диалектология | DocumentBase.net: обмен учебными документами\nЮғары профессиональ белем биреүе дәүләт мәғариф учреждениеhы\n“ Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияhы”\nБашҡорт теле кафедраhы\nДИАЛЕКТОЛОГИК ПРАКТИКА БУЙЫНСА ОТЧЕТ\n(Ейәнсура районы Үтәғол ауылы һөйләше материалында)\nДиалектолог – практикант:\nҮтәгол ауылының легендаһы;\nБирҙеғол тауының легендаһы;\nЙәмһибә шишмәһенең легендаһы;\nҠыуат ауылының легендаһы;\nIV.Ҡулланылған әҙәбиәт исемлеге\n1: Диалектологик практиканы эшләүсе (эҙләнеүсе) диалектолог – практикант СДПА- ның башҡорт филология факультетының 2 – се курс студенты Бирҙеғолова Гөлнәзирә Ишкилде ҡыҙы. Миңә 23 йәш. Тултырыу датаһы 25 август 2012 йыл.\n2: Миңең һорауҙарға яуап биреүсе, ярҙамсым әсәйем Бирҙеғолова Майсәрә Ғайзулла ҡыҙы. Әсәйемә 54 йәш. Ул Ейәнсура районы Байыш ауылында тыуып уҫеп, әлеге ваҡытта Үтәғол ауылында донъя күрә.\n3: Әлеге беҙ йәшәгән ауылдың элекке исеме Ҡыуат булған.Ул элек йылғаның бер яҡ ярында ғына урынлашҡан булған. Ваҡыт үтеү менән йылдан йыл кешеләр күсә башлағандар. Әммә улар йылғаның икенсе яҡ ярына урынлашҡандар. Шулай итеп Үтәғол ауылы барлыҡҡа килгән. Рәсми ҡағыҙҙар буйынса ике ауылды берләштереп, Үтәғол ауылы итеп ҡалдырғандар.Тик шулай ҙа халыҡ телендә ауылдың бер яҡ өлөшө Ҡыуат, икенсе яғын Үтәғол тип йөрөтөлә. Был ауылдарҙы бер-береһенән Ҡаҫмарт йылғаһы айыра.\n1: Минең Үтәғол ауылымды ике өлөшкә бүлеп матур, тәрән Ҡаҫмарт йылғаһы аға. Ә ауылыбыҙҙың ситендә Бирҙеғол тауы тәбиғәтебеҙҙең ғорурлығы булып киң күкрәге менән баҫып тора.\n2: Ә был һорау буйынса үкенескә ҡаршы бер мәғлүмәттә бирә алмайым.\n3: Беҙҙең ауылды уратып Ҡаҫмарт йылғаһы; Бирҙеғол, Ҡыуат тауҙары бар.\n4: а) Беҙҙең ауылдың тирә-яғында Бирҙеғол, Ҡыуат тауҙары , Ҡаҫмарт йылғаһы, Йәмһибә шишмәһе бар.\n– Күксә һырты\n–Алаша үлгән бесәнлеге\n–Бейәһауған, Аҫҡы ауыл яланы\n–Ҡолам аҫты туғайлығы\n–Сөмбөрәй, Пәпләүек ятыуы\n–Урамдар: Ҡыуат урам. Был урамда Ҡыуатовтар ғаиләһе күберәк урынлашҡан, Сөләймән Абдуллин урамы ауылдын күренекле йырсы хөрмәтенә шулай аталған. Йәшеллек (аҫҡы ) урамы, Йәштәр урамы, Ҡаҫмарт( Имигранттар) урамы;\n5: Бөтә исемдәр ҙә һораулыҡҡа инде.\nҮтәғол ауылы легендаһы\nҮтәғол – Ейәнсура районындағы иң матур ауылдарҙың береһе. Ауылға Үтәғол тигән уҙаман нигеҙ һалған. Рәсми ҡағыҙҙырҙа 1795 йылда теркәлгән. 1816 йылда 14 хужалыҡта 47 кеше теркәлгән. 1834 йылды 191 кеше йәшәгән. 1920 йылда 58 йорт булһа, 1925 йылда 28 генә йорт ҡалған.\nХәҙер унда ике йөҙҙән ашыу йортта 625 кеше йәшәй. 1919 йылдан ауыл советы үҙәге. Урта мәктәп, медпункт, мәсет, мәҙәниәт йорто, элемтә бүлексәһе, Һаҡлыҡ банкыһы бүлексәһе һәм колхоз идараһы бар.\nБирҙеғол тауы легендаһы\nАуылдың көнсығышында һуҙылып киткән бейек тау. Уның һөҙәк биттәрендә ҡыуаҡлыҡтар, селек, өйкөм- өйкөм ағаслыҡ үҫә. Ҡуйы үлән менән ҡапланған тирә- йүнгә йәм биреп торған тау ауыл халҡының йәшәү сығанағы булып тора. Һәр йәй һайын бында мал көтәләр, шул уҡ ваҡытты еләк-емеше лә һаҡланып ҡалған.\nЛегенда буйынса борон Үтәғол ҡарт улы һәм Алтынбикә тигән килене менән иң тәүҙә ошо урынға килеп төпләнгән. Йәйгеһен, ауыл халҡы йәйләүгә күсеп киткәс, Алтынбикә яңғыҙы баҫыуға киндер йолҡорға килә. Шул саҡ барымтаға килгән ҡаҙаҡтар Алтынбикәне урлап алып китә. Ҡатын ауырлы була. Барғас, ул таба. Ҡаҙаҡтар, Хоҙай беҙгә ҡол бирҙе, тип ҡыуана һәм сабыйға Бирҙеғол тип исем ҡуша.\nАлтынбикә һәр саҡ ҡасыу, улын тыуған яғына алып ҡайтыу тураһында уйлай. Шулай берп оло йыйын ваҡытында ҡаҙаҡтар оло бәйге үткәреп, арып, төндә йоҡлап китәләр.\nАлтынбикә, уңайлы ваҡыттан файҙаланып, улын ала ла алдан әҙерләп ҡуйған пар атта үҙе тоҫмалаған аҡҡа елдерә. Бик күп ер-һыу үтеп, Һаҡмарҙы кисеп, бер тау башына менеп туҡтай. Тирә-әҡты ныҡлап ҡарап, үҙенең тыуған төбәген таный, туғандарын табып, ошонда ғүмер итә. Улы Бирҙеғол, үҫеп етеп, абруйлы кеше була. Яҡташтары уның хөрмәтенә был тауҙы Бирҙеғол тауы тип йөрөтә.\nЙәмһибә шишмәһенең легендаһы\nБирҙеғол тауының көньяғында тау-таш араһынан урғылып сығып, ауылға табан юлланған бәләкәй генә шишмә. Уның таҙа, үтә күренмәле һыуы бик тәмле. Был йылға буйында әллә нисәмә төрлө ағкастарҙа ҡоштар һайрай. Түбәндәрәк ауылдың өйрәк-ҡаҙы йәй буйына рәхәтләнә.\nБирҙеғол тауына менеп ҡараһаң, был шишмә үткән бөтә юл ялтырап күренеп ята. Йәмһибә тип бик дөрөҫ атағандар, бар тирә-яҡҡа йәм һибеп аға ла һыуын Ҡаҫмартҡа алып барып ҡоя.\nҠыуат ауылының легендаһы\nҠыуат- тарихта киң билдәле дворян нәҫеле Ҡыуатовтар төйәк иткән ауыл. Мәсете лә булған. Үҫәргән ырыуында Ҡыуатовтар исеме менән аталған дүрт ауыл булған. Ә уларҙың нәҫеле нигеҙ һалған башҡа ауылдар ҙа бар. Ауыл ҡаршыһындағы бейек, типһәндәре төньяҡҡа һуҙылған тау – Ҡыуат тауы. Тауҙарҙа уларҙың өйөр- өйөр йылҡылары утлаған.\nҠыуат тауының моронон үтеп, Иҙәш юлы буйына һуҙылып киткән һөҙәк тауҙар мал көтөр өсөн бик уңайлы. Унда ҡышҡыһын йылҡы малы тибендә иркенләп йөрөр булған. Шул тау биттәренең береһендә уйнап- һикереп йөрөгән тайҙарҙың береһе йоҡа ҡарҙа шыуып китә лә имгәнеп ятып ҡала. Был хаҡта хужаһы һуңғары ғына белә. Шунан бирле тауҙы Тайшыуған тип атайҙар.\n7. Ауылда 2008 йылдың 13 октябрендә автозаправка; 2009 йылда мәсет асыла.\nҺәм 2010 йылда еңеүҙең 65 йыллығына арналған күпер төҙөлә. Был куперҙе ауылда «Мөхәббәт күпере» тип йөрөтәләр. Унда яңы тыуған ғаилә, йәғни өйләнешкән йәштәр мәңгелек мөхәббәт теләп йоҙаҡ элеп, асҡысын һыуға ташлайҙар.\n1. Һауа, саңғы, ҡарсыға, тура, умырзая;\nтоҡан, тотанаҡ, тотанаҡһыҙ;\nйуҡ, ҡуй, шул, һуң, алабуға, буйтым.\n2.аҙ-әҙ, әсе, атай-әтей, байрам, йән,ҡауаҡ, сәс, сәсәк, сәсәү, сәсрәү,сәсрәү һәлмәк, шәл-шал.\n3.йәйәү, йәтим, кеҫәртке, сәбәләнеү,селпәрәмә,сеү, тейен, бәләкәй.\n4.бөгөн, ғүмер, йүгереү,йүткереү, күркә,сөпрә, төпрә.\n5.кәбән, кәмеү, кәңәш, кәрәк, кәртә, кәштә, тәрән, сәскә, шәкәр.\n6. иләү, иреү, ишетеү.\n7.бетеү, көтөү, мөхәббәт, тейәү, өндәү, өң.\n8.бығау, быҙау, бына, осҡолоҡ, башҡорт.\n9.буйау, быйма, балдыҙ, йамғыр, ҡыңғырау, ҡулйаулыҡ.\n10.ҡомған, һорау, уҡлау, суҡыу, туҡмас, бутҡа.\n11.йуғыс, сыуаш, тыуған, һуҫар, һуған, ыумас, ыуыҙ.\n12.ҡиммәт-ҡыйбат, сыйған, силғау;\nуйлай, эшләй, бармай.\n13.ыласын, ысыҡ, ысын, уаҡ, ләүкә, рәнйеү.\n14.өйрәк, өрә, өйрәнсек, һөрәтеү, һөйләү.\n15.борон, бөтмөр, ҡошсолоҡ.\n16.һалам, һыуһар, һыйыр, һырт.\n17.сабыр, һаташыу, сөйәл, сүмес, һыҙыҡ.\n18.йен, йер, йете, йымылдау, йәй;\nдонйа, кинйә, ҡымырйыу, мәрйә, ынйы.\n19.ҙур, дәү, дан.\n20.баш, беләк, бер, бесән, быйма;\nйабалаҡ, тубырсыҡ, түбә;\n21.боҙ, менән, бығаса, байтаҡ, башаҡ.\n22.һаман, хат, ҡатын, хәбәр, хәл.\n23.даға, тары, тамға, тулау, түмәр, тән, тәрән.\n26.йапраҡ, керпек-керфек, ҡалпаҡ, тупраҡ.\n27.сиҙәм, сәй, ысын.\n28.йенсек, сат, йәтәс.\nташлыҡ, көнлөк, тоҙлоҡ, ҡомлоҡ, һаулыҡ;\nһөйләү, ташлау, эшләү.\n31.аҫҡау, сәйнүк-сәйгөн, ырҙын, аҙбар.\n32.Филхәт, Рәйфә, Рәлиә\n1) а) быҙауҡай, танаҡай – исем яһаусы.\nб) балаҡай, киленкәй – иркәләү.\nв) бисәкәй, кешекәй – билдәһеҙлекте белдереүсе.\n2) атас (тас атаһы),ҡартас (тас ҡарттаһы)\n2. атай, әсәй, ағай, апай, олатай .\n3.тоҙло, башлы, бесәнле.\n4.объектив, вәкил, молбиль, стилле, модалы.\n5. талымһаҡ, ҡайтымһаҡ, тартымһаҡ, баҫымһаҡ.\n6. утыҙлап , унлап, бишләп.\n1) миңә, уға, уларға, ошоға, шуға.\n2) был, теге, мынау, мынауы, анау, ул, ошо, шул.\n3) нимә, нимәкәй.\n1) тотормон, тоторбыҙ, торормын, торорһың,\n2) ятҡанмын, ятҡанһың, ятҡанбыҙ, ятҡанһығыҙ.\n3) тороғоҙ, сығарығыҙ, килегеҙ.\n5) барһа, килдеме.\n6) күрһәт, мендер, ҡотҡар, туйҙыр, үҫтер.\n7) барғым килә, күргем килә, яҙһа ине, ашаһа ине.\n8) торормом, торорһоң, торорбоҙ, торорһоғоҙ.\n9) китап алырға уйлай, эш эшләргә уңайлы ваҡыт, күрергә барам, ҡалаға уҡырға бара.\nа) аҡса менән (аҡсалата), йылы көйөнсә аша.\nб) күрә тора (күрәләтә), йаҙа.\nв) ҡышҡылыҡта (ҡышын)\n11. бит, ҡуй.\n12. мәйтәм – әйтәм һүҙен аңлата; хуш – һау бул;\n13. белергә кәрәк ( белеү кәрәк).\n14. кискә табан, үргә табан.\n16. шул тиклем матур–шул хәтлем матур.\n1. Боярышник – йеҙәй\n2. Шиповник – гөлйемеш, әлморон\n3. Малина – малина, ҡурай йеләге\n4. Земляника – еләк, ҡайын йеләге\n5. Клубник – йер еләге\n6. Черемуха – муйыл\n7. Самец – арлан , ата\n8. Лягушка – баҡа\n9. Черепаха – ташбаҡа\n10. Божья коровка – ҡояш апа\n11. Угол – мөйөш\n12. Мешок – тоҡ\n13. Хлеб – икмәк\n14. Ведро – күнәк\n15. Воробей – турғай\n16 . Бабушка – өләсәй\n17. Дедушка – ҡартай\n18. Мать – әсәй\n19. Туғандаш төркөмдәр : нәҫел, ырыу\n20. Кесе ҡыҙ туғанына өндәшеү : һылыу\n21. Кесе ир туғанға өндәшеү : мыртый, ҡусты\n22. Атаһынан өлкән ир затына өндәшеү : олатай, бабай\n23. Әсәһенән өлкән ҡатындарға өндәшеү : инәй, әбей\n24. Шерстяные носки: йөн нәскей\n25.Шапка – ушанка : бүрек\n26. Слякоть :йепшек\n27. Боҙ өҫтөнә ҡалҡҡан һыу : шәре\n28. Быстрина : ағын\n29. Остров : утрау\nШулай итеп Ейәнсура районы Үтәғол ауылы көньяҡ диалекттың Эйек-һаҡмар һөйләшенә ҡарай. Эйек-һаҡмар һөйләше әҙәби телгә яҡын торған һөйләштәрҙең береһе, шуға күрә артыҡ айырмалыҡтар күп түгел. Шулай ҙа түбәндәге үҙенсәлектәрҙе күрһәтргә мөмкин:\nа-ә әҙ-аҙ, әтей-атай\n-лыҡ/-лек, -лоҡ/-лөк ташлыҡ, ҡомлоҡ, көнлөк;\n-лар/-ләр, -нар/-нәр атлар, урманнар;\n-лы/-ле/ ҡомло, һыулы;\n-лау/-ләү һөйләү һ.б\nИшбулатов Н.Х. Башҡорт теле һәм уның диалекттары.– Өфө: Китап,2000.-210 б.\nМиржанова С.Ф. Южный диалект башкирского языка.–М.: Наука, 1979.–272с.\nБирҙеғолова Майсәрә Ғайзулла ҡыҙы һүҙҙәренән.


Покупочка (Волгоград) - Волна Скидок\nПокупочка – сеть магазинов, в которых вы можете купить продукты питания, а также сопутствующие товары для повседневного использования. Магазины отличает удобное расположение и широкий ассортимент товаров.\nЕще одной немаловажной особенностью магазинов «Покупочка» является доступность цен. Благодаря этому постоянными покупателями сети являются люди с совершенно разным достатком. Также здесь периодически действуют всевозможные скидки и акции, позволяющие покупать продукты на еще более выгодных условиях.\nПодробной информацией о компании обладает официальный сайт, адрес которого, а также контактные данные магазинов «Покупочка» (Волгоград) находятся ниже, а именно: адреса, телефоны, график работы, расположение на карте.\nОфициальный сайт «Покупочка»: pokupochka.ru\nТелефон горячей линии: 8-800-2009-505.\nАдреса, телефоны, время работы магазинов Покупочка (Волгоград):\nул. Пархоменко, 59Б\nул. Двинская, 7А\nул. Рионская, 9А\nбульвар 30-летия Победы, 90\nул. Космонавтов, 33А\nул. Нильская, 3\nпроспект Жукова, 91\nул. 51-я Гвардейская, 49\nул. 51-я Гвардейская, 29\nул. Шекснинская, 18А\nул. Елецкая, 11А\nул. Елисеева, 13\nул. Буханцева, 22\nпроспект Университетский, 70\nул. Сухова, 15\nпроспект Университетский, 51\nул. Кирова, 113А\nул. Колосовая, 4\nул. 64-й Армии, 8\nул. Шумилова, 14\nул. 64-й Армии, 61Б\nпоселок Саши Чекалина, 50\nпроспект Столетова, 50\nул. Танеева, 10\nпроспект Столетова, 4А\nул. Пролетарская, 45Д\nпроспект Канатчиков, 2\nул. Гремячинская, 18\nпроспект Канатчиков, 1\nул. Штеменко, 57\nул. Еременко, 100\nул. Зорге, 46А\nул. Пельше, 9\nул. Тарифная, 25\nул. Кропоткина, 3А\nул. Ополченская, 22\nул. Николая Отрады, 20Г\nг. Волгоград, Тракторозаводский район (Водстрой),\nул. Ополченская, 49


