Г1АЛГ1АЙ РЕСПУБЛИКА КОНСТИТУЦИОННИ ЗАКОН\n"Г1алг1ай Республика Правительства хьакъехьарча" Г1алг1ай Республика Конституционни закона хувцамаш юкъедахьара хьакъехьа\nХалкъа Гулламо\t2 марта 2006 шера\n"Г1алг1ай Республика Правительства хьакъехьарча" №5-РКЗ йолча 1998 шера 10 июнерча Г1алг1ай Республика Конституционни закона ("Г1алг1айче" яха газет, 1998,26 июнь; "Сердало" газет, 2000, 13 март; "Г1алг1айче" яха газет, 2003, 17 май; 2004, 29 май) юкъехьо ер хувцамаш:\n1) 1-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 1. Г1алг1ай Республика Правительство - Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала лакхера исполнительни орган\nГ1алг1ай Республика Правительство я Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала лакхера, массаза болх беш йола исполнительни орган.\nГ1алг1ай Республика Президента республикански законодательствага хьежжа Г1алг1ай Республика Правительство в1ашаг1 а йолл из отставке яхийтара хьакъехьара решении т1а а эц.";\n2) 2-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 2. Г1алг1ай Республика Правительства балха бокъон лард Г1алг1ай Республика Правительства ший болх бу Российски Федераце Конституцега, федеральни законий, Г1алг1ай Республика Конституце, укх Закона, Г1алг1ай Республика кхыча нормативни бокъоний актай ларда т1а.";\n3) 3-гla статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 3. Г1алг1ай Республика Правительства балха керттера принципаш\nРоссийски Федераце Конституцега хьежжа Г1алг1ай Республика Правительства ший болх бу укх принципег1а:\nРоссийски Федераце паччахьалкхе а территори а ца1 хилара;\nРоссийски Федераце суверенитет цун ерригача территоре т1а д1акхоачаш хилара;\nРоссийски Федераце Конституции федеральни законаши Российски Федераце ерригача территоре т1а керттера хилара;\nпаччахьалкхен 1аьдала система ца1 хилара;\nбокъонаш баланс йолаш хилийтар а еррига бокъонаш цхьаннахьа хулийталга е дукхаг1ча даькъе паччахьалкхен 1аьдала цхьан органа е г1улакха т1арча сага лелаелга д1адаккхар духьа паччахьалкхен 1аьдала система законодательни, исполнительни, судебни яраш еш екъара;\nРоссийски Федераце паччахьалкхен 1аьдала органаштеи Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала органаштеи лелаяра предметаштеи бокъонаштеи юкъе доазонаш увттадара;\nГ1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала органаша шоашка йола бокъонаш шоай ло1амаг1а кхоачашъяра;\nмоттигерча самоуправлене органаша шоай бокъонаш шоай ло1амаг1а кхоачашъяра."\n4) 5-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 5. Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органий структура\nГ1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органий структура белгалъю Г1алг1ай Республика Президента Г1алг1ай Республика Конституцега хьежжа.\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатела ше балха т1а хьожаваьчул т1ехьаг1а к1ира далале Г1алг1ай Республика Президентага предложени д1ачулу Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органий структура хьакъехьа.";\n5) 7-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 7. Г1алг1ай Республика Правительства Председатель г1улакха т1а хьожавари г1улакха т1ара из д1аваккхари\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатель г1улакха т1а оттаву Г1алг1ай Республика Президента Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламца барта а волаш.\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатела кандидатура хьакъехьара предложени Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламе ювцийта оттаю Г1алг1ай Республика Президента бокъонаш йолча саго ше болх бе волавенначул т1ехьаг1а е Г1алг1ай Республика Правительство отставке яхийтачул т1ехьаг1а 14 денал т1ехьа ца йоалийташ е хьалхаг1а д1ачуенна кандидатура Халкъа Гулламо чакх ца ялийтача дийнахьа денз к1ира далале.\nГ1алг1ай Республика Халкъа Гулламе ювц Г1алг1ай Республика Президента д1ачуенна Г1алг1ай Республика Правительства Председатела г1улакха т1а вахийта оттаваьчун кандидатура хьакъехьара предложени оттаяьча дийнахьа денз ворх1 ди далале.\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатела г1улакха т1а бахийта оттабаьчар кандидатураш Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламо кхозза чакх ца йоалийташ моттиг нийслой Г1алг1ай Республика Президента ше ший ло1амаг1а оттаву Г1алг1ай Республика Председатель.\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатель г1улакха т1ара мукъавоалийт Г1алг1ай Республика Президента:\nГ1алг1ай Республика Правительства Председатель отставке вахара хьакъехьа язъяьча заявленег1а;\nмогаш ца хиларах Г1алг1ай Республика Правительства Председатель ший бокъонаш кхоачашъюллуш воацаш моттиг нийсъелча;\nГ1алг1ай Республика Правительство отставке яхийтара хьакъехьара решени Г1алг1ай Республика Президента т1аийца моттиг нийслой.\nГ1алг1ай Республика Халкъа Гуллама Г1алг1ай Республика решенена Правительства Председателах тешам байна моттиг нийслой Г1алг1ай Республика Президента бокъо я Г1алг1ай Республика Правительство отставке яхийта е Г1алг1ай Республика Халкъа Гуллама решенена бахьан а долаш раьза ца хила. Нагахьа санна цхьа бутт чакхбалале Г1алг1ай Республика Халкъа Гуллама ц1аькха а Г1алг1ай Правительства Председателах тешам байна моттиг нийслой Г1алг1ай Республика Президент декхарийла ва Г1алг1ай Республика Правительство отставке яхийтара хьакъехьа д1акхайкаде.";\n6) 11-ча статьяй иттлаг1ча абзаце "Г1алг1ай Республика доазонел арахьа" яха дешаш д1адаха;\n7) т1атоха ер чулоацам бола 111-г1а статья:\n"Статья II1. Г1алг1ай Республика исполнительни 1аьдала органий система\n1) Г1алг1ай Республика оттаю Г1алг1ай Республика Правительство керте латта исполнительни 1аьдала органий система;\n2) Российски Федераце Конституцега хьежжа Российски Федерацеи Г1алг1ай Республикаи цхьана кулгалдара предметаг1а Российски Федераце доалдара а Российски Федераце бокъоний а доазонашка Г1алг1ай Республика исполнительни 1аьдала федеральни органаша Российски Федераце в1ашаг1йолл исполнительни 1аьдала ца1 йола система.";\n8) 12-ча статьяна т1атоха ер чулоацам бола абзац:\n"Г1алг1ай Республика Правительства бокъо я моттигерча самоуправлене органа, моттигерча самоуправлене е кхыча г1улакха т1арча сага хьалхашка предложени оттае шоаш арахийца бокъоний акташ федеральни законодательстваца нийсъе, аьнна, нагахьа санна белгалъяь акташ Российски Федераце Конституцена, федеральни законашта, Российски Федераце кхыча нормативни бокъоний акташта, Г1алг1ай Республика Конституцена, законашта, кхыча нормативни бокъоний акташта духьала йолаш моттиг нийслой, х1аьта иштта бокъо я суде латкъа а.";\n9) 14-ча статьяй пхелаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а:\n"-Г1алг1ай Республика бюджет кхоачашъелга 1алаш а ду белгалъяь бюджет кхоачашъяра хьакъехьара отчети Г1алг1ай Республика Президента Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламе д1ачуялара йола Г1алг1ай Республика социально-экономически дег1аяра программа кхоачашъяра хьакъехьара отчеташи кийч а ю.";\n10) 18-ча статья т1а:\nа) шоллаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а:\n"-1алашду Российски Федераце Конституци, федеральни законаш, Российски Федераце кхыйола нормативни бокъоний акташ, Г1алг1ай Республика Конституци, республикански законаш, Г1алг1ай Республика кхыйола нормативни бокъоний акташ Г1алг1ай Республика территоре т1а кхоачашъяйтал га;";\n"ший бокъоний доазонашка кхоачашду сагеи гражданинеи бокъонаш а парг1атонаш а кхоачашъяра, 1алашъяра, лораяра, доалахьеи общественни порядоки лораяра, зуламашта духьала къовсам лоаттабара г1улакхаш;";\n11) 22 статьяй ворх1лаг1ча абзаце "бокъонашта, парг1атонашта, декхарашта доаг1а" яха дешаш хувца ""бокъонаши, парг1атонаши лораяра дешашта" яхача дешашца;\n12) 23-ча статьяй цхьоалаг1ча абзаце "Российски Федераце законодательства" яха дешаш хувца "федеральни законодательства" яхача дешашца, "республиканскии конституционнии законаша" яха дешаш д1адаха, "указаша" яха дош хувца "акташа" яхача дешаца";\n13) 25-ча статьяй ворх1лаг1ча абзаце "республиканскии конституционнии законаша" яха дешаш д1адаха;\n14) 27-ча статьяй шоллаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а:\n" - решенеш т1аэц Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламе Г1алг1ай Республика Президентага д1ачуялийтара республикански бюджета проект, х1аьта иштта Г1алг1ай Республика социально-экономически дег1аяра программай проекташ кийчъяра хьакъехьа, х1аьта иштта республикански бюджет кхоачашъяра хьакъехьара отчети социально-экономически дег1аахара программаш кхоачашъяра хьакъехьара отчеташи;";\n15) 31-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 31. Г1алг1ай Республика Правительства акташ Г1алг1ай Республика Президента д1аяхар\nГ1алг1ай Республика Правительства акташ Российски Федераце кулгалдара предметаг1а, Российски Федерацеи Г1алг1ай Республикаи г1улакх цхьана леладара предметаг1а, Российски Федераце Президента указаг1а, Российски Федераце Правительства соцамег 1 а, Г1алг1ай Республика Конституцег1а, республикански законег1а, Г1алг1ай Республика Президента актег1а т1аийца ча федеральни законаштеи Российски Федераце Конституцеи уж духьала йолаш моттиг нийслой уж д1аяха йиш я Г1алг1ай Республика Президента.";\n16) 33-ча статьяй цхьоалаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а: "Г1алг1ай Республика Правительства ший бокъонех мукъайоалл Г1алг1ай Республика Президента бокъонаш а енна керда хержача сага хьалхашка, т1аккха отставке йода.\n17) 34-ча статья т1а:\nа) йиълаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а:\n"Г1алг1ай Республика Президента порученег1а Г1алг1ай Республика Правительства кийчъю налогаш юкъейоалаяра е д1аяхара хьакъехьара, уж д1ателарах юридически е физически субъекташ мукъайовлийтара хьакъехьара, Г1алг1ай Республика финансови декхараш хувцара хьакъехьара законопроекташ, х1аьта иштта шоаш т1аэцаш республикански расходаш белгалъе езача законопроекти йола язъяь заключенеш. Г1алг1ай Республика Правительства заключении законопроекти Г1алгай Республика Правительстве хьачукхаьчача дийнахьа денз бутт бизале д1айохьийт Г1алг1ай Республика Президентага из цо Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламе ювцийта оттаергйолаш. Цу тайпара Г1алг1ай Республика Правительства заключени йоацаш белгалъяь законопроекташ Г1алг1ай Республика Халкъа Гулламе ювца яг1ац."\nб) ворх1лаг1а абзац д1аязъе укх редакцег1а:\n"Г1алг1ай Республика Правительства членаши Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органий кхыбола кулгалхойи е белгалбаьча кулгалхоша уполномоченни баь нах бокъо йолаш ба кхетачен голоса бокъо а йолаш Г1алг1ай Республика Халкъа Гуллама заседане т1ахила.";\n18) 35-ча статья т1а:\nа) цхьоалаг1ча абзаце "Г1алг1ай Республика Правительства членаш" яхача дешашта т1атоха "Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органа кхыбола кулгалхой а" яха дешаш;\nб) шоллаг1ча абзаце "Г1алг1ай Республика Правительства члена" яхача дешашта т1атоха "Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органа кулгалхочоа" яха дешаш;\nв) кхоалаг1ча абзаце "Г1алг1ай Республика Правительства воагг1аш вола член" яхача дешашта т1атоха" е Г1алг1ай Республика паччахьалкхен 1аьдала исполнительни органа кулгалхо" яха дешаш";\n19) 39-г1а статья д1аязъе укх редакцег1а:\n"Статья 39. Г1алг1ай Республика Правительстванеи из керте латтача Г1алг1ай Республика исполнительни 1аьдала органаштеи финансировани яр\nГ1алг1ай Республика Правительстванен из керте латтача Г1алг1ай Республика исполнительни 1аьдала органаштеи финансировани елга кхоачашду республикански бюджета къаьсттача муг1араг1а белгалъяьча средствай чотаг1а.".\nЕр Конституционни закон ч1оаг1денна д1аотт ер официально кепатехача дийнахьа денз.\n17 март 2006 шера\n"Г1алг1ай Республика Халкъа Гуллама депутаташ харжара хьакъехьарча" Г1алг1ай Республика Закона хувцамаш юкъедахьара хьакъехьа\nХалкъа Гулламо 2 марта 2006 шсра\n"Г1алг1ай Республика Халкъа Гуллама депутаташ харжара хьакъехьарча" № 41-РЗ йолча 2003 шера 21 июнерча Г1алг1ай Республика Закона ("Г1алг1айче" яха газет, 2003, 2 июль; 2003, 12 сентябрь) юкъехьо ер хувцамаш:\n1)3 статьяй 3 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n2) 5 статьяй 2 пункте "бетта хьалхара к1иранди" яха дешаш хувца "шера т1ехьадоаг1ача шера марта шоллаг1а к1иранди" яхача дешашца;\n3) 5 статьяй 3 пункте "бетта т1ехьабоаг1ача бетта цхьоалаг1ча е шоллаг1ча к1ирандийнахьа" яха дешаш хувца "шера т1ехьадоаг1ача шера марта шоллаг1а к1иранди" яхача дешашца;\n4) 6 статьяй 1,2 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n5) 7 статьяй 3 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n6) 8 статьяй 3,4 пункташка ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\n7) 13 статья т1а ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n8) 14 статья т1а:\nа) 2 пункте "50 ди" яха дешаш хувца "45 ди" яхача дешашца;\nб) 5 пункте "45 ди" яха дешаш хувца "40 ди" яхача дешашца;\n9) 15 статьяй 8 пункте "25 ди" яха дешаш хувца "20 ди" яхача дешашца;\n10) 18 статьяй 7 пункте "хоржамий блока," яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n11) 22 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блок," яха дешаш д1адаха, "оттабаь" яха дош хувца "оттаяь" яхача дешаца;\nб) 3 пункте ", хоржамий блок", яха дешаш д1адаха, "доаг1аш дола" яха дешаш хувца "йоаг1аш йола" яхача дешаца, "оттабаь" яха дош хувца "оттаяь" яхача дешаца;\nв) 6 пункте:\n4 подпункте "хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n5 подпункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\nг) 9 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n12) 23 статьяй 2,3 пункташка "хоржамий блокий хьакъехьа," яха дешаш д1адаха;\n13) 25 статья т1а:\nа) 7 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nб) 8,9 пункташка ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nв) 11,12,13,21 пункташка ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nг) 22 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nд) 25 пункте ", хоржамий блокий хьакъехьа" яха дешаш д1адаха;\nе) 27 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n14) 26 статьяй 1 пункта 5 подпункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n15) 28 статья т1а:\nа) 1 пункте "хоржамий блока," яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункте "хоржамий блокех х1араяр," яха дешаш д1адаха;\nв) 8 пункте "хоржамий блокех х1араяр," яха дешаш д1адаха;\nг) 9 пункте "хоржамий блока," яха дешаш д1адаха;\nд) 11 пункте "цхьан хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 16 пункте "хоржамий блока," яха дешаш д1адаха;\n16) 5-ча керта ц1ера т1а ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n17) 30 статья лелаш йоацаш ларх1а;\n18) 31 статья т1а:\nа) ц1ера т1а ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 1 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nг) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши кхоалаг1а предложении д1адаха;\nд) 5 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "нийсду" яха дош хувца "нийслу" яхача дешаца;\nе) 6 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n19) 32 статья т1а:\nб) 1 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "увттабу" яха дош хувца "оттаву" яхача дешаца;\nв) 2 пункте "политически партей, хоржамий блока чуйоаг1ача кхыча общественни объединеней викалий съезда (конференце)" яха дешаши ", политически партей, хоржамий блока чуйоаг1ача кхыча общественни объединеней викалий съездо (конференце) яха дешаши д1адаха;\nг) 3 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nд) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nж) 6 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nз) 7 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха; и) 8 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n20) 34 статьяй 2 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n21) 35 статья т1а:\nб) 2 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункте ", Халкъа Гуллама депутаташ хоржаш депутатски мандаташ д1аекъара республикански юкъарча спискана юкъеяхача, нагахьа санна хоржамий блок хьаяра хьакъехьарча соглашенег1а из белгалдаь дале, хоржамий блока уполномоченни органа" яха дешаш д1адаха;\nг) 4 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nд) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 7 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nж) 7 пункта 2 подпункте ", хоржамий блок хьаяра хьакъехьарча соглашенег1а" яха дешаш д1адаха;\nз) 8 пункте кхоалаг1а предложени д1аяккха;\nи) 9 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", кхыйола политически партеш, хоржамий блока юкъеяха кхытайпа общественни объединенеш" яха дешаши д1адаха;\n22) 36 статья т1а:\nб) 2 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nв) 3,4 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nг) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n2 подпункте ", хоржамий блок хьаяра хьакъехьарча соглашенег1а" яха дешаш д1адаха;\n4 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nд) 6 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", кхыйола