Talenu, Ivwililenu Na Kuyoya 5 Mukanda Kweseka Cha Kalunga\nTunamimeneka mwane. Mijimbu yili muulombo wamafwo amatamba mumukanda ou yinapu yakufuma mumukanda wa Kalunga. Yili nakutulweza malunga vavalemu vaze vatambwile kukafwa cha Kalunga halwola lwamaukalu. Alumuna jino muvwimbimbi unashishimo omu nawivwa yove echi chivumo. (Kwimba)\nMuvwimbimbi watete (1) Namane mwaya kuzuvo ya Elisha\n2 Vamyangana 5:1 - 12\nElisha apwile lunga umwe mukakunangula wamunene kapolofweto ka Kalunga muli vaIsalele. Atachikijile ngwenyi Kalunga nahase kuzata vyosena. Likumbi limwe Namane ejile kuzuvo ya Elisha. Namane apwile mukulwane wamaswalale java Sulya, vakiko vapwilenga vakakole java Isalele, mwomwo vakiko kava lifukwilenga kuli Kalunga umwe ou wamuchanoko, shina kumakombelo kaha. Namane lunga wangolo wa puho nawa nakuli mwangana wenyi, oloze mumujimba wenyi mwapwile musongo wambumba. Ikiye ayile ku Isalele mwomwo vamulwezele ngwavo Elisha nahase kukukahindula musongo wove. Chipwe tuhu ngocho Elisha kalovokele na kumutambwokesako, oloze atuminekaha vangamba jenyi vaka-mulweze Namane, “Akajimine mapapa katanu nakavali mukalwiji yotau kaha chikova chenyi nachitoma.” Jino Namane apihililile nakulyamba ngwenyi, “Ami ngwashinganye-kanga ngwami pamo mweza kuli ami nakusanyika lijina lyaKalunga kenyi. Mwahungisa livoko lyenyi hachikova chami nakunguka ou musongo.” Shikaho Namane afumineko nakulundundu. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchivali (2) Namane mukalwiji\n2 Vamyangana 5:13 - 19\nVangamba ja Namane vamulembelele alinge muze vamulwezele. Vamwambile ngwavo, “Ove tata, kachi nge ou kapolofweto akulwezanga chuma chachikalu, kaha kechi unachilingi. Mwomwo ikaze ove unazeneka kulinga omu nakulweze ngwenyi? Yako kasane nautoma.” Namane ayile nakusana mukalwiji yotau mapapa katanu nakavali. Tutalenu ou muvwimbimbi! Namane alinakuwahilila. Chikova chenyi chize chapwile namusongo vanachitomesa lyehi kuhichila mulufwelelo lwakulingamo. Ikiye ahilukile kuli Elisha ahanjikile ngwenyi, “Ngunatachikiza ngwami Kalunga kava Isalele kaha ikiye Kalunga wakaye kosena.” Ngocho Namane alishingile ngwenyi kangweshi kukalifukula cheka kumakombeloko chipwe kuwazachila, shina kaha kuli Kalunga ou apwa umwe kaha wamuchano. Kalunga nahase kulingisa ukalu wetu mangana atuswenyese kwakamwihi na ikiye, nakuzachisa nawa vakwetu. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitatu (3) Elisha namaswalale ja Kalunga\n2 Vamyangana 6:8 - 17\nHamakumbi amavulu va Sulya valwilenga jita nava Isalele. Kalunga alwezele kapofweto kenyi Elisha, hatando yosena vapwilenga vana vaIsalele nakuvalukuka kuli va Sulya. Elisha ahuhu mwinenga mwangana wava Isalele kuchina navamufungulula kuli va Sulya. Jino mwangana wa Sulya atumine mwaswalale jenyi, “Vayenga vaka-sondwese Elisha navangamba jenyi oku vali, mangana vaka-mukwate.” Kaha vangamba jenyi hakulovoka chimene vamwene lizavu lyamikana yava Sulya vali nakwiza nakumukwata. Oloze ngamba yenyi umwe hakuvamona alilile, “Ove mwata, natulinga ngachilihi?” Elisha amukumbulwile ngwenyi, “Kanda namwivwa womako. Mwomwo kuli etu kuli vavavulu kuhambakana ava vali kuli vakiko.” Kaha Elisha alombele kuli Kalunga asokolole uze ngamba yenyi meso amone. Kaha Kalunga asokolwele meso auze ngamba. Kaha uze ngamba amwene matemba akakahya kana vajingilika. Lyapwile lizavu lyamaswalale jaKalunga atumine avakinge vakiko. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchiwana (4) Elisha na maswalale vatupuputa\n2 Vamyangana 6:17 - 23\nOmu va Sulya vapwile nakupandama kwakamwihi vamukwate Elisha, ikiye alombele kuli Kalunga, ngwenyi, “Vavete ava maswalale naupuputa!” Haze vene maswalale java Sulya meso avo elavile vapwile tupuputa. Elisha ahetele kuli vakiko nakwamba ngwenyi, “Ngukavangizenu ami nangumitwala kuli ou lunga muli nakutonda.” Elisha atwaminyine vaze maswalale vatupuputa kuya navo ku Samaliya, yikiko nganda yayinene yaSamaliya yava Isalele. Omu vahetele munganda Elisha alombele cheka kuli Kalunga mangana avatonese meso avo, “Ove mwata, achivatonese ava.” Kaha vaSulya valimwene jino vali munganda yavaka-kole javo! Mwangana wava Isalele avamwene kaha amulombele Elisha ngwenyi, “Ove tata, nguvajihe ava?” Elisha ngwenyi, “Chiku! Keshi ove unavakwate mukulwa choveko avamaswalale. Kaweshi kunalusesa lyakuvajihako. Oloze vahane kulya na vyakunwa vasuule vayenga kwavo.” Mwangana alingile muze vamulwezele kuli Elisha kapolofweto ka Kalunga ou ahambakana kutohwa ngolo javaka-kole jetu vosena. Etu katweshi kulinga sambanjingako nge tunafwelela muli ikiye. Kalunga mumukanda wenyi natukande kulinga sambanjinga vaka-kole jetu, ngwenyi, “Kutenda chinapu chami; ami yami nangukavahilwishilacho.” Kalunga nambe ngwenyi, “Kachi nge muka-kole ali nazala, mulise; ngemwevwa lipwila munwise.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitanu (5) Samaliya mu ukalu\n2 Vamyangana 6:24 - 7:2\nMaswalale java Sulya vajile cheka valwe jita nava Isalele. Vahakile nganda yaSamaliya muchingombela hashimbu yayisuku. VaIsalele muze munganda kavapwile navyakulyako. Tutalenu hali ou muvwimbimbi. Mwangana wavaIsalele ali nakutambuka helu lya zuvo yanganda. Mapwevo vavali vejile kuli ikiye. Nakulomba avakafweko mwangana, mwomwo vapwile nazala vapwilenga nakulya navana vavo. Mwangana ahonene mwakulingila, kaha apihililile mwomwo Kalunga kava puluwile kuli vaSulyako. Ajinyine kujiha Elisha, ngamba ya Kalunga. Ngocho Elisha amutuminyine mazu mwangana ngwenyi, “Ivwa awa akiko mazu a Kalunga ngwenyi, ‘Lwola nge luno, unga navyesekelo vyambale, navakavilanjisa hamene kuchikolo cha Samaliya.’” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitanu naumwe (6) Vaka-mbumba vawana\n2 Vamyangana 7:3 - 20\nHalwola luze malunga vatwamine kuchikolo changanda ya Samaliya. Vosena vakambumba vapwile na musongo. Valyambile umwe namukwavo, “Mwomwo ikaze tulinaku twaminanga lika hano tufwenga? Tukatukenu tuyenu kuli mwaswalale vaku Sulya.” Jino va Sulya vevwile lizavu lyamaswalale lilina kwiza muchilombo muli vakiko. Kaha vevwile woma vachinyine nakuseza vyosena. Omu vaze vakambumba omu vahetele muchilombo chava Sulya, kavawanyinemo mutu numba umweko! Vaze vaka mbumba vambachile kulya chosena chize vawanyine muchilombo hamwe navyeshovyo vazangile kumbata. Valyambile ngwavo, “Echi kacholokeleko. Lelo likumbi lyamujimbu wamwaza katweshi kulipangilachoko naumwe.” Kaha vahilukilile cheka ku Samaliya nakulwezako mwangana. Vatu vaputukile nakulanjisa kulya chize vawanyine muchilombo chava Sulya kuchikolo chaSamaliya, nge omu mwayile kuhanjika chaka kalunga muli kapolofweto Elisha. Nganomu alwilile Kalunga vaIsalele, mukiko mwalwilile ngamba yenyi Elisha nawa. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitanu nayivali (7) Yona mwamuchina Kalunga\nYona 1:1 - 7\nOmu alingile Elisha hanafu lyehi, kapwile cheka kapolofweto mukwavo muli vaIsalele walijina lya Yona. Kalunga amulwezele Yona ngwenyi, “Yako kulimbo lyalinene lyanyineve ukambulule mazu halikiko mwomwo vilinga vyalyo vyaupapoki ngunavihungu.” Vaka-Nyineve valifukwilenga ku makombelo nakuzachila tulunga va kulyonga. Kechi ngocho kahako oloze vapwilenga vaka-kole ja vaIsalele. Yona akanyine kuyako achinyine kwenyi. Ashik umukile kukalwiji kuze awanyine wato waunene wapwile nakuya kulifuchi lize lya talashise. Afwetele ndando yakuya nawo. Kwasolokele nyamanganda ha Kalunga lwiji. Vatu vapwile muwato vevwile woma. Valyambile ngwavo, “Tutahisenu vitaho tutachikize mwenya ou akalu kana unatusolokela ngana.” Ngocho vatahile kaha chitaho chenyikile Yona. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitanu nayitatu (8) Yona na ishi wamunene\nVaka-kuvwuwa uze wato waunene vamwambile Yona, “Ngwavo ika unalingi?” Avalwezele ngwenyi, “Ngulinakuchina kumeso a Kalunga.” Kaha vamuhulishile ngwavo, “Jino tukulinge muka, mangana ou Kalunga lwiji aunde?” Ikiye avakumbulwile ngwenyi, “Ngumbilenu mukalunga lwiji, mwomwo ngunatachikiza ngwami yami ngunanehesa ou ukalu kana numba Kalunga lwiji anganjange namakimba amanene ngana hali etu.” Oloze vaze malunga kavamuzangile vamujihe Yonako. Omu uze nyamanganda atwalilileho na kunga njanga lika. Vamumbachile Yona nakumumbila mumeya. Chipwe tuhu vamumbilile mumeya Yona kafwileko. Tutalenu hamuvwimbimbi ou! Ishi wamunene ali nakumumina Yona. Yona atwamine mujimo lya ishi makumbi atatu wamutonyi. Alililenga kuli Kalunga amukafwe, kulila chenyi Kalunga achikumbulwile uze ishi amuminyine amusajilile Yona kutunda. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamuchitanu nayiwana (9) Yona ku Nyineve\nYona 3:1 - 10\nKalunga ahanjikile cheka kuli Yona ngwenyi, “Yako kuNyineve ukavambulile mazu nangukulweza.” Yona ononokele Kalunga akatukile na kuya kuNyineve. Ava huhumwine vatu ngwenyi, “Mumakumbi makumi awana Nyineve navalinongesa.” Omu vevwile mazu vatu na Mwangana wamunyineve valilile kumeso a Kalunga avalwile. Ngocho omu valumukile naku zeza vilinga vyavo vyaunyengwe Kalunga jino akanyine kuvanongesa. Kalunga wamwaza, wakeke, walikoji, wakushipwokena mukuzangamisa. Tuvosena tunapu nge Yona tunapu nawa nge vatu vaku Nyineve. Tunamulumbilisa Kalunga. Nakulinga vilinga vya kuhenga. Oloze Kalunga atuzanga. Amutumine Yesu atufwilile etu nakutulwila. Apwile muchimbumbe makumbi atatu, nganomu nawa apwile Yona mujimo lyaishi makumbi atatu. Yesu asangukile kuvafu. Jino ali nakutununga usoko wetu naKalunga, nakuhana mwono wa kuyoya chahaya myaka yosena kuli vosena vaze nava mwitavila ikiye, navatambula nawa ulwilo walikoji lyenyi. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi (10) Eseta na mwangana\nEseta 1:1 - 2:18\nEseta apwile mwana pwevo wakaYuleya wakufuma mulifuchi lyava Isalele. Visemi jenyi vafwile, natwenyi Mototekai amumbachile kaha amulelelenga. Mototekai na Eseta vosena vavakwachile afunge hamwe nava Isalele, vavatwalile mulifuchi lya Peleja. Mwangana wa Peleja apwile wangolo. Vosena vamwivwilenga woma. Jino omu lisano amwivwishile kupihya, ashinganyekele amushishise. Ngocho asanyikile vana vamapwevo vamwaza vapwile mu nganda yenyi mangana vezenga ku nganda yenyi. Hali vaze vejile vosena, mwangana asakwileho Eseta kupwa lisano lyenyi wamuhya. Oloze Eseta kalwezeleko naumweko ikiye kaYuleya. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi naumwe (11) Mototekai mwakana kufukama\nEseta 3:1 - 4:17\nHamane apwile mutu wamulemu mulifuchi lyaPeleja. Vatu vamulemeselenga na kumufukamina ikiye. Mototekai amwalishilenga Kalunga umwe kaha wamuchano Yehova. Mototekai akanyine kufukamina Hamane. Ngocho Hamane akwachile matoto. Hamane ashinganyekele mwakuzangamishila Mototekai. Likumbi limwe Hamane alwezele mwangana, ngwenyi, “Kuli lizavu limwe lyavatu vanalimwangila muli vatu vakwavo mumembo osena ali muno munganda yove. Vilinga vyavo vinalihandununa nevi vyavatu vakwavo, keshi vaka kwononoka kujishimbi jayove mwangana. Kacha wahileko ove mwangana kuli ava vatu kutwama lika hamwe muno muwangana wove. Lushimbi lupwengako lwakuvazangamisa.” Hamane ambachile mali nakumuhana mwangana, ikiye akawatambwileko oloze etavile kukulomba chenyi. Kaha lushimbi valutungile mwayile lifuchi lyaPeleja lyosena. Vakajihe vaYuleya vosena nakumbata luheto lwavo losena nge likumbi kana linaheta. Hamane asongele mutondo wausuku vaka sukikeko Mototekai. Oloze Mototekai ayile kuli Eseta akalweze mwangana akamulembelele hali vatu jenyi. Kaha Eseta amukumbulwile ngwenyi, “Naumwe pimbi nahase kuya kuli mwangana kuvanga vanamusanyika nge pimbi navamujiha.” Oloze alwezele vaYuleya vosena kuli twamina kulya na kulombela Eseta. Omu vakumishile jino ambile ngwenyi, “Nanguya kuli mwangana. Nge kufwa kaha ngukafwe.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayivali (12) Chilika chaEseta\nEseta 5:1 - 7:10\nKalunga akumbulwile vilombelo vya vaYuleya. Ngocho mwangana amutambwile Eseta. Amusanyikile mwangana kuchilika chize valongesele na Hamane nawa amusanyikile ezenga na mwangana. Hakuheta kuze ku chilika mwangana ahulishile, “Ove lisano Eseta, unazange ika?” Eseta amukumbulwile ngwenyi, “Ngunajinyi ove ungupululule ami navatu jami. Ami navatu jami vanatulanjisa lyehi yakutujiha.” Mwangana amuhulishile ngwenyi, “Iyaze nasake kulinga ngocho?” Eseta amulwezele ngwenyi, “You vene muka-kole wetu ou lunga wamupi Hamane!” Ngocho mwangana azalile na matoto hakwivwa mazu kana. Hamane vamusukikile haze vene hachitondo chize asakile kusukikaho Mototekai, kaha vaYuleya vosena jino vapululukile. Eseta alihanyine kufwila vatu jenyi avapululule. Nganomu Kalunga ahanyine kusokoka hali vatu jenyi vaYuleya ngocho nawa eji kutusokolanga nayetu muli ngamba yenyi wajila ou atumine, ikiye Yesu.\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitatu (13) Ndanyele na masepa jenyi\nNdanyele 1:1 - 20\nOu muvwimbimbi ulinakutumwenesa Ndanyele na masepa jenyi vatatu. Vapwile vaYuleya. Vavakwachile nakuvatwala kulifuchi lya Mbavilone kuli vaka-kole javo. Mwangana wamu Mbavilone azangilenga vamu zachilenga nakulinagula malimi na vilika vya muMbavilone. Ndanyele namasepa jenyi vakanyine kulipihisa kukulya chize vatumbikilenga kumesa yamwangana. Kavazangile kulinga nge omu va zangilenga vaMbambilone. Kavazangile kulya chosena valilenga vaMbambiloneko. Valombelenga valyenganga kaha mafwo aze vatumbikilenga, valyenga na meya nawa akunwa. Oloze lunga uze avalaminenga evwilenga woma ngwenyi navahokama. Oloze Kalunga avalaminenga vapwile vakulikangula kumijimba na kupwa vaka mangana kuhambakana vakweze va malunga vosena vatwaminenga muze mulifuchi. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayiwana (14) Ndanyele na mwangana wa Mbambilone\nNdanyele 2:1 - 49\nLikumbi limwe mwangana waMbambilone alotele. Asanyikile vaka mangana vosena vezenga kuli ikiye kaha avalwezele chilota, avalwezele mangana vamulumbunwinecho. Oloze naumwe pimbi ahashile kuchilumbununa chize chilota chenyi, ngocho jino ahanyine luvila mangana vajihe vaka mangana vosena. Ndanyele na masepa jenyi nawa vavalwezele vavajihe. Oloze vamulwezele mwangana ahakemo lwola mangana vawane omu mwayile kulota kana. Ngocho vamulombele Kalunga mangana alumbunune chilota chize chamwangana muli Ndanyele. Kaha Ndanyele ayile kuli mwangana amulwezele ngwenyi, “Ove mwangana kakweshi lunga wamangana chipwe wakutaha mwalinga nganomu unambeko. Oloze kuli Kalunga kaha, ou atwama mwilu nahase kulumbununa evi vyosena. Kalunga ou wamunene nakulweze ove mwangana evi navikasoloka kulutwe.” Mukulota chenyi mwangana amwene mawangana osena a mukaye. Amwene wangana umwe waunene wenyekele mawangana osena. Auze wapwile wa Kalunga, wahaya myaka na myaka wakwilila. Ndanyele ajimbwile vyosena evi kuli mwangana. Hahaze vene mwangana alifukwile hamavu kumeso a Ndanyele, amulemesele ahanyine nawa lushimbi ngwenyi mawana vawahane kuli kalunga. Shikaho malunga vosena vaka-mangana vavapululwile. Ndanyele wamulingishile kupwa ngambela wamu Mbavilone yosena. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitanu (15) Likombelo lya ulu\nNdanyele 3:1 - 12\nMwangana waMbambilone ajikile likombelo lyalinene lyaulu. Asanyikile vakulwane java myata vezenga kukujika likombelo kana. Jino omu valingile vosena vana kunguluka lyehi, vangamba ja mwangana vatambakanyine nalizu lyakukanguka, “Omu namwivwa kuvuma chajineta na visaji enu muvosena mufukame nakulifukula kuli kombelo lyaulu. Kaha nachipwa kuli weshowo keshi kulifukulako navamumbila mulilungu lyakakahya.” VaShatalake, Meshake na Avetenengo masepa ja Ndanyele vakanyine kulifukula kulikombelo kana. Oloze vakiko valifukwilenga kuli Yehova Kalunga umwe kaha. Malunga vamwe vakatukile vayile kuli mwangana vamulwezele ngwavo, “VaYuleya vamwe ava ove mwangana wahaka vihela vyakutala lifuchi lyaMbambilone: Meshake, Shatalake na Avetenengo. Vakiko vanahono kwononoka kuli ove mwangana. Vanalikange kuzachila tutulunga chipwe kulifukula kulikombelo eli ove wajikanga.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitanu naumwe (16) Lilungu lyakakahya\nNdanyele 3:13 - 30\nMwangana atumine mazu kuli Shatalake, Meshake na Avetenengo. Akuvalweza ngwenyi, “Nge namukana kulifukula kuli kombelo lya ulu, navamimbila muli lungu lyakakahya. Kaha Kalunga muka mwahasa kumipulula enu?” Kaha vamukumbulwile ngwavo, “Kalunga ou twazachila ikiye mwatupulula, mwatupulula kufuma kungolo jove, ove mwangana. Chipwe mwahona, oloze etunyi tunakane kulifukula kuli kombelo lyove.” Mwangana hakwivwa mazu kana azalile na kulundundu, alwezele mangana vazumise lilungu mapapa katanu nakavali kuzomboka nganomu lyechi kwenyenga. Kaha alwezele maswalale jenyi mangana va Shatalake na Meshake hamwe na Avetenengo vavambile mukakahya. Kakahya kenyene chikuma milangi yakakahya kaze kavajihile maswalale, vaze vambilile malunga mulilungu, lyakakahya. Mwangana atambakanyine, “Kumana kakweshi malunga vatatuko vambilanga mukakahyako? Jino ngunamonomo malunga vawana vali nakutambuka nakujinguluka lijiko lyakakahya ou wamuchiwana kulifwana na Kalunga.” Atambakanyine vafume mukakahya. Omu vaze malunga vatatu vafumine muze muli lungu lyakakahya, kavavamweko, jikambu javo kajapapukileko, vyakuvwala vyavo ka vyawemeneko chipwe kunuka wishi! Jino mwangana ahanjikile ngwenyi, “Upahu naukelenga vipwenga kuli Kalunga kava Shatalake, Meshake, na Avetenengo, ou atumanga kangelo kenyi kupulula vangamba jenyi vamufwelelanga, vakananga kwononoka kumazu ami. Vakiko vetavile kufwa mwomwo vakanyine kulifukula kuli Kulunga kuli tulunga veka, shina kuli ou Kalunga kavo kaha. Jino ami nguli nakuhana lushimbi elu. Weshowo mukalifuchi chipwe muka muyachi, chipwe mukalilimi mwakahanjika mwamupi hali Kalunga kava Shatalake, Meshake na Avetenengo vaka musanyune nazuvo yenyi vaka yalumine kupwa kaumbu wamalolwa. Mwomwo kanda lyehi kupwenga Kalunga mukakupulula ngana.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitanu nayivali (17) Ndanyele mwalomba kuli Kalunga\nNdanyele 6:1 - 13\nNdanyele apwile nangolo muze mulifuchi. Oloze vamyata vamwe vamwivwilililenga chipululu. Oloze muli ikiye kava wanyinemo kupihyako, Ndanyele apwile muka-kufwelela wakushishika mukuzachila mwangana. Vaka-kole jenyi valifumbile nakuya kuli mwangana vamulwezele ngwavo, “Ove mwangana haka lushimbi ngwove mutu naumwe pimbi mwalifukula chipwe kulomba kuli Kalunga weka, chipwe kuli mutu mumakumbi makumi atatu, shina kuvanga kuli ove kaha, mwangana nge kate vakamumbile muwina wavandumba.” Mwangana achivwile ngwenyi chinawahe etavilile vishinganyeka vyavo. Ngocho lushimbi lwaluhya valutungile. Ndanyele evwile lushimbi lwaluhya luze atungile mwangana, oloze atwalililengaho nakulomba kuli Kalunga katatu halikumbi. Jino omu vaka-kole jenyi vamumwene ali nakulomba, valifungile vayile kuli mwangana, vamulwezele ngwavo, “Ndanyele na likange kuhona kwononoka kulushimbi elu watunganga ove mwangana.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitanu nayitatu (18) Ndanyele muwina wavandumba\nNdanyele 6:14 - 24\nKaha mwangana alinyengele chikuma omu achivwile, esekele makumbi osena kuwana mwakulingila mangana amupululule Ndanyele. Oloze kahashileko mwomwo halushimbi luze. Avalwezele kumumbila Ndanyele muwina wavandumba. Amu vendejekele Ndanyele ngwenyi, “Kalunga kove ou weji kuzachilanga mwakwoloka, akupululule yove.” Hahaze vene Ndanyele vamumbilile muvandumba. Ufuku uze mwangana kalile vyakulyako chipwe kuvasala tulo uze ufukuko. Omu kwachele chimenemene mwangana ayile kuze kuwina wavandumba atambakanyine, “Ove Ndanyele, Ndanyele ngamba ya Kalunga wakuyoya, ou Kalunga kove nakuyovola kufuma kulivandumba tahi?” Jino Ndanyele amukumbulwile ngwenyi, “Kalunga kami ikiye atumanga vangelo nakusoka kutunwa twavandumba. Kavangulemekeleko, mwomwo Kalunga kami natachikiza ngwenyi muli ami kamwapwile mulongako. Kangwalingile mulonga kulioveko ove mwangana!” Shikaho mwangana awahililile chikuma, avalwezele vamufumise Ndanyele muze muwina wavandumba. Jino Halushimbi lya mwangana, vaka-kole ja Ndanyele vosena vaze vamwimanyinenga nakole vavambilile muze mwapwile vandumba, kaha vavatanyine kuli vandumba vavalile. (Kwimba)\nMuvwimbimbi wamulikumi nayitanu nayiwana (19) Nehemiya mwasoloka kuli mwangana\nNehemiya apwile kaYuleya afwelelenga Kalunga. Atwaminenga mu Mbavilone hakukuma chalwola lwa Ndanyele. Yelusalema, nganda yava ka kuluka jenyi, vapwile vana yenyeka lyehi. Kaha vaYuleya vaze vatwaminenga muze vapwilenga nakumona ukalu nakuyanda nawa. Nehemiya apwile ngamba ya mwangana wamunene. Jino likumbi limwe omu apwile nakuhana vinyo kuli mwangana ahanjikile kuli ikiye ngwenyi, “Mwomwo ika kumeso ove kuli nakusoloka kupihilila?” Nehemiya amulwezele vya Yelusalema na vyavatu jenyi vaYuleya. Mwangana amwambile ngwenyi: “Nausaka yika?” Nehemiya aholelekulu oku ali nakulombo kuli Kalunga hakukumisa ahanjikile kuli mwangana ngwenyi, “Ove mwangana, kachi nge chinakuwahila yove, achingutume ku nganda yavatata ngu kayitungulule.” Kalunga akumbulwile kulomba cha Nehemiya kaha mwangana amusuwile nganomu amulombele mwangana. (Kwimba)\nMuvwimbimbi makumi avali (20) Nehemiya mwatungulula nganda yakulyenyeka\nNehemiya 2:7 - 20\nNehemiya vamuhanyine vyakutungisa namalunga vakakumukafwako. Vayile ku Yelusalema. Vaka-kole java Yuleya vevwile mujimbu wa Nehemiya. Vapihililile. Kavasakile kuvakafwa vaYuleyako. Nehemiya kavevwile womako. Ahehwile Yelusalema, ajingulukile nakutala jimbango ja Yelusalema ja kushiuka. Achilingile naufuku mangana kuchina nakupwa umwe mwatachikiza evi alingile ikiye. Omu kwachele nachimene Nehemiya asanyikile vaYuleya, avalwezele ngwenyi, “Tuyenu tutungululenu jimbango ja Yelusalema, kaha nachitu fumisa kusauka.” Avalwezele ngwenyi Kalunga ali na ikiye. Kavatela kwivwa womako. VaYuleya vamukumbulwile ngwavo, “Tuputukenu kutungulula vene holili.” (Kwimba)\nMuvwimbimbi makumi avali naumwe (21) Kutunga jimbango\nTalenu ou muvwimbimbi! Va Yuleya valinakuputuka kuzata. Vamwe valina kufumisa vyamajilo, vakwavo valina kutunga jimbango, veka vali nakuwahisa vikolo vya kwingilila. Vaka-kole ja va Yuleya vapihililile vaputukile kuvahulamisa nakuvatomba. Vava twamine punga yakuvalukuka chipwe kuvajiha shimbu navakapwa nakutanga hamilimo. Nehemiya alombele kuli kalunga cheka mwomwo atachikijile ngwenyi chinyingi na ngolo vyapwa vyakulikalunga. Asakile Kalunga amulweze nawa mwakulingila. Malunga vosena valipakachishilenga navitwa, vavahakilenga hajimbango hajimbango valame vaka kuzata. Muthu himuthu vosena apwilenga nachitwa chenyi wakulizanga mukulwa jita. Vaka-kole vahonene kujiha Nehemiya chipwe va Yuleya. Kuzata chatwalililengaho mumakumbi makumi atanu na avali (52) mbango yakumine kuyi tungulula. Kaha omu vachimwene vaka-kole javo navakamafuchi osena aze avajingulukile vali komokelele mwomwo ngwavo mulimo kana vanaukumisa na kukafwa cha Kalunga. (Kwimba)\nMuvwimbimbi makumi avali nayivali (22) Ezela mwatanga jishimbi\nOmu valingile vanakumisa lyehi kutunga jimbango, va Yuleya valikungulwile hamwe mu Yelusalemu. Vatu vamuhulishile Ezela, kapilishitu ka Kalunga, avatangile mazu. Vamwe valilile mwomwo atachikijile ngwavo tuna likange kujishimbi ja Kalunga. Kalunga ahanyine ngolo vaka-kole javaYuleya ngolo vashiule nganda yaYelusalema. Vakiko valishikile kwalumuka kuvilinga vyashili vatambuke mujila ya kumukavangiza Kalunga cheka. Nehemiya avalwezele vatu ngwenyi, “Kanda namwivwa matotoko. Mwomwo kuwahilila cha Kalunga chikiko ngolo jenu.” Vatu vosena vamwalishile Kalunga valingile chilika chachinene. Vazangile nawa lizu lya Kalunga vavalumbunwinelyo. Shikaho etu nawa tunahase kuwahilila chipwe tunavulumuna. Kalunga alizanga lyehi kutu konekela etu. Nahase kwalumuna kuyanda nashili jetu kupwa kuwahilila. Mwatuhana jingolo etu jakukavangiza jilila jenyi nakumuhana kavumbi. (Kwimba)\nMuvwimbimbi makumi avali nayitatu (23) Yesu hakulusu\nYowano 19:17 - 30; Wava-kaloma 5:8\nShimbu Yesu apwile hano hamavu ahichile muvyeseko vyavivulu chikuma, nge omu nawa vangamba jakalunga vakwavo nawa vali muno mumukanda. Satana amwesekele Yesu mangana alifukule kuli ikiye keshi kuli kalungako, oloze Yesu akanyinenga kuvyeseko vya Satana. Vatwamina java Yuleya vamulukukilenga nakumufumbukila Yesu muku hanjenjeka chavo, hamwe vamushinjilenga namazu amwe akumuleleveka mwakuhingama. Vamusezele kuli vaku-mukavangiza jenyi. Vamukashile, vamuhendele nakumuveta vamu vangijikilile kumeso a vaka-kusopesa. Ku songo, vamujihile ha kulusu. Kalunga apulululwile va Elija na Ndanyele hamwe navakwavo nawa ha jilwola jajivulu, oloze Yesu kamupulwilwileko kufuma kukufwa. Amwechele Yesu apulasane tuhu mumaukalu osena mangana ha jisonyi na jishili jetu a kafwileho, nge ngamba ya Kalunga wakuyanda. Mwomwo nganomu ononokele palanga nakukufwa Kalunga kamusele tuhuko muze muchimbumbe. Amusangwilemo halikumbi lya muchitatu, amuhanyine ulemu waunene. Mwahichile makumbi makumi awana (40) kufuma hakusanguka chenyi, vamutwalile mwilu atwama kuli voko lya chilyo lwa Kalunga. Kuvanga kaha muli Yesu mukiko jishili jetu nahasa kujikonekela najisonyi jetu kutu fumisajo. Numba usoko wetu nakalunga utungu luke cheka. Nakuyoya chiyoyelo jino chakulemesa Kalunga. Nakuhasa kutwama nenyi haya myaka na myaka muze muupahu, nge tunafu lyehi mumijimba yetu. (Kwimba)\nMuvwimbimbi makumi avali nayiwana (24) Yesu mwavenyikila jila yakuya kukuyoya cha haya myaka\nMateu 7:13; Yowano 14:6\nMuvwimbimbi ou ulina kutwinyikila etu kuyoya chinapu chakutambuka mujila yayinene yakutwala ku kufwa. Vosena vanahono kumwivwisa Kalunga kuwaha. Yesu ayanjile nakutukafwa mangana atulwile kukutuzangamisa. Asangukile wamutonyi cheka. Atulweza jila ya Kalunga. Twatela kukavangiza jino jila ya Yesu. Ya yikalu kaha nawa yayindende yakulipalakanya. Hamwe na hamwe natuyanda mukuyoya vene ngana. Nganomu chapwile kuli Ndanyele na masepa jenyi. Oloze jila ya Yesu yakututwala mwilu. Muze kamweshi kuyandako. Chikiko chihela chakuwahilinga lika myaka na myaka mukuunda. Mukiko atwama Kalunga. Yesu ngwenyi, “Ami yami jila, yami muchano, yami kuyoya. Mutu naumwe pimbi mweza kuli tata shina kuvanga hali ami.” Lomba vene oho lili. Mulombe Yesu akulweze jila ya ise.\nSee different versions of this script in Afrikaans, Buhutu, Chinese Simplified, Czech, English, French, Herero, Indonesian, Kiluba: Shaba, Kimwani: Ibo, Lomwe: Mozambique, Malagasy Merina, Ngonde, Northern Sotho, Pijin: Solomon Islands, Portuguese: Brazil, Portuguese: Mozambique, Roglai, Southern, Russian, Sena: Mozambique, Shimaore, Shona, Spanish, Swahili: Tanzania, Takwane, Thai, Thimbukushu, Tok Pisin: PNG, Tonga: Malawi, Tsonga, Umbundu, Urdu, Venda, Xirima, Yao: Malawi, Zulu.


