Дәүләкән ынйылары Свежие рефераты mirrorref.ru\nДәүләкән ынйылары на http://mirrorref.ru\nӨфө ғилми үҙәге\nТарих, тел һәм әҙәбиәт институты\nББК 82/3 (2Рос=Баш)\nӨфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының\nғилми советы тарафынан баҫмаға раҫланды\nЯуаплы редакторы –\nфилология фәндәре докторы Фәнүзә Нәҙершина\nДәүләкән ынйылары /Төҙ. А.М. Хәкимйәнова, Р.Ғ. Мөхә-мәтғәлин.– Өфө: “Эшлекле династия”, 2008. – 328 б.\nЙыйынтыҡ төрлө йылдарҙа Дим буйы башҡорттарынан яҙып алынған фольклор материалдарынан төҙөлдө.\nКитап гуманитар фәндәр өлкәһендә эшләгән ғалимдарға, аспиранттарға, студенттарға, ғөмүмән, башҡорт халыҡ ижадына битараф булмағандарға тәғәйенләнә.\nISBN 978-5-91608-002-5 © ИИЯЛ УНЦ РАН, 2008\nБыл йыйынтыҡтың әҙерләнеүе лә, донъя күреүе лә бер ни тиклем үҙенсәлекле. Материалдарҙы йыйыусы уҡытыусы Рәүеф Мөхәмәтғәлин фольклор әҫәрҙәре менән бер рәттән халыҡтың көнкүрешенә ҡағылышлы мәғлүмәттәрҙе лә ҡағыҙға теркәп, ҡайһы бер осраҡтарҙа уларға баҫылып сыҡҡан яҙма сығанаҡтарҙан алынған белешмәләрҙе ҡатыштырып, йыйылма “текст” әҙерләгән. Төбәктең тарихы менән ҡыҙыҡһыныусы кешеләрҙең яҙмалары, мәктәп музейҙарына тапшырылған материалдар байтаҡ. Шуға күрә яҙмаларҙың стиле төрлө: әҙәби тел нормалары нигеҙендә бирелгәндәре лә, ерле һөйләш менән ҡатнаштырылғандары ла бар. Дәүләкән башҡорттарының теле башҡорт теленең көньяҡ диалектына ҡарай. Ғилми әҙәбиәттә уны күберәген “Дим һөйләше” тип йөрөтәләр. Был һөйләштең төп үҙенсәлеге – “һ” урынына “ҫ” өнө ҡулланыу. Уҡыусы иғтибарына тәҡдим ителгән әлеге йыйынтыҡта, бер нисә тексты иҫкә алмағанда, әҙәби телгә яҡынлаштырып тапшырылған текстарҙың яңғырашы ҡалдырылды. Тотошлайы менән әҙәби йә ерле һөйләш теленә күсереп биреү тупланған яҙмаларҙың үҙенсәлеген үҙгәртеүгә килтерер ине.\nДим буйы башҡорттарының ауыҙ-тел ижады материалдары “Башҡорт халыҡ ижады” томдарында, Фәнүзә Нәҙершинаның”Рухи хазиналар” китабында (Өфө, 1992), һәм уның материалдары нигеҙендә Башҡортостан телевидениеһы төшөргән “Рухи хазиналар эҙенән” исемле ике сериялы документаль видеофильм һ.б. яҙмаларҙа сағылыш тапты. Әммә халыҡ ижады мул һыулы йылға кеүек. Ундағы байлыҡты бер ҡасан да бер генә китапҡа индереп бөтөп булмай. Шуға ла тупланған һәр материалға һаҡсыллыҡ күрһәтеп халыҡтың үҙенә ҡайтарыу хәстәрен күреү – изге эш.\nБыл йыйынтыҡҡа индерелгән материалдар электән баҫылып сыҡҡан яҙмалар даирәһен киңәйтә. Әлегәсә иғтибарҙан ситтә ҡала килгән дини йүнәлешле текстар, төбәктә билдәле нәҫел-ырыу тармаҡтары хаҡындағы мәғлүмәттәр уҡыусыларҙы ҡыҙыҡһындырыр, тип уйлайым.\n“Дәүләкән ынйылары” йыйынтығына ошо төбәктә тыуып, әлеге ваҡытта Ағиҙел ҡалаһында йәшәүсе тарих уҡытыусыһы, Халыҡ мәғарифы отличнигы Р.Ғ. Мөхәмәтғәлин йыйған Дим буйы башҡорттарында һаҡланған ауыҙ-тел ижады өлгөләре инде. Бер нисә тиҫтә йыл һуҙымында яҙып алынған был бай материал минең тарафтан һайлап алынып, жанрҙар буйынса системаға һалынды.\nЙыйынтыҡ халыҡ ижады өлгөләрен һаҡлап, теркәп ҡалыу маҡсатынан төҙөлдө, артабан “Башҡорт халыҡ ижады” томдарын төҙөгәндә, ғилми тикшеренеүҙәр өсөн дә сығанаҡ булараҡ файҙалы мәғлүмәт булып торор, тигән ниәттә ҡалабыҙ.\nКитап Р.Ғ. Мөхәмәтғәлиндың баш һүҙе менән асыла. Артабан текстар, информанттар исемлеге килтерелә. Һәр текстың аҙағында бирелгән йәйә эсендәге һандар, материалдың ҡайҙан, кемдән яҙып алынғанлығын күрһәтә.\nКитапты редакторлауҙа ҙур өлөш индергән филология фәндәре докторы Ф.А. Нәҙершинаға ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.\nБашҡорт халҡының мәҙәни мираҫы ифрат бай, ул быуын-быуындан килгән рухи хазинабыҙ. Һәр өлкән быуын, аҡһаҡалдар, сәсән һәм мөғәллимдәр үҙенән һуң килгән быуынды, үҙенә ҡарағанда ла әҙәплерәк, зиһенлерәк, белемлерәк, аҡыллыраҡ, үҙ милләтенә тап төшөрмәҫлек итеп тәрбиәләргә тырышҡан. Һәр башҡорт милләтенән булған кеше ете быуын нәҫелен яттан белергә тейеш булған.\nХалҡыбыҙҙың тәрбиә ҡанундары айырыуса уның ауыҙ-тел ижадында тупланған.\nМин үҙем 1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында уҡыған йәшлек йылдарымда уҡ, тыуған яғым, гүзәл, матур тәбиғәтле Дәүләкән яҡтарының үткән тарихы, уларҙың көнкүреш йолалары, ауыҙ-тел ижады менән ҡыҙыҡһындым.\nБыл эшкә, әлбиттә, этәргес көс-ҡеүәт биреүсе булып, минең остазым Башҡортостаныбыҙҙың абруйлы һәм күренекле ғалимы Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов булды. Тәүге уҡыу йылдары баҫҡысында Дәүләкән районындағы археологик ҡомартҡылар, тәүтормош кешеләренең йәшәү урындары, уларҙың көнкүреше, ауылдарҙың ҡасан барлыҡҡа килеүе тураһында әһәмиәтле мәғлүмәттәр туплағас, диплом эшемде лә райондың боронғо һәм хәҙерге тарихына бағышланым.\nУҡыу йылдарымда миңә бик күп тапҡырҙар Асылыкүл, Өршәк, Дим буйында йәшәгән башҡорт милләтенән булған ауыл аҡһаҡалдары, аҡ яулыҡлы тиҫбе тартып ултырған йор һүҙле инәйҙәр менән осрашып һөйләшергә һәм бик ҡиммәтле мәғлүмәттәр йыйырға тура килде. Ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында йыйылған материалдарымды баҫтырыу форсаты теймәне.\nДәүләкән районы башҡорттарының фольклорын бер йыйынтыҡҡа туплау идеяһы тыуғас, мин күренекле ғалимдарыбыҙ Фәнүзә Нәҙершина, Розалия Солтангәрәева, Рәшит Шәкүр, Азат Камалов һәм Рәсимә Ураҡсина йыйған материалдарҙы ла файҙаланырға булдым.\nҮҙемдең сәйәхәтемдә ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙе мәктәп музейҙарынан алырға тура килде. Мин бигерәк тә Ҡоръятмаҫ, Ҡыҙрас, Мәкәш, 1-се һәм 2-се һанлы Ҡаҙанғол мәктәптәре, Дәүләкәндең 3-сө һанлы урта мәктәбе, Иҫке Мерәҫ, Дүртөйлө һигеҙ йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыларына рәхмәтлемен.\nХалыҡтың йөрәк тибешен тойоп, уның тамырҙарынан һут алып, шатлығына ҡыуанып йәшәгән кеше – иң бәхетле кешеләрҙең береһелер, моғайын. Шуға ла был китапты әҙерләгәндә, гүзәл Дәүләкән районының төрлө тарафтарында ынйы бөртөктәре кеүек һибелгән халҡыбыҙҙың рухи хазиналарын бер урынға йыйнау төп маҡсат итеп ҡуйылды.\nБыл фольклор материалдарын мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәһендәге кешеләр үҙ итер тигән ышаныста ҡалам.\nРәхим итеп, китап биттәрен ас, хөрмәтле уҡыусым!\nРәүеф Ғәфүр улы Мөхәмәтғәлин,\nХалыҡ мәғарифы отличнигы\nБәпес үҫтереү йолаһы(142)\nБәпес тыуыр алдынан уҡ, ата-инәһе алдан бәпескә кәрәк-яраҡтарын әҙерләп ҡуя, бүләктәр алына (һабын, ҡулъяулыҡ, баш яулыҡ, түбәтәй һ.б.). Бәпес тыуғандан һуң, яҡындары, таныштары, күрше-күлән һәм ауылдаштары бәпескә бүләк һәм инәһенә тәмле ризыҡтар бешереп алып киләләр. Килгән кешегә ата-инәһе бүләк бирә, бәпес бүләге тип. Ҙурыраҡ, оло йәштәге инәйҙәргә баш яулыҡтар, йәшерәктәренә һөлгө, еҫле һабын кеүек бүләктәр бирелә.\nБәпестең инәһе өҙлөкмәһен өсөн, өс көнгә тиклем иң яҡын кешеләре генә килә, ә ҡалғандары һуңыраҡ, бәпестең 40 көнөнә тиклем, килеп бүләкләйҙәр. Килгән кешеләргә бәпес сәйе әҙерләнә.\nБәпес үҫтереү маҡсатында беренсе мунса яғыла. Оло кешеләр бәпесте мунса йыуындырып, ҙур, һау-сәләмәт булһын тип, ғөсөл ҡойондоралар. Парлы кеше быны эшләй, ата-инәһе ир затынан булған кешегә түбәтәй йә күлдәк бирәләр, ә ҡатын кешегә, беренсе мунса кереткәнгә, күлдәклек йә булмаһа баш яулығы бирелә. Бәпестең беренсе сәсен алған кешегә (быны ҡарт атаһы, йә булмаһа яҡын бабаһы башҡара) бүләккә бәрәс вәғәҙә ителә.\nБалаға 40 көнө уҙғансы исем ҡушыла. Был табынға мулла, йә булмаһа уҡымышлы ир затынан бер бабай, һәм яҡын тыумасалары саҡырыла. Исем әйтелеп, вәғәз уҡыла. Унан һуң ата-инәһенең береһе, бәпес бүләге тип, табынға саҡырылған һәр кешегә исем ҡушылған бәпес исеменән бүләк тапшыра. Был көндө табынға саҡырылған ҡунаҡтарҙың кем булыуына ҡарамаҫтан, иҫерткес эсеү ҡәтғи тыйыла. Саҡырылған һәр кеше теләктәрен әйтеп, бәпескә бүләктәрен тапшырып, һаубуллашып ҡайтып китә.\nБүләк һалғанда балаға ныҡ ҡарамайынса, бер һирпеп кенә уң яғына ҡарап, теләк теләйҙәр :\nБәләкәй генә бер бәпес,\nБеҙҙән теләк ҡабул ит!\nАтаңа һин терәк бул,\nИнәңә һин кәрәк бул.\nҺау-сәләмәт кеше булып,\nБәхетле булып үҫ!\nУнан һуң уң ҡул менән ауыҙҙы ҡаплап, күҙ теймәһен тип түбәнгә ҡарап, өс тапҡыр “тфү-тфү-тфү”, – тиҙәр.\nМал-тыуарға, ҡош-ҡортҡа ҡот ҡойоу йолаһы(129)\nМал, ҡош-ҡорт һатып алғанда, йә булмаһа һатҡанда, ҡош-ҡортттоң ҡанат аҫтынан бер нисә хәрәм йөнө алына. Былай эшләгәндә ҡош-ҡорттоң ҡото китмәҫ, йомортҡаһы күп булыр, үрсеме артыр. Малдың ҡултыҡ аҫтындағы бер нисә генә йөнө тартып алыныр. Был да мал-тыуарҙың ҡото китмәһен, бәрәкәтле булһын өсөн эшләнә.\nҺатҡан кеше “бисмиллаһир-рахманир-рахим!” тип, башы менән үҙенә ҡаратып, алған хужаһына тотторор. Алған кеше ошо уҡ һүҙҙәрҙе ҡабатлап, ҡош-ҡорттоң башын үҙенә бороп: “әлхәмдиллаһи шөкөр” тип әйтер.\nАлған кеше һатҡан хужа кешегә бүләк бирә. Бүләген ул тәүҙә мал-тыуарына тейгеҙеп, унан һуң һатҡан хужа кешегә тоттора.\nҠош-ҡорт, мал-тыуар һатҡан кеше, ҡулына аҡса алғас, уң ҡулына аҡса тотҡан килеш мал өҫтөнән аҡсаны елпеп, бәрәкәте менән барығыҙ, бәрәкәте менән ҡайтығыҙ, тип әйтергә тейеш.\nТабын әҙерләп сәй-фәлән эсергә ярай, ләкин иҫерткес эсемлектәр эсеү – ҙур гонаһ. Аллаһы тәғәлә һатыу-алыуға фатиха бирмәҫ, малдың, ҡош-ҡорттоң бәрәкәте китер, ырыҫы юғалыр тиҙәр.\nҺатып алынған малды өйгә алып ҡайтҡас һарайға керетер алдынан ишек алдына бәйләп ҡуйып, янына тәмле ризыҡ бирелә.\nҺарайға инер алдынан малдың аяҡ-тояғындағы бысраҡтары алынып, бер һауытҡа һалына. Ҡош-ҡорттоң тәпәйҙәрен йыуып, йыуылған һыуҙы һәм тояҡтан алынған бысраҡтарҙы сүп түгелә торған урынға алып барып, ергә күмәләр.\nТаҙартылған мал, ҡош-ҡортто: “Төклө аяғың менән, малҡай!” – тип алып инергә.\nДим буйында ошондай йола ла таралған: малдың ҡото, һөтө күп булһын өсөн бер баш һарымһаҡ алынып, шуның ослайып торған яғы киҫеп ташлана. Ошо киҫелгән өлөшө менән малдың маңлайына яңы тулған ай һүрәте яһала. Был –бәрәкәтлек билгеһе, малың бер ваҡытта ла ауырымаҫ, мал-тыуарың ишле, күп үрсемле булып, ризыҡҡа яҙыр, тигәне.\nМәрхүмде ерләү йолаһы(107)\nМәрхүмде ерләгәндә был яҡтарҙа ғына һаҡланып ҡалған элек-электән бер йола йәшәп килә. Мәрхүмде йыуғандан һуң, бик шәп кенә туры атҡа бер етеҙерәк малайҙы атландырып, ауыл буйлап “йыназаға барығыҙ” тип ҡысҡырталар.\nҺыбай менгән кеше ҡапҡанан сыҡҡас, тәүҙә уң яҡҡа атын борорға тейеш (шулай иткәндә һауаплы, дөрөҫ була), унан һуң боролоп ике-өс өй тураһынан уҙған һайын “йыназаға барығыҙ” тип ҡысҡырып, атта сабып уҙа.\nҠайтҡас, аттың тояҡтары таҙартыла, сүбе йыраҡ ергә итеп ташланыла. Был яҡтарҙа мәрхүм-мәрхүмәне оҙатырға ауылдың бар халҡы ашыға, мәрхүм-мәрхүмәне хөрмәт итеп хәйер һалына, фатиха ҡылына. Гүр саҙаҡаһына аяҡтарын йыуып, йорт ҡошо бирелә. Уны гонаһһыҙ, саф күңелле, уҡымышлы кешеләрҙең береһенә бирәләр. Ҡөръән сүрәһе уҡылғас, мәрхүмдең өйҙә ҡалған яҡындарынан береһе бар халыҡ алдында: “Гүр саҙаҡаһын ошо кешегә бирәм” – тип әйтә.\nМәйетте ҡапҡанан алып сыҡҡас та, ҡапҡалар ябылып ҡуйыла. Был өйгә ҡабат ҡайғы-хәсрәт, ғазраил килмәһен тигән мәғәнәне аңлата ул. Ҡырҡын уҡытырға, алдан ҡырҡ көн өйҙә ҡөръән сыҡҡан кешегә, хәйер саҙаҡаһы итеп, ҡулынан килгәнсә һәр кеше тояҡлы мал бирә.\nЯҡындары мәйетте ерләгәндән һуң бер йыл эсендә, йылына саҡлы ҡәбер өҫтөнә нардуған эшләп ҡуйып, мәрхүмдәрҙең ташҡа исем-шәрифен яҙып ҡуйырға бурыслы. Етеһен, ҡырҡын, йылын уҡытҡанда һәр ваҡыт мәрхүмдәрҙең яҡындары, ярҙам иткән, һөйәккә кергән, ләхет ауыҙы алған кешеләрҙе саҡырып Ҡөръән уҡытыла.\nБыл табындарҙың барыһында ла мәрхүмдәрҙең рухына бағышлап, хәйер саҙаҡаһы бирелә.\nМәрхүмде ерләү, иҫкә алыу йолаһы(207)\nКүмеүселәр ҡайтыуына өйҙән таба еҫе сығаралар. Йола буйынса, сөсө ҡамырҙан йомшаҡ ҡына итеп баҫып, белен, йоҡа йәймә бешерәләр.\nМәрхүм исеменә, беренсе көнөнән үк кеше йыйып аят уҡыталар. Унда ла йәймә бешерәләр. Өс, ете, ҡырҡ йоҡа бешерәләр (ҡырҡ көлсә бешереү йолаһы).\nӘгәр күмгән көндән алып, етеһенә тиклем мәрхүм төшкә инеп бимазалаһа, ҡыҙыл сепрәк биреүҙе һораһа, өйҙөң бер ере йыуылмай ҡалған тигән һүҙ. Шуға күрә лә бындай осраҡта өйҙө яңынан һәйбәтләп йыуалар.\nҮлгән кешенең ҡайһы бер таҙа кейемдәрен күмеүселәргә тараталар. Юғиһә, мәрхүм теге донъяла йылыға туя алмай, ти. Уны гүр һыуығы язалай. Йыуып ҡуйылған кейемдәрен ҡырҡ көндән генә алалар.\nМәрхүмдең өсөн, етеһен, ҡырҡын, йыллығын уҡытҡанда, оло бабайҙарҙы саҡырып, таҫтамал тараталар. Итле аш, туҡмас бешерелә, килгән бер кешегә әйбер өләшелә.\nУл көндәрҙә сөйҙәге таҫтамалды ҡағып-һуғып, йыуып, элеп ҡуялар. Үлгәндәрҙең рухы (әруахтар) шунда ултыра, ти.\nМәрхүмдәрҙең көндәрен үткәргәндә, борон уларҙы иҫкә алып, илашып, һамаҡлап ултыра торған булғандар, сүрәләр, мөнәжәттәр уҡығандар. Әруахтар кесаҙна көн кис килеп, йома иртән ҡайтып китәләр, ти. Шуға күрә кесаҙна көн мейес алдын таҙартып, мейесте ағартып, ҡомған ултыртып ҡуялар. Кесаҙна көн тауышлы эш (ҡағыу, һуғыу) тыйыла, ти. Тырнаҡ, сәс киҫеү ҙә тыйыла (юғиһә, үлек алып китә), теректең ғүмере ҡыҫҡара, ти.\nТәҙрәгә күбәләк, ҡош осоп ҡунһа, йә үрмәкес үрмәләп төшһә: “Мәрхүмдең изге хәбәре булһын”, – тиҙәр. Мәрхүм төшкә керһә, хәйер бирергә кәрәк.\nЭлек әүлиә ҡәберҙәре булған, ундай урындарға тәңкә ташлап, әүлиәнең исемен әйтеп, ҡорбан салғандар. Үткән-һүткән ҡәбер тирәләй аҡ таш һалып китер булған.\nЭсеп, аҙып-туҙып, йә үҙенә ҡул һалып үлгән кешеләрҙе зыярат тышына күмгәндәр. Ҡоролоҡ, әфәт булғанда уларҙың ҡәберенә һыу һалғандар. Улар йыуылмай, тәһәрәтһеҙ күмелгән, үлер саҡтарына тамаҡтарына һыу тамыҙыусы булмаған. Шуға рәтһеҙ күмелгән, улар зар булып яталар, ти.\nҮлгән кешене юҡһынып, ныҡ ҡайғырған кешегә ҡәбер тупрағын алып килеп еҫкәтәләр. “Үлек булһа ла – терек”, – тиҙәр. Зыярат янынан үткәндә: “Сөъал яуаптарығыҙ еңел китһен, гүрегеҙ яҡты булһын”, – тип эстән әйтергә. Йырларға, ҡысҡырырға ярамай. Ҡәбер эйәләре: “Ахыр заман ҡасан була?” – тип һорайҙар икән. Шуға ла янынан үткәндә:\nБелгел – бер Хоҙай! – тип әйтергә тейештәр.\nМәрхүмде кейендергәндә уға иң алдан баштан алып тубыҡҡа тиклем, ожмах күлдәге тегелә, арҡа яғына булмай. Кейем теккәндә бер төйөн дә булырға тейеш түгел. Тиҙерәк һүтелергә уңай булһын өсөн шулай итәләр, сөнки әгәр мәрхүм ожмахҡа эләкһә, унда уға яңы кейем бирәсәктәр.\nМәрхүмдең битенә бөркәнсек ябалар, аҫтына аҡ тауарҙан түшәк һалалар.\nКәфенде аҡ әйберҙән тегәләр. Ҡатындарға ете, ирҙәргә биш ҡат итеп бүләләр.Тәртип буйынса, ир кеше мәйете булғанда – кәфен өс ҡат, ҡатын булғанда – биш булыуы сөннәт. Теккәндә энәне кире ҡаратып сәнсәләр. Кәфендең һәр бер ҡатының исеме бар: беренсеһе – ләфнә – тышҡы урау; икенсе ҡат – әҙер – эске яҡтан урау; өсөнсөһө – лифафа – оҙон әхирәт күлдәге, баштан аяҡҡа тиклем кейҙерелә; дүртенсеһе – ғәүрәт ябыуы – йән еренә ябыу (ир затынан булған мәйеттең йән ерен ябырҙан әүәл уның өҫтөнә бармаҡ буйы ҡушсатлы ағас һалалар (был түл өҙөлөүҙе аңлата); бишенсе – түшенә түшелдерек ябыу; алтынсы ҡат – яулыҡ йә бөркәнсек тип атала. Уныһы әхирәт күлдәгенә ҡуша тегелә, мәрхүмдең башын ҡаплай; етенсе ҡат – билбау – өс ҡат уратып билгә бәйләнә. 1-се ҡат кәфен баштан алып аяҡ осона етерлек, 2-се ҡат кәфен буйы менән типә-тиң була. 3-сө ҡат баш яғынан да, аяҡ осона да сығып тора. Ирҙәрҙең әхирәт күлдәге тубыҡ аҫтына төшөп тора.\nИрҙәр башына сәллә тегелә. Уның бер осо һалынып, мәрхүмдең арҡаһына төшөп торорға тейеш.\nБәләкәй мендәр тегеп, эсенә мәтрүшкә тултыралар ҙа, мәрхүмдең баш аҫтына ҡуялар.\nКәфен теккән еп артып ҡалһа, берәй ғәрипкә, етем-еһергә бирәләр. Ул епте ташларға йә өйҙә ҡулланырға ярамай.\nМәйет һаҡлағанда 12 кеше 99 йә 100 мәртәбә “лә илаһы” тыңлай. Бер мулла әйтеп уҡып ултыра. Әгәр кеше иҫәбе тулмаһа түлдән (ырыуҙан) ҡалған ҡатындар керә. Барыһы ла 41 кәррә һалымланған еп тартып (тиҫбе) ултыра.\nМәрхүмгә йыназа намаҙы уҡыла.\nУны уҡыу өсөн ҡайһы бер йола-шарттарҙың үтәлгән булыуы фарыз: тәһәрәтле булырға, һәр кем ғосолло булыу, кейемдәре таҙа, баш кейеме ҡағып-һуғып таҙартылған, бөтә урын, баҫҡан, ултырған урындыҡ таҙа булырға тейеш (йән сыҡҡан йорт эсендә сабата олторағына тиклем йыуыла, сөнки, йән биргәндә, әҙәмдең ҡаны ҡырҡ аҙымға тиклем һәммә ергә сәсрәй, ти).\nМәрхүмдең башы ҡибла яғына ҡаратып һалынырға, мәйет йыуылған булырға, уның донъялыҡтағы бурыстарын яҡын туғандары үҙҙәренә алырға (түләр өсөн), мәрхүмдең ниәте атҡарылған (төҫөм итеп, бүләк итеп фәлән-фәләнгә ҡалдырам тигән әйберҙе тапшырыу) булырға тейеш.\nҠәбер ҡаҙыу йолаһы(200)\nҠәберҙе ғәҙәттә мәрхүмдең туғандары ҡаҙа. Ҡәбер ауыҙы асыусы алдан билдәләнә.\nҠәбер өсөн урын таҙа, йәғни иҫке ҡәбер булмаған ерҙән һайлана, мәрхүмдең буйына ҡарап ҡаҙалар. Ир кешегә кендек тиңенән дә ярай, ҡатын кешегә түш тиңенән ҡаҙыла. Соҡорҙоң ҡибла яғына кеше һыймалы, ултырғанда башы теймәҫлек уйым яһала (ләхет). Шул рәүешле үҙенсә өй барлыҡҡа килә. Мәйетте күмеп кешеләр ҡайтып киткәс, һорау алыусы фәрештәләр Нәнкир менән Мөнкир килә һәм үлек тороп ултырып, уларға яуап бирә.\nҠәбер әҙер булғас, мәйетте килтергәнсе, соҡор янында кеше һаҡта торорға тейеш. Юғиһә, ҡараусыһыҙ ҡалған ҡәбергә ен-шайтан эйәләшә.\nҠәбер тупрағына баҫырға, төкөрөргә, абынырға ярамай. Ҡаҙыусылар тәһәрәтле, пак булырға тейеш. Ҡысҡырып һөйләшеү, көлөшөү ҡәтғи тыйыла. Юғиһә ҡәбер эйәһе рәнйей, уның йәне уларға зыян ҡылыуы мөмкин.\nМәйетте ҡәбергә төшөргәндә ҡәбер ауыҙын шаршау менән ҡаплап торалар. Ҡәбергә мәрхүмдең иң яҡын кешеләре төшә (мәйетте ҡан ҡәрҙәше һалһын, тиҙәр). Төшөргәс, кәфендең бәйҙәрен сисәләр. Бәйҙәр сиселгән урында ҡала (кәфендең бауын мәрхүм тороп ултырып яуап биргәндә уңай булһын өсөн сисәләр).\nМәрхүмдең элек йыя барған сәсен, тырнағын кәүҙәһе янына һалалар, күкрәгенә яуаплама – фәрештәләргә яуап биргәндә уҡыла торған доға ҡуялар.\nҺуңынан мәрхүмдең өҫтөнә тәһел ташы тип, ваҡ-ваҡ ҡырсын һибәләр, шунан ләхет таҡталары һөйәйҙәр. Тупраҡ төшмәһен өсөн уның өҫтөнә йүкә ҡабығы йә туҙ йәйелә.\nАҫтыңдан уттар сәсрәр,\nӨҫтөңдө тупраҡ баҫыр,\nНи тип яуап бирерһең?\nЭй, Хоҙайым, ярлыҡа,\nБелгәнемде ғәфү ит,\nМәйетте ҡәбергә ҡуйғанда шулай тип әйтһәләр, был үлек һәйбәт икән, быға йылан ебәрмәйек, тип әйтә, ти, ҡәбер фәрештәһе. Ҡәбергә төшөп, мәйетте урынлаштырып сыҡҡан кешеләргә һумлыҡ аҡса бәйләп таҫтамал бирелә.\nҠәбергә тупраҡты тәүҙә услап, һуңынан көрәкләп һалалар. Көрәкте кешеләр бер-береһенә ҡулдан-ҡулға бирмәйҙәр, ергә һалалар. Ҡәбер үҙенең тупрағы бөткәнсе күмелә. Ҡәбер ҡаҙғанда ла, күмгәндә лә тирләргә ярамай, юҡһа, әҙәмде сир ала. Мәрхүмдең күкрәге тапҡырына тупраҡ бейегерәк, ә аяҡ осона һарҡыуыраҡ өйөлә.\nҠарт-ҡоро тупраҡ һалғанда, доға уҡып, әйтемләп тора:\nСәләм әйткел, һеу Алла,\nСәләм әйткел, һеү Алла!\nКүмгәс, ҡәберҙең 4 мөйөшөнә дүрт кеше ултырып, тағы ла йыназа уҡый, тәҡбир әйтә. Муллаға гүр саҙаҡаһы бирелә.\nТим ағасын һүтеп, бер урынға һөйәп ҡалдыралар. Үлгән кеше исеменә ете (йә 12) йәштән йыйған гонаһына тип, мулла Ҡөръән уҡый (ҡатын-ҡыҙҙың ете йәштән, ир-аттың 12 йәштән гонаһтары иҫәпкә алына). Зыяраттан ҡайтҡанда аяҡ кейемендә тупраҡ булырға тейеш түгел, көрәкте йыуырға, юғиһә тупраҡ ҡайтһа, тағы ла мәйет сыға.\nӘруахтарҙы иҫкә алыу(121 —Фәзлиәхмәтов Миңлегәрәй олатай иҫкесә төрки китаптарын яҡшы уҡый, яҙа белә, Ҡөръән сүрәләрен яттан белә ине, күп йылдар ауылда мулла вазифаһын башҡарҙы. Уның бик яҡшы бер ғәҙәте бар ине, эсеп, тәртипһеҙ ҡыланып, йәки үҙ-үҙенә ҡул һалып үлгән мәйеттәрҙе оҙатырға бармаҫ ине, саҡырһалар ҙа хәйлә ҡоропмо, бәлки, выжданы ҡушмағанмы, бындай кешеләргә бармаҫ ине.)\nҮлем түшәгендә ятҡан кешенең баш осона ултырып ясин сүрәһе, унан һуң фатиха сүрәһе уҡыла.\nЕрләгәндән һуң Ҡөръән уҡытып, өсөн, етеһен, ҡырғын, йылын үткәреп, әруахтарҙың рухын шатландырырға кәрәк. Йыйылған мәжлестәге халыҡҡа саҙаҡа хәйере бирелә. 40 көн буйына бар белгән кешенән Ҡөръән уҡытыла, хәленән килгән кешеләр гүр саҙаҡаһына күмгән көндө тауыҡтың аяғын ҡомғанға һалынған һыуҙан ағыҙып йыуып, бер уҡымышлы, аҡ диндә булған мосолман бәндәһенә тапшыра.\n40 көн Ҡөръән сүрәләрен уҡыған кешегә дүрт аяҡлы ваҡ хайуан бирелә.\nУҡығанда бер нисә кеше лә уҡырға мөмкин. Бер нисә сүрәнән һуң, уң яҡтағы кешегә “сәҙәкәл ләһүл ғәлиүм ғәзим” тип, уҡырға күршеһенә бирә ала элегерәк уҡығаны.\nӘруахтарҙың кем булыуына, нисек үлеүенә ҡарамаҫтан хәйер-саҙаҡа бирелә – был изге бурыс. Саҙаҡа биреүҙе, тәүҙә өйҙә, төп йортта, ҡалған кеше башҡарырға тейеш, унан һуң башҡалар. Кешенең уң ҡулына биреп; “Бисмиллаһир-рахманир-рахим”, – тиергә. Хәйерҙе был әруахтың нәҫел кешеләре генә түгел, әруахтар тыныс ятһын, ата-бабалар, беҙҙән хәйер-доға өмөт иткән кешеләр рухына тип, башҡа кешеләр ҙә бирә ала.\nАштан һуң йорт хужаларына, ошонда булышҡан барса кешеләргә рәхмәт әйтеп, доға уҡыла. Сығып киткәндә, ишектән уң аяҡтан башлап, әруахтың рухы рәнйеп ҡалмаһын, хужаларҙың хәйер саҙаҡаһы ҡабул булһын, изге ғәмәл башҡарҙылар, Аллаһы тәғәлә барығыҙға иҫәнлек-һаулыҡ бирһен, Аллаһы рәхмәтендә булығыҙ тип, һаубуллашыу мотлаҡ. Былай эшләгәндә, күңелең таҙарыр, мин был әруахҡа ысын күңелдән доға ҡылдым тигән уй һәр ваҡытта алдан йөрөр.\nҠәбер тәрбиәләү йолаһы(244)\nБорон зыяратты, ҡәберҙәрҙе тәрбиәләп торғандар. Зыяратты бөтә ауыл бер булып ҡойма менән уратҡандар. Имән бағаналарға һәр кем үҙенең тамғаһын кирткән. Шул бағаналарҙағы тамғалар ҡойма кемдеке булыуын әйтеп торған. Йығылған ағасты, һынып төшкән ботаҡтарҙы ла йыйыр булғандар. Күренекле кешеләр, әүлиәләрҙең ҡәберен аҡ таш менән уратыу ғәҙәте булған.\nҠорбан салыу тәртибе(121)\nАллаһы собханалла вә тәғәлә беҙҙең малдарҙы мосолманса ҡорбан салып ашарға тәҡдим иткән. Ҡорбан ашы ризыҡ булып барыр, уны ашағандарға сир кермәҫ тигән.\nМал салған кеше таҙа, тәһәрәтле булырға тейеш, кәйефе насар, ауырыу кеше малға яҡын килергә тейеш түгел. Сөнки ҡорбан салыу Аллаһы Тәғәлә бойороуы буйынса башҡарыла. Беренсе һүҙ Алла исеменә бағышлана. Ҡиблаға ҡарап, ҡулыңды алға ҡуйырға, “Бисмиллаһи Аллаһыу әкбәр!” – тип әйтеп, доға ҡылына. Башҡа эштәрҙән айырмалы, “әр рахман рахим” тигән һүҙҙәр әйтелмәй.\nМал салғанда бысаҡ ныҡ үткер, бер генә һелтәү менән башҡарылырға тейеш, уң ҡул менән, изге ниәттә. Малдың төйөрө баш өлөшөндә ҡалып, тын юлы, ҙур тамырҙары ҡырҡылыу мотлаҡ.\nАллаһы Тәғәлә барса хәленән килгән мосолманға, Алла исеменә бағышлап, ҡорбан салырға ҡушҡан. Ҡорбан итенең бер өлөшөн үҙенә алып, ҡалған өлөшөн уҡый белгән, күңеле саф, хаҡ тәғәлә, ислам динендә булған бәндәләргә бирергә тейеш. Эскән, йүнһеҙ юлда булған кешеләргә биреү – гонаһлы, һауабы булмаҫ.\nАта-инәй, яҡындар рухына ҡорбан салыу тәртибе бар. Уны Ҡорбан ғәйете менән бутарға ярамай.\nМәжлес йыйып Ҡөръән уҡытырға ла була, эсеү-эскелек бындай урында ҡәтғи тыйыла, был – Аллаһы алдында ҙур гонаһ.\nАта-инәң, яҡындарыңа ла ҡорбан салыу бар, тик быны Ҡорбан ғәйете менән бутарға ярамай: беренсеһе Аллаға төбәлһә, икенсе яҡындар рухына, күңел тыныслығы ниәте менән башҡарыла. Ҡиблаға боролоп ниәтен ҡылғанда: “Йә Раббым, һинең ризалығыңа өмөт итеп, ҡорбан салырға ниәт ҡылдым. Әжер һауаптарыңды атайым фәлән улы фәләнгә бағышлайым. Уның рухына ирештерһәң ине, йә Раббым”, - тип доға ҡылып, ғәмәлде башҡараһың. Әгәр дөрөҫ әйтмәһәң, Аллаһы тәғәлә әйтеп салған ҡорбанды ҡабул итмәҫ, бик ҙур гонаһ эшләп, әруахтарҙың күңеле рәнйер. Күргән төштәрең гел яманға булыр, йортоғоҙҙа йәм тапмаҫһыҙ, күңелегеҙ гел төшөнкөлөктә булыр.\nҠорбанға орғасы малды тәғәйенләйҙәр. Бәлә-ҡаза күрһәң, ҡорбан салып, ҡунаҡ йыйырға кәрәк. Ҡорбанға етемдәрҙе, ғәриптәрҙе саҡырғандар. Ҡорбан итенең һөйәген эткә бирергә ярамай. Башын хәйергә биргәндәр.\nҺыйыр быҙаулағанда йола-ырым(113)\nҺыйыр быҙаулағас, ыуыҙын малай кешегә беренсе эсерһәң, киләһе йыл үгеҙ быҙау тыуар. Ҡыҙ кешегә эсерһәң, орғасы быҙау тыуа.\nҺыйыр быҙаулағас, уның тәүге һөтө ыуыҙ була. Шунан ҡоймаҡ бешерәләр. Ыуыҙ ҡоймағына ҡунаҡ йыялар. Шулай эшләгәндә, һыйыр һөтлө була.\nТуй йолалары (263)\n(Информант уларҙы әсәһе Хәҙисә Ситдыҡ ҡыҙынан яҙып алған)\nНиках уҡыған ваҡытта тышҡы ишекте бикләп ҡуялар ҙа, никах уҡылып бөтмәйенсә, бер кемде лә индермәйҙәр. Әллә ниндәй важный кеше булһа ла, ололар әйтеүенсә, был сара йәштәр араһына ен-шайтан шауҡымы теймәһен өсөн кәрәк.\nИшектән кергәндә кейәүҙән һәм кейәү егетенән балдыҙҙарға, еңгәләргә бүләк тейеш. Һәр кем хәленсә, уңғанлығына ҡарап бүләк әҙерләй. Был буласаҡ кейәүгә тормош көткәндә тел, терәк ярҙамы булырлыҡ кешеләрҙе үҙенә ылыҡтырыу өсөн кәрәк.\nКейәү мискәһе – һәр туйҙа мотлаҡ үтәлә торған йола. Кейәү мискәһен ҡыҙҙың ағай-еңгәһе йәки яҡын ағай-энеһе аса. Хәленә ҡарап, “Айыры тояҡ һарыҡ” әйтәләр, асалар ҙа табындағы кешеләргә тәмләтеп сығалар. Ә кейәү мискәһе өҫтөнә улар өсөн бүләк һалына (күлдәк һәм күлдәклек тауар 4-5 метр һ.б. шуның кеүек кәрәк-яраҡ әйберҙәр).\nТуй мәжлесендә ағай-эненең татыулығына ҡарап, кейәү бейетеү, килен бейетеү таралған.\nҠыҙ яғында кейәүҙе бейергә саҡырһалар, бейергә төшмәй. “Айыры тояҡ әйтеп бейетәм!” – тигәс кенә төшөп бейей кейәү.\nКиленде егет яғында шулай уҡ айыры тояҡ әйтеп бейетәләр.\nҠыҙ сәк-сәген тәмләп аҡса, бүләк һалыу ғәҙәте лә үтәлә һәр саҡ. Еңгә (килендәш) сәк-сәкте күрһәтә, өҫтәлдәге бүләкте ала, сәк-сәкте тәмләтеп, күрһәтеп мәжлестәге һәр кемде урап сыға. Аҡса, бүләк йәштәргә бирелә.\nҠоҙаларға ҡайтыр ваҡыт еткәс бүрәнәгә бүрәнә менән төртөү ғәҙәте бар. Бер нисә кеше тыш яҡтан төп ҡоҙалар ултырған турала бүрәнә төртәләр. Был бер нисә ҡабат ҡабатлана. Шаян һүҙ, төртмә таҡмаҡтар менән ҡоҙаларҙы ҡуҙғаталар юлға.\nҠайтып киткәндә, ҡоҙалар ваҡ аҡса, кәнфит һибеп китеү ҙә – матур йола. Ҡыҙы йәки улына яҡшы ҡараш, ҡоҙаларҙы маҡтап һөйләһендәр өсөн шулай башҡарыла. Һипкәндә: “Ризығы менән ҡалһын, килһен!” – тип теләк әйтелеп башҡарыла.\nҠәйнештәргә, балдыҙҙарға, ҡайынһеңлеләргә бүләк таратыу – мәжбүри йола. Килен кеше һыу юлында алъяпҡыс, бирсәткә, ҡулъяулыҡ таратып, ҡәйнеш, ҡайынһеңлеләрен үҙенә ылыҡтыра. Сөнки донъя көткәндә улар иң кәрәк кешеләр, ярҙамсылар буласаҡ.\nӘ кейәү балдыҙҙарына биҙәнсектәр бүләк итә, ҡәйнештәренә бәке биреп, үҙ яғына ауҙара. Һәр эштә, мәшәҡәттә улар менән бергә йәшәргә кәрәк бит, шунан сығып башҡарылған эш.\nБәпес үҫтереү йолаһы (256)\nБәпес ҡайтып бер нисә көн үткәс, ағай-эне, дуҫ-иш, күрше-күлән, һәр кем үҙ-ара һөйләшеп, бәпес үҫтерергә киләләр.\nЙәш әсәгә тәмле итеп аш, ҡоймаҡ, бәлеш бешереп алып киленә, йәш бәпескә бүләк алып, матур, бәхетле бул, ата-инәле, ата-инәңә ярҙамсы, илгә терәк, иман килтереүсе бул тип, теләктәр әйтелә һәм бүләк тапшырыла. Әсәй кешене мәшәҡәтләү, йөрөтөү ҡәтғи тыйыла. Һыйҙар алып килгән кешеләр табынды үҙҙәре әҙерләп, үҙҙәре хөрмәт күрһәтә әсә менән бәпескә.\nБаланың әсәһен, туғандарын саҡырып һыйлау ғәҙәте лә бар. Күстәнәс бик мул әҙерләнеп бирелә йәш әсәгә.\nБаланың әсәһе йәки оләсәһе килеүселәргә бүләк (яулыҡ, ҡулъяулыҡ, еҫле һабын һ.б.) тарата. Бүләк “бәпес бүләге”, “бәпес күстәнәсе” тип бирелә. Табында матур теләктәр әйтелә.\nБәләкәй балалар бәпес күрергә килә. Әсәй кеше уларға “бәпәй күстәнәсе” тип кәнфит, печенье һ.б. нимәләр бүләк итә. Йыр, шиғыр һөйләтәләр. Балалар бик ҡәнәғәт булып тарала.\nБәпес алып ҡайтҡан әсәгә атай кеше алтын йөҙөк, алтын алҡа бүләк итә. Бала өсөн шатланыу, баланы, әсәне ҙурлау билгеһе ул. Был матур йола башҡорт ауылдарында элек-электән йәшәп килә.\nҺабантуйҙа ат ярыштары(34)\nҺабантуйҙың иң ҡыҙыҡ, иң мөһим күренеше ат ярышы була торғайны. Һәр ауылда иң яҡшы аттарҙы, айҙар буйына ҡарап, ярышҡа әҙерләйҙәр ине. Элегерәк башҡорт аралары ауылында аттарҙа төрлө ярыштар уҙғарғандар.\nШуларҙың береһе – атта уҙышыу. Ул – “бәйге” тип атала. Йыйындың бер асыҡ урынында, йә тау башында ҡолғаға (ат бейеклегендәге) яулыҡ бәйләйҙәр ине, беренсе килгән ат (һыбайлы) шул яулыҡты эләктереп алып китергә тейеш.\nАт сабышыуҙың оҙонлоҡтары төрлөсә булған. Мәҫәлән, Ҡаҙанғол һабантуйҙарында иң йыраҡ ара Яңы Ябалаҡтан булды – 20 саҡрымдар тирәһе. Суҡраҡлы ауылынан – 15, Әлбәй ауылынан 10 саҡрым. Ҡолға төрлө йылда төрлө алыҫлыҡта ҡуйыла ине. Һуңғараҡ, һуғыштан һуңғы йылдарҙа, ҡолғаға яулыҡ ҡуйыу бөттө, былай ғына уҙышырҙар ине.\nЭлек, олатайҙар һөйләүе буйынса, бәйгенән тыш, ҡылыс менән тал баштарын киҫеү булған. Был – бик боронғо ярыш.\nҺәр бер атҡа ат бейеклегендә 20-30-лап тал ҡаҙап, шуларҙы айырым рәт-рәт ҡағып ҡуйғандар. Аттар уҙышып, ат башындағы һыбайлы ҡылыс менән ошо талдарҙы ҡыйпып үтәргә тейеш булған, финиш янындараҡ нисәҙер алыҫлыҡта бер генә дөйөм тал ҡуйылған, кем беренсе булып ҡыйпып үтә, шул мәргән һыбайлы һаналған.\nӨсөнсө ярыш 100 м. алыҫлыҡта бер-береһенә ҡапма-ҡаршы атта сабып килеп бер һыбайлы икенсеһен төртөп, йә тартып төшөрөргә тейеш булған, йә булмаһа ҡапсыҡҡа һалам тултырып, бер-береһен, ҡапма-ҡаршы атта сабып килеп ҡапсыҡ менән һуғып төшөрөү, етеҙ һыбайлылар өсөн ерҙән әйбер эләктереп алыу кеүек ярыштар ҙа булған. Был ярышты ярыш аттары түгел, бындай аттарҙа ла уҙғарырға мөмкин булған.\nЯрыш аттарын бик яҡшы итеп ҡарарҙар ине, һабантуйҙарҙа һәр ваҡыт ышаныслы кешеләрҙән һаҡсы ҡуйырҙар ине. Сит-ят күҙҙәрҙе күҙе теймәһен, аттың ҡото китмәһен өсөн боронғо йола буйынса аттың ялын ҡыҙыл таҫма менән үреү ғәҙәте бар ине. Уны йома көн үреп йома көн алыштырып тороу ғәҙәте бар ине, име


