Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Сценарии для внеклассной работы\nМәктәп сәхнәһе өсөн\n(Сценарии для школьной сцены)\nТелмәр үҫтереү өсөн уҡытыусыларға\nМәктәп сәхнәләре йыш ҡына сценарийҙаға, пьесаларға ҡытлыҡ кисергәнен үҙ тәжрибәмдән белгәнгә күрә, башҡорт халҡының арҙаҡлы шәхестәре тураһындағы материалдарҙы файҙаланып, музей материалдарын ҡулланып, риүәйәттәргә, легендаларға таянып яҙылған бер нисә сценарий тәҡдим итәм. Был сәхнәләштереү өсөн яҙылған сценарийҙар «Урал батыр» эпосы буйынса ойошторолған йәш сәсәндәрҙең республика конкурсында ҡатнашыусыларға ла ҙур ярҙам булыр тип ышанам. Был тәҡдим ителгән бөтә сәхнә күренештәрен дә беҙ тамашасыларға күрһәттек. Уҡыусылар үҙ районының арҙаҡлы шәхестәре, үҙ ауылдарының тарихы тураһында бик күп мәғлүмәт алдылар, «Урал батыр» эпосының йөкмәткеһен үҙләштерҙеләр. М. Кәримдең дә бик күп әҫәрҙәрен сәхнәләштерҙек. Шуларҙың араһынан иң оҡшағандарының береһе «Ҡайынлыҡ урманында» тигән хикәйәһе булды. Ошо бай йөкмәткеле әҫәрҙәрҙе сәхнәләштереп күрһәтһәк, улар балалар күңелендә мәңге уйылып ҡаласаҡ!\nМ. Мортазин репрессия йылдарында\n(Учалы районы Көсөк ауылында тыуған күренекле башҡорт полководецының төрмәләге фажиғәле яҙмышы тураһында)\n( Башҡорт халҡының азатлығы өсөн, илдә социализм еңһен өсөн тип, бар көсөн, аҡылын, оҫталығын биргән баһадирыбыҙ 1937 йылда нахаҡҡа ғәйепләнеп, бик күп замандаштары яҙмышына дусар ителә:\nСталин репрессияһына юлыға. )\n(Муса Мортазин төрмәлә ята.) Мин ҡайҙа? Ни эшләп бында килтереп яптылар? (Уйланып тора.) Шул тиклем күп халыҡ дошмандарының Советтар Союзында күп булыуы дөрөҫ микән? Граждандар һуғышы йылдарында аҡтар яғына сығыуым өсөн, Совет власы тарафынан ғәфү ителдем. Бүтән ни ғәйебем бар.Өҙгөләнергә, яфаланырға бер ниндәй ҙә сәбәп күрмәйем, сөнки бөтә ғүмерем буйы Совет власы өсөн көрәштем һәм әле лә уға намыҫ менән хеҙмәт иткән коммунисмын. Воршилов менән Буденный иптәштәр ҙә мине яҡшы белә. Берәр төрлө аңлашылмаған хәл килеп тыуһа, улар мине мотлаҡ яҡлаясаҡтар. (Шылтырап ишек асыла, следователь килеп инә.)\nӨҫ кейемегеҙҙе алмаштырыуҙан ни өсөн баш тарттығыҙ?\n(Һорауға һорау менән яуап ҡайтара.) Мине бында ни өсөн килтерҙеләр?\nХалыҡ дошманы икәнлегеңде белмәгәнгә һалышма.\nБында “һеҙ” тип һөйлөшеү ғәҙәткә инмәгәнме ни, иптәш?\nНиндәй “иптәш?” (асыуы ҡабарып). Мин һинең өсөн гражданин начальник?\nХалыҡ дошманы тип ғәйепләргә хаҡығыҙ юҡ! Мин намыҫлы һәм ғүмеремдең аҡтыҡ минутына саҡлы намыҫлы булып ҡаласаҡмын!\n(Ишектең тышҡы яғындағы йоҙаҡтың асылыуы ишетелә. Бүлмәгә штатский кейемдәге төрмә начальнигы инә.)\nЭшегеҙҙе дауам итегеҙ. Ғәйебен танып маташамы әллә Башҡортостандағы баш күтәреүсе отрядтарҙың баш командующийы?\nНамыҫлы кеше булып ҡылана.\nЯла яғырға хаҡығыҙ юҡ! Минең менән әҙәмсә мөғәләмәлә булыуығыҙҙы талап итәм! Бөтә ғүмерем буйы…\nҺинең бөтә ғүмерең беҙҙең ҡулда! Сухановҡа төрмәһенән сығырға ике юл бар: бөтә ғәйебеңде танмай, асыҡтан- асыҡ һөйләп биреү, йәки… туранан-тура теге донъяға\nМин ғәйепһеҙ! Минеңсә, был наградалар намыҫһыҙ бәндәгә түгел, Совет власы өсөн йәнен-тәнен аямай дошмандарға ҡаршы һуғышыусыларға бирелә. (Ике хәрби Ҡыҙыл байраҡ орденын ғорурлыҡ менән күрһәтә.)\nМаҡтанһаң, ул ордендарыңды тартып аласаҡмын! (Мортазинды тәгәрәтә төртә.)\n(Бүлмәлә шау-шыу ҡуба, тауышҡа бер төркөм надзирателдәр килеп инә, улар следователь менән төрмә начальнигына Мортазиндың ордендарын алырға ярҙам итәләр һәм уны типкеләргә тотоналар. Шунан уның хәрби кейемен һалдыралар ҙа төрмә кейемен кейҙерәләр.)\nЯҡын килмәгеҙ, хаҡығыҙ юҡ!\nХалыҡ дошмандарына аяу булмаясаҡ!\nӨнөң сыҡмаһын ҡәбәҡәт! Нығыраҡ, нығыраҡ кәрәген бирегеҙ! Ордендарын тартып алығыҙ! Хәрби кейемен систерегеҙ! (Төрмә надзирателенә ҡарап) Язалауҙы дауам итегеҙ!\n(Мортазин аяҡ өҫтө тора. Ул үҙ алдына һөйләнә. Янында надзиратель йоҡомһорап ултыра.)\nУлтырыға ла, ятырға ла, хатта аяғымды алмаштырып баҫып торорға ла ярамай. Тик баҫып тор! Резина таяҡ менән туҡмауҙары ла, тырнаҡ аҫтына энә ебәреүҙәр,\nике ҡулыңдан түшәмгә аҫып ҡуйыуҙар, тоҙло һыу менән клизма яһап көндәр буйына һыу бирмәй тотоуҙары ла, тәнеңә тәмәке төпсөгө баҫып һүндереүҙәре лә, баш түбәңә өҙлөкһөҙ тамсы тамыҙыуҙары, йән ереңә тибеүҙәре лә, башыңды парашаға тығыуҙары ла ул тиклем ғазаплынан түгелдер. Ә бына тәүлектәр буйына баҫып тороуҙары һәм йоҡо күрмәүҙәре… Өләсәйҙең әкиәттәре иҫкә төшә: «Ҡатынан да ҡаты ни ҡаты?» - тип һорағандар. “Ат тояғы!”- тип яуап биргән, имеш. «Әсенән дә әсе ни әсе?» «Үлем әсеһе әсе». «Татлынан да татлы ни татлы?» «Йоҡо татлы»… Шулайҙыр шул…Бөтә тән һыҙлай… Дөрөҫлөк асыҡланыр, түҙергә кәрәк! Инде дүртенсе аҙна ошонда ятам.\n(Ултырырға уйлай, ләкин йоҡоһонан уянған надзитратель: «Стоять!» - тип ҡысҡырып ебәрә.)\n(Шылтырап ишек асыла, төрмә началнигы менән следователь килеп инә.)\nЙә, дөмөкмәнеңме әле? Эт йәнле кеше булып сыҡтың да һин!\nҒәйебеңде танып ҡул ҡуйһаң, яҡшыраҡ булыр!\nҒәйебем юҡ минең! Һеҙҙәге документтарҙың һәммәһе лә нахаҡ!\n(Ҡағыҙҙарын һелкеп) Бына был документтарҙа ап-асыҡ яҙылған: бандиттар менән тығыҙ мөнәсәбәттә булғанһың, Совет власына ҡаршы восстание күтәреү өсөн Башҡортостанда ғәскәр ойошторғанһың! Ҡәбәҡәт! документтарҙың һәммәһе лә һинең файҙаға түгел! Протоколға ҡултамғаңды ҡуй, үҙең өсөн яҡшы булыр!\nКөтмәгеҙ! Ҡул ҡуймаясаҡмын! (Следователь менән төрмә начальнигы асыуҙарынан ни эшләргә белмәйҙәр, уны типкесләйҙәр. Мортазин иҫтән ауа. Уны һөйрәп алып сығып китәләр.)\n(следователгә ) Тоҙло балыҡтан башҡа ашарға бер нәмә лә бирмәгеҙ! Шунан һуң, тун кейҙерегеҙ ҙә ҡыҙыу итеп яғылған мейес янына ултыртығыҙ!\nЕсть, товарищ начальник! Шәп яза уйлап таптығыҙ! Бер йотом һыу өсөн аҡтыҡ ғүмерен бирергә әҙер буласаҡ!\nНыҡ! Ниндәй генө яза ҡулланманыҡ, бирешмәй! Ялҡытты, был ҡәбәҡәтте тиҙерәк дөмөктөрөргә кәрәк!\nЭйе, бик дөрөҫ әйтәһегеҙ! ( Һөйләшеп сығып китәләр.)\n(Мортазинды индерәләр. Был ваҡытта следователь менән төрмә начальнигы өҫтәл артында һыу эскән булып ҡыланалар. )\nМортазин: (һыуҙы күргәс, тамшана, уның һыу эсәһе килә.) Һыу…Һыу… Һыу бирегеҙ, гражданин начальник! Зинһар, бер тамсы ғына һыу бирегеҙ!\nСледователь: ( һыу эсеп ) Эх… Ниндәй тәмле, һыуһын ҡандырғыс тәмле һыу!\n(һыуҙан күҙҙәрен алмай) Һыу… Һыубирегеҙ, зинһар,\nбер тамсы ғына һыу бирегеҙ!\nПротоколға ҡул ҡуйырға ризаһыңмы?\nЮҡ… юҡ… Һыу… Бер тамсы һыу, бер тамсы һыу… Следователь:\nПротоколға ҡул ҡуйырға ризаһыңмы? Нисә тапҡыр ҡабатларға була!\nҺыу ҙа бирербеҙ, туйғансы эсерһең!\nЯрай , бирегеҙ!\nТөрмә начальнигы, следователь:\n(икеһе бергә ҡәнәғәт йылмайып) Күптән шулай кәрәк ине. (Следователь ҡағыҙ менән ҡәләмде йәһәтләп Мортазинға тоттора.)\nҮәт, молодец! (Ҡағыҙҙа күрһәтеп ) Ҡултамғаң бына ошонда кәрәк!\n( ҡултамға ҡуйырға күтәрелгән ҡулы туҡтап ҡала, уйлана. ) Юҡ… Юҡ… Үлһәм, үләм, ләкин ялғанды дөрөҫләй алмайым!\n( икеһе бергә) Ах һин, ҡәбәхәт! Алдашып маташаһыңмы?\n(Асыуы ҡабарған төрмә начальнигы тотҡонға ташлана. Шул ваҡыт ҡулындағы графин төшөп ярыла.Тоҙло балыҡ ашағап, эсен яндырған Мортазин иҙәндәге һыуҙы имгәкләп йөрөп эсә башлай. Улар уны типкеләйҙәр.Тауышҡа надзирателдәр килеп инә.Улар ҙа Мортазинды туҡмарға ярҙам итәләр.)\nЕтәр, туҡтағыҙ! Бар, бар, сығып тороғоҙ! (Надзирателдәр сығып китә.) Йә, Мортазин,уйланыңмы? Ҡаршылашма, бынан берәүҙең дә ҡул ҡуймай сыҡҡаны юҡ!\nБеҙ һиңә хәҙер икенсе язалар ҡуллана башлаясаҡбыҙ. Был беҙҙең хоҡуғыбыҙ.\nБелеп ҡуй. Беҙ һине нисек теләйбеҙ, шулай язалай алабыҙ!. Тик үлтерергә генә хаҡыбыҙ юҡ. Беҙгә ул кәрәкмәй ҙә. Беҙ һине язалайбыҙ, енәйәтеңде танығансы язалайбыҙ!\nҠулыңды ҡуйһаң, һиңә ни бары ун йыл бирәсәктәр: өс йыл вертухай, шунан һөргөн.\nҒаиләңде лә алып китә алаһың. Ниңә шулай ғаиләңде лә, үҙеңде лә ғазапларға! Хөкөм ителгәс, ғаиләң менән күрешәсәкһең!\n(Следователь уға ручка һона, Мортазин башын ситкә бора.)\nВстать! ( Мортазин, көскә тороп, өҫтәл янына килә.)\nУлтыр! (Ултырғысҡа күрһәтә, протоколды Мортазинға этәрә.Ул хәлһеҙ ҡулдары менән ручкаға үрелә, ауырлыҡ менән ҡул ҡуя ла ултырғыстан йығыла. )\nҠәбәхәт, күпме яфаланы,ҡул ҡуйҙы, тәким!\nАтырға, хәҙер үк атырға! (Икәүһе лә ҡыуанып сығып китәләр).\n(үҙ алдына) Алдан ҡарағанда ғына бик оҙон, ҙур күренгән икән был ғүмер тигәнең. Осона килеп сыҡҡайным, шул тиклем ҡыҫҡа, шул тиклем бәләкәй булды ла ҡалды, әйтерһең, атым менән сабып барҙым-барҙым да ярлауға остом. Артта ла, алда ла\nбер ни юҡ. Бөттө, юҡ булды юл. Ә бит мин тәнемдәге, йәнемдәге көстө тотоноп бөтөү түгел, барын татып та өлгөрмәгәнмен…\nБәлки, ғүмер һәр кемгә лә шулай күренәлер: уға тиклем йәшәгәндәргә лә, унан һуң йәшәйәсәктәргә лә! Бөгөн аталар мине …Үҙебеҙҙекеләр ата.Үҙебеҙҙекеләр микән?! (М. Мортазиндың башы түбән эйелә.) ( Ҡыҙ ҡобайыр йырлап сыға. )\n( Учалы районынан сыҡҡан башҡорт халҡының бөйөк шәйехе Зәйнулла Рәсүлев тураһындағы легенда буйынса)\nБашҡорт халҡының бөйөк шәйехе Зәйнулла Рәсүлев тураһында халыҡ күңелендә бик күп легендалар йәшәй.\nТөрмәлә ултырғанда ауырыу кешеләргә, йәғни тотҡондарға ныҡ ярҙам итә ул, шунлыҡтан уны “Изге йән” тип йөрөтәләр.Ошо хаҡта ишеткән төрмә начальнигынының ҡатыны ауырыу балаһын етәкләй ҙә төрмәгә килә һәм иренә ялбара: ”Беҙҙе шул кеше осраштыр, бәлки балабыҙға уның ярҙамы тейер.Зинһар,үтенәм,был бит һинең хәлеңдән килә,”-ти Төрмә начальнигы ни эшләргә лә белмәй, ул бик оҙаҡ уйланғандан һуң ғына һаҡсыға Зәйнулла ишанды килтерергә бойора.Уны килтергә , ишан ҡулы менән балаға теймәксе була, ләкин төрмә начальнигы уны туҡтата. Ул тәҙрә төбөндә үлеп ятҡан күбәләкте ҡулына алып: ”Бына һиңә үлгән күбәләк, әүлиә икәнһең, шуны терелтеп ҡара!”-ти. Зәйнулла ишан уны өйрөлтә-өйрөлтә лә осороп ебәрә. Бөтәһе лә аптырап ҡалалар. Төрмә начальнигының ҡатыны уның балаға ла ярҙам итеүен һорай.Ул балаға ҡарай ҙа доға уҡып ебәрә.Иләҫ-миләҫ ятҡан бала шунда уҡ тороп ултыра. Ата менән әсәнең шатлығының сиге булмай. Оҙаҡламай бала һыу һорап эсә лә йүгереп йөрөй башлай.\nНыҡ ҡыуанған ҡатын иренән уны төрмәнән азат итеүҙе һорай.Төрмә начальнигы губернаторға мөрәжәғәт итеп ҡарай, ләкин ул уның әүлиәлегенә ышанмай һәм:” “Изге йән”, имеш…Әүлиә, имеш…Әйҙә,улай булғас, беҙ уны һынап ҡарайыҡ, бер үҙен йыртҡыс-януарҙар араһына ташлайыҡ!”-ти. Шулай эшләйҙәр ҙә. Башта бүреләр Зәйнулла ишанға ташланмаҡсы булалар, ләкин уларҙы Әүлиәнән килгән ниндәйҙер көс туҡтатып ҡала. Ишан доға уҡый башлағас, улар бөтөнләй сығып ҡасалар. Быны күргән губернаторҙың иҫе китә, ул уның әүлиәлегенә ышана, Зәйнулланы иреккә сығарырға бойора. Шулай Зәйнулла ишан төрмәнән ҡотолоп ҡала.\nБыл сценарий шул легендаға нигеҙләнеп\nТөрмә начальнигының ҡатыны-\n(Төрмә. Төрмә ишектәрен ике уҫал эт һаҡлап йөрөй.Улар торолар – торалар ҙа ялҡып шаярып та алалар. Төрлө хәрәкәттәр эшләйҙәр. ( Был ваҡытта эттәр өрөүе ишетелә, көй ағыла). Улар шулай шаярып ятҡанда, төрмә начальнигы килеп сыға ла эттәргә аҡыра башлай).\nАх йүнһеҙҙәр! Әрәм тамаҡтар! Ниңә үҙ урынығыҙҙа түгел? Ниңә төрмәне ныҡ һаҡламайһығыҙ?\n(Эттәр уны күреп ҡалалар ҙа тиҙ генә урындарына йүгерәләр. Ул тынысланғас, ары-бире йөрөй башлай, йоҙаҡтарҙың ныҡлығын тикшерә, тәҙрәнән ҡарай. Ә эттәр уға иркәләнмәксе булалар, ләкин начальник бик уҫал ҡарап ҡуйғас, урындарына кире барып торалар. Шул ваҡыт халыҡ шаулаған тауыш ишетелә).\nХалыҡ шаулаған тауыш:\n-Бер ғәйепһеҙ Зәйнулла ишан ни эшләп төрмәгә ябылған?\n-Ни өсөн ул һаман да төрмәнән азат ителмәй?\n-Ул бит Әүлиә, “Изге йәнле” кеше! Уны төрмәлә тоторға хаҡығыҙ юҡ! Беҙ уны төрмәнән сығарыуҙы талап итәбеҙ!\n(борсолоп) Теге “Изге йән” ҡушаматлы ишанды ҡулға алғандан бирле, халыҡ, төркөм-төркөм булып, төрмәгә ағыла. Был бығаса күрелмәгән хәл. (Эттәргә) Шуға ла һеҙгә төрмәне яҡшылап һаҡларға кәрәк. Әгәр ҙә берәй хәл була ҡалһа, йәнегеҙҙе алырмын! Аңланығыҙмы?\n(Эттәр юхаланалар, баштарын ҡағалар. Шул ваҡыт улар сабырһыҙлана башлай, төрмә начальнигы кемдеңдер килгәнен аңлай).\nКем бар унда? Нимә кәрәк? (бер тауыш та ишетелмәй). Әллә теге ишандың эйәрсәндәре төрмәне баҫырға итәләрме? (Эттәргә ишарға яһай.) Барығыҙ! Хәлде асыҡлағыҙ! (Эттәр өрөп сығып китәләр.)\n(Оҙаҡламай ауырыу балаһын етәкләгән төрмә начальнигының ҡатыны килеп керә.)\n(аптырап). Һин… Был ни эшләүең? Һин үҙ аҡылыңдамы? (Шул ваҡыт бала иҫтән яҙып йығыла. Улар икеһе лә балаға эйеләләр). Ауырыу баланы төрмәгә килтерергә нисек баҙнап иттең?\nКүрмәйһеңме ни? Балабыҙҙың хәле көндән-көн киҫкенләшә бара (илай). Ошолай йығыла ла китә, тән ҡыҙыулығы юғары, туңып ҡалтыраныу биҙгәге көндән-көн көслөрәк була башланы.\n(башын тотоп). Уны нисек кенә был ауырынан ҡотҡарабыҙ һуң? (Ни эшләргә белмәй).\nИнде ҡайҙа барып, кемдең ишеген ҡағырға ла белмәйем. Йөрөмәгән ер ҡалманы, ниндәй генә дарыуҙар эсермәнек тә, ниндәй генә табиптарға күренмәнек. Тик береһенең дә шифаһы ғына теймәне. (Тағы ла илай).\nЭйе шул! Ни эшләргә? Был баланы нисек аяҡҡа баҫтырырға? (Аптырап теге яҡҡа, был яҡҡа йөрөй).\n(йәнләнеп) Беләһеңме, мин төрмәлә ултырыусы бер тотҡан хаҡында ишеткәйнем. Ул ауырыу кешеләргә, йәғни тотҡондарға, ярҙам итеүсе “Изге йәнле” бер кеше икән. Бында ауырыу баланы эйәртеп ни эшләп йөрөйһөң, тиһең, бына мин шул кешене юллап килдем дә. Зинһар, үтенәм һинән, шул кеше менән беҙҙе осраштыр, ауырыу балабыҙға, бәлки, ярҙамы тейер.\nЕтте, етте! Тыныслан! Аңланым! Миңә уйларға мөмкинселек бир! (бер аҙ уйлап тора ла һаҡсыға ҡысҡыра). Һаҡсы, бар, тиҙ генә “Изге йән” ҡушаматлы кешене бында килтер! (Ишек шығырлаған, сылбыр шылтырлаған тауыш ишетелә. Һаҡсылар Зәйнулланы килтерәләр. Ул ап-аҡ кейемдә. Зәйнулла ишан шунда уҡ балаға ҡағылмаҡсы була, ләкин төрмә начальнигы уны туҡтата).\nТуҡта! (Ул үлгән күбәләкте күреп ҡала ла ҡулына ала). Бына һиңә үлгән күбәләк Әүлиә икәнһең, шуны терелтеп ҡара.\n(Зәйнулла ишан аптырап ҡалмай, үлгән күбәләкте өйрөлтә-өйрөлтә лә осороп ебәрә. Бөтәһе лә аптырап ҡалалар.Төрмә начальнигы ҡатынына ишара менән ризалыҡ бирә).\nМин һеҙҙең турала бик күп ишеткәнем бар. Һеҙ ҡара ҡайғылы кешеләрҙе шатландырырлыҡ, үлергә ятҡандарҙы терелтә алырлыҡ тылсымлы көскә эйә булған изге күңелле кешеһегеҙ икән. Зинһар, беҙҙең балабыҙға ла ярҙам итегеҙ! (Ҡатын балаһын күрһәтә).\n(Зәйнулла ишан шунда уҡ балаға эйелә һәм доғаһын уҡый башлай).\n(бала өҫтөнән ҡулын йөрөтә-йөрөтә) “Бисмил-ләһ.Бисмил-ләһ. Бисмил-ләһ. Әғүҙү биғиззәтил-ләһи үә ҡудратиһи мин шәрри мә әжидү үә үхәҙиру мин үәжғи һәҙә” (Ауырығанда уҡыла торған доға.) (Шунан бер аҙ уйланып торғас) Эйе, был балаға ярҙам итеп була, уға ҡаты күҙле кешенең зәхмәте ҡағылған.\nТөрмә начальнигы һәм ҡатыны:\n(икеһе ике яҡтан) Зинһар, ярҙам итегеҙ!\nЯрай, ә һеҙ сығып тороғоҙ! (Улар сығалар.) “Бисмилләәһ.Эй, Аллаһ! Был балаға күҙ тейеү сәбәпле килгән тән ҡыҙыулығынан, туңып ҡалтыраныу биҙгәгенән һәм сиренән юҡ итә күр”.\n“Бисмил – ләһ. Алаһүммә әҙһиб хәрраһә үә бәрдәһә үә үәсәбәһә. Ҡум би иҙнил – ләһ” ( Күҙ тейгәндә уҡыла торған доға)\nЭй, Раббыбыҙ! Һинән генә ярҙам һорайбыҙ. Ошо баланы ғазаптарынан ҡотҡар! “Бисмилләһир-рәхмәнир рахим. Әл-хәмдү лилләһи раббил-ғәләмин. Әр-рахмәнир-рахим. Мәлики йәүмид-дин. Иййәкә нәғбүдү үә иййәкә нәстәғин. Иһдинәс-сиратал-мүстәҡим. Сиратал-ләҙинә әнғәмтә ғәләйһим. Ғайрил-мәғҙуби-ғәләйһим үәләҙҙалин. Амин.” (“Фатиха” сүрәһе)\n(Зәйнулла ишан доғаны уҡып бөтөрөү менән бала күҙен аса.).\nҺыу бирегеҙ! Һыу эсәһем килә… (сәсәп һыу эсә). Әсәй, атай... (аяғына баҫа, ). Мин ҡайҙа? (тирә-яғына ҡарай). (Ә ата менән әсә шатлығынан ни эшләргә белмәйҙәр).\n(Зәйнулла ишанға) Рәхмәт, рәхмәт!!!\nБөтәһе лә яҡшы булыр! Балағыҙ аяҡҡа баҫыр. (Начальникка) Ә хәҙер мине алып китегеҙ. (Төрмә начальнигы Зәйнулла ишанға ҡулын бирә, һаҡсыға алып китергә ым менән ишара яһай)\n(һоҡланып). Улым, улҡайым минең, күҙ нурым! (иренә) Атаһы, был “Изге йәнле” кеше алдында мәңге бурыслыбыҙ! Уны һиңә ҡотҡарырға кәрәк. Берәй әмәлен табып, һин уны азат ит, иреккә сығар. Зинһар, үтенәм, был бит һинең ҡулыңдан килә. (Шул ваҡыт бала телгә килә.)\nАтай, әсәй, минең тышҡа сығаһым, саф һауа һулайһым килә! (Сығып йүгерә.)\nБар, бар, улым, хәҙер ҡыуып етермен. (Иренә) Атаһы, зинһар, мин әйткәнде онотма! Яҡшылыҡҡа яҡшылыҡ менән яуап бирергә кәрәк. Ярар, мин бала артынан йүгерәйем инде. (Сыға.)\nБелмәйем, белмәйем. Шулай ҙа губернаторға мөрәжәғәт итеп ҡарармын. Бәлки… кем белә, үтенесемде кире ҡаҡмаҫ. (Эттәр сабырһыҙлана башлай.) Тағы ни бар унда? (Төрмә начальнигы сыға һәм оҙаҡламай губернатор менән килеп керә.) Рәхим итегеҙ! Үҙем һеҙгә барырға тора инем. Килеп яҡшы иттегеҙ әле. Һеҙҙең менән һөйләшәһе һүҙ бар.\nЙә, йә, тыңлайым.\nӘфәндем, мин ауырыуҙарҙы дауалаусы, бөтөнләй йәшәүҙән өмөтөн юйғандарҙы аяҡҡа баҫтырыусы, “Изге йән” ҡушаматлы тотҡон, Зәйнулла тураһында һүҙ йөрөтәсәкмен. Ул беҙҙең берҙән – бер балабыҙҙы аяҡҡа баҫтырҙы, уға өр-яңы ғүмер бүләк итте. Минең уйымса, был яҡшы кешене азат итергә кәрәк! Һеҙ был хаҡта ни әйтерһегеҙ?\nНиндәй “Изге йән”, ниндәй Әүлиә? “Изге йән”, имеш, ышанмайым. Уны бит бик хәүефле кеше, төрөк шпионы, төрөктәргә аҡса, ғәскәр йыя, тип һөйләйҙәр. Һөйләүҙәр генә түгел, ә шуның өсөн төрмәгә япҡандар.\nШулайын шулай ҙа ул. Ләкин мин уның Әүлиә икәнлегенә ышанам. Уның дини тәғлимәтте, шәриғәтте белеүе, төплө белемле булыуы, гипноз, тибет медицинаһы ысулдарын яҡшы ҡулланыуы уны әүлиә итеп танытҡан да инде.\n“Изге йән”, имеш… “Әүлиә”, имеш… Барыбер ышанмайым. (Бер аҙ тынып ҡала.) Әйҙә, улай булғас, уны һынап ҡарайыҡ, бер үҙен тотоп, ас торған йыртҡыс – януарҙар араһына ташларға кәрәк. (Көлә.) Унан һуң ҡарабыҙ “Әүлиә”ме, әллә түгелме? (Һаҡсыларға боролоп) Һаҡсылар, килтерегеҙ үҙен! Ә һеҙ (төрмә начальнигына) ситлекте асығыҙ, йыртҡыстарҙы сығарығыҙ!\n(Ҡурҡыныс музыка, һаҡсылар Зәйнулланы килтерәләр Йыртҡыстар Зәйнуллаға ташланмаҡсы булалар, ләкин туҡтап ҡалар, улар төрлө хәрәкәттәр эшләйҙәр.)\n(ҡурҡмай, доға уҡый) Аллаһүммә инни әғүүҙү бикә минәл-бүхли үә әғүҙү бикә минәл – жүбни үә әғүҙү бикә ән үрадда илә әрҙәлилғүмр. Үә әғүҙү бикә мин фитнәтит – дүнйә. Үә – әғүҙү бикә мин ғаҙабил – ҡәбр. (Йыртҡыстар кире ситлектәренә инеп китәләр.) (Ниндәйҙер ҡурҡыныс янағанда уҡыла тоған доға .)\n(һушы китеп начальникка ҡарап) Бына Әүлиә, ысынлап та, Әүлиә икән! Туҡтағыҙ, туҡтағыҙ, тим... Бойорам һеҙгә! (Зәйнуллаға ҡарап). Бар, “Изге кеше”, һине тотҡонлоҡтан азат итәм, яҡшы кеше икәнлегеңә инандым. Бар, тыуған тупрағыңа, тыуған ереңә ҡайтып етергә яҙһын. Бар, изге юл һиңә, Әүлиә!\n(тамашасыға ҡарап) Кешеләргә тик изгелек кенә ҡылып йәшәгеҙ, донъя шунда ғына матур тойолор!!! (Йырсы Зәйнулла ишан тураһында йыр башҡара)\n(Б. Янбулатов һүҙҙәре, И. Ғарипов музыкаһы)\nИзгелегең, ҡылған эшең онотолмай,\nХалҡым тиеп, динем тиеп түккән көсөң,\nБыуаттарҙы үтеп балҡый һинең исем\nХалҡыбыҙҙың күңелендә шуның өсөн.\nЗәйнулла ишан Рәсүлиә, Рәсүлиә,\nҺәр мосолман һиңә бөгөн башын эйә.\nҺин нурланып арабыҙға ҡайтҡан өсөн\nҠыуаныстан баштарыбыҙ күккә тейә.\n(Ҡатнашыусылар сығып баштарын эйә, шаршау ябыла).\n(М. Кәримдең “Ҡайынлыҡ урманында” тигән хикәйәһе буйынса)\nТыуған ергә, тәбиғәткә ҡарата һаҡсыл ҡараш булдырыу; әҫәрҙең геройҙары аша уҡыусыларҙа изгелек, яҡшылыҡ сифаттар тәрбиәләү;\nкүреү, ишетеү,хәтер, күҙәтеүсәнлек, зирәклек, фантазия, образды, фекерләүҙе үҫтереү;\nтелмәр үҫтереү, һүҙлек байлығын арттырыу.\nурман декорацияһы, геройҙарға төрлө костюмдар\n( Сәскә, Бәшмәк, Еләк,Күбәләк, Ағастар, Кыҙ )\n(Әлфиә йырлай-йырлай урманға килә)\nЙәй көндәрен урманға\nБарабыҙ һәр көн.\nУнда рәхәт, күләгә,\nШатлана һәр кем.\nҠуш-та: Беҙ уйнайбыҙ ҡысҡырып:\n“А – у, а – у!”\nУрман һуҙа ҡайтарып:\n“А – у, а- у!”\nҺауаһы саф, хуш еҫле\nҠуш-та: Төрлө ҡоштар һайраша,\nБеҙҙең йырҙарҙы улар ҙа\n(Урманға етер-етмәҫ үк, Әлфиәгә ҡыҙыл ҡанатлы бик матур күбәләк тап була. Әлфиә уныбаҫтыра башлай, бер аҙ шулай ҡыуышып йөрөгәс, ул күбәләккә өндәшә).\nБыл тиклем күп осоп,\nАрымайһың һин нисек?\n(йырлай) Мин торам ҡырҙараҙа,\nЯҡты көн булғанда.\nИркәләй һәм һөйә\nАш булалыр миңә\nСәскәләр хуш еҫе.\n(Күбәләк шулай йырлай-йырлай сәсәкәгә килеп ҡуна, ә Әлфиә уны тоторға үрелә).\nМин бөгөн иртән генә йәшәй башланым. Һин миңә теймә, мине рәнйетмә! Беҙ – тәбиғәт матурлығы! Уның йәмен юҡ итһәң, ер йөҙө йәмһеҙләнер!\nӘ хәҙер мин иркенләп бер уйнап ҡалайым. Үҙең уйнағанда шулай ҡыуып йонсотһалар, рәхәт булырмы һуң?\n(Әлфиә аптырап ҡала)\nУрманда һәйбәт нәмә бер күбәләк кенәме ни? Ана ниндәй матур сәскәләр үҫә. Теләһәң – ҡыҙылын, теләһәң – ағын, теләһәң – зәңгәрен өҙ.\n(Әлфиә сәскә йыйырға уйлай, өҙҙөм генә тигәндә сәскә илап ебәрә).\nАй-ай! Аяғымды ауырттыраһың. Ниңә ул тиклем ҡаты тотонаһың? Ай! Ебәр! (Әлфиә сәскәне ебәргәс тә, теге, илауынан туҡтай алмай, һөйләнә бирә). Мин бәләкәс бит әле. Яңы ғына бөрөнән сыҡтым. Ә һин һуғышаһың. Үҙеңдең аяғыңды шулай ҡыҫып тотһалар, рәхәт булыр инеме?\nМин – сәскә, үҙемсә\nҺағышым, ғәмем бар\nТоямын барын да\nМинең дә йәнем бар.\nЭй, кескәй дуҫтарым,\nЕргә йәм биреп,\nҮҫһен был, тиһәгеҙ,\nАҙ ғына булһа ла\nМинең дә йәшәгем\nКилә бит донъяла!\n(Йырлап бөткәс, ҡыҙға ҡарап)\nВәт! Әгәр ҙә һеҙ беҙҙе гел шулай өҙгөләһәгеҙ, тирә-яҡ йәмһеҙләнер, матурлыҡ ҡалмаҫ ерҙә.\nБына һиңә яңылыҡ! Күбәләккә лә теймә, сәскәне лә өҙмә!\n(Шулай аптырап тора ла, сәскәне ҡалдырып, урман эсенә инеп китә. Бәшмәктәр үҫкән аҡланға килеп сыға).\nУй, ҡайһылай күп бәшмәктәр! Булмаһа, кәрзинемде тултырғансы бәшмәк йыяйым. Улар бит йомшаҡ, тәндәре лә ауыртмайҙыр!\n(Бәшмәккә үрелә, ләкин Әлфиә тейер-теймәҫ үк, бәшмәк сырылдарға тотона).\nЭшләпәмде… эшләпәмде боҙаһың, тим! Үҙеңдең эшләпәңде боҙһалар, рәхәт булырмы һуң? (Әлфиәнең сәсенән эләктереп ала). Мин дә һинең кеүек ҡыҙ! Мин – бәшмәк ҡыҙы. Мин һинең эшләпәңде боҙмайым бит, һин дә кешенекенә теймә! (йырлай)\nЭшләпәмде ҡырын һалып\nЭре генә ултырам!\nМин – байлығы тәбиғәттең\nФайҙа ғына килтерәм.\nТик боҙмағыҙ урынымды,\nӨҙмәгеҙ һеҙ тамырҙан!\nБеҙ бит – урман хазинаһы\nМатур һәм һаҡ һин ҡылан!\n(Әлфиә аптырап, ҡайтырға борола. Ул кескәй генә аҡланға килеп сыға, унда тәгәрәп-тәгәрәп еләктәр бешкән. Ҡыҙ уларҙы өҙөргә баҙнап итмәй.)\nНимәгә иҫең китте? Ниңә беҙҙе өҙмәйһең?\n(Әлфиә һаман да өндәшмәй).\nБеҙ инде тама бешеп өлгөрҙөк. Ғүмеребеҙ барыбер күп ҡалманы. Һин беҙҙе, һаҡ ҡына ҡыланып, япраҡтарыбыҙҙы өҙмәй генә, күп итеп йыйып кит. Өйҙә әсәйең беҙҙән ҡаҡ ҡойор, варенье ҡайнатыр, һалҡын ҡыш килгәс, һеҙ, күмәкләп табынға йыйылып, ҡаҡ, варенье менән сәй эсерһегеҙ. Шул саҡ урман аҡланын, беҙҙең менән бергә йәшәгән сәскәләрҙе, күбәләктәрҙе, бәлки, хәтергә төшөрһөгөҙ. Беҙ йәшәгән йәйҙе һағынып ҡуйырһығыҙ. Тартынма, өҙ беҙҙе. Беҙ шундай тәмлебеҙ, хуш еҫлебеҙ. Беҙ – ер менән ҡояш балары.\n(Әлфиә башта еләктәрҙе шикләнеберәк өҙә. Ҡарышыусы булмағас, ул тиҙ үк ҡыйыуланып китә. Еләктәрҙе йыйышырға Күбәләк, Сәскә, Бәшмәк һәм Еләк үҙе лә сыға).\nБергә: (йырлайҙар). (Әлфиә өйөнә ҡайтып китә)\nТыуған ауылым – тыуған тарихым.\n(Учалы районы Учалы ауылының тарихи йылъяҙмаһы буйынса)\nуҡыусыларҙа тарихыбыҙ менән ҡыҙыҡһыныу уятыу, тыуған төйәгебеҙгә хәстәрлекле ҡараш, тоғролоҡ тәрбиәләү;\nВатан төшөнсәһен аңлы күҙ алдына килтереү, уның менән ғорурланыу һәм ысын күңелдән тыуған ереңде һөйә белеү тойғоһо булдырыу.\nкомпьютер, диапроектор, слайдтар Башҡортостан, Учалы районы карталары, «Илһам шишмәләре бынан башлана», «Арҙаҡлы яҡташтарыбыҙ», «Учалым – тыуған төйәгем» күргәҙмәләре, тыуған ер, тыуған яҡ тураһында яҙыуҙар:\n“Алтын –көмөш яуған ерҙән\nТыуып үҫкән ил яҡшы.”\n“Учалы, һин бай, гүзәл еркәй\nӘсир иттең мине мәңгегә.\nҺинең яҙмыш – күптән минең яҙмыш\nМинең яҙмыш – һинең ереңдә!”\n(Ҡурай көйө аҫтында)\n1-се а. б:\nТыуған ер тупрағының ҡара икмәген ашап, шишмә һыуҙарының татлы тәмен тойоп, шифалы һауаһын һулап үҫәбеҙ. Шуға күрә лә тыуған тупраҡ, тыуған ауыл, атай йорто һәр саҡ йөрәк түрендә, һәр саҡ үҙенә тарта. Тыуған ер һәр кем өсөн изге, ҡәҙерле. Кешелә булған бөтөн изге нәмә тыуған ерҙән, атай йортонан, изге шишмәләрҙән, йылғаларҙан юлдарҙан башлана.\nКүпме юл үтһәм дә,\nҠайҙарға китһәм дә,\nҺәр яҡтан тыуған яҡ күренә\nЙыр булып күсә ул,\nЕл булып иҫә ул,\nГөл булып күңелгә үрелә.\nҺин – шундай бейек ер,\nҺин – шундай бөйөк ер,\nТыуған ер – Учалым.\nҺин яҡты мең яҙым,\nМәңгелек моң – саҙым.\n(Тыуған яҡ тураһында йыр башҡарыла. “Учалы” йыры, Ғ. Ғабдрахманов музыкаһы, М. Һиббәт һүҙҙәре. )\n2-се а. б.:\nБеҙ йырҙарҙа йырланған, эпостарҙа данланған икһеҙ – сикһеҙ далалары, мәғрүр тауҙары, ҡуйы ҡалын урмандары менән дан тотҡан йәмле Башҡортостан еренең, Урал аръяҡының тәньяҡ өлөшөндә урынлашҡан Учалы ерендә тыуғанбыҙ.\n(1 уҡыусы Ф. Хәсәновтың « Танышайыҡ, туғандар» тигән шиғырын һөйләй. Шул ваҡытта Учалы ауылы тураһында слайдтар күрһәтелә.\n3-сө а. б.:\nӘ тыуған ауылыбыҙ Башҡортостан территорияһының бәләкәй генә өлөшөн тәшкил итә. Картала ул бер нөктә булып күренһә, тыуған ауылыбыҙ беҙҙең өсөн иң ҙур, иң матур иң ҡәҙерле ер булып тойола.\n4-се а. б.:\nУчалы ауылы Учалы күленең төньяҡ – көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Уны Ҡарағалпаҡ, Тайсапҡан, Һырмау тигән тәпәшәк тауҙар уратып алған. Төньяҡ өлөшөндә Ташбаш, ә көнбайышта (иң беренсе килеп ултырыусылар) Бәләкәй Учалы урын алған. Хәҙерге көндә лә беҙҙең ауылыбыҙ төньяҡтан көнбайышҡа ҡарап һуҙылған.\n1-се а. б. :\nУчалы исеменең килеп сығыуы тураһында бик күп төрлө легендалар, риүәйәттәр йәшәй. Уларҙың төрлө варианттары бар.\n“Уча - Уса” уғыр – фин телендә “һандуғас” һүҙен аңлатҡан, ә “лы” ҡушымта ғына. Өлкән йәштәгеләр әйтеүенсә, шулай уҡ археологтар белдереүенсә элек Учалы күле буйында бик бейек ағастар, ҡуйы ҡыуаҡлыҡтар үҫкән.Ә Бәләкәй Учалынан алып Өргөнгә тиклем эре ҡарағаслы урман булған. Бына шундай урмандарҙа, бигерәк тә күл буйында һандуғас һайрауы халыҡҡа һәр саҡ ишетелер булған.\n“Үс алыу”, татарса “Үч алыу” һүҙенән килеп сыҡҡандыр, тигән хәбәр йөрөй. Бының турала татар – монгол баҫҡынсыларының хөкүменә дусар ителгән осорҙағы легенда һөйләй. Йәнәһе, монгол ханы ошонда йәшәгән халыҡтан үҙенә бер матур ҡыҙҙы кәләш итеп биреүҙәрен һораған.Бының өсөн ул күп итеп ҡалым да биргән. Ошонда йәшәгән башҡорттар тәүҙә ризалыҡ белдергәндәр, бүләктәрен дә алып ҡалғандар. Ләкин ни эшләптер һүҙҙәрендә тормағандар. Бер йылдан хан ҡыҙҙы алып китергә килгәс, улар вәғәҙәне үтәмәйҙәр. Үс итеп, хан ауылға ут төртә. Ә аҙаҡ инде, бындағы халыҡ “үс алды”, татарса “Үч алды” тигән. Учалы һүҙе ана шунан ҡалған. (Учалы ауылында йәшәүсе Рәшиҙә Вилданованан Хасанова Гөлназ яҙып алды).\nРиүәйәт буйынса Учалы һүҙе “Юша” һүҙенән килеп сыҡҡан. “Юша” йәшмә һүҙен аңлата. Учалы районында 26 урында йәшмәләр ятҡылығы табылған.\n1-се а. б.:\nАуыл йылъяҙмаһына күҙ һалһаҡ, Учалы – типтәр ауылдарының иң ҙурыһы. Ул һуңынан Типтәр – Учалы волосының үҙәгенә әүерелә. Шундағы күл исемен алған. 18 быуаттың бөтә документтарында ла һәм 1786 йылғы картала күлде Ашулы – Асыулы тип йөрөткәндәр. Башта ауылды Митрәй тип атағандар. Уның өсөнсө Минүсәй тигән исеме лә булған.\nБәләкәй Учалы торған ергә Уҙал исемле башҡорт ғаиләһе менән (иң беренсе) килеп йәшәй башлаған. Уның бер нисә улы булған. Ҡарт малайҙары менән балыҡ тотҡан, иген үҫтергән, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Зыярат түбәһендә ел тирмәне лә булған.Ул балыҡ һатырға йөрөгән. Уға килеп йөрөгән кешеләр уны Асыуҙы ҡарт тип исемләгәндәр. Ә урыҫтар уны исеме менән Узал, Усал, Усалы, ти торған булғандар. Асыуҙы күле, Асыуҙы ауылы шулай тора – бара Учалыға әйләнгән. (Учалыла йәшәүсе Үрнәк Закированан 11-се Б синыф уҡыусыһы Таһирова Айгөл яҙып алды).\nСиттә йөрөгән саҡта һағындырып,\nКерер өсөн төндә төшөнә,\nЗәңгәр таңлы, бейек аяҙ күкле\nТыуған яғы кәрәк кешегә.\nҘур уңыштар яулап, заманалар\nМатур баһа бирһә эшенә,\nШатлыҡтарын ишеттерер өсөн,\nЙөрөй – йөрөй күңел тупаҫланһа,\nТуҙан ҡунһа йәшлек хисенә,\nБер сафланып килер өсөн\nОлоһона һәм дә кесегә,\nМөхәббәтле, йәмле, мәрхәмәтле\n( Ҡыҙҙар ансамбле бейеү менән сығыш яһай)\nТыуған ер ул – баш осона халҡың,\nҺинең өсөн сатыр ҡорған ер…\nБәп-бәләкәй тыуған йорт йылыһы\nГел һиҙелеп, тойолоп тоған ер…\nСикһеҙ бер киңлекте,\nИркенлекте тоя торған ер…\nКүпме ҙур булмаһын, йомарланып,\nЙөрәгеңә һыя торған ер. ( Н. Әминева)\n( Тыуған яҡ тураһында йыр башҡарыла.)\nАуыл йылъяҙмаһына күҙ һалһаҡ, Учалы – типтәр ауылдарының иң ҙурыһы. Ул һуңынан Типтәр – Учалы волосының үҙәгенә әүерелә. Шундағы күл исемен алған. ΧѴІІІ быуаттың бөтә документтарында ла йылға картала күлде Ашулы – Асыулы тип йөрөткәндәр.\nРеволюцияғ тиклем 1859 йылда 120 ҡура ( 1640 кеше) булһа, 1920 йылда ауылда – 631 кура (3129 кеше) йәшәй, Хәҙерге ваҡытта Учалыла\n6000 ашыу ғүмер итә.\nАуылыбыҙҙың сал тарихын иҫбат итеүсе шәжәрәләр, тарихи мәғлүмәттәр бар беҙҙә. Учалыла татарҙар килеп йәшәй башлағас,улар башҡорттар менән туғанлашып бөткән. Һәр бер нәҫел бергәрәк йорт һалып ултырырға тырышҡан һәм улар үҙҙәренең йәшәгән урамын “аймаҡ” тип атағандар: Мәләк, Түкәс, Һөләймән, Баҙар, Бәләкәй Учалы, Мәсүтүре. Учалыла тағы ла халыҡ көсө менән төҙөлгән өс мәсет булған.\nРеволюцияны Учалылар ҡыуанып ҡаршы ала. Дутовсыларға ҡаршы һуғышырға теләк буйынса Учалы ауылынан да китәләр. Учалы больницаһының артындағы тау өҫтөндә туғандар ҡәбере бар. Был ҡәберҙә беҙҙең ауылдаштарыбыҙ Шәрипов Таһир, Йосопов Рәхимйән, Әбсәләмов күмелгән. Ә Мәғәсүмов дутовсылар тарафынан тереләй күмелгән була.\nРеволюциянан һуң Учалы ауылындағы мәсеттәрҙе емерәләр. Тик баҙар майҙанындағы мәсет кенә башланғыс мәктәпкә әйләндерелә. Ә Ташбашта мәҙрәсә булған. Унда Нөғәт бабай менән уның улы Ғүмәр Мәликов уҡытҡан. Революцияға тиклем ауылда бер нисә магазин булған.Уларҙың хужалары: Һөләймәнов Шакир, Бикбулатов Закир, Бибиков бабай. Ә революциянан һуң ауылда лавка һәм магазиндар булмай. Ләкин ҙур йәрминкә ойошторолған, Кирәбе, Петропаловканан рус һатыусылары ла килгән. Был кешеләр үҙҙәренең таныштарында туҡтай, ә беҙҙең ауыл кешеләре уларҙы «знакум» тип йөрөткәндәр. Утыҙынсы йылдарҙа Учалы ауылында больница эшләгән, район китапханаһы асылған, волость идаралығы булған, почта станцияһы эшләгән.\n( Тыуған яҡ тураһында йыр башҡарыла) (Слайдтар аша геройҙарҙың фотолары күрһәтелә.)\nАуылымдың һәр өйөнә тейеп\nҮтте Бөйөк Ватан һуғышы.\nҮткән Бөйөк Ватан һуғышының\nИшетелә һаман һулышы.\nАуылыбыҙҙан Бөйөк Ватан һуғышына 450 кеше киткән. Һәр ғаилә үҙенең ғәзиә кешеһен һуғышҡа оҙатҡан. Әсе һуғыш һөрөмө бер ғаиләне лә ситләтеп үтмәне. Ауылдаштарыбыҙҙың 283–ө һуғыш ҡырҙарында\nКүптәрҙең исеме лә, батырлығы ла беҙгә билдәле. Беҙ Дан Орденының Тулы кавалеры үҙебеҙҙең ауыл егете Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы, Учалы урта мәктәбендә уҡыған, шунда хеҙмәт юлын башлаған, ошонан һуң һуғышҡа киткән һәм Советтар Союзы Геройы исемен алған Ташкин Михаил Александр улы менән ғорурланабыҙ.\nУчалы ауылынан һуғышҡа киткән Закиров Мирсат тураһында ҙур һоҡланыу менән уҡыныҡ. Уның тураһында һуғыштан һуң ғына «Огонёк» журналында материал баҫылып сыға. Ул һуғышты Брест крепосында ҡаршылай. Легендар крепосты һаҡлаусылар нығытманы өс –дүрт ай буйы фашистарға бирмәйенсә һаҡлап һуғышалар. Бик аяуҙыҙ, тиңһеҙ һуғышта ҡаһарман һалдаттар һуңғы һулыштарына тиклем алышалар. Һуңғыларҙың береһе булып яҡташыбыҙ Мирсат Закиров була.\nҺуғышта ғына түгел, тылда ла аяуһыҙ хеҙмәт фронты асыла. Беҙҙең ауыл кешеләре һынатмай, хәлдәренән килгәнсә тырыша, фронт өсөн мөмкин булған һәм булмағандың барыһын да эшләй.\nОлоғайған һайын, йоҡолар һаҡ,\nҮткәндәргә хәтер йыш ҡайта.\nҠай саҡ таңдарҙың да алһыулығы\nҺуғыш яраларын ҡуҙғата.\nУтты – һыуҙы кискән ирҙәрҙең\nКүңелендә күпме моң ята.\nЭй һин, хәтер, ғүмер яҙҙарынан\nЙәшлектәрҙе беҙҙең саҡырып ал.\nБеҙҙең был көйҙәрҙә\nҠайтмай ҡалғандарҙың хаҡы бар.\n( Батыр ил һаҡсылары тураһында йыр)\nАуылыбыҙҙың йылъяҙмаһына тағы ла күҙ һалайыҡ.\n1950 йылда “Совет” колхозы төҙөлә. Алдынғы колхозсыларҙан Һөләймәнов Шәүкәт, Фәйзуллин Фәрүәз, Рәхмәтуллин Мөждәбә, Маннапов Йәнуҙаҡ, Хөснөтдинов Ғәлимйән башҡаларға ҙур өлгө була.\n1967 йылда беҙҙең колхоздың исеме бөтә илгә билдәле була. Колхоздар араһында үткәрелгән ярышта еңгән өсөн СССР – ҙың Ҡыҙыл Байрағы тапшырыла, аҡсалата премия бирелә һәм был байраҡ колхозда һаҡлау өсөн ҡалдырыла.\n1966 йылдарҙа Һәйтәк – Учалы юлы асфальттан һалына, колхоз правлениеһы, автогараждар төҙөлөп бөтә, йылылыҡ бирнлә һәм һыу мәсьәләһе хәл ителә.\nҺуңғы йылдарҙа ауылыбыҙ күҙгә күренеп үҙгәрҙе. Яүы йорттар, мәктәп, магазиндар ауылға йәм биреп тора. Беҙҙең мәктәптә ағас ултыртыу күптән инде матур йолаға әйләнгән.\nАуылымды өҙөлөп һөйәм, тип,\nҺөйләп йөрөмәй ауыл кешеһе.\nСәсә, ура, илде туйындыра\nЯратыуының шунда көслөһө.\n1- се уҡыусы:\nТәпәй баҫҡан ерем, эскән һыуым,\nҠара, аҡмы, әсе, татлымы,\nБөтә ғүмерем менән түләй алмам\nОшо ерҙә йәшәү хаҡымды.\nТамсы ҡала төҫһөҙ.\nБөркөт була көсһөҙ.\nБылбыл һайрай хисһеҙю\nЭй тыуған ер,\nНишләр инем һинһеҙ?!\nГүзәл тәбиғәтебеҙ, туған телебеҙ, матур ғөрөф – ғәҙәттәребеҙ, милли йолаларыбыҙ беҙҙең күңелдәрҙә мәңге йәшәһен һәм уны күҙ ҡараһылай һаҡлайыҡ!\n(А. Фәтҡуллина музыкаһына, М. Ямалетдинов һүҙҙәренә яҙылған “Учалы” йыры менән тамамлау.)\nУрал менән Шүлгәндең Йәншишмәгә юлланыуы\n(«Урал батыр» эпосы буйынса )\n(Матур аҡланда түңәрәк күл. Унда бик матур бер аҡҡош һыуҙа ҡойона. Шүлгән менән Урал уны тотоп алалар. Шунан улар дүртәүләшеп (атаһы, әсәһе) һунарҙан ҡайталар, йөҙҙәре бик ҡыуаныслы күренә.)\nАй-һай… (ҡыуанып) бөгөн һунар бик уңышлы булды. Йөрөмәгән ер, ауламаған йәнлек ҡалманы. (Тотҡан йәнлек-ҡоштарын тотоп ҡарай - ҡарай һөйләнә.)\n(тотолған йәнлектәргә ҡулдары менән күрһәтеп) Эйе, эйе, бына күпме табыш алып ҡайттыҡ!\nКүмәкләгән – яу ҡайтарған.\nБергәләп йөргәс, үлем ҡурҡынысы ла янаманы.\nҮлем үҙе беҙҙән ҡурҡҡандыр әле.\n(ситтә талпынып ятҡан аҡҡошҡа күрһәтеп) Ә был ҡоштоң тиҙ генә аяҡтарын бәйләгеҙ! Осоп китә күрмәһен! Төшкө ашҡа тәмле ризыҡ булыр. (Үҙе бысаҡ ҡайрай.)\nХәҙер, атай, ҡушҡаның эшләнер.(Үҙе ҡош янына килә, ауыҙҙарын ялай һәм ҡошҡа ҡарап ) Ай-һай…! Тәмле генә ризыҡҡа оҡшап тораһың! (Ҡоштоң һынған ҡанатын ҡарап) Ҡанаттарың һынғанмы? Шәп…шәп..! Осоп китмәҫкә һәйбәт булған.( Ҡоштоң аяҡтарын бәйләп ташлай һәм атаһының бысаҡ ҡайрағанын күреп) Атай, атай, был ҡошто һуйырға йыйынаһыңмы? Башы – миңә! Их, бигерәк тәмле булыр инде!\n(Уларҙың һөйләшкәнен ишетә лә ҡош янына килә һәм уның ҡанаттарын һыйпай.) Ҡуйығыҙсы, нимә шул меҫкен ҡошҡа ҡаныҡтығыҙ. Атай, ҡабаланып эште боҙоп ҡуйма! Күрмәйһегеҙме, бик изге ҡошҡа оҡшаған, күҙҙәренә генә ҡарағыҙ: күпме зар, моң, нур түгелә…Интектермәйек, ыҙалатмайыҡ, әйҙәгеҙ, был ҡошто иреккә ебәрәйек, рәхәтләнеп осһон! Уның донъяла йәшәүенә ҡыуанайыҡ!\nАтай, ҡуй шуны тыңлап торма. Йәһәтерәк һуя һал!\n(ҡанлы йәшен түгеп)\nСәйнәп-сәйнәп йотоп та,\nБарбер аш булмамын,\nҺис аш булып һеңмәмен.\nШүлгән: (ауыҙҙарын ялап) Ә ниңә? Бик тәмле генә күренәһең!\nЙәншишмәнән һыу алып ,\nӘсәм тәнен йыуҙырған.\n(Үҙ нурына һуғарған\nҠояш тигән әсәм бар)\nКилеп яулап алыр.\nШүлгән: (көлөп) Ҡуҡыттың, ҡурҡыттың.\nҺеҙгә әйтеп китәйем.\n(Ҡоштоң һөйләшә башлауына бөтәһенең дә иҫе китә, улар бер-береһенә аптырап ҡарайҙар)\nӘсәһе, уландар, ни эшләйбеҙ? Ҡошто ебәрәбеҙме? Уйлашайыҡ, кәңәшләшәйек!\nЙәншишмәнең һыу юлын белеүе дөрөҫ булһа, ебәрергә кәрәктер.\nӘйҙәгеҙ, әсәһе, уландар, тамаҡ ялғап алайыҡ, шунан ни эшләргә икәнлеген уйларбыҙ. (Ашарға инәләр, Шүлгән инмәй ҡала, ҡош эргәһендә урала.) Һиңә барыбер ирек тәтемәйәсәк. Беҙ һине тәмләп кенә ашап ҡуясаҡбыҙ.\nБар кит бынан! Шул меҫкенде ашап тамағың туямы? (Ҡош янынан ағаһын ҡыуа, уны ситкә илтеп ҡуя.) Ҡайғырма, хәҙер тамаҡланам да үҙеңде атай-әсәйеңә илтеп ҡуям. (Урал да, Шүлгән дә ашарға инеп китәләр.)\n(Ҡош талпына, осорға тырыша, ләкин урынынан ҡуҙғала алмай. Шунан һуң ул зарығып йырлай башлай.\nҠош ҡанаттарын һайларға,\nТөштөм күл буйҙарына,\nКүл буйҙарында йөрөгәндә\n(Бер ҡауырһынын ташлай.)\nЭй, дуҫтарым, дуҫтарым,\nКилегеҙ һеҙ ярҙамға,\nАлып китегеҙ мине,\nХәсрәт кенә төштө башыма,\nТыуған илем булап осҡанда.\nТирә-яҡ саҡыра, мин илайым,\nҒүмер һорап ғәзиз башыма.\n(Икенсе ҡауырһынын ташлай.)\nКиң урмандар, ҡырҙарға.\nҠанаттарым һынған, ҡанға батып,\nКем белер инде хәлемде.\nМең ҡайғым юҡ, бер ҡайғым бар-\nУл да булһа ирек юҡ.\n(Өсөнсө ҡауырһынын ташлай.)\nТыуған илем янына.\n(Шул ваҡыт һауала ҡош тауыштары ишетелә. Улар әйләнәләр-әйләнәләр ҙә Һомай янына осоп төшәләр, уны дауалайҙар һәм осороп алып китәләр.)\n(һауаға күтәрегәндә бергәләп йырлайҙар.)\nӘйҙәп торған урман-ҡырҙарға\nҺәр көнөбөҙ шатлыҡ ҡына\n(ҡоштарҙың осоп китеүен иң беренсе күреп ҡала.) Эх… (Ни эшләргә белмәй.) Атай, атай, беҙҙең тәмлекәсебеҙ осоп китте түгеме? Күпме инәлдем, шуны һуй тип, Уралды тыңлап, тәмле ризыҡтан яҙҙыҡ!\n(ҡоштар осоп киткән яҡҡа ҡарап) Һау бул, Һомай!\n(уйланып торғандан һуң.) Уландарым, һеҙгә юлға сығырға кәрәк. Ана, Һомай ҡоштоң юлын күрәһегеҙме, нисек ярылып ята, шул яҡҡа китегеҙ. Йәншишмәнең һыу юлы ла шундалыр. Юлда барғанда үлем осраһа, башын ҡырҡып алып ҡайтығыҙ\nУрал, Шүлгән: Ярай, атай, һин ҡушҡанса эшләрбеҙ! (Урал менән Шүлгән юлға сығалар)\nУрал батыр Ҡатил батша илендә\n(«Урал батыр» эпосы буйынса)\nҠатил батшаның ҡыҙы\n(Батша ҡыҙы үҙенә егет һайлай)\n-Күҙҙәре йәмһеҙ ҡарай!\n- Көсһөҙ генә күренә!\n- Тештәре ҡыйыш!\n(Уралға килеп етә һәм бер күреүҙән ғашиҡ була)\nЕгет, һин бик көслө лә\nМатур ҡиәфәтле лә күренәһең!\nБына һиңә алма бүләк итәм.\n-Хәҙер үк һарайыма алып барып еткерегеҙ!\n(Ҡыҙ ҡайтып киткән.)\n(Ҡыҙҙың ялсыһы Урал батыр янына килгән һәм былай тигән)\nӘйҙә һарайға, егет,\nБатша ҡыҙы көтә,\nЙола ҡушыуы буйынса\nҺин беҙҙең кейәү хәҙер!\n( Ялсы Уралдың арҡаһынан һөйгән, ләкин Урал уның һүҙенә күнмәгән һәм һарайға бармаған.)\n(Батшының ялсылары ҡыҙға ошаҡларға йүгерәләр, күп тә үтмәй дүрт батырын эйәрткән\nҠатил батша килә, уларҙан тәхет күтәрткән, ир -ҡол һайлап үткән.)\n-Быныһы һарайға ярар!\n-Быныһы ҡорбанға булыр!\n(Инде ҡыҙ һайлауға күскән.)\n(Бер ҡыҙға төртөп)\n-Һарайға был ярар,\nБүтәнен үҙегеҙ ҡарағыҙ,\nМине йыуған ҡойомдоң\n(Шул саҡ Ҡатил батшаның ҡыҙы килеп еткән. Ул Урал янына үткән һәм уға үпкә һүҙҙәрен әйткән.)\nЕгет, һине һайланым,\nАлма биреп ымланым,\nМине тиңгә алманың;\nКире ҡаҡтың һүҙемде\nБөтә ҡолдар алдында,\nҠара иттең йөҙөмдө,\nКәм-хур иттең үҙемде.\n(Ҡатил батша шул һүҙҙәрҙе ишеткәс, ныҡ асыуланған.)\nҠайһы ырыу егетенән\nМинең ҡыҙым хурланған?\nӘй егет, һин затымды,\nҠатил батша атымды\nКеше түгел был илдә\nМин биләгән һәр ерҙә\nҠошо - ҡорто, йәнлеге\nИшетеп тә, күреп тә,\nГүрендәге үлек тә\nҠыҙым әйткәс, бармайынса,\nБатша тигән бәндәне,\nКеше һуяр йоланы\nНисә йылдар йөрөп тә,\nҺис бер ерҙә күрмәнем,\nБарлығын да белмәнем.\nМин ят йола һөймәйем,\nӨсөн тыуған батырмын.\nКит, ярандар, артабан,\nҠолдар ҡулын сисегеҙ,\nҠыҙҙар ҡулын сисегеҙ!\n(Шул һүҙҙәрҙе ишеткәс, Ҡатил батша ҡыҙарынған, ярандарына аҡырған)\nҮлем эҙләп йөрөһә,\nҠанға һыуһап тилмерһә,\n(Шул ваҡыт Ҡатил батшаның дүрт батыры хасил булған.)\nӘрәм булып ҡуймағыҙ-\nТәүҙә шуны уйлағыҙ.\nБерәй хайуан һайлағыҙ!\nАй-һай, батыр икәнһең!\n(Шул һүҙҙәрҙе ишеткәс, батырҙар ҙа, Ҡатил батша ла хахылдашып көлгәндәр, ти.)\nҠанһыраған икән был,\nЙәнһерәгән икән был,\nҮгеҙ ҡылыр ҡылыҡты,\nҺеҙ, батырҙар, тик тороң.\n(Халыҡ бик ҡурҡҡан, улар Урал батырҙы бик ҡыҙғанған. Ерҙе тырнап, үкереп, тауҙай үгеҙ килгән. )\nЕгет, ергә атмамын,\nҺине юғалтып ятмамын,\nСереп туҙан булғансы,\nЕлгә осоп туҙғансы,\nҺине шулай һаҡлармын!\nМин дә әрәм итергә,\nҮгеҙ, һине тырышмам,\nЯфаланып, көс түгеп,\nҺинең менән сайҡашмам.\nДонъяла һин кешенән\nКөслө юғын танырһың,-\nҮгеҙ түгел, тоҡомоң менән\nКешегә ҡол булырһың!\n(Шундай һүҙҙәрҙе ишеткәс, үгеҙ Урал батырға ташланған, Ә ул үгеҙҙең мөгөҙөнән тотоп алған да ергә батырғансы тотҡан, үгеҙҙең ауыҙынан ҡан киткән, өҫкө теше төшкән, үгеҙ хәлһеҙләнгән, сәсәп әлһерәгән, был хәлде күреп торған Ҡатил батша ла, уның батырҙары ла аптырауға ҡалған. )\nАй-һай, был ни хәл? Минең үгеҙемдең шул кешегә лә көсө етмәй!\n(Урал батыр үгеҙҙе әрәм итмәгән, батҡан ерҙән үгеҙҙе күтәреп алып ҡуйған, уның дүрт тояғы урталайға ярылған, араһынан ҡан тулып, ҡырҙай ҡанға туҙған.)\nҠулым тейгән мөгөҙөң\nТешең төшкән ауыҙың\nӨҫкө тешең үҫмәйенсә,\nҺис тә берекмәйенсә,\nҮҙең түгел, балаң да\nМәңге ҡалыр шул көйсә,\nКеше көсөн күрҙең һин,\nХәлһеҙлегең белдең һин,\nКешегә мөгөҙ сайҡама,\nЕңермен тип, айҡанма!\n(Ҡатил батшаның ҡото осҡан, ул дүрт батырына ымлаған.)\nБер табандан уҡтал!\n(Шул ваҡыт Ҡатил батшаның дүрт батыры Урал батырға ташланырға әҙерләнгән)\nЙәнең сыҡһа ҡулымда,\nТәнең ҡайҙа ташлайым?\nҠайһы илгә сөйәйем?\n(Дүрт батыр Ураға ташланған, ә ул ҡаушап ҡалмаған.)\nДүртегеҙ ҙә килегеҙ,\nҮлем эҙләп йөрөгән\nБатыр көсөн белегеҙ;\nҠулығыҙҙа йән бирһәм,\nКөсөгөҙ етһә ташларға,\nИнде һеҙ ҙә әйтегеҙ:\nМинең ҡулға төшһәгеҙ,\nҠайҙа ҡарап сөйәйем?\nКире һеҙгә килгәндә,\nҺеҙҙе эҙләп йөрөгәндә,\nОн - талҡандай итегеҙҙе,\nҠайһы ерҙән эҙләйем?\n(Шундай һүҙҙәрҙе ишеткәс, батырҙар бер тауыштан көлөп ебәргән, ти.)\nКөсөң етһә атырға,\nҺыртты ергә һалырға,\nБатша менән ярандарҙың\nАлдына алып ташларһың!\n(Дүрт батыр ҙа Урал батырға уҡталған. Ул уларҙың береһен батшаға ҡарай олаҡтырған, ҡалған өсөһөн бер юлы ярандарҙың алдына ташлаған. Ҡатил батша, ярандар, уның батырҙары тирә - яҡтарына ҡарай-ҡарай ҡасып китәләр. )\nУрал: (Халыҡҡа ҡарап)\nМинең шатлыҡ – һеҙҙеке!\nУрал батыр йыландар илендә\n9 башлы йылан\nҠыҙ – йылан\n(Яуыз Ҡатил батша илендәге халыҡты ҡотҡарғас, Урал батыр юлын дауам иткән. Күп һыуҙар кисеп, күп урман – яландар үтеп, арып – талып, бер ағас ситендәге яланда ял итергә туҡтаған.)\n(ағас төбөнә килеп ултыра, тирҙәрен һөртә.) Донъяла яуызлығы менән дан алған Ҡатил батша ла юҡ ителде. Ыҙа сигеп, ауырлыҡтар күреп, йәшәгән халыҡ иреккә сыҡты.\nӘ хәҙер ни эшләргә? Ҡайҙа барырға? (Уйлана.)\nЮҡ… Юҡ…Туҡталып ҡалырға ярамай. Тереһыуҙы эҙләүҙе дауам итергә кәрәк! (Уйлана.) Бер аҙ ял итеп алайым да артабан ҡайһы яҡҡа юл алырға уйлармын.\n(Серем итергә ята, шул ваҡыт уның ҡолағына ыҫылдаған тауыш ишетелгән. Абайлабыраҡ ҡараһа, ҙур бер йылан мөгөҙлө ата болан менән айҡаша икән. Йылан боланды арт һанынан, эләктереп йоторға маташа, ти. Урал ырғып тора ла йыландың ҡойроғонан урап тотоп ала.)\nАх яуыз… Бер кемгә лә зыяны теймәгән боланда ни үсең бар? Ебәр, тим, ебәр боланды!\nЙылан (Зәрҡум): Ыҫ…ыҫ…ыҫ…(Ул боланды йотоп ебәрергә уйлай, ләкин уның мөгөҙҙәре ҡамасаулай.) Ыҫ…ыҫ…ыҫ…(Бар көсөнә тырыша, барыбер йота алмай.) Ыҫ…ыҫ…ыҫ…(Хәле бөтә, шунан Уралға ҡарап ялбарған.)\nАй егетем, ярҙам ит,\nМин дә ярҙам итермен.\nЮлымда юлдаш бул, тиһәң,\nЮлыңа бергә китермен;\nҠунаҡ булып ҡалырһың.\nҺис тә ҡарыу ҡылмаған,\nБер йәнгә лә теймәгән\nҠан эсмәҫтәй боланды\nМинең дошман үлемгә\nҺәләк иттең, ахыры.\nМиңә һөйлә серене,\nМиңә әйт һин барыны,\nМиңә һарай кәрәкмәй.\nМин сыҡҡанмын илемдән\nҒәйепһеҙ болан ишене\nЯуыз дошман үлемдән.\nАй егетем, әйтәйем,\nБар серемде һөйләйем:\nБер ҙур илдә батшаның\nҠылыр эшен беләһең,\n«Үҙ һөйгәнең ни булһа,\nШуны миңә бирәһең,» -\nТигәс, ынйы башлы таяғын\nБирһә, уның алырһың.\nУл таяҡтың даны шул:\nҺыуға төшһәң, батмаҫһың,\nУтҡа инһәң, янмаҫһың;\nҺис бер йән дә күрәлмәҫ,\nДошман һине эҙләһә,\nБер ҡасан да табалмаҫ!\n(Ошо һүҙҙәрҙән һуң ғына Урал батыр мөгөҙҙө һындырған, йылан боланды йотҡан һәм матур егеткә әйләнгән.)\n( аптырап киткән) Ай-һай… Бик йылғыр ҙа, бик хәйләкәр ҙә икәнһең! Әле генә ыҫылдап, тирә-яҡҡа ағыуын сәсеп торған йыландан шундай һылыу егет хасил булған?\nӘ һин ҡыйыу, батыр йөрәкле кеше булып сыҡтың! Миңә ярҙам иттең…Ә хәҙер, батыр егет, юлыбыҙҙы Ҡәһҡәһә-йыландар батшаһы иленә ҡарай дауам итәйек.\n(Урал менән Зәрҡум Йыландар иленә юл тота һәм оҙаҡламай улар унда килеп тә етә. Унда ҙур ҡая күренә, ҡая артынан туғыҙ башлы йылан төрлө хәрәкәттәр яһай. Ул – һаҡсы. Йыландар һарайын һаҡлай. Ҡая янында ыҫылдаған тауыштар ҙа ишетелә. )\n(үҙ алдына тирә-яҡты тикшереп) О-һо… Был йыландар иле бик мажаралы булырға оҡшай түгелме?\nБына килеп тә еттек. Әйҙә, батыр егет, рәхим ит Ҡәһҡәһә батшалығына! (Ул Урал батыр алдында ярамһыҡлана, уның алдында эйелә-бөгөлә.)\nЭй, кем бар унда? (Тирә-яғына ҡарай.) Асығыҙ һарайҙы, индерегеҙ ҡунаҡты, һый-хөрмәт күрһәтегеҙ!\n(Туғыҙ башлы йылан һарайҙы аса ла Уралды индереп ебәрә. Ул эскә инеп киткәс, Зәрҡум туғыҙ башлы йыланды ымлап саҡырып ала.) Хәҙер үк һылыу ҡыҙға әйлән! Егетте үҙеңә ҡарат, арба! Уның нимә уйлауын, серен бел!\n9 башлы йылан:\n(Зәрҡум алдында төрлө хәрәкәттәр эшләй, баш эйә.) Хужам, һеҙ нисек әйтәһегеҙ, шулай булыр. (Ҡая артына ыҫылдап инеп китә һәм һылыу ҡыҙға әйләнеп килеп сыға.)\n( Йыландың һылыу ҡыҙға әйләнгәнен күреү менән бик ҡыуана) Әһә…Эләктеңме! Был юлы минән ҡотола алмаҫһың! Ха-ха-ха…(Көлә.) Мине еңер батыр тыумаған әле! (Ул шатланып сығып китә.)\n(9 башлы йылан һылыу ҡыҙ ҡиәфәтендә Урал батыр ҙы арбарға тотона.)\nҠыҙ – йылан:\nЭй егет, батыр егет, ни хаҡында уйлайһың, серең булһа, йәшермә, уртаҡлаш, йөрәгеңде ас миңә…\n(Ҡыҙҙың матурлығына иҫе китеп ҡарап тора, ләкин шунда уҡ уның 9 башлы йылан икәнлегенә төшөнә.)\nӘле генә 9 башлы йылан инең, ә хәҙер һылыу ҡыҙ? Беләм мин һине юханы, ҡағылаһы булма! Шундай һылыу ҡыҙ ҡиәфәтендә кешеләрҙе арбап юҡ итәһеңме, яуыз?\n(Урал ҡурҡып тормаған, йыландың башына суҡмар менән киҙәнгән, йылан үлгән, уның башынан асҡыстар ҡойолған һәм егеттәр хасил булған.)\nБарыбыҙ ҙа кеше инек,\nИлебеҙҙә ир инек,\nЙылан беҙҙе ашаны, -\nҮҙенә ҡол яһаны;\nЯр йыландың йөрәген -\nАлтын асҡыс табырһың,\nСер һарайын асырһың,\n(Урал Ҡыҙ-йыландың йөрәген ярған һәм Сер һарайын асҡан. Унда йөҙө-башы һарғайған бер һылыу ҡыҙ күренгән. Ул, ҡыҙҙы тағы ла йыландыр тип, ҡылысына үрелгән.)\nТуҡта, егет, ашыҡма. Мин Ҡәһҡәһә илендә йәшәһәм дә кеше затынанмын. (Тәхет янында торған таяҡҡа күрһәтеп.)\nКүрәһеңме ынйы таяҡты,\nАлсы, егет, һин уны,\nТеләгеңә - маяҡты!\n( Урал таяҡты алмаҡсы булған, ләкин шул саҡ Аҡ йылан килеп сыҡҡан да Уралға ташланған.)\nБыл кем бында инеүсе,\nҺис кегә теймәҫтәй,\n(Аҡ йылан Уралды йоторға уҡтала, улар көрәшә башлайҙар, күп тә үтмәй Урал йыланды ергә бөрөп һала. )\nАлыҫтан килгән батырмын,\nКеше юйыр үлемде\nЭҙләп йөрөп ятырмын.\nБатша булһаң бир фарман:\nБөтә йылан йыйылһын,\nБөтә йылан – яуызды,\nБарын тар –мар итермен!\nҺыуға төшһәң батмаҫтай,\nУтҡа инһәң, янмаҫтай;\nБер ҡасан да табалмаҫ,\nТаяғым киткәс ҡулымдан -\nКөсөм һиндә, батыр егет!\n(Урал батыр алдында Аҡ йылан башын эйә.)\n(ситтә күҙәтеп тора) Ах йүнһеҙҙәр, әрәмтамаҡтар! Эште юҡҡа сығарҙылар! Ярай, ваҡыты еткәс, был батыр егет кәрәген алыр! Ә хәҙергә бынан шылып торорға кәрәк. (Ҡаса.)\n(Урал янына шатланышып халыҡ йыйыла.)\nТәңре бирмәҫ ярҙамды\nБеҙгә, егет, атҡарҙың.\nИл ҡаплаған яуыздың\nУтлы яуын атҡарҙың.\n2-се ҡыҙ: Инде, егет, ни эшләйек?\n2-се егет: Ниндәй бүләк бирәйек?\nҺеҙҙең шатлыҡ - минеке,\nИлдең барын йыяйыҡ,\nКүмәкләп туй ҡылайыҡ.\nБашлыҡ итеп ҡуяйыҡ!\nКеше һөйөр ир булыр!\nУрал батыр дейеүҙәр илендә\n1-се дейеү балаһы\n2-се дейеү балаһы\n(Урал оҙон юл үткән, арыған. Ул аптырап тирә – яғына ҡарай) Ни эшләргә? Ҡайҙа барырға? (Шул ваҡыт ауыр тоҡ йөкләгән бик һылыу ҡыҙҙы күреп ҡала, уның янына бара.)Эй, һылыу, ҡайҙа китеп бараһың? Тоғоңда нимә ул, бик ауыр күренә?\n(Башта бик ҡурҡа, ҡасырға уйлай, ләкин Уралдың яҡшы кеше икәнлеген аңлай һәм туҡтап ҡала.) Минең исемем Ҡарағаш, мине дейеү урлап алып китте лә үҙенә ҡол итте. Туғыҙ башлы дейеүҙең туғыҙ балаһына уйнар өсөн, мин иртәнән кискә саҡлы йылға буйынан ҡырсынташ ташыйым.\n(йәлләп) Ҡана,һылыу, үҙем күтәрәйем.\nЮҡ – Юҡ, егет, минең менән бергә бараһы булма! Дейеү һиҙеп ҡалһа, үҙеңде шунда уҡ юҡ итер бит!\n(ҡыҙҙың ҡулынан тоҡто алып) Әйҙә, һылыу, һин алдан атла, миңә юлды күрһәтеп бар! (Улар байтаҡ ҡына юл үтәләр һәм оҙаҡламай дейеү йәшәгән ергә килеп етәләр.)\nҠарағаш: (күрһәтеп) Бына килеп тә еттек. Тоҡто ошонда ултырт. (Тыңлап.) Дейеү малайҙарының тауыштары ишетелеп тә тора. Хәҙер килеп тә етерҙәр. Һиңә, егет кеше, ҙур рәхмәт! Тиҙерәк китһәң, яҡшыраҡ булыр ине.\nУрал: Әһә…! (уйланып) Был дейеү балаларын ҡыҙыҡ итәйем әле! Әйҙә, үлгәнсе уйнаһындар! (Ҡарамаға оҙон бау менән ҙур ташты аҫып ҡуя, үҙҙәре ҡая артына йәшенәләр ҙә дейеү малайҙарының уйнағанын ҡарап торалар.)\n(Ике дейеү балаһы уҙышмаҡтан килеп сығалар. Улар ырғыйҙар, һикерәләр, көрәшәләр. Шулай уйнай торғас, тоҡтағы таштарҙы күреп ҡалалар һәм таштар менән уйнай башлайҙар.)\n1-се дейеү балаһы:\nБыл таштар минеке!\n2-се дейеү балаһы:\nЮҡ, һинеке түгел, минеке, ал йөнтәҫ ҡулдарыңды! Таштар минеке!\nЮҡ, ул таштар һинеке түгел, минеке, кит бынан, ҡамыт аяҡ! (Таштарҙы тартып ала ла тирә – яҡҡа ырғыта.) Һиңә лә түгел, миңә лә түгел, вәт!\nТаштар ҡайҙа булып бөттө? Атай, беҙгә уйнарға таш кәрәк! (Дейеү балалары ҡысҡырып илай башлай. Шул ваҡыт улар эленеп торған ҙур ташты күреп ҡалалар)\nОһо! Вәт мәрәкә!(Ташты ҡыҙыҡһынып ҡарайҙар, 1-се дейеү балаһы ташты этәреп ебәрә, таш кире әйләнеп килеп үҙен йыға һуға. Ул енләнеп килеп тора ла ташҡа ҡарап кысҡырына башлай.) Ах! Һин шулаймы әле? Хәҙер кәрәгеңде бирәм!(Ташты бар көсөнә этәргәйне, таш тағы ла үҙен тәгәрәтә һуға, дейеү малайы иҫһеҙ йығыла.)\nӘ… Шулаймы әле! Ҡустымдың үсен алмаһаммы? (Ташты һуғып ебәреүе була, таш кире килеп, был дейеү малайын да үлтерә һуға.) (Урал менән Ҡарағаш йәшеренгән урындарынан килеп сығалар.)\n(тирә – яғына ҡарап) Уф, быларынан ҡотолдоҡ, шикелле!\n(көлөп) Эйе, эйе, ҙур эштән ҡотолдоң! (Ҡарағашҡа) Һин мине ошо урында йәшеренеп көтөп тор, дейеүҙең башына еткәс, үҙеңде килеп алырмын.(Ҡурайын биреп) Бына һиңә ҡурайымды ҡалдырам. Юлым уңһа, уның осонан һөт тамыр, уңмаһа, ҡан тамыр.(Урал дейеүҙе эҙләп китә)\n(Урал Тереһыу янына барып етә, ә уны һаҡлап бер ҡарт дейеү ята.)\nЭй, дейеү, юл бир, мин Тереһыу алырға килдем! (Дейеү Уралдың һүҙҙәренә ыжлап та ҡуймай.) Юл бир! (Дейеү асыулана һәм Уралды тыны менән үҙенә тарта башлай. Урал дейеү ҡаршыһына килеп баҫҡанын һиҙмәй ҙә ҡала. Ул ҡаушап ҡалмай.) Алыштанмы, сабыштанмы?\nМинең өсөн барыбер. Нисек үлергә теләһәң, шулай булһын!\nЯрай, улай булһа! (Ул билендәге ҡылысын һелтәй, дейеүҙең күҙҙәре сағылып китә, ул артҡа сигенә.)\nДейеү: Әйҙә, әйҙә! Бик батыр булып ҡыланаһың! Кәрәгеңде ал!\n(Урал батыр менән дейеү көрәшә башлайҙар.)\n(ҡурайҙы ҡарап) Ой, ҡайһылай ҙур ҡыуаныс! Ҡурай осонан һөт тама, тимәк еңеү беҙҙең яҡта! Урал батыр дейеүҙе дөмөктөргән! (Шул ваҡыт дейеүҙең үкергәне ишетелә, ҡыҙ торған урынында тертләп ҡуя, ул ҡурайҙың икенсе осона ҡарай һәм ҡурҡып китә.)\nАһ! Ҡурай осонан ҡан тама түгелме? Батыр егет харап булдымы әллә?\n(Ҡарағаш сығып йүгерә. Ҡыҙ килгәндә, дейеү үлтерелгән, ә уның тауышына йыйылған ен – пәрейҙәр Уралға ташланғандар. Уларҙың иҫәбе–һаны юҡ, батыр егетте хәлдән тайҙырғандар. Шул ваҡыт Ҡарағаш ҡурайҙан бейеү көйөн уйнай башлай, ә ен–пәрейҙәр шатланышып бейейҙәр һәм юҡҡа сыға баралар.)\n(тирҙәрен һөртөп) Рәхмәт һиңә, һылыу!Ҡотҡарҙың! Был ендәрҙе еңеп бөтөрөрлөк тә түгел ине, донъяны ҡара яу булып баҫып алғандар! Әйҙә, йәһәтерәк, Тереһыу янына барайыҡ! Тереклек һыуын кешеләргә бүләк итәйек. (Тереһыу янына киләләр ҙә аптырап ҡалалар)\nТереһыуҙың бер тамсыһы ла ҡалмаған. Ҡәбәҡәттәр…Әҙәм затына ҡалмаһын тип, эсеп ҡортҡандар икән!(Урал көйөнә.)\nБатыр егет, башың түбән эйелмәһен! (Тирә-яҡтағы үҙгәреште күреп) Дейеүҙәрҙе, аждаһа-йыландарҙы пыран-заран килтереүең бушҡа булманы. Ҡара, ҡара, тирә-яҡҡа йәм керә, үләндәр, ағастар йәшәрә, ҡоштар һайраша, кешеләр йөҙөндә шатлыҡ балҡый!\n(тирә-яҡҡа ҡарап) Эйе, был яғына шулай буласаҡ! Бер дошман да беҙҙең ерҙәргә аяғын да баҫмаҫ, сөнки минең йәшен сығара торған ҡылысым бар.Тыуған илемде, еремде һаҡлармын, яҡлармын!\n1. . «Муса батыр». Повестар, роман. Өфө, 1992 йыл.\n2. Р. Солтангәрәев «Осто бөркөт».\n3. Я. Хамматов «Комбриг Мортазин».\n4. Р. Насиров «Ыласын йөрәклеләр».\n5. М. Ямалетдинов «Ҡотолоу юлҡайҙарын тапманым»\n6. М. Иҙелбаев, Ә. Сөләймәнов «Туған әҙәбиәт».Өфө, 2000 йыл.\n7. Башҡорт халыҡ эпосы «Урал батыр». Өфө, 2010 йыл.\n8. Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр, легендалар. 2-се том.Өфө, 1997 йыл.\n9. Ә. Таһирова, Н. Әминева, М, Сиражи, Ф. Яруллин шиғырҙары\n10. Музей материалдары.\n11. «Башҡортостан уҡытыусыһы». №11, 2000 йыл. 19-20-се биттәр.\nНомер материала: ДВ-311056