Ko “Tangira Raom n Aomata n Aron Tangiram i Bon Iroum”? | Te Reirei\nKataneia Natim Bwa E na Beku Iroun Iehova\nKataneia Natim ae Tebwi Tabun Ana Ririki Bwa E na Beku Iroun Iehova\nKakaitau Ibukin Aron Iehova n Tituaraoi\nIehova Bon te Atua ae Nibwan te Tangira\nKo “Tangira Raom n Aomata n Aron Tangiram i Bon Iroum”?\nAi Tebubua te Ririki i Aan Ana Kairiri te Tautaeka n Uea!\nRONGORONGORA RIMOA “Akea te Bwai Mai Aan Taai ae Kona n Tukingkami!”\nTe Taua-n-Tantani (Kaongora Ibukin te Reirei) | November 2015\nWAREKIA N Acholi Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Batak (Toba) Bengali Bicol Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Fijian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Korean Krio Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mexican Sign Language Mixe Mongolian Moore Ndebele (Zimbabwe) Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Quichua (Imbabura) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Serbian Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Yoruba Zande Zapotec (Isthmus)\n“Ko riai n tangira raom n aomata n aron tangiram i bon iroum.”—MAT. 22:39.\nANENE: 73, 36\nE aera ngkai a riai ana toro Iehova ni kaotiota ana tangira?\nTera aroni kakawakin te tangira n te mare?\nTera aroia ana aomata te Atua ae noraki iai tangiraia raoia n aomata?\n1, 2. E kangaa ni kaotaki kakawakin te tangira n te Koroboki ae Tabu?\nTE TANGIRA bon aroaron te Atua ae rangi ni kakawaki. (1Ioa. 4:16) Ana moani karikibwai bon Iesu, are e maiu i rarikina i karawa i nanon ririki aika rangi ni bati ao e reiakini kawain te Atua aika tatangira. (IKoro. 1:15) E kaotia Iesu mani baike e karaoi, n ikotaki naba ma arona i aon te aba bwa e ataia raoi ae e bon tatangira Iehova ae te Atua, ao e kakairi n arona anne. Ma ti aki nanokokoraki bwa e irianaki n taai nako n te tangira aron Iehova ao Iesu ni kairiri.\n2 Ngke e titirakinaki Iesu bwa tera te tua ae te kabanea ni kakannato i buakon te Tua, e taku: “‘Ko riai n tangira Iehova ae Atuam ma nanom ni kabanea, maium ni kabanea ao am iango ni kabanea.’ Te tua aio bon te kabanea ni kakannato, ao te moan tua. Te kauoua, kaanga aekakin naba anne ae kangai, ‘Ko riai n tangira raom n aomata n aron tangiram i bon iroum.’”—Mat. 22:37-39.\n3. Antai ‘raora n aomata’?\n3 Noria bwa e taekina tangiraia aomata Iesu imwin tangirani moa Iehova. E oti iai bwa e kakawaki kaotiotan te tangira n ara reitaki nako. Ma antai ‘raora n aomata’? Ngkana taanga ngaira, raora n aomata ni kaan boni buura. Aika a kaan naba nakoira boni kaain te ekaretia, aika raora n taromauria te Atua ae koaua. Ao ai naake ti boo ma ngaiia n ara mwakuri ni minita. A na kangaa ni kaotiota tangiraia raoia n aomata taan taromauria Iehova ao ni kakairi n ana reirei Natina?\nKAOTA TANGIRAIA BUURA\n4. E na kangaa n nakoraoi te mare, e ngae ngkana a aki kororaoi aomata?\n4 E karaoa te moani mare Iehova ngke e karika Atam ao Ewa ao e katiteuanaia. Ana kantaninga ibukia bwa e na kakukurei ao n teimatoa aia mare, ao a na kaona te aonnaba n aia kariki. (KBwaai 1:27, 28) E ngae n anne, e uruaki te moani mare n te karitei nakon riain Iehova n tautaeka, ao e ituaki te botannaomata n te bure ao te mate. (IRom 5:12) Ma ti tuangaki n te Koroboki ae Tabu aroni kanakoraoan ara mare. Iai i nanona te reirei ni kairiri ae moan te tamaroa ibukin aei, ibukina bwa a bon nako mairoun Iehova, are te tia Karaoa te mare.—Wareka 2 Timoteo 3:16, 17.\n5. Tera aroni kakawakin te tangira n te mare?\n5 E kaotaki n Ana Taeka te Atua bwa te tangira bon te reitaki ae kaan ke te tangira ae korakora, ae kakawaki ibukia aomata bwa e na kakukurei reitakia. E boni koaua aei ibukin te mare. E taekin taeka aikai Bauro nakoia kaain te ekaretia: “E taotaonakinnano te tangira ao e akoi. E aki bakantang te tangira, e aki taetae ni kamoamoa, ao e aki kainikatonga, e aki kakamatauninga, e aki ukera oini kabwaiana, e aki kakaiun. E aki taua mwini karawawataana. E aki kimwareirei n te buakaka, ma e kimwareirei n te koaua. E taona nanona nakoni bwaai ni kabane, e onimakini bwaai ni kabane, e kantaningai bwaai ni kabane, ao e nanomwaaka nakoni bwaai ni kabane. Akea kabwakan te tangira.” (1Kor. 13:4-8) E na bon rikirake kakimwareirein te mare ngkana a kaotiotaki ao ni maiuakinaki taeka akanne.\nE kaotaki n Ana Taeka te Atua aroni kanakoraoan te mare (Nori barakirabe 6, 7)\n6, 7. (a) Tera ae taekinaki n te Baibara ibukin te kairiri? (b) Tera aron te Kristian ae te buumwaane nakoni buuna?\n6 E rangi ni kakawaki te tangira ibukin te boto n reirei ni kaineti ma te kairiri, are e a kamani karaoia te Atua ibukini baireani bwaai irouna. E kabwarabwaraa Bauro aei: “I tangiringkami bwa kam na ataia bwa atuia mwaane nako bon te Kristo, ao atun te aine te mwaane, ao atun te Kristo te Atua.” (1Kor. 11:3) Ma e aki riai ni karaoaki te kairiri ma te matoa. N te katoto, e kairiri Iehova i aoni Kristo ma te akoi ao e aki bangaomata, ao e ongeaba iai Iesu. E butimwaea ana kairiri te Atua ae tatangira ngke e taekina aei: “I tangira te Tama.” (Ioa. 14:31) Tao e na bae n aki namakina anne Iesu, ngke arona bwa e kairimatoa ke e kairoro Iehova n reitakina ma ngaia.\n7 E ngae ngke te buumwaane bon atuni buuna, ma e taekinaki n te Baibara bwa e na ‘angani buuna karineana.’ (1Bet. 3:7) Te anga teuana ae a kona buumwaane ni karineia iai buuia, boni man tabeakinani kainnanoia ao karaoani moa baike a tangiri ni bwaai tabeua. Ni koauana, e taekinaki n Ana Taeka te Atua aei: “Buumwaane, teimatoa n tangiriia buumi, n aron naba te Kristo ngkai e tangira te ekaretia ao e anga boni ngaia ibukina.” (IEbe. 5:25) Eng, e anga naba maiuna Iesu ibukia taan rimwina. Ngkana e kakairi te buumwaane n aron Iesu ni kairiri ma te tangira, e na bebete riki iroun te buuaine bwa e na tangiria ao ni karinea ao n aantaeka irouna.—Wareka Tito 2:3-5.\nKAOTA TANGIRAIA RAOM N TE ONIMAKI\n8. Tera ae a riai n iangoia taan taromauria Iehova ibukia tariia n te onimaki?\n8 Iai mirion ma mirion aika taromauria Iehova i aon te aba ni kabutaa, ao a kaotiota arana ma ana kantaninga. Tera aroia taan taromauria Iehova n tatabemania nako n iangoiia tariia aika taani Kakoaua? E kaekaaki n Ana Taeka te Atua aei: “Ti na kakaraoa ae raoiroi nakoia aomata ni kabane ngkai ti anganaki ara tai, ma e a moamoa riki nakoia ake a katiteuanaaki ma ngaira n te onimaki.” (IKar. 6:10; wareka I-Rom 12:10.) E korea aei te abotoro Betero: “Kam na kakorakoraingkami n itangitangiri, ngkai kam a tia ni kaitiakingkami n ami ongeaba n te koaua ae karika uaana ae te itangitangiri n tari ae nako man te nano ni koaua.” E taekina naba ae kangai nakoia tarina n te onimaki: “Ma ae moamoa riki, kam na kakorakoraa te itangitangiri i marenami.”—1Bet. 1:22; 4:8.\n9, 10. E aera bwa iai te katiteuanaaki i marenaia ana aomata te Atua?\n9 Ibukina bwa e korakora tangiraia raora ni beku ibukin Iehova, ti a kaotia bwa e okoro ara botaki ae katobibia te aonnaba. Irarikina, ibukina bwa ti tangira Iehova ao n ongeaba n ana tua, e buokira ni mwaakana ae moan te korakora n te iuniweeti ae taamneina ae raoiroi ke mwaakana ae kakammwakuri. Aio are ti a karekea iai katiteuanaakira ae kakukurei ao n riki bwa te botaki n itaritari ni koaua ae katobibia te aonnaba.—Wareka 1 Ioane 4:20, 21.\n10 Ni kamataataani kainnanoan te tangira irouia Kristian, e korea aei Bauro: “Karina i aomi te atataiaomata ae nako man te nanoanga, te akoi, te nanorinano, te nimamannei, ao te taotaonakinnano. Teimatoa n taotaon nanomi i marenami ao tauraoi n ikabwarabure ngkana iai bukini ngurenguremi i marenami, n aron Iehova ngke e tauraoi ni kabwarai ami bure, ao ai aromi naba. Ma irarikini baikai ni kabane, kam na karina i aomi te tangira, bwa bon te bwai ni kabaebae ae katiteuanaia aomata n te aro ae kororaoi.” (IKoro. 3:12-14) Ai kakaitaura ngaira n te tangira are ‘te bwai ni kabaebae ae kororaoi’ ae noraki i marenara, n aki ongeia bwa tera arora ke ti roko mai ia!\n11. E kangaa ni kanikinaeaki ana botaki Iehova n te tangira ao te katiteuanaaki?\n11 A kinaaki ana toro Iehova man te tangira ni koaua ao te katiteuanaaki, bwa aomata aika maiuakina te Aro ae koaua, bwa e kangai Iesu: “Ao ane a na ataingkami aomata ni kabane bwa bon taan rimwiu ngkami, n aei: ngkana kam itangitangiri.” (Ioa. 13:34, 35) Ao e korea aei Ioane: “A kaotaraeaki natin nako te Atua ao natin nako te Riaboro, n aei: Ane aki kakaraoa ae raoiroi ao e aki nako mairoun te Atua. E aki naba nako mairoun te Atua ane aki tangira tarina. Bwa bon aei te rongorongo are kam ongo man te moantai, ae ti riai n itangitangiri i marenara.” (1Ioa. 3:10, 11) A kanikinaeaki Ana Tia Kakoaua Iehova bwa taan rimwini Kristo ni koaua man te tangira are e noraki iai rianakoni katiteuanaakia. Boni ngaiia ake e kabonganaia te Atua ni kakoroa nanon ana kantaninga ae tataekinan te rongorongo ae raoiroi ibukin te Tautaeka n Uea ni kabutaa te aonnaba.—Mat. 24:14.\nIKOTAKIA “TE KORAKI AE UANAO”\n12, 13. Tera ae a karaoia ngkai te “koraki ae uanao,” ao tera ae a na waekoa n rinanona?\n12 E rangi ni korakora mwaitiia ana toro Iehova aika kaain “te koraki ae uanao . . .[aika] nako mai buakoia botannaomata ma baronga ma natannaomata, ma taian taetae.” A “tei i matan [ana kaintokanuea te Atua] ao i matan te Tiibutetei [Iesu Kristo].” Antai te koraki aikai? “A nako te koraki aikai mai buakon te rawawata ae korakora, ao a a tia n teboki aia kamwarai ao ni kamainainai n raraan te Tiibutetei,” bwa a onimakina ana karea ni kaboomwi Iesu. A tangira Iehova ao Natina kaain “te koraki ae uanao” ae ririkirake aei, ao a ‘beku iroun te Atua ni ngaina ao ni bong.’—TeKao. 7:9, 14, 15.\n13 E na waekoa Iehova ni kamauna te waaki ae buakaka aei n te “rawawata ae korakora.” (Mat. 24:21; wareka Ieremia 25:32, 33.) Ma ibukin tangiraia ana toro, e na kamanoia Iehova ao ni karinia n ana aonnaba ae boou. N aron are e beritanaki tao 2,000 te ririki n nako, “E na kaoa te rannimata [te Atua] ni kabane mai mataia, ao e nang akea riki te mate, ke te nanokawaki ke te tang ke te maraki.” Ko ingainga ni kani maeka n te Bwaretaiti ngkana “a a mauna bwaai rimoa”?—TeKao. 21:4.\n14. E kangaa aron rikirakeni mwaitiia te koraki ae uanao?\n14 Ngke e moanaki kabaneani boong n 1914, tao tii 5,000 mwaitiia ana toro Iehova ni kabutaa te aonnaba. Ni kairaia ibukin tangiraia raoia n aomata ao n ana ibuobuoki taamnein te Atua, a nanomwaaka nikiraia Kristian aika kabiraki aika karako mwaitiia ni karaoa te mwakuri ibukin uarongorongoan te Tautaeka n Uea. Ibukin anne, e a tabe n ikotaki ngkai te koraki ae uanao ae a kantaningaa te maiu i aon te aba. E a rikirake mwaitiia taani Kakoaua nakon 8,000,000 tabun ake a bobotaki ma ekaretia aika e raka i aon 115,400 ni kabutaa te aonnaba, ao e teimatoa n rikirake mwaitiia. N te katoto, e raka i aon 275,500 mwaitiia taani Kakoaua aika boou ake a bwabetitoaki n te ririki ni mwakuri n 2014, ae katautauaki bwa tao 5,300 aika bwabetitoaki ni katoa wiki.\n15. Kabwarabwaraa raababan te mwakuri ibukin uarongorongoan te Tautaeka n Uea ae tabe ngkai ni karaoaki.