"Вся Уфа" телекомпанияһы үҙенең биш йыллыҡ юбилейына ҡал а халҡы өсөн ысын байрам ойошторҙо. Үҙенең "Беҙ яҡын" девизы на хыянат итмәйенсә, байрам матур һәм иҫтә ҡалырлыҡ булһын өсөн ул барыһын да эшләне. Кисә йәш йондоҙҙарыбыҙ Гөлсөм Бик булатова, Башҡорт опера һәм балет театры солисткаһы Светлан а Арғынбаева, "Джоконда" эстрада бейеүе театры сығыштары мен ән башланды һәм Жасминдың "Дольче вита" йыры менән тамамланд ы. Был билдәле йырсы тәбиғәттең көйһөҙләнеүенә ҡарамаҫтан, и кенсе көнөнә булһа ла "Вся Уфа" телетамашасылары алдына киле п баҫты.\n- Беҙ юбилейҙы барыһы өсөн дә файҙалы һәм мауыҡтырғыс ите п үткәрергә теләгән инек, - тип һөйләй телекомпания директор ы Ирина Моторина. - Ошо теләктән "Беҙҙең заман геройы" ҡала телевизион премия булдырыу идеяһы барлыҡҡа килде, уны хакими әт башлығы Павел Качкаев хуплап ҡаршы алды.\nИң - иңдәрҙе һайлап алыу өсөн "Вся Уфа" журналистарына бы йыл күрһәтелгән сюжеттарҙы өр - яңынан ҡарап сығырға тура ки лә. "Йыл кешеһе", "Йыл меценаты", "Изге эш", "Спорт тормошо" , "Йыл матбуғат хеҙмәте", "Йыл төҙөлөшө", "Йыл эшҡыуары", "Т алантлы балалар" номинациялары булдырылды.\nҺөҙөмтәлә БР Мотоспорт федерацияһы президенты Игорь Оськи н, "Талантлы балалар" йәмәғәт фонды президенты Александр Дег тярев, БР Балалар фонды директоры Нина Федянина, "УралСиб" б анкының матбуғат хеҙмәте "беҙҙең заман геройҙары" булып тан ылды.\nАлты йәшлек Настя Десяткина ҡустыһы менән һеңлеһен янғынд ан алып сыҡҡан өсөн "Бәләкәй кешенең ололарса ҡылығы" махсус\nпризы менән наградланды. Ҡыҙсыҡҡа БР граждандар оборонаһы һ әм ғәҙәттән тыш хәлдәр министры Марат Мәһәҙиев сәскәләр гөлл әмәһе һәм ҙур ал төҫтәге айыу бүләк итте.\n"Йыл төҙөлөшө" номинацияһында Салауат Юлаев проспекты иң яҡшы төҙөлөш объекты тип танылды.\n"Полимер" предприятиеһының генераль директоры Ғәфүр Әлиба ев "Йыл эшҡыуары" тигән исемгә лайыҡ булды. "Йыл меценаттары " - "Шик" компанияһы етәкселәре Рәмил һәм Гөлнара Хәбибуллин дар үҙҙәренә бирелгән компьютерға сертификатты балалар йорто на бүләк итеп, үҙҙәренең исемен тағы бер тапҡыр раҫланы.\n"Йыл кешеһе" титулы лайыҡлы рәүештә кардиохирург, професс ор, Йөрәк - тамыр хирургияһы үҙәге директоры Владимир Плечев ҡа эләкте. Һуңғы йыл эсендә ул медицинала боролош яһаны тиер гә була - ул уйлап тапҡан яраны тегеү ептәренә бөгөн донъял а тиңдәр юҡ.\n- Беренсе каналда "Һуңғы герой" булғансы "Вся Уфа"ла бере нсе булыу яҡшыраҡ, - тине ул премияны алған ваҡытта.\n"Вся Уфа" эш башлаған ваҡытта, 1999 йылдың ноябрендә теле канал эфирға 15 минутҡа "Уфимское время" программаһы менән с ыға ине.\n- Ул ваҡытта беҙҙең өсөн көнөнә биш сюжет сығарыу оло бәх ет ине, - тип хәтерләй Ирина Моторина. - Хәҙер беҙ 15 яңылыҡ\nсюжетына өҫтәп ижади программалар ҙа сығарабыҙ: "Территория\nкачества", "Дневник выставки", "Женская консультация", "Рец епты здоровья", "Культпросвет". ТВЦ каналында беҙҙең өс сәғә т эфир ваҡытыбыҙ бар.\nБашта беҙ ун кеше инек, хәҙер - 70. Телекомпанияның үҙәге\n- Гүзәл Ибраһимова - телекомпания директоры, Азамат Әлмөхәм әтов - үҫеш буйынса директор, Айнур Ибраһимов - баш режиссер , Лена Тарасова, Юля Останина, Ғәлиә Баязитова, Олег Ковзик,