яҙған Кеше өсөн, уның белә. (орфография буйынса) - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nяҙған Кеше өсөн, уның белә. (орфография буйынса)\nәсеү менән ҙур, белеү өсөн\nДөрөҫ йәки дөрөҫ нәмә лә юҡ, шулай булһын өсөн, беләһегеҙме, хатта яҙма формаһы булараҡ, һеҙ белмәйһегеҙЯбай һәм тапҡыр үҙгәртелеү ваҡыты ҡара һылтанмалар иң яҡшы уҡыусыһы, шулай уҡ уларҙың айырым һүҙгә йәки шул уҡ ваҡытта барыһы да түбән булғанын белә. Был осраҡта яңы орфография тәҡдим орфографик чувак һары кеүек варианты: өсөн, яҡшы белмәгән (йәки белергә), шәхси әңгәмә кәрәк.\nМин был бик һәйбәт белмәгән (йәки белергә).\nБарыбер бер ни ҙә үҙгәртә нигеҙләгән сикһеҙ Нотация: сәғәт осрашыуҙа ҡатнашты, тип электән ишеткәйнем.\nБыл бәләкәй генә кеүек күренә ир-егет, ҡатын-ҡыҙҙарҙың са.\nҠатын-ҡыҙ белеме йәки билдәле бер мин белергә теләр инем, ләкин мин бик бәләкәй сөнки, ир-егет булараҡ, мин дә үҙенә ышанған һәм бик оялған. Ул йылдарҙа мин бик күп ҡыҙҙар һәм мин беркасан ла булған. вуаль мосолман ҡатын-ҡыҙ менән ир-егет булараҡ беләбеҙ.\nәгәр шулай икән, тип\nһәм, рәхим итегеҙ, яҙылығыҙ, һеҙ ҙә, атаһы һ. ир-аттарҙы эҙләргә тип кем күберәк белә икән. Сөнки мине яратмаған кеше менән эшләп, мин бик бәхетле булыр ине (БЫНДА). һеҙҙең клиент һәм һеҙҙең хәбәр Рәхим командаһы, ашығыс ярҙам кәрәк. Эй, мин һине түҙемһеҙлек менән көтә албан менән осрашыу булды. Доға ҡылыу тураһында бик тиҙ бинго, тупаҫыраҡ әйткәндә.\nОнлайн-таныштырҙы. Һәм башҡа Бушлай теркәй.\nбашҡа танышыу сайттарына теркәлдем рулетка менән ҡыҙ видеочивать видеочивать эротическое ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан ч видео трансляции онлайн без теркәлгән видеочивать анкета танышыу видео фото бушлай таныша теркәлгән видео чат ҡыҙ менән танышып бушлай видео


Тереләрҙең ҡәҙерен, мәрхүмдәрҙең ҡәберен бел | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 марта 2020 — 15:01 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика мәктәптәрендә беренсе-дүртенсе синыфта уҡыған балаларҙы туҡландырыу өсөн район-ҡала хакимиәттәре башлыҡтары шәхсән яуаплы буласаҡ. Был турала республика етәксеһе Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә Радий Хәбиров белдерҙе. Яҙҙың беренсе эш аҙнаһының тәүге дүшәмбеһе Башҡортостан тарихында һауа торошо түгел, ә рәсми документ менән иҫтә ҡаласаҡ. 2-се мартта республика башлығы Радий Хәбиров “Иҫкә алыу һәм хөрмәтләү көнө” тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Уға ярашлы, 2-се майҙа Башҡортостанда мәрхүмдәрҙе иҫкә аласаҡтар.\nБыл сара халыҡ өсөн үтә лә әһәмиәтле. Тереләр вафат булғандарҙы хәтерҙә тоторға тейеш. Тағы ла бер мәғлүмәт. Башҡортостандың мәғариф системаһы беренсе синыфтан дүртенсе синыфҡа тиклем балаларҙы түләүһеҙ ашатыуға күсә. Республика был бурысты беренсе сентябргә тиклем тулыһынса хәл итергә тейеш. Башҡортостан сүп-сарҙы ташыу буйынса яңы һөҙөмтәләргә ирешә. Уңыштар юҡ түгел. Ҡалдыҡтарҙы аҙнаһына бер сығарһалар, хәҙер уны мөмкин тиклем йышайтыр кәрәк. Контейнерҙар майҙансыҡтары ла иғтибарҙан ситә ҡалмай. Икенсе мәсьәлә – башҡарылған эштәр өсөн иҫәпләшеү.\nКемдер коммуналь хеҙмәттәр өсөн ваҡытында түләһә, ә бына байҙар аҡсаһын бирергә ашыҡмай. Башҡортостан хужалыҡтары сәсеүҙе ике аҙна эсендә тамамларға иҫәп тотһа, юлдарҙы ремонтлау, соҡорҙарын ямауҙың ҡасан бөтәсәген бер кем дә вәғәҙәләй алмай. Республиканың махсус хеҙмәттәре бөгөндән тап юлдарҙы рәтләүгә сығырға тейеш. Радий хәбиров был эште шәхсән күҙәтеүенә ала. Ғөмүмән, юл тармағы, торлаҡ-комумналь хужалығындағы хәлдәр һәр дүшәмбелә тикшерелә. Аҙна һайын ҡаралған һорауҙарҙың береһе – социаль өлкә. Был юлы, мәҫәлән, йорттарға газ үткәреү буйынса сертификаттар бүлеү тикшерелде.\nБындай документтар биреүгә әле өс ай ғына үткән. Шуға ла теүәл һәм тулы һөҙөмтәләр тураһында һөйләргә иртәрәк. Киләһе йылға республика сертификаттар өсөн 200 миллион һум бирәсәк. Башҡортостан тарихында хәҙер икенсе йыл рәттән “Юғары ос” мәғариф форумы уҙғарыла. 800 кешене берләштергән сара барышында ҡаралған мәсьәләләр яҡын арала бойомға ашырылырға тейеш. Киләһе йылға тәғәйенләнгән форумда белем биреү сифаты тураһында һүҙ барасаҡ.\nБашҡортостанда хәҙер реклама таҡталарына ҡаршы көрәш яңы кимәлгә күтәрелә. Иғландар яҙылған урындар муниципаль ҡаҙналарға аҡса килтерергә тейеш. Башҡортостан йылдың иң мөһим кампанияһы — баҫыу эштәренә әҙерләнә. Быйыл республика 3 миллион иген һәм техник культуралар үҫтерәсәк. Яландарға 10 мең трактор сығырға тейеш.


Женская Одежда (92903)\n364839336241 100 ₽\n374839336251 100 ₽\n384839336261 100 ₽\n394839336271 100 ₽\n404839336281 100 ₽\n414839336291 100 ₽\nВесна В размер\nАртикул: 484369854КЕПКА МУЖСКАЯДобавлено:12.02.2021Продавец:ст9-17 Hong Thinh Достаточно 350 ₽\nАртикул: 483872939СУМКАДобавлено:14.03.2020Продавец:2Г-01-1 Ahton Достаточно 450 ₽\nАртикул: 483865124СУМКА НА ПОЯСДобавлено:24.07.2019Продавец:2Г-01-1 Ahton Достаточно 250 ₽\nАртикул: 483882644СУМОЧКА ЖЕНСКАЯДобавлено:16.07.2020Продавец:2Г-01-1 Ahton Достаточно 750 ₽\nАртикул: 483985084КОЖАНЫЙ РЕМЕНЬ ЛЮКСДобавлено:14.01.2021Продавец:2г-62-1б Сайкал Достаточно 1 600 ₽\nАртикул: 484383358РЕМЕНЬ МУЖСКОЙ (БЕЗ ВЫБОРА ЗНАЧКА)Добавлено:22.01.2021Продавец:30-84 Ань Хоанг Достаточно 150 ₽\nАртикул: 484381156ПАНАМА УНИСЕКС (БЕЗ ВЫБОРА ЦВЕТА!)Добавлено:18.02.2021Продавец:1д-22 Хоанг Хюи Тьиен Достаточно 250 ₽\nАртикул: 484368156ПЛАТОК ЖЕНСКИЙДобавлено:10.02.2021Продавец:24-85 Ле Ван Дой Достаточно 250 ₽\nАртикул: 483887265СУМОЧКА ЖЕНСКАЯДобавлено:10.12.2019Продавец:2Г-01-1 Ahton Достаточно 700 ₽\nАртикул: 484385160ПАНАМА УНИСЕКС (ВОЗМОЖНА ЗАМЕНА ЦВЕТА!)Добавлено:25.02.2021Продавец:Б2-4-11а Nguyen Van Nam Достаточно 350 ₽\nАртикул: 484361806ПЛАТОК ЖЕНСКИЙДобавлено:06.02.2021Продавец:24-85 Ле Ван Дой Достаточно 300 ₽


9:14, 2 февраля 2012 Иҡтисад\nРеспубликала «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы — «Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары» конкурсы старт алды. Төбәк комиссияһы тәҡдим ителгән изделиеларҙың сифатын, хәүефһеҙлеген, конкурентлыҡ һәләтен баһалаясаҡ. Эксперттар ҡулланыусылар һорауын, хаҡы менән сифатының тура килеүен, ҡулланыусыларҙың һәм контроллек итеүсе ойошмаларҙың дәғүәләре булмауын да иҫәпкә аласаҡ. Изделиелар етештереүҙәге инновацион алымдар, технологик ҡорамалдарҙы яңыртыу ҙа айырым баһаланасаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәгенең матуғат хеҙмәтенән.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, конкурста ҡатнашыу өсөн республика предприятиелары БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәгенә заявка бирергә тейеш.\nКонкурсҡа май аҙағында йомғаҡ яһаласаҡ. Лауреат һәм дипломанттар дипломдар һәм продукцияһына конкурс логотибын йәбештереү хоҡуғын аласаҡ. Еңеүселәр «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» программаһының федераль этабында ҡатнашыуға саҡырыласаҡ.\n2011 йылда конкурста республиканың 105 предприятиеһы ҡатнашҡан. Уларҙың 67-һе «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» конкурсының финалына сыҡҡан.\nТеги: Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары, сифат


