Тропик циклон — Башҡорт Википедияһы\nТропик циклон — циклон төрө, йә түбән баҫымлы тәбиғи система, йылы диңгеҙ өҙтөндә барлыҡҡа килә һәм көслө йәшен, ҡойма ямғырҙар һәм шторм көсөндәй елдәр менән оҙатылып бара. Тропик циклондар ҡеүәтте дымлы һауаның өҫкә күтәрелеүенән, һыу парҙарының ямғыр булып конденсацияланыуынан һәм ҡоро һауаның аҫҡа төшөүенән ала, ошо процесс ваҡытында барлыҡҡа килгән. Был механизм принципы буйынса тышҡы тропик һәм поляр циклондарҙан механизмынан айырыла, тропик циклондар «йылы үҙәкле циклондар»ға бүленәләр.\nГренада өҫтөндәге Иван ураганы 7 сентябрь 2004 йыл\n«Тропик» термины бындай циклондар күпселек осраҡта барлыҡҡа килгән географик өлкәне лә йәғни тропик киңлектәрҙе һәм тропик һауа массаларында ошо циклондарҙың барлыҡҡа килеүен дә аңлата.\nАлыҫ Көнсығышта һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла тропик циклондар тайфун тип атала, ә Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала — майя ел аллаһы исеме Хуракандан алынған ураган ((исп. huracán, ингл. hurricane) тип атала. Бофорт шкалаһы буйынса, ел тиҙлеге сәғәтенә 117 кмға(йәки 30 м/с) етһә шторм ураганға әйләнә тип ҡабул ителгән.\nТропик циклондар экстремаль көслө яуым-төшөм генә килтермәй, шулай уҡ диңгеҙ өҫтөндә ҙур тулҡындар, дауыл арҡаһында һыу ҡалҡыуы һәм торнадо тыуҙырыуы мөмкин. Тропик циклондар ҙур һыу ятҡылыҡтары өҫтөндә генә барлыҡҡа килеп көсөн һаҡлап ҡалыуы мөмкин, шул уҡ ваҡытта ҡоро ер өҫтөндә тиҙ генә көсөн юғалталар. Тап шуның өсөн дә яр буйы райондары һәм утрауҙар улар килтергән емереклектәрҙән нығыраҡ зыян күрә, шул уҡ ваҡытта континенттарҙың эске өлөшөндәге ерҙәр сағыштырмаса хәүефһеҙ һанала. Әммә тропик циклон тыуҙырған ҡойма ямғырҙар ярҙан 40 км-ға тиклем алыҫыраҡта һыу баҫыуға килтереүе мөмкин. Тропик циклондарҙың кешегә тәьҫире бик кире булһа ла, байтаҡ һыу ҡоролоҡто туҡтатырға мөмкин. Тропик циклондар тропик киңлектәрҙән уртаса киңлектәргә ҙур күләмдә энергия ташый, был атмосфера әйләнешенең глобаль процестарының мөһим өлөшөнә әйләндерә. Улар ярҙамында Ер өҫтөнөң төрлө өлөштәрендә температура айырмаһы кәмей, был планетаның бөтә ерендә уртаса климатҡа эйә булыу мөмкинлеген бирә.\nКүп кенә тропик циклондар атмосфераның көсһөҙ тулҡынланыуынан уңайлы шарттарҙа барлыҡҡа килә, уларҙың килеп сығыуына Мадден-Джулиан осцилляцияһы, Эль-Ниньо һәм Төньяҡ Атлантик осцилляцияһы кеүек йоғомталар йоғонто яһай. Башҡа циклондар, бигерәк тә субтропик циклондар, барлыҡҡа килеп, үҫешкән һайын тропик циклондар үҙенсәлектәренә эйә була ала. Барлыҡҡа килгәндән һуң тропик циклондар өҫтөн булған елдәр тәьҫире аҫтында хәрәкәт итә; шарттар уңайлы булып ҡалһа, циклон көс ала һәм уртала күҙе менән үҙенә генә хас өйөрмә төҙөлөшөн барлыҡҡа килтерә. Шарттар уңайһыҙ булһа йәки циклон ер өҫтөнә сыҡһа, ярайһы уҡ тиҙ тарҡала.\n1.2 Күҙ стенаһы\n1.3 Тышҡы өлкәһе\n3 Йәшәү циклы\n3.1 Барлыҡҡа килеү\n3.2 Мөһим факторҙар\n3.3 Барлыҡҡа килеү райондары\n3.4 Формалашыу ваҡыты\n3.5.1 Пассат елдәре менән үҙ-ара тәьҫир итешеү\nТропик циклондың төҙөлөшө\nТропик циклондар — ғәҙәттә, диаметры яҡынса 320 км, атмосфера баҫымы бик түбән булған үҙәк район тирәләй спираль буйынса иҫкән елдәре булған ярайһы уҡ дөрөҫ формалағы компактлы дауылдар. Кориолис көсө арҡаһында елдәр баҫым градиенты йүнәлешенән тайпылалар һәм төньяҡ ярымшарҙа сәғәт уғына ҡаршы, ә көньяҡ ярымшарҙа сәғәт теле буйлап өйөрөләләр.\nТөҙөлөшө буйынса тропик циклонды өс концентрик өлөшкә бүлергә була. Тышҡы өлөшө 30-50 км радиаль киңлеккә эйә. Был зонала циклон үҙәгенә яҡынлашҡан һайын елдең тиҙлеге арта. Күҙ стенаһы тип аталған урта өлөшөнә елдең юғары тиҙлеге хас. Диаметры 30-60 км булған үҙәк өлөшө күҙ тип атала — бында ел тиҙлеге кәмей, һауа хәрәкәте яй, күк йөҙө йыш ҡына асыҡ була.\n2003 йылғы Изабель ураганы, МКСтан төшөрөлгән фото — тропик циклондарға хас күҙҙе, күҙ кәртәһен һәм уратып алған ямғыр һыҙаттарын асыҡ күрергә була.