Капитальный ремонт внутриквартальной теплотрассы к жилым домам по адресу: г. Таруса, ул. М. Цветаевой, д. 9, ул. Королева, д. 2. — тендер №31300616592 — z-monitor\nЗакупка № 31300616592\nКапитальный ремонт внутриквартальной теплотрассы к жилым домам по адресу: г. Таруса, ул. М. Цветаевой, д. 9, ул. Королева, д. 2.\nВладимир Маслов Алексеевич\nРФ, 249101, Калужская обл., г. Таруса, ул. М.Цветаевой, 25\nвыдача документации по запросу предложений производится по письменному заявлению заинтересованного лица в течение 2-х рабочих дней со дня получения соответствующего заявления.


Матрас Clever Solid Slim (140 x 190 см). Купите в mebHOME.ru!\nИнтернет-магазин мебели / Каталог мебели / Спальни / Clever / Twist / Матрас Clever Solid Slim / 140 x 190\nМатрас Clever Solid Slim (140 x 190 см)


Гражданский кодекс России. Часть вторая. Страница 24.


Мәскәүҙең "Коломенское" дәүләт тарихи-архитектура һәм тәбиғи-ландшафт музей-ҡурсаулығында алтынсы тапҡыр дөйөм ҡала һабантуйы үтте\nБаш ҡаланың иң матур урындарының береһендә үткән байрам йөҙ меңгә яҡын халыҡты бергә тупланы. Башҡортостан делегацияһын республика Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтйәнов етәкләне. Һабантуй ҡунаҡтары өсөн Башҡортостан, Татарстан, Мәскәү сәнғәт оҫталары сығыштарын, халыҡ һәм балалар уйындарын үҙ эсенә алған махсус программа әҙерләнде.\nҺабантуйҙа Нурзиләнең толом-толом сәстәренә һоҡланмаған кеше ҡалманы. Уның менән фотоға төшөүселәр күп булды. Баймаҡ районы һылыуҡайы ун йылдан ашыу Мәскәү ҡалаһында йәшәй. Тап башҡорт ҡыҙҙарының оҙон сәстәре аша күптәр башҡорт мәҙәниәте менән таныша ла инде.\nМәскәүҙә лә һабантуй ойоштороу матур йолаға әйләнде. Байрамға йылдағыса баш ҡала һәм Мәскәү өлкәһе башҡорттары ғына түгел, ә теләгән һәр кем килде. Быйыл Илеш һәм Саҡмағош райондары вәкилдәре Мәскәүҙәрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтарын Башҡортостандың мәҙәниәте, тарихы, сәнғәт ҡомартҡылары, башҡорт халҡының көнкүреше менән таныштырҙы. Иҫ китмәле тирмәләрҙә оҫталарҙың ҡул эштәренән күргәҙмәләр ойошторолдо. Телде йоторлоҡ итеп әҙерләнгән аш-һыу ҡунаҡтарҙа онотолмаҫ тойғолар ҡалдырҙы. Улар ҡыҙыҡһындырған һорауҙарына яуаптар алды.\nАлтынсы йыл һабантуйға йөҙ меңдән артыҡ кеше йыйыла. Мәскәүҙә йәшәүселәр өсөн был ҡор көтөп алған байрамға әйләнгән. Һабантуй менән бергә ҡала тормошонда башҡорттарҙың мәҙәниәте лә сағыла, йыл әйләнәһенә бында бал, сәк-сәк, ҡымыҙ ҙур ихтыяж менән ҡулланыла, ти ойоштороусылар. Байрамда теләгән һәр кем спорт төрҙәренән -көрәшкә, милли бейеүҙәр һәм йырҙарға өйрәнә алыу мөмкинлегенә эйә булды. Мәскәүҙәге милләттәштәребеҙ, ғөмүмән, барлыҡ ҡунаҡтар майҙанда рәхәтләнеп күңел асты. Бер-береһе менән осрашты, һөйләште, танышты.\nҺабантуйҙар хәҙер Рәсәйҙә генә түгел, хатта башҡорттар күпләп йәшәгән сит илдәрҙә лә гөрләп уҙа. Туған йыр-моңдарға һыуһаған милләттәштәр был байрамда теләп ойойштора. Уҙған ял көндәрендә бындай байрамдар Бөйөк Британия, Канада, Америка, Ҡаҙағстан һәм башҡа бик күп илдәрҙә уҙҙы. Тап ошондай байрамдар милләттәштәрҙе берләштереп, рухи яҡтан байытыуҙа әһәмиәте ҙур, ти ойоштороусылар.


Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Рабочая программа по родному (башкирскому языку) 4 класс\nБашҡорт теленең алфавиты\nТел.башҡорт теленең алфавитын иҫкә төшөрөү. Үҙенсәлекле өн-хәрефтәрҙе ҡабатлау,белемдәрен тәрәнәйтеү, күнегеүҙәрҙән һүҙҙәр табыу, миҫалдар килтереү. Бирелгән һүҙҙәрҙе алфавит тәртибендә яҙыу. Я, ю хәрефтәренең яҙылыу ҡағиҙәһе һәм нәҙек һүҙҙәрҙә улар урынына йә, йү хәреф бәйләнештәренең килеүен үҙләштереү. Бер төрлө тартынҡыларҙың йәнәш яҙылыу осрағына аңлатма биреү.\nУҡыу. Белем көнө, Ватан хаҡында йөкмәткеле мәғлүмәт менән танышыу. Тасуири уҡыу алымдары:дөрөҫ баҫым, интонация. Уҡытыусы уҡығанды тыңлау һәм ҡабул итеү, бирелгән һорауҙарға телдән яуап биреү.\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле өн-хәрефтәре\nЙәйге хәтирәләр (6)\nҒ.Сәләм. Республика иртәһе\nБашҡорт телендә исем. Уның аңлатҡан мәғәнәләре.\nТел.Исем һәм уның берлек, күплек мәғәнәләре тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Сингармонизм законына таянып, ялғауҙар ҡушыу үҙенсәлектәре менән таныштырыу. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәрҙең яҙылышындағы айырманы иҫкә төшөрөү.\nУҡыу.Башҡортостандың йәйге тәбиғәте, балаларҙың йәйге эштәре, ялы тураһында хикәйәләр, шиғырҙар, әкиәттәр, мәҡәләрҙе уҡытыусы уҡыуы һәм үҙ аллы уҡыу аша аңлау, һәр әҫәрҙең темаһын һәм төп фекерен билдәләү күнекмәләре.\nР.Солтангәрәев. Йылы ямғыр.Исем. Уның аңлатҡан мәғәнәләре,шул мәғәнәләрҙе күрһәтеүсе саралар\nР.Бикбаев. Ҡолон кеүек\nИсемдәрҙең берлек һәм күплек мәғәнәләре, уларҙы белдереүсе с саралар(ялғауҙар)\nТел.Исем һәм уның берлек, күплек мәғәнәләре тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәрҙең яҙылышындағы айырманы иҫкә төшөрөү. Үҙҙәре йәшәгәнҡала, ауыл, тау, йылға, күл исемдәрен дөрөҫ яҙыу, хеҙмәт батырҙарының исемдәре менән таныштырыу. Уртаҡлыҡ исемдәргә миҫалдар килтереү. Кеше исемдәре, хайуандарҙың ҡушаматтары һәм уларҙың яҙылышы тураһында мәғлүмәт биреү. Үҙҙәре йәшәгән урындағы ҡош, үлән , ағас исемдәрен башҡортса яҙҙыртыу, уларҙы күплектә ҡуйыу\nН.Мусин. Мәңге йәшеллек\nХаталар 09т0нд2 эш\nМ.Хисм2туллина Бес2й китте ел2кк2\nБаш7орт телене8 16енс2лекле 0нд2ре мен2н к1неге162р\nТексты дөрөҫ күсереп яҙыу күнекмәләрен булдырыу. Х2рефт2р6е д0р09 матур, хатаһыҙ я6ыу\nТәбиғәт бүләктәре (5)\nХаталар 56т5нд9 эш.\nД. Юлтый. Көҙ\nИсем.уның мәғәнәләре. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Килештәрҙең мәғәнәләре\nТел. Исем. Исемдең мәғәнәләре. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше, килеш мәғәнәләрен күрһәтеүсе ғ төрлө ялғауҙарҙы ғәмәлдә ҡулланыу, килеш ялғауҙарын ҡуйырға өйрәтеү аша уҡыусыларҙың коммуникатив һәм орфографик мөмкинлектәрен арттырыу. Эйәлек һәм төшөм килеш ялғауҙарында О, Ө хәрефтәренең яҙылышы. Сингармонизм законының үҙенсәлектәрен асыу. Ҡуш тартынҡыға бөткән һүҙҙәрҙе килеш менән үҙгәрткәндә, тартынҡыларҙың береһе яҙылмайтигән ҡағиҙәне аңлатыу. Ь билдәһенә бөткән һүҙҙәргә ялғауҙарҙы дөрөҫ ҡушырға өйрәтеү.\nУҡыу.уҡылған әҫәрҙәр буйынса план төҙөү, план буйынса һөйләү һәм яҙыу. Картиналар буйынса, һорауҙарға яуап биреп, әңгәмә ҡороу, ҡыҫҡа инша яҙыу. Әҫәрҙең йөкмәткеһен тыңлап аңлау, аңлы, тасуири уҡыҡ\nИ. Насыри. Ҡараңғы төн ҡосағында\nХ. Кәрим. Көҙгө картиналар\nУҡыу.уҡылған әҫәрҙәр буйынса план төҙөү, план буйынса һөйләү һәм яҙыу. Картиналар буйынса, һорауҙарға яуап биреп, әңгәмә ҡороу, ҡыҫҡа инша яҙыу. Әҫәрҙең йөкмәткеһен тыңлап аңлау, аңлы, тасуири уҡыу\nР.Сәғәҙиев. Икмәк тәме\nКөҙ темаһы буйынса проект эштәрен яҡлау\nИжади эшт2р6ы интонация, тон, темп 7улланып яҡларға 0йр2нерг2\nИлем тарихы-халҡым тарихы (10)\nҒ.Хөсәйенов. Алдар батыр.\nИсемдәрҙең эйәлек заты менән үҙгәреше. Эйәлек затының мәғәнәһе\nТел. Предметтың кемдеке йәки нимәнеке булыуын белдереүсе тел күренеше-исемдәрҙең эйәлек заты менән үҙгәрешен күнегеүҙәргә таянып өйрәнеү. Эйәлек заты ялғауҙары ҡушҡанда, сингармонизм күренеше һәм ҡайһы бер һүҙҙәрҙең тамырында һуҙынҡы хәрефтәрҙең төшөп ҡалыуы тураһында аңлатыу (холоҡ-холҡо, халыҡ-халҡы, ирек-ирке). “Исем”темаһын йомғаҡлау.\nУҡыу. Халҡыбыҙҙың ауыр үткәне, михнәтле тормошо, азатлыҡ өсөн көрәше, билдәле шәхестәре тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү.\nПредметты һүрәтләү, хикәйәләү, фекер йөрөтөү тибындағы текстарҙы тыңлау һәм аңлап ҡабул итеп, текстың планын төҙөү, текстың йөкмәткеһен план буйынса һөйләү, ваҡиғаға, геройҙарҙың эштәренә, ҡылыҡтарына баһа биреү, үҙ фекереңде иҫбатлау, әҫәрҙән кәрәкле өлөштәрҙе һайлап ала белеү.\nҒ.Хөсәйенов. Алдар батыр. Еңеү. бүлек\nТел. Предметтың кемдеке йәки нимәнеке булыуын белдереүсе тел күренеше-исемдәрҙең эйәлек заты менән үҙгәрешен күнегеүҙәргә таянып өйрәнеү. Эйәлек заты ялғауҙары ҡушҡанда, сингармонизм күренеше һәм ҡайһы бер һүҙҙәрҙең тамырында һуҙынҡы хәрефтәрҙең төшөп ҡалыуы тураһында аңлатыу (холоҡ-холҡо, халыҡ-халҡы, ирек-ирке).\nБ.Рафиҡов. Ярлыҡ ҡағыҙы\nЗ. Биишева. Кәмһетелгәндәр\n“Исем” темаһы буйынса контроль диктант. “\n!телг2н материал темалары буйынса ал4ан белемд2р6е тикшере1, д0р09 я6ыу к1некм2л2рен 19тере1\nХаталар өҫтөндә эш. Я.Хамматов. Ҡаһым түрә. Батырлыҡ.Сифат. Сифаттың һөйләмдәге мәғәнәһе\nЯ.Хамматов.Ҡаһым түрә. Наполеонды еңгәс…Сифат. Сифаттың һөйләмдәге мәғәнәһе\nЯ.Хамматов. Ҡаһым түрә. Ҡунаҡта\nСифат. Сифаттың һөйләмдәге мәғәнәһе\nЯ.Хамматов. Ҡаһым түрә. Аманат\nД. Юлтый. Бәләкәс көрәшсе\nТ. Ҡарамышева. Һүҙ.\nСифат дәрәжәләре, уларҙың мәғәнәләре\nТел. Сифаттың аҙһытыу дәрәжәһен һәм ҡушымсаларын айырып аңлатыу. Артыҡлыҡ дәрәжәһендә ҡулланылған ҡап-, ҡоп-, һоп-, йоп-, төп-, күм-, ап-, йәп- кеүек ҡушымсаларҙың сингармонизм законына яраҡлашҡан ын һәм уларҙың ролен күрһәтеү. Эпитетарҙы, күп мәғәнәле, күсмә мәғәнәле һүҙҙәрҙе аңлатыу.\nУҡыу. Күренекле ижад кешеләре, сәнғәт әһелдәре тураһында уҡып аңлау, улар тураһында һөйләй белеү. Ябай кешеләрҙең яҡшы сифаттары тураһында мәҡәләләр, шиғырҙар, хикәйәләр уҡыу һәм һөйләү.\nДанының сиге юҡ(А.Айытҡолов тураһында). Башҡорт сәхнәһенең ынйыһы (Р.Туйсина тураһында)\nМ.Кәрим. Бөжәк апа.\nУҡытыусы һөнәренә иғтибарлы, ихтирамлы булыу тураһында хикәйәләр төҙөү\nЕ.Кучеров. Башҡортостанда иҫтәлекле урындар\nҠылым,уның һөйләмдәге роле. Һан, зат менән үҙгәреше\nТел. Ҡылым,уның һөйләмдәге ролен асыу. Ҡылымдарҙың һан, зат менән үҙгәрешен ҡабатлау.\nБирелгән ситуациялар буйынса бәләкәй хикәйәләр төҙөү һәм яҙыу\nУҡыу. “халыҡ бәхете өсөн ҡорбан булған кешеләр һәйкәлдәргә, мәңгелек хәтергә лайыҡ” тип фекер йөрөтөргә өйрәтеү\nПлан буйынса һөйләргә өйрәнеү\nЙәшәү – Ватанға хеҙмәт итеү (7)\nХаталар өҫтөндә эш. Ғ.Дәүләтов. Яңы һыуһаҡлағыс\nҠылымдың һан, зат менән үҙгәреше, барлыҡ һәм юҡлыҡта килеүе. Ҡылымдарҙың заман мәғәнәләрен практик үҙләштереү. Заман мәғәнәләрен белдереүсе саралар (ялғауҙар)\nТел.Ҡылымдың һан, зат менән үҙгәреше, барлыҡ һәм юҡлыҡта килеүен аңлатыу. Ҡылымдың заман мәғәнәләрен күнегеүҙәр ярҙамында практик үҙләштереү. Заман мәғәнәләрен белдереүсе саралар-ялғауҙар менән таныштырыу. Ҡылымдарҙың үҙ-ара омонимлығы. Ҡылым-исем омонимияһы тураһында мәғлүмәт биреү (яҙ-яҙ, керҙе-керҙе). Ҡылымдарҙы төрлө замандарҙа ҡулланып, тексты үҙгәртеп һөйләү. Текстарҙың йөкмәткеһен төрлө заманда һөйләү. Текстағы һүрәтләү саралары. Текст өлөштәрен бер-бер артлы урынлаштырыу, бирелгән текстарҙы яҡшыртыу.\nУҡыу. Илебеҙ халыҡтарының хеҙмәте, уларҙың Тыуған илгә, хеҙмәткә, уҡыуға ҡарашы, балаларҙың хеҙмәте тураһында әҫәрҙәр уҡыу\nЯ.Ҡолмай. Тыныслыҡ йыры\nР. Солтангәрәев. Ҡараболаҡ тарлауығында\nУҡыу. Илебеҙ халыҡтарының хеҙмәте, уларҙың Тыуған илгә, хеҙмәткә, уҡыуға ҡарашы, балаларҙың хеҙмәте тураһында әҫәрҙәр уҡыу. Ваҡиғаға, геройҙарҙың эштәренә, ҡылыҡтарына баһа биреү\nР. Солтангәрәев. Ҡараболаҡ тарлауығында. Ҡурҡыныс мәл\nГөрләп үтә ҡала урамын.\nХалыҡ әйтһә, хаҡ әйтә(9)\nХаталар өҫтөндә эш. Ирәндек. Башҡорт халыҡ әкиәте\nҠылым. Уның зат, һан, заман, барлыҡ-юҡлыҡ мәғәнәләре.\nПрактик үҙләштереү-ҙе дауам итеү\nТел.ҡылымдың һан, зат менән үҙгәреше, барлыҡ һәм юҡлыҡта килеүе. Ҡылымдарҙың заман мәғәнәләрен практик үҙләштереүҙе дауам итеү. Иптәшеңдең яҙғанын тикшереү һәм камиллаштырыу күнекмәләре. Зирәклекте үҫтереү маҡсатында уйын технологиялары(ребу, уроссворд, сканворд). Тестар.\nУҡыу. Кешенең яҡшы һәм насар сифаттары тураһында әкиәттәр уҡыу, йомаҡтар ҡойоу, мәҡәлдәр, көләмәстәр менән эште дауам итеү.\nТексты бүлектәргә бүлеү, исем биреү. Әкиәт образдарын ҡылыҡһырлау, йөкмәткеләрен тасуирлау сараларын анализлау\nИрәндек. Башҡорт халыҡ әкиәте. Мәкер\nЖ. Кейекбаев. Терпе менән йылан\nТөлкө менән ҡуян\nКластан тыш у7ыу.Хайуандар тура3ында 2ки2тт2р\n“Алдар менән хан “әкиәте\nӘкиәттәр буйынса инсценировкалар төҙөү, сығыш яһау.\nХалыҡ ижады буйынса проект эштәрен яҡлау\nБурай-бурай ҡарҙар яуа (6)\nХаталар Ғ. Дәүләтшин. Ҡышҡы урман.\nҺан һәм уныңтөшөнсәләрен практик үҙләштереүцифрҙар менән бирелгән һандарҙы һәм уларҙың ялғауҙарын дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен биреү\nТел. Һан һәм уныңтөшөнсәләрен практик үҙләштереүцифрҙар менән бирелгән һандарҙы һәм уларҙың ялғауҙарын дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен биреү. Сама, бүлем, йыйыу һандары менән танышыу. Мәҡәлдәрҙә һандар ҡулланышы. Рәт һандарының ялғауҙары. Ябай, ҡушма һан. Аҙна көндәре, атамалары, рәт һаны. Автобиографияңды һөйләү һәм яҙыу күнекмәләрен формалаштырыу.\nУҡыу. Башҡортостанда ҡыш, уның билдәләре. Ололарҙың һәм балаларҙың ҡышҡы эштәреҒ уйындары: ҡышҡы байрамдар тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү.картина буйынса эш ойоштороу, телмәр үҫтереү(хикәйәләү, тасуирлау)\nН. Нәжми. Ҡыш.\nХаталар өҫтөндә эш.А. Ф. Иҫәнғолов. Урман һаҡсылары.Һан һәм уныңтөшөнсәләрен практик үҙләштереүцифрҙар менән бирелгән һандарҙы һәм уларҙың ялғауҙарын дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен биреү\nУҡыу. Башҡортостанда ҡыш, уның билдәләре. Ололарҙың һәм балаларҙың ҡышҡы эштәреҒ уйындары: ҡышҡы байрамдар тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү.картина буйынса эш ойоштороу, телмәр үҫтереү(хикәйәләү, тасуирлау). Әҫәрҙәге геройҙың ҡылыҡтарына баһа биреү.\nФ. Иҫәнғолов. Урман һаҡсылары. Ҡоштарға ярҙам.\nА. Игебаев. Ҡыш та ҡоштар һайратаһың\nБерҙәмлек, дуҫлыҡ, тыныслыҡ (7)\nЗ. Хисмәтуллин. Тәүәккәллек\nУҡыу. Башҡортостанда ҡыш, уның билдәләре. Ололарҙың һәм балаларҙың ҡышҡы эштәреҒ уйындары: ҡышҡы байрамдар тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү.картина буйынса эш ойоштороу, телмәр үҫтереү(хикәйәләү, тасуирлау). Әҫәрҙәге\nҒ. Рамазанов. Яңы йыл менән! Һан\nМ. Кәрим. Ғүмергә бергә\nАлмаш. Зат алмаштарын ҡулланыу. Алмаштың килеш менән үҙгәреше\nТел.Алмаш. Зат алмаштарын, уларҙың килеш төрҙөрен күнегеүҙәр ярҙамында практик ҡулланырға өйрәтеү. Уйын технологиялары ҡулланыу(йомаҡтар, ребустар).\nУҡыу. Тыныслыҡ, халыҡтар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам, берҙәмлек тураһында шиғырҙар, мәҡәләләр, хикәйәләр уҡыу һәм һөйләү. Текстан кәрәкле урындарҙы һайлап уҡыу. Хикәйәне дауам итеү.\nР. Ниғмәти. Тыныслыҡ\nЙ. Солтанов. Ҡурай моңо\nЙ. Солтанов. Ҡурай моңо. Башҡорт ҡурайы – Парижда\nК. Кинйәбулатова. Дуҫтарым күп\nСәсәндәрҙән тел ҡалыр(3)\nРәүеш. Рәүеш аңлатҡан мәғәнәләр\nТел. Рәүеш, улар аңлатҡан мәғәнәләрҙе практик үҙләштереү. Рәүештәрҙе ҡапма-ҡаршы мәғәнәлә ҡулланыу. Һүҙ байлығын арттырыу, тасуирлау сраһы булараҡ өйрәнеү. Тестар.\nУҡыу. Сәсәндәр тураһында белешмә. Күренекле сәсәндәрҙең тормошо һәм ижады.\nАй, Уралым, Уралым. Ҡобайыр.\nЗ.Биишева. Халыҡ сәсәне, ғалим һәм яҙыусы Мөхәмәтша Буранғолов.\nБалдай татлы һыуҙарым(8)\nЙәмле Ағиҙел буйҙары\nЯрҙамсы һүҙҙәр, уларҙың һөйләмдәге роле\nТел.Ярҙамсы һүҙҙәр, уларҙың мәғәнәләре: ҡаршы ҡуйыу, йыйыу, сәбәп, оҡшатыу, ваҡыт, көсәйтеү, бәйләү. Һөйләмдәге роле: бер һүҙҙе йә һөйләмде икенсеһенә бәйләү. Исем, ҡылым омонимяһы (киләсәк-киләсәк).\nУҡыу. Башҡортостандың йылғалары һәм күлдәре тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Текст өлөштәренең урынлашыу тәртибен яҡшыртыу. Әҫәрҙәге геройҙарға элементар ҡылыҡһырлама бирергә өйрәтеү. Тыуған төйәктәге йылға, күлдәр, шишмәләр тураһында альбом әҙерләү, һүрәттәр төшөрөү\nЗ. Биишева. Талҡаҫ күле\nДиктант. “Ҡышҡы күренештәр”\nР. Ниғмәти. Беҙ тыныслыҡ яҡлы\nИ. Кинйәбулатов. Киләсәк\nБашҡортостан ҡалалары һөйләй. Өфө.\nЫмлыҡтар. Уларҙың мәғәнәләре һәм телмәрҙәге роле.\nТел.ымлыҡтар , уларҙың мәғәнәләреһөйләмдәге роле. Урынды һүрәтләргә өйрәтеү. Тексҡа исем биреү. План буйынса һөйләү, абзацтарға бүлеү.\nУҡыу. Башҡортостан ҡалалары тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Текст өлөштәренең урынлашыу тәртибен яҡшыртыу. Башҡортостан ҡалаларына арнап альбомдар төҙөү, стендтар эшләү.\nЫмлыҡтар. Уларҙың мәғәнәләре һәм телмәрҙәге роле\nМ. Кәримов. Күмерселәр ҡалаһы\n8 март-халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө(4)\nЗ. Биишева. Хәйерле көн!\nҺөйләм. Йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәр\nТел. Һөйләм. Йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәрҙе практик күнегеүҙәр ярҙамында үҙләштереү. Бәйләнешле телмәр өҫтөндә эште дауам итеү. Әсәйҙәр тураһында һөйләү(хикәйәләү, тасуирлау, фекер йөрөтөү).\nУҡыу. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың әсәлек хистәре, күркәм сифаттары, уҡыусы ҡыҙ бала тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Әсәләргә ҡотлау открыткалары яҙыу, һүрәт төшөрөү.\nСюжетлы һүрәттәр буйынса хикәйәләр төҙөү.\nД. Бүләков. Күстәнәс\nЗ. Биишеваның тормошо һәм ижады. . Һөнәрсе менән Өйрәнсек\nҺөйләм. Һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре\nМенән практик танышыу һәм уларҙы практик ҡулланыу. Бәйләнешле телмәр өҫтөндә эште дауам итеү. Ижади күнегеүҙәр: йыйнаҡ һөйләмде тарҡауға әйләндереү, белешмәлә бирелгән һүҙҙәрҙе өҫтәргә. Һүрәттәр буйынса хикәйәләр төҙөү.\nУҡыу. Башҡортостандың мәҙәниәте, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Уларҙың ысын һөнәрсе булыуҙарына һоҡланыу, улар менән ғорурланыу. З.Биишеваның “Һөнәрсе менән Өйрәнсек” әҫәре буйынса үҙ фекерҙәрен әйттереү.\nӘ. Лотфуллин. Өс ҡатын\nБашҡортостандың мәҙәниәте (3)\nУҡыу. Башҡортостандың мәҙәниәте, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Уларҙың ысын һөнәрсе булыуҙарына һоҡланыу, улар менән ғорурланыу.\nЗ.Биишева “Һөнәрсе менән өйрәнсек”. Һөйләм. Һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре\nБашҡорт һандуғасы(М.Хисмәтул-лин тураһында)\nТәбиғәттең теле асылған саҡ(7)\nМ. Ғәли. Яҙ саҡыра. И. Насыри. Яҙғы ташҡын\nХәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nТел. Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге роле. Интонация тураһында белешмә биреү, күнегеүҙәр өҫтөндә эш. Һүрәттәр буйынса үҙҙәренең ҡараштарын әйтеү, хикәйә төҙөү. Яҙ тураһында диалог.\nУҡыу. Башҡортостандағы яҙғы тәбиәғәт күренештәре. Ололарҙың һәм балаларҙың яҙғы эштәре. Ҡоштар, хайуандар, . яҙғы байрамдар тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Тәбиғәт тураһында һүрәттәр төшөрөү\nЯҙғы тәбиғәт күренештәре.Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nХ. Ғиләжев. Яҙ.Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nҺ. Дәүләтшина. Яҙғы тантана.Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nР. Бикбаев. Тәбиғәттең теле асылған саҡ\nБ. Ишемғол. Яҙ. Р. Назаров. Яҙ килә\nДиктант “Их, тәбиғәт”\nКеше матур булһын(6)\nС. Әлибаев. Дуҫтарым.\nБашҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Тиң киҫәктәр\nТел. Башҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Һөйләмдең тиң киҫәктәре менән танышыу һәм уларҙы үҙләштереү, практик ҡулланыу. Урынды һәм ваҡытты күрһәткән эйәрсән киҫәктәр. Ижади эштәр.\nУҡыу.кешеләрҙең һәйбәт һәм яман сифаттары, тәрбиәлелек, кешеләргә һәм тәбиғәткә яҡшы мөнәсәбәт тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Геройҙарға ҡылыҡһырлама. Ҡараштарын белдереү, үҙ фекерҙәрен иҫбатлау.\nФ. Туғыҙбаева. Кем уңған?\nҒ. Ғәлиәскәрова. Кәкүк.\nФ. Рәхимғолова. Сер.Башҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Тиң киҫәктәр\nҒ. Хисамов. Аҡъяурын сал бөркөт\nДиктант “Йылы төн”\nЯҙ һәм хеҙмәт байрамы(7)\nА. Игебаев. Беренсе Май.\nЯбай һәм ҡушма һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nТел. Ябай һәм ҡушма һөйләмдәр буйынса ғәмәли эштәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәтен күҙәтеү һәм үҙләштереү. Ижади эштәр: бирелгән һөйләмдәргә ябай һөйләмдәр өҫтәп яҙыу. Бер нисә ябай һөйләмде ҡушма һөйләм итеп үҙгәртеү. Уҡыу. Беренсе Май-дуҫлыҡ, хеҙмәттәшлек көнө. Халыҡтарҙың дуҫлыҡҡа ынтылышы. Тыныслыҡ хаҡында әңгәмә.\nГ.Юнысова. тәбиғәтте шулай яраталармы?Ябай һәм ҡушма һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәте\nТел. Ябай һәм ҡушма һөйләмдәр буйынса ғәмәли эштәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәтен күҙәтеү һәм үҙләштереү. Ижади эштәр: бирелгән һөйләмдәргә ябай һөйләмдәр өҫтәп яҙыу. Бер нисә ябай һөйләмде ҡушма һөйләм итеп үҙгәртеү. Уҡыу. Тыныслыҡ хаҡында әңгәмә.\nС. Әлибаев. Тыныслыҡ\nТел. Ябай һәм ҡушма һөйләмдәр буйынса ғәмәли эштәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәтен күҙәтеү һәм үҙләштереү. Ижади эштәр: бирелгән һөйләмдәргә ябай һөйләмдәр өҫтәп яҙыу. Бер нисә ябай һөйләмде ҡушма һөйләм итеп үҙгәртеү. Уҡыу. Халыҡтарҙың дуҫлыҡҡа ынтылышы. Тыныслыҡ хаҡында әңгәмә\nЯҙғы байрамдар. “Ҡарға бутҡаһы” байрамы Башҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Тиң киҫәктәр\n“Ҡарға бутҡаһы” байрамы.Башҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Тиң киҫәктәр\n“Кәкүк сәйе” байрамы“Һабантуй” байрамы .Башҡорт телендә һөйләм киҫәктәренең килеү тәртибе. Тиң киҫәктәр\nИнша. Минең яратҡан байрамым\nҺаумы, йәмле йәй!(4)\nД. Юлтый. Йәйге таң\nТел. Башҡорт теле буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау., йомғаҡлау. Әсә теле тураһындағы күнегеүҙәрҙең тәрән йөкмәткеһен өйрәнеү. Һөйләмдәрҙә тыныш билдәләрен аңлатыу. Уҡыу. Йәйге күренештәр. Уҡыу йылының һөҙөмтәләре, йәйге эштир хаҡында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Туған телгә, туған башҡорт теленә бағышланған текстарҙы анализлау\nҒ. Ибраһимов. Ямғыр.\nК. Мәргән. Урманда\nБашҡорт теле буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау\nХаталар өҫтөндә эш. Н. Ҡотдосов, Х. Әйүпов. Ҡырмыҫҡалар. Г. Юнысова. Һау бул, мәктәп!Башҡорт теле буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау\nУҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 4 класс өсөн туған (башҡорт) тел һәм әҙәбиәттән эш программаһы «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» законы, Милли белем биреү концепцияһына ярашлы төҙөлдө.\nБашҡорт теленән программа «Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүсе башланғыс кластар өсөн башҡорт теленән эш программалары» нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре З.М.Ғәбитова, М.Ф.Абдуллина һ.б. - Өфө, “Китап” 2011..\nБашҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:\n1. Уҡыусыларҙы башҡорт әҙәби телендә дөрөҫ һөйләшергә, өйҙә, йәмәғәт урынында, хеҙмәт процессында башҡорт әҙәби телен практик файҙаланырға өйрәтеү.\n3. Башҡорт телендә нәшер ителә торған гәзит-журналдарҙы, әҙәби китаптарҙы үҙ аллы уҡып аңлау күнекмәләре биреү.\n4. Үҙ фекереңде билдәле кимәлдәбәйләнешле итеп һөйләй һәм үҙ-ара яҙа алыу күнекмәләрен формалаштырыу.\n5. Балаларҙа туған телгә ихтирам тәрбиәләү, уларға илһөйәр һәм интернациональ тәрбиә биреү.\n2. Уҡыу предметына дөйөм характеристика.\nБашҡорт теле – башҡорт халҡының аралашыу, һөйләшеү теле. Ул үҙ-ара фекер алышыу хеҙмәтен үтәй. Башҡорт теле дәреслеге башланғыс кластарҙа тематик принцип буйынса төҙөлә. Унда күп милләтле Башҡортостан Республикаһы, уның халҡы, мәҙәниәте, сәнғәте, халыҡтың үҙенсәлекле йолалары, башҡорт еренең байлығы, үҫемлектәр һәм хайуандар тураһында әҙәби әҫәрҙәр, төрлө характерҙағы текстар, телмәр үҫтереү материалдары бирелә. Темалар һайын грамматик белешмәләр тәҡдим ителә. Шулар менән бер рәттән миҙгелгә йәки темаға бәйле йомаҡтар, мәҡәлдәр, әкиәттәр, йырҙар ҙа бирелә.\n3.Уҡыу предметының уҡыу планындағы урыны.\nБазис уҡыу планына ярашлы, Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү мәктәптәрендә туған (башҡорт)тел һәм әҙәбиәт предметын өйрәнеүгә 4 класта бөтәһе 102 сәғәткә (аҙнаға 3 сәғәт иҫәбенән) бүленә. Шуларҙың 5 сәғәте - диктант, 2 сәғәте - изложение, 2 сәғәте – инша, 2 сәғәте – проект эше, 1 сәғәте – күсереп яҙыу.\n4. Уҡыу предметын үҙләштереүҙең шәхсән, метапредмет һәм предмет һөҙөмтәләре.\n- башҡорт теленән алынған белем һәм күнекмәләрҙе мәктәптә һәм көндәлек тормошта ҡулланыу;\n- башҡорт телен башҡорт халҡының мәҙәни һәм рухи байлығын өйрәнеү сараһы булараҡ ҡулланыуҙы аңлау;\n- телде милли үҙаң нигеҙе булараҡ аңлау;\n- телмәр этикетына, аралашыуҙа төрлө тасуири тел сараларына эйә булыу;\n- әҙәбиәтте милләт һәм халыҡ-ара мәҙәниәттең күрһәткесе булараҡ аңлау.\nМетапредмет (предмет-ара) һөҙөмтәләре\n- һүҙҙәрҙе, ижектәрҙе, өндәрҙе һәм һөйләмдәрҙе төҙөү;\n- бирелгән тема буйынса диалог төҙөй белеү; һорауҙарға ҡыҫҡа һәм тулы итеп яуап биреү, диалогты башлай һәм тамамлай белеү;\n- әҙерләнеп һәм әҙерләнмәй етеҙ, аңлап һәм тасуири уҡыу, тексты ҡыҫҡа һәм һайлап һөйләй белеү;\n- төп предметтан предмет-ара аңлатмаларҙы үҙләштереү.\n-башҡорт әҙәби теле нормалары (орфоэпик, лексик, грамматик) һәм телмәр этикеты ҡағиҙәләре тураһында башланғыс төшөнсә алыу;\n-орфографик ҡағиҙәләрҙе һәм тыныш билдәләрен (өйрәнелгән күләмдә ) ҡуйыу ҡағиҙәләрен белеү;\n-өн. Хәреф, һүҙ өлөшө, телмәр киҫәге, һөйләм киҫәге, ябай һөйләм кеүек тел берәмектәрен таба, сағыштыра,классификациялай, ҡылыҡһырлай алыу оҫталығы;\n-үҙеңдең ғәмәлдәреңде контролдә тотоу, әйткәнде һәм яҙғанды тикшерә белеү һәләтлеге\n5.Уҡыу предметының йөкмәткеһе\nМәктәп, Ватан (2 сәғәт).\n1 сентябрь – Белем байрамы. Ватан, мәктәп, уҡыу, уға мөнәсәбәт тураһында мәҡәләләр, шиғырҙар уҡыу һәм әңгәмәләр үткәреү.\nБашҡорт теленең өндәре һәм хәрефтәре (ҡабатлау һәм тәрәнәйтеү) . Әҫәрҙең темаһы һәм төп фекере.\nЙәйге хәтирәләр (7 сәғәт).\nБашҡортостанда йәйге тәбиғәт, балаларҙың йәйге эштәре, ялы тураһында хикәйәләр, шиғырҙар, әкиәттәр, мәҡәләләр уҡыу һәм һөйләү. Темаға ҡарата һүрәттәр төшөрөү. Әңгәмәләр үткәреү.\nБашҡорт телендә исем. Уның аңлатҡан мәғәнәләре. Берлек һәм күплек мәғәнәләре. Шул мәғәнәләрҙе белдереүсе саралар(ялғауҙар). Әҫәрҙең темаһын төп фекерен билдәләү күнекмәләре.\nТәбиғәт бүләктәре (5 сәғәт).\nМатур әҙәбиәттә көҙҙөң сағылышы. Башҡортостанда көҙгө тәбиғәт, балаларҙың һәм ололарҙың көҙгө эштәре, көҙгө байлыҡ тураһында хикәйәләр, шиғырҙар, мәҡәләләр уҡыу һәм һөйләү. “Көҙ” темаһына ҡарата экскурсиялар ойоштороу, япраҡтарҙан коллекциялар әҙерләү, һүрәттәр төшөрөү, ижади эштәр күргәҙмәһе ойоштороу.\nИсем. Уның мәғәнәләре. Исемдең килеш менән үҙгәреше, килеш мәғәнәһен күрһәтеүсе саралар(ялғауҙар). Уҡылған әҫәр буйынса план төҙөү, план буйынса һөйләү һәм яҙыу. Тәьҫораттар буйынса һорауҙар биреү, уларға яуаптар табыу.\nИлем тарихы – халҡым тарихы (10 сәғәт).\nХалҡыбыҙҙың ауыр үткәне, михнәтле тормошо, азатлыҡ өсөн көрәше, билдәле шәхестәре тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү. Гәзит һәм журналдарҙан темаға ярашлы материалдар йыйыу, альбом төҙөү.\nИсемдәрҙең эйәлек заты менән үҙгәреше, уның мәғәнәләре. Сифат, уның мәғәнәләре, һөйләмдәге роле. Предметты һүрәтләү. Коллектив рәүештә төҙөлгән план буйынса изложение яҙыу.\nТормош – ижад (6 сәғәт).\nБашҡорт халҡының талантлы ижад кешеләре тураһында уҡыу һәм һөйләү. Ижад төрҙәре менән таныштырыу. Ижад кешеләре тураһында ҡыҫҡаса белешмәләр төҙөү.\nСифат дәрәжәләре. Сифаттың дәрәжә менән үҙгәрешен практик күҙәтеү. Ҡылым. Уның мәғәнәләре. Ҡылымдың һан, зат менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡта килеүе. Тема буйынса план төҙөү һәм бәләкәй күләмле инша яҙыу.\nЙәшәү – Ватанға хеҙмәт итеү (7 сәғәт).\nИлебеҙ халыҡтарының хеҙмәте, бөгөнгө көн геройҙары, уларҙың Тыуған илгә, хеҙмәткә, уҡыуға ҡарашы; балаларҙың хеҙмәте тураһында әҫәрҙәр уҡыу. Данлы кешеләр менән осрашыу, әңгәмәләр үткәреү, уҡылған әҫәрҙәр буйынса һүрәттәр төшөрөү.\nҠылым. Уның заман мәғәнәләре. Заманды күрһәтеүсе саралар (ялғауҙар). Текстың йөкмәткеһен төрлө заманда һөйләү. Текстағы һүрәтләү саралары. Изложение һәм инша яҙыу өсөн материал йыйырға өйрәтеү.\nХалыҡ әйтһә, хаҡ әйтә ( 9 сәғәт).\nКешенең яҡшы һәм насар сифаттары тураһында әкиәттәр уҡыу, йомаҡтар ҡойоу, мәҡәлдәр, көләмәстәр менән эште дауам итеү. Шуларға нигеҙләнеп, һығымталар яһарға өйрәтеү, яҡшы сифаттар тәрбиәләү. Әкиәттәр буйынса инценировкалар төҙөү һәм сығыш яһау, әкиәттәргә, йомаҡтарға, мәҡәлдәргә бағышланған иртәлектәр ойоштороу.\nҠылым. Уның зат, һан, заман, барлыҡ-юҡлыҡ мәғәнәләре. Текстан образлылыҡ сараларын һайлап ала белеү һәм уларҙы ҡулланыу. Иптәшеңдең яҙғанын тикшереү һәм камиллаштырыу күнекмәләре.\nБурай-бурай ҡарҙар яуа (6сәғәт).\nБашҡортостанда ҡыш, уның билдәләре. Ололарҙың һәм балаларҙың ҡышҡы эштәре, уйындары; ҡышҡы байрамдар тураһында мәҡәләләр, хикәйәләр, шиғырҙар уҡыу һәм һөйләү. Ҡышҡы тәбиғәткә экскурсия ойоштороу, альбомдар әҙерләү, һүрәттәр төшөрөү. Тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nҺан һәм уның төркөмсәләрен практик үҙләштереү. Цифрҙар менән бирелгән һандарҙы һәм уларҙың ялғауҙарын дөрөҫ яҙыу күнекмәләре биреү. Автобиографияны һөйләү һәм яҙыу күнекмәләрен формалаштырыу.\nБерҙәмлек, дуҫлыҡ, тыныслыҡ (7 сәғәт).\nТыныслыҡ, халыҡтар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам, берҙәмлек тураһында шиғырҙар, мәҡәләләр, хикәйәләр уҡыу һәм һөйләү. “Илебеҙ тыныс булһын” темаһына альбом төҙөү.\nАлмаш. Зат алмаштарын практик ҡулланырға өйрәтеү. Текстан кәрәкле урындарҙы һайлап уҡыу. Иптәшең йәки үҙең яҙғандарҙы камиллаштырыу өҫтөндә эште дауам итеү.\nСәсәндәрҙән һүҙ ҡалыр (3 сәғәт).\nСәсәндәр тураһында белешмә. Күренекле сәсәндәрҙең тормошо һәм ижады. Балаларҙың сәсәнлек ижады.\nРәүеш. Рәүеш аңлатҡан мәғәнәләрҙе практик үҙләштереү. Сәсәндәр ижады буйынса альбом төҙөү.\nБалдай татлы һыуҙарым (8 сәғәт).\nБашҡортостандың йылғалары һәм күлдәре тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Тыуған төйәктәге йылға, күлдәр, шишмәләр тураһында альбом әҙерләү, һүрәттәр төшөрөү.\nЯрҙамсы һүҙҙәр, уларҙың мәғәнәләре, һөйләмдәге роле. Әҫәрҙәге геройҙарға элементар характеристика бирергә өйрәтеү.\nБашҡортостан ҡалалары (3 сәғәт).\nБашҡортостандың ҡалалары тураһында әҫәрҙәр уҡыу, белешмәләр алыу һәм һөйләү. Башҡортостан ҡалаларына арнап альбомдар төҙөү, стендтар эшләү.\nЫмлыҡтар, уларҙың мәғәнәләре һәм һөйләмдәге роле (практик үҙләштереү). Урынды һүрәтләргә өйрәтеү.\n8 март – ҡатын-ҡыҙҙар көнө (4 сәғәт).\nҠатын-ҡыҙҙарҙың данлы эштәре, яҡшы сифаттары, уҡыусы ҡыҙҙар тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. “8 март – әсәйҙәр байрамы” темаһына иртәлек ойоштороу, данлы ҡатын-ҡыҙҙар менән осрашыуҙар ойоштороу.\nҺөйләм. Йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәр өҫтөндә практик эштәр. Бәйләнешле телмәр өҫтөндә эш.\nБашҡортостан мәҙәниәте (3 сәғәт).\nБашҡортостандың мәҙәниәте, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Башҡортостандың яҙыусыларына, композиторҙарына, артистарына бағышлап альбомдар төҙөү, улар менән осрашыуҙар үткәреү.\nҺөйләм. Һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре менән практик танышыу һәм уларҙы ҡулланыу. Бәйләнешле телмәр өҫтөндә эште дауам итеү.\nТәбиғәттең теле асылған саҡ (7 сәғәт).\nБашҡортостандағы яҙғы тәбиғәт күренештәре; ололарҙың һәм балаларҙың яҙғы эштәре; ҡоштар, хайуандар һәм үҫемлектәр тормошо, яҙғы байрамдар тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. “Яҙғы моңдар” темаһына әҙәби монтаж әҙерләү һәм сығыш яһау. Тәбиғәткә экскурсия, шуның буйынса әңгәмәләр үткәреү, һүрәттәр төшөрөү.\nХәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр. Уларҙың телмәрҙәге роле. Бәйләнешле текст өҫтөндә эштәрҙе дауам итеү.\nКеше – кеше булһын (6 сәғәт).\nКешеләрҙең һәйбәт һәм яман сифаттары, тәрбиәлелек, кешеләргә һәм тәбиғәткә яҡшы мөнәсәбәт тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. “Кеше һәр яҡтан да камил булырға тейеш” тигән темаға альбом төҙөү, әңгәмәләр үткәреү.\nҺөйләм киҫәктәре. Һөйләмдең тиң киҫәктәре менән практик таныштырыу һәм уларҙы үҙләштереү, ҡулланыу. Бәйләнешле текст өҫтөндә эштәрҙе дауам итеү.\nЯҙ һәм хеҙмәт байрамы (7 сәғәт).\nБеренсе Май – дуҫлыҡ, хеҙмәттәшлек көнө. Халыҡтарҙың дуҫлыҡҡа ынтылышы. “Беренсе Май” темаһына әҙәби монтаж, сығыш яһау.\nЯбай һәм ҡушма һөйләмдәр буйынса практик эштәр. Уларҙың телмәрҙәге әһәмиәтен күҙәтеү һәм үҙләштереү.\nҺаумы, йәмле йәй (4 сәғәт) !\nЙәйге күренештәр; уҡыу йылының һөҙөмтәләре; йәйге эштәр; йәйгә план-хыялдар хаҡында әҫәрҙәр уҡыу һәм һөйләү. Тәбиғәткә экскурсия, уның һөҙөмтәләре буйынса әңгәмәләр үткәреү.\nБашҡорт теле буйынса бөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау, йомғаҡлау.\n7. Уҡыу процесын уҡыу-уҡытыу методик һәм матди-техник яҡтан тәьмин итеү\nТоломбаев Х.А.. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 4-се класс башҡорт балалары өсөн тел һәм уҡыу дәреслеге. – Өфө : Китап, 2007.\nТу4ы6баева Ф. Мин у7ыр4а яратам.-)ф0: Китап,2009.\nТу4ы6баева Ф.Бе6 у7ыр4а 0йр2н2бе6.-)ф0: Китап,2008.\n12.Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүсе башланғыс кластар өсөн башҡорт теленән эш программалары» нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре З.М.Ғәбитова, М.Ф.Абдуллина һ.б. - Өфө, “Китап” 2011..\n8.Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар\nҺүрәтләү, хикәйәләү тибындағы текстарҙы тыңлау һәм аңлап ҡабул итеү:\nтекстың йөкмәткеһен план буйынса һөйләү, билдәле ситуацияла тексты ижади дауам итеү.\nБирелгән тема буйынса диалог төҙөү, диалогты дауам итеү:\nҡараған фильм, картина, ишеткәндәр, бирелгән ситуация буйынса хикәйә төҙөп һөйләү;\nваҡиғаға, геройҙарҙың эштәренә, ҡылыҡтарына баһа биреү, үҙ фекеңде иҫбатлау;\nтестағы образлы һүҙҙәрҙе, һүрәтләү-тасуирлау сараларын, мәҡәлдәрҙе табыу, телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу;\n10-12 шиғырҙы яттан тасуири итеп һөйләй белеү.\nТексты дөрөҫ, аңлы, тасуири уҡыу:\nтексты мәғәнәүи өлөштәргә бүлеү, уларға исем биреү, план төҙөү;\nгәзит-журналдарҙан, китаптарҙан материал йыйып, хикәйә төҙөү;\nХәрефтәрҙе дөрөҫ һәм матур яҙыу, дөрөҫ тоташтырыу:\nИжади диктанттар, өйрәтеү изложениелары һәм иншалар яҙыу;\nИптәшең яҙғанын һәм үҙ яҙмаларыңды тикшереү, камиллаштыра белеү күнекмәләре.\nӨйҙә башҡортса гәзит-журналдар, китаптар уҡыу һәм класта шулар тураһында фекер алышыу (кластан тыш уҡыу күнекмәләре).\n9. Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙең үҙләштерелеүен баһалау\nПрограмма материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән 4-се класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:\nТелдән яуаптар6ы ба3алау:\nУ7ыусылар6ың телдән 3өйләмен, уның фонетик, грамматик я4ы менән бер рәттән тасуири у7ыуы ла и9әпкә алына. Телдән 3орау форма3ында үткәрелә тор4ан күнегеү6әр һәр дәрестә алып барыла.\nТыңлап аңлау күнекмәләрен ба3алау:\n1. “тулы3ынса аңланы”\n2. “өл0шсә аңланы”\nУ7ыусының монологик 3өйлә1ен ба3алау:\n1. - тә7дим ителгән тема ( рәсем, ситуация) буйынса хикәй2 тө60й бел3ә;\n- дөр09 интонация менән, тулы, э6м2-э6лекле итеп, текс7а ба3а биреп, мөнәсәбәтен күр3әтеп 3өйл2й ал3а;\n- тупа9 булма4ан пауза хаталары ебәрел3ә лә, “5”ле 7уйыла.\n4 -се класта бәйләнешле 3өйл21 – 10-12 30йл2мд2н тәшкил итә.\n2. - айырым паузалар, 1-2 3өйләм хата3ы я3а3а;\n- у7ытыусы тарафынан икенән арты7 булма4ан асы7лаусы 3орау бирел3ә,”4” ле 7уйыла\n3. - теманың төп й0км2тке3ен ас3а;\n- 4-6 3өйл21 хата3ы ебәр3ә;\n- у7ытыусы тарафынан икенән арты7 асы7лаусы 3орау бирел3ә й2ки у7ытыусы яр6амынан баш7а й0ктке3ен 3өйлә16е башлай(тамамлай) алма3а, “3”л0 7уйыла.\n4. - 3өйләг2ндә э6м2-э6леклелек 3а7ланма3а;\n- паузалар6а те12л3е6лект2р кит3ә;\n- 6- нан арты7 3өйләм хата3ы һәм грамматик хата я3а3а, “2”ле 7уйыла.\nДиалогик 3өйләмде ба3алау:\n1. - тейешле темпта дөр09 интонация менән 3орау 7уй3а;\n- әңгәмәләшенең 3орау6арына тулы яуап 7айтар3а, “5”ле 7уйыла\n2. - дөр09 3орау биреп, ү6е лә әңгәмәләшенең 3орауына яуап бир32, ләкин 3өйлә1 ва7ытында у7ытыусы яр6амына мохтаж бул3а;\n- 2-3 30йләм хата3ы ебәр3ә, “4” ле 7уйыла.\n3. - у7ытыусы яр6амында 4ына 3орау бир3ә й2ки яуап бир32;\n- 3орау6ар биргәндә, 3ү66әр һәм грамматик формалар табыу6а те12л3е6лект2р ебәр3ә й2ки өйрәнгән теманы8 бер өл0ш0н генә ү6ләштер3ә;\n- 4-5 3өйләм хата3ы ебәр3ә, “3” л0 7уйыла.\n4. - әңгәмә ва7ытында 6ур ауырлы7 мен2н генә 3орау бир3ә;\n- 3орау6ар4а ү6 көс0 менән яуап бирә алма3а;\n- 6- нан арты7 хата ебәр3ә, “2” ле 7уйыла.\nНомер материала: ДБ-081314