Рабочая программа по башкирскому языку и литературе | Универсальный образовательный портал UniverFiles.com\nБөрйән район хакимиәте муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы\nИҫке Собханғол урта дөйөм белем биреү мәктәбенең Яңы Мөсәт филиалы\n26.08.2017 й. Килешелгән:\nДиректор Йомағолов Г.М\nПр.№____ 31.08. 2017 й.\n2017-2022 уҡыу йылдарына\nбашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән эш программаһы\nЭш программаһының төрө: төп дөйөм белем биреү\nПрограмманы ғәмәлгә ашырыу ваҡыты: 5 йыл\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән эш программаһы Федераль дәүләт стандарттарында ҡуйылған талаптар һәм һөҙөмтәләр нигеҙендә Яңы Мөсәт филиалының төп дөйөм белем биреү программаһына ярашлы төҙөлдө.\nТөҙөүсе: Ҡасҡынбаева Альбина Ғәззәле ҡыҙы\nӘхмәтова Нәфисә Абдулла ҡыҙы\nЯңы Мөсәт – 2017\n2. “Башҡорт теле теле”предметының өйрәнеү һөҙөмтәләре.\nТөп дөйөм белем биреү мәктәбенең сығарылыш уҡыусыларының башҡорт теле программаһын үҙләштереүҙә шәхси һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора:\nбашҡорт телен башҡорт халҡының төп милли – мәҙәни ҡиммәттәре булараҡ аңлау,интеллектуаль, ижади һәләттәрен һәм шәхестең мораль – этик сифаттарын үҫтереүҙә туған телдең ролен, уның мәктәптә белем алыу процесындағы әһәмиәтен билдәләү;\nбашҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; туған телгә ҡарата ихтирам, һөйөү, уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; мили – мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; үҙ телмәреңде камиллаштырыуға ынтылыу;\nБашҡорт теле программаһын үҙләштереүҙең метапредмет һөҙөмтәләре:\n*телдән һәм яҙма бирелгән мәғлүмәтте (коммуникатив йүнәлеш, текс темаһы, төп фекер; төп һәм өҫтәлмә мәғлүмәт) адекват ҡабул итеү;\n*төрлөсә уҡыу күнекмәләрен булдырыу (эҙләнеү, ҡарап сығыу, танышыу, өйрәнеү);төрлө стилдәге,жанрҙағы текстарҙы үҙләштереү;\n*төрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп, адекват ҡабул итеү;аудирование менән эш итеү(һайлап алыу, танышыу);\n*төрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлелеге (матбуғат саралары, уҡыу өсөн тәғәйенләнгән компакт –дискылар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен ҡулланыу; белешмә өсөн әҙәбиәт, шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәһен булдырыу;\n*һайлап алыу алымдары менән эш итә белеү һәм тәғәйен темаға материалды системаға килтереү; уҡыу йә аудирование һөҙөмтәһендә алынған мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте ҡайтанан эшләй алыу, еткерә белеү;\n* стилистик үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып, фекерҙе сағыштыра алыу;\n*алдағы уҡыу эшмәкәрлегенең ( индивидуаль һәм коллектив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеге, эштең эҙмә - эҙлеге, өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау, уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;\n*тыңлаған йәки уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә( план, һөйләү, конспект, аннотация) һөйләй алыу;\n*төрлө телмәр стилендә һәм төрлө жанрҙарҙа аралашыу ситуацияһына ҡарап телдә һәм яҙма текст төҙөй алыу;\n*телдән һәм яҙма формала үҙ фекереңде иркен еткерә белеү, текст логик яҡтан эҙмә - эҙлекле төҙөү талаптарын һаҡлау;\n*төрлө төрҙәге монологты (хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалогты (этикетты үҙ эсенә алған, диалог – һорашыу, диалог – аралашыуға өндәү, диалог – фекер алышыу һ. б.; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүе) үҙләштереү;\n*ғәмәлдә төрлө телмәрҙәге аралашыуҙың орфоэпик, лексик, грамматик,хәҙерге башҡорт әҙәби теленең стилистк нормаларын һәм яҙма телдә төп орфографик һәм пунктуацион ҡағиҙәләрҙе һаҡлау;\n* телмәр этикет нормаларын һаҡлау, аралаша алыу,телмәр аралашыу процесында ым – ишара, мимиканы урынлы ҡулланыу;\n* уҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ телмәреңде контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып,үҙ телмәреңде баһалай белеү;грамматик һәм телмәр хаталарын таба, уларҙы төҙәтә алыу; үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;\n* үҙ тиңдәштәрең аудиторияһында ҙур булмаған доклад, реферат менән сығыш яһау; бәхәстә, төрлө аргументтар ҡулланып, көнүҙәк проблемалар буйынса сығыштарҙа ҡатнашыу;\n2)алынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана белеү; туған телде башҡа төрлө фәндәрҙән белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу; тел күренештәрен анализлау буйынса алған белем һәм күнекмәләрҙе предмет – ара (сит тел, әҙәбиәт һ. б. дәрестәрҙә) ҡулланыу;\n3) аралашыу процесында тирә - яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә, ниндәйҙер эш төрөн бергә эшләү, бәхәстә,күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу; формаль һәм формаль булмаған шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуацияларҙа телмәр этикетының милли – мәҙәни нормаларын үҙләштереү.\nтелдең төп фукциялары тураһында, башҡорт теленең башҡорт халҡының милли теле, Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булыуы тураһынлда, тел һәм халыҡ мәҙәниәтенең бәйләнештәре тураһында, туған телдең кеше һәм йәмғиәт тормошондағы роле тураһында ҡараш булдырыу;\nтуған тел тураһында төп фәнни нигеҙҙе үҙләштереү; уның кимәл һәм берәмектәр бәйләнешен аңлау;\nтел ғилеменеңтөп аңлатмалары: лингвистика (тел ғилеие) һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр, телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр, монолог,диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары. Фәнни, публицистик, рәсми – эшлекле стилдәр, матур әҙәбиәт теле; функциональ – мәғәнәүи телмәр төрҙәре ( хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү); текст, текст төрҙәре, телдең төп берәмектәре, уларҙың билдәләре һәм телмәрҙә ҡулланыу үҙенсәлектәрен үҙләштереү;\nбашҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын. Башҡорт әҙәби теленеңтөп нормаларын, һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү;\nтелдең төп берәмектәрен, граматик категорияларын анализлау һәм таныу, тел берәмектәрен аралашыу шарттарына ярашлы ҡулланыу;\nһүҙгә төрлө анализ яһау төрҙәрен ( фонетик, морфематик, һүҙъяһалыш, лексик, морфологик), һөйләм һәм һүҙбәйләнешкә синтаксик анализ, төп билдә һәм структура күҙлегенән сығып, күп аспектлы анализ яһау;\nтел – һүрәтләү саралары һәм уларҙы уҡыусы телмәрендә ҡулланыу;\nтуған телдең эстетик функцияһын таныу, матур әҙәбиәт текстарын анализлағанда телмәрҙең эстетик кимәлен баһалау\nТөп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт теле курсының йөкмәткеһе белем биреү процесында метапредмет һәм предмет маҡсаттарына өлгәшеүгә йүнәлдерелгән.Был үҙ йәһәтендә коммуникатив,тел, лингвистик һәм мәҙәни компетенцияны формалаштырыуҙы һәм үҫтереүҙе күҙ уңында тота.\nКоммуникатив компетенция телмәр эшмәкәрлегенең төрҙәре, аралашыуҙы, һөйләү һәм яҙма телмәр төрҙәрен үҙләштереүҙе иҫтә тота, тел материалын һәм күнекмәләрҙе кәрәкле ситуацияларҙа ҡуллана алыуҙы талап итә. Коммуникатив компетенция аралашыуҙың маҡсатын билдәләй, телмәр ситуацияһын баһалай белеүҙе, аралашыусының коммуникация ысулдарын һәм ниәттәрен иҫәпкә алыуҙы, адекват стратегик аралашыуҙы, һайлауҙы һәм үҙ телмәреңде аңлы рәүештә үҙгәртеүгә әҙер булыуҙы күҙ уңында тота.\nТел һәм лингвистик компетенция йәмғиәт күренеше булараҡ, тел тураһында тейешле белемде үҙләштереү нигеҙендә уның төҙөлөшөн, үҫешен, хәрәкәттә булыуын формалаштырыуҙы аңлата; башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын үҙләштереү; һүҙлек запасын һәм уҡыусы телмәренең грамматик төҙөлөшөн байытыу; фән булараҡ, лингвистика тураһында тейешле белем, уның төп бүлектәренә кәрәкле булған тел күренеше факттарын анализлау һәм баһалау мөмкинлеге формалаштырыу; төрлө төрҙәге лингвистик һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.\nМәҙәни компетенция туған телдең мәҙәниәтен сағылдырыусы форма булараҡ аңлауҙы күҙ уңында тота, тел һәм халыҡ тарихының бәйләнештә булыу, башҡорт теленең милли - мәҙәни үҙенсәлеген , башҡорт телмәр этикет нормаларын үҙләштереүҙе милли мәҙәни компонентлы һүҙҙәр мәғәнәһен аңлатыуҙы белдерә.\nФункциональ грамоталылыҡтың мөһим индикаторы - предмет – ара статус: коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге( телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телдәрҙә адекват ҡабул итеү,ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп биреү, аралашыу процессында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡрот телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге( проблеманы аныҡлау, дөрөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан төҙөк фекер йөрөтөү иҫбатлай белеү, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү, библиографик эҙләнеүҙе тормошҡа ашырыу,төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәт алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралашыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау, мәғлүмәти компьютер сараларын ҡулланыу; мәғлүмәтте системаға килтереү һәм киренән эшкәртеү, уны төрлө ысулдар менән күрһәтеү һ.б.); регулятив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге( эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ итеп әйтә белеү, эшмәкәрлекте эҙмә - эҙлекле планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; үҙ контроль, үҙ баһалау, үҙ коррекциялау һ.б. тормошҡа ашырыу). функциональ грамоталылыҡтың мөһим компонентын телмәр эшмәкәрлеге төрҙәренә нигеҙләнә һәм мәктәптә туған телде өйрәнеү аша уҡыусыларҙың фекерләү һәләтен маҡсатлы йүнәлештә үҫтереүҙе күҙ уңында тота.\nФункциональ грамоталылыҡты формалаштырыу уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу, төрлө аралашыу шарттарында башҡорт теленең уны ҡулланыу үҙенсәлентәрен белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процессы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта мөһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, мәғлүмәтте төрлдө формала эҙләү,телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларын һәм аралашыуҙың этик нормаларына яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәлен үҫтерергә, артабан уҡыуын төрлө белем биреү учреждениеларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш.\nТөп мәктәп сығарылыш уҡыусыларының башҡорт теле программаһын үҙләштереүҙең шәхси һөҙөмтәләре:\n1) башҡорт телен башҡорт халҡының төп милли - мәҙәни ҡиммәте булараҡ аңлау, интеллектуаль, ижади һәләттәрен һәм шәхестең мораль - этик сифаттарын үҫтереүҙә башҡорт теленең роле, уның мәктәптә белем алыу процесындағы әһәмиәтен билдәләү;\n2) башҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; башҡорт теленә ҡарата ихтирам, уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; телмәр үҙ камиллаштырыуға ынтылыу;\n3) аралашыу процесында кәрәкле һүҙлек запасын эйә булыу һәм үҙ фекереңде иркен еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү; үҙ телмәреңде күҙәтең һәм уны баһалау күнекмәһен булдырыу.\nтелмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәрен үҙләштереү:\nтелдән һәм яҙма хәбәр иткән мәғлңмәтте (коммуникатив йүнәлеш, текст темаһы, төп фекер; төп һәм өҫтәмә мәғлүмәт) адекват ҡабул итеү;\nтөрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп, адекват ҡабул итеү; төрлө төрҙәге аудирование менән эш итеү (һайлап алыу, танышыу);\nтөрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлеге (матбуғат саралары, уҡыу өсөн тәғәйенләнгән компакт - дискылар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен ҡулланыу, белешмә өсөн әҙәбиәт, шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәләрен булдырыу;\nһайлап алыу алымдары менән эш итә белеү һәм тәғәйен темаға материалды системаға килтереү; уҡыу йә аудирование һөҙөмтәһендә алынған мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте ҡайтанан эшләй алыу, еткерә белеү;\nстилистик үҙенселектәрҙе иҫәпкә алып, йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып, фекерҙе сағыштыра алыу;\nалдағы уҡыу эшмәкәрлегенең (индивидуаль һәм коллектив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеген, хәрәкәттең эҙмә - эҙлелеге, өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау һәм уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;\nтыңлаған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план, һөйләү, конспект, аннотация) һөйләй алыу;\nтөрлө стилдә һәм жанрҙа, адресланыуға ҡарап һәм аралашыу ситуацияһына ҡарап телдән һәм яҙма текст төҙөй алыу;\nтелдән һәм яҙма формала үҙ фекереңде иркен еткерә белеү, тексты логик яҡтан эҙмә - эҙлекле төҙөү талаптарын һаҡлау;\nтөрлө төрҙәге монологты (хәбәрләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалог (этикеты һүҙ эсенә алған, диалог - һорашыу, диалог - аралашыуға өндәү, диалог - фекер алышыу һ.б; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүен) үҙләштереү;\nтелмәр этикет нормаларын һаҡлап, аралаша алыу, телмәр аралашыу процесында ым-ишара, мимиканы урынлы ҡулланыу;\nуҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып, үҙ телмәренеңде баһалай белеү; грамматик һәм телмәр хаталарын таба һәм уларҙы төҙәтә алыу; үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;\n2) алынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана белеү; башҡорт теленән башҡа фәндәрҙә белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу;\n3) аралашыу процесында тир - яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә, ниндәйҙер эш төрөн бергә эшләү, бәхәстә, күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу; шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуациялаҙа телмәр этикетының мили - мҙәни нормаларын үҙләштереү.\n2) гуманитар фәндәр системаһында башҡорт теленең урынын һәм мәғарифта тулыһынса уның ролен аңлау;\n3) башҡорт теле тураһында төп фәнни нигеҙҙе үҙләштереү; уның кимәл һәм берәмектәр бәйләнешен аңлау;\n4) тел ғилеменең төп аңлатмалары: лингвистика һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр, телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр, монолог, диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми - эшлекле стилдәр, матур әҙәби тел;\n8) тел - һүрәтләү саралары һәм уларҙы үҙ телмәрендә ҡулланыу;\n9) башҡорт теленең эстетик функцияһын таныу, матур әҙәбиәт текстарын анализлағанда телмәрҙең эстетик кимәлен баһалау.\nV-IX кластар уҡыусылары белергә тейешле төшөнсәләрV класс уҡыусыһы белергә тейешле төшөнсәләр:\nЙәмғиәт тормошонда телдең роле; туған телдең әһәмиәте;\nСинтаксис, стилистика; тыныш билдәләре, тест, һөйләм, һүҙбәйләнеш; ҡушма һөйләм төшөнсәләре;\nФонетика, телмәр өндәре,телмәр өндәре,ижек,һүҙ баҫымы,һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр; өндәрҙең бер - береһенә оҡшашыуы (сингармонизм) төшөнсәләре;\nОрфоэпия (дөрөҫ әйтелеш), төп орфоэпик норма төшөнсәләре;\nОрфография (дөрөҫ яҙылыш), һуҙынҡыларҙың һәм тартынҡыларҙың һүҙҙең тамырында, ялғауҙарҙа, һүҙ араһында яҙылышы һәм әйтелеше, һүҙҙе юлдан юлға күсереү;\nГрафика, алфавит, хәрефтәрҙең өндәрҙе сағылдырыу төшөнсәләре;\nЛексика, һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәһе; һүҙҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе; синонимдар,омонимдар,антонимдар;\nГрамматика, морфема; тамыр, нигеҙ, һүҙ яһаусы, үҙгәртеүсе ялғау; тамырҙаш һүҙҙәр; һүҙьяһалыш юлдары;\nТекстың эсендә һөйләмдәрҙең бәйләнеп килеү саралары; йәнле һөйләү, фәнни, күркәм стилдәр;\nТелмәр төрҙәре: хикәйәләү, тасуирлау, хөкөм сығарыу.\nФонетика, өн - хәреф, һүҙьяһалыш, һүҙ төҙөлөшө буйынса анализ яһай белеү;\nҺүҙбәйләнеш,ябай ике составлы һөйләмдәр,теркәүесһеҙ һәм теркәүесле ҡушма һөйләмдәр төҙөй белеү;\nҺуҙынҡылар һәм тартынҡыларҙың төп һыҙаттарын дөйөм билдәләре буйынса төркөмләй,һүҙҙәрҙең тамырында,ялғауҙарында һуҙынҡылар менән тартынҡыларҙы дөрөҫ яҙа,өйрәнелгән орфография ҡағиҙәләрен тәртипкә килтерә белеү;\nЯһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙарҙың мәғәнәләрен айыра белеү;\nөндәш һүҙе һәм тиң киҫәктәре булған ябай һөйләмдәрҙә тыныш билдәләрен ҡуя белеү.\nVI класс уҡыусыһы белергә тейешле төшөнсәләр:\nһүҙҙең грамматик мәғәнәһе; тулы мәғәнәле һүҙҙәрҙең һан, эйәлек, инеш, хәбәрлек менән үҙгәреүе, сағыштырыу, артыҡлыҡ, аҙһытыу дәрәжәләре, һөйкәлеш, зат һәм заман; һүҙ төркөмдәрен классификациялау принциптары, уҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәре; һүҙ төркөмдәре булараҡ исем, сифат, һан, рәүеш, алмаш, ҡылым, ҡылым төркөмсәләре, сифат ҡылым, исем ҡылым, хәл ҡылым, теркәүес, бәйләүес, киҫәксә, мөнәсәбәт һүҙ, ымлыҡ;\nрус теленән үҙләштерелгән исемдәрҙең, сифаттарҙың дөрөҫ әйтелеше һәм яҙылышы, ҡыҫҡартылған ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы;\nэпиграф төшөнсәһенең билдәләмәһе, рәсми эш ҡағыҙҙары стиле хаҡында төшөнсә, телмәр этикеты тураһында төшөнсә.\nһүҙҙең грамматик мәғәнәһен билдәләү;\nүҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәрен айыра белеү;\nисем, сифат, һан, рәүеш, алмаш, ҡылым, теркәүес, бәйләүес, киҫәксә, мөнәсәбәт һүҙ, ымлыҡтарҙың төп морфологик билдәләре һәм синтаксик ролдәрен әйтә белеү; исем, сифат, һан, рәүеш, алмаштарҙ төрлө ысулдар менән яһалышын белеү; кеше һәм башҡа предметтарға, күренештәрҙе белдергән исемдәргә һорау ҡуя белеү.\nрус теленән һәм башҡа телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе һәм ҡушма һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙа белеү.\nҡатмарлы план төҙөү, текстың төп фекерен сағылдырыу маҡсатында эпиграфты ҡуллана белеү; текст эсендәге һөйләмдәрҙе бер - береһенә алмаштар ярҙамында бәйләй белеү.\nVII класс уҡыусыһы белергә тейешле төшөнсәләр:\nике составлы, бер составлы, кәм һөйләм; һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре; эйә менән хәбәрҙең сағылыу ысулдары, тыныш билдәләренең принциптары;\nайырымланған эйәрсән киҫәкле ябай һөйләмдәрҙә тыныш билдәләренең ҡуйылыу ҡағиҙәләре, эйә менән хәбәр араһында һыҙыҡ, ҡулланыу ҡағиҙәһе, һөйләмдәрҙә инеш һүҙ, инеш һүҙбәйләнеш, инеш һөйләм, ымлыҡтар булғанда тыныш билдәләренең ҡуйылышы; тура һәм ситләтелгән телмәрле цитаталы һөйләмдәрҙә тыныш билдәләренең ҡуйылышы.\nһүҙбәйләнештәргә, ике составлы ябай, бер составлы, тура телмәр булған һөйләмдәргә синтаксик анализ яһау, ике составля һөйләмдәр, тиң киҫәктәр, инеш һүҙҙәр, инеш һүҙбәйләнештәр, инеш һөйләмдәр, өндәш һүҙҙәр булған тарҡау һөйләмдәр төҙөү;\nэйәһе, хәбәре, төрлө һүҙ төркөмдәренән килгән һөйләм менән файҙаланыу;\nтура телмәрҙе ситләтелгән телмәр итеп үҙгәртеп төҙөй белеү, цитаталар менән, стилгә һәм йөкмәткегә ҡарап, синтаксик синонимдар менән файҙалана белеү;\nтөрлө тип һөйләмдәрҙә тыныш билдәләрен ҡуя белеү;\nхикәйәләү тексын, тасуирлау элементтарын индереп, ентелке изложение яҙыу, грамматик һәм телмәр хаталары булған текстарҙы камиллаштырыу.\nVIII класс уҡыусыһы белергә тейешле төшөнсәләр:\nтеҙмә ҡушма, эйәртеүле ҡушма, теркәүесһеҙ ҡушма һөйләмдәр тураһында төшөнсә, баш һәм эйәрсән һөйләм; эйәрсән һөйләмдәрҙең төрҙәре;\nтеҙмә ҡушма, эйәртеүле ҡушма, теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма, ҡушма һөйләмдәрҙә тыныш билдәләре;\nдоклад, тезис, конспект, ғариза тураһында төшөнсәләр.\nҡушма һөйләмдәрҙә телдән һәм яҙып синтаксик, пунктуацион тикшеренеү үткәрә белеү;\nүтелгән синтаксик төҙөлмәләрҙе телмәрҙең йөкмәткеһенә һәм стиленә ярашлы ҡуллана белеү;\nайырымланған эйәрсән киҫәкле, хәл әйтемле, тура һәм ситләтелгән телмәрле ябай һөйләмдәрҙә, шулай уҡ теҙмә һәм эйәртеүле ҡушма һөйләмдәрҙә тыныш билдәләрен ҡуя белеү;\nйәшәгән урынды, архитектура, тарих һәм сәнғәт ҡомартҡыларын тасуирлауға нигеҙләнгән инша яҙа белеү;\nсағыштырыу юлы менән ике йә бер нисә персонажға һәм әҙәби персонаждар төркөмөнә ҡылыҡһырлама яҙыу;\nпроткол төҙөй белеү;\nизложениеларҙы һәм иншаларҙы темаһына, төп фекеренә, стиленә ярашлы камиллаштыра, уларҙы орфографик, пунктуацион, грамматик һәм телмәр хаталарын төҙәтә белеү.