\n15 E kamimi raababan te mwakuri n uarongorongo. A boreetiaki ngkai ara boki aika boto man te Baibara n taetae aika raka i aon 700. E korakora riki tibwaakin te maekatin ae Te Taua-n-Tantani n te aonnaba. E boreetiaki n te mwaiti ae raka i aon 52,000,000 ni katoa namwakaina, n taetae aika 247. E rakarake katoton ara boki n reirei n te Baibara ae Tera Ana Reirei ni Koaua te Baibara? nakon 200,000,000 ake a boreetiaki n taetae aika raka i aon 250.\n16. Baikara bukina aika e kakabwaiaaki iai ana botaki Iehova i aon te aba n te aro n taamnei?\n16 Ti nora te rikirake ae rianako ngkai ibukina bwa ti onimakina te Atua ao ni kakoauaa raoi te Baibara bwa ana Taeka Iehova ae kaira koreana. (1Tet. 2:13) Ae rianako riki boni kakabwaiaaia ana aomata Iehova n te aro n taamnei, e ngae ngke a ribaaki ao ni kaitaraaki iroun Tatan, ae “atuan te waaki ae ngkai i aon te aba.”— 2Kor. 4:4.\nKAOTA TANGIRAIA AOMATA N TAAI NAKO\n17, 18. Tera aroia ae riai ana toro te Atua nakoia naake tiaki kaain te onimaki?\n17 Tera aroia ae riai ana toro Iehova nakoia naake a aki taromauria te Atua ae tii temanna ae koaua? N ara mwakuri n uarongorongo, ti kaitiboo ma kaeka aika kakaokoro, tabeman a butimwaei ao tabeman a ribaira. E ngae ngke tera aroia aomata, ma e kaotaki n Ana Taeka te Atua te kaetieti ae a riai ni bwainna ana toro. E taekinaki iai aei: “A na raonaki ami taeka n te atataiaomata ao n taoronaki, bwa kam aonga n ataa aromi ni kaeka ae riai nakoia aomata n tatabemania nako.” (IKoro. 4:6) Ngkana ti kaekaia aomata ake a titiraki ibukin ara kantaninga, ti kaekaia “ma te nimamannei ao te karinerine ae bati” ibukina bwa ti kairaki n tangiraia raora n aomata.—1Bet. 3:15.\n18 Ti kaota tangiraia raora n aomata e ngae naba ngkana e totokoaki ara rongorongo irouni kaain te auti ae unun are e ribaira. Ti kakairi iroun Iesu n arona aio: “Ngke e kabuakakaaki ao e aki kabooa mwina n taetae ni kabuakaka. Ngke e maraki ao e aki taetae ni karekekai, ma e teimatoa n anga ngaia nakon teuare [Iehova] e motikitaeka n te eti.” (1Bet. 2:23) E ngae ngkana ti botaki ma tarira n te onimaki ke tabeman riki, ma ti kaota te nanorinano ao ni maiuakina te reirei ni kairiri aei: ‘Tai kabooa te buakaka n te buakaka ke te taetae ni kabuakaka n te taetae ni kabuakaka, ma ni kaitaraan anne, taetae ni kakabwaiaa te aba.’—1Bet. 3:8, 9.\n19. Tera te boto n reirei are e anga Iesu ibukia taani kakaaitara?\n19 A ongeaba n te boto n reirei ae kakawaki are a anganaki iroun Iesu ana aomata Iehova, n aroia ni kaotiota te nanorinano. N ana Kabwarabwara Iesu i aon te Maunga, e taku: “Kam ongo bwa e taekinaki ae kangai: ‘Ko riai n tangira raom n aomata ma n ribaa ane kairiribai nakoim.’ Ma I kangai nakoimi: Teimatoa n tangiriia aomata aika kairiribai nakoimi, ao tataro ibukia ake a bwainikiriningkami, bwa kam aonga n riki bwa natin Tamami are i karawa, are e kaotaa taai i aoia aomata aika buakaka ma aika raoiroi, ao e kabwakaa te karau i aoia aika eti aroia ma aika aki eti.” (Mat. 5:43-45) Eng, ngkai ana toro te Atua ngaira, ti riai n reireinira n ‘tangiriia ara kairiribai’ n aki ongeia bwa tera aroia nakoira.\n20. E aera bwa e na buta tangiran te Atua ao raora n aomata n te waaki ae boou i aon te aba? (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.)\n20 A riai ana aomata Iehova ni kaotia n iterani maiuia ni kabane bwa a tangira Iehova ao raoia n aomata n aroaroia ao n aia mwakuri. N te katoto, e ngae ngkana a rawa tabeman ni butimwaea rongorongon te Tautaeka n Uea, ti na kaota tangiraia ngkana a kainnanoa te ibuobuoki. E korea aei Bauro: “Kam na tai taarau iroun temanna n te bwai teuana, ma tii n te itangitangiri. Bwa ane tangira raona n aomata ao e kakororaoa iai te tua. Bwa e kangai te Tua, ‘Ko na tai wene ni kimoa, Ko na tai tiriaomata, Ko na tai iraa, Ko na tai mataai,’ ao ai tuua riki tabeua, ma a ikotaki i nanon te taeka ae kangai, ‘Ko riai n tangira raom n aomata n aron tangiram i bon iroum.’ E aki karaoa ae buakaka nakon temanna te tangira, mangaia ae e kakororaoa te tua te tangira.” (IRom 13:8-10) Ngkai Ana Tia Kakoaua Iehova ngaira, ti kaota te tangira ni koaua n te aonnaba ae buakaka aei ae mena iai te iowawa, akea te katiteuanaaki iai ao e tautaekanna Tatan. (1Ioa. 5:19) E na boni buta te tangira i aon te aonnaba n te waaki ae boou imwini kamaunaan Tatan, ana taimonio ao aomata aika karitei. Ai kakukureira ngkana a bane kaain te aonnaba n tangira te Atua ao raoia n aomata!\nTE TAUA-N-TANTANI (KAONGORA IBUKIN TE REIREI) November 2015


Ngindo New Testament 2015 2 Yohana 1\nBalua ja pabele ja Yohana\nBalua ja pabele ja Yohana jiandikigwa na ndundame Yohana chaka cha 90 kuboka pukubelekwa Kilisto. Yohana akilengiteje mwene kutenda nga jwaandika jenie, nambu tu akikemite mwene munanhota. Minhalo ejibi mukitabu chenje gabi tela na agabi mukitabu chu Nhwalo Gwambone oguandikigwe na Yohana. Muno pakwajali nhwalo gwa amuli ja Yesu ju kupalana na panneta pamwe Yesu jwa lipalano nu kengama amuli jakwe (2 Yohana 1:5-6; Yohana 15:9-10). Bandu baamini kutenda Yohana aandike Nhwalo Gwambone tela na Yohana na balua itatu 1 Yohana na 2 Yohana na 3 Yohana kingobu patama ku Efeso.\nIganukube Yohana ajiandika balua jenje kwa akalombo abapambuligwe na akinangota mundu, nambu ibonekana andi akiba akaandikila kikuta cha bandu abunhwamini Kilisto. Yohana aandika balua jenje gambu gwa kalimbia mwojo bandu abunhwamini Kilisto na kakelabuya angweto nhwalo gwa akaboli buwangi.\nYohana ajilaite balua jenje kutenda baandaki beneke na bapatite abali akajakwe (Lipungu lya 1:1-3).\nPenia ngabape mwojo bandu abunhwamini Kilisto na kakomboke angweto amuli ngolongwa (Lipungu lya 1:4-6).\nKabe ngaba kelebuya angweto ku nhwalo gwa akaboli buwangi (Lipungu lya 1:7-11).\nYohana ajomolila balua jakwe kwakapata abali kuboke kukikuta cha bandu abunhwamini Kilisto kwakiba, chakikema “nnombo gwinu jwapambuligwe na Nnoongo” (Lipungu lya 1:12-13).\n1 Nenga nananhota nunhwandikila mwenga Amama mampambuligwe pamwe ni ingota inu mbi kupalanga mukweli. Ngiti netuje nanumpalanga, nambu boa abijimanyi kweli babi mpalanga. 2 Magambu kweli ejibi nkati jito, jijendekea kube na twenga machoba goa.\n3 Gwambone na kia na tengela eiboka ku Nnoongo nuku Yesu Kilisto, Mwana jwa Awawa, ipakube pamwe na twenga mukweli na mapalano.\nKweli na mapalano\n4 Nganhala mwojo muno kutenda ingota inu yenge itama mukweli andi ana Nnoongo Awawa pubutuamuliche. 5 Nunhwandiki mwe mamama, twe tuboa tatunhwamine Kilisto, tupalane. Kujopa kongo ngiti amuli nhyonoje, nambu amuli ujaje ejitukiba najo kuboke pukutumbula. 6 Kupalana nga kongo kutama kukuagabala amuli ya Nnoongo. Amuli ejimijijoa kuboke kalakala nga jenje, mmoa mpaligwa kutama kukupalana.\n7 Akawangi ajingi pabile padunia, bandu benia kujeketeje kutenda Yesu Kilisto eike kwa mmele gukimundu. Mundu jwalenga genie nhwangi na ankana Kilisto. 8 Kuyenie, mmegange maha mmeni mangweto kupala makaoyangaje chache chemikibegalile, kupala mpatange hupo inu tegatega.\n9 Mundu jwajoa jwanga agabala nu kujendeke kutama mumaboulo ga Kilisto, nambu kuagabaje akwetije Nnoongo. Ojwajendeke mumaboulo genia akweti Awawa na Mwana. 10 Kuyenie anda mundu aike kwinu mangweto nu kunneteje maboulo genia, mangweto makampokeje kachinu, wala makampataje abali. 11 Gambu jwampata abali mundu jwenio, abi nakwe pamwe muitendwa yakwe ibaja.\n12 Ngweti ndu gukunnengelanga, nambu mbaije kunnenge genia kukunhwandakila, nambu, nhyobale kuika kwinu nu kulongela na mangweto, kupala kuala mwojo kwito kulenganile.\n13 Ingota ya nnombo gwinu jwapambuligwe na Nnoongo yampata abali.\n© 2015 TWFTW


Rev 1 | `MVA | STEP | Kana geretadi dapura kana ngaedi nge Iesus Kristus mangata inanga be teadi dipura ka geretadi dapura kana. Nanaranga ka kana ngaedi Iesus iani, be Iesus itaguraki be kana saringatuka dapura kana nge malipilipi kana itikingdi. Ono kana ngaedi mangata ngananga kana nge ‘enzel’ ne teke inepalako malipilipi kana Zon-lo be pile ngaedi mangata matana-lo inanga.\n1 Kana geretadi dapura kana ngaedi nge Iesus Kristus mangata inanga be teadi dipura ka geretadi dapura kana. Nanaranga ka kana ngaedi Iesus iani, be Iesus itaguraki be kana saringatuka dapura kana nge malipilipi kana itikingdi. Ono kana ngaedi mangata ngananga kana nge ‘enzel’ ne teke inepalako malipilipi kana Zon-lo be pile ngaedi mangata matana-lo inanga. 2 Be Zon ambe kana ita ngaedi nge ere-moarunga be mangata irangaki. Pile moarunga ngaedi nge Nanaranga pilenga, be Iesus Kristus ka pile ngaedi idoki be mangata inanga. 3 Tamoata naita pile mumuakadi ngaedi tamoata be aine takadi ilezedi nge suri dauia. Be tamoata naita pile geretadi dipura ngaedi ilongo be ilona-lo inanga nge suri dauia. Maka ma bong ono kana ngaedi dapura kana ambe disaringa!\nZon ‘Sios’* Lima-be-rua Pile Inangadi\n4 Ngau Zon ka ugere. Be nge kam tamoata be aine ‘sios’ lima-be-rua Esia kaba-lo ka ugere-kaming. Nanaranga isi isoaki, toira be isukoaki, be alauri ngapura kana nge marou ne tadokidoki-ba be ilo-uia ne iboadu ngang-kaming. Be Nanaranga Mariaba ne lima-be-rua Nanaranga bagi* ne ono tanepoanga aro dituitui nge marou nedi be ilo-uia nedi iboadu dang-kaming be. 5 Be Iesus Kristus marou ne tadokidoki-ba iboadu ngang-kaming. Iesus Kristus ka Nanaranga pilenga adoado-la be mangata irarangaki. Ngai ka natu labalabatuka be matamatanatuka mate-lo be imarang. Be anuatanepoa moarunga kateka-o nge ngai eruma disoaki be ngai itanepoadi.\nNgai irereretakikita-tina, be matengana-lo ka daraka ane be muzigoala neda erumadi tasoaki be irubetaki-kita. 6 Be anua ono ngatanepoa kanana-lo tamoata* Nanaranga ditabatabai bokana inanga-kita, be Nanaranga ne be ne Tama tamalipilipini kana. Bokaibe malama be kaiboang, be kaiboang ono tanepoanga nge Iesus Kristus-doi ne, be bokaina-la daeneno! Moimoi.\n7 “Kamate! Oaru-o isoaki be ibalabala! Tamoata be aine moarunga masa date. Tamoata maka io ane dinagutobai masa date be. Ngai kanabe tamoata be aine moarunga kateka-o masa datang be danodo. Kana ngaedi nge bokainatuka-la dapura! Moimoi.”\n8 Nanaranga Tanepoa bokai ipile, “Ngau ka Muamuatuka be ngau ka Alalaurituka. Ngau isi usoaki, toira be usukoaki, be alauri masa mpura. Ngau Nanaranga Kaiboangigu-tina!”\nZon Kristus Ite\n9 Ngau tarito-kaming Zon ka ugere. Ngau kam Iesus Kristus tamoata be aine ne zaiza tatui-budu be moatubu be sururu tabazibazi-budu. Moimoi Iesus Kristus ikila-kita be moatubu tadokidoki-budu, ata tago oaikiki-la be tasegesege. Bokaibe alauri masa anua* ono Nanaranga ngatanepoa kanana-lo tasoaki-budu. Bokaibe, bokai kamakaua: Ngau Nanaranga pilenga be Iesus pilenga ono ne mangata inagupasiki lilidi-o ka motu ara Patmos-o uaura-lo dinangaia. 10 Tanepoa Bong nenao nge Oli Spirit ilogu-lo isili be malonga teke kanabiabia murigu ipilepile be ulongori. Malonga ngae kabanga nge tauru bokana. 11 Malonga ngae bokai ipile, “Kana kuita nge ‘buku’-lo gogere be ‘sios’* lima-be-rua ngaedi gonabangakidi: Epises, Smerna, Pergamum, Taiataira, Sardis, Piladelpia be Leodisia.”\n12 Makara nge ubuira be malonga iraraia nge mte kana. Ubuira nge baratui lima-be-rua ‘gol’ oti ememaki bokai dituitui be uita. 13 Baratui ngaedi maradi nge tamoata teke ituitui be ute. Tea nge “tamoata natu” bokana. Kusi-sili teke salagabuli duduna-lo be ibala ae babadia-lo nge inanganangai. Barabara-nao nge kusi teke mapala angapi bokana ‘gol’ oti ememaki inanganangai. 14 Pangana be donga nge dioaoasepuka-tina, be oaoangadi nge oaru oaoangadi bokana. Mata nge eoa kanabibia bokana dipurupururui. 15 Ae babadi nge sosodabu ngakarakara bokana dikarakara. Malonga nge zagura ngarokasapa be ngapapanana bokana. 16 Luma oanana-o nge goai lima-be-rua idokidoki, be aoa-nalo nge asi ono eunga mata ruarua ipusika. Asi ngae nge mata sagode. Lili nge dimalama-tina. Malamangadi nge gopile-ra amari ka amari-soasoa ieno be imalamalama!\n17 Bong tamoata ngae ute nge ae babadia-lo utapuloria be umate be ueno. Kodeka luma oana ogu-o inangaria be bokai ipile, “Taburim moaki ira! Ngau ka Muamuatuka be ngau ka Alalaurituka! 18 Kamate! Ngau ka Moauriuri-la sukoaki! Umate, ata ambe moauriuri usoaki, be bokaina-la moauriuri msukoaki kana. Ngau ka mate muzi be mate-anua babaduadua ono uasara ne udokidoki.\n19 “Ngau urere kana kuita nge gogere. Kana-ma kaituka dipura be kuita-re! Be kana alauri dapura kana be kuita nge gogere-doi. 20 Goai lima-be-rua aoagu-lo kuita be baratui lima-be-rua ‘gol’ oti ememaki nge labudi sikitadi bokai: Goai lima-be-rua nge ‘enzel’ lima-be-rua ‘sios’* lima-be-rua nedi, be baratui lima-be-rua nge ‘sios’ lima-be-rua kilala nedi.”


