1ожалле берзийна безам\nБ1аьстенан хаза денош дара арахь лаьтташ дерш. Бай бала тохабелла, наггахь гуш можа зезагаш а долуш, б1аьстенан билгалонаш яра гучуюьйлуш. Малх хьаьжна довха хуьлура денош. Наггахь, некъан т1ера чан яйъа санна, дог1а а дог1ура. Х1инццалц т1амо 1аржйина лаьттина йолу стигал, серлаяла йолаеллера.\nЖимчу юьртахь наггахь хезаш хьайбанийн аьзнаш бен дацара. Т1ом сецна дукха хан яцахь а, россин эскарша д1алаьцна яра аренаш а, бошмаш а. Къизачу т1амо йохийнера б1еннаш ярташ, г1аланаш, х1аллакьбинера маьрша нах, т1епаза, доьза байъинера дуккха а къона к1ентий. Т1амо дохийна, даржийна д1асадахана адам жим-жимма ц1адерза доладеллера. Т1еман къахьалла 1овшаза цхьа а х1усам яцара Нохчийчохь.\nХ1ийжанан а шен доьзалца цхьаьна чекхъяла дийзира цу т1еман жоьжаг1атах. Цхьаь бен воцу к1ант а, нус а кхелхира цуьнан, уьйт1ахь кеманан бомба а кхетта. Шен к1ентан йо1аца, Хьаваца, йисира Х1ийжан шен кертахь. Х1ийжанна ца гуш а, цо ца ловш а х1ума дисна а дацара. Боккха бала лайна яра иза. Сибреха дохийначохь да-нана , йиша-ваша а кхелхина, ша а буо кхиъна яра. Шен к1антий, нуссий кхелхичахьана г1аьххьа могашаллина эшна гора иза. Цундела Хьаван ойла йоро цо даима а. Ша лайнарг дага а дог1ий б1аьргех хи хьовдура йоккхачу стеган. Х1ийжан д1аяьлча йо1ана 1уналла дан уллера кхин гергара стаг а вацара; иза дара цо сагатдийриг.\nХьаван вуьрх1итта шо кхаьчнера. Уггар а дуьненах 1ехалун хан яра цуьнан шен дахарехь, амма самукъадалар цуьнан к1езиг хуьлура. Уггар а оьшучохь да-нана а кхелхина буо йиснера жима Хьава. Ч1ог1а хаза йо1 яра Хьава, муьлххачу к1ентан т1е б1аьрг х1уттур болуш: еха 1аьржа месаш а, 1аьржачу аматехь, седарчий санна лепаш 1аьржа б1аьргаш а, юккъерачу дег1ехь а йолуш. Цхьамма а йоь1ан шен йолу хан лур яцара, шен хенал а йоккха хетара иза. Жима йолуш дуьйна кхуьнгахь безам болуш 1аьрби ц1е йолуш к1ант вара луларчу юьртара. Х1унда дара а хаац, Хьаван а ч1ог1а самукъадолура и гича. Ша товш к1ант вара 1аьрби а. И шиъ юх-юххехь гинчо йиший-ваший ду эр долуш ч1ог1а вовшийн тера дара. Амма, кху т1аьхьарчу шарахь гина дацара и шиъ вовшийн, т1ом бахьана долуш. Ч1ог1а сагатлора йоь1ан, даима а 1аьрби хьехош хуьлура и шен хенарчу мехкаршка, амма к1антана ца хаьара Хьаван дагара ша ца ваьллий. Бакъду, к1антана а ца йицъеллера йо1.\nЮьртара мехкаршца шовдане йог1ий хуьлура Хьава, делахь а цхьана а к1антаца лаьттина яцара и, цхьа 1аьрби воцчуьнца, амма шен везар ганза дуккха а хан яларна йо1а ч1ог1а сатуьйсура к1ант гаре, лаьара хазчу сарахь шовданехь дагара дуьйцуш латта. Делахь а йо1а сатуьйсург кхочуш хир ду я дац ца хаьа йиш яцара. Дуккха а кегийрхой х1уьттура Хьавана, шений-шений реза хила бохуш, амма Хьавас т1е ца дуьтура церан захало. «Шен делла дош ду, дош дохо йиш яц шен», – олий, доцца жоп лора йо1а. «Хьажахь кхуьнга, вала да воццушехь, ма кура а ю!» – олура цунна т1аьхьашха наха, ткъа цхьаболчара: «Ма оьзда йо1 ю-кх и, ма ирс ду-кх иза кхочур йолчу к1ентан», – олура. Дан а дара иза иштта. Цуьнгара г1иллакх доккхур дацара цхьана а йо1а. Ч1ог1а оьзда яра - иза духарца а, леларца а, сица а. Деца-ненаца кхуьуш йоццушехь, шен амалехь йоцуш, шен дененан юьхь ларъеш лелара иза.\nИштта цхьана сарахь са хьаьвзина, ша хьалха лелла луларчу кхеран юьрта шовданан йисте веара 1аьрби, шен доттаг1ашца цхьаьна. Дуккха а кегийрхой бара шовданан йистехь лаьтташ. Г1ийла ойланашка а вахна мехкаршка б1аьрг кхарстош, цхьана х1уманан ойла еш волуш санна лаьтташ вара 1аьрби. 1аьрбига дийцина хиллера доттаг1аша, кхуза шовдане оьхуш ч1ог1а хаза йо1 ю, амма цхьана а к1антана реза ца хуьлу и бохуш. Дукхахдерг цуьнга а хьожур ша, Хьаваца ша лаьттина шовданан йист а гур шена аьлла, веана вара 1аьрби ша а. К1ентан ойланаш юкъахъехира урам новкъахь шовдане бог1учу мехкарийн къамелаша. Шаьш шовданна гергакхача доьлча, къамелаш лахдира цара. К1ант х1оранна а б1аьра хьожуш чекхвелира, ц1аьххьана девзачу аматах тера хийтира к1антана цхьана хазчу йоь1ан юьхь-сибат, иза кхуо ларйина, сатийсина хьомечу езаран Хьаван юьхь-сибат дара. Иза хиллера и кегийрхоша хьехийна хилла «кура йо1» Хьава. К1ант 1адийнера гинчу суьрто, ца тийшира иза дуьххьара. И шиъ нийсса вовше б1аьра хьажаделира. М1аьргонна дицлуш гонахара деригге х1ума, дог сиха деттадала доладелира 1аьрбин. Ша х1ун до а ца хууш, мехкаршна дуьхьалволавелира иза. Ша т1екхоччушехь кхин цкъа а йоь1ан б1аьра а хьаьжна, къажарца: «Хьажахьа, хьан ц1е Хьава юй?» – аьлла, хаьттира 1аьрбис, суьйре дика яр а доцуш. Ткъа йо1ана-м гушшехь вевзира ша шовданан йистехь ларвина, ган лиъна хилла волу шен везар, 1аьрби. Цу шиннан б1аьргаш алу хилла догура, самукъадаьллачу яххьаш т1ера къажар д1а ца долура. Хилларг-лелларг дуьйцуш дехха лаьттира и шиъ шовданехь. 1аьрбис ша шовдане муха веъна дийцира Хьавана. Цаьршинна ца моьттура цу сарахь шаьшшиъ гур ду, ларамза нисделла дара иза. Эххар а, вовше 1одика йина д1асакъаста а дийзира.\nШа муха кхочу а ца хууш шайн кет1а кхечира дог ловзадаьлла йог1у Хьава. Йо1ана сагатдеш кевнехь лаьттара Х1ийжан. Г1аьххьа оьг1аз а йоьдуш: «Хьо ма хьеели, йо1, цигахь шовда лакъа-м ца лекънера, хьо ц1а ца йог1уш сан са хьийзий-кх ахь!», – элира денанас.\n– Ца лекънера шовда-м, эцца мехкаршца цхьацца дуьйцуш хьеели-кх со, баба, – элира Хьавас, юьхь т1ера елар лачкъош.\nХьава хьалха а йолуш, шайн кертал чоьхьа елира и шиъ. Йо1ана т1аьхьа а хьоьжуш, шен дагахь ойла йора Х1ийжана: «Х1инца-м Хьавах йоккха йо1 хилла, шен некъ хоржу хан а ю, мегаш меттиг нисъелча д1аяхийта а мегар дара, цхьаьннан ц1ар т1ехь хилча атта хир дара х1уъа хилча а».\nХьава уча хи охьа а х1оттийна, сихха дехьа чу елира, ч1ог1а самукъадаьлла ког буьхьар х1уьттуш лелара йо1. Ша дукха сатийсина волу шен везар гинера цунна ларамаза, амма бакъду, ша хи т1е мосазза йоьду шен б1аьргашца леха-м лоьхура цо и, х1инций-х1инций гучуволу-кх и бохуш санна. Иштта нис а делира и, кхунна дагахьа а доцуш. Йоь1ан сирла ойланаш юкъахъехира Х1ийжан чоьхьайолуш йиллинчу не1аран ц1евзинчу татано. Хьава хьалаг1аьттира денана чоьхьаяьлча. Йо1 шена улле охьа а хаийна дуккха а дика хьехарш дира денанас. Дийцира юха а шен ца хиллачу жималлех лаьцна а. Х1ара шиъ къамелаш деш иштта 1аш буьйса юкъалт1ехъелира. Х1ийжана сахьта т1е а хьожуш: « Х1ах1, д1айижа хьайна, вайша къамелаш деш 1ашшехь буьйса юкъал т1ехъяьлла хилла вайна-м, 1уьйранна г1овтта а деза, Далла лаахь»,– дехьа чу елира Х1ийжан. Цул т1аьхьа а наб ца кхеташ дуккха а 1ийра Хьава. Корах чу кхеттачу беттасин серлоно серла яьккхинера чоь. Батте а хьоьжуш, ойланийн йийсарехь 1аш йолу Хьава, эххар а мерзачу набаро 1ехийна хазчу г1енашка йирзира.\nЦу хенахь 1аьрби а вара, наб яйна есачу х1усамехь хазачу ойланийн агано техкош 1аш. Хьаван б1аьргаш дара цунна дуьхьал лаьтташ. К1антана даг чу йижнера йо1. Хьава шен керта хьийзаре сатуьйсура к1анта. 1аьрбина юьт1ехь хазделларг эсала хилар, г1иллакхе хилар дара. К1ант ца хьоьжура йоь1ан ц1ерачу бахаме. 1аьрби ша таро йолчу нехан к1ант вара, ткъа Хьава да-нана доцуш, йиша-ваша доцуш денанас кхиош буобер дара. К1ентан б1аьргх1уттийла гучаяьлча, шаьш цу захалонна реза цахилар хаийтинера чуьрчара, амма ца лаьара к1антана йо1ах къаста. Шен нах реза боций хиинчу хенахь дуьйна г1айг1ане воьжна вара и, хиндерг хууш санна.\nШозлаг1чу дийнахь а сахьаьвзина, сарахь шовдане веара 1аьрби. Хьава хин йисте кхайкхира. Х1етахь санна, мехкаршца хин йисте еара Хьава. Хазахетара к1антана йо1аца лаьтташ, цуьнан эсалчу б1аьргашчу хьежа к1орда ца дора цунна, ойла ч1аг1ъялар бен херлуш х1умма а дацара. Шен наха х1уъа бахахь а йо1ах къаста лууш вацара 1аьрби.\nХьал-де, могуш-парг1ат хаьттинчул т1аьхьа, 1аьрбис элира Хьавага: «Хьава, вайшиннан гергарлонах х1ун хир ду аьлла хета хьуна, эрна-м хир дац те ас хьо йолчу вог1уш деш долу некъаш?», – аьлла. Цо иштта шега хаттар дича, Хьавас а ца лачкъийра шен дагара: «Хьуна ма хаъара со цхьалха ю, гергарчу нахах цхьа а вац денана йоцург, хьоьх сайн деган накъост хиларе сатуьйсуш, цу ойланца ехаш ю со, хьайга ас иштта аларна соьх ма кхардалахь. Далла гуш дерг ца лачкъадели соьга», – элира йо1а. К1антана цкъа а даг чуьра девр доцу довха дешнаш дара уьш. Цу сарахь боккъал а тийшира 1аьрби йоь1ан даго къастийнарг ша хиларх. Цу дийнахь барт хиларан тешаме дош делира вовше!\nЦу сарахь а ч1ог1а самукъадаьлла ц1а йирзира йо1, амма чоьхьа яьлча гинчу суьрто дохийра дерриг а. Х1ийжан ц1енкъахь 1уьллуш яра, ерриг юьхь к1айн а елла, б1аьргнег1ар тухуш а йоцуш. Мотт сецча санна йоьхна не1арехь сецира Хьава, ша дан дезарг ца хууш йоьхнера иза. Юха сихха охьахиъна дененан хьаж т1е куьг диллира цо. Йоьлхуш шен дененан ц1ерш йохуш кхойкхура иза, цо дуьхьал жоп ца луш. Юха едда яхана лулахошка кхайкхира цо, цара сихха лор валийра. Дархочуьнга а хьаьжна, лоьро элира: «Дика хьал дац йоккхачу стагехь, деган лазар ду кхунна шеко йоцуш. Меттах хьеян мегар дац, уллера стаг д1авала мегар дац».\nМолханаш а делла лор д1авахара. Молханаш мелча жимма меттаера Х1ийжан. Йиш йоьхна хьийзара жима Хьава. Ден а, ненан а метта йолу Х1ийжан д1аяьлча, кхин верас вацара йоь1ан. Г1ийла ойланаш йора цо шен декъазчу кхолламах.\nЦул т1аьхьа ши к1ира сов хан елира 1аьрбина Хьава ца гуш, шозза а кхайкхича араяла йиш ца хилира йоь1ан. Йо1 гур яц те бохуш ойланаш йора к1анта. Йо1ах къахеташ, иза езаш вара иза боккъал а, амма шен наха дуьйцучо хьере а винера. Боккха бала боьссинера к1ентан кийра.\nИштта цхьана сарахь юха а веара 1аьрби хин йисте. Х1ийжанна цхьана юкъана г1олий хетта, сихха йистхуьлур ша, шайна мала хи а дохьур ша аьлла хин йисте еара Хьава. Хьавага хьоьжуш вара 1аьрби а. Ца довззал хийцаделлера йоь1ан юьхь-сибат, боккха бала бу-кх кхуьнан кийрахь аьлла, дагадеара к1антана. Ша х1ун ала деза ца хууш висира 1аьрби юьхьанца. Хьавас дийцира шен ц1ера хьал, б1аьргара хиш д1а а дохуш. Ша сиха хилар хаийтина, Хьава сихха чуяхара. К1ентан логе а шад х1оьттинера. Хьавах къахетта, йоь1ан де эшна г1ийла елхар дуьхьалара д1а ца долура кхунна. Бакъду, 1аьрби ша а вара тахана дог доьхна веана: кхуьнга а аьллера йо1аца дерг д1адаккха гена а ца доккхуш. Амма к1ентан даго иза къобал дийр долуш дацара. Къаьсттана нана яра и цу захалонна т1е ца товш ерг. Бахамах хиллачу кураллина, йоь1ан мискалла шен керта хьийзийта дагахь яцара иза.\nХьава чукхаьчча, тохара санна йоьжна 1уьллуш яра денана. Къилбехьа ерзийна йоккха стаг, наггахь бен са ца доккхуш 1уьллура. Лазар ч1аг1далар гуш дара. Лохачу г1антахь Еса доьшуш лулара воккха стаг, 1абдулвах1аб, вара. И ирча сурт шена гича дог г1елделла юьйжира Хьава. Боьхна хьийзара лулахой. Бетах тоьхначу хино меттаялийра йо1. Цунна т1ех1оьттинарг хала киртиг яра. Жимма меттаеана хийтира цхьана юкъана Х1ийжан а, амма саде1ар бен х1ума дацара. Йоь1ан куьг шен куьйгашца схьалецира Х1ийжана, б1аьрхиш хьаьлхира йоь1ан б1аьргех. Декъазчу йоь1ах къахетара Х1ийжанна а. Цуьнан дахарх х1ун хир ду те бохуш, ойланаш яра йоккхачу стеган коьрте хьийзарш. Х1орш иштта , жимма наб озийра йоккхачу стагана. 1абдулвах1аб а цхьана ханна уьйта велира, х1орш парг1ат бита. Дукха хан ялале цхьа тамашийна меттаххьайра йоккха стаг, деха са озош санна. «Там бара кхунна цхьаъ хилла хила», – аьлла, сихха коьрта т1е куьг диллира Хьавас. Са доккхуш йоцуш 1уьллура Х1ийжан. Йо1 ца кхийтира хиллачух юьхьанца, цунна ца хаьара иза са даьлла 1уьллуш юйла. Х1ийжанна гуттаренна а наб кхетта хиллера, ц1аьххьана кхеттачу лазарах. Чуьрчу зударша воккхачу стаге мохь туьйхира. Сихха чувеанчу цо Еса деша долийра, гуш долчу суьртах ша кхетча меллаша аз лахдеш сацийра цо доьшучуьра Еса. Т1аккха кхийтира Хьава, шена нана хилла лаьттина йолу, шен баба гуттаренна а наб кхетта 1уьллуш юйла. Балдаш дегош, елха ца луш егош лаьттина йо1, эххар а мохь туххуш елхайолаелира. Луларий зударий бара шаьш боьлхуш, х1ара теян г1ерташ. Деригге самукъа д1аделира йоь1ан цу сарахь. Д1абелира т1аьххьара аг1о. Шен куьг схьалаьцначу хенахь т1аьххьара гуш хиллера Хьавана шен баба. Шаьшшиъ кхин гур йоций хууш, г1ийлачу узамца денене кхойкхуш йоьлхура Хьава.\n1уьйранна тезет х1оьттира Х1ижан яьхначу кертахь. Дакъа лийчийначул т1аьхьа, Хьавага чукхайкхира баккхийчара, кешнашка д1аяхьале цуьнга шен бабех б1аьрг тохийтархьама. Чуеъначу жима йо1а, дененан хьаж т1е барт а белла: «Со а кеста т1аьхьайог1ур ю хьуна, баба, цигахь цхьаьна хир ю хьуна вайшиъ, Дала мукъ лахь», – элира. Цу чохь мел хилларг «г1аг1» аьлла вилхира цо и аьлча, боьрша нах а т1ехь. Х1ийжан т1аьххьарчу новкъа яьккхира Хьавас.\nТезет д1адирзинчул т1аьхьа, генна юьртахь бехаш болчу Х1ийжанан геннара гергарчу наха д1айигира йо1 шайга. Дуьненах самукъа ца долуш, г1айг1ане яра и даима. Ур-аттала чуьра ара а ца йолура иза. Сахьийзар алссам долура денна а. Цуьнан самукъадаккха г1ерташ хьийзара вуьйш. Х1ийжан д1айоьллина бутт кхочуш боллура. 1аьрбина хиънера Хьаван т1аьххьара г1ортор д1аяьллийла. Цо а дог 1овжийнера к1ентан. Хьава ган лууш лелара 1аьрби, амма бег1ийла доцуш 1ара иза денош лоьруш.\nАмма дагахь доццург дира 1аьрбин нанас. Шаьш аьлларг ца дан дагахь ойла йолуш к1ант вуйла хиъча, нанас к1антера ду аьлла, 1аьрбин ц1арах кехат яздира йо1е. Тешнабехк бира цо царна.\nБазаран де дара иза. Чохь мел верг базар а вахана, кхеран жимачу йо1аца, Зайнапаца, ша йиснера чохь Хьава. Беран беламечу амалах 1ехалуш, цуьнах йоьлуш 1аш яра Хьава цу сохьта. Уьйт1ахь цхьамма мохь тухуш а хезна, Хьаван карара йолуш, араедира жима йо1. Юха хьен ца луш чуеара буйнахь цхьа кехат а долуш. «Хьава! Х1ара кехат хьоьга д1ало а аьлла, схьа а кховдийна, сихха кехъели-кх цхьа жима зуда», – элира жимачу Зайнапа, кехат кхуьнга схьа а кховдош. Хьава кхийтира и кехат 1аьрбигара кхаьчна хиларх. Цунна ца хаьара цу т1ехь х1ун яздина а, я иза совнаха болчу наха яздинийла а. Сахьтан цхьамза санна дог детталуш сихха схьадаьстира цо и кехат. Кехат меллаша деша йолаелира Хьава. Дуьххьара кехат долалучу юьххьехь яздина дара: «Сан хьоме Хьава! Ас даггара доьху хьоьга сайна къинт1ера ялар. Суна хьо ч1ог1а езара, дог а лозура сан хьоьх, амма кхин д1а вайн безамах х1ун хир ду хууш вац со. Сан наха ца магадо суна хьоьца сайн дахар дуозар. Юха а доьху хьоьга, къинт1ера ялалахь суна. Марша 1ойла!», – аьлла, чекхдаьккхина дара и кехат. Бухахь яздинера: «Хьо езаш хилла волу 1аьрби». Кехат чекхдаллалц дийшира Хьавас. Цу минотехь деригге дуьне б1аьргашна хьалха 1аржделира цунна. Эццахь цуьнан дагах а лазар иккхира. Коьрте б1агор беана, кехат буйнахь а долуш, лаьтта юьйжира йо1. Даьлла тата а хезна, схьаеъначу жимачу Зайнапана бетах чопаш а йина, ц1енкъахь 1уьллуш Хьава гира. Дуьххьара кхераелла, юхаедира жима йо1. Ирча сурт дара цунна гинарг – садаьлла 1уьллуш хиллера Хьава. Дог иккхина хиллера Хьаван, шен сил ч1ог1а везначу к1антера, шен уггаре а де доьхначу дийнахь 1одика еш шега и кехат яздина моьттуш. Дукха хенахь дуьйна а дуткъделла са цигахь хедира Хьаван а.\nХ1ийжан д1аерзина бутт кхаьчначу дийнахь кхелхира Хьава. Хьавас ала а ма элира, Х1ижанан хьаж т1е барт а бокккхуш: «Со кеста т1аьхьа йог1ур ю хьуна, баба», – аьлла. Хила а хилира иза иштта, цо ма аллара. Денанна улле д1айоьллира к1ентан йо1 Хьава а. Декъаза кхоллам хиллера жимачу йоь1ан.\nХьава кхалхарх лаьцна хаам кхаьчна хиллера 1аьрбига, цигахь лелларг шена ма-дарра хиънчу дийнахь, иштта кехат яздина: «Ша а дац кху дуьненахь х1инца ваьхна дан х1ума», – аьлла, шайн бешара б1оран диттах ирх оллавелла хиллера 1аьрби а. Шен нахана дагахьбалам битархьама.\nТешаме хилла лаьттина безам ц1аьххьана 1ожалле берзийра, куралло са хьерадаьккхинчу 1аьрбин нанас.


