тыгъэгъазэм адыгэ бэдауш куп заулэмэ мы упчӏэр къыщаӏатыгъагъ Шъолъыр ӏофхэмкӏэ Министерствэм епхыгъэ урысые Департаментэу лъэпкъ зэфыщытыкӏэхэм фэгъэхьыгъэм. Департаментым ипащэу Журавский Александр джэуап къытыжьыгъагъ, «джырэ Сирием щыӏэ адыгэхэм ятэжъхэр ащыпсэущтыгъэхэу чӏыпӏэхэу, ахэр 1864 илъэсым Осмэн пачъыхьагъум мыкощыжьхэрэ Урысые къэралыгъом хэмыхьащтыгъэхэм, ыкӏи ахэр Урысые къэралыгъом щыщыгъэхэу уемыплъышъущтэу».\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым щыӏэ адыгэ бэдауш купэу «Къэбэртэе зэфэс» зыфиӏорэм ипащэу Бешто Аслъан къыщхигъэщыгъ OC Media-м зэдэгущыӏэгъоу дыриӏагъэм, адыгэхэр зэрыс хэкухэм — Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым ыкӏи Къэбэртэе-Бэлъкъарым — илъэситф къэс щыхагъэунэфыкӏы ахэр Урысыем зэрэхэхьагъэхэр, ыкӏи мыр икъун фэдиз ушъхьагъу, адыгэхэр урысые хэкогъухэу зэрэщытыр къэзыушыхьатрэр, ыкӏи къэгъэкощыжьын зэхэгъэуцуагъэхэр ахэми къателъытагъэ зэрэхъунхэ фаехэр. «Ау ар къэхъурэп», — елъытэ Бешто.\n[OC Media-м шъущедж: «Фаекӏэ хэхьаныгъ», е «лъэпкъгъэкӏодым итхьамыкӏагъу»: Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыӏэ мэфэкӏ мафэхэм яӏофыгъу»]\nУрысыем ихьыкумэт илӏышъхьэу Медведев Дмитрий бэдзэогъум и 7 ӏо къышӏыгъ, Къэрэщэе-Щэрджэс хэкумрэ Щэщэнымрэ зэрахагъэхьагъэхэрэр хэкогъухэм якъэщэжьын епхыгъэ зэхэгъэуцуагъэм. Ыпэкӏэ Темыр Кавказымкӏэ Ставрополье закъор ары ащ хэтыгъэр. Къэрэщэе-Щэрджэсым 2020 илъэсым нэс нэбгрэ 375 къэкӏожьынхэу къыдхэлъытагъ зэхэгъэуцуагъэм.\nМедведевым игущыӏэхэмкӏэ, зэхэгъэуцуагъэм къызэрэдэлъытагъэу, къагъэкощыжьыщтых «специалист тегъэпсыхьагъэхэр ыкӏи лэжьакӏохэр, мыр экономикэм игъэпытэп теуфэгъэщт». Адыгэ бэдаушхэмрэ активистхэмрэ алъытэ, адыгэхэм мы зэхэгъэуцуагъэр агъэфедэшъунымкӏэ яцыхьэ темылъэу.\nСирием къикӏэу Адыгеим\nТыгъужъ Нарт илъэс 24 ыныбжь, ар Мыекъопэ Къэралыгъо Технолог апшъэрэ еджапӏэм ӏэзэн ӏахьым щеджэ. Бэмышӏэу ныбжьыкӏэм къыгъэшъыпкъагъ урысыбзэр зэрэзэрихьэрэр ыкӏи Урысыем ицӏыфэу къалъытагъ. Нарт къалэу Дамаск къыщыхъугъ. Илъэсихкӏэ узэкӏэӏэбэжьмэ, ащ илъэс 17 ыныбжь зэхъум, иунагъо игъусэу ар Адыгеим къэкӏожьыгъ Сирием заоу щыӏэм ыпкъ къикӏэу.\n«Тиунагъо бэшӏагъэ Адыгеим къэкӏожьынэу зырихъухьэщтыгъэр, сыда пӏомэ ар тичӏыгужъ. Ыпэкӏэ Адыгеим заулэрэ тыщыӏагъ. (…) Апэрапшӏэу, сэ исхъухьэщтыгъэ гурыт гъэсэныгъэр Сирием щызэзгъотынышъ, ащ ыуж сиеджэн Урысыем апшъэрэ еджапӏэм щыпыздзэжьынэу. Ау заом тигухэлъхэр зэхигъэтэкъуагъэх», — къыреӏуатэ Тыгъужъ Нарт OC Media-м.\nНарт урысыбзэр зэримышӏэщтыгъэм къыхэкӏэу, еджэныр я 10 классым щыригъэжьэнэу хъугъэ.\n«Сэ лъэшэу къыздеӏагъэх кӏэлэегъаджэхэри къыздеджэщтыгъэхэри. Егъашӏэм хамэу Адыгеим сшъхьа щыслъытагъэп. Синыдэлъфыбзэу адыгабзэр зэрэсшӏэщтыгъэм ишӏогъэшхо къысэкӏыгъ ыкӏи ӏэпыӏэгъу къысфэхъугъ», — къеӏо ащ.\n«Къэблэгъэрэ уахътэм сшыпхъоу Диани джаущтэу урысыбзэр зэришӏэрэр къыщигъэшъыпкъэжьынэу ары Адыгеим иӏэкӏоцӏ ӏофхэмкӏэ Министерствэм епхыгъэ уплъэкӏун купым. Сянэ-сятэхэр джырэкӏэ Швецием щэпсэух, ащ щэлажьэх ыкӏи мылкукӏэ ӏэпыӏэгъу къытфэхъух. Тэ тэгугъэ хьылъагъохэм зэкӏэм тапхырыкӏынэу ыкӏи блэгъэ уахътэм тызэӏукӏэжьынэу», — еӏо Нарт.\nСирием къикӏыжьыгъэ адыгабэмэ Адыгеим щыпсэуныр къафэпсынкӏэп. Сирием щыщ адыгэу Хабак (Шауаж) Джанти, Нарт фэдэу, Адыгеим къэкӏожьыгъ 2012 илъэсым Дамаск пэгъунэгъу адыгэ къуаджэу Мардж-Султӏан къикӏыжьи. Джы дэдэм Джанти щеджэ Адыгэ Къэралыгъо Апшъэрэ еджапӏэм. OC Media-м ащ къыриӏотагъ, Адыгеим охътэ гъэнэфагъэм щыпсэунымкӏэ изын зэриӏэр, янэ-ятэхэм — охътэ мыгъэнэфагъэм. Ащ яунагъо пае Адыгеим ит чылэу Пэнэхэс унэе унэ къащыратыгъ охътэ гъэнэфагъэм чӏэсынхэу.\n«Бзэмрэ ӏофшӏапӏэмрэ япхыгъэ социо ӏофыгъохэр щыӏэх. ӏофшӏапӏэ дгъотын тлъэкӏрэп, ау къызыдгъоткӏэ, лэжьапкӏэр цӏыкӏэу къычӏэкӏы. Тхьапэхэм ягъэхьазырын лъапӏэ дэд, гущыӏэм пае, урысыбзэр зэрыпшӏэрэмкӏэ ушэтын тхьапэм сомэ мини 6 ыуас (доллар 95), зэдзэкӏыным — мини 2 (доллар 32), етӏанэ нотариусым ифэӏо-фашӏэхэр ыкӏи нэмыкӏхэр», — Джанти къыриӏотагъ OC Media-м.\nАщ къеӏо, банкым кредит къыӏыпхыным пае, ку псынкӏэ къэпщэфыным пае, урысые паспортыр уиӏэн фае, ар ежьым иӏэп. Тӏэкӏу шӏэмэ Джанти Адыгеим икъэлэ шъхьаӏэу Мыекъуапэ щеджэнэу кӏонэу зегъэхьазыры, мыщ ӏофыгъуакӏэхэр къегъэтэджых.\n«Сыдэущтэу зэкӏэ икӏэрыкӏэу езгъэжьэщта, унэр бэджэндэу сомэ мин 11–12 (доллар 175–190) сштэмэ? Гущыӏэм пае, силэжьапкӏэ сомэ мин 30 хъумэ (доллар 476) ащ щыщэу унапкӏэр сомэ мин 12 (доллар 190) хъумэ, унэ ӏыгъын фэӏо-фашӏэхэр — мини 2 (доллар 32), джыри шхыныгъохэм атефэщтыри хэбгъэкӏыжьмэ, зыгори къэнэжьрэп», — еӏо ныбжьыкӏэм.\nАдыгэ бэдауш лэжьакӏоу ыкӏи Пшызэ шъолъыр «Адыгэ Хасэ»-м ипащэу Сэхъутэ Аскэр OC Media-м къыриӏопщыгъ, Сирием щыщ адыгэхэр ыужрэ илъэсих-блым дэгъоу хэкум зыресэжьыгъэхэр. Ахэм нахьыбэрэмкӏэ, унэ зэтелъхьан ӏофым, фэӏо-фашӏэхэм, гъэсэныгъэм ыкӏи медициным ащэлажьэх.\n«Бэмэ апшъэрэ гъэсэныгъэр щызэрагъэгъотыгъ апшъэрэ еджапӏэхэм. Зыхэр ясэнэхьаткӏэ мэлажьэх, зыхэр ӏофшӏапӏэ лъэхъух. Къэралыгъом ицӏыфхэу къалъытагъэхэ кӏалэхэм дзэ къулыкъу ахьынэу къяджэх. Ахэтых, зэкӏэлъхьэныгъэ къызэратыгъэхэр урысыбзэр нахь куоу зэрагъэшӏэным фэшӏкӏэ», — къыӏотагъ Сэхъутэм.\nБэдауш лэжьакӏом къыхегъэщы, Сирием щыщ адыгэ макӏ, апэрэмкӏэ заом къыхэкӏэу Европэм ихьагъэхэм ащыщхэу, Урысыем къихьажьыгъэхэр. Сэхъутэм игущыӏэхэмкӏэ, социо-экономик щытыкӏэм къыхэкӏэу, лэжьэпӏэ пытэ зэрямыӏэр ыкӏи унэхэр зэрэщымыӏэхэр пэрыохъу мэхъух хэку щыӏакӏэм хэхэс адыгэхэр щесэжьынхэм.\n«Зэкӏэмкӏэ, къэӏогъэн фае, ахэм къинышхо зэралъэгъурэр. Уахътэ джыри текӏын фае, икъу фэдизэу алъакъо къытеуцонхэмкӏэ. Джы дэдэм адыгэхэр Сирием къикӏхэу хьакӏапӏэ къэкӏох ныӏэп», — кӏэух къешӏыжьы ащ.\nБэдауш купэу «Мыекъопэ Адыгэ Хасэ» зыцӏэм ипащэу Чундышк Заурбий игущыӏэхэмкӏэ, зекӏо квотэхэр джыри зы пэрыохъух адыгэ хэхэсхэм Адыгеим къагъэзэжьынымкӏэ. Ащ къыхегъэщы, мы илъэсым Адыгеим къитӏысхьан зышӏоигъо ӏэкӏыб къэралыгъохэм яцӏыфхэм ателъытагъэу квотэ 600 мынахьыбэ къызэрэхагъэкӏыгъэр, ыкӏи зэрэмынафэр адыгэ цӏыф тхьапша ахэмкӏэ хэкум къэкӏожьын зылъэкӏыщтыр — ар елъытыгъ а квотэхэмкӏэ шӏоигъоныгъэ къыхэзгъэщхэрэм.\n«Адыгеим къэкӏожьынхэмкӏэ анахь «охътэ стырым», гущыӏэм пае, сирие адыгэхэм, квотэхэм зэкӏэм ащыщэу процент 35-40 хъущтыгъэ адыгэхэм ателъытэгъэгъэ чӏыпӏэхэр. Джы дэдэм адыгэхэу квотэхэмкӏэ къэкӏожьхэрэр щыӏэп пӏоми ухэукъощтэп», — къыриӏуагъ Чундышком OC Media-м.\nАщ къычӏегъэтхъы, сирие адыгэу Адыгеим бэмышӏэу къэзгъэзэжьыгъэ зы нэбгыри зэримышӏэрэр — «ащ фэдэ къакӏоу, ыпэкӏэ щыӏагъэм фэдэм, укӏэлъыплъэн плъэкӏрэп». Бэдаушым джащ фэдэу, щыӏэу хъункӏи хъунэу елъытэ ӏэкӏыб ӏофхэмкӏэ Министерствэм иунашъоу Сирием щыщ егъэзыгъэу къикощыкӏыгъэхэр Урысыем къырамыхьэхьанхэу анахьэу.\nOC Media-м мы упчӏэмкӏэ иеплъыкӏэ къыраӏолӏэнэу ӏэкӏыб ӏофхэмкӏэ Министерствэм фэгъэзэныгъэ фишӏыгъ.\nИлъэс 20-м мини 2\n2018 илъэсым шышъхьаӏум и 1 илъэс 20 мэхъу Косовэ щыщ адыгэхэр заом къыхэкӏэу Адыгеим къызэращэжьыгъагъэхэр. Мы унагъохэр апае ахэмэ агъэпсыгъагъэ къуаджэу Мэфэхьаблэ дэтӏысхьагъэх. Джырэ уахътэм чылэм унэгъо 50 ехъу щэпсэу. Ахэр щэлажьэх къэралыгъо ӏофшӏапӏэхэм, полицым, гъэсэныгъэм ыкӏи медицинэм. Къэзгъэзэжьыгъэхэ адыгэхэр джаущтэу Адыгеим ит къуаджэ нэмыкӏхэми ащэпсэух.\nАдыгеим щылажьэрэ лъэпкъ ӏофхэмкӏэ, хэкогъухэм зэпхыныгъэ дыряӏэнымкӏэ ыкӏи къэбар жъугъэхэмкӏэ ӏахьым икъэтынхэу OC Media къыратыгъэхэмкӏэ, зэкӏэмкӏи джы дэдэм хэкум щэпсэух Тыркуем, Сирием, Иорданием, Израиль къарыкӏыжьыгъэ адыгэ хэхэсхэм ащыщэу нэбгырэ мини 2 кӏахьэу.\nАдыгеим щыпсэурэ цӏыф нэбгырэ мин 452-м ащыщэу адыгэхэр процент 24 ныӏэп зэрэхъухэрэр.\nFiled Under: Circassian Tagged With: Адыгеи, адыгэ, адыгэхэр, къэзгъэзэжьыгъэхэр, сирие\nPashinyan instigates protests outside Armenian courts calling for transitional justice\nIn pictures | Tbilisi’s night bus — a shelter on wheels\nTbilisi introduced a night bus two years ago between the city centre and the airport. Now, it serves as overnight accommodation for the homeless.


AdygPlus - Circassian Blog: Федерацием и Совет и Тхьаматэ Адыгэ Республикэм щыIагъ\nФедерацием и Совет и Тхьаматэ Адыгэ Республикэм щыIагъ\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ ФедерациемкIэ и Совет и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэр тыгъуасэ Адыгеим щыIагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат ар IукIагъ. IофшIэгъу зэIукIэгъум къыдыхэлъытагъэу шъолъырым социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэу ышIыхэрэм, пшъэрылъэу къэуцухэрэм, нэмыкI лъэныкъохэм пащэхэр атегущыIагъэх.\nНэужым Валентина Матвиенкэмрэ КъумпIыл Муратрэ зыхэлэжьэгъэхэ зэхэсыгъо щыIагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм пэублэ псалъэ къышIызэ, республикэм къэкIогъэ хьэкIэшхом шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Мыщ фэдэ IэнэтIэшхо зыIыгъ пащэр тишъолъыр къызэрэкIуагъэм мэхьанэшхо иIэу хигъэунэфыкIыгъ.\n— В. Матвиенкэм бэмышIэу тызыIокIэм Адыгеим къызэрэкIощтымкIэ тыкъыгъэгугъагъ ыкIи ыIуагъэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Республикэм игумэкIыгъохэр зэхэфыгъэнхэмкIэ мыщ ишIогъэшхо къытегъэкIы, ащкIэ инэу тыфэраз, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nВалентина Матвиенкэм гущыIэр зештэм Адыгеим игуапэу къызэрэкIуагъэр апэдэдэ къыхигъэщыгъ. Регионым щыкIагъэу, гумэкIыгъоу иIэхэр зэхэфыгъэнхэм фэшI ащ ипащэхэм, цIыф къызэрыкIохэм уаIукIэмэ, ахэм яеплъыкIэхэр зэбгъашIэмэ зэрэнахьышIур къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу Адыгеим и Мафэхэу ФедерациемкIэ Советым щыкIуагъэхэр сенаторхэм агу шIукIэ къызэринэжьыщтыр, тиартистхэм сэнаущыгъэу ахэлъым осэшхо зэрэфашIыгъэр къыкIигъэтхъыгъ.\n— Непэ Урысыер чIыпIэ псынкIэп зэрытыр, ау санкциехэм ямылъытыгъэу кризисыр къызэтынэкIи, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къызэриIуагъэу экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм игъогу цIыкIу-цIыкIоу тытехьажьыгъ. Мы аужырэ илъэсхэм Адыгеим гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ зэрилъэкIыгъэм дэгъоу сыщыгъуаз, ащкIэ республикэм ипэщагъэу ТхьакIущынэ Аслъан Iофышхо ышIагъ. Непэ АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат гущыIэ дэгъубэ фэпIоныр тефэ. Зы чIыпIэ имысэу, федеральнэ министрэхэм, ведомствэхэм япащэхэм заIуегъакIэ, республикэм иэкономикэ хэхъоныгъэхэр езыгъэшIын зылъэкIыщт программэхэм, проектхэм чанэу ахэлажьэ. Пэщэ шъыпкъэр арэущтэу щытын фае. ТапэкIэ регионым игъогу зыфэдэщтым ежь еплъыкIэ гъэнэфагъэ фыриI, ащи мэхьанэшхо иI. Пэрытныгъэ зыIыгъ субъектхэм ащыщынымкIэ республикэм амалышIухэр IэкIэлъых, анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэхъоныгъэхэр ашIынхэм шъупылъын фае. Ар гъэцэкIагъэ зыхъукIэ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэм, бюджетым къихьэрэ хэбзэIахьхэм ахэжъугъэхъон шъулъэкIыщт, экономикэр нахь лъэш шъушIыщт. Амалэу щыIэмкIэ ФедерациемкIэ Советыр Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъущт, —къыIуагъ Валентина Матвиенкэм къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.