24 февраля, 20:34 Вход\nБанкомат Сбербанка России на карте Зеленогорска\nКрасноярский край, г. Зеленогорск, ул. Бортникова, 40\nКрасноярский край, г. Зеленогорск, ул. Строителей, 1\nКрасноярский край, г. Зеленогорск, ул. Бортникова, 11


Ҡыйғы районы гербы — Башҡорт Википедияһы\nҠыйғы районы гербы\nҠыйғы муниципаль районы гербы\nҠыйғы районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы символдарының береһе.\nБашҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 1-10-4-се һанлы ҡарары менән раҫланған.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 050 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2990 регистрацион номер бирелеп индерелгән.\nГербтың авторы – Марат Хәлиуллин.\nГербта зәңгәр яланда көмөш япраҡлы алтын имән, ә уның аҫтында һулдан китеүсе алтын ҡанатлы ат төшөрөлгән.\nГербтың идеяһы — Ҡыйғы халҡының күтәренкелеген, намыҫлығын һәм рухи байлығын, туған яҡтың гүзәллеген күрһәтеү.\nАҡбуҙат исемле алтын ҡанатлы ат гербтың үҙәк фигураһы булып тора. Аҡбуҙат тураһында халыҡта бихисап матур риүәйәттәр һалынған. Уны һүрәтләү райондың тарихи һәм мәҙәни традицияларға бай булыуын күрһәтә. Шулай уҡ күккә осорға әҙер булған алтын ҡанатлы ат район халҡының туған яғының сәскә атыуы тураһындағы хыялын сағылдыра.\nМөһәбәт имән тамырҙары менән бергә ошо ерҙә йәшәүсе халыҡтың ныҡлығын, көсөн, мөһәбәтлеген, көрәшен һәм еңеүен символлаштыра. Ҡуйы көмөш япраҡлы ботаҡтары район тәбиғәтенең гүзәллеген һәм уның киң япраҡлы урмандарын сағылдыра. Бынан башҡа район территорияһы европа имәненең үҫеү ареалының төньяҡ һәм көнсығыш сиге булып тора.\nҺалҡынса һәм уртаса дымлы климаттың үҙенсәлектәре герб яланының зәңгәр төҫө аша бирелгән.\nАлтын — миһырбанлыҡтың, лайыҡлылыҡтың һәм байлыҡтың геральдик символы.\nКөмөш — ышаныстың, таҙалыҡтың, тыныслыҡты һөйөүҙең, асыҡлыҡтың, үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуҙың символы.\nҠыйғы районы флагы\n↑ Решение Совета муниципального района Кигинский район Республики Башкортостан от 14.07.2006 № 1-10-4\nБашкортостан. Государственные символы и символика городов и районов — Уфа, 2007. — Б. 213—216.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыйғы_районы_гербы&oldid=904212 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:36 26 август 2019 үҙгәртелгән.


Башҡортостан юлдаш телевидениеһы журналистары сәләмәт тормош яҡлы\n«Яңылыҡтар» хеҙмәте коллективы быны үҙ өлгөһөндә күрһәтә. Уңайлы һәм арзан хәрәкәт итеү сараһы - велосипедты һәр икенсе хеҙмәткәр үҙ итә.\nИке тәгәрмәсле һәм тәү ҡарашҡа бик ябай ғына төҙөлгән был ҡоролма халыҡ араһында сәпит, велек тигән исемдәр менән йөрөтөлә. Әммә велосипедта бер тапҡыр йөрөп ҡараусылар уға ултырырға атлығып тора. Һуңғы йылдарҙа Өфөнөң төрлө өлөштәрендә махсус юлдар ҙа бүленде. Уңайлы һәм етеҙ велосипед көндән-көн беҙҙең тормошобоҙға ныҡлап үтеп инеүе оло шатлыҡ.\nНиндәй генә быуын йәштәрен алма, улар ике тәгәрмәсле дуҫтары - велосипедҡа ҡарата күңел түрендә йылы һәм ихлас тойғолар йөрөтә. Уның иҫ китмәле уңайлы һәм етеҙ икәнен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Ҡыҙҙар хатта, күрше урамдағы магазинға ғына түгел, ә команда туплап алыҫ сәйәхәткә лә юлланырға әҙер.\nЫсынлап та, велосипедта юғары тиҙлектә елергә, тауҙар артылырға ,төрлө ерҙәргә сәйәхәт ҡылырға мөмкин. Баш ҡала урамдарындағы автомобль тығындарын кәметеүгә һәм һауаны төтөн менән саманан тыш бысратмауға ла улар булышлыҡ итер ине. Сит ил машинаһында эшкә йөрөүсе журналист Азат Саҙрыев та яҡын киләсәктә Өфөнө Дим биҫтәһе менән яҡшы велосипед юлы тоташтырыр тигән теләктә.\nЖурналист Рәмзиә Кәримова иһә велосипедҡа айырыуса һөйөү менән ҡарай. Хеҙмәттәшебеҙҙең бала һәм үҫмер йылдары велосипед менән бәйле йылы хәтирәләр менән тулы. Шуға ла хеҙмәттә сынығып үҫкән коллегабыҙға яҡындарынан уңғанлығы өсөн һәр ваҡыт велосипед инселәнгән.\nВелосипедта йөрөү һаулыҡ өсөн дә файҙалы. Глазко университеты ғалимдары көн һайын велосипедта йөрөү-йөрәк һәм ҡан тамырҙары сирҙәрен 50 процентҡа кәметә, ваҡытынан алда үлем осраҡтарын даиҫкәртә. Хеҙмәттәшебеҙ Айнур Кәбиров та велосипед менән үҫмер ваҡытынан таныш. Велосипедта йышыраҡ йөрөү теләге әлегә - хыялында.\nӨфөнөң «Нефтсе» стадионында велофестиваль сиктәрендә ҡыҙыҡлы саралар ойоштороласаҡ. Велосипедсыларҙан торған команданан велосипед һүрәте лә йыйыласаҡ. Велосипедсылар донъя рекрдын ҡуйырға ниәтләй. Баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары сара уртаһында булыр тип ышанабыҙ.\nВелосипед спортын пропагандалау һәм үҫтереү аша беҙ үҙебеҙ йәшәгән мөхитте йәшәү өсөн уңайлы , донъяны сәйәхәттәр өсөн асыҡ һәм хеҙмәттәштәребеҙҙе һау-сәләмәт итеп күргебеҙ килә.


