Ieremia 17 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nE maiuakina te bure Iuta (1-4)\nTe kakabwaia n onimakinan Iehova (5-8)\nTe nano ae kamwamwane (9-11)\nIehova, ana kantaninga Iteraera (12, 13)\nAna tataro Ieremia (14-18)\nKateimatoa katabuan te bongi n Taabati (19-27)\n17 “E koreaki aia bure kaain Iuta n te bwai ni koroboki ae te biti. E kaaraki i aon nanoia n te bwai ni koroboki ae te taiman,Ao i aoni kooro ake n aia baonikarea nako, 2 Ngke a tabe natiia mwaane n uringi aia baonikarea ma aia kai aika tabu,*+I rarikin te kai ae manguroro, i aon tabuki aika rietata,+ 3 I aoni maunga i tinanikun te kaawa. N na anga ami bwai aika kakawaki ma kaubwaimi ni kabane bwa bwaai ni kuri,+Eng, ae bon ami tabo aika rietata ibukin te bure n ami aono nako ni kabutaa.+ 4 Kam na kaaki taekan tibwangami i bon iroumi are I anganingkami.+ Ao N na karaoingkami bwa kam na toro irouia taani kairiribai nakoimi n te aba ae kam aki ataia,+Bwa kam kauraa uniu n aron te ai.*+ E na ura n aki toki.” 5 E kangai ana taeka Iehova: “E na reke kain te aomata* ae onimakinia aomata,+Ao ae e mwiokoi korakoraia* aomata,+Ao ae e rairakinako nanona mairoun Iehova. 6 E na riki bwa ai aron te aroka ae tii ngaia n te rereua. E na aki nora te bwai ae raoiroi ngkana e roko,Ma e na maeka n taabo aika mwauteretere n te rereua,N te aba ae tarika ike akea ae e kona ni maeka iai. 7 E na kakabwaiaaki te aomata* ae onimakina Iehova,Ae e aki nanokokoraki iroun Iehova.+ 8 E na riki bwa ai aron te aroka ae unikaki i rarikin te ran,Ae e kabutiinako wakaana nakon te karaanga. E na aki tabe ma rokon te kabuebue,Ma a na maiureirei baana n taai nako.+ Ao e na aki tabeaianga n ririkin te mwautakataka,Ao e na aki naba toki ni karikiuaa. 9 E rangi ni kamwamwane* riki te nano nakoni bwaai ni kabane, ao e karuanikai.*+ Antai ae kona n ataa arona? 10 I nenera te nano ngai ae Iehova+Ma n tuoi iango aika raba,*Bwa N na angan temanna ma temanna ni kaineti ma kawaina nako,Ao ni kaineti ma uaan ana mwakuri.+ 11 N aron te mannikiba ae te bateriti ae ikotii bunnimoa aika tiaki bunna,Ao ai aron naba te aomata ae karekei kaubwaina n te babakanikawai.*+ A na kitanna baikai ngkai e bon teimatoa naba ni korakora marurungini maiuna,Ao n tokina e na riki bwa te nanobaba.” 12 Bon ara tabo ae tabuTe kaintokanuea ae mimitong ae karietataaki man te moantai.+ 13 Ngkoe ae Iehova ae ana kantaninga Iteraera,A na kamaamaeaki akana kitaniko ni kabane. A na koreaki araia i buakoni bubun te tano akana kabwaoua te koaua n tannako mairoum,*+Ibukina bwa a kitana Iehova, ae nibwan te ran ni kamaiu.+ 14 Kamarurungai ngkoe ae Iehova, ao N na marurung. Kamaiuai ao N na maiu,+Bwa boni ngkoe ae N na karaoiroiko. 15 Noria! Iai te koraki aika kangai nakoiu: “E nga ana taeka Iehova?+ Ke e nakomai, taiaoka!” 16 Ma ngai I aki birinako man irirakim ngkai te tia kawakintiibu ngai,Ao I aki naba kariariaa te bong ni kabuanibwai. Ko atai bwaai nako ake e taekini wiu,A bane n riki i matam! 17 Tai riki bwa te bwai ae N na maakunrang iai. Bon au tabo ni kamanomano ngkoe ni bongin te rawawata. 18 Ke a kamaamaeaki taani bwainikirinai,+Ma tai kariaia bwa N na kamaamaeaki. Ke a taonakinako n te maakunrang,Ma tai kariaia bwa N na maakunrang. Karokoa bongin te rawawata i aoia,+Ao kamanatuaia ma ni kamaunaia raoi.* 19 E tuangai Iehova ae kangai: “Naako ao teei ni mataroan aia oo natiia aomata are a riirin ao n otiotinako mai iai uean Iuta, ao ni mataroan oon Ierutarem ni kabane.+ 20 Ko riai ni kangai nakoia, ‘Ongora n ana taeka Iehova, ngkami aika uean Iuta, ngkami aika kaain Iuta ni kabane, ao kaain Ierutarem ni kabane, aika riirin mani mataroan te oo aikai. 21 E kangai ana taeka Iehova: “Tarataraingkami, ao tai uota te uota teuana n te bongi n Taabati ke n uotia rinanoni mataroan oon Ierutarem.+ 22 Kam na tai uota te uota teuana mani mwengami n te bongi n Taabati, ao kam na tai karaoa te mwakuri naba teutana.+ Kawakina te bongi n Taabati ni katabua, n aron are I tua nakoia ami bakatibu.+ 23 Ma a aki ongo ke ni katanimai taningaia, ao a imanono n rawa* n ongeaba ke ni butimwaea te reirei ni kaetieti.”’+ 24 “‘“Ma ngkana kam bon ongeaba raoi irou,” bon ana taeka Iehova, “ao kam aki uota te uota rinanoni mataroan oon te kaawa aei n te bongi n Taabati, ao kam kawakina te bongi n Taabati ni katabua n aromi n aki mwakuri iai,+ 25 ao ueea ma tooka ake a tekateka i aon ana kaintokanuea Tawita,+ a na bon rin naba rinanoni mataroan oon te kaawa aei, n toka i aon te kaa ni buaka ao i aoia aoti, ngaiia ma aia toka, mwaane aika tibun Iuta, ao kaain Ierutarem,+ ao e na kaainaki te kaawa aei n taai nako. 26 Ao a na roko aomata mani kaawa ake i Iuta, man taabo ake i rarikin Ierutarem, man abani Beniamin,+ man te aba ae aoraoi,+ man te aono ae maungaunga, ao man te Nekebo,* n uotii karea ni kabuekaki aika bwanin,+ taiani karea,+ te karea ae te amwarake,+ te ribano,* ao karea ni katituaraoi, nako nanon ana auti Iehova.+ 27 “‘“Ma ngkana kam aki ongeaba irou ni kawakinan te bongi n Taabati ni katabua, ao n aki uotii uota ao ni karin rinanoni mataroan oon Ierutarem n te bongi n Taabati, ao N na kaurai mataroan oon neiei n te ai ao e na boni kabueki tauan Ierutarem+ aika nonoaki, ao e na aki tiringaki.”’”+\n^ Ke tao, “Bwa kam kauraaki n uniu n aron te ai.”\n^ Ke, “te aomata ae korakora.”\n^ Ebera, “karekea te iriko bwa baina.”\n^ Ke, “mwamwanaa te aba.”\n^ Ke tao, “aki kona ni kamarurungaki.”\n^ Ke, “namakin aika rangi n raba.” Ebera, “kirine.”\n^ Ke, “ma tiaki n te kaetitaeka ae riai.”\n^ Ebera, “mairou,” n taraana e kaineti nakon Iehova.\n^ Ke, “kamaunaia uoua te tai.”\n^ Ebera, “a kamatoatoai roroaia.”


Te Kaotioti 1 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nTe Kaotioti 1:1-20\nTe kaotioti mairoun te Atua rinanon Iesu (1-3)\nTaeka ni kamauri nakon ekaretia ake itiua (4-8)\n“Ngai te Arebwa ao te Omeka” (8)\nE uotaki Ioane nakon ana bong te Uea rinanon te taamnei (9-11)\nTe miitara ibukini mimitongin Iesu (12-20)\n1 Te kaotioti* mairoun Iesu Kristo, ae e anganna te Atua,+ bwa e na kaotii nakoia ana toro+ bwaai aika a na waetata n roko. Ao e kanakoa ana anera bwa e na kaotia rinanon taiani kanikina, nakon ana toro ae Ioane+ 2 are kaotiota ana taeka te Atua ao ana kaotioti Iesu Kristo, eng, ake bwaai ni kabane ake e nori. 3 A a kukurei akana wareware ni kabaibati n te taetae ni burabeti aei ao akana ongora taekana, ao akana kakairi ni baike a koreaki iai,+ bwa e a kaan te tai ae baireaki. 4 Ngai ae Ioane, nakoia ekaretia aika itiua+ ake n te aono n Atia:* Ke e mena iroumi te akoi ae rianako ao te rau mairoun “Teuare iai ngkai ao iai ngkoa ao ae e na manga roko,”+ ao man taian taamnei ake itiua+ ake a mena i matan ana kaintokanuea, 5 ao mairoun Iesu Kristo, ae “te tia Kakoaua ae Kakaonimaki,”+ “te moanibung mai buakoia maate,”+ ao “te tia Tautaeka i aoia uean aonnaba.”+ Ana bwai teuare tangirira+ ao are kainaomataira man ara bure rinanon raraana+— 6 ao e karaoira bwa te tautaeka n uea+ ao ibonga*+ ibukin Atuana ae Tamana,—eng, ana bwai te mimitong ma te mwaaka n aki toki. Amen. 7 Noria! Ane e na roko ma naang,+ ao a na bane maata n noria ao a na noria naba naake a ewaria, ao a na bane barongan te aonnaba n ororei bwanibwania n rawawata ibukina.+ Eng, Amen. 8 E taku Iehova* ae te Atua: “Ngai te Arebwa ao te Omeka,*+ ae Teuare iai ngkai ao iai ngkoa ao ae e na manga roko, ae Moan te Mwaaka.”+ 9 Ngai ae Ioane ae tarimi ae te tia ibuokanibwai ma ngkami n te rawawata+ ao n te tautaeka n uea+ ao n te nanomwaaka,+ ngkai te tia rimwin Iesu ngai.+ I mena n te atimwakoro ae arana Batemoti ibukin tataekinan te Atua ao kaotiotan Iesu. 10 I kaonaki n te taamnei ae raoiroi ao I roko kaanga n ana bong te Uea, ao I ongo te bwanaa ae korakora mai akuu ae ai aron tangin te buu 11 ae kangai: “Ane ko noria ao koreia n te nira ni boki ao kanakoa nakoia ekaretia ake itiua: i Ebeto,+ i Temurena,+ i Berekamo,+ i Tuateira,+ i Tareteiti,+ i Biraterebia,+ ao i Raorikeia.”+ 12 I rairaki bwa N na noria bwa antai are taetae nakoiu, ao ngke I rairaki ao I nori kaintaura aika koora aika itiua,+ 13 ao e mena temanna ae kaanga natin te aomata i buakoni kaintaura,+ ae kunnikainna n te kunnikai ae rokoroko i waena, ao e kabaeaki bwabwaana n te roo ae koora. 14 Ao e mainaina atuna ma irana n aroni buraen te tiibu ae mainaina n ai aron te tino, ao a takarokaro matana n ai aron te ai,+ 15 ao waena ai aron te buraati ae raneanea+ ngkana e kabuekaki n te ai ni nnen te ai ae uramwaaka, ao bwanaana ai aroni karongoaan raan aika bati. 16 Ao e taui itoi aika itiua ni baina are te atai,+ ao e otinako mai wina te kabaang ae abwabwaki ae kakang ae uaitera wina,+ ao burana* ai aron taai ngkana e kirokiro riringana.+ 17 Ngke I noria, ao I bwaka i waena kaanga te mate. Ao e katokaa baina are te atai i aou ao e taku: “Tai maaku. Boni ngai te Moan+ ao te Kabane,+ 18 ao teuare maiu ngai,+ ao I mate+ ngkoa, ma noria! I a maiu n aki totoki ngkai,+ ao iai irou kiingin te mate ao kiingin te Ruanimate.*+ 19 Mangaia ae korei baike ko nori, ao baika riki ngkai ao baika a na riki imwini baikai. 20 Ni kaineti ngkanne ma te bwai ae raba ae tabu, ake itoi ake itiua ake ko nori i baiu are te atai ao kaintaura ake itiua ake koora: A tei itoi ake itiua ibukia aia anera ekaretia aika itiua, ao kaintaura ake itiua a tei ibukin ekaretia aika itiua.+\n^ Ke, “Te bwai ae kaotaki; Te bwai ae kanakoaki rabunana.”\n^ Ke, “ubuna.”\nTe Kaotioti 1