Къэорэ пкъыгъо къагъотыгъ | Адыгэ Макъ\nКъэорэ пкъыгъо къагъотыгъ\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан агъэфедэщтыгъэ къэорэ пкъыгъор станицэу Кужорскэм щыIэ псыхъом инэпкъ дэжь къыщагъотыгъэу шышъхьэIум и 8-м полицием иоперативнэ дежурнэ къыфытеуагъэх.\n— Мыекъопэ районым ит станицэу Кужорскэм ипсыхъо зыщагъэпскIызэ мы пкъыгъор къагъотыгъ. Полицием икъулыкъушIэхэр псынкIэу мы чIыпIэм къэсыгъэх ыкIи цIыфхэр гъунэгъоу екIолIэнхэ амылъэкIынэу къаухъурэигъ, — къеты МЧС-м и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Адыгеим щыIэм ипресс-къулыкъу.\nЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, къэорэ пкъыгъоу къагъотыгъэр цIыфхэмкIэ щынагъоу щытэп. ОМОН-м икъулыкъушIэхэм пкъыгъор къаIахыгъ ыкIи ежьхэм къагъэуагъ.


Артист гъэшIуагъэу Кукэнэ Мурат непэ къызыхъугъэ маф\nБлыпэ, Мэзаем и 12 2018 15:45\nСэмэгумкIэ: Зыхьэ Заурбыйрэ Кукэнэ Муратрэ\nУрысые Федерацием иартист гъэшIуагъэу Кукэнэ Мурат 1950 илъэсым мэзаим и 12 къуаджэу Тэхъутэмыкъуае къыщыхъугъ. Театрэм ыкIи кином яактерэу сэнэхьат зэригъэгъотыгъ ыкIи 1976 илъэсым щегъэжьагъэу адыгэ лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм Iоф щешIэ. Джы ащ ирежиссер шъхьаI.\nКукэнэ Мурат театрэм икъэгъэлъэгъон 200 фэдизмэ ахэтыгъ. Лъэпкъ къэгъэлъэгъонхэу щхэн нэшанэ зиIэхэр анахь къыдэхъухэрэмэ ыкIи цIыфхэм якIасэхэмэ ащыщых. Урысые фильмхэми Кукэнэ Мурат ахэлэжьагъ. Орэдхэри къеIох.\nКукэнэ Мурат Урысые Федерациеми, Адыгэ Республикэми ялъэпкъ артист, Абхъазым иартист гъэшIуагъ.\nЕджагъэх 241 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Хьакурынэхьаблэ апэрэ сабый къызфэхъурэ унагъохэм шIухьафтын ащыфашIы Адыгэ Республикэм илIышъхьэрэ "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент"-м итхьэматэрэ адыгабзэм иIоф тегущыIагъэх »


Зэрифэшъуашэу фагъэхьазырыгъэх — Адыгэ макъ\nПсэупIэ-коммунальнэ комплексым ыкIи социальнэ лъэныкъом япхыгъэ псэуалъэхэр бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаным игъом ыкIи шапхъэхэм адиштэу фэхьазырынхэм фэгъэхьыгъэ унашъо ыштагъ АР-м иминистрэхэм я Кабинет. Ащ игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу къалэхэм ыкIи районхэм яадминистрациехэм япащэхэм, министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм апашъхьэ щыт пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх.\nГухэлъэу щыIэм диштэу республикэм ит котельнэ 257-рэ, фэбэрыкIопIэ километрэ 302-рэ, газрыкIопIэ километрэ мини 3-м ехъу, псыр зыщаугъоирэ псэолъэ 319-рэ, псырыкIопIэ километрэ мини 2,53-рэ, хэушъхьафыкIыгъэ техникэр, гъогухэр, фэтэрыбэу зэхэт унэ 1748-рэ, нэмыкI лъэныкъохэр гъэфэбэпIэ уахътэм фагъэхьазырыгъэх. Джащ фэдэу чэщ-зымэфэ 45-м телъытэгъэ гъэстыныпхъэ пытэ IэпэчIэгъанэу аIэкIэлъ.\nФабэр аIэкIэзыгъэхьэрэ организациехэр мы IофшIэным зэрэфэхьазырхэр Ростехнадзорым ыгъэунэфызэ, чъэпыогъум ыкIэм ыкIи шэкIогъум ипэублэ муниципалитетхэм уплъэкIунхэр ащызэхищагъэх. КIымафэм зэрэфэхьазырхэр къэзыушыхьатырэ паспортхэр муниципальнэ образовании 7-мэ аратыгъэх: республикэм икъэлэ шъхьаIэ, Мыекъопэ, Кощхьэблэ, Джэджэ, Теуцожь ыкIи Шэуджэн районхэм, Адыгэкъалэ. Тэхъутэмыкъое ыкIи Красногвардейскэ районхэм щыкIагъэхэр къащахагъэщыгъэх.\nКрасногвардейскэ районым щауплъэкIугъэр МП-у «Хьатикъуай» зыфиIорэр ары, мыщ дигъэзыжьынэу зы хэукъоныгъэ къыфэнагъ: унэхэм адэжь щыт котельнэхэм IэпэчIэгъэнэ котели 5 ащагъэуцун фае. Ащ сомэ миллиони 7,2-рэ тефэщт.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Тахтамукайводоканал» зыфиIорэм ылъэныкъокIэ къагъэнэфэгъэ щыкIагъэхэр район администрацием дигъэзыжьыгъэх ыкIи икIэрыкIэу уплъэкIунхэр зэхищэнхэу Ростехнадзорым лъэIу тхылъ фигъэхьыгъ.\nРеспубликэм гъэфэбэн уахътэ щынэгъончъэу, шапхъэхэм адиштэу ыкIи ошIэ-дэмышIагъэ къэмыхъоу щырекIокIыным фэшI амалэу щыIэр зэкIэ ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм, ведомствэхэм, муниципалитетхэм рахьылIэ. Мыгъи пшъэрылъхэр зэкIэ агъэцэкIэнхэу щэгугъых.\nПредыдущая Процент 44-мэ ашIыгъ\nСледущая В Адыгее в рамках модернизации первичного звена здравоохранения отремонтировали районную больницу


Республика Адыгея - Мэкъуогъум и 27-р – ныбжьыкIэхэм я Маф\nМэкъуогъум и 27-р – ныбжьыкIэхэм я Маф\nЛъытэныгъэ зыфэтшIырэ ныбджэгъухэр!\nМэфэкI шIагъом — ныбжьыкIэхэм я Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nДжырэ ныбжьыкIэхэр ары тиреспубликэ гъэпсэкIо кIуачIэу иIэхэр. Адыгеим ипшъашъэхэмрэ икIалэхэмрэ еджэнымкIэ, наукэмкIэ, спортымкIэ гъэхъагъэхэр ашIых, общественнэ, волонтер IофшIэным хэлажьэх, тиреспубликэ гупси, тихэгъэгуи къарыкIощтым егъэгумэкIых.\nАдыгеим иныбжьыкIэхэм ягъэхъагъэхэр зэрэ Урысыеу игъэхъагъэх, республикэ хабзэм ипшъэрылъыр ныбжьыкIэхэм ягухэлъышIухэр пхыращынхэмкIэ ящыкIэгъэ амалхэр аригъэгъотынхэр ары.\nКъыткIэхъухьэхэрэм къадэхъурэм тырэгушхо, ахэм акIуачIи, амалэу яIэхэми тащэгушIукIы, джыри нахь текIоныгъэ инхэм къызэрафэкIощтхэм тицыхьэ телъ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр! Мы мэфэкI мафэм зэкIэми тышъуфэлъаIо насып дахэ шъуиIэнэу, шъуигухэлъышIухэр къыжъудэхъунхэу!


Гъозэрыплъ: Адыгэ Макъэм иадыгабзэ урыс гущыIэхэр къыхэтIэтIы\nАдыгэ Макъэм иадыгабзэ урыс гущыIэхэр къыхэтIэтIы\nШъеплъ зэ хьэхьэйци АдыгабзэкIэ тэтхэ зиIорэм итхыгъэ Урыс гущыIэу хэткупым, зэраIуагъэу къыхэтIэтIы.\nАдыгеим экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ республикэм щыпсэухэрэр къыдэлэжьэнхэу къырегъэблагъэх\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ Адыгеим щыпсэухэрэр къырегъэблагъэх республикэм ипрограммэ документ шъхьаIэ - социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм истратегие итегущыIэн хэлэжьэнхэу. Республикэм хэхъоныгъэ зэришIыщт лъэныкъо шъхьаIэхэр а стратегием щыгъэнэфагъэх. Ащ диштэу республикэм социальнэ, экономикэ политикэу пхырищыщтыр къыхахы.\nМы документыр зэрагъэкIэжьырэм амал къытыщт хэхъоныгъэ ышIынымкIэ республикэм пшъэрылъэу ыпашъхьэ итхэр нахь гъэхъагъэ хэлъэу гъэцэкIэгъэнхэмкIэ положение заулэхэм ахэIэзыхьажьыгъэнэу.\nСтратегием икъыхэхын фэгъэзагъэр министерствэм стратегие гъэIорышIэнымкIэ, промышленностымкIэ ыкIи къэралыгъо программэхэмкIэ иотдел ары. Ау ведомствэм испециалистхэм зэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, мыщ фэдэ Iофым республикэм щыпсэухэрэри, бизнесменхэри, общественнэ организациехэм ыкIи наукэм ялIыкIохэри чанэу къыхэлэжьэнхэ фае.\nТиреспубликэ тапэкIэ хэхъоныгъэ зэришIыщтым фэгъэхьыгъэу Адыгеим щыпсэухэрэм шIошIэу яIэхэр игъэкIотыгъэу зэрагъэшIэщтых. ЦIыфхэм яшIошIхэр къыраIотыкIынхэ алъэкIыщт ведомствэм иофициальнэ сайтэу www. minесоrа. ru зыфиIорэм къырагъэхьэгъэ анкетэр къызфагъэфедэзэ.\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ Адыгеим зэкIэ щыпсэухэрэр ащ фэдэ Iофтхьабзэм къыхэлэжьэнхэу къырегъэблагъэх.\nРеспубликэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ нэмыкI предложениеу щыIэхэми ведомствэр ахэплъэным фэхьазыр. Республикэм щыпсэухэрэм япредложениехэр министерствэм стратегие гъэIорышIэнымкIэ, промышленностымкIэ ыкIи къэралыгъо программэхэмкIэ иотделэу мыщ фэдэ чIыпIэм щыIэм къырахьылIэн алъэкIыщт: ур. Пионерскэр, 199-рэ е телефонэу 57-18-11-мкIэ къытеошъущтых.\nШъуипредложениехэм тыкъяжэ, тапэкIэ Адыгеим къырыкIощтыр шъоры зэлъытыгъэр.


Адыгэ Хэку Таймс: Израилым культурэмкIэ иминистр Адыгэ къуаджэм къэкIуагъ\nИзраилым культурэмкIэ иминистр Адыгэ къуаджэм къэкIуагъ\nЦае зыщыгъэ пшъашъэхэм абгъодэтыр Регев Мири, ащ бгъодэтыр Нэпсэу Закарие\nМэлылъфэгъум и 27-м Израил культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ иминмстрэу Регев Мири Израил ит Адыгэ къуаджэу Кфар-Кама къэкIуагъ.\nХьакIэм пэгъокIыгъ Кфар-Кама хасэм итхьэматэу Нэпсэу Закарие. ХьакIэр къуаджэм дэт музием ащагъ ыкIи Адыгэ лъэпкъым итхыдэ къыфаIотагъ, Адыгэхэм къыкIаныгъэ Iэмэпсымэхэр рагъэлъэгъугъ. ЫтIанэ музием дэт утыкIум Кфар-Кама икъэшIуакIо купэу "Типпсэ" къыщышIуагъ. Министрэри купым хахьи дахэу къадэшъуагъ.\nАщ нэужьым музием хэт унэгорэм щызэхэсыгъэх.\nНэпсэу Закарие хьакIэм тхьэуегъэпсэу рыIуагъ ар Адыгэ къуаджэм къызэрэкIуагъэмкIэ ыкIи къуаджэм щагъэцакIэрэ ыкIи щагъэцэкIэщт проектхэр фиIотагъ. ГущыIэм икIэух Кфар-Кама хасэмрэ министрсвэмрэ илъэсбэ зэдэлэжьэнхэу зэрэфэхьазырэр Нэпсэум къыIуагъ.\nИзраил щыпсэурэ Адыгэхэм якультурэ Израил культурэр къэзыгъэдахэрэхэм ащыщ ыкIи ар къэнэныр, хэхъоныгъэхэр ышIыныр къэралыгъом ипшъэрылъ шъхьэIхэм ащыщ Регев Мири къыIуагъ.\nКъэбарэри сурэтхэри Кфар-Кама хасэм фасебукым щриIэ нэкIубгъом къыхэтхыгъэх.