Баҡалылар ниндәй маҡсат менән яна? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Баҡалылар ниндәй маҡсат менән яна?\nБаҡалы районында үткән “Инвестиция сәғәте”ндә ауыл хужалығына бәйле проекттар ҡаралды.\nФекер алышыуҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов та ҡатнашты.\nСәғәтенә 65 тонна орлоҡто киптереү ҡеүәтенә эйә буласаҡ комплекс проекты менән эшҡыуар Вячеслав Чернов сығыш яһаны. Уның күҙалланған хаҡы – 20 миллион һум. Шулай уҡ эшҡыуарҙың урындағы культураларҙан май һығыу заводы төҙөү теләге лә “Инвестиция сәғәте”ндә ҡатнашҡандарҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы.\nВячеслав Чернов хәбәр итеүенсә, уның хаҡы 80 миллион һум тәшкил итә. Был суммаға төҙөлөштө проектлауҙан алып уны аҙаҡ һыу, яҡтылыҡ, газ һәм башҡа кәрәкле селтәрҙәргә тоташтырыу кеүек эштәр индерелгән.\nШәхси хужалығында йәшелсәселек менән шөғөлләнгән Ленар Нәсибуллин “Эш башлаусы фермер” дәүләт программаһында ҡатнашып, грант отоу теләген белдерҙе. Әле йүнсел картуф үҫтереү менән ныҡлы шөғөлләнә, үҙ аҡсаһына уны һаҡлау урыны булдырған. Грант отһа, был аҡсаға йәшелсәселек тармағын үҫтереү маҡсатында заманса техника һатып алыу мөмкинлеге булыр ине, ти.\n“Инвестиция сәғәте”ндә шулай уҡ башҡа проекттар ҙа ҡаралды, уларҙың барыһы буйынса ла аныҡ тәҡдимдәр әйтелде.\nРайон: Баҡалы районы.\nБашлыҡтан башҡа бер кем дә түгел... 25.03.2019 // Иҡтисад\n— 28 марттан республиканың барлыҡ муниципалитеттары ла “Инвестиция сәғәт”тәре үткәрә башлаясаҡ....