\nКүҙ тип һауа аҫҡа төшкән циклондың үҙәк өлөшөн йөрөтәләр. Әгәр циклон сағыштырмаса көслө икән, күҙе лә ҙур һәм тыныс һауа торошо һәм аяҙ күк йөҙө күҙәтелә, әммә диңгеҙҙәге тулҡындар тик ҙур ғына була алалар. Тропик циклондың күҙе, ҡағиҙә булараҡ, дөрөҫ түңәрәк формала була, уның ҙурлығы 3 км-ҙан алып 370 км-ға тиклем диаметрҙа булыуы мөмкин, әммә йышыраҡ диаметры — яҡынса 30-60 км. Ҙур өлгөргән тропик циклондарҙа күҙ ҡайһы берҙә юғарыға һиҙелерлек киңәйә. Был күренеште «стадион эффекты» тип атайҙар — күҙҙең эске яғынан күҙәтһәң, уның стенаһы стадион трибунаһының формаһын хәтерләтә.\nТропик циклондарҙың күҙенә бик түбән атмосфера баҫымы хас, нәҡ ошонда ер өҫтө кимәлендә атмосфера баҫымының рекордлы минимум була(Тип тайфунында 870 гПа (870 миллибар йәки 652 миллиметр)). Бынан тыш, башҡа төр циклондарҙан айырмалы рәүештә, һәр ваҡыт циклондан ситтәге бер үк бейеклектә булған һауанан ҡарағанда тропик циклондар һауаһы йылыраҡ.\nКөсһөҙ тропик циклондың күҙе өлөшләтә йәки тулыһынса болоттар менән ҡапланған булырға мөмкин, уларҙы үҙәк ҡуйы болот япмаһы тип атайҙар. Был зонаға, көслө циклон күҙенән айырмалы рәүештә, көслө йәшен әүҙемлеге хас.\nКүҙ стенаһы тип, күҙҙе уратып алған йәшенле тығыҙ болоттар ҡулсаһы. Бында болоттар циклон эсендә иң бейек нөктәһенә етә (диңгеҙ кимәленән 15 км-ға тиклем), ә яуым-төшөм һәм елдәр ныҡ көслө. Әммә ел максималь тиҙлегенә һыу/ҡоро ер өҫтөндә түбән бейеклектә (ғәҙәттә 300 м самаһы)] етә. Нәҡ күҙ стенаһының билдәле бер урындан үтеүе иң ҙур емереклектәргә килтерә.\nИң көслө циклондар (ғәҙәттә 3 һәм унан да юғарыраҡ категориялы) күҙ стеналарын алмашыуының бер нисә циклы менән һыҙатлана. Шул ваҡытта күҙҙең иҫке стенаһы 10-25 км-ға тиклем тарҡала, ә уны яңы, ҙурыраҡ диаметр менән алмаштырып, яйлап иҫкеһен алмаштырған күҙ барлыҡҡа килә. Күҙ стенаһының алмашыуының һәр циклында циклон көсһөҙләнә (йәғни күҙ стенаһы эсендәге елдәр көсһөҙләнә, күҙҙең температураһы түбәнәйә), әммә күҙҙең яңы стенаһы барлыҡҡа килгәс тә ул тиҙ арала элекке тиҙлектәренә етә.\nТропик циклондың тышҡы өлөшө ямғыр һыҙаттарына (аҡрынлап циклон үҙәгенә табан хәрәкәт итеп күҙ стенаһына ҡушылған ҡуйы йәшенле болоттары һыҙаттары) ойошторолған. Шул уҡ ваҡытта ямғыр һыҙаттарында, күҙ стенаһындағы кеүек, һауа күтәрелә, ә улар араһындағы арауыҡта, түбән болоттарҙан азат ителгән урында, һауа төшә. Әммә периферияла барлыҡҡа килгән әйләнеш күҙәнәктәре үҙәк күҙәнәктекенә ҡарағанда һайыраҡ һәм түбәнерәк бейеклеккә етәләр.\nТропик циклондарҙың үлсәмдәре\n2 градус киңлеккә тиклем Ныҡ бәләкәс / кәрлә\n2-3 градус киңлек Бәләкәс\n3-6 градус киңлек Уртаса\n6-8 градус киңлек Ҙур\n8 градус киңлектән күберәк Ныҡ ҙур\nСағыштырмаса үлсәмдәре Тип тайфуны, Трейси циклоны АҠШ территорияһы менән\nЦиклон ергә барып еткәс, күҙ стенаһы тирәһендәге ямғыр һыҙаттары урынына һауа ағымы нығыраҡ туплана, сөнки ер өҫтөндә ыҙғышыу көсәйә. Яуым-төшөм һиҙелерлек арта, ҡайһы берҙә тәүлегенә 250 мм-ға етә.\nТропик циклонда конвекция йүнәлештәре[ \nТропик циклон энергияһының төп сығанағы булып парға әйләнеү энергияһы тора, ул һыу парының конденсацияһы барышында бүленеп сыға. Үҙ сиратында океан һыуының парға әйләнеүе ҡояш радияцияһы тәьҫирендә бара. Шулай итеп, тропик циклон ҙур йылылыҡ машинаһы булараҡ күҙ алдына килтерергә мөмкин, уның эшләүе өсөн Ерҙең әйләнеүе һәм тартылышы талап ителә. Метеорологияла тропик циклон мезошкалала көслө йылылыҡ һәм дым сығанағы булғанда барлыҡҡа килгән конвекция системаһының бер төрө булараҡ тасуирланған.