Пщы жъалымым иунэIут\nCircassian (Moderator: Circassian) »\nAuthor Topic: Пщы жъалымым иунэIут (Read 2738 times)\n« on: June 25, 2012, 08:33 »\nПщылIэу пщы жъалымым иIэхэм хьащпэкъыр яунэу, уарзэмрэ бгъэнымрэ яошэкурэу, хьантхъупсыр яIусэу, мэщIус зыщыдахьырэм нахьи зыщыдамыхьрэр нахьыбэу гъэ мэщыр алэжьыщтыгъ. Мэфэ реным гъэпсэф амышIэу ахэр лэжьэнхэ фэягъ. ЗыгорэкIэ зэдгъэпсэфын аIоу, Iоф амышIэу, жьау горэм чIэсхэу загъэпсэфзэ пщым икъэкIогъу тефэу ыубытхэмэ, ащыгъум ащ ящыIэкIэ къины тхьамыкIэгъо лые къыхахъощтыгъ. Ащ ищынагъо къыхэкIэу пщылIымэ гъэпсэфыгъо яIагъэп.\nПчыхьэ горэм пщылIхэр IофышIэ къикIыжьыгъэхэу пагъэхэу, пшъыгъэхэу, ягъолъыпIэ уарзэ хэлъэу ащыщ горэм къэбаркIэ къырихьыжьагъ:\n- Непэ сэ къысэхъулIагъэр тхьамыкIагъу, - ыIуагъ ащ. – МэлакIэмрэ уцуагъэмрэ къахэкIи фабэм сыгу макIэ къышIи сызэхэфагъ. КъызэрэсшIошIырэмкIэ, сымэхыгъэгъэн фае. Насыпэу симыIэм къыхэкIэу, пщым икъэкIогъу тефи, натрыфым сыхэлъэу къысшъхьэщыхьагъ, икуо макъэ сыкъигъэлъэтагъ. «Натрыфэу ипкIыгъэ купыр олъэгъуа? Ащ къагокIэщт натрыф шъхьэ заулэм фэдиз о усщагъэкIи пкIэсхыщтэп» ыIомэ къысаозэ шъо мыушIуцI къысхимынэу сиукIыгъ. Ащ фэдэ горэ къызысилъэгъулIэкIэ, Мышъэост тхьамыкIэм ришIагъэр сэри къысишIэнэу къысиIуагъ.\n- Мы типщ нахь жъалымэрэ нахь щынагъорэ зы пщы горэ къэхъугъэпщтын. Къыфырикъун дунаем къытемыкIынэу ежьыри къышIошIы. Ащ тэ тыIэкIэкIыжьынэп тыпсаоу, - къэтхьаусхагъ нэмыкI гори.\n- Тэ тымышIэнкIи хъун, ау ащ къыфырикъунэу бэу лIы Iаджи щыI, - къыIуагъ адрэми.\nПщылIмэ аIуагъэр пщым зэхихыжьыгъ. ЯтIонэрэ мафэм типщы къыфырикъун, къытекIон лIы Iаджи къэхъун зыIогъагъэр аригъащи къыриIуагъ:\n- Сэ лIыгъэкIэ къыстекIонэу лIы щыI пIуагъэшъ, ащ фэдэ лIы къэбгъотынышъ къысфэпщэщт, ащ фэдэлI къэмыщэу укъызыкIожькIэ пшъхьэ шIуязгъэхыщт.\n- Сэ сIуагъэр згъэцэкIэжьын шэ тэрэзрэ щыгъын тэрэзрэ цIыфмэ сарыхэхьан слъэкIынэу згъотымэ, - ыIуагъ пщылIым.\n- Сэ къыстекIон о къэбгъотыщтмэ сэ ши, уани, Iаши, щыгъыни къыпфэзгъотын. Мэфибл пIалъэ пфэсэшIы, къэмыгъотэу укъызыкIожькIэ сэ сиегъэжьэп, - ыIуагъ пщым.\nШы горэмрэ Iэшэ-шъуашэхэмрэ къыраригъэтыгъэх. ПщылIыр гъогум техьагъ. Къоджэ пчъагъэ зэпичыгъ, ау зи пщы жъалымэм сезэон, Iошъхьэ пIалъэ фэсшIын ыIоу IукIагъэп.\nАузэ чылэ горэм дэхьагъ. Чылэр хьазырэу къыухыгъэу чылэ гъунэм Iут щагу зэтегъэпсыхьагъэ горэм ынэ лъэныкъо кIэпхагъэу зы лIы горэ къыдэкIи къыпэгъокIыгъ. ЛIэу къыпэгъокIыгъэм сэлам рихыгъ. Исэлам къыригъэгъэзэжьи еблагъ къыриIуагъ. «Тхьауегъэун» ыIуи джэуапэу ритыжьыгъ.\n- Хьау, ар умыIоу еблагъ, - ятIонэрэуи лIым къыриIуагъ.\n- Тхьауегъэун, сэ себлэгъэнэу уахътэ сиIэжьэп, псынкIэу сыкIожьын фае.\n- Игъо къэсмэ унэсыжьын. Джы чэщи мэхъу, о сыоплъышъ къэсэшIэ гъогу уанэ къызэрэпкIугъэр. Уиш ытхьакIумэхэр къэлэнлагъ. Ари улэугъэ. ШъуитIуи гъэпсэф шъуищыкIагъ. Ар сэ къысэжъугъотылIэщт, - ыIуи шыур ригъэблэгъагъ.\nХьакIэмрэ бысымымрэ чэщым зы унэ зэдилъыгъэхэти, бысымым гу лъитагъ чэщ реным хьакIэр зэрэмычъыерэм. Пчыхьашъхьашхэм зэрэхэмыIагъэм фэкъабзэу пчэдыжьыми хьакIэр шхагъэп, зэ-тIо хаIи пэкIыжьыгъэ нахь.\n- О,тихьакIэ, зы гупшысэ ин горэ уиI уигъэгумэкIэу. КъысаIу узгъэгумэкIырэр. СишIуагъэ окIынкIи мэхъу. СишIуагъэ омыкIыми сиягъэ озгъэкIынэп. КъаIо гукъаоу уиIэр, - ыIуи бысымыр хьакIэм еупчIыгъ.\n- Шъыпкъэ, сэ гукъэо тхьамыкIагъо сыхэфагъ, ау ащ ори ощ нэмыкIи сэ сыхищыжьын ылъэкIыщтэп. Чылэгъуишъэ къэскIухьагъ. Типщ нахь лъэш къэзгъоты сшIоигъу, ау къэзгъотын слъэкIыгъэп. Сэ гущыIэ мыгъо сшIыгъэ. ТызгъэпщылIырэ пщы жъалымым нахьи нахь лIыбланэу, пыеу къыпэуцуни ащ къытекIонэу тэ тымышIэ нахь мышIэми Iаджи щыI сIуагъэ. А гущыIэр пщы жъалымым зэхихыгъ.\nАрти сэ къыспэуцужьын къэмыгъотэу къызыбгъэзэжькIэ упязгъэлъэщт ыIуи тхьэмэфэ пIалъэ къысити сыкъыригъэжьагъ. Непэ аужырэ маф, ау джыри зи къэзготыгъэп. Пщым дэжь сыкIожьын фае, - ыIуагъ хьакIэм.\n- Джы шъуадэжь кIожь, - ыIуагъ бысымым. – УгукIэ зыгъэрэхьат. Сэ неущ а къинэу къыптефагъэм ухищыжьынэу шыу закъо къэгъэкIощт. А шыур ары о ппсэ къэзыгъэнэжьыщтыр.\nПщылIыр къэшэси къежьэжьыгъ А мафэ дэдэм къесыжьи ищагу дэхьажьыгъ. Шыоу дигъэкIыгъэр къызэрэкIожьыгъэмкIэ пщым макъэ рагъэIугъ. Ежь ипщыгъо зынэсырэ къуаджэмэ зэкIэ цIыфэу адэсыр къэзэрэугъоинхэу пщым унашъо ышIыгъ. Пщым ипыщэгъу пщы-оркъыхэр шъхьашIохыр къызщысыщт мафэм ыпэрэ мэфищым зэIуигъэкIагъэхэу ешхэ-ешъо джэгу афишIыгъэу джэгущтыгъэх.\nПчэдыжь шы псыегъэшъогъур къэсыгъ. ХьакIэхэри къэтэджыжьыгъэх. ЦIыфэу шъхьашIохыпIэм къекIолIагъэр бэ. Шыу закъоу пщылIыр зажэрэр щыIэп. КIалэм хьадэгъу чъыIалIэр къытехьэ хъугъэ. Тыгъэр нахь къыдекIуае къэс, гугъэр нахь макIэ мэхъу зэпыт. «Джы сэ сихьадэгъу къэсыгъэн фае» ыIуи зэплъэм, нэплъэгъум къихьагъэу гугъу емылIыхэу зы шыу шъхьэзакъо горэ къакIоу кIалэм ылъэгъугъ. Шыур къызэсым къышIэжьыгъ.\nПщым икъэлапчъэ шыу закъор къызыIохьэм, зы цIыфи хьакIэм пэгъокIэу къэлапчъэр Iуихыгъэп. Ежьыри шым емыпсыхэу зэкIакIуи, иш къамыщ щэогъу къырихи, къэлэпчъэ егъэтыгъэм къелъи, пщым ищагу къыдэпкIагъ. ЦIыфэу дэтхэр риутэу бырулэр ыгъэхъушIэу щыгум дэуцуагъэ. Пщым икъумалхэр шыум пыбэнагъэх «Пщым ищагу шы щибгъэхъушIэнэу тыдэ укъикIыгъ, зыпкIэ уIудгъэкIэн» аIуи, ау ащкIэ къафзэтеуцуагъэп. Иш нахь лъэшэу ыгъэхъушIэу, щагу бгъуиплIыр къызэпичъыхьэу фежьагъ, зиусхьанри, икъумалхэри, ихьакIэхэри зэбгырифыгъэх.\nПщым къышIагъ шыоу ищагу къыдэпкIагъэм шIу зэрэпимыхыщтыр, игъэщынэн зэримылъэкIыщтыр, ихьакIэхэри пыйкIэ зэрэпэмыгъокIышъущтхэри. Ау зыхъукIэ къэнэгъэ закъор хъоршэрыгъэкIэ пэгъокIын, щыгъу-пIастэм ымыгъэукIытэрэ щыIэпышъ, ригъэблэгъэн ыIуи ыгу къихьагъ. Арэущтэуи ышIыгъ. Ипшъэшъэ нахьыжъ иджабгъоу, ыпхъу нахьыкIэ исэмэгоу, пщыр азфагу итэу, пщы-оркъэу ихьакIэхэр ауж итхэу шыу закъоу зиш зыгъэхъушIэу щыгум дэтым къыпэгъокIыгъэх.\nХьакIэщым лIыр ращагъ, анахь тIысыпIэшIоу яIэм хагъэтIысхьагъ. Iанэхэри къахьи дэгъоу ахьэкIагъ. Шхэным иIоф зыхэкIым, «зыгорэ къытфэIуат тихьакIэ» ыIуагъ щысмэ ащыщ горэм. «Сэ сыд къэсIотэн, ащ фэдэу къэсIотэн гъэшIэгъон сшIэрэп» хьакIэм ыIуи шъхьаем, купыр шIокIыгъэп.\n- КIо, мыхъухэщтмэ сэри зыгорэ къэсIотэн, ау зэхэсхыгъэр ара хьаумэ слъэгъугъэр е къысэхъулIагъэр ара шъоркIэ нахь гъэшIэгъоныщтыр? – къяупчIыгъ лIыр.\n- Iаджи зэхэпхын плъэкIыщт, Iор-Iотэжьым нахьи о къыохъулIагъэ шъыпкъэр къытфэпIуатэмэ нахьышIу, - къыриIуагъ щысмэ анахьыжъым.\n- Ащыгъум сэ къысэхъулIагъэ горэ къэсIотэн, - ыIуи лIы хьакIэм къэбарыр къыригъэжьагъ. – Нэбгырибгъу хъоу тызэныбджэгъугъ дунаим тэ къыттекIонэу зы лIы къытехъуагъ Iоу тымышIэу, къытфырикъуни тыIумыкIэу, тызIукIэрэ лIы батырыр къамыщкIэ тыукIэу, нахь бэлахьыIо пыеу къытпэуцумэ тисэшхо къитымыхэу къамэкIэ тлIэу тыхэтзэ, зы шыу закъо горэ къакIоу зэгорэм тлъэгъугъэ. Ежь лIыгъэ зэрэхэлъыри иши шы лъэпшъэрыхьэу зэрэщытыри нэфагъэ, ау тэ тызылъыхъущтыгъэр къыддэджэгушъун шыу. Шыу гъорыкIом тылъежьи тыкIэхьагъ. Тащыщ горэ екIэнакIэу еупчIыгъ:\n- Уиш шымэ ялыеу шы дэгъу, ори узшIолIы дэгъу, шыу гъорыкIомэ сэлам ямыхэу уябгъукIо. Сыда ар къызхэкIырэр?\n- Ощ фэдэу сызIукIэрэ пстэумэ сэлам ясхырэп, ежьхэмэ къысахы нахь, - ыIуи пхъатэ къыпимыхьэу иш зытырищаий кIиIагъ.\nТэри тылъежьагъ. Тылъэчъэ шъхьаем, ишы фэдэу шы чъэр пшысэу къаIуатэу зэхэсымыхыгъэмэ, слъэгъугъэп. ТыкIэхьан тлъэкIыгъэп. Шыу зырызэу тызэкIэкIищыгъ. ЕтIанэ къытыригъази къызаорэр онэгум исыгъа имысыгъа пIоу сэщ нэмыкI къымыгъанэу ыукIыгъ. Сэри сиш илъэкIыщтымкIэ шыу бзэджэу синыбджэгъухэр зыукIырэм сыкъечъагъ. сыкъэсымэ ыпсэ Iусхынэу сызщыгугъыжьэу, ау сэ зэрэсIоу хъугъэп. Сигъусэхэр зэкIэ хьадэ ышIыгъэхэу зэпэзырызэу щылъыгъэх. Сыкъызщысыным мытхъытхъыхэу исэшхо рилъхьажьи иместэ тхьаIу дэгъэнэгъэ шыукъамыщ утIонкIагъэр къыдихыгъ, хьайт ыIуи ошIэ-дэмышIэу къысшъхьащылъади мы сынэ лъэныкъоу кIэпхагъэр къырикIыгъ. Ащ щегъэжьагъэу сэщ нажь лIы хафэ щыIэп сIоу гущыIэ сшIыжьыгъэп, ухэткIи арэущтэу пIоныр емыкIоу сэлъытэ.\n- Олахьэ, тихьакIэ, къэбар гъэшIэгъон къытфэпIотагъэм, - ыIуагъ пщым. – Узэгупшысэн ащ хэлъ. Сэри непэ емыкIу сшIэ пэтыгъ, дэгъоу сыкъэбгъэущыгъ.\nПщым иоркъымэ ащыщ горэ ыгъакIуи, цIыфэу къэзэрэугъоигъэхэр зэбгыригъэкIыжьынхэу, шъхьэшIох щымыIэнэу араригъэIуагъ. Джаущтэу зынэ лъэныкъо кIэпхагъэ шыу зыкъом пщылIыр псаоу къыгъэнэжьыгъ.\nКъэзыIуагъэр Бэрэтэрэ Исмахьил Гъэблэжьыкъо ыкъу, илъэс 88 ыныбжь (1873 илъэсым къыщыхъугъ), тхэкIэ-еджакIэ ышIэрэп, къуаджэу Аскъэлае щыщ, тхыдэIотэ Iаз. Зытхыгъэр Бэрэтэрэ Исхьакъ Гъэблэжъыкъо ыкъу, илъэс 62-рэ ыныбжь, пенсионер. 1961-рэ илъэсым къуаджэу Аскъэлае щитхыгъ. Оригиналыр АНИИ-м ифолклорнэ фонд хэлъ. Апэрэу къыхэтэуты. Адыгэ пшысэхэр, Мыекъуапэ, 1989


Гъэтхасэхэм яхэлъхьан фежьагъэх | Адыгэ Макъ\nГъэтхасэхэм яхэлъхьан фежьагъэх\nАвтор: Редакция\t/ 13.03.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nРеспубликэм ичIыгулэжьхэр гъэтхэ-губгъо IофшIэнхэм афежьагъэх, чIыгу гектар мини 123,2-мэ лэжьыгъэр арагъэкIун мурад яI.\nГъэтхасэхэм нахьыбэмкIэ къахиубытэхэрэр зернэ ыкIи техническэ культурэхэр арых, джащ фэдэу картофыр, хэтэрыкIхэр, нэшэ-хъырбыдзхэр, былымIускIэ агъэфедэщтхэр къагъэкIыщтых.\nАдыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, пIэлъэ кIэкIхэм къакIоцI гъэтхэ-губгъо IофшIэнхэр зэшIохыгъэ хъунхэм пае икъоу техникэри, гъэстыныпхъэ-щыфэ материалхэри аIэкIагъэхьагъэх. Джащ фэдэу чылэпхъэшIухэри чIыгъэшIухэри къащэфыгъэх.\nГъэтхэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан дакIоу бжыхьасэхэми чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIэх. Республикэм игектар мин 93,7-мэ бжыхьасэхэр арагъэкIугъ, пстэуми лэжьыгъэр къащыхэкIыгъ. НепэкIэ гектар мин 80,4-мэ чIыгъэшIухэр арагъэкIугъэх, ар бжыхьасэхэр зыхэлъ чIыгум ипроцент 86-рэ фэдиз мэхъу. ЧIыгулэжьхэм мы мэфэ заулэхэм къакIоцI а IофшIэныр аухын мурад яI. Хъызмэт заулэ джыри икIэрыкIэу чIыгъэшIухэр чIыгум егъэкIугъэнхэм фежьагъэх.


Зы быракъым зэдычIэтхэу | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 22.08.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n1991-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 22-м Москва дэт унэ Фыжьым шъо зэфэшъхьафищ зиIэ урысые быракъыр апэрэу щаIэтыгъ, гъупчъэмрэ уатэмрэ зытетыгъэхэ быракъ плъыжьыр ащкIэ зэблахъугъ.\nМэфэкIым ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу республикэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр щызэхащэщтых, анахьыбэр зыщырекIокIыщтыр къэлэ шъхьаIэр ары:\nшышъхьэIум и 19-м къыщыублагъэу тхылъеджапIэхэм ащэкIох тхылъхэм якъэгъэлъэгъонэу УФ-м и Къэралыгъо быракъ и Мафэ фэгъэхьыгъэхэр. Ахэр мы мазэм и 25-м нэс зэIухыгъэщтых;\nсурэт техыгъэхэм якъэгъэлъэгъонэу «Берега» зыфиIоу шышъхьэIум и 24-м нэс кIощтыр Адыгеим исурэт къэгъэлъэгъуапIэ къыщызэIуахыгъ, ащ Урысыем ишъолъыр 50-мэ ясурэттеххэр хэлажьэх;\nнепэ пчыхьэм сыхьатыр 5-м къыщыублагъэу 7-м нэс Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим къарыкIыгъэхэ ныбжьыкIэхэм апае «Долина Мые» зыфиIорэ экскурсие Мыекъуапэ щызэхащэщт;\nзыгъэпсэфыпIэ паркым «Быракъ зыкIым ычIэгъ» зыфиIорэ Iофтхьабзэм сыхьатыр 5-м къыщыублагъэу непэ Iоф щишIэщт, сурэт зышIыхэрэм, тхылъхэм якъэгъэлъэгъон, Iэпэщысэхэм яшIынкIэ егъэджэнхэр ащ къыхеубытэх;\n«РакушкэкIэ» заджэхэрэ чIыпIэм непэ сыхьатыр 4-м къыщыублагъэу 5-м нэс творческэ купхэм концертэу «О пфэгъэхьыгъэу орэд къэсэIо, си Урысый!» зыфиIорэр къыщатыщт;\nпарк дэхьагъум Урысыем ибыракъ и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI концертыр непэ пчыхьэм сыхьатыр 6-м ыныкъокIэ кIуагъэу 7-м ыныкъом нэс щыкIощт;\nадыгэ джэгур мы чIыпIэ дэдэм сыхьатыр 7-м щырагъэжьэщт;\nмуниципальнэ духовой оркестрэм «Ракушкэм» мэкъэмэ зэфэшъхьафхэр сыхьатыр 6-м къыщыублагъэу 8-м нэс къыщыригъэIощтых;\n«Танки» зыфиIорэ художественнэ фильмым Iофтхьабзэхэр «Ракушкэм» пчыхьэм сыхьатыр 8-м щылъигъэкIотэщтых;\nкъутырэу Гавердовскэм джащ фэдэу непэ концерт щыкIощт, культурэм и Унэу дэтым пчыхьэм сыхьатыр 6-м ар щырагъэжьэщт;\nпсэупIэу Подгорнэм культурэм и Унэу дэтым пчэдыжьым сыхьатыр 10-м «Урысые быракъыр — тигушхоныгъ!» зыфиIорэ Iофтхьабзэр щыкIощт;\nХанскэм культурэм и Унэу дэтым ипчэгу непэ пчыхьэм сыхьатыр 6-м мэфэкI концертэу къэралыгъом ибыракъ фэгъэхьыгъэр щызэхащэщт.\nМэфэкIым хэлажьэ зышIоигъо пстэури Iофтхьабзэхэм къарагъэблагъэх.


Руководство республики, волонтеры – медики посетили травматологическое и реабилитационное отделения АРДКБРеспубликэм иIэшъхьэтетхэр, волонтер-медикхэр Адыгэ республикэ клиническэ кIэлэцIыкIу сымэджэщым щыIагъэх\nРеспубликэм иIэшъхьэтетхэр, волонтер-медикхэр Адыгэ республикэ клиническэ кIэлэцIыкIу сымэджэщым щыIагъэх\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет—Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ АР-м иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем Адыгэ республикэ клиническэ кIэлэцIыкIу сымэджэщым щыIагъэх, ащ изытет зэрагъэлъэгъугъ, сымаджэу чIэлъхэм гущыIэгъу афэхъугъэх. Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу, волонтер движением Адыгеим хэхъоныгъэхэр зэрэщишIырэм зыщагъэгъозагъ, волонтер-медикхэм заIуагъэкIагъ.\nКъумпIыл Мурат травматологие ыкIи реабилитационнэ отделениехэу сымэджэщым хэтхэр къыплъыхьагъэх, ахэм ачIэлъ кIэлэцIыкIухэм гущыIэгъу афэхъугъ. Травматологием иотделение мэкъуогъум гъэцэкIэжьынхэр щашIыгъэх, мебелыр щызэблахъугъ. Нэбгырэ 3I-рэ чIэлъыным фытегъэпсыхьагъэхэ чIыпIэхэр иIэх. КъумпIыл Мурат иунашъокIэ къэзыгъэучъыIыщт сплит-системэхэр сымэджэщым чIагъэуцуагъэх.\nРеабилитационнэ отделениер сэкъатныгъэ зиIэхэ сабыйхэми ащяIэзэнхэм фытегъэпсыхьагъ. Мыщ массаж зыщашIыщт, зыщыджэгущтхэ, нэмыкI кабинетхэри хэтых. Медицинэм иофышIэхэм къызэраIуагъэмкIэ, гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом кIэлэцIыкIухэм шъобжхэр проценти I0-кIэ нахьыбэу атещагъэхэ мэхъу. Сымэджэщым зэкIэ чIэлъхэм республикэм ипащэ якIолIагъ, гущыIэгъу афэхъугъ. ИмэфэкI мафэ сымэджэщым чIэлъэу къизыгъэхьэгъэ Шэуджэн Каринэ мэфэкIыр пытэу ыгу къинэжьыщт. Пшъэшъэжъыем КъумпIыл Мурат фэгушIуагъ ыкIи шIухьафтын ритыгъ. Илъэси 9 хъугъэ Каринэ цIыкIур чъыгым къефэхыгъ ыкIи ылъакъо зэпикIыгъ.


Препарат Улькусан: инструкция по применению, цена, описание.\nЦефальгин: инструкция по применению, цена, описание.\nСанас: инструкция по применению, цена, описание.\nПанкреасан: инструкция по применению, цена, описание.\nФарингосан: инструкция по применению, цена, описание.\nВеносан: инструкция по применению, цена, описание.


Республика Адыгея - Щытхъум итамыгъэ фагъэшъошагъ\nПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Фондым игенеральнэ пащэу Константин Цициныр джырэблагъэ Адыгеим щыIагъ. Мыекъуапэ дэт унэ зэтетхэм ащыщ «ЩысэтехыпIэу аIыгъ ун» зыфиIорэ тамыгъэр зэрэфагъэшъошагъэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Фондым ипащэрэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ.\nЩытхъум итамыгъэу «ЩысэтехыпIэу аIыгъ ун» зыфиIорэр Мыекъуапэ иурамэу Шоссейнэм тет унэу N 20-м фагъэшъошагъ. Ар шIукIэ зыфэплъэгъунэу щытыр ТСЖ-у «Феникс» зыфиIорэм итхьаматэу Александр Плющ ары.\nПсэупIэкоммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Фондым игенеральнэ пащэу Константин Цициным ащ иIофшIагъэ осэшхо фишIи, «ПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым и Щытхъу тамыгъ» зыфиIорэр фигъэшъошагъ ыкIи Iэпшъэ сыхьат шIухьафтынэу ритыгъ.\nЗигугъу тшIырэ унэр 1990-рэ илъэсым ашIыгъ. 2009-рэ илъэсым псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Фондым имылъкукIэ мыщ гъэцэкIэжьын инхэр рашIылIагъэх: унашъхьэр зэблахъугъ, унэ кIоцIым инженернэ IофшIэнхэр рашIылIагъэх, агъэфедагъэр учет зышIырэ пкъыгъохэр агъэуцугъэх, чIыунэхэр, унэм итеплъэ, лифтыр агъэцэкIэжьыгъэх. «ШэпхъэшIухэм адиштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэныр» зыфиIорэ программэм къыдыхэлъытагъэу 2018-рэ илъэсым урамхэу Шоссейнэм тет унэхэу N 4-мрэ N 6-мрэ ящагухэр зэтырагъэпсыхьагъэх, ахэм сомэ миллиони 4,6-рэ атефагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат бысымхэм къафэгушIозэ къыIуагъ мы унэр щысэтехыпIэу зэрэщытыр.\n— ПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Фондым Адыгеим щыпсэухэрэм ацIэкIэ рэзэныгъэ гущыIэхэр фэзгъазэхэ сшIоигъу. ШIуагъэ къэзытырэ IофшIэнэу ыгъэцакIэрэм къыкIэлъыкIоу республикэм итеплъэ нахь дахэ мэхъу зэпыт. ЦIыфхэм япсэупIэхэр нахь кIэракIэ шIыгъэнхэмкIэ, ящагухэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэмкIэ мыщ фэдэ щысэшIухэм тэркIэ мэхьанэшхо яI. Урамэу Шоссейнэм тет унэм ибысымхэм аIэ зэкIэдзагъэу акIуачIэ зэрэрахьылIагъэм къэгъэлъэгъонышIухэр къыкIэкIуагъэх. Шъугу етыгъэу, шъузэкъотэу Iоф зэрэшъушIэрэм фэшI «тхьашъуегъэпсэу» шъосэIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКонстантин Цициным къызэриIуагъэмкIэ, АдыгеимкIэ энергием нахь шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэнымкIэ программэм хэлажьэхэрэмкIэ мы унэр апэрэщт. Ащ пэIухьащт мылъкоу сомэ миллиони 5-р Фондым къытIупщынэу хьазыр.\n— Фондым къытIупщырэ мылъкумкIэ мы унэм щыпсэухэрэм энергиер нахь макIэу зыгъэстыщт шIыкIэхэр щагъэфедэшъущтых. Ащ ишIуагъэкIэ коммунальнэ фэIо-фашIэхэм уасэу алъатырэр процент 30 — 40-кIэ нахь мэкIэщт. Мы Iофыгъом изэшIохын Адыгеим и ЛIышъхьэрэ сэрырэ тырыгущыIагъ. Сэгугъэ мы илъэсэу тызхэтым шIуагъэ къэзытырэ шIыкIэхэр къышъуIэкIэдгъэхьанхэу, — къыIуагъ Константин Цициным.\nМэфэкI Iофтхьабзэм ыуж Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат район цIыкIоу «Восходым» щыпсэухэрэм адэгущыIагъ. ЦIыфхэр анахьэу зыгъэгумэкIырэ упчIэхэр республикэм ипащэ къыфагъэзагъэх. Ахэр зэхэфыгъэнхэмкIэ Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащэу Андрей Гетмановым пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр фишIыгъэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Фондым зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм ишIуагъэкIэ 2008-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2016-рэ илъэсым нэс шъолъыр программэм къыдыхэлъытагъэу къат пчъагъэу зэтет унэ 1637-м щыщэу 830-р дэгъоу агъэцэкIэжьыгъэх. Бюджет зэфэшъхьафхэм къахахыгъэ мылъкоу сомэ миллиардрэ ныкъорэ фэдизыр а IофшIэнхэм апэIуагъэхьагъ.\n2014-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2018-рэ илъэсым нэс охътэ кIэкIым тегъэпсыхьэгъэ гухэлъым епхыгъэу фэтэрыбэу зэхэт унэ 325-мэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх. А IофшIэнхэм сомэ миллион 437,1–рэ апэIуагъэхьагъ. 2019-рэ илъэсымкIэ гухэлъэу щыIэр мыщ фэдэ унэ 81-рэ агъэцэкIэжьыныр ары, шIокI зимыIэ тынэу къаугъоихэрэ сомэ миллиони 134,3-м ехъу ащ пэIуагъэхьащт.


Автомобиль аритыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 14.01.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм идепутатэу Болэкъо Мыхьамэт Джэджэ район сымэджэщым автомобилэу газель ритыгъ. Гъубдж мафэм ащ иIункIыбзэхэр врач шъхьаIэм ритыжьыгъэх. — Охътэ къинэу тызыхэтым депутат пстэумэ цIыфэу районым исхэм, анахьэу медицинэм иIофышIэхэм, лъэшэу яшIуагъэ арагъэкIы, — къыIуагъ народнэ депутатхэм ярайон Совет партиеу «Единэ Россием» ифракциеу хэтым ипащэу Алла Самохваловам. – Лъэшэу тигуапэ ащ фэдэу гупыкI зиIэу, автомобиль шIухьафтынэу ашIыным фэхьазыр цIыфхэр зэрэтиIэхэр.\nБолэкъо Мыхьамэт Адыгеим щызэлъашIэрэ меценат. Депутат Iофым зыфэгъэзагъэм къыщыублагъэу ащ мызэу, мытIоу ичIыпIэгъухэм IэпыIэгъу афэхъугъ. Джэджэ районым социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофхэр щызэшIохыгъэнхэм, гущыIэм пае, спорт площадкэхэм, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэм яшIын, чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, гъогухэм ягъэцэкIэжьын иIахьышхо хелъхьэ, цIыфэу исхэм ящыкIагъэмэ транспорт ареты, мэфэкI зэхахьэхэм язэхэщэнкIэ адеIэ. Нахьыжъэу районым исхэм анахьыбэу ынаIэ атет.\n— АР-м и ЛIышъхьэу, партием ишъолъыр къутамэ и Секретарэу КъумпIыл Мурат пэщэныгъэ дызэрихьэзэ, коронавирусым зимыушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэнышхо республикэм щызэшIохыгъэ мэхъу, — къыхигъэщыгъ Болэкъо Мыхьамэт. — Арэу щытми зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм медицинэм иIофышIэхэм апашъхьэ пшъэрылъышхохэр къегъэуцух, атегъэуагъэ хъугъэр бэ. Автомобилэу Джэджэ район сымэджэщым естыгъэм яуахътэ къызэтыригъэнэнэу, яIофшIэн нахьышIу хъуным фэIорышIэнэу сыщэгугъы.\nПредыдущая «Налмэсым» имэфэкI зыфегъэхьазыры\nСледущая Журналистхэр къыхагъэщыгъэх


Адыгэ хьакIэщым фэд — Адыгэ макъ\nАдыгэ хьакIэщым фэд\nРедактор 12.05.2022 КУЛЬТУРЭР\nГъукIэ Замудин итхылъыкIэу «Адыгэ къамыл» зыфиIорэр ижъырэ хьакIэщыр — цIыф зэIукIэпIэ-зэхэхьапIэщтыгъэр гум къыгъэкIэу гъэпсыгъэ. Мы IофшIагъэм ишIуагъэкIэ тэ, непэ псэухэрэм, тиблэкIыгъэ чыжьи, тинепэрэ щыIакIи нахь зэдгъэшIэнхэ, апэблагъэ зытшIын тлъэкIыщт. Анахьэу тхылъыкIэм уасэ къезытырэр, ащ тапэкIэ щыIэгъэ орэдус ыкIи IорIотакIохэу, къамылапщэхэу лъэпкъым къыхэкIыгъэхэр бэу къызэрэщыпчъыгъэхэр ары.\nАнахь унаIэ зытеозыгъадзэу, пшIэмэ пшIоигъоу тхылъым къыдэхьагъэхэм ащыщ я XX-рэ лIэшIэгъум ыкIэм ыкIи я XXI-рэ лIэшIэгъукIэм ипэублэ — джырэ мафэхэм тиIэ къамылапщэхэр. Адыгэ РеспубликэмкIэ ахэр нэбгырэ 21-рэ зэрэхъухэрэр. Къэбэртэе-БэлъкъарымкIэ — нэбгыри 6, Къэрэщэе-Щэрджэс РеспубликэмкIэ — нэбгыри 2, IэкIыб щыIэ адыгэхэмкIэ (Тыркуер) — нэбгыри 4.\nИжъырэ мэкъэмэ Iэмэ-псымэу къамылыр джырэ уахътэм апэдэдэ къэзыштагъэу, ежь ышъхьэкIэ ар зышIыгъэр, лъэпкъ орэдыр ащкIэ зыгъэжъынчыгъэр Лъэцэрыкъо Ким. Ащ къыгоуцуагъэх Къулэ Амэрбый, КIыргъ Юрэ, ГъукIэ Замудин, ШъэуапцIэкъо Адам, ПчыхьалIыкъо Мэдинэ, Абыдэ Хьисэ ыкIи мыхэм анахь ныбжьыкIэхэу лъэпкъ музыкэр зыгу нэсырэ нэбгырабэ. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу исабыигъом къыщыублагъэу Нэгъой Заур къамылыр ыIэкIэ ышIыгъэу, ащ къызэрэригъаIорэм имызакъоу, шыкIэпщынэ бзэпсыхэр къыгъэгущыIэу, мэкъэ гохь дахэкIэ адыгэ орэдыжъхэр къызэриIорэр, жъыокIо гъэшIэгъонэу зэрэщытыр, икIэлэегъаджэу, лъэныкъуабэкIэ щысэтехыпIэ фэхъугъэ ГъукIэ Замудин готэу илъэсыбэ хъугъэу адыгэ лъэпкъ искусствэм хахъо фашIызэ ылъапсэ зэрагъэпытэрэр. Мэхьанэ зиIэ Iофтхьэбзэ инхэу фольклорымкIэ тихэгъэгу имызакъоу, IэкIыб къэралхэм ащызэхащэхэрэм Нэгъой Заур иIэпэIэсэныгъэ мызэу, мытIоу ащаха— гъэунэфыкIыгъ. Джащ фэд, лъэпкъ искусствэмкIэ гъэзагъэу мы кIалэм фызэшIокIырэр макIэп — ащ тыжьыным хишIыкIыгъэ къамылыр идэхэгъэ-лъэгъупхъагъэкIи, макъэу къытырэмкIи зэбгъэпшэн щыIэп.\n«Адыгэ къамыл» зыфиIорэ тхылъыр къыIуатэрэмкIи, сурэт зэфэшъхьафкIи бай. Лъэпкъ искусствэм зынэIу фэгъэзагъэу, адыгэ культурэм ылъапсэ лъэныкъуабэкIэ кIэзыугъоерэ Абыдэ Хьисэу Адыгэкъалэ щыпсэурэм сыкъыщыуцущт.\nХьисэ игъэпсыкIэ къыуегъашIэ ар игухэлъ ехьыжьагъэ сыдигъуи зэрэфакIорэр, зэрэпхырищырэр. Ыгу илъ лъэпкъ гукIэгъу-шIулъэгъу иныр кIигъэтхъэу адыгэ хъулъфыгъэ шъошэ дахэр зыщищыкIагъэм къештэ. Шъуашэм фэшIу зишIэу, сыдигъуи къыIощтми ышIэщтми афэсакъы. Щэч хэлъэп Абыдэ Хьисэ адыгэ унагъоу унэшъо гъэнэфагъэхэр зэрылъыгъэм зэрэщапIугъэр, зэрэщалэжьыгъэр. Илъэпкъ лъапIэу адыгэм ехьылIэгъэ пстэур зэрэзэригъэшIэщтым иакъыл къызыкIуагъэм щегъэжьагъэу фэIорышIэ. Мэлъыхъо, къегъоты, еджэ лъэпкъым ехьылIэгъэ литературэм, зыIукIэрэ цIыф гъэсэгъэ пчъагъэми, ежь ыгу къыриIорэми акIэдэIукIы.\nГъукIэ Замудин итхылъ Хьисэ ыцIэ бэрэ къыхэфэ, ар къамылапщ, шыкIэпщынау, IэпэIас. Хьисэ ежь ышIыгъэ къамылыр алюминым ыкIи пластикэм ахишIыкIыгъ, макъэр дахэу къеты.\n«Чыр цIынэзэ ауфэ, кIалэр цIыкIузэ агъасэ» аIо адыгэхэм. Ар къыгурыIозэ, Абыдэ Хьисэ икIалэхэу Артуррэ Адамрэ ыгъэсагъэх, шIыкIашIоу алъэгъурэм ахэр кIырэплъых. Абыдэхэм яунагъо лъэпкъ мэкъамэхэр гур апхъуатэу бэрэ къеIукIых; ахэм, тым ыкIи ыкъохэм, якIас куп зэдиштэу зэхэсхэу ижъырэ орэдхэр кIырагъэщынхэр. ДжэгокIо-пщынэо унагъом джащыгъум ишыкIэпщынаор Хьис, Артур — къамылапщ ыкIи жъыокIо пхъэкIычаор Адам. Нэбгырэ пэпчъ, нахьыжъи нахьыкIи, сэнэхьат гъэнэфагъэхэр яIэх, ау апсэ хэпчын умылъэкIынэу хэлъхэр ижъырэ лъэпкъ орэд дахэхэр ары. Абыдэ Хьисэ, уеупчIыжьын имыщыкIагъэу, лъэпкъ культурэр, искусствэр зэрикIасэхэр ищыIакIэ къыхэщы: нэдэплъыпIэ зэригъотэу лъэпкъ мэкъэмэ дахэхэм ядунай джары зыкIыхэуцорэр. Хьисэ ышъхьэкIэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэхэм ахэмылажьэу къыхэкIырэп, 2015-рэ илъэсым адыгэ пщыналъэхэм яа I-рэ Дунэе фестивалэу Мыекъуапэ щыкIуагъэм яунэгъо куп дахэ хэлэжьагъ, музыкэмкIэ яIэпэIэсэныгъэ уасэ къыщыфашIыгъ.\nКультурэр, музыкэр, анахьэу ижъырэ лъэпкъ мэкъамэхэр ары гум, псэм къэбзэгъэ-дэхагъэр, гугъэ нэфхэр къарызылъхьэхэрэр. УсакIом зэриIуагъэу, «Орэдыр о зигъэгъус, орэдыр о зигъэкIас! Зигъусэр насыпышIощт, зикIасэр гушIом хэтыщт!»\nГъукIэ Замудин иIофшIэгъэ инэу, итхылъэу «Адыгэ (Черкес) къамыл» зыфиIорэр шIэныгъэкIэ ыкIи шIагъэкIэ ушъагъэ, ащ узкIэдэIукIынэу, узыгъэгупшысэнэу бэ дэбгъотэщтыр, адыгэ лъэпкъ музыкэ искусствэр уигъэшIэщт, шIу уигъэлъэгъущт.\nСурэтхэм арытхэр: шыкIэпщынаоу, къамылапщэу, жъыуакIоу Нэгъой Заур; Абыдэхэм ямузыкэ унагъу.\nПредыдущая Наука и технологии в Адыгее: профильные классы и «Точки роста»\nСледущая ШIэжьыр орэмыкIод