E a kateaki te Aro ae boou iaon Kiribati. | Kiribati Updates\nE a kateaki te Aro ae boou iaon Kiribati.\nMay 30, 2016 - News, Uncategorized - no comments\nE a tia n I boobonga raoi ngkai aron katean te Aro ae boou iaon Kiribati ae aranaki bwa Harno church.\nTe I Kiribati are e iangoa te waki aio e bon kabotoa ana koaua iaon te wirikiriki nakoina ma irouia te utu n Uea teuana I Karawa ao man rereitaki ma ngaia inanon te tai teuana ma teuana.\nTeuaio bon Edward Corie ao kaain Maiana ao e taekinna nakon KU bwa reken aio irouna ao e kona n riki bwa te tia mamata n atakin bwaai ake e kaongoaki.E kinaki naba ngkai ana waaki aio iroun MWYSA ao e bon wakinako ana katoki aoraki nakoia aomata ake aki toki aorakia n aia Aro,\nIai kaain ana Aro aio ae nakon tebubua mwaitia ao e tauraoi naba ni butimwai aoraki ake a tangira te ibuobuoki nakoia. E aki rangi ni master te baibara ma arana ana Aro aio e bon reke ma te Baibara ni bokin aae Etekiera.\nIai ana tabo ae kona n reke iai ke ana aobiti I Bikenibeu.\nMan ana itera te KU ao aio ai tibwa te moan bwai ae boou nakon Kiribati n te ririki aei.NI kaeineti ma te tua iaon teuana te Aro bwa ena reg iaon Kiribati ao iai itera tabeua ae kainanoaki te Aro teuana ma teuana bwa ena kakoroi bukina n aron mwaitia moa kaain te Aro imwain teina.


Tokanikai Kirata's Page - Banaban Voice\nTokanikai Kirata's Apps\nTokanikai Kirata's Likes\nTokanikai Kirata's Friends\nTokanikai Kirata has not received any gifts yet\nTokanikai Kirata's Page\nTokanikai Kirata's Blog\nPassing away of the two former Councillors\nPosted on July 19, 2010 at 6:47am 0 Comments 0 Likes\nSad to note that Tebaruru Baoa and Tuateira Burataake passed away on Saturday. These two have serve the Banaban people for eight years in council. Sadly missed by their families and friends.\nTaian Mate i Rambi\nPosted on July 12, 2010 at 2:34pm 0 Comments 0 Likes\nA tia ni weteaki man te maiu aio: Niki Ben, Nei Seata Tumairang ao Nei Tekinoa Ioaba. Niki e kabaea roroana, Nei Seata e ituaki n te breast cancer ao Nei Tekinoa e bon marurung ao ngke e amarake ma tibuna ao ea buburake naba ao ea moti naba ikena ngke bong.\nUpdates mai Rambi\nPosted on July 10, 2010 at 12:28pm 0 Comments 0 Likes\nKam na mauri!\nTia nanokawaki ni katanoata ikai ba ea motirawa man te maiu aei Nei Seata Tumairang i Kioa ngke e karangaina. Nei Seata e bon ituaki n te breast cancer inanon te tai ae maan ao ai te tai aio are ea weteaki iai man te maiu aio. Ena karaoaki matena i Kioa nakon ana rongorngo natina ae Kareo ao ena taunaki naba i Kioa.


1 Tamuera 24 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\n1 Tamuera 24:1-22\nTawita e aki kamatea Tauro (1-22)\nE karinea ana kabiraki Iehova Tawita (6)\n24 Ngke e oki naba ngkekei Tauro mani kaeaia I-Biritia, ao a tuangnga ni kangai: “Noria! E mena Tawita n rereuan Enikeri.”+ 2 Mangaia are e kairiia rorobuaka aika 3,000 Tauro, aika rineaki mai buakoia tibun Iteraera ni kabane, ao e nako ni kakaaea Tawita ma ana rorobuaka i aoni bwaa aika katati aika nneia kooti ake n te maunga. 3 Ao e roko Tauro n taiani nne n tiibu aika karaoaki man te atibu i rarikin te kawai, ae iai te nangananga iai ao e rin iai bwa e na nako tinaniku,* ngke a tabe n tekateka Tawita ma ana rorobuaka i kabin riki te nangananga.+ 4 A taku ana rorobuaka Tawita nakoina: “Aio te bong ae e a kangai iai Iehova nakoim, ‘Noria! I a anga nako nanoni baim te tia kairiribai nakoim,+ ao ko kona ni karaoa nakoina te bwai ane ko taku bwa e raoiroi iroum.’” Mangaia are e teirake Tawita ao e karaurau ni korea rabin ana kunnikai* Tauro. 5 Ma rimwi riki ao e a tatabetabe nanon* Tawita+ ibukina bwa e a tia ni korea rabin ana kunnikai Tauro. 6 E taku nakoia ana rorobuaka: “Ni kaineti ma ana iango Iehova ao I bon aki kona n iangoa karaoan te baei nakon au toka ae ana kabiraki Iehova, ae tabekani baiu n ekianako, bwa bon ana kabiraki Iehova.”+ 7 Mangaia are e tukiia* ana rorobuaka n taeka aikai Tawita, ao e aki kariaia bwa a na ekaanako Tauro. Ma e teirake Tauro man te nangananga ao e touaanako kawaina. 8 Ao e teirake Tawita ao e otinako man te nangananga, ao e wewete imwin Tauro ni kangai: “Au toka ae te uea!”+ Ngke e tanrikaaki Tauro, ao e katorobubua Tawita ni bobaraaki nako aontano ao e baraaki i aontano. 9 E taku Tawita nakon Tauro: “E aera ngkai ko ongo n aia taeka rorobuaka ae a kangai, ‘Noria! E ukoukora kaikoakam Tawita’?+ 10 N te bong aei ao a a tia matam n nora aron Iehova n anga ngkoe nako nanoni baiu n te nangananga. Ma ngke e taku temanna bwa e na kamateko,+ ao I nanoangaiko ao I taku, ‘N na aki tabeka baiu n ekaanako au toka, bwa bon ana kabiraki Iehova.’+ 11 Ao noria tamau, eng, nora rabin am kunnikai ae i baiu, bwa ngke I korea rabin am kunnikai ao I bon aki tiringko. Ko a kona ngkai n noria ao n ataia bwa I bon aki kani kaikoakiko ke ni karitei, ao I tuai ni bure nakoim,+ ngkai ko a ukoukorai bwa ko na anaa maiuu.+ 12 Ke e motikitaeka Iehova i marenau ma ngkoe,+ ao ke e irantangaai Iehova ni karekea kaim,+ ma e na bon aki ekikonako baiu.+ 13 N aron te taeka n rabakau mangkoa are kangai, ‘E roko te buakaka mairouia akana buakaka,’ ma e na bon aki ekikonako baiu. 14 Ai antai ae e nako n rimwina uean Iteraera? Antai ae ko kaea? Te kamea ae mate? Utin te man?+ 15 Ke e riki Iehova bwa te tia motikitaeka, ao e na motikitaeka i marenau ma ngkoe ao e na neneria ao e na boutokaa au tangitang,+ ma ni motika taekau, ao ni kamaiuai mai nanoni baim.” 16 N te tai are e toki iai taekinan taeka aikai iroun Tawita nakoina, ao e a taku naba Tauro: “Bwanaam aei natiu ae Tawita?”+ Ao e a tang n takarua Tauro. 17 E taku nakon Tawita: “Ko raoiroi riki nakoiu bwa ko karaoa ae raoiroi nakoiu, ao I kabooa mwina nakoim n te buakaka.+ 18 Eng, n te bong aei ao ko a tia n tuangai taekan te raoiroi are ko a tia ni karaoia ngke ko aki tiringai ngke e a anga ngai Iehova nako nanoni baim.+ 19 Bwa antai te mwaane ae reke irouna aiana ao e kanakoa n aki kaikoakia? E na anganiko kaniwangam ae te bwai ae raoiroi+ Iehova ibukin te bwai ae ko a tia ni karaoia ibukiu n te bong aei. 20 Ao ngkai noria! I ataia bwa ko na bon tautaeka bwa te uea,+ ao e na teimatoa te tautaeka n uea* ae Iteraera i nanoni baim. 21 Ko na taetae n tuea nakoiu ngkai iroun Iehova+ bwa ko na bon aki kamaunaia kanoau* aika imwiu, ao ko na aki naba kamauna arau mani batan tamau.”+ 22 Mangaia are e taetae n tuea Tawita nakon Tauro, ao imwin anne e a okira mwengana Tauro.+ Ma a waerake Tawita ma ana rorobuaka nakon te nono.+\n^ Ebera, “e na rabuni waena.”\n^ Ke, “ana kooti ae akea baina.”\n^ Ke, “mataniwin nanon.”\n^ Ke tao, “kamaenakoia.”\n^ Ebera, “au kariki.”\n1 Tamuera 24


Luk 7 | `MVA | STEP | Iesus pile ngaedi tamoata be aine iradia-doi, kodeka Kaperneam ilako.\nRom Tamoata Lama Unianga\n1 Iesus pile ngaedi tamoata be aine iradia-doi, kodeka Kaperneam ilako. 2 Rom* koai-bagi pangana nedi teke tamoata eunung ‘100’ imuamuadi nge makara isoaki. Tamoata ngae malipilipi kana irereretakia-tina nge imore-tina be saringatuka ngamate kana. 3 Rom tamoata ngae Iesus ilongoraki bokana Iuda tamoata bibia alu inepidi be dalako be Iesus darai be malipilipi kana ngaka-uiaki kana. 4 Kodeka Iuda tamoata bibia nge dilako Iesus-lo be diakoroia-tina be bokai dirai, “Ngai tamoata iauia-tina, be iboadu-tina godumai! 5 Ngai kita Iuda irereretakikita-tina, be iduma be pera nema ono serereinga nge ikeli.”\n6 Bokaibe Iesus itagadi be dialale-budu. Iesus ilako be ambe pera isaringai nge Rom tamoata biabia ngae ruanga alu inepidi be bokai dirai, “Tanepoa, moaki nem-la kuilo-bukuiko! Ngau tago tamoata iauia kata be masa kaiko kuboadu pera kanagu-lo gosili. 7 Nge bokai ka tago negu-la be umai be uteko. Maka ma ngau tago tamoata iauia. Ata gopile-ba be malipilipi kanagu ngauia. 8 Bakara, ngau negu-la nge tamoata negu bibia erumadi ka usoaki, be koai-tamoata kokoko erumagu disoaki. Bokaibe ngae bokai mrai, ‘Golako,’ be ngalako. Be ngara bokai mrai, ‘Gomai,’ be ngamai. Be malipilipi kanagu bokai mrai, ‘Kana ngae goemakana,’ be ngaemaki.”\n9 Bong Iesus pile ngaedi ilongo nge ipitilaki-tina, be ibuiri be tamoata be aine ditagatagai bokai iradi, “Ngau ka ura-kaming! Israel-tina-malo ka lama uninga biatanga bokainaina tago teke ute.” 10 Kodeka tamoata pile dieluaki nge Rom tamoata pera kanana-lo dimule. Dimule nge malipilipi ngae iuia be isoaki be dite.\nIesus Narenare Teke Natu Mate Imarangaki\n11 Kana iemaki ngae muri nge Iesus itui be Nain anua-lo ilako. Be tagataga* ne be tamoata be aine dum biabia teke ditagai. 12 Iesus anua ngae babaduadua ne taona itaotao nge tamoata teke mate dibazi be dipusikasika. Tamoata mate nge aine narenare kata natu, be natu ngae nge tekena-la. Tamoata be aine kokoko-tina anua ngarana-lo nge narenare ngae zaiza dialalale-budu. 13 Bong Tanepoa aine ngae ite nge ilo itagaia-tina be bokai irai, “Moaki kutang!”\n14 Kodeka Iesus ilako be kati-boadikou ono dinangalako be dakumraki kana nge ono idauraki, be tamoata maka tamoata mate dibazibazi nge ditui. Kodeka Iesus bokai ipile, “Tamoata amuna, ngau ka uraiko, gomarang!” 15 Makara nge tamoata mate nge imarangrake be isoaki, be itaguraki be ipilepile. Kodeka Iesus itaguraki be tamoata ngae idoki be tina iani.\n16 Tamoata be aine moarunga makara nge dipitilaki-tina be ditaguraki be Nanaranga dirakeaki. Be bokai dipile, “‘Propet’* teke ara biabia-tina ambe marada ipura. Nanaranga ambe tamoata be aine ne ngadumadi kana be ipura!” 17 Makara nge Iesus rangaka ngaedi ege-ege Zudea kaba-lo be kaba moarunga makara saringa dieno-lo dilako.