19 Март , 20:35\n#Башҡортостан_әҙәбиәте #Литература_Башкортостана #Башҡортостангәзите #ГазетаБашкортостан #Публицистика #Конкурс“Осло ҡәләм” мәҡәләләр конкурсыХөрмәтле ҡәләмдәштәр! 1 февралдән “Башҡортостан” республика ижтимағи-сәйәси-мәҙәни гәзитенең 105 йыллығына арнап, республика киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре йә Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзалары араһында “Осло ҡәләм” мәҡәләләр конкурсы иғлан итәбеҙ. Һеҙҙе ошо бәйгелә әүҙем ҡатнашырға саҡырабыҙ.\n#Башҡортостан_әҙәбиәте #Литература_Башкортостана #Башҡортостангәзите #ГазетаБашкортостан #Публицистика #Конкурс\n“Осло ҡәләм” мәҡәләләр конкурсы\nХөрмәтле ҡәләмдәштәр! 1 февралдән “Башҡортостан” республика ижтимағи-сәйәси-мәҙәни гәзитенең 105 йыллығына арнап, республика киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре йә Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзалары араһында “Осло ҡәләм” мәҡәләләр конкурсы иғлан итәбеҙ. Һеҙҙе ошо бәйгелә әүҙем ҡатнашырға саҡырабыҙ.\nКонкурстың маҡсаты – башҡорт телендә ирекле темаға яҙылған аналитик юҫыҡтағы мәҡәләләрҙә йәмғиәттәге көнүҙәк мәсьәләләрҙе күтәреү, уларҙың сәбәптәрен асыҡларға тырышыу, хәл итеү юлдарын күрһәтеү; иң һәләтле, оҫта яҙған хәбәрселәрҙе билдәләү, уларҙы дәртләндереү. Сара төплө аналитик мәҡәләләр аша һүҙ бәҫен арттырыуға, ваҡытлы матбуғаттың абруйын күтәреүгә, уның биттәрендә көн ҡаҙағындағы темалар буйынса фекер алышыу тыуҙырыуға булышлыҡ итеүгә йүнәлтелә.\nТәҡдим ителгән журналистик эштәрҙең башҡорт телендә төплө аналитик йүнәлештә булыуы мотлаҡ. Мәҡәләләрҙең темаһын, конкурс маҡсаттарына һәм бурыстарына тура килтереп, ҡатнашыусы ирекле һайлай. Йөкмәткегә тап килерҙәй фотоһүрәттәр булыуы хуплана. Конкурс комиссияһы тарафынан эштәрҙә күтәрелгән теманың көнүҙәклеге, сифаты – йөкмәтке тәрәнлеге, башҡарып сығыу оҫталығы, грамоталылығы баһалана.\nАй һайын бер еңеүсе билдәләнә, уға 5 (биш) мең һум күләмендә аҡсалата премия тапшырыла. Ҡатнашыусылар редакцияның Рәхмәт хаты менән бүләкләнә.


Яуыз уйы барҙыр февралдең... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Яуыз уйы барҙыр февралдең...\nЯуыз уйы барҙыр февралдең... 06.03.2019 // Йәмғиәт\nДонъялағы төрлө тура килеүҙәргә, сихри, мөғжизәле ваҡиғаларға ышаныусанбыҙ. Һәр кешенең быға үҙ ҡарашы бар. Ғаләм һәм төрлө фәндәр өлкәһендә генә түгел, әҙәбиәт, мәҙәниәт тарихында ла ғәжәп хәлдәр осрай.\nМәҫәлән, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғарипов 42 йыл элек: “...Ышанмағыҙ февраль буранына, Бер яуыз уй юҡтыр уйында”, – тип яҙған. Был шағирҙың һуңғы ижад емеше булып ҡалған...\nБыйылғы февраль ошо юлдар менән килешмәүен тағы ла ике ҙур шәхесте алып китеүе менән белдерергә теләне, ахыры. 17 февралдә Рәсәйҙең, Башҡортостандың халыҡ артисы, Башҡортостандың С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Заһир Суфиян улы Вәлитов, ә 20-һендә, Рәми ағай фанилыҡтан киткән көндә, СССР-ҙың, Башҡортостандың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова донъя ҡуйҙы. Тетрәндергес хәл бит. Нисек инде ышанмайһың февраль буранына?\nБашҡорт дәүләт академия драма театры 100 йыллыҡ күркәм юбилей сараларын үткәрергә әҙерләнгәндә, бер-бер артлы премьералар сәхнәгә ҡуйылған мәлдә, ошо сәнғәт усағына 60 йылға яҡын ғүмерен биргән шәхестәр көтмәгәндә арабыҙҙан китеүе республика мәҙәниәте, театр коллективы өсөн ҙур һынау булды.\nҒөмүмән, илебеҙҙең театр сәнғәте был айҙа өс актерҙы юғалтты: Сергей Юрский, Заһир Вәлитов, Гөлли Мөбәрәкова...\nЯуыз уйы барҙыр февралдең –\nКүптән бындай ҡарҙар яуғаны юҡ,\nОнотолғайны тәрән көрттәре.\nБыл йылды ла февраль дауайлашып,\nАлып китте гүргә күптәрҙе...\nМиҙгелдәрҙең ҡыҫҡа ғына айы\nБөйөк ғүмерҙәрҙе ҡыҫҡартты.\nЯуыз уйы уның булмағас һуң,\nЙөрәгемде ниңә һыҡратты?\nШәхестәрҙе ниңә юғалттыҡ?\nАвтор: Алина ӘХМӘТШИНА БДПУ студенты


Начало › КЛУБ "КРАСОТА" › ЛАЗЕРНИ ЕПИЛАТОРИ. ФОТОЕПИЛАТОРИ. ЕЛЕКТРОЛИЗНИ ЕПИЛАТОРИ. › ЛАЗЕРЕН ЕПИЛАТОР "RIOх60"\n280x280 160x160 300x281 80x70 240x312 400x299 400x299 282x400 240x346 240x320 240x346 266x400 238x238 106x120 400x152 400x328\nКод: Лазерен епилатор RIOx60


ЯҘМЫШ (хикәйә). Миңзифа Ҡашҡарова\n29 Март 2020, 00:00\nӘхиәр ҡарт мәрхүм булған , тигән хәбәр йәшен тиҙлегендә ауылға таралды.\nӘхиәр ҡарт мәрхүм булған , тигән хәбәр йәшен тиҙлегендә ауылға таралды. Кемдер, бер алкаш кәмене тип һүҙ ҡуйыртты , икенселәре , тыуымдан ҡалмағас үлемдән ҡалыу юҡ , иманын юлдаш итһен тиеү менән сикләнде . Үлгәс үлгән инде , ишеттеләр ҙә оноттолар .\nБары тик ғүмер буйы күрше йәшәгән Миңһылыу ғына , хәбәрҙе ишетеү менән уларға юлланды. Ире Фәтих тә теләр - теләмәҫ кенә эйәрергә мәжбүр булды .\nУрамдағы февраль айының сатлама һыуығы өйгә лә килеп ингәнме ни , өй эсе тыштан да һыуығыраҡ ине .Ҡот осҡос ташландыҡ өйгә , эскелектең ояһы булған ергә кем килһен инде . Ауылдаштары килмәне Әхиәрҙе һуңғы юлға оҙатышырға . Ҡарттың өс улы ла тағы үҙҙәре кеүек эскән шешәләштәре генә шоҡорайышып ултыралар ине .\nМиңһылыу иренә әйтеп , үҙҙәренән утын килтертте лә мейесте тоҡандырып ебәрҙе . Ниндәй кеше булһа ла , мәйетте һаҡлау кеүек йоланы ашаҡлап үтә алмай ине ул, ултырырға булды . Күрше хаҡы тәңре хаҡы тип уйланы , кеше йәнле Миңһылыу . Ҡайтып ҡалған аш менән бер түңәрәк икмәк , ит алып килде . Йыйылып ултырыусыларҙы түрбашҡа саҡырып тамаҡтарын туйҙырҙы . Инде ҡартайышып барған , эскелектән башҡаны белмәгән малайҙарҙы йәлләй ине ул . Бигерәк тә иң бәләкәсен Фәритен йәлләй ул .\nМиңһылыу , ире Фәтих һәм Әхиәр класташтар ине . Әхиәр төҫкә лә иҫ китерлек түгел ине ,яҡшылап уҡыманы ла . Армиянан ҡайтҡас бер ерҙә лә юнләп эшләмәне , эсеүгә бәйләнде .Кеше менән ауыҙ асып һөйләшә лә белмәгән , һәр ваҡыт аҫтан һөҙөп ҡараусы егет , барыһын да аптыратып , күрше ауылдың иң сибәр ҡыҙына өйләнде . Бер бөртөк ҡыҙын , зимагурға бирмәйем тип Сәлимә апай ныҡ тартҡылашҡан тип һөйләнеләр һөйләүен. Алманың аҫылын ҡорт ашай тиеүҙәре дөрөҫ һүҙҙер , ахыры. Егәрле , матур , көләкәс Мәфрүзә Әхиәрҙең тап киреһе ине .\nМәфрүзә килен булып төшөү менән , ең һыҙғанып донья көтөүгә кереште .Йәшмен , тип торманы , фермаға һыйыр һауырға эшкә төштө. Бер - бер артлы доньяға балалар килде . Тәүҙә ике ҡыҙы Нурзияһы менән Нурияһы , шунан Фәниле , Хәлиле , Нуриманы ,Хәлите .\nКүрәләтә , шул эскесегә барып ней , башыңа тай типмәгәндер бит?! Атаһын ҡара , ғүмере буйы әсәһен ыҙалатты , тип асырғаланып ҡысҡырған әсәһенең ауыҙын тиҙ япҡайны Мәфрүзә ул саҡта .\n- Мин атаһына бармайым бит! Донья көтә башлаһа , эсмәй ул , тип эре һөйләшкән Мәфрүзәнең, терһәген тешләрҙәй көндәре алда ине әле .\nЭсеүен дә ташламаны , бер ерҙә лә юнләп эшләмәне лә ире . Тормош йөгө тулыһынса ҡатын елкәһендә булды. Ҡара таңдан , ҡара кискәсә ире ҡайҙа йөрөйҙер . Уны ҡарауыллап йөрөрлек ваҡыты ла хәле лә булманы Мәфрүзәнең .Ҡәйнәһенән ҡалған бәләкәс кенә өйҙәре ҡыйшайып ,емерелеү сигенә етә башлағас ,атаһы үҙе иҫән сағымда тип бура бурай башлағайны. Алайҙа ғына атаһы менән әсәһе бар , бесән эшләштеләр , утынын килтерттеләр .\nМәфрүзә таңғы биштән тороп иртәнге һауынға китә , ҡайта ла мейесенә ут яға , ашарға бешерә , малын ҡарап һыйырҙарын һауып инә . Балаларын ашатып , сепаратын айыртып ул был иткәнсә , киске һауынға ваҡыт етә .\nТағы ҡайтып мейесен тоҡандыра , көндөҙ мейес төбөнә ултыртып киткән сөгөн Мәфрүзә ҡайтыуға буш була. Ҡатын тағы ашарға яраштыра , күмәк баланың кере лә күп , керен йыуғанса таң һыҙыла ...\nМалды ла ишле генә көтөргә тырышты үҙе . Бесән әҙерләүе ауырыраҡ булһа ла , өс һыйыр һауҙы , байтаҡ ҡына һарыҡ , ҡош ҡорт көттө . Етмәһә , ферманан һөт алып ҡайта ине , сепрәк моҡсайына тултырып ярмаһын да йүкмәп әҙ ташыманы ул . Хәйер , бер ул ғынамы ни , бөтәһе лә шулай йәшәне инде .\nДонья көтәм , балаларым ас булмаһын тип сабыулаған ҡатындың ,уларҙы тәрбиәләп , дәрес әҙерләтеп ултырырлыҡ ваҡыты ла булманы . Үҙ яйҙарына үҫтеләр , ҡул араһына инерлек булһалар ҙа , урам тапауҙан башҡаға эшкинмәнеләр .\nДонья йөгөн тулыһынса үҙ елкәһендә һөйрәүсе ҡатындың аяҡтары һыҙлай башлағайны инде .\nБураны күтәреп , башын ябып , тәҙрәләрен ҡуйып , түбә таҡтаһын ғына түшәп өлгөрҙө атаһы . Әжәл муйынынан алды уны ла . Сәлимә апай кемеһендер яллап мейес сығартты .Иҙәненең дә яртыһы түшәлеп бөтмәгән , соланы ла булмаған ярты йорто эшләнгән өйгә күсергә мәжбүр булды Мәфрүзә .Иҫке өйөнөң түбәһе емерелеп төшкәс , алайҙа балаларым урамда булып ҡалды тип ҡыуанған булды .\nЯңы өйөнә инеп күпмелер йәшәгәс , доньяға етенсе балаһы Фәрите килде . Улын тапҡандан һуң ҡатын бөтөнләй йөрөй алманы , түшәккә ятты .Нурзияһы менән әсәһе сабыйҙы ла Мәфрүзәне лә ҡаранылар . Күршеһе Миңһылыуға бик рәхмәтле Мәфрүзә . Көнөнә өс дүрт тапҡыр инергә ваҡыт тапҡан күршеһенә бурысын мәңге түләп бөтә алмам тиер ине ул .\nҠатын ҡулы етмәүе үҙен тиҙ арала һиҙҙерҙе .Тормош артҡа тәгәрәне .Мәфрүзә ете йыл ятты түшәктә .\nКүршеләре өйө янында торған тиҙ ярҙам машинаһын ,тәҙрә аша күргән Миңһылыу югерә атлай килеп тә етте .\n- Ҡәһәр генә һуҡҡыр ! Һин хайуанды ер нисек күтәрә икән ?!\nМиңһылыу Әхиәргә иларҙай булып ташланды , уныһы , ғәҙәтенсә нимәлер тип ҡаршы моңҡолданы , күршеһе аңлай алманы .\nНосилкала ятыусы Мәфрүзә :\n- Күрше балаларға күҙ - ҡолаҡ бул инде мин юҡта , тигән булды .\nӘйтерһең , үҙе булғанда үҙе ҡарай инде балаларын тигән асыулы уй килде Миңһылыуҙың башына .\nТүшәктә ауырып ятҡан ҡатынын ыҙалаусы иргә бер ниндәй ҙә закон да юҡтыр ахры .Ете йыл эсендә бишенсегә алып китте тиҙ ярҙам машинаһы Мәфрүзәне .Район үҙәгенә алып барып аборт эшләйҙәр ҙә өйөнә алып килеп ҡалдырып китәләр ине .\nБыл юлы кире ҡайтманы Мәфрүзә . Яңы 45 йәшен тултырған , нисә йылдар түшәктә ауырып ятыуына ҡарамаҫтан һылыулығын юғалтмаған ҡатын , һуңғы операцияны күтәрә алманы , мәңгелеккә күҙҙәрен йомдо .\nҠатынын ерләгәс бөкөрәйеп ,сүгеп ҡалды Әхиәр .Атламаһа ла уның ҡайтҡанын көтөп , уны ҡайғыртып ятыусы берҙән - бер кеше ине бит ҡатыны .Хәҙер ул юҡ . Юҡ .Үҙен йәлләүҙән ирҙең үҙәге өҙөлдө ,күҙ йәштәре субырлап ҡойолдо .Үҙен генә уйлап йәшәүсе ирҙә , балаларына ҡатынына ҡарата берәй хис булдымы икән ? Уныһын мин белмәйем .Бына әле лә үҙен йәлләп иланы Әхиәр . Артабан нисек йәшәрен күҙ алдына ла килтерә алмай ине ул .\nҮҙем иҫән саҡта , тип Сәлимә апай балаларҙы башлы -күҙле итергә тырышты . Бар хәленсә туйҙар үткәрҙе . Нурзияһы Сибай егетенә тормошҡа сығып , матур ғына йәшәп китте . Нурияһы әсәһе тере саҡта уҡ ҡайҙалыр сығып китеп олаҡҡайны ,шул китеүҙән уның ҡайҙалығын бер кем белмәй .Фәниле эшләмәй , эсеүҙән башы сыҡмағас ҡатыны ике балаһын алып тыуған иленә ҡайтып китте .Фәнил армиянан хохол ҡыҙын эйәртеп ҡайтҡайны .Ҡатын ерһенмәне , быларҙың йәшәү рәүеше лә күнерлек булмағас , үҙ илемә ҡайтайым тигәндер .Хәлилдең кәләше лә эскесе менән тормайым тип , ташлап китте .Эскелек булған ерҙә енәйәт йәнәшә йөрөй . Күмәкләп эсеп һуғышып китеп , бер егетте сәнсеп үлтергән Хәлилде ун биш йылға ултырттылар .\nНуриманы менән Хәлите урлашып ,эсеп урам тапауҙан башҡаға эшкинмәне .Тамаҡ , ярты хаҡына кешегә ялланып көн күрҙеләр .Әсәләре үлгәндә ете йәшлек кенә булып ҡалған Фәритте өләсәһе ҡараны . Ул да мәрхүмә булғас , малай атаһы менән көн күргән булды .Күршеләре Миңһылыу ас итмәне уларҙы .Ашын да , малайҙарынан ҡалған кейем - һалымын да күршеләренә әҙ ташыманы ул .\nҮлгән артынан үлеп булмай , тере кеше тереклек итә . Пенсия йәшен дә тултырҙы Әхиәр , эскелектән арына алманы . Улдары менән ҡуша эстеләр .\nУны доньяға тыуҙырған әсәһе , балам шулай булын тип уйламағандыр . Ҡыҙҙар араһында көтөп алынған , бер бөртөк улына моғайын ҙур өмөттәр бағлағандыр .\nКүрше ауылдың иң сибәр ҡыҙы Мәфрүзә лә , уны тормош юлдашы итеп һайлағанда , моғайын да киләсәккә тик матур хыялдар ғына ҡорғандыр . "Атай " тиеп телдәре асылған ете балаһы , атайға арҡаланып әсәйгә иркәләнеп йәшәргә теләмәгән тиһегеҙме ?\nТик Әхиәр белдеме һуң ҡәҙерле кешеләренең ҡәҙерен ?\nҮҙен туғыҙ ай йөрәк төбөндә йөрөткән , күкрәк һөтөн имеҙеп үҫтергән әсәһенә ниндәй яҡшылыҡ эшләне ул ?\nҺөйөклө Мәфрүзәһен докторҙарға йөрөтә алмай инеме ни һуң ? Йәйен ҡышын ғаиләһен аҫрайым тип сапҡан ҡатынының ҡулынан дилбегәне ала алмай инеме һуң ?\nАтай . Нимә бирҙе һуң ул балаларына ? Аслы - туҡлы , ыҙалы бала саҡ . Әсәйҙәре йығылмаһа балаларҙың яҙмышы ла , бәлки башҡасараҡ булыр ине .\nКеше нисек йәшәһә лә ғүмер туҡтап тормай шул . Бына Әхиәрҙең дә һуңғы сәғәте һуҡты .\nБарҙың барлығы тейә , тигәндәй атаһы эскесе булһа ла Фәриткә иптәш ,терәк булғандыр күрәһең .Әҙ - мәҙ пенсияһын алһа магазинға ла Фәритен йөрөттө , аҡсаны ла улына ышанып тапшырҙы .Ағалары килһә аҡсаны урламаһындар тип ,йәшергән үҙе генә белгән урыны бар уның .Башҡа ваҡытта ҡайҙа етте шунда көн күреүсе ағайҙары , аталары пенсия алған көндө ат шикелле сабышып килерҙәр ине лә , аҡса бөтһә ипләп кенә сығып тайырҙар ине .\nТөҫкә матур ғына ,тыныс , ипле егетте , үҙенән биш алты йәшкә өлкән , ире үлгән Фәүзиә йортҡа индергәйне бер ваҡыт .Бер уңмаған һис уңмаҫ тигәндәре тура килдеме ,Фәрит таҙа , матур тормошта өс көн генә йәшәп ҡалды .\nИртәнсәк аҫты лырҡ һыу булғанға уянып киткән Фәүзиә бер гилке аптыранып ятты . Иртәгеһенә лә , унан һуң да шул уҡ хәл ҡабатланды .\nАхыр , ҡатын түҙмәне , һинең һыҡраңды йыуып үткәрәйемме ғүмеремде тип ҡыуып сығарҙы егетте . Үҙ хәлен аңлаған егет башҡаса ҡатын - ҡыҙ тураһында хыялланманы .\nӨй һыуыҡ , яғырлыҡ утын юҡ .Булһа ла , Фәрит утын индереп яғырға йыбаныр ине барыбер .Кисә эскән араҡының шауҡымылыр , башы түҙҙермәй һыҙлай .Ул бөгәрләнеп кенә урындыҡҡа менеп ятты .Ябынырлыҡ юнле юрған да юҡ ине ,атаһының йыртылып бөткән тиртунын башынан аша бөркәнде .Теше тешкә теймәй дер ҡалтырап ята торғас йоҡлап китте .Төн уртаһында уянып китте лә , аҫты һыу булғанға сикәнеп ятты бергилке , әммә торорлоҡ көс тапманы .Алмаштырып кейерлек салбары ла юҡтыр әле , кер йыуыуҙы белмәгән егет бер кейемде берәйһе яңынан кейем алып килгәнсә кейә ине .\nҠабат күҙҙәрен йомдо . Ойоп китте .Ҡапыл йылы ғына булып китте .\n- Уй , балам , балағынам ! Туңғанһың бит ,кил йылытайым .\nҠайҙандыр килеп сыҡҡан әсәһе ,улын ҡосағына алды .\nИх , нишләп кенә әсәйҙәр мәңгелек түгел икән ? Бына бит , ҡалай рәхәт әсәйҙең ҡосағында ! Фәрит йылыға иҙрәп , рәхәтләнеп ,йылмая - йылмая йоҡлап китте ...\nМиңһылыу иртәнге сәйҙе эскәндә :\n- Таң менән ҡапҡаһы төбөндә тора торғайны , Фәрит күренмәйсе - тип һүҙ башланы .\nИре яуап бирмәне ,һүҙһеҙ генә сәйен һемереүен белде . Ҡатынының күршеләрем тип өҙгөләнеүе уның үҙәгенә үтеп бөткән ине инде . Шулар менән күрше булғандан бирле , бер тынғылыҡ булманы . Мәфрүзә ауырып ятҡанда , балалары уыаҡ саҡта ярар инде , түҙҙе .Һаман шуларҙы һөйләп ҡаңғылдаған ҡатыны менән һөйләшкеһе лә килмәй ине Фәтихтең .\n- Һаңрауландыңмы әллә ? - Миңһылыуҙың тауышы асыулы яңғырағас ҡына\n- Шунан ? - тигән өн сыҡты ире ауыҙынан .\n- Фәриткә әйтәйек , беҙҙең усаҡлыҡта йәшәһен . Малды ла ҡарашыр тамағы ла туҡ булыр .Һыуыҡ өйөндә туңып ятҡансы .\n- Һаһытыпмы ? Бысрағын үҙең йыуаһыңмы , башҡа ҡайғың юҡмы -\nире әсе телләнһә лә ,Миңһылыу сигенмәне .\n- Аламанан күп нәмә юҡ ,тыуғандан алып бер рәхәт күрмәне шул сабый...\n- Ул сабыйға инде утыҙ йәш - ир ҡул һелтәп сығып китте . Миңһылыу Фәритте алып ҡайтайым тип күрше өйгә юлланды .\nЙомарланып ҡына ятҡан Фәритте күргәс ,Миңһылыу ултырғысҡа ултыра төштө .\n- Эййй , сабыйғынамды ! Ҡотолғанһың икән донья михнәттәренән ...


Саранчалар яуы арҡаһында Бүздәктә ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСаранчалар яуы арҡаһында Бүздәктә ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде\n12:00, 2 июля 2012 Иҡтисад\nБашҡортостандың Бүздәк районында ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде. Быға сәсеүлектәрҙә, туғайҙарҙа һәм көтөүлектәрҙә саранчалар таралыуы сәбәпсе. Ауыл хужалығы культуралары сәсеүлектәрендә күпләп хәүефле ҡоротҡостар (болон күбәләгенең ҡарышлауыҡтары, саранчалар) таралыуы арҡаһында йәмғеһе ете муниципаль район биләмәһендә ошо арала ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелгән.


22 меңдән ашыу кеше Өфөлә «1000 велосипедсы көнө» фестивалендә ҡатнашты\n23 майҙа Өфөлә унынсы тапҡыр «1000 велосипедсы көнө» ҡала фестивале үтте. Быйыл унда 22 300 велоспорт һөйөүсе ҡатнашты. 9 километр оҙонлоҡтағы маршрут ҡаланың үҙәк урамдары буйлап үтте.\nСтартты Ленин исемендәге майҙанда бирҙеләр. Сарала ҡатнашыусыларҙы Өфө Хакимиәте башлығы Сергей Греков һәм «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлеге башҡарма комитеты рәйесе Рөстәм Әхмәҙинуров сәләмләне.\n– 2021 йыл Башҡортостанда Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлек йылы тип иғлан ителде. Шуға күрә мин фестивалдә төрлө йәштәгеләрҙе, тотош ғаиләләре менән ҡатнашыусыларҙы күреүемә бик шатмын, - тип билдәләп үтте Сергей Греков. – Беҙҙең велосипед йәмғиәте үҫә һәм беҙ велосипедсылар өсөн уңайлы шарттар булдырыуҙы дауам итәсәкбеҙ.\nВелоуҙышты ҡатнашыусылар Салауат Юлаев майҙанында тамамланылар. Бында шулай уҡ төрлө актив саралар ойошторолдо. Барлыҡ теләүселәр ҙә «Аш-Маркет» фестивалендә туҡланып, бейеү мастер-класында, костюмдар конкурсында, экологик акцияла һәм башҡа активлыҡтарҙа ҡатнаша алдылар.


Death Note: The Last Name -кино- (он-лайн). Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников\nDeath Note: The Last Name -кино- (он-лайн)\nСуббота, 01 Августа 2009 г. 18:05 + в цитатник\nМетки: кино_он-лайн детектив\nDeath Note: The Last Name -РєРёРЅРѕ- (РѕРЅ-Р»Р°Р№РЅ)
 ... Р§РёС‚Р°С‚СЊ РґР°Р»РµРµ...