политически партеш, хоржамий блока юкъеяха кхытайпа общественни объединенеш" яха дешаши д1адаха;\nе) 7 пункте шоллаг1а предложени д1аяккха;\nж) 8 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nз) 9 пункте ", цу хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; и) 10 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n23) 37 статья т1а:\nа) ц1ера т1а ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nб) 1 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блоко" яха дешаши д1адаха;\nг) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши "3" яха цифреи д1аяккха;\nе) 6 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nж) 7 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши шоллаг1а предложении д1адаха;\nз) 8 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nи) 9,10,11,12 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n24) 39 статья т1а:\nб) 1,2 пункташка ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "увттабаь" яха дош хувца "оттабаь" яхача дешаца;\nв) 3 пункте "хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nг) 6 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", малаг1а хоржамий блок" яха дешаши д1адаха, "увттабаьб" яха дош хувца "оттабаьб" яхача дешаца;\n25) 40 статья т1а:\nа) 2 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nб) 7,8,9 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n26) 41 статья т1а:\nа) 1,2 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункта 4 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nг) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nд) 5 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\n27) 42 статья т1а:\nб) 1 пункте ", xlapa хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nв) 2 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nг) 5 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nд) 10 пункта 7 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 17 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\n28)43 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 3 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nв) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаши, ", кхыча хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nг) 6 пункте ", цхьан хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nд) 8 пункте:\n", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n2,6,7,8,9 подпункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; 10,11 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; 12 подпункте ", хоржамий блоко" яха дешаш д1адаха; 14 подпункт лелаш йоацаш ларх1а;\nе) 9 пункте ", хоржамий блоко" яха дешаш д1адаха;\nж) 15 пункте ", кандидатий республикански юкъарча спискашта регистраци яьча хоржамий блокий составашкарча хувцамех" яха дешаши "хоржамий блокий хьакъехьа" яха дешаши д1адаха;\n29) 44 статьяй пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n30) 45 статьяй 2 пункте "категори "А" яха дешаш д1адаха;\n31) 46 статья т1а:\nа) 3 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "регистрации яьраша" яха дешаш хувца "регистрации яьча" яхача дешашца;\nв) 8 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха ", регистрации яьраша" яха дешаш хувца ", регистраци яьча" яхача дешашца;\n32)47 статья т1а;\nа) ц1ера т1а ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nб) 1 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха, "увттаяь" яха дош хувца "оттаяь" яхача дешаца;\nв) 2 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши "категори "А" яха дешаши д1адаха;\nг) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nд) 5 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\n33) 48 статья т1а:\nа) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха, "увттаяь" яха дош хувца "оттаяь" яхача дешаца;\nб) 6 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nв) 7,8 пункташка ", хоржамий блока, цунна чуйоаг1ача политически партеша, кхыча общественни объединенеша уполномоченни баьча викалий решенег1а" яха дешаш д1адаха;\nг) 12 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши, шоллаг1а предложении д1аяха;\nд) 13 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\n34) 50 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блокий хьакъехьа" яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блокий хьакъехьа" яха дешаш д1адаха;\n35) 52 статьяй 6 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n36) 53 статья т1а:\nа) 1 пункте:\n2 подпункте ", моллаг1ча кхыча республикански общественни объединенена (нагахьа санна из хоржамий блока чуйоаг1аш яле), моллаг1ча хоржамий блока" яха дешаши ", малаг1а хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\n4 подпункте ", кхыча общественни объединенешка (нагахьа санна уж хоржамий блока чуйоаг1аш яле), моллаг1ча хоржамий блокашка" яха дешаш д1адаха;\n6 подпункте ", кхыча общественни объединенена (нагахьа санна из хоржамий блока чуйоаг1аш яле), хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 3 пункте ", хоржамий блока хьакъехьа" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь йола" яха дешаш хувца "регистраци яь" яхача дешашца;\nв) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nг) 5,6 пункташка "категори "А" яха дешаш д1адаха;\nд) 8 пункте ", кхыча общественни объединене (нагахьа санна из хоржамий блока чуйоаг1аш яле), хоржамий блоке" яха дешаш, ", хоржамий блокаш" яха дешаш, ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nе) 9 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блокаша" яха дешаши д1адаха;\nд) 10 пункте ", цу даькъе хоржамий блока чуйоаг1араш а йоацаш" яха дешаш, "е хоржамий блока йоагг1аш йола" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаши шоллаг1а предложении д1аяккха;\n37) 55 статья т1а:\nв) 2 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши "хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nг) 3,5,6 пункташка ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\nд) 7 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши ", кандидатий список (спискаш) оттаяьча хоржамий блока чуйоаг1ача политически партеша" яха дешаши д1адаха;\nе) 8 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nж) 9 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши "хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nз) 10 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nи) 10 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nк) 14 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n38) 56 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаши д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nг) 5 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nд) 6 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 7, 8 пункташка ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nж) 9 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nз) 10 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nи) 11 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаши д1адаха;\nк) 12 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nл) 13 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаши д 1 адаха;\nм) 14 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nн) 15 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nо) 17 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nп) 19 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nр) 20, 21 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\n39) 57 статья т1а:\nи) 1 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nг) 4,5 пункташка ",хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nд) 6 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nе) 7 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nж) 8 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха, ",хоржамий блокаш" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nз) 9 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха " регистраци яь йола" яха дешаш хувца "регистраци яьча" яхача дешашца;\nи) 10 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха , ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха "регистраци яь йола" яха дешаш хувца "регистраци яьча" яхача дешашца;\nк) 12,14 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nл) 4,5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши "кандидатски спискашта регистраци яьча хоржамий блокашта чуйоаг1ача политически партеша" яха дешаши д1адаха;\nм) 16 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш, "малаг1ча хоржамий блока" яха дешаш, "малаг1а хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\n40) 58 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь йола" яха дешаш хувца "регистраци яьча" яхача дешашца;\nг) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь иола" яха дешаш хувца "регистраци яьча" яхача дешашца;\nд) 6 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\nе) 8 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n41) 59 статья т1а:\nг) 8 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши, ", хоржамий блокаш" яха дешаши д1адаха;\nд) 9 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n42) 60 статья т1а:\nа) 1 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nб) 2 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши, ",хоржамий блокаш" яха дешаши д1адаха;\nв) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши, ", хоржамий блока чуйоаг1ача кхыча общественни объединене политически парте" яха дешаш д1адаха;\nг) 5 пункте ", хоржамий блокаш яха дешаш, ", хоржамий блокаша" яха дешаш, ",хоржамий блокашта" яха дешаш, "цу тайпарча хоржамий блокашта чуйоаг1а кхыйола общественни объединенеш, политически партеш" яха дешаш д1адаха;\nд) 6 пункте ", цу даькъе хоржамий блока чуйоаг1аш йолча кхытайпа общественни объединенеш а" яха дешаш дIадаха;\n43) 62 статья т1а:\nб) 1 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "увттабаь" яха дош хувца "оттабаь" яхача дешаца;\nв) 2 пункта 2 подпункте "политически партеша, из оттаяьча хоржамий блока чуйоаг1ача кхыча общественни объединенеша (хоржамий блока хоржамий фонда средствашкара йоацаш)" яха дешаш д1адаха;\nг) 4 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n1 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаши шоллаг1а предложении д1аяккха;\n2 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nд) 5,6 пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; в) 4 пункте ",хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nж) 8 пункте:\n3 подпункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nз) 9 пункте ", хоржамий блокашта" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаши д1адаха;\nи) 10 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; в) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\n44) 63 статья т1а:\nа) 2 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "декхарийла ба" яха дешаш хувца "декхарийла я" яхача дешашца;\nб) 3 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nв) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш, ",хоржамий блоко" яха дешаш д1адаха, "хьаелл" яха дош хувца "хьаделл" яхача дешашца;\nг) 5 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши, ", хоржамий блокашта" яха дешаши д1адаха;\nд) 6 пункте:\n", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха\n1,2 подпункташка ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\n3 подпункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\n45) 64 статья т1а:\nб) 2 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха, "царца" яха дош хувца "цунца" яхача дешашца;\nв) 4 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nг) 5 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nд) 6 пункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\nж) 8 пункта 1 подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nз) 9 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха; и) 10 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nк) 11 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nл) 13 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\n46) 65 статья т1а:\nб) 1, 2 пункташка ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nв) 4 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\n47) 66 статья т1а:\nв) 1 пункте ", хоржамий блокашка" яха дешаши ", хоржамий блок" яха дешаши д1адаха;\nв) 3 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nг) 4 пункте ", хоржамий блокаша а" яха дешаш д1адаха;\nд) 5 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш, ", хоржамий блокаш" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nе) 6 пункта 1 -чеи 2-чеи подпункташка ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nж) 7 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш, ", хоржамий блокаш" яха дешаш, ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n48) 67 статья т1а:\nб) 1 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь яраш" яха дешаш хувца "регистраци яь йола" яхача дешашца;\nв) 2 пункте ", хоржамий блок" яха дешаши ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха "юкъейолха" яха дош хувца "юкъейода" яхача дешаца;\nг) 3 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши "х1аьта иштта политически партеш, укх статьяй 2 пункто яхар де дезаш йолча хоржамий блока йоагг1аш йолча хана чуйоаг1аш йола кхытайпа общественни объединенеш, цар юридически адресаш, мах боацаш еннача эфирни ханеи кепайоазон площадейи мах юхаметтаоттабара порядка хьакъехьа хоржамий блокаша цхьана яьча решеней выпискай кулгаш яздаьи оттаяьи копеш" яха дешаши д1адаха;\nд) 4 пункте ", xlapa хоржамий блока" яха дешаш ", xlapa политически партеи укх статьяй кхыйола общественни объединении" яха дешаш д1адаха;\nе) 5 пункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха "регистраци яь яраш" яха дешаш хувца "регистрации яь йола" яхача дешашца, "цар де тиганзар" яха дешаш хувца "цо де тиганзар" яхача дешашца;\nж) 7 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nз) 8 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаши шоллаг1а предложении д1аяккха;\nи) 9 пункте ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха;\nк) 11 пункт лелаш йоацаш ларх1а;\nл) 14 пункте ", шоашкара лелаш хинна е хьалхаг1а Халкъа Гуллама депутаташ хоржаш хоржамий блока юкъеяха хинна кхыйола общественни объединенеш" яха дешаши шоллаг1а предложении д1аяккха;\n49) 69 статья т1а:\nб) 1 пункте:\n1-чеи 2-чеи подпункташка ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n3-ча подпункте ", хоржамий блокашца" яха дешаш д1адаха; 4-ча подпункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха; 7 подпункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\n50) 70 статья т1а:\nа) 3 пункте: ", хоржамий блокаш" яха дешаш д1адаха;\n2-ча подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш, ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "доагг1аш дола" яха дешаш хувца "йоагг1аш йола" яхача дешашца;\nб) 6 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\nв) 7 пункте ", хоржамий блокий хьакъехьа" яха дешаш д1адаха;\n51) 71 статья т1а:\nа) 4 пункте ", хоржамий блоки" яха дешаш ",хоржамий блок" яха дешаш, ",хоржамий блока" яха дешаш, шоллаг1а предложении д1аяккха, "уж" яха дош хувца "из" яхача дешаца;\nб) 5 пункте ", xlapa хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блокаша" яха дешаши д1адаха;\nв) 6 пункта 5-ча подпункте ", хоржамий блока" яха дешаши ", хоржамий блока" яха дешаши д1адаха;\nг) 11 пункте ", хоржамий блокаш" яха дешаши ", хоржамий блокашка" яха дешаши д1адаха;\nд) 15 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш, ", хоржамий блокашка" яха дешаш, ", хоржамий блока хьакъехьара" яха дешаш д1адаха;\n52) 73 статья т1а:\nа) 9 пункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха;\nб) 15 пункте ", хоржамий блокашта" яха дешаш д1адаха;\n53) 74 статьяй 12 пункте ", хоржамий блокашца" яха дешаш д1адаха;\n54) 75статьяй 4 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n55) 76 статья т1а: 9-ча пункте:\n", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n4-ча подпункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n57) 79 статьяй 1 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n58) 83 статьяй 1 пункте ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n59) 85 статьяй 4-чеи 6-чеи пункташка ", хоржамий блокаша" яха дешаш д1адаха;\n60) 89 статья т1а:\nа) 2-чеи 4-чеи пункташка ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь яраш" яха дешаш хувца "регистраци яь йола" яхача дешашца;\nб) 5 пункте:\n", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь яраш" яха дешаш хувца "регистраци яь йола" яхача дешашца;\n2, 3, 5, 7, 8 подпункташка ", хоржамий блока" яха дешаш ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "регистраци яь яраш" яха дешаш хувца "регистраци яь йола" яхача дешашца;\n61) 90 статья т1а:\nа) 2 пункте:\n2-чеи 3-чеи подпункташка ", хоржамий блок" яха дешаш д1адаха, "уж" яха дош хувца "из" яхача дешаца;\n4-ча подпункте ", хоржамий блока" яха дешаш д1адаха, "уж" яха дош хувца "из" яхача дешаца;\n62) 2-ча приложене "хоржамий блок" яха дешаш д1адаха.