Адыгэ Хэку Таймс: 2019-м IэкIыб къэралыгъохэм ащыщ нэбгрэ мин 18 Адыгэ Республикэм къихьагъэх\n2019-м IэкIыб къэралыгъохэм ащыщ нэбгрэ мин 18 Адыгэ Республикэм къихьагъэх\nСтатистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум Краснодар краимкIэ ыкIи Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 1-м ехъулIэу Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм япчъагъэ нэбгырэ 462655-рэ хъущтыгъэ ыкIи илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу а пчъагъэм нэбгырэ 7921-рэ къыхэхъуагъ.\nАщ лъапсэ фэхъугъэр тикъэралыгъо цIыфэу къихьагъэм ипчъагъэ зэрэхэхъуагъэр ары, 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 1-м ехъулIэу нэмыкI къэралыгъохэм къарыкIхи нэбгырэ 9291-рэ Адыгеим къэкIуагъэх.\nАР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ кощын IофхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ итхьаматэ игуадзэу Шэуджэн Руслъан къызэриIуагъэмкIэ,2019-рэ илъэсым IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэу ыкIи гражданствэ зимыIэхэу Адыгеим къихьагъэхэм япчъагъэ мин 18-м шIокIы. БлэкIыгъэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр процент 17,8-кIэ нахьыб. СНГ-м хахьэхэрэ къэралыгъохэм яцIыфхэр нахьыбэу къыздикIыгъэхэр Узбекистан (нэбгырэ 3798-рэ), Туркменистан (нэбгырэ 2912-рэ), Таджикистан (1649-рэ) Украинэр (1479-рэ), Армениер (1509-рэ) ыкIи Азербайджан (1253-рэ).\nМыхэм янахьыбэр тиреспубликэ IофшIапIэкIэ къэкIуагъэх. Адыгеим Iоф щашIэн алъэкIынэу ахэм Iизын зыпылъ тхылъхэр аратых. Хэбзэгъэуцугъэм фэхъугъэхэ зэхъокIыныгъэхэм къадыхэлъытагъэу 2019-рэ илъэсым IэкIыбым къикIыгъэхэу ыкIи гражданствэ зимыIэхэу Адыгеим къэкIуагъэхэм патент 3127-рэ, Iоф щызышIэщтхэм патент 62-рэ афагъэпсыгъэх. Патентыр нахьыбэу зэратыгъэхэр Узбекистан, Таджикистан, Азербайджан къарыкIыгъэхэр арых.\n— 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, гъэрекIо процент 24-кIэ нахь макIэу къегъэблэгъэ тхылъыр, проценти 10,5-кIэ нахьыбэу визэр афэтшIыгъэх. Мыщ фэдэ тхылъхэр зэттыгъэхэм ыужыкIэ хабзэр амыукъонэу, бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэу талъэплъэ. Кощыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъуагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм ыкIи ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм афэшI ГъэIорышIапIэм оперативнэ-пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу «Мигрант», «Патент» «Адрес», «Нелегал» зыфиIохэрэр республикэм щызэхещэх, — къыIуагъ Шэуджэн Руслъан.\n2013-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу IэкIыбым къикIыгъэхэу урысые гражданствэ зыштэнхэу фаехэм япчъагъэ къеIыхырэп. ГущыIэм пае, 2019-рэ илъэсым IэкIыбым къикIыгъэ нэбгырэ 1453-мэ гражданствэ афагъэпсыгъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, мы пчъагъэр проценти 172-кIэ нахьыб. Джащ фэдэу урысыбзэр ашIэу заявление къэзытыгъэхэм япчъагъэ процент 48,1-кIэ нахьыбэ хъугъэ.\nУФ-м игражданствэ нахьыбэу зыгъэпсыгъэхэр Украинэм (нэбгырэ 983-рэ), Армением (102-рэ), Сирием (91-рэ), Казахстан (40) къарыкIыгъэхэр арых. Джащ фэдэу «Вид на жительство» къыдэзыхыгъэхэм япчъагъэ проценти 9,5-кIэ, охътэ гъэнэфагъэкIэ Урысыем щыпсэунхэмкIэ Iизын къызэратыгъэхэр процент 21-кIэ нахьыбэ хъугъэх.\nШэуджэн Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 31-м ехъулIэу IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэр ыкIи гражданствэ зимыIэхэр охътэ гъэнэфагъэкIэ Адыгеим щыпсэунхэмкIэ квотэ 600 фэдиз аратыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ квотэ фаехэу къыкIэлъэIугъэхэ нэбгырэ 461-мэ ятхылъхэр афагъэпсыгъэх.\n— Кощыным ылъэныкъокIэ хабзэр амыукъонымкIэ, ащ фэдэхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ ыкIи хэбзэукъоныгъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ ГъэIорышIапIэм оперативнэ-пэшIорыгъэшъ Iофтхьэбзэ 30 фэдиз Адыгэ Республикэм щызэхищагъ. Ахэм яшIуагъэкIэ административнэ хэбзэукъоныгъэ 3092-рэ къыхэдгъэщыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, мы пчъагъэр процент 16,9-кIэ нахьыб. НахьыбэрэмкIэ хэукъоныгъэу къыхэдгъэщыхэрэм ащыщ IэкIыб хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэм регистрациер аухыгъэу хэгъэгум зэрэщыпсэухэрэр, патентыр амыгъэпсыгъэу къэралыгъом зэрисхэр. Ащ фэдэу къыхэдгъэщыгъэхэм тазырхэр атетэлъхьэх ыкIи хэгъэгум исынхэ фимытхэу итэгъэкIыжьых. Урысые Федерацием къихьанхэм шапхъэу пылъхэр зэраукъуагъэхэм къыхэкIэу нэбгырэ 1132-мэ административнэ протоколхэр афэттхыгъэх. IофшIэнымкIэ шапхъэу щыIэхэр аукъуагъэхэу нэбгырэ 407-мэ административнэ пшъэдэкIыжь ядгъэхьыгъ. IэкIыбым къикIыгъэхэ нэбгыри 144-рэ ашъхьэ фимытхэу республикэм идгъэкIыжьыгъэх. Кощыным пылъ хэбзэгъэуцугъэр зыукъогъэхэ иностранцэ нэбгырэ 43-р Урысыем къихьанхэ фимытхэу гъогур афызэфэтшIыгъ. Джащ фэдэу хэбзэукъоныгъэр зыукъогъэхэ нэбгырэ 98-мэ уголовнэ Iоф къафызэIуахыгъ, — къыIуагъ Р. Шэуджэным.\n2019-рэ илъэсым гъэтхапэм и 12-м АР-м иминистрэхэм я Кабинет иунашъокIэ къэралыгъо программэу «По оказанию содействия добровольного переселения соотечественников, проживающих за рубежом» зыфиIоу 2019 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъэр аштагъ. Мы программэм хэлэжьэнхэу фаехэу IэкIыбым щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъу нэбгыри 6-мэ заявление къатыгъ, нэбгыритIумэ яунагъохэр ягъусэх. Къэралыгъо программэм хэлэжьэнхэ алъэкIынэу зэкIэми Iизын аратыгъ.\n— Патентым къыкIэкIогъэ ахъщэу сомэ миллион 81-м ехъу АР-м ибюджет идгъэхьагъ, — еIо Руслъан. — Адыгеим рэхьатныгъэ зэрилъым пае цIыфэу къихьэрэр бэдэд. IофшIапIэ къязытыщтхэр къызэряжэхэрэм къыхэкIэу, илъэсыбэ хъугъэу а зы нэбгырэхэр Адыгеим IофшIапIэкIэ къэкIох.\nХэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэу фэхъугъэхэм къызэрадыхэлъытагъэу, Iоф щызышIэнэу тикъэралыгъо къихьэгъэ цIыфым медицинэ уплъэкIунхэр ымыкIугъэхэу патентыр афашIырэп. Уз щынагъохэр тихэгъэгу къырамыхьанхэмкIэ мыр зигъо Iофыгъоу щыт. Ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэ къызыхагъэщыкIэ, IэкIыбым къикIыгъэхэр хэгъэгум рагъэкIыжьых.\n— Мы мафэм ехъулIэу Китаим щыщ нэбгырэ 13 Адыгеим щыI. Ахэм ащыщэу нэбгыри 3-р студент. Нэбгыри 6-р сатыум пылъ, ахэр 2018-рэ илъэсым ыкIэхэм Адыгеим IофшIапIэкIэ къэкIуагъэх, азыныкъом мэлылъфэгъум агъэзэжьыгъ. Ащ нэмыкIэу нэбгыри 4-мэ «Вид на жительство» яIэу бэшIагъэу Адыгеим щэпсэух. Мы илъэсым Китаим къикIыгъэу зыпари Адыгеим къихьагъэп. КъэIогъэн фае, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Инновация» зыфиIоу Мыекъопэ районым щыIэм пхъэм икъыдэгъэкIынкIэ Китаим щыщхэр къыщэнхэшъ, Iоф аригъэшIэнэу АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ Iизын къыщыратыгъ. Арэу щытми, зыпари къэкIуагъэп. Арэущтэу зыкIэхъугъэри гъэнэфагъэ. Мы мафэхэм Китаим къыщекIокIырэ зэпахырэ уз щынагъом къыхэкIэу Урысыем зыпари къырагъахьэрэп. Тэри, тигъэIорышIапIэкIэ ащ лъэшэу тылъэплъэ, — къыIуагъ Шэуджэн Руслъан.


Узыр зэпамыхынымкIэ амалышIу — Адыгэ макъ\nУзыр зэпамыхынымкIэ амалышIу\nРедактор 03.01.2022 30.12.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэпахырэ узэу коронавирусым тишъолъыр зызэрэщиушъомбгъурэм ыгъэгумэкIыхэрэм ащыщ общественнэ ыкIи медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Адыгэ республикэ Гупчэм иврач шъхьаIэу Мэт Заремэ. Медицинэ общественностым ыцIэкIэ цIыфхэм ащ зафегъазэ егъэзыгъэ Iоф хэмылъэу, язэхэшIыкI къыхьэу коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр зыхарагъэлъхьанэу.\n— Мы уахътэм узым тыщызыухъумэнэу къаугупшысыгъэ закъор вакцинациер ары, — еIо Мэт Заремэ. — Псауныгъэр зыухъумэрэ санитарнэ шапхъэхэри вакцинацием игъусэу дгъэцэкIэнхэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Тэ тшъхьэкIэ тызфэсакъыжьмэ, тыкъэзыуцухьэхэрэри ухъумагъэ хъущтых. Джащ фэд, бжыхьэ лъэхъаным тызыгъэгумэкIырэ пэтхъу-Iутхъур ыкIи гриппыр зыщыжъотым ащ пэуцужьырэ вакцинэри зыхядгъэлъхьан фае, ау хэлъхьагъухэм азыфагу мэзэ пIалъэ къыдэфэнэу щыт.\nРеспубликэ санитарнэ врач шъхьаIэм къыдигъэкIыгъэ унашъор игъо шъыпкъэу тигущыIэгъу ылъытагъ. Сыда пIомэ ащ ыуж зэхапшIэу вакцинэр зыхязыгъалъхьэхэрэм япчъагъэ хэхъуагъ. Мэт Заремэ къызэриIуагъэмкIэ, джыри мы унашъор къыдэмыкIызэ медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Гупчэм иIофышIэхэм япроцент 55-м коронавирусым пэуцужьырэ прививкэр арагъэшIыгъэу щытыгъ. А уахътэм проценти 5-мэ гриппым пэуцужьырэр зыхалъхьагъэу щытыти, мэфэ 30-м ежагъэх. Джы унашъор къызыдэкI ужыми яIофышIэхэм процент 15-мэ коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр афашIыгъ.\nОбщественнэ ыкIи медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Гупчэм иврач шъхьаIэ джыри зэ шъугу къегъэкIыжьы: «Маскэхэр жъугъэфедэх! Сымаджэм ыкIи ащ къыпекIокIырэм маскэр аIулъынэу щыт. Ар пытэу нэгум кIэлъын ыкIи сыхьати 2 — 3-м къыкIоцI зэблъэпхъузэ пшIын фае. Благъэу цIыфхэм шъуакIэрымыхь. IаплI яшъумыщэкI, сэлам IэкIэ зэшъумых. Амал иIэмэ, унэм уисымэ нахь тэрэз. Жьы къабзэм мэхьанэ иI. Унэ кIоцIхэм бэрэ жьы къабзэ арыбгъэхьаныр дэгъу. Ащ вирусыр нахь макIэ ешIы.\nПредыдущая «Спутник V» ыкIи «Спутник Лайт» — сыда зэрэзэтекIыхэрэр?\nСледущая Бородин обвинил Гусейнова в лоббировании идей ЛГБТ ради карьерного роста.


Диктант атхыгъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 20.10.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЯтIонэрэ классым щеджэрэ кIэлэеджакIохэм урысыбзэмкIэ Урысые уплъэкIун IофшIэн мы мафэхэм атхыгъ. Республикэм ит еджэпIи 141-мэ IофшIэныр ащыкIуагъ.\nКIэлэцIыкIухэр текстым анаIэ тетэу зэреджэхэрэр, ар зэрэтыратхыкIырэр, алфавитыр къызэрэзыфагъэфедэрэр, текстым Iоф зэрэдашIэрэр — зэкIэмкIи IофшIэнибл кIэлэеджакIохэм агъэцэкIагъ. Такъикъ 45-м къыкIоцI ахэм заушэтыгъ.\nIофшIэнхэр федеральнэ шапхъэхэм атетэу зэхэгъэуцуагъэх, пэублэ классхэмкIэ ыкIи урысыбзэмкIэ кIэлэегъаджэхэм ахэр ауплъэкIужьыгъэх. Зэфэхьысыжьхэр Урысые уплъэкIун IофшIэным ипортал къихьащтых. Чъэпыогъум и 20-м гурыт еджапIэхэм ясайтхэм къарагъэхьажьыщтых.\nАдыгэ Республикэм икъэралыгъо аттестационнэ къулыкъу ипащэу, мы IофшIэнымкIэ шъолъыр координаторэу агъэнэфэгъэ Лариса Милосердинам къызэриIуагъэмкIэ, Урысые уплъэкIун IофшIэным ишапхъэхэм къызэрэдалъытэрэмкIэ, кIэлэеджакIохэм яIофшIэнхэм уасэ афашIырэп. Ахэм язэфэхьысыжьхэм ялъытыгъэу гъэсэныгъэмкIэ программэм хэхъоныгъэхэр фэшIыгъэнхэм дэлэжьэщтых, кIэлэеджакIохэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъоным пылъыщтых. Джащ фэдэу ны-тыхэм ясабыйхэм шIэныгъэу аIэкIэлъыр алъэгъунымкIэ мы IофшIэным ишIуагъэ къэкIощтэу зэхэщакIохэм алъытэ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи «Ростелеком», «НАМИ» и Фонд «Сколково» запустили опытную зону беспилотного транспорта на сети 5G отключены\n26.09.2018 / Комментарии к записи «Ростелеком» представил новые цифровые сервисы и новый бренд отключены\nДзэ къулыкъур – ныбжьыкIэхэм япшъэрылъ\nБжыхьэ дзэ дэщыгъоу къэблагъэрэм изэхэщэн Адыгеим зэрэщылъыкIуатэрэм, федеральнэ гупчэм къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ шIэгъэн фаехэм ыкIи 2018-рэ илъэсым игъэтхэ дзэ дэщыгъо кампание зэрэрекIокIыгъэм изэфэхьысыжьхэм защытегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо тыгъуасэ Мыекъуапэ щыкIуагъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Дзэ къулыкъур – ныбжьыкIэхэм япшъэрылъ отключены\nАдыгэ шъуашэм и Маф\nIоныгъом и 28-м адыгэ шъуашэм и Мафэ игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыщт. МэфэкIым тиартист цIэрыIохэр, ансамблэхэм якъэшъуакIохэр, орэдыIохэр хэлэжьэщтых.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Адыгэ шъуашэм и Маф отключены\nУпчIэ шъуиIэмэ, зыкъытфэжъугъаз!\nУрысые общественнэ организациеу «Урысыем июристхэм я Ассоциацие» зыфиIорэм 2018-рэ илъэсым Iоныгъом и 28-м ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ Урысые мэфэ зыкI зэхещэ. Ассоциацием ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу зыщаритырэ гупчэхэм, апшъэрэ еджапIэхэм ащызэхэщэгъэ юридическэ клиникэхэм Iофтхьабзэр ащыкIощт, ащ къырагъэблэгъэщтых хьыкумышI хабзэм\n26.09.2018 / Комментарии к записи УпчIэ шъуиIэмэ, зыкъытфэжъугъаз! отключены\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, Iоныгъом и 17-м къыщегъэжьагъэу и 23-м нэс республикэм бзэджэшIэгъэ 51-рэ щызэрахьагъ. Ахэр: цIыфыр аукIыгъэу 1, машинэр рафыжьагъэу 3, цIыфым ыпкъынэ-лынэ шъобж хьылъэхэр тыращагъэхэу 1, зы хъункIэн бзэджэшIагъ, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIэгъи 5, нэмыкIхэри.\n26.09.2018 / Комментарии к записи ХэбзэухъумакIохэм къаты отключены\nПроекти 5 къагъэлъэгъуагъ\nКIэлэцIыкIу ыкIи ныбжьыкIэ шIэныгъэ-техническэ творчествэмкIэ Дунэе фестивалэу «От винта!» зыфиIорэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым истудентхэр хэлэжьагъэх. Iофтхьабзэр Краснодар щыкIуагъ. Къыблэ федеральнэ шъолъырым исубъекти 8-мэ ялIыкIохэр ащ къыщызэрэугъоигъэх.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Проекти 5 къагъэлъэгъуагъ отключены\nАпэрэ егъэджэнхэр зэхащагъэх\nПроектэу «КIэугъоекIо апшъэрэ еджапI – Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет» зыфиIорэм имэхьанэ, ар зыфэгъэхьыгъэм мы еджапIэм иIофышIэхэмрэ «Майкопводоканалым» щылажьэхэрэмрэ фырагъэджагъэх.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Апэрэ егъэджэнхэр зэхащагъэх отключены\nМыекъуапэ игъэкъэбзэн хэлэжьагъэх\n«Зеленая Россия» зыфиIорэ Iофтхьабзэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетымрэ политехническэ колледжымрэ ястудентхэм яIахьышIу хашIыхьагъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Мыекъуапэ игъэкъэбзэн хэлэжьагъэх отключены\nФэбыекъохэр сыдигъуи чаныгъэх, къахэщыщтыгъэх\nЛъапсэ имыIэу шъхьапэ хъурэп. Гусэрыкъо Теуцожь (щыIэжьэп, Алахьым джэнэтыр къырет) фэгъэхьыгъэ тхыгъэ къэзгъэхьазырынэу зэхъум «Фэбыекъохэр» аIоу зыщызэхэсхыгъагъэр сыгу къэкIыжьыгъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Фэбыекъохэр сыдигъуи чаныгъэх, къахэщыщтыгъэх отключены


Дунэе батырым фэгъэхьыгъ — Адыгэ макъ\nДунэе батырым фэгъэхьыгъ\nРедактор 06.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДунаим самбэмкIэ гъогогъу 11 дышъэр къыщызыхьыгъэ Хьасанэкъо Мурат фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъу тыгъэгъазэм и 8-м Мыекъуапэ щыкIощт .\nРеспубликэ спорт Унэшхоу «Ошъутенэм» бэнэкIо 200-м нахьыбэ щызэIукIэщт. Илъэс 16 — 18 зыныбжьхэр алырэгъум щыбэнэщтых. Москва, Челябинскэ, Волгоград, Ростов, Саратов хэкухэм, Краснодар, Ставрополь крайхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Абхъазым, Ингушетием, Адыгеим, нэмыкIхэм яныбжьыкIэхэр зэнэкъокъущтых.\nСамбэмкIэ бэнэкIо цIэрыIоу, Урысыем и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъухэр яплIэнэрэу Мыекъуапэ щыкIощтых. Адыгеим физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет, республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ, спонсорхэу IэпыIэгъу къафэхъухэрэм зэхэщэн Iофыгъохэр агъэцакIэх.\n— Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм яшIушIагъэ къыхэзгъэщы сшIоигъу, — къытиIуагъ АР-м самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащдэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ Делэкъо Адамэ.— Зэнэкъокъур спорт Унэшхо зэтегъэпсыхьагъэу «Ошъутенэм» щыкIощт. Республикэм икъэшъокIо ансамблэхэр, орэдыIохэр, сатыушIхэр къедгъэблэгъагъэх. ЗэIукIэгъухэм яплъыщтхэм дэгъоу загъэпсэфыщт, спортсмен цIэрыIохэм аIукIэщтых.\nПчэдыжьым сыхьатыр 10-м зэнэкъокъур аублэщт, пэшIорыгъэшъ бэнэгъухэр зэхащэщтых. Пчыхьэм сыхьатыр 5-м хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэр алырэгъум щызэIукIэщтых.\nЗэхэщакIохэм спортым пыщагъэхэр, языгъэпсэфыгъо уахътэ гъэшIэгъонэу зыгъакIо зышIоигъохэр Хьасанэкъо Мурат фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум рагъэблагъэх.\nПредыдущая ЗэкIэлъыкIоу текIоныгъи 4\nСледущая Игупшысэ иорэд къыщызэIуехы\nИ снова Машук: «Ростелеком» ― цифровой партнер молодежного форума «Машук-2020»\nВ Адыгее незаконно спилили ореховые деревья почти на 6 млн рублей