Matota | Tualelenuho ku Lema Njambi\nNjambi ue ku tundisa masiko eni ha vitume. Vitume via pua vusunga vua seho vua kala mu Mbimbiliya. Kaha vie ku tu kuasa ku tantekeya cifua ce ku muenamo Njambi viuma via ku liseza-seza. Vie ku tu kuasa naua ku linga vihangula via mana na ku linga via cili. Kaha vie ku tu kuasa cikuma-kuma mu viuma ka via kele mpundu na masiko mu Mbimbiliya.\n▸ Kapitulu 1, cinanga 8\n2 KU ONONOKA\nKu ononoka Yehova ca lomboloka ku tava na cizango viose via tu tuma. Yehova ua tonda tu mu ononoke omo lia ku mu lema. (1 Yoano 5:3) Nga tu lema na ku kulahela Njambi, tu ka kava vimamuna vieni mu viuma viose. Tue ku mu ononoka ambe ha vintsimbu via vikalu. Ku ononoka Yehova ce ku tu kuasa, muomu ue ku tu longesa mua ku yoyela vuino ntsimbu ino kaha ua tu kulahesa vivezikiso via vingi ku lutue.—Isaya 48:17.\n▸ Kapitulu 1, cinanga 10\n3 VUANA VUA KU LIHANGUILA VIUMA\nYehova ua hana nkala muntu vuana vua ku lihanguila vize via na zange. Ka tu tangele ngue makina houe. (Ndeutelonomi 30:19; Yehosua 24:15) Tu hasa ku pangesa vuana viaco mu ku linga vihangula via cili. Vunoni nga ka tua zangemene tu hasa ku linga vihangula via ku pihia. Mu ku linga tua kala na vuana vua ku lihanguila viuma, tua pande ku hangula nga tu tonda ku muesa cilemo na lukakatela kuli Yehova ni kuahi.\n▸ Kapitulu 1, cinanga 12\n4 VITUME VIA TALA HA VILINGA\nYehova ua tumbika vitume vie ku tu tuamenena ku tuala ha vilinga. Tu hasa ku vi uana mu Mbimbiliya na ku tantekeya vati vi hasa ku tu kuasa ku yoya vuino. (Visimo 6:16-19; 1 Kolintu 6:9-11) Vitume viaco vie ku tu kuasa ku tantekeya viuma vie ku mona Njambi ku pua via cili ni via vipi. Vie ku tu kuasa naua ku tantekeya mua ku muesela cilemo, ku linga vihangula via mana, na ku muesa ngozi ku vakuetu. Vutuhu masiko a vantu ku tuala ha vilinga ali na ku tualelelaho ku tepuluka, vitume via Yehova ka vie ku aluluka. (Ndeutelonomi 32:4-6; Malakiya 3:6) Ku niunga vitume Vieni ce ku niunga mivila na visinganieka vietu.\n▸ Kapitulu 1, cinanga 17\nMutima ua pua ngazi ua mu kati uze ue ku tu leka nga vi tu na lingi via cili ni via vipi. Tu vose Yehova ua tu hana mutima uaco. (Loma 2:14, 15) Linga mutima uetu u pange vuino tua pande ku u longesa ku liya na vitume via Yehova. Ku u longesa ci ka tu kuasa ku linga vihangula vie kuya Njambi ku mutima. (1 Petulu 3:16) Mutima uetu u hasa ku tu lungula nga cihangula ci tu tonda ku linga ca ku pihia, kaha u hasa ku tu vuisa ku vavala ca kama nga tu na lingi vupi. Mutima uetu u hasa ku pihia, vunoni na vukuasi vua Yehova tu hasa ku sungamesa. Mutima ua cili ue ku tu kuasa ku yoya mu ciyulo na ku tu vuisa ngecize ka tua puile vilinge via ngoco.\n▸ Kapitulu 2, cinanga 3\n6 KU VUILA NJAMBI LIOVA\nKu vuila Njambi liova, ca pua ku mu lema na ku mu singimika mu njila ya ku linga ka tu ka tondo ku linga vimo vi mu vuisa ku pihia ku mutima. Ku vuila Njambi liova ce ku tu kuasa ku linga via cili na ku viana ku linga via vipi. (Visamo 111:10) Ce ku tu lingisa ku halakana vuino viose vie ku tu leka Yehova. Ce ku tu kuasa naua ku puisamo vi tua likuminia kuli ikeye muomu tua mu singimika cikuma. Ku vuila Njambi vuoma ce ku kuata ku visinganieka vietu, cifua ci tue ku yoyelamo na vakuetu, na vihangula vi tue ku linga nkala litangua.\n▸ Kapitulu 2, cinanga 9\n7 KU LIVEYA\nKu liveya ca ambatesela kumo na ku ivua vusiua vua kama nga tu na lingi vumo vupi. Vaze va lema Njambi ve ku ivua vusiua vua kama mu ve ku nongonona ngecize va na lingi vimo ka via litombuele na vitume vieni. Nga tua lingi cimo cisevuka tua pande ku lambelela Yehova linga a tu ecele ku hitila mu cikombelo ca Yesu. (Mateo 26:28; 1 Yoano 2:1, 2) Nga tu liveya mu vusunga na ku likela ku linga vupi, tu hasa ku kala na vusunga ngecize Yehova a tu ecela. Ngeci mukemuo, ka ci tondeka naua ku livua mulonga ku tuala ha vupi vuaco. (Visamo 103:10-14; 1 Yoano 1:9; 3:19-22) Tua pande ku linga cose tu lilongesele ku visevuka vietu, ku alulula visinganieka via ku pihia, na ku yoya muaya vitume via Yehova.\n▸ Kapitulu 2, cinanga 18\n8 KU UISA MU CIKUNGULUKILO\nNga muntu na vulumuna mulonga ua kama vunoni ka liveyele kaha naua a viana ku kava vitume via Yehova, ka citava a kale mu cikungulukilo. Na pande ku mu uisa mu cikungulukilo. Kaha nga va na mu uisa, tue ku likela ku likata na ku handeka neni. (1 Kolintu 5:11; 2 Yoano 9-11) Muomu ku uisa muntu mu cikungulukilo, ce ku niunga lizina lia Yehova na lia cikungulukilo. (1 Kolintu 5:6) Ca pua naua ku sungamesa uze na vulumuna a liveye na ku hiluka kuli Yehova.—Luka 15:17.\n▸ Kapitulu 3, cinanga 19\n9 KU TUAMENENA NA KU MAMUNA\nYehova ua tu lema kaha a tonda ku tu kuasa. Ngeci ue ku tu tuamenena na ku tu mamuna ku hitila mu Mbimbiliya na mu vantu va lema Njambi. Mu ku linga ka tua tantulukile, ka tu hasa ku yoya ca ku hona vukuasi vuaco. (Yelemiya 17:9) Mu tue ku muesa kasingimiko na ku halakana vaze ve ku pangesa Yehova mu ku tu tuamenena, tue ku muesa ngecize tua mu singimika kaha tu tonda ku mu ononoka.—VaHevelu 13:7.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 2\n10 KU LIHALESA NA KU LIKEHESA\nMu ku linga ka tua tantulukile, ca casi ku lihalesa na ku lituameka mu viose. Vunoni Yehova ua tonda tu pue va ku likehesa. Vintsimbu via vingi, tue ku lilongesa ku likehesa nga tu lisetekesa na Yehova na ku mona vundende vuetu. (Yombi 38:1-4) Ku tuala ha ku likehesa, cuma cikuavo ca tondeka ca pua ku lilongesa ku tuala cikuma mana ku vize vi va tonda vakuetu na vize vi hasa ku va kuasa, kati ku tuameka lika vietu. Vintsimbu via vingi ku lihalesa ce ku lingisa muntu ku limona ngue ua hiana vakuavo. Vunoni mukua ku likehesa ue ku litala mu vusunga ikeye vene kaha ke ku mona lika ku vuhasi vueni vunoni ue mona na vuzeye vueni. Ke ku ivua liova lia ku tava visevuka vieni ni ku vundila ku ecela, kaha naua ue ku tava vinguli na vimamuna via vakuavo. Mukua ku likehesa ua kulahela muli Yehova kaha ue ku kava ku tuamenena ceni.—1 Petulu 5:5.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 4\nMpoko ya pua lisesa lia ku tumina vakuetu na ku linga vihangula. Yehova ikeye ua kala na mpoko ya kama ku hiana vose, cipue muilu ni ha mavu. Muomu ikeye ua tangele viuma viose kaha Mukua ngolo yose. Ntsimbu yose ue ku pangesa mpoko yeni mu ku kuasa vakuavo. Yehova ua hana vamo vantu citeli ca ku tu niunga. Ca ku muenako, visemi vetu, vakuluntu va cikungulukilo na vanguvulu va kala na ngolo ya ku tuamenena kaha Yehova ua tonda tu vononoke. (Loma 13:1-5; 1 Timoteo 5:17) Vunoni nga masiko a vantu a liluisa na masiko a Njambi, tue ku ononoka Njambi ku hiana vantu. (Vilinga 5:29) Nga tu tava ku tuamenena ca vaze ve ku pangesa Yehova, tue ku muesa ngecize tua singimika vihangula vieni.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 7\n12 VAKULUNTU MU CIKUNGULUKILO\nYehova ue ku pangesa vakuluntu, ni nguetu vamuanetu va vamala vaze vakala na vutongue, va niunge cikungulukilo. (Ndeutelonomi 1:13; Vilinga 20:28) Ava vamala ve ku tu kuasa ku kolesa vusamba vuetu na Yehova kaha na ku mu pangela mu njila ya ku sungama kaha mu ciyulo. (1 Kolintu 14:33, 40) Linga sipilitu santu i hangule muntu ku pua vakuluntu, va na pande ku puisamo vimo vinanga vi ya tumbika Mbimbiliya. (1 Timoteo 3:1-7; Tito 1:5-9; 1 Petulu 5:2, 3) Mu ku linga tua kulahela mu lukungulukilo lua Yehova na ku lu kuasa, tue ku ononoka na ku kuasa vakuluntu na mutima uose.—Visamo 138:6; VaHevelu 13:17.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 8\n13 MUTUE UA NDZIVO\nYehova ua hana visemi kapandi ka ku niunga vana vavo na ku neha vize via tondeka ha ndzivo. Vunoni, Mbimbiliya ya muesa ngecize yala ikeye mutue ua ndzivo. Vunoni nga vana va yoya lika na cisemi ua mpuevo, ikeye ue ku pua mutue ua ndzivo. Viteli via kala navio mutue ua ndzivo via pua ku tondela vusoko via ku lisuka, vizalo kaha na cihela ca ku kala. Citeli ca seho ya kama ca kala naco mutue ua ndzivo ca pua ku tuamenena vusoko vueni mu ku lemesa Yehova. Ca ku muenako, ue ku linga cose mu ku kuasa vusoko vueni va kunguluke ntsimbu yose, va ye mu ku ambulula, na ku lilongesa Mbimbiliya hamo lika. Mute ua ndzivo ikeye ue ku tuamenena vusoko ku tuala ha ku linga vihangula, kaha ue ku tambuluisa Yesu mu pua mukua ngozi na ku votsika, kati cikenia ni ua ku kaluua mutima. Eci ce ku kuasa vusoko ku lilema umo na mukuavo, ku livua ku zituka kaha ku kolesa vusamba vuavo na Yehova.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 12\n14 CIVUNGA CA VANTUAMENA\nCivunga ca Vantuamena ca pua civunga ca vamala va lavelela ku ka yoyela muilu, vaze ve ku pangesa Njambi muku tuamena cipanga ca vangamba veni. Ku sekulu ya ku livanga, Yehova ua pangesele civunga ca vantuamena mu ku tuamenena cikungulukilo ca katete mu ku lemesa na ku ambulula. (Vilinga 15:2) Lelo lino, vamuanetu va vamala va kala mu Civunga ca Vantuamena ve ku tuamenena na ku niunga vangamba va Njambi. Mu ve ku linga vihangula ve ku kava Lizi lia Njambi na sipilitu santu. Yesu ua lukile eci civunga ca vamuanetu va ku vuavesa ngueni “mukuamanda ua cili mukua mana.”—Mateo 24:45-47.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 15\n15 KU FUIKA KU MUTUE\nVintsimbu vimo ce ku tondeka ndokazi alinge vimo mu cikungulukilo via pande vamala. Mue ku linga vipanga viaco ue ku fuika ku mutue, mu ku muesa kasingimiko ku cifua ca tumbikilamo viuma Yehova. Vunoni ku fuika ku mutue ka ca tondekele ha vintsimbu viose. Vimo via vintsimbu via hasa ku fuika ku mutue via pua, nga endesa cilongesa ca Mbimbiliya oku yalieni ha ali ni nga hali muanetu ua yala ua ku mbatiza.—1 Kolintu 11:11-15.\n▸ Kapitulu 4, cinanga 17\n16 KU LITEPA KU VIA MAVU\nKu litepa ku via mavu ca lomboloka ku viana ku lihaka mu vimpande via pulitika. (Yoano 17:16.) Vangamba va Yehova ve ku hakuila Vuangana vua Njambi. Tue ku litepa mu vutuntu mu vimpande via mavu, ngue mua lingile Yesu.\nYehova ua tu tuma tu “tamunuke kuli vakua ku sika, na kuli vakua mpoko.” (Tito 3:1, 2; Loma 13:1-7) Vunoni masiko a Njambi a vindika ku tsiha muntu. Ngeci mukemuo mitima ya Vakua Kilistu ka ye ku va tavesa ku pua masualale ni vene kuya ku ndzita. Nga Mukua Kilistu va mu leka ku hangula vipanga vieka via ku sintsa mu vusualale, na pande ku hilula nga mutima ueni u mu tavesa ku linga cifua ca vipanga viaco ni kuahi.\nTue ku lemesa lika Yehova, muomu ikeye Sakatanga uetu. Vutuhu tua singimika vitantekeyeso via cifuti, ka tue ku lemesa pandela cipue kuimba muaso ua cifuti. (Isaya 43:11; Ndaniele 3:1-30; 1 Kolintu 10:14) Kaha naua nkala ngamba ya Yehova ue ku viana ku hangula cikota ca pulitika ni ntuamena ua cifuti. Muomu tua hangula laza ku pua vantu va nguvulu ya Njambi.—Mateo 22:21; Yoano 15:19; 18:36.\n▸ Kapitulu 5, cinanga 2\n17 CIMBEMBESI CA MAVU\nMavu eku sambeya vantu ku kava visinganieka via Satana. Kaha visinganieka viaco via lana mu vantu vaze ka va lemene Yehova kaha ve ku sembulula vitume vieni. (1 Yoano 5:19) Visinganieka viaco na vilinga vie ku izamo Mbimbiliya ya vi luka nguayo cimbembesi ca mavu. (Efeso 2:2) Vangamba va Yehova ve ku linga cose linga cimbembesi caco kati ci va sambukile. (Efeso 6:10-18) Vunoni tua lema vinjila via Yehova, kaha tue ku linga cose mu ku kava visinganieka vieni.\n▸ Kapitulu 5, cinanga 7\n18 KU ALULUKILA VUSUNGA\nKu alulukila vusunga ca pua ku luisa vusunga vua mu Mbimbiliya. Vakua ku alulukila vusunga ve ku alulukila Yehova na Yesu, Muangana ua Vuangana vua Njambi, kaha ve ku seteka ku kokueya vakuavo navo va lipandakane kuli vakevo. (Loma 1:25) Ve ku tonda ku kuva vimpata mu mitue ya vangamba va Yehova. Ku Sekulu ya ku livanga, vamo Vakua Kilistu va hetele ha ku alulukila vusunga, kaha na lelo lino vamo ve ku lingamo. (2 Tesalonika 2:3) Vunoni vaze va kakatela kuli Yehova ka ve ku likata cipue kamandende na vakua ku alulukila vusunga. Ka tua pandele ku tavesa vuhuka ni ntsindiye ya vakuetu vi tu lingise ku tanda, ku tala ni ku halakana ku vihandeka via vakua ku alulukila vusunga. Tua tsiliela muli Yehova na ku lemesa lika ikeye.\n▸ Kapitulu 5, cinanga 9\n19 KU MININA MATA\nKuliya na Masiko a Mosesa, cifuti ca Isaleli ca kele na ku vundila Yehova linga ecele vivulumuna viavo. Ngeci va kele na ku neha vunga, mazi, na tusitu ku pua vikombelo ku tembele. Ku lingamo, ca vuluisile vaIsaleli ngecize Yehova ua kele na cizango ca ku ecela vivulumuna viavo, cipue cifuti cose ni muntu ku muntu. Mu nima ya ntsimbu, Yesu ua hanene muono ueni ku pua cikombelo ca ku fuika vupi vuetu, ngeci mukemuo vikombelo via ku minima mata ni via ku lisambuesa ka via tondekele naua. Yesu ua hanene cikombelo ca ku tantuluka “lumo ku ntsimbu yose.”—VaHevelu 10:1, 4, 10.\n▸ Kapitulu 7, cinanga 6\n20 KU SINGIMIKA MUONO UA TUSITU\nMasiko a Mosesa a tavesele vantu ku lia tusitu. Kaha va va sikile naua ku hana tusitu ku pua vikombelo. (Levitiku 1:5, 6) Vunoni Yehova ka tavesele vantu va yandese tusitu. (Visimo 12:10) Mua vusunga kua kele masiko a niungile tusitu ku vukenia vua vantu. VaIsaleli va va sikile ku niunga vuino tusitu.—Ndeutelonomi 22:6, 7.\n21 MITAMBA YA MANINGA NA VIFUA VIA KU SAKA\nTumitamba tua maninga. Maninga a litepa mu mitamba iuana ya kama: viselula via ku venga, viselula via ku toka, viplaketa na plasma. Kaha eyi mitamba iuana citava naua ku i tepa mu tumitamba tua tundende. *\nVakua Kilistu ve ku viana ku va haka maninga ose ni nkala umo ua mitamba yao iuana. Amba tumitamba tua tundende co? Citava Mukua Kilistu a tave ku mu saka natuo ni? Mbimbiliya ka ya tumbuile mpundu vi a na pande ku tava ni ku viana Mukua Kilistu ha cimpande caco. Ngeci mukemuo, nkala Mukua Kilistu na pande ku lihanguila kuliya na mutima ueni ua ku longesa ku Mbimbiliya.\nVamo Vakua Kilistu ve ku viana tumitamba tua tundende tuose, nguavo muomu lisiko lia hanene Njambi ku vaIsaleli lia muesele ngecize maninga va pandele ku “a muaniena ha mavu.”—Ndeutelonomi 12:22-24.\nVunoni vamo ve ku mona cimpande caco mu njila yeka. Mitima yavo ye ku va tavesa ku tava tumo tumitamba tua tua maninga. Muomu nguavo tumitamba tuaco ka tuemanenene mpundu muono ua uze u va na tu tundisa.\nOmo mu linga vihangula via tumitamba tua maninga, singaniekenu ha vihula evi:\nVuno ca nji lomboloka ngecize ku viana tumitamba tua maninga tuose ca lomboloka ku viana vimo vihemba vie ku luisa mavezi ni vie ku kuasa maninga ku konda linga a likele ku hita nga va nji tavula ni?\nNji hasa ku lomboluela ndotolo omo lia vika nje ku viana ni ku tava tumo tumitamba tua maninga ni?\nKu saka. Etu Vakua Kilistu ka tue ku hana maninga ni ku tulikisa maninga etu vavene linga va ka a pangese nga va ka tu tavula. Vunoni kua kala ku saka cikuavo ce ku pangesa maninga a ivene muvezi. Nkala Mukua Kilistu na pande ku lihanguila vati va ka pangesa maninga eni nga va mu tavula, va mu pima ni ku mu seteka maninga, ni ku saka ceka. Mu ku saka ca cifua eci, maninga a muvezi ve ku a tundisa mu muvila ueni mu imo ntsimbu.—Nga mu tonda mizimbu ikuavo, talenu mu A Sentinela ya 15 ya Outubro ya 2000, mafo 30-31.\nCa ku muenako, kua kala njila ya ku tavuilamo muntu i va luka nguavo Hemodiluição kaha ya pua ku tundisa amo maninga mu muvila ua muntu nga va mu tavula, na ku pangesa mema a vihemba mu cihela cao. Kaha mu nima ya ntsimbu, nga va ci tavula ni va na mane ve ku a hiluisilamo naua.\nNjila ikuavo ya pua recuperação intra-operatória de células, ize ya pua ku kunguiya maninga eku muania nga muntu vali na ku mu tavula, ku a lelesa kaha ku a hiluisa mu muvila ueni mu ntsimbu i vali na ku mu tavula ni nga va na mane.\nVandotolo ve ku pangesa evi vinjila mua ku liseza-seza. Ngeci mukemuo ntsimbu kanda Mukua Kilistu a tave nkala ku saka, ku seteka maninga na vifua vikuavo via ku pangesa maninga eni, na pande ku tantekeya mpundu vati maninga eni va ka a pangesa.\nOmo mu linga vihangula ku tuala ha ku saka ce ku pangesa maninga enu, singaniekenu ha vihula evi:\nNga mu ku nji saka va tundisa maninga ange na ku a tulikila kumo mu kantsimbu ka kandende, mutima uange u nji tavesa ku a hiluisila mu muvila uange, kati ku ‘a muania’ ni?—Ndeutelonomi 12:23, 24.\nVuno mutima uange ua ku longesa ku Mbimbiliya u nji tavesa, nga va nji fumisa maninga va a pesula na vihemba kaha va a hiluisila mu muvila uange ni?\nNja tantekeya nguange nga nji viana ku saka cose ce ku pangesa maninga ange, nji li na ku viana ku seteka maninga ange, ku pangesa likina lia ku a lelesa ni likina lie ku panga na mutima na mampunga ni?\nNtsimbu kanda tu hangule via tumitamba tua maninga na ku saka cikuavo ce ku pangesa maninga etu, tua pande ku vundila Yehova a tu tuamenene kaha na ku tondesesa mu mikanda yetu. (Tiango 1:5, 6) Mu nima yaco, tua pande ku linga cihangula cetu kuliya na mutima uetu ua ku longesa ku Mbimbiliya. Ka tua pandele ku ihula vakuetu va tu leke vati va ne ku linga nga va na kele mu cihela cetu, kaha vakuetu ka va pandele ku suangeleya cihangula cetu.—Loma 14:12; Ngalata 6:5.\nMu hasa ku soneka cihangula cenu ca ku viana maninga a mutuntu na mitamba yao iuana ya kama, mu limo lipapelo li va tava vakua masiko, li va luka nguavo Directiva Antecipada e Procuração para Tratamentos de Saúde (DPA). Vumbangi vuaco vu hasa ku mi niunga linga kati va ka mi hake maninga. Mu hasa naua ku sonekamo vihangula vienu ku tuala ha tumitamba tua maninga na ku saka ce ku pangesa maninga enu vavene.\n▸ Kapitulu 7, cinanga 11\n22 KU LELA MU VILINGA\nKu pua va ku lela mu vilinga ca lomboloka ku linga viuma via ku lela ku meso a Njambi. Kaha via ambatesela kumo na visinganieka, vihandeka, na vilinga vietu. Yehova ua tu sika ku lela ku mazilo ose na ku vupangala. (Visimo 1:10; 3:1) Tua pande ku lihanguila ngecize tu kononoka vitume via ku lela via Yehova, ntsimbu kanda vene tu kovele mu ceseko ca ku linga vupi. Tua pande ku tualelelaho ku vundila Njambi a tu kuase ku kala na visinganieka via ku lela, kaha tua pande ku lihakela kapandi ka ku viana vieseko via ku linga vilinga via mazilo.—1 Kolintu 6:9, 10, 18; Efeso 5:5.\n▸ Kapitulu 8, cinanga 11\n23 VILINGA VIA KU VIHIA NA MAZILO\nVilinga via ku vihia via pua ku handeka ni ku linga viuma vi liluisa ha toma na masiko a Njambi kaha via muesa ku honoua ntsoni. Muntu ue ku vi linga ue ku muesa ngecize ka singimikile masiko a Njambi. Nga Mukua Kilistu a vi linga ue ku hita mu ndzango ya vakua ku sompesa mu cikungulukilo. Kaha mazilo emanena vuvi vua kama vua ku liseza-seza. Ku liya na ku vihia ca mazilo a na lingi muntu citava neni a hite mu ndzango ya vakua ku sompesa.—Ngalata 5:19-21; Efeso 4:19; linga mu uane mizimbu ikuavo talenu mu “Perguntas dos Leitores” ya mu Vutala vua Kaniungi vua 15 ya Julho ya 2006.\n▸ Kapitulu 9, cinanga 7; Kapitulu 12, cinanga 10\nYehova ua tumbikile ku limona ku mivila ku pua njila ya cili ya ku limueselamo cilemo ha kati ka yala na mpuevo va liambata muaya masiko. Vunoni nga muntu a linga mututa ni nguetu ku hehesa vilio vieni via lusemo mu ku livuisa masungu, ali na ku pangesa vuana vua Yehova ua ku limona ku mivila mu njila ya mazilo. Cilinga caco ci hasa ku tsiha vusamba vua muntu na Yehova. Ci hasa ku lingisa muntu ku kala na cizango ca ku limona ku mivila mu vinjila via ku vihia. (Kolose 3:5) Uose ua kala neci cilinga ca mazilo, kaha ce ku mu kaluuila ku seza ka pandele ku likela ku ciluisa. (Visamo 86:5; 1 Yoano 3:20) Nga muli na ku hita mu cisoti caco, vundilenu mu vusunga kuli Yehova na ku mu vundila a mi kuase. Liniungenu ku via vuntselentsele muomu vi ka mi haka visinganieka via mazilo mu mutue. Nga mua kala na cisemi Mukua Kilistu handekenu neni na kavusamba ueka ua ku-hia uze ua singimika masiko a Yehova. (Visimo 1:8, 9; 1 Tesalonika 5:14; Tito 2:3-5) Mu hasa ku kala na vusunga ngecize Yehova ue ku mona kaha ua singimika kapandi ka mue ku lihakela mu pue va ku lela mu vilinga.—Visamo 51:17; Isaya 1:18.\n▸ Kapitulu 9, cinanga 9\n25 KU HALEKA\nKu haleka ca pua ku kala na vampuevo ni vamala va tuvakana umo lika. Yehova ua tumbikile vulo ku pua vua yala na mpuevo umo lika. Mu Isaleli ya laza, Njambi ua tavele vamala ku haleka, vunoni ovu ka vua puile vutumbe vueni vua katete. Ngeci lelo lino Yehova ke ku tavesa naua vangamba veni va haleke vampuevo. Yala na pande ku ambata mpuevo umo lika, kaha mpuevo neni na pande ku somboka kuli yala umo lika.—Mateo 19:9; 1 Timoteo 3:2.\n▸ Kapitulu 10, cinanga 12\n26 KU TSIHA VULO NA KU LITEPA\nYehova ua tonda vaze va liambata va kale hamo lika mu muono uavo uose. (Njenisisi 2:24; Malakiya 2:15, 16; Mateo 19:3-6; 1 Kolintu 7:39) Ue ku tavesa lika vaze va liambata va tsihe vulo, nga umo uavo a linga vupangala. Kaha nga via cifua eci via soloka, Yehova ue ku hana uze kesi na mulonga mpoko ya ku hangula nga a tsiha vulo ni kuahi.—Mateo 19:9.\nVunoni vintsimbu vimo, Vakua Kilistu va hangula ku litepa na mukua ndzivo yavo vutuhu ka lingile vupangala. (1 Kolintu 7:11) Mukua Kilistu a hasa ku litepa na mukua ndzivo yeni nga kua soloka visoti evi:\nKu viana ku kuasa vusoko: Yala a viana ku tondela vusoko vueni vize via va kambela ku muvila, kaha vusoko vueni vu kovela mu vuhutu vua ku linga ka vesi na kambongo cipue ka ku-lia na kamo kahi.—1 Timoteo 5:8.\nMbuanja: Yala ni mpuevo a tingula mukuavo mu njila ya ku linga cihindu ceni ni vene muono ueni u kovela mu vusonde.—Ngalata 5:19-21.\nKu haka mu vusonde vusamba vua muntu na Yehova: Yala ni mpuevo a linga cose mu ku vindika mu vutuntu mukuavo linga kati a pangele Yehova.—Vilinga 5:29.\n▸ Kapitulu 11, cinanga 19\n27 KU SANGALA NA KU KANIAMESA\nTu vose tua tondeka ku tu sangala na ku tu kaniamesa. (Visimo 12:25; 16:24) Tu hasa ku lilembezieka umo na mukuavo na mezi a cilemo kaha a ngozi. Mezi aco a hasa ku kuasa vamuanetu ku kolesa na ku tualelaho ku pangela Yehova ambe nga va hita mu visoti via kama. (Visimo 12:18; Filipu 2:1-4) Nga umo a uila mu vusiua omo vimo visoti, tua pande ku mu hakalana na kasingimiko na ku seteka ku ivuisisa vati ali na ku livua ku mutima. (Tiango 1:19) Lihakelenu kapandi ka ku tantekeya vuino vamuanoko mu cikungulukilo linga mu ivuisise vuino viuma via tondela kuli vakevo. Kaha mua pande ku va kuasa va tinine kuli Yehova Njambi ua ku lembezieka na ku kaniamesa cose, muomu ikeye a hasa ku va huimisa mutima mu vutuntu.—2 Kolintu 1:3, 4; 1 Tesalonika 5:11.\n▸ Kapitulu 12, cinanga 16\n28 VILIKA VIA VULO\nMbimbiliya ka ya tumbikile masiko a vati vi na pande ku enda vilika via malo. Kaha naua visemua via vantu na masiko a nguvulu ku tuala ha vulo a liseza-seza. (Njenisisi 24:67; Mateo 1:24; 25:10; Luka 14:8) Cuma ca seho ya kama ha cilika ca vulo ca pua litavasiano li ve ku linga va yala na mpuevo ku meso a Yehova. Cingi ca vakua ku liambata mu ve ku linga litavasiano liavo ve ku lania vavusoko na vavusamba vuavo na umo mukuluntu mu cikungulukilo a ka linge cimpande ca vulo vuavo. Kaha nga va tonda ku linga cilika ca vulo, vakevo vavene va pande ku hangula cilika ca cifua cika va linga. (Luka 14:28; Yoano 2:1-11) Vunoni nkala cifua ca cilika ci va hangula, va pandele ku kala na vusunga ngecize cilika caco ci ka hana vumpahu kuli Yehova. (Njenisisi 2:18-24; Mateo 19:5, 6) Vitume via mu Mbimbiliya vi hasa ku va kuasa ku linga vihangula via cili. (1 Yoano 2:16, 17) Nga vaze va liambata va tonda ku cilika cavo ku ka kale vuala, va na pande ku linga cose linga cilika caco kati ci ka uile mu liuayanga. (Visimo 20:1; Efeso 5:18) Nga va tonda ku ka kale miaso ni vueho vueka, va na pande ku kala na vusunga ngecize vueho na miaso i va hangula i ka hana vumpahu kuli Yehova. Vakua Kilistu nga va tonda ku liambata, va na pande ku tuala mana ku vusamba vuavo na Yehova kaha na kuli umo na mukuavo, kati ku tala lika ku cilika cavo ca vulo.—Visimo 18:22; nga mu tonda vimamuna vikuavo talenu A Sentinela ya 15 ya Outubro ya 2006, mafo 18-31.