Атай-әсәйем булып та, өләсәйҙә үҫтем\nМиңә дан бик иртә килде\nАтай-әсәйем иҫән булып та, өләсәй янында үҫтем\n“Әйтегеҙсе, ромашкалар”, “Моңдар ҡайтһын ауылға”, “Әйтмә һин ауыр һүҙ” кеүек йырҙарҙы бөгөн белмәгән кеше бармы икән?! Билдәле шағир Рәмил Сурағол һүҙҙәренә яҙылған йырҙар тәү башҡарыуҙан уҡ халыҡ күңелендә урын алып, байтаҡ йылдар инде сәхнәләрҙән, радио, телевидениенан яңғырай. Ҡотлауҙар тапшырыуҙарында яҡындарына бүләк юллаусыларҙың да тап Рәмил Сурағолдоң ижадына өҫтөнлөк биреүе сер түгел.\n— Мин түгел, быйыл 85 йәшен уҙғарырға йыйынған әсәйем дә әле ҡыҙҙар кеүек. Әсәйем Рәшиҙә Ибраһим ҡыҙы яғынан да, атайым Мотаһар Сәйфулла улы яғынан да нәҫелем йәш сырайлы. Ғөмүмән, һәр саҡ күңелдә яҡты уй-ниәттәр йөрөтөргә кәрәк. Яҡты уйҙар һәр ваҡыт яҡты ғәмәлдәргә саҡырып тора.\n— Ысынлап та, шулай шул. Һеҙҙең күңел матурлығығыҙ ижадығыҙға ла күскән. Бер йырығыҙҙың һүҙҙәре иҫтә ҡалған.\nҺуң булып ҡуймаһын,\nБыл изге юлымда\nМин ҡорбан булһам да,\nБыл донъя, тим, бәлки,\nАҡ һәм ҡара, матурлыҡ һәм йәмһеҙлек йәнәшә йөрөгән донъяны йәйғорҙай төҫлө итеп күреү еңелме?\n— Еңел түгел, әлбиттә. Донъяның йәмһеҙ яҡтарын минут һайын, аҙым һайын йәшәйеш үҙе күрһәтеп тора. Йәшәйеш янында үлем, мөхәббәт янында хыянат бар.\n— Һинең һүҙҙәргә яҙылған Радмир Туйсин йырлаған “Донъя бит ул” (Илгиз Йомағужин көйө), Иҙрис Кәлимуллин башҡарған “Әжәл” (Илдар Шәрипов көйө), “Ваҡытында донъяларҙан китергә яҙһын ине” (Рәүеф Сәлтәшев көйө), “Хәйерсе” (Таһир Аҫылгәрәй көйө) тигән йырҙарҙа пессимизм да бар кеүек...\n— Был йырҙарҙа пессимизм юҡ, минеңсә. Кескәй генә пессимистик уйланыуҙарҙан мин оптимизмға барам кеүек. Улар кешеләргә донъяның фанилығын иҫкә төшөрөп тора.\n— Шағир булыр өсөн ҡайғы-хәсрәт күрергә кәрәк тигән фекер йөрөй...\n— Атай-әсәйем иҫән булып та, өләсәй янында үҫтем. Улар төрлө ергә күсенеп йөрөнө, аҙаҡ айырылышып ҡуйҙы... Шағир булыр өсөн ауырлыҡтар күреү мотлаҡ түгел. Донъяның ғәҙелһеҙлегенә, мохтаждар, етемдәр, яңғыҙҙар яҙмышына битараф булмау фарыз.\n— Өләсәй тигәндән, һәр шағирҙың няняһы, йәғни үҙ Арина Родионовнаһы булалыр?\n— “Балаңдың балаһы балдан татлы”, тиҙәр. Ысынлап та, шулай ул. Улым Рүзәлдең ике ҡыҙы Алһыу менән Сафия ҡулымдан төшмәй. Өләсәйем (беҙ “нәнәй” тибеҙ) мине етем итмәне. Ныҡ ҡәҙерләп, ысын ир-егет итеп ел-ямғыр тейҙермәй тәрбиәләп үҫтерҙе. Ул миңә “Йософ менән Зөләйха”ны, Мөхәмәҙиә китаптарын, Аҡмулла, Туҡай, Мәжит Ғафури, Бабич шиғырҙарын уҡый торғайны.\n— Тәүге шиғырығыҙ ҡасан яҙылды?\n— Хәреф танымағанда. Мин таҡмаҡтар көйләп йөрөй инем. Мәктәп йылдарында. Әҙәбиәт уҡытыусыһы Наилә Абдулла ҡыҙы Диваева шиғырҙарымды район гәзитенә, “Башҡортостан пионеры”, “Пионер”, “Ялҡын” журналдарына ебәрҙе. Шиғырҙарымдың ташҡа баҫылыуын күреп ныҡ шатлана торғайным.\n— Белеүемсә, Өфө автотранспорт техникумын тамамлап, “Башавторемонт”, “Башавтотранс” кеүек абруйлы предприятиеларҙа инженер булып эшләгәнһегеҙ. Инженерлыҡ шиғриәттән йырағайыу түгелме?\n— Йәндәй булған шиғри аһәңде, моңдо бер ниндәй тимер-томор шалтырауы ла сығара алмай. Тимер-томор тауышы — ул шул уҡ металлофон моңо ул.\n— Уҡытыусы-остаздарығыҙ кем булды?\n— Минең менән махсус бер кем дә шөғөлләнеп ултырманы. Фәүзиә Рәхимғолова, Зөһрә Ҡотлогилдина, Факиһа Туғыҙбаева, Әнғәм Атнабаев, Аҫылғужа Баһуманов, Тимер Йосопов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Финат Шакирйәнов, Булат Рафиҡов, Муса Сиражи, Камил Яйыҡбаев, Ҡәҙим Аралбай, Рәшит Шәкүр осраған һайын “яҙ, яҙ” тип дәртләндереп торҙо.\n— Йыр сәнғәтенә килеп инеүегеҙ нисек булды?\n—Уҙған быуаттың 80-се йылдар аҙағында Өфөнөң Ленин районы торлаҡ хужалығы тресында инженер булдым, ситтән тороп БДУ-ның филология факультетында уҡыным. Треста композитор Ризуан Хәкимов — мастер, мин инженер булып эшләнек. Шул йылдарҙа “Төштәремә керә Кандагар” һәм башҡа йырҙар яҙылды.\n— “Моңдар ҡайтһын ауылға!”, “Әйтмә һин ауыр һүҙ”, “Күрше хаҡы — Тәңре хаҡы”, “Ер аҫтында юлдар юҡ” халҡыбыҙ йырҙарының алтын фондына инде.\n— Ысынлап та, бәхетле яҙмышлы йырҙар булды улар. “Башҡорт йыры”, “Татар йыры” фестивалдәрендә ҡатнашҡан йырсылар конкурстың иң ҙур бүләктәрен яуланы...\n— Салауат Фәтхетдинов “Аллаға шөкөр” (Р. Хәкимов көйө), Фәдис Ғәниев “Әйтмә һин ауыр һүҙ”, Айҙар Ғәлимов “Моңдар ҡайтһын ауылға” йырҙары менән оло эстрадала танылыу тапты, тиһәк, дөрөҫ булыр.\n— Ниндәйҙер кимәлдә шулайҙыр ҙа. Ә миңә “йырсы-шағир” исемен дә улар яуланы.\n— Бөгөн популяр булған Ришат Төхвәтуллин да һеҙҙең йыр менән үҫкән икән.\n— Ришат Нур Дауытов менән бергә яҙған “Гармун моңо” йыры һөҙөмтәһендә “Гәлсәр һандуғас”та еңеп сыҡты.\n— Һеҙ үҙегеҙ ҙә йырлай башлағанһығыҙ, көйҙәр ҙә яҙаһығыҙ.\n— Үҙемдең йырҙарҙы үҙем йырлап дүрт клип төшөрҙөк. “Өфө — Ҡазан араһы” йыры бигерәк тә уңышлы булды.\nӨфө — Ҡазан араһын\nБараһы ла бараһы.\nДуҫлыҡ юлын яҡын иткән\nТатар — башҡорт балаһы.\nБыл йырҙарҙы “Бәйләнештә” сәхифәһендә минең биттә һәм “Любители творчества Рамиля Чурагула” төркөмөндә күреп була.\n— Әйткәндәй, һеҙ үҙегеҙ ҡайһы милләт вәкиле?\n— Мин әсәй яҡлап татар булһам, атай яҡлап — башҡортмон. Мин үҙенә бер милләт кешеһе инде ул. Ике милләт мәҙәниәтенә лә хеҙмәт итәм. Шиғырымдағыса:\nТатарға ла бүленмәйем,\nБашҡортҡа ла бүленмәйем.\nМин үҙенә бер халыҡ —\nМин — “ТАТАР-БАШҠОРТ”.\nКомпозитор Азат Имаев менән яҙған шәп йырым бар — “Шәжәрә”. Егерме быуынымды беләм. Беҙ, Сурағолдар, Болғар — Татар — Башҡорт сирусы яугирҙәре, мөғәллимдәре, дин әһелдәре. Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн Тархан исеме бирелгән беҙгә.\n— Һеҙ үҙегеҙ ҙә – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Ҡырмыҫҡалы районының почетлы гражданы. Тыуған яғығыҙҙа һеҙҙең исемде йөрөткән ике урам да бар икән. Дан сире йоҡманымы?\n— Миңә дан бик иртә килде. Мәктәп йылдарынан уҡ. Мул булып килде, шуға ла миңә шул осорҙа уҡ “дан сире”нә ҡаршы прививка эшләнгән. Дан сире менән сирләмәнем һәм сирләмәйәсәкмен дә, Алла бирһә.\n— Бөтәһен дә борсоған туған тел темаһына киләйек әле. Был йәһәттән һеҙҙең фекерҙәр?\n— Минеңсә, туған тел ата-әсә ғаризаһы буйынса түгел, ә граждандарҙың конституцион хоҡуғы нигеҙендә уҡытылырға тейеш. Һәр халыҡ үҙе күпләп йәшәгән төбәктә туған телен өйрәнергә хоҡуҡлы. Ә инде беҙ, ата-әсәләр, ҡала ерендә балаларыбыҙ менән туған телдә һөйләшергә тейешбеҙ. Минең улым Рүзәл, ҡыҙым Розалина милли балалар баҡсаһында тәрбиәләнде, Рәми Ғарипов исемендәге башҡорт республика гимназияһын тамамлап, Өфө дәүләт авиация техник, Башҡорт дәүләт университеттарын тамамланы. Береһе — программист, икенсеһе — юрист. Ҡыҙым “Туған тел” телеканалында алып барыусы, йырсы булырға ла тырышлығы һәм таланты бар.\n— Үҙ ваҡытында “Башҡортостан” гәзитендә атайығыҙ эшләп киткән икән.\n— 50-се йылдарҙа атайым “Башҡортостан”да эшләне. Уның ике туған ағаһы Рәхмәтулла Сурағолов — “Кызыл таң” гәзитен ойоштороусыларҙың береһе. Ул Мәскәүҙә “Ведомости Верховного Совета СССР” гәзитенең үзбәк бағанаһы мөхәррире булған. Башҡорт һәм татар яҙыусылары әҫәрҙәрен — үзбәксәгә, үзбәктәрҙе беҙҙең телдәргә тәржемә иткән. Танылған илсе, ҡыҙыл паша — Кәрим Хәкимов менән дипломатик хеҙмәттә булған, күп телдәрҙә һөйләшкән. Атайым Мотаһар Сәйфулла улы ғалим ине. Бөрө дәүләт педагогия институтында уҡытты, күп райондарҙа сит телдәр уҡытыусыһы, мәктәп директоры булды.\n— Ижадығыҙға ла туҡталып китәйек әле...\n— Сирек быуат эсендә 25 шиғри йыйынтыҡ сығарғанмын. Композиторҙар Ризуан Хәкимов, Роберт Тимербаев, Рәшит Аҡъегет, Илгиз Закиров, Рим Хәсәнов, Нур Дауытов, Эльвира Хәмәтнуровалар менән меңдән ашыу йыр яҙғанмын.\n— Һеҙ “Сурағол (“Чурагол”) нәшриәт йортон ойоштороп китаптар ҙа нәшерләйһегеҙ икән...\n— Беҙҙә таланттар күп. Шағирҙарҙың, композиторҙар, тарихсыларҙың китаптарын нәшер итәм. Рауил Бикбаев, Рәшит Сабит, Әсхәр Кәшфуллин, Миҙхәт Әбделмәновтың китаптары ла булды улар араһында.


Дзюдо ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбиәләй\n2 Сентябрь 2019, 11:23\nДзюдо кешелә икенселәргә ҡарата ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбиәләй, тип иҫәпләй Рәсәй Президенты Владимир Путин.«Уның менән мауығыу миңә лә, Монголия Президенты Халтмаагийн Баттулгаға ла бер тулҡынға көйләнергә һәм файҙалы әңгәмә ҡорорға ярҙам итә», – ти ул. Был хаҡта ил башлығы «Одрийн сонин» монгол гәзитенә биргән интервьюһында белдерҙе. Шулай уҡ Владимир Путин Баттулганың дзюдо һәм самбо менән генә шөғөлләнмәй, алыштар буйынса Бөтә донъяға танылған мастер булыуын да билдәләп китте.#ВладимирПутин\nДзюдо кешелә икенселәргә ҡарата ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбиәләй, тип иҫәпләй Рәсәй Президенты Владимир Путин.\n«Уның менән мауығыу миңә лә, Монголия Президенты Халтмаагийн Баттулгаға ла бер тулҡынға көйләнергә һәм файҙалы әңгәмә ҡорорға ярҙам итә», – ти ул. Был хаҡта ил башлығы «Одрийн сонин» монгол гәзитенә биргән интервьюһында белдерҙе. Шулай уҡ Владимир Путин Баттулганың дзюдо һәм самбо менән генә шөғөлләнмәй, алыштар буйынса Бөтә донъяға танылған мастер булыуын да билдәләп китте.


Материалы за Март 2018 года » Страница 3 » Башкортостан кызы\n«Нимә тапһалар, шуны ҡуйып, стилләштерелгән, заманса түш биҙәүесе тип эшләп тағып йөрөүселәр күп хәҙер. Ҡайһы бере уларҙы, айышына төшөнөп тормай, хатта «селтәр», «һаҡал» тип тә атап ебәрә. Этнографик яҡтан ҡарағанда, төптө дөрөҫ түгел былай итеү....\nТән һәм йәндәй бер бөтөн\n«Ғаилә – туған тел һаҡсыһы» – әле икенсе генә йыл билдәләнеүсе йәш милли байрамыбыҙ – Башҡорт ғаиләһе көнө уңайынан ойошторолған республика асыҡ конкурс-фестивале шулай тип аталды һәм яҙ миҙгеле саҡ башланып торғанда баш ҡалабыҙ уны тантаналы...\nВладимир Путин лидирует в Башкирии по итогам обработки 91,97% протоколов, сообщила агентству «Башинформ» секретарь ЦИК РБ Марина Долматова. Результат действующего главы государства — 77,97%. Именно столько процентов жителей республики, внесенных в...\nҺАЙЛАУ ЙӘМҒИӘТТӘ ИЛҺӨЙӘРЛЕК ТОЙҒОҺОНОҢ ЮҒАРЫ БУЛЫУЫН КҮРҺӘТТЕ\nӘлеге һайлауҙа халыҡтың әүҙем ҡатнашыуы кешеләрҙә илһөйәрлек тойғоһоноң, гражданлыҡ үҙаңының юғары булыуын дәлилләй. Һайлау йәмғиәтте туплауҙа ҙур әһәмиәткә эйә ваҡиға булды. "һайлау 2018" Йәмәғәт матбуғат үҙәгендә эксперттар - Артур Сөләймәнов,...\nБАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ РӘСӘЙҘЕҢ БУЛАСАҠ ПРЕЗИДЕНТЫ ӨСӨН НОРВЕГИЯЛА ТАУЫШ БИРГӘН\nТуймазы ҡыҙы, Санкт-Петербург тау университетын тамамлаған Камилә Айытова Норвегияла тауыш биргән. Ҡыҙ әле Ослола урындағы компанияла эшләп йөрөй. "Мин был мөһим ваҡиғанан - ил башлығын һайлауҙан ситтә ҡала алманым, - ти ул. - Ошо тарихи хәлгә...


Башҡортостан Конституция суды ултырышы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан Конституция суды ултырышы\n05 апреля 2016 — 15:57\nБашҡортостан Конституция судында бөгөн Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы Республика Кодексының 13 статьяһының 16 пунктын тикшереү башланды. Был хоҡуҡи норма урамда, йәғни махсус билдәләнмәгән урындарҙа сауҙа итеүселәргә һәм көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеүселәргә штраф күләмен билдәләй. Уға ярашлы рөхсәт ителмәгән урында һатыу итеүсе граждандарға 500 һумдан 1 мең ярымға тиклем штраф, вазифалы кешеләргә 20 меңдән 40 меңгә тиклем, юридик шәхестәргә 50 меңдән 100 мең һумға тиклем штраф ҡаралған. Конституция судына ғариза менән мөрәжәғәт итеүсе Римма Яҡупова фекеренсә, был закон кешеләрҙең Конституцион хоҡуғын боҙа. Йәғни, социаль яҡланмаған төркөм граждандарҙы, пенсионер, инвалид, эшһеҙҙәрҙе сауҙа итеп аҡса эшләү мөмкинлегенән мәхрүм итә.Башҡортостан республикаһы Конституция суды был мәсьәлә буйынса ҡарарҙы сираттағы тыңлауҙа иғлан итәсәк..


���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014 �������|\n������� ������� > ��������� ���������� > ������� �������� > ��� ���� ��� ���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014\n��� �������ʿ ������� ���� ����� ������� ����� ����� ������� ������� ������ ������ ������ ��� ��� ��� ��� ���� nilesat ����� ������� ����� ������ ����� ������ ������ ����� ����� ��� ����� ��� 2016 ����� MP3 ����� ����� ����� ������� ����� ����� dreambox whatsapp ��� ������ youtube Arabs Got Talent ����� ��� ���� ����� ����� ���� ����� ���� ��� ����� ���� ��� ����� ������ �������� ��������� tiger HD ������ ����� ���� ��������� ������ vbulletin ����� ������� ������ ��������� Digital Satellite ������� 999 ������� hd �������� �������� STARSAT HD ALTDVB DVB Dream Progdvb MyTheatre ����� ����� ����� ��������� ����� ��������� ����� ��������� ������� ���� ���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014 ����� ��\nLinkBack ����� ������� #1 14 ����� ������ 1435�� / 15-03-2014�, 15:30 ������� ��� ���� ��� ����� ���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014 ���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� � ������ ������ ��� 2015 ��� ����� Eutelsat 7WA @ 7�W ���� ����� � ������� - - 10815 27500 ���� �� ������� �� ������� ���� ��� ������ ������� ������ ����� ������ 13-11-2014 �����22 ��� �� ������� � ��� ���� �� ������� ���� �������� ����� ��� ���� ��� �� ������ ����� ��� ���� ������ �� ������ �� �� ���� ���� ���� ��� ����� ��� � ���� �� ��� ������ ����� ����� ������ hd ������� ��� ������ ��� ��� ����� 2014 ������� ������ �� ������ Sat 2010 ; 14 ����� ������ 1435�� / 15-03-2014� ������ 19:05. ������\n���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014 « ���� ���� �� ����� ��� ������ ��� 22-3-2014\n���� ���� ������� ���� ��������� ��� ������ ��� 16-3-2014 » ����� ������� ������ ���� ����� ������� ���� ��� ������� ��� ���� ������ ��� ��� �� ���� ���� ����� ������� ��� ������ ��� 16-3-2014 ������� ����������� ��� ����� ������ ���� ��� �� �������� ������� ������� ����� ���� ��� ���� ������ ���� ����� ������ ������ ������ ������ +3 . ������ ���� � 17:27. Powered by vBulletin.Copyright ©2000 - 2016, Jelsoft Enterprises Ltd


Гражданский процессуальный кодекс ( ГПК РФ ), N 138-ФЗ от 14.11.2002. Глава 16. Решение суда. Статья 209. Вступление в законную силу решений суда


Бөгөн Өфөлә профессор Раил Кузеевтың ете томлыҡ китабының исем туйы үтте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n30 сентября 2015 — 15:32\nБөгөн Өфөлә билдәле этнограф, тарих фәндәре докторы, профессор Раил Ғүмәр улы Кузеевтың ете томлыҡ китабының исем туйы үтте. Әле был китаптың беренсе томы ғына донъя күрҙе. Был китапта башҡорт халҡының тарихы сағылдырыла, күп кенә ҡыҙыҡлы мәғлүмәт табырға мөмкин. Башҡортостан башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитов билдәләүенсә, Раил Кузеев беҙҙең республиканың ғорурлығы.


Чехол водонепроницаемый Dreamline Aquastop+ купить недорого, со скидкой в Москве | Распродажи и акции в интернет магазине Альков.ру\n70x170см 1654 ₽\n70x175см 1654 ₽\n70x180см 1654 ₽\n70x185см 1654 ₽\n70x186см 1654 ₽\n70x190см 1654 ₽\n70x195см 1654 ₽\n70x200см 1654 ₽\n70x205см 1820 ₽\n70x210см 1820 ₽\n70x215см 1820 ₽\n70x220см 1820 ₽\n75x170см 1654 ₽\n75x175см 1654 ₽\n75x180см 1654 ₽\n75x185см 1654 ₽\n75x186см 1654 ₽\n75x190см 1654 ₽\n75x195см 1654 ₽\n75x200см 1654 ₽\n75x205см 1820 ₽\n75x210см 1820 ₽\n75x215см 1820 ₽\n75x220см 1820 ₽\n80x170см 1654 ₽\n80x175см 1654 ₽\n80x180см 1654 ₽\n80x185см 1654 ₽\n80x186см 1654 ₽\n80x190см 1654 ₽\n80x195см 1654 ₽\n80x200см 1654 ₽\n80x205см 1820 ₽\n80x210см 1820 ₽\n80x215см 1820 ₽\n80x220см 1820 ₽\n85x170см 1779 ₽\n85x175см 1779 ₽\n85x180см 1779 ₽\n85x185см 1779 ₽\n85x186см 1779 ₽\n85x190см 1779 ₽\n85x195см 1779 ₽\n85x200см 1779 ₽\n85x205см 1957 ₽\n85x210см 1957 ₽\n85x215см 1957 ₽\n85x220см 1957 ₽\n90x170см 1779 ₽\n90x175см 1779 ₽\n90x180см 1779 ₽\n90x185см 1779 ₽\n90x186см 1779 ₽\n90x190см 1779 ₽\n90x195см 1779 ₽\n90x200см 1779 ₽\n90x205см 1957 ₽\n90x210см 1957 ₽\n90x215см 1957 ₽\n90x220см 1957 ₽\n95x175см 2199 ₽\n95x180см 2199 ₽\n95x185см 2199 ₽\n95x186см 2199 ₽\n95x190см 2199 ₽\n95x195см 2199 ₽\n95x200см 2199 ₽\n95x205см 2419 ₽\n95x210см 2419 ₽\n95x215см 2419 ₽\n95x220см 2419 ₽\n100x175см 2199 ₽\n100x180см 2199 ₽\n100x185см 2199 ₽\n100x186см 2199 ₽\n100x190см 2199 ₽\n100x195см 2199 ₽\n100x200см 2199 ₽\n100x205см 2419 ₽\n100x210см 2419 ₽\n100x215см 2419 ₽\n100x220см 2419 ₽\n105x175см 2199 ₽\n105x180см 2199 ₽\n105x185см 2199 ₽\n105x186см 2199 ₽\n105x190см 2199 ₽\n105x195см 2199 ₽\n105x200см 2199 ₽\n105x205см 2419 ₽\n105x210см 2419 ₽\n105x215см 2419 ₽\n105x220см 2419 ₽\n110x175см 2199 ₽\n110x180см 2199 ₽\n110x185см 2199 ₽\n110x186см 2199 ₽\n110x190см 2199 ₽\n110x195см 2199 ₽\n110x200см 2199 ₽\n110x205см 2419 ₽\n110x210см 2419 ₽\n110x215см 2419 ₽\n110x220см 2419 ₽\n115x175см 2199 ₽\n115x180см 2199 ₽\n115x185см 2199 ₽\n115x186см 2199 ₽\n115x190см 2199 ₽\n115x195см 2199 ₽\n115x200см 2199 ₽\n115x205см 2419 ₽\n115x210см 2419 ₽\n115x215см 2419 ₽\n115x220см 2419 ₽\n120x175см 2199 ₽\n120x180см 2199 ₽\n120x185см 2199 ₽\n120x186см 2199 ₽\n120x190см 2199 ₽\n120x195см 2199 ₽\n120x200см 2199 ₽\n120x205см 2419 ₽\n120x210см 2419 ₽\n120x215см 2419 ₽\n120x220см 2419 ₽\n125x175см 2426 ₽\n125x180см 2426 ₽\n125x185см 2426 ₽\n125x186см 2426 ₽\n125x190см 2426 ₽\n125x195см 2426 ₽\n125x200см 2426 ₽\n125x205см 2669 ₽\n125x210см 2669 ₽\n125x215см 2669 ₽\n125x220см 2669 ₽\n130x175см 2426 ₽\n130x180см 2426 ₽\n130x185см 2426 ₽\n130x186см 2426 ₽\n130x190см 2426 ₽\n130x195см 2426 ₽\n130x200см 2426 ₽\n130x205см 2669 ₽\n130x210см 2669 ₽\n130x215см 2669 ₽\n130x220см 2669 ₽\n135x175см 2426 ₽\n135x180см 2426 ₽\n135x185см 2426 ₽\n135x186см 2426 ₽\n135x190см 2426 ₽\n135x195см 2426 ₽\n135x200см 2426 ₽\n135x205см 2669 ₽\n135x210см 2669 ₽\n135x215см 2669 ₽\n135x220см 2669 ₽\n140x175см 2426 ₽\n140x180см 2426 ₽\n140x185см 2426 ₽\n140x186см 2426 ₽\n140x190см 2426 ₽\n140x195см 2426 ₽\n140x200см 2426 ₽\n140x205см 2669 ₽\n140x210см 2669 ₽\n140x215см 2669 ₽\n140x220см 2669 ₽\n145x175см 2546 ₽\n145x180см 2546 ₽\n145x185см 2546 ₽\n145x186см 2546 ₽\n145x190см 2546 ₽\n145x195см 2546 ₽\n145x200см 2546 ₽\n145x205см 2801 ₽\n145x210см 2801 ₽\n145x215см 2801 ₽\n145x220см 2801 ₽\n150x180см 2546 ₽\n150x185см 2546 ₽\n150x186см 2546 ₽\n150x190см 2546 ₽\n150x195см 2546 ₽\n150x200см 2546 ₽\n150x205см 2801 ₽\n150x210см 2801 ₽\n150x215см 2801 ₽\n150x220см 2801 ₽\n155x180см 2666 ₽\n155x185см 2666 ₽\n155x186см 2666 ₽\n155x190см 2666 ₽\n155x195см 2666 ₽\n155x200см 2666 ₽\n155x205см 2933 ₽\n155x210см 2933 ₽\n155x215см 2933 ₽\n155x220см 2933 ₽\n160x180см 2666 ₽\n160x185см 2666 ₽\n160x186см 2666 ₽\n160x190см 2666 ₽\n160x195см 2666 ₽\n160x200см 2666 ₽\n160x205см 2933 ₽\n160x210см 2933 ₽\n160x215см 2933 ₽\n160x220см 2933 ₽\n165x180см 2901 ₽\n165x185см 2901 ₽\n165x186см 2901 ₽\n165x190см 2901 ₽\n165x195см 2901 ₽\n165x200см 2901 ₽\n165x205см 3192 ₽\n165x210см 3192 ₽\n165x215см 3192 ₽\n165x220см 3192 ₽\n170x180см 2901 ₽\n170x185см 2901 ₽\n170x186см 2901 ₽\n170x190см 2901 ₽\n170x195см 2901 ₽\n170x200см 2901 ₽\n170x205см 3192 ₽\n170x210см 3192 ₽\n170x215см 3192 ₽\n170x220см 3192 ₽\n175x180см 2901 ₽\n175x185см 2901 ₽\n175x186см 2901 ₽\n175x190см 2901 ₽\n175x195см 2901 ₽\n175x200см 2901 ₽\n175x205см 3192 ₽\n175x210см 3192 ₽\n175x215см 3192 ₽\n175x220см 3192 ₽\n180x180см 2901 ₽\n180x185см 2901 ₽\n180x186см 2901 ₽\n180x190см 2901 ₽\n180x195см 2901 ₽\n180x200см 2901 ₽\n180x205см 3192 ₽\n180x210см 3192 ₽\n180x215см 3192 ₽\n180x220см 3192 ₽\n185x180см 3132 ₽\n185x185см 3132 ₽\n185x186см 3132 ₽\n185x190см 3132 ₽\n185x195см 3132 ₽\n185x200см 3132 ₽\n185x205см 3446 ₽\n185x210см 3446 ₽\n185x215см 3446 ₽\n185x220см 3446 ₽\n190x190см 3132 ₽\n190x195см 3132 ₽\n190x200см 3132 ₽\n190x205см 3446 ₽\n190x210см 3446 ₽\n190x215см 3446 ₽\n190x220см 3446 ₽\n195x190см 3132 ₽\n195x195см 3132 ₽\n195x200см 3132 ₽\n195x205см 3446 ₽\n195x210см 3446 ₽\n195x215см 3446 ₽\n195x220см 3446 ₽\n200x190см 3132 ₽\n200x195см 3132 ₽\n200x200см 3132 ₽\n200x205см 3446 ₽\n200x210см 3446 ₽\n200x215см 3446 ₽\n200x220см 3446 ₽\n205x205см 3759 ₽\n205x210см 3759 ₽\n205x215см 3759 ₽\n205x220см 3759 ₽\n210x210см 3759 ₽\n210x215см 3759 ₽\n210x220см 3759 ₽\n215x215см 3759 ₽\n215x220см 3759 ₽\n220x220см 3759 ₽\nГарантируем лучшую цену на наматрасник Чехол водонепроницаемый Dreamline Aquastop+. Если вы нашли это изделие, надлежащего качества, дешевле, мы готовы предоставить вам дополнительную скидку.\nОтзывы на Чехол водонепроницаемый Dreamline Aquastop+ (6)\nРазмеры чехла водонепроницаемый Dreamline Aquastop+


SS.lv Шины, резина - R18 - Запчасти и аксессуары, Цена 60 €. Sunfull 235/55R18, 60eiro. Izpārdošanas -> Dienās tālruni'') - Объявления


The Cabin in the Woods95 мин. (01:35) - Ужасы, Детектив, Триллер\n9.800 из 10 (голосов: 15)\nПродюсер: Джосс Уидон, Lucas D. Hill, John Swallow, Джейсон Кларк\nIMDB: 7.10 (голосов: 183228)\nВ роли: Curt\nМолодые люди даже не успевают понять, что именно им угрожает, но единственное, что они знают — время быстро уходит.\nВ роли: Sitterson\nВ роли: Hadley\nВ роли: Truman\nВ роли: Mordecai (как Tim DeZarn)\nВ роли: Ronald The Intern\nВ роли: Mathew Buckner\nВ роли: Patience Buckner\nВ роли: Father Buckner\nВ роли: Mother Buckner


Элективный курс. «Углубленное изучение некоторых вопросов математики» - rita.netnado.ru o_O\nКурс природоведения в 5 классе продолжает аналогичный курс начальной... 1 176.97kb.\nЭлективный курс. «Углубленное изучение некоторых вопросов математики» - страница №1/1


(Әзербайжан Республикаһының гербы битенән йүнәлтелде)\nГербтың уртаһына, «Уттар иле» булыуын символлаштырған ялҡын телдәре тѳшѳрѳлгән. Ялҡын телдәре менән Аллаһ һүҙе яҙылған. Гербта милли Әзербайжан Республикаһы Флагындағы тѳҫтәр ҡулланылған. Һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ тѳрки халыҡтың һигеҙ тармағын сағылдыра. Аҫта, байлыҡты уңышты аңлатҡан бойҙай башаҡтары һәм кѳс, ҡѳҙрәтте символлаштырған имән ботаҡтары тѳшѳрѳлгән.\n1920 йылдың 30 ғинуарында Әзербайжан Демократик Республикаһы Хѳкүмәте милли гимн, дәүләт флагы һәм мисәте проектына конкурс иғлан итеү тураһында ҡарар ҡабул итә:\n«Халыҡ мәғарифы министрына милли гимн, дәүләт гербы һәм мисәтен тәҡдим итеү буйынса конкурс иғлан итеүҙе йѳкмәтергә һәм тәүгеһенә 50 мең, икенсеһенә 25 мең һум премия түләргә».\nҺуңынан, 1991 йылда Әзербайжандың бойондороҡһоҙлоҡ яулауынан һуң Әзербайжан Республикаһы гербы проектына конкурс иғлан ителә. Бының ѳсѳн махсус комиссия булдырыла. Тик тәҡдим ителгән бер генә эскиз да Әзербайжан Милли Меджлис парламенты ағзалары тарафынан ҡабул ителмәй һәм шул арҡала Әзербайжан Демократик Республикаһы ваҡытынан һаҡланып ҡалған проектҡа иғтибар йүнәлтелә. Был гербтың оригиналь композицияһы һаҡлана, бары тик ҡайһы бер деталдәр генә, ялҡын, имән япрағы һәм бойҙай башағы рәссам Р. Мамедов тарафынан камиллаштырыла. 1993 йылдың 19 ғинуарындағы Әзербайжан Республикаһы Конституцияһы законы буйынса Әзербайжан Республикаһының тѳҫлѳ һәм аҡ-ҡара һүрәтле гербы раҫлана. 1993 йылдың 23 февралендә Әзербайжан президенты Абульфаз Эльчибей тарафынан «Әзербайжан Республикаһының Дәүләт гербы тураһындағы положение» ҡабул ителә.\n↑ 3,0 3,1 3,2 İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasınn Dövlət Rəmzləri — Баку: Nurlan, 2008. — 500 экз. (әзерб.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әзербайжан_гербы&oldid=775408 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:22 19 ғинуар 2018 үҙгәртелгән.


МОСКВА. 29 ЯНВАРЯ. ИНТЕРФАКС-ТУРИЗМ – Отель Xanadu Resort 5* в Белеке вошел в первую десятку лучших семейных отелей Турции по версии Tripadvisor, сообщает пресс-служба туроператора Coral Travel .


Балтмоторс - 236006, г. Калининград, ул. Октябрьская, д. 8 - Россия - Квадроциклы - Компания - CharliFox Портал о товарах для охоты\nКонтактное лицо: Координатор дилерской сети Виталий Букетов\nТелефон : +7 (4012) 307018\nМестонахождение : 236006, г. Калининград, ул. Октябрьская, д. 8, Россия\nОтправить сообщение: Балтмоторс.


Суражский лесхоз ГЛХУ - г.п. Сураж\nАдрес: 211330, Витебская обл., Витебский р-н, г.п. Сураж, ул. Шмырева, 4\nТелефон: тел. (0212) 26 75 48\nтел. (0212) 26 75 48


Һин, мин уҡый торған 100 китап\n4 Декабрь 2019, 18:59\n#100шаговкродномуслову ТУҒАН ТЕЛГӘ 100 АҘЫМ – 100 ШАГОВ К РОДНОМУ СЛОВУ Республикала башҡорт авторҙарының 100 китабын уҡырға кәңәш бирәләр. Өфөлә, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала, «Туған телгә 100 аҙым» акцияһына старт бирҙеләр\nТУҒАН ТЕЛГӘ 100 АҘЫМ – 100 ШАГОВ К РОДНОМУ СЛОВУ\nРеспубликала башҡорт авторҙарының 100 китабын уҡырға кәңәш бирәләр.\nӨфөлә, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала, «Туған телгә 100 аҙым» акцияһына старт бирҙеләр. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай тәҡдим иткән проект балаларҙы һәм йәштәрҙе нәфис әҙәбиәткә, туған телгә ылыҡтырыуға, республика яҙыусыларының ижадын киң йәмәғәтселек араһында популярлаштырыуға йүнәлтелгән.\nУҡыусыларға, студенттарға, китапханаға килеүселәргә башҡорт авторҙарының 100 китабын уҡырға тәҡдим ителә. Улар араһында Мостай Кәрим, Һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәб Биишева, Рауил Бикбаев һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәре бар.\nБашҡорт авторҙарының 100 китап исемлегенә, шулай уҡ, яҡташыбыҙ шағирә Зөлфиә Ханнанованың «Мин – башҡорт, тип танышығыҙ…» шиғыры ла индерелгән. Ауыл китапханаһында мәктәп уҡыусылары менән ошо шиғырҙы уҡып, ҡыҫҡаса әңгәмә ойошторолдо.


Renault Twingo R1 2016 года выпуска. Фото 27. VERcity\nRenault Twingo R1 2016 года (фото 27 из 30)


Контроллер CAN-LOG 30 Купить в СтавТРЭК - Ленск\nНашли цену ниже? Мы изменим её для Bас! Купить Контроллер CAN-LOG 30 Цена на Контроллер CAN-LOG 30


115K 66 6 мин. ...\nЖурнал "Коммерсантъ Власть" №31 от 12.08.2013, стр. 64


Компания ВИВ ООО - г. Кобрин\nКомпания ВИВ ООО\nАдрес: 225306, Брестская обл., г. Кобрин, ул. Пушкина, 8\nТелефон: тел. (01642) 4 52 32\nтел. (01642) 4 52 32


Находка | Оперативная информация от городского диспетчера на 17 мая - БезФормата - Новости\n12.00-16.00 – пос. Южно-Морской, ул. Надибаидзе, ул. Лигова, ул. Колхозная, ул. 70 лет Октября, ул. Леонова, ул. Набережная, ул. Ливадийская, ул. Восточная, в связи с ремонтными работами


▷ Продажа 2-комнатная квартира № 159877 (Карантинная ул. ) 1/2 эт. Цена: 30 000 y.e. Площадь: 48 м.кв.\nквартира № 159877\nГенуэзская ул. Жемчужина 47 (Сахарова ул.) Жемчужина 27 (Каманина ул.) Толбухина ул. Семинарская ул. Новикова ул. Филатова Академика ул. Генуэзская ул. Новосельского ул. Фонтанская дорога ул. Жемчужина 51 (Генуэзская ул.) Речная ул. Солнечная ул. Сахарова Академика ул. Балковская ул.\n2-комнатная квартира № 159877 (Карантинная ул. )\nАдрес : Карантинная ул.\nПродаётся двухкомнатная квартира по улице Жуковского/Карантинная.\nВ квартире сделан евро ремонт: декоративная штукатурка на стенах, чисто и уютно, к квартире прилегает небольшой сарай во дворе для сбережения всех бытовых вещей.\nИдеальный вариант, как для сдачи, так и для жизни.\nЦоколь, несколько ступенек вниз.\nквартира № 145759\nквартира № 166955\nквартира № 168961\nквартира № 164149\nквартира № 169227\nОбщая площадь: 30.99


Багажник CRUZ для Skoda Octavia I (вкл Tour) 5дв. Универсал 1997-2010гг. на рейлинги (аэродинамическая дуга)\n-Багажник CRUZ для Skoda Octavia I (вкл Tour) 5дв. Универсал 1997-2010гг. на рейлинги (аэродинамическая дуга)