\nIesus Be Zon Baptais\n18 Be Zon Baptais tagataga* ne dialale be kana moarunga ngaedi nge Zon dirangakini. Kodeka tagataga ne rua ikila-diaru 19 be inepi-diaru be Tanepoa-lo dalakoru be bokai dategiaru kana, “Kaiko ki naita ka Zon irangaki ngapura kana, ki tamoata takaia garapungi?”\n20 Dialale be Iesus dipurakaniaru nge bokai ditegiaru, “Zon Baptais inepi-kamairu be bokai gategiko-ru kana ka kipura-ru, ‘Kaiko ki naita ka ngapura kana, ki tamoata takaia garapungi?’”\n21 Bong tamoata ruoti ngae-diaru Iesus dipurakaniaru nge Iesus ambe tamoata more be goala odio dieno nge iaka-uiauiakidi, be mariaba goalakadi tamoata ilodia-lo disoaki nge itaotaodi, be tamoata matadi leuadi nge iadoadorakidi be kaba ditaita. 22 Kodeka Iesus itaguraki be tamoata Zon pilenga dieluakiru nge bokai ira-diaru, “Kamamuleru be kana kaitaru be pile kalongoru nge Zon kamarangakiniaru: Matadi leuadi ambe kaba ditaita, aedi matedi ambe dialalale, kikiri dokiadi ambe digoaza, kungizadi ambe pile dilongolongo, matedi ambe marangakadi dipura be nedi uia disoaki, be Pile* Uia ambe tamoata kana nedi tagotago-lo mangata rangaka ipura. 23 Be bokai kamarai: tamoata naita ngau tago ilo iruataka nge suri dauiani!”\n24 Tamoata Zon pilenga dieluakiru ambe dialale-ru nge Iesus tamoata be aine moarunga Zon bokai irangakadi, “Bong lulu kaba-lo kalako be Zon kamate kana nge rakana-tina kata ka kamate kana ka kalako? Lulua kata oasa ieuieuri ka kamate kana ka kalako ki rakana? 25 Tago nge rakana-tina ka kamate kana ka kalako? Tamoata ngazing uia inangananga kata ka kamate kana ki rakana? Tago-la! Maka ma tamoata ngazing uia dinangananga nge boaduboadudi be anuatanepoa pera kandi bibia-lo ka disukoaki! 26 Kamaraia! Rakana-tina ka kamate kana ka kalako? ‘Propet’* kata ki? E, ‘propet’ kata! Ata ngau ka ura-kaming. Tago ‘propet’-ramoba kata. Ngai kaba iuasa-tina! 27 Ngai ka rangaka bokainatuka geretadi dipura,\n‘Ngau masa pile eleluaki negu teke mnepi be arom ngamua. Ngai ka zalakam ngauasari be ngamua be gotagai kana.’ (Mal 3:1)\n28 “Ngau ka ura-kaming! Tamoata moarunga makare kateka-o nekiakadi dipura maradi nge Zon iuasa-tina. Ata tamoata naita bong* ono Nanaranga ngatanepoa kanana-lo ara ialaurituka nge tamoata ngae Zon iuasai be ara ilaba-tina!”\n29 Tamoata be aine moarunga be tamoata ‘tagisi’* dokidoki pile ngaedi dilongo nge dipile Nanaranga mata ne diado-tina, bakara di nge Zon ka ruku* ono tamalingaa oti irukudi. 30 Ata Parasi* be tamoata* Moses Mata ne disulesuletaki nge Nanaranga labu ne ono ngadumadi kana nge disegeaki, bakara Zon tago ruku ono tamalinga oti irukudi.\n31 Nge bokai ka Iesus pile ne ngaedi ibatadi be bokai ipile, “Tamoata be aine kaituka makare disoaki masa rakana oti odio mtonanga? Di nge rakana bokana? 32 Di nge natu-muku malala-lo disoaki be nedia-la diekilaulau-ri bokana. Uko takaia ngataguraki be uko takaia bokai ngarai,\n‘Keka oagu kipalita-kaming, ata tago kaoagu. Mate rang kidoki, ata tago katang.’\n33 “Bakara, bong Zon Baptais ipura be kangkang izirau be ‘uain’ tago isingsing nge kam bokai kapile, ‘Mariaba* goalaka ilona-lo isoaki.’ 34 Ata Tamoata* Natu ipura be imoanakonako be ‘uain’ isingsing nge bokai kapile, ‘Tamoata ngae kamate! Moanakonga dilaba-tina be ‘uain’ sinumanga dira-tina! Tamoata ‘tagisi’* dokidoki be “muzigoala ememaki” ruangadi kata!’ 35 Ata tamoata be aine rangguma Nanaranga kauanga malaidi didoki nge ambe ditiking-kaming Nanaranga kauanga nge kalingodi be moimoi.”\nAine Muzigoala Ememaki Teke\n36 Parasi* teke Iesus ialului be damoanako-buduru kana. Bokaibe Iesus ialale be Parasi* ngae pera kanana-lo isili be isoakiria be ngamoanako kana. 37 Anua ngaena-lo nge aine teke isoaki. Aine ngae nge muzigoala mata-la itagatagadi. Bong aine ngae bokai ilongo Iesus Parasi* ngae pera kanana-lo imoanakonako nge bureng boaudi rongorongo bulo tekena-lo ieno nge idoki be ipura 38 be Iesus muri ae-babadi zagedi-o itui be itangtang be mata-dangi ane be Iesus ae-babadi itutuburi. Kodeka donga ane be Iesus ae-babadi iutuni. Iutu-doi kodeka ae-babadi nge iaroki be bureng* boau rongorongo idoki be ono iburengdi.\n39 Bong Parasi* maka Iesus moanako-lo ialului kaba bokai ita nge nena-la bokai ipile, “Tamoata ngae moangi be ‘propet’* kata nge iboadu ngakaua naita kata ka ono idaudauraki, be iboadu ngakaua aine ngae bakarairai kata! Aine ngae nge muzigoala ememaki kata!”\n40 Kodeka Iesus bokai ipile, “Saimon, ngau kana teke mrangakaniko kana.”\nBe Parasi ngae bokai ipile, “‘Tisa,’* goraia!”\n41 Be Iesus itaguraki be bokai ipile, “Tamoata ‘mone’ negenege teke oti ne tamoata rua-lo dieno. Tamoata takaia oti nge ‘500 kina,’ be takaia ‘50 kina.’ 42 Ata tamoata ngae-diaru tago diboaduru oti* nediaru ngaedi nge dakaturu. Bokaibe tamoata ngae oti nediaru ngaedi nge irokakile-diaru. Bakara ilom ipile? Nangata ka masa tamoata ngae ngarereretakia-tina?”\n43 Be Saimon ikatu be bokai ipile, “Ngau ilogu ipile tamoata maka oti ne bibia rokakadia-le dipura.”\nBe Iesus bokai ipile, “Kupile-tina uia!”\n44 Kodeka Iesus ibuiri be aine ngae italari be Saimon bokai irai, “Aine ngae kute? Ngau pera kanam-lo usili, ata dang tago kuiana be ae-gu ono uasaki. Ata aine ngae mata-dangi ane be aegu iasaki be donga ane iutu. 45 Kaiko tago kuaroka, ata aine ngae bong pera kanam-lo usili nge aegu babadi iaroroki-la nibe imai-ba kaituka-tina. Tago sesu imanaua. 46 Kaiko tago bureng panganagu-o kunangai, ata aine ngae bureng* boau rongorongo ane be aegu babadi iburengdi. 47 Bokai ka ngau uraiko! Reretaka mata ne bibia ngaedi nge ambe ono ne mangata inangai muzigoala nena-ra kokoko-tina, ata ambe rokakadia-le dipura. Ata tamoata naita muzigoala ne mukudi be rokakadia-le dipura nge ne mangata inangai reretaka mata ne mukumukudi.”\n48 Kodeka Iesus itaguraki be aine ngae bokai irai, “Muzigoala nem ambe rokakadialeko dipura!”\n49 Iesus bokai ipile nge lou takadi makara moanako-lo disoaki-budu nge bokai dipile, “Nge naita kata, be iboadu muzigoala ngarorokaki?”\n50 Ata Iesus aine ngae bokai irai, “Ilo-uialo be goalale! Lama uniangam ka iuketiko!”


Ruka 8 | Te Baibara n te Intanete | Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou\nAine ake a ira Iesu (1-3)\nTe kaikonaki ae te tia ununiki (4-8)\nBukin ae e taekini kaikonaki Iesu (9, 10)\nNanon te kaikonaki are te tia ununiki (11-15)\nE na aki rabunaki te taura (16-18)\nTinan Iesu ma tarina (19-21)\nE katoka te angibuaka Iesu (22-25)\nE kanakoia taimonio Iesu nakoia beeki (26-39)\nNatin Iairo; te aine ae ringa ana kauaatao Iesu (40-56)\n8 E aki maan imwin anne ao e a nako n tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan ana Tautaeka n Uea te Atua,+ ni kaawa nako aika bubura ma aika uarereke. Raona bon naake Tengauni ma Uoman, 2 ao aine tabemwaang ake a a tia ni kainaomataaki man niniakia irouia taimonio ao ni kamarurungaki man aorakia: ae Maria are atongaki bwa te I-Maketara ake a kanakoaki mairouna itiman taimonio, 3 Ioana+ are buuni Kuta are mataniwin ana auti Erote, Tutanna, ao aine aika bati riki, ake a akoa Iesu ma ana abotoro n aia bwai.+ 4 Ao ngke a a ikotaki aomata aika uanao ma te koraki ake a iria ni kawari kaawa nako, ao e a taekina te kaikonaki+ ni kangai: 5 “E nako te tia ununiki bwa e na uniki ana koraa. Ao ngke e kamrarai koraa, ao a bwaka tabeua i rarikin te kawai, ao a toubekaaki ao a kang mannikiba.+ 6 A bwaka tabeua i aon te riribwa, ma ngke a a bwebwerake ao a a rai ibukina bwa akea te mwaimwai iai.+ 7 Ake tabeua a bwaka i buakon aroka aika kateketeke, ao a rikirake kateketeke ni karibwaia.+ 8 Ma ake tabeua a bwaka n te tano ae raoiroi, ao ngke a a rikirake, ao a a karikii uaaia+ aika kaka 100 riki.” Ao ngke e a tia n taekini baikai ao e a kabaibati naba ni kangai: “Ane iai taningana n ongo, ao ke e ongo.”+ 9 Ma a titirakinna taan rimwina bwa tera nanon te kaikonaki aei.+ 10 E taku: “Kam anganaki ngkami te mataata ni baika raba aika tabu aika ana bwai ana Tautaeka n Uea te Atua, ma e taekinaki n te kaikonaki+ ibukia tabemwaang, bwa e aonga n ae e ngae ngke a taratara ma a aki noraaba, ao e ngae ngke a ongo ma a aki ataa nanona.+ 11 E kangai nanon te kaikonaki: Te koraa bon ana taeka te Atua.+ 12 Ake a bwaka i rarikin te kawai bon te koraki ake a ongo, ma e roko te Riaboro n anaa te taeka mai nanoia bwa a aonga n aki kakoauaa ma ni kamaiuaki.+ 13 Ake a bwaka n te riribwa bon te koraki ake a ongo te taeka, ao a butimwaeia ma te kimwareirei, ma akea wakaaia. A kakoauaa i nanon tabeua te tai, ma ngke e a roko te tai ni kataaki ao a a bwaka+ naba. 14 Ao ake a bwaka i buakon aroka aika kateketeke, bon te koraki ake a ongo, ma a taonakinako n te iango n raraoma ma te kaubwai+ ma te kakukurei aika bwain te maiu aei,+ ao a karibwaaki iai ao e aki tawaa uaaia.+ 15 Ma ake a bwaka n te tano ae raoiroi, bon te koraki ake a ongo te taeka ma nanoia ae raoiroi,+ a taua i nanoia ao a karikiuaa ma te nanomwaaka.+ 16 “Akea te aomata ae e na kauraa te taura ao imwina e rabunna n te bwaketi, ke ni kamena i aan te kainiwene, ma e katokaa i aon te kaintaura, bwa a aonga n nora te oota+ akana rin n te auti. 17 Bwa akea te bwai ae karabaaki ae e na aki kaotaki. Ao akea te bwai ae karauaki n rabunaki ae e na aki ataaki ke n oti n te taina.+ 18 Mangaia are tarataraa raoi aromi ni kakauongo, bwa ane iai irouna, e na kabatiaaki riki n anganaki,+ ma ane akea irouna, e na anaaki+ naba are e iangoia bwa aongkoa iai irouna.” 19 A a roko ngkai tinana ma naake tarina+ bwa a na kawaria, ma a aki kona ni kaania ibukini mwaitin te koraki.+ 20 Mangaia are e a kaongoaki ni kangai: “A tei i tinaniku tinam ma naake tarim, bwa a kani kawariko.” 21 E kaekaia ni kangai: “Tinau ao tariu bon te koraki aikai, aika ongo ana taeka te Atua, ma n toua mwina.”+ 22 N te bong teuana, ao e toka n te booti ma taan rimwina ao e taku nakoia: “Ti a nako n iteran te nama are teuana.” Mangaia are a a ienako.+ 23 Ma ngke a a kaieie ao e a matunako Iesu. Ao e a roko te angibuaka ae korakora n te nama, ao e a moanna n on aia booti n te ran ao a a kani kabuanibwai iai.+ 24 Mangaia are a a nakoina ni kautia ao a kangai: “Te tia Reirei, te tia Reirei, ti a kaani mate!” Ao e teirake ni boaa te ang ma buakan te ran ao e a kerikaaki naba te buaka ao e a bung te ariki.+ 25 E taku ngkanne nakoia: “E nga ami onimaki?” Ma a rotaki n te maaku ao a miroaroa, ao a taku i marenaia: “Ai bon antai teuaei? Bwa e tua nakon te ang ma te ran, ao a ongo irouna.”+ 26 Ao a a rororake n aia aono I-Kerata,+ are e kaaitara raoi ma Kariraia. 27 Ngke e a waerake Iesu ao e a boo ma te mwaane ae kaain te kaawa ae taniaki n te taimonio. Ao e a maan n aki kukunnikainna, ao e aki maeka n te auti ma e memena ribuakon ruanimate.*+ 28 Ao ngke e nora Iesu ao e tatakarua ma ni katorobubua i matana ao e taku n te bwanaa ae korakora: “Ko na iraanai ngkoe ae Iesu ae Natin te Atua ae Moan te Rietata? I a butiiko bwa ko na aki katuuaaeai.”