Lutsimo Lueya mue ku Tonda? | Vutala vua Kaniungi\n“Njambi kati mukua vuhenge linga a suve vipanga vienu na cilemo ci mu na muesa ku lizina lieni.”—VAHEVELU 6:10.\nMIASO: 39, 30\nKu tsimana ku meso eya ca hiana seho?\nVika vi hasa ku kaniamesa cizango cetu ca ku tonda Yehova a tu sangale?\nVati Yehova ua sangalele Maliya na Yesu?\n1. Vika ua tonda muntu uose hano ha mavu?\nVATI mue ku livua nga muntu u mu tantekeya vuino a suva lizina lienu ni vene a mi suva yenu mpundu? Mua vusunga ce ku vuisa vusiua. Omo lia vika? Muomu muntu uose hano ha mavu, ua tonda vakuavo va mu sungule. Vunoni ka tue ku tonda lika va tu sungule, tua tonda va tantekeye vuntu vuetu na viuma vi tua puisamo mu muono.—Numelu 11:16; Yombi 31:6.\n2, 3. Cizango ca ku tu sungula ku vakuetu ci hasa ku tu lingisa ku tonda vika? (Talenu cikupulo ca ku vuputukilo.)\n2 Vunoni nga ka tua zangamene eci cizango ca ku tu sungula ku vakuetu ci hasa ku tu lingisa tu tonde lutsimo. Kaha mavu a Satana a hasa ku sambeya cizango caco. Vaze ve ku uila mu ngandzo yaco ve ku likela ku tuala mana kuli Yehova na ku mu hana ku-sangaziala cize ca mu pande.—Ku-Solola 4:11.\n3 Ku matangua a Yesu, vamo vakuluntu va malombelo va uilile mu ngandzo ya ku tonda lutsimo. Ngeci Yesu ua mamuine vandongesi veni, ngueni: “Liniungenu ku vakua ku soneka, va zanga ku endangana na vuzalo vua laha, na ku vitanda va lema vantu ku va sambelela, va lema vitumamo via vukama mu visinangonga na vitumamo via vukama ku viuano via ku-lia.” Ua vuezeleko ngueni: “Ava va ka tambula cihiso ca ku hiana.” (Luka 20:46, 47) Vunoni Yesu ua sangalele umo ntuluue ua cihutu mu ku lambula tumbongo tuvali, vutuhu mbunga ka va mu sunguile. (Luka 21:1-4) Ngue mu tua mono, Yesu ua muene lutsimo mu njila yeka. Mu cilongesa cino tu ka lilongesa njila ya cili ya ku muenamo lutsimo, ize ya tonda Yehova.\n4. Ku tsimana ku meso eya ca hiana seho, kaha omo lika vika?\n4 Ku tsimana ku meso eya ca hiana seho? Kati cize ku tsimana ci ve ku tonda vantu vavengi, mu ku lilongesa cikuma, ku mingoso ni ku vueho. Paulu ua lomboluele ku tsimana cika ca hiana seho, ngueni: “Vunoni vuovuno omo mu na heta ha ku tantekeya Njambi, . . . ci li ku lutue ku handeka [nguetu] Njambi na mi tantekeya enu, vatindzo mu hasa ku hiluka naua ku vize via ku zeya na via ku pihia vi tua sangumukile navio, mu hianga ku hilukila naua vundungo vuavio, ni?” (Ngalata 4:9) Ca pua ku vezika ca kama ‘ku tu tantekeya kuli Njambi,’ Muangana ua melu na mavu! Yehova a tu tantekeya, ua tu lema kaha a tonda tu kale ku hiehi neni. Mua vusunga, Yehova ua tu tangele linga tu pue vavusamba vueni.—Ekelesiaste 12:13, 14.\n5. Vika tua pande ku linga mangana Yehova a tu tantekeye?\n5 Tu tantekeya nguetu Mosesa ua puile kavusamba ka Yehova. Muomu mua vundilile kuli Yehova ngueni: “Nji lekese vuovuno zinjila ziove,” Yehova ua mu kumbuluile ngueni: “Nji ka linga eci naua ci u na handeka; muomu ove u na uana kavumbi ku meso ange kaha nja ku tantekeya ku lizina liove.” (Ezundu 33:12-17) Nkuma Yehova a tu tantekeya muntu ku muntu. Vunoni vika tua pande ku linga mangana tu pue vavusamba va Yehova? Tua pande ku mu lema na ku lihana kuli ikeye.—Tandenu 1 Kolintu 8:3.\n6, 7. Vika vi hasa ku tu lingisa ku zimbalesa vusamba vuetu na Yehova?\n6 Kaha tua pande ku niunga vusamba vuetu na Tatetu ua muilu. Ngeci mua Vakua Kilistu ku Ngalata, tua pande ku likela ku pua vandungo va “vize via ku zeya na via ku pihia” via mu mavu ano, ngeci mua lutsimo. (Ngalata 4:9) Vakua Kilistu ku Ngalata tele va tantekeya laza Njambi, kaha neni tele a va tantekeya. Vunoni Paulu ua handekele ngueni vaze vene vamuanetu va kele na “ku hiluka naua” ku viuma via ngoco. Mua vusunga Paulu ua kele na ku vehula ngueni: ‘Vika naua mu na hilukila mu ku ka pangela viuma via vusiname kaha via ku hona seho vi mua pangelele laza?’\n7 Vuno netu vi hasa ku tu solokela ni? Eyo. Ngeci mua Paulu, mu tuezile mu vusunga halumo tua sezele lutsimo mu mavu a Satana. (Tandenu Filipu 3:7, 8.) Halumo tua sile visikola via kama, vipanga via kama ni mingoso ye ku tu hanene vimbongo via vingi. Ni tua puile vampite kaha va ku tsimana omo lia vuana vuetu vua ku imba ni ku vueho vua ku livula-vula. Vunoni tua tavele ku liputuisavio viose. (VaHevelu 11:24-27) Ku liveyela naua viuma viaco ni ku livua nguetu tua liputuisa muono ua cili, ca pua vuhenge! Muomu visinganieka viaco vi hasa ku tu lingisa ku hilukila ku viuma vi tua muene laza nguetu ‘via ku zeya kaha via ku pihia.’ *—Talenu ha litota.\nKANIAMESENU CIZANGO CENU CA KU KALA NA LUTSIMO KU MESO A YEHOVA\n8. Vika vi hasa ku kaniamesa cizango cetu ca ku kala na lutsimo ku meso a Yehova?\n8 Vati tu hasa ku kaniamesa cizango cetu ca ku kala na lutsimo ku meso a Yehova, linga ci hiane cizango ca ku tonda lutsimo mu mavu? Mu ku tuala mana ku viuma vivali via seho. Ca katete, Yehova ke ku suva na limo litangua liahi vakua ku mu ononoka na mutima uose. (Tandenu VaHevelu 6:10; 11:6) Yehova ue ku mona nkala ngamba yeni ku pua ua seho ya kama, ngeci mukemuo kuli ikeye ca pua “vuhenge” ku va suva ni ku va mbila kuti. Kaha naua ntsimbu yose, Yehova “a tantekeya vaze va na pu veni.” (2 Timoteo 2:19) A “tantekeya njila ya vakua vuviuke” kaha a tantekeya ku vohiela.—Visamo 1:6; 2 Petulu 2:9.\n9. Hanenu vimueso via vati Yehova ua muesa ngecize ua tava vantu veni.\n9 Vintsimbu vimo, Yehova ue ku muesa ngecize ua tava vantu veni mu vinjila via ku lifuila cikuma. (2 Mizimbu 20:20, 29) Ca ku muenako, a ci singaniekenu cifua ca ovuelelemo vantu veni ku Cisali ca ku Tila omo masualale va Falao va kele na ku va kava. (Ezundu 14:21-30; Visamo 106:9-11) Muzimbu uaco ua puile ua ku komouesa cikuma ngeci mu nima ya miaka 40 vantu kasi va kele na ku handeka via muzimbu uaco. (Yehosua 2:9-11) Mua vusunga ce ku tu kaniamesa ku vuluka vati Yehova ua muesele cilemo ku vantu veni kaha ua pangesele ngolo yeni mu ku vovola, muomu vuovuno va ka tu luisa kuli Ngonge ya Mangonge. (Ezekiele 38:8-12) Ku ntsimbu yaco, tu ka viukilila cikuma nguetu kali-kali tua tondele lutsimo ku meso a Yehova kati a vakua mavu.\nVintsimbu vimo Yehova ue ku lunguisa vangamba veni mu vinjila ka va lavelelele\n10. Cuma cika ca mu civali tua pande ku tantekeya?\n10 Ca mu civali, Yehova a hasa ku tu tsimanesa mu njila ka tua lavelele. Nga vantu va linga viuma linga va va sangale kuli vakuavo vantu, Yehova ka ka va lunguisa. Omo lia vika? Muomu ngue mua handekele Yesu, nga muntu va mu sangala kuli vantu, cikeco vene cilunguiso ceni. (Tandenu Mateo 6:1-5.) Vunoni Yehova “ue ku mona mu ku suekesa” vaze kave ku va sangala vutuhu ve ku linga via cili ku vakuavo. Ue ku tala vi ve ku linga, kaha ue ku va lunguisa, ni ku va vezikisa. Vintsimbu vimo Yehova ue ku lunguisa vangamba veni mu vinjila ka va lavelelele. Tu talenu vimo vimueso.\nYEHOVA UA TSIMANESELE UMO MUANA MPUEVO UA KU LIKEHESA MU NJILA KA LAVELELE\n11. Vati Yehova ua tsimanesele Maliya?\n11 Yehova ua hanguile umo muana mpuevo ua lizina Maliya ku pua naye ya Muaneni, Yesu. Maliya ua yoyelele mu imo mbonge ya indende lizina liayo Nazaleta ku laako na Yelusalema na tembele yayo ya ku viuka. (Tandenu Luka 1:26-33.) Omo lia vika Yehova ua hanguile Maliya? Kangelo Ngambiele ua mu lekele ngueni na “uana kavumbi kuli Njambi.” Tua tantekeya ngecize Maliya ua puile kavusamba ua kama ua Yehova ku hitila mu vize via lekele kavusoko keni Elizambeta. (Luka 1:46-55) Yehova ua kele na ku tala Maliya, kaha mu ku linga Maliya uononekele Yehova na mutima uose, ua mu vezikisile mu njila ka lavelelele.\n12, 13. Kavumbi ka ka ua tambuile Yesu mua semukile nomo naye Maliya ua mu tualele ku tembele?\n12 Mua semukile Yesu, veya Yehova ua lekele via ku semuka ceni? Ka lekele vakua lutsimo ni vakua nguvulu va kele mu Yelusalema na Mbetelema houe. Vunoni ua tumine tungelo ku tuniungi vaze va kele na ku niunga vampanga ku musenge ua Mbetelema. (Luka 2:8-14) Kaha tuniungi vaco, va ile mu ku mona kakeke Yesu. (Luka 2:15-17) Halumo Yosefe na Maliya va komokele mu ku mona cifua ca vantu va tumine Yehova mu ku ka mona Yesu. Mua vusunga, cifua ce ku lingilamo viuma Yehova ca litepa na cifua ce ku vi lingilamo Satana. Omo Satana ua tumine vakua mana va ka meneke Yesu na visemi veni, vose va kele mu Yelusalema va vuile muzimbu ua ku semuka ca Yesu, eci ca kokele vitanga via kama. (Mateo 2:3) Ca kokele ku-tsa ca vanike vavengi.—Mateo 2:16.\n13 Limo lia Masiko a hanene Yehova ku vaIsaleli lia muesele ngecize mu nima ya matangua 40 fume ha litangua lia ku kuata muana ua yala, mpuevo ua pandele ku ka hana cikombelo kuli Yehova. Ngeci Maliya ua ile na Yosefe hamo lika na Yesu imo 9 kilometru fume ku Mbetelema na ku tembele ku Yelusalema. (Luka 2:22-24) Mu va kele mu njila, halumo Maliya ua lihuile nga sasendote a ka linga vimo via ku lifuila kuli Yesu ni kuahi. Cili vene Yesu ua tambuile kavumbi vunoni kati mu njila ya lavelele Maliya. Yehova ua hanguile Simione “mukua vuvuike mukua ku lemesa Njambi,” na kapolofeto ua mpuevo Ana ua miaka 84, va hane muzimbu ngecize Yesu ikeye a ka pua Mesiya ni Kilistu u va kulahesele.—Luka 2:25-38.\n14. Vati Yehova ua lunguisile Maliya?\n14 Vuno Yehova ua tualeleleho ku tsimanesa Maliya omo lia ku lela Yesu na lukakatela ni? Eyo. Yehova ua lingile cose linga vimo via handekele na ku linga Maliya va vi soneke mu Mbimbiliya. Ci moneka ngue Maliya ka hasele ku kavangeya Yesu mu miaka itatu na mutamba ya ku ambulula ceni. Halumo ka hasele ku fuma mu Nazaleta muomu tele ntuluue honi. Ngeci mukemuo cingi ca viuma vi va muene vakuavo mu ku enda na Yesu, ikeye via mu hitile. Vunoni ua lingile cose linga a ka kale ku ku-tsa ca muaneni Yesu. (Yoano 19:26) Kaha Maliya ua kele mu Yelusalema na vandongesi va Yesu tele kanda va ci tambule sipilitu santu ha Pentekosta. (Vilinga 1:13, 14) Citava neni va mu vuavesele na sipilitu hamo lika na vandongesi vakuavo. Nga mukemuo, kaha neni ua tambuile civezikiso ca ku ka sika na Yesu muilu ku miaka yose. Mua vusunga eci ca pua cilunguiso ca kama ca tambuile omo lia ku ononoka ceni!\nVATI YEHOVA UA TSIMANESELE MUANENI?\n15. Omo Yesu ua kele ha mavu, vati Yehova ua muesele ngecize ua mu tava?\n15 Yesu ka tondele ku mu sangala kuli vakuluntu va malombelo ni ku vantuamena va pulitika houe. Vunoni lutatu luose, Yehova ua handekele mpundu ku fuminina muilu mu ku leka muaneni ngueni ua mu lema. Mua vusunga eci ca kaniamesele cikuma Yesu! Mu nima ya mbatizimu ya Yesu mu Yondau, Yehova ua handekele ngueni: “Ou Muanange i nja lema, ikeye ua nji ya ku mutima.” (Mateo 3:17) Ci moneka ngue Yoano Mukua ku Mbatiza ikeye lika ua vuile aa mezi. Kaha mu kua lisupile muaka umo ku ku-tsa ca Yesu, vandongesi veni vatatu va vuile Yehova a handeka ngueni: “Ou Muanange i nja lema, ikeye ua nji ya ku mutima, mu halakanienu.” (Mateo 17:5) Kaha lua ku manusuila, tele kua ci lisupu matangua a andende lika linga Yesu va mu tsihe, Yehova ua handekele neni naua ku fuminina muilu mpundu.—Yoano 12:28.\nVika mua lilongesa ku cifua ca tsimaneselelemo Yehova Muaneni? (Talenu vinanga 15-17)\n16, 17. Vati Yehova ua tsimanesele Yesu mu njila ka lavelelele?\n16 Yesu ua tantekeyele ngecize vantu va ka mu tumbula nguavo mukua ku sahula Njambi kaha va ka mu tsiha mu njila ya kasahuntu. Vutuhu ngoco ua vundilile linga cizango ca Njambi ci lingike kati ceni. (Mateo 26:39, 42) Ua yandelele ha citi kaha ua “yenguile ntsoni,” muomu ua tondele ku tsimana ku meso a Ise kati a vakua mavu. (VaHevelu 12:2) Vati Yehova ua tsimanesele Yesu?\n17 Omo Yesu ua kele ha mavu, ua vundilile lika a kale na vumpahu vuze vua kele navuo laza mua kele na Ise. (Yoano 17:5) Mbimbiliya ka ya muesele ngecize Yesu ua tondele vumpahu vueka vua ku hiana ovu. Ka tondele va mu hane cilunguiso ca ku lifuila mu ku puisamo cizango ca Ise hano ha mavu. Vunoni vati ua lingile Yehova? Ua tsimanesele Yesu mu njila ka lavelele. Omo Yehova ua sanguile Yesu, “ua mu hakele ku vukama vua ku hiana cikuma” muilu. Kaha ua mu hanene naua muono ka ue ku nonga ua mu cimbembesi, cikuavo naua ikeye ua livangele ku tambula muono ua cifua eci! * (Talenu ha litota.) (Filipu 2:9; 1 Timoteo 6:16) Mua vusunga Yehova ua lunguisile Yesu mu njila ya ku komouesa omo lia ku ononoka ceni!\n18. Vika vi hasa ku tu kuasa ku tonda lutsimo ku meso a Yehova kati a vakua mavu?\n18 Vika vi hasa ku tu kuasa ku tonda lutsimo ku meso a Yehova kati a vakua mavu? Ku tantekeya nguetu Yehova ke ku suva vakua ku mu pangela na mutima uose kaha ue ku va lunguisa, vintsimbu via vingi mu vinjila ka va lavelelele. Mua vusunga netu na tu tulikila vivezikiso ka tua lavelelele ku lutue! Mu ntsimbu ino, omo tu hita mu visoti na vitanga mu mavu ano a ku pihia, tua pande ku vuluka ngecize ano mavu a li na ku hita. Kaha lutsimo luao luose naluo lu ka hita. (1 Yoano 2:17) Tatetu ua cilemo, Yehova, ka ka suvu vipanga vietu na cilemo ci tuli na ku muesa ku lizina lieni muomu ka puile “mukua vuhenge.”(VaHevelu 6:10) Mua vusunga a ka tu muesa ngecize tue ku mu ya ku mutima mu njila ka tua singaniekele!\n^ cin. 7 Mu viMbimbiliya vikuavo ha lizi “via ku pihia” va hakaho mezi ngeci mua “via ngoco,” “via vuhutu” ni “ka viesi na seho.”\n^ cin. 17 Citava eci cilunguiso ca puile ca ciha ni ca ku hona ku lavelela muomu ka va ci tumbuile mu Visoneka via ciHevelu.\nLutsimo ku meso a Yehova: Yehova ue ku tu tsimanesa mu ku tu muesa kavumbi, ku tu vezikisa, na ku tu ovola ni ku tu lunguisa. Mu viose evi ku tu tsimanesa kuli Yehova ca lomboloka ku tu tava tu pue vavusamba veni


Ngindo New Testament 2015 1 Akakolinto 1\nBalua ja Paulo jukutumbula kwa\nKitabu cha 1 Kolinto kiandikigwa na nndundame Paulo 55 kuboka pukuyoka Kilisto (Lipungu lya 1:1) Jenje nga balua ju kutumbula kati ja balua ibena ya Paulo itubinayo yenie Paulo akakiandikila kikuta cha bandu abunhwamini Kilisto buku Kolinto. Iwechakine aandika balua jenje pakiba ku Efeso tango nu kuamuje katyangi ku Kolinto mumwanja gwakwe gukujenda nu kubuja Makedonia (Lipungu lya 16:5-9).\nBalua jenje nga majango ga mialo jombe Paulo jajipokile kuboka kwa akaamini bi likanicha kunhwalo gwa itendwa ichapu panakati ja bandu abunhwamini Kilisto, ikiba pamwe nu kukibagana pamwe na itendwa ya ngongola. Kilambo cha Kolinto chakamanyikana ku itendwa ya ngongola ku yene iomwangikije ati kikuta cha bandu abunhwamini Kilisto ngibikilonda umwo. Uyo 1 Kolinto libi lipungu elimanyakina muno nhwalo gu kupalana (Lipungu lya 13).\nPaulo bapatanga abali Akakolinto nu kunnumba Nnoongo kwa magambu gabe (Lipungu lya 1:1-9).\nKabe ngalenganakia nhwalo gwaupatite gu kubaganika kwa bandu abunhwamini Kilisto buku Kolinto (Lipungu lya 1:10, 4:21).\nKuboka penia ngalenganakia minhalo ja ngongola nu kupelekana mumabalacha akangweto kwa akangweto (Lipungu lya 5-6).\nKiboka pa genia ngababolo ku nhwalo gu kutolana, nu nhwalo gukupangi lilumbo inyago nu kugongale ni itoi ikihuke nu kuyoka (Lipungu lya 7-15).\nPaulo ajomolile kukupanga ilebe yukamula kwa kila mundu (Lipungu lya 16).\n1 Nenga Napaulo, nangemigwe kube nandundame ba Yesu Kilisto kukupala kwa Nnoongo. Balua jenje tuandika nenga na nnongo Sositenesi, 2 ku kikuta cha bandu ba Nnoongo abunhwamini Kilisto ababi Kukolinto, ku bandu boa abajeguigwe mu Yesu Kilisto nu kemigwe babe chwapi, pamwe na boa abikema liina lya Angwana ana Yesu Kilisto kila paali, Angwana babe na bito. 3 Awawa bito ana Nnoongo na Angwana ana Yesu Kilisto bampegange upeele na tengela.\n4 Kila kingobu nannumba Nnoongo jwango magambu ga upeele gwampilingite mangweto kupete kwa Yesu Kilisto. 5 Gambu kukulondana na Kilisto kummekangite kube nu uwecho gwa ilebe yoa. Nnoongo ampi ilimu nuwecho gukutangacha. 6 Gambu nhwalo gwa Kilisto uchalakichwe kipola nkati jinu, 7 yene kipungukaje kitoi chachoa chela chikiuke kwinu mangweto anda mmi makalendela pabapakuekuligwa Angwana bito ana Yesu Kilisto. 8 Bombe mabampa makakala mpaka pukupela makabonekanaje na malemwa Lichoba lyale lya Angwana bito ana Yesu Kilisto. 9 Nnoongo juna kuaminika, jwombe ankemite mangweto mmegange kilebe chimwe na Mwana jwabe Yesu Kilisto.\nKupwilikana kwa bandu abunhwamini Kilisto bu Kukolinto\n10 Kwa lina lya Angwana bito ana Yesu Kilisto, chonde nannyopanga nchikachane kwa kila kilebe channongelanga, makapwilikanaje kati jinu. Mmaganga kilebe chimwe, champala chimwe na mawacho gamwe. 11 Makalongo bango, bandu bange bakachakwe Kaloe bannengile ilebe ilaya kube ubi bulwa. 12 Mbakulenga yene, kila mundu kati jinu alonge gakwe. Jumwe alenga, “Nankengama Paulo,” jonge, “Nankengama Apolo,” jonge, “Nankengama Kefa,” na jonge, “Nankengama Kilisto.” 13 Bo, Kilisto ate kikibagana ikuta ikuta! Bo, Paulo nga ojwakabambigwa panchalaba kwa magambu ginu mangweto? Andaje makabatichigwa kwa lina lya Paulo? 14 Nannumba Nnoongo kwa magambu nammatichije mundu jwajwoa kati jinu nambu Kilisipo na Gayo. 15 Mundu akalengaje abatichigwe kwa lina lyango. 16 Oho! Elo, nakammaticha Stefano na akalongo mundu, nambu mbikobakelaje kube nammatiche mundu jonge. 17 Kilisto angingitije ne kubaticha. Nambu angingita kutangacha Nhwalo Gwambone nu kutangacha kwenio panga kengama malobe ga bandu bina malango kupala makakala ga kiu cha Kilisto panchalaba gakabembuligwaje.\nKilisto makakala na gwambone gwa Nnoongo\n18 Kunhwalo gwa kiu cha Kilisto panchalaba upuuchi kwa bandu ababilingite mukuoba, nambu kwito twenga tatubi mundela ja ukomboi nga makakala ga Nnoongo. 19 Gambu Majandiko Gachwapi galenga,\n“Mbakualabiya malango ga bandu bina malango\nnu kubeka pambwega ilimu ya bandu ababoligwe.”\n20 Babiko, bina malango? Babiko, aboli ba malagilo? Apundi kutaukana ba yaka yenjeno babi koo? Nnoongo abekite malango ga dunia jenje kube upuuchi. 21 Gambu malango ga Nnoongo, bandu kuotoje kummanya Nnoongo kwa malango gabe bene. Kinyume chakwe Nnoongo apala kakombolanga abaamini kundela ejibijibonanga bandu bina malango kube upuuchi, yani nhwalo ogututangacha. 22 Akayahudi bapalanga kuingikiya iingi, Akagiliki bapalanga malango, 23 nambu twenga tuntangacha Kilisto ojwabambigwe panchalaba. Kwa Akayahudi kauchi na kwa bandu banga Akayahudi upuuchi. 24 Nambu kwa boa abakemigwe na Nnoongo, kwa Akayahudi na Akagiliki, Kilisto nga makakala ga Nnoongo na malango ga Nnoongo. 25 Gambu chikibonekana kube upuuchi gwa Nnoongo, kikweti malango kupeta malango ga mundu.\n26 Makalongo, nkombakelanga kingobu pamakemigwa, akajingi bakibangaje bina malango ata kukuwacha tu kimundu, ajingi bakibaje na makakala andaje bandu bina kujoanika. 27 Nnoongo aichagwi ilebe ibonekana nadunia kube upuuchi, kupala bakoye oni bandu bina malango, na ngagachagula gaga dunia eigabona kube gina kulegeleka, kupala kakoya oni bina makakala. 28 Nnoongo ngachagu ilebe ibonekana na bandu kube yanga mbone na ina kubembuligwa nu kuiwachi kube yanga mbone, kupala kuialabia ilebe ibawachi bandu kube yambone. 29 Nnoongo atela yene kupala akabeje mundu ojwaoto kulokaloka nnongi jakwe. 30 Nambu Nnoongo mwene nga ojwammekite mangweto kube pamwe na Yesu Kilisto, Nnoongo antei Kilisto abe malango gito. Kupete jwenio twe tubekigwa kube tambone nnongi ja Nnoongo, tube tabandu bachwapi ba Nnoongo nu kombaligwa. 31 Anda pagalenga Majandiko ga Chwapi,


Muaso 136—”Cilunguiso ca ku Sula” ca ku Fuma Kuli Yehova | Muaso ua Vakua Kilistu\nTANDENU MU Abkhaz Acholi Afrikaans Aimarà Akha Albanian Alemão Altai Alur Amárico Armênio Aukan Azerbaijano Azerbaijano cirilico Baixo Alemão Baoulé Bashkir Bassa (Camarões) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bicol Bislama Boulou Búlgaro Cabié Cambojana Catalão Cebuano Changana (Moçambique) Chichewa Chin haka Chinês (Cantonês) Chinês (Simplificado) Chinês (Tradicional) Chinês cantonês (simplificado) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chona Chopi Chuabo Chuuk Chuvash Cibemba Cinianja Coreano Crioulo (Jamaican) Crioulo Haitiano Crioulo Maurício Crioulo das Seychelles Criô Croácio Cuban Sign Daiaque ngaju Damara Dangme Dinamarquês Douala Edo Efik Esan Eslovaco Esloveno Espanhol Estónio Eue Fang Feróica Fijiano Finlandês Fon Francês Fulfulde (Camarões) Ga Galego Galês Garifuna Georgiano Gitonga Gocana Grego Guaraní Gun Hakka (Taiwan) Hausa Hebreu Herero Hiligaino Hindi Hiri Motu Holandês Húngaro Iacuba Iban Ibanag Ibinda Igbo Iloco Indonésio Inglês Ioruba Islandês Isoco Italiano Japonês Javanês Kabardino-Cherquese Kabuverdianu Kachin Karen (s'gaw) Kazak Kazaki (Árabe) Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kosrae Kriol (Belize) Kurdish Kurmanji (Caucase) Kwangali Kwanyama Lahu Laociano Letã Lifu Lingala Linguagem de Sinais Alemão Linguagem de sinais Americano Lituano Lomwe Lovari Luconzo Luganda Lunda Luo Luvale Língua Brasileira de sinais Língua de sinais Equatoriana Língua de sinais Francesa Língua de sinais Indonésia Língua de sinais Italiana Língua de sinais Mexicana Língua de sinais Polonesa Língua de sinais Russa Língua de sinais Sul-Africana Língua de sinais indiana Macedônio Macua Maia Malai Malaiala Malgaxe Maltês Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marchalês Mazateco de Huautla Mbunda Medumba Mianmar Mingrélio Misteca (guerrero) Mixe Mizo Moore Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbábue Nepalês Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Niueano Norueguês Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Náuatle (Central) Náuatle (Puebla do Norte Náuatle (guerrero) Náuatle (huasteca) Okpe Oromo Osseto Otetela Otomi Palauana Pangasino Papiamento (Curaçao) Persa Pidgin (Camarões) Pidgin (África Ocidental) Pidgin nigeriano Pidjin das Ilhas Salomão Polonês Ponapeano Português Português (Portugal) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Quiché Quirguiz Quíchua (Ancash) Quíchua (Ayacucho) Quíchua (Bolívia) Quíchua (Cuzco) Quíchua (Huallaga Huánuco) Rarotonganês Romani (Alemanha) Romani (Bulgária) Romani (Macedônia) Romani (Macedônia) (cirílico) Romani (leste da Eslováquia) Romênio Ronga Runyankore Russo Rutoro Sangir Sango Saramaca Sena Sepedi Sepulana Sesoto (Lesotho) Sesoto (África do Sul) Shuar Sidama Silozi Singalês Sranantongo Suaíli Suaíli (Congo) Sueco Sundanês Tagalog Tai Taitiano Tarasco Tatar Tcheco Tetun Dili Tigrino Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonaca Tshiluba Tsonga Tsuana Turco Turcomano Tuvaluano Tvi Tzeltal Tzotzil Tâmil Télugu Ucraniano Umbundu Uolaitsa Urdu Urhobo Uruund Uzbeque Valenciano Venda Vietnamese Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Yapese Zapoteca (Istmo) Zulu samoano sérvio sérvio (Romano) tiv tshwa Árabe\n”Cilunguiso ca ku Sula” ca ku Fuma Kuli Yehova\n1. Yehova mukua vusunga a mona\nVose ve ku mu pangela.\nKu lihana cenu na muono uose\nHamo ce ku neha lamba.\nNga mua seza membo na vavusoko,\nNjambi ue ku mona viose.\nNa mi hie vamuanetu va cilemo\nTangua mu ka suana muono.\nYehova Njambi a mi lunguise.\nA vezikise vipanga vienu.\nTininenu muli Ikeye.\nYehova Tatetu a ka mi lela.\n2. Vintsimbu vimo hamo tue ku livua\nNgue ka tu puisamo naua.\nViteli vie ku moneka ku lema\nTangua na tangua mu muono.\nNjambi ue ku mona visoti vienu,\nMukua ku ivua vivundilo.\nUe ku pangesa sipilitu yeni,\nLinga a mi lembezieke.\n(Talenu naua Vang. 11:38-40; Isaya 41:10.)\nTumenuko Vakuenu Tumenuko Vakuenu ”Cilunguiso ca ku Sula” ca ku Fuma Kuli Yehova\n”Cikulunguiso ca ku Sula” ca ku Fuma Kuli Yehova (Muaso 136)


Iobi 21 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nAna kaeka Iobi (1-34)\n‘E aera ngkai a kabwaia akana buakaka?’ (7-13)\nE kaotaraeia naake aongkoa taani kabebete (27-34)\n21 E kaeka Iobi ni kangai: 2 “Ongora raoi n te bwai ae I taekinna,Ao ke e riki aei bwa te kabebeteaki ae kam anganai. 3 Taotaona nanomi irou ngkana I taetae,Ao ngkana I tia n taetae, kam a kona ngkanne ni kakanikoai.+ 4 I ngurengure nakon te aomata? Ngkana ngaia anne ao tiaki bwa N na aki kona n taotaona nanou? 5 Taraai ao kareke matami ma te miroaroa,Ao katokaa baimi i aoni wimi. 6 Ngkana I iangoia ao I aki rau iai,Ao e ruru rabwatau ni kabane. 7 E aera ngkai a teimatoa maiuia aomata aika buakaka,+A rikirake ni kara, ao a kaubwai?*+ 8 A memena natiia i mataia n taai nako,Ao a noriia naba kanoaia. 9 A mano raoi aia auti, ao akea te maaku iai,+Ao e aki katuuaaeia te Atua n ana oko. 10 A kariki aia kao mwaane n akea te kangaanga,Ao a bung aia kao aine ao a aki bwaka natiia. 11 A biribiri i tinaniku aia ataei aika mwaane n ai aron te nanai,Ao a kikibakiba natiia. 12 A anene ma te tamboriin* ao te abi,Ao a kimwareirei n tangitangin te kaibwabwaa.+ 13 A kabanei aia bong ni maiu ma te raunnano,Ao a ruo rikaaki ma te rau* nakon te Ruanimate.* 14 Ma a taku nakon te Atua ae koaua, ‘Katikuira ma arora! Ti aki kan atai arom nako.+ 15 Antai Teuare Moan te Mwaaka ngkai ti riai ni beku ibukina?+ Ao tera ae ti na karekea ngkana ti reitaki ma ngaia?’+ 16 Ma I ataia bwa a aki taua aron toronibwaia.+ E raroa mairou aia iango* aomata aika buakaka.+ 17 Mwaitira te tai ae a kamateaki iai aia taura aomata aika buakaka?+ Ao mwaitira te tai ae a rotaki iai n te kabuanibwai? Ao mwaitira ana tai te Atua ni karokoa te kamaunaaki i aoia n unna? 18 A a tia n riki n aron te uteute ae mwau ae mena n unin te ang,Ao n aroni kunin te uita ae ubaranako n te angibuaka? 19 E na kaikoa te Atua tuuaan te aomata, imwaia natina. Ke e kabwakaa nakoina te Atua bwa e aonga n ataia.+ 20 Ke a nora kabwakaana oini matana,Ao ke e boni moi ngaia n unin Teuare Moan te Mwaaka.+ 21 E na tabe ma te bwai ae riki nakoia natina ake imwina,Ngkana e a kakimototoaki* mwaitin ana namwakaina?+ 22 E kona temanna n reireina te Atua te atatai,+Ngkai boni Ngaia teuare motiki naba taekaia aomata aika taiani kabanea n rietata?+ 23 E mate te aomata temanna i buakoni korakorana ae bati,+Ngke e mweraoi ao e rau,+ 24 Ngke a bubura boton rangana,Ao a matoatoa* riina. 25 Ma e mate are temanna ao e korakora rawawatana,Ao e tuai mani katoongi baika raraoi. 26 A na kaai ni wene n te tano,+Ao a na uaia n onrake n taian ino.+ 27 Noria! I ataa raoi te bwai ae kam iangoia,Ao ami babaire ake kam karioi ibukin tiribureau.*+ 28 Bwa kam taku, ‘E nga ana auti te aomata ae kakannato,Ao e nga te umwanrianna are e maeka ngkoa iai te aomata ae buakaka?’+ 29 Kam tuai n titirakinia taani mwamwananga? Kam aki kamatebwaia raoi mwin aia kukune,* 30 Ae e kamanoaki te aomata ae buakaka ni bongin te kabuanibwai,Ao e kamaiuaki ni bongin te un ae korakora? 31 Antai ae e na boaia ibukin arona,Ao antai ae e na kabwakaa nakoina mwin te baere e a tia ni karaoia? 32 Ngkana e uotaki nakon te ruanimate,Ao e na tantaniaki ruanimatena. 33 E na karewe irouna te tano ae nibuabua man te mwarua,+Ao a na bane n rimwina botannaomata ni kabane,*+N aroni mwaitiia ake imwaina, aika aki kona ni warekaki. 34 Mangaia ae e aera ngkai kam anganai te kabebetenano ae akea manenana?+ Bon akea riki, ma tii te mwamwanaa te aba n ami kaeka!”\n^ Ke, “n tii teuana te teekan,” ae taekan te mate ae baitii ao e aki kammaraki.\n^ Ke, “taeka n reirei; babaire.”\n^ Ke, “korouaaki nakon uoua.”\n^ Ebera, “a kanamwaimwai kanoan riina.”\n^ Ke tao “karaoan ae iowawa nakoiu.”\n^ Ebera, “kanikina.”\n^ Ebera, “Ao e na katikitikia botannaomata ni kabane bwa a na rimwina.”


2 Uea 19 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\n2 Uea 19:1-37\nE ukera ana ibuobuoki te Atua Etekia rinanon Itaia (1-7)\nE kakamaakuia kaain Ierutarem Tennakeriba (8-13)\nAna tataro Etekia (14-19)\nE kaota ana kaeka te Atua Itaia (20-34)\nE kamateia I-Aturia aika 185,000 te anera (35-37)\n19 Ngke e ongo naba ngkekei te baei te Uea are Etekia, ao e raeuai kunnikaina ao e rabunna n te raerobwa,* ao e rinnako n ana auti Iehova.+ 2 Ao e kanakoa Eriakim are te mataniwi i aoia kaaini batan te uea,* ao Tiebenaa are te tia koroboki, ao aia unimwaane ibonga,* aika rabunia n te raerobwa, nakon Itaia are te burabeti+ are natin Amoti. 3 Ao a taku nakoina: “E kangai ana taeka Etekia, ‘Bon te bongi n rawawata te bong aei, te bong ni boaaki,* ao te bong ni bwainrang, bwa a a tauraoi ataei ni bungiaki,* ma ai akea te korakora ni bung.+ 4 Tao ane e na ongo Iehova ae Atuam ana taeka ni kabane te Rabetiake, are e kanakoaki iroun uean Aturia are ana toka bwa e na kakanikoa te Atua ae maiu,+ ao ane e na kaeta taekana Iehova ae Atuam ibukin taeka ake e ongo. Mangaia ae ko na tabeka am tataro+ ibukia te nikira ake a tiku ni maiu.’” 5 Mangaia are a a rinnako ana toro te Uea are Etekia nakon Itaia,+ 6 ao e taku Itaia nakoia: “Kam riai ni kangai nakon ami toka, ‘E kangai ana taeka Iehova: “Tai maaku+ ibukin taeka ake ko ongo, ake taeka ake a taekin ana toro uean Aturia ni kamatauningaai iai.+ 7 N na karina ngkai te iango teuana n ana iango, ao ane e na ongo te rongorongo teuana ao e na okira oin abana, ao N na kabwakaa n te kabaang n oin abana.”’”+ 8 Ngke e ongo te Rabetiake bwa e a tia uean Aturia ni kitana Rakiti,+ ao e a oki nakoina ao e a kunea ngke e buakana Ribena.+ 9 E a ongo ngkai te uea taekan Tireaka are Uean Itiobia, ae kangai: “Ae e a otinako ngkai bwa e na buakaniko.” Mangaia are e a manga kanakoia taan uataeka+ nakon Etekia ao e kangai: 10 “Aio te bwai ae kam riai n taekinna nakon Etekia are Uean Iuta, ‘Tai kariaia Atuam ae ko onimakinna bwa e na mwamwanaiko ngkai e kangai: “E na aki kanakoaki Ierutarem nako nanoni bain uean Aturia.”+ 11 Noria! Ko a tia n ongo baike a karaoi uean Aturia nakon aaba ni kabane, n aroia ni kamaunai.+ N am iango ko na boni kamaiuaki? 12 Te koaua bwa a kamaiuaki irouia atuaia natannaomata ake a kamaunaaki irouia au bakatibu? E a nga Kotan, Aran,+ Retieba, ao kaain Eten ake i Terata? 13 E nga uean Amata, uean Arebata, ao ueani kaawan nako Tebarewaim, ao uean Ena, ao uean Iwa?’”+ 14 E anai reeta Etekia mai nanoni baia taan uataeka ao e wareki. Imwina ao e a waerake Etekia nakon ana auti Iehova, ao e taakini baikai* i matan Iehova.+ 15 Ao e a tataro Etekia+ nakon Iehova ao e taku: “Iehova ae Atuan Iteraera, ae ko tekateka n te kaintokanuea i etaia* kerubim,*+ bon tii ngkoe te Atua ae koaua ae tautaeka i aoia tautaeka n uea ni kabane aika n te aonnaba.+ Ko karaoa karawa ma te aonnaba. 16 Katanimaia taningam ngkoe ae Iehova ao ongora!+ Kaurei matam ngkoe ae Iehova+ ao noria! Ongora n taeka ake e kanakoi Tennakeriba ni kakanikoa iai te Atua ae maiu. 17 Bon te koaua Iehova, ae a a tia uean Aturia ni kamaunaia natannaomata ao abaia.+ 18 Ao a karenakoi atuaia i nanon te ai, ibukina bwa bon tiaki atua+ ma bon aia mwakuri baia aomata,+ ae te kai ma te atibu. Anne bukina ae a kona n urui iai. 19 Ma ko bia kamaiuira ngkai taiaoka Iehova ae Atuara mai nanoni baina, bwa e aonga n ataaki irouia tautaeka n uea ni kabane aika n te aonnaba ae bon tii ngkoe te Atua, ngkoe ae Iehova.”+ 20 Ao e kanakoa te rongorongo aei Itaia are natin Amoti nakon Etekia ni kangai: “E kangai ana taeka Iehova ae Atuan Iteraera, ‘I ongo am tataro+ nakoiu ni kaineti ma Tennakeriba are Uean Aturia.+ 21 Aio ana taeka Iehova are taekinna n ekaanako teuanne: “E ribaiko natin Tion te aine ae tuai ni boo ma te mwaane ao e kakanikoko. E ioioa atuna nakoim natin Ierutarem te aine. 22 Antai ae ko kakanikoa ao n taetae ni kamatauningaa?+ Ao antai ae ko takaruaia+Ao n euti matam akana kainikatonga akanne nakoina? Bon nakon Teuare Tabu i Iteraera!+ 23 Ko a tia ni kakanikoa Iehova+ rinanoia am tia uataeka+ ao ko kangai: ‘N au kaa ni buaka aika mwaitikurikuriAo N na ararakei maunga aika rietata,Ake mwakoron Rebanon ake taiani kabanea n raroanako. N na korei ni kabwakai tiira aika rietata ake iai, ao kaai aika mwaiango aika rangi n raoiroi. N na rin n taabo ni motirawa ake iai ake taiani kabanea n raroanako, ake buakonikaina aika tamaroa. 24 N na keni mwanibwa ao ni moi n raan man te aba ae ianena,N na kabwatakatakai karaangan* Aikubita n nanoni waeu.’ 25 Ko tuai n ongo? E a kamani motikaki* mangkoangkoa.+ I a kamani katauraoia* mani boong ake a a tia n nako.+ N nang karokoa ngkai.+ Ane ko na onei kaawa aika nonoaki nakon taabo aika kamaroaa aika urubekebeke.+ 26 Ane a na akea korakoraia kaaia. A na maakunrang ao ni kamaamaeaki. A na riki bwa kaanga aroka n te tawaana ao uteute aika kiriin,+Kaanga uteute n taian taubuki aika bue n te angimainiku. 27 Ma I ataa raoi te tai ae ko tekateka iai, te tai ae ko otinako iai, te tai ae ko rin iai,+Ao te tai ae korakora iai unim irou,+ 28 Ibukina bwa e a roko i taningau+ unim ae korakora irou+ ao bekoraram. Mangaia ae N na kaaki au matau i bwairim ao au bwe+ i marenani wim,Ao N na kairiko ni kaokiko n te kawai are ko roko mai iai.”+ 29 “‘Ao aei te kanikina ibukim:* Ane kam na amwarake n te ririki aei n ane e rikirake i bon irouna,* ao n te kauoua n ririki kam na kana te uita* ane rikirake mai iai,+ ma n te katenua n ririki ao kam na uniki koraa ma n tai, ao kam na ununiki n ami nne ni kureebe ma ni kang uaaia.+ 30 A na karibui wakaaia rikaaki ao ni karikii uaa ni waerake te koraki ake tibun Iuta ake a reke birinakoia, ake te koraki ake a a tiku bwa nikira.+ 31 Bwa e na otinako te nikira mai Ierutarem ao naake a reke maiuia man te Maunga ae Tion. E na karaoa aei ingaingan nanon Iehova ae Atuaia taanga ni buaka.*+ 32 “‘Mangaia ae e kangai ana taeka Iehova ni kaineti ma uean Aturia:+ “E na aki rin n te kaawa aei+Ke ni katebea kanoan te kainikatebe nako iaiKe ni kaitaraa ma te otangaKe ni katea te nono ni buaka n ekianako.+ 33 E na oki n te kawai are e roko mai iai. E na aki rin n te kaawa aei,” bon ana taeka Iehova. 34 “N na kamanoa te kaawa aei+ ao ni kamaiua i bon ibukiu,+Ao ibukin au toro are Tawita.”’”+ 35 Ni bon te tairiki naba anne ao e a otinako ana anera Iehova ni kamateia mwaane aika 185,000 n aia kaembwa I-Aturia.+ Ngke a a utimwaaka aomata n te moaningabong, ao a a noriia maate ni kabane.+ 36 Mangaia are e a nako Tennakeriba are Uean Aturia ao e a okira Ninewe+ ma n tiku ikekei.+ 37 Ao ngke e bobaraaki teuaei n ana auti* Nitiroka are atuana, ao a a kamatea naba n te kabaang+ oin natina ake Aterammereka ma Tiaretera, ao imwina a birinako nakon te aba ae Ararata.+ Ao e a riki natina are Etaraaton+ bwa te uea n onea mwina.\n^ Ke, “ni kamatauninga.”\n^ Ebera, “a a roko i matan te tabo n otinako man te biroto.”\n^ Ebera, “te baei.”\n^ Ke, “kawain te ran aika tiki man te Naire i.”\n^ Ebera, “karaoaki.”\n^ Ke, “karaoia.”\n^ Ae taekan Etekia.\n^ Ke, “ae rikirake mani koraa aika bwaka i aontano.”\n2 Uea 19


Lagano da Sambi kwa Wanhu Wose 2 Petili 1\nUSENGA WEKAIDI WA\nUsenga wekaidi wa Petili wolagusa kuwa wandikigwa na Mtumigwa Petili, mbali wasomi wamwenga wa sambi hawatogola kuwa ni kweli kuwa Petili kandika usenga uno. Yodahika kuwa kuna munhu imwenga yandike usenga uno kwa ichimu cha Petili. Mwandikaji kolonga kuwa kakala mkalangama wa kuwona ugima wa Yesu na lusita kuwoneka kwake kugaluka muna 1:17-18. One Petili kandika usenga uno yodahika kuwa kawandikila uko Loma yang'hali hanadanganika hagati ya mwaka 65-69 kwandusila viyelekigwe Yesu.\nIviya Petili kautanga usenga uno ni usenga wake wekaidi hagati ya 3:1. Ivo mwaka wa kwandika usenga uwo ni viyakomeleze kwandika usenga wa mwanduso wa Petili. Kawandikila wahuwila wose wa Chilisito.\nPetili kawandikila usenga uno muladi kuwaguma moyo wahuwila kukala vinogile na kuwazuma muladi sekewawakole wafundiza wa uvwizi muna isula yekaidi. Kawalongela sekewawategeleze wanhu waja wolonga kuwa Yesu kokalama kubwela. Ila kalonga kuwa Mulungu siyo wa ugaluga mbali kolonda chila munhu yakomboligwe muna 3:8-9. Chino icho ichimu cha kukala vinogile muna 3:14.\n1. Petili kuitambulisa yeye mwenyewo na kuwalamusa wasomaji wake muna 1:1-2.\n2. Kaidi kowakumbusa kukala vinogile kwaviya Mulungu iyo kochidahiza kukala vinogile muna 1:3-21.\n3. Maabaho kawazuma kusonhela wafundiza wa uvwizi na kulonga yaja yondayawalawile wafundiza wa uvwizi kuhelelo muna 2:1-22.\n4. Iviya Petili kokomeleza kwa kuwagela moyo wahuwila kukala vinogile kwa kuisasala kwa ichimu cha kubwela kwa Yesu mwanza wekaidi muna 2 Petili 3:1-17.\n1 Niye Saimoni Petili, msang'hani na mtumigwa wa Yesu Chilisito.\nNomwandikilani mweye muli kwa unovu wa Yesu Chilisito, yeli Mulungu na mulopozi wetu mwing'higwa uhuwilo uja uja woufaya fana uwetu.\n2 Nomulondelani unovu wa Mulungu na tindiwalo vongezeke muna ukummanya Mulungu na Yesu Mndewa wetu.\nKutangigwa na kusaguligwa na Mulungu\n3 Kwa ludabwa lwake lwa chimulungu, Mulungu kaching'ha mbuli zose zochizilonda muladi chikale na ugima wa kugenda muna zinzila za Mulungu, kwa kummanya yeye yachitangile cheye chiwe na utunhizo na unovu wake yeye mwenyewo. 4 Kwa kuyafosela yayo, kaching'hiliza chilagano chikulu na chochifaya ng'hani muladi kwa izo mudahe kuihanganya hali ya chimulungu na kuyepula na ubananzi wougaligwa na tamaa zihile za chiisi.\n5 Kwa ichimu icho iyoheni ng'hani geleni ugenzi unogile kwa uhuwilo wenu, na kwa ugenzi unogile geleni umanyi, 6 kwa kuvimanya kumwenu mulondeka mongeze kulinganya, kwa kulinganya kwenu molondeka mongeze ufunya umoyo, kwa kufunya umoyo kwenu molondeka mongeze kumuhuwila Mulungu, 7 kumuhuwila Mulungu kokongeza undugu na undugu wokongeza ulondo. 8 Kwaviya muhawa na nhunya izo zose kwa wingi, zizamdahizani muwoneke mofaya na kupata kuinzana na umanyi wenu kusonhela Mndewa wetu Yesu Chilisito. 9 Mbali wose welibule nhunya zino hawadaha kuwona, ukweli watulika yameso, ivo na wazimiza viya viwasafyigwe uhasanyi wawo umwaka.\n10 Ivo lelo ndugu zangu, iyoheni ng'hani kuutenda uwo umtango wenu na kusaguligwa kumwenu na Mulungu iwe mbuli ya kugendelela fana muhakala ivo hamwizakugwa ng'oo!. 11 Mana mwizalekigwa kwingila bila begete muna ufalume wa siku zose wa Mndewa na Mulopozi wetu Yesu Chilisito.\n12 Siku zose nizamkumbusani mbuli zino, hata fana mumala kuzimanya na mokwima chigangamavu muna ikweli imuhokele. 13 Nogesa kuwa vinoga kuwalamusa kwa kuwakumbusa mbuli zino lusita lose lwa ugima wangu. 14 Novimanya kuwa sambi nizalwika hamgwazo lukuli luno loluwola, fana Mndewa wetu Yesu Chilisito viyanilaguse funhufunhu. 15 Nizatenda chochose chinidaha kulonga muladi hamwande vondanidanganike mudahe kukumbuka mbuli izo.\nWakalangama kusonhela utunhizo wa Chilisito\n16 Hachisondelele simo muhala zozitungigwe chiubala lusita vichiwafunduze kusonhela ludabwa lwake na wizilo wake Mndewa wetu Yesu Chilisito, mbali chiuwona utunhizo wake wenyewo. 17 Kwaviya kahokela hishima na ukulu wa Mulungu Tata lusita dizi vidimwizile kulawa muna ukulu mkulu, kulonga, “Ino ni Mwanangu nyachende, yoninogeligwe nayo.” 18 Cheye wenyewo chihulika dizi dino dodilawa kuulanga kwa Mulungu, lusita vichikalile nayo kuna ulugongo lwelile.\n19 Na cheye china ukweli ng'hani kusonhela usenga wa walotezi wa Mulungu, one muhautegeleza, mwizatenda goya one muhaulola, chitasa chimelemeta hanhu ha ziza, mbaka vondakukunguzuke na tondong'andu yokwiza mwiimizoyo yenu. 20 Kufosa yayo yose, molondeka muvimanye kuwa habule munhu yodaha kufambula kwa nzewele zake mwenyewo usenga wa ulotezi wa Mulungu wili muna Yamaandiko Yelile. 21 Kwaviya habule ulotezi wowose wougaligwe kwa malondo ya chiunhu, mbali wanhu walonga ulotezi wa Mulungu wahalongozigwa na Muhe Yelile.


Teei n Nene n te Onimaki—Kaatuua Iangoan Iesu | Te Reirei\nWAREKIA N Acholi Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Batak (Toba) Bengali Bicol Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Fijian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kannada Kazakh Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Korean Krio Lamba Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Malagasy Malay Malayalam Marathi Mauritian Creole Maya Mexican Sign Language Mixe Mongolian Moore Ndebele (Zimbabwe) Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Quichua (Imbabura) Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Serbian Serbian (Roman) Seychelles Creole Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\n“Teei n nene n te onimaki, . . . kakorakoraingkami.”—1 KOR. 16:13.\nANENE: 60, 64\nE aera bwa e kakawaki ae e na iai am onimaki?\nTi na kangaa n ataia ae e a moanna ni mamaara ara onimaki?\nE na kangaa iaiangoan ana katoto Iesu ni kakorakoraa ara onimaki?\n1. (a) Tera are e karaoia Betero n tain te angibuaka n Namani Kariraia? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.) (b) Bukin tera ngke e a moanna n iinako Betero?\nE KABOKORAKORA te abotoro Betero ao tabeman taan rimwini Kristo, ni bwetuaa aia booti rinanoni Namani Kariraia n tain te angibuaka n te tairiki. A mimi ngke a tii nora naba Iesu n nakonako i aon te nama. E wewete Betero nakon Iesu, n tuangnga ngkana e kona n nakonako i aon te ran ni kawaria. Ngke e tuangnga Iesu bwa e na kawaria, e ruo Betero man te booti ao e mimi te aba ngke e nakonako riaon taari ae mareburebu nakoina. Ma imwin tabeua te tai, e a moanna n iinako Betero. Bukin tera? E roko irouna te maaku ngke e nora korakoran te angibuaka. E takaruaea Iesu, are e waekoa n taua bain teuaei man taku: “Ai karakora am onimaki, e aera ngkai ko nanououa?”—Mat. 14:24-32.\n2. Tera ae ti nang rinanona?\n2 Ti na iangoi tenua iterani maiuni Betero aika irekereke ma te onimaki. (1) aroni Betero ni moani kaota onimakinan ana ibuobuoki te Atua, (2) bukina irouni Betero ngke e a moanna ni bua ana onimaki, ao (3) te bwai ae buoka Betero ni manga kakorakoraa ana onimaki. Ti kona ni buokaki bwa ti na ‘tei n nene n te onimaki’ man neneran reirei aikai.—1 Kor. 16:13.\nONIMAKINA ANA IBUOBUOKI TE ATUA\n3. E aera ngke e ruo man te booti Betero, ao ti na kangaa ni karaoa ae aron naba aei?\n3 Ngke e ruo Betero man te booti ao n nakonako i aon te ran, e karaoa anne bwa e korakora ana onimaki. E boni weteaki Betero iroun Iesu ao e onimakina mwaakan te Atua, bwa e na buokia n aron are buoka naba Iesu. Ai arora naba, ngkana ti katabui maiura nakon Iehova ao ni bwabetito, ti karaoia ibukin ara onimaki. E weteira Iesu bwa ti na riki bwa taan rimwina ao n tou mwini mwanekana. Ti riai n onimakina Iesu ao te Atua, n aki nanokokoraki irouia bwa a na buokira n aanga aika kakaokoro.—Ioa. 14:1; wareka 1 Betero 2:21.\n4, 5. E aera bwa e kakawaki ae e na iai ara onimaki?\n4 E kakawaki bwa e na iai ara te onimaki. N aron ana onimaki Betero are e kona iai n nakonako i aon te ran, ti kona naba ni karaoi bwaai tabeua ngkana iai ara onimaki, ake aki kona aomata ni karaoi. (Mat. 21:21, 22) N te katoto, a bati i buakora aika a tia ni kakorakoraia ni bitii aroarora ao ara mwakuri, n te aro are ti a kuri n aki kinaaki irouia naake a kinaira ngkoa. E buoka ara kakorakora Iehova ibukina bwa ti karaoi bitaki aikai ibukin onimakinana. (Wareka I-Korote 3:5-10.) Ti kairaki n ara onimaki bwa ti na katabui maiura nakon Iehova ao n riki bwa raoraona, ae te bwai ae ti aki kona ni karaoia n oini korakorara.—IEbe. 2:8.\n5 Ti teimatoa ni kakorakoraaki man ara onimaki. Ti kona iai n totokoi ana mwakuri nako ara kairiribai ae korakora, ae te Riaboro. (IEbe. 6:16) Irarikin anne, ti na buokaki ni kakerikaaka raraomara n taai ni kataaki, ngkana ti onimakina Iehova. E taekinna bwa ngkana ti kairaki n ara onimaki bwa ti na ukoukora moa te Tautaeka n Uea, e na karekei baika ti kainnanoi. (Mat. 6:30-34) Ma ae kakawaki riki ibukin ara onimaki, ti na karekea te bwaintituaraoi ae te maiu ae akea tokina, ae a aki kona ni karekea aomata n oini korakoraia.—Ioa. 3:16.\nE MAMAARA TE ONIMAKI NGKANA E AKI KAATUUAKI IANGOANA\n6, 7. (a) Tera ae ti kona ni kabotaua iai te angibuaka ao naao ake a otabwaninia Betero? (b) E aera bwa ti riai ni kakoauaa ae e kona ni mamaara ara onimaki?\n6 E bae ni kabotauaki te ang ao naao ake a otabwaninia Betero ngke e nakonako i aon te ran, ma kataaki ao kariri nakoira ngkai ti katabui maiura nakon te Atua. E ngae naba ngkana a rangi ni kakaiaki, ma ti kona n tei n nene man ana ibuobuoki Iehova. Ko uringnga are e aki iinako Betero mani karen te ang ke te nao ae bubura. Ururingi baike a riki teuana imwin teuana: “E maaku ngke e nora korakoran te angibuaka.” (Mat. 14:30) E aki kaatuua ana iango iroun Iesu, ao e a kerikaaki ana onimaki. Ti kona ni moanna n iinako ngkana ti “nora . . . te angibuaka” ao ni kaatuua iangoani korakorana ao n nanokokoraki bwa e na buokira Iehova ke e na aki.\n7 Ti riai ni kakoauaa ae e kona ni mamaara ara onimaki, bwa e taekinaki n te Baibara bwa kaanga aron ‘te bure ae e kai nimnimtira’ te onimaki ae tabe ni kekerikaaki ke ni mamaara. (Ebera 12:1) N aron are e karaoia Betero, e kona ara onimaki ni waekoa ni mamaara ngkana ti kaatuui iangoani baika bure. Ti na kangaa n ataia bwa ti ruanikai ke ti aki ibukin anne? Iangoi titiraki tabeua ibukin tuoakira.\n8. E na kangaa n taraa n aki koaua nakoira ana berita te Atua nakon ake rimoa?\n8 A a taraa n aki koaua ana berita te Atua irou ngkai nakon ake rimoa? N te katoto, e a tia ni beritanna te Atua bwa e na kamauna te waaki ae ngkai. Ma, ti kaririaki ni waaki ni kaokirii aika bati mani kakaokoro n te aonnaba, ike a a kamamaraa onimakinan ana berita te Atua iroura? Ti na bae ni moanna n nanououa ibukini kaanin rokon te toki. (Aba. 2:3) Aio te katoto riki teuana. E berita te Atua bwa e na kabwarai ara bure ngke e anga te karea ni kaboomwi. Ngkana ngaia bwa ti a moanna n ururingi ara bure ake rimoa, ti na tabe n nanououa bwa e ‘kamaunai’ raoi ara bure Iehova ke e aki. (Mwa. 3:19) Ibukin anne, ti a kona ni kabuaa iai kimwareireira n ara beku iroun te Atua, ao ni katoka te uarongorongo nakoia aomata.\n9. Tera ae na riki ngkana ti kaatuui iangoani baike ti bon tangiri?\n9 I teimatoa ni kakorakoraai n au beku iroun te Atua, n arou ngkoa? E kaotia te abotoro Bauro bwa e kairira ara mwakuri korakora ibukin Iehova bwa ti na karekea te “aki nanokokoraki teutana n te kantaninga, ni karokoa te toki.” Ma, tera ae na riki ngkana ti tabe ni kakorakoraira ni kaatuui iangoani baike ti bon tangiri, tao n aron butimwaean te mwakuri ae bubura te boo iai ma e angabuaka iai ara taromauri? E kona ni mamaara ara onimaki ao ti a kona n “taningaroti,” ike e a karako iai karaoan ara beku ibukin Iehova nakon are ti kona.—Ebera 6:10-12.\n10. Ti na kangaa ni kaota onimakinan Iehova, ni kabwaraan aia bure tabemwaang iroura?\n10 E kangaanga irou kabwaraani buure? Ngkana a kaunira ke ni kammarakira tabeman, ti kona n iaiangoa marakira iai ao imwina, ti kaririaki bwa ti na kakaonakoia ke ni katoka reitakira ma ngaiia. Ni kaitaraan anne, ti kaota onimakinan Iehova iroura ngkana ti kabwarai buure. Ni kangaa? A taarau iroura aika bure nakoira, n aron ae ti taarau iroun te Atua ngkana ti bure nakoina. (Ruka 11:4) Ti kakoauaa ae e kakawaki riki kabwaraan aia bure tabemwaang iroura ibukini karekean akoara iroun te Atua, nakon are a na kabwaraa aia taarau nakoira. A ataia taan rimwin Iesu ae e tangiraki te onimaki ibukini kabwaraan aia bure tabemwaang. Ngke e tuangia bwa a na okioki ni kabwarai naba aia bure naake a bure nakoia, a a bubutii ni kangai: “Kakorakoraa riki ara onimaki.”—Ruka 17:1-5.\n11. E aera bwa ti kona n aki karekea kakabwaiaara n te reirei ni kairiri man te Baibara?\n11 I un ngkana I anganaki te reirei ni kairiri man te Baibara? N oneani mwin are ti na kakaaea te anga ae ti na kakabwaiaaki iai man te reirei ni kairiri, ti bae ni kaatuui iangoani kabwaka tabeua ake iai ke te aomata are e reireinira. (TaeRab. 19:20) Ti a kona ngkanne n aki karekea iai reireiara ibukini kaboraoan ara iango ma te Atua.\n12. Tera ae kaotaki iai iroun te aomata ae teimatoa n ngurengure, nakoia naake e mwiokoia Iehova bwa a na kairiia ana aomata?\n12 I ngurengure ibukia taari mwaane ake a mwiokoaki n te ekaretia? A moanna n ngurengure nakoni Mote ao Aaron kaain Iteraera, ngke a kaatuua iangoan te ribooti ae e aki raoiroi ibukia tengaun tibwaai ake a karako aia onimaki. Ibukin anne, e tuangaki Mote iroun Iehova aei: “Ai ti maan ra n aki onimakinai?” (WarIte. 14:2-4, 11, BG) Ni koauana, a boni kaota aki onimakinan te Atua tibun Iteraera ake a ngurengure, n rineani Mote ao Aaron irouna. Ai arora naba, ngkana ti teimatoa n ngurengure ibukia naake e mwiokoia te Atua bwa a na kairiia ana aomata, tiaki bwa aei kanikinaean ae e mamaara onimakinan te Atua iroura?\n13. E aera bwa ti na aki un ngkana ti atai kabwakara tabeua n ara onimaki?\n13 E ngae n anne, tai un ngkana ko a ataia ae e a mamaara am onimaki. E rinanon naba anne te abotoro Betero, ngke e maaku ao n nanokokoraki. Ni koauana, iai taai ake e boaiia Iesu ana abotoro ake a ‘karako aia onimaki.’ (Mat. 16:8) Uringa reireiara ae kakawaki n te baere e karaoia Betero imwin nanokokorakina n ana onimaki, ao e a tabe n iinako i taari.\nKAKORAKORAA AM ONIMAKI NI KAATUUA IANGOAN IESU\n14, 15. (a) Tera ae karaoia Betero ngke e a moanna n iinako? (b) Ti aki kona n nora raoi Iesu, ngaia are ti na kaanga ni kona n ‘tataraia’?\n14 E bae ni kani kataia Betero n okira te booti ngke e nora te angibuaka ao ni moanna n iinako. E bon rabakau n uaua, ngaia are e taraa n ae e iangoia bwa e kona n uaua n okira te booti. (Ioa. 21:7) N oneani mwin are e na onimakinna i bon irouna, e a manga kaatuua iaiangoan Iesu ao ni butimwaea ana ibuobuoki. Ngkana ti namakinna bwa e a tabe ni mamaara ara onimaki, ti riai ni kakairi iroun Betero. Ni kangaa?\n15 N aroni Betero ni manga kaatuua iangoan Iesu, ti riai naba n “tataraa teuare te Mataniwi ae Rietata ao te tia Kakororaoa ara onimaki ae Iesu.” (Wareka Ebera 12:2, 3.) Ni koauana, ti aki kona n nora raoi Iesu n aron ae e noria Betero. Ma ti “tataraa” Iesu n arora n iaiangoi ana reirei ao ana mwakuri ao imwina, ti a kakairi raoi iai. Iangoi aanga tabeua n ana katoto Iesu ake ti kona ni kakairi iai. Ngkana ti maiuakini baikai, ti na karekea te ibuobuoki ae ti kainnanoia ibukin nenen ara onimaki.\nTi kona n tei n nene n te onimaki ngkana ti iaiangoa ana katoto Iesu ao n toua raoi mwanekana (Nora barakirabe 15)\n16. E na kangaa ni kakorakoraaki ara onimaki man reiakinan te Baibara?\n16 Kakorakoraa onimakinan te Baibara iroum. E kakoauaa Iesu te Baibara ae Ana Taeka te Atua, ao e anganira te kaetieti ae moan te tamaroa ibukin te maiu. (Ioa. 17:17) Ngkana ti na kakairi iroun Iesu, ti riai ni wareka te Baibara ni katoabong, n reiakinna ao ni kananoi ara iango iai. Irarikin te ukeuke n reirei n te Baibara, neneri reirei ake ko bae n aki mataata iai. N te katoto, e bae n rikirake kakoauaan ae e a rangi ni kaan tokin te waaki aei, man reiakinani baika koaua man te Baibara bwa ti a mena ni kabaneani boong. Kakorakoraa onimakinani berita man te Baibara ibukin taai aika na roko, mani ukeran taetae ni burabeti aika bati iai ake a a tia ni koro bukia. Karikirakea onimakinan ae e rangi ni kakawaki te Baibara, man iaiangoani katoto iai ake a tia ni kanakoraoa maiuia aomata. *—1 Tet. 2:13.\n17. E aera bwa e teimatoa ni kakaonimaki Iesu n aki ongei kataaki aika kakaiaki, ao ti na kangaa ni kakairi irouna?\n17 Kaatuui iangoan ana kakabwaia Iehova ake e beritan. N aron Iesu ni kaatuua tarataraan “te kimwareirei are kamenaaki imwaina,” e a kona iai n teimatoa ni kakaonimaki n aki ongei kataaki aika kakaiaki. (Ebera 12:2) E aki roko n te anaaki nanona n ana waaki nako te aonnaba. (Mat. 4:8-10) Ko kona naba ni kakairi iroun Iesu, ngkana ko iaiangoi ana berita Iehova aika kakukurei ibukim. Kataamneia bwa aongkoa ko korea taekan ke taamnein te bwai ae ko na karaoia n te waaki ae boou, n te tai are e waekoa iai te Atua ni kamauna te waaki ae buakaka aei. Korei araia naake ko ingainga ni kan noriia ngkana a kautaki man te mate, ao tera te bwai ae ko na taekinna nakoia. Ataia raoi bwa ana berita te Atua aikai bon tiaki tii ibukia te botannaomata ma bon ibukim naba.\n18. E na kangaa te tataro n ibuobuoki ni kakorakoraa am onimaki?\n18 Tataro ibukini kakorakoraan te onimaki. E reireinia Iesu taan rimwina bwa a na butiia Iehova taamneina ae raoiroi. (Ruka 11:9, 13) Ni karaoan aei, ko a tataroa iai kakorakoraan am onimaki, ae uaan naba te taamnei ae raoiroi. Taekina raoi te bwai ae ko tangiria, ni butiia te Atua ana ibuobuoki ibukin rotakim ni kataaki nako ake a kamamaraa am onimaki, tao n aroni kabwakam ni kabwarabure.\n19. Tera te bwai ae ti na tarataraia n rinean raoraora?\n19 Iraorao ma aomata aika korakora aia onimaki. E beerinoa rineaia raoraona Iesu, moarara riki naake a rangi ni kaan ma ngaia. Naakai bon raoraona ni kaan, aika abotoro ake a kaota korakoran aia onimaki ao kakaonimakia ni koaua n ongeabaia n ana tua. (Wareka Ioane 15:14, 15.) Ngaia are, n rineaia raoraom, tarataraia aika kaotiota aia onimaki n ongeabaia iroun Iesu. Ao uringnga ae kanikinaean te iraorao ae tamaroa bon te maroro n akea te imamaakin, e ngae naba ngkana ko anga te reirei ni kairiri ke ko butimwaeia.—TaeRab. 27:9.\n20. Tera kakabwaiaara mani kakorakoraan aia onimaki tabemwaang?\n20 Buoka kakorakoraan aia onimaki tabemwaang. E kakorakoraa aia onimaki taan rimwina Iesu n ana taeka ao n ana mwakuri. (Mareko 11:20-24) Ti riai ni kakairi irouna ibukina bwa ni kakorakoraan aia onimaki tabemwaang, ti na kakorakoraaki naba iai. (TaeRab. 11:25) N am tai n uarongorongo ao n angareirei, kamataata koauan ae bon iai te Atua, e tabeakinira ao boni ngaia ae kaira korean Ana Taeka ae te Baibara. Buokiia tarim n te onimaki ni kakorakoraa naba aia onimaki. Ngkana iai tabeua nanokokorakia, bwa tao a moanna ni ngurengure irouia taari mwaane ake a rineaki, tai waekoa ni katinanikuia. Ma, bwaina te iangoraoi ni buokiia ibukini manga kakorakoraan aia onimaki. (Iuta 22, 23) Ngkana e maroroakinaki te reirei ae rikini bwaai i bon irouia n am tabo n reirei, ninikoria ni kaota am koaua ibukin te karikibwai ao ane ko na mimi n aroia tabemwaang n te baere ko taekinna.\n21. Tera ana berita Iehova ibukira n tatabemanira nako ibukin ara onimaki?\n21 E tokanikai i aon te maaku Betero ao nanokokorakina man ana ibuobuoki te Atua rinanon Iesu, ike e a riki bwa bouan aia onimaki Kristian rimoa. N aron naba anne, e buokira Iehova bwa ti na tei n nene n te onimaki. (Wareka 1 Betero 5:9, 10.) E rangi ni uaana ara kekeiaki ibukini kakorakoraan ara onimaki, bwa a na reke mai iai kakabwaiaara aika akea kabotauaia.\n^ bar. 16 N te katoto, nori reirei teuana imwin teuana n te atu ae “E Bitii Maiuia Aomata te Baibara” n Te Taua-n-Tantani ibukia aomata nako.


Abigayili—“Karunga va mu pandwire unongo woge”\nRuhungu (Sifo selirongo) | Pembagona 2017\nRESA MO Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Ibanag Italia Kurdish Kurmanji (Caucasus) Lunda Mbunda Mingrelian Nigerian Pidgin Okpe Pidgin (Cameroon) Rualbanian Ruamharic Ruamisi Ruarabiki Ruarmenia Ruaymara Ruazerbaijani Ruazerbaijani (romoCyrillic) Rubashkir Rubassa (romoCameroon) Rubemba Rubengali Rubicol Ruboulou Rubulgaria Rucebuano Ruchek Ruchiyao Ruchol Rucroatia Rudama Rudene Rudouala Ruedo Ruefik Ruestonia Ruewe Rufijian Rufinish Rufon Rufransa Ruga Ruganda Rugarifuna Rugeorgia Rugereka Ruguarani Rugujarati Rugun Ruhaiti romoCreole Ruhausa Ruhebeli Ruhiligaynon Ruhindi Ruhiri Motu Ruhoranda Ruhungaria Ruicelandic Ruigbo Ruiloko Ruingilisa Ruisoko Rujula Rukabiye Rukannada Rukatalan Rukhosa Rukikamba Rukikaonde Rukikuyu Rukiliba Rukinyarwanda Rukirghiz Rukiribati Rukirundi Rukisonge Rukongo Rukoreya Rukurdish Kurmanji Rukurdish Kurmanji (romoCyrillic) Rukwangali Rukwanyama Rulatvian Rulozi Ruluo Rumakedoniya Rumalagasy Rumalay Rumalayalam Rumam Rumambwe-Lungu Rumarathi Rumaya Rumazatec (romoHuautla) Rumburu Rumixe Rumongolia Rumoore Rumotu Rumyanmar Runahuatl (romo Northern Puebla) Runahuatl (romoCentral) Runahuatl (romoGuerrero) Runahuatl (romoHuasteca) Rundagme Rundebele Rundebele (romoZimbabwe) Rundonesia Rundonga Rundovesi Runepali Rungabere Rungala Runhala Runoroweyi Runyandja Runzema Rupangasinan Rupapiamento (romoCuraçao) Rupedi Ruperesiya Rupolish Rupunjabi Rupurupuru romoAustralia Rupurupuru romoIndia Rupurupuru romoKenya Ruputu Ruquechua (romoAncash) Ruquechua (romoBolivia) Ruromania Ruromo Rurusia Rusamoani Rusango Ruserbia Ruserbia (Roman) Rushona Rusipanye Rusiwede Ruslovaki Ruslovenia Rusolomon Islands Pidgin Rusranantongo Russetian Ruswahili Ruswahili (Kongo) Ruswati Rutagalog Rutajiki Rutamil Rutar Rutelugu Rutetela Ruthai Ruthuania Rutigrinya Rutiv Rutjewa Rutjuvashi Rutlapanec Rutojolabal Rutok Pisin Rutonga Rutongan Rutotonac Rutshiluba Rutsonga Rutumbuka Ruturkish Ruturkmen Rutuvalua Rutwi Rutzeltal Rutzotzil Ruukrainia Ruurhobo Ruuzbek Ruvale Ruvenda Ruvietnamese Ruwaray-Waray Ruwelsh Ruwolaita Ruyapani Ruyoruba Ruzande Ruzapotec (Isthmus) Ruzulu Sesotho (Afrika Mbindakano) Sesotho (Lesotho) Setswana Tetun Dili\n“Karunga va mu pandwire unongo woge”\nNDAFITA kwa uyungire nonkango odo mokupandadeka mukadi ogu ga ligwene nage. Edina lyendi Abigayili. Yisinke ya ninkisire Ndafita a mu pandadeke, ntani yisinke natu lirongera ko kosihonena sogo mukadi?\nNdafita kwa ligwene nomukadi ogo apa ga tjwayukire hompa Sauru. Mugara gwaAbigayili kwa kere Nabali ngawo zonene, awo kwa tungire mosirongo sonondundu saJuda. Ndafita novantu vendi ‘kwa gamenene’ vasita nosiunda saNabali. Makura Ndafita ta tumu vantu vendi kwaNabali va ka mu hundire a ‘gave eyi ana kuvhura’ ngwendi nondya. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Kapi ya kere epuko kwaNdafita novantu vendi mokuhundira Nabali, morwa awo ngava takamesa emona lyendi.\nNabali edina lyendi kutanta asi “egova” ano nkareso zendi za yi likidire asi age mugova. Age kwa swawire nokunyoka kupa Ndafita eyi ga mu hundilire. Ndafita yipo ga katukire a ze a ka tengeke Nabali morwa nonkango donondona edi ga mu uyungilire. Morwa ugova wendi, Nabali nkare a hwedese epata lyendi.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.\nApa Abigayili ga zuvhire eyi ga tokwere kurugana Ndafita, yipo ga katukire a rugane ko yuma. Abigayili kwa likwamberere nefumadeko kwaNdafita pokumudiworokesa elikwatakano lyendi naJehova. Ntani age kwa pere Ndafita novantu vendi nondya dononzi. Makura Ndafita yipo ga dimbwilire asi Jehova yige ga tumine Abigayili mokumukondera a dire kutura nzo zedipago. Ndafita kwa tanterere Abigayili asi: “Karunga va mu pandwire unongo woge neyi ono rugana yokusilikisa nge kokutura nzo zedipago.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.\nKapi tuna hara kukara ngwendi Nabali, pokudira kulikida rupandu koyininke yoyiwa eyi ava tu ruganene vakwetu. Ntani nsene tu mona yuma eyi yina dili kuwapa, twa hepa kurugana ko yuma yipo tu yi kohonone po usimbu. Ose kuvhura kutemwinina mutjangi gepisarome ogu ga tanterere Karunga asi: “Pe nge unongo nediwo.”—Epis. 119:66.\nVantu kuvhura va nongonone asi ose twa kara nounongo nediwo kupitira moyirugana yetu. Yi kare asi tava yi tu tantere ndi hawe, awo kuvhura va lizuvhe ngwendi Ndafita ogu ga uyungire asi: “Karunga va mu pandwire unongo woge.”\nJehova kutuhengagwida momaudigu getu nagenye\nHamesera mutjima goge kougawo wopampepo\nKapisi o tare tupu emoneko lyokontunda?\nKondjera mbili pokukohonona po madiro kulizuvha\nDemenena kosininke somulyo po\nKwatesa ko upangeli waJehova\nText Kwateka yimbapiratjangwa RUHUNGU (SIFO SELIRONGO) Pembagona 2017\nRUHUNGU (SIFO SELIRONGO) Pembagona 2017


WapNoise.Com :: Free Download > Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219\nFree Download: Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila - Shashika Nisansala | 2015-12-19\nTitle: Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila - Shashika Nisansala | 2015-12-19\nmp4 (medium) 76.3 MB\n3gp (small) 22.91 MB\nHiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila - Raini Charuka | 2015-12-19\nHiru TV | Sun, 20 Dec 2015\nSewwandi Ranathunga With Flashback At Dompe 2017\nHasitha Milan | Mon, 20 Mar 2017\nසශිකා නිසංසලා ගයන අලුත්ම ගීතය "වින්දේ නුඹයි" - වීරකැටිය "මාතා" සමඟ\nUploaded By Ganga Video Team."All rights reserved" To view more live shows and find about our servic...\nGanga Video Team | Thu, 7 Dec 2017\nDans La Peau Dune Autre En Otra Piel Vf Episode 110 | Dragon Ball Xenoverse Part 4 Walkthrough For Ps3 | Kumkum Bhagya Ep 200 | Vandana Hot In Vijay Serial Kmkv | Kumkumbhagya 207 | Suneel Sahu Deori | Kasam 11 November 2016 Hd Full Episod | Urs Chandyo Old Song | Huawei Honor 4x | Child Recipes Videos In Hindi | Ankita Xxx Videos | Tori Kelly Vocal | Film Indonsesia Alif Lam Mim | Aida Los Chistes De Luisma | Left Right Left Episode 253 | Racism Attack | Doramon | Dinosaurs Vs Shark Attack Dinosaurs Vs Animal Fight Animal Rhymes For Children | Norlela Mohd Nor | Manipur Song Eidi Thamoi Pikhre | Acuto Sfogato Soprano | Gabbar Isback | How To Update The Lollipop Version In Sony Xperia D2203 | Dungun Hunter 5 Trailer | Kitani Mohabbat Hai 2 Episode 10 | The 2015 Polaris Ranger 570 30 | Midbrain Activation Sanjeev Malik | Sohai Ali Abroo Hott Song | | Seducing Cashier Just For Laughs Gags | Sarojini Episode 180 | Swapnoo Dekbo Bole Ami | Actress Hot Latest Navels Shows | Power Season 4 | Desi Boyfriend Chudai Video | Ye Rista Kya Kahlata Hai Full Episode |\nTags: Free download Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 video in 3gp, mp4, flv, avi, webm quality. 3G speed download Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 on your mobile, Free Download full hd video of Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 from mobitube, Download Hollywood, Bollywood, Tollywood, Bengali, Tamil, Telegu, Manipuri Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 3Gp, Mp4, Android HD, HD Mp4. PC HD, 720p HD Qulity Videos Free Download, Download Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 3Gp, Mp4, Android HD, HD Mp4. PC HD, 720p HD Qulity Video Songs, Download Hollywood, Bollywood, Tollywood, Bengali, Tamil, Telegu, Manipuri Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 Movies Free Download, Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 HD Movies. Hiru Mega Blast Wennappuwa Lunuwila Shashika Nisansala 20151219 HD Video Hindi Songs


Te Atua ae E Nanoanga!… • Botaki • Tataro Ni Bahá’í\nGlorificato Tu sia, o Signore mio Dio! T’imploro per il soffio impetuoso dei venti della Tua grazia, per Coloro Che sono le Sorgenti del Tuo scopo e le Albe della Tua ispirazione, di far…\nO Tu Dio misericordioso! O Tu Che sei forte e possente! O Tu Padre affettuoso! Questi servi si sono riuniti volgendosi a Te, supplici alla Tua soglia, desiderosi della Tua infinita…\n‘Abdu’l-Bahá • 205 words\nO Tu Signore benevolo! Questi Tuoi servi si sono riuniti volti verso il Tuo Regno e sono bisognosi dei Tuoi doni e delle Tue benedizioni. O Tu Dio! Fa’ manifesti ed evidenti i segni della…\nO mio Dio! O mio Dio! In verità, questi servi si volgono verso di Te, supplicando il Tuo regno di misericordia. In verità, essi sono attratti dalla Tua santità e sono infiammati dal fuoco…\n‘Abdu’l-Bahá • 159 words\nO Tu Dio perdonatore! Questi servi si volgono verso il Tuo regno, desiderosi della Tua grazia e della Tua generosità. O Dio! Fa’ buoni e puri i loro cuori, sì che divengano degni del Tuo…\nO Divina Provvidenza! Questa assemblea è formata dai Tuoi amici che sono attratti alla Tua bellezza e infiammati dal fuoco del Tuo amore. Trasforma queste anime in angeli del cielo,…\nTe Atua ae E Nanoanga! Tooro aikai a rairaki nakon Am abanuea n ukoukora Am tituaraoi ao am bwai n aakoi. Te Atua! Karikii nanoia bwa a na raoiroi ao n itiaki n te aro bwa a aonga ni kona n butimwaea Am tangira. Kaitiaki ao katabui tamnei bwa e aonga otan Taain te Koaua n otanako irouia. Kaitiakii ao kamwawai maata bwa a aonga n nora Otam. Kaitiakii ao kamwawai taninga bwa a aonga n ongo ana wewete Am abanuea.\nTe Uea! Ti bon ngore, ma ko bon korakora. Ni koaua, ti bon kainnano, ma ko bon kaubwai. Ngaira taan ukeuke, ao Ngkoe bon Ngaia are ti Ukoukoriko. Te Uea! Nanoangaira ao kabwarai ara bure, anganira te konabwai ao te nano n tauraoi bwa ti aonga n tau ni butimwaea nanom ao ni katikaki nakon Am abanuea, bwa ti aonga ni moi man Am ran ni kamaiu ae akea tokina, bwa ti na niniaki n ain Am tangira, ao ni kamaiuaki man ikeiken te Tamnei ae e Raoiroi n te tienture ae e ota aio.\nTe Atua, Atuau! Karuoa am taratara n tangira n akoi nako aon te ikotaki aio,. Kamanoia n tatabemaniia ao ni kabane inanon Am tararua ao iaan Am kamanomano. Karuoa nako aon tamnei aikai taian kakabwaia ni karawa. Kateboia inanon marawan Am nanoanga, ao kamaiuia n ikeiken te Tamnei ae e Raoiroi.\nTe Uea! Anga am buoka ae e tituaraoi ao am kamatoa nako aon te tautaeka ae e motiraoi aio. Te aono aio e wene iaan nuun Am kamanomano, ao aomatana a beku Ibukim. Au Uea! Kataua ibukiia te tibwanga mai karawa ao karekea waanakon Am tituaraoi ao Am mwamwannano ae e taonako man bwakanako. Kataua ibukin te aono ae e karietataaki aei bwa e na teimatoa te karinerine nako aona, ao kariaia bwa e na karinaki inanon Am abanuea.\nBon Ngkoe te Mwaaka, Kabanea ni Korakora, te Nanoanga ao bon Ngkoe te Tituaraoi, te Akoi ao Uean te Tamaroa ae e aki kona n toki.


M.J. Hutchinson, Muniu, FK, Ambuko, J, Mwakangalu, M, Mwang'ombe, AW, Okello, JJ, Olubayo, F and Karimi, J . 2017. Morphological and Agronomical characterization of Local Vegetables Cowpea Accessions in Coastal Kenya | PROF. OLUBAYO FLORENCE MMOGI\nM.J. Hutchinson, Muniu, FK, Ambuko, J, Mwakangalu, M, Mwang'ombe, AW, Okello, JJ, Olubayo, F and Karimi, J . 2017. Morphological and Agronomical characterization of Local Vegetables Cowpea Accessions in Coastal Kenya\n"M.J. Hutchinson, Muniu, FK, Ambuko, J, Mwakangalu, M, Mwang'ombe, AW, Okello, JJ, Olubayo, F and Karimi, J . 2017. Morphological and Agronomical characterization of Local Vegetables Cowpea Accessions in Coastal Kenya.". 2017.


Uno Chikupu Mbimbiliya ‘Vayihwima kuli Kalunga’ Tahi?\nCHIHANDE CHACHINENE | UNO CHIKUPU MBIMBILIYA YAFUMA KULI KALUNGA TAHI?\nKUTALA mwafwelela ngwenu Mbimbiliya yafuma kuli Kalunga tahi? Nyi mwashinganyeka ngwenu yazala kaha navishinganyeka vyavatu?\nVatu vaze valivuluka kupwa vaka-Kulishitu navakiko veji kuhuhwasananga hachihande kana. Chakutalilaho, kweseka nakulava chimwe chapwile muUnited States mu 2014, vawanyine nge vatu vavavulu vaze valivuluka kupwa vaka-Kulishitu vetavila ngwavo, “Mbimbiliya yahanjika vyuma vimwe kutalisa kuli Kalunga.” Vawanyine nawa nge vatu vavandende kaha vakiko vafwelela ngwavo, Mbimbiliya yapwa himukanda “ukwechi mijimbu yakutaka kaha, wakushikulu, kaha nawa ukwechi jishimbi jize vasonekele kuli vatu.” Vyuma kanevi vyasolola ulumbunwiso walizu ‘vayihwima’ lize lyatalisa kuMbimbiliya.—WaChimoteu 2, 3:16.\nUNO LIZU ‘VAYIHWIMA’ LYALUMBUNUNA IKA?\nMuMbimbiliya mwatwama mikanda yayindende 66, yize vasonekele kuli malunga 40 hamyaka yakuzomboka 1,600. Vatu vamwe vanahase kuhulisa ngwavo, nge Mbimbiliya vayisonekele kuli vatu, kaha ‘vayihwima ngachilihi kuli Kalunga’? Mazu akwamba ngwavo ‘vayihwima kuli Kalunga’ alumbununa nge Kalunga ikiye mwenya mazu aze atwama muMbimbiliya. Mbimbiliya yamba ngwayo: “Vatu vahanjikile vyakuli Kalunga omu vavatwaminyinyine nashipilitu yajila.” (WaPetulu 2, 1:21) Echi chalumbununa nge, Kalunga azachishile shipilitu yajila, yize yapwa ngolo jenyi jize katwamona namesoko mangana yitwaminyine vaka-kusoneka Mbimbiliya. Echi chapwa nge muze kaka yamutu mwalweza muzukulyenyi amusonekeleko mukanda. Uno mwenya mukanda kana iya? Naupwa wakaka yamutu, keshi wamuzukulyenyiko.\nVaka-kusoneka Mbimbiliya vamwe vevwilenga mazu avalwezelenga Kalunga kuhichila muli kangelo. Kaha veka vavamweneselenga vyakumwenesa kuli Kalunga. Shimbu jimwe, Kalunga avalwezelenga mazu enyi kuzachisa vilota. Kaha nawa Kalunga etavishile vaka-kusoneka vazachise mazu avo hakusoneka Mbimbiliya, oloze shimbu jimwe nawa avalwezelenga mazu akusoneka. Kala mweshomwo chapwile ava vaka-kusoneka Mbimbiliya vasonekele vishinganyeka vyaKalunga keshi vishinganyeka vyavoko.\nVyuma muka vinahase kutukunyula tufwelele ngwetu Kalunga ikiye ahwiminyinyine vatu vaze vasonekele Mbimbiliya? Tushimutwilenu jino unjiho utatu uze wasolola chikupu nge Mbimbiliya yafuma kuli Kalunga.


Ti Kakoaua ae ti Riai n Itiaki - Iroun Unimwaane David A. Bednar\nEberi 2013 | Ti Kakoaua ae ti Riai n Itiaki\nTe mwaaka ni karikiia ataei e kakawaki n te maiu n tamnei. Aki kabonganaan raoi te mwaaka aei e na kona n urui kantaninga n ana babaire te Tama ao n rikira n te maiu ae mamate aei. Te Tama are i Karawa ao Natina ae Tangiraki bon taan karikibwai ao a tia n onimakiniira ma mwakoron Mwakaia ni karikibwai. Kainibaire ibukin kabonganan raoi te konabwai ni karika te maiu bon mwakoron ana babaire te Tama aika kakawaki. Ti kanga n namakina ao ni kabongana te mwaaka ma i Karawa anne e na bairei kukureira n te maiu ae mamate ao ara tabo n te maiu are akea tokina.\nE kabwarabwaraa Unimwaane Dallin H. Oaks:\n“Te mwaaka ni kariki bon mwaakan te Atua ae moan te rietata ae a tia n anganiia natina. Kabonganakina e kariaiakaki n te moan tua, ma te tua riki teuana e totokoa aki kabonganakina raoi. Te bwai ae kakawaki iaon tuan te itiaki e kabwarabwaraaki man otara n te kantaninga n te mwaaka ni karikiia ataei bwa kanga mwakoron kakoroan nanon a na babaire te Atua. …\n“Itinanikun te kabaebae n te mare, ni kabane kabonganaan te mwaaka ni karikiia ataei bon te bure ae kakaiaki ao karaoan te bure ae aki tau ni katein te mwane ao te aine n Atua.” (“The Great Plan of Happiness,” Ensign, Nobembwa. 1993, 74).\nTe Kainibaire n te Iein ae Riai\nIai ana kainibaire Ana Ekaretia Iesu Kristo Ibukiia Aika Itiaki Ni Boong Aika Kaitira, ae akea tokina iaon te iein ae riai: te reitaki ae itiaki ti imarenan te mwane ao te aine n te mare are e taekinaki n ana baire te Atua. Reitaki aikanne bon tiaki ti te nano ni kan ukoukora bwaruana ni kakukureiko, ke te aeka ni kakakibotu ke te bwai ni kamataku ae reke man te babakanikawai. Tiaki bwaai aika a na kakoroaki bukiia ke te mwakuri ae na karaoaki. Ma, a mena n te maiu n rabwata ni kabwarabwaraan arora mai karawa ao ara konabwai ao aron kamatatan ara namakin n te kabaebae n tamnei imarenan te bumwaane ao te buaine. Ngaira bon taan ibuobuoki aika kakabwaiaki ma rinerine aika riai ao aron bwaibwaira mai karawa ngkai natin te Atua—ao tiaki n te aro ni wenenibure ke ni katei ao tuua aika a boou, ke katein te aonaaba.\nTe Aro n Aomata\nN tabetai, te aro n aomata are e kamatataki iroun te Uea Beniamina e maiu ao n nakoraoi inanora ni kabane Motiaea 3:19). Te aro ni mwaane ke n aine e aki raira nanona, e taua oin nanona n ana namakin n rabwata Motiaea 16:5; Aramwa 42:10; Moses 5:13), e waaki inanona ao n riao, ao e kamoamoa ao ni kairiribai. Ngke e reirei Beretitenti Spencer W. Kimball, “Te ‘aro n aomata’ bon ‘aomatan te aonaaba’ are e kariaia maan n rabunna ma aki ongeaban tamneina” (“Ocean Currents and Family Influences,” Ensign, Nobembwa. 1974, 112).\nNi kaitaraana, ana “aomata Kristo” (Ereman 3:29) iai irouna te tamnei ao n tataona angin ana namakin (taraa Aramwa 38:12), e taotaona nanona ao e tararuaia i bon irouna, e tangiria ao e aki tabeakinna i bon irouna. Natin Kristo mwaane ao aine a taui ana taeka te Atua, ke a kakea n taona nanoia ao ke a tabeka Ana kaibangaki (taraMataio 16:24; Mareko 8:34; Ruka 9:23; D&C 56:2), ao e waaki n te kawai ae eti man irariki ni kawain te onimaki, ongotaeka, ao n anganano nakon te Tia Kamaiu ao Ana euangkerio.\nNgkai ngaira natin te Atua mwaane ao aine, ti karekei ara konabwai ni bungiakira mai Irouna. Ma ti maeka n te aonaaba ae kai bwaka. Teuana bukina ngkai a karikaki rabwatara bon man te bwaka n rabwata ao n rinanon ana kairoro te bure, te mangaongao, ao te mate. Ibukin aei, Bwakan Atam ao mwiin ana mwakuri n tamnei ao n rabwata a rotira n angiin te tai rinanon rabwatara. E ngae n anne ngaira aomata aika uoua mwakorora bwa ibukin tamneira mwakorora ae akea tokina e maeka n rabwatara are e kona ni kairiira nakon te Bwaka. N aron are e kamatata Iesu nakon te Abotoro Betero, “E konamaki te Tamnei, ma e mamara te iriko” ( Mataio 26:41).\nTe kataaki n te maiu ae mamate, ngkanne, e kona ni kamatataki n te titiraki aei: N na kaeka te nano ni karaoa te bure n te aro n aomata, ke N na ongo nakon ana wirikiriki te Tamnei ae Raoiroi ao ni katuka te aro n aomata n riki bwa te aomata ae itiaki rinanon Ana Mwakuri ni Kamaiu Kristo te Uea (taraMotiaea 3:19)? Anne te kataaki. A kona naano, naano n totoko, ao te nano n aomata ni katokaki man ao rinanon Ana Mwakuri ni Kamaiu Iesu Kristo. Ti roko nakon te aonaaba aei bwa ti na karikirakea te anua n Atua ao n taotaona angin te namakin n iriko.\nNanon te Tia Kakaitara\nAna baire te Tama e karaoaki ni katauraoan kaetieti ibukiia Natina, ni kukureia, ao ni kairiia Nakoina n okira mweengana n rabwata aika kautaki ao ni karietataaki. E kantaningaia te Tama are i Karawa bwa ti na bane n oota ao ni kaonaki ma te kantaninga. Ni kaitaraana, e mwakuri korakora Rutibeero ni karikiia natin te Atua mwaane ao aine ni kamangaoiia n aki kukurei ao n tuuka rikirakeia n aki toki. Ana kantaninga Rutibeero bwa ti na riki bwa “karawawataia aomata n ai arona” (2 Nibwaai 2:27). E tangiriira Rutibeero bwa ti na tiku n te rotongitong ao n akea ara kantaninga.\nE mwakuri korakora Tatan n urua teuana mwakoron ana babaire te Tama ae moan te kakawaki. Akea rabwatana, ao rikirakena n akea tokina e a tia n tauaki. Kanga ai aron te ran aei ni biri i kabin te karanga are e katokaki n te taem, ngaia ae rikiraken te tia kakaitara n akea tokina e tauaki ibukina bwa akea rabwatana n aomata. Ibukin ana kakaitara, e a tia Rutibeero n aki karekei kakabwaia n te maiu ae mamate ao atatai aika kona n riki rinanon te iriko ao te ri. E aki kona n reiakina te reirei are ti te rabwata n tamnei ae kona n reiakinna. E un ni karekean koauan kamaiuaia aomata ni kabane. Teuana nanon te taeka damned ni booki aika tabu e kaotaki n ana aki konabwai n rikirake ao n riki n aron Tamara are i Karawa.\nIbukina bwa e rangin ni kakawaki te rabwata n ana babaire ni kakukurei te Tama ao n rikirakera n tamnei, Rutibeero e ukoukora angan kamaunakina man Anakin nanora ni kabonganai rabwatara n te aro ae aki riai. Teuana te kaitara akea tokina bwa te tia kakaitara, ae kamimi ibukina bwa akea rabwatana, e anai nanora n tibwauaia n aki kukureina rinanon aki kabonganakin raoi rawatara. Te bwai ni mwakuri ae akea irouna bon ana takete ni kataia n anai nanora nakon uruakin tamneira.\nUruakan tuan te itiaki bon te bure ae kakaiaki ao aki kabonganakin raoi rabwatara. Nakoia naake a ataia ao a oota n te baire ni kamaiu, kabarekaan te rabwata bon kaotan te kakaitara Motiaea 2:36–37; D&C 64:34–35) ao aki kabonganaan raoi kinakira ngaira natin te Atua mwaane ao aine. Ngkana ti taraa riaon te maiu ae mamate nakon are akea tokina, e bebete kinakina bwa te iraorao ae bure ae boutokaaki n te kakaitara ae uarereke taina ao akea nanona.\nKakabwaia n te Aro n Itiaki\nE reireina natina Aramwa te mwaane ae Tiburon n “taotaona angin [ana] namakin, bwa [e] na kaonaki n te tangira(Aramwa 38:12). Ae kakawaki, boakin te aro n aomata inanora e kona ni kamwaita, ni kakorakora, ao kateimatoa tangiran te Atua ao Natina. E rikirake te tangira ngkana ti kawakina raoiroira ao e kerikaki ngkana ti kariaia te kataaki.\nBeretitenti Marion G. Romney e katanoata:\n“I kona n iangoi kakabwaia aika akea bwa a na korakora riki tangiraia nakon ake a beritanaki nakoia aika itiaki ao n tamaroa. E taetae Iesu ibukin kaniwanga aika onoti ibukin tamaroa aika kakaokoro ma e katuka te korakora, ibukin te nano ae itiaki, ‘bwa,’ e taku, ‘a na nora te Atua’ (Mataio. 5:8). Ao tiaki ti nooran te Uea, ma ana namakina te mwengaraoi n rokona.\n“Aio … ana berita te Tia Kamaiu: Ngkana ti kariaia te tamaroa bwa e na kanakoraoi ara iango n aki toki; ngkanne ara koaua e na rikirake ni matoatoa imatan te Atua (D&C 121:45)” (“Trust in the Lord,” Ensign,Ensign, Meei 1979, 42).\nTi berita naba bwa, ngkana ti toua kawain te tamaroa, te Tamnei ae Raoiroi e na riki bwa [raora] n tainako (tara (D&C 121:46). Ngaia ae, maiuakinan tuan te itiaki e kaoi tabeua kakabwaia aika korakora aika a kona ni karekei mwaane ao aine n te maiu ae mamate: koaua n te tamnei aika riai imatan te utu, raoraora, raora n te Ekaretia, ao, te kabane, bon te Tia Kamaiu. Nanora ni kani kainna e kakoroaki nanona n te etieti ngkana ti nakonako n te oota ma te kantaninga.\nTe Reirei Iaon te Rairannano\nTabeman a karekea te rongorongo ni kainnanoa te rairannano man te wenenibure ke buure riki tabeua. Te Tia Kamaiu e atongaki bwa te Tia Katoki aoraki, ao te nakoa ae kakawaki ae kanikinaeaki ao ni koaua. Ti bane n rinanon te maraki ni kaineti ma te ikoaki ke te maneka. Ngkana ti maraki, ao ti ukora te kamaiuaki ao ni kaitau ibukin te bwainaoraki ao katokana are e ibuobuoki ni katoka te maraki. Iangoa te bure bwa te ikoaki n te tamnei are e karika te kairua ke, n aron are e kamatataki iroun Aramwa nakon natina te mwaane ae Korianton, “namakin ae kananokawaki” (( Aramwa 42:18). Mwin ara kairua nakon tamneira ti tebo ma mwin te maraki n rabwata—te kairua bon te kauring n te kanganga ao te kamanomano man te uruaki ae na manga riki. Man Ana Mwakuri ni Kamaiu te Tia Kamaiu ao e roko te kabira ni karekean te rau are e na kamaoa manekara n tamnei ao ni kaitiaki ara bure. N anne, ao e kona te kabira aei ni kabonganaki rinanon reirei n onimaki iroun te Uea Iesu Kristo, rairannano, ao te teimatoa n onimaki. Mwiin te rairannano bon te rau n atakin te eti ao te bure, te rau, ao kamaiuan te tamnei ao te kabouaki.\nAm bitiobi ke am beretitenti n te mwaanga bon te tia ibuobuoki ni katokan te aoraki n te tamnei are e kariaiakaki bwa e na buokiko n rairananom ao ni kamaiu. Taiaoka n uringa, bwa mwaitin ao korakoran am rairannano e na kaitara taekan ao korakoran am bure—riki ibukiia Aika Itiaki Ni Boong Aika Kaitira aika a tia ni karekea te berita. Maneka n tamnei a tangira te bwai n aoraki ao te tai ae teimatoa bwa e na kamaiuaki ni kabwaninaki.\nTe Berita ao te Kakoaua\nTe reirei are I kabwarabwara e na taraa n rangin ni maan ao ni bwakanako taina nakoia aomata aika mwaiti n te aonaaba are e rikirake ni bwainingarea kakawakin karikaia ataei ao ni kauarerekea kakawakin maiun te aomata. Ma ana koaua te Uea e aki bitaki man te bwai ae kinaki, kinakina, ke aia iango aomata man te rinerine. I berita bwa te ongotaeka nakon tuan te itiaki e na kakorakora kukureira n te maiu ae mamate ao ni kariaia ara waaki n aki toki. Itiaki ao te tamaroa a tia ngkai, n riki n tainako “bwa te bwai ae moan te tangiraki ma ni kakawaki iaon bwaai nako” (Moronaai 9:9). I kakoaua n aran te Uea ae tabu Iesu Kristo, amen.\nTi Onimakinna? Kaangaanga Aika Ti Kaitarai A Raraoi ibukira ke A Bongana Ibukira


Taian Areru 93 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nAna tautaeka Iehova ae kakannato\n“E a tia n riki Iehova bwa te Uea!” (1)\n‘A kona n onimakinaki am kauring’ (5)\n93 E a tia n riki Iehova bwa te Uea!+ E kunnikaiaki n te kakannato,E kunnikaiaki n te korakora,Ao e karinna i aona kaanga te roo. E kateaki ni kamatoaaki te aonnaba,*Ao e aki kona ni kaingingaki.* 2 E kamatoaaki am kaintokanuea ngkoangkoa,+Ao ai kaman iai ngkoe mangkoangkoa.+ 3 Iehova, a raanga taiani karaanga,A raanga taiani karaanga ao a kakarongoa,A teimatoa n raanga taiani karaanga ma n rurunga. 4 Ma ngkoe ae Iehova ae ko kakannato i karawa,+Ko korakora riki nakon rebwetauan raan aika bati,Ao ko korakora riki nakoni korakoran naoni marawa aika bwarobwaro.+ 5 A boni kona n onimakinaki am kauring.+ Ao e katamaroaaki* n taai nako am auti n te tabu,+ ngkoe ae Iehova.\n^ Ke, “aki kona ni kamwaeieieaki.”\n^ Ke, “e bon tau.”\nTaian Areru 93


E Teimatoa te Baibara ni Bita Maium? | Te Reirei\nWAREKIA N Acholi Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Fijian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mexican Sign Language Mixe Mongolian Moore Ndau Ndebele (Zimbabwe) Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Serbian Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\n“Kam na onikaki n aromi ni kabooui ami iango.”—IROM 12:2.\nANENE: 61, 52\nE aera ngkai ti riai n teimatoa ni karaoi bitaki imwini bwabetitoara?\nE aera ngkai e kantaningaira te Atua bwa ti na kakorakoraira n tokanikai i aoni mamaarara?\nTera ae ti na karaoia bwa ti aonga ni kariaia Ana Taeka te Atua bwa e na teimatoa ni bita maiura?\n1-3. (a) Baikara bitaki aika kona ni kangaanga karaoaia imwini bwabetitoara? (b) Baikara titiraki aika ti kona n titirakinira iai ngkana e a kangaanga karaoani bitaki nakon are ti kantaningaia? (Nori taamnei ni moan te kaongora aei.)\nIMWIN reiakinan te koaua irouni Kevin  ao ai akea riki te bwai ae e tangiria ma tii ana iraorao ae kaan ma Iehova. Ma i nanon ririki aika bati, e reketaati n te kemboro, te moko, te koro ni manging, ao kamanenaan te drug n te aro ae riao. E riai Kevin ni katoki mwakuri aikai aika aki boraoi ma ana reirei te Baibara, bwa e aonga ni kakukureia te Atua. E karaoa aei rinanon onimakinan Iehova ao mwaakan Ana Taeka ni bita maiuna.—Ebera 4:12.\n2 E koaua bwa e a aki manga karaoi bitaki ni maiuna Kevin imwini bwabetitoana? E aki, bwa e riai n teimatoa ni karikirakei ao ni katamaroai aroarona ni Kristian. (IEbe. 4:31, 32) N te katoto, bon te aomata ae kakaiun ao e mimi n ataakin ae e kangaanga taobaraaean unna. E taku: “E kangaanga riki taobaraaean uniu nakoni kaakan aroarou ake rimoa!” E karaoi bitaki aikai Kevin rinanon te kakorakora n tataro ao kabatiaan reiakinan te Baibara.\n3 N aroni Kevin, a bati i buakora aika riai ni karaoi bitaki aika bubura imwaini bwabetitoaia bwa a aonga ni kaboraoi maiuia ma ae taekinaki n te Baibara. Imwini bwabetitoara ti a ataia ae ti riai n teimatoa ni bitii aroarora aika raba riki, bwa ti aonga ni kakairi raoi iroun te Atua ao Kristo. (IEbe. 5:1, 2; 1Bet. 2:21) N te katoto, ti bae n ataia ae iai iroura te nano ni kan tiribure, maakaia aomata, te kani winnanti, ke mamaarara riki tabeua. Ti namakinna ae e kangaanga riki kanakoraoan aroarora aikai nakon ae ti kantaningaia? Ngkana ngaia anne, ko kona n iango ni kangai: ‘I a tia ni karaoi bitaki aika bubura ao e aera ngkai e a rangi ni kangaanga bwa N na teimatoa ni karaoi bitaki aika uarereke? Tera ae I riai ni karaoia bwa I aonga ni maiuakina ae taekinaki n te Baibara ao n teimatoa ni kanakoraoi aroarou?’\nKANTANINGAI BAIKA BONI KONA N RIKI\n4. E aera bwa ti aki kona ni kakukureia Iehova ni bwaai ni kabane aika ti karaoi?\n4 Ti a ataa Iehova ao n tangiria ao ti kani karaoa ae e kukurei iai ma nanora ni kabane. N aki ongea korakoran nanora ni kani karaoa anne, ma ibukin aki kororaoira ti aki kona ni kakukureia te Atua n taai nako. Ti noria bwa titeboo arora ma te abotoro Bauro are korea aei: “Iai irou te nano ni kani karaoa ae raoiroi, ma akea irou te konaa ni karaoia.”—IRom 7:18; Iak. 3:2.\n5. Baikara bitaki ake ti karaoi imwaini bwabetitoara, ma baikara mamaarara aika ti kona n teimatoa ni kabokorakora ma ngaai?\n5 Ti a tia ni kaaki mwakuri aika bure ake ti kona n aki tau n riki iai bwa kaain te ekaretia ni Kristian. (1Kor. 6:9, 10) Ma ti teimatoa naba n aki kororaoi. (IKoro. 3:9, 10) Ngaia are e kairua kantaningaan ae imwini bwabetitoara ke imwin naba rinra n te koaua i nanon ririki aika bati, ao ti a aikoa kona ni karaoa ae bure, n tibanako, ke n raraoma ibukin ara iango ma ara namakin aika kairua. A kona n teimatoa n riki naano akanne i nanon ririki aika bati.\n6, 7. (a) Ti kangaa ni kona n riki bwa raoraon Iehova e ngae ngke ti aki kororaoi? (b) E aera ngkai ti aki riai n tabwara ni butiia Iehova kabwaraan ara bure?\n6 Tiaki nanona bwa rikiara ae te aki kororaoi e na tuka reken ara iraorao ma Iehova ke teimatoara ni beku irouna. Iangoa aei: Ngke e katikira Iehova bwa ti na iraorao ma ngaia, e ataia ae ti kona ni bure n tabetai. (Ioa. 6:44) Kioina ngkai e atai arora te Atua ao baika i nanora, e bon atai naano aika bubuaka ake a kona ni katabetabeira riki. Ao e ataia ae ti na karaoi kairua n tabetai. Ma e bon teimatoa naba Iehova ni kan riki bwa raoraora.\n7 E rangi n tangirira te Atua ngaia are e anganira ana bwaintituaraoi ae moanibaan te kakawaki, ae te karea ni kaboomwi rinanon Natina are e tangiria. (Ioa. 3:16) Ngkana ti karaoa ae bure, ti kona ni butiia Iehova kabwaraan ara bure. Ao ibukin te karea ni kaboomwi, ti kakoauaa bwa e na kabwarai ara bure ao e na teimatoa n riki bwa raoraora. (IRom 7:24, 25; 1Ioa. 2:1, 2) Ti riai n tabwara ni butimwaei kakabwaiaara man te karea ni kaboomwi ibukin namakinan ae ti aki itiaki ke ti bubure? Ti aki! Titeboo anne ma arora n rawa ni kabongana te ran n teboki iai baira ngkana a baareka. E boni katauraoaki te kaboomwi ibukia taani bure aika rairi nanoia. Ti kakaitau n te kaboomwi bwa ti a kona iai n iraorao ma Iehova e ngae naba ngkai ti aki kororaoi.—Wareka 1 Timoteo 1:15.\n8. E aera ngkai ti riai n aki tarariaoi mamaarara?\n8 Ti aki tii tarariaoi mamaarara. E irekereke karikirakean ara iraorao ma Iehova ma te kakorakora ni katotonga raoi te Atua ma Kristo, ao n riki bwa aeka n aomata aika raoraoia. (TaiAre. 15:1-5) E irekereke naba anne ma te kakorakora n tokanikai i aoni baika ti tangiri aika bubuaka, ao ni kaaki ngkana ti kona. E ngae ngkana ti a tibwa bwabetitoaki ke ni mena n te koaua i nanon ririki aika bati, ma ti riai n “teimatoa . . . ni kaetietii [arora].”—2Kor. 13:11.\n9. Ti kangaa n ataia ae ti kona ni kateimatoa karinan te aroaro ae boou?\n9 E kainnanoaki te teimatoa ni kakorakora bwa ti aonga ni ‘kaetii arora’ ao ni kaotiota “te aroaro ae boou.” E kauringia raona n onimaki Bauro ni kangai: “Kam reireinaki bwa kam riai ni kaaki te aroaro nikawai ae tabe ni kabuakakaaki riki ni kaibwabwaruna ae mwamwanaa te aba, ae boraoi ma aroni maiumi ngkoa. Ao kam riai n teimatoa ni kabooui nanomi ae ngaia ae kaira ami iango, ao kam riai ni karina te aroaro ae boou ae karaoaki ni kaineti ma nanon te Atua ao e boraoi ma te itiaki ni koaua ao te kakaonimaki ni koaua.” (IEbe. 4:22-24) E kaotaki n te taeka ae “teimatoa ni kabooui” bwa karinan te aroaro ae boou bon te mwakuri ae riai ni kateimatoaaki. E kaunganano aei bwa e kaota koauan ae n aki ongea maanra ni beku ibukin Iehova, ma ti kona n teimatoa ni kanakoraoi aroarora rinanoni karikirakean ao katamaroaan aroaro ni Kristian ake a na karekea te aroaro ae boou. Eng, e teimatoa te Baibara ni kona ni bitii maiura.\nE AERA BWA E RANGI NI KANGAANGA?\n10. Tera ae ti riai ni karaoia bwa ti aonga n teimatoa ni karaoi bitaki rinanon te ibuobuoki man te Baibara, ao baikara titiraki aika ti kona n tabeki?\n10 Ti riai ni mwakuri korakora ngkana ti na kariaia Ana Taeka te Atua bwa e na teimatoa ni bitii maiura. Ma e aera ngkai e kainnanoaki ara kakorakora n aei? Ngkana ngaia bwa e kakabwaiai ara kakorakora Iehova, tiaki bwa e riai ni bebete riki karikirakean ara onimaki? Tiaki e kona Iehova ni kamaunai nanora aika bubuaka n te aro are ti a kona iai ni kaotiotii aroaro aika tangiraki irouna n akea ara kakorakora?\n11-13. E aera ngkai e kantaningaira Iehova bwa ti na kakorakoraira n tokanikai i aoni mamaarara?\n11 Ngkana ti iaiangoa karawa ma te aonnaba, ti a ataa iai mwaakan Iehova ae korakora. N te katoto, e karaoa taai ae rangi ni korakora. Ni katoa tekan ao taai e kanakoa te oota ao te kabuebue ae korakora. Tii teutana man te korakora aei ae kainnanoaki ibukini kateimatoaan te maiu i aon te aba. (TaiAre. 74:16; Ita. 40:26) E kukurei Iehova n anga te korakora ae tau nakoia ana toro i aon te aba ngkana a kainnanoia. (Ita. 40:29) Eng, e kona te Atua n anganira te korakora bwa ti aonga n tokanikai i aoni mamaarara nako n akea ara kakorakora iai ao ni kaaki tangirani baika bubuaka. Ma e aera ngkai e aki karaoa anne?\n12 E a tia Iehova n anganira te bwaintituaraoi ae akea kabotauana ae te inaomata n rinea ae ti na karaoia. Ngkana ti motinnanoia bwa ti na karaoa nanon te Atua ao ni kakorakoraira iai, e a kaotaki iai korakoran tangiran Iehova iroura ao nanora ni kani kakukureia. Ti kaotiota naba iai boutokaan riaina n tautaeka. E a tia Tatan ni kananououaa riain Iehova n tautaeka, ma ngkana ti ongeaba iroun te Atua, ti a kaotia iai ae ti tangiria bwa e na riki bwa ara tia Tautaeka. Ao ti kona ni kakoauaa bwa a rangi ni kakawaki iroun Tamara ae tatangira ara kakorakora n ongeaba irouna. (Iobi 2:3-5; TaeRab. 27:11) Ngkana ti kakorakoraira ni buakana mamaarara e ngae naba ngkana e aki bebete, ti a kakaonimaki ni koaua iai nakon Iehova ao ni kaotia bwa ti tangiria bwa ara tia Tautaeka.\n13 E tuangira Iehova bwa ti riai ni “kabanei korakorara” ni karikirakei aroaro aika tangiraki irouna. (Wareka 2 Betero 1:5-7; IKoro. 3:12) E kantaningaira bwa ti na mwakuri korakora ni kaetii ara iango ma ara namakin. (IRom 8:5; 12:9) Ngkana ti boni kakorakoraira n aei, ti a rangi ni kukurei riki n ataakin ae e teimatoa ni bitii maiura te Baibara.\nKAIRIAIA ANA TAEKA TE ATUA BWA E NA TEIMATOA NI BITIKO\n14, 15. Tera ae ti kona ni karaoia ni karikirakei iai aroaro ake e tangiri Iehova? (Nora te bwaoki ae “ E Bitii Maiuia te Baibara ao te Tataro.”)\n14 Tera ae ti kona ni karaoia ibukini karikirakean aroaro ake e tangiri Iehova ao ni kukurei iai? E bati riki ae ti na karaoia nakon tii moanakin ara babaire ibukini kanakoraoan arora. Ti riai n teimatoa ni kakorakoraira ao ni kakairi n ana kaetieti te Atua, bwa e taekinaki ae kangai n I-Rom 12:2: “Katoka katotongan aron te waaki ae ngkai i aon te aba, ma kam na onikaki n aromi ni kabooui ami iango, bwa kam aonga ni kakoauaa raoi bwa tera nanon te Atua ae raoiroi ma n riai ao ni kororaoi.” E buokira Iehova rinanon ana Taeka ao te taamnei ae raoiroi bwa ti na ataa nanona, ti na karaoia, ao ni bitii maiura n aron ae kainnanoaki bwa ti aonga n tau i matana. E irekereke naba ara kakorakora ma mwakuri n aron te katoabong ni wareware n te Baibara, kananoan te iango i aoni kiibu, ao tataroakinan te taamnei ae raoiroi. (Ruka 11:13; IKar. 5:22, 23) Ngkana ti butimwaea ana kairiri te taamnei ae raoiroi mairoun te Atua ao ni kaboraoi ara iango ma ana iango Iehova n aron ae kaotaki n ana Taeka, ti na rikirake riki ni kakukureia n ara iango, ara taeka, ao ara mwakuri. Ma e ngae n anne ti riai n teimatoa ni buakani mamaarara.—TaeRab. 4:23.\nE ibuobuoki karekean ao rinanoani kiibu ao kaongora ibukini buakanakini mamaaram (Nora barakirabe 15)\n15 Irarikin te katoabong ni wareware n te Baibara, ti riai n ukeuke n reirei n Ana Taeka te Atua ao n ara boki, ma iangoan ae ti na katotongi aroaron Iehova aika moan raraoi. A a tia tabeman n noria bwa e manena korean ao rinanoani kiibu tabeua ao kaongora n Te Taua-n-Tantani ke Awake!, ake a ibuobuoki riki ibukini karikirakean aroaro ni Kristian ke buakanakini mamaara tabeua.\n16. E aera ngkai a aki riai ni bwara nanora ngkana ti aki kona ni waekoa ni karaoi bitaki?\n16 Ngkana e taraa ni waeremwe rikiraken am onimaki, uringnga bwa e kainnanoaki te tai ae maan ibukin anne. Bon te mwakuri ae riai ni kateimatoaaki karikirakean te onimaki. Ti riai n taotaon nanora ngkai ti kakorakoraira bwa e na teimatoa te Baibara ni karekei bitaki aika raraoi ni maiura. N te moantai, ti na bae ni kairoroira ni karaoa ae eti n aron ae taekinaki n te Baibara. Ma imwin tabeua te tai, ngkana ko kabatiaa riki iaiangoan ao karaoani mwakuri ake e tangiri Iehova ae te Atua bwa ko na karaoi, e na bebete riki iai bwa ko na iango n ai arona ao ni karaoa ae eti.—TaiAre. 37:31; TaeRab. 23:12; IKar. 5:16, 17.\nIAIANGOI TAAI AIKA A NA ROKO AIKA RARAOI\n17.Ngkana ti kakaonimaki ni koaua nakon Iehova, tera ae ti na kantaningaia ae kakimwareirei n taai aika a na roko?\n17 N tokina ao a na kakabwaiaaki ana toro Iehova aika kakaonimaki ni koaua bwa a na beku irouna n aki toki ma te kororaoi. N te tai anne, ai akea te kabokorakora ni kaotiotii aroaro ake e tangiri te Atua, ma e na riki bwa te bwai ae kakimwareirei n taai nako. Ma ti kakaitau ibukin te kaboomwi bwa ti a kona n taromauria Atuara ae tatangira. Ti kona ni karaoa anne naba ngkai ti aki kororaoi, ngkana ti teimatoa ni kakorakoraira ni kariaia bitakini maiura ni mwaakan ana Taeka.\n18, 19. Ti kangaa ni kakoauaa bwa iai mwaakan te Baibara n teimatoa ni bitii maiura?\n18 E kakorakoraa Kevin are mwaneweaki mai moa n taotaona nanona bwa e na aki kakaiun. E kananoa ana iango ao ni maiuakini booto n reirei man te Baibara, ao e butimwaea te ibuobuoki ao te reirei ni kairiri mairouia raona ni Kristian. I nanon tabeua te ririki, e a karaoi bitaki aika bubura. N tokina, e a tau ni mwiokoaki bwa te tabonibai, ao 20 te ririki n nako e beku bwa te unimwaane n te ekaretia. Ma e ngae n anne e noria bwa e riai n teimatoa ni kawakinna bwa e na aki mamaara ana onimaki.\n19 E oti n rongorongoni Kevin ae a buokaki ana aomata te Atua n te Baibara bwa a na teimatoa ni karaoi bitaki aika raraoi ni maiuia. Ngaia are ti bia kariaia Ana Taeka te Atua bwa e na teimatoa ni bitii maiura ao e na karekea ara iraorao ae kaan riki ma Iehova. (TaiAre. 25:14) Ngkai ti noria bwa e kakabwaiai ara kakorakora Iehova, ti a kakoauaa raoi bwa e kona te Baibara n teimatoa ni bitii maiura.—TaiAre. 34:8.\nE Bitii Maiuia te Baibara ao te Tataro\nE aki toki Russell ni ngurengure ibukia taari ao n titiribureiia. E kani wiwinnanti Maria Victoria. E korakora maakakia aomata iroun Linda n te mwakuri ni minita. A namakinna Kristian aika a a tia ni bwabetitoaki aika teniman aikai bwa e kuri ni kangaanga bitakia ibukini korakoran tangirani baika bubuaka irouia. Ma e ngae n anne, a a bane n tia ni karaoi bitaki aika bubura ao n tokanikai i aoni mamaaraia. Nori baika a buokaki iai.\nRussell: “E buokai au tataro n onnon nakon Iehova ao te katoabong ni karekei reireiau mani warekan te Baibara. E rangi ni korakora bitakiu mani kananoan au iango i aon 2 Betero 2:11, ao te reirei ni kairiri mairouia unimwaane n te ekaretia.”\nMaria Victoria: “I kakorakoraai n tataro nakon Iehova bwa e na buokai n taua aron neweu. I noria naba bwa I riai ni katoka au iraorao ae kaan ma aomata ake a kani wiwinnanti. I ataia man Taian Areru 64:1-4 bwa I aki tangiria n riki bwa temanna i buakoia aomata ake a tatataro tabemwaang ibukia bwa a na kawakinaki mairouia! I a ataia naba ae ngkana I teimatoa ni winnanti N na riki bwa te banna ni katoto ae buakaka ao e na kabuakakaaki aran Iehova.”\nLinda: “I wawareki ara turaeki bwa I aonga n tauraoi n tibwainako. I rangi ni buokaki n au iraorao ma naake a kakaraoi aaro n uarongorongo aika kakaokoro. Ao I teimatoa n onimakina Iehova rinanon te tataro.”