\n▸ Kapitulu 13, cinanga 18\n29 KU LINGA VIHANGULA VIA MANA\nTua tonda ku linga vihangula via cili vize via likuata na vitume via mu Lizi lia Njambi. Ca ku muenako, aci singaniekenu hali Mukua Kilistu ua liambata na muntu ka puile Mukaleho ua Yehova, kaha mukua ndzivo yeni a mu lania ku vimo via-ku-lia na vavusoko vueni ha litangua lia cimo cilika ca vakua mavu. Nga yenu muli mu citanga caco, vati mu linga? Ha katete, nga mutima uenu u mi tavesa ku yako, kaha lomboluelenu mukua ndzivo yenu nguenu nga ku via-ku-lia viaco vantu va ka linga vimo ka via litombuele na Mbimbiliya, enu ka mu ka lingi viuma viaco. Cikuavo naua, mua pande ku hilula nga ku yako ci ka suntsuisa vakuenu ni kuahi.—1 Kolintu 8:9; 10:23, 24.\nNi halumo mukuluntu uenu ku vipanga a mi hana vuana ku ku-hua ca muaka. Vuno mua pande ku viana ni? Mu hasa ku viana ni ku tava kuliya na cifua ca ali na ku muenamo ikeye vuana vuaco. Vuno na mi hana vuana vuaco ku pua mutamba ua cilika ni? Ni na mi hanavuo lika mu ku mi santsela ku vipanga vienu? Ku singanieka hali evi na vikuavo, ci hasa ku mi kuasa ku hangula ku tava ni ku viana vuana vuaco.\nCitanga cikuavo ci hasa ku soloka, nga muntu a mi hana vuana ha matangua a cilika, ngueni: “Nja tantekeya ngecize ka mue ku linga cilika caco, vunoni nji tonda ku mi hana evi.” Eyo, halumo muntu uaco a tonda lika ku mi muesa vuhuanga. Vunoni, citava naua a hasa ku lingilamo indzi, mu ku eseka lutsilielo luenu ni linga a mi tokakanese ku cilika caco. Mu nima ya ku hilulaho, yenu vavene muli na mpoko ya ku hangula ku tava ni ku viana vuana vuaco. Tua tonda vihangula vietu viose vi tu seze na mutima ua ku lela, na ku tu kuasa ku kakatela kuli Yehova.—Vilinga 23:1.\n▸ Kapitulu 13, cinanga 22\n30 MINGOSO NA MASIKO\nVintsimbu via vingi, nga ka tu na kala na hoi-hoi na umo muanetu vunoni tu lihamba vuasi kaha tu lingamo mu ciyulo, visoti viaco vie ku huila mu hiehi, ka he ku nguenduka vimpande via kama. (Mateo 5:23-26) Vutumbe vua katete kuli Mukua Kilistu uose, vua pande ku pua ku hana vumpahu kuli Yehova na ku niunga ku likata ca cikungulukilo.—Yoano 13:34, 35; 1 Kolintu 13:4, 5.\nNga Vakua Kilistu va lizunga via mingoso, va pande ku linga cose mu ku manusula vimpande viaco ca ku hona ku lituala muaya vindzango. Ku 1 Kolintu 6:1-8, Paulu ua hana cimamuna ca vati va na pande ku lisompa Vakua Kilistu. Ku tuala muanetu mu ndzango ni ku tribunale ci hasa ku lingisa vantu ku sahula Yehova na cikungulukilo. Ku Mateo 18:15-17, va tumbulako vinanga vitatu vi va na pande ku kava Vakua Kilistu ku tuala ha vimpande via kama ngeci mua, ku vangeya muntu via kama ni ku mu zangamena vimbongo via vingi: (1) Va pande ku seteka ku manusula cimpande caco kua lika liavo. (2) Nga ka va hasele, va hasa ku vundila vukuasi vua muanetu umo ni vavali va ku hia mu cikungulukilo. (3) Nga ci tondeka va hasa ku tuala cimpande caco ku vakuluntu mu cikungulukilo. Nga cimpande ci heta aha, vakuluntu va pande ku pangesa vitume via mu Mbimbiliya mu ku seteka ku kuasa vose vali mu cimpande caco va lihambe mu ciyulo. Nga vamo ha kati ka vaze vali mu cimpande caco kasi ka va tondo ku kava vitume via mu Mbimbiliya, citava vakuluntu va va pangele ndzango ya vakua ku sompesa.\nVunoni kuli vimo vimpande vi hasa ku tondeka mpundu ku vi tuala ku masiko, vimpande ngeci mua ku tsiha vulo, iya a kala na vana nga vulo vu tsa, vimbongo via na pande ku hana-hana yala kuli mpuevo mu nima ya ku tsa ca vulo, ku tambula vimbongo via seguro, ku lisonekesa ku ku tambula vimbongo nga impreza ya pangela muntu i ua, ni ku tuala ha vitenga vie ku sala nga umo uavo a tsa. Nga Mukua Kilistu a tuala viuma via cifua eci ku masiko na ku linga cose mu ku manusula cimpande mu ciyulo, kesi na ku tsiha cimamuna ca Paulu.\nKua kala milonga ikuavo ya kama, ngeci mua, ku limona na muntu ku muvila ku ndzili, ku yandesa ni ku limona na vanike ku mivila, ku tingula ni ku tsiha muntu, ni ku punda. Nga via cifua eci vi soloka, Mukua Kilistu kesi na ku tsiha cimamuna ca Paulu nga a ka ambulula kuli vakua masiko.\n▸ Kapitulu 14, cinanga 14\n31 MIHETO YA SATANA\nTunde mu citungu ca Endene, Satana ue ku linga cose mu ku sevuisa vantu. (Njenisisi 3:1-6; Ku-Solola 12:9) A tantekeya ngecize nga a tanganesa visinganieka vietu, a hasa ku tu kokela ku ku linga vupi. (2 Kolintu 4:4; Tiango 1:14, 15) Ue ku pangesa pulitika, malombelo a makuli, mingoso, vueho, ku lilongesa na vikuavo via vingi mu ku lingisa vantu va kave visinganieka vieni na ku vimona ngue via cili.—Yoano 14:30; 1 Yoano 5:19.\nSatana a tantekeya ngecize ntsimbu ya na lisupu nayo mu ku sevuisa vantu ya ndende cikuma-kuma. Ngeci ue ku linga cose linga a sevuise vantu vavengi, cikuma-kuma vaze ve ku pangela Yehova. (Ku-Solola 12:12) Nga ka tua zangamene Satana a hasa ku pikula visinganieka vietu kamandende kamandende. (1 Kolintu 10:12) Ca ku muenako, Yehova ua tonda vulo vu tualeleho ntsimbu yose. (Mateo 19:5, 6, 9) Vunoni vantu vavengi ve ku mona vulo ku pua litavasiano lia seho ya indende citava ku vu tsiha ntsimbu yose-oyo. Vifilme na vitelevisau navio vie ku sambeya evi visinganieka viaco. Tua pande ku linga cose linga visinganieka via vakua mavu ku tuala ha vulo kati vi tu sambukile.\nMuheto ukuavo ue ku pangesa Satana mu tu sevuisa ua pua mu ku sambeya cimbembesi ca ku liimanena. (2 Timoteo 3:4) Nga ka tua zangemene tu hasa ku likela ku singimika vaze va hana Yehova mpoko. Ca ku muenako, umo muanetu ua yala a hasa ku putuka ku viana ku tuamenena ca vakuluntu mu cikungulukilo. (VaHevelu 12:5) Ni umo muanetu ua mpuevo a hasa ku putuka ku zinda lisiko lia tumbika Yehova ngecize yalieni ikeye na pande ku pua mutue ua ndzivo.—1 Kolintu 11:3.\nTua pande ku lihakela kapandi ka ku viana Satana linga kati a hungumuise visinganieka vietu. Vunoni tua pande ku linga cose tu tambuluise cifua ce ku singaniekelamo Yehova na ku haka ‘mitima yetu ku vize vi li muilu.’—Kolose 3:2; 2 Kolintu 2:11.\n▸ Kapitulu 16, cinanga 9\n32 KU SAKA\nTu vose tua tonda ku kala na cihindu ca cili, kaha nga tu vavala tue ku tonda va tu sake ku vandotolo va cili. (Isaya 38:21; Mako 5:25, 26; Luka 10:34) Matangua ano, kua kala vinjila via vingi vi ve pangesa vandotolo na vantu veka mu ku saka. Ngeci mukemuo ca pua ca seho ku kava vitume via mu Mbimbiliya nga tu hangula cifua ca ku tu sakelamo. Kaha ka tue ku suva ngecize Vuangana vua Njambi vukevuo lika vu ka hasa ku tu saka mu vutuntu. Ka tu tondo ku tuala cikuma mana ku cihindu mu njila i tu lingisa ku haka ku mukulo ku lemesa Yehova.—Isaya 33:24; 1 Timoteo 4:16.\nTua pande ku zangama linga kati tu tave ku saka ca likuata na vandemone. (Ndeutelonomi 18:10-12; Isaya 1:13) Ngeci mukemuo ntsimbu kanda tu tave cimo ku saka ni vihemba, tua pande ku tondesesa vati ce ku panga na ku kala na vusunga ngecize ka ca likuatele na mahamba. (Visimo 14:15) Kati tu suve ngecize Satana a tonda ku tu lingisa viuma via likuata na mahamba. Nga tu tonda ku tu saka, vunoni tuli na vimo vimpata nga sakesi yaco ya likuata na vandemone ni kuahi, ca cili ku i viana.—1 Petulu 5:8.\n▸ Kapitulu 16, cinanga 18\n^ cin. 98 Vamo vandotolo ve ku mona mitamba iuana ya kama ya maninga ku pua tumitamba tua tundende. Ngeci mukemuo, mua pande ku va lomboluela vi mua hangula, nguenu, ka ci tava ku mi haka maninga a mutuntu ni mitamba yao ya kama i va luka nguavo viselula via ku venga, viselula via ku toka, viplaketa na plasma.\nTumenuko Vakuenu Tumenuko Vakuenu Matota


Kakwapwile Chuma Chakuhonesa Tumbaji Kwambululako | Vyuma Navalinangula Vanyike kuMijimbu YamuMbimbiliya\nKakwapwile Chuma Chakuvahonesako\nLunga umwe wachitonji atwaminenga kuchikolo chakutembele nakulombalomba hakumbi hakumbi. Likumbi limwe nachingoloshi, amwene Petulu naYowano vali nakwingila mutembele. Ngocho, ambile kuli vakiko ngwenyi: ‘Nguhanenuko wana.’ Petulu amukumbulwile ngwenyi: ‘Nangukuhana chuma chachilemu kuhambakana jimbongo. Mulijina lyaYesu, tambuka!’ Kufumaho, Petulu amukatwile, kaha aputukile kutambuka. Vatu valikomokelele hakumona echi chakukomwesa, kaha chalingishile vatu vavavulu vapwenga vaka-kwitava.\nChipwe ngocho, vapilishitu navaSatuse vapihililile chikuma. Ngocho, vakwachile vaposetolo nakuvatwala kuzango nakuvahulisa ngwavo: ‘Iya namihane ngolo jakuka ou lunga?’ Petulu avakumbulwile ngwenyi: ‘Twatambwile ngolo kufuma kuli Yesu Kulishitu uze mwajihile.’ Jino vatwamina vamukwitava vahanjikile nalizu lyakukanguka ngwavo: ‘Litwaminenu kuhanjika hali Yesu!’ Oloze vaposetolo vavakumbulwile hatoma ngwavo: ‘Twatela kuhanjika hali ikiye, katwatela kulitwaminako.’\nOmu Petulu naYowano vavasuwile, vayile kuli tumbaji vakwavo nakuvalweza vyuma vyavasolokelele. Ngocho, valombelele hamwe kuli Yehova ngwavo: ‘Tunakukulomba utukafwe tupwenga vakumika mangana tutwaleho kuzata mulimo wove.’ Yehova avahanyine shipilitu yenyi yajila, kaha vatwalileho lika kwambulula nakuka misongo. Echi chalingishile vatu vavavulu vapwenga vaka-kwitava. VaSatuse vevwile lwiso, ngocho vakwachile vaposetolo nakuvakasa mukamenga. Oloze, Yehova atumine kangelo naufuku mangana asokolole kuchikolo chakukamenga nakuvalweza ngwenyi: ‘Kindulukenu kutembele mangana mukanangule.’\nLichako nachimene, vakulwane vamukwitava vamuzango yaSunendeline vavalwezele ngwavo: ‘Tunawane kukamenga kwakusoka, oloze vaze malunga mwakasanga vauchimo! Vanayi kutembele nakunangula vatu!’ Vaposetolo vavakashile cheka nakuvatwala kuzango yaSunendeline. Ngocho, kapilishitu wakulitulaho avalwezele ngwenyi: ‘Twamikanyisanga kuhanjika vyaYesu!’ Oloze Petulu avakumbulwile ngwenyi: “Twatela kwononoka Kalunga hakupwa ikiye muka-kuyula, kuhambakana vatu.”\nVaka-kunangula vamukwitava vapihililile chikuma, ngocho vasakile kujiha vaposetolo. Oloze kaFwaliseu umwe walijina lyaNgamalyele akatukile nakwamba ngwenyi: ‘Zangamenu! Pamo Kalunga ali navava malunga. Uno muli nakusaka kuzunga naKalunga tahi?’ Vakavangijile mazu avalwezele. Omu vakumishile kuveta vaposetolo najimbwechi, vavakanyishile cheka kwambulula, nakuvasuula vayenga. Oloze vaposetolo kavalitwaminyinyineko. Vatwalileho lika kwambulula mujimbu wamwaza nakumika kuzuvo hizuvo nakutembele.\n“Twatela kwononoka Kalunga hakupwa ikiye muka-kuyula, kuhambakana vatu.”—Vilinga 5:29\nVihula: Mwomwo ika tumbaji vakanyine kulitwamina kwambulula? Uno Yehova avakafwile ngachilihi?\nVilinga 3:1–4:31; 5:12-42