\nЙылы дымлы һауа башлыса циклондың күҙ стенаһы эсендә, шулай уҡ башҡа ямғырҙар һыҙаттарында ла күтәрелә. Был һауа күтәрелгән һайын киңәйә һәм һыуына, уның сағыштырмаса дымлылығы тағы ла нығыраҡ арта, һөҙөмтәлә йыйылған дымлылыҡтың күп өлөшө конденсирлана һәм ямғыр рәүешендә яуа. Тропопаузаға тиклем һауа күтәрелеүен һәм һыуыныуын, дым юғалтыуын дауам итә, артабан ул бөтә дымын юғалта һәм бейеклек менән һыуыныуҙан туҡтай. Һыуынған һауа кире океан өҫтөнә төшә, унда тағы дымлана һәм яңынан күтәрелә. Уңайлы шарттарҙа йәлеп ителгән энергия был процесты алып барыуға киткән сығымдарҙан артып китә, артыҡ энергия өҫкә күтәрелгән һауа күләмен, ел тиҙлеген арттырыуға һәм конденсация процесын тиҙләтеүгә тотонола, йәғни ыңғай кире бәйләнеш булдырыуға килтерә. Шарттар уңайлы булып ҡалһын өсөн, тропик циклон дым биргән йылы океан өҫтөндә булырға тейеш; ер урыны аша циклон үткәндә уның был сығанаҡҡа инеү мөмкинлеге булмай һәм уның көсө бик тиҙ кәмей. Ерҙең әйләнеүе кориолис эффекты һөҙөмтәһендә конвекцион процесҡа өйрөлөү өҫтәй.\nМексика ҡултығында Катрина һәм Рита урагандары үтеү һөҙөмтәһендә океан өҫтөндәге температураның төшөүе\nТропик циклондар механизмы башҡа атмосфера процестары механизмынан ныҡ айырыла, сөнки ул тәрән конвекция талап итә, йәғни бейеклектең ҙур диапазонын эләктерә. Шул уҡ ваҡытта, башлыса ҡалынлығы 1 км-ға тиклем сикләнгән ер өҫтөндәге ҡатламда горизонталь елдәр менән һауа ағыштары океан өҫтөнән тропопаузаға тиклем бөтә араны тиерлек биләй, ә тропик райондарҙа тропосфераның ҡалынлығы 15 км-ға еткән ҡалған өлөшө конвекция өсөн ҡулланыла. Әммә тропосфера юғары киңлектәрҙә йоҡараҡ, ә ҡояштың йылылығы ла аҙ, был тропик циклондар өсөн уңайлы шарттар зонаһын тропик бүлкәт менән сикләй. Тропик циклондарҙан айырмалы рәүештә, тропиктан тыш циклондар энергияны башлыса уларға тиклем алда булған горизонталь һауа температураһы градиенттарынан ала.\nТропик циклондың океан участкаһы өҫтөнән үтеүе, йылылыҡтың һыуҙы парға әйләндереү өсөн китеүе, шулай уҡ өҫкө йылы һәм тәрәндәге һалҡын ҡатламдарҙың әүҙем ҡушылыуы, һалҡын ямғыр һыуҙары яуыуы арҡаһында океандың өҫкө һыуҙар ҡатламының һиҙелерлек һыуыныуына килтерә. Шулай уҡ океандың һалҡынайыуына ҡояш нурҙарынан һыу өҫтөн ҡаплаған ҡуйы болот япмаһы ла йоғонто яһай. Был эффекттар арҡаһында бер нисә көн дауамында циклон океандың билдәле бер өлөшөн үткән саҡта, уның өҫтөндәге температура һиҙелерлек түбәнәйә. Был эффект кире бәйләнешкә килтерә, һәм был тропик циклондың көсөн юғалтыуға килтереүе мөмкин, бигерәк тә ул яй хәрәкәт итһә.\nУртаса ҙурлыҡтағы тропик циклонда бүленеп сыҡҡан энергияның дөйөм күләме тәүлегенә яҡынса 50—200 эксаджоуль (1018Дж) йәки 1 ПВт (1015 Вт) тәшкил итә. Был кешелектең һәр төрлө энергияны ҡулланыуынан яҡынса 70 тапҡырға, донъяла электр энергияһы етештереүҙән 200 тапҡырға артығыраҡ һәм һәр 20 минут һайын 10 мегатонлы водород бомбаһы шартлаған энергияһына тап килә.\n1985 йылдан алып 2005 йылға тиклем бөтә тропик циклондар юлы картаһы\nДонъяның тропик циклон әүҙемлеге булған бөтә өлкәләрҙә лә йәй аҙағында, океан өҫтө менән океандың тәрән ҡатламдары араһында температура айырмаһы ҙур булғанда, ул иң юғары нөктәһенә етә. Әммә миҙгелле картиналар бассейнға ҡарап бер ни тиклем айырыла. Бөтә донъя буйынса май — иң әҙ әүҙемлек ай, сентябрь — иң әүҙемле ай, ә ноябрь — бөтә бассейндар бер үк ваҡытта әүҙем булған берҙән-бер ай.\nАтмосфераның тотороҡһоҙлоғона килтергән һәм тропик циклондарҙың барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ иткән пассат елдәренең яҡынлашыу зонаһының барлыҡҡа килеүе\nТропик циклондарҙың барлыҡҡа килеү процесы әлегә тулыһынса өйрәнелмәгән һәм интенсив тикшеренеүҙәр предметы булып тора. Тропик циклондар барлыҡҡа килһен өсөн, ғәҙәттә, алты фактор айырырға була, әммә ҡайһы бер осраҡтарҙа ҡайһы берҙәре булмаһа ла циклон барлыҡҡа килә ала.\nКүп осраҡта тропик циклон барлыҡҡа килеү шарты булып океан һыуының өҫкө ҡатламының 50 метрҙан да кәм булмаған тәрәнлектәге температура 26,5°C тиклем йылыныуы тора. Был уның өҫтөндәге атмосферала тотороҡһоҙлоҡ тыуҙырыу һәм йәшен системаһының барлығын һаҡлау мөмкинлеге биргән өҫкө ҡатлам һыуҙарының минималь етерлек температураһы.