Хьехархой тхьамада — Сердало\nЗама сиха йода, цудухьа саг хIара ден хам беш, цох бизза пайда эцаш ваха веза, шийна тIехьа дика гIулакхаш, хоза дагалоацамаш дусаргдолаш. Из да аьнна хет сона цо дуненахьа дутаргдола керттера рузкъа. Иштта баьха а, байна а, хIаьта а биц ца луш, дукха нах ба вай къамах хьабаьнна. Уж шоай мехка сий лорадеш бола охлой, къаманна чIоагIагIа эшаш дола Iадаташ хьаллоаттадеш дола бIоагIий санна баьха дIаихаб. Цудухьа боча ба уж, мел дукха ханаш дIаяхарах, дунен хIама хувцадаларах. Цу тайпара саг ва тахан са вувца безам бар а. Из ва Мальсагов Ювсап. Сона хеташ, цун цIи ца йовзаш вай мехка наггахьа мара саг хургвац. Ширача заман чухь иштта ваьхачоа Iаьдала совгIаташ телаш хиннадац, къонах ва из, аьнна, белгалваьккхача кхоачам хиннаб. Цу дешаца нийслургдолаш, совгIат тахан а дац. Майрра цу тайпара цIи яккха мегаргйолча нахах вар Ювсап.\nВаь хиннав Мальсагов Ювсап 1933 шера 11 апреле Мочкъий-Юрта Iасолта-Хьажий Йоакъапеи Торшхоев Хьовдий Солтаханеи дезале. ГIалгIашта эггара хозагIчарех хиннай из ха. Граждански тIом чакхбаьнначул тIехьагIа, боахамаш меттаоттадаь, школаш яхка, керда вахар дIадоладаь хиннад вайцига. Наха юкъе къаьстта дешар дIадаржаш лаьтта зама я из. Хьахинна, арадувлаш хиннад газет, гучабувла болабенна хиннаб хьалхара йоазонхой. Лоацца аьлча, къаман вахара зиза тохаш лаьтта ха я ала мегаргда цох. Бакъда уж шедар дохадеш, къам халчаоттадеш тIадоагIа 1944 шу. Цу хана 11 шу даьнна вар кхувш воагIа кIаьнк. Сибре бига цар дезал Фрунзе кхоач. Цигара вахар цар атта хиннад оалалургдац, хIана аьлча Йоакъапа дукха бераш хиннад. Эггара йоккхагIа хиннай Лиза, тIаккха – Марем, кхоалагIъяр -Iашат. Къонгашта юкъе воккхагIа Мухьмад вар. Вай мехкадаьлча, цхьан хана «Назрановский» совхоза директор хилар цох, вайцига боккха пайда баь «Сельхозтехника» эггара хьалха хьаяьр а из вар. Цхьаькха воша вар цар, из массанена дика вовзаш а вар гIалгIай мехка, хIана аьлча Ювназ дика лор-невропотолог вар. Из волаш ва хIанз а, Наьсаре вахаш а ва. Ювсап дезале кхоалагIа хиннав.\nФрунзе яьккхача хана, халонаш дукха тIалатташ зама из хиннаяле а, денош зехьа дIа ца ухийташ, царех бизза пайда эцаш, чакхваьннав Ювсап. Цига цун аьттув боал радиотехнически техникум яккха. Цу шерашка из дешар дийша гIалгIашта юкъе дукха нах хиннабале тамаш я. Шоаш хотташ йола гаргалол дикача нахаца хотташ, мегаргболча нахаца оагIув буллаш, хьабаьхкаб цу цIен боккхагIбараш. Масала, йоккхагIйола Лиза маьре яр Шолжа-ГIалий тIарча Арсамаков Сулумбикага, шоллагIйола Марем а цига яьхар, из яр мехкдаьтта института кафедра заведующи хиннача Баркинхоев Хаматханага. КхоалагIйола Iашат вайна дика вовзаш хиннача «Даймохк» яхача къаман юкъарча организацена керте лаьттача Шадыжев Саварбика фусам-нана яр. Iашат сона къаьстта дика дагайоагIа, зIамига волча хана денз, хIана аьлча тхо цхьан урам тIа дахар, цул совгIа аз дийшача школанна юхе яр из яьха фусам.\nВай юха мехкадаьлча, шоаш Мочкъий-Юртара Iобигабале а, цига юхаваха ловш хилац дезала да Йоакъап, из моттиг гIалгIай доазонна чуйоагIаш цахилар бахьан долаш. Сога хаьттача, хьаькъал долаш а гаьннардар гуш а, саг хиннав Ювсапа да. Ший къонгаш Нана-Наьсарен лаьттан тIа баьхача бакъахьа хийттад цунна. Юххьанца уж баха совц Iаьлий-Юрта. 1957 шера хилар цар цIабахкар. Цу хана Ювсап кхийна нийсвенна зIамига саг хиннав. Кхы а цхьа шу даьлча, саг йоалаю цо. Из яр Сурхо тIарча Аушев МурцаIалий йоI Фасиман. Цун нийсархошта юкъе дийша нах кIезига хиннаб. Цудухьа Ювсап чIоаггIа накъавоал ше вахача юрта а, цул тIехьагIа берригача мехка а. Юххьанца, 1958 шерагара дIаволавенна 1961 шерага кхаччалца Iаьлий-Юрта ше волаш, деша отт из Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен педагогически института историко-литературни факультете. Цу хана из болх беш вар цигарча юрта Совета председатела заместитела дарже. Балха моттигах ца къасташ, из чакх а йоаккх. 1961-1968 шерашка Наьсарерча 8 шера дешача школе балха отт из. Юртара вахар тахан санна тоаденна хиннадац хьалха. Карарча хана городаи юртаи юкъе дукха башхало яц. Бакъда хьалхагIа иштта хиннадац, массадолча хIаман аьттув дикагIа хиннаб городе вахача сага, цудухьа Ювсапа да а Наьсаре IочувоагIа, Iаьлий-Юрта цхьа-ши шу даьккхачул тIехьагIа, Гвардейски урам тIа бар цар керда боахам. Даьца вахаш цхьа юкъ яьккхе, буввоал Ювсап. ХIанз цун Iеш йола моттиг Наьсарерча №2 йолча школанна юххе, Пионерски урам тIа яр. ДIахо ше мел йоаккха ха цига вахаш йоаккх цо, дезал-м хIанз а цига бах. ГIадж кхоссал юкъ мара яцар школани цун цIени юкъе, хьехархочун балха аравоал из Наьсаре эггара къаьнагIа лоархIаш хиннача шоллагIча школе. Кхы мел йола Наьсарера школаш цул тIехьагIа яь я. Тахан мо йоацаш, кхыча беса куц долаш яр ювцаш йола школа. Цхьа гIат долаш, дIаьхха Iодаь кIай цIа дар из. Цкъарчоа хьехархочун, тIаккха директора болх бу Мальсаговс. Берашта гIалгIай мотти литературеи хьехар цо. Сона дага мел воагIача хана, наьна мотт цIена бувцаши, цIенхашта бувцаши чакх а ваьлар Ювсап. Цун къамаьла юкъе харцахьа кхетаде йиш йолаш, ши маIан долаш хIама нийслуцар. Бегашта тIера вале а, бакъда цIенхашта хIама дувца эттача «Iуй къамаьл» гаргадуташ вацар из. Цу школе цо болх бир нийсса бархI шера. Ший гIулакхах дика лоархIавеш воландаь, цигара из хьожаву Наьсарен района халкъа дешара отдела заведующелла. Эггара хьалха из сайна мишта вайзар дувца лов сона укхаза.\nТха даь-йиша йига найц вар Мальсагов Къарамсолта яхаш. Из Аьлтий-Юртарча бархI шера дешача школан завхоз вар. Со – зIамига кIаьнк — цунца школе вахавар. Сона чIоагIа сакъердам хулар цигарча къаьнарча журналашка хьежаш, къаьстта дукха дар цига «Огонёк», «Школеи дезали» яхараш, цар тIа хоза сурташ а хулар, къаьстта хьалхарчун тIа. Цхьан дийнахьа цига вера юкъерча дегIара, юхь тIара цIимхаро (сона иштта хийтар из, сай бера уйланца) саг. Завхозаца къамаьл даь, цунна цхьацца де дезараш, динза даргдоацараш белгалдаьха, дIавахар из. Безам бар из малав ха. Хьаьша дIавахача:\n— Мала вар из? – хаьттар аз.\n— Из даьра вар райОНО хьаким вола Мальсагов Ювсап, — хезар сона. Цу хана денз цун цIи, кхы цIаккха йиц ца луш, са дег чу йисар. Иштта хилар хьалхара тха довзар, нийсагIа аьлча, из сона вовзар. Цу гIулакха тIа Ювсап хиннав 1968-1974 шерашка.\nТхо Наьсарерча №1 йолча школан дукха гаьна доацаш дахар. Школа йоккха, кхозза вIаштIаръяь яле а, шерагара шу мел доал цу чу готтагIа хулаш йоагIар берашта. ЦIермашеннаькъал дехьагIа, Наьсар-Керте хьалтIакхаччалца даха бераш а, заводской районера Алханчуртски каналага хьалкхаччалца дахараш а цу цхьан школе дешаш дар. Из къе йоландаь, 1973 шера хьалйир городера №3 йола юкъера школа. Тха хинна директор Беркинхаев Шахмарзий Жабраил, цхьаццабола хьехархой, нийса ахаш хIана бац аьнна дешархой цигахьа дIабахар. Цу хана (1974 шера) керда директор вайтар тхона. Из вар са бера ханарча дагалоацамашка вахаш хинна Мальсагов Йоакъапа Ювсап. ДIадоладелар школера керда вахар. Бераша, хьехархоша сий деш, ший балхах дика лоархIавеш, вар хьалха хинна директор Шахмарзий Жабраил а. Бакъда кхера-м Ювсапах дукхагIа кхерар. Бокъонца дола цун бахьан малагIа дар хIанз а кхетаде магац сона. Цо бера етташ а ма яйнаяц сона цIаккха, хIаьта а кхерар-кх цох. Из воагIа аьлча, кхы хIама эшацар дешархошта, цу сахьате IоцIенлора школан ков а беш а. СихагIа классе чубаха гIерташ хулар хуллал леладу дешархой. Хетаргахьа, цун цIимхара бIарахьажар, бехк баккхар, барт беттар кхоачам болаш дар берашта. Цо цкъа аьнна дешаш каст-каста дагаух сона. Цхьа кIаьнк вар тха классе харцахьа лелаш. Хьехархочо директор чувийхар. Ювсапа, из ура а оттаваь, чIоаггIа барт бийттар цунга. Цул тIехьагIа эккхавир. Iоенача нанас, ший кIаьнка га даьккхача: «Хьа кIаьнк а вац кIай коч ювхарех», — аьлар Ювсапа. Уж дешаш хозденна, оаха тIехьагIа а оалаш дар тхоай новкъостага, хьо «кIай коч ювхарех вац». Из ше а велалора, Ювсапа дешаш дагадехе. Кхыча беса аьлча, наьха мотт ховш саг вар тха директор.\nКаст-каста воагIар из урока тIа вагIа. Духхьала хьехархоша болх мишта бу хьежа ца Iеш, бераша мишта деш, цар оамалаш миштай ха ловра цунна. Эггара чIоагIагIа харцахьа лелараш а «малайкаш» хиле багIаш хулар из чуволча классе. Школера вахар сакъердаме дар масса тайпа ханаш йолча наха: боккхагIчарна а зIамагIчарна а. Дукха керда хьехархой баьхкар школе болх бе, масала, царна юкъе бар гIалгIай мотти литературеи хьехаш хинна Бериханов Жабраил, Патиев Султан, завуч хинна Дидигова Рая, кхыбараш. ДикагIча тайпара кийчдаь хулар дезача деношта хетадаь вIашагIкхетараш. Эггара хьалха тха школе Базоркин Идрис воалаваьр Мальсагов вар. Цул совгIа, доккха дикахетар хилар берашта шоаш долча йоазонхой Яндиев Жамалда, Боков Ахьмад, Ведзижев Ахьмад, Плиев Махьмад-СаIид, Гагиев Гирихан бахкарах, шоай йоазош дешарах а хаттарашта жоп даларах а. Къаьстта дицлуц сона цхьаькха цхьа хIама. Вайнаьха халхар де харал совгIа, Ювсапа дика ховра вальс яха халхар а. Цо санна из хоза деш, цун ханара гIалгIа вайнавац сона. Дерригаш хIана дац аьнна, бераш школан юкъарча вахаре дакъа лоацаш дар. Кхыметтел сох а Кердача шера оттаяьча корсама хиланза варгвоаца ГIор-Дади ваьвар, сайца зIамига лаьлиг а йолаш.\nШколан боахама доал дика де ховш вар кулгалхо. Цу гIулакха даим цунна гIо деш вар ши саг. Хьалхарвар завхоз Камурзоев Бексолта вар. ШоллагIвар – цу коа вахаш хинна дахчан пхьар Хаштыров Бекмарза. Массаза цIена, басараш хьекха, кIираш теха, боагIаш бола лостам болаш хулар оаха дешаш йола моттиг. ХIаьта чувоагIар, аравоагIар зувш, керттера наIараш лораеш хулар воккха саг Чапанов Идрис. Кхыча беса аьлча, школа дика да волаш яр, Ювсапа доал деча хана. Айса цига яьккхача юкъа, классе шийла хинна цхьа ди дагадагIац сона. Тхо, итт класс яьккха, дIадахар 1975 шера. Цул тIехьагIа кхы а итт шера цигарча хьехархошта керте лаьттар из. 1986 шера Мальсагов хьожаву Наьсарен района хьехархой профсоюзашта кулгалде. 1993 шера республикан халкъа дешара болхлой профсоюзашта керте отт. Вешта аьлча, профсоюзашца бувзабеннача балха тIа 27 шера къахьег къаьнарча, вахар, нах дика байзача хьехархочо.\nСона хетачох, из дар 2007 шера. Сурхо тIарча ийс шера дешача школера хьехархой хиннача районни яхье вахар со. Цига кот а ваьнна, республикерча къовсамашка дакъа лаца дийзар. ДикагIвола хьехархо къоаставе хоаяь жюри, бакъдар аьлча, геттара цIенхашта яр. Цунна юкъе вар дешара министр И.Танкиев, университета хьехархо Т. Жеребило, халкъа гуллама депутат М. Амриева, хьехархой профсоюзий кулгалхо Ю. Мальсагов, кхыбараш. Се дIавовзийташ къамаьл а даь, сцена тIара Iоваьлар со а са дешархой а. Бераша йовхьамашта декъаденна, мIаьжгаш ехка, дагахьа цига бийша «Борзи Iаьхари» яха Хь. Муталиева язбаь фаьлг чIоагIа хоза хийттабар цхьан хана са хиннача директора. Къайла ца хьош, цу чу мел вагIача сагага дIааьлар цо шийна хетар. Эггара тIехьа Йоакъапа Ювсап сона вайра «Фабрика» оалача базар тIа. ДикагIбола сом ийца, из хьаволавеннача вIашагIкхийтар тхо. УнахцIено дукха хестаеш, дика я оалаш вацар из цу хана. Цул тIехьагIа дукха ха ялале, из кхелхав аьнна хезар сона. Из вайцара къаьстав 2012 шера 25 ноябре. Ювсап дIавеллав Мочкъий-Юртарча шоай тайпан нах боахкача кашамашка.\nДукха ха йоацаш, къаьнара школа дIа а яьккха, кердача хьисапе хьалъяьй Наьсарера №1 йола юкъера школа. Мальсагов Ювсапа цIерагIа я из.\nДика, цIена тIехье кхеяь дIавахав Ювсап. Цун кхо йоIи ши воIи да. ЙоккхагIйолча Азас Шолжа-ГIалий тIарча мехкдаьтта института гиодезеца ювзаенна факультет яьккхай.\nМаьре яххалца ГI. Ахриева цIерагIча «Электроинструмент» заводе къахьийгар цо. Белгалдаккха деза, из йига Мартазанов Мухьмад соца цхьан классе а, университете цхьан курсе а деша ваьгIа хилар. Цул совгIа, уст-даьна а дика вовзаш вар из, хIана аьлча цо итт класс яьккхаяр Ювсап директор хиннача школе. Укх тIеххьарча 25 шера зIамагIйолча классашка математика хьехаш хьаенай Аза. Карарча хана цо лелаю берий технически кхоллама цIагIара математиканна хетаяь кружок.\nЦул ши шу зIамагIа я Зарема. Да директор волча школе хьал а ена, цига дешаш хилар из. Тхо иттлагIча классе долча хана, из 8-ча классе ягIар. ЧIоагIа эхь-эздел, сабар долаш йиIиг хийтар сона цох. Са да директор ма вий, аьнна, хьакхашта йоацаш, даим озаенна йолаш, айхье йолаш, хьайоагIар Зарема. Уж шедар, тахан хилча санна, дагадоагIа сона. Нахах увзалуш из яле а, хIаьта а дукха бераш цунах лоархIадацар, директора йиIигаца ца боагIа бегаш бе, ловзар де дахьацар уж. Заремас чакхъяьккхай Нохч-ГIалгIай университета филологически факультет, из эрсий мотти литературеи хьехаш хиннай. ХIанз, пенсе яха, Илдарха-ГIалий тIа яхаш я. ТIеххьара из балха хинна моттиг я цигара гимнази.\nКхоалагIйола Хадчат Шолжа-ГIалий тIарча медучилище фармацевта дешар дийша я. КIаьнкашта юкъе воккхагIа Хьасан ва, цо экономически факультет яьккхай. Цул тIехьагIа Нижегородски областе эскаре гIулакх деш хиннав 1987-1989 шерашка. Хьасан Наьсарерча берий технически кхоллама цIен директор ва. Дезале йиълагIйола Танзила доазол арахьарча къамий метташ Iомадеш хиннай. Из Астрахане яхаш а, школе ингалсий мотт хьехаш а я. Юххера, эггара зIамагIвола Хьусен Наьсарен администраце финотдела керте латт.\nСа дукхагIа къамаьл хиннар Хьасан вар. Цо дийцар сона, дезала юкъе мишта вар Ювсап. «ЦIенхашта а къамаьл кIезига деш а вар из дезале. Човхам хила безача, цун цкъа бIарахьажар а кхоачам болаш хулар, из фу ала гIерт хара. КIаьнкашца санна вацар йиIигашца. Цига лоацца хьехам балар мара, эгIазло йоацаш, хулар къамаьл. Балхара чувеча, тIера хIама хувццал мара юкъ ца йоаккхаш, коа-карта кулг тоха оттаргвар. ЗIамига кIаьнк волча хана, дахчан пхьара гIо деш хиннавар из. Цудухьа дахчанца бу болх бовзаш вар. ДагадоагIа цо истол а кхыйола хIамаш а яь. ГIалгIай метта книжкаш тIара гIалаташ а корадоагIар цунна. Хьаьший, доттагIий чIоагIа дукха безарех вар. Тхона юхе бахар цо хьоашал леладеш хинна Арсельгов Сулейма, Беркинхаев Жабраил, уж а школай директораш бар. Цул совгIа, цун хоза бувзамаш дар Картоев Мухьмадаца, из Эккажкъонгий-Юртарча №2 йолча школанна керте латтар. ГIулакх леладора Ужахов Iамарханаца. Оалаш да, гаргалол лелаечун мара хилац. Моге а ца моге а, из лелае гIерташ, хулар из. Гаргара саг лархIар чIоагIа доаллаш дар цунах».\nIаьдала а наха а накъаваьнна саг из хиннилга ха йиш я, цунна тайп-тайпарча ханашка деннача паччахьалкхен совгIатех. Дерригаш ца доахе а, цхьадараш белгалдоахаргда вай царех 1966 шера Мальсаговна лу «Сийлен белгало» яха орден, кхы а кхо шу даьлча, 1969 шера, РСФСР халкъа дешара тIехдика болхло хул цох, 1972 шера цунна лу РСФСР гIорваьнна хьехархо яха цIи, 1983 шера Нохч-ГIалгIай АССР гIорваьнна хьехархо хул цох, 2002 шера «Карахдаьннарех» яха орден лу Ювсапа, хIаьта 2011 шера Россе профсоюзий гIорваьнна болхло хул. Белгалдаккха деза, паччахь хиннача Б. Н. Ельцина цунна совгIата сахьат денна хилар а. Дийцарел совгIа, кхы а дукха да Ювсапа денна бе-бе совгIаташ, сийлен грамоташ.\nТIеххьара цо болх баь моттиг яр республикан хьехархой профсоюзаш, цига волаш кхелхар из. Цунца болх баь, цо дуккхаза хьехараш деш, къахьега Iомабенна нах ба цун гIулакх дIахохьораш.\nЮвсап царна мишта дагавоагIа хьежар со. Евлоева Заремас дувц: «Из тха дагахьа висав, хьехар ду, нийсача наькъ тIа доаха, балха тIа гIо ду да вусача тайпара. Ювсапа баркал ала дезаш гIулакх да, вайцига дешарца ювзаенна профсоюзаш хьаяьр а, цул тIехьагIа уж дIа ца йоахийташ лораяр а. Балхаца дувзаденна е балхаца дувзаденна доаца моллагIа хаттар отте, тхо массаза дагадувлар цунца. Тхо верригаш кхо саг мара вацар, кIоаргга хьаькъал дола хьехам бора цо тхона. Хьехархой га доаккхаш, вайцигарча юрташка болх беча наха тIатохаш дола 25% дIа ца доаккхийташ духьаллаьттар из вар. Профсоюзаша лораю вахара-экономически бокъонаш. МоллагIа хаттар дахьаш, ше волча хьехархой тIабоагIе, царга ладувгIа, нийсадар белгалдаккха ховш вар, чоалхне моттиг хуле, цу тайпара дош лакхехьа латтача хьакимашта тIахьора. Ювсап дийна волаш, цхьацца гIо-новкъостал дора профсоюзашта мехка кулгалхоша а. Хьехархой августовски совещане Ювсапа доклад йича, президента М. Зязиковс республикан фондера 1 миллион ахча делар тхона. Из деррига дIадахар хьехархой унахцIено чIоагIъярга. Йоакъапа Ювсапа яхар а деш, республикерча хIара школанна мах боацаш шишша путёвка елар оаха, Минеральни Воде шоашта дарбаш де баха таро хулийташ. Даим хьехархошта коммунальни гIулакхаш дарах тела мах лохбергбола наькъаш лийхад оаха. 2015 шу хьатIакхаччалца, вайцига юрташка бахача наха токахи газахи вIалла мах телацар, уж школашка болх беш бале. ХIанз хьехархошта хIара бетта цу гIулакха лаьрхIа 2 эзар сом лу. Цхьан регионе долаш дац из а, эггара дукхагIа вайцига да цу хьашташта хьежаду ахча. Ювсап дош чIоагIа долаш, аьннача долаш, караийца гIулакх чакхдоаккхаш вар. Вешта аьлча, халкъа дешара болхлошта юкъе масал эца мегаргдолаш саг вар из. Бокъонца вола интеллигент а вар ше, беррига хьехархой а иштта хилча бакъахьа хетар цунна. Цхьа хIама дар цо барт ца беш, хIилла цхьаккха тайпара къоабалъеш вацар из. Массахана цхьатарра хилац вахар. Цкъаза хало йолаш, сагото йолаш моттигаш хул. Бакъда, фуннагIа цига хиннадале а, балха хьакхаьчача тха дегаш ураувттадора Ювсапа. Цкъаза цхьа сакъердаме хIама аьле е цхьаннахьара дийше, тха халонаш яййора, деладора цо. Цудухьа дехьа-сехьа кабинеташка багIараш тхох хьагаш а ханаш хулар».\nЦхьаькха цхьан сага Ювсапах дийца хIама шоана довзийта безам ба са. Из сона дийцар ва йоазонхо Мерешков Iалаудина Султан. «Цхьан дийнахьа хьехархо Бериханов волча а вена, барт бетташ хиннав цхьан дешархочун да. Цигга тIанийсвеннача Ювсапа хаьттад:\n— Жабраил, фу йоах хьога цо?\n— Ший кIаьнка гIалгIай мотт Iомабергбац, йоах укхо, — жоп деннад хьехархочо.\n— Витал из, ца а хьехаш. Уж мо бола нах хиннадаь дигад вай къам Сибре а, — аьнна хиннад директора.\nЦу даь кIаьнк гIалгIай меттах мукъавалийта хиннав, цу тайпарча наькъаца».\nЦу масало а хьагойт Мальсагов ший къам, цун мотт боарам боацаш дукха безаш хиннилга а, цу хIамай сий ца ду нах шоай къам дехка нах санна лоархIаш хиннилга а.\nБусалба дин бахьан долаш мехках ваьнна къонах →


Jan. 30th, 2014 12:32 pm (UTC)\nнасосали уже в будапеште?\nа вы уже насосали в будапеште на квартиру в саратове?\ntisechneg : насосали уже в будапеште? [+1]


Паччахьан йоIан куралла йохор\nКаримова Гульнара 2009-чу шарахь.\nКаримова Гульнара баккъалла а чуйоьллина Узбекиcтанан Iедалша\nУзбекистанан кхело луьрчу даьккхина цу мехкан хьалхара президент хиллачу Каримов Исламан йоIанна Каримова Гульнарина дина таIзар. ЦIахь лаьцна латточура иза колоне хьажийна цо,"таIзар ларан кеп вон йохийна" аьлла.\nСтохка Товбецан-баттахь, шо хьалха 10 шо хан тоьхна чуйоьлина, 46 долу Каримова Гуьльнара цIаяхийтира, йисина хан шен хIусамехь такхийта, и хан 5 шаре охьа а яьккхина.\nИза яха хиира шен йоIца Иманца. Каримована дихкинера цу хIусамера араялар а, интернетах а, телефонах а пайда эцар а. Цул сов, иза декхарелахь йинера пачхьалкхана ша дина зе меттахIотто.\nГульнарин да Узбекистанан президент хилла, 27 шарахь цу пачхьалкхана куьйгалла дина Каримов Ислам велира 2016-чу шарахь. Iедалша лацале Гуьнара лоруш яра Юккъерчу Азехь уггар Iаткъаме а, шен де метта президентан дарже хIотта мегаш йолу а зуда. Цуьнан долахь яра финансийн фондаш, банкаш, телеканалаш, модан духар духку туьканаш.\nДелахь а 2013-чу шарахь дукха шен лаамехь леларна ден дагтIера юьйжира Гульнара, оцу маьIаргонна дош лелаш хиларх а, ахчанах а, даржех а йолуш.\nЦунах лаьцна дийцира Маршо Радион Оьрсийн сервисана интервью луш возуш воцучу узбекийн политолого, дисиденто цхьана хенахь Каримов Исламан Iедалехь лаккхара дарж дIалоцуш хиллачу Раббимов Камолиддина.\n-- ХIун бахьана ду Узбекистанан Iедалша Каримова Гульнарийн хьал чолхе даккхар?\n-- Со тешна ву Каримова Гульнариний а, Узбекистанан керлачу Iедалшний а юкъахь къайлаха йохка-эцар доьдуш хиларх. Гульнарин дуккха ахча ду, шен дас махкана куьйгалла дечу хенахь цо гулдина. Билггала цуьнан маса миллиард ду юкъараллана ца хаьа, цунна шена а, Iедалшна а бен. Амма цара иза хьулдина ду.\nСуна хетарехь, Гульнарина Iаткъам беш бу, цу ахчанаш ах мукъане а схьадаккхалур дацара те бохуш. ХIунда аьлча, цуьнан долу лаххара а цхьа миллиард сов доллар ахча сацийна ду Швейцарехь а, Iамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташкахь а.\nIедалша юкъа-кара Iаткъам бар алсамдоккху цунна, цул тIаьхьа малдо. ХIунда аьлча кестта и ахча я дIадоккхур ду Малхбузерчу пачхьалкхаша, я Узбекистанна дIалур ду. Цхьадолу ахча хIинца а карийна дац. Амма цуьнан кхоллам муха хир бу дозуш ду Гульнарех. Карарчу хенахь цуьнан шен цхьа а аьтто бац и ахча шена дита. Бахьана ду Iамеркехь а, Европехь Каримована дуьхьал маситта бехктакхаман гIуллакх долийна хилар.\nДуьненаюкъарчу низамашца а догIуш, нагахь цхьанаметта маситта пачхьалкхехь бехктакхаман гIуллакх схьадиллина волу стаг цхьана пачхьалкхехь чуволлахь, кхечу пачхьалкхашкахь цунна дохку бехкаш бух боцуш дуьсу. Цундела Каримов реза хилира шен йоI Узбекистанехь чуйолла. Цо иза цадинехь Гульнара набахте хьажор яра Малхбузенехь.\nИ хаьл а лаьтташ цIеххьана цуьнан да велира. Узбекистанна цуьнан ахча оьшуш ду, амма тахана Гуьлнара хьийзоран бахьана ду цуьнан лелар.\nЦуьнан хIинца а кхетам бисина, ша паччахьан йоI йолуш санна. Каримов Ислам урхалла деш вара Узбекистанна 30 гергга шарахь. Цунна дош ца хета карарчу хенахь долу Iедалш. Президент Мирзиёев Шавкат цунна го селханлера шен ден лай санна. Каримов дийна волуш Гульнара баккъалла а ян а яра цуьнан да дIаваьккхича уггаре дош лела стаг.\n-- Карарчу хенахь долчу Iедало шен хьал гIолечу доккхур ду аьлла сатуьйсуш ярий иза? Тахана цуьнца хуьлург ца моьттург дуй цунна?\n-- Дац, ца моьттург данне а дац. Маситта бутт хаьлха цо дIахьедар дира, дагца а, ахчанца а Узбекистанерчу реформашна гIо дар Iалашонца шен сацийна долу ахча Iедалшка дIадала лаам бу шен аьлла. И хабар дIатоьхнера цо официалан Ташкенте шен йоIехула Иманехула. Суна хетарехь, эххаре а цо ахча дIа ца делла, цундела меттахбевлла Iедалхой.\nТидаме эца деза цунах хIинца а Iедалхой кхоьруш хилар. Iедалшна а, ур-аттала цуьнан нанна а, ца хаьа цо хIун дийр ду а, иза куьйгакIеллахь муха латтор ю а. Цуьнга дуккха а информаци кхочу тайп-тайпанчу каналашкахула. Цунна бевзаш дукха нах бу. Цунна дуккха а хIума хаьа. Твиттерехь йоза дитина я артикл арахецна цуьнан аьтто бу Узбекистанехь политикан кризис хIотто. Иштта хилира Каримовс куьйгалла дечу тIаьхьарчу шерашкахь а, ма дарра аьлча, Гульнара дIалаццалц а, дIалаьцначул тIаьхьа а.\nКаримов Ислам шен йоIаца Гульнарица.\n-- Ткъа могIарерчу бахархойн хIун ойла ю Каримова Гульнарех?\n-- Дукхаха болчу узбекашна бIаьрга ян ца еза Каримова Гуьльнара. Коьртачу декъана шайн къен дахар а, цуьнан бахам хилар а бахьана долуш. Амма ша дош лелаш йолуш 2010 – 2013 шерашкахь Гульнарас "Узбекистанан културан а, исбаьхьаллан а фондехула" кхоьллира къона говзанчийн фонд. Къона похьма долу кегийрхой деша бахийтира цо цу фондан чоьтах.\nСуна хетарехь, хIинца а дуккха а кегийрхой бисина цуьнан агIончаш, Каримовас гIо а деш кхечу пачхьалкхашкахь дешна болу. Уьш тахана цунах дог лозуш бу. Цуьнан баккъалла Iедал караэца кечйина шен тоба яра, хIунда аьлча Гульнара баккъалла а кечлуш яра Узбекистанан рогIера президент хIотта. Амма гIуллакх ца хилира цуьнан.


Пачхьалкхан цIийнан хьостано а, Мирзаев Султана телевизионехь ша а дIакхайкхорца могушалла бахьнехь цо шен лаамехь охьадиллина шегара дарж. Цхьана ханна муфтиятан коьрте хIоттийна цьунан хьалхара гIоьнча лаьттина Хийтанаев Мохьмад.\nТергамхоша билгалдаккхарца Нохчийчоьнан куьйгалхошлахь, нагахь белахь а, дукха бац Мирзаев Султан санна оццул лакхарчу гIантахь хьебелларш. Иза коьрта молла лаьттина 2005 шарахь дуьйна. Кадыров Рамзана хьалха таттарца, 2010 шеран аьхкенан тIаьххьарчу беттан 31-чу дийнахь валлалц аьлла цу даржехь чIагIвинера Мирзаев Iеламнехан гуламехь.\nМехкан куьйгалхочо шен оццул лерам бича, Мирзаев Султана шен дашехь багарбира бусалбан дин марзбарехь, чIагIбарехь баьхна кхиамаш, динан маьждигаш, схьайиллина тайп-тайпана доьшийлаш…» И берриге кхиамаш ,-элира цо,- Делан къинхетамаш бу цкъа делахь хьалхара президент Кадыров Ахьмад-Хьаьжа бахьнехь, шолгIа Кадыров Рамзан бахьнехь тIебиссина.\nАс сайн вешега президенте, Кадыров Рамзане, гечдар а, къинтIера валар а доьху, оццул чIогIа, каде цо гIо дешшехь муфтиято кхин даккхий гIулкхаш дина цахиларна». Цу кепара дIахьедар динера Мирзаевс диъ шо хьалха ша гуттаренна а цу даржехь магийча.\nВелла дIаваллалц аьлла, динан урхаллин коьрте хIоттийначу стага, могушалла бахьна долуш цIеххьана дарж дитар тамаше хета могIарерчу нахана. Еккъа могушалла хилла Iай те и дIаваларан бахьна бохуш хеттаршка буьйлу бахархой. Царна дага а догIуш диъ-пхи шо хьалха, чехийний, етташ ницкъ биний бохуш, махкахь йоккха гIовгIа лаьттира Мирзаевна гонах.\nЦул тIаьхьа чIагIвира иза даиманна а аьлла цу жоьпаллин даржехь. ХIинца а дац цуьнан хьокъехь деш долу къамелаш, цхьабосса ду аьлла, цхьана «кепа тоха» йиш йолуш. Бакъду шаьш а бовзуьйтуш дош ала луурш боцу хьесап ду. Делахь а цуьнан хьокъехь Iедална гергахь бехке доцу къамелаш дийраш кIезиг бац. Иза дIаваьлла новкъа деънарш а бу, могIарера хIума лоруш берш а бу.\nМайрбек: «Суна чIогIа новкъадеъна и дIаваьлла. Могуш воцуш дIаваьлла боху. дала маршала дойла цунна. Хаза нехан санна Iеламстаг а вара,нохчийн мотт дика хууш а вара».\nСатай: « ..коьрта молло дIаваьккхина хир ву-кх. Коьрта мола мила ву ца хаьа хьун? Рамзан ву-к-х. Цо шена кIорда мА виннехь вахво-кх милла а».\nМохьмад: « Вела дIаваллалц муфтий хила аьлла а мА дац. Кху итт шарахь цу телевизион чохь ву-кх иза. ГIелвелла а хир ву. кIадвелла а хир ву. Къена цахилархха-м могушалла дика ца хила а там ма бу. Муфтий бохург хала болх бу. Нахаца а, динца а болу болх атта мА бац. ГIелвелла-кх. шен могушалла мА яц и болх дIакхехьа бохуш цо дина къамел хезза ву-кх со. Ишта хета-кх суна. Со тийшар-кх цунах цо цу кепара бохуш хилча»\nМирзаев Султана шен дарж дитар а,цуьнан меттан цхьана хана декхарш кхочушдан Хийтанаев Мохьмад хIоттор а дIакхайкхош, Динан урхаллехь дIаехьначу кхеташонехь, муфтиятан болх тергонехь латтош, мехкан куьйгалхочун гIовс волчу Джовтаханов Адама билгалдаьхна динан дайша тидаме эца догIу хьалхара декхарш: « Вайн массо агIор болх марсабаккха беза.\nУггаре хьалха дIадаха деза муфтията чуьра цхьана эшшара болх дIабахьа новкъарло мел еш долу хIума. Белхан меттигаш а йитна, кест-кеста чуьра ара а дуьйлуш, хьасане юкъаметтигаш лело еза нахаца. Кхетамца,хааршца лакхенаш а йохуш, вайн урхаллин хаза нехан санна лерам хила беза юкъараллехь. Цу кхиаме вай кховчур ду нагахь вай хьасартне къахьегахь…»\nИшта дIахьедар дина муфтиятехь хийцамеш бечу 3-чу дийнахь Джовтаханов Адама. Цо къада а дина, жоьпаза дитна, цхьана эшшара болх дIа ца бохуьйтуш динан урхалллин чохь хIун хилла те бохучу маьIнехь, шен къамело кхоьллина хаттар.\nМирзаев Султана шен дарж муха дитанехь а, шеко йоцург ду, и коьртехь а волуш, кху тIаьххьарчу иттех шарахь нохчийн муфтият вайнехан дахарна вуно чIогIа тIеIаткъам беш чекхъяьлла хилар, цхьа ницкъаллин структура йолуш санна. Цо дахаре берзийна цхьаболу хийцамаш ишта бу.\nЦхьаболчара тIаьхьло йолуш ца ларахь а, хьалханча динан урхалла а йолуш, Нохчийчохь бIеннаш довхой куьйга балош, маслаIаташ дина. Юкъара дIадаьлла хьесап дуй те аьлла, сацийна зударий идор а. Муфтият бахьнехь. карарчу хенахь ден-ненан пурба доцуш маре яха йиш йолуш яц йоI, стенна аьлчи цкъа делахь лоьрашкара испаравка олу, могуш хиларан тоьшалла- кехат даккха деза, шолгIа и кехат а, ден-ненан пурба а ца хилча моллано мах беш бац.\nИзза муфтият жигархо а йолуш шуьйра даьржина ду махкахь, таро хиларе терра,Iедалехь болчара шолгIа а, кхоалгIа а шайна зударий долабахар а. Кху тIаьхьарчу шерашкахь муфтиято чIагIдина зударшна йовлакхаш а, дегI хьулдеш бедарш лелор а. Дукха бахархоша резабоцуш тIе а оьцуш, челакха, лартIа доцу хIума санна кхеточех ду, хIайттархо муфтият а йолуш, къайлах- къулах бен махкахь маларш цадохкийтар.\nИ сонта чIагIам бахьнехь, бахархошна хетарехь,махкахь шуьйра даьржаш ду,корта дIугIаз баккхар Iалашонца кегийрхоша тайп-тайпанчу дIаьвшечу молханех пайдаэцар а, лоьраш маггане а магош доцу мерза хиш мийлар а.\nБоснехь муфтин дарж къовсуш ву 5 стаг\nДуьхьалонан митинг хилла Казанехь\nИмаратан тIемалоша шайна тIелаьцна ГIезалойчурча диндайшна дина тIелетарш\nБусулба духар юкъадаккха мега цхьайолчу Оьрсийчурчу школашкахь\n«Фетва» динан комитет кхоьллина Нохчийчурчу муфтиято


Насвай - "вай - вай!"... Или "Ой бай!"\nЯ не знаю, запрещен ли насвай в религии, но что до меня, я считаю, что чикать насвай - это не из дел сильного, культурного, преуспевающего и уважающего себя и окружающий мир мужчины.


Ормигос — Википеди\n40°05′50″ къ. ш. 4°26′56″ м. д.HGЯOL\n▲712 стаг (2020)\nОрмигос картан тӀехь\nОрмигос (испан. Hormigos) — Испанин Толедо провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 28 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 457 ± 1 метр. Дозанашца ю Отеро, Эль-Касар-де-Эскалона, Номбела, Эскалона, Македа (Толедо), Санта-Олалья муниципалитеташ.\n409 стаг ↗410 стаг ↗467 стаг ↗505 стаг ↘480 стаг ↗663 стаг ↗734 стаг\n↗767 стаг ↗792 стаг ↗830 стаг ↗834 стаг ↘798 стаг ↘741 стаг →741 стаг\n↘722 стаг ↘686 стаг ↘680 стаг ↗709 стаг ↗712 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ормигос&oldid=5731036»


Французское меню Красота цариц. Часть 1. Как запахи и цвета могут помочь похудеть 2


Бореш — Википеди\nБореш (фр. Baurech) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Сен-Капре-де-Бордо, Ботиран, Камб (Жиронда), Иль-Сен-Жорж, Сен-Женес-де-Ломбо, Табанак. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бореш&oldid=6713320»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 октябрь, 14:13.


Сорвилан — Википеди\n36°47′40″ къ. ш. 3°16′03″ м. д.HGЯOL\n34,5 квадратан километр\nСорвилан картан тӀехь\nСорвилан (испан. Sorvilán) — Испанин Гранада провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 34,5 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 760 метр. Дозанашца ю Альбондон, Полопос, Торвискон, Альбуньоль муниципалитеташ.\n634 стаг ↘620 стаг ↗621 стаг ↗694 стаг ↗701 стаг ↘677 стаг ↘659 стаг\n↘656 стаг ↘625 стаг ↘614 стаг ↘592 стаг ↘577 стаг ↘572 стаг ↘569 стаг\n↘552 стаг ↗555 стаг ↘550 стаг ↘545 стаг ↘538 стаг ↘527 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сорвилан&oldid=5768606»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 24 февраль, 21:06.


Дагалецамашкахь карла буьйлу тIемашкахь эгнарш\nНохчийчоь -- Соьлж-ГIала, Хьалхара тIом, Нохчийн тIемалой, ГIура-бутт, 1994 шо.\nХIора шеран чаккхенгахь тIеман къахьо Iаьвшинчу дукха нохчийн, ма-хетта самукъа ца долу. Кхечарах дIатарбала мел гIертарх, уьш цхьана хенахь шайн ойланийн йийсаре боьлху. Дагалецамашкахь карлабуьйлу тIемашкахь белларш а, лазийнарш а, лайна баланаш а. Цхьаберш беллачеран синошна хьалха юьхьIаьржа а хуьлу, беллачарахдийна берш хьоьгу зама хир ю баьхнехь а.\n23 шо кхечи Нохчийчоьнан коьртачу шахьарахь Соьлжа-ГIалахь оьрсийн эскаршца уггаре а коьрта тIеман тасадалар хилла. Оцу деноша дуккха а хIума къастийра. Гайтира оьрсийн эскар мел говза ду а, царна дуьхьал тасабеллачу нохчийн гIора а, доьналла а.\nХIоранна шен-шен дагалецамаш бу оцу денойх лаьцна. Оьрсийчохь веха Дараев Ислам а хилла оцу тIама юкъахь. Баккхийчара бинчу кхайкхамна ара ца девлча ца довлура шаьш, элира цо: «Дуьххьара тIом болабелча тхан юьрта юкъахь нах вовшахкхеттера. Иза дара хьуна гIуран беттан 14 де. Мохьмад цIе йолчу цхьамма, стаг верг гIазотехь аравала веза элира. Тхо 30-40 валахь а гулвелира. ГIалахь суна дагадогIу хьийзаш хIаваъ кеманаш дара.\nДевкар-Эвлара схьаетташяьккхий тоьпаш яра. ДОСААФ олучу меттехь лаьтташ йоккха топ яра вайчеран. Цара а яра дIаетташ иза. ТIам тIе даха вовшахкхетта тхо ду, герз долуш а, доцуш а, цхьаьннан чета доьллина жIоммагI ду. Ас ойла йира тIаккха,дуьне а кхералучу эскарна дуьхьало ялур юй теша тхоьга аьлла».\nЧекхдолучу шеран тIаьххьара денош чекхдовллалц а, нохчийн сатийсам бара кхин генабер бац иза, кхечу пачхьалкхаша Оьрсийчоьнна Iаткъам а бина, иза сацабойтур бу аьлла. Цундела ша верриге а, жима а, воккха а радиошна тIе лерг диллина Iара.\nКхано тIаьхьо бен ца кхеттера нохчий, шаьш оцу инзаре къизачу ницкъана дуьхьала цхьалха дуйла. Iамарко а, кхечу пачхьалкхаша а Оьрсийчоьнан чоьхьара гIуллакх ду иза аьлла мах хадийнера.\nНохчий шаьш амалца фаталисташ балахь а, оцу лайначу а, ловчу а баланийн бахьанех кхета.\nЖима къам доккхачу къомо даима шена кIела хьаша гIерташ хьийзадо. Иза исторехь хуьлуш хIума ду, аьлла иштта мах хадийраюкъаралхочо Кокананаев Руслана: «И тIом болабарах со ца кхеташ а, со дуьхе ца кхуьуш хIума дацара. ХIара халкъ охьа а таIийна, кхечу мехкашна дIа а гойтуш, и тIом бан кечделла дара оцу хенахь хилла Iедал.\nИмперехьдаима хуьлуш ду:толаман жимчу тIамо, яккхий Iалашонаш кхочушйо. Таттаделла эскар чу а деана, тIом а бина, чуьра ара а делира. Оцу тIамехь дакъалаьцна могIарера кегий нах а, церан баьччаш а къонахий санна, Далла дуьхьала дIа а бахара. Халкъ бехке дацара оцу хIуманна».\nХиллачу тIемийн бахьанех нахалахь дийцахь а, шуьйра уьш толлуш а, царах жамIаш деш дац Нохчийчохь. Дижийна ду и гIуллакх.\nЦуьнах шена хетарг элира историк-яздархочо Ибрагимов Ризвана: «Вайна тIехь лаьттачу Москохара Iедало дихкина дуоцу тIамах лаьцна дийцар. И шайн бехк къайлабахьар а, адамашна цахаийтар – церан программа ю. Нохчийн Историн Юкъараллехь а дихкина ду и хIума дийца. ХIунда ду хьуна аьлча: оцу тIамо вай шина декъе декъна. Вай иза кегийча, вайн барт хир бац».\nИ хиламаш бийца а ца буьйцуш, бицбан гIертар дика дуй тIаккха? Кхана-лама юха а оцу берда йисте хIуьттур-м дац вай, аьлла деллачу хаттарна иштта жоп делира Ибрагимовс: «Ахь нийса боху иза. ХIетахь вайн хилла гIалаташ тахана юха а довлийта кхерам бу. Ма-дарра дийцича, кхачамболуш бан безаш болх бу иза.\nХIинца-м хьалха санна вайн къам Iехалур ду аьлла ца хета суна. Вай ма-хуьллу, тIама юккъе кхийсарх лардала дезаш ду-кх вай».\nНохчаша къаьсттина доьху Деле машар а, шаьш юьхьIаьржонах лардар а. Иштта ю нохчийн коьртачу мехаллех цхьаерш.\nДицлур доцу ГIура-беттан 31-гIа де\nИнарлаш а бойуш хуьлу тIамтIехь\n23 шо кхаьчна Нохчийчохь Хьалхара тIом болабелла


Нохчийн ши къу лаьцна туркойн махкахь - Хьусейн Слепой а, Ахмед Шалинский а\nЧиллан-бутт 10, 2022\nТуркойн полисхо, гайтаман сурт\nНохчех схьаваьлла тутмакхийн ши эла лаьцна Туркойчохь аьлла, хаамбина зорбанан гIирсаша. Вуьйцург ву 55 шо долу Ахмадов Хьусайн -Слепой цIарца дика вевзаш волу, 41 шо долу Домбаев Ахьмад а, криминалан гонашкахь Шалинский цIарца гIараваьлла волу. Бакъоларъяран органаша цкъачунна и хаам тIечIагIбина бац.\n"Прайм Крайман" цIе яккхазчу хьасташа чIагIдарца, Хьусайн Слепой бехкехета 2021-чу шеран бIаьста Стамбулехь герзаш деттарна гунахь ву аьлла, хIетахь цхьа нохчо вийра, шолгIаниг лазийра.\nШалинский Ахьмад лацаран бахьана хаамийн гIирсашкахь яздарехь, Нохчийчоьнан куьйгаллица цуьнан йолу уьйраш а, Нохчийчоьнан урхалхочунна Кадыров Рамзанна луьйш болчарна кIелонаш кечъяр а ду, хьалхо хааме ма-даккхара.\nSecurity Turkey телеграм-каналан информацица, Шалинскийца цхьаьна лаьцна кхин а пхи стаг, цхьаннан къайлавала аьтто хилла. Карарчу хенахь Туркойчоьнан бакъоларъяран органаша толлуш ю криминалан авторитетан зIенаш, чIагIдо телеграм-канало.\nТуркойчоьнан Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло, нохчех схьабевлла тутмакхийн элий лецарх комментарий йина яц.\nДомбаев Ахьмад вина 1981-чу шарахь Нохч-ГIалгIайчоьнан АССРехь. 2011-чу шарахь набахтехь даккха 10 шо хан туьйхира цунна, баккхийчу барамашкахь курахалла лелорна. Кхечу криминалан авторитетийн могIарехь коронаци йира цунна 2012-чу шарахь. Зуламхойн гонашкахь цуьнан лакхара статус дIаяьккхира Афинашкахь къуйша вовшахтоьхна дIабаьхьначу гуламехь, криминалан авторитетийншеконаш кхоллаеллера, жоьлкийн юкъарчу ахчанах Домбаевс ши миллион доллар шена дитина аьлла.\n2020-чу шарахь Gulagu.net проекто, шайн хьасташна тIетевжина, хаамбира, оппозицин лидерш, шайлахь Навальный Алексей а волуш, хIаллакбарехь ницкъахой пайдаэца Iалашо йолуш бу Шалинский Ахьмадах аьлла. ТIаьххьара Туркойчохь хилла Кадыров Рамзан 2021-чу шеран ГIадужу-баттахь. Бозуш боцчу хаамийн гIирсаша яздарехь, иза цига вахаран бахьана дара, оцу пачхьалкхехь бехачу нохчийн оппозиционерашца цуьнан йолу конфликт. Цул а хьалха Анкарахь а, Стамбулехь а лийцира, официалан версица а догIуш, Кадыровна луьйш болчарна кIелонаш ян кечлуш хилла, мехах лецна киллерш.


ПегегӀоль-де-л'Ескалетт — Википеди\n43°48′10″ къ. ш. 3°19′22″ м. д.HGЯOL\n32,13 квадратан километр\nПегегӀоль-де-л'Ескалетт (фр. Pégairolles-de-l'Escalette) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.\nДозанашца йу Ле-КгӀо, ЛогӀу, Пужоль, Сент-Етьенн-де-ГугӀгас, Сен-Феликс-де-л'ЕгӀас, Сен-Мишель (ЭгӀо), Субес.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ПегегӀоль-де-л%27Ескалетт&oldid=7830311»


NGC 2649 — Википеди\n0,01405 ± 0,000257 , 0,01411 ± 1,0E−5\n4240 ± 4 километр в секунду\n8ч 44м 8,2656842174с\n+34° 43′ 2,219437503″\nNGC 2649 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 2649: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 2649.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_2649&oldid=5057300»


МагӀсии-ле-Шатель — Википеди\nМагӀсии-ле-Шатель (фр. Marcilly-le-Châtel) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.\nДозанашца йу Шален-д'уьзогӀ, МагӀку (ЛуагӀа), МонвегӀден, ПгӀалон (ЛуагӀа), Сен-Бонне-ле-КугӀгӀо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МагӀсии-ле-Шатель&oldid=7818516»


Презентация на тему: "«поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К.". Скачать бесплатно и без регистрации.\n«поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К. - презентация\nПрезентация была опубликована 4 года назад пользователемДиана Ясырева\nПрезентация на тему: " «поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К." — Транскрипт:\n1 «поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К.\n2 «Ненан мотт- дахаран хазна» Нохчийн литературни кружок Кружокан куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К.\n3 Кружокан декъашхай: Амерханова Асет 9 «в» кл. Асхабова Милана 9 «а» кл. Баматгиреева Петимат 9 «в» кл. Бетербиева Амина 9 «а» кл. Газиханов Мохьмад 9 «в» кл. Омарова Хеда 9 «в» кл. Шабаева Элина 9 «в» кл. Девиз: «Ненан мотт ца хиъча ду доккха эхь, мало ца еш шарбе ненан мотт ахь!»\n4 НЕНАН ЙОВХО Ма тайна ю ненан йовхо Куьйгаш к1еда. Мерз дош. Сирла б1аьргаш ирсе лепаш Нана л ела ларбеш кхерч. Со 1уьйранна самальлча Хезча лерехь ненан аз, Кийрахь дог сон ловза долу Дуьне хаздо нана ахь! Ахь со хьоьстуш соьга олу – «Сан жиманиг дог 1а ла- Хьо хилалахь даима оъзда, Нохчийн йо1 яй-м, Хеда хьо!» Автор: Омароеа Хеда 9 «В» класс.\n5 НЕНАН ХЬЕХАР Массо а хенахь Самукъне ю со Ела дог дог1уш, йиш лакха лууш Сийначу стиглахь Мархаш а йоцуш 31аьнарша маьлхан Къагийна дуьне. Нанас со хьосту, до хьехар суна Хилалахь даима Массаьрца бертахь Воккханиг л ар ал ахь Хилалахь оьзда Нохчийн йо1 хьуо хилар Диц ма де цкъа а. Автор: Амерханоеа Асет 9 «В» класс\n6 «НАНА» Дешнаш а, мукъам а Махмалиева Е.К Нана, нана мел деза дош ду хьо! Нана, нана дуьненан серло хьо ю! Дахаран ерриге марзо Хьан ц1арца йоьзна ма ю Ирсечу бераллехь дуьйна Мотт 1аморг нана ма ю Нана, нана мел деза дош ду хьо! Нана, нана дуьненан серло хьо ю! Оьздачу маттаца дуьйцуш Г1иллакхаш ахь 1амадо Дахаран халонаш йойуш Хьан т1ома к1елахь тхо ду Нана, нана мел деза дош ду хьо! Нана, нана дуьненан серло хьо ю! Хьо йолуш башха ду дуьне Шатайпа сирла бу малх К1едачу хьан куьйгин йовхо Сан деган пхенашца ю Нана, нана мел деза дош ду хьо! Нана, нана дуьненан серло хьо ю! Дуьненахь малх мел а лепа Ехийла нана хьо сан! Сирлачу седанах лепаш Дахар а хуьлилда хьан! Нана, нана мел деза дош ду хьо! Нана, нана дуьненан серло хьо ю!\n7 НЕНАН МОТТ 1уьйре сирла йог1у суна Суьйре сирла хуьлу сан Сай хьомечу нанна уллохь Даим ирсе хуьлу со. Хьан хьехаре ас ладуг1у Ойла йо ас дуьцучун Жима елахь а кхета, нана. Массо хенахь бакъ йо хьо. Ахь дуьнене безам кхуллу Хаза дешнаш 1амадо Сайн хьомечу ненан маттах Ас даима дозал до. Автор: Баматгириееа Пет1мата т. 9 «В» класс\n8 ДЕН ХЬЕХАР Школера ц1авеъча Ловза со вахара Берашца со ловзуш Дуккха хан елира Дадас мохь туьйхира – «Урокаш йиний ахьа?» Ас ч1ог1а воьхна Харц дериг элира Дадас чу кхайкхина Дов сунна дира Нийсаниг бен дийца Ас ч1аг1о йира Соь дадас элира Харц долчух ларлолахь Бакъдерг бен ца олуш Нийсонца вахалахь. Автор: Газиханов Мохъмад. 9 «В» класс\n9 Шен ненан мотт халкъо сий ойбуш, 1алашбахь цу халкъан парг1ато цхьаммо а хьошур яц. Мамакаев Мохьмад\n10 Баркалла Мохк ларбеги Шайн синоъи Ца кхоинчарна Даггара баркалла Лаъаркха ала Тхан берийн дахар Хилийта ирсе Хазачу б1аъстенах Малхаца лепаьи 1аържачу боданах Даима тхо лардеги Сема ладоъг1уги Тхо кхиинчара Даггара баркалла Лаъаркха ала... Автор: Бетербиева Амина 9 «А» класс\n11 МЕХКАН ДАЙ Кегийчу берийн Дахар хилийта Дохк - мархаги йоцуш Даима сирла Мехкан Дай хилий Д1ах1ийтта к1ентий Маършачу дахаран Б1аххъой а хилий! Автор: Асхабова Милана 9 "А" класс\n12 «САН НАНА» «Сан Нана» ма-дац-кха Дуьненахь цхьа а, Хьол хаза, хьол хьоме Кхин адам суна. Т1ехь хаза хетчча а, Со хьоьга кхойкху, Самукъа даьлча а, «Ва, Нана!» олу Сан деган зезаг ду, Хьомсаре Нана. Массарел гергара, Хьо ю, сан Нана Малхо а ло йовхо, 31 аьнаршца хьостуш, Эсалчу хьан куьйгин Иовханах терра Цу маьлхан з1 аьнаршца Жима дог хьоьстуш Ехийла нана хьо Дуьненахь дуккха а! Автор: Шабаева Элина 9 «В» класс\n13 ... Иист Йоцу X1орд санна Бу хьуна шорта Ша хууш волчунна айн нохчийн мотт. Арсанукаев Ш.\n14 «Хьехархо» Хьалхарчо классера дуьйна Тхан классан куьйгалхо хилла Семачу тидамца кхетош Уьссалг1а классе тхо даьхки. Силахьчу ненан мотт хьоьхуш Iаламе тхан безам Кхиош Пиллакхий хазалла юьйцуш Дахаре дуьгу ахь тхо Хьехархо, тхан шолг1а нана Тем боцуш дахар ду хьан Могашалла тхуна ца кхоош Тхо кхетош кхиадо ахь. Тхан, берийн ойланех кхетарг Дог доьхчи, дог-ойла ойбург Тхан хьоме хьехархо-нана Ире долуш ехийла хьо Автор: Баматгиреева Петимат 9 в класс.\n15 «САН НАНА» «Сан Нана» ма-дац-кха Дуьненахь цхьа а, Хьол хаза, хьол хьоме Кхин адам суна. Т1ехь хаза хетчча а, Со хьоьга кхойкху, Самукъа даьлча а, «Ва, Нана!» олу Сан деган зезаг ду, Хьомсаре Нана. Массарел гергара, Хьо ю, сан Нана Малхо а ло йовхо, 31 аьнаршца хьостуш, Эсалчу хьан куьйгин Иовханах терра Цу маьлхан з1 аьнаршца Жима дог хьоьстуш Ехийла нана хьо Дуьненахь дуккха а! Автор: Шабаева Элина 9 «В» класс\n16 Гимн гимназии 2 Стигла ю цхьа башха сирла Сентябран хьалхара де Горгали ша зевне баьлла Бекаш бу д1акхойкхуш тхоь. Дуьххьара хьалхарчу классе Зезагийн курсаш а буьйнахь Цу маьлхан з1аьнаршца ловзуш Ма ирсе даьхкира тхо. Дешаран 1илманах кхетеш Дахаран чолхенаш юьйцуш Ойланаш панале идош Зама ма сихъелла хьо. Хьехархой - тхан шолг1а наной Аш белла кхетамаш го. Шолг1ачу гимназехь доьшуш Хиларх тхаьш дозалла до. Мел дукха заманаш керчарх Хьавзина хиларах некъ Аш белла хьехамаш лоьруш Д1ахьурбу дахаран некъ. автор: Махмалиева Е.К.\nСкачать бесплатно презентацию на тему "«поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К." в формате .ppt (PowerPoint)\n«поэзехь керла седарчий…» 9 В класс Литературно-музыкальни композици Кл. куьйгалхо: нохчийн меттан а, литературан а хьехархо Махмалиева Е.К.


Тхан вовшашца йолу уьйраш » Нийсо-Дагестан\n15.01.2020 64 0 niyso\nТхан вовшашца йолу уьйраш\nГатиев Султан суна вевзира 1975-чу шеран аьхка Соьлжа Г1алахь. Х1етахь тхо, х1иннцца школа чекхъяьккхина кегийрхой, Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан филологин факультетан къоман дешаран декъе деша даха лаам болуш хинйолчу экзаменашна кечамбеш дара.\nЭкзаменаш д1аеллачул т1аьхьа тхо юьртбахаман белхашка д1адигира,цунах къинхьегаман сесси олура. Наурски к1оштахь кемсаш чуерзош дара тхо х1етахь хилла студенташ. Цигахь тасаелира тхан вовшашца уьйраш. Цул т1аьхьа оха цхьаьнадаьккхинчу пхеа шаро баккъал а гергарло ч1аг1дира тхан вовшашца. Х1инца а вовшашца доттаг1аллин уьйраш д1а ца тийсина оха.\nГатиев Султанан юьртара Матаева Пет1амат а яра тхоьца цхьана курсехь доьшуш. И шиъ ший а дешарна т1ера,накъосташца мерза адамаш дара. Цхьана школехь болх беш а ду и шиъ шайн дай баьхначу Осман-Юьртахь тахана а.\nГатиев Султана х1окху т1аьххьарчу шерашкахь директоран декхарш кхочушдира Осман-Юьртан юккъерчу школехь. Ала деза,шен къинхьегам бевзаш а,безаш а волу Султан дика лара а вора шен декхаршца. Цунах тешийна и школа Хасу-Юьртан к1оштара школашлахь дикачех ларалуш схьайог1уш ю. Со кест-кестта воьдура Осман-Юьртара школе сан доттаг1аша Гатиев Султаний, Матаева Пет1аматий цхьацца даздаршка я вовшахтохаршка д1акхойкхий. Цигахь хуьлура сан доттаг1ий-журналисташ Якиев 1умар, Баймурадов Салвади,Зайналабидов Халид, хьехархойн колледжехь неннан моттий,литературий хьоьхуш волу Умаев Юсуп.\nИшттачу цхьаьнакхетаршкахь школан хьехархоша довзуьйтура шайн белхан зеделларг,дешархоша гойтура нохчийн маттах а, литературех а шайн хаарш.\nСан доттаг1чо Гатиев Султана шен къона хан,цул т1аьхьа а таханенга ша схьадеана шераш а вайн къона т1аьхье кхетош-кхиорна д1аделла. Х1ун хир ду ткъа цул а сийлахь-деза г1уллакх Далла а,халкъана а хьалха?! Цундела Султанан лаккхара лерам бу шен юьртахошна,ша мел вевзачунна а хьалха.\nСан лераме доттаг1 Султан,ас баккъал а хазахетарца олу хьох лаьцна хьакъ долу дешнаш. Ас даггара дозалла а до хьо сан доттаг1 хиларх.\nАвтор: Бурчаев Хьалим, яздархо\nКху деношкахь чекхбели газеташка шолг1ачу эхшаре язбаларан рог1ера мур.Цхьаъ бен доцчу «Нийсо» газете вай яз ца луш хиларх, цецваьлла а ца волуш ву со. Вайнах сибрех


Скрипальца цхьаьна дIовш даьлла полисхо вистхилла\nБритани -- Скрипаль Сергейна дIовш малийначу ресторанна ха деш ю полисхо. Солсбери, 8.Заз.2018.\nШпион хилла Скрипаль Сергей а, цуьнан йоI а санна дIовш даьллачул тIаьхьа Британерчу Солсбери гIаларчу клинике охьавиллина волу полисхо, кхетамчу а веана, къамел дан волавелла. Цунах лаьцна хаам бина Британин чоьхьарчу гIуллакхийн министро Радд Амбера.\nЦо дийцарехь, уггаре хьалха дIовш тоьхначу метте кхаьчна волчу полицин эпсаран хьал хьалха санна вон ду. Амма иза толур ву аьлла сатуьйсийла ю, боху лоьраша.\nОьрсийчоьнан тIеман министралла коьртачу штабан коьртачу талламан урхаллан эпсар хилла Скрипаль Сергей а, цуьнан йоI а кхетамчу деана дац цкъачунна. Британин Iедалша дуьйцуш дац хIун дIовш ду царна малийнарг. Амма талламхоша толлуш ю иза вен гIоьрина хила мега боху верси.\nСкрипаль дIадаханчу кIирандийнахь дIакхачийнера дарбанан цIийне, Солсбери гIалахь махбаран центран уллехь цунна во хиллачул тIаьхьа. Цуьнца цхьаьна клинике охьайиллина цуьнан йоI а.\nББС-ин кхерамазаллан хаттаршкахула волчу корреспонденто дусту хилларг Литвиненко Александр верца. ФСБ-н белхахо хилла волу Литвиненко вийра Лондонехь 2006-чу шарахь, полоний олу дIовш а малийна.\nСкрипаль а, ткъа иштта Iилманча Сутягин Игорь а, кхин а оццу бахьанца чувоьллина ши стаг, Запорожский Александр а, Василенко Геннадий а, хийцира Iамеркехь гучубевллачу Оьрсийчоьнан шпионех 2010-чу шарахь. Царна юкъахь вара Арахьарчу Талламан сервисан (СВР) инарла-майор Васенков Михаил а, Чапман Анна а.


Купить квартиру, ул. Маршала Захарова, г. Тверь — продажа квартир\nОбъявления от частных лиц и агентств недвижимости по продаже Квартир, ул. Маршала Захарова, г. Тверь


4 кл нохчийн мотт э. х. солтаханов 2 ч чеч.яз рабочая программа 17 ноября 2017 года -\nTOP > 4 кл нохчийн мотт э. х. солтаханов 2 ч чеч.яз рабочая программа\nhttp://okoz.ames.xn--80aaaao1bbi0ax6fe.xn--p1ai/engine/h.php?q=4 кл нохчийн мотт э. х. солтаханов 2 ч чеч.яз рабочая программа&uri=99dbc2e58ef95c673aff326ceb95d8eb\n18 сен 2015 ... Чеченский язык. (4 класс).Нохчийн мотт. Чеченский язык. (4 класс)., Нохчийн мотт. ... Нохчийн мотт 4 классана Э.Х. Солтаханов ... Iаьрбийн мотт 2 Магомадов А. А. Кисанахь лело нохчийн-Iаьрбийн ... Нохчийн мотт 10-11 классашна ... В Чечне собираются запретить курение кальяна. Опрос. Чеченский язык распространён в Чеченской республике, Республикe ... Чеченский язык занимает пятое место по распространённости в России ... ваха [ва:х] жить; .... 2. Довольны ли вы интерфейсом (дизайном) приложения ? Если нет, то ... 4. Насколько сильно нужна полная Windows версия приложения? 7 май 2015 ... ... министерства образования и науки Чеченской Республики в рамках Года литературы и был ... Конкурс ко дню чеченского языка «Сан Нохчийн Мотт» ... 2. ХьаргIа санна Iaьржа ю, маIа ю, ша сту бац, ялх ког бу, бергаш яц? ... ( ЧIара). 4. Горгли туху, сахьат а дац, Са хилчи хоуьйту? (НIаьна)\n［2017.03.23(Thu) 07:32］ ｜ 5-9 класс программа по биологии сонин дрофа фгос) ｜ Comment(-)\nhttp://okoz.ames.xn--80aaaao1bbi0ax6fe.xn--p1ai/4-kl-nohchiyn-mott-e-h-soltahanov-2-ch-chechyaz-rabochaya-programma-2208.html"entry_navi"> ← 6 сынып биология факультатив | TOP |\nСолтаханов Э .Х . Нохчийн мотт . Чеченский язык . 4 класс. Нохчийн метан хазалла, базалла гайтар. 4 кл нохчийн мотт э . х . солтаханов 2 ч чеч .яз рабочая программа.\n6 класс рабочая тетрадь по экономике гордеева лукьянова корнева6 нчы сыйныф өчен татар теленнән эш программасы рус doc5 класс фгос рабочая программа и ктп по изо авт неменский где1 канал сегодня омск телепрограмма на сегодня 1 канала омска4 нче сыйныфта д би укудан эш программасы ягфарова5 класс кубановедение рабочая тетрадь урок 8 9 102017 год рабочая программа по русскому языку 7 класс баранов ладыженская фгос50 шагов к успеху русский язык 4 класс рабочая тетрадь каясова т.а самыкина с.в 2016\nЧеченский язык . (4 класс ). 11.11.2017 Автор: leko Комментарии: 2 Просмотров: 10649. Чеченский язык . (4 класс ). ЧIагIйина Нохчийн Республикан дешаран Министерствос . Соьлжа-ГIала . ГУП «Книжное издательство» 2007 .


БОРЗ А, КЪЕНА КА А - ГАУ «Издательский дом»\nНохчийн халкъан туьйра\nЖена юккъера нацкъар а баьлла, уьдуш, ловзуш хилла цхьа ши Iaxap. Жа генадаьлча, уьш тергалдеш Iачу мецачу барзо, коьллаш юккъера ара а иккхина, ши Iaxap схьа а лаьцна, биъна. Дикка юза а юьзна, хьун луьста йолчу, дIатаIа йоьдуш хилла борз. Хьуьнан йистехь, бай тIехь, бежаш цхьа къена ка гина цунна. Цунна тIе а яхана, барзо аьлла:\n– ХIе-е-ей, ка, xIapa бай сан буйла ца хаьа хьуна, кхузахь бажа бакъо хьан елла хьуна?\n– XIapa бай хьан бац, сан жаIуьн бу, – меллаша жоп делла коьмо.\n– Хьо харцлоь! – чуьраяьлла, мохь хьаькхна барзо. – Хьан жаIу дуьнен тIе а валанза вара, xIapa бай сан долахь болуш.\n– И бакъдац, – сих а ца луш, юха а меллаша элира коьмо. – Суна дика хаьа, xIapa бай сан жаIуьн буйла!\nДукха оьгIазъяханчу берзан бIаьргаш цIийбелира, катоьхна и белла, делахь а, ша юьзна йолу дела, и а ца деш, мохь-цIогIа а тоьхна, IадIийра борз, кханналц буьтур ас xIapa, ткъа кхана, со мацъелча, буур бу аьлла, сацам бира цо.\n– Вайшимма хIун дийр дуй, ка, – элира барзо, – вайшиммо къийсарх, цкъа а къаьстар дац, xIapa бай хьенан бу: ахь и жаIуьн бу, бохур ду, ас и сайн бу, бохур ду, – цул а, кхана Iуьйранна кхуззахь вовшах а кхетта, хьуьллахь йолчу коьллашна уллехь, и бай шен бу аьлла дуй биъначуьн хир бу-кх и. Реза буй хьо?\n– Реза бу, – аьлла, меллаша жоп делира коьмо.\nИштта барт а бина, и шиъ дIасакъаьстина: борз хьуьнах яхана, ткъа ка шен эвла дIабахана.\nСатоссуш, шеца доккха жен-жIаьла а далош, схьабеъна ка. ЖIаьла коьллаш юкъа дIалечкъина, ткъа ка кхуззахь бажа хIоьттина.\nХьуьнхара араяьлча, бежаш ка а гина, берзан дог ловзадаьлла.\n– ХIинца-м дийнна кIиранахь юьзна лелар яра со! – аьлла, бай тIе едда схьаеана борз.\nМичара дели а ца хууш, барзана дуьхьал цхьогал даьлла.\n– Марша йогIийла, борз! Хьо стенга йоьду сел сихъелла? – хаьттина цхьогало.\n– Маршалла хуьлда, цхьогал, со-м бай болчу йоьдура, – аьлла, ма-дарра дIадийцина барзо, ша сийсара коьмаца къовсарх лаьцна.\n– ЭхI-хIай, ма дика гIуллакх ду и, – аьлла цхьогало, – делахь а, хьуна дика хаьа-кх, теш ца хилча, цхьа а къовсам чекх ца болий, цундела, со теш дигахь, со хьоьгахьа хир ду, суна уьстагIан чуокуо а, ког-корта а белча, тоьар ду хьуна!\n– И дан мегар долуш хIума ду, схьадола соьца! – аьлла, хIорш бай болчу кхаьчча, барзо коьме хаьттина:\n– ТIаккха, дийцал, хIинца а хьайн жаIуьн бу боху ахь xIapa бай?!\n– Дера боху, – аьлла коьмо.


Кадыровн шедаг vs. Бердымухамедовн гитара\nНохчийчоьнан, Туркменистанан куьйгалхойн дуккха ду юкъара хIуманаш\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана кест-кеста олу, махкахь коьрта ду «Оьрсийчоьнан низамаш а, демократи а». Амма цигара Iедал тIех тера го политологаша «диктатор» шех олучу президента Бердымухамедов Гурбангулыс Турменистанехь дIахIоттийначу режимах.\nКадыров а санна, 2007-чу шарахь веана Бердымухамедов Iедале, 13 шо ду и шиъ, хийца ца луш, шайн мехкийн коьртехь Iен.\nШен тIаьххьарчу харжамашкахь, 2017-чу шарахь, Туркменистанан куьйгалхочо лахьийра 97,7% кхаьжнаш. Амма и харжамаш гергакхочучу муьрехь цо хийцира конституци, президентан даржехь Iан луш йолу хан 5 шарера дIаяхйира 7 шаре.\nТкъа Нохчийчуьрчу бахархошна, харжамийн жамIаш дуьстича, кхин а дукха везаш нисло Кадыров: официало бахарехь, 2016-чу шарахь 97,9% тесна цунна кхаьжнаш.\nГурбангулын «безамаш» а, Рамзанан «хьокъаллаш» а\nIедалехь Iачу юкъанна дуккха а орденаш, мидалш елла шина куьйгалхочунна. «Безамца» доьзна массех совгIат ду Бердымухамедовн: «Йозуш йоцчу Туркменистане бовха безам хиларна», «Даймохк безаш хиларна», иштта дIа кхин а.\nКадыров Рамзанан а ду шатайпа совгIаташ: «Къонахаллин а, лараман а Орден», «ГIирма Iалашъярна» а, «юхаерзорна а» олу ши мидал (2014-чу шарахь Оьрсийчоьно Украинера и ахгIайре дIайоккхуш дакъалацарна). Къаьсттина самукъане ю цунна Оьрсийчоьно деллачу совгIатех шина мидалан цIерш: «Низамалла а, бакъонца йогIу къепе а латторца лараварна», «Хьакъ доллуш адамийн бакъонаш Iалашъярна».\nШаьш-шайна дукха безарна\nТуркменистанехь а, Нохчийчохь а «паччахь» олу мехкан куьйгалхочух. «Туркменбаши» («Туркменийн Корта») Ниязов Сапармурад велча президентан дарже хIоьттинчу Бердымухамедовс дIабехира Ниязовна хIиттийна дашо хIолламаш, церан метта хIиттабайтира шенаш.\nШа-шена цIе а кхоьллина цо: «Аркадаг» («Доладийриг»). Пачхьалкхан банко ахча арахецна «Аркадаган» сурт тIехь а долуш. Арахь массанхьа а кхозу суьрташ доцуш, Бердымухамедов ву урамашкахула дIасаоьхкинчу, даима а йогуш лаьттачу экранаш чохь.\nИ тIаьххьара технологи Нохчийчохь а ю яьржина. Кест-кеста КадыровгIеран - Воккхачун а, Жимачун а - слайд-шоу хуьлу цхьаццанхьа гойтуш, масала, Соьлж-ГIалахь зорбан цIийнан пенаш тIехь.\nЧелябинск-махкарчу Златоустерчу «Оружейнико» арахоьцур ду Кадыров Рамзан тIехь волу дешин а, детин а ахча, аьлла бара 2014-чу шарахь прессехь баьржина хаам. Карарчу хенахь и ахча долуш а ду, эца а ло, боху «Авито» портало. Цул сов, интернетехула эца йиш ю шагатIулгах йина Кадыровн бюст а.\nМахкарчу хIора юьртахь, гIалахь ду Кадыровн ден урамаш, майданаш, клубаш.\nДуккхаза а «паччахь»\nЦхьа а маьрша газета, кхиболу хаамийн гIирс банне а бац я Нохчийчохь а, я Туркменистанехь – бераш Iедалан карахь бу, цунна хастамбеш.\n«Карара хан» телеканало дагардина, массаза гойту Туркменистанерчу телевизионо суьйренан хаамашкахь Бердымухамедовн сурт. 30 минотехь "Аркадаг" гайтина 52-зза, цуьнан цIарца я даржаца иза хьахийна 34-зза.\n"Кавказ.Реалиино" а тергалдира и хьал Iедалан «Грозный» телегойтийлан балхаца. 45 минотах лаьттачу хаамийн программехь «Кадыров» цIе хьахийра 35-зза, 30-зза гергга элира «регионан куьйгалхо» а, «паччахь» а, массийтазза хьахийра Кадыров Рамзанан доьзалхой, шозза хазийра массарна а бевза ловц «Ахмат-сила».\nАла деза, шен дена Ахьмадна доцург, «сила» ала магош дац Кадыровс. Деношкахь и дехкар хьашарна, полице кхачийра БIаьчи-Юртара кегийнах – Керлачу Шеран буса «БIаьчи-Юрт – сила» баьхнера цара.\nТуркменистанан а, Нохчийчоьнан а куьйгалхошна хазахета нахана шаьш Iилманчаш ду моттуьйтуш. Бердымухамедов ву медицинан а, экономикан а Iилманийн доктор. 19 сийлахь-еза «академик», «профессор» цIе а ю цуьнан.\nКадыров оцу тIехь мелла а лахаро ву. 2016-чу шеран юьххьехь Оьрсийчоьнан Iаламан Iилманийн Академино (РАЕН) «сийлахь академик» цIе елла цунна, ткъа 2014-чу шарахь вина цунах Кишин Кунта-Хьаьжин Исламан университето шен «сийлахь профессор».\nАла дашна, туркменийн лидер эскаран инарла ву, Кадыров – инарла-майор.\nБердымухамедовна а, Кадыровна а чIогIа дукхадеза герз. Интернетехь ю "Аркадага" эскархошна мастер-класс гойту видео. Блогерша дийцарехь, герз тIекхетта а далале, охьаоьгу гIаькхнаш.\nКадыровс бутт хьалха гайтира керла яьржина травмат-тапча "Фантом Т", нийса кхийтира цуьнан иза, боху, 700 метр генара.\nТурпалхочун васташ ловзош къаьсттина хазахета Рамзанна. Цо филмашкахь дерзинчу куьйгашца «лецна» вок (крокодил), нана-боккха лаьхьа, говза тIемалой тIаьхьа а баьхна идина лаьмнашкахула.\nШатайпа ду Кадыровн духар а – къаьсттина дукхаеза цунна комуфляж. И духар цо кест-кеста духуьйту шен берашка а, юкъ-кара – къеначу нене а.\nДуккхаза а дийцина цо Ичкерин тIемалой шех бIеннашкахь, наггахь - эзарнашкахь а! – кхералой, хьалхара уьдура бохуш. Ша вогIу гича, лачкъа меттиг ца карош, хьаьвзара уьш, дуьйцу цо. Амма оцу туьйранаша луш хуьлу тIаьхьало кхин ю – наха ца до дозалла, уьш боьлу Кадыровна тIехь, иза аьшнаш а веш, вуьйцу вовшашка (цунах кхоьллина самукъане дийцарш вовшах а туьйхира цкъа «Кавказ.Реалиино»).\nАмма вац шек ша Рамзан. Комикашца видеош яха волавелла иза хIинца – уьш цо гойту шен Instagram-ехь.\nБайташ, эшарш, …говраш\nКхин а цхьа безам бу шина лидеран – туркменийн а, нохчийн а – юкъара: говраш. Бердымухамедовс шен кIентан воIаца цхьаьна рэп яьккхина шена дукхаезачу Ровач говранна («Аьттоболург»).\nГурбангулы кест-кеста хуьлу говраш хохкучохь, даима а боху толамаш. Говрара охьавоьжна, вадийна, дарбан хIусаме вигича а белира цунна цкъа хьалхара меттиг.\nКадыровна а еза говраш чIогIа. Дуьненан массо а маьIIехь къовсалуш ю уьш. Коррупцина дуьхьаллаьттачу "Трансперенсино" дийцарехь, 100 миллион сом гергга даьккхина цуьнан 128 говро деа шера чохь. Амма дац и ахча гойтуш Кадыровс шен декларацехь.\nБайташ аларца а дика ду Кадыровгара хьал. Пародиста Слепаков Семёна 2018-чу шарахь, бегаш беш, Кадыров Оьрсийчоьнан футболан тренер хIоттон веза, аьлла, йиш лекхча, оццу жанрехь цунна жоп делира Рамзана.\nНахана юккъехь хелха а волу, наггахь шедаг а локху Кадыровс (масала, 2012-чу шарахь Нохчийчохь охан-де даздечохь).\nНах байар, политикан тутмакхаш, дешан маршо хьешар\nТуркменистанера а, Нохчийчуьра а цхьайолу истореш вуно чIогIа тера ю вовшех – бакъоларъярхошна зенаш дар, журналисташ, халкъалара жигархой хьийзор. И нах шинхьа а бу я леш, я «наркоманаш» хуьлуш.\nАзатлык Радион а, «Туркменистанан алтернативан керланийн» а корреспондент Непескулиев Сапармамед харцонца лецира 2015-чу шарахь Туркменистанерчу Аваза гIалахь. Наркотикаш лелийна аьлла, 3 шо такхийтира цуьнга набахтехь. Цо ен репортажаш бахьанехь бекхамбина цунна, чIагIдора бакъоларъярхоша.\n2016-чу шарахь "Кавказский Узел" газетан корреспондент Гериев Жалавди вадийра Нохчийчуьрчу ницкъхоша, бохура, цуьнгарчу тоьрмига чохь наркотик карийна. Шаьш бохург бакъдойтуш, цуьнга ницкъаша куьг яздайтира цара. 3 шарахь набахтехь Iийра Гериев. Политикан тукмакх лору иза «Мемориало».\n2006-чу шарахь бакъоларъярхо, журналист Мурадова Огулсапар лецира Туркменистанехь, цо патармаш лелийна аьлла. Шех зуламхо еш долчу кехаташна буха куьг ца яздинера цо, йийра иза Овадан-теперчу набахтехь.\n2009-чу шарахь Соьлж-ГIалахь ядийра, йийра бакъоларъярхо, журналист Эстемирова Наташа. Нах идорах, кхел а йоцуш хIаллакбарах йолу материалаш вовшахтухуш хьийзара иза ша болхбечу «Мемориал» центрехь. Итт шо даьллачул тIаьхьа а яц иза йийначийн лар карош, я иза лаха гIерташ а ца хьийза талламчаш, леткъа бакъоларъярхочун коллегаш.\nНохчийчохь Хьалха-Мартан кIоштарчу Рошни-Чохь 2016-чу шеран дуьххьарчу дийнахь вийна карийра Соьлж-ГIаларчу доьшийлин хьоьхархо хилла Ежиев Хизар. Цул ши кIира хьалха вадийнера иза. «Бердах вахана» аьлла яржийра верси, амма дукха нах, шайлахь блогер Абдурахманов Тумсо а волуш, тешна бу иза махкарчу Iедална лерна вийна хиларх.\nКадыров бехкевора нах бовш, хьийзош, бойуш хиларна журналиста Политковская Аннас. Иза йийра ша ехачу цIийнан лифта чохь.\n2019-чу шеран бIаьста 4 шо хан туьйхира набахтехь такха бакъоларъярхочунна Титиев Аюбна, наркотикаш лелорна бехкевира иза. Дов тIекхоьллина ду, цо куьйгалла ден «Мемориал» центран векалт махкара араяккха гIерта Iедал, чIагIдора бакъоларъярхоша.\nТамаше ду оццул кхерамечу хьелашкахь «тоьлла бакъоларъярхо» шех аьллачу Кадыровна махкахь хуьлуш зен дацар.\n"The Foreign Policy" журнало 23 диктатор ву боху дуьнентIехь ирча вуьйцуш. Царалахь 5-чу меттехь ву Бердымухамедов. «Доза доцу репортераш» юкъаралло прессин маршо йовзуьйтуш, 178-чу меттигах 176 меттиг кхачабо Туркменистанна. Лидершлахь ю и пачхьалкх политикан тутмакхаш дукха хиларца а.\nНохчийчоь йозуш йоцу пачхьалкх хилча, массалгIачу меттехь хир яра те оцу рейтингашкахь?


Инфографика, Гезгмашин-бутт 15, 2019\nКIиран-де 15 Гезгмашин-бутт 2019\nНохчийчоьнан лаьмнашкахь тилъелла истори\nГаланчIожан кIошт денйийр ю аьлла Кадыров Рамзана\nЗазадоккху-бутт 20, 2017\nМамонтийн даьIахкаш лехархой\nКерла тайпа дашо лехар даьржаш ду Оьрсийчоьнан Къилбаседа Арктикехь.\nОьрсийчоь, шен-шен цIарх\nКремлах лаьцна дийцарш кест-кеста зорбане дуьйлу, амма могIарерчу Оьрсийчсоьнан бахархойн дахарх лаьцна наггахь бен еша аьтто ца хуьлу. ХIара дахаран тоьшаллаш хIиттийна Маршо Радион журналиста Биг Клэра шен оцу турпалхошца къамел хиллачул тIаьхьа. Цо дуьйцу Оьрсийчуьрчу тайп-тайпанчу бахархойн дахарх, церан хьежамех, хьаштех, сатийсамех.\nСтигалкъекъа-бутт 11, 2016\nМафи а, политик а Оьрсийчохь вовшах муха оь\nИспанерчу суьдхочун бевзаш болу Оьрсийчоьнан зуламхойн тобанан декъашхой дIалаца аьлла динчу дехаро малхе даьккхина президентан Путинан гонаха болчу лаккхарчу даржерчу нехан зуламхошца уьйраш хила магар. Кху Испанерчу бехкатакхаман гIуллакхан дакъа долчу документо гойту церан зуламхошца хила тарлун уьйранийн маша.\nЧиллан-бутт 04, 2016\nОьрсийчуьрчу регионашкахь стохка динчу берийн терахьаш (1000 стаг лерича)\n2015 шарахь Оьрсийчоьнан 44 регионехь алсам бераш дар бахьана долуш цигарчу бахархойн терахь алсамдаьлла. Вуьшта аьлча, Оьрсийчуьра ах сов регионащкахь дуьненчу девллачу берийн терахь алсамдаьлла нах кхалхаран терахьал а. Дустархьамма аьлча 2000-чу шарахь цу тайпа регион 11 бен яцара. Уггар дукха бераш дина меттиг, Росстато дийцарехь, Къилбаседа Кавказ ю. Цигарчу бахархойн терахь 2015-чу шарахь алсамдаьлла 83 эзар 900 стагана. Нийсса бIостанехьа жамI делла Оьрсийчоьнан юккъерчу регионаша. Цигарчу бахархойн терахь лахделла 89 эзар 300 стагана. Росстато дийцарехь, ерриг а регионаш лерича, Оьрсийчоьнан бахархойн терахь алсамдаьлла 32 эзар 700 стагана.\nДечкен-бутт 08, 2016\nБусалба нах суннатошкий, шиIатошкий бекъабелла 632-чу шарахь Мохьаммад Пайхамар кхаьлхарца, цуьнан некъ караэцарца баьллачу къовсамехь. Iаьрбийн Халифатехь олалла деш халкъо хаьржина халиф хила веза бохучех «суннатой» аьлла (Пайхамаран суннаш лардийраш), ткъа халиф Мохьаммадна везаш хилла цуьнан нуц ибн Абу ТIалиб Iела хила веза бохучех «шиIатой» аьлла. Дуьненахь болчу I,6 миллиард бусалбанех 90 процент суннатой бу. Дукхахболу шиIатой беха ГIажаройчохь, Иракъехь.\nГIуран-бутт 22, 2015\nГонахарчу мехкашкахь бехачу оьрсийн терахьаш\nМел беха оьрсий шайна гонахарчу мехкашкахь?\nОьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а дов\nТуркойн дозанехь чудаийтинчу оьрсийн тIеман хIаваъ кеманна лар гойтуш долу карта\nОьрсийчоьнан герзаш Шемахь\nПентагонан векалша дийцарехь, Оьрсийчоьно Асадан Iедалшна луш ду шен тоьлла герзаш. КестталгIа Москохо Асадана динчу гIонах лаьцна иштта дуьйцу цара.\nМарсхьокху-бутт 12, 2015\n"Курск" хинкеман къаьхьа кхоллам\nХибуха доьдийла дац аьлла дина хилла Оьрсийчоьнан зарратан хинкема "Курск" иккхира 118 хIордхо чохь а волуш 2000 шеран Марсхьокху-беттан 12-чу дийнахь. Бохам муха хилира, муха хьаьвсира иза кIелхьарадаккха?


Минцаев, Магомед Шавалович — Википеди\nМохьмад Шавалович Минцаев (вина 1979, Бено-Юрт, Теркан кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн АССР, РСФСР, СССР) — Оьрсийн Ӏилманча, технически Ӏилманийн доктор, Соьлжа-ГӀалийн Нефтяной Университетан ректор (ГГНТУ).\nБиография[нисйе бӀаьра | нисйе]\n2001 шарахь чекха яьккхина Москоханй автонекъин институт (МАДИ). Цуьнан корматалла яра «Автоматизация технологических процессов в строительстве». 2004 шарахь ларйина кандидатски диссертаций «Автоматизация выдерживания бетона в монолитном строительстве». 2005 шарахь дуьйна— заведующий лабораторией автоматики и доцент кафедры «Автоматизация производственных процессов» МАДИ.\n2007 шарахь Минцаев хоьттина доладархо кафедрой «Автоматизация и управление» Соьлжа-ГӀалин нефтяной институтан. 2008 шарахь иза дӀахоттвина начальник научно-исследовательский секторан нефтяной институтан.\n2010 шарахь апрель баттахь Минцаевс кхоьллийна студентийн а, аспирантийн а тоба МАДИ тоьлла Москвахь йолу робототехническийн фестивалехь.\n100 сов йолу научный публикацийн автор (цун юккъехь цхьа монографий а), 14 патент якхнарг, царн юккъехь ЭВМ программаш. Цуьнан куьйгаллехь ларайина 2 кандидатский диссертаци. Минцаеван куьйгаллехь 2014 шарахь дуьнен чу яьлла геотермальной электростанци Ханкальски месторождении.\nДекабрь баттахь, 2016 шарахь дуьйна — дешаран Ӏилманан Департаментан директори заместитель, мартехь дуьйна — август 2018 шо чекхдаллалц дешаран Ӏилманан Департаментан директор. Августехь 2018 шарахь хоьттина коьртара проректор ГГНТУ. Сентябрехь 2018 шарахь иза дӀахоттийна ГГНТУ ректорийн дарже, Хасана Таймасханова хийцавеш.\n↑ 1 2 chechnyatoday.\nМолодой ученый М.Минцаев успешно защитил докторскую диссертацию в Москве. chechnyatoday.com (2010, 30 апрель). Теллина 2018 шеран 22 декабрехь.\nМинцаев Магомед Шавалович. ГГНТУ. Теллина 2019 шеран 27 июнехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Минцаев,_Магомед_Шавалович&oldid=6313743»\nБинарш 1979 шарахь\nТехникин Ӏилманийн докторш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 17 июль, 10:43.


Солтаматова Иман. | ВАЙНАХ\n23.06.2015\tДебют, Литература, Популярно Оставить комментарий\nСолматова Иман йина Соьлжа-г1алахь. 2011 шарахь чекхъяьккхина Соьлжа-Г1алин Мехкадаьттан институт. Карарчу хенахь 1аш-ехаш ю Йоккхачу Атаг1ахь.\nНана, сан хьомсара Нана,\nХьо йоцург цхьа а дощ дац.\nХьан еха и дашо ч1аба –\nЦул хаза х1умма хир дац?\nДелахь а къежделла гиччош хьан,\nЗамано етта шен ног.\nСел каде хиллачу боларех,\nТера бац ахь луьйзу ког.\nЦа моьттура суна бераллехь,\nГ1еллур ду хьан цкъа а дог.\nСагатдеш, хийла ахь къийли и,\nБаланаш лечкъабеш тхох.\nКъинт1ера ялалахь, Нана\nДилха дог ас 1овжийнехь!\nЙоллахьа, хьомсаре Нана,\nХьайн йо1,со, къовллий мара.\nЮха а сан корехь дека и аз,\nДека и д1аоьцуш г1айг1анийн барз,\nДуткъачу озаца 1ехаеш, хьоьстуш.\nХьан озе ладоьг1ча, сан деган мерз\nШа сетташ, ийзало,\nЦу хазчу хьан басе тоьхча ас б1аьрг,\nЛепа хьо малха к1ел, серла а дуьйлуш.\nХ1инца-м хьо к1адъелла,\nг1елделла аз а,\nБ1аьргаш хьан т1еоьху,\nнабаран тар туьйсуш.\nКхана а ас лардийр ду бешара заз а,\nКорах хьо къайлаха\nгойла а хьоьжуш.\nк1ес етташ, шийла,\nОьг1азе бер санна, дегабаам беш.\nЙоьрзур яц юха и ас мара къийларх,\nЙоьду и, сан шераш\nНазад: Чехов Антон. Унтер Пришибеев. Дийцар.\nВперед: Адиз Кусаев. Из рассказов Адаша.\nПшавела Важа. Дийцарш.\nГилани Индербаев. Любовью к театру «мобилизованный и призванный…»*\nВалид Докаев. Прозаические миниатюры.\nМусаева Малика. Исмаь1ал


Пре-о-Буа — Википеди\nПре-о-Буа (фр. Preux-au-Bois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Нор. Дозанашца йу Ек (Нор), Локиньоль, Пуа-дю-Нор, Роберсар. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пре-о-Буа&oldid=5179933»


Джуз'-11, страница-212 - Коран слуша от Махер Ал Муаилы\nСвещеният Коран » Списък Джуз' » Джуз'-11 » страница-212 » Рецитатор: Махер Ал Муаилы\nКоран, Джуз'-11, страница-212 - Коран слуша от Махер Ал Муаилы. Mp3 рецитации на Корана / Сура Юнус 26-33 от Махер Ал Муаилы. Автоматично изпълнение ще бъде деактивирана, когато премахнете отметкат...


Ешеви — Википеди\n45°01′38″ къ. ш. 5°23′03″ м. д.HGЯOL\n▲56 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЕшеви (фр. Échevis) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ДгӀом.\nДозанашца йу Ла-Шапель-ан-ВегӀкогӀ, Сент-Елали-ан-ГӀуаян, Сен-ЛогӀан-ан-ГӀуаян, Сен-МагӀтен-д'Ут, Шатлуь (ИзегӀ).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ешеви&oldid=7831407»


ВХУТЕМАС 100. Школа авангарда | Москва\nСМИ Афиша Современного Искусства ArtTube.ruМоскваВХУТЕМАС 100. Школа авангарда\n10 ноября 2020 - 7 февраля 2021


Пабло Карреньо-Буста (Испания) - Даниэль Альтмайер (Германия) - онлайн трансляция матча - Теннис. Ролан Гаррос (м) 2020 - Чемпионат\nРолан Гаррос (м) 2020. Пабло Карреньо-Буста (Испания) - Даниэль Альтмайер (Германия) - онлайн трансляция матча\n05 октября 2020, понедельник. 21:45 МСК\n78 Вес (кг) 88\n17 Посев Q\n85 из 100 = 85% Попадание первой подачи 68 из 105 = 65%\n56 из 85 = 66% Выигрыш первой подачи 38 из 68 = 56%\n7 из 15 = 47% Выигрыш второй подачи 19 из 37 = 51%\n48 из 105 = 46% Очки, выигранные на приеме 37 из 100 = 37%\n6 из 18 = 33% Реализация брейк-пойнтов 1 из 4 = 25%\n111 Все выигранные очки 94\n26 из 38 = 68% Выходы к сетке 24 из 34 = 71%\n44 Активно выигранные очки 37\n27 Невынужденные ошибки 31


МагӀоль-ле-БгӀо — Википеди\n▼2109 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМагӀоль-ле-БгӀо (фр. Marolles-les-Braults) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МагӀоль-ле-БгӀо&oldid=7818340»


ЛапагӀад — Википеди\n44°23′18″ къ. ш. 0°26′52″ м. д.HGЯOL\nЛапагӀад (фр. Laparade) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ло а, ГагӀонна а.\nДозанашца йу БгӀуьньяк, КастельмогӀон-суьгӀ-Лот, Clairac[d], ГгӀатлу-Сен-ГегӀан, Лафитт-суьгӀ-Лот.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ЛапагӀад&oldid=7812687»


Дизайн интерьера: Дизайн домов и коттеджей. Дизайн интерьера в Киеве: адреса, отзывы, описание на Wowclub.ua\nДизайн интерьера: Дизайн домов и коттеджей. Дизайн интерьера в Киеве\nДизайн интерьера: Дизайн домов и коттеджей


сро жкх в Череповце\nИщете сро жкх в Череповце?\nИщете сро жкх?\nсро жкх на карте Череповца


Фегероль — Википеди\n49°07′49″ къ. ш. 1°02′36″ м. д.HGЯOL\nФегероль (фр. Feuguerolles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Эр. Дозанашца йу Беранжевиль-ла-Кампань, Канаппвиль, Ековиль, Киттебеф, Сент-Обен-д'Екровиль. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фегероль&oldid=5192439»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 14:48.


Гадаев Мохьмад-Салахь. Вер-витар (Хьалха лелларш)\nГадаев Мохьмад-Салахь. Вер-витар. (Хьалха лелларш)\nВЕР-ВИТАР (Хьалха лелларш)\nСуьйренашца шовданийн кортошка (мехкарша хиш оьцучу меттигашка) гуллуш хуьлура хьалха ярташкара нах. Берриш а бохург санна. Баккхийнаш генахьо ховшура. Мехкаршца шайн бала а боцучу суьртахь. Ткъа кегийнаш хина гергахьа хIуьттура, мехкаршка бист а хуьлуш. Иштта гулбеллачохь дов даьллера Аласханан а, Ирсханан а берийн. ГIеметтахIиттина, тайна кIентий хиллера Аласханан кхоъ а, Ирсханан шиъ а.\nКертах баккъаш а товжийна, вовшах агIош а тоьхна хевшина Iаш дай а хиллера. Генахь а боцуш. Шайн кIентий а гуш. Аласханан воккхахволчу кIанта, ластийна тур тоьхна, Ирсханан воккхахверг охьавиллинера. Хаттала. ХIетта догIа а тийна, къегина малх а хьаьжна, луларчу баса стелаIад а хIоьттина, наггахь бен ца нисло тайпа исбаьхьа-хаза суьйре хиллера и царна ирча еанарг.\nТIаккха, шаьлта баттара схьа а йоккхуш, шен ваша вийначунна чукхоссавелира Ирсханан шолгIаниг. Вукхарех цхьаммо схьаластийначу шаьлтанна дуьхьал шен аьрру куьг а лоцуш. Ткъа и куьг, цу шаьлтано буткъачу пхьаьрсехула хада а дина, хаттала охьадоьжнера. Чхьап-аьлла. Шаьлтанца хьалакховдийначу вукху куьйга баьккхина шен куй цу доьжначу куьйгана тIе а тесна, шолгIа чукхоссавелла, шаьлта тоьхна, охьавиллинера шен ваша вийнарг.\n– ЭхI!.. Иштта-м хир дац! – аьлла, шаьлтанна тIе ка а дуьллуш, хьалаайвелира Аласха. – Веги хьо, Аласха! Веги хьо! Бераш дита! Охьахаа! – аьллера Ирсхана, чоин юх лаьцна, Аласха охьа а озош. – ЭхI!.. Ваьгна а хилла, – аьлла, шен метта охьахиънера Аласха. Юкъабоьллачу наха дов а сацийнера, кхин дехьа ца долуьйтуш, машар а бинера, Аласханан йоI Ирсханан висинчу кIантана а ялош. Юкъахь хьагI-бода ца хилийта. Гергарло чIагIдалийта.\n«Ишта-ишта, машар а хили, хьо дIайига а баьхкина ворданца», – аьллера йоIе. Божал чохь хиллера йоI хIетахь, кхо доккхуш. Меллаша баьхьа дIа а хIоттийна, ворданехьа йолаелира йоI. Ша ма-хиллара. Кхоша буьзначу берзинчу когашца. – Собарде, ши ког а цIанбе, тIе хIума а юха, маре йоьдуш ю хьо, – аьллера гонахболчара. – Э-э-э, и аш дуьйцу маре дац хIара, – аьлла, вордан тIе яьллера йоI. 2 Оханийн белхаш хала хуьлура хьалха. Къаьсттина лаьм нашца йолчу меттигашкахь. Ялх, бархI сту а бужий, йоккхачу гIовгIанца, къаьхьачу вонца, халла цхьа басарш дора. Буьйсанашца стерчий дажадора. ТIехь а Iаш. Нохчмахакахоша «гоьзатахь Iаш» олура цунах. Оцу гоьзатахь Iаш волу Сайда вийнера цхьана буса. Хьан вийна а ца хууш.\nХьуьнан юккъерчу ирзу тIе стерчий а лаьхкина, дIатевжина хиллера и миска. Цигахь наб а кхетта Iуьллучу цунна коьртах диг тоьхнера. Берриг хье схьа а тосуьйтуш. ТIаккха юьхь тIе шаьлта йиттинера. Шина агIор йохуш. Юьхьан амат дитина а дацара. Хьалххе гота йожа дагахь, са ма-тоссура вахначу дений, вешиний иштта ирча Iуьллуш карийнера Сайда.\nМеллаша схьадаьккхина, шен чоа Сайдина тIе а тесна, вукху кIанте аьллера дас Себара: – хIара сурт вайн нахана ган лаьа суна. Эвла а гIой, дIахаийта хIара. Маьждигера барам а ба. Орца деанера эвлара. СебаргIарна гена воццуш вехаш волу къена-воккха стаг Болатмирза а юккъехь.\nЦо аьллера, Сайде а хьаьжна: – Ма йоккха эрчалла ю хIара. ХIара болх балла боьрша йолуш хIума а, хIоккхул къиза адам а хила йиш ма яц, ша и тхоьгара жIаьла дацахь. И, мацца а, адам а дац. ЖIаьла ду ша ма-дарра. Я сийсара а, я тахана а цIахула гуш а дац.\n– Дера хаац, Болатмирза, хьенан жIаьла ду-м, – аьллера Себара, – вуьшта, жIаьла хилар гушду. Хьеннан и делахь а, цунна гечде ма ала соьга. И ца алийта, хIара сурт ма-дарра шуна гайта, дехна ас шу схьа. Тамехь ца хетташехь. – Эр дац! – наха а аьллера. – ХIара санначунна гечде олуш а ца хуьлу. Хила а хиллера Сайда вийнарг Болатмирзин «жIаьла» – Саьлмирза: юххерчу хьуьн чохь БолатмирзагIеран диг а карийнера цIийша а дуьзна, ткъа мича вахна ца хууш Саьлмирза а вайнера.\nЦу тIе, Сайдега ян дагахь йолу йоI езаш Саьлмирза хилла хилар а хиънера Себарна. «Шена новкъара ваккха вийна. Хьул ца луш Iан стогалла а ца хилла, ведда», – сацийнера Себара. Болатмирзех хабар а тоьхнера: хьоьца хIумма а дац шен, цIера а ма вала, къехка а ма къехка.\nАмма Саьлмирза лохур а ву ша, вуьтур а вац ша, аьлла. Ши-кхо шо а даьллера Саьлмирзин лар а ца хаалуш. ТIаьххьара а хиънера: геннарчу цхьана юьртахь Iаш хиллера иза, шена кхин цIе а тиллина, ваьлла меттиг харц а йийцина. И дIасаволуш долу некъаш а хааделлера. Цкъа кIело йича, карахь цхьа а герз доцуш нисвеллера. Эвла йистерчу варшахь.\nКIант а хиллера Себарца – Асхьаб. Шен вешин эрчаяьккхина юьхь цкъа а бIаьргашна дуьхьалара дIа ца йолуш верг. Амма Себара тохийтина яцара, герз а доцуш волу стаг вийча, наха бехк буьллур бу аьлла. Гучу а ца бовлуш, IадIийнера хIорш. ШолгIа, кочахь топ а, юкъахь шаьлта йолуш нисвеллера, амма цуьнца кхин цхьа стаг хиллера.\nНехан стагана юххехь вер а ца тарделла, тIаккха а витинера. Оццу варшахь кхозлагIа кIело йина хIорш болуш, вогIуш хиллера Саьлмирза. Ша. Юкъах шаьлта йолуш. Шега тохийтахьара цунна топ аьлла, хьаьвзинера Асхьаб. Ткъа дас аьллера: – Цуьнгахь топ яц. Тапча яц.\nЦуьнгахь ерриг тухур ю вай а. Шен топ кIанте дIа а елла, Саьлмирзина дуьхьалвала кечвеллера Себар. Шех бIаьрг кхетча, и вухур вуйла хууш (цуьнан «стогалла» евзаш), жимма тIехъозавалийтинера. ТIаккха, цIокъберг санна, гIар-тата доцуш кхоссавелла, пхьарс лаьцна, сацийнера. Шегахьа схьа а верзош:\n– Iайт, жIаьла, яI, жIаьла! ХIинца-х ма ду хьо сан карахь! – аьлла, хьалха дIахIоттийнера. Пхьарс дIа а хоьцуш. – ХIинца ас тоьдур ву хьо. Боьрша хетта а тоьдур вац. Цу ахь диначу ирчаллина тоьдур ву. Адамах къахета адамалла-м хьоьгахь ян а яцара. Берахь дуьйна а! Цицигашкахь, жIаьлешкахь, бежнашкахь ахь даллочу Iазапо а гойтушдара иза-м.\nВуьшта, эхь мукъане а хIунда ца хийтира хьуна, наб кхетта Iуьллучу адамна коьртах диг тоха? Цул тIаьхьа цуьнанюьхьа тIе шаьлта еттар, хIун дара хьан? Цкъа тоьхча а, уьттаза тоьхча а ца Iебаш! И хьайчул цIена хилар дара?.. Хьай, наьIалт хила цу хьан боьхачу юьхьа тIе! Боьрша йоцу хIума!\nСхьаяккха хьайн шаьлта! Ас тухуш ю хьуна хIинца! ТIаккха, баттара яьккхина, шаьлта тоьхнера Себара Саьл мирзина. Аьрру агIорчу белша тIе. Дукха чIогIа ца тухучу дагахь тоьхнера, охьавоьжна валале дикка теда ойла йолуш. Амма чIогIа тоьхна хиллера: гIабакхах санна, чуяхна иза, аьтту агIорчу тIа тIе хIоьттинера. Саьлмирза охьавоьжнера. ТIаккха варшара схьаваьлла Асхьаб хьаьвзинера Саьлмирзан юьхь ата лиъна.\n– Мегар дац! – аьллера Себара буьрса. – Охьавоьжначул тIаьхьа тоха мегаш дац стагана. Дийна и хилча а. ЖIаьло жIаьла а дуьту, охьадоьжча. ОьгIазвахарх, йицъян мегар дац адамалла. 3 Буьйсана гулделлачохь, «кхераме» хIуманаш а дуьйций (шайтIанаш а, белла нах а хьехабой), «майралла» къуьйсуш хуьлура берийн: «Маьждиган мимар чу куй билла мила ваьхьар вара?» – бохуш.\nБераш хьовха, дикка андабевлла кегийраш а хуьлура цу къийсамашкахь дакъалоцуш, дукхахьолахь кегийнаш дIахоьхкуш. Оцу андабевллачех цхьамма – Юнасан Iелас – юкъадаьккхинера цхьана буса, «Шийлачу шовданера» хи дан ваха мила ваьхьар вара, бохург. Эвлана башха генахь а ца хиллера, амма дукха буьрса, дийнахь а стаг ваха озалуш меттиг хиллера и «Шийла шовда» эриг. Юькъачу хьуьн чохь. КIоргачу Iин чохь.\nЛуьста къух даьлла. Черчий, хьакхарчий, берзалой, цIокъбергаш хуьлуш (хабарехь)! Ша ваьхьар вара, аьллера Эскарханан Илеса. Пхийттаялхитта шо хир долуш волчу. Илес дIаволавеллера, цIера чIуьжалг а оьцуш воьду ша аьлла. Ткъа Iела, дуьхьал дол-долчухула оьккхуш, цунна кIелхаа вахнера, иза кхеро.\nШалго тапчанаш хуьлура хьалха, тIехь-кIел эчигаш а йолуш, цхьа зIок а йолуш. Цу зIакар тIера цхьа пIилдиг хьала ца саттийнехь, ший а йолура, цкъа йожийча. И тапча а яьхьнера Илеса цIера, дех лачкъийна. Юла а юьйлина, карахь и тапча а йолуш, готтачу гIаш лойн новкъахула хи долчу Iин чу воьссинера Илес.\nЮххерчу бердах буьйсанан олхазарша хьоькхучу цIогIаша дегIе зуз а оьхуьйтуш. ЧIуьжалг хих а юьзна, хIара вухавоьрззушехь, юххерчу ярашлара цхьа хIума хьалаайаеллера, боьха мохь-цIогIа а хьоькхуш…\nЦул тIаьхьа хилларг дага догIуш а, дийца хууш а ца хиллера Илесна. Цхьана куьйгахь хих юьззина чIуьжалг а йолуш, вукху куьйгахь яьсса тапча а йолуш, берийн тобанна юкъаиккхинера Илес. Хьераваьлларг санна. Вистхилалуш а воцуш. Шекбевлла бахначарна Iела карийнера ярашлахь.\nВелла. Нийсса даг тIе кхетта хиллера ши хIоъ. Шен кIентан валар муха хилла а хьаьжна, Юнаса хабар тоьхнера ЭскархангIарах: цIера довла ма гIерта, цхьа а тайпа чIир-гамо хир яц вайна юкъахь аьлла. Хила а ца хиллера. 4 Юх-юххехь йолчу шина эвлахь ши доттагI хиллера – Езед а, Iумар а бохуш. Цхьацца йиша а хиллера шиннен а: Iумаран – Усамат, Езедан – Селихьат.\nЦIе йоккхуш мехкарий хиллера уьш. Вовшийн керташка лесташа, цхьаьна буьйсанашйохуша, ловзарбелхех цхьаьна хIуьттуш а. Йиллина бохург санна, цхьаьний хиллера ши йоI.\nШен тодаларехь, дузарехь, кхиарехь цхьана лакхенга а кхочий, талха долалуш ду хIора хIума. Диалектически кхиаран закон ду и: дацарера хилла догIуш дерг юха дацаре дIадоьрзу. ЦIеначу буха тIехь таса а делла, лартIехь лелаш долу адамийн доттагIалла доцург, оцу законах хьалха долуш хIума дац.\nАмма лартIера даьлча, адамийн доттагIалла а кхета оцу закона кIел. Вай хьехош берш а кхеттера. Шайн доттагIалла шеллуш хиларан шеко лелхаш хиллера Езедна: Iумар наггахь бен вогIуш ца хиллера, ткъа веача а, буьйса яккха соцуш ца хиллера, хьалха санна. Амма иза белхан сихаллина туьдуш хиллера Езеда.\nШа а волу дела денна балхахь. Цу тIе, Усамат а сих-сиха йогIуш хиллера. Могаш йоцуш чохь сецначу Селихьатца буьйсанаш а йохуш. Хьалхачул а чIогIа хьастаелла а хиллера Езедца. Гуттар забарш еш. Ловзуш. Наггахь, Езед реза воццушехь, ловзар тIех а доккхуш. Цкъа сарахь, IумаргIаьрга а вахна, буьйса яккха сецира Езед. ЦIахь гIуллакхаш доллушехь.\nДоттагIалла «дохадан» гIоьртачу чоьтехь. ШолгIачу дийнахь Iуьйрре, хIара сама а валале, юххе охьа а хиъна, ловзаяьллера Усамат: – ХIей, самавала! Хьан доттагI а балха ваха. Берриш а цIера бевли. Вайша бен, садоIу дегI дац кертахь. Меттахахьа! – бохуш, там болчу а, боцчу а куьйгаш Iитта йоьллера. Цу ловзаран «дикалла» шера ган а гина, Усамат дIа а кхуссуш, хьалаиккхинера Езед.\nТIаккха Усамата аьллера: – Ваттай, хьо ма чIогIа лела! Нах-м ца лела, хьуна, иштта чIогIа. – Нехан болх хаац суна, вуьшта ас-м хIара шаьлта еттар ю хьуна, кхин хьо суна аьттехьа гIортахь! – аьлла, юкъ а йихкина, цIехьа волавеллера Езед. Усамата аьллачун ойла а еш. Цуьнан «нах» Iумарна тIе даьхьнера, ткъа Селихьатан цамгарна шек а ваьллера. ЦIа кхоччушехь, нене дIабийцинера шен дегабаам. Нанас даре динера. Елха а йоьлхуш.\nБердах эккха гIерташ йолу Селихьат ша хала сецош хилар а хаийтинера. Дех лечкъа а деш. Ткъа Езеда дега дIадийцинера дерриг а. Хатта а хаьттинера:\n– ХIун дан деза те? – Iумар схьа а ваийтина, шаьлта Iиттина, Iиттина, хьуьл ла эвла йистерчу кхелли тIе кхосса деза ший а! – аьллера дас Абубакара. Иза дан а динера. Иштта-иштта болх хили аьлла, хабар дахьийтинера Абубакара Iумаран дега Iелим-Солте. ЧIир-мир муххале а ца хьехийнера Iелим-Солтас.\nМелхо а, баркалла аьллера. Схьа а веана, Абубакарна мара а кхетта. Шен кIентан дакъа долчу агIор корта ца хьовзош, дIа а вахнера. – Iиллийта кхелли тIехь жIаьла, – аьлла. 5 Базарара гIуллакх чекх а даьлла, юьстахваьлла, лаьтташ хиллера ХIарон. Накъосте хьоьжуш. Луларчу кIотарара цхьаьна веана хиллера хIара шиъ. Цхьаьна цIа ваха везаш а хиллера.\nИштта лаьтташ ХIарон волуш, цхьа кхин стаг веанера кхунна тIе. ХIара вевзаш, амма кхунна вевзаш воцуш. ХIаронан хеннара эр долуш стаг хиллера. Шовзткъе иттех шо хир долуш. Амма чIогIа бос баьхьна хиллера. Цхьа хIума лоьхуш санна, кхерсташ ши бIаьрг а болуш. ХIаронца къамел доло а гIерташ, цунах дош ца хуьлуш, воллуш хиллера и стаг.\nЦо лелориг лартIехь дацар а гуш, хIун ду ца хууш, лаьтташ ХIарон а хиллера. Оцу минотехь цхьа кхин схьаваьллера базаран юккъера. Карахь топ а йолуш. Гергахьа а гIоьртина, гIап-аьлла топ тоьхна, ХIаронца лаьтташ верг охьавиллинера цо. И охьа а виллина, дIаволавеллера.\n– Собарделахь, хIай, къонах! ХIара хIун ду ахь динарг? ДIа ма гIолахь! – бохуш, тIаьхьа ХIарон а волавеллера. – Суна тIаьхьа ма гIерта, ас вийнарг сайн мостагI ву! – аьллера вукхо. – Ой, ткъа, суна юххе а хIоттийтина ца вийча, кхин меттиг яцара хьуна и вен? ТIаьхьа а гIертар ву, дIа а вохуьйтур вац! – аьлла, тапча йиттина, вийнера ХIарона и стаг.\nДагахь хIиттийна суьрташ а доцуш, билггал хилла хIу манаш ду и дийцинарш (цундела яртийн цIерш а ца яьхна, нехан цIерш а кхин ю). ХIинцалерачу хьесапехь, «акхаралла» ю и, амма дегнаш «къиза» долуш, кхетамаш «акха» болуш лелийна долу «хIу манаш» дац уьш. Къоман исторически кхиаран хьелашкахь иэшарна кхолла а делла, хIетахьлерачу юкъараллин дIахIоттаман хьашташна гIаролехь лаьттина долу законаш ду уьш.\nКхечу ламасташца цхьаьна, вайн къоман «юьхь», цуьнан оьздангалла меттахь латтийнарш ду. ХIинца оьшуш дац: хIинца Iедалан законаш ду лелош. Амма, хIетахь уьш ца хиллехь, къоман лаккхара мораль Iалашлур яцара. Дикачу агIор яьржина хир яцара вайн жимачу къоман цIе доккхачу дуьнен чу.\nЦецваллал тамашийна дерг кхин ду: оццул «акха» долу и законаш а лелийна вайн дайша йоккхачу оьздангаллица (масала, карахь герз доцуш хилча я нехан стагаца хилча, мостагI цавер, кхидерш).\nДуховни культурин лаккхарчу тIегIанаш тIехь бен хила амал доцург ду и. Цуьнга хьовса безаш бара (цуьнга хьовса безаш а бу!) хIинца дастаме бевлла лелашберш.