Бэрэскэжъый, ШышъхьэIум и 08 2018 13:38\nХэгъэгу джэгушхо Мыекъуапэ щыкIуагъ\nЩышъхьэIум и 7-м, хэгъэгу джэгушхоу Мыекъуапэ щыкIуагъэм фэгъхьыгъэу Адыгэ Республикэм и лIышъхьэу КъумпIыл Мурат къитхыгъэр:\nАдыгэ Хасэм хэт ныбжьыкIэхэр кIэщакIо фэхъухи мыгъэ Мыекъуапэ Хэгъэгу джэгушхо щызэхащагъ. Фэдэ лъэпкъ зэхахьэхэр адыгэхэм ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу рагъэкIокIы. Лъэшэу гушIуагъо непи мыщ фэдэ Iоф тхьабзэ дахэ тиреспубликэ игупчэ зэрэщырекIокIырэр.\nТилъэпкъэгъухэу ткъош республикэхэм, Ростов, Ставрополь, Краснодар шъолъырхэм, Москва, Санкт-Петербург къырыкIыгъэхэм анэпэмыкIэу Тыркуем, Израиль ыкIи пэмыкI къэралыгъуабэмэ ащыпсэурэ адыгэхэр Хэгъэгу джэгушхом хэтых ыкIи чанэу хэлажьэх.\nНепэрэ зэхахьэр лъэпкъым изыкIыныгъэ фэлажьэрэ амалышхоу зэрэщытымкIэ щэч хэлъэп. Лъэшэу гушIуагъо ныбжьыкIэхэм тихабзэхэр агъэлъапIэу, агу етыгъэу лъэпкъым зэрэфэлажьэхэрэр.\nБлыпэ, ШышъхьэIум и 06 2018 14:33\n03.2019 - Щы зэфэчъэнхэмкIэ дунае зэнэкъокъу Дубай щыкIощт\nГъэтхапэ мазэм, 2019 илъэсым, щы зэфэчъэнхэмкIэ дунае зэнэкъокъоу Дубай щыкIощтым текIоныгъэ къыздихыхэрэм апае ахъщэу афаугощыщтыр милион 35-рэ фэдиз хъущт. Ар дунаемкIэ анахьыбэу щы зэфэчъэнхэмкIэ ахъщэ зыщаугощырэ зэнэкъокъу. Джащ фэдэу къетхы Дубай итхьэматэу Мухьамад Бин-Ращед Алмактум ипрес къулыкъу.\nИлъэсыбэ хъугъэу Дубай дунае щы зэфэчъэнхэр щэкIох. Ащ дунаем анахь щы дэгъухэр хэлажьэх. Дубай итхьэматэ икIалэу Хьамдан ищыхэри мы зэнэкъокъум хэлажьэх ыкIи апэрэ чIыпIэхэр къыдихэу къыхэкIыгъ.\nМыщ фэдэ зэнэкъокъур илъэс къэс, гъэтхапэ мазэм Арап Эмиратым хахьэрэ хэгъэгоу Дубай щэкIо.\nБлыпэ, Бэдзэогъум и 30 2018 08:06\n01.08.2018 - Абрэдж Алмир фэгъэхьыгъэ гукъэкIыжь къэгъэлъэгъон лъэпкъ музейм къыщызэIуахыщт\nАбрэдж Алмир фэгъэхьыгъэ гукъэкIыжь къэгъэлъэгъон\nАдыгэ Республикэ, Мыекъуапэ, лъэпкъ музей.\n01.08.2018, сыхьатэ 15.00.\nШэмбэт, Бэдзэогъум и 21 2018 11:46\nИлъэс 45-м итэу Абу филологическэ шIэныгъэхэмкIэ доктор, илъэситIукIэ нахь кIасэу профессор хъугъэ. Илъэс 60-м ехъурэ гуманитар ушэтынхэмкIэ АР-м иинститут щылэжьагъ.\nБэрэскэжъый, Бэдзэогъум и 18 2018 14:34\n07.08.2018 - Адыгэ хэгъэгу джэгушхо Мыекъуапэ щыкIощт\nАдыгэ хэгъэгу джэгушхо\nЗыщыкIощтыр: Адыгэ Республикэ, къалэу Мыекъупэ ихатэ-парк.\nХэлэжьэщтых: Адыгеим, Къэбэртаем, Щапсыгъэм, Черкесск, Ростов, Краснодар, Армавир, Мэздэгу, Москва, Пятигорск (псыфабэ), Петрбург, Тыркуем, Иорданием, Сирием, Израил, Европэм ащыщ кIалэхэр пщъашъэхэр.\n07.08.2018, сыхьатэ 18.00.\nГъубдж, Бэдзэогъум и 17 2018 15:04\nБэдзэогъу мазэм икIэм къушъхьэ лъэс зэфачъэхэр Архыз щыкIощтых\nКъушъхьэ лъэс зэфачъэхэу "Скайраннинга"-рэ "Трейлраннинга"-рэ (Sky Race)\nКъэрэщай-Черкес Республикэ, къушъхьэ зэхэт чIыпIэу Архыз.\n2018 илъэсым, бэдзэогъу (07) мазэм икIэм.\nСкайраннинга: 2000 метр зилъэгагъэ чIыпIэхэм лъэс зэфачъэ щыпшIыныр ары.\nТрейлраннинга: ЧIыопсым лъэс зэфачъэ щыпшIыныр ары.\nГъубдж, Бэдзэогъум и 17 2018 14:01\n25.08.2018 - Мыекъуапэ ихатэ-парк кино филмхэр къыщагъэлъэгъощтых\nКъэгъэлъэгъоным ицIэр: Кино Чэщ\nАдыгэ Республикэ, Мыекъуапэ ихатэ-парк.\n25.08.2018, сыхьатэ 20.00.


Кобл Якъубэ фэгъэхьыгъ — Адыгэ макъ\nКобл Якъубэ фэгъэхьыгъ\nРедактор 29.12.2020 29.12.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nМыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм самбэмкIи, дзюдомкIи лъапсэ фэзышIыгъэ Кобл Якъубэ фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъокъум илъэс 18-м нэс зыныбжь кIалэхэр хэлэжьагъэх.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ зэнэкъокъум икъызэIухын ехьылIэгъэ зэхахьэм къыщыгущыIагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу, я ХХ-рэ лIэшIэгъум Урысыем дзюдомкIэ итренер анахь дэгъоу, кIэлэегъэджэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Кобл Якъубэ зэхищэгъэ спорт еджапIэр дунаим щашIэ.\nСпортсмен цIэрыIохэр, цIыф гъэсагъэхэр еджапIэм къычIатIупщыгъэх. ЩыIэныгъэм игъогу тырищагъэхэр IофшIапIэхэм, спорт еджапIэхэм пащэ афэхъугъэх, тренер-кIэлэегъаджэ хъугъэх. КъытфишIагъэр тщыгъупшэрэп.\nКобл Якъубэ ТIопсэ районым икъуаджэу ШIоикъо 1939-рэ илъэсым, тыгъэгъазэм и 27-м къыщыхъугъ. Унэгъо Iужъум щапIугъ. Олимпиадэ джэгунхэм, дунаим, Европэм дышъэр къащызыхьыгъэхэр ыгъэсагъэх. Якъубэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэр илъэс къэс Мыекъуапэ щызэхащэх.\nРеспубликэм испорт еджапIэ дзюдомкIэ шIэжь зэIукIэгъоу щыкIуагъэм командэхэм яIэпэIэсэныгъэ къыщагъэлъэгъуагъ. Шъынэхъо СултIан, Тимур Косенковыр, Мэрэтыкъо Айдэмыр, Ордэн Батыр, Григорий Саакян текIоныгъэр къыдэзыхыгъэ командэм хэтыгъэх.\n«ЧIыгушъхьэм» ятIонэрэ чIыпIэр ыхьыгъ. Хьаджэкъо Айтэч, Хьэпэе Рэдэд, Эдуард Мирошниковым, Иляс Темоевым, Ваган Григорян тыжьыныр афагъэшъошагъ.\n«Ошъутенэм» ящэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Шыбзыхъо Алый, Еутых Тамерлан, ЖакIэмыкъо Темыркъан, Руслан Мозговоир, Пщыгъонэ Айтэч командэм фэбэнагъэх.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм Бастэ Сэлымэ афэгушIуагъ. Кубокхэр, щытхъу тхылъхэр, нэпэеплъ шIухьафтынхэр бэнакIохэм аратыжьыгъэх, Адыгэ Республикэм ыцIэ спортышхом нахь лъагэу щаIэтынэу афаIуагъ.\nПредыдущая Яблэнэрэу къыхьыгъ\nСледущая Я ХХХ-рэ фестиваль-зэнэкъокъур