"СО ЙИТЕ ХЬО МА ГIОЛАХЬ…"\nКандагаран лаьмнийн рег1ан баххьашкара кхечанхьачул хьалха охьаюссуш хилла йолу гуьйренан шело оцу шарахь хьеяла йоьллера Афганистане чу йигна йолчу советски эскаран группировкина юкъайог1учу хьалхара мотострелкови полк лаьттачу тог1ене кхача. Цхьа а марха а йоцуш, к1оргачу сийналлера шен г1ийла з1аьнарш а яржийна, синкъераме охьа хьоьжуш латтара серло луш, амма йовхонца дег1 ца дохдеш болу малх. 1инчухула д1абоьдуш болчу некъан аьтту аг1орахьа ха деш йолчу взводан салтий делкъана х1ума кхалла бахале шайн духар а, эткаш а ченах ц1анъеш бохкура караулах мукъа мел верг. Т1улгийн блиндажа чура ара а ваьлла, шен сахьат т1е хьаьжира взводан командир Азимов Асламбек. Жимма хан яра кхин а салтий т1егулбан команда дала йисина. Гимнастеркин некха т1ера аьрру аг1орачу киснара жима календарь схьа а яьккхина цу т1е хьаьжира и. Хьалхарчу октябрера ткъолаг1чу кхаччалца долчу х1ора денна гонаха ц1ен ч1агарш яра ехкина. Царах ткъаесса т1оьхула раз сизаш хьаькхна д1аяйина яра. Жимма гола т1е а лахвелла ткъолаг1а де а д1адайира цо шен ручкица. Оцу дийнахь отпускера схьакхача везаш вара кхуьнца цхьаьна ротехь г1уллакх деш волу Асламбекан юьртахо а, доттаг1 а волу 1ела. Х1орш эскаре д1абуьгучу хенахь 1ела Афганистане хьажийний шена ма хиъина, шена билгала йинчу Севастополе а ца воьдуш, командованига заявлени а яздина, шен доттаг1чуьнца цхьаьна Афганистане д1авахара Асламбек.\nШи шо т1емашкахь, тийсадаларшкахь чекхделира. Кхузза чевнаш а хилира, шиъ б1аьхаллин совг1ат а къегира кхуьнан некха т1ехь: «За отвагу» ц1е йолу медаль а, «Ц1ечу седанан» орден а. Амма цара а аьтту ца бира к1антана цкъа мукъане а отпуске ваха. Делахь а кхин г1уллакх дира цара: чу вуллучара а, дисциплинарни батальоне хьажочара а к1елхьараваьккхира.\nШа цкъа цхьанне а сий дайа а ца г1оьртинера и, шен сий а ца дайийтинера цхьангге а. Делахь а лоьхуш ца кхочу-кха вайна т1е наггахь дов а, сингаттам а. Х1ара цхьа шо чекхдаьккхина волуш кхеран роте ваийтира Германерачу группировкера цхьа прапорщик. Куро-н стаг вара и. Боксехула спортан мастер хиларе терра, гуттара а цхьаьнна коча ваха куьг а к1амлой, дуккха а салтийн чам байа кхиънера и. Цхьаьна дийнахь столовехь шен хударан кад а, бепиган юьхиг схьа а эцна х1ума кхалла Асламбек юьстаха волуш, ца хууш оцу прапорщиках гола 1оттаеллера кхуьнан. Шегахь нохчийн оьздангалла хиларе терра, юха а вирзина, жимма ц1ий а велла, бехк ца биллар дийхира к1анта. Вукхо тергал а ца дира кхуьнан бехкала вахар. Хьера ваьлча санна чухахкавелира и Асламбекана.\n– Ас и кад коьрта т1е буллур бу хьуна, салага, – аьлла, буй тоха т1еволавелира прапорщик. Цо шен куьг хьала айбарца ч1ениган лахахьара хьала буй а бохуьйтуш, стоьлаш т1оьхула варжийна д1а вахийтира Асламбека шех ца ваьшна волу довхо. Прапорщикан мара а кагбинера, ши церг а яьллера д1а… Д1адиттина, схьадиттина, кхуьнан майраллий, б1аьхаллин совг1аташший тидаме а эцна чу ца вуллуш витира Асламбек. Х1етахь дуьйна забар еш йовлакх т1е а хьокхе хьостура кхо шен медаль а, орден а: «Сан г1одаккхархой ма бу х1орш!» – олий. Цул т1аьхьа отпуске сатуьйсийла а яцара. Цундела шен доттаг1чуьна нана ч1аг1 а елла и телеграммица ц1авахар нисделча, ша воьдуш санна воккхавеш вара Асламбек.\n– Цунна гичи а доккха х1ума ду-кха суна ган мел луурш, – бохуш ойла йора цо. Х1инца гуттаренна а ц1аваха кхуьнан диснарг а дацара ши к1ира бен.\nШа ч1ог1а лардина долу де т1екхаьчна а, масех сахьт даьлчи шен доттаг1чуьнца хин долчу цхьаьнакхетарна а воккхавеш, са айаделла вара Асламбек.\nДелкъа хан т1екхачарца сихха шен взвод схьа а гульйина, шина мог1аре а х1оттийна, полевой кухни т1е йигира цо. Ша х1ума муха юу а ца хаара цунна, 1елин ойла еш. Сихха хьала а г1аьттина казармехьа д1ахьада са к1амделла, халла сатуьйхира цо взводо х1ума кхаллалц. Х1орш юха а бирзина чоьхьа бевлчи дневальнина т1ехьаьдира Асламбек.\n– 1ела схьакхаьчний? – хаьттира цо го баьккхина д1а-схьа хьаьжна.\n– Цкъачунна гуча валаза-м ву и, – жоп делира вукхо.\nШен маьнгина т1е а вахана, дог ца догг1ушшехь г1одаюкъ а яьстина, юьхьах хи кхарза вахара и. Кран чуьра охьадеттачу шийлачу хина к1ел куьйгаш а лаьцна лаьтташ кхуьнан ойланаш генарчу Кавказан лаьмнашкахьа д1ауьдура. Юьхь т1е гата а хьаькхна, шен маьнга болчехьа д1аволавелира и. Гата маьнгин г1овли т1е а тесна, г1айба хьаланехьа а озийна когаш лаьттахь а болуш д1атевжира и. Сийсара моджахедаш танкийн ангарашна т1е а летта са хиллалца царна дуьхьала лаьттина к1адбелла бара х1ара а, кхуьнан накъостий а. Юха а шен дай баьхначу махка кхерстара коьртера ойланаш. Юх-юха коьртачохь карладуьйлура дагалецамашкахь дисина сурташ а, аматаш а. Хьалха х1уьттура 1аьржа еха к1ажарш йолу исбаьхьа йо1 Дагман.\nХ1ара эскаре вахале ах шо хьалха, дагахь а доцуш, тамашийначу х1оттамийн бахьанца тасабелла безам бара и. Оцу шарахь Асламбекан аьтту хиллера университете юридически факультете деша тасавала. Да цомгаш к1елвисина хилар бахьанехь заочни отделени ваха дийзира к1ентан. Гуьйренан экзаменационни сесси т1ехдика д1а а елла, шолг1ачу курсе а ваьлла, шен дас лелийначу «Жигули» т1ехь мохь тоьхна илли а олуш, синкъерамечу деган айамца Грознера ц1ехьа вог1уш вара Асламбек. Некъ дукха готта болуш, хьалха йоьдучу автобусана хьалха волийла а доцуш меллаша т1аьхьатекхаш йог1ура кхуьнан машен. Автобусан номерш Асламбекана дика евзаш яра. Кхуьнан юьртахо вара цу т1ехь шофер, наха дукха сутара хиларна Сайд-Нахарт аьлла ц1е а тиллина. Шена мелла а алсам сом даккхархьама, бог1учул а шозза алсам нах т1ебуттура цо шен оцу тиша къеч1алга т1е. Банки чохь селедкаш санна хьаьрчина хилахь а, ц1а кхаьччахьана бохуш, садеттара наха. Автобус, гух хьалаг1ертон буг1а санна уг1уш, узамаш деш, моторан кийрара схьа йовхарш етташ хала йоьдура ирхоне.\nМа эхь ца хета-кха хьуна Сайд-Нахарт бохуш, ойла еш 1аьшшехь, Асламбекан б1аьргашна хьалха оцу минотехь х1оьттинарг ирча сурт дара. Автобусан чкъуьргаш к1елхьарчу латтанан цхьа аса ц1еххьана д1а а къаьстина 1инчу охьа таттаелира, цунна т1аьххье автобус а къайлаелира, чохь наха хьоькхуш маьхьарий а долуш. Тормоз т1е педаль а та1ийна, шен машен чуьра ара иккхира Асламбек. Берда йисте а хьаьдда чухьаьжчи, дечигех, т1улгех етталуш кеглуш, аталуш охьа йоьдуш яра автобус, чура нах д1аса а кхуьйсуш. Бухахь 1инан к1оргенехь, дарделла ц1оькъалом санна, детталуш, кхийсалуш д1аг1ерташ Орга а дара, цуьнан 1овраш юкъахь бердах д1ата1иний, коьллех тийсабеллий нах бара маьхьарий хьоькхуш. Шен ма хуьллу гор-бертал, ира коьллаш луьйцуш, царна т1е охьахахкавелира Асламбек. Масех стаг, царна юкъахь, цхьа зуда а дийна бара, цхьацца кондаргех тасабелла охьа такхоза бисина. Кхаа сохьтехь ваьллира Асламбек уьш екъачехьа схьатекхон г1ерташ. Цхьа а тайпа аьтту бацара уьш лакха т1е хьалабаха. Буьйса юлуш яра, цундела д1асайоьдуш машен я цхьа стаг а ца хаалора. Нехан орца кхаьччи Асламбек ша а вара царна юкъехь 1уьллуш дукха к1адваларна. Цхьацца бохуш и нах хьалаоьцуш орцанна баьхкинарш а болуш, ша д1аяхьа хьалаойбуш зудчо Асламбекехьа а йирзина, б1аьргех хиш а оьхуш элира: «Дала 1алаш войла хьо! Дела реза хуьлда хьуна. Хьалхара Дела, шозлаг1а хьо бахьана долуш дийна диси-кха тхо! Сан ц1е Аружа ю хьуна, ц1ера Аьрзойн Дукъа т1ера а ю хьуна со. Хьайн суна т1екхача аьтту нислахь, дехар ду хьоьга цкъа мукъане а суна т1ех1оттар». Асламбека г1ийла вела а къежна жоп делира: «Аса динаргга-м доккха х1ума дацара. Муьлхха а бусалбано дан декхар дерг дара. Хьуна Дала маршалла дойла, Аружа, со хьуна т1е кхочур ву хьуна Даламукъалахь!»\nШолг1ачу дийнахь районан больнице вахара Асламбек ша к1елхьарабаьхначийн хьал муха ду хьажа. Цигахь Аружа 1уьллучу палати чоьхьа ваьлча кхуо хи чура хьалаяьккхинчу зудчунна юххехь маьнгана йисте а хиъна, цуьнан хьаьж т1е куьйг хьоькхуш 1аьш яра лаьтта охьа кхочуш йоккха ши к1ажар а йолуш, стигланан к1оргенехь лепачу седарчел хаза ши б1аьрг болуш, ло санна к1айчу беснеш т1ехь жима ши к1аг х1уттуш, басар хьакха ца оьшуш, ц1ечу ц1арца догуш дела къежна ши балда а долуш исбаьхьа йо1. Цунах б1аьрг кхетча цкъа а хьалха ца хааделла хьал х1оьттинера кхуьнга. Кийра леттачу ц1аро мотт а сацийна, 1адийнера жима стаг. Ша ала кечдинарг а дерриге а коьртера д1а а даьлла цо халла кийрара даьллачу озаца хаьттира: «Муха ю хьо, Аружа?»\n– Марша ва хьо дела1! Асламбек, хьо вац и, – аьлла, меттахь хьалаайаяла г1оьртира Аружа!\nАсламбек сихонца т1еведира. – Делан дуьхьа ма йийла меттаха, Аружа,-аьлла дархо шен нана санна йовхонца маракъевлира Асламбека. Аружин б1аьргаш чухула охьаоьхуш хиш дара. К1ентан юьхьа т1е и хьостуш куьйг а хьаькхна елха а эгош йист хилира и:\n– Дала дукха вахавойла хьо хьайн дена а, нанна а. Суна дешнаш ца тоьа хьуна баркаллаш баха. – Т1аккха шен йо1е а йирзина т1етуьйхира цо, – Дагман, х1ара ву хьуна аса вийцина и оьзда нохчийн к1ант. Хьо дийна мел ю сий-ларам белахь х1окху къонахчун! Х1инццалц сайн к1ант вац бохуш г1айг1ане яра со, х1инца курра ала йиш ю-кха сан:\n– Ворх1 к1ентан меттана а волуш к1ант ву-кха сан, Асламбек ц1е а йолуш!\nШина баттахь 1илла дийзира Аружин больницехь. Чевнаш еза а дукха а хиллера. Х1ора дийнахь кхочура Асламбек а, цуьнан ц1еранаш а шайн к1ентан а, шайн а юххера гергара хилла д1ах1оьттинчу оцу оьздачу зудчунна т1е. Циггахь шен нанна юххера д1а ца йолуш 1аш йолчу Дагманна а хетара хаза х1ара веача. Цхьаьна дийнахь а и ца гича мегар а ярий-те со аьллачу хьоле кхаьчнера цуьнан кийрахь безамо кхиош йолу къайлаха ойла. Асламбекан корта-м тоххура д1абаьхьнера йоь1ан хазаллой, лела хаарой, оьздингаллой.\nАсламбекан ненан Хедиштан а ч1ог1а безам баханера йо1е. Йоь1ан нене захало д1ахьедале, шен к1ентан дагахь х1ун ду хьажа г1оьртира и. Цхьана дийнахь, Аружина т1аьхьа а дахана, х1ара шиъ ц1а дог1уш Хедишта забар ечуха эккхийтира:\n– Со-м, Асламбек, и Аружа тоелла а ялла ц1айигначул т1аьхьа и Дагман цуьнгара вай схьаяьккхичи х1ун дара-те бохуш ойла йолуш ма ю! Хьан да а ч1ог1а реза ву оцу сан 1алашонна. Хьуна муха хета и, Дика? – Бераллехь дуьйна х1ара хьостуш йоккхуш яра цо и ц1е. К1ант эхь хетаррий, хазахетаррий цхьаьна а ийна лергаш т1ера лога т1е кхаччалц ц1ийвелира, жаьнк санна. К1антана йо1 езий, цу т1ехь шайн барт хир буй хиира нанна. Делахь а дерриге а дохош дерг юха баттахь х1ара эскаре д1акхойкхуш хилар дара.\nБилгаладаьлла захало карара ца далийтархьама гергарниш х1уъу дина а ша ц1ахь вуьту некъаш лоьхуш буй хиъча Асламбека шен ненаца къамел хилира.\n– Гой хьуна, мама, со цкъа а кхеташ хилла вац 17-18 шо кхаьчначара зуда ялорах. Х1ун х1усамда, х1ун доьзалан г1ортор хир ю цунах. Я чекхъяьккхина х1ума а йоцуш, я доьзул кхаба цхьа а белхан корматалла а йцуш. Ша а шен ден кочахь, кхин цхьаъ а оцу ден коча… Сан да могуш вац, я со кхаба а, сан хинболу доьзул кхаба а. И-цхьаъ ду. Шолг1а- со дешар т1ехь билгалаваьлла. Корматалла а хаьржина. Уьш сихха пайденна дерзон диъ, пхиъ шо оьшу. Делахь а со-м оццул 1ен а ца воллу шун кочахь. Армера ц1авеанчул т1аьхьа сан юридически корматаллехула милице балха ваха таро хир ю. Болх бешшехь дешар а чекхдера ду. Арми т1ехьатесначул т1аьхьа, оццу шарахь ахьа бохуш дерг а дан тарлуш ду. Ши шо дукха хан а яц. Нагахь и хан а ларъеш Дагман соьга хоьжуш 1ай, Дала мукъалахь, со ц1авеанчу шолг1ачу баттахь доккханиг ловзар а х1оттор ду-кха вай вешан кертахь. Тоьий хьуна, сан хьоме нана?\nХедиштана хаара шен к1анта цкъа хьалха х1оттийна 1алашо кхочуш йой, ша бинчу сацам т1ера и юхаваккха хала дуй а, цундела цо доцца жоп делира:\n– Дика ду сан хьоме к1ант! Ахьа боххург дийра ду-кха вай. Ткъа Дагмана хьо дагчура воккхург ца хиларх со хьоьл а ч1ог1а тешна ю-кха!\nНенан сурт хьалха х1уьттуш, наб озон йолийнера Асламбекана. Оццу миноташкахь казарми чохь г1овг1анаш елира. Набаро д1адуькъначу лерехула 1ела олуш санна хийтира цунна. Парт аьлла шашаха хьалакхоссаделира кхуьнан дег1 маьнги т1ера. Б1аьргех буйнаш а хьийзош, наь1арехьа д1ахьаьдира и, ведда воьддушехь г1ода юккъе доьхка д1а а доьхкуш. Казармина юккъехь чамда а карахь, салтийн синкъерамечу гона юкъахь шуьйра вела а къежаш лаьттара кхуьнан хьоме доттаг1а. Асламбек воьдуш лаьтташехь белшашца салтийн го д1аса а боькъуш, ткъап аьлла т1ехьаьрчира доттаг1чунна. Хазахетта шинне а б1аьргаш чохь хиш латтара.\n– Д1авала д1ахеца, оьккхуьйту ахь и, - забар йира Асламбеке сержанта Астаховс.\n– Т1аккха дийцахьа, х1ун ду ц1ахь? Хьан нана муьлхачу хьолехь яра? Сайниш гар нисделирий хьан? Керла х1ун ду ? Меттигаш хийцаеллий? - бохуш хеттарш чулаьхкинера Асламбека.\n– Ц1ахь берш дика 1аьш бу. Массаьргара маршалла ду хьоьга. Меттигаш а вай д1адоьлхуш ма хиллара ю. К1еззиг хийцаелла. Ишта дукха хан а ма ца яьлла, Асламбек, уьш хийцаяла. Вайна кхузахь и ши шо шийтта шарал дахлахь а, цигахь хенан чот ишта ма яц.\nОцу дешнашца шен чамда уллорачу г1ента т1е а йиллина нег1ар д1адиллира 1елас. Пхи минот ялале сиха яссаелира и. Ц1ера деана ба1арш, якъийна туьркаш, дакъийна хьечаш, дакъийна жижиг, 1ежийн, кхорийн гараш, кхин йолу мерза х1умнаш, ц1ерачу кхерчахь дина хьокхумаш массарна а кхочучу кепара д1асадикъира 1елас. Т1аьххьара чамдин бухара жима магнитофон схьа а эцна и Асламбеке д1акховдийра цо.\n– Х1ара хьоьга д1ало аьлла-кха соьга. Х1ара-м х1умма а яц хьуна цу чохь йолчу кассете хьаьжча. Х1инца хаал и совг1ат хьан даийтина?\nАсламбека жимма ойла а йина белшаш та1ира: «Суна-м хаац и хьан йоуьйтур ю!».\n– Дика ойла е ахьа,- элира 1елас. Асламбек ойла йичи а ца кхиара т1аьхьа.\n– Х1ан-х1а хьо кхета а ца воллу. Цул а кассете ладог1а вай, – аьлла клавиши т1е п1елг та1ийра 1елас. Оццу минотехь къоначу зевне озо Асламбекан ц1е яьккхира. Лов аьлла дег1ах мерза алу кхерстира к1антана.\n– Сан Дагман ю-кха и,-элира цо ша муха олу а ца хууш. Лерина ладог1а кечвелира и. Жимма пауза а йина юха а йистхилира йо1:\n– Сан хьоме, генара доттаг1а, Асламбек! Ас Далла хастам бо сан аз хьо волчу д1акхачон аьтту суна баларна. Генарчу, хийрачу махкахь, халачу кхерамен некъашкахь со йицъйина хьо ца 1ай а хаьа суна. Ас гуттара а сагатдийриг х1ун ду хаьий хьуна? Х1инцца бен дахар довза а, цуьнан чам хаа йолаелла йоцчу йо1е эшалур юй-те шина шеран яхалла, лаьттара буй те цуьнан дагчохь дуьххьаралера безам бохуш, хьан хинъйолу шеко ю-кха! Цу т1ехь хьо сапарг1ат хила лаьа суна. Мел дукха хьоьга хьежа дезчи а к1адлур йоцчуьнгара, хьо цхьаьна денна а дагчуьра ца ваьккхинчуьнгара д1аэца х1ара мерза маршалла а, сан хьоьга болчу сирлачу безаман тоьшалла а, хьоме доттаг1а, сан дуьненан ирс,Асламбек. Хьайн кхерамечу т1еман некъашкахь вайшинна безамо ницкъ лойла хьуна хьо холча х1оьттинчу минотехь. Хаалахь, сан деган эла, хьуна цхьаъ хилахь, суна х1ара маьлха дуьне цхьаьна денна а, цхьаьна сохьтана а кхин оьшур дац хьуна. Дала 1алашвойла хьо! Ас хьуна сагатдеш яьккхинчу х1окху эшаро эра ду хьоьга соь дашца ца аладелларг.\nАсламбеке лерина хьоьжуш волчу 1елина гуш дара цуьнан б1аьргаш хих буьзна хилар. Дагманан йист хилар чекхдаьлчи казармин чоь а екош д1асадаьржира кехатан пондаран зевне аз. Сихачу хелхаран мукъамна т1аьхьа яйн вота а ялош йоь1ан хазачу озо, дег1е зуз а доуьйтуш, лекхира Асламбекана хьовха хьанна а дагчу южур йолу эшар.\nЦкъа а хилла бацара Асламбекана ишта боккха кхаъ, ишта хазахетар а. Эшар чекхяьлчи 1адийча санна дуккха а 1ийра и метта ца вог1уш. Т1аккха 1елин белшаш т1е куьг а диллина, и шена т1е а озийна даггара элира цо:\n– Х1ара де цкъа а дицлур дац-кха суна, 1ела. Со валлалца хьуна декхарийлахь хир ву-кха со.\n– Валар-м генахь дара… Вай х1инцца бен даха дуьйлалуш а дац. Хьуна хаза хетар дуй хаьара суна, – элира 1елас.