\nТағы ла бер кәрәкле фактор — һауаның бейеклек менән тиҙ һыуыныуы, был тропик циклондың төп энергия сығанағы булған конденсация энергияһын бүлеп сығарыу мөмкинлеген бирә.\nШулай уҡ тропик циклон барлыҡҡа килеү өсөн тропосфераның түбәнге һәм урта ҡатламдарында юғары дымлылыҡ кәрәк. Һауала дымдың күп булыуы тропосфераны тотороҡһоҙландырыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙыра.\nТағы ла бер уңайлы шарт — түбән вертикаль ел градиенты, сөнки ҙур ел градиенты циклондың әйләнеш системаһын боҙа.\nТропик циклондар ғәҙәттә экваторҙан кәм тигәндә 5 градус киңлектә (Ерҙә — 550 км) алыҫлыҡта барлыҡҡа киләләр — был киңлектә Кориолис көсө елде ситкә тайпылыу һәм атмосфера ҡойонон өйрөлтөр өсөн етерлек көскә эйә.\nНиһайәт, тропик циклон барлыҡҡа килеү өсөн, ҡағиҙә булараҡ, түбән атмосфера баҫымы йәки тотороҡһоҙ һауа торошо зонаһы кәрәк. Бындай шарттар Мадден-Джулиан осцилляцияһы менән бәйле түбән кимәлдәге һәм түбән киңлектәге ҡабыныуҙар ярҙамында барлыҡҡа килә ала.\nБарлыҡҡа килеү райондарыҮҙгәртергә\nДонъялағы күпселек тропик циклондар экваториаль бүлкәтендә (тропик-ара фронт) йәки уның дауамы булған муссондар — түбән баҫымлы муссон зонаһы йоғонтоһонда барлыҡҡа килә. Тропик циклон барлыҡҡа килеү өсөн уңайлы булған райондар шулай уҡ тропик тулҡындар эсендә лә күҙәтелә, унда атлантик циклондарҙың яҡынса 85 % һәм Тымыҡ океандың көнсығышындағы күпселек тропик циклондар барлыҡҡа килә.\nТропик циклондарҙың ҙур өлөшө ике ярымшарҙың 10—30 градус киңлегендә барлыҡҡа киләләр, ә бөтә тропик циклондарҙың 87 проценты экваторҙан 20 градус киңлектән алыҫтан түгел. Экваториаль зонала Кориолис көсө булмау сәбәпле, тропик циклондар экваторҙан 5 градусҡа яҡыныраҡ бик һирәк барлыҡҡа килә, әммә был хәл ҡайһы бер саҡ була, мәҫәлән, 2001 йылда Вамэй тропик дауылы һәм 2004 йылда Агни циклоны.\nАтлантик океандың төньяғында тропик циклондар миҙгеле 1 июндән 30 ноябргә тиклем дауам итә, август аҙағында һәм сентябрь айҙарында иң юғары нөктәһенә етә. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, бында күпселек тропик циклондар яҡынса 10 сентябрь тирәһендә барлыҡҡа килгән. Тымыҡ океандың төньяҡ-көнсығышында был миҙгел оҙағыраҡ дауам итә, әммә максимум шул уҡ ваҡыттарға тура килә. Тымыҡ океандың төньяҡ-көнбайышында тропик циклондар йыл дауамында барлыҡҡа киләләр, февраль-март айҙарында минимум һәм сентябрь башында максимум була. Һинд океанының төньяғында тропик циклондар йышыраҡ апрелдән декабргә тиклем була, май һәм ноябрь айҙарында ике максимумдары була. Көньяҡ ярымшарҙа тропик циклон миҙгеле 1 ноябрҙән апрель аҙағына тиклем дауам итә, максимум февраль уртаһынан март башына тура килә.\nТропик циклондар миҙгеле һәм уларҙың әүҙемлеге\nТЦ категориялар 3+\nТымыҡ океандың төньяҡ-көнбайышы апрель январь 26,7 16,9 8,5\nҺинд океанының көньяғы ноябрь апрель 20,6 10,3 4,3\nТымыҡ океандың төньяҡ-көнсығышы май ноябрь 16,3 9,0 4,1\nАтлантик океандың төньяғы июнь ноябрь 10,6 5,9 2,0\nТымыҡ океандың көньяғы ноябрь апрель 9 4,8 1,9\nҺинд океанының төньяғы апрель декабрь 5,4 2,2 0,4\nПассат елдәре менән үҙ-ара тәьҫир итешеүҮҙгәртергә\nЕр өҫтөндәге тропик циклондарҙың хәрәкәте, тәү сиратта, глобаль әйләнеш процестары һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән өҫтөн булған елдәргә бәйле — тропик циклондар был елдәр тарафынан эйәртелеп улар менән бергә хәрәкәт итәләр. Тропик циклондар барлыҡҡа килгән зонала, йәғни ике ярымшарҙың да 20 градус киңлегендә пассат елдәре йәлеп иткән циклондар көнбайышҡа хәрәкәт итәләр.\nТөньяҡ Атлантиканың һәм Тымыҡ океандың тропик райондарында пассат елдәре Африка ярҙарынан башлап Кариб диңгеҙен, Төньяҡ Америка аша үтеп, Тымыҡ океандың үҙәк өлөшөндә һүнгән тропик тулҡындар барлыҡҡа килтерәләр. Был тулҡындар Ерҙең был өлкәләрендә күпселек тропик циклондарҙың килеп сыҡҡан урыны булып тора.\nТропик циклон Викимилектә\nТропик циклон Викияңылыҡтарҙа\nTropical Storm Risk — Глобальная система предсказания и слежения за тропическими циклонами (инг.)