Ioane 12 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nKarikani Bwaai Te Otinako Nakoaia Ibonga Warekaia Iteraera Te Tua-Kaua Iotua Taani Motikitaeka Ruta 1 Tamuera 2 Tamuera 1 Uea 2 Uea 1 Rongorongo 2 Rongorongo Etira Neemia Etita Iobi Taian Areru Taeka N Rabakau Te Minita Ana Anene Toromon Itaia Ieremia Bwaebwaeti Etekiera Taniera Otea Ioera Amota Obaria Iona Mika Naum Abakuka Tebania Akai Tekaria Maraki Mataio Mareko Ruka Ioane Mwakuri I-Rom 1 I-Korinto 2 I-Korinto I-Karatia I-Ebeto I-Biribi I-Korote 1 I-Tetaronike 2 I-Tetaronike 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Biremon Ebera Iakobo 1 Betero 2 Betero 1 Ioane 2 Ioane 3 Ioane Iuta Te Kaotioti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21\nE kabwaroa te bwaa Maria ni waen Iesu (1-11)\nE butimwaeaki raoi Iesu (12-19)\nE taekina matena Iesu (20-37)\nAia aki onimaki I-Iutaia e kakoroa te taetae ni burabeti (38-43)\nE roko Iesu ni kamaiuia kaain te aonnaba (44-50)\n12 Ao e roko Iesu i Betania onobong imwain te Toa ae te Riao, ike e mena iai Rataro+ are e a tia ni kautia man te mate. 2 Mangaia are a karaoa aia amwarake ibukin Iesu ikekei, ao e katio Mareta ibukia,+ ma Rataro boni ngaia temanna are amwarake* ma ngaia. 3 E anaa ngkanne te bwaa ae boiarara Maria ae teuana te bwauna,* ae te naro* ni koaua ae rangi ni bobuaka, ao e kabwaroa i aoni waen Iesu, ao e kaoa waena ni kamwaua n irana ao e a ninia te auti boiararan te bwaa.+ 4 Ma e taku Iuta Itekariota+ are temanna i buakoia taan rimwina, are e nang kamwanea: 5 “E aera ngkai e aki kaboonakoaki te bwaa ae boiarara aei n 300 te tenariati,* ao a anganaki akana maiu ni kainnano mwanena?” 6 E taekina aei tiaki ibukina bwa e tabeakinia akana maiu ni kainnano, ma ibukina bwa bon te tia iraa ao iai irouna te bwaoki ni mwane, ao e kikimoai mwaane ake a karinaki iai. 7 E taku ngkanne Iesu: “Katuka neiei ma arona, bwa e aonga n ira te katei aei ni katauraoai imwain te bong are N na kaiiaki iai.+ 8 Bwa a aki toki ni mena i buakomi akana maiu ni kainnano,+ ma ngai, N na aki tiku i buakomi n taai nako.”+ 9 N te tai anne ao a a ataia I-Iutaia aika uanao bwa e mena ikekei Iesu ao a a nako iai, tiaki tii ibukin Iesu, ma a kan nora naba Rataro are e a tia ni kautia man te mate.+ 10 Ao a kaai ni babaire mataniwi n ibonga* bwa a na kamatea naba Rataro, 11 kioina ngkai a mwaiti I-Iutaia ake a nako ikekei ibukina, ao a a onimakina Iesu.+ 12 N te bong are imwina, a a ongo aomata aika uanao ake a roko ibukin te toa bwa e nang roko Iesu i Ierutarem. 13 Ngaia are a a uouotii mwaangan aroka aika baam ao a nako ni butimwaeia, ao a tatakarua ni kangai: “E bia kamaiuaki! E na kakabwaiaaki teuae nakomai n aran Iehova!*+ Bon Uean Iteraera!”+ 14 Ma ngke e nora te taongki te teei Iesu, ao e tekateka i aona+ n aron are koreaki ni kangai: 15 “Tai maaku ngkoe natin Tion te aine. Noria! E a nakoim am uea, ae tekateka i aoni bunin te taongki.”+ 16 A aki ota n te moantai taan rimwina ni baikai, ma ngke e a karietataaki Iesu,+ ao a a uringnga are a koreaki baikai ibukina, ao a a karaoi baikai nakoina.+ 17 Ao a teimatoa ni kaotiota taekana+ te koraki ake a mena i rarikina ngke e wetea Rataro bwa e na otinako man te ruanimate,*+ ma ni kautia man te mate. 18 Aei naba bukin rokoia te koraki ni butimwaeia, ibukina bwa a ongo ae e karaoa te mwakuri ae kamimi aei. 19 Mangaia are a taku Baritaio* i marenaia: “Kam a bon noria bwa kam a matebuaka. Noria! A a bane n iria te botannaomata.”+ 20 Ao iai tabeman I-Kuriiti i buakoia te koraki ake a roko n taromauri n te toa. 21 Ao naakai a kawara Biribo+ are kaaini Betetaita i Kariraia, ao a bubutiia ni kangai: “Nao, ti kan nora Iesu.” 22 E nako Biribo n tuanga Anterea, ao a kaai n nako Anterea ao Biribo n tuanga Iesu. 23 Ma e kaekaia Iesu ni kangai: “E a roko te aoa are e nang kamimitongaki iai Natin te aomata.+ 24 I tuangingkami raoi te koaua, bwa ngkana e aki bwaka koraan te uita i aontano ma ni mate ao e teimatoa n tiku n tii ngaia, ma ngkana e mate,+ ao ngkanne e na karikii uaa aika bati. 25 Ane e tangira maiuna* ao e na kabuaa, ma ane e ribaa maiuna*+ n te aonnaba aei, ao e na kawakinna ibukin te maiu are aki toki.+ 26 Ane e kan toro irou, ao ke e irirai, bwa ike I mena iai ao e na mena naba iai au toro.+ Ane e kan toro irou, ao e na karineaki iroun te Tama. 27 I* a rawawata+ ngkai, ma tera ae N na taekinna? Tamau, kamaiuai man te aoa aei.+ Ma e ngae n anne, bon aei bukin rokou n te aoa aei. 28 Tamau, neboa aram.” Ao e roko te bwanaa+ mai karawa ae kangai: “I a tia n neboia ao N na manga neboia riki.”+ 29 A ongo te koraki ake a teibabaa ikekei, ao a taku bwa e rebwe te baa. Ma a taku temwangina: “E taetae te anera nakoina.” 30 E kaeka Iesu ni kangai: “E roko te bwanaa aei tiaki ibukiu, ma ibukimi. 31 Iai motikan taekaia kaain te aonnaba aei.+ E na kabwakaaki te tia tautaeka i aoia kaain te aonnaba aei.+ 32 Ao ngkana I a tauraki, ao N na katikiia aomata+ n aekaia nako nakoiu.” 33 E bon taekina aei bwa e aonga ni kaotia bwa te aeka ni mate raa ae e nangi mate iai.+ 34 Ao a kaekaa te koraki ni kangai: “Ti ongo man te Tua bwa e na teimatoa n aki toki+ te Kristo. Ma ko kangaa n taku bwa e na tauraki Natin te aomata?+ Antai teuane Natin te aomata?” 35 Mangaia are e taku Iesu nakoia: “Ai tii teutana riki ana tai te oota ni mena i buakomi. Nakonako ngkai e teimatoa ni mena te oota iroumi, bwa e aonga n aki taoningkami nako te rotongitong. Ao ane e nakonako n te rotongitong, e aki ataa ike e na nako iai.+ 36 Ngkai iai iroumi te oota, ao onimakina te oota bwa kam aonga n riki bwa natin te oota.”+ E taekini baikai Iesu ao e a nako naba ni karabaa mairouia. 37 E ngae ngke e a tia Iesu ni karaoi mwakuri aika bati aika kamimi i mataia, ma a bon aki naba onimakinna. 38 Mangaia are e a kakororaoaki ana taeka Itaia are te burabeti ae kangai: “Iehova,* antai ae onimakina te bwai ae e ongoraeia mairoura?*+ Ao e kaotaki mwaakan* Iehova* nakon antai?”+ 39 Aio bukin ae a aki kona n onimaki iai, bwa e a manga kangai Itaia: 40 “E kamataki mataia ao e kamatoatoai nanoia, bwa a aonga n aki noraaba ni mataia ma n aki ota n nanoia, ao a na aki rairaki bwa N na kamarurungia.”+ 41 E taekini baikai Itaia ibukina bwa e nora mimitongini Kristo, ao e taetae ibukini Kristo.+ 42 Ma e ngae n anne, bon iai naba taani kairiri aika bati ake a a onimakinna,+ ma a aki kaota ae a onimakinna ibukina bwa a maakuia Baritaio, ao a kaawa ni kabaneaki man te tinakoka,*+ 43 bwa a tangira riki kamoamoaaia irouia aomata nakoni kamoamoaaia iroun te Atua.+ 44 Ma e takarua Iesu ao e taku: “Ane e onimakinai ao e aki onimakinai n tii ngai, ma e onimakina naba teuare kanakomaiai,+ 45 ao ane e norai ao e nora naba Teuare kanakomaiai.+ 46 I roko bwa ootan te aonnaba,+ bwa e aonga n aki tiku n te rotongitong+ ane e onimakinai. 47 Ma ane e ongo au taeka ma n aki kawakinna, ao I aki kabuakakaa. Bwa I aki roko bwa N na kabuakakaia kaain te aonnaba, ma I roko bwa N na kamaiuia kaain te aonnaba.+ 48 Ane e rawa irou ao e aki kawakin au taeka, ao bon iai ae e na motika taekana. E na motika taekana n te kabanea ni bong, te taeka, are I a tia n taekinna. 49 Bwa I aki taetae i bon irou, ma e tuangai au taeka ae N na taekin ao N na atong,+ te Tama are kanakomaiai. 50 Ao I ataa naba ana tua bwa e nanonaki iai te maiu are aki toki.+ Mangaia are baike I taekin, I taekin n aron are e tuangai Tamau.”+\n^ Ke, “tekateka n rarikiriki n te taibora.”\n^ Ae taekan te bwauna mai Rom, ae tao 327 te kuraem. Nora Buk. B14.\n^ Ke, “te ruanimate ni kauring.”\n^ Ke, “n ara rongorongo?”\n^ Kuriiti, “bain.”


Bernadette Ieli's Comments - Banaban Voice\nBernadette Ieli's Comments\n← Back to Bernadette Ieli's Page\nAt 10:28am on December 17, 2012, Abera T Peter said…\nHei, mauri nte xmas aio ma Buum\nao riki Natim, ko angania au katekeraoi nte xmas ao te ririki ae e nang roko aio\nAt 4:41pm on February 9, 2012, Abera T Peter said…\nSis,ko mena iaa ngkai,plz?\nAt 7:08am on May 16, 2011, Abera T Peter said…\nmauri moa. Ia nang kan ongora iroum, ko mena iaa ngkai, ko taku ba kona ana Nei Baute. Ea tia nroko irarikim ke ko tuai n anaia. Ao a uara ngkai? Ao kato e uara ngkai? koa anganna naba au kamauri nakoina.ao riki tariu ma mwaneu ni kabane.\nIa manga ongora iroum ao tekeraoi ngkami mai ikanne.\nAt 5:35pm on December 26, 2010, Abera T Peter said…\nkam mena iaa ngkai Teraa? ko bon mena naba i aussy ke ko mena ngkai i fiji. tia ongora iroum ba antai ae taua te takakaro and merry xmas and happy new year.\ni taku ngkai ba koa mena i fiji.\nko angaa naba au kamauri nakoia natim ao tavale inanon te xmas aei ao riki ngkai e nang manga toki te ririki aio ao e nang manga roko te ririki ae e boou.merry xmas and happy new year to you all.\nAt 8:15pm on November 2, 2010, Reatara said…\nhey bro shsh kona baa n reke nte team mai austrilia , maa ngkana e miss ao te team mai motawa\nAt 9:58am on October 16, 2010, Reatara said…\nhey bro tii tabo birim maa tekauke are biri tari\nAt 12:41pm on September 30, 2010, Abera T Peter said…\nBon akea te news ma ti te runga ae e a waaki ngkai iaon tarawa.Kai ti bon bane ni marurung.Ao ngkami mai ikanne kam uara? ao te reirei naba e nang tikiraoi.Ao e uara te buabeka?\nti ngaia anne mai ikai moa.\nAt 2:29pm on June 25, 2010, Robuam Tabore said…\nSis ngaira i Naboro ea roko buburan te apple kanga te tembarekana hahaha regards to your kids and tavale / love Bro!!!\nAt 2:41pm on June 9, 2010, Robuam Tabore said…\nSis koa kanakomaia kanara te apple mai ikanne te kamauri nakoia natim ao tavale ti bo moa\nAt 11:17am on June 3, 2010, Bouatake Hedstrom said…\nOh sori the one on left is Tareta\nWell the one on the right is Nakibae n on the right is Tareta. E a bon nako naki akaka aron te katei utu...well its gud to hear frm u...Have a nice day sis n don't 4get regards to ur hubby...hahaha....\nAt 8:30am on May 27, 2010, Bouatake Hedstrom said…\nAhh mauri nei Tera..so wat hav u been upto..kama bon kaina ozzie ker..wel ngaira e iangoaki ngkai te katei utu....hehehe...neways jst droping in 2 say hi 2 u n Lington especially 2 buum...lol...hahahaha...catch up later...bye bye..\nAt 12:31pm on May 20, 2010, Abera T Peter said…\nNei Tiki ni mata,e nang raraba,ea roko au bai are mai iroum,are e uotia Nei Kaotiota.E nang raraba riki.koa angan naba au karabaraba au tavale anne.\nAt 6:43am on April 20, 2010, Tarawa said…\nE rabwa ti marurung raoi. I am in the States, in Seattle. I maeka ikai ma natiu ao buu. I have 2 kids, a boy and girl. Nei Bauea are e mena i Kiribati. I will send you her email address nakon am inbox. Ao antai moa ngke? :-) Are you related to Krisiano? :-)\nAt 10:17am on April 6, 2010, Abera T Peter said…\nNeiko ko mena iaaa ngkai?koa n rokoi Fiji ke ko tuai.\nIa manga ongra iroum.\nAt 11:52am on February 9, 2010, Abera T Peter said…\nPhone No# 242625724 aio,ma e tuai ni mananga Nei Iei.\nAt 12:30pm on February 4, 2010, Pevine. Tebau Munatonu said…\nNeiko koa manga add nai riki nte gmail ba e Bure toron au accept,ke.Ba ia taninga am add mai ikai.\nAt 1:05pm on January 29, 2010, Abera T Peter said…\nTeera,kanam tein ae e aki uotia Nei Fili ba ena uotia Nei Teniiti.Nei Teniiti ena moantaai ni mwananga n nakoati ao ia tia ni boraoraoi ma ngaia ao akea ana kanganga iai.Ma e na bae ni mwananga nte week aei,ma ngkana e mwananga ao ia manga reitaki ma ngkoe n aei ao ia anganiko naba te address ae ena mena iai.Ma ia manga ognora mai iroum.\nAt 12:46pm on January 17, 2010, Mozmin Safiq said…\noohh that's good to hear. When you next get in touch with him do say that Mozmin said hi. Lol if he still remembers me as we were 11 years old then.\nWe were in Baker Hall together.\nDid u also attend Lelean?


2 I-Korinto 6 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\n2 I-Korinto 6:1-18\nE aki riai ni matebuaka ana akoi te Atua (1, 2)\nKabwarabwaraan ana mwakuri Bauro (3-13)\nKam na tai reitaki buaka (14-18)\n6 Ngkai ti uaia ni mwakuri ma te Atua,+ ti a manga butiingkami bwa kam na butimwaea ana akoi ae rianako, bwa e kaawa ni matebuaka.+ 2 Bwa e taku: “I ongo iroum n tain akoan te aba, ao I buokiko n te bong ni kamaiu.”+ Noria! Boni ngkai te tai ae angaraoi riki ibukin akoan te aba. Noria! Boni ngkai te bong ni kamaiu. 3 Ti aki karaoa te bwai teuana ae e na bwaka iai temanna, bwa e kaawa n tiribureaki ara mwakuri ni minita.+ 4 Ma ti kaotiotira bwa ana tabonibai+ te Atua ngaira n aanga nako, ngkai ti nanomwaaka ni baika bati, n taiani karawawataaki, n taiani kainnano, n taiani kangaanga,+ 5 n te ororeaki, n te kakarabuutinaki,+ n te kakakiriweaki, n taiani bekutata, n te aki mamatu n te tairiki, n taai ake akea iai te amwarake,+ 6 n te itiaki, n te atatai, n te taotaonakinnano,+ n te akoi,+ n te taamnei ae raoiroi, n te tangira ae aki mwamwanaa te aba,+ 7 n te taetaenikawai ae koaua, ni mwaakan te Atua,+ ao n tauakini bwaai ni buaka ibukin te raoiroi+ ni baira ae te angaatai* ao ae te angamaing,* 8 rinanon te karineaki ao te aki karineaki, rinanon te uaraoaki ao te kamoamoaaki. Ti taraaki bwa taani kewea te aba ngaira ma bon taan atonga ae koaua. 9 Ti taraaki bwa aomata aika ti aki ataaki ma ti bon ataaki. Ti taraaki bwa ti nangi mate* ma noria! ti boni maiu.+ Ti taraaki bwa ti katuuaaeaki* ma ti bon aki kabureaki nakon te mate.+ 10 Ti taraaki bwa ti nanokawaki ma ti boni kimwareirei n taai nako. Ti taraaki bwa ti maiu ni kainnano ma ti boni kabatiai kaubwaia aomata aika bati. Ti taraaki bwa akea ara bwai ma bon iai bwaai ni kabane+ iroura. 11 Ti aki wimakiki n taetae nakoimi ngkami aika I-Korinto, ao e kamwawawaaki nanora. 12 Ti aki tiatiana* kaotiotan tangirami iroura,+ ma kam tiatiana kaotiotan tangirara iroumi. 13 Mangaia ae ibukini kaekaan anne—I taetae nakoimi kaanga nakoia natiu,—kam na kamwaawawai naba nanomi.*+ 14 Kam na tai reitaki* ma ake a aki onimaki+ bwa bon te reitaki buaka anne. Bwa te iraorao raa iraoraon te raoiroi ma te buakaka?+ Ke tera ae a ibuokanibwai iai te oota ma te rotongitong?+ 15 Ao tera ae e katiteuanaaki iai Kristo ma Beriara?*+ Ke tera ae e ibuokanibwai iai ane e onimaki* ma ane e aki onimaki?+ 16 Ao tera ae e irekereke iai ana tembora te Atua ma bouannanti?+ Bwa ana tembora te Atua ae maiu+ ngaira, n aron are e taekinna te Atua ni kangai: “N na mamaeka i buakoia+ ma n nakonako i buakoia, ao N na riki bwa Atuaia, ao a na riki bwa au aomata.”+ 17 “E taku Iehova,* ‘Mangaia ae kam na otinako mai buakoia, ao kaokoroingkami, ao katoka ringakin te bwai ae kamwara,’”+ “‘ao N na butimwaeingkami.’”+ 18 “‘Ao N na riki bwa tamami,+ ao kam na riki bwa natiu mwaane ma natiu aine,’+ bon ana taeka Iehova* ae Moan te Mwaaka.”\n^ Tao ibukin niniakin ane e buakanaki.\n^ Tao ibukini kamanoan ane e buakanaki.\n^ Ke, “Ti iangoaki bwa ti tau ni mate.”\n^ Ke, “reireinaki ni kaetietaki.”\n^ Ke, “karibwaa.”\n^ Ke, “ngkami naba kam na kamwaawawaingkami.”\n^ Kuriiti, “Tai katoabuakako ngkana ko amoa te amo.”\n^ Man te taetae n Ebera ae nanona, “Akea Uaana,” ae kaineti ma Tatan.\n^ Ke, “te aomata ae kakaonimaki.”\n2 I-Korinto 6


Kunoneka chaKukunguluka chaChiyoyelo naMulimo chaApril 1-7, 2019 Chili ha JW\nMukanda waKukunguluka Chiyoyelo naMulimo waVaka-Kulishitu | April 2019\nTANGA MU Abbey Abua Abui Acholi Afrikaans Ahanta Aja Akha Albanian Alur Amharic Arabic Armenian Ateso Attié Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Boulou Bulgarian Bété Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Cibemba Cinamwanga Cinyanja Croatian Czech Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faeroese Fante Fijian Finnish Fon Frafra French Ga Galician Garifuna Georgian German Gitonga Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Huastec (San Luis Potosi) Hungarian Iban Ibanag Ibinda Icelandic Idoma Igbo Igede Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Laotian Latvian Lilimi lyaTuveveve LyamuAngola Lilimi lyaTuveveve LyamuMadagascar Lilimi lyaTuveveve lyaEcuadorian Lilimi lyaTuveveve lyaFilipino Lilimi lyaTuveveve lyaFrench Lilimi lyaTuveveve lyaGerman Lilimi lyaTuveveve lyaIndia Lilimi lyaTuveveve lyaItalia Lilimi lyaTuveveve lyaJapanese Lilimi lyaTuveveve lyaKorean Lilimi lyaTuveveve lyaMexican Lilimi lyaTuveveve lyaPolish Lilimi lyaTuveveve lyaRussian Lilimi lyaTuveveve lyaSouth African Lilimi lyaTuveveve lyaSpanish Lilimi lyaTuveveve lyaTaiwanese Lilimi lyaTuveveve lyakuAmerica Lilimi lyaTuveveve lyakuAustralia Lilimi lyaTuveveve lyakuBrazil Lilimi lyaTuveveve lyakuBritish Lilimi lyaTuveveve lyakuChile Lilimi lyaTuveveve lyakuChinese Lilimi lyaTuveveve lyakuFinnish Lingala Lithuanian Lolo Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mbunda Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo Ossetian Otomi (Mezquital Valley) Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Shahmukhi) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yacouba Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zulu\nWAVAKA-KOLINDE 1, 7-9\nMwaso 136 naKulomba\n“Ujike Wapwa Wana”: (Minyu. 10)\n1Ko 7:32—Vaka-Kulishitu vavajike vanahase kuzachila Yehova chakuzeneka kulizakamina havyuma vize veji kulizakaminanga vaze vatwama muulo (w11 1/15 17-18 pala. 3)\n1Ko 7:33, 34—Vaka-Kulishitu vaze vatwama muulo veji “kuzakamanga vyuma vyakaye” (w08 7/15 27 pala. 1)\n1Ko 7:37, 38—Vaka-Kulishitu vaze valisuula kutwama ujike mangana vazachile chikuma Yehova, ‘veji kulinganga kanawa’ kuhambakana vaze vatwama muulo (w96 11/1 8 pala. 14)\n1Ko 7:11—Vyuma muka vinahase kulingisa muka-Kulishitu alihandunune namuka-mahyenyi? (lvs 251)\n1Ko 7:36—Mwomwo ika chapwila chamwaza muka-Kulishitu kumbata chipwe kusomboka kuvanga kaha “nge nahichi hatwitwi yaukweze”? (w00 7/15 31 pala. 2)\nKutanga Mbimbiliya: (Minyu. 4 nakuneha mwishi) 1Ko 8:1-13 (th chilongesa 5)\nLihakeho Kutanganga naKunangulanga: (Minyu. 10) Kushimutwila. Talisa vindiyo yakwamba ngwavo, Kujimbula Kanawa Visoneka, kufumaho shimutwila navaze vali mulizavu chilongesa 4 mumbuloshuwa yakwamba ngwavo, Kunangulanga.\nChihande: (Minyu. 5 nakuneha mwishi) w12 11/15 20—Mutwe waChihande: Uno Vaze Veji Kusakulanga Kutwama Ujike Vavahana Wana Mujila yaKulipwila Tahi? (th chilongesa 12)\nVyuma Navimikafwa Mufukile muUjike Wenu: (Minyu. 15) Talisa vindiyo (yenu hachihanda chajivindiyo nakutala havanavuluka ngwavo MBIMBILIYA). Kufumaho, shimutwilenu havihula vino: Ukalu muka veji kumonanga vandumbwetu vavajike vavavulu? (1Ko 7:39) Vyuma muka navalinangula kuli mwanaYefweta wapwevo? Vyuma muka Yehova eji kuhananga vatu vaze veji kutambukanga mukulonga? (Ji 84:11) Uno vandumbwetu muchikungulwilo vanahase kukolezeza ngachilihi vajike? Milimo muka yamuliuka yize vanahase kuzata vandumbwetu vavajike?\nChilongesa chaMbimbiliya chaChikungulwilo: (Minyu. 30) jy kapetu. 61\nMwaso 42 naKulomba\nKunoneka chaChiyoyelo naMulimo waVaka-Kulishitu chaApril 1-7, 2019\nVISHINA VYAVILEMU VYAMUMAZU AKALUNGA Ujike Wapwa Wana\nVISHINA VYAVILEMU VYAMUMAZU AKALUNGA Yehova Apwa waKushishika\nCHIYOYELO CHAVAKA-KULISHITU Munahase Kuliwahisa Ngachilihi vyaChilika chaKwanuka Kufwa chaMwata?\nVISHINA VYAVILEMU VYAMUMAZU AKALUNGA Kalunga Mwakapwa “Vyuma Vyosena Kuli Vosena”\nVISHINA VYAVILEMU VYAMUMAZU AKALUNGA Yehova Apwa “Kalunga Muka-Kuvendejeka Chosena”\nCHIYOYELO CHAVAKA-KULISHITU Itavilenu Yehova Aminangule\nText Omu munahase kututulula mikanda yakukopa MUKANDA WAKUKUNGULUKA CHIYOYELO NAMULIMO WAVAKA-KULISHITU April 2019\nMUKANDA WAKUKUNGULUKA CHIYOYELO NAMULIMO WAVAKA-KULISHITU April 2019


Morineti Harry Moses Nemia's Blog - Banaban Voice\nMorineti Harry Moses Nemia's Blog (11)\nSend Money to Fiji or any where else in the world in second\nMauri BANABAN VOICE members,\nAio te kanako mwane ae e baiti ao man boraoi. E safe ao bon akea iai te kanganga ngkana ko kabongana. E boraoi riki ana tiati ke ana fee nakon te Western Union ke te Bank transfer n aron ae i ataia. Ngkana iai am titiraki ke am kan ota ao reitaki "click" iaon rongorongona riki ae e banin.\nI karaoa te video aio ibukia ara koraki ni FIJI ake a join Ashmax... taiaoka ni feel free nte skip te part anne iaon te ashmax ngkana ko tangiria…\nAdded by Morineti Harry Moses Nemia on January 20, 2011 at 8:38am — No Comments


“Naako, Reireinia Aomata Mai Buakoia Botannaomata Nako Bwa A na Riki Bwa Taan Rimwiu”—Mataio 28:19 | Te Reirei\nRaoiakin Itabarara ma te Nano n Tangira\n“Naako, Reireinia Aomata Mai Buakoia Botannaomata Nako Bwa A na Riki Bwa Taan Rimwiu”\nKo na Kangaa ni Karaoi Am Motinnano?\nE Teimatoa te Baibara ni Bita Maium?\nKarekei Kakabwaiaam Mani Baike E Katauraoi Iehova\nRONGORONGORA RIMOA “Te Koraki Ake A Mwiokoaki n te Mwakuri”\nWAREKIA N Acholi Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Fijian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mexican Sign Language Mixe Mongolian Moore Ndau Ndebele (Zimbabwe) Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nyungwe Okpe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Serbian Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\nTe Taua-n-Tantani (Kaongora Ibukin te Reirei) | May 2016\n“Naako, reireinia aomata mai buakoia botannaomata nako bwa a na riki bwa taan rimwiu ao bwabetitoiia . . . ao reireinia bwa a na kakairi ni bwaai ni kabane ake I tua nakoimi.”—MAT. 28:19, 20.\nANENE: 141, 97\nA KANGAA NI KAOKORO ANA TIA KAKOAUA IEHOVA N . . .\nte rongorongo ae a tataekinna ao bukin tera bwa a tataekinna?\naanga ake a kamanenai?\nraababan aia mwakuri?\n1, 2. Baikara titiraki aika rio man ana taeka Iesu ake ni Mataio 24:14?\nE NGAE ngkana a kukurei iroura aomata ke e korakora kaitaraakira irouia, ma angiina a ataia ae a rangi ni kinaaki Ana Tia Kakoaua Iehova ni kabane n aia mwakuri n uarongorongo. Ko bae n tia ni boo ma aomata n am mwakuri ni minita ake a taekinna bwa a aki kakoauai ara koaua, ma a karineira ibukin te mwakuri ae ti karaoia. N aron ae ti ataia, e taetae ni burabetinna Iesu bwa e na tataekinaki te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea n te aonnaba ni kabutaa. (Mat. 24:14) Ma ti kangaa n ataia ae ara mwakuri aei boni kakoroani bukin ana taetae ni burabeti Iesu? Ti kan rarabakau n iangoan ae boni ngaira ae ti karaoa te mwakuri aei?\n2 A bati botaki n Aro aika a iangoia bwa a tataekina te Euangkerio ke te rongorongo ae raoiroi. Ma n angiin te tai, e onoti aia mwakuri tii nakon aroia ni kaongoia tabemwaang baika a reiakin ibukin Iesu, aia kabwarabwara n aia Aro, ke waaki ni kanakobwanaa rinanon te terewitin ke te intanete. Ake tabeman a iangoia bwa a uarongorongo rinanoni buokaia aomata n aroia n riki bwa taokita, neeti, ke taan reirei. Ma tera aroni baikai ni kabotauaki ma baike e tua Iesu nakoia taan rimwina bwa a na karaoi?\n3. Baikara baika aua aika a riai ni karaoi taan rimwin Iesu n aron ae kaotaki ni Mataio 28:19, 20?\n3 E koaua bwa taan rimwin Iesu a na tii taningaiia aomata bwa a na kawariia? E bon aki! Imwini kautan Iesu ao e tuangia taan rimwina aika bubua ma bubua ni kangai: “Naako, reireinia aomata mai buakoia botannaomata nako bwa a na riki bwa taan rimwiu ao bwabetitoiia . . . ao reireinia bwa a na kakairi ni bwaai ni kabane ake I tua nakoimi.” (Mat. 28:19, 20) A riai ni karaoaki baika aua. Ti riai ni karikiia bwa taan rimwini Kristo, ni bwabetitoiia, ao n reireinia, ma tera ae ti riai ni karaoia moa? E taku Iesu: “Naako”! Ni kaineti ma te tua aei, e taku te tia rabakau temanna i aon te Baibara: “Te taeka ae ‘naako’ bon tabeia taan onimaki n tatabemania bwa a nako tao rinanoni kawai ke rinanoni marawa.”—Mat. 10:7; Ruka 10:3.\n4. Tera ae nanonaki n te riki bwa “taan akawa aika [konaia] aomata”?\n4 E nanona Iesu tii aia kakorakora taan rimwina n tatabemania nako, ke te mwakuri ae baireaki ae a botaki ni mwakuria? Kioina ngkai e aki kona temanna ni kawariia “botannaomata nako,” e kainnanoaki ngkanne te mwakuri ae baireaki raoi ae aia mwakuri aomata aika bati. Aio te bae nanonna Iesu ngke e kaoia taan rimwina bwa a na riki bwa “taan akawa aika [konaia] aomata.” (Wareka Mataio 4:18-22.) Te aeka n akawa are e nanonna bon tiaki are e kabongana iai te iaia ao te abea te tia akawa ae tii temanna, ao n tekateka n tataningaa katikana iroun te ika. Ma boni kabonganaan taiani karaun, ae te mwakuri korakora ae n tabetai e a kainnanoaki iai aia kakorakora aomata aika bati.—Ruka 5:1-11.\n5. Baikara titiraki aika aua aika riai ni kaekaaki ao bukin tera?\n5 Ngkana ti kan ataia bwa antai aika tataekina te rongorongo ae raoiroi ni boong aikai ni kakoroa bukin ana taetae ni burabeti Iesu, ti riai ni kaekai titiraki aika aua aikai:\nTera te rongorongo ae riai n tataekinaki?\nTera bukini karaoan te mwakuri aei iroura?\nBaikara aanga aika riai ni kabonganaaki?\nTera aron raababan ao maanin te mwakuri aei?\nTi na buokaki ni kaekaan titiraki aikai n ataiia iai aomata aika karaoa te mwakuri ni kakamaiu aei, ao ni kamatoa naba iai ara motinnano ae ti na teimatoa ni kakaraoia.—1Tim. 4:16.\n6. E aera ngkai ko kakoauaa bwa a tataekina te rongorongo ae eti Ana Tia Kakoaua Iehova?\n6 Wareka Ruka 4:43. E tataekina Iesu “te rongorongo ae raoiroi ae taekan [te] Tautaeka n Uea,” ao e kantaningaiia taan rimwina bwa a na karaoia naba. Antai te koraki aika tataekina te rongorongo anne nakoia “botannaomata nako”? E teretere raoi te kaeka bwa bon tii Ana Tia Kakoaua Iehova. A kakoauaa naba aei taani kakaaitara tabeman. N te katoto, e tuangaki temanna te tia Kakoaua iroun te tama temanna bwa e a tia ni maeka n aaba aika kakaokoro, ao e a tia n titirakinia taani Kakoaua n aaba akanne bwa tera te rongorongo ae a tataekinna. Tera te kaeka nakoina? E taku te tama: “A bane ni baba bwa titeboo aia kaeka ae kangai: ‘Te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea.’” Ma a bon aki “baba” taani Kakoaua akanne bwa a katiteuanaaki n aia taeka n aroia Kristian ni koaua. (1Kor. 1:10) Ana Tautaeka n Uea te Atua bon oin te rongorongo n Te Taua-n-Tantani ae Tataekina Ana Tautaeka n Uea Iehova. E tauraoi te maekatin aei n taetae aika 254 ao e kaania 59 te mirion katotona aika boreetiaki, ao e a riki bwa te maekatin ae rangi ni butanako n te aonnaba.\n7. Ti kangaa n ataia ae a aki tataekina te rongorongo ae eti mataniwi n Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia?\n7 A aki tataekina Ana Tautaeka n Uea te Atua mataniwi n Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia. Ma ngkana a taekina te Tautaeka n Uea, a bati aika kabwarabwaraa bwa te namakin ke te bwai ae mena i nanon te Kristian. (Ruka 17:21) A aki buokiia aomata bwa a na ota ae Ana Tautaeka n Uea te Atua bon te tautaeka ni koaua i karawa ao Iesu Kristo te tia Tautaeka iai. E na katoki aia kangaanga nako botannaomata, ao e na waekoa ni kamauna te buakaka ni kabane man te aonnaba aei. (TeKao. 19:11-21) Ma a kukurei riki n ururinga Iesu n te Kiritimati ao te Itita. N taraana, a aki ataa te baere e na kakororaoia Iesu ngkana e a riki bwa te tia Tautaeka ae boou n te aonnaba. Kioina ngkai a aki ota n ana rongorongo Iesu, a a bon aki ataa naba bukin tataekinana.\n8. Tera bukina ae kairua ae karaoaki iai te mwakuri n uarongorongo?\n8 Tera bukini karaoan te mwakuri n uarongorongo? Tiaki ibukin te karekemwane ao katean auti aika tamaroa. E taku Iesu nakoia taan rimwina: “Kam anganaki n akea boona, aanga naba n aki kabooaki.” (Mat. 10:8) Tiaki te bwai ni karikirake Ana Taeka te Atua. (2Kor. 2:17, te kabwarabwara mai nano) A aki riai naake a tataekina te rongorongo ni karekei aroia n te mwakuri ae a karaoia. (Wareka Mwakuri 20:33-35.) E ngae ngke e mataata te kaetieti aei, ma angia Aaro a tabe riki ma te rikomwane ibukini butin aia waaki. A riai ni kabooia mataniwi n aia Aro n ikotaki naba ma aia tia mwakuri aika bati. N tokina, a a rangi ni kaubwai mataniwi n Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia.—TeKao. 17:4, 5.\n9. A kangaa Ana Tia Kakoaua Iehova ni kaotia bwa a uarongorongo ni kaineti ma bukina ae riai?\n9 Tera rongorongoia Ana Tia Kakoaua Iehova ni kaineti ma te rikomwane? E boutokaaki aia mwakuri ni bwaintangira aika nako man te nano. (2Kor. 9:7) Akea te rikomwane n aia Tabo n Taromauri ke n aia bwabwaro. Ma n te ririki ae nako, a kabanea te aoa ae 1.93 te birion n tataekina te rongorongo ae raoiroi ao ni kairi reirei n te Baibara aika raka i aon ruaiwa te mirion ni katoa namwakaina n akea booia. E kamimi bwa a aki tii mwakuri n akea booia ma a kukurei naba ni mwanena oin aia kabanemwane. E taekina aia mwakuri Ana Tia Kakoaua Iehova te tia kakaae temanna ni kangai: “Te bwai ae a uaiakinna bon te uarongorongo ao te angareirei. . . . E karako aia kabanemwane ngkai akea mataniwin aia Aro.” Tera ngkanne bukini karaoan te mwakuri aei iroura? Ni kauarerekeana, ti karaoa te mwakuri aei man oin ara motinnano ibukin tangiran Iehova ao aomata. Te nano ni kan anga aei boni kakoroani bukin te taetae ni burabeti ae n Taian Areru 110:3. (Warekia.)\nTi uarongorongo n taabo ake a kona n reke iai aomata (Nora barakirabe 10)\n10. Tera aia anga n uarongorongo Iesu ma taan rimwina?\n10 Tera aia anga Iesu ma taan rimwina n tataekina te rongorongo ae raoiroi? A kawariia aomata n taabo nako ake a kona n reke iai, n ana tabo te botannaomata ao ni mwengaia. E irekereke naba te mwakuri n uarongorongo ma ukeraia aomata aika tau ni kawaraki man te auti teuana ma teuana. (Mat. 10:11; Ruka 8:1; Mwa. 5:42; 20:20) E oti n te waaki ae baireaki raoi aei bwa akea te inanonano.\n11, 12. Tera aroni kabotauan aia mwakuri Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia ma ana aomata Iehova ni kaineti ma tataekinan te rongorongo ae raoiroi?\n11 E koaua bwa a tataekina te rongorongo ae raoiroi Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia n aron Iesu? Ni koauana, a kukurei angia kaain Aaro ni katikua bwa taben te mataniwi ae kabooaki. Ma n oneani mwin are a na riki mataniwi n Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia bwa “taan akawa aika [konaia] aomata,” n taraana a tabeakinia riki aia “aomata” ake a a kaman kaaina aia Aro. N tabetai, a kataia ni kaungaia aia aomata bwa a na uarongorongo. N te katoto, ni moan 2001, ao e taekinna te Bobe ae John Paul II n te reta teuana bwa a riai n tataekina te Euangkerio kaain te Aro ao n ingainga naba n aron te abotoro Bauro are kangai: “I kaawa ngkana I aki tataekina te rongorongo ae raoiroi.” E reitia n taekinna te Bobe bwa e aki riai ni karaoaki tii irouia tabeman ake a a tia ni kataneiaaki, ma a riai ni karaoia kaain te Aro ni kabane. Ma iraman aika toua mwin te kaungaunga aei?\n12 Tera rongorongoia Ana Tia Kakoaua Iehova? Bon tii ngaiia aika tataekinna bwa e a tia Iesu n tautaeka bwa te Uea ni moa man 1914. A ongeaba n ana kaetieti Iesu, bwa a moanibwaia te mwakuri n uarongorongo. (Mareko 13:10) E taekinaki ae kangai n te boki ae Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners: “Moan te kakawaki te mwakuri n uarongorongo irouia Ana Tia Kakoaua Iehova.” Ni kaineti ma ana taeka te tia kakoaua temanna, e tomaia nako te tia kororongorongo ni kangai: “Ngkana a nora ae baki, ae maroaa, ao ae aoraki, a kataia ni buokia, . . . ao a ururinga mwiokoaia ae kakawaki ae tataekinan te rongorongo man te Baibara ibukin tokin te aonnaba ao baika riai ni karaoaki ibukin te kamaiuaki.” A teimatoa Ana Tia Kakoaua Iehova ni kabutaanako te rongorongo anne ni kabonganai aanga ake a kabonganai Iesu ma taan rimwina.\n13. Tera aron raababan te mwakuri n uarongorongo?\n13 E kabwarabwaraa raababan te mwakuri n uarongorongo Iesu ngke e taekina ae e na tataekinaki te rongorongo ae raoiroi “n te aonnaba ni kabutaa.” (Mat. 24:14) A riai ni karekeaki taan rimwini Kristo “mai buakoia botannaomata nako.” (Mat. 28:19, 20) E nanonaki iai te mwakuri ni katobibia te aonnaba.\n14, 15. Tera ae kakoauaaki iai bwa a kakoroa bukin ana taetae ni burabeti Iesu Ana Tia Kakoaua Iehova ibukin raababan nako te mwakuri? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.)\n14 Ti na rinanoi koaua tabeua bwa ti aonga n ota bwa a kangaa Ana Tia Kakoaua Iehova ni kakoroa bukin ana taetae ni burabeti Iesu ibukin raababan te mwakuri n uarongorongo. Tao 600,000 mwaitiia mataniwi n Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia n te United States, ma 1,200,000 tabun mwaitiia taani Kakoaua ibukin Iehova n te aba anne. Ni katobibia te aonnaba ao e raka teutana i aon 400,000 mwaitiia taama n te Aro ni Katorika n Rom. Iangoa ngkai mwaitiia Ana Tia Kakoaua Iehova aika wanua tabun te mirion aika tataekina te rongorongo ae raoiroi n aaba aika 240. Ai kamimira te mwakuri ae e a tia ni kakororaoaki ibukini karaoiroan ao neboan Iehova!—TaiAre. 34:1; 51:15.\n15 Ngkai Ana Tia Kakoaua Iehova ngaira, ti tangiria n tibwaa te rongorongo ae raoiroi nakoia aomata aika bati imwain rokon te toki. Ibukin aei, ti a tei n okoro iai n te mwakuri ae ti karaoia n rairan ao boreetian booki aika aanaki n te Baibara. A tibwaaki mirion ma mirion booki, maekatin, turaeki, ao beeba ni kakao ibukini bwabwaro ao te Kauring n akea booia. Ti a tia ni karaoi booki aika kakaokoro n taetae aika raka i aon 700. E raka i aon 200 te mirion katoton te Baibara ae Tabu—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou ake a a tia ni boreetiaki n taetae aika 130 tabun. N te ririki ae nako, ti boreeti tao 4.5 te birion booki aika aanaki n te Baibara. E a tauraoi naba te rongorongo n ara atureti n te intanete n taetae aika raka i aon 750. Iai riki botaki n Aro aika karaoa te mwakuri aei?\n16. Ti kangaa n ataia ae iai taamnein te Atua irouia Ana Tia Kakoaua Iehova?\n16 E na maanra karaoan te mwakuri n uarongorongo are e taetae ni burabetinaki? E taekinna Iesu bwa e na teimatoa te mwakuri ae katobibia te aonnaba aei ni karokoa kabaneani boong, “ao ngkanne e a roko naba te toki.” Iai riki botaki n Aro aika teimatoa n tataekina te rongorongo ae raoiroi ni boong aika karuanikai aikai? A kona ni kangai tabeman ake ti boo ma ngaiia n te mwakuri ni minita: “Iai iroura te taamnei ae raoiroi ma ngkami kam karaoa te mwakuri.” Ma tiaki te koaua bwa nanomwaakara n te mwakuri aei, boni kakoauaan ae iai iroura taamnein te Atua? (Mwa 1:8; 1Bet. 4:14) A a tia botaki n Aro tabeua ni kataia ni karaoa te baere a kakaraoia Ana Tia Kakoaua Iehova, ma n angiin te tai a boni kabwaka. Ake tabeman a uarongorongo tii i nanon te tai ae uarereke ao a a manga okiri baike a taneiai ni kakaraoi. Ma iai tabemwaang ake a kataia naba ni kawari auti nako, ma ai tera ae a tataekinna? E mataata n te kaeka bwa a bon aki karaoa te mwakuri are e moani waakinna Kristo.\nANTAI RAOI AIKA TATAEKINA TE RONGORONGO AE RAOIROI NI BOONG AIKAI?\n17, 18. (a) E aera ngkai ti kakoauaa bwa bon Ana Tia Kakoaua Iehova aika tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea ni boong aikai? (b) Ti kangaa ni kona n teimatoa ni waakina te mwakuri aei?\n17 Antai raoi ni boong aikai aika tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea? Akea te nanououa bwa ti kona ni kangai: “Ana Tia Kakoaua Iehova!” E aera ngkai ti aki nanououa iai? Ibukina bwa ti tataekina te rongorongo ae eti, ae te rongorongo ae raoiroi ae taekan te Tautaeka n Uea. Ti kamanenai naba aanga aika eti ngkai ti kawariia aomata. Ti uarongorongo ni kaineti ma bukina ae riai ae te tangira, ao tiaki te karekemwane. Moan te raababanako ara mwakuri bwa ti roko irouia aomata man natannaomata nako ao taian taetae. Ao ti na teimatoa ni karaoa te mwakuri aei n aki toki, n te ririki teuana ma teuana, ni karokoa te toki.\n18 Ti boni mimi n te baere tabe ni kakororaoaki irouia ana aomata te Atua ni kabaneani boong. Ma a kangaa ni kona n riki baikai ni kabane? E kaekaa aei te abotoro Bauro n ana reta nakoia I-Biribi: “Bon te Atua ae mwamwakuri i nanomi ibukini kukurein nanona, bwa kam aonga ni karekei nanomi ma ni mwakuri.” (IBir. 2:13) Ti bia bane n teimatoa ni kakorakoraaki iroun Tamara ae tatangira ngkai ti karaoa ara kabanea n tamaroa ao ni kakororaoa raoi ara mwakuri ni minita.—2Tim. 4:5.\nTE TAUA-N-TANTANI (KAONGORA IBUKIN TE REIREI) May 2016


Testamen Oauoau 2 Pita 3\nTanepoa Masa Saringatuka Ngapura\n1 Ruangagu negu, nge bong ruaia ka ugere-kaming. ‘Pasi’ negu ruoti ngaediarua-lo nge bokainatuka ilo-ming marangaki kana urere: Nanaranga pilenga adoado-tina ilo-ming daniandi be kamatagatagadia-tina uia. 2 Ngau urere pile maka toira Nanaranga ‘propet’ ne dirangaki nge ilo-ming daniandi. Be sule-pile Tanepoa be Uketiketi neda ipile be ‘apostel’ neming dieluaki nge ilo-ming kauakaua-la. Moaki ilo-ming dileuataki. 3 Pile ngaedi nge bokainatuka kamakaua: Bong alalaurituka ngaedia-lo masa tamoata bolingadi ratadi maraming dapura, be mata nedi goalakadi ono kusidi rerengadi dimamambuaki nge datagatagadi, be masa boli-pile ane be omingo dasamanaganaga. 4 Be masa are-saba pile ane be bokai dapile, “Ek, Tanepoa moimoibe ipile masa ngapura kana ki? Ak, bokai nge inanga isoaki? Tagona-tina iboadu ngapura! Keka kikaua tama-ma dimate nge isi kateka ilona-lo dieno. Be toira Nanaranga kateka iemaki be imai kaituka nge kana oauoau tago teke ipura. Suridi tekedia-la ka dieneno!” 5 Ata tamoata bolingadi ratadi kana kanabiabia moimoi be ilodi dileuataki nge bokai: Matamatana-tina Nanaranga ipile be lang be kateka dipura. Nanaranga ipile be kateka nge dang-lo ka ipura be dang ane ka emaka ipura. 6 Bokaibe alauri nge dang-la ngae ane ka kateka toiraira nge igamanani. 7 Ata pile-doi tekedia-lo ka Nanaranga ipile be lang be kateka kaituka dieno nge dokimateadi dipura be eoa oti gamanadi dapura kana. Dokimateadi dipura be bong ono giriki lilitanga rapunga ipurapura. Bong ngaena-lo masa tamoata Nanaranga pilenga tago ditagatagadi nge giriki nedi lilitadi dapura be ara-leuadi dapura kana.\n8 Ruangagu uia, kana teke biabia ngae nge moaki ilo-ming dileuataki. Tanepoa matana-lo ‘1,000’ barasi salagatikadi nge amari teke salagatika bokana, be amari teke salagatika nge ‘1,000’ barasi salagatikadi bokana. 9 Tanepoa moimoibe ipile masa kaba ngamule, ata mulenga tago dimaraka, tamoata alu ilodi dipile bokana. Moimoi suri kana bokainatuka dilakolako bokana, ata tago. Ngai labu ne iauia-tina bokai ieno: ngai tago irere tamoata teke ara-leuaia ngapura. Ngai irere tamoata muzigoala diememaki moarunga nge ilodi dabuiri be muzigoala nedi darokaki. Bokai ka mulenga uananakadi disalaga.\nLang Be Kateka Masa Damanubu\n10 Ata Tanepoa Bong ne biabia masa anako bokana ngapura. Bong ngaranao masa lang makatabala ieno nge lamalama bokana ngagarurui be ngaleua-ba, be kana moarunga makatabala lang-lo dieno masa eoa oti gamanadi dapura. Be kateka be kana moarunga kateka-o nge dapururui be daleua kana. 11 Kana ngaedi moimoi bokainatuka daleua kana, ata kam masa baituka? Bokai nge kaituka be ngalako nge soakinga-ming kamadoraki be dauia-tina be Nanaranga-la rerengana-lo kamasukoaki. 12 Be Bong ne biabia kamarapurapungi be kamapi-tina be kamadumai be oaikiki-tina ngapura. Bong biabia ngaenao ka lang bulaia ngapura be goai lang-lo dieno moamoaradi dapura be dadang-gege kana. 13 Ata kita Nanaranga moimoi be bokainatuka ira-kita be tarapurapungi: Lang oauoau be kateka oauoau masa dapura. Makara ka tamoata adoadodi anua didoki be disoaki.\nKaba Taitaita Uia Be Tanepoa Tarapurapungi\n14 Bokaibe, ruangagu negu, ramani Bong biabia ngae karapurapungi nge kamakai-tina be giriki moaki teke omingo ieno, be adoado-ba kamasoaki be Nanaranga mata-nao kamado-tina. Giriki neming alu Nanaranga-lo dieno nge kamadoraki be ilo uia-lo be ngai zaiza kamasukoaki-budu. 15 Ilo-ming kauakaua! Tanepoa moimoi be ilikilikitaki-kaming be irarapung-kaming be ono ngaia-lo kamamule be ngauketi-kaming kana. Be bokaina-la, Nanaranga ka taritokada-tina iauia Pol kaua malaidi iani be pile bokainaina igere-kaming. 16 Bong moarunga igeregere-kaming nge kana-tina ma ngae ka irangarangaki. Kana alu igere nge labudi tago kauatakadi dipurapura. Tamoata kauangadi tagotago be tamoata kaingadi tagotago nge pile ngaedi didokidoki be labudi pasikadi dipakapakadi, Nanaranga ‘Buku’ ne takadi dibabasaki bokana. Bokaibe nedia-la masa dara-leuadi.\n17 Ata, kam ngau ruangagu nge ambe kana ngae kakauatakia-doi. Bokaibe kaba kamaitaita uia be neming-la kamasibosibo uia! Tamoata mata uia digagamang bolingadi darepeki-kaming be kaiboang neming odio Kristus-lo kasoaki nge kamapereki takana! 18 Kamakai-tina be Tanepoa neda be Uketiketi neda Iesus Kristus marou ne tadokidoki-ba nge odio kamalaba be iloming-lo dakauri, be ono kamakauatakia-tina uia. Bokaibe Kristus ara tarakeaki be atabala-tina tanangai kaituka be ngalako, be bokaina-la tarakerakeaki! Moimoi.


Karikani Bwaai 19 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nKarikani Bwaai 19:1-38\nA kawara Rota anera (1-11)\nKaumakan Rota ma ana utu bwa a na nako (12-22)\nA kamaunaaki Totom ao Komora (23-29)\nE riki buun Rota bwa te boua ae te taoro (26)\nRota ma natina aine (30-38)\nMoan rikini Moaba ao Ammon (37, 38)\n19 A roko anera ake uoman i Totom ngke e moantairiki, ao e tekateka Rota ni mataroan oon Totom. Ngke e noriia Rota, ao e teirake bwa e na kawariia ao e bobaraaki nako aontano.+ 2 Ao e taku: “Taiaoka au uea, bwa kam na rairaki n rin i nanon ana auti ami toro, ao tiiku iai ni kangainaa ao a na tebokaki waemi. Ao kam a kautimwaakaingkami n reitaanako kawaimi.” Ao a taku: “E aki, ma ti na tiku ni kangainaa ni maraen te kaawa.” 3 Ma e kairoroiia n te aro are a a iria nakon ana auti. Ao e karaoa te baka n amwarake ibukia, ao e umuna te bwerena ae aki karikaki ao a amwarake. 4 Imwaini weneia bwa a na matu, ao a botaki mwaanen te kaawa bwa te koraki ae uanao, ake mwaanen Totom ni moa mairoun te teinimwaane ni karokoa te unimwaane, ao a bane n otabwaninia te auti arei. 5 Ao a wewewetea Rota ao a kangai nakoina: “A nga mwaane ake a kawariko n te tairiki aei? Kaotinakoia nakoira bwa ti aonga ni wene ni bure ma ngaiia.”+ 6 E a otinako ngkanne Rota nakoia, ao e kaina te mataroa imwina. 7 E taku nakoia: “Taiaoka ngkami aika tariu, tai karaoa ae buakaka. 8 Iai natiu aine aika uoman aika tuai ni wene n taanga ma te mwaane. Taiaoka kariaia bwa N na kaotinakoia nakoimi bwa kam aonga ni karaoa nakoia ane kam taku bwa e raoiroi iroumi. Ma tai karaoa te bwai teuana nakoia mwaane aikai, bwa a a katanaki* ngkai i aani batau.”+ 9 Ao a taku: “Kerikaaki!” Ao a reitia ni kangai: “Bon te ianena teuaei ae roko ni maeka ikai ao akea bwa e na kaetii arora! Ti nang karaoa ngkai ae buakaka riki nakoim nakon are ti na karaoia nakoia.” Ao a kebutua* Rota ao a keerake bwa a na urua te mataroa ni kabwakaa. 10 Mangaia are a kaotinakoi baia mwaane* akekei ao a karina Rota i nanon te auti i rarikia ao a kaina te mataroa. 11 Ao a kamatakia mwaane ake a mena ni mataroan te auti, mairoun ae te kabanea ni mangori ni karokoa ae te kabanea ni kakannato, n te aro are a a boni kakuaia irouia ni kataia ni kakaaea te mataroa. 12 Ao a taku mwaane* akekei nakon Rota: “Iai riki am koraki ikai? Kairiia buuia natim aine, ma natim aika mwaane ma aine, ao ai am koraki ni kabane aika n te kaawa, ni kaotinakoia man te tabo aei! 13 Bwa ti nang kamauna te tabo aei, bwa e a rikirake ni korakora* kabuakakaaia kaaina i matan Iehova,+ ngaia are e kanakoira Iehova bwa ti na kamauna te kaawa.” 14 Mangaia are e otinako Rota ao e taetae nakoia mwaane* ake a na mare ma natina aine, ao e teimatoa ni kangai: “Kawaekoaingkami! Otinako man te tabo aei, bwa e na kamauna te kaawa Iehova!” Ma e taraa ni manikangare Rota irouia buuia natina aine.+ 15 Ngke e a karangaina ao a a kaumaka Rota anera akekei ni kangai: “Kawaekoako! Kaira buum ma natim aine akana uoman akana raom, bwa ko aonga n aki kamaunaaki n ana bure te kaawa!”+ 16 Ao a taua baina mwaane* akekei ngke e baenikai, ibukina bwa e atataiaomata Iehova nakoina,+ ao a taua naba baini buuna ma baia natina aine ake uoman, ao a kairiia ni kaotinakoia man te kaawa.+ 17 N te tai naba are a roko iai i tabon te kaawa ao e taku temanna mai buakoia mwaane akekei: “Birinako rawea maium!* Tai tanrikaaki+ ao tai tei n aki kakammwakuri n te aono aei ni kabane!+ Birinako nakon te aono ae maungaunga bwa ko aonga n aki kamaunaaki!” 18 Ao e taku Rota nakoia: “Taiaoka Iehova, tiaki ikanne! 19 Ngkai e a reke akoan am toro i matam ao ko a kaota te akoi* ae korakora nakoiu n arom ni kawakina maiu,*+ ma I aki kona ni birinako nakon te aono ae maungaunga, bwa I maaku bwa I kaawa n taonaki n te kabuanibwai ao N na mate.+ 20 Taiaoka bwa e a uakaan te kaawa aei ao I kona ni birinako nako iai bwa bon te tabo ae uarereke. Taiaoka, I kona ni birinako nako iai? Bon te tabo ae uarereke ao ngkanne N na boni maiu.” 21 Mangaia are e taku nakoina: “E raoiroi, N na kaota tabeakinam+ bwa N na aki kamauna te kaawa ane ko taekinna.+ 22 Kawaekoako! Birinako nako ikekei bwa I aki kona ni karaoa te bwai teuana ni karokoa ae ko roko ikekei!”+ Anne bukina ae e arana iai te kaawa bwa Toa.*+ 23 E a oti taai ngke e a roko Rota i Toa. 24 Ao e kabwakaa te karau ae te burimton* ma te ai Iehova i aon Totom ma Komora. E roko mairoun Iehova mai karawa.+ 25 Mangaia are e kamaunai kaawa aikai, eng te aono ni kabutaa, n ikotaki ma kaaini kaawa aikai ni kabane ao arokan aontano.+ 26 Ma e tanrikaaki buun Rota are mena i akuna, ao e riki neiei bwa te boua ae te taoro.+ 27 Ao e utimwaaka Aberaam n te karangaina, ao e nakon te tabo are e tei ngkoa iai i matan Iehova.+ 28 Ngke e taraa Totom ma Komora ao te aba ni kabutaa are n te aono arei, ao e noria bwa e kakamaaku taraana. E waerake te bubu ae korakora man te aba, kaanga ai aron te bubu ae korakora man te nne ni kanaiai!+ 29 Mangaia are ngke e kamaunai kaawa ake n te aono arei te Atua, ao e ururinga Aberaam te Atua n arona ni kaotinakoa Rota mani kaawa ake e kamaunai, ake kaawa ake e maeka iai Rota.+ 30 Imwina riki ao e a waerake Rota ma natina aine ake uoman mai Toa, ao a a maeka n te aono ae maungaunga,+ bwa e maaku ni maeka i Toa.+ Mangaia are e a maeka n te nangananga ma natina aine ake uoman. 31 Ao e taku te karimoa nakon te karimwi: “E a unimwaane tamara ao akea te mwaane n te aba ae e na wene n taanga ma ngaira n aron ae a kakaraoia aomata. 32 Nakomai, ti na kamooa tamara n te wain ao ti na wene n taanga ma ngaia ao ti na kateimatoaia kanoara mairoun tamara.” 33 Mangaia are n te tairiki anne ao a kakamooa tamaia n te wain, ao e rinnako te karimoa ni wene n taanga ma tamana, ao e aki ataia teuaei bwa e wene n ningai neiei ao e teirake n ningai. 34 Ao e taku te karimoa nakon te karimwi n te bong are imwina: “Noria, I wene n taanga ma tamau ngkebong. Ti na manga kamoia riki n te wain n tairiki. Ao ko na rinnako ao ko na wene n taanga ma ngaia, ao ti na kateimatoaia kanoara mairoun tamara.” 35 Mangaia are n te tairiki naba anne ao a a manga kakamooa tamaia n te wain, ao e rinnako te karimwi ni wene n taanga ma tamana, ao e aki ataia teuaei bwa e wene n ningai neiei ao e teirake n ningai. 36 Mangaia are a a uaia ni bikoukou natin Rota iroun tamaia. 37 E bungia natina te mwaane neiere te karimoa ao e aranna bwa Moaba.+ Bon tamaia naake a ataaki bwa tibuni Moaba ni karokoa te bong aei.+ 38 Ao e bungia naba natina te mwaane neiere te karimwi ao e aranna neiei bwa Benammi. Bon tamaia naake a ataaki bwa tibun Ammon+ ni karokoa te bong aei.\n^ Ke, “kamanoaki.” Ebera, “nuun.”\n^ Ke, “taonaanako.”\n^ A kaineti mwaane aikai ma anera ake a riki n aomata.\n^ Ke, “karongoa.”\n^ Ebera, “buuia natina.”\n^ Ae nanona, “Uarereke.”\nKarikani Bwaai 19