Адыгэ Хэку Таймс: Пэрэныкъо Чатибэ ипчыхьэзэхахьэ Мыекъуапэ щыкIощт\nПэрэныкъо Чатибэ ипчыхьэзэхахьэ Мыекъуапэ щыкIощт\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэкIэ щытым илъэс 53-рэ хъугъэу Iоф щызышIэрэ артистэу, драматургэу Пэрэныкъо Чатибэ итворческэ пчыхьэзэхахьэ непэ Мыекъуапэ щыкIощт. Искусствэм ицIыф фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр мыщ къыкIэлъыкIоу къыхэтэутых.\nУрысые Федерацием изаслуженнэ артистэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Пэрэныкъо Чатибэ ыныбжь илъэс 80 хъугъэ. 1962-рэ илъэсым Москва дэт театральнэ институтыр (ГИТИС) къэзыухыгъэ адыгэ купым хэтэу Адыгэ къэралыгъо драматическэ театрэм IофшIэныр щыригъэжьагъ. Артистэу зэраштагъэмкIэ тхылъым датхагъэм фэшъхьаф джы къызнэсыгъэм ащ дэтэп. Хэкум зыфыригъэджэгъэ сэнэхьатыр зэблихъуныр ышъхьэ къихьагъэп. Артистмэ щыIэкIэ дэгъу яIэкIэ, зыщыкIэхэрэ щымыIэкIэ, къин амылъэгъукIэ арэп. Арэу зэрэщытзэ, Пэрэныкъом театрэр къызэрэуитын щыIэп. Ыгу хэтIагъэу щымытмэ, исэнэхьат фэмышъыпкъэмэ илъэс 53-рэ хъугъэу сценэм тетыныя? Роль 200-м ехъу къышIын ылъэкIыныя? Арышъ, Пэрэныкъо Даутэ ыкъоу Чатибэ Адыгэ театрэр ищыIэныгъэ щыщ шъыпкъэу зыхъугъэр бэшIагъэ.\nЧатибэ къызэрыхъухьагъэр лэжьэкIо унэгъо Iужъу, зэш-зэшыпхъуитф хъущтыгъэх. Ятэу Даутэ колхоз бригадирыгъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм дзэм ащи, 1942-рэ илъэсым хэкIодагъ. Янэу Абатрэ янэжъэу Пакъэрэ агу амыгъэкIодэу ялъфыгъэхэр зэрагъэшхэщтхэм, зэрафэпэщтхэм пылъыгъэх. Абатэ колхоз Iофыр дигъэцакIэщтыгъ. Къин дэдагъэми, апIугъэх, рагъэджагъэх. Чатибэ къэлэ чыжьэм еджакIо зэрэкIуагъэр лъэшэу яни, ыш-ышыпхъухэми ягопагъ, гушIуагъэх, «сыдэущтэу едгъэджэщт?» аIуагъэп.\nТэхъутэмыкъое гурыт еджапIэр къызеухым, Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым ушэтынхэр щитыгъэх, ау конкурсым пхырыкIыгъэп. Зыдигъэзэщтэу, зызэритыщтым егупшыси, янэрэ ышнахьыжърэ яшIэ хэлъэу ТIуапсэ кIуагъэ ыкIи хы техническэ училищым чIэхьагъ. Егугъоу еджэзэ, илъэс тешIагъэу письмэ къыIокIэ Ахэджэго Мэджыдэрэ адыгэ гъэзетым иIофышIэу Шъхьаплъэкъо Хьисэрэ къыфагъэхьыгъэр. Ащ итхэгъагъ Москва театральнэ институтым щырагъэджэщтмэ якъыхэхын Мыекъуапэ зэрэщыIэщтыр, ятэшэу Индрысэ зыщеджэгъэ дэдэм чIэхьанэу фаемэ екIолIэнэу. Ащыгъум Чатибэ ышIэщтыгъэп а нэбгыритIоу къыфэтхагъэмэ ятэшыр ягъусэу а еджапIэр къызэраухыгъэр. Нэужым ышнахьыжъ къыфиIотэжьыгъ Мэджыдэ зэрэIукIэгъагъэр ыкIи гущыIэгъу зэфэхъугъэхэу Чатибэ ТIуапсэ кIуагъэу хы училищым зэрэщеджэрэр.\nЕджапIэм чIэсызэ Чатибэ художественнэ самодеятельностым хэлажьэщтыгъ, орэд къыIощтыгъ. Я 9-рэ классым исыгъ хэкум иеджапIэхэм ясамодеятельность икъэгъэлъэгъонэу Мыекъуапэ щыIагъэм зыхэлажьэм. Джащыгъум жюрим хэсыгъэ адыгэлI лъэгъупхъэм къыриIогъагъ орэдыIо ныбжьыкIэхэр адыгэ ансамблэм зэрищыкIагъэхэр, фаемэ, еджапIэр къызиухыкIэ аригъэштэнэу. Мэджыд зэрицIэр зэхихыгъагъ, ау ылъэкъуацIэ ышIэщтыгъэп. ЕджапIэр къызеухым, гухэлъэу иIагъэр нэмыкIыгъ. Джы письмэу къыIукIагъэмкIэ енэгуягъ ар зэрэ Мэджыдэм.\nМафэу агъэнэфагъэм ехъулIэу Чатибэ Мыекъуапэ къэсыгъ. Театрэм ифойе кIалэу къекIолIагъэхэм ахэтзэ, а Мэджыдэр къычIахьэу зелъэгъум, пэгъокIи сэлам рихыгъ.\n- Письмэм укъыщагъ, арба? - къеупчIыгъ.\n- Ары, сыкъыщагъ.\n- Сценэм укъытехьэмэ къэпIощтхэр укъыхэмыукъонэу дэгъоу зэбгъэшIагъэха?\n- Ащыгъум дэгъу, мэкъэ IэтыгъэкIэ зэхэугуфыкIыгъэу, умыщынэу къаIох, - къыриIуи, залым чIэхьагъ.\nМосква къикIыгъэхэу театральнэ институтым иректорэу М. А. Горбуновымрэ актерскэ факультетым идеканэу П. В. Остальскэмрэ зыфаIуагъэр зэкIэ Чатибэ сценэм щигъэцэкIагъ - баснэм, усэхэм ыгу етыгъэу къяджагъ, адыгэ орэдыжъри мэкъэ лъэшкIэ къыIуагъ, къыраIогъэ темэмкIэ едзыгъор къышIыгъ, къэшъуагъ. Комиссием хэтхэм зэдырагъаштэу хъункIэ алъытагъ. Джарэущтэу 1957-рэ илъэсым артист сэнэхьатым илъагъо теуцуагъ. Икъу фэдизэу а сэнэхьатыр къызIэкIигъэхьагъэу, къышIырэ роль пэпчъ иIэпэIэсэныгъэшхо къыхэщэу ащ фэдиз илъэсхэм рэлажьэ. Адыгэ студиеу театральнэ институтым зищытхъу щаIуатэщтыгъэм щызэдеджагъэхэу Пэрэныкъо Чатибэ, КIыкI Юрэ, Устэкъо Мыхъутарэ, Уарпэкъо Аслъанэ непи сценэм зэдытетых.\nАктерскэ IэпэIэсэныгъэмкIэ кIэлэегъаджэу яIагъэр доцентэу В. А. Вронскаяр ары. Ригъэджэгъагъэх ащ апэрэ Адыгэ студийцэхэу 1941-рэ илъэсым къэзыухыгъэхэу ясэнэхьат рылэжьэнхэу зинасып къымыхьыгъэхэр. Хэгъэгу зэошхом хэкIодэгъэ кIэли 9-мэ ащыщыгъ Чатибэ ятэшри.\nВарвара Алексеевнам ятIонэрэ студием ихудожественнэ пащэу, профессорэу Михаил Чистяковыр игъусэу студийцэмэ нэбгырэ пэпчъ ылъэкъуацIэ кIэупчIэхэзэ нэIуасэ зафашIыгъ. Чэзыур Чатибэ къызынэсым, «сэ сы Пэрэныкъу, о ебгъэджэгъэ Пэрэныкъор сятэш» риIуагъ. Педагог бзылъфыгъэр нэку-нэпс хъугъэу IаплI къызэрэрищэкIыгъэр Чатибэ щымыгъупшэжьынэу ищыIэныгъэ къыхэнагъ.\nКIэлэегъаджэмэ анаIэ лъэшэу Адыгэ студием къытетыгъ, икъу фэдизэу сценэм зэрэфагъэсэщтхэм дэшъхьахыгъэхэп. ТикIалэхэмрэ типшъашъэхэмрэ афэгъэхьыгъэу ректорым ыIощтыгъ: «Сиадыгэхэр». Ащ гур къыIэтыщтыгъ, нахь дэгъоу еджэнхэм фищэщтыгъэх. Джы къызнэсыгъэм шIукIэ игугъу ашIыжьы. Апэрэ курсым щегъэжьагъэу студент анахь дэгъумэ ащыщэу Чатибэ илъэситфэ еджагъ. Дипломнэ спектаклэхэу агъэнэфагъэмэ ащыщэу «ЦIыфымрэ тыгъужъымрэ» зыфиIоу испан драматургэу А. Гимера идрамэу Бэрэтэрэ Хьамидэ зэридзэкIыгъэм Себастьян ироль къыщишIынэу къыратыгъ. Дэгъу дэдэуи къышIыгъ. Адрэ дипломнэ спектаклэхэу «Машенька» (А. Афиногенов), «Чапыч зимыIагъэм уплIэжъ ыгъотыгъ» (А. Островский) зыфиIохэрэм Окаемовымрэ Епишкинымрэ ярольхэр къащишIыгъ. 1962-рэ илъэсым еджэныр къыухи, студиер хэкум къызэкIожьым, а спектаклэхэр репертуарым хагъахьэхи, Мыекъуапи тикъуаджэхэми къащагъэлъэгъуагъэх, цIыфмэ гушIуагъо къафахьызэ, Адыгэ театрэм пкъэоу кIэуцуагъэх. Ахэм зыкIэ ащыщхэу Пэрэныкъо Чатибэрэ ишъхьэгъусэу Разыетрэ профессиональнэ театральнэ гъогум теуцох.\nЗэгурыIохэу, яIорэ яшIэрэ зэхэлъэу, яунагъо цIыф кIуапIэу псэугъэх, сценэм зэдытетыгъэх, а зы спектаклэхэм зэдыхэтхэуи бэрэ къыхэкIыгъ. КIалэрэ пшъашъэрэ зэдапIугъ, рагъэджагъэх. Разыет Пэхъумэ япхъугъ (Рая етIощтыгъ), илъэс 40 фэдизрэ сценэм тетыгъ, ролыбэ къышIыгъ, агурыIощтыгъ режиссермэ, ягуапэу яспектаклэхэм ахагъэлажьэщтыгъ. Аужырэу къышIыгъэмэ ащыщ Дэхэбаринэ ироль - драматургэу Мамый Ерэджыбэ икомедиеу «Дэхэбаринэ ихьакIэщ» роль шъхьаIэу хэтыр. Шэн гъэтIылъыгъэ зиIэ бзылъфыгъэ рэхьатэу, гукIэгъу зыхэлъэу, бэрэчэт нэгушIоу щытыгъ Разыет. Театрэм чIэт артисткэ цIэрыIомэ ащыщыгъ. Ифэшъошэ шъыпкъэу Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм изаслуженнэ артист щытхъуцIэр къыфаусыгъ, ащ рыгушхощтыгъ, ыгъэлъапIэщтыгъ. Разыет идунай зихъожьыгъэр илъэс 15 хъугъэ, зыдэкIожьыгъэм Тхьэм щышIу ешI. Пэрэныкъохэм яартист унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ непи щысэтехыпI.\nЧатибэ Iоф зишIэрэм щегъэжьагъэу репертуарым пытэу хэмытэу илъэс къыхэкIыгъэп. Ныбжьым емылъыты-\nгъэу, ащкIэ чан, зи къызтыригъанэрэп. Артистым итворческэ гъогу урыплъэжьмэ, анахьэу зыцIэ къепIощтхэр мыщ фэдэ ролых: Мыхьамэт («Насыпым игъогу» - КIэрэщэ Тембот), Хьанахыкъо Къымчэрый («Пщы-оркъ зау» - Къуекъо Налбый), ХьэкIасэкъу («Насыпыр ежь-ежьырэу къакIорэп» - Мамый Ерэджыб), Глостер («Пэчъыхьэу Лир» - У. Шекспир), Козак («Къушъхьэм сыгу хэлъ» - У. Сароян), Эдильбай («ЛIэшIэгъум нахь кIыхьэу зы маф» - Ч. Айтматов), Батыр ыкIи Нэпцэшхор («Батыр» ыкIи «IэнатIэм игъэрхэр» - Мурэтэ Чэпай), Жевакин («Ревизор» - Н. Гоголь), нэмыкIхэри.\nЧатибэ къышIырэ рольхэм куоу ачIэIабэ, психологическэ къэтыкIэ гъэшIэгъон къафегъоты, иIэпэIэсэныгъэ икъукIэ ыгъэфедэзэ, къытырэ образыр пшIошъ ыгъэхъоу уапашъхьэ къырегъэуцо. Иактерскэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ зыфэдэр щысэхэмкIэ къэзгъэлъагъо сшIоигъу. Мамый Ерэджыбэ икомедиеу «Дэхэбаринэ ихьакIэщ» хэт псэлъыхъохэм ащыщэу ШъэоцIыкIу иролькIэ ар зыфэдэр мырэущтэу къегъэлъагъо: зышIолIышху, шъхьащытхъужь, адрэ псэлъыхъохэр ихъэтэпэмыхьых, ежь фэдэу зэуагъэ щымыIэу зэхилъхьагъэр ежьыри ышIошъ хъужьыгъэу зэо къэбарыр ыжэ дэкIырэп, орэди ышIыжьыгъэу къеIо зэпыт. БгъэкIэ рикIыхэзэ Дэхэбаринэ къыдихыныр ары игухэлъыр. Ыгъэделэн ыгъотымэ, къыщэщт гоо фэшIыкIэ, ишъхьэгъус ары зэгуаорэр. ШъэоцIыкIу джа ибгъэкъэгъэ-шъорышIыгъ ары артистым зиобразэу къытырэм лъапсэ фишIыгъэр, удигъэхьащхызэ уегъэумысы.\nКлассикэм зыфэбгъазэмэ, анахьэу къыхэбгъэщмэ хъущтыр У. Шекспир икомедиеу «Пшъэшъэ мыгъасэр зэрагъэсагъэр» зыфиIоу Къуекъо Налбый зэридзэкIи, КIуращынэ Аскэрбый ыгъэуцугъэм Петруччо иролэу къыщишIыгъэр ары. Мы спектаклэмкIэ Шекспир идраматургие апэрэу тисценэ къытехьагъ. Ащ елъытыгъэ творческэ пшъэдэкIыжьи театрэм иIагъ. А пшъэдэкIыжьыр режиссерым фэшъхьафэу анахьэу зэлъытыгъагъэр Катаринэрэ Петруччорэ ярольхэр къэзышIыгъэхэ Хъурым Марыетрэ Пэрэныкъо Чатибэрэ. Къатенэрэ щымыIэу дэгъу шъыпкъэу япшъэрылъ агъэцэкIагъ. Спектаклыр Лъэпкъ театрэм ихъишъэ пытэу хэуцуагъ.\nЧатибэ къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, Петруччо кIочIэшIу зыхэлъ кIэлэ лъэгъупхъ, пхъэшэ хьазырэуи Катаринэ дэзекIо. БгъэпцIэни, бгъэшэхъуни плъэкIыщтэп. Зытетыр шъхьэихыгъэу къыуиIощт, ежь рихъухьагъэр къыдэмыхъоу, зыфиIорэм утыримыгъахьэу уцущтэп. Пшъашъэм ар икъукIэ зэхишIагъ. Пшъэшъэ мыгъасэу зыкъигъэлъэгъоным зэрэпылъым, зыкъызэришIырэм Петруччо - Пэрэныкъом гу лъетэшъ, зэрэдэзекIощт шIыкIэри нахь егъэунэфы, ынаIэ къызэрэтыридзагъэри къешIэ.\nЕжьыри Катаринэ ыгу факIоу зэрэхъугъэр зыдешIэжьы. Ауми, пшъашъэм пхъэшэ-нэшаеу дэзекIо, узыстыщт гущыIэ дысхэр федзых. Ау Катаринэп зэбэнырэр, зэбэнырэр имыIо-мышIагъ, игъэпсыкIэ мыщыу, маскэу телъыр зэрэтыридзыныр, Катаринэ шъыпкъэр къычIигъэщыныр ары ыкIи къычIегъэщы. ШIу зэрэлъэгъугъэ нэбгыритIумэ янасып къызэрэчIэкIыщтым, ящыIэныгъэ маскэ телъэшъо Iоф къызэрэхэмыхьащтым игупшысэ Чатибэрэ Марыетрэ гум итIысхьэрэ рольхэмкIэ уфащэ.\nМы спектаклым фэгъэхьыгъэу зэлъашIэрэ театровед-критикэу Рудольф Кушнаревым ирецензие игъэкIотыгъэ режиссерми артистхэми яIофшIагъэ осэшхо фишIэу журналэу «Театр» зыфиIорэм къыхиутыгъагъ, Петруччо иобраз шъыпкъэныгъэшхо хэлъэу къызэритыгъэр, актерскэ къулайныгъэ зэрэхэлъыр хэушъхьафыкIыгъэу къыхигъэщыгъ.\nТеатрэмкIэ спектаклыр лъэгэпIэ гъэнэфагъэ хъугъэ. Ащ Пэрэныкъо Чатибэ иIахьышхо зэрэхэлъыр лъэшэу нафэу щыт.\nИлъэс зыбгъупшIкIэ узэкIэIэбэжьмэ, зыгъэгумэкIырэ Iофыгъо горэ Чатибэ ыгукIэ къызыдырихьакIэу щытыгъ. Ыушъэфыщтыгъэп. Непэрэ щыIакIэм къыхэхыгъэ темэкIэ пьесэ ытхы шIоигъуагъ, ау тхьапэм адрэ тхьапэр кIэлъыкIозэ, мэкIэ-макIэу, гуIэн хэмылъэу тхэу ригъэжьагъ. Джарэущтэу пьесэр гъунэм нигъэсыгъ, зыхэIэзыхьажьыгъэ чIыпIэхэри, икIэрыкIэу кIишIыкIыжьыгъэхэри къыхэкIыгъэх. «О, си Тхь, къысфэгъэгъу!» - джары зэреджагъэр.\nПьесэр театрэм ищыкIагъэу, гъэуцугъэн фаеу художественнэ советым ылъытагъ ыкIи режиссер цIэрыIоу ТхьакIумэщэ Налбый ащ игъэуцун фежьагъ. Авторымрэ режиссерымрэ яшIэ зэхэлъэу финалыр зэрахъокIыгъ, нахь агъэлъэшыгъ. ТищыIакIэ къыхэхъухьэрэ хъугъэ-шIэгъэ дэйхэу ешъоным, наркоманием къапкъырыкIырэ тхьамыкIагъор сценэм иамалхэмкIэ спектаклым къыгъэлъэгъуагъ.\nНымрэ тымрэ акъо ешъуакIо агъэдэIон алъэкIырэп. КIэлэегъаджэщтыгъэх, пIукIи гъэсакIи дэгъоу ашIэ, ау амал фэхъугъэхэп, аIэкIэкIыгъ. Сыд раIуагъэкIи зыхигъахьэрэп, къыридзэхэрэп, цIыфыгъэ-адыгагъэр чIинагъ. Янэрэ ятэрэ ежьым егъэмысэх, яIофшIагъи ящыIакIи икIэнэкIалъэх, ятыгъожьы. Ишъхьэгъусэ зыфэгубжыкIэ еошъ, шъэжъыемкIэ еукIы. Илъэс заулэрэ хьапскIэ агъэпщынагъ. Ау ащ пае нахьышIу хъугъэп, ибзэджэшIагъэмэ ахегъахъо. Шхонч узэндыгъэр ыIыгъэу ятэ къызеушъыим ягъунэгъулIэу къырихьылIагъэм шхончыр къыIэкIатхъызэ, Iашэр къэо. ПцэшIуащэр къытемыфагъэми, ыкъо инэпэтех зекIуакIэ тым фэщэчырэп, ар аджал фэхъу. Ятэ зыIэкIеубытэшъ, мэкъэ IэтыгъэкIэ «О си Тхь, къысфэгъэгъу!» еIо кIалэм. Спектаклым ар иухыкI.\nЗыкъишIэжьыни, гъогу тэрэз ар теуцожьыщта? - а упчIэу зыфэбгъэуцужьырэм иджэуап ор-орэу ептыжьыныр спектаклым къыпфегъазэ. Тым ироль ежь Пэрэныкъо Чатибэ къешIы, ныр - Уджыхъу Марыет, ыкъо - Жъудэ Аскэрбый. Мыхэми, адрэ артистэу хэлажьэхэрэми пьесэм хэлъ гупшысэр пшIошъ агъэхъоу ярольхэр къашIых. Мыекъуапи, къуаджэхэми спектаклыр къащагъэлъагъо, агу рихьэу, зэхашIэу еплъых. Гъобэкъуае, Тэхъутэмыкъуае тIорытIо къащагъэлъэгъуагъ. Чъэпыогъум и 26-м Пэрэныкъо Чатибэ июбилейнэ пчыхьэзэхахьэу Лъэпкъ театрэм щыIэщтми ар щытлъэгъущт.\nАпэрэ пьесэм ятIонэрэри къыкIэлъыкIуагъ. Ар комедие, непэрэ щыIакIэм къыхэхыгъ. Шъхьэу фишIыгъэр «Сыфаеп къэсщэнэу, сы-фа-еп» - ащкIэ къэошIэ темэу къыхихыгъэр. Гъэзетэу «Адыгэ макъэм» къыхеуты, театрэми ритыгъ.\nИшэнкIэ Ч. Пэрэныкъор цIыф гъэтIылъыгъ, теубытагъэ иI, ыIощт-ышIэщтымкIэ зыфэсакъыжьы. Лъэшэу егъэлъапIэх ныбджэгъуныгъэр, гукIэгъур, шъыпкъэныгъэр. Спектаклэ дэгъу театрэм ыгъэуцугъэмэ, репертуарым кIэу адыгэ пьесэ къыхэхьагъэмэ, къыхэщэу ащэгушIукIы, сценэм къыдытетмэ гъэхъагъэ ашIыгъэмэ, ыгукIэ разэ мэхъу.\nТилъэпкъ театрэ ыцIэ къыгъэшъыпкъэжьэу, тигушъхьэ кIуачIэ итрибунэ чанэу, тиныдэлъфыбзэ иджэмэкъэ Iэтыгъэу сыдигъокIи щытыным ыгукIи ышъхьэкIи афэгумэкIэу, ежь фэлъэкIыщтымкIэ къогъанэ ымышIэу театральнэ искусствэм зезытыгъэпэ цIыф Пэрэныкъо Чатибэ. Ифэшъошэ шъыпкъэу итворческэ IофшIэн къыкIэкIуагъэх ищытхъуцIэ лъапIэхэр, медальхэу «За доблестный труд», «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIохэрэр, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Щытхъу тхылъ. Чатибэ Тэхъутэмыкъое районым ицIыф гъэшIуагъ.\nТыкъыпщыгугъэу уигъэхъэгъакIэмэ тыкъяжэ. Узфаер къыбдэхъоу, уипсауныгъэ къыкIимычэу, уикъорэлъфхэм янасып къэплъэгъужьэу ущыIэнэу, ашъхьагъ бэрэ уитынэу тыпфэхъохъу, Чатиб!


Сэтэнэе гуащэ ижъуагъо кIосэщтэп — Адыгэ макъ\nСэтэнэе гуащэ ижъуагъо кIосэщтэп\nМы мафэхэм къэбар гухэкI къытлъыIэсыгъ: адыгэ литературэм изэгъэшIэн лъапсэ фэзышIыгъэу, IофышIэшхуагъэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, академикэу Бэчыжъ Лейлэ Абубэчыр ыпхъум идунай ыхъожьыгъ, Тхьэм джэнэт лъапIэ къырет.\nАдыгэ лъэпкъым мыкIодыжьын шIэныгъэ лэжьыгъэ Лейлэ къыфыщинагъ, хэмыкIокIэжьын лъагъо чIышъхьашъом къытыринагъ. Игупшысэ куоу, игущыIэ щэрыоу, ижабзэ чанэу зэрэщытым пае «ШIэныгъэм и Сэтэнэе гуащэкIэ» еджэщтыгъэх. «ЗигущыIэ щыIэр лIагъэп» аIо адыгэхэм, Лейлэ лъэпкъым егъашIи щыгъупшэщтэп. ЫшIэн фаер ышIэзэ щыIэныгъэм пхырыкIыгъ, IэпыIэгъу IофыкIэ зыми еолIагъэп, зыдеIэшъурэм гъогу ригъэгъотыгъ, шIэныгъэ зэIукIэхэу хэгъэгум е дунаим щызэхащэхэрэм ахэлэжьагъ, сымаджэу къыхэкIыми (лъыдэкIуае е температурэ иIэу) къэуцугъэп, зышъхьасыжьыгъэп, адеIэзэ ныбжьыкIабэ ыуж ригъэуцуагъ, ау лъэшэу ыгу къеоу зигугъу къышIыщтыгъэр шIэныгъэри мылъкукIэ ащэфы зэрэхъугъэр ары — Iофэу зыпылъым ыгъэгумэкIэу, ыгуи ыпси хилъхьэу фэшъыпкъагъ.\nБэчыжъ Лейлэ ылъапсэ къызыщежьэрэр ищэрджэс къуаджэу ПсэукIэ-Дах ары, ащ къыщыхъугъ, щеджагъ, илъэпкъ хабзэ, ишэн-зекIуакIэ щызыхищагъ, тыдэ щыIэми ишъхьэлъытэжьыныгъэ щыгъупшагъэп, зэраIорэм шъхьарыкIэу бзылъфыгъэ зэкIужь лъэгъупхъагъ. ЗыплъэгъукIэ нэ шхъонтIэ Iуш чанхэр уасэ къыпфашIэу къигушIукIыщтыгъэх, зигъэцIыкIущтыгъэп, идэхагъэ зыдишIэжьэу игущыIи изекIуакIи къахэщыщтыгъэ. Арары усакIоу ЯхъулIэ Сэфэр орэд дахэ тефэу зыкIыфиусыгъагъэр «Лейла» ыцIэу (орэдыр урысыбзэкIэ ытхыгъ, Сэфэр тхыгъабэ иI урысыбзэм илъэу). ИIорэ ишIэрэ зэтетыгъ, ыIуагъэм епцIыжьыгъэп.\nЛейлэ иеджэн Ленинград (джы Санкт-Петербург) щылъигъэкIотагъ, ащ дэт университетым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ, аспирантурэ еджэгъур Москва (ИМЛИ-м) щихьыгъ, ары кандидат, доктор диссертациехэр къызыщигъэшъыпкъэжьыгъэр. Къэрэщэе-Щэрджэсым къызегъэзэжьым гуманитар ушэтыпIэ институтым щылэжьагъ, литературэмрэ фольклорымрэ яотдел ипэщагъ, Къэрэщэе-Щэрджэс университетым ипрофессорыгъ.\nТиунагъокIэ Лейлэ тиныбджэгъу хьалэлыгъ, Казбекрэ ежьырырэ Москва нэIуасэ щызэфэхъугъагъэх, зэш-зэшыпхъум фэдэу щэIэфэхэкIэ щытыгъэх, зэдэлэжьагъэх, телефонкIэ зэфытемыохэу тхьамафэ тырагъашIэщтыгъэп, зэрыгущыIэхэу афэмыухыщтыгъэр адыгэ лъэпкъ Iофыр, ясэнэхьатэу литера- турэм ехьылIагъэхэр ары. Докторскэхэр къызыщагъэшъыпкъэжьырэ советэу Казбек зипэщагъэм Лейли хэтыгъ, шIэныгъэм ехьылIэгъэ зэIукIэшхомэ нэбгыритIури ахэлажьэщтыгъэх. ЯзэфыщытыкIэрэ язэдэгущыIакIэрэ уехъопсэнэу щытыгъ. Лейлэ телефонкIэ къытеоу къызысштэкIэ ыIощтыгъэ: «А синысэ дах, сшынахьыкIэ къушъхьэшхоу Казбек къысфеджэба, цIыфыIэ хэмыIэу Тхьэм дышъэ лъапIэу къыгъэхъугъ ар, ау угу хигъэкIы хъумэ сэ къысэпIощт». Арэущтэу Казбек цIыфыгъэшхорэ шIэныгъэ куурэ зэриIэм рыгушхощтыгъэ. Казбек зыIухьэкIэ: «Сыд, сшы нэф, синысэрэ орырэ къысэшъуIуалIэрэр, тIэкIу сышъоуба?» ыIозэ тызэрэзэдэгущыIэрэм щыгушIукIыщтыгъэ. Агу зэIухыгъэу ныбджэгъуныгъэ шъыпкъагъэ зэфыряIагъ.\nСимонографиехэм къащытхъоу бэрэ къыхэкIыгъ: «ШIуагъэу птхыгъэмэ ахэлъыр систудентмэ афэсэIуатэ», — ыIощтыгъэ. Докторскэ диссертациеу стхыгъэм оппонентэу иIагъ, бэ джащ фэдэу шIэныгъэ консультантэуи зиIагъэр.\nИнститутэу Iоф зыщысшIэрэм Бырсыр Батырбый итхьамэтагъ ащыгъум. Лейлэ къызыщыхъугъэ мафэр хагъэунэфыкIынкIэ макIэ къэнэжьыгъагъэр, Батырбый дэжь сычIахьи Лейлэ «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ медалыр институтым ыцIэкIэ фэдгъэшъошагъэмэ зэригъор зесэIом, ащ лъыпытэу къыздыригъэштагъ, пылъыщт тхылъхэр псынкIэу дгъэхьазырхи къырядгъэтыгъагъ.\nАдыгэ Республикэм иIэшъхьэтетхэм машинэ къытати МэщбэшIэ Исхьакъ, Казбек, сэры Лейлэ къызыщыхъугъэ мафэр игъэкIотыгъэу аужырэу зыщыхигъэунэфыкIыгъэ Черкесскэ тыщыIагъ, сценэм тыкъытехьи тыкъэгущыIагъ, IаплI етщэкIыгъ, дунаир Лейлэ игушIогъуагъ, ащ ыуж Казбеки идунай ыхъожьыгъ. Бэрэ телефоным сыфытеоу Лейлэ къыхэкIыщтыгъэ, джащыгъум гу зэIухыгъэкIэ игукIаи игушIуагъуи къысфиIуатэщтыгъэх…\nЛейлэ унагъуи пылъыгъ: янэ аужырэ илъэсхэм сымэджэ хьылъагъ, ишъхьэгъуси, ыкъо закъуи игъонэмысэу дунаим ехыжьыгъэх. Мэхагъэ сыд фэдэкIи къызыхигъэфагъэп, тхьаусыхагъэп, пытагъэ хэлъэу икъин ыщэчыгъ.\nЛейлэ цIыф чан блэнагъ, сыдрэ Iоф фэбгъэзагъэми фэкъулаигъ, гушхуагъэ. ШIэныгъэ лъэныкъом укъикIэу уасэ фэпшIын хъумэ, адыгэ IорыIуатэмрэ литературэмрэ афэгъэхьыгъэу тхылъ 20-м ехъу ытхыгъ, шIэныгъэлэжьхэри еджакIохэри илъэс пчъагъэм ахэм арэлажьэх. Я 50 — 60-рэ илъэсхэм адыгэ литературэм хэхъуагъэр багъэ (ахэм къахиубытэщтыгъэ щэрджэс литературэри). Жанрэ пэпчъ арылъэу тхыгъэхэр къыдэкIыгъэх, ацIэ чыжьэу Iунэу тхакIохэри щыIагъэх — А. Уахътэ, М. ДышъэкI, Хъу. Гощэкъу, нэмыкIхэри. Гъэхъагъэ горэ зышIырэм къежьапIэ имыIэу хъурэп, гъогу хэхыгъэм утеуцоным пае къинхэри уапэкIэ къекIы, ахэр дэбгъэзыжьызэ ыпэкIэ улъэкIуатэ. Адыгэ литературэм гъогоу къыкIугъэм, зэригъэзафэзэ, лъыплъэнэу шIэныгъэлэжьхэр щыIагъэхэп. Адыгэ литературнэ критикэм, лъэпкъ литературнэ шIэжьым ылъапсэ Бэчыжъ Лейлэ къыщежьэ.\nАпэрэ теоретическэ IофшIагъэхэр щэрджэс литературэм ехьылIагъэу етхыми, Совет хабзэм къыдежьэгъэ литературэ ныбжьыкIэм хэхъоным пае екIолIакIэу иIэн фаехэр Лейлэ иIофшIэгъэшхохэм ащигъэунэфэу ежьэ. Партийнэ екIолIакIэу хабзэм ыгъэуцугъэхэр — лъэпкъ цIыкIухэм литературэ яIагъэп, хэбзакIэм ар къыдэхъугъ зэраIорэм шъхьащыкIэу, къымыIуапэу, игупшысэ зэкIурэр лъэпкъ литературэ лъапсэр ижъыкIэ къызэрежьэрэр зэрэкIигъэтхъырэр ары. Ащыгъум шъхьаихыгъэу ахэр къэпIон уфитыгъэп. Литературэм пае хабзэр зыштагъэхэм унэшъо зэфэшъхьафэу къыхаутырэр багъэ, ахэм зэу ащыщыгъ унашъоу «Партийная организация и партийная литература» зыфиIорэр. Ащ щыкIэгъэтхъыгъагъ литературэр партием ишIэ хэлъэу зэрэзекIон фаер, ащ шIокI имыIэу дебгъэштэн фэягъэ, дезымыгъаштэрэм лажьэ къызыфихьыжьыщтыгъэ.\nЛейлэ лъэпкъ литературэхэм яхэхъоныгъэ адыгэ литературэм ригъапшэзэ, изэфэхьысыжь къыхегъэщы художественнэ гупшысэ куу лъэпкъым зэриIэр, ежьыри шIэныгъэлэжьынымкIэ къулаишхо зэрэхэлъыр къэнафэ. Лейлэ литературэмкIэ нэIуасэ зыфишIызэ, ижъырэ гупшысэ куури зыщигъэгъупшэрэп. «Хэти Iушэу къэхъурэп» еIо адыгэ гущыIэжъым. УищыIэныгъэ хахъо къэси узфэщэгъэ Iофым уфэлажьэмэ, тхъагъуи, насыпи, гушIуагъуи хэбгъотэщтых — хьазырэу зи къэхъурэп. Лейлэ цIыф Iушыгъ, щэIэфэкIэ иакъыл игъомылэу псэугъэ. Янэ-ятэхэри цIыф Iушыгъэх, ахэм бэ къакIэрихыгъэр, ишIэныгъэ лэжьыгъэ лъэшэу бэгъуагъэ. ЗэIукIэхэм, кандидатскэ, докторскэ къэгъэшъыпкъэжьынхэм зэп-тIоп къащыгущыIэу зэрэзэхэсхыгъэр, тхыгъэу ыIыгъхэр ыгъэтIылъхэти «Стхыгъэр бэ, ау аущтэу сыкъэгущыIэщт ыIоти», къызытегущыIэрэм хэшIыкIышхо зэрэфыриIэр къыхэщэу, узыIэпищэу, уемызэщэу къэгущыIэщтыгъэ.\nИтхыгъэхэр урысыбзэкIи, адыгабзэкIи, нэмыкIыбзэхэмкIи тихэгъэгуи, нэмыкIхэми къащыдэкIыгъэх. Монографиеу «От богатырского эпоса к роману» зыфиIорэм щыкIегъэтхъы жэрыIо усэм иамалхэр зэрэбаир, имэхьанэ зэрэкуур, текстхэр ащкIэ иIэубытыпIагъэх, ахэр щызыгъэзыяпэхэри литературэм дэлажьэрэмэ ахэтыгъэх. Лъапсэу тилитературэмэ яIэр жэрыIо усэнымрэ урыс литературэмрэ арэу зэрэщытыр егъэунэфы. ЖэрыIо усэным теориеу пылъхэр зыуплъэкIугъэхэу Пропп, Жирмунскэм, Гусевым алэжьыгъэхэр IэубытыпIэ ышIыхэзэ, адыгэ жэрыIо усэным итеоретическэ лъапсэ апэрэу зыгъэунэфыгъэр Лейл. «Литература в потоке времени» зыфиIорэм адыгэхэм, Темыр Кавказым ис лъэпкъхэм ялитературэ щызэхефы, дунэе литературэм зэрэхэхьагъэхэр къеушыхьаты. Джащ фэдэ гупшысакIэр ары лъэпкъ духовнэ зыпкъитыныгъэм икупкI нахьышIоу зэгъэпэшыгъэу, зы лIэужым IэкIихэу адрэ лIэужым IэкIэзыгъэхьан зылъэкIыщтыр.\nЩэрджэс тхакIомэ ятхьаматэу илъэс пчъагъэрэ лэжьагъэ. Урысыем итхакIохэм я Союз хэтыгъ. Лейлэ игурышэ-гупшысэхэм анахь чIыпIэшхо ащызыубытыщтыгъэхэр шIугъэр, зэфагъэр, ары. Мыпшъыжь гумэкIэу ыбгъэ дэлъыгъэр литературэм зэрэдэлэжьэщт шIыкIэм иамалэу IэкIэлъхэр ныбжьыкIэмэ зэраIэкIигъэхьащтыр арыгъэ. ЩыIэныгъэр хьалэлэу къетагъ Лейлэ — акъылышIуагъ, сэнаущыгъэшхо хэлъыгъ, дэхагъэр ылъэгъущтыгъэ, ащ фэбэнэн ылъэкIыщтыгъэ, зэ закъо плъэгъугъэмэ, пщыгъупшэнэу щытыгъэп. Лъэпкъым жъогъо нэфэу егъашIэм къыфэнагъэхэм ащыщ хъугъэ, ишIэныгъэ лэжьыгъацэ лъэпкъ чIым щыбэгъо зэпытыщт.\nФилологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, Урысыем итхакIохэм я Союз хэт.\nПредыдущая Итеплъэ къагъэнэжьи, агъэкIэрэкIагъ\nСледущая Швецием къыщыслъэгъугъэхэмрэ сызэригъэгупшысагъэхэмрэ


ШышъхьэIум и 22-р — Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ и Маф | Адыгэ Макъ\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ и Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nБыракъэу фыжь-шхъонтIэ-плъыжь шъолъырхэр зэрыкIорэм тихэгъэгу итарихъи, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэу ащ щыпсэухэрэм языкIыныгъи къегъэлъагъох.\nУрысыем щыпсэурэ цIыфхэм гъэхъагъэу ашIыгъэхэр, хэгъэгумкIэ мэхьанэшхо зиIэ хъугъэшIагъэхэр хагъэунэфыкIхэ зыхъукIэ, ренэу Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ агъаIэ ыкIи и Къэралыгъо гимн къырагъаIо. Ащ фэдэ лъэхъанхэм Урысыем лъэпкъ зэфэшъхьафыбэу щыпсэухэрэм ялIыкIо пэпчъ хэгъэгум изы Iахьэу зэрэщытыр, ащ къырыкIощтымкIэ пшъэдэкIыжь зэрихьырэр нахь зэхешIыкIы.\nТикъэралыгъо нахь зэтегъэпсыхьагъэ хъуным, ащ ищытхъу джыри нахь чыжьэу Iуным Адыгеим щыпсэурэ цIыфхэм тапэкIи яIахь зэрэхашIыхьащ- тым тицыхьэ телъ.\nТичIыпIэгъу лъапIэхэр, тышъуфэлъаIо псауныгъэ пытэ, щыIэкIэшIу шъуиIэнэу, дунаир мамырэу, шъуиунагъохэм гушIуагъо арылъэу шъупсэунэу!


Щынэгъончъэу мэфэкIхэр зэхэщэгъэнхэм тегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, щынэгъончъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм ипащэу Виктор Шаменковыр, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ БрантI Мурадинэ, АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, нэмыкIхэри зэхэсыгъом хэлэжьагъэх.\nВиктор Шаменковым къызэриIуагъэмкIэ, мэфэкI мафэхэр щынэгъончъэу рекIокIынхэм фэшI Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэхащэщтых. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет зыпкъ ит, ау къэблэгъэрэ мэфэкI мафэхэм гумэкIыгъохэр къызыдамыхьынхэм фэшI ведомствэхэм, муниципалитетхэм япащэхэм IофшIэныр нахь агъэлъэшынэу къяджагъ.\n— ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэ епхыгъэхэ Iофыгъохэм муниципалитетхэм, къоджэ псэупIэхэм япащэхэм сыдигъуи анаIэ тырагъэтын фае. Мы пшъэрылъым игъэцэкIэн пытагъэ хэлъэу шъукъекIуалI. ЧIыпIэхэм ащыIэхэ антитеррористическэ комиссиехэм амалхэу аIэкIэлъхэр къызфэжъугъэфедэхэзэ IофшIэныр зэхашъущ, ащ цIыфхэр щыжъугъэгъуазэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, гъатхэмрэ IофшIэнымрэ я Мафэ, Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызщыдахыгъэр илъэс 74-рэ зэрэхъугъэр хагъэунэфыкIыхэ зыхъукIэ, МВД-мрэ Росгвардиемрэ ахэт нэбгырэ миным ехъумэ Iоф ашIэщт. Джащ фэдэу унэе ухъумэкIо ведомствэхэмрэ народнэ дружинэхэмрэ ялIыкIохэр общественнэ рэхьатныгъэм икъэухъумэн хагъэлэжьэщтых.\nКультурэм ипсэуалъэхэр терроризмэм ылъэныкъокIэ ухъумагъэхэ зэрэхъухэрэм къытегущыIагъ Аулъэ Юрэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, республикэмкIэ культурэм икъэралыгъо организацие 16-мэ щынэгъончъэным ипаспортхэр яIэх, культурэм ыкIи мыщ епхыгъэу гъэсэныгъэм имуниципальнэ учреждении 125-у Iоф зышIэрэмэ ащыщэу 95-мэ ыпэкIэ зигугъу къыщытшIыгъэ паспортыр яI, 30-мэ адырагъэштэным мы уахътэм хаплъэх.\nМы лъэныкъомкIэ ауж къинэхэрэ муниципалитетмэ яIофшIэн агъэлъэшынэу КъумпIыл Мурат къяджагъ.\nЗекIоным епхыгъэхэ псэуалъэхэр категориехэмкIэ зэтеутыгъэнхэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Профильнэ комитетым къызэритырэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу объект 13-мэ мы шапхъэр агъэца-кIэрэп. Охътэ кIэкIым а гумэкIыгъор дагъэзыжьынэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ афи-шIыгъ. Ар гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм лъыплъэщт республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэр.


ЯмэфэкI хагъэунэфыкIыгъ | Адыгэ Макъ\nУрысыем идзэ комиссариат зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ АР-м идзэ комиссариат бэмышIэу щыкIуагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу Шъэо Аскэр. Зэхахьэр къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ АР-м идзэ комиссарэу Александр Авериным. Дзэ комиссариатым тарихъ гъогоу къыкIугъэм ар кIэкIэу къытегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, 1918-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 8-м народнэ комиссархэм я Совет иунашъокIэ апэу дзэ комиссариатыр зэхащэгъагъ. Ащ ыуж охътэ кIэкIым Дзэ Плъыжьыр зэхащагъ ыкIи зэо зэпэуцужьхэм ахэлэжьэнхэмкIэ ящыкIагъэхэр зэкIэ арагъэгъотыгъэх. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан дзэ комиссариатхэм яшIогъэшхо къэкIуагъ.\nМэфэкIымкIэ А. Авериныр иIофшIэгъухэм къафэгушIуагъ, тапэкIи щытхъу хэлъэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэу къафэлъэIуагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ Наталья Широковам АР-м идзэ комиссариат иIофышIэхэм шIуфэс гущыIэкIэ закъыфигъэзагъ ыкIи ямэфэкIкIэ къафэгушIуагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Урысыем идзэ комиссариат тарихъ гъогу ин къыкIугъ, илъэс зэкIэлъыкIохэм мымакIэу яIофшIэн зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Сыдигъуи дзэ комиссархэм Iофэу агъэцакIэрэм тищыIэныгъэ чIыпIэшхо щеубыты. НыбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ, дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэмкIэ щытхъу хэлъэу Iофтхьабзэхэр зэрахьэх.\nНэужым АР-м и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ ыкIи ищытхъу тхылъхэр Наталья Широковам аритыжьыгъэх АР-м идзэ комиссариат иIофышIэхэу Игорь Кованде, Наталья Рачек.\nШъэо Аскэр республикэм идепутатхэм ацIэкIэ зимэфэкIхэм къафэгушIуагъ. АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ищытхъу тхылъхэр Юрий Прокудиным, Элеонора Пучковам, Светлана Моревой ыкIи Сергей Мозгачевым аритыжьыгъэх.\nЗэхахьэм икIэухым Урысыем идзэ комиссариат итарихъ къизыIотыкIырэ фильмэр къагъэлъэгъуагъ.


IофшIэнхэр лъагъэкIуатэх — Голос Адыга\nЛъэпкъ проектэу «Автомобиль гъогухэр щынэгъончъэнхэр ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэнхэр» зыфиIорэр Адыгеим зэрифэшъуашэу щагъэцакIэ. Республикэм ипащэхэм анахьэу анаIэ зытетыр тикъэлэ шъхьаIэ игъогухэм ягъэцэкIэжьын ыкIи язэтегъэпсыхьан ары.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ проектым къыдыхэлъытагъэу Мыекъуапэ игъогухэм ащыщхэм гъэцэкIэжьынышхохэр ащыкIуагъэх, джащ фэдэу лъэсрыкIо гъогухэр ыкIи зэпырыкIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх, зищыкIэгъэ чIыпIэхэм гъогу тамыгъэхэр ащагъэуцугъэх.\n2019-рэ илъэсым телъытагъэу шъолъырым икъэлэ шъхьаIэ игъогу Iахь 24-рэ зэтырагъэпсыхьанэу щыт. Мы илъэсымкIэ гухэлъхэм къахеубытэх урамхэу я 12-рэ Мартыр, Свободэр, Пионерскэр, Адыгейскэр, Спортивнэр, нэмыкIхэри. Мыхэм псэолъэшI IофшIэнхэр ащаухыгъэх е ащаухых. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, чъэпыогъум и 1-м ехъулIэу пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ хъущт.\nЛъэпкъ проектэу «Автомобиль гъогухэр щынэгъончъэнхэр ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэнхэр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу Мыекъуапэ сомэ миллион 204-рэ къыфатIупщыгъ. IофшIэнхэр дэгъу дэдэу зэрэзэхащагъэм ыкIи ахъщэм щыщ къызэрагъэнагъэм ишIуагъэкIэ урамэу Шэуджэным ыцIэ зыхьырэм гъэцэкIэжьын IофшIэн тедзэхэр рашIылIэнхэу агъэнэфагъ. Мыщ къыхиубытэу Iоныгъом ыкIэм ехъулIэу урамэу Пушкиным ыцIэ зыхьырэм къыщыублагъэу Пролетарскэм нэс зэтырагъэпсыхьащт. ШэкIогъум и 20-м ехъулIэу аукцион зэхащэщт ыкIи урамэу Пролетарскэм щегъэжьагъэу Хьахъуратэм ыцIэ зыхьырэм изы Iахь гъэцэкIэжьынхэр щыкIощтых.\nМыекъуапэ имызакъоу, нэмыкI псэупIэхэми мыщ фэдэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. ГущыIэм пае, поселкэу Яблоновскэм иурамхэу Кочубей ыцIэ зыхьырэмрэ Космическэмрэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. Гъогур зэрэзэтырагъэпсыхьэрэм дакIоу коммуникациехэри зэблахъух. Чъэпыогъум и 1-м ехъулIэу IофшIэнхэр зэкIэ аухынхэу псэупIэм ипащэхэм пшъэрылъ афашIыгъ.\nМы лъэпкъ проектым игъэцэкIэн Адыгеим мэхьанэшхо щыраты, ащ бэкIэ щэгугъых. Ар зэшIохыгъэ зэрэхъурэм лъэплъэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\n— Республикэм тапэкIи хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэнымкIэ гъогухэм язытет зыфэдэм мэхьанэшхо иI. Ар къыдэтлъытэзэ IофшIэныр зэхэтщэщт, амалышIухэр къэзытыщт проектым игъэцэкIэнкIэ итхъухьэгъэ пстэури щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным тыпылъыщт, — еIо КъумпIыл Мурат.\nГъогухэм ягъэцэкIэжьынкIэ ыкIи ахэм къапэIулъ чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьанкIэ шъолъырым ипащэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэр зэшIохыгъэнхэм муниципалитетхэм анаIэ тет. Ащ ишыхьатэу псэупIабэхэм ягъогухэм, яурамхэм IофшIэнхэр ащэкIох, ахэр зыщаухыгъэхэри бэ, тапэкIи ар лъагъэкIотэщт.\nПредыдущая Шапхъэхэр амыукъонхэу къяджагъэх\nСледущая Делегация Адыгеи принимает участие молодежном форуме «Ростов»