+ 29 (Bwa e a tia n tua Iesu bwa e na otinako te taimonio mairoun te mwaane aei. E a tia te taimonio n taua teuaei n taai aika bati,*+ ao e aki toki ni kabaeaki n taurekereke ma bwaai ni kabaewae ao n tarataraaki, ma e motiki kabaeana ao e kairakinako iroun te taimonio nakon taabo ake a raroanako.) 30 E titirakinna ni kangai Iesu: “Antai aram?” E taku teuaei: “Te Taanga,” bwa a bati taimonio aika mena i nanona. 31 Ao a teimatoa ni bubutiia bwa e na aki tua nakoia bwa a na nakon te kinono.*+ 32 Ao iai te nanai ni beeki+ ae bati ikekei aika amwarake i aon te maunga, mangaia are a bubutiia teuaei taimonio bwa e na kariaia bwa a na rin irouia beeki, ao e kariaia+ Iesu. 33 Ao a otinako taimonio mairoun te mwaane arei ao a rin irouia beeki, ao e bane te nanai ni beeki ni biri nakon te katati ao a bwaka n te nama ao a bwabwa. 34 Ma ngke a nora te bwai ae riki taani kawakinia beeki, ao a birinako ni kaongoia kaain te kaawa ao te marenaua. 35 Ao a roko aomata bwa a na nora te bwai ae riki. A kawara Iesu ao a nora te mwaane are a otinako mairouna taimonio, bwa e a kunnikainna ao e a nano n aomata, ao e tekateka i rarikini waen Iesu, ao a a maaku. 36 Ao naake a nora te bwai ae riki, a kaongoia nakekei aroni kamarurungan te mwaane are taniaki irouia taimonio. 37 Ao te koraki ake a rangi ni bati ake a roko man aia aono I-Kerata, a tuanga Iesu bwa e na nako mairouia bwa e a rangi ni kororake maakuia. Ao e a tokara te booti bwa e nangi nako. 38 Ma e teimatoa n onnonia Iesu te mwaane are a otinako taimonio mairouna bwa e na iriria, ma e aki kariaia ao e kangai:+ 39 “Naako okira mwengam, ao tataekini baike e karaoi te Atua ibukim.” Ngaia are e nako n tataekini baike e karaoi Iesu nakoina ni kabutaa te kaawa arei. 40 Ma ngke e a oki Iesu, ao e a butimwaeaki raoi irouia aomata aika uanao bwa a bane ni kariariaa.+ 41 Ao akea bwa e a roko te mwaane ae arana Iairo, ao teuaei bon te mataniwi temanna n te tinakoka.* Ao e bwaka i rarikini waen Iesu ao e bubutiia bwa e na nakon ana auti,+ 42 ibukina bwa e nangi mate natina te aine ae ana rikitemanna ae tao 12 ana ririki. Ma ngke e a mwananga ao e a karibwaaki irouia te koraki aika bati. 43 Ao iai te aine ae nraraa+ i nanon 12 te ririki, ae akea temanna+ ae kona ni katoka aorakina. 44 E roko i akun Iesu ao e ringa buruburun ana kauaatao,+ ao e a rina naba n toki nraraana. 45 Mangaia are e taku Iesu: “Antai ae ringai?” Ngke a bane n taku bwa a aki, ao e taku Betero: “Te tia Reirei, kai a otabwaniniko te koraki ma ni karibwako.”+ 46 Ma e taku Iesu: “Iai ae e ringai bwa I ataia bwa e otinako te mwaaka+ mairou.” 47 Ngke e a ataia neiei bwa e a ataaki te bwai are e karaoia, ao e a roko ao e rurubenebene ma ni katorobubua i matana, ao e kaotii bwaai nako i mataia aomata ni kabane, are bukin ringana irouna ao aron taweni marurungina iai. 48 Ma e taku Iesu nakoina: “Natiu, e kamarurungko am onimaki. Naako ma te rau.”+ 49 Ngke e tabe n taetae, ao e a roko naba te mwaane man ana auti te mataniwi n te tinakoka, ao e kangai: “E a mate natim, an tai manga katabea te tia Reirei.”+ 50 Ngke e ongo aei Iesu ao e taku nakoina: “Tai maaku, ma ko na tii onimaki, ao e na kamaiuaki.”+ 51 Ngke e a roko Iesu n te auti, ao akea ae e kariaia bwa e na rin ma ngaia, ma tii Betero, Ioane, Iakobo, ao taman te teinnaine ma tinana. 52 Ma a bane n tang aomata ao n ororea bwanibwania n rawawata kioina ngkai e a mate te teinnaine. Mangaia are e taku Iesu: “Katoka tangimi,+ bwa e aki mate ma e matu.”+ 53 Ao a ngareakinna ni kakanikoa ibukina bwa a ataia ae e a boni mate. 54 Ma e taua baina ao e weteia ni kangai: “Te teinnaine, teirake!”+ 55 Ao e a manga maiu*+ ao e rina n teirake+ ao e tua Iesu bwa e na anganaki neiei kanana. 56 Ao tiaki te bwai kubaia ana karo, ma e tuangia bwa a na aki kaokaota te bwai ae riki+ nakon temanna.\n^ Ke, “ruanimate ni kauring.”\n^ Ke tao, “n taumatoaa teuaei i nanon te tai ae maan.”\n^ Kuriiti, “e oki taamneina.” Nora Nanon Taeka, “Taamnei.”


Mua ku Putukila ku Simutuila na Muntu Vimpande via mu Mbimbiliya\nMuono Uetu Vakua Kilistu na Vipanga Vietu--Mukanda ua Viuano | Abril 2016\nTANDENU MU Abbey Abui Acholi Afrikaans Aimarà Albanian Alemão Altai Alur Amárico Armênio Armênio (ocidental) Aukan Azerbaijano Azerbaijano cirilico Baixo Alemão Baoulé Bashkir Basque Bassa (Camarões) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Bengali Bete Biak Bicol Bislama Boulou Búlgaro Cabié Cambojana Catalão Cebuano Chichewa Chin haka Chinês (Cantonês) Chinês (Simplificado) Chinês (Tradicional) Chinês cantonês (simplificado) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chona Chuvash Cibemba Cinianja Coreano Crioulo Haitiano Crioulo Maurício Crioulo das Seychelles Criô Croácio Curdo Kurmanji (Cirílico Dangme Digor Dinamarquês Edo Efik Eslovaco Esloveno Espanhol Estónio Eue Feróica Fijiano Finlandês Fon Frafra Francês Ga Galego Galês Garifuna Georgiano Grego Groenlandês Guaraní Guerze Gujarati Gun Hausa Hebreu Herero Hiligaino Hindi Hiri Motu Hmong (branco) Holandês Húngaro Iacuba Iban Ibanag Igbo Iloco Indonésio Inglês Ioruba Islandês Isoco Italiano Japonês Javanês Jula Kabuverdianu Kachin Kannada Kazak Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kpelle Kurdish Kurmanji (Caucase) Kwangali Kwanyama Lamba Laociano Lenje Letã Lifu Lingala Lituano Luconzo Luganda Lunda Luo Luvale Língua Brasileira de sinais Macedônio Macua Maia Malai Malaiala Malgaxe Maltês Mam Mapudungun Marata Mazateco de Huautla Mbunda Mende Mianmar Misteca (guerrero) Mixe Mizo Mongol Moore Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbábue Ndonga Nepalês Ngabere Ngangela Nias Norueguês Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Náuatle (Central) Náuatle (Puebla do Norte Náuatle (guerrero) Náuatle (huasteca) Oromo Osseto Otetela Otomi Pangasino Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persa Pidgin (Camarões) Pidgin nigeriano Pidjin das Ilhas Salomão Polonês Português Português (Portugal) Punjabi Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quiché Quirguiz Quíchua (Ancash) Quíchua (Ayacucho) Quíchua (Bolívia) Quíchua (Cuzco) Rarotonganês Romani (Macedônia) Romani (Macedônia) (cirílico) Romani (sul da Grécia) Romênio Rotumano Runyankore Russo Rutoro Sango Saramaca Sena Sepedi Sesoto (Lesotho) Sidama Silozi Singalês Soli Sranantongo Suati Suaíli Suaíli (Congo) Sueco Sundanês Tadjique Tagalog Tai Taitiano Tankarana Tarasco Tatar Tcheco Tetun Dili Tigrino Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonganês Totonaca Tshiluba Tsonga Tsuana Turco Tuvaluano Tvi Tzeltal Tzotzil Tâmil Télugu Ucraniano Uigur (Cirílico) Umbundu Uolaitsa Urdu Urhobo Uruund Valenciano Venda Vezo Vietnamese Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zande Zapoteca (Istmo) Zapoteca (Lachiguiri) Zulu samoano sérvio sérvio (Romano) tiv tshwa Árabe\nMutamba ua Uha ua ku Putuka Nauo ku Simutuila na Vantu\nTunde mu Janeiro ya 2016, Vutala vua Kaniungi vuli na mutamba ua uha uli na mutue “Vika ya Handeka Mbimbiliya?” Ou mutamba ua uha va u viukisila ku tu kuasa ku simutuila na vantu vimpande via mu Mbimbiliya. Cifua cauo ngue ca vitratadu. U li na cihula ci lingisa muntu ku singanieka, na cikumbululo ca mu Mbimbiliya kaha na vimpande vikuavo via ku simutuila.\nKu simutuila via Njambi na vantu ce ku tu kuasa ku sokolola vilongesa via Mbimbiliya via viha. Pangesenu ou mutamba ua uha mu ku kuasa vavengi ku suka ndzala yavo ya mu lutsilielo.—Mat 5:6.\nMUA KU PANGESELA MUTAMBA UACO:\nHulenu visinganieka via muntu ku tuala ha cimo cihula\nHalakanenu na ku mu santsela ku cikumbululo ceni\nTandenu mukanda ua mu Mbimbiliya uli muintsi lia cimpande “Vi ya handeka Mbimbiliya,” na ku mu hula visinganieka vieni ha cinimbu ci mu na tanda. Nga ali na ntsimbu, tualelelenuho ku simutuila cimpande ci li muintsi lia mutue “Vika Vikuavo tu Hasa ku Lilongesa mu Mbimbiliya?”\nHanenu Vutala vua Kaniungi\nMu lekenu ngecize mu keza naua linga mua ku simutuile ha cihula ca mu civali\nVUPITE VUA MU LIZI LIA NJAMBI Kaniamesenu na ku Kolesa Vakuenu na Mezi a Ngozi\nKU YOYA CETU VAKUA KILISTU Mutamba ua Uha ua ku Putuka Nauo ku Simutuila na Vantu\n11-17 ya Abril\nVUPITE VUA MU LIZI LIA NJAMBI Yombi ua Vianene Visinganieka via ku Henga\nVUPITE VUA MU LIZI LIA NJAMBI Yombi ua Seza Lungano lua Cili mu ku pua Mukua Vuoloke\n25 ya Abril–1 ya Maio\nVUPITE VUA MU LIZI LIA NJAMBI Kavusamba ua Vusunga ue ku Hana Vimamuna via Vize vi Kaniamesa\nTUALENU KU LUTUE CIPANGA CENU CA KU AMBULULA Cipanga ca ku Lania Mbunga ku Ciuano ca Muhato\nKU YOYA CETU VAKUA KILISTU Vivuluiso via Ciuano ca Muhato\nText Publication download options MUONO UETU VAKUA KILISTU NA VIPANGA VIETU–MUKANDA UA VIUANO Abril 2016\nMUONO UETU VAKUA KILISTU NA VIPANGA VIETU–MUKANDA UA VIUANO Abril 2016


WAREKIA N Afrikaans Albanian Alur Amharic Amis Arabic Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Belize Kriol Bengali Bicol Boulou Bulgarian Cakchiquel (Central) Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Damara Dangme Danish Douala Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Garifuna Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mam Mambwe-Lungu Marathi Marshallese Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Nigerian Pidgin Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Bolivia) Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Sepulana Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Urhobo Uzbek Uzbek (Roman) Venda Vietnamese Waray-Waray Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nE TAKU Sylviana ae te bwaiania ae 20 tabun ana ririki: “Ngkana I ongora aia karaki raoraou ake a beku n taabo ake a kainnanoaki iai bwaiania, ao I ingainga ni kan rinanon naba te kimwareirei anne.” E reitia n taku neiei, “Ma I raraoma bwa irou I aki kona ni beku n te tabo ae korakora iai kainnanoan te ibuobuoki.”\nKo kona n ota n ana namakin Sylviana? Ko ingainga ni kani beku naba n te aono ae a kainnanoaki riki iai taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea, ma ko iangoia bwa tao ko kona n roko n te tia anne ke ko aki? Ngkana ngaia anne, tai kabwaraa nanom! Man ana ibuobuoki Iehova, a a tia nga ma nga taari n tokanikai i aoni baike a tutukiia mani karababaan aia mwakuri ni minita. Ti na nako Madagascar ae te abamwakoro ae te kaaua ni bubura n te aonnaba, n nora iai aron Iehova ni kauka te kawai nakoia tabeman i buakoia nakanne.\nI nanon tebwina te ririki n nako, e raka i aon 70 taan uarongorongo ao bwaiania aika ingainga man aaba aika 11, * ake a roko ni beku n aonon Aberika ae uaana te mwakuri iai, bwa a bati iai aomata aika karinea te Baibara. A bati naba taari n te aba anne ake a kukurei ni mwaing ibukini buokani kabutan rongorongon te Tautaeka n Uea i Madagascar. Ti na kinaia tabeman i buakoia.\nTE TOKANIKAI I AON TE MAAKU AO TE BWARANNANO\nPerrine ma Louis\nA mwaing mai Buranti nako Madagascar Louis ma buuna ae Perrine aika 30 tabun aia ririki. I nanon ririki aika bati, a a kaman iangoa karababaan aia mwakuri ni minita n te aba teuana, ma e raraoma ni mwaing Perrine. E kabwarabwaraa neiei ni kangai: “I maaku ni mwaing nakon te aba ae I aki ataa tabuaiakana. I raraoma ngkana ti a kitania ara utu, ara ekaretia, ara auti, taabo ake ti taneiai iai, ao baike ti taneiai ni kakaraoi. Ni koauana, tabeaiangau bon te bwai n tutuki ae te kabanea ni kangaanga ae I riai n tokanikai iai.” N 2012, e a reke ninikorian Perrine ao e a mwaing ma Louis. Tera ana iango neiei n aia motinnano aei? “Ngkana I tanrikaaki, ao I kona n taekinna ae e kakorakoraa te onimaki norakin ana ibuobuoki Iehova ni maiura.” Ao e taku Louis, “Iangoa aei, n ara moani Kauring i Madagascar, a roko tengaun ara reirei n te Baibara!”\nTera ae kakorakoraia te taanga aei bwa a na aki kitana mwiokoaia ngke a kaaitara ma kangaanga? A kakorakoraia n tataro ni bubutii nakon Iehova bwa e na angania te nanomwaaka. (IBir. 4:13) E taku Louis: “Ti namakina ae e kaekai ara tataro Iehova ao e anganira ‘te rau are mairoun te Atua.’ Ti a kona iai ni kaatuui ara iango i aon te kimwareirei are reke man ara beku. A kokororeta naba nakoira raoraora ni kaungaira bwa ti na aki kabwarai nanora.”—IBir. 4:6, 7; 2Kor. 4:7.\nE kakabwaiaa Iehova nanomwaakaia Louis ao Perrine. E taku Louis: “N Okitobwa 2014, ti a ira te Kuura n Reirei n te Baibara Ibukia Taanga Aika Kristian * i Buranti. Kaean te kuura aei bon ana bwaintangira Iehova ae ti aki kona ni mwaninga.” N aia tai n angabeeba te taanga aei, a rangi ni kukurei ngke a a manga kaokaki nako Madagascar.\n“TI NA BONI KAKATONGA IROUMI!”\nE a raka i aon 50 aia ririki Didier ma buuna ae Nadine ngke a mwaing mai Buranti nako Madagascar n 2010. E taku Didier: “Ti bwaiania ngke ti ataei riki, ao imwina ti a kaikawaiia natira aika teniman. Ngke a a ikawai, ti a iangoa te beku n te aba teuana.” E taku Nadine: “I raraoma ni mwaing n iangoan ae N nang maenako ma natiu, ma a taku nakoira: ‘Ngkana kam mwaing ni beku bwa taan ibuobuoki, ti na boni kakatonga iroumi!’ Ti kaungaaki bwa ti na mwaing n aia taeka. E ngae ngke ti a raroanako ma natira, ma ti kukurei ngkai ti kona n rereitaki ma ngaiia.”\nE kangaanga iroun Didier ao Nadine reiakinan te taetae ni Malagasy. E wingare Nadine ao e taku: “Ai tiaki 20 ara ririki.” Ma a kangaa n tokanikai? Te moanibwai, a kaaina te ekaretia ae kabongana te taetae ni Buranti. Imwina riki ngke a a iangoia bwa a a rabakau taetaen te tabo anne, a a mwaing nakon te ekaretia ae kabongana te taetae ni Malagasy. E taku Nadine: “A bati aomata aika ti kaitiboo ma ngaiia n te uarongorongo aika kan reirei n te Baibara. A aki toki ni karabwaira ngkai ti kawariia. N te moantai I taku bwa I mii. I rangi n tangira te mwakuri ni bwaiania n te aono aei. Ngkana I uti n te moaningabong, ao I taku, ‘Ai tikiraoira, N na nako n uarongorongo n te bong aei!’”\nE moangare Didier ngke e uringa te tai are e moan reiakina iai te taetae ni Malagasy. “I kaira te botaki ao I aki ota n aia kaeka taari. I tii kona n taekina, ‘Ko rabwa.’ Imwini karabwaan te tari te aine temanna ibukin ana kaeka, a kateitea baia nakoiu kaaini bukina ni kaotia ae e aki eti te kaeka. I waekoa ni manga rinea te tari te mwaane, are e a kaeta te reke, n au katautau.”\nE KUKUREI NI BUTIMWAEA TE KAKAO\nN te bwabwaro n 2005, a mataku n te taamnei ae “Pursue Goals That Honor God” Thierry ma buuna ae Nadia. E rangi n ringaki nanoia n taamnein Timoteo anne, ao e kakorakoraa nanoia ni kani beku n te tabo ae a kainnanoaki riki iai taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea. E taku Thierry: “Ngke e moti te taamnei anne, I kaania buu ngke ti uboubo ao I titirakinna ni kangai, ‘Ti na nakea?’ E taku buu bwa e iangoa naba anne.” E aki maan imwina, a a karaoi mwaneka tabeua ibukin rokoia n tiaia. E taku Nadia: “Ti kauarerekei ara bwai teutana imwin teutana ni karokoa ae a a bane i nanon tutikeiti aika aua!”\nMan te maing: Nadia ma Marie-Madeleine Man te atai: Thierry\nA roko i Madagascar n 2006 ao a rangi n unga n aia mwakuri ni minita mani moan rokoia. E taku Nadia: “E reke kimwareireira ae bati mairouia aomata ake ti kaitiboo ma ngaiia.”\nOnoua te ririki imwina, a a kaaitara ma te kangaanga naakai. E bwaka tinan Nadia ae Marie-Madeleine are maeka i Buranti, ao e mwaoto baina ma n ikoaki atuna. Imwini maroroia te taanga aei ma ana taokita Marie-Madeleine, a a kaoa tinaia bwa e na maeka i rarikia i Madagascar. E ngae ngke 80 ana ririki n te tai anne, ma e kukurei ni butimwaea te kakao. Tera ana namakin ngkai e a maeka n te aba teuana? E taku: “N tabetai e kangaanga bitakin arou n te aba ae boou, ma e ngae ngke e a kerikaaki au konabwai, I namakina ae I rangi ni bongana n te ekaretia. Ao te bwai ae I rangi ni kukurei iai bwa ni menau i rarikia, a kona natiu n reitaanako aia mwakuri ni minita ae uaana ikai.”\n“I NAMAKINA ANA IBUOBUOKI IEHOVA”\nRiana bon te tari te mwaane ae ai tibwa 20 tabun ana ririki. E ikawairake i Alaotra i Mangoro, ae te aono ae maiureirei i Madagascar mainiku. E raoiroi ana kekeiaki n te reirei ao e kan uaiakina ana reirei ae rietata. Ma imwin reireina n te Baibara, e a bita ana iango. E taku: “I kataia ni moantaai ni kabanea au reirei n te kauarinan ao I berita nakon Iehova ni kangai, ‘Ngkana I bwaati n au kabanea n ukeuke, ao N na moana au bwaiania.’” Imwin ana angabeeba Riana, e a kakoroa bukin ana berita. E maeka ma te tari te mwaane temanna ae bwaiania, e reke ana mwakuri ae itera n tai iai, ao e a moana ana bwaiania. E taku, “Bon te motinnano ae te kabanea n tamaroa.”\nMa a aki ota ana utu Riana bwa e aera ngkai e aki karekea ana mwakuri ni kareketianti. E taku teuaei: “A kaungaai tamau, ai tamau, ao ai tibuu te unnaine bwa N na uaiakina te reirei ae rietata. Ma I aki kani katoka au bwaiania ibukin te bwai teuana.” E aki maan ao e a kani beku Riana n te tabo ae a kainnanoaki riki iai taani mwakuri. E kangaa n reke ana namakin anne? E taku: “A ninia ara auti taan iraa ao a iraei au bwai aika bati. E kairai te mwakuri n iraa anne bwa N na iaiangoa ana taeka Iesu are ti na kaikoi ara ‘bwai aika kakawaki i karawa.’ I motikia bwa N na mwakuri korakora riki ni karekei kaubwai n taamnei.” (Mat. 6:19, 20) E mwaing teuaei nakon iteran te aba aei are mai maiaki riki, ae te aono ae mwautakataka, 800 te maire (1,300 te kiromita) raroana man ana tabo ni maeka. A maeka n te aono anne aomata aika taian Antandroy. E aera bwa e mwaing nako iai?\nTeuana te namwakaina imwain te mwakuri n iraa arei, e moana te reirei n te Baibara Riana ma uoman mwaane aika taian Antandroy. E reireinna taeka tabeua n aia taetae ao e iangoiia taian Antandroy aika bati ake a tuai n ongo rongorongon te Tautaeka n Uea. E taku, “I tataro nakon Iehova bwa e na buokai bwa N na mwaing nakon te aono ae a kabongana te taetae n Tandroy.”\nNgke e mwaing Riana, e a bon aitara naba ma te bwai n tutuki. E aki kona n reke ana mwakuri ni kareketianti. E tuangnga te mwaane temanna ni kangai: “E aera ngkai ko nakomai? A nanako kaain te tabo aei ni karekemwakuri n te tabo are ko roko mai iai!” Imwin uoua te wiki, e a kitana te tabo anne Riana bwa e na kaea te bwabwaro. E a kani bane ana mwane ao e a iangoia bwa tera ae e nang karaoia. Ni kabaneani bongin te bwabwaro, iai te tari te mwaane ae e a karina naba te bwai teuana ni buuan ana kooti Riana. Bon te mwane ae bati are e a kona iai n okira Antandroy ao ni waakina ana bitineti ae uarereke ae kaboonakoan te yogurt. E taku Riana: “I namakina ana ibuobuoki Iehova n te tai ae riai. I a kona n reitaanako au ibuobuoki nakoia naake e tuai n reke aia tai n reiakina taekan Iehova!” E rangi ni bati naba te mwakuri n te ekaretia. E reitia n taku Riana: “I mwiokoaki bwa N na anga te kabwarabwara ibukia aomata ni katoa wiki. E reireinai Iehova ni kataneiaai rinanon ana botaki.” Ni boong aikai, e teimatoa Riana n tibwaa rongorongon te Tautaeka n Uea nakoia aomata aika bati aika kamanena te taetae n Tandroy, ake a kan reiakina taekan Iehova.\nE “KAKABWAIAAKI IROUN TE ATUA AE NIBWAN TE KOAUA”\nE karaui nanora Iehova bwa “ane e ukoukora te kakabwaia i bon ibukina n te aonnaba, ao e na kakabwaiaaki iroun te Atua ae nibwan te koaua.” (Ita. 65:16) Ngkana ti kakorakoraira n tokanikai i aoni bwaai n tutuki ibukini karababaan ara mwakuri ni minita, ti a namakina ana kakabwaia Iehova. Iangoa Sylviana are taekinaki mai moa. Uringnga are e raraoma bwa e aki kona n riki bwa te tia ibuobuoki. Bukin tera? E taku: “E kororo riki rangau ae te maing tao tenua ao te iterana te inti (9 te tientemita) nakon rangau are te atai. Ngaia are I waetebe, ao I kakai kua.”\nSylviana (maing) ao Sylvie Ann (atai) ma Doratine n ana bong ni bwabetito\nMa e ngae n anne, n 2014, e uaia ni mwakuri Sylviana ma Sylvie Ann ae te bwaiania ae ataei n ana ekaretia, ao a mwaing nakon te kaawa ae uarereke ae 53 te maire (85 te kiromita) raroana man aia kaawa. E koro bukini miin Sylviana n aki ongei bwaai n tutuki, ao ai tamaroara kakabwaiaana are e karekea! E taku neiei, “Imwin teuana te ririki ni mwiokoau ae boou, e a bwabetitoaki n ara runga n aono Doratine ae te aine ae ataei ae I reirei ma ngaia ae iai natina.”\n“N NA BUOKIKO”\nN aron ae kaotaki n aia onimaki taan ibuobuoki aikai, ngkana ti kakorakoraira n tokanikai i aon te bwai n tutuki teuana ibukini karababaan ara mwakuri ni minita, ti a nora iai koauan ana berita Iehova nakoia ana toro, ae kangai: “N na kakorakorako, eng, N na buokiko.” (Ita. 41:10) Ni karaoan anne, e a rikirake riki iai ara iraorao ma Iehova. Irarikin anne, ngkana ti kukurei n anga ngaira n te tabo are ti maeka iai ke n te aba ae ti ianena iai, ti a katauraoaki iai imwain ara beku ibukin Iehova n te tai ae imwaira n te waaki ae boou i aon te aba. E kabwarabwaraa ni kangai Didier are taekinaki mai moa, “te beku n te tabo ae korakora riki iai kainnanoan te ibuobuoki bon te kataneiai ae tamaroa imwain te tai ae e na roko!” A bia bati riki taani mwakuri aika anga ngaiia, aika a na waekoa ni moana karaoan te kataneiai aei!\n^ bar. 4 A roko taan ibuobuoki mai Kanata, Czech Republic, Buranti, Tiaman, Guadeloupe, Luxembourg, New Caledonia, Sweden, Switzerland, te United Kingdom, ao te United States.\n^ bar. 8 E a oneaki mwina n te Kuura Ibukia Taan Uarongorongoa te Tautaeka n Uea. Naake a kabwanina aia tai ni beku n te aba ae a ianena iai ao e boraoi aroia ma baike a riai ni katauaki iai, a kona ni bubutii rinia n te kuura aei i abaia ke n te aba teuana ae boo iai te reirei aei n aia taetae.\nKo na Kangaa ni Kaungaia Taan Ibuobuoki?\nRereitaki ma taan ibuobuoki ake a mwaing nako man am ekaretia. Titiraki bwa a uara ao tera aron aia mwakuri ni minita.—TaeRab. 17:17; 25:25.\nKo kona ni buokiia ni kakaaea aia mwakuri ni kareketianti ae a kona ni karaoia man aia tabo ae raroa bwa a aonga n teimatoa ni karaoa mwiokoaia? Ke ko kona ni karekea aia mwakuri ni kareketianti ngkana a oki ni motirawa i abaia?—Mwa. 18:1-3.\nKo kona ni karekea nneia n tiku ngkana a okira abaia bwa a na mwakuri ni kareketianti ke a na motirawa?—3Ioa. 5-8.\nNgkana iai taan ibuobuoki n am ekaretia, kaotia nakoia ae a rangi ni kakawaki iroum. Kamoamoaia ibukin aia kakorakora n reiakina am taetae. Titirakinia ibukia aia utu. Kairiia n am botaki n itamwaomwao. Buokiia bwa a na namakina ae a mwaneaki raoi.—Mat. 19:29.