\nШа хьалхарчу деношкахь хиллачу т1емашкахь к1адвелла, х1оьттина воллушехь, цу буса са хиллалца наб ца кхийтира Асламбекана. Ши к1ира… «Т1аккха чекхдера ду-кха даламукъалахь х1окху декъазчу махкахь сан т1еман йорт еттар а, – бохуш ойла йора к1анта. – Советан пачхьалкхан эскар кхузахь латторах махкана хуьлуш я пайда а, я барт а бацара. Дийнахь, буса а шинне аг1онгахьара отуш адамаш, алсамъйолуш йолу нехан къелла, вайн салташка а, эпсаршка а кхуьуш болу цабезам – и са ю-кха кхузахь йолуш ерг.\nКхин цхьана х1умнах а ца кхетара Асламбек. Шен хьекъалца хьесап дан г1ертара и: «Цкъа делахь бусулбанаш бу бохуш а бу х1ара афганахой... Ткъа вукху аг1ора хьаьжча, дуккха а Дала ца магийна, дихкина долу х1умнаш а ду лелош. Шайн т1екхуьуш йолу т1аьхье х1аллак йина ца 1аьш, дерриге а дуьнен т1е а наркотикийн ун ду даржош. Шайн бошмашкахь ялта, стоьмаш, хастоьмаш лелоран меттана к1омал бу буьйш. И кхиъна баьлча, цунах вахош долу уггаре а боьха д1овш а кечдой, массо пачхьалкхашка д1асахьажадо. Ткъа духар ма ду! Я зуда а, я стаг а вовшех а ца къаьсташ. Лаьтта кхаччалца еха кучамаш, цхьа а хат1 доцуш тегна шарбалш, палтонан я плащан метта дег1а т1е кхоьхкина одеялаш… Къоман духарш т1ехь нохчийн духаре-м хьаха кхочур дацара цхьане къоман духар а. Паччахьаша а лелийна и доккхачу дозаллица. Дийнна эскаран дакъоша а лелийна и духар. Цунна т1ехь санна цхьане хормана т1ехь а ца хилла ишта товш: тур, тапчий, шаьлтий, дашон погонашший. К1ентан кийрахь куралла г1уьттура шен махках а, шен къомах а. Ойлано шен т1емаш т1ехь юха а винчу юьрта кхачавора, шена дуьненал а дукха езачу йо1ана герга вуьгура. Цхьаъ вукхуннал хаза сурташ хьалха х1иттадора цо ша ц1а вирзича кхочушдан билгала динчух, шен, Дагманан хиндолчу ирсечу дахарх ,шаьшшиннан хир долчу хазачу берийх…\nСахиллалца д1асакирчира и шен армейски бекъачу меттахь. 1уьйренга кхочуш к1ад а велла кхуьнан ши б1аьрг т1екъовлалушшехь ц1еххьана йийкира т1амана орца доккхуш йолчу сиренин, урс санна дагах чекхйолуш йолу шийла шок. Набарха бевллий, бовлазий хьалалилхина салтий, сихонца т1е х1ума а юхуш, аралелха буьйлабелира автоматаш ги а тосуш. Асламбек хьалхарачаьрца ара иккхира шен пулемёт белшаш т1е а кхоьссина. Кхаа-еа минотехь машен т1е а хевшина новкъа бевлира мотострелкови ротан б1аьхой. Асламбекана юххе охьахиира 1ела а. – Х1инца х1ун хилла-те? – хаьттира цо, набарха бовлазчу б1аьргаш чу буйнаш а хьийзош.\n– Вайн колоннина к1ело йина хир ю-кха моджахедаша. Ца хилчи г1овттор дарий вай са а тасале, – жоп делира Асламбека..\n– Х1ара мукъане а стенна яхьаш ю ахьа, – цецвелира 1ела, цуьнан четахь магнитофон гича.\n– Йитахьа, новкъа хир яц хьуна и вайна, – жоп делира доттаг1чо. – Цу т1е селхана дуьйна Дагманан аз а ма ца хезна суна, - аьлла велавелира и.\nАрмейски колонна 1инчухула хьала йолаяларца аьрру аг1онгахьара тоьпаш йийла йолаелира. Царна т1аьххье хезира афганахойн пулеметийн г1орг1а аьзнаш а. Кхин д1а некъ бихкина бара к1ело йинчара. Яьккхина тапча а йолуш, хьалхарчу машен чуьра охьаиккхира ротан командир капитан Ганецкий.\n– Старшина Азимов, схьаволал суна т1е! – омра дира цо. Т1едеттачу герзийн х1оьънаш колонна сецначе т1екхача доьллера. Асламбек машен т1ера чу а иккхина охьа а ца таь1аш т1еведира капитанна.\n– Со ладуг1уш ву, накъост капитан!-аьлла хьалха д1ах1оьттира и.\n– Старшина жимма охьа та1арх х1умма а дац хьуна. Вай-м т1амехь дай! Х1оъ 1овдал ма бу. Цо хержа ма ца хоьржу ша х1аллаквенверг!\n– Оцу мозанех-м воьллера со тоххура,- жоп делира к1анта.\n– Хьо ма хаза ву тахана Асламбек! - аьлла забар йира капитана шен яппарш ерзош. Хьайн взводаца х1ара гу д1алаца ахьа, вайн коьрта ницкъаш т1екхаччалца уьш хьайна т1е а ма бахкийта! Тхо диснарш 1инчухула хьаладовла хьовсур ду. Вайн ницкъаш к1еззиг бу, т1ом вуно хала хир болуш бу шуна. Мал ма лолаш!\n– Хьалхара взвод охьайосса! Д1алаца позицеш! – мохь туьйхира Асламбека шен б1аьхошка. Кхуьнан 25 салти, чехка машен т1ера охьа а лилхина, д1анисбала буьйлабелира шайна билгала динчу т1улгийн дукъа т1ехь. Дег1 д1ахьулдан б1ег1ийла йоцуш, хала меттиг яра кхарна кхаьчнарг. Лахьалучу т1улгех цхьа дуьхьалонийн бахьанаш а дина, мостаг1чунна дуьхьала лата кечбелира салтий. Капитан биснарш еэцна бердан к1елд1ахула 1инах хьалаволавелира.\nБоккхачу мокхузан т1улга т1е шен пулемёт д1а а нисъйина охьалахвелира Асламбек. Уллохь д1анислуш воллучу 1елегахьа а вирзина цуьнга вистхилира и:\n– 1ела, д1огахь йолу Каретниковн отделени гой хьуна? Цигахь дукхаха берш къонанаш бу. Хьо цаьрца хилча со а сапарг1ат хир вара. Жимма ира-кара а х1иттабехьа уьш. Цхьацца болчийн дуьххьарлера т1ом бу хьуна х1ара.Царна х1умма а ца хаьа хьуна, ларбелахь уьш. Х1инцца далийна бераш ма ду уьш. Суна хьайн меттана х1ара патарманийн ленташ т1едала цхьа салти а ваийта.\n– Дика ду. Хьо ларлуш хилалахь, Асламбек, – аьлла 1ела д1атекхира. Геннахь лаьттара хьала а г1уьйттуш т1еида буьйлабелира афганахой. Оццу минотехь текхаш т1е а веана кхунна юххе охьавижира 1елас ваийтина г1оьнча ефрейтор Зарубин.\nШен пулемётана диск т1е а диллина, цхьа б1аьрг д1а а хьаббина, т1етекхачу моджахедашна бирг1а т1енисъян волавелира Асламбек.\nТамашийна бу т1еман х1оттамаш. Дуьхь-дуьхьала лаьттачу шина ницкъо вовшашна т1е герз а тоьхна, оцу латаран цхьа йист ялале юкъа нислуш йолу миноташ к1езиг елахь а, амма дуккха а х1умнийн ойла ян а, дуьнен т1ехь яьккхина хан дагалецаман суьртехь юха дуьхьала х1оттон а аьтту бо Дала. Т1еман балхах мел воьллачунна а хала ду стаг вер, и мостаг1а велахь а. Дала чу са а кхоьллина, да-нана а, даймохк а белла дуьнен т1е воккхуш ву х1ора стаг а. Лаьтта т1ехь харцо лело бакъо елла а, я харц некъ байта а кхоьлина дац вайн сийлахь Везачо адаман са. Диканна! Юха а диканна! Амма я дика, я вон къастор х1ора стагана шена т1ехь дитина ду. Делахь а мел харц волчунна а шен некъ нийса хета. Стен къастайо цуьнан нийсалла, я харцо?\nЦхьацца долчу хьелашкахь ша шен эхь-бехкаца а, иманца а, оьздингаллица а ц1ена а волуш, 1алашонаш сирла а йолуш, нахана пайден а волуш волчу стеган кхоллам а нисло наггахь, цунах дозуш доцчу бахьанашца, зуламечу басехь. Ма лаьар-кха Дала и хьесапе а эцна иштачех къинхетам бойла.\n– Тахана суна дуьхьала чуг1ерташ берш, цхьана аг1ора лерича, сан динан вежарий а бу, вукху аг1ора лерича сан даймехкан латта шена т1ехь 1уьллуш йолчу пачхьалкхан мостаг1ий а бу. Царах х1ора а шашаха ваьккхича цхьаьнгге а цабезам а бац сан дагчохь, я сан доьзалан ч1ир а яц царна т1ехь. Т1аккха стенна г1ерта уьш со вен а, со уьш байа а?-бохуш ойла йора Асламбека.\n– Дика ду, сайн герз охьа а диллина, куьйгаш хьала а айбина со каравог1у шуна аьлла т1ег1ура ву. Цара ца вуьйш вита а тарло. Ткъа эзарнаш шерашкахь схьадеана долчу нохчоллина х1ун до вай?! Оьрсийн дуккха а историкаша билгаладоккхуш ду-кха, дуьнен т1ехь мел долчу эхьел а доккха эхь лоруш хилла нохчаша мостаг1чунна каравахар. Цхьаъ ткъе иттанна дуьхьала нисвеллехь а. шена чура са д1адаллалца лата везаш хилла и. Нагахь еза чевнаш а хилла, ша шен дег1ан дола ца далучу хьолехь и кара ваханехь а,т1аккха а цунний, цуьнан ц1енний т1ера д1а ца долуш хилла не1алт а, эхь а.\n– Ткъа цул сов къонахчун дош? Биъна дуй-м буьйцур а бац вай! Эскаран мог1аршка х1уттуш х1орамма а дуй буу шена чохь са мел ду Даймохк ларбан а, лакхарчу куьгалло т1едиллинарг дуьззина кхочушдан а, ша биъна дуй ца къарба а. – Кхин д1а а ойла йора Асламбека. – Далла бу хастам,кхузарчу къоман долалле сатийсам а бац сан. Я кхера-м латта а ца оьшу суна, я х1окху балха т1ехь сайна са а ца лоьху ас, я дарже а ца кхийда со. Т1аккха х1ун чулацам хила беза сан латаран? Х1ун бахьана х1оттон деза т1аккха цу юккъе? Цхьаъ бен ца дуьсу-кха суна а, со санна болчу бусулба динехь болчу советски салташна а? Тхо кхуза кхийсинчийн кхел Дала йийра ю, х1унда аьлчи нехан махка герзаца чувахар мухха леричи а нийса ца хиларна. Цуьнан жам1аш эхартахь Дала а, дуьнен т1ехь историно а дийра ду. Сан а со санна болчу кхечу нохчийн а, г1алг1айн а, кхечеран а кхузахь къовсуш ерг къонахашлахь уггаре а еза лоруш йолу мехалла – майралла ю-кха. Схьа т1е дуьйла шу еха кучамаш йолу афганахой! Хьовсур ду-кха вай тахана вайх доьналлехь сов а, майраллехь лекха а мила ву!\nПаншерски лом аьлла ц1е яханчу Ахмадшах-Мас1удан уггаре а майра а, говза а т1емалой бара Асламбекан позицешна т1ехецнарш. Адам а, т1улг а, латта а отуш, кескаш еш, стигала мархашка хьала оьхуьйтуш т1ебог1уш бара уш, кучамийн пхьуьйшаш хьала а дина. Цхьацца болчийн яххьаш а дика къаста йолаеллера. Ефрейтор Зарубин кир санна к1ай а велла, дегочу куьйгахь пулемётан шолг1а диск а долуш цецваьлла, Асламбекана т1евог1авелла 1ара.\n- Накъост старшина! Накъост старшина! Ткъех ше бен ца йисна-кха уьш вайшинна т1екхача. Вайшиъ эт1авайта воллу-кха хьо цаьрга!\nАсламбека Зарубине д1а а хьаьжна вела а къежаш б1аьрг та1ийра:\n- Шек д1а ма вала хьо,Сергей! Аса х1инца пастанаш санна цоьстур бу хьуна уьш-м!\nМеллаша лаг т1е п1елг а та1ийна, пулемёт д1аса а хьовзош т1еяссо волавелира и т1ег1ертачарна. Шиъ, пхиъ, ит моджахед цестина охьавиллира пулемёто. Т1аьхьабог1урш сихха лаьтта т1е охьа а эгна, т1улгаш т1ехьара схьаетта буьйлабелира. Схьадеттачу болатан дог1ано т1улгийн кескаш ирх оьхуьйтура, зевне шакарш а етташ. Афганахойн ницкъаш кхузза сов буй гуш дара схьаеттачу ц1ерийн дозанах б1аьрг тоьхчи а. Асламбекан взвод ма хуьллу дуьхьала т1ом беш яра уьш дукъа т1е хьала ца бовлийта г1ерташ. Дог1маш д1ахьулдан аьтто ца хиларо зен дора салташна. Пхиъ виний, ялх чевнаш йиний юкъара баьхнера взводера. Ша пулемет сацийначу юккъехула накъосташка мохь тухура Асламбека:\n- Жимма сатохалаш, к1ентий! Вайна т1екхача дезаш г1о ду шуна кхин а цхьаьна эха сохьтехь вай юха ца довлуш лаьттичахьана!\nКхунна хьалха болу гу буьзна бара 1охкучу моджахедаша. Ц1еххьана аьтту аг1онгахьара схьаетта йолаелира церан миномет. Х1ара юхахьаьжчи взвод кхунах д1ахадийнера т1ееттачу ц1аро. «Нурадилов Ханпаша санна суо вуьсуш ма лаьтта со-м х1окху дукъа т1ехь», - аьлла ойла иккхира коьрте. Оццу минотехь миномётни гериго кхуьнан аьрру г1ог1ан дилха а дат1ош голел лахахьара даь1ахк этира. Кхунна юххера ефрейтор Зарубин марахь патарманийн диск а долуш вийна 1уьллуш вара, цецваьлча санна билина ши б1аьрг стигла а хьажийна. Цунах къахетта б1аьргех хиш девлира Асламбекан. Чехкка цуьнан ши б1арг д1а а хьаббина, шен подсумок чуьра бинт схьа а даьккхина, цергашца пакет а ят1ийна ц1ий д1а ца деттийта шен настарна т1оьхула ма къовллало шад бира цо. Ц1ий жимма лаг1делира, саца ца сецира. Асламбек юха а пулемётана т1евирзира.\nКогах дозуш х1ума дацара: этиг а, дилха а цхьаьна а ийна худар хиллера. Когах йисина ларча цхьаьна чкъура т1ехь кхозуш яра. Лазар лахдеш болу маха а тоьхна хаьнт1е, киснара макъара дуьллу урс схьа эцна, цергашца и схьа а диллина, жимма д1а а вирзина харс аьлла д1ахадийра к1анта шен ког. Кхо хьесап дичи дег1ера ц1ий д1а а дахана х1ара кхетамчура валлалца йисина хан пхийтта-ткъа минот яра. Жимма ц1е лаг1ъеллачу минотехь мохь туьйхира цо:\n- 1елий, Каретников, Сазонов, Лукин! Дийна берш, чевнаш хилларш сха а эций чехка юхадовла. Г1о кхочур дац шуна! Ас шун дог-ойла айархьама аьлла дара шуна и! Со соцур ву кхузахь уьш т1е ца бохкуьйтуш! Соьца Зарубин а ву,-элира цо и вер лачкъа а деш. – Тхойшиъ ларалур ву шуна цаьрца. Моджахедаш х1инца дукха а ца бисина, уьш охьа ма хьаьккхина тхойшиъ а т1аьхьакхуьур ву шуна!\n1елас дуьхьала мохь туьйхира: «Тхо г1ура дац хьо а витина!»\n- Г1ура дац бохург х1ун ду! Приказ шух хьакхалуш дац?! - т1ечевхира Асламбек.\n- Хьо муха ву?- хаьттира т1аккха 1елас. – Дег1ах х1умма а хьакхаеллий хьуна?\n- Дика ву! Х1умма а ца хьакхаелла! Шортта патарманаш а ду! Шу чехкка юхадовла, кхара шайна го бале. Кара даха шуна а луур дац, т1аккха шаьш шайн дайа дезара ду шун. Шуна х1у оьшу Далла хьалха и къа шайна т1елаца!\n- Чехкка д1адахана довлахьара шу, - бохуш шен дагахь ойла йора Асламбека, - ма шуьга мохь бетта де дацар-кха соьхь.\nВзводах висина пхи-ялх салти юхабовла буьйлабелира. Уьш гучара бовллалца мостаг1чуьнга корта хьала ца ойбуьйтуш т1ееттара Асламбека. Х1ара а х1оьттинера, хьалаг1ерташ берш а биснера са а хаьдда. Жимма сада1аран бахьана х1оьттира шинне аг1онгахьара а. Селхана 1елас ц1ера еана «Ростов» сигаретийн пачка схьа а яьстина, цу чуьра цхьаъ схьа а яьккхина шен бага йиллира старшинас. Ц1а вахале юьтур ю ас сигаьрка бохуш ойла йолуш вара Асламбек и шен дена ца езийла хууш.\n– Дика ду со ч1аг1о ян ца кхиъна,-бохуш ойла йора цо. Ишта холча х1оьттинчу муьрехь жимма накъосталла деш санна хеталора сигарето а. Боккха к1ур а баьккхина, шен коган эханге б1аьрг а тоьхна, четара магнитофон схьаозийра к1анта.Шена улле и охьа а йиллина, ма хуьллу ч1ог1а а яьккхина клавиши т1е п1елг та1ийра Асламбека. Дерриге а 1ин а декош Афганистанан лаьмнашкахула д1асабаьржира нохчий хелхаран шовкъехь болу ша тайпа мукъам. Дагманан мерза аз кхин а хаза декара х1инца.\n– Кхин ган ца йоллу-кха хьо суна – элира к1анта, и шена юххехь йолуш санна. Дог цхьа 1овжаме шад а хилла хьаьрчира кийрахь. Леро юха а леррина ладуьйг1ира Дагмана шен эшарехь кхуьнга бохучуьнга:\nЦкъа мукъне а схьа ца хьожуш,\nЯ сан дагах ца кхуьуш,\nХьоь сатийса со йитина\nХьо д1аваха воллура?\n– Кхарна ма моттара-м г1ура вац хьуна со Дагман, со д1аводахь а, – мохь туьйхира к1анта. – Хьан аз хезаш валар-м х1умма а доцу х1ума дара..!\nГ1ора х1ора минотаца шегара д1адолуш дуй хууш, лаг т1ера пхенаш а дуьйлина, пулемётан т1ам ма хуьллу шен белшах а г1ортийна т1ехьийзайора цо и б1аьрго ма лоццу йолчу лахенехь цхьангге а корта хьала ца ойбуьйтуш. Жимма цхьаьна месех сиконтана пулемёт саца а йина шен 1аь ма йоллу 1ин чу мохь туьйхира цо: «Да виса хьан, Дагман, хьо къуьйсуш беш белира х1ара т1ом!»\nЮха а хьала тасабала буьйлабелира афганахой. Асламбека жимма хьала а айавелла пулемет царна т1еерзошшехь кхуьнан белшах чекх х1оъ бахийтира дитташ т1ехьара схьаеттачо. Ткъа Дагмана мохь бетташ лоькху эшар бен х1умма а ца хаалора Асламбекана.\nД1а ма г1олахь, деган везар,\nХьайца сан са д1а ца хьуш,\nТ1аккха дац вайн къаста дезар,\nВайшиъ хилахь вовшийн гуш.\nДег1 жимм-жима тхьуз дола доьллера. Хьаьж т1ера охьа оьхучу ц1ийно, б1аьргаш чу 1ийдалуш, новкъарло йора хьалха хьежа. Х1етте а, ша пуллемётана телатийча санна и д1а ца хоьцуш, къар ца лора к1ант. Магнитофонехьа юха а хьаьжна мохь туьйхира Асламбека:\n– Маржа я1 хьо, дуьне, ма деза кхоьлина-кха хьо! Лакха ахьа, Дагман, ницкъ ло ахьа суна! Вайшинна т1аьххьара эшар ю хьуна х1ара!\nТкъа йоь1ан озо кхин т1е а карзахдохура г1еллуш долу дог:\n1уьйре йитна хьо д1аводахь,\nСуьйре йитна хьо д1аводахь,\nСо йитина хьо д1аводахь\nИ сан даге лалур дац….\nХьаьж т1ера ц1ий д1ахьакха кхо куьг хьалахьушшехь дагах чекхбелира, кийра а багош, бовха автоматан х1оъ. Асламбек меллаша охьавахара пулемётан лаг т1е та1ийна п1елг а болуш. Пулемёто меттах а яьлла стигланан сийналле хьалаеттара шен ц1е. Генахь гучу лаьмнийн рег1ана дехьара хьалакъеда йолалуш яра 1уьйренца г1оттучу маьлхан з1аьнарш. Б1аьргаш т1е к1айн марха таттаелира. Саде1ар лаг1дала долалуш балдаш т1ехь ц1ен лоппургаш х1оьттира.\n– Дагман, х1инца-м д1а ца вахча ца волу хьуна со, хьуна мел ца лаахь а! Дала декъал йойла хьо, сан деган эла! Цул т1аьхьа, цхьа к1орга са а даьккхина: «Я Аллах1!» – аьлла д1атийра и.\nГуьренан шийлачу мохо, цхьана хенахь кхуьнан нанас санна, хьоьстуш д1асакегайора цуьнан хьажат1ера 1аьржа месаш. Ткъа Кандагаран 1инчухула доьлхуш мохь бетташ декара Дагманан аз:\nТийна аре сенъелла,\nБайт1ехь зезаг хазделла,\nХьоме везар д1аваха,\nТ1аьхьа йоьлхуш йитина.\nГенарчу хийрачу мехкан т1улгийн дукъ т1ехь, лам санна 1уьллура шен къоман сий ца дожийна волу, дерриге дуьненан кийра а тарлур воцу нохчийн майра к1ант Асламбек.


Л'Етра — Википеди\n45°29′08″ къ. ш. 4°22′45″ м. д.HGЯOL\n▲2584 стаг (2018 шеран 1 январь)\nЛ'Етра (фр. L'Étrat) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Луара. Дозанашца йу Сен-Еан, Виллар (Луара), Ла-Фуюз, Сен-Прьест-ан-Жаре, Ла-Тур-ан-Жаре. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Л%27Етра&oldid=6857387»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 08:25.


Нав (Нор) — Википеди\n50°12′08″ къ. ш. 3°18′57″ м. д.HGЯOL\nНав (фр. Naves) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Нор. Дозанашца йу Ивюи, Тен-Сен-Мартен, Каньонкль, Ескодевр, Рье-ан-Камбрези. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нав_(Нор)&oldid=5175643»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 20:32.


21.10.2019 22:37:58 * off - esd-\nВовнушки(260 м) Ozdi Border Guard Post(0,6 км) Башенный комплекс 080(0,7 км) Башенный комплекс 081 (0,8 км) Башенный комплекс 082 ( ГОЛУХА- XV-XVIIвв.)(1,8 км) Башенный комплекс 086 ( МЯЖКИ- XIV-XVIIвв.)(2,5 км) Башенный комплекс 089 ( КЕРОЙ- XIV-XVIIвв.)(2,8 км) Башенный комплекс 079 ( ГУЛ- XIII-XVвв.)(2,8 км)\nкарта Галашек(23,1 км) карта Сунжи(31,8 км) карта Тарского(32,3 км) карта Али-юрта(33,8 км) карта Сурхохи(35,5 км) карта Бамута(35,9 км) карта Джайр(36,2 км) карта Нестеровской(36,5 км) карта Магаса(36,9 км)\nОригинальное изображение может быть найдено по адресу http://www.panoramio.com/photo/92758887