\nIХ класс уҡыусыһы белергә тейешле төшөнсәләр:\nтел – аралашыуҙың иң мөһим саралары;\nйәмғиәт тормошонда телдең урыны;\nтел – үҫә барыусы ижтимағи күренеш;\nбашҡорт теле, уның башҡа ҡәрҙәш телдәр араһындағы урыны;\nәҙәби тел, диалект; башҡорт әҙәби теле;\nстилистика тураһында төшөнсә; башҡорт әҙәби теленең стилдәре;\nәҙәби тел нормаларын таный белеү; уларҙы телмәрҙә күҙәтеү;\nйәнле һөйләү, фәнни, рәсми, эпистоляр (хаттар), публицистик, күркәм (художестволы) телмәр стилдәрен айыра һәм таный белеү;\nһүрәтләү сараларын текста таныу һәм телмәрҙә ҡулланыу;\nтөрлө стилгә ҡараған текстар һайлай белеү;\nтестарға стилистик анализ яһай белеү.\nII. УҠЫУ ПРЕДМЕТЫНЫҢ (КУРС) ЙӨКМӘТКЕҺЕ\n5 - се класс (102 сәғәт, аҙнаға 3 сәғәт)\nБашланғыс кластарҙа морфология һәм орфографиянан үтелгәндәрҙе ҡабатлау, системалаштырыу, нығытыу - 4 сәғәт:\nҺүҙҙең морфологик киҫәктәре: тамыр һәм ялғауҙар. Ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар. Исемдәрҙең һан, килеш менән үҙгәреше, күплек һәм килеш ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙең дөрөҫ яҙылышы. Сифат. Дәрәжәләре. Һандарҙың дөрөҫ яҙылышы. Һандарҙа, даталарҙа ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы. Ҡылымдар, уларҙың заман, һан, зат һәм барлыҡ - юҡлыҡ менән үҙгәреше. Фонетик анализ эшләү тәртибе. Ә. Ситдиҡованың “Бал еҫе”картинаһы буйынса инша.\nСинтаксис һәм пунктуация. Телмәр мәҙәниәте - 18 сәғәт:\nСинтаксис һәм пунктуация тураһында тәшәнсә. Һүҙбәйләнеш, Һүҙбәйләнештә эйәртеүсе һәм эйәреүсе һүҙҙәр. Интонацияға, һөйләү маҡсатына һәм хис - тойғо биҙәгенә ҡарап, һөйләмдәрҙең бүленеүе. Хәбәр, һорау, өндәү, бойороҡ һөйләмдәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡырға өйрәнеү, һөйләмдәр аҙағында тейешле тыныш билдәләрен ҡуя белеү. Ябай һәм ҡушма һөйләмдәргә синтаксик һәм пунктуацион анализ яһарға өйрәтеү. Һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре; эйә, хәбәр, аныҡлаусы, тултырыусы. Хәл. Йыйнаҡ һәм тарҡау һөйләмдәр. Тиң киҫәкле һөйләмдәр. Теркәүесһеҙ һәм теркәүесле тиң киҫәктәр эргәһендә тыныш билдәләре. Өндәш һүҙҙәр. Улар эргәһендә тыныш билдәләре. Ҡушма һөйләм тураһында төшөнсә. Тура телмәр. Тура телмәрле һөйләмдә тыныш билдәләре. Диалог. Диалог.Диалог алдында һыҙыҡ. Текст тураһында төшөнсә. Уның өлөштәре. Һөйләмдәрҙең үҙ - ара бәйләнеше. Ҡыҙыл юл. Текстарҙы өлөштәргә бүлеү,текст өлөштәрен ҡыҙыл юлдан яҙыу.\nФонетика. Графика. Орфография. Орфоэпия. Телмәр мәҙәниәте - 22 сәғәт:\nФонетика тураһында төшөнсә. Телмәр өндәре. Телмәр ағзалары. Өндәрҙең яһалышы. Һуҙынҡылар һөм тартынҡылар. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар. Өн һәм хәреф. Өндәрҙең яҙыуҙа хәрефтәр менән белдерелеүе. Алфавит. Орфография тураһында төшөнсә. Ижек, төрҙәре. Һүҙҙәрҙе юлдан - юлға күсереү. Баҫым. Баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәр. Баҫымдың һуңғы ижеккә, һүҙ уртаһындағы һәм һуңғы ижеккә төшөү осраҡтары. Логик баҫым.Рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә баҫым. Өндәрҙең һуҙынҡыларға һәм тартынҡыларға,яңғырау һәм һаңғырау тартынҡыларға бүленеү сәбәптәрен аңлата белеү. Өйрәнелгән орфографик ҡағиҙәләрҙе системаға һала белеү күнекмәһенә эйә булыу. Төп башҡорт һәм урыҫ телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙрҙең баҫымдарын сағыштырыу күнекмәләрен булдырыу. Телдән һәм яҙып һүҙҙәргә фонетик анализ яһай белергә. Орфографик һүҙлекте файҙаланырға өйрәтеү.\nЛексика. Телмәр мәҙәниәте - 5 сәғәт:\nЛексика тураһында дөйөм төшөнсә. Терминдың мәғәнәһен асыу.Башҡорт теленең һүҙ байлығы. Һүҙлектәр. Мәктәп һүҙлектәре. Һүҙҙең лексик мәғәнәһе. Тура һәм күсмә мәғәнәле һүҙҙәр. Мәғәнәләре буйынса һүҙҙәрҙең төркөмдәре. Телдең лексик системаһының байлығын аңлау. Һүҙҙең лексик мәғәнәләрен билдәләй белеү. Тура һәм күсмә мәғәнәләге һүҙҙәрҙе таный белергә өйрәтеү. Синонидар. Антонимдар. Омонимдар.Күп мәғәнәле һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен танырға һәм уларҙы телмәрҙә файҙаланырға өйрәтеү. Текстан синонимдарҙы, антонимдарҙы, омонимдарҙы таба һәм уларҙы телмәрҙә ҡуллана белергә күнектереү. Лексиканан белемде үҙ аллы тулыландырыу күнекмәһе булдырыу.\nҺүҙьяһалыш. Орфография. Телмәр мәҙәниәте - 2 сәғәт:\nТамыр һәм ялғауҙар. Тамыр һәм һүҙҙең нигеҙе. Яһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙар. Һүҙьяһалыш. Һүҙҙәрҙә үҙгәртеүсе һәм яһаусы ялғауҙарҙың килеү тәртибе. Һүҙьяһалыш юлдары. Һүҙьяһалыш. Һүҙьяһалыш юлдары:\nһүҙгә ялғау ҡушыу юлы менән;\nһүҙҙәрҙе ҡушыу юлы менә;\nһүҙҙәрҙе парлау юлы менән;\nһүҙҙәрҙе бәйләү юлы менән;\nһүҙҙәрҙе ҡыҫҡартыу юлы менән.\nҠушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы: һүҙҙәрҙең тамырын, яһаусы, үҙгәртеүсе ялғауҙарҙы билдәләй белеү. Ярҙамсы һүҙҙәрҙе урын - ваҡыт килеш ялғауҙарынан айыра, һүҙҙең морфологик төҙөлөштәренә миҫалдар һайлай белеү күнекмәһен булдырыу. Һүҙҙәрҙе составы һәм яһалышы яғынан анализлау күнекмәһен үҫтереү. Төрлө юлдар менән яңы һүҙҙәр яһауға күнектереү.\nМорфология. Телмәр мәҙәниәте. Һүҙ төркөмдәре тураһында төшөнсә - 1 сәғәт.\nҮҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙҙәр - 1 сәғәт.\nИсем һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 9 сәғәт:\nИсемдең дөйөм мәғәнәһе. Исем һәм уны телмәрҙә ҡулланыу. Исемдәрҙең яһалышы Морфологик билдәләре һәм синтаксик вазифалары. Уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы. Исемдәрҙең яһалыу юлдары. Исемдәрҙең стилистик мөмкинлектәре. Исемдәрҙәге һәм уларҙағы ялғауҙарҙы дөрөҫ әйтеү һәм яҙыу күнекмәләре булдырыу. Уҡыусыларға һүҙьяһалыш юлдарын үткәндәалған белемдәрен ҡулланырға өйрәтеү, исемдәрҙең яһалыш юлдарын билдәләтеү. Ҡыҫҡартылған ҡушма исемдәрҙе телмәрҙә ҡулланыу күнекмәһе булдырыу.\nҠылым - 17 сәғәт:\nҠылымдың мәғәнәһе. Морфологик билдәләре. Үҙ аллы һәм ярҙамсы ҡылымдар. Ҡылымдарҙың яһалыу юлдары. Ҡылымдарҙың затлы формалары. Һөйкәлештәре. Хәбәр һөйкәлеше. Мәғәнәһе,үткән,хәҙерге,киләсәк замандарҙа килеүе. Шарт һөйкәлеше ҡылымдары. Бойороҡ һөйкәлеше. Теләк һөйкәлеше ҡылымдары. Затлы ҡылымдарҙың мәғәнәләрен, морфологик билдәләрен,синтаксик ролен билдәләй алыу күнекмәһен булдырыу; үҙ аллы һәм ярҙамсы ҡылымдарҙы айыра белеү, төрлө ысул һәм саралар менән ҡылым яһау күнекмәһен үҫтереү. Ҡылымдың синтаксик вазифалары. Үҙ аллы һәм ярҙамсы ҡылымдар. Тамыр һәм яһалма ҡылымдар.\nҮтелгәнде ҡабатлау - 4 сәғәт.\n6 - сы класс (102 сәғәт, аҙнаға 3 сәғәт)\nӘсә теле тураһында әңгәмә – 1 сәғәт.\nV кл. үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 2 сәғәт.\nЛексика - 8 сәғәт:\nКилеп сығышы яғынан башҡорт теленең һүҙлек составы. Башҡорт әҙәби теленең дөйөм ҡулланылышлы һүҙҙәре. Нығынған һүҙбәйләнештәр.\nИсем һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 10 сәғәт:\nИсем тураһында үтелгәнде ҡабатлау. Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше. Исемдәрҙең эйәлек заты, килеш менән үҙгәреше. Исемдәрҙең хәбәрлек формаһы.\nСифат һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 6 сәғәт:\nСифаттың мәғәнәһе, морфологик билдәләре, синтаксик вазифаһы. Сифаттарҙың яһалыу юлдары. Төп һәм шартлы сифаттар.\nҺан һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 6 сәғәт:\nҺандың мәғәнәһе, морфологик билдәләре, һөйләмдәге вазифалары.Ябай һәм ҡушма һандар. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы. Һан төркөмсәләре.\nАлмаш һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 5 сәғәт:\nАлмаштың телмәрҙә үтәгән вазифаһы, мәғәнә үҙенсәлектәре, грамматик билдәләре. Алмаш төркөмсәләре. Алмаштың һан һәм килеш менән үҙгәреүе.\nҠылым һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 24 сәғәт:\nҠылым төркөмсәләре. Ҡылым йүнәлештәре.\nРәүеш һәм уны телмәрҙә ҡулланыу - 6 сәғәт:\nРәүеш тураһында төшөнсә: белдергән мәғәнәһе, морфологик билдәләре. Синтаксик вазифалары. Рәүеш төркөмсәләре, яһалышы.\nТеркәүестәр - 3 сәғәт:\nТеркәүестәр һәм уларҙың телмәрҙәге функцияһы. Теркәүестәрҙең бүленеше.\nБәйләүестәр - 4 сәғәт:\nБәйләүестәрҙең телмәрҙәге вазифаһы. Уларҙың бүленеше.\nКиҫәксәләр - 4 сәғәт:\nКиҫәксәләрҙең морфологик билдәләре, телмәрҙәге вазифаһы. Киҫәксәләрҙең бүленеше.\nМөнәсәбәт һүҙҙәр - 3 сәғәт:\nМөнәсәбәт һүҙҙәр тураһында төшөнсә.\nЫмлыҡтар - 2 сәғәт:\nЫмлыҡтар тураһында төшөнсә, уларҙың морфологик һыҙаттары, телмәрҙәге вазифаһы. Төрҙәре.\nБөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 2 сәғәт.\n7 - се класс (68 сәғәт, аҙнаға 2 сәғәт)\nТел тураһында әңгәмә - 1 сәғәт:\nЛексика, фонетика, морфология, орфография буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 3 сәғәт\nСинтаксис һәм пунктуация, һүҙбәйләнеш, һөйләм, текст, һөйләмдә һүҙҙәр бәйләнеше - 7 сәғәт:\nҺүҙбәйләнеш, уның һөйләмдән айырмаһы, һүҙбәйләнештәрҙең төрҙәре тураһында төшөнсә. Һүҙбәйләнеш һәм ҡушма һүҙ. Һүҙбәйләнештәрҙә баҫым. Һөйләмдәге һүҙҙәр араһында теҙмә һәм эйәртеүле бәйләнеш. Эйәртеүле бәйләнештәрҙең төрҙәре; башҡарылыу,йәнәшәлек, һөйкәлеү, эйә менән хәбәр араһында ярашыу бәйләнеше. Текст, уның өлөштәре.\nИке составлы ябай һөйләмдәр - 13 сәғәт:\nИке составлы һөйләмдәр тураһында төшөнсә. Һөйләмдең баш киҫәктәое. Эйәнең ябай һәм ҡушма һүҙҙәрҙән килеүе. Ябай һәм ҡушма хәбәр. Эйә менән хәбәр араһында һыҙыҡ. Ҡушма хәбәрҙәр. Тиң һәм тиң булмаған аныҡлаусылар. Улар эргәһендә тыныш билдәләре. Өҫтәлмәлек. Улар эргәһендә тыныш билдәләре. Тура һәм ситләтелгән тултырыусы.\nБер составлы һөйләмдәр - 6 сәғәт:\nБер составлы һөйләмдәр тураһында төшөнсә. Бер составлы һөйләмдәрҙең төрҙәре. Кәм һөйләмдәр.\nТулы һәм кәм һөйләмдәр - 2 сәғәт:\nТулы һәм кәм һөйләмдәр тураһында төшөнсә, кәм һөйләмдәрҙең айырмаһы.\nТиң киҫәкле һөйләмдәр - 5 сәғәт:\nИнтонация менән бәйләнеп килгән тиң киҫәктәр, теркәүестәр менән бәйләнеп килгән тиң киҫәктәр. Улар араһында тыныш билдәләре. Тиң киҫәктәр эргәһендә дөйөмләштереүсе һүҙҙәр. Улар эргәһендә тыныш билдәләре.\nҺөйләмдең айырымланған эйәрсән киҫәктәре - 7 сәғәт:\nАйырымланыу тураһында төшөнсә. Эйәрсән киҫәктәрҙең айырымланыуы. Улар эргәһендә тыныш билдәләре. Хәл әйтемдәре эргәһендә тыныш билдәләре. Айырымланған эйәрсән киҫәктәр менән айырымланған хәл араһында оҡшашлыҡ һәм айырма.\nӨндәш һүҙе, инеш һүҙе, инеш һөйләме һәм ымлыҡтары булған һөйләмдәр - 4 сәғәт:\nӨндәш һүҙҙәр. Өндәш һүҙҙәрҙең мәғәнәүи үҙенсәлектәре, уларҙың һөйләмдәге урыны. Өндәш һүҙҙәр янында тыныш билдәләре. Инеш һүҙле, инеш һөйләмле һөйләмдәр.\nЫмлыҡтар. Улар эргәһендә тыныш билдәләре.\nТура һәм ситләтелгән телмәр - 4 сәғәт:\nТура телмәр. Тура телмәр эсендә автор һүҙҙәре. Тура телмәрле һөйләмдәр эргәһендә тыныш билдәләре. Ситләтелгән телмәр, уның тура телмәрҙән айырмаһы. Цитата. Уның янында тыныш билдәләре. Диалог.\n5 - 7 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 4 сәғәт.\n8 - се класс (68 сәғәт, аҙнаға 2 сәғәт)\nСинтаксис буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 4 сәғәт.\nТеҙмә ҡушма һөйләмдәр – 8 сәғәт:\nТеркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәр тураһында дөйөм төшөнсә, уларҙа тыныш билдәләре. Теркәүесле теҙмә ҡушма һөйләмдәр тураһында дөйөм төшөнсә, уларҙа тыныш билдәләре\nТеркәүесле һәм теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡыу , уларҙы һөйләү һәм яҙма телмәрҙә ҡулланыу күнекмәләрен үҫтереү.\nЭйәртеүле ҡушма һөйләмдәр - 16 сәғәт:\nБаш һәм эйәрсән һөйләмдәр. Эйәрсән һөйләмдәрҙең баш һөйләмгә бәйләнеп килеү ысулдары; 1) теркәүестәр 2) бәйләүестәр 3) килеш ялғауҙары 4) интонация 5) мөнәсәбәт һүҙҙәр\nЭйәрсән һөйләмдәрҙең төрҙәре. Улар эргәһендә тыныш билдәләре. Эйә, хәбәр, аныҡлаусы, тултырыусы эйәрсән һөйләмдәр. Хәл һөйләмдәр – ваҡыт, урын, рәүеш, күләм - дәрәжә, маҡсат, сәбәп, шарт һәм кире эйәрсән һөйләмдәр.\nҠатмарлы синтаксик төҙөлмәләр –8 сәғәт:\nКүп эйәрсәнле ҡушма һөйләмдәр тураһында дөйөм төшөнсә. Күп эйәрсәнле ҡушма һөйләмдәрҙә тыныш билдәләре.\nҠатнаш ҡушма һөйләмдәр тураһында дөйөм төшөнсә. Ҡатнаш ҡушма һөйләмдәрҙә тыныш билдәләре. Теҙем тураһында дөйөм төшөнсә. Уларҙың стилистик роле.\nТыныш билдәләренең ҡуйылышы - 5 сәғәт:\nҮткәндәрҙе дөйөмләштереп ҡабатлау - 5 сәғәт.\n9 - сы класс (68 сәғәт, аҙнаға 2 сәғәт)\nТел тураһында дөйөм төшөнсә – 9 сәғәт:\nЙәмғиәт тормошонда телдең роле. Тел – үҫә барыусы ижтимағи күренеш. Башҡорт теле – башҡорт халҡының милли теле. Башҡорт әҙәби теле. Башҡа ҡәрҙәш төрки телдәр араһында башҡорт теленең урыны. Әҙәби тел һәм диалект тураһында дөйөм төшөнсә. Башҡорт теленең диалекттары. Башҡорт әҙәби теле һәм уның үҫеше. Ике теллелек.\nБашҡорт әҙәби теленең стилдәре – 13 сәғәт:\nСтилистика тураһында дөйөм төшөнсә. Әҙәби телдең стилдәре:йәнле һөйләү стиле, фәнни, рәсми (эш ҡағыҙҙары) , эпистоляр(хаттар), публицистик стилдәр,күркәм (художестволы) әҙәбиәт стиле. Уларҙың төп үҙенсәлектәре.\nҺүрәтләү саралары –12 сәғәт:\nҺүрәтләү саралары – күркәм әҙәбиәт стиле саралары. Эпитет, сағыштырыу, метафора, лексик һәм грамматик синонимдар\nV-IX кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системаға һалыу.\nФонетика. Графика. Орфоэпия. Орфография. – 3 сәғәт:\nФонетиканың төп төшөнсәләре. Телмәр өндәренең яһалышы. Графика һәм алфавит. Башҡорт теленең алфавиты. Башҡорт яҙыуы тарихынан ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр. Һуҙынҡы өндәр. Тартынҡы өндәр. Тартынҡы өндәрҙең сиратлашыуы. Сингармонизм. Ассимиляция. Диссимиляция. Һүҙҙең баҫымы. Орфоэпия һәм орфография. Орфографияның принциптары.\nЛексика – 5 сәғәт:\nЛексиканың төп төшөнсәләре. Башҡорт теленең һүҙлек составы, уның үҫә барыуы һәм байыуы. Хәҙерге осорҙа башҡорт теле лексикаһының үҫеү юлдары. Башҡорт теле лексикаһының стилистик бүленеше. Төрлө ҡатлам лексик берәмектәрҙең ҡулланыу үҙенсәлнктәре. Башҡорт теленең фразеологияһының үҫеүе һәм байыуының сығанаҡтары. Телмәрҙә фразеологик берәмектәрҙе ҡулланыу. Аңлатмалы һүҙлек һәм уның төрҙәре.\nҺүҙҙең төҙөлөшө һәм һүҙьяһалыш. Морфология. – 6 сәғәт:\nТамыр һүҙ һәм яһалма һүҙ. Һүҙ һәм форма яһаусы ялғауҙар. Һүҙ үҙгәртеүсе ялғауҙар. Ҡайһы бер ялғауҙарҙың күп мәғәнәлеге, омоним ялғауҙар. Һүҙҙең яһалыу юлдары. Һүҙҙәрҙе составы, яһалышы һәм этимологик яҡтан анализлау.Этимологик, һүҙьяһалыш һүҙлектәре.Хәҙерге башҡорт телендә һүҙ төркөмдәре системаһы. Һүҙҙәрҙе һүҙ төркөмдәренә бүлеүҙең принциптары. Телмәрҙә үҙ аллы һәм ярҙамсы төркөмдәренең роле. Һүҙҙең грамматик мәғәнәһе. Һүҙ төркөмдәренең төп категориялары. Һан, эйәлек заты, хәбәрлек заты, килеш. Килештәрҙең мәғәнәләре. Башҡорт телендә ҡылымдарҙың төрҙәре. Һөйкәлеш, зат, заман категорияларының һөйләмдәрҙе төҙөүҙәге роле. Алмаштарҙың , рәүештәрҙең телмәрҙәге роле. Башҡорт телендә ярҙамсы һүҙҙәрҙең составы һәм урыны. Һүҙҙәрҙең бер һүҙ төркөмөнән икенсеһенә күсеүе.\nСинтаксис һәм пунктуация – 20 сәғәт:\nСинтаксистың төп берәмектәре. Хәҙерге башҡорт теленең һүҙбәйләнештәр һәм һөйләмдәр системаһы. Синтаксиста теҙмә һәм эйәртеүле бәйләнештең төрҙәре, ысулдары. Синтаксик сараларҙың синонимия һәм уларҙың стилистик биҙәктәре. Башҡорт телендә тыныш билдәләренең системаһы һәм уны ҡабатлау.\nIII. ТЕМАТИК ПЛАНЛАШТЫРЫУ\nБүлек/тема Кластар (сәғ.)\nТелмәр һәм аралашыу телмәре 1 1 1\nТелмәр эшмәкәрлеге 1 4\nТелдең функциональ төрлөлөгө 12\nТел тураһында дөйөм белешмә 1 1 1 1 3\nФонетика һәм орфоэпия 21 1 1\nГрафика 4 2 Морфемика һәм һүҙьяһалыш 6 Лексикология һәм фразеология 6 7 1 11\nМорфология 16 58 1 7\nСинтаксис 13 0 58 51 26\nДөрөҫ яҙыу: орфография һәм пунктуация 4 2 2 13 Тел һәм мәҙәниәт 2 2 1\nБөтәһе 68 68 68 68 68\n1 . “Әҙәбиәт” фәнен өйрәнеүҙең һөҙөмтәләре.\nТөп урта мәктәпте тамамлап сығыусы уҡыусыларҙың “Әҙәбиәт” фәнен өйрәнеү һөҙөмтәһендә алған шәхси һөҙөмтәләре түбәндәгеләр:\nшәхестең рухи - әхлаҡи сифаттарын камиллаштырыу, күп милләтле Ватанға һөйөү тойғолары, башҡорт һәм башҡа халыҡтарҙың әҙәбиәтенә ихтирам тәрбиәләү;\nтанып белеү коммуникатив мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн төрлө мәғлүмәт сығанаҡтарын файҙаланыу (һүҙлектәр,энциклопедиялар, Интернет – ресурс.).\nТөп урта мәктәптә “Әҙәбиәт” фәнен өйрәнеүҙең метапредмет һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора:\n* проблемаларҙы аңлай белеү, гипотеза ҡуйыу, материалдарҙы структураға һалыу, үҙ позицияһын иҫбатлау өсөн аргументтар һайлау, телдән йәки яҙма текстарҙа сәбәп – эҙемтә бәйләнештәрен билдәләү, һығымталарҙы формалаштырыу;\nэшмәкәрлекте үҙ аллы ойоштороу оҫталығы, уны баһалау, ҡыҙыҡһыныу сфераһын билдәләү;\nтөрлө мәғлүмәт сығанаҡтары менән эшләү күнекмәһенә эйә булыу, уны табыу, анализлау, үҙ эшмәкәрлегендә файҙаланыу.\nТөп урта мәктәпте тамамлаусы уҡыусыларҙа фән һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора:\nтанып белеү сфераһында:\nбашҡорт халыҡ ижадында һәм башҡа халыҡтарҙың фольклорында, боронғо әҙәбиәт вәкилдәренең, башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрендә күтәрелгән төп проблемаларҙы аңлау;\nхудожестволы әҫәрҙең яҙылыу дәүере менән бәйләнешен аңлау, унда сағылған ваҡыт,әхлаҡ сифаттары һәм уларҙың бөгөнгө көн яңырыуын асыҡлау;\nәҙәби әҫәрҙе анализлай белеү, теге йәки был әҫәрҙең ниндәй жанр төрөнә ҡарауын билдәләү, темаһын, идеяһын, әхлаҡ пафосын аңлау, уның геройҙарына характеристика биреү, бер йәки бер нисә әҫәрҙең геройҙарын сағыштырып ҡарау;\nәҫәрҙең сюжетын, композицияһын,тасуири һүрәтләү сараларын билдәләү; әҫрҙең идея – художество йөкмәткеһен асыуҙа уларҙың ролен аңлау(филологик анализ элементтары);\nәҙәби әҫәрҙе анализлағанда элементар әҙәби терминдар менән эш итә белеү;\nҡиммәт – ориентация сфераһында:\nбашҡот әҙәбиәте һәм мәҙәниәтенең рухи - әхлаҡи ҡиммәттәре менән таныштырыу, уларҙы башҡа халыҡтарҙың рухи - әхлаҡи ҡиммәттәре менән сағыштырыу;\nбашҡорт әҙәбиәте әҫәренә ҡарата уҡыусыларҙың үҙ ҡарашын булдырыу һәм уларҙы баһалау;\nөйрәнелгән әҙби әҫәрҙәргә үҙ интерпретацияһын булдырыу(айырым осраҡтарҙа);\nавтор позицияһын аңлау, уға ҡарата үҙ ҡарашын булдырыу;\nтөрлө жанрҙарҙа яҙылған әҙәби әҫәрҙе аңлы итеп уҡыу һәм уларҙың йөкмәткеһен адекват ҡабул итеү;\nпроза әҫәрҙәрен йәки уларҙың өлөштәрен текста ҡулланылған башҡорт теленең тасуири һүрәтләү сараларын һәм цитаталар ҡулланып һөйләй белеү;\nтыңланған йәки уҡылған текст буйынса һорауҙарға яуап бирә белеү, телдән төрлө текстағы монолог телмәр төҙөү, диалог алып барыу оҫталығына эйә булыу;\nөйрәнелгән әҫәрҙең тематикаһы, проблематикаһы менән бәйле изложение, инша яҙыу, класта һәм өйҙәижади эштәр һәм дөйөм мәҙәниәт темаларына реферат яҙыу;\nһүҙ сәнғәте булараҡ әҙәбиәттең образлылыҡ тәбиғәтен аңлау;\nәҙәби әҫәрҙе эстетик ҡабул итеү, эстетик зауыҡ формалаштырыу;\nбашҡорт һүҙҙәренең эстетик функцияһын,әҙәби әҫәрҙә художестволы образдар тыуҙырыуҙа тасуири һүрәтләү сараларының ролен аңлау.\nУҡыу йылы аҙағына планлаштаралған һөҙөмтәләр\n“Башҡорт әҙәбиәте” курсын өйрәнеү һөҙөмтәһендә уҡыусы белергә тейеш:\nI. Шәхси сифаттар:\n1. Үҙ милләтен, Ватанын, тыуған яғын яратыу;\n2. Этник һәм милли сағылышын таныу;\n* үҙаллылыҡҡа, белем алыуға етди һәм яуаплы ҡарау;\n* мәктәп һәм кабинет йыһаздарына, уҡыу әсбаптарына һаҡсыл ҡарау;\n* һаулыҡты нығытырға һәм һаҡларға;\n* атай - әсәйгә,тиҫтерҙәренә иғтибарлы һәм ихтирамлы булырға;\n3. Ғаилә һәм йәмғиәт ҡиммәттәрен ихтирам итеү, үҙ аллы эшләү һәм үҙ эштәренә яуап бирергә әҙер булыу;\n4. Ҡыҙыҡһыныусан, әүҙем булыу һәм донъяны танып белергә ынтылыу;\n5. Динамик үҙгәреүсән һәм үҫтерешле донъяла үҙенең социаль ролен аңлау;\n6. Әхлаҡ, социаль ғәҙеллек һәм ирек хаҡындағы ҡараштар нигеҙендә үҙ аллы үҫешкә һәләтле булыу;\n7. Һәр саҡ этик тойғолар, ихтирамлылыҡ һәм эмоциональ - әхлаҡ һәм икенсе кешеләрҙең тойғоларын уртаҡлаша алыу;\n8. Өлкәндәр һәм тиңдәштәр менән төрлө социаль хәлдәрҙә аҡыллы хеҙмәттәшлектең кәрәклеген аңлау һәм бәхәсле хәлдәрҙән сыға белеү;\n9. Сәләмәт булыу һәм төрлө шарттарҙан хәүҫфһеҙ сығыу ҡағиҙәләрен үтәү.\nУҡыу эшмәкәрлегенең универсаль алымдарын үҙләштереү (танып белеү, регулятив һәм коммуникатив).\nУҡыу күнекмәләре нигеҙҙәрен белеү, үҙенең эшмәкәрлеген ойошторорға һәләтле булыу;\nҮҙенең уҡыу эшмәкәрлегенең нигеҙҙәрен проектлау, баһаларға һәләтле булыу, уңышҡа өлгәшеүҙең эффектив юлдарын билдәләй белеү;\nуҡыу процесына яуаплы ҡарашлы булыу, маҡсат ҡуя, эште планлаштыра, уҡыу мәсьәләләрен сисә белеү; әҙәбиәт буйынса теге йәки был яҙыусы һәм художестволы әҫәр буйынса кәрәкле мәғлүмәт туплау,әҙерләнеү эше алып барырға, уның буйынса презентация эшләй белеү;\nбилдәле кимәлдә башҡорт теленең лексик – фразеологик минимумын үҙләштереү һәм телмәрҙә ҡуллана белеү;\nҮҙенең йәш мөмкинлектәренән сығып компьютер грамоталылығына эйә булыу, кәрәкле мәғлүмәт йыйыу, анализлау, эшкәртеү маҡсатында Интернетҡа сыға белеү, текстың төп фекерен билдәләү, йөкмәткеһен еткерә алыу, уның буйынса һорауҙарға яуап биреү;\nАңлы уҡыу күнекмәләрен үҙләштереү, төрлө стиль һәм жанрҙағы текстарҙы үҙ аллы уҡый белеү, текстың төп фекерен билдәләү, йөкмәткеһен етекрә алыу, уның буйынса һорауҙарға яуап биреү;\nСағыштырыу, анализ, синтез дөйөмләштереү кеүек логик эшмәкәрлеккә эйә булыу,оҡшаш сифаттары буйынса классификациялау, сәбәп – эҙемтә бәйләнештәрен һәм оҡшашлыҡты булдырыу;\nӘңгәмәсеһенең фекерен тыңларға һәләтле булыу, тикшерелгән предметҡа ҡарата үҙенең нигеҙле ҡарашын әйтә белеү һәм конфликтлы хәлдәрҙән сыға белеү;\nОбъекттар һәм процестар мөнәсәбәтен сағылдырған бәйләнештәрҙең база, предмет, метапредмет төшөнсәләренә эйә булыу.\nIII. Предмет һәләттәре:\nТелде милли үҙаң нигеҙе булараҡ аңлау;\nБашҡорт теле Башҡортостандың, рус теле Рәсәй Федерацияһының дәүләт һәм аралашыу теле булараҡ мәғәнәһен аңлау;\nДөйөм мәҙәниәт күрһәткесе, кешенең гражданлыҡ позицияһы булараҡ норматив телмәр һәм яҙма рус телен белеү;\nТелмәр этикетына, аралашыуҙа төрлө тасуири тел сараларына эйә булыу;\nӘҙәбиәтте милләт ара һәм халыҡ – ара мәҙәниәттең күрһәткесе булараҡ аңлау;\nУҡыуҙың төрлө төрҙәрен файҙаланыу: танышыу, өйрәнеү, һайлап, эҙләп, аңлы рәүештә ҡабул итеү һәм текстарҙың йөкмәткеһен аңлап, геройҙарҙың эшенә, ҡылығына әхлаҡи баһа биреү;\nТанып белеү, ғәмәли һәм коммуникатив мәсьәләләрҙехәл итеү өсөн телмәр берәмектәре менән эш итә белеү;\nУҡыу компонентына,үҫешкән телмәр оҫталығына эйә булыу, йәғни ҡысҡырып уҡыу һәм үҙ аллы уҡыу техникаһына анализдың элементар алымдарын, элементар әҙәбиәт төшөнсәләр менән художестволы, фәнни – популяр һәм уҡыу текстарын үҙгәртеп ҡора белеү;\nУҡыу өсөн үҙ аллы әҙәбиәт һайлап ала белеү,өҫтәлмә мәғлүмәт алыу өсөн мәғлүмәт сығанаҡтары менән файҙаланыу;\nҺөйләмгә тулы синтаксик анализ: интонация буйынса һөйләм төрөн билдәләү, баш һәм эйәрсән киҫәктәрен табыу, һөйләмде мәғәнәһе яғынан бәйле һүҙбәйләнештәргә тарҡата белеү;\n70 – 80 һүҙлек текст буйынса изложение яҙыу, инша ижад итеү, тирә - яҡтағы күренештәрҙе һүрәтләп, хәл – ваҡиғаларҙы эҙмә - эҙ бәйән итеп, текст төҙөп яҙа белеү;\nУҡыусылар белергә тейеш талаптар:\nөйрәнелгән авторҙың исемен һәм авторын белеү;\nәҫәрҙәге ваҡиғаларҙы (сюжетты, геройҙы, геройҙар менән ваҡиғаларҙың үҙ – ара бәйләнешен) аңлау;\nәҫәрҙең композицияһын аңлата белеү;\nюмор, сатира, строфа, метафора һәм әҙәби төрҙәрҙең төп билдәләрен белеү;\nпортрет, пейзаж, аллегория, гипербола, даими эпитет төшөнсәләренең төп билдәләрен белеү;\nятлау өсөн тәҡдим ителгән әҫәрҙәр тексын белеү;\nөйрәнелгән әҫәрҙең эпизоттарын айырып күрһәтә белеү;\nәҫәрҙәге ваҡиғалар араһындағы ваҡыт һәм сәбәп - һөҙөмтә бәйләнешен билдәләй белеү;\nяҙыусы ижад иткән картиналарҙы күҙ алдына баҫтырыу;\nәҫәрҙә ҡатнашыусыларҙы характерлауҙа мөһим урын тотҡан эпизодтарҙы айырып күрһәтеү;\nөйрәнелгән әҫәрҙә сюжет элементтарының ( экспозиция, төйөнләнеү, ваҡиғалар үҫеше, кульминация, сиселеү) идея – художество урынын билдәләү;\nтелдең һүрәтләү сараларының(шул иҫәптәнметафораның) контекстағы идея – художество урынын билдәләү;\nуҡытыусы ҡуйған проблемалы һорау нигеҙендә әҫәрҙең геройын характерлау;\nавторҙың мөнәсәбәтен асыҡлау маҡсатында өйрәнелгән әҫәрҙең ике геройын сағыштырыу;\nэпик һәм лирик әҫәрҙәрҙе айыра белеү;эпик әҫәргә йәки уның өҙөгөнә төрлө характерҙағы план төҙөү;\nүҙ аллы уҡылған әҙәби сәнғәт әҫәрҙәренә (әҫәрҙәге герой һәм ваҡиғаларға ҡарата үҙ мөнәсәбәтеңде белдереү)яҙма йәки телдән баһалама бирә белеү;\nһорауҙарға тулы яуап һәм геройҙарға (индивидуаль һәм сағыштырма) характеристика бирә белеү;\nөйрәнелгән әҫәр буйынса телдән йәки яҙма рәүештә фекерләү характерындағы инша яҙыу;\nхудожестволы әҫәрҙәрҙе тасуири уҡыу;\nэпик әҫәрҙәрҙе йәки уларҙың өҙөктәрен яҙма рәүештә тулы итеп йәки һайлап, ҡыҫҡартып һөйләп биреү (изложение төҙөү);\nэпик, лирик, лиро – эпик һәм драматик әҫәрҙәрҙе айыра белеү.\nIV. Универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштереү:\nуҡыу процесына яуаплы ҡарау, маҡсат ҡуя, эште планлаштыра,уҡыу мәсьәләләрен сисә белеү;\nтеге йәки был тема буйынса кәрәкле мәғлүмәт туплау, эҙләнеү эше алып барыу, уның буйынса презентация эшләй белеү;\nмәҙәниәтле аралашыу оҫталығына,телмәр этикетына эйә булыу,үҙ фекерен яҡлағанда, уй – тойғоларын еткерә алырлыҡ аныҡ, эҙмә -эҙ бәйән итеү, әңгәмәсенең уй – тойғоларын аңларға тырышыу, уның менән иҫәпләшә һм уртаҡ фекергә килә белеү;\nбилдәле кимәлдә башҡорт теленең лексик – фразеологик минимумын үҙләштереү һәм телмәр ҙә ҡулланыу.\n2.Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе :\n(Бөтәһе - 102 сәғәт, аҙнаға 3 сәғәт)\nМ.Ғафури “Нурлы мәктәп”.\nР.Ниғмәти “Хәйерле юл һеҙгә”.\nШиғырҙарҙа тыуған илде данлау, хөрмәтләү мотивтарының сағылышы. Тасуири уҡыу күнекмәләре. Мәктәп, белем алыуҙың мөһимлеге тураһында әңгәмә.\nР.Байбулатов “Ағас һәйкәл” хикәйәһенең йөкмәткеһен үҙләштереү, һөйләү күнекмәләре үткәреү. Һүҙлек өҫтөндә эш.\nН.Нәжми “Беренсе дәрес”.\nШиғырҙы тасуири уҡыу, һүрәттәр төшөрөү. Яңы һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе үҙләштереү. Сағыштырыу тураһында төшөнсә биреү.\nЛ.Яҡшыбаева “Бәхетең үҙең менән”. хикәйәһенә анализ.\nӘҫәрҙәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү. Үҙ һүҙҙәрең менән һөйләү күнекмәләре үткәреү. Хикәйә нигеҙендә бәхет һүҙенә аңлатма биреү\nА.Карнай “Урманда” әҫәре\nҒ.Рамазанов “Ураҡ өҫтө” шиғыры. Сағыштырыу тураһында.\nШиғырҙар өҫтөндә тасуири уҡыу күнекмәләре үткәреү. Шиғырҙың йөкмәткеһен үҙләштереү, хеҙмәт темаһының сағылышын ҡарау. Образдарға характеристика биреү. Яңы һүҙҙәр үҙләштереү.\nФ.Аҡбулатова “Атай икмәге” хикәйәһенең йөкмәткеһе\nХикәйәнең йөкмәткеһен үҙләштереү, һөйләргә өйрәнеү. Образдарға характеристика биреү. Яңы һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе үҙләштереү. Шиғри телмәр һәм проза телмәре. Хикәйәләү тураһында төшөнсә.\n«Ҡәмән менән Сәмән, картуф сәскән Сәлмән» әкиәте.\nӘҫәрҙәрҙә хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләү, һөнәр һайлау. «Минең буласаҡ һөнәрем» темаһына әңгәмә. Төрлө һөнәрҙәр тураһында мәҡәлдәр йыйыу, йырҙар тыңлау. Х.Тапаҡов “Бибинур “улуәсәй”. хикәйәһе.\nХикәйәләрҙә һуғыш темаһының бирелеше. Фронтта һәм тылда ил азатлығы өсөн көрәш. Образдарға характеристика. Әҫәрҙәрҙең йөкмәткеһен тасуири һөйләргә өйрәнеү. Һүҙлек өҫтөндә эш. Тәржемә күнекмәләре үткәреү. Хикәйә тураһында төшөнсә\nК.Кинйәбулатова “Әсә күңеле” ,Х.Назар “Таҡта сәй”.\nҒ.Вәлиев “Әсәйем фатихаһы”.\nӘҫәрҙәрҙә әсә образының бирелешен асыҡлау. Шиғырҙарҙы тасуири итеп уҡыу күнекмәләре үткәреү. Хикәйәләрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү,.\nЯ.Юмаев. “Шәкерт” шиғыры.\nН.Нәжми, Г.Юнысова ижадтары. Р.Назаров. “Яҙ башы”. Эпитет тураһында.\nШ.Бикҡол “Яҙғы уйҙар”.\nШиғырҙар өҫтөндә тасуири уҡыу күнекмәләре үткәреү. Шиғырҙарҙа миҙгелдәр алмашыныуы, тәбиғәттең уяныуы, яҙ килеүе, ҡоштарҙың, хайуандарҙың тормошондағы үҙгәрештәрҙе күҙәтеү. Хикәйәләрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү, һөйләү, тәржемә күнекмәләре үткәреү. Яҙ тураһында әңгәмә үткәреү, ижади эштәр башҡарыу. Йәнләндереү тураһында төшөнсә.\nД.Бүләков “Эҫе ҡар”.\nӘҫәрҙәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү, һөйләү, һүҙлек, тәржемә эшен башҡарыу. Әҫәр геройҙарының эштәрен барлау.\nМ.Гәрәев – 2 тапҡыр Советтар Союзы Геройы\nТ.Ғиниәтуллин “Миҙал”. Әҫәрҙең йөкмәткеһенә анализ. Шиғри телмәр һәм проза.\nЕңеү көнөнә арналған әҫәрҙе уҡыу.Әҫәрҙәге был иҫтәлекле тарихи ваҡиғаға, еңеүселәргә мөнәсәбәтен, ватансылыҡ тойғоларының сағылышын күҙәтеү, Еңеү көнө, Бөйөк ватан һуғышы, халҡыбыҙҙың ил азатлығы өсөн һуғышта күрһәткән батырлығы тураһында әңгәмәләр ойоштороу, ижади эштәр башҡарыу. Яңы һүҙҙәрҙе үҙләштереү, тәржемә эштәре башҡарыу. Еңеү тураһында йырҙар өйрәнеү.\nА.Карнай “Турғай”. Хикәйә буйынса ижади эш.\nТ.Йосопов. “Ерән ҡашҡа”.\nС Ағиш “Турыҡай”әҫәре\nШиғырҙа аттың тасуирланыуына ижади эштәр башҡарыу. Тасуири уҡыу күнекмәләре. Хикәйәләрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү, образдарға характеристика биреү, яҙма эштәр эшләү. Йәйге тәбиғәткә экскурсия ойоштороу.\nУҡыу программаһының йөкмәткеһе\n(Бөтәһе-68 сәғәт, аҙнаға-2 сәғәт)\nӘҫәрҙең тексын өйрәнеү- 55 сәғәт.\nҺөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү – 8 сәғәт.\nСиныфтан тыш өйрәнелгән әҫәрҙәр буйынса әңгәмә - 5 сәғәт.\nШ.Биҡҡолов. “Яңырыу”. Р.Мифтахов. “Башла”, “Һүҙ”. Ғ Хөсәйенов. “Парсалар” (туған тел тураһында). З.Биишева. “Башҡорт теле” (4 сәғәт).\nӘҫәрҙәрҙә яҡтылыҡты, яңылыҡты данлау йәмғиәтте яңыртыу, үҙгәртеп ҡороуға саҡырыу. Кешелек тормошонда һүҙҙең әһәмиәтен, туған телдең матурлығын, нәфислеген, яғымлылығын данлау.\nР.Бикбаев. “Уралыма”, “Салауат ҡылысы”. Ә.Атнабаев. “Салауат менән һөйләшеү”. С.Шәрипов. “Яҙмыш менән алыш”. М.Ғәли “Ҡайт, Салауат!” (4 сәғәт).\nШиғырҙарҙа халыҡтың азатлыҡ өсөн көрәшен, Салауат исеменең үлемһеҙлеген, халыҡ тарихы көрәшендәге ролен күрһәтеү.\nХалыҡ ижады буйынса 5 класта үтелгәндәрҙе (әкиәттәр, йырҙар, мәҡәлдәр, йомаҡтар) ҡабатлау, тәрәнәйтеү. Халыҡ ижады жанрҙары тураһында төшөнсә.\n“Аҡъял батыр”, “Урал батыр”, “Ҡариҙел” әкиәттәре (4 сәғәт).\n“Аҡъял батыр”, “Урал батыр” әкиәттәренең йөкмәткеһе. Халыҡтың ауыр тормошон кәүҙәләндереү. Урал батыр менән Аҡъял батыр образдарында халыҡ бәхете өсөн көрәш һәм халыҡҡа хеҙмәт итеү идеяһының сағылышы. Әкиәттәрҙең художество үҙенсәлектәре (эпитет, гипербола, ҡабатлауҙар), теленең байлығы, образлылығы.\n“Ҡариҙел” әкиәтенең йөкмәткеһе, жанр үҙенсәлектәре өҫтөндә күҙәтеүҙәр.\nӘҙәбиәт теорияһы. Әкиәт тураһында төшөнсәне ҡабатлау. Гипербола тураһында төшөнсә.\nБәйеттәр (1 сәғәт).\nХалыҡ ижадының бер төрө булыу яғынан бәйет. Бәйеттәрҙең тарихи ерлеге. Уларҙың тематиҡаһы (һуғыш, тормош-көнкүреш бәйеттәре), төрлө осорҙарҙың сағылышы.\nБәйеттәрҙең үҙенсәлектәре: сюжетлы булыуы, йырҙар менөн оҡшашлығы, традицион алым менән башланыу һәм тамамланыуы.\n“Герман һуғышы бәйеттәре”. Беренсе Бөтә донъя һуғышы картиналарын кәүҙәләндереү. Империалистик һуғыштың халыҡ мәнфәғәттәренән алыҫ булыуын, һалдаттар араһында революцион фекер тарала барыуын, уларҙың азатлыҡҡа, тыныс тормошҡа ынтылыуын күрһәтеү.\nӘҙәбиәт теорияһы. Архаизм һәм диалектизм, варваризм тураһында төшөнсә.\n“Дон далаларында”, “Мәскәүҙән киттек, Берлинға еттек” бәйеттәре. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауыр һалдат юлын бәйән итеү. Бәйеттәрҙең яңы йөкмәткеле, яңы идея йүнәлешле һәм оптимистик характерҙа булыуы.\nӘҙәбиәт теориһы. Бәйет тураһында төшөнсә.\nКөләмәстәр. Таҡмаҡтар (1 сәғәт).\n“Егеттәр” таҡмағында немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы алып барылған Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт егеттәренең батырлыҡтарын, еңеүгә булған ышанысын һәм рух күтәренкелеген күрһәтеү. Көләмәстәрҙә халыҡҡа хас үткер аҡыллылыҡтың сағылышы. Уларҙың әһәмиәте.\nӘҙәбиәт теорияһы. Таҡмаҡтар, көләмәстәр тураһында төшөнсә.\nБеҙҙең боронғо әҙәбиәтебеҙ (2 сәғәт)\nҠол Ғәли. Йософтоң матурлығы (“Йософ ҡиссаһы”нан өҙөк). Табын ҡәбиләһенең Ҡара Табын ырыуы шәжәрәһе. Шәжәрә тураһында.\nЯ.Хамматов. “Бөртөкләп йыйыла алтын”, (“Ғәйзулла” бүлеге) (4 сәғәт).\nӘҫәрҙә сағылдырылған осор, идея-тематик йөкмәткеһе, төп образдары, тел-стиль үҙенсәлектәре өҫтөндә күҙәтеү.\nӘҙәбиәт теорияһы: хикәйәләү тураһында төшөнсә.\nШ.Бабич. “Башҡортостан”, “Тупраҡ”. Ф.Туғыҙбаева. “Эй, яҙмышым минең”. Р.Назаров. “Башҡорт”, “Бәхет”, “Офоҡтағы ҡояш” (4 сәғәт).\nР.Ғарипов. “Һағыш”, “Ялан сәскәләре” (2 сәғәт).\nШиғырҙарҙа тыуған ерҙе һағыныу, уның тәбиғәтен маҡтау идеяһы. Шиғыр теле өҫтөндә күҙәтеүҙәр.\nР.Солтангәрәев. “Осто бөркөт” (3 сөғөт).\nӘҫәрҙә граждандар һуғышы осоронда хәрби етәксе-комбриг Муса Мортазиндың батырлыҡтарын, ил алдындағы хәрби данын, фажиғәле һәләкәтен тасуирлау. Шул осорға хас хаталарҙы, уларҙың сәбәптәрен аңлатыу.\nС.Агиш. “Ҡунаҡ һәм намыҫ” хикәйәһе (1 сәғәт). Әҫәрҙә халыҡ характерына хас күңел күркәмлеген, кешеләр араһындағы матур ғәҙәттәрҙе тасуирлау.\nМ.Харис. “Хат”, “Онотмаһын мине тыуған ил” (1 сәғәт).\nШиғырҙарҙа Ватан һуғышы яугирҙарына хас батырлыҡ, тыуған илгә бирелгәнлек сифаттарын кәүҙәләндереү.\nӘ.Вахитов. “Ир ҡанаты” (2 сәғәт).\nХикәйәлә сағылдырылған осор. Мөхәмәтулла бабай образында халыҡ характерына хас күркәм сифаттарҙың сағылышы. Ғәҙеллек, шәфҡәтлелекте хуплау идеяһы.\nӘҙәбиәт теорияһы: характеристика тураһында төшөнсә.\nҠ.Аралбай. “Көмөш медалдар” (1 сәғәт).\nӘсә образы аша хеҙмәттең бөйөклөгөн, фиҙакәрлекте, рухи ныҡлыҡты данлау.\nР.Хисаметдинова. “Эй, баласаҡ”. Ф.Чанышева. “Мәрхәмәтле ерҙә табаным”, “Икмәк еҫе”. Г.Юнысова. “Әсәй һыйыр һауа” (2 сәғәт).\nАта, әсә, бала араһындағы яғымлы, йылы мөнәсәбәтте сағылдырыу. Ололор биргән һабаҡтың балаларҙың рухи үҫешендәге әһәмиәтен сағылдырыу. Кеше хеҙмәтен юғары баһалау, икмәкте ҙурлау, уға хөрмәт тәрбиәләү.\nӘҙәбиәт теорияһы: сағыштырыу, эпитет тураһындағы төшөнсәне ҡабатлау, тәрәнәйтеү. Йәнләндереү тураһында төшөнсә.\nА.Игебаев. “Яҙ башында”. Н.Нәжми. “Яҡты яҙ”. Г.Юнысова. “Умырзая” (2 сәғәт).\nЯҙҙың билдәләрен, шатлыҡлы хистәрен уятыуын, матурлығын тасуирлау.\nР.Насыров. “Ҡайҙа һин, А.Матросов?” Әҫәрҙән өҙөк (3 сәғәт).\nА.Матросов-Шакирйән Мөхәмәтйәнов хаҡында яңы мәғлүмәттәр. Уның тормошо менән бәйле ваҡиғалар, характер үҙенсәлектәре. Исеменең үлемһеҙлек яулауы.\nЗ.Биишева. “Дуҫ булайыҡ” (әҫәрҙән өҙөк) (3 сәғәт).\nӘҫәрҙә балалар тормошон, уларҙың дуҫлыҡҡа, хеҙмәткә мөнәсәбәттәрен сағылдырыу. Юлдаш, Ҡыҙырас образдары.\nХ.Назар. “Тауҙар”, “Бөрйәндә” (2 сәғәт).\nШиғырҙарҙа тәбиғәттең көс-ҡеүәтен, бөйөклөгөн данлау, уны халыҡтың көсө, ҡеүәте, күңел күркәмлеге менән сағыштырыу.\nШиғырҙарҙың образлы тел сараларын асыу, һүрәтләү саралары өҫтөндә күҙәтеүҙәр.\nӘ.Хәким. “Ҡарт һалдат, йәш һалдат” (2 сәғәт).\nҠарт һалдат һәм йәш һалдат образдары. Уларҙың һуғышҡа мөнәсәбәте араһындағы айырма нимәлә? Образдар, уларҙың айырым, оҡшаш яҡтарын асыу.\nТ.Йосопов. “Күңел тула” (1 сәғәт).\nШиғырҙа халыҡ тарихы, халыҡ тормошо тураһында уйланыуҙар, халыҡҡа тыныс, бәхетле тормош теләү.\nҒ.Туҡай. “Йәй көнөндә”, “Йәйге таң хәтирәһе” (2 сәғәт) шиғырҙарында һүрәтләнгән тәбиғәт картиналарын күрһәтеү.\nШиғырҙағы образлы һүрәтләү саралары, күҙәтеүҙәр.\nМ.Кәрим. “Ләйсән”. Р.Ниғмәти. “Йәйге ямғыр” (2 сәғәт).\nШиғырҙарҙа тыуған тәбиғәт күренештәрен тасуирлау. “Ләйсән” шиғырының тыныслыҡты символлаштырыуҙағы мәғәнәһен асыу. Шиғырҙағы образлы һүҙ һәм һөйләмдәрҙе ҡулланып тәбиғәт күренештәрен тасуирлау күнекмәләрен үҫтереү.\nӘҙәбиәт теорияһы: антоним тураһында төшөнсә.\nПредмет-ара бәйләнештәр. Бөйөк Ватан һуғышы хаҡында тарихи мәғлүмәт биреү.\nСәнғәт. Ф.Ерғәлиев. “Салауат йорто”; Д.Ишемғолов. “Иртә. Төш. Кис”.\nБөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау (2 сәғәт).\nЯтлау өсөн әҫәрҙәр:\nҒ.Хөсәйенов.”Парсалар”(туған тел тураһында).\nӘкиәттәр, таҡмаҡтар (уҡытыусы һайлауы буйынса).\nШ.Бабич. “Башҡортостан”, “Тупраҡ”.\nФ.Туғыҙбаева.”Эй яҙмышым минең”.\n(Бөтәһе – 68 сәғәт, аҙнаға- 2 сәғәт)\nӘҫәрҙең тексын өйрәнеү – 55 сәғәт.\nКластан тыш уҡылған әҫәрҙәр буйынса әңгәмә - 5 сәғәт.\nМ. Ямалетдинов. «Көрәш, кеше!»\nР. Дәүләди. «Ҡоролтайга барам». (2 сәгәт).\nШиғырҙарҙа йәмғиәтте яңыртып ҡороу, торғонлоҡтан ҡотолоу өсөн көрәшкә саҡырыу идеяһы. Ҡоролтайҙа халҡыбыҙҙың аҙатлыҡ, яҡтылыҡ көрәше традицияларына таяныу, халыҡты берләштереү, йәмғиәтте яңылыҡ, шәфҡәтлелек, гуманлыҡ өсөн яңы көрәшкә өндәү.\nИ. Бураҡаев. «Башҡорт көсө» (2 сәгәт).\nӘҫәрҙә сағылдырылған осор. Башҡорт гәскәрҙәренең Сыңғыҙхан ғәскәре менән көрәшә. Дошман ҡулына эләккән башҡорт яугирҙарыньң рухи ныҡлығын, ғәҙеллеккә, туғанлыҡҡа, берҙәмлеккә тоғролоғон тасуирлау. Образдарға характеристика.\nҒ. Хөсәйенов. «Ете ырыу», «Алдар батыр ҡиссаһы» әсәрҙәре (5 сәғәт).\nЯҙыусының биографияһы әҫәрҙәрҙә тарихҡа аңлатма биреү, халыҡтың тормош-көнкүрешен, социаль һәм милли-колониаль иҙеүгә ҡаршы көрәшен һүрәтләү. Аҡһаҡалдар, ил батырҙары, Алдар батыр образын һүрәтләү. Кире образдар.\nБ. Рафиҡов. «Эйәрләнгән ат» (тарихи фараз) (4 сәғәт).\nӘҫәрҙә сағылдырылған осор. Тарихи фараздың жанр үҙенсәлектәре.Рогервик крепосы тотҡондары Салауат, Юлай Аҙналиндың тормош—көнкүрешен һәм Башҡорт иле — Ҡаратауҙа йәшәгән урман ҡарауылсыһы Аҡмал, ул тәрбиәләп үҫтергән Етембайҙың фажигәле яҙмыштарын һәм һәләкәтен тасуирлау. Образдарға характеристика.\nЯ. Хамматов. «Төньяҡ амурҙары» романынан өзөк (4 сәғәт).\nЯҙыусының биографияһы. Романда башҡорт халҡыныц XIX быуат башындағы тормошон һүрәтләү. 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт гәскәрҙәренең күрһәткән батырлыҡтарын сағылдырыу. Башҡорт яугирҙарыньң Кутузов менән, немец яҙыусыһы Гете менән осрашыуы. Ҡаһым түрә, Буранбай менән осрашыуҙары.\nБашҡорт халыҡ ижады. Халыҡ ижады буйынса 4 – 5-се синыфтарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау (әкиәт, мәҡәл, йомаҡ, бәйет, таҡмаҡ һәм йырҙар) (1сәғәт).\nЙырҙар. Риүәйәттәр (4 сәғәт)\nФольклор әҫәренең бер төрө булыу яғынан йыр. Көйҙәрҙең характерына ҡарап, башҡорт халыҡ йырҙарының икегә бүленеүе. Оҙон йырҙар һәм ҡыҫҡа йырҙар. Темаһы һәм йөкмәткеһе яғынан йырҙарҙьң бер нисә төркөмгә бүленеүе.\nТарихи ваҡиғалар, хәрби поход, һуғыш тураһындағы йырҙар һәм риүәйәттәр: «Урал», «Эскадрон», «Йәйләүлек», «Азамат», «Салауат телмәре», «Салауат», «Икенсе әрме» риүәйәте, «Любизар», «Әхмәт Байыҡ», «Ҡаһым түрә».\nБаструкка йәки һөргөнгә ебәрелгән кешеләр тураһындағы йырҙар һәм риүәйәттәр: «Буранбай» риүәйәте, «Буранбай» йыры, «Бейеш» риүәйәте, «Бейеш» йыры.\nТүрәләр тураһындағы йырҙар. Власть кешеләренән зарланыу, уларға нәфрәт белдереү йырҙары: «Ҡолой кантон», «Абдулла ахун», «Тәфтиләү».\nҠатын-кыҙ яҙмышы, тәбиғәт тураһындағы йырҙар һәм риүәйәттәр: «Зөлхизә», «Ғилмияза», «Таштуғай» риүәйәте.\nБашҡорт ҡатын-кыҙының хоҡуҡһыҙ хәлен, фажиғәле яҙмышын, иҫке ырыу йолаларын күрһәтеү. Легендала кәүҙәләнгән образдар. Легенданың художество көсө, поэтик үҙенсәлектәре, теле.\nӘҙәбиәт теорияһы. Риүәйәт һәм легендалар тураһында төшөнсә.\nӘҙәбиәт теорияһы. Йыр тураһында төшөнсә.\nҒ. Хөсәйенов. «Ҡурай» (үҙаллы уҡыу өсөн).\nКомпозитор Хөсәйен Әхмәтов (үҙаллы уҡыу өсөн).\nСеңләүҙәр (2 сәғәт)\nСеңләүҙәрҙең туй йолаһы менән бәйләнгән булыуы, уларҙа элекке башҡорт ҡатын-ҡызының ауыр яҙмышы, хоҡуҡһыҙ хәле һәм ризаһыҙлығы сағылышы. Ижтимағи шарттар үҙгәреү менән бергә сеңлэү жанрының да бөтөүе. Үткән тормоштоң ҡомартҡыһы булыу яғынан сеңләүзәрзең әһәмиәте.\n«Ерәнсә сәсән» әкиәте (2 сәғәт). Әкиәттең йөкмәткеһе, Ерәнсә сәсән образы.\nС. Юлаев. «Тыуған илем», «Уралым», «Егеткә» (2 сәғәт) .\nСалауат Юлаевтың биографияһы. Салауаттың, 1773-1775 йылдарҙағы Крәстиәндәр һуғышында башҡорт халҡының, батыр юлбашсыһы, Пугачевтың, яҡын ярҙамсыһы булыуы. Башҡорт халҡы менән рус халҡы араһындағы дуҫлыҡты нығытыуҙа Салауаттың тотҡан урыны.\nСалауат — шағир-импровизатор. «Тыуған илем», «Уралым» шиғырҙарында Тыуған ил матурлығын данлау, Тыуған илгә мөхәббәт хисенең сағылышы.\nӘҙәбиәт теорияһы. Импровизация һэм импровизатор тураһында төшөнсә. Поэтик телдәге һүрәтләү сараларын (сағыштырыуҙар, эпитеттар) ҡабатлау. Метафора тураһында төшөнсә.\n«Йәнтүрә» хикәйәһе (1 сәғәт).\nХикәйәнең В. Зефиров тарафынан яҙып алыныуы. 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт ҡатын-ҡызынын, ҡатнашыуын күрһәтеү. Йәнтүрә, Аҫылбикә образдары. Уларҙың кыйыулыҡ, батырлыҡ, һуғышта үҙ-үҙеңде аямау сифаттары.\nПредмет-ара бәйләнештәр. Тарих. Е. Пугачев, Салауат Юлаев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышы. 1812 йылғы Ватан һуғышы, был һугышта башҡорт атлыларының батырлытҡтары хаҡында әңгәмә.\nСәнғәт. «Салауат Юлаев» кинокартинаһы хаҡында әңгәмә; А. Кузнецовтың «Салауаттан яуап алыу» картинаһы.\nМ. Аҡмулла. «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк», «Дуҫлыҡ», «Нәфсе», «Аттың ниһен мактайһың?» «Өлгөр һүҙ» (3 сәғәт) .\nАҡмулланың биографияһы. Шиғырҙарҙа сағылдырылған осор, мораль-этик проблемалар.\nМ. Ғафури. «Үҙем һәм халҡым», «Мин кайҙа?», «Гөлдәр баксаһында» (2 сәғәт).\nЯҙыусының ҡыҫкаса биографияһы. Шигырҙарҙа хеҙмәткә дан йырлау, хеҙмәт кешеләренең генә маҡтауға лайыҡлы булыуын күрһәтеү. Шигырҙарҙың тәрбиәүи әһәмиәте.\nӘҙәбиәт теорияһы. Шиғыр төзөлөшө тураһындағы төшөнсәне (строфа ритм, рифма) ҡабатлау, тәрәнәйтеү. Лирик һәм эпик әсәрҙәр тураһында төшөнсә.\nШ. Бабич. «Салауат батыр», «Зәки - Башҡортоҫтан терәге», «Ҡурайҡайға» шиғырҙары (3 сәғәт).\nШәйехзада Бабичтың биографияһы. «Салауат батыр» шиғырында батырға хас сифаттарҙы данлау, ул ҡалдырған аманатҡа торғолоҡ идеяһын сағылдырыу.,\n«Ҡурайҡайға» шиғырында ҡурай образы аша башҡорт халҡының тормош-көнкүрешен, данлы тарихын, тәбиғәтен, моң-зарын тасуирлау.\nД. Юлтый. «Тимеркәй фәлсәфәһе» (3 сәғәт).\nД. Юлтыйзың ҡыҫҡаса биографияһы.V синыфта үтелгән «Бәләкәй Ҡотош» хикәйәһен кабатлау. «Тимеркәй фәлсәфәһе» хикәйәһенең йөкмәткеһе. Әҫәрҙә ябай кешенец фажиғәле яҙмышын, эске донъяһын, уй-кисерештәрен сағылдырыу. Тимеркәй образы. Уның донъя тураһындағы уй-тойғоларын, һуғышҡа ҡаршы протесының үҫә барыуын кәүҙәләндереү. Сәми образы. Ауыл байы Ҡотлояр образында кешелекһеҙлек һыҙаттарын күрһәтеү.\nРәссам Ҡасим Дәуләткилдиев (үзаллы укыу өсөн).\nӘҙәбиәт теорияһы. Лирик һәм эпик әҫәр тураһында төшөнсәне ҡабатлау.\nҺ. Дәүләтшина. «Айбикә» (3 сәғәт).\nЯҙыусының биографияһы. «Айбикә» хикәйәһендә ауылдарҙы сопиалистик нигеҙҙә үҙгәртеп ҡороу өсөн алып барылған көрәш, был көрәштә әүҙем ҡатнашыусы ҡатын-ҡыз образын һүрәтләү. Хикәйә теленең байлығы. Образдарға характеристика.\nӘҙәбиәт теорияһы. Әҙәби әҫәрҙәрҙә образ, персонаждарҙың характерын асыу саралары тураһында төшөнсә (герой тураһында автор ҡылыҡһырламаһы һәм геройҙарҙың эше, телмәре менән үҙ-үҙен ҡылыҡһырлауы).\nПортрет тураһында төшөнсә. Повесть тураһында төшөнсә. Юмор һәм сатира.\nР. Ниғмәти. «Йәмле Агиҙел буйҙары» (2 сәғәт) .Шағирҙың биографияһы.\n«Йәмле Ағиҙел буйҙары» поэмаһы. Ағиҙел образында башҡорт халҡының данлы тарихи үткәндәрен, ауыр яҙмышын, үз азатлыгы өсөн быуаттар буйы көрәшеүе һәм бәхетле тормошҡа сығыуына ышанысын тасуирлау. Поэманың художестволы үҙенсәлектәре. Халыҡ ижады традициялары.\nӘзәбиәт теорияһы. Поэма тураһындары төшөнсәне ҡабатлау. Лиро-эпик поэмаларзың үҙенсәлектәрен күрһәтеү .\nСәнғәт. А. Лежнев. «Салауат отрядының Пугачев менән осрашыуы»; Р. Мостафин. М. Ғафури «Ағиҙел ярында»; С. Фадеев. «Йәмле Ағиҙел буйҙары»; 'К. Дәүләткилдиев. «Зәңгәр күлдәкле ҡыҙ»; И. Убрядов. «В. И. Чапаев дивизияһы Ағиҙел аша сыға»; А. Лопухов. «Петроградҡа»; Р. Нурмөхәмәтов. «А. П. Чехов Башҡортоҫтанда»; Б. Ежов. «Тыуған Урал өсөн»; Э. Лотфуллин. «Ауылда байрам. 30-сы йылдар»; В. П. Пустарнаков. «Ағиҙел буйҙары»; Р. Ишбулатов. «Ғ. Сәләм портреты».\nРәссам Әхмәт Лотфуллин (үҙаллы уҡыу өсөн).\nМ. Кәрим. «Айгөл иле» драмаһы (4 сәғәт) .Яҙыусы тураһында биографик белешмә. «Айгөл иле» драмаһының йөкмәткеһе, темаһы, идеяһы. Драмалағы Айгөл, Ричард Галин, Йәғәфәр образдарында халыҡҡа хас гүзәл сифаттарҙың сағылышы. Драманың художестволы үҙенсәлектәре.\nӘзәбиәт теорияһы. Драма тураһында төшөнсә. Сюжет һәм уның элементтары тураһында.\nР. Өмөтбаев. «Атлы башҡорт» (4 сәғәт).\nӘҫәрҙә Ватан һуғышы осорондағы һуғыш ваҡиғаларын, батыр яуғирҙар һәм ат образын тасуирлау.\nҠурайсы Ишмулла Дилмөхәмәтов (үҙаллы уҡыу өсөн).\nБөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау (3 сәғәт).\nБашҡорт халыҡ йырҙары: “ Урал”, “Салауат”, “Азамат”, “ Илсе Ғайса”, “ Ҡолой кантон”.\nС.Юлаев. “ Тыуған илем”, “Уралым”.\nМ.Ғафури. “Мин ҡайҙа?”, “ Үҙем һәм халҡым”, “ Гөлдәр баҡсаһында”.\nАҡмулла. “Аттыың ниһен маҡтайһың?”\nҺ.Дәүләтшина. “Айбикә” хикәйәһенән өҙөк.\nМ.Кәрим. “ Айгөл иле” драмаһынан өҙөк ( уҡытыусы һайлауы буйынса).\nР.Ниғмәти. “ Йәмле Ағиҙел буйҙары” поэмаһынан өҙөк.\nР.Өмөтбаев. “ Атлы башҡорт “ әҫәренән өҙөк.\nӘ. Моратов. «Башҡортлоҡ». Р. Бикбаев. «Берләшегеҙ, бөтә донъя башҡорттары!» шиғырҙары (2 сәғәт).\nШиғырҙарҙа халыҡ характерына хас ыңғай сифаттарҙы сағылдырыу, халыҡты йәмғиәтте яңыртыуға, демократик нигеҙҙә.үҙгәртеп ҡороуға, был көрәштә берҙәмлеккә саҡырыу идеяһы.\nҠобайырҙар (4 сәғәт).\nБашҡорт халыҡ поэзияһының эпик жанры — ҡобайыр. Унда халыҡтың фантазияһы, тапҡыр аҡылы һәм тормош тураһында фәлсәфәһе сағылышы. Уның сәсәндәр тарафынан ижад ителеүе. Ҡобайырҙарҙа, нигеҙҙә, ХVI-ХVIII быуаттарҙағы ваҡиғаларҙың сағылышы. Халыҡты хандарға, бейҙәргә ҡаршы көрәшкә өндәү идеяһы. «Ай, Уралым, Уралым», «Салауат батыр» ҡобайырҙарында тыуған ерҙе һәм уның азатлығы өсөн көрәшкән батырҙарҙы данлау. «Бейек тауҙың үлгәне», «Ил тигәндең кеме юҡ», «Бер тигәс тә ни яман» ҡобайырында халыҡтың йәш быуынды тәрбиәләү тураһындағы ҡараштарының сағылышы.\nҠобайырҙың поэтик үҙенсәлектәре. «Аҡмырҙа сәсән менән Ҡобағош сәсәндең әйтеше»ндә башҡорт феодаль йәмғиәтендәге синыфтар бүленеше һәм синфи көрәштең сағылышы.\nӘҙәбиәт теорияһы. Ҡобайыр тураһында төшөнсә. Жанр үҙенсәлеге, Шиғыр төҙөлөшө. Әйтеш тураһында.\nШафиҡ Әминев-Тамъяни. «Урал», «Башҡорт бабаларының тарихы» (I сәғәт).Сәсәндең биографияһы.\n«Урал», «Башҡорт бабаларының тарихы» шиғырҙарында үҙе йәшәгән ер - Һыуҙы, Тыуған илен һаҡлаған ир-егеттәрҙе данлау, Урал буйының матур тәбиғәтен тасуирлау.\nМөхәммәт пәйғәмбәр. «Ҡөрьән китабы» (1 сәғәт).\nР, Бикбаев. «Хәҙистәр». М. Ямалетдинов. «Ҡөрьән сүрәләре» (2 сәғәт).\nР, Ибраһимов. «Кинйә» (романдан өҙөк, 4 сәғәт). Романда сағылдырылған осор, социаль-тарихи шарттар, халыҡ тормошо һәм көрәшенең сағылышы.\nБ. Бикбай. «Ер», «Ҡаһым түрә» (4 сәғәт).\nЯҙыусының ҡыҫҡаса биографияһы. «Ер» поэмаһында халыҡтың үҙ азатлығы өсөн быуаттар буйы алып барған көрәшен һәм азатлыҡ яулауын Һүрәтләү. Халыҡ һәм тыуған ер образдарының кәүҙәләнеше. Лирик герой образы. Поэманың художество үҙенсәлектәре.\nӘҙәбиәт теорияһы. Художестволы әҫәрҙең композицияһы тураһында “Ҡаһым түрә” драмаһында башҡорт халҡының 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуын кәүҙәләндереү. Драманың идея йөкмәткеһе. Рус халҡы менән башҡорт халҡы араһындағы дуҫлыҡты сағылдырыу. Халыҡ образы. Реакцион офицерҙар образдары. Әҫәрҙәге төп конфликт. Драманың композиция үҙенсәлектәре.\nӘҙәбиәт теорияһы. Драма тураһындағы төшөнсәне ҡабатлау,тәрәнәйтеү.\nПредмет-ара бәйләнештәр. 1812 йылғы Ватан һуғышы. Унда башҡорт ғәскәрҙәренең батырлыҡтары хаҡында тарихи мәғлүмәттәр биреү. Сәнғәт. «Башҡорттар Гамбургта», «Башҡорттар Дрезденда» гравюраларының репродукциялары.\nАртист Арыҫлан Мөбәрәков (үҙаллы уҡыу өсөн).\nӘҙәбиәт теорияһы. Хәтирә жанры тураһында.\nҒ. Сәләм. «Шоңҡар» (3 сәғәт).\nҒ. Сәләмдең биографияһы.\n«Шоңҡар» поэмаһының темаһы, идея йөкмәткеһе. Әҫәрҙә кешенең яңынан тыуыу темаһы. Төп образдар (Әхмәт, Гөлнур, шағир, архитектор, капитан, Миньян образдары). Композиция үҙенсәлектәре, теленең образлылығы, байлығы.\nӘҙәбиәт теорияһы. Поэтик синтаксис (риторик һорау, риторик өндәү) тураһында төшөнсә.\n3. Биишева «һәнәрсе менән өйрәнсек» (2 сәғәт). Яҙыусының биографияһы.\n«һәнәрсе менән өйрәнсек» әҫәренең идея-тематик йөкмәткеһе, һәнәрсе менән өйрәнсек образдары, художестволы эшләнеше.\nӘҙәбиәт теорияһы. Хикәйәт тураһындағы төшөнсәне нығытыу, тәрәнәйтеү.\nКомпозитор Заһир Исмәғилев (үҙаллы уҡыу өсөн).\nЗаһир Исмәғилевтең фиҙәкәр хеҙмәтен, музыка сәнғәтен үҫтереүҙәге бөйөк ҡаҙаныштарын күрһәтеү.\nМ. Кәрим. «Үлмәҫбай» поэмаһы, «Алыҫ юлға эйәрләйҙәр», «Йәшәйһе бар», «Айһылыуҙың күҙ йәштәре» «Ҡоролтайға ҡотлау» шиғырҙары (4 сәғәт).\n«Үлмәҫбай» поэмаһы. Әҫәрҙә башҡорт яугирҙарының Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы батырлыҡтарын кәүҙәләндереү. Поэманың идея йөкмәткеһе. Халыҡ ижады алымдарын оҫта файҙаланыу. Юмор һәм сатираны һуғыш картиналарын һәм башҡорт яугирҙарындағы хәрби традицияларға тоғролоҡ, уларҙы яңы шарттарҙа үҫтереүҙе сағылдырыу өсөн оҫта . файҙаланыу . Поэманың оптимистик рухта булыуы, юмористик алымдарҙың әһәмиәте.\n«Алыҫ юлға эйәрләйҙәр», «Йәшәйһе бар» шиғырҙарында ҙур хеҙмәт башҡарған, оло хеҙмәткә лайыҡ кешеләрҙе һүрәтләү, кеше ғүмере, йәшәү мәғәнәһе хаҡында уйланыуҙар.\n«Айһылыуҙың күҙ йәштәре» шиғырында кешелеклелеккә, шәфҡәтлелеккә саҡырыу.\nӘҙәбиәт теорияһы. Лиро-эпик поэмаларының үҙенсәлектәре тураһында.\nН. Мусин. «Йыртҡыс тиреһе» романынан өҙөк (3 сәғәт).\nӘҫәрҙә Һолтанбайҙың ауыр яҙмышы. Йәмғиәттә хөкөм һөргән шәхес культы осоро эҙемтәләрен, заманыбыҙҙың законһыҙлыҡ, шәфҡәтһеҙлек күренештәрен, фажиғәләрен тасуирлау. ,\nР. Ғарипов. «Урал йөрәге», «Аманат», «Уйҙарым», «Кеше ғүмере» (4 сәғәт).\nШағирҙың биографияһы. Заман һулышы менән һуғарылған «Һүҙем бар», «Урал йөрәге» шиғырында тыуған Башҡортостан, уның тарихын, бөгөнгөһөн һүрәтләү.\n«Кеше ғүмере» шиғырҙарында кешенең оло йәнлелеген, кешелеклеле¬ген, рухи матурлығын сағылдырыу, гуманлыҡҡа саҡырыу. Ғ. Хөсәйенов, «Һуңғы тарпан» (2 сәғәт).\nХикәйәттә ҡырағай аттар — тарпандарҙың ҡырып бөтөрөлөүен күрһәтеү. Кейек — хайуандарға, аттарға рәхимле булырға, уларҙы һаҡларға өндәү. Әҙәбиәт теорияһы. Әйләнмә композицион сара.\nР. Бикбаев. «Башҡортостан бында башлана», «Йүкәләрҙән һығылып бал тамғанда», «Дауыл», «Барып етһен ине хаттарым», «Йәншишмәбеҙ ошо тупраҡта» (4 сәғәт).\nШиғырҙарҙа тыуған ергә мөхәббәт, уның именлеге, тәбиғәтте һаҡлау, халыҡ яҙмышы өсөн борсолоу, кешеләр араһындғы дуҫлыҡ, тормошҡа әүҙем мөнәсәбәт проблемалары.\nТ. Ғиниәтуллин. «Мәтрүшкә еҫе», «Әсә һәм бала» әҫәрҙәре (4 сәғәт).\nӘҫәрҙә ябай кешеләрҙең күңел күркәмлеген, эске донъяһын күрһәтеү. Хәбибулла образы.\n«Әсә һәм бала» хикәйәһендә әсә менән бала араһындағы мөнәсәбәттәрҙе сағылдырыу. Әҫәрҙең йөкмәткеһе, образдары.\nН. Нәжми. «Башҡортостан», «Аҡ шишмә» (2 сәғәт).\nТыуған Ер - әсәгә һөйөү тойғоһон сағылдырыу. Лирик герой образы.\nҠ. Аралбаев. «Беҙ — кеше» (поэманан өҙөк, 2 сәғәт).\nФ. Туғыҙбаева. «Аҡмулла», «Ҡыңғырау» (2 сәғәт).Ә. Әминев. «Ҡытай-город» (2 сәғәт).\nӘҫәрҙең йөкмәткеһе, төп образдары.\nР. Камал. «Таня-Таңһылыу». Әҫәрҙән өҙөк (2 сәғәт). Йөкмәткеһе, образдары, шәфҡәтлелеккә саҡырыу.\nХ. Назар. «Башҡортостан — минең баш йортом», «Аҡҡа табыныу», Дауа» (2 сәғәт). Шиғырҙарҙа ил, телде башҡорт йырын данлау, изгелеккә, күңел сафлығына саҡырыу.\nПоэмала бөгөнгө көндә бөтәбеҙҙе лә уйландырған, борсоған мәсьәләләр, кешелек хәтере:тәбиғәт бысраныуы,ер –һыу ағыуланыуы, ил. Ер яҙмышы хаҡындағы ҡараштарҙың сағылышы.\nКитап хаҡында хикәйәт (1 сәғәт). Башҡорт китабы.\nПредмет-ара бәйләнештәр. Башҡорт әҙәбиәтенең үҙ-ара бәйләнеш, дуслык нигеҙендә үҫеүе, Башҡорт әҙәбиәтендә мораль-этик проблемаларҙың ццм ителеше хаҡында әңгәмә. Ә. Лотфуллиндың «Оҙатыу», «Көтөү» картиналары.\nI )Әҙәбиәт теорияһы буйынса алынған төшөнсәләрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу.\nМатур әҙәбиәт тураһында төшөнсә. Тормошто художестволы образдарҙа һүрәтләү яғынан әҙәбиәт. Уның йәмғиәт тормошонда тотҡан әһәмиәте. Ауыҙ-тел ижады һәм матур әҙәбиәт.\nӘҙәби әҫәрҙәрҙең темаһы һәм идеяһы.\nЭпик, лирик һәм драматик әҫәрҙәр. Эпик әҫәрҙәрҙең төрҙәре (әкиәт, мәҫәл, хикәйә, повесть, роман, поэма һәм баллада).\nӘҙәби әҫәрҙәрҙә хикәйәләү, тасуирлау, диалог алымдары. Бөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау (2 сәғәт).\n«Ай, Уралым, Уралым», «Аҡмырҙа сәсән менән Ҡобағош сәсәндең\nБ. Бикбай. «Ер» поэмаһынан өҙөк.\nҒ. Сәләм. «Шоңҡар» поэмаһынан өҙөк.\nМ. Кәрим. «Йәшәйһе бар».\nР. Назаров. «Йәшен», «Йөрәк», «Ғүмер».\n3. Биишева, «һәнәрсе һәм өйрәнсек» әҫәренән өҙөк (уҡытыусы һай¬лауы буйынса).\nР. Ғарипов. «Урал йөрәге», «Аманат», «Уйҙарым».\nР. Бикбаев. «Башҡортостан бында башлана», «Берләшегеҙ, бөтә донъя башҡорттары!».\nУҡыу предметының төп йөкмәткеһе\n(Бөтәһе -68 сәғәт,аҙнаға- 2 сәғәт)\nИнеш(1с). Художестволы әҙәбиәт. Әҙәбиәттең ижтимағи һәм эстетик тәрбиә биреүҙәге роле.. Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы.\nХалыҡ ижады(10с) Халыҡ ижадының яҙма әҙәбиәттән айырмаһын. Жанҙар төрлөлөлөгөн айырыу. Йола поэзияһы. Уларҙың башҡорт халыҡ йолаһына бәйле төрҙәре. Халыҡ ижадынң сәсмә формалары. Башҡорт халыҡ ижады эпосы йәки ҡобайырҙар. Ҡобайырҙы төркөмдәргә бүлеп ҡара у. ”Урал батыр “ эпосы. Эпоста күтәрелгән проблемалар. Эпоста ғаилә проблемаһы. ”Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосы.\nИдея-тематик йөкмәткеһе. Эпостың поэтик үҙенсәлектәре. Композицияһы һәм стиле.\nБоронғонан алып 18-се быуат аҙағына тиклемге башҡорт әҙәбиәте(4с). Башҡорт әҙәбиәте тарихының осорҙары. Башҡортостанда боронғо ҡулъяҙма әҙәбиәт.Әҫәрҙең ҡулъяҙма рәүешендә таралыуы. Китап күсереүсе оҫталар. Болғар осоро әҙәбиәте. Урта быуаттар әҙәбиәте. Коб, Сәйф Сараи, Хәрәмзи, Хисам Кәтиб дастандары.16-18-се быуаттар әҙәбиәте. Башҡортостанда азатлыҡ өсөн көрәш. Уның ауыҙ- тел, яҙма әҙәбиәттә сағылышы.\nЙырауҙар ижады.(4с) . Башҡорт халҡының һүҙ оҫталары йырауҙар һәм сәсәндәрҙең йәмәғәт тормошонда тотҡан урындары. Ҡобағош,Ҡарас, Ерәнсә сәсәндәр. Сәсәндәр ижадында традициялар сағылышы.\nС.Юлаев (3с) С.Юлаевтың тормош һәм ижад юлы. ”Яу”, “Уҡ”, “Егеткә” шиғырҙары. Әҫәрҙәренең тематикаһы идея йүнәлеше.Тыуған тәбиғәтте һөйөү,азатлыҡ өсөн көрәш,батырлыҡ, кешелеклелек. Салауат ижадында яҙма поэзия һәм фольклор традицияларының берләшеүе.\nӘҙәбиәт теорияһы (1с) Тарихи шәхес һәм әҙәби герой.\n18-се быуат әҙәбиәтендәге йүнәлештәр (6с) . Әҙәбиәттәге ике йүнәлеш. Халыҡсан әҙәби йүнәлеш һәм дини—рухани йүнәлеш. Суфыйсылыҡтың был осорҙағы сағылышы.Т.Ялсығол-әл-Башҡорди. Тормошо.Сәйәхәттәре. Мәҙәни һәм әҙәби эшмәкәрлеге. Ғәбдрәхим Усман ижады.. Тормошо.Башҡортостандағы ғүмере. Эшмәкәрлеге. “Тарихнамәи Болғар .”Ғәбдрәхим Усман ижады. әҙәби ижады.. Әҫәрҙәренең тематикаһы, мәғрифәтсел рухы, жанрҙары.\n19-сы быуат әҙәбиәте.(1с )19-сы быуаттың беренсе яртыһында ижтимағи тормош һәм мәҙәниәт.\nМ.Аҡмулла(5с) Тормошо һәм ижад юлы.Халыҡты мәғрифәткә өндәү, дини фанатизмға ҡаршы көрәш. Шиғырҙарының идея- эстетик көсө.\nТормошо һәм ижад юлы.\nӨмөтбаев- мәғрифәтсе һәм шағир. ”Йомран иле.” ”Ҡайын менән йүкә”. Әҫәрҙәренең белем биреү яғынан әһәмиәте\nТормошо. Мәҙрәсәлә уҡытҡан йылдары. Мәғариф өлкәһендәге эшмәкәрлеге. “Аҫар” китаптар серияһы.\n20-се быуат башында әҙәбиәт(2с) . .Башҡортостанда милли матбуғаттың тыуыуы. Поэзия, проза жанрҙарының үҫеүе..Драматургияның күтәрелеше.. Мәғрифәтселек реализмынан тәнҡитле реализмға күсеү.Романтизм күренештәре.\nС. Яҡшығолов ( 3с) С.Яҡшығоловтың тормош һәм ижад юлы. С.Яҡшығоловтың әҙәби ижады. С.Яҡшығолов “Башҡорт ағаларыма хитап”\nФ.Сөләймәнов (6с) “Башҡорт моңо”, “Тимербай ҡурайсы”. Әҙәби ихады. Шиғырҙарындағы милли тойғолар.. Тыуған халҡының ауыр яҙмышы хаҡындағы уйланыуҙары.. Мили батыбыҙ образын сәхнәгә сығарған тәүге пьеса булараҡ әһәмиәте.\nМ. Ғафури ижады ( 5с) М.Ғафуриҙың тормош һәм ижад юлы.. Тормошо. Белемгә ынтылышы.. Башланғыс ижады, унда мәғрифәтселек идеяларының сағылышы. .”Ҡара йөҙҙәр”, “Тормош баҫҡыстары” әҫәрҙәрендә идеологик көрәштең бирелеше. Шағирҙың алтын приискыһында” повесында синфи көрәш һүрәтләнеүе.\nШ. Бабич (6с) Ш.Бабичтың тормош һәм ижад юлы. ”Халҡым өсөн”, “Кем өсөн?” шиғырҙары. Бабич ижадында романтизм. Ш.Бабич- шиғыр оҫтаһы,. Поэзияһының төп үҙенсәлектәре.Ш.Бабичтың әҙәбиәттә тотҡан урыны. Бабич- сатирик\nӘҙәбиәт теорияһы (1с) Шиғыр төҙөлөшө. Шиғырҙа ритм һәм строфа\nЯтлау өсөн әҫәрҙәр\nУрал батыр эпосынан өҙөк\nС. Юлаев. Уҡ, Егеткә, Яу.\nМ. Аҡмулла. Башҡорттарым, уҡыу кәрәк. Инсафлыҡ. Тиһеңме.\nШ. Бабич. Халҡым өсөн. Кем өсөн. Салауат батыр.\nСиныфтан тыш уҡыу\nБашҡорт халыҡ ижады. Эпос. 1-се китап\nС. Юлаев. Шиғырҙар.Йырҙар. Рәсми ҡағыҙҙар.\nБашҡорт шиғриәте антологияһы. Өфө, 2001\nМ. Буранғолов. Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1994\nЛ. Толстой. Башҡорттар араһында. Өфө, 197\n3. Тематик планлаштырыу\nДәрестең темаһы 5 6 7 8 9\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт гимны 2 Белем бар байлыҡтан да артыҡ 8 Уҡытыусы – ул ҙур исем 4 1 Килеп етте көҙҙөң алтыны 9 Күңел күрке- тел 6 Уҡыу юл күрһәтеүсе йондоҙ 5 Художестволы әҙәбиәт 1\nБашҡорт халыҡ ижады 12 6 11 4 10\nБоронғонан аманат 4 2 Килеп етте ҡыштың һыуығы 4 1 Башҡортостан –тыуған төйәгем 7 Уралҡайҙан бейек, ай тау булмуҫ 4 1 Изгеләрҙән-изге әсәләр 3 1 Яҙ килә 5 Бер кем дә, бер ни ҙә онотолмай 9 1 Тәбиғәт донъяһында 7 Йәмле йәй килде 6 Туғандаш халыҡтар әҙәбиәте 7 Ш.Бикҡол 4 Р.Солтангәрәйев 3 М.Харис 1 С.Агиш 1 Ә.Вахитов 2 Р.Хсаметдинова 2 А.Игебаев 2 Р.Насыров 3 Ә.Хәкимов 2 Т.Йосопов 1 Ғ.Туҡай 2 Ә.Моратов, Р. Бикбаев 2 2 И.Бураҡаев 2 Ғ.Хөсәйенов 5 2 Б.Рафиҡов 4 КТУ 1 Я. Хамматов 4 4 С.Юлаев 2 3\nВ.Зефиров 1 М.Аҡмулла 3 5\nМ.Ғафури 2 5\nШ.Бабич 4 3 6\nЗ.Биишева 3 1 2 Д.Юлтый 3 Һ.Дәүләтшина 3 Р.Ниғмәти 2 М.Кәрим 2 4 4 Р.Өмөтбаев 4КТУ 2 М. Ямалетдинов, 4 2 Шафиҡ Әминев Тамьяни 1 Мөхәмәт пәйғәмбәр 1 Ғ.Ибраһимов 4 Б.Бикбай 4 Ғ.Сәләм 3 Н.Мусин 3 Р.Ғарипов 2 4 Т.Ғиниәтуллин 4 Н.Нәжми 2 Ҡ.Аралбай 1 2 Ф.Туғыҙбаева 2 Ә.Әминев 2 Р.Камалов 2 Х.Назар 2 2 Китап хаҡында хикәйәт 1 Боронғонан алып 18 быуат аҙағына тиклемге башҡорт әҙәбите 4\nЙырауҙар һәм сәсәндәр ижады 4\nӘҙәбиәт теорияһы 2\n18 быуат әҙәбиәтендәге йүнәлештәр 6\n19 быуат әҙәбиәте 1\n20 быуат башында әҙәбиәт 2\nС. Яҡшығолов 3\nБөтәһе 102 68 68 68 68\nРабочая программа по башкирскому языку и литературе 1-4 классы ФГОС\nРабочая программа по родному(башкирскому) языку и литературе 5-9 классы по ФГОС\nРабочая программа по башкирскому языку 5- 9 классы\nРабочая программа по родному башкирскому языку-7 кл\nРабочая программа по башкирскому языку 1 класс\nРабочая программа по башкирскому языку для НПО\n← Педагогтарды жмысын йымдастырудаы инновациялы іс — рекет таырыбындаы Инноватор мегерушісі сайысындаы презентация Алюминий. Алюминий осылыстары. Саба жоспары →


ЕГРН: Алтайский край, Алейский район, с. Урюпино, ул. Степная, дом № 29. Кадастровый №: 22:01:031101:50\nВыписка из ЕГРН по объекту: Алтайский край, Алейский район, с. Урюпино, ул. Степная, дом № 29. Кадастровый номер: 22:01:031101:50\n№ 22-22/004-22/004/002/2016-2895/1 от 30.08.2016 (собственность)\nадрес: Алтайский край, Алейский район, с. Урюпино, ул. Степная, дом № 29.


Матрасы ОРМАТЕК Kids 120х195 [120 на 195 или 1200х1950] в УЛЬЯНОВСКЕ со скидкой 20%\nМатрасы Орматек Kids 120х195 в Ульяновске\nМатрасы Орматек Kids 120х195 недорого в Ульяновске\nКаталог матрасов фабрики Орматек от 12232р. в Ульяновске в интернет-магазине Matras73.Ru.\nМатрас Kids Smart 24 152 Матрас Kids Comfort 17 752 Матрас Kids Dream 15 512


Omoikiri Okinawa-G в корзине!\nOmoikiri Okinawa-АB в корзине!\nOmoikiri Okinawa-SI в корзине!\nOmoikiri Okinawa-AG в корзине!\nOmoikiri Okinawa-RG-BL в корзине!\nOmoikiri Kanagawa-C в корзине!\nOmoikiri Kanagawa-G в корзине!\nOmoikiri Kanagawa-Si в корзине!\nOmoikiri Kashiwa-C OKAS-CR-35 в корзине!\nOmoikiri Kashiwa-G OKAS-G-35 в корзине!\nOmoikiri Kashiwa-O OKAS-ORB-35 в корзине!\nOmoikiri Kagoshima-C OKAG-CR-35 в корзине!


Магазин ул. Красная, д. 96, оф.1 ул. Леваневского, 119 6 + 9 =


Petits fours " Ritz – Рецепттар әҙерләү рәт-рәт\n65 г шәкәр\n95 г аҡ май\nDejar reposar la masa envuelta en papel de aluminio 2 сәғәткә һыуытҡысҡа.. Тиклем йылытылған духовкала 200 градусҡа.\nCon la manga pastelera, rellenar alternativamente cada petit four con una de estas cremas. Dejar los petits fours 2 сәғәткә һыуытҡысҡа., para que la crema adquiera gran consistencia.


Сталин Иосиф Виссарионович — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nСталин Иосиф Виссарионович — версиялар араһындағы айырма\nСталин Иосиф Виссарионович (үҙгәртергә)\n09:09, 11 июль 2021 версияһы\n320 байт алынған , 6 месяцев назад\nВики-Һаҡлағыстағы Kaganovich_stalin_postyshev_voroshilov1934.jpg рәсеме Rubin16 ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: per c:Commons:Deletion requests/File:Kaganovich stalin postyshev voroshilov1934.jpg.\n10:51, 1 июнь 2021 версияһы (төҙәтеү)\n(→Сталин СССР һәм Рәсәй етәкселере баһаһында)\n09:09, 11 июль 2021 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n(Вики-Һаҡлағыстағы Kaganovich_stalin_postyshev_voroshilov1934.jpg рәсеме Rubin16 ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: per c:Commons:Deletion requests/File:Kaganovich stalin postyshev voroshilov1934.jpg.)\n1927 йылда Сталин шулай уҡ үҙен «яраҡлаштырыусы» итеп күрһәтеүен дауам итә. Уның союздаштары, киләсәктә «уң уклонистар» Рыков һәм Томский, был ваҡытта унан да ҡанһыҙыраҡ сығыштар яһайҙар. XV съезындағы сығышында (1927) Рыков асыҡтан-асыҡ һул оппозицияны төрмәгә ябырға кәрәк тиһә, Томский 1927 йылдың ноябрендәге Ленинград өлкә конференцияһында «пролетариат диктатыраһы хәлендә ике йәки дүрт партия булыуы мөмкин, әммә бер шарт менән: бер партия власта була, ә ҡалғандары — төрмәлә» тип белдерә<ref>[http://trst.narod.ru/rogovin/t1/xxxvi.htm#ftnref_03 XXXVI. Что осталось от «атмосферы горных высот» — Была ли альтернатива? — В. Роговин]</ref>.\n[[Файл:Kaganovich stalin postyshev voroshilov1934.jpg|right|300x300px|thumb|[[Каганович Лазарь Моисеевич|Каганович]], Сталин, [[Постышев Павел Петрович|Постышев]], [[Ворошилов Климент Ефремович|Ворошилов]] (1934)]]\n1926—27 йылдаҙа партия эсендәге мөнәсәбәттәр айырыуса киҫкенләшә, Сталин яйлап, әммә эҙмә-эҙлекле оппозицияны легаль ялан сиктәренән ҡыҫырыҡлайУның сәйәси дошмандары араһында революцияға тиклемге тәжрибелә бик күп кеше була.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/1047065 ҡабул ителгән


Территориаль һайлау комиссияларына бюллетендәр таратыла башланы\nБөгөн Республика Президентын ваҡытынан алда һайлау бюллетендары Благовар районына тапшырылды.\nУлар Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы махсус заказы буйынса һайлаусылар иҫәбенә ярашлы 3 миллион 31 мең тираж менән баҫылған. Ә инде заказға тап килмәгән, йә хата киткән бюллетендәр махсус машинала юҡҡа сығарылды. Бланктарҙы тәүгеләрҙән булып Өфөнөң Киров һәм Дим биҫтәһе, Әбйәлил районының территориаль һайлау комиссиялары ҡабул итте. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, берҙәм тауыш биреү көнө 14-се сентябрҙә үтә.


Һаулыҡ һаҡлау учреждениеларын ҡышҡа әҙерләү тотҡарлана » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Һаулыҡ һаҡлау учреждениеларын ҡышҡа әҙерләү тотҡарлана\nҺаулыҡ һаҡлау учреждениеларын ҡышҡа әҙерләү тотҡарлана\nБыйыл республиканың һаулыҡ һаҡлау системаһындағы 401 бинаны һәм ҡоролманы ремонтлау планлаштырыла. Уларҙың 281-е ремонтланған да инде. Медицина учреждениеларын ҡышҡы шарттарҙа эшләүгә әҙерләүгә 332 миллион һум аҡса үҙләштерелгән, был капиталь ремонтҡа ҡаралған аҡсаның 55 процентын тәшкил итә.\nРеспублика Президенты Рөстәм Хәмитов бүленгән аҡсаның ни өсөн яртыһы ғына үҙләштерелеүе менән ҡыҙыҡһынды. БР һаулыҡ һаҡлау министры Андрей Евсюковтың һүҙҙәренсә, аҡса тик май аҙағында ғына бүленгән. Ә бөтә эштәрҙе лә башҡарыу өсөн контракт процедураларын һәм технологик эштәрҙе атҡарырға кәрәк булған.\n– Әле, башлыса, ауылдарҙағы фельдшер-акушерлыҡ пункттарын ҡаты яғыулыҡ менән тәьмин итеү эше әүҙем бара, – тине министр. – Августа ҡыйыҡ эштәре тамамланасаҡ. Әлеге көндә 346 әҙерлек паспортының 63-ө генә әҙер. 280-е – әҙерләнеп бөтөү стадияһында.\nРөстәм Хәмитов иҫәпкә алыу приборҙарын ҡуйыу тураһында оноторға ярамағанлығын иҫкәртте. Экономияланмаған һәр киловатт-сәғәт йәки гигакалория ҡаҙнаға һуға.\n– Йылылыҡ һәм һыу иҫәбен алыусы приборҙарҙы ҡуйыр алдынан учреждениеларҙа йылылыҡ һәм һыу менән тәьмин итеү буйынса аудит үткәрәсәкбеҙ, – тине А. Евсюков. – Энергия менән тәьмин итеү буйынса аудитта бөтә учреждениелар ҙа ҡатнаша.\nВедомство башлығы учреждениелар балансында 86 дизель генераторының ҡорамалдары резерв энергия сығанағы итеп ҡулланылыуын билдәләне.\nСығыу ваҡыты 24-08-2010, 11:36 | Ҡаранылар: 1212\nХаҡтар төшә, тигәнде берәй саҡ ишетербеҙме?\nЭш хаҡың менән пенсияң ғына етһен\nМәктәптәрҙең 66 проценты әҙер


Бишбүләк районының халыҡ ансамблдәре «Акатуй» сыуаш байрамында ҡатнашты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБишбүләк районының халыҡ ансамблдәре «Акатуй» сыуаш байрамында ҡатнашты\n11:03, 28 июня 2013 Мәҙәниәт\nБишбүләк районының «Шура хуран» халыҡ сыуаш фольклор-этнография ансамбле (етәксеһе БР атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Валентина Иванова) һәм «Росинка» халыҡ бейеүҙәре ансамбле (етәксеһе Елена Арефьева) Башҡортостан исеменән Сыуашстандың баш ҡалаһында үткән «Акатуй» байрамында сығыш яһаны. Делегацияны Бишбүләк районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге начальнигы Елена Арефьева һәм Башҡортостан сыуаштары Канашы Башҡарма комитеты ағзаһы Юрий Михайлов етәкләне.\nБайрамда Рәсәйҙең һәм Белоруссияның 18 төбәгенән 23 ижади коллектив сығыш яһаны. Шулай уҡ Чебоксар халҡына һәм ҡунаҡтарына Сыуашстандың барлыҡ ҡала һәм райондарының халыҡ коллективтары үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте. Сарала йәмғеһе 300-гә яҡын кеше ҡатнашты.\nБынан тыш, байрам сиктәрендә XI «Русь мастеровая» бөтә Рәсәй биҙәү-ғәмәли сәнғәт оҫталары конкурсы ойошторолдо, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.\nТеги: фестивалдәр,халыҡ ансамблдәре