Санкт-Петербург, ул, Седова, 93к5. Паспорт многоквартирного дома\nгород Санкт-Петербург, улица Седова, д.93к5\nПлощадь здания - 575.30,\nПроект - Повторноприменяемые Проекты 2.\nгород Санкт-Петербург, улица Седова, д.93к5.\nДвухэтажный, не выбран, дом, построен в 1947\tгоду, в стиле - Сталинский неоклассицизм.\nСедова ул. , 93к5. Архитекторы: Жук А. В. Фомин И. И. . Год постройки: 1947. Стиль: Сталинский неоклассицизм. Жилой дом завода &laquoБольшевик»\nул. Седова, 93 к 5\n1947 - арх-ры Александр Владимирович Жук, Игорь Иванович Фомин\nДом снесен в мае 2015 года.\nСоседние дома : ул. Огородная 10к3, ул. Седова 87к1, ул. Седова 87к2, ул. Седова 89к1, ул. Седова 89к2, ул. Седова 91к1, ул. Седова 93к1, ул. Седова 93к3, ул. Седова 93к7, ул. Седова 93к8,\nОтзывы и комментарии к дому по адресу: Санкт-Петербург, ул. Седова, 93к5


№198 ШКОЛА. Все о начальном образовании на сайте Школы Петербурга.\n№198 ШКОЛА НА КАРТЕ.\nСанкт-Петербург, Пискаревский просп. 13\nТел: (812) 2256154


Картридж Profiline (0553) Epson - заказать и купить по выгодной цене в интернет-магазине «Цифры»: самовывоз, доставка\nКартридж Profiline (0553) Epson\nКартридж Profiline (0553) Epson: характеристики\nКартридж Profiline (0553) Epson - покупка с еще большей выгодой!\n1 Покупайте картридж Profiline (0553) Epson с картой F-клуба и получайте бонусы!\n2 Картридж Profiline (0553) Epson есть в наличии, можно забрать самостоятельно!


Cет Cтивенс-Давидовиц. «Все лгут. Поисковики, Big Data и Интернет знают о вас всё» (2018) – Космотуризм\nCет Cтивенс-Давидовиц. «Все лгут. Поисковики, Big Data и Интернет знают о вас всё» (2018)\nNext Достоверные факты, которые могут показаться выдумкой


Компрофипроект ООО - г. Брест\nАдрес: 224030, Брестская обл., г. Брест, ул. Советская, 83-6\nТелефон: тел. (0162) 20 70 55\nтел. (0162) 20 70 55


Фитнес клубы - Москва - МО. Кашира, МО. Реутов - Молодежная, Преображенская площадь - Promedicinu


Москва, ул, Прядильная 3-я, 5. Паспорт многоквартирного дома\nгород Москва, улица Прядильная 3-я, д.5 (район Измайлово, Восточный АО)\nТСЖ (УК) 21\t -2.62\t -3.3\nПлощадь здания - 2448.79,\nДом был включен в программу реновации, но жители дома проголосовали против включения в программу.город Москва, улица Прядильная 3-я, д.5 (район Измайлово, Восточный АО).\nГеографические координаты :Широта:55.79856 Долгота:37.77263\nОбщая площадь : 2949 м2\nКадастровый номер дома : 77:03:0005003:1089\nМероприятия по капремонту дома на 3-й Прядильной улице дом 5, планируется проводить если выбрано накопление средств на счете регионального оператора.\nСоседние дома : пр-д. Измайловский 20, к. 3, пр-д. Измайловский 22, к. 2, пр-д. Измайловский 22, к. 3, пр-д. Измайловский 24, к. 1, ул. Никитинская 9, ул. Никитинская 11, ул. Никитинская 15, к. 1, ул. Никитинская 15, к. 2, ул. Никитинская 15, к. 3, ул. Никитинская 17, к. 2,\nОтзывы и комментарии к дому по адресу: Москва, ул. Прядильная 3-я, 5


Прокуратура Ишембай районы ауылдарының береһен зәңгәр яғыулыҡ селтәренә тоташтырыуҙағы өҙөклөктәр өсөн енәйәт эшен ҡуҙғатыуға иреште\nРайон хакимиәте 2014 йылда яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрҙең береһе менән газүткәргес төҙөү һәм ауылдың өс урамын зәңгәр яғыулыҡҡа тоташтырыу тураһында килешеү төҙөй. Эш 4 миллион һум кимәлендә баһалана.\nСығымдар федераль һәм республика бюджеттарынан бүленә. Шул уҡ йылды урындағы етәкселәр башҡарылған эштәр тураһында актҡа ҡул ҡуйып, килешеүҙәге аҡсаны ширҡәт иҫәбенә күсереп тә ҡуя. Төҙөлөш тамамланмай ҡала. Торбаүткәргес селтәргә тоташтырылмай, халыҡ зәңгәр яғыулыҡһыҙ интегә. Етешһеҙлектәр һаман да бөтөрөлмәгән. Ширҡәт иҫәбенә нигеҙһеҙ рәүештә 1 миллион 100 мең һум күләмендә аҡса күсерелгән булып сыға. Осраҡ буйынса прокуратура махсус тикшереү үткәреп, Рәсәй енәйәт кодексының 286-сы статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды. Вәкәләтте файҙаланыу осрағын тикшереү һәм уның һөҙөмтәләре прокуратура күҙәтеүендә тотола.


Табаг ҡыҙ, Ир-атты Эшһеҙ теркәлгән Табаг-танышты, Шулай уҡ - Видео Чат - Best!\nТабаг ҡыҙ, Ир-атты Эшһеҙ теркәлгән Табаг-танышты, Шулай уҡ\nҠыҙы таныштырҙы иғландар, фотоһүрәттәр һәм бушлай булыу Һәм церебраль tabag ҡатын-ҡыҙ өсөн түгелӘгәр сайтында танышырға була табаг етди мөнәсәбәт, Дуҫлыҡ һәм ғаилә, шулай уҡ ҡыҙҙы кәләш Эҙләп буласаҡ йүнәлеш, маҡсат тиклем кешене үҙ Теләгенән башҡа ҡоллоҡ булырға тейеш.\nШәхси иғландар Tabaga ҡыҙы менән осрашырға мөмкин.\nборт бушлай, бер ниндәй ҙә tabag ҡатын-Ҡыҙ фотоһүрәттәре менән танышты. Шул сайтында танышырға мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға уңайлы Өсөн тырышығыҙ, атаһы ҡыҙҙарын һәм кәләш өсөн Кем булыуын да ул шулай булыр. Беҙгә кеше эҙләп, яҡындарыбыҙ даими йөрөй тора Тед һәм уларҙың сайтында йәки ғаилә мөнәсәбәттәренең Бейкер, суперская пар индерҙе. Беҙ даими табаг беҙҙең сайтҡа реклама бушлай Бирелә, үҙеңдең фото һәм дуҫлыҡ тураһында үтенес Менән аралашыу даирәһен киңәйтеү өсөн яңы йүнәлештәр Булған бер ҡыҙы.\nТаба үҙенең ҡатын-ҡыҙҙар, күп тапҡыр"Табып", Отфильтровывать эҙләү бүлеге нигеҙендә бөтә теләүселәр күсемһеҙ Категориялары, күп аша, ир-аттар өсөн, гәзите Был мәсьәлә менән, шәхси Табаг тураһында иғлан Танышты, профессионалдар араһында шулай уҡ файҙаланыусылар бик Күп булыуын теләйбеҙ.\nБрокер өсөн етди травмалар агентлығы табаг мөнәсәбәттә булды.\nӘрмән ир-Аттар һәм Үҫмерҙәр өсөн Бушлай таныша Сайтында .\nGabrovo Erkaklar uchun Tarix va Jiddiy munosabatlar.\nчатрулетка ҡыҙы 18 онлайн видео танышты танышырға теләп иғлан 18 видео чат случайных танышыу теркәлгән рулетка менән бушлай телефон ч ч рулетка бушлай теркәү менән танышты башҡа фотоларҙы бушлай таныша ҡыҙ менән танышып видео онлайн


Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок по книге "Возвратилась бы белой птицей"К.Киньябулатовой\nТема !йл1н31мсе 3айрар 6ош6а мин. Ма6сат Ша7ир1 К1тиб1 Кинй1булатованы5 тормош юлы мен1н таныштырыр7а .Поэзияны5 т2п 98енс1леген билд1л1рг1.Билд1ле ш1хест1ребе8г1 31м 398 с1н71тен1 х2рм1т т1рби1л1рг1. Йы3азландырыу ша7ир1не5 7аил13ене5 фотоларын проектор аша к9р31те9,китаптар к9рг18м13е,карта,Баш6ортостан 6ы8ы журналыны5 элекке бер нис1 номеры. Д1рес барышы Ойоштороу моменты. У6ыусылар8ы с1л1мл19.Д1ресте5 ма6саты мен1н таныштырыу. №орау.Кем карта буйынса 98ене5 о4талы7ын к9р31т1. Баш6орттар Баш6ортостандан тыш 6ай3ы 2лк1л1р81 й1ш1й. Бе88е5 2лк1 –Р1с1й ким1ленд1 танылыу тап6ан ш1хест1рг1 бай я6.Улар ара3ында к9ренекле 7алим Ф1тхел6адир С2л1йм1нов Абдул6адир Инан,ша7ир8ар8ан :адир Даян,?1лимов С1л1м,М2х1м1тй1ров Х1й,я8ыусы ?1ли З2л61рн1ев,геология 31м минерология ф1нд1ре профессоры :адирТимер7азин,геология ф1нд1ре докторы Та3ир Тимер7азин,медицина ф1нд1ре докторы З1йнулла И6санов,БДУ профессоры Дамир В1лиев,ша7ир1л1р К1тиб1 Кинй1булатова,Дин1 Талхина.№анап кит315 ,к9ренекле ш1хест1ребе8 бик к9п. У. Сил1бе 2лк13е к9ренекле ш1хест1р8е к9п бирг1н я6.Б2г2нг2 д1рест1 оло ш1хест1ребе88е5 бере3е,Сил1бе 2лк13е Ар7аяш районы М19лит ауылы,билд1ле ша7ир1бе8 К1тиб1 Кинй1булатова тура3ында булыр. №орау Ша7ир1 нинд1й 7аил1л1 т1рби1л1н1, Яуап Ата3ы ауылда и5 х2рм1тле у6ытыусы була.А8а6тан халы6 дошманы тип алып китк1с ,7аил1л1ге ауырлы6тар й1ш 6ы8 и5ен1 т2ш1.!с13е –тегенсе.биш бала.Бер ту7ан апа3ы 9леп китк1с ,уны5 6ы8ын да т1рби1л1п 94тер1 К1тиб1 апай. №орау Ша7ир1 нинд1й у6ыу йорттарында белем ала. Яуап 2ф2 рабфагында у6ый,Баш6орт педагогия институтына ин1,1мм1 3у7ыш башланыу с1б1пле ,6алдырып китерг1 м1жб9р булла 31м ситт1н тороп у6ый,М1ск19г1 я8ыусылар8ы5 Ю7ары курсына у6ыр7а еб1рел1,тамамлай. №орау Кинй1булатовтар 7аил13ен1 хас 3ы8аттар8ы 1йтеге8. Яуап Й1шлек г1зитенд1ге м161л1 мен1н таныш6андан 3у5,ошондай 3ы7ымта7а килдем ауырлы6тар8ы е5еп сы7ыу ,бер ва6ытта ла бирешм14к1 ,белем алыр7а ынтылыш ,тырышлы6,эш 32й29. У.К1тиб1 апай7а хас бул7ан та7ы ла бер 3ы8атты 1йтерг1 к1р1к уны5 йыр-мо5 яратыуы.Ул бик матур йырлай,мандолинала о4та уйнай ,6умы8ын да сирт1. №орау ша7ир1не5 журналислы6 2лк13енд1ге у5ышы тура3ында ним1 1йтер3еге8 Яуап Эш яратыу,тырышлы6 кеуек сифаттар7а эй1 бул7анК1тиб1 Кинй1булатова Баш6ортостан 6атын-6ы88ары 2с2н беренсе журнал ойоштороусылар8ы5 бере3е 31м т19ге м2х1ррире була.К9пме к2с,энергия,сабырлы6 талап ител1 ошо ва6ытта,Й1 6а7ы8 ю6,й1 а6са ю6,Т9р1л1рг1 ин1ле9,ялбарыу,№1м ни31й1т эшт1р ал7а кит1.:улына т19ге 3анын ал7ас ,К1тиб1 апай 6ыуанысынан илап еб1р1. Эш !йл1н31мсе 3айрар 6ош6а мин ши7ырын тасуири у6ыу ,т2п фекер8е 1йте9. Яуап Был ши7ыр й1нл1ндерее9 алымы 6улланып я8ыл7ан. Ша7ир1 -3анду7ас тыу7ан ил тип ,башын 3ал7ан батыр8ар терел3ен,матур8ар йо6о белм13ен,ер81 балалар 6ыуан3ын, яу7ир8ар7а 9лм14 79мер бирг1н ин1й81р8е на8лар 2с2н к2н2-т2н2 ал3ы8-ял3ы8 3айрар инеем мин-тип тел1й. У.Баш6ортостанды5 халы6 ша7иры Рауил Бикбаев 1йтк1нс1 К1тиб1 Кинй1булатованы5 был изге тел1ге 6абул булды .Ши7ри 31л1те 31м ижади хе8м1те уны илене5 к95ел 6ошо итте. Йом7а6лау.У6ыусылар ,К1тиб1 апай8ы5 тормош юлын 31м ижадын 6арап 9ттек .№е8 98еге8г1 был д1рест1н нинд1й 3аба6 алды7ы8.Ним1л1р белдеге8.\_Т2рл2 яуаптар\_ Ба3алау. :улланыл7ан 181би1т.\nАбдулменова Фларида Файзрахмановна\nНомер материала: ДБ-038165\nЧитательская конференция "Коста и православие"\nМетодическая рекомендация к году Тувинскому гостеприимству\nМетодическая разработка( методические рекомендации) по теме: «Современные информационные технологии в коррекционной педагогике»


“Мин бары тормошто яратам”\n19 Февраль 2019, 22:32\nОлоларҙы ололау - яҡшылыҡтың билдәһе. Беҙҙең районда оло кешеләр хаҡында онотмайҙар, был кеше халыҡ араһында абруйлы булһа, бигерәк тә ҡәҙере ҙур. Күптән түгел үҙенең 90 йәшлек юбилейын билдәләгән Саиб Әхмәтовты күркәм юбилейы менән ҡотларға район хакимиәте башлығы Наил Ғатауллин, ветерандар Советы рәйесе Вәлиулла Булатов ҡотларға килде.\nАлыҫ 1929 йылда Фатима менән Мәхмүт Әхмәтовтарҙың ғаиләһендә дүртенсе бала булып Саиб исемле малай тыуа. Ул башҡа балалар менән менән бергә бәлкәйҙән үк кәрәҫтиән тормошона өйрәнеп үҫә.\n- Минең тыуғандан алып бөтә ғүмерем Исаҡайҙа үтте, - тип хәтер ебен тағата Саиб Мәхмүт улы. – Беҙҙең быуындың йәшлеге бик ҡыҫҡа булды. Ҡәһәрле һуғыш барлыҡ яҡты хыялдарҙы емерҙе. Шул быуын балалары кеүек, миңә лә уҡыу форсаты теймәне, шуға күрә 7-се класты тамамлау менән генә сикләндем. Артабан тиҫтерҙәрем менән баҫыуҙа бил яҙмай эшләнек. Икмәк үҫтерҙек, әммә уны үҙебеҙ ашаманыҡ. Һуғыш тамамланды,уға ҡарап тормош тиҙ генә еңеләймәне. Бар халыҡ элекке кеүек үк, астан үлмәҫ өсөн тырышты, илде ҡабат аяҡҡа баҫтырыуҙа йәше-ҡарты көс һалды.\n- 1948 йылда Әҡсән Зиннәтуллин менән мине Бишбүләккә бригадирҙар курсына ебәрҙеләр. Ун көнлөк уҡыуҙан һуң, “Исаҡай” колхозына ҡайтып, беҙ эшкә тотондоҡ, ул 1-се бригадала, ә мин 2-cелә, – тип иҫкә ала ул хеҙмәт йылдарын.\nЛәкин ул бында бригадир булып бер йыл ғына эшләп ҡала: 1949 йылда 20 йәш тула һәм уға Ватан алдындағы бурысын үтәргә китә. Белоруссияла сапер-понтонер булып хеҙмәт итә. Отделение командиры була.\nТыуған яҡтарына ҡайтҡас, йәш механизатор тыуған яҡ баҫыуҙарын иңләй, бригадир йөгөн дә уға йөкмәтәләр. Саиб Әхмәтов ауылда беренсе трактор барлыҡҡа килеүен, “полуторка”ны нисек итеп тимер юлы буйлап алып ҡайтыуҙарын әлегеләй хәтерләй. Ә уның үҙенә тракторҙың барлыҡ төрҙәрендә лә: МТЗ-2 (кабинаһыҙ), МТЗ-80, Т-150-та эшләргә тура килә.\n- Һуңыраҡ мине 4-се бүлексәгә управляющий итеп ҡуйҙылар. Ул йылдарҙа баҫыу эштәре менән бергә төҙөлөш тә алып барыла ине. Шул ваҡытта район хакимиәте башлығы вазифаһын биләгән Илдар Ғимаев беҙгә төҙөлөшкә барырҙай ағас бүлеп бирҙе. Хужалыҡ етәкселәре техника менән тәьмин итте, һәм беҙ Абдуллиндан кәрәкле материалдар алып ҡайттыҡ. Ул ваҡытта эш көнө нормаға һалынмағайны. Ҡояш сыҡтымы - эшкә бараһың, ҡояш батҡас – өйгә. Шулай булһа ла, ул йылдар яҡшы яҡтан ғына хәтерҙә ҡалған. Эшләгәнгә күрә, ауыл халҡы лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алды, иген дә ҡиммәт түгел ине.\n90-сы йылдарҙан алып Саиб Әхмәтов ауылдың ветерандар Советын етәкләй. Тынғыһыҙ ир-уҙаман ауылда мәсет төҙөтөүҙә башлап йөрөй. Бер нисә йылдан, күмәк көс менән ауылға йәм биреп торған мәсет барлыҡҡа килә.\nБөгөнгө көндә күп кенә пенсионерҙарҙың тормошо туғандар, балалар менән аралашыуға ғына ҡайтып ҡалһа, Саиб бабай тураһында быны әйтеп булмай. Төрлө йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнашыусы, тирә-йүнгә битараф булмаған, теләһә ниндәй эште лә оҫта ойоштора белеүсе Саиб Мәхмүт улы үҙенең принциптарына һәр саҡ тоғро ҡала. Ул оҙаҡ йылдар Һайлау кампанияһы составында эшләне, ауылдың архив материалдары менән ҡыҙыҡһына, әле булһа район гәзитенә мәҡәләләр яҙа, байрамдар, һабантуйҙар, өмәләр ойоштороуҙа ҡатнаша, шулай уҡ ауылдаштарын һуңғы юлға хөрмәтләп оҙатыусы ла ул...\n- Ҡыҙғаныс, ауыл элгәре кеүек түгел инде, - тип яманһыулап ҡуя ул. Бар ғүмере ошонда үткән, хеҙмәт йылдары ошо ергә бәйле булған кеше булараҡ, ауылдың бөгөнгө торошо өсөн йәне әрней.\nВаҡыт ағышын һис кенә лә туҡтатып булмай, кем әйтмешләй, йылдар бер-бер артлы йүгереп уҙа. Ҡатыны Вәсиләне ерләгәндән һуң, ун өс йыл инде яңғыҙы донъя көтә. Бала ҡайғылары ла урап үтмәй уны: биш балаһының өсәүһе баҡыйлыҡҡа күскән. Өлкән улы Фуаттың химия заводында эшләгәндә һаулығына зыян килә - бөгөн ул Ҡыңғыр-Мәнәүез ауылындағы социаль приютта тәрбиәләнә. Бәләбәйҙә йәшәүсе ҡыҙы Вәсимә күптән хаҡлы ялда, ул атаһының төп ярҙамсыһы. Ейәндәре лә ташламай, бүлә-бүләсәләре лә уңыштары менән һөйөндөрә.\nОлпат йәштәге хеҙмәт ветераны бөгөн дә көндәлек мәшәҡәттәр менән йәшәй, ҡулдан килгәнсә һәммәһен дә күңелен биреп эшләй. Был йәмәғәт эштәренә лә, өй эштәренә лә ҡағыла.\n- Мин ауыл хужалығында эшләнем, шуның өсөн ер эше күңелгә яҡын, баҡсала тәртип булыуын теләйем. Йыл әйләнәһенә етерлек йәшелсә-емеш үҫтерәбеҙ. Әлбиттә, был эштәрҙе йрыып сығырға балалар ярҙамлаша, бер үҙемдең генә ҡулдан килмәҫ ине, - ти ул.\nӨйҙөң һәр ерендә орлоҡтар һалынған бәләкәй тартмалар күренә, ул уларҙы таныштарына һәм ауылдаштарына ла тарата. Өҫтәл өҫтөндә - гәзит һәм журналдар өйөмө.\n- Алты төрлө баҫма алдырам, шул иҫәптән район гәзитен дә. 40 йыл элек тә, һәм бөгөн дә уның биттәренән халыҡтың нисек йәшәүен, ниндәй яңылыҡтар барлығын белеп торам, - ти район гәзитенең тоғро дуҫы.\nҮҙенең 90 йәшендә лә Саиб Мәхмүт улы әңгәмә ҡорорға, күңелендәге хәтирәләре менән уртаҡлашырға ярата. Унан оҙон ғүмеренең сере нимәлә булыуы менән ҡыҙыҡһынам. Ул былай тип яуап бирә:\n- Мин бары тормошто яратам. Моғайын, гендар ҙа үҙ ролен уйнай торғандыр. Өләсәйем 96 йәшкә, ә әсәйем 94 йәшкә етте, сөнки Хоҙай тарафынан бирелгән ғүмерҙе оҙонайтып та, ҡыҫҡартып та булмай.


Автобус №24 в Киеве теперь ходит до Железнодорожного вокзала (схема движения) - Движение продлили на период ремонта эскалаторов на "Вокзальной" | Сегодня\nАвтобус №24 в Киеве теперь ходит до Железнодорожного вокзала (схема движения)\nДвижение продлили на период ремонта эскалаторов на "Вокзальной"\nС 21 июня по 6 сентября на период капитального ремонта эскалаторов на станции метро "Вокзальная" движение автобусов маршрута № 24 будет организовано "Национальный музей истории Украины во Второй мировой войне – железнодорожный вокзал Центральный" по трассе:\n- Рабочие дни: ул. Лаврская – ул. Ивана Мазепы – ул. Михаила Грушевского – ул. Крещатик – ул. Большая Васильковская – ул. Льва Толстого – ул. Владимирская – ул. Тараса Шевченко – ул. Симона Петлюры – железнодорожный вокзал Центральный – ул. Симона Петлюры – ул. Тараса Шевченко – ул. Крещатик – ул. Михаила Грушевского – ул. Ивана Мазепы – ул. Лаврская;\n- Субботние дни с 19:00 до 22:00, воскресные дни с 10:00 до 22:00 и праздничные дни с 8:00 до 22:00 по трассе: ул. Лаврская – ул. Ивана Мазепы – ул. Михаила Грушевского – ул. Крещатик – ул. Михайловская – ул. Большая Житомирская – ул. Владимирская – ул. Богдана Хмельницкого – ул. Крещатик – ул. Тараса Шевченко – ул. Симона Петлюры – железнодорожный вокзал Центральный – ул. Симона Петлюры – ул. Тараса Шевченко – ул. Крещатик – ул. Богдана Хмельницкого – ул. Владимирская – Владимирский проезд – ул. Михайловская – ул. Крещатик – ул. Михаила Грушевского – ул. Ивана Мазепы – ул. Лаврская.\nвокзал Крещатик движение автобусы Тараса Шевченко Большая Васильковская михайловская Большая Житомирская


һаумыһығыҙ, хөрмәтле радиотыңлаусылар.\n“Кеше хәлен кеше белмәй, үҙ башына төшмәһә”, - ти халыҡ. Инвалид хәлен дә үҙе ғәрипләнгән кеше генә аңлайҙыр. Ә бит көндәлек бихисап мәшәҡәтте йырып сығыу сәләмәт әҙәмгә лә ҡыйын. Шуға күрә һуңғы йылдарҙа дәүләттең был мәсьәләгә йөҙ бороуы ҡыуаныслы. Рәсәйҙә “2011 – 2015 йылдарға “Уңайлы мөхит” дәүләт программаһы ҡабул ителгән. Ул физик мөмкинлектәре сикләнгән граждандар өсөн төрлө уңайлыҡтар булдырыуҙы күҙ уңында тота. Программа иғлан ителеүгә шаҡтай ваҡыт үткән. Был юҫыҡта алға китеш, ыңғай яҡҡа үҙгәрештәр бармы? Дүшәмбе иртәһендә ошо һорауҙарға яуап эҙләмәксебеҙ.\nРәсәй Берләшкән Милләттәр ойошмаһының Инвалидтар хоҡуғы буйынса конвенцияһын ҡабул иткәндән һуң, илдең бар субъекттарында ла физик мөмкинлектәре сикле кешеләр өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу буйынса эш башлана. “Башҡортостан был йәһәттән тәүгеләрҙән булып эшкә тотондо”, - ти Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының инвалидтар менән эшләү бүлеге етәксеһе Нурия Сәлихова.\nЯҙма 001 Салихова\nХеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, әле Башҡортостанда 313 меңдән ашыу инвалид теркәлгән. Тимәк, һәр ун икенсе кеше – зәғиф. Шуларҙың 13227-һе һуҡыр, 7 меңдән күберәге коляскала ултыра. Рәсәй инвалидтар йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан буйынса бүлексәһе уларҙы берләштереп, туплап тороусы ҙур ойошма. Һаулыҡ буйынса мөмкинлектәре сикле кешеләрҙе борсоған мәсьәләләр менән яҡындан таныш яуаплы хеҙмәткәрҙәр республикала “Уңайлы мәхит” программаһының үтәлешен нисек баһалай икән? Ойошма етәксеһе урынбаҫары Вадим Шафиҡов һөйләй.\nЯҙма 002 Шафиков\nБыл фекерҙе Альберт Шәйкамалов та йөпләй. Баш ҡалабыҙ буйлап коляскала хәрәкәт итергә мәжбүр егет “әлегә ҡалала минең кеүектәр өсөн мөхит уңайһыҙ” ти.\nЯҙма 003 Шайкомалов\nАльберт билдәләп киткәнсә, коляска менән үтеү өсөн уңайлы урындар, пандустар башлыса социаль әһәмиәттәге ойошмаларҙа ғына. Күп кибет, йорттарға инеү урындары инвалидтар өсөн ҡулайлаштырылһа ла, уларҙың ҡайһы берҙәренең уңайһыҙ булыуы ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Бындай саҡтарҙа барыһы ла күҙ буяу өсөн генә эшләнмәнеме икән тигән фекергә киләһең, ти егет. Ә инде Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының инвалидтар менән эшләү бүлеге етәксеһе Нурия Сәлихова әйтеүенсә, шәхси эшҡыуарҙарға, төрлө магазин, сауҙа үҙәктәре хужаларына ҡәтғи талаптар ҡуйып булмай. Һәр кем үҙ теләгенән сығып эш итә. Әммә шуныһы ҡыуаныслы, һаулыҡ буйынса мөмкинлектәре сикле кешеләрҙе хәстәрләгән ойошмалар һаны арта, сөнки йүнсел эшҡыуарҙар белә – халыҡты күберәк йәлеп итеү, ул – өҫтәмә табыш алыу мөмкинлеге лә. “Уңайлы мөхит” программаһын үтәүҙең тәүге этабында башлыса иғтибар төрлө урындарға инеү урындарын инвалидтар өсөн яйлауға ҡайтып ҡалһа, хәҙер хәлдәр икенсерәк, ти Нурия Зәбир ҡыҙы.\nЯҙма 004 Салихова\nӘммә ҡасандыр төҙөләгән биналарҙың конструкцияларындағы үҙенсәлектәр арҡаһында бындай уңайлы шарттар булдырыу мөмкин булмауы ла ихтимал. Шуға ла был осраҡта теге йәки был урынға ингән урындарҙа махсус төймәләр генә ҡуйыла.\nҮткән аҙнала баш ҡалабыҙҙа ҡыуаныслы ваҡиға булды. “Ҡашҡаҙан” күле янында физик мөмкинлеге сикләнгән кешеләр өсөн махсус пляж асылды. Инвалидтар туризмы ойошмаһы етәксеһе Кинйә Кускилдин был ваҡиғаның әһәмите ҙур тип билдәләй.\nЯҙма 005 Кускильдин\nҮткән аҙнаның тағы ла бер яңылығы: Мәләүез ҡалаһында Күп функциялы үҙәк асылды. Унда физик мөмкинлектәре сикле граждандар өсөн айырым тәҙрә эшләйәсәк. Был хаҡта тулыраҡ райондың “Көнгәк” ижтимағи – сәйәси һәм мәҙәни гәзите хәбәрсеһе Зөлхизә Әбдрәжәпова бәйән итә.\nЯҙма 006 Абдражапова\nБыйыл махсус дөйөм белем биреү учреждениеларын асыуға федераль ҡаҙнанан Башҡортостанға 113,56 миллион һум аҡса бүленә. Был учреждениеларҙа инвалид балаларға инклюзив белем биреү өсөн бөтә шарттар тыуҙырыласаҡ. Баш ҡалабыҙҙа инклюзив беле биреү йүнәлешендә 15 мәктәп эшләй. Республикабыҙҙың мәктәптәрендә ләҡаршылыҡһыҙ белем биреү мөхите булдырыла. Яңауыл районының мәғариф бүлеге методисы Дилбәр Фәүхиева һөйләй.\nЯҙма 007 Фаухиева\nИнвалидтарға башҡалар кеүек үк йәнле тормош менән йәшәү, хоҡуҡтарынан файҙаланыу һәм әүҙемлектәрен арттырыу өсөн республикала байтаҡ саралар күрелә. Әммә әлегә хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләр ҙә байтаҡ. Төп ҡыйынлыҡ финанслауға ҡайтып ҡала. Быйылдан “Уңайлы мөхит” программаһына федераль ҡаҙнанан да аҡса бүленеүен иҫәпкә алғанда, эштәрҙең йылдамыраҡ үҫеш алырына өмөт арта төшә.


Йыртыҡ йырҙың бармы ямауы? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Йыртыҡ йырҙың бармы ямауы?\nСығыу ваҡыты 11-11-2018, 07:00 | Ҡаранылар: 151


Это настоящие лягушки! Живые и очень симпатичные, я первый раз встречаю красных лягушек, оказывается чего только на свете не бывает!\nАвтор: casual на 23:45


Консольные лестницы в Егорьевске, Купить по Низкой Цене от Производителя\nГлавная > Консольные лестницы в Егорьевске\nКонсольные лестницы в Егорьевске\nЦены на консольные лестницы в Егорьевске\nг. Егорьевск, ул. Советская, 64.\nг. Егорьевск, ул. Ленина, 87.\nг. Егорьевск, ул. Шевченко, 39.\nг. Егорьевск, ул. Пронягина, 12.\nг. Егорьевск, ул. Зеленая, 22.\nг. Егорьевск, ул. Беговая, 45.


Хәбәрҙәр: Сочи Олимпиадаһы: тик ыңғай баһалар.\nСочи Олимпиадаһы: тик ыңғай баһалар.\nАндрей Белькевич, “Евроньюс”: Сочиҙан беҙҙең менән “Рәсәй-24” телеканалының алып барыусыһы Дмитрий Щугорев бәйләнешкә инде. Дмитрий, ике аҙнаға һуҙылған уйындар артта ҡалды. Олимпиада алдынан ярыштарҙы үткәреү, уға әҙерлек кимәле буйынса борсолоуҙар, шөбһәләр, тәнҡиттәр күп булды. Был юрауҙар өлөшләтә булһа ла юш килдеме?\nДмитрий Щугорев “Россия 24”: Шөбһә тип нимәне атайһың бит? Шөбһә һәм фобияға килгәндә, улар араһында айырма ҙур. Олимпия объекттарына, ғөмүмән Олимпиадаға ҡағылышлы шомланыуҙарҙы мин нигеҙһеҙ фобия тип атар инем. Әйтергә кәрәк, Сочиға килгән һәм ярыштарҙа ҡатнашҡан спортсыларҙың фобиялары һәм ҡурҡыуҙары бик тиҙ осоп юҡҡа сыҡты. Бында төҙөлгән спорт объекттары, Олимпиаданың кимәле хаҡында спортсыларҙың, көйәрмәндәрҙең баһаламалары тик ыңғай ғына булды. Әлбиттә, кемдер еңде, кемдер еңелде, әммә был спорт, иң юғары ҡаҙаныштар спорты һәм бында бер ни хәл дә итеп булмай. Ә ойоштороу мәсьәләләренә килгәндә, журналист булараҡ миңә эш өсөн бөтә уңайлыҡтар ҙа бар ине. Олимпиада ауылында йәшәгән, ярыштарға йөрөгән атлеттар, спорт объекттарына йөрөгән көйәрмәндәр өсөн, минең уйымса, бөтә шарттар ҙа тыуҙырылғайны.\n“Евроньюс”: Уйындар алдынан именлек темаһы телдән төшмәне. Айырыуса Волгоградтағы теракттарҙан һуң. Сочиҙа ниндәйҙер хәүеф һиҙелдеме? Ҡала режимлы объектҡа оҡшап ҡалманымы? Шул арҡала спортсыларға, урындағы халыҡҡа, журналистарға ҡыйынлыҡтар тыуманы?\nДмитрий Щугорев: Олимпия уйындары- һәр ваҡыт юғары хәүефһеҙлек саралары, ҡаты пропуск системаһы, әлбиттә, был тормош ритмын, Олимпиада булған ҡаланың бөтә йәшәйешен үҙгәртә. Бында ла һәр кемдең магнит пропускылары, теге йәки был объектҡа барыу контуры бар ине. Был- Олимпиада. Именлеккә килгәндә, спортсылар ҙа, журналистар ҙа үҙҙәрен хәүефһеҙ тойҙо. Хәүеф-хәтәр менән бәйле зарланыуҙарҙы мин бер кемдән дә ишетмәнем. Олимпиада объекттарында, ауылында, волонтерҙар, журналистар йәшәгән урындарҙа Олимпиадаға ҡәҙәр вәғәҙә ителгән бөтә именлек саралары ла күрелгәйне.\n“Евроньюс”: Сочиҙа күргәндәрҙе дөйөмләштереп, уның башҡа Олимпиадаларҙан фирма айырмаһы нимәлә?\nДмитрий Щугорев: Фирмалы айырмаға килгәндә, һеҙ теге асылмаған ҡулсаны күҙ уңында тотһағыҙ, минеңсә, был бик яҡшы символ, башҡа уйындарҙан айырылып тороусы трейд-марка тип тә әйтер инем уны. Олимпиаданың йыйнаҡ ҡына бер урында үтеүе лә уны башҡа уйындарҙан айырып тора. Өҫтәүенә, күптәр билдәләп үткәнсә, бында диңгеҙ ҙә, тауҙар ҙа эргәлә. Тиҙ һәм һис бер проблемаһыҙ бараһы ереңә барып етергә мөмкин.


“Иҫ киткес музей”... Сибайҙа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм cәнғәт » “Иҫ киткес музей”... Сибайҙа\n“Иҫ киткес музей”... Сибайҙа 25.03.2019 // Мәҙәниәт һәм cәнғәт\nСибай ҡалаһының тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының барлыҡҡа килеүенә ошо көндәрҙә 60 йыл тулды.\nМузей директоры, тарих фәндәре кандидаты Альбина Ярмуллина белдереүенсә, ул 1959 йылда мәктәп тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы булараҡ барлыҡҡа килә. 1993 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем Сибай ҡала музейы хәҙерге бинала үҙ эшен дауам итә һәм халҡыбыҙҙың рухи ҡомартҡыларын йыйыу, туплау, һаҡлау менән бер рәттән ҙур ғилми-ағартыу һәм уҡытыу-тәрбиәүи эштәр башҡара.\n— Беҙ бар ҡомартҡыларҙы һаҡлап ҡына ҡалмайбыҙ, уларҙы ғилми яҡтан өйрәнеп, киләһе быуындарға, йәштәргә ҡомартҡы итеп ҡалдырырға тырышабыҙ, экспонаттарҙы тулыландырыуҙы дауам итәбеҙ, фондтарҙы туплайбыҙ. Йылдан-йыл музей фонды байый, үҫә, тулылана. Беҙҙең музей төбәктә генә түгел, ә республикала иң яҡшылар иҫәбендә. Уның фондында 10 меңдән ашыу экспонат тупланған һәм йөкмәткеле, бик бай экспозиция залдары төҙөлгән, — ти Альбина Зөфәр ҡыҙы.\nМузей хеҙмәткәрҙәре заман менән бергә атлай, төрлө халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша, призлы урын ала. Сибай музейы менән “Виртуаль сәйәхәт”тә танышыу мөмкинлеге лә булдырылған.\nӘйткәндәй, Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Сибайҙағы эш сәфәрендә музейҙа булды һәм уның бай тарихы, эксклюзив ҡомартҡылары менән шәхсән танышты. “Иҫ киткес музей. Бында ғәйәт бай коллекция...” тигән яҙыу ҡалдырҙы ул.\nФото: Музей архивынан алынды


Башҡортостанда район хакимиәттәре «Инвестиция сәғәттәре» уҙғарасаҡ | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 129023\n13 марта 2019 — 14:32 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда район хакимиәттәре «Инвестиция сәғәттәре» уҙғарасаҡ\nБашҡортостанда район хакимиәттәре муниципаль «Инвестиция сәғәттәре» уҙғарасаҡ. Был хаҡта Республика Башлығы Радий Хәбиров хәбәр итте. Райондарҙа инвестиция сәғәттәре киләһе аҙнанан башлана. Муниципаль «Инвестсәғәттәр» һәр кесе йома ойоштороласаҡ. Кәңәшмәлә урындағы етәкселәр эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын эҙләйәсәк. Ә төбәккә инвестициялар йәлеп итеү үҙенсәлектәре хаҡында профилле совет ултырышында һүҙ барҙы. Был тәңгәлдә эште әүҙемләштерергә кәрәк, тине Республика етәксеһе Радий Хәбиров.


����� ��������� ���� ���� ����� 2015 ������ - ������� ���� ������ ���\n����� ��������� ���� ���� ����� 2015 ������\n#1 09-08-2015, 10:10 PM\n�� ����� ����� ��������� ��� ��� ���� �� ������� �� ��� ���� ����� �� ��� ���� �������� �������� �������� ���� �����������\n�� ����� ����� ��������� ��� ��� ���� �� ������� �� ��� ���� ����� �� ��� ���� �������� �������� �������� ���� ����������� ����� ����� ��������� ������� ����� ����� ���� ����� 2015 �� ������� �������ɡ ��� ����� ����� ���� ������� ������ҡ �������� ���� �� ���� ��� ������ �� ����� ������.\n��� ����� ����� ��������� ��� ��� ���� �� ������� �� ��� ���� ����ɡ �� ��� ���� �������� �������� �������� ���� ����������� �������� ������ ����ޡ �������� ��� ����� �� ���� ���� �������� ��� ������� ���� ���� ������ ������ ������ ��������. ����� ��� ��� ���� ����� ����� ��������� ���� ���� ���� ����� ��� �����.\n����� �� ��� ���� ��� ���� ���� ����� ������ ��� ������ ��� ��� ������� ����� ����� ����� ����� ��������\n����� ���� ������ �������� ��� Share\n����� ��� ���� ������ ��� ����� ���\n09-15-2015, 12:49 AM\n�� ���� �� ������� �� ����� ���� ������ ��� ����� ���� ������ ������ �� ���� ����� ������ ������\n2015, ������, ����, �����, ���������, ����, ����� «\n������ ����� ch �������� ������ ������� ����� ����� 2015\n����� �������: ����� ��������� ���� �� ���� ����\n������� ���� ����� ����/ ����� 2014- ����� ������ ����� ����� �����.\n������ "������" ����� ���� ����� 2013


немец ч таныша - таныша, сайттың - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nчатта теркәлергә рулетка менән башҡа ҡыҙға 18 ч рулетка менән ҡыҙыҡай иң яҡшы ч рулетка интернетта танышҡан. бушлай таныша видео онлайн видео-таныштырыу урамы рулетка менән ҡыҙ ч онлайн видеочить чатрулетка видеочивать менән теркәлгән чатта теркәлергә бушлай онлайн без рулетка


Go Vacation - Форумы - обсуждение, помощь, проблема, не запускается, решение, ошибки\n( 11.10.2011 )\nФорум Go Vacation\nТут пока ничего нет. Нажмите на кнопку «подписаться», и будьте всегда в курсе последних событий по игре Go Vacation. Вы можете создать первую тему на форуме.


Шлифовка Срубов в Пружанах, Заказать по Низкой Цене\nШлифовка срубов в Пружанах\nТеплый шов для деревянного дома в Пружанах\nПокраска сруба в Пружанах\nПропитка сруба в Пружанах\nКонопатка сруба в Пружанах\nг. Пружаны, ул. Советская, 13.\nг. Пружаны, ул. Ленина, 4.\nг. Пружаны, ул. Жукова, 29.\nг. Пружаны, ул. Московская, 7.\nг. Пружаны, ул. Зеленая, 5.


Мойкер, автомойка в Нижнем Новгороде, записаться на СТО Мойкер, автомойка, отзывы\nГлавная / Авто в Нижнем Новгороде / Автосервисы и СТО в Нижнем Новгороде / Мойкер, автомойка в Нижнем Новгороде\nМойкер, автомойка в Нижнем Новгороде\n+7 (831) 410–20–13\nДолгота 56.23772900, широта 43.83784400\nг. Нижний Новгород, ул. Юлиуса Фучика, 12а/4\nг. Нижний Новгород, ул. Композитора Касьянова, 4Б к1\nг. Нижний Новгород, ул. Полтавская, 30 к1


График работы почты Днепропетровской области на праздники - Днепр Инфо\nГрафик работы почты Днепропетровской области на праздники\nУкрпочта сообщает график работы отделений в Днепропетровской области на период майских праздников.\nВ праздничные дни 1, 2, 5, 6 и 9 мая перечисленные ниже в таблице отделения будут работать в сокращенном режиме, предоставляя услуги почтовой связи, перевозки и доставки почтовых отправлений, выплаты пенсий и денежной помощи.\nпр. Героев,12, блок 29\nул. 20 лет Победы,33\nбул. Мира, 12а\nул. Электрометаллургов, 50\nул. Сучкова, 34\nул. Жовтнева, 19\nул. Богми, 4\n3, 4, 7, 8 и 10 мая отделения почтовой связи «Укрпочта» будут работать в обычном режиме.\nВ случае возникновения вопросов Вы можете позвонить на «Горячую» линию по телефону, который работает круглосуточно без выходных: 0 800 500 440 (бесплатно со стационарных телефонов).


Һанлы телеканалдар юғалһа ни эшләргә? Лайфхактар һеҙгә ярҙамға килә\n14 Июнь 2020, 16:34\nЙәй етте — «һанлыҡай» юғалды... Телевизор ҡараусыларҙың 98%-ының бар проблемаһы һанлы ТВ ҡараусыларҙың ҡоролмаһы менән бәйле. Шулай уҡ йорттоң урынлашыуы, рельефы, төҙөлөшө, йәйгеһен был проблемаларға ағастарҙың япраҡтары ла килеп ҡушыла. Әммә нисек кенә булмаһын, бының тамыры антеннаға барып тоташа. Белгестәр биш лайфхак тәҡдим итә. Мәҫәлән, һеҙ һүрәттә күргән телевизорға бер кеше сәнске тығып ҡуйған. Белгестәр уны ысын антеннаға алыштырғас, проблемалар юҡҡа сыға.