Незавершенное дело Элизабет Д. скачать книгу Николь Бернье : скачать бесплатно fb2, txt, epub, pdf, rtf и без регистрации\nЭлектронная библиотека » Николь Бернье » скачать книгу Незавершенное дело Элизабет Д.\nКнига: Незавершенное дело Элизабет Д. - Николь Бернье\nДобавлена в библиотеку: 12 ноября 2015, 13:00\nАвтор книги: Николь Бернье\nЧитать ознакомительный фрагмент книги "Незавершенное дело Элизабет Д." Николь Бернье


Гуссонвиль — Википеди\n48°55′12″ къ. ш. 1°45′53″ м. д.HGЯOL\nГуссонвиль (фр. Goussonville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Ивелин. Дозанашца йу АгӀнувиль-ле-Мант, Буенвиль-ан-Мантуа, Епон, АгӀжевиль, Жумовиль , МезьегӀ-суьгӀ-Сен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гуссонвиль&oldid=7497101»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 15 январь, 08:07.


Туло — Википеди\n44°53′52″ къ. ш. 4°48′59″ м. д.HGЯOL\n▲1708 стаг (2019 шеран 1 январь)\nТуло (фр. Toulaud) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.\nДозанашца йу АльбусьегӀ, БофгӀ, ШагӀм-суьгӀ-ГӀон, Жийак-э-БгӀуьзак, ГийегӀан-ГгӀанж, Сен-ЖогӀж-ле-Бен, Сен-ПегӀе, Суайон.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Туло&oldid=7847346»


Абхазин президентан харжамаш шолгIачу туре бевлла\nАбхазехь президентан харжамаш бара кху мукъаденошкахь. Ца тоьлла цкъачунна цхьа а. ШолгIачу туре ваьлла цкъачунна президентан гIант шегахь кхобу Хаджимба Раул а, оппозицин "Амцахара" (Къоман кхерчаш) партин куьйгалхо Квициния Алхас а. Мехкан харжамийн Юкъарчу комиссин и хаам бовзийтина оршотдийнахь ТАСС агенталло.\n"Хьалхарчу туран терахьаш оха цкъачунна хьахийна дац. Ши кандидат ву харжамийн шолгIачу декъехь къовсалур волуш - Хаджимба а, Квициния а. Дисинарг ас брифингехь хоуьйтур ду", - аьлла харжамийн комиисин куьйгалхочо Гогия Тамаза.\nХьалхо тергамчаша хаамбира, 26% кхаьжнаш бу Хаджимбехьа, 25-ппа процент бу тIеман министран хьехамчехьа Аршба Олегехьа а, оппозицин ледерехьа Квициниягахьа а, аьлла. Шен агIончашка Хаджимбас а бохура, "цкъачунна тхох цхьаъ хьалхаваьлла ала дац".\nАбхазин низамаша ши кIира ло харжамийн шолгIа тур ерзо.\n9 кандидат вара президентан харжамашкахь дакъалоцуш. Гогия Тамаза бахарца, 56%-тал совъоьккхуш нах бахана харжамашка.\n35-65 шерашна юкъара хан хила тарло Абхазехь президент хоржучуьн. Иза хила веза парггIат шайн къоман мотт хууш волу абхазо. Цхьана стагна ца хеддаш президентан гIента харжавала ца мега шозза бен. Абхазин паспорт доцуш бакъо яц харжамашкахь дакъалаца.\nАбхазера харжамаш лигитимехь ца лору Гуьржийчоьно, цара пачхьалкхан суверенитет талхайо, аьлла ду Гуьржийчоьнан президента Зурабишвили Саломес дина дIахьедар.


Зуда ялор, ерзор — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nЛакхахь йоIа кIант тIехьовзорах, хан йилларх, ара яларх лаьцна къамел хилира вайн. Амма суна кхузахь хьахо луург йигарехь — ялорехь билгалъяьлла керла кеп ю. Вайна юккъе башха яьржина яцахь а, оьздачу наха тIелаьцна а, шех пайдаоьцуш а ю иза. Хьовсур вай евзаш йолчуьнца юьстича цуьнан хIун башхаллаш ю а, бегIийлаш мел пайденна ю а.\nХууш ма-хиллара, шаьшшиннан дахаран некъаш цхьаьнатоха сацам хиллачу йоьIан а, кIентан а «къайленаш» нахала ца йовлуш ца юьсу. Иза иштта хилча, тIаьхьо байттамалла хуьлуьйтучул бакъахьа хир дара шина а дас шаьшиннан юкъаметтигаш хьалххе дIанисйича. Ша аьлча нийса хир дара, йоIа ара яла диллина де тIекхача 2-3 де диссинчу хенахь кIентан да-нана, кара кIез-мезиг совгIат а эцна, йоьIан цIераниш болчу хIиттича.\nЦара ала тарлуш дерг: «Вайн кегийрхоша долийна а, церан цхьабарт хилла чекхдаьккхина а долчу гIуллакхана даьхкина тхо. Кхана «хаарий ца хаарий», «хиънехь», — боху хабарш шун цIийнера долалур делахь, уьш, орамашкахь хадийча бакъахьа хета тхуна, нагахь санна тхох шу дашахь, тхан хьал-бахам аш тоийтахь, шуьца долу захало дезаш, оьшуш ду тхо. Амма хилларг хилла даьллачул тIаьхьа, нехан нах юкъа а ийзош, кхунах базар йина, нахана хьалха, цхьацца болчара ма-дарра, шу даздала гIуртур делахь вайна юккъехь эвхьазлонаш тхьаьшна оьшург цахилар хаийта деана тхойшиъ». Нах болчу нахаца нисделча цу тIехь гIуллакх хаза, оьзда дIадоьрзу. Нах боцучу нахаца нисделларг зударийн кара а доьдий, нах кхарддал хIума хуьлий марсадолу, гергарлонна юккъе мекха юлу.\nСан шайца къамел хиллачарна хетарехь, оцу кепо «хиънехь» бохурш юккъера дIадаьхна ца Iаш, массо а агIор аьтто бийр бара гергарлонна.\nЦкъа делахь, йоIа а, кIанта а шайн лаамца шаьшиннан кхуллуш бен бу иза. ШолгIа делахь, цхьана агIоно вукхунна хьалха куй бетта ца безаш хьал кхоллало. КхозлагIа делахь, йоцу цIе езаш, базбала гIертачеран, «вовшах а тоьхна, нах еха ца бахкийтича гIуллакх хир дац», — бохучеран букъ бора ду: вайна юккъера элий хIаллакбина масийтта бIе шо дIадаьлла. Цхьа а цхьаннал а лакхара я лахара воцуш цхьанийсса бу нохчий. И бакъдерг гича бакъахьа дара йоцу цIе езаш базбала гIертачарна. Тахана кIентан ден-ненан кисана «хIума» еанера аьлла, кала-цIолига шайн йоI луш волу стаг кхоччуш сонта, я кхоччуш сутара хила веза.\nЦкъа хьалха йоьIан дагара а хааза, йоI еха воьдург, оьздангаллах къаьстина, я оцу стага чулоцург ша дуьненчу волуш дуьйна а шен сих хьакхадалаза хила веза. Ишттаниг бен цига гIур а вац. Массара дагахь латто дезар-кх: «букъ бойна а, хонушха а, бIаьрг баьлла а вацахь нахана шех бала а ца беш, кIанта ша лаха еза шен хьусам чу яьн ерг», — аьлла долу оьздачу дайн дешнаш. Иштта массара а дагахь латто дезачех ду аьлла хета, нанас шен йоIана дина хьехар а: «Сан хьомениг! Хьо санна жима йолчу хенахь, хьан ден дас гулдинчу даьхнех Iехаелла, еара со кху цIентIе. Карара хи санна дIадаха иза. Шен коьртаца, кхетамца каракхочу долу даьхни лаха ахь».\nКхин цхьаъ а аьр ас: хIара къамел дIадолош йийцинчу кепо гергарло кхоччуш чIагIдан некъ буьллу. ГIиллакх шина а агIоно лелорца бен гучадала а, лела а йиш йоцуш хIума ду ала гIоьртира со хьалхарчу могIанашкахь. Керла кхоллалуш болу доьзал, гIиллакх а санна, ши агIо, «ши тIам» ца хилча кхоллабала йиш йоцучех бу. Нах болчу наха, базбала гIертачара бен, иштта шайна тIедеана захало тIе ца оьцуш меттиг суна ца хааелла. Ас лакхахь хьахийнера оьздангалла, нохчийн гIиллакхаш хIун ю шайна ца хааре хьаьжжина, нахалахь шайн сий хьаладолу моьттуш базбала а гIоьртий, безаман уьйрана тIехь хIотталуш болу керла доьзал боха а бо, шаьш нах цахилар Iора а доккху.\nШеца нус, я кхин волуш, тоьхначу хенахь, ша йиллинчу метте йогIу йоI. Циггахь шен накъосташца уьш богIу ларбеш хуьлу кIант а. Уьш ларбеш лаьттачарах я гергарчо, я доттагIчо, несана кара хIума а (совгIат) кховдайой, бисмилла даккхарца цуьнан куьг лоцу. ТIаккха: — «Тахана дуьненахь а, кхана Къемата Дийнахь а, когашна кIелхьара латта, вайга хьоьжуш долу стиглара седарчий, хIара вайна гонах лаьттарш теш лоцуш, тховса дуьйна сан йиша а, тхан нус а ю хьо», — олий, ялош еанчуьнгара иза схьаоьцу (йоIаца йолчо дIахоьцу цуьнан аьрру куьг).\nНус йоссайо ненаваша волчохь, я и ялон ваханчохь йоIах дуьххьара куьг кхетта доттагI Iачу хIусаме. Дуьненчохь уьш мел дукха бахарх, царна юккъера уьйр-безам лахбала йиш йоцуш гергара нах хуьлу царех. Уьйр ца хеда йоссийначу хIусамца а.\nВай хьалха ма-аллара, кIентан да-нана шайн хинболчу захалошкахь хьалха хиллехь а, шолгIачу Iуьйранна, шун йоI ша реза а йолуш, хьенехан кIанте еъна а, цигахь йоссийна а ю, — олий, несан верасаш болчу нах хьовсош ду. Циггахь, я тIаьхьо леррина бахкийтинчу наха къастадо там-мехаца дерг. Оьзда ларалуш ду, нагахь тIебаьхкинчара хIара-важа аьлла къамел долийча, бухарчара «Вайна юкъахь гергарло тасаделла. ДIа коч, схьа коч бохурш юха а теттина, тхоьгара эшнарг шайн агIорхьара аш дуьжуьйтуш, шуьгара эшнарг оха шуьгара ца лоьхуш цкъачунна керла доьзал дIанисбийр бу вай. ГIиллакхца- гIуллакхца дерг дахаран дохаллехь гайта киртигаш хIуьттур ю шуна тIе. ТIаккха шун мах наха шаьш хадор бу, — аьлча. Ткъа оьзда боцчу наха и гIуллакх зударийн кара ло. Вуьш-м «хIарий, важий ца хилча йиш яц» — олий, список а хIоттайо, иза лула-кулахь гойтуш шайн йоьIан шаьш хадийначу мехах дозалла деш буьйлало. Иштта сурт гича, моьттур ду цара духкург шинара ду. Адаман мах дуьненан даьхница хадалуш бац. Кхуьун йолу тIаьхье хьесапе эцча-м, зудчуьнан мах-м уьссазза лакхара ма бай.\nЗахало мухха нислуш хилча а, юкъа догIуш а, ца къастийча ца долуш а цхьа юкъара хIума ду. …Маре яхаза йолчу зудчо газете яздинчу кехато цец-акъ ваьккхина, «иза мичахь, хьаьнца, муха кхиъна хилла те», бохург дагара ца долу суна, цул тIаьхьа масийтта шо даьллехь а. Вайна юкъахь: там, мах, урдо, олий, декъалуш ду шина агIоно вовшашца лелон догIург. И кехат даийтинарг я акхарошна юккъехь кхиъна хиллехь а, я Советан Iедалан векалш а ду шаьш бохучарах тешнехь а, нохчийн оьздачу Iадатех цунна хIума хууш цахилар цIена гучуделира. И кехат яздиначун кхетамехь болчарна хаийта боху ас: вайн зуда стеган цIртIе ца йолу мах баллац. Бусалба ву ша бохуш волу стаг нехан зудчух сте ян ца гIерта мах баллац мукъане а.\nЛакхахь яхар-ялор хьахийначохь, «калым», «приданное» бохучу гIарадевллачу дешнашца Iарбойн, европан аьлла ши система къастийра вай. «Калым» бохург шайна аьрхо хеташ хIума долу дела Советан Iедалан векалша вай цунах тоьхнера. Амма, ма-дарра дерг дийцича йоьIан а, кIентан а – шина агIонан коьрта Iалашо, ницкъ кхочур керла кхоллалуш болчу доьзална гIортор хиларехь а, накъосталла дарехь а яра. Оьздачу наха тахана а там бохучу кхетамца лелош дерг, дуьххьара дехкар долчу, я дихкинчу шинарин мах бу. Ялийначу жимчу зудчун дола доккхуш долчу даьхних олу урдо. Зудчуьнан бехк а боцуш йитахь я йисахь а аьлла, цунна хене яла тIаьхьалонна схьакъастийна ю и бежана. Ткъа оцу юьстагI-бежана экхано хIума дина, я цамгаро дожийна хIара йисахь а олий, латта билгалдоккхуш хилла. Доцца аьлча, гIалгIайн санна, къона-къанваллац хIусамнана ялон там гулбеш лела дезаш ца хуьлу, я цIадахьаройн санна, йоI маре яхаро чIана а ца воккху нохчо.\nКхин цхьа хIума а ду кхузахь хьахон дезаш: зуда ялийначохь герз кхоссарх лаьцна. Дайша иза иштта осалчу даьккхина лелийна дацахь а, ваьш эвхьаза девлла вай цуьнца. Бакъ дерг ала деза: иза эвхьаза тахана а, селхана даьлла а дац. Шемил караваханчул тIаьхьа, тIом, летар долчу хенахь шайгахь герз гарна кхоьруш а лелла, паччахьан Iедал тIедеъча нахана шайгахь герз дуй ца хиъча, шаьш-шайн кIезиг хеташ дуй хиъча шайн цхьа хIума хьала долу а моьттуш, цхьа жуккарийн тоба кхиъна. Цул тIаьхьа церан тоба стамйина революцино а, граждански тIамо а, и.кх.дI. а. Тахана дукхах болчарна иза вайн оьздачу дайн Iедал хилла а моьтту!\nБоккъал дерг аьлча, доссийначуьра нускал арадаьккхина аьлла хаам беш, топ-тапча яссош хилла – замой новкъабевлла хиларан билгало хилла иза. ШолгIа герз – кирхьа кхача дезачу дIакхаьчна хилар нускална хоуьйтуш дассош хилла (ала мегар ду – замошна). КхозлагIа герз кхоссаран маьIна-м тахана наггахь волчу воккхачунна бен а ца хаьа; гIопехь дуьхьал яьллачу марнанас несца кхерчана дола дар къуьйсуш даьккхина дов, и шиъ берта а яхана, нус кевнна чоьхьа яьллий юьртана а хоуьйтуш кхуссуш хилла.\nПатарман мах – адаман дахар лаьрра волчу нохчийчо, вала а волуш, баттара шаьлта йоккхуш ца хиллийла а цхьа Iалашо, цхьа маьIна доцуш герз ца дассийнийла а хаа-м дезара белшашна тIехь, шелахойн гIабакхан буьртаг йоцчунна.\nГIиллакхийн орамаш охкур дац аьлла сана тIе-м лаьцнера ас. Амма кегийрачу нехан хIораннан хаттарна жоп делла а ца волу. Цундела къамел жимма дахлахь а, замойн некъ лацарх ца хьахийча нийса хир дац. Тахана иза, хьаъа а, миччахьа а лоцу. Цу тIехь вовшашна халахетарш дар а, цатемаш бар а хуьлу. Нус ара яьккхинчул тIаьхьа некъ лаца йиш ю зударийн а, берийн а гIопехь. Цул тIаьхьа некъ лаца йиш яц цхьаннен а. Некъ лаьцначо (воккха, я жима хуьлда иза) ша вовзуьйту (йоьIан верасах хилар, и хIунда дина бахьана а дуьйцу) нуц вогIучу хенахь ша цIахь хирг цахилар. Ша ду замой новкъахь севцча, хелхаран бал боккхуш, садоIуш, тIекхаьчначу некъахочуьнца дерг. Цо пондар-эшар лекхна, я кхин цхьа самукъа долу хIума дахь, цунна совгIат догIу.\nКхин цхьа х1ум а ду тIаьххьарчу кепахь гучудаьлла: замошна хьалха воккхачу стага Iаса йиллар а, йоккхачу стага йовлакх тасар а. Иза совгIатана деш дац, я совгIате сатуьйсуш а дац. Цуьнан маьIна кхин ду: шен къинхьегамах, хьацарх ваха гIора доцуш, гIо дан, гIо лаца тIаьхье йоцуш висинчу стага, зудчо керла кхоллалуш болчу доьзале ша тIелаца бохург ду. Иза тIелоцуш а хилла, валлалц дел-ненал хьомсара хеташ лелош а, велча дIаверзош а хилла. ТIехъваьлла дIаваха йиш йоцург а, ца дича ца дериг а хилла иза.\nбезам г1иллакх зуда ялор ловзар нохчалла Хасиев


Кер-ла-Петит — Википеди\n48°51′19″ къ. ш. 5°29′42″ м. д.HGЯOL\nКер-ла-Петит (фр. Kœur-la-Petite) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мез. Дозанашца йу Бодремон, Бисле, Курсель-ан-Барруа, Жимекур, Ан-сюр-Мез, Кер-ла-Гранд, Рю-деван-Сен-Миель, Сампиньи (Мез), Виллотт-сюр-Ер. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кер-ла-Петит&oldid=6825781»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 19 октябрь, 01:37.


Даьръенна чов — Сердало\nЮрта эггара хьалхарчарца колхозе вахар Маки. Иштта цIи йоаккхар цох, нанас Iоваьча хана цох тиллар Макшарип яха цIи яле а. Колхозе говрашка хьежа оттавир из. Юххьанца чIоагIа доккхал дора Маке шийга кхаьчача даржах, цхьабакъда шийна тIалаттар мел дукъ да хайча уйла хувцаелар цун. Шоана ма мотталда Маки шеквоахаш хиннар говрашта деш дола Iунал дар аьнна. Из кийча вар говрашта хий меладе, доакъар дехка, фуъ буабе. Кийча вар из бакъилгашка хьежа, пхьадж баха, кхийнашка цIено е. 3Iамига волча хана денз уж «говзалаш» караерзаяьяр цо. Из воагаш хиннар кхыдар: къоалаш дукха дар цу хана. Говраш йигар кхерар Маки. Maccaгla ва меца, массагIа ва советий Iаьдал ца дезаш, гоама долаш. Цар уйла ергьяц шоаш дер Макена мел Iаткъаргда. ВIалла бехк боаца нах лийца, топаш йийтта, лар йоацаш байна мел моттигаш я.\nМакена меттар бакъ хилар. Ах сахьат даьккхадацар цо цIагIа чу а ваха чаь пела а мена, говраш йолча юхавоагIача хана. Хиннар цу сахьате гучадаьлар цунна — дIайигаяр сира кхали чIамагIа алчеи. ДIаведар Маки, юхаведар, юрт оарцагIъяьккхар, аькха ахча диллар. ХIама хиланзар, къуй гучабаланзар.\n— Къонах, — аьлар колхоза председатела Бекмарзас, — ялат дIаде ха хьатIакхоачаш латтилга хаций хьона. Уж ши говр йоацаш вай боахам биса хилар зене-зуламе хIама да.\n— Бекмарза, — аьлар Маке, — са таро ма йовзий хьона. ВоккхагIа волча виIий а 18 шу мара мича даьннад са. Сай мел дола хьайба колхозе хьачу ма деннадий аз. КIеззига хьал тоаделча, говраш меттаоттае лаьрхIа ва со. Дала хIалакволва сона из бохам баьр.\n— Бохам колхоза хиннаб, воше, — аьлар Бекмарзас. — Хьо-м кхы Iовелха бахьан дац.\n— Мишта дац бахьан? Ца вийлхача воалий со? — мискка йист хилар Маки. — Топаш теха яларе, аттагIа ма дарий сона.\n— Топаш тохарах къамаьл кIезигагIа де Iа, къонах, — доккха са а даьккха, аьлар Бекмарзас. — Вай хана атта хулаш хIама да топаш тохалга. Цул совгIа, ялат дIаде доладе массехк ди дисача хана хIаьта а.\nУж дешаш дицде маганзар Макена чувеча а, Iовижача а, кхыметтел тхьайсача а. Хьажъюкъе шийла хьацар теха вар из цIаьхха хьасомаийккхача хана. Ший дош дувцаш, кхел хьакхайкаеш латташ санна хетаделар цунна.\nЦу дийнахьа денз бокъонца хувцавелар Маки. Кхывола саг чIоагIа йист хилча а, чура са дIадодаш кхералора из. Юртара саг лаьца дIавигав аьнна хезача, лаьттах къорг а яьккха, дIалачкъа дагадохар цунна. Иштта вахачул велча аттагIа дар сона оалар цо цIеннаьнага Соврега каст-кастта.\n— Кхел-рузкъа доацаш хIама хургдац вайна, — оалар Совре. — Дала хьаьхар ца хилча даргдац.\n— Фу хьаьхад-те цу Дала? — яха уйла тIагIортар Макена тIаккха. — Лаца, бехк бе, топаш тоха лаьрхIадале, фу де деза?\nВоккхагIволча воIа Ибайга ший дагардар, ше кхеравенна хилар дIахар чIоагIа кхерар Маки. Ма даггара из ший кхерам цох лочкъабе гIортарах хIама хиланзар.\n— Дади, — аьлар Ибайга цкъа ераш шоаш цхьаь бисача, — тоам бац вайна иштта деха хьовза. Говраш йига яьннай, цу тайпара xlaмаш хIанз дуккханахьа нийслуш да. ЧIоагIвала веза хьо.\n— ЧIоагIлургвар, воI, — аьлар Маке, — дIатоссавала хIама даларе. ХIанз Iаьдал мискача нахаца къахетаме дац. Боккха бехк сона тIабижа тарлуш ба. Топаш тохаргья сона Iаьдало.\nИз къамаьл хинначул тIехьагIа каэга яьлар Маке. ДIаяхар дIахазацар цунна, цо ше хьаяхар фуд ховргдолаш хилацар. ГIулакх геттара кIоаргделча, нахаца дагаваьлар Ибайг. Мурдий туркхас хьалхадаьккхар цунна де дезар.\n— Кхеравеннар кхы а чIоагIагIа кхераве веза. — аьлар туркхо. — ТIаккха хьакхетаргва из. Хи чу водалга хайча, нек де волалургва хьа да.\nЦу бус цIа ца воагIаш дукха гайра Ибайг. Маки чIоагIа сагота вар воккхагIвола воI цIагIа воацаш. Цу ханна корах a нalapax a цхьатарра таташ дир.\n— ХIа, хIанз сабараш хьабаьхкаб, — аьнна, сесагага йистхилар Маки. — Йолле, хьаелла ниI.\nЦIагIа чубаьлар формаш ювхаш бола нах. Батамаш къайлаяьха бар уж.\n— Хьо вий Маки яхар? — хаьттар хьачубаьннарех цхьанне.\n— Со ва, — аьлар Маке.\n— Говраш ха доацаш йитар хьо вий?\n— Со ва.\n— Хьо оаха дIавуг, дезалца Iадика ювца.\n— ВоккхагIвола воI цIагIа вац са, — аьлар Маке. — Цунга дIааргдар аз сай ала дезар. Из чувалцца сабарде йиш йий шун?\n— Из фуд Iа дувцар? — тIачайхар цунна. — ХIанз хьа хабарашка ладувгIа ха яц. Волле, дIахьалхавала.\nШий сесагах къахетар Макена. Къона къаяллалца са ца лоIаш, паргIата ца йоалаш хьаенай из. ХIанз дIахо а даькъаза хургья. ХIама дергдац, Ибайг хьожаргва цIагIа, хIама хьаде волалургва. Из-м хIанз а цхьацца гIулакх довзаш ва.\nНах районе дIакхувлача новкъа а ца вугаш, хьу йолча оагIорахьа вигар Маки. Цу гIулакха чIоагIа цецваьлар из. Хатта а веннавар из цигахьа хIана долх вай, аьнна. Цхьабакъда, ер дIавига баьхкараш сов цIимхара а бирса а бар.\nШаршагIа атагIа дIакхаьчача, букъах топа бухь а Iетта, саца аьнна команда елар укхунна. Kloaг бола моттиг а леха, цунна юхе дIаоттавир ер. Цхьанне кисара каьхат хьа а даьккха, Iодеша доладир.\n— Советий Iаьдала доттагIа ше хетаргволаш, бIехал мо теккха колхозе чу а вена, шийх тешам а боллийта, ялат дIаде доладала массехк ди дисача хана, боахамера ши говр йигар хьо ва. МоастагIчо мара де йиш йолаш хIама дац из. БIеха дохьаж теха керда Iаьдал хIалакде гIийртав хьо, иразга, паргIатонга бода никъ гIолбаккха гIийртав. Из бахьан долаш топаш тох хьона. ХIанз хьай дуIа а де, Даьла цIи а яккха.\n— Са дош тахка дезаций? — хаьттар Маке. — Бехке воацаш хила а ма мегий со. Ер Iаьдал доалача хана бехк боацача наха низаш дергдац ма йоахарий. Цхьаккха даь хIама а доацаш, топаш тоха йиш йий сага?\n— Из фу къамаьл да Iа дер? – тIачайхар цунна. — Iайха говраш югача, йохкача, юача хана ха дезар хьона хьайна фу хургда. Вала дуIадаь…\nВала кийчвелар Маки. Цхьабакъда, саго топаш тоханзар. Шоай бата тIа йоахка пахашкаш Iояьхар наха. Уж байзар Макена: цар юртара кагий нах бар уж, Ибайг юкъе а волаш. ГIулакх кхетадир Маке, вехар из, велха чIехкар, тIаккха велавелар.\n— Кхел-рузкъа доацаш хIама хургдац, Маки, — аьлар цхьанне. — Кхераш ваьгIав аьнна хIама IотIакхетаргдац хьона.\n— Хьатоха сихха топаш, — аьлар Маке. — Хьатоха! Ибайг, Iа мукъагIа хьатоха. Иштта кхераш, нах белаш ваха магац сона.\nМаки цIакхаьчача чIоагIа гIадбахар дезал. Цу хана денз хувцавелар из, воаставелар.\n← Ший даьна хьалхашка ший бер хьастар миштад гIалгIачоа?\nНаезд на пешехода →\nЗавершено расследование уголовного дела, возбужденного по факту хищения бюджетных средств начальником ОВО Назрановского района


Хьозин тог1и (Хозин тоги) «Хозина долина». Урочище, расположено на северо-востоке от села. «Хьоза» - имя собственное, «тог1и» - долина. «Хьоза» - воробей.\nКъумасин пхьалг1а хилла меттиг (Кумасин пхалга хилла меттиг) «Кумаси кузница стояла (где) место». Урочище на западной окраине села. Къумаса - редкое мужское собственное имя.\nЦугин пхьалг1а хилла меттиг «Цуги кузница стояла (где) место». Урочище на западной окраине села. Цуга - мужское собственное имя.\nХьозин тог1е (Хозин тоге) «Долина Хозы» - долина на пр. берегу Терека в 2-3 км от Кень-Юрта, названа по имени Хозу Башаева (годы жизни - 1800-1860 гг.), бывшего коменданта Новокеевского укрепления, распологавшегося на высоком берегу над этой долиной.\nНохъин тог1е (Нохи тоге) «Долина Нохи» - долина на пр. берегу Терека в 200-300 метрах от «Долины Хозы». Названа по имени Нохи Минкаилова (годы жизни - 1907-1987 гг.), правнука Хозу Башаева. Тайпа нашхо. Всю жизнь Ноха Минкаилов прожил на этом берегу, имел здесь хозяйственную постройку, лодку, занимался ловлей рыбы, кустарным производством.


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Диагностическая карта подготовки к ОГЭ по чеченскому языку (9 класс)\nНохчийн меттан экзаменна кечамбаран диагностически карта\n№56 йолчу юккъерчу школан 9 «А» классан дешархочун\n2015 – 2016 дешаран шо\nЙозанан балхахь орфографи.\nЙозанан балхахь пункутуаци.\n1 дакъа. Текст яцъяран кепаш караерзор..\n2 дакъа.Текст. Текстан маь1нан а,композиционни а дийнахилар. А 1\nТекстан анализ.. А 2\nМеттан суртх1отторан г1ирсаш. Фразеологизмаш. А 3\nЛексика. Суффиксийн нийсаязъяр. А 4\nДешнийн кхолладаларан некъаш. А 5\nЛексика. Синонимаш. Антонимаш. Омонимаш.А 6\nДешнийн уьйраш.Карара уьйран тайпанаш.А 7\nПредложенин грамматически бух. Подлежащи а,сказуеми а. А 8\nШакъаьстина меженаш. А 9\nПредложенехь сацаран хьаьркаш. Т1едерзар А10\nХуттургаш йоцу чолхе предложении. Цуьнан синтаксически анализ. А 11\nЧолхечу предложенешкахь сацаран хьаьркаш. А 12\nХЧП сацаран хьаьркаш.Хуттургаш йоцу чолхе предложении. А 13\nЧолхе предложени синтаксически таллар.А 14\n3 дакъа. Сочинени-ойлаяр. Кепе а далош, комментари еш маь1на дастар карадерзор. Текстан маь1нан а,композиционни а дийнахилар. А15\nНомер материала: ДВ-147350


КагӀеннак — Википеди\n44°55′07″ къ. ш. 1°43′55″ м. д.HGЯOL\n▲413 стаг (2019 шеран 1 январь)\nКагӀеннак (фр. Carennac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Ло.\nДозанашца йу Бетай, ФлуагӀак (Ло), ЖентгӀак, Мье, ТогӀиак (Ло), ВегӀак (Ло).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=КагӀеннак&oldid=7833509»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 8 февраль, 02:23.


Текущее время: 18-12, 22:59\nЗаголовок сообщения: Re: Алфавит - Азбука\nДобавлено: 26-11, 17:47\nАьхи баркалла ивус чви...АьхичIва вахту гурчIвнис бай гьам китаб игуди.....Хъа Табасараско-русский словарь анив?\nкитаб аяс, хъа электроном виде арарис.\nХъа даш краткий словарь ап1иза.\nДобавлено: 08-08, 10:07\nДобавлено: 03-11, 05:26\nДобавлено: 10-11, 11:47\nДобавлено: 30-12, 04:37\nДобавлено: 28-06, 08:30\nДобавлено: 12-07, 05:39\nДобавлено: 12-07, 11:10\nДобавлено: 14-07, 04:58\nДобавлено: 03-08, 09:03\nДобавлено: 13-09, 10:04\nДобавлено: 13-11, 09:17


Хьайбахехь мемориал кхолла дагахь ву Кадыров\n"Омра дина дицдан" филман сурт.\n1944-чу шарахь Чиллан-баттахь дерриг а къам махкахдоккхуш дийна боллушехь багийначу нехан сий-ларам беш нохчийн шира эвла Хьайбах Iиллинчу меттехь дагалецаман комплекс кхолла дагахь ду Нохчийчоьнан Iедалш. Цунах лаьцна республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хаам бира ша бIаьргтоха ГаланчIожан кIошта ваханчу хенахь.\nМехала сацам бина ша, бахархой багийна Хьайбахехь дагалецаман комплекс ян, бохуш вара иза. И дIахьедар шена тIе тидам бохуьйтуш ду, нохчийн къам махкахдаьккхина де Чиллан-беттан 23-чу дийнахь Нохчийчохь хьахош ца хилар тидаме эцча.\nЛуларчу ГIалгIайчоьнан куьйгалхоша хIора шарахь хьуьнар гойтуш вовшахтуху Чиллан-беттан 23-чохь цхьацца бохаман мероприятеш. Амма Нохчийчуьра Iедалш тIаьхьарчу шерашкахь юхадаьлла дара, цу денца йоьзна цхьана а кепара акцеш ца еш.\nМаситта шо ду Нохчийчохь депортацин де формалан кепара Стигалкъекъа-беттан 10-чу дийне дIатеттина. Цу дийнахь Нохчийчохь хьехош дерг хуьлу Республикан халкъийн дагалецаман а, баланан а де. Гарехь, и сацам боьзна болчух тера ду Чиллан-беттан 23-чохь ерриг Оьрсийчохь официалан кепара даздеш эскаран де хиларна.\nДелахь а, цуьнга хьажна доцуш, луларчу Дагестанехь бехачу нохчаша дIахьо цу дийнахь бохийна махках бохуш кхелхина шайн махкахой дагалоцу мероприятеш. Изза до кхечу пачхьалкхашкахь бехачу нохчийн диаспораша а. Цхьаболчара и акцеш тIеоьцу Нохчийчоьнан Iедалша бинчу сацамна уьш реза ца хиларан акцеш санна.\nНохчийн историкаша ма диццара, Хьайбах нохчийн къам дохийна Сибрех дахийтаран симбол хилла ца Iа. И меттиг йоьзна ю нохчийн къоман ширачу историца. Ягийначул тIаьхьа кхин цкъа а юхаметтахIоттийна яц и юрт.\nТкъа хIинца Кадыровс цигахь мемориал кхолла сацам бар цуьнан ойла хийцаеларца дузу цхьаболчу социалан машанашкарчу комментарийн авторша. Кхечарна хета Кадыровс мемориал кхолла сацам бар чарпен шовкъехь яьккхина гIулч ю аьлла, Соьлж-ГIалахь хилла депортацина хьажйиан мемориал Iедалша гIалин юккъера дIаяккхина хилар дага а лоцуш.\n1944-чу шарахь Чиллан-беттан 23-чу дийнахь цамгаро лаьцна меттахь Iохку къаной а, зударий а, бераш а НКВД-н салташа дагийра Хьайбахехь говрийн божалан чохь. Цу бохамах лаьцна историко Коканаев Руслана къахьегар бахьана долуш режиссеро Эркенов Хьусайна 2014-чу шарахь кино яьккхира, "Омра дина дицдан" (Приказано забыть) цIе а йолуш. Амма иза гайта бакъо ца елира Оьрсийчохь, цо къаьмнашна юкъахь хьагI-гамо кхолла мега аьлла.\nДагадоуьйту, 2004-чу шарахь Чиллан-беттан 24-чу дийнахь Европан парламенто даре дина хилар 1944-чу шарахь нохчий махкахбахар геноцидан акт хилар.


Макмастер Герберт: «Оьрсийчоьнера схьаболучу керлачу кхерамна жоп каро деза"\nВашинтон -- Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан къоман кхерамазаллехула хьехамча, инарла -лейтенант Макмастер Герберт. 2017.\n"Тахана цара (Оьрсийчоьнан векалша) дуьйцучух тешаш цхьа а вац"\nМакмастер Герберт: «Оьрсийчоьнера схьаболучу керлачу кхерамна жоп каро деза вайна"\n"Iамеркан Аз" зорбанан гIирсан корреспондентана еллачу лерринчу интервьюхь Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан къоман кхерамазаллехула хьехамча волчу, инарла-лейтенанто Макмастер Герберта (H.R. McMaster) дийцира, Оьрсийчоь Iамеркерчу президентан харжамашна а, Европерчу политикан процессашна а юкъагIертарна шаьш хIун жоп дала дагахь ду а, ткъа иштта Iамеркан администрацино Къилбаседа Корейхь а, ГIажарийчохь а хIоьттинчу хьолан муха мах хада бо а.\nДуккха а пачхьалкхашкахь харжамашна юкъагIерташ Оьрсийчоьно лелийначу "чIогIа кхиамечу керлачу стратегина" дуьхьаллатта кеп каро еза Iамеркана, аьлла хета Iамеркан президентан хьехамча.\nЦуьнца цхьана, Макмастера чIагIдарехь, КIайн ЦIийнехь шеко йолуш бац, 2016-чу шарахь Iамеркерчу харжамийн кампанина юкъагIертарна тIехьа лаьтташ Кремл хилла хиларна.\n"ХIаъ иза, шеко а йоцуш, хилла, ткъа президенто официалан кепара цунах лаьцна дIахьедар а дира, - элира КIайн ЦIийнан хьехамчо. – Тхайн агIор, тхо аьттонаш каро безаш ду цу стратегина дуьхьал Оьрсийчоьно тайп-тайпанчу кепашца, шайна юкъахь, социалан машанаша лучу гIирсех пайда а оьцуш, дезинформаци а, пропаганда а яржор а долуш, вайн юкъаралла екъа, питана а тесна, тайпп-тайпана (политан тобанаш) дуьхьа-дуьхьал лотточу цу стратегина жоп дала".\nIамеркан президентан къоман кхерамазаллехула волчу хьехамчо дийцарехь, Кремло тоам ца бира Iамеркин харжамийн камнанина юкъагIортарх.\n"Оьрсаша вуно жигаралла гайтира Европехь а, - боху Макмастера. - Дукха хан йоцуш уьш (юкъагIоьртира) Францехь хиллачу харжамашна а, Испанехь Каталонин кхолламах лаьцна хиллачу референдумна а.\nШуна гуш ду уьш жигара хилар Мексикехь, путч айъа гIерташ хилар Черногорехь. Оьрсийчоь хьал галдаккха гIерташ хилар гайтар хьалхара мехала гIулч ю. Цо аьтто бийр бу массерна а гайта церан бакъйолу Iалашонаш. Ткъа цо шен агIор лардийр ду нехан шеко хилар а, юкъараллаш дуьхь-дуьхьал хIитто гIертар а".\nМоскохо шена бохку бехкаш тIе ца лоцу. Амма, Макмастерна хетарехь, Оьрсийчоьнан куьйгалло хийцина бакъ долчух тардина бехк бац бахар, цхьана а бакъдолчух тера доцу шайн бехк бац бахарх".\n"Оццу наха дIахьедарш дора: "ХIан-хIа, оха чудаийтина дацара некъахойн кема, оха ца байинера и берриг а нах"; " ХIан-хIа, ГIирмехь а, Украинин малхбалехь а бац тхан салтий"; "Оха гIортор еш яц Шемарчу режимана, дIаьвшен герзах пайда а оьцуш, дуккха а шайна бахархой байарна жоьпалла долчу". Тахана цара дуьйцучух тешаш цхьа а вац", - тешна ву Макмастер.\nГIажарийчохь а, Гергарчу Малхбалехь а болчу зуламен ницкъех пайда эца гIертарна шен репутацица мах бала безар бу Оьрсийчоьнан, аьлла хета Макмастерна.\n"ХIора Iаьрбийн пачхьалкхо кхето деза, Оьрсийчоьно Гергарчу Малхбалехь дийриг билггала хIун ду", - дIахьедар дира цо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсана.\nМакмастерна хетарехь, Оьрсийчоь пайда эца гIерташ ю, цу регионехь бахархойн тIом баккхар Iалашонца, "Хезболлана" гIортор еш, цунна герз латтош ГIажарийчоьно лелочух. Шемахь Асад Башаран режимана тIехIиттина тIом беш болу 80 процент нах уьйр йолуш бу ГIажарийчоьнца. Оьрсийчоьне хатта деза: "Шуна луучуьнца муха цхьаьнадогIу цу тайпаниг леладайтар Iалашонца гIажарийн режим карзахъяхар?"\nМакмастерна хетарехь, президенто Трампа дIахьош йолчу арахьарчу политикана бухе йиллина ю "бакъдерг ма дарра гаран принцип", ткъа цуьнан коьрта чулацам буьйцуш бу стохка шо чекхдолуш йовзийтинчу Iамеркан Къоман кхерамазаллан стратегехь"\nМакмастерна хетарехь, Цхьаьнатоьхначу Штаташа гIортор ян еза ГIажарийчохь дуьхьалонан акцешка арабуьйлучу нахана. Цул сов, Iамерко билггала гIулчаш яха еза аьлла хета цунна, могIарерчу гIажарошна гIор дар Iалашонца.\nКхин цхьа коьрта проблема ю, Макмастера дийцарехь, Къилбаседа Корейхь хIоьттина хьал. Iамеркан президентан хьехамча тешна ву, Пхеньян ТехIранца юкъаметтигаш лелош хиларх, керла ракетийн технологеш юкъайохуш.\n"Нагахь Къилбаседа Корейн истори аш схьаэцахь гуш ду, цара кхечу пачхьалкхашна дIацалуш дитина цхьана а тайпана герз ца хилар", - боху цо.\n"Заррат герз дарца йоьзна программа кхочуш яро а, ракеташ яро а хьал кӀажбухе дуьгур ду бохучух Къилбаседа Корейн режим кхета мега аьлла сатийсам мел буьсу а, тIом кхайкхор дIадаьккхича, Китайн а, кхечу цхьайолчу пачхьалкхийн а аьтто болу экономикан Iаткъам бан йиш йолчу ницкъах пайда эца беза", - боху Макмастера.\nЦо дийцарехь, алсамдолуш ду Къилбаседа Корейца махбар сацош йолчу пачхьалкхийн терахь. Царна юкъахь ю, масала, Вьетнам, Филлипинаш, кхин йолу а пачхьалкхаш.\nИнарло Макмастера даре до, Пхеньянца юкъаметтигаш дIаяьхьар дукхачу хьолехь, шен экономикан Iаткъамах пайда эца аьтто болчу Китайн лаамах дозуш хилар. Шен жамI дан дезаш ю боху цо, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Кхерамазаллин кхеташоно юкъаяьхна санкцеш а.\nТрамп Доналдан Iалашонаш ца евза малхбузерчу хаамийн гIирсашна


Коргалжын — Википеди\n50°35′18″ къ. ш. 70°01′22″ м. д.HGЯOL\n3189 стаг (2019)\nКоргалжын картан тӀехь\nКоргалжын — Кхазакхстанан эвла, Акмолан областан Коргалжынан кӀоштан административан центр.\n3719 ↗6167 ↗7099 ↗7628 ↘7100 ↘5679 ↘3915 ↘3528 ↘3242 ↘3040 ↘2758 ↗4161\n↘4000 ↘3829 ↘3700 ↘3635 ↘3583 ↘3534 ↘3510 ↘3186 ↗3191 ↘3189\n↑ 1 2 Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2013 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2014 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2015 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2016 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 октября 2017 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\n↑ Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2018 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Теллина 2019 шеран 5 ноябрехь.\nХӀара Кхазакхстанан географех лаьцна чекхбаккханза яззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Коргалжын&oldid=5333006»\n2019 шарахь нах лерина нах беха меттигаш\nКоргалжынан кӀоштан нах беха меттигаш\nКхазакхстанан географех лаьцна бовланза яззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 3 ноябрь, 02:23.