\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Статья «Tropical cyclone», Encyclopædia Britannica\n↑ 3,0 3,1 Национальная метеорологическая служба Tropical Cyclone Structure. JetStream — An Online School for Weather. Национальное управление океанических и атмосферных исследований (2005-10-19). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 7 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Pasch, Richard J.; Eric S. Blake, Hugh D. Cobb III, and David P. Roberts Tropical Cyclone Report: Hurricane Wilma: 15–25 October 2005 (PDF). Национальный центр прогнозирования ураганов США (2006-09-28). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 14 декабрь 2006 тикшерелгән.\n↑ Lander, Mark A. A Tropical Cyclone with a Very Large Eye (инг.) // Monthly Weather Review (инг.)баш. : journal. — 1999. — Т. 127. — № 1. — С. 137. — DOI:[[DOI:10.1175/1520-0493(1999)127<0137:ATCWAV>2.0.CO;2|10.1175/1520-0493(1999)127<0137:ATCWAV>2.0.CO;2]]\n↑ Pasch, Richard J. and Lixion A. Avila Atlantic Hurricane Season of 1996 (инг.) // Monthly Weather Review (инг.)баш. : journal. — 1999. — Т. 127. — № 5. — С. 581—610. — DOI:[[DOI:10.1175/1520-0493(1999)127<0581:AHSO>2.0.CO;2|10.1175/1520-0493(1999)127<0581:AHSO>2.0.CO;2]]\n↑ Symonds, Steve. Highs and Lows, Wild Weather, Australian Broadcasting Corporation (17 ноябрь 2003). 23 март 2007 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What is an extra-tropical cyclone?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 23 март 2007 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What is a "CDO"?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 23 март 2007 тикшерелгән.\n↑ American Meteorological Society AMS Glossary: C. Glossary of Meteorology. Allen Press. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 14 декабрь 2006 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What are "concentric eyewall cycles" (or "eyewall replacement cycles") and why do they cause a hurricane's maximum winds to weaken?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 14 декабрь 2006 тикшерелгән.\n↑ Q: What is the average size of a tropical cyclone?. Joint Typhoon Warning Center (2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 7 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Anthropogenic Effects on Tropical Cyclone Activity.. Massachusetts Institute of Technology (2006-02-08). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 7 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Национальная метеорологическая служба Hurricanes... Unleashing Nature's Fury: A Preparedness Guide (PDF). National Oceanic and Atmospheric Administration (September 2006). Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 февраль 2008. 2 декабрь 2006 тикшерелгән.\n↑ 15,0 15,1 NOAA FAQ: How much energy does a hurricane release?. Национальное управление океанических и атмосферных исследований (August 2001). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 30 июнь 2009 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: Doesn't the friction over land kill tropical cyclones?. Национальное управление океанических и атмосферных исследований. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 25 июль 2006 тикшерелгән.\n↑ 17,0 17,1 How are tropical cyclones different to mid-latitude cyclones?. Frequently Asked Questions. Бюро метеорологии. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 май 2008. 31 март 2006 тикшерелгән.\n↑ Dr. Frank Marks Fifth International Workshop on Tropical Cyclones Topic 1 Tropical Cyclone Structure and Structure Change. Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory (2003-01-27). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 23 ноябрь 2009 тикшерелгән.\n↑ Eric A. D'Asaro and Peter G. Black. J8.4 Turbulence in the Ocean Boundary Layer Below Hurricane Dennis (PDF). University of Washington (2006). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 август 2006. 22 февраль 2008 тикшерелгән.\n↑ Hurricanes: Keeping an eye on weather's biggest bullies.. University Corporation for Atmospheric Research (2006-03-31). Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 апрель 2009. 7 май 2009 тикшерелгән.\n↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: When is hurricane season?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 25 июль 2006 тикшерелгән.\n↑ Ross., Simon. Natural Hazards (билдәһеҙ). — Illustrated. — Nelson Thornes (инг.)баш., 1998. — С. 96. — ISBN 0-7487-3951-3. — ISBN 978-0-7487-3951-6.\n↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: How do tropical cyclones form?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 26 июль 2006 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: Why do tropical cyclones require 27 °C ocean temperatures to form?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 25 июль 2006 тикшерелгән.\n↑ Kazuyoshi Kikuchi, Bin Wang, and Hironori Fudeyasu Genesis of tropical cyclone Nargis revealed by multiple satellite observations (инг.) // Geophysical Research Letters (инг.)баш. : journal. — 2009. — Т. 36. — С. L06811. — DOI:10.1029/2009GL037296\n↑ Fritz Korek Marine Meteorological Glossary. Marine Knowledge Centre (2000-11-21). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 6 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Formation of Tropical Cyclones. Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (2008). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 6 май 2009 тикшерелгән.\n↑ DeCaria, Alex Lesson 5 – Tropical Cyclones: Climatology.. ESCI 344 – Tropical Meteorology. Millersville University (2005). Тәүге сығанаҡтан архивланған 7 май 2008. 22 февраль 2008 тикшерелгән.\n↑ 29,0 29,1 Lixion Avila, Richard Pasch; Lixion A. Atlantic tropical systems of 1993 (инг.) // Monthly Weather Review (инг.)баш. : journal. — 1995. — Т. 123. — № 3. — С. 887—896. — DOI:[[DOI:10.1175/1520-0493(1995)123<0887:ATSO>2.0.CO;2|10.1175/1520-0493(1995)123<0887:ATSO>2.0.CO;2]]\n↑ 30,0 30,1 Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What is an easterly wave?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 25 июль 2006 тикшерелгән.\n↑ Chris Landsea A Climatology of Intense (or Major) Atlantic Hurricanes (инг.) // Monthly Weather Review (инг.)баш. : journal. — 1993. — Т. 121. — № 6. — С. 1703—1713. — DOI:[[DOI:10.1175/1520-0493(1993)121<1703:ACOIMA>2.0.CO;2|10.1175/1520-0493(1993)121<1703:ACOIMA>2.0.CO;2]]\n↑ Neumann, Charles J Worldwide Tropical Cyclone Tracks 1979-88. Global Guide to Tropical Cyclone Forecasting. Бюро метеорологии. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 12 декабрь 2006 тикшерелгән.\n↑ Tropical Cyclones and Global Climate Change: A Post-IPCC Assessment.. National Oceanic and Atmospheric Administration (2002-10-08). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 7 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Monthly Global Tropical Cyclone Summary, December 2001. Gary Padgett. Australian Severe Weather Index. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 6 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Annual Tropical Cyclone Report 2004. Joint Typhoon Warning Center (2006). Тәүге сығанаҡтан архивланған 7 июнь 2011. 6 май 2009 тикшерелгән.\n↑ McAdie, Colin Tropical Cyclone Climatology. Национальный центр прогнозирования ураганов США (2007-05-10). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 9 июнь 2007 тикшерелгән.\n↑ Tropical Cyclone Operational Plan for the Southeastern Indian Ocean and the South Pacific Oceans. World Meteorological Organization (2009-03-10). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 6 май 2009 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What are the average, most, and least tropical cyclones occurring in each basin?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 30 ноябрь 2006 тикшерелгән.\n↑ Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division Frequently Asked Questions: What determines the movement of tropical cyclones?. National Oceanic and Atmospheric Administration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 25 июль 2006 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тропик_циклон&oldid=1098081 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 29 ноябрь 2021 в 06:54\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:54 29 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Конспект урока по башкирскому языку "Весна. Антонимы." (5 класс)\nТема. Яҙ етте. Антонимдар.\nХәйерле иртә! Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!\nХәйерле иртә! Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!\nОшо йәмле иртәлә, матур донъяға ҡарап, үҙебеҙгә көс, дәрт, илһам алайыҡ. Бер- беребеҙгә уңыштар теләйек.\nФонетик- артикуляцион күнегеүҙәр.\nҺүҙҙәребеҙ асыҡ һәм матур яңғыраһын өсөн иң тәүҙә башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен ҡабатлайыҡ.\nТиҙәйткестәрҙе иҫкә төшөрәйек.\nСЛАЙД. Ҡара ҡарға төшкән ҡарға,\nҠара түгел, аҡ ҡарға.\nСЛАЙД. Сыйырсыҡ, сыйырсыҡ,\nОяңдан осоп сыҡ.\nКласта кем дежур? (Дежур уҡыусының отчеты)\nӨй эшен тикшереү. Антонимдар иленә сәйәхәт.\nЯл минуты. Поезд килә, поезд килә, пип- пип- пип,\nЮлда торма, юлда торма, кит, кит, кит.\nҺеҙ сәйәхәткә әҙерһегеҙме? Беҙгә өс контролер кәрәк буласаҡ. Поезға ултырыр өсөн һорауҙарға яуап бирәйек.\nНимә ул антоним?\nМиҫалдар килтерәйек. Аҡ- ҡара, ҡыш – йәй һ.б.\n“Киреһен әйт” шиғырын тыңлайыҡ.\nБыл шиғырҙа антонимдар бармы?\nБар, яҡшы - яман, дөрөҫ – ялған.\nКонтролерҙар билеттарҙы тикшерә. Билеттарҙа яҙылған һүҙҙәргә антонимдар табып әйтегеҙ.\nиртә – кис төн – көн өләсәй – олатай\nеңел – ауыр илай – көлә йылы – һыуыҡ\nкилде – китте батыр – ҡурҡаҡ көҙ – яҙ\nЙыл миҙгеле туҡталышы.\nСЛАЙД. Ҡарҙар ирей, һыу таша,\nТалдар бөрөһөн аса.\nБыл һүҙҙәр ниндәй миҙгелгә ҡарата әйтелә ?\nЭйе, яҙ миҙгеленә ҡарата әйтелә.\nДәфтәрҙә число, көн, теманы яҙыу.\nСЛАЙД. Яҙ күренештәре.\nӘ тәбиғәттә ниндәй үҙгәрештәр була? Һөйләмдәр төҙөү.\nҠояш ҡыҙҙыра. Ҡар ирей. Тамсылар тама. Гөрләүектәр аға. Ағастар бөрөләнә. Ҡоштар ҡайта.\nСЛАЙД. Ҡоштар ҡайтыуы. Магнитофондан ҡоштар тауышын тыңлау.\nЯл минуты. Ҡоштар остолар, остолар,\nКүл өҫтөнә ҡабат төштөләр.\nТекст өҫтөндә эш. (443-сө күнегеү , 181-се бит)\nНиндәй ҡоштар була икән?\nКүсмә һәм ҡышлаусы.\nХор менән уҡыу, һүҙлек дәфтәренә яҙыу.\nЭш дәфтәренә һөйләмдәрҙе яҙыу. Эйә менән хәбәрҙе билдәләү.\nИң тәүҙә ҡара ҡарғалар килә.\nҺандуғас матур һайрай.\nТекста ниндәй ҡоштар тураһында һүҙ бара икән?\nСылбырлап уҡып, тәржемә итеү.\nУйын. “Иғтибарлы бул!”\nТөркөмдәрҙә эш. Һорауҙарға яуап биреү.\nҠара ҡарғалар ҡасан килә? Һандуғастар ҡасан килеп етә ?\nТекста ниндәй ҡоштар тураһында һүҙ бара?\nҠоштарҙы нисек атайҙар? Ни өсөн?\nУйын. Ҡоштарҙы төркөмдәргә айыр.(Ҡош һүрәттәрен ике төркөмгә бүлеү: күсмә, ҡышлаусы)\nӘ күсмә ҡоштарҙы нисек ҡаршылайбыҙ икән? Әйҙәгеҙ әле, шиғыр тыңлап алайыҡ.\nХәҙер бында ҡыш түгел.\nМатурым, һин, кил инде,\nӨйөң әҙер бит инде. (Р.Ғарипов)\nҠоштар – беҙҙең дуҫтар. Уларға ярҙам итергә кәрәк. Ҡанатлы дуҫтарға оялар яһарға, тағараҡтар элергә, ем һибергә кәрәк.\nСәйәхәтебеҙҙе яҙ тураһындағы йыр менән тамамлайыҡ.\nХуснетдинова Гузял Мухаметовна\nНомер материала: ДВ-560889


Купить двигатель Kawasaki ZX6R ZX636EE\nКонтрактный двигатель Kawasaki ZX6R ZX636EE напрямую из Японии.\nПробег по Японии :9 000 km\nИ предлагает купить контрактный двигатель для мотоцикла Kawasaki ZX6R с маркировкой на картере ZX636EE привезенный из Японии.\nПрименение двигателя ZX636EE


ASUS ZenPad Z300C White (Z300C-1B077A): обзор, отзывы, описание, продажа. Купить в интернет-магазине компьютерной техники в Одессе "ТиД". tid.ua\n4.4 stars, based on 1 reviews http://tid.ua/asus-zenpad-z300c-white-(z300c-1b077a)\nASUS ZenPad Z300C White (Z300C-1B077A)\nhttp://tid.ua/asus-zenpad-z300c-white-(z300c-1b077a)нет в наличии\n10" IPS / Intel Atom x3-C3200 1.2Hz(4x) / 2.0Gb / 8.0Gb / WiFi / BT / 2xWC / CR / Android 5.0 / 510г / White\nРазмеры (ШхВхГ) 172 х 251.6 х 8.95\nОписание ASUS ZenPad Z300C White (Z300C-1B077A)


Главная || Экономика || Банковский сектор || Банковский сектор\nПеречень филиалов банков Северо-Казахстанской области\nНаименование: Северо-Казахстанский филиал РГУ «Национальный Банк Республики Казахстан»\nАдрес: 150000, г. Петропавловск, ул. Конституции Казахстана, 6\nЭлектронная почта: Petro_80@nationalbank.kz\nОфициальный сайт Национального банка: www.nationalbank.kz\nТелефон приемной: 55-15-27\nФилиалы банков второго уровня в г. Петропавловске\nНаименование банка Директор Адрес Телефон\nАО «АзияКредит Банк» Салимбаев Ерик Серикович г. Петропавловск, ул. Абая, 65 62-70-70\nАО ДБ «Альфа-Банк» Фешина Светлана Бернгольдовна (и.о.) г. Петропавловск, ул. Интернациональная, 64а 55-10-14\nАО «АТФБанк» Cултангазин Талгат Сарсенбаевич г. Петропавловск, ул. Конституции Казахстана, 24 46-53-33\nАО «Банк ЦентрКредит» Шарипов Руслан Маратович г. Петропавловск, ул.Алтынсарина, 166 55-12-12\nДО АО «Банк ВТБ» Балтабаев Болат Жанбекович г. Петропавловск, ул. Букетова, 34 55-00-10\nАО «Евразийский банк» Мыктыбаев Бирлан Тулегенович г. Петропавловск, ул. Алтынсарина, 168А 46-26-61\nАО «Жилстройсбербанк Казахстана» Жапабаев Алмаз Алибекович г. Петропавловск, ул. Конституции Казахстана, 28 55-13-00\nАО «Kaspi bank» Какенов Руслан Серикович г. Петропавловск, ул. Конституции Казахстана, 39 36-07-60\nАО «Народный Банк Казахстана» Хусаинова Гульнара Магжановна г. Петропавловск, ул. Конституции Казахстана, 36 59-57-07\nАО «Нурбанк» Маекенов Темиргали Кайсарович г. Петропавловск, ул. Абая, 80а 46-78-22\nДБ АО «Сбербанк России» Салохин Петр Викторович г. Петропавловск, ул. Амангельды, 151А 39-09-77\nАО «ForteBank» Кожахметов Ринат Андреевич г. Петропавловск, ул. К.Сутюшева, 21 62-52-25\nДБ АО «Банк Хоум Кредит» Гафиатулин Владимир Олегович г. Петропавловск, ул. Жамбыла, 139 46-72-96\nАО «Цеснабанк» Шопанов Кулибек Амангельдинович г. Петропавловск, ул. Жабаева,194а 50-70-23\nАО «Казпочта» Бекбердиев Бекжигит Лесович г. Петропавловск, ул. Пушкина, 61 46-32-32\nСписок банковских структурных подразделений Северо-Казахстанской области\n№ Наименование банка Город, район Адрес структурного подразделения банка\n1 АО «AsiaCredit Bank» г.Петропавловск ул.Абая, 65 (областной филиал)\n2 АО ДБ «Альфа-Банк» г.Петропавловск ул.Интернациональная, 64А (областной филиал)\n3 АО «АТФБанк» г.Петропавловск ул.Конституции Казахстана, 24 (областной филиал)\n4 АО «Банк ЦентрКредит» г.Петропавловск ул.Ы.Алтынсарина, 166 (областной филиал)\nРКО №1 ул.Интернациональная, 24\nОперУ ул.Ы.Алтынсарина, 166\n5 ДО АО «Банк ВТБ» г.Петропавловск ул.Букетова, 34 (областной филиал)\n6 АО «Евразийский банк» г.Петропавловск ул.имени Ибрая Алтынсарина 168А (областной филиал)\nОтделение 1402 ул. имени Евнея Букетова 61\nОтделение 1403 ул. имени Жамбыла 149 А\nрайон имени Габита Мусрепова Отделение 1404 с.Новоишимское ул.Абылайхана 26\nрайон имени Магжана Жумабаева Отделение 1405 г.Булаево ул. С.Муканова 46 Б\nТайыншинский район Отделение 1406 г.Тайынша переулок Киевский 10\n7 АО «Жилищный строительный сберегательный Банк Казахстана» г.Петропавловск ул.Конституции Казахстана, 28 (областной филиал)\n8 АО «Kaspi Bank» г.Петропавловск ул.Конституции Казахстана, 39 (областной филиал)\n9 АО «Народный Банк Казахстана» г.Петропавловск ул. Конституции, 36 (областной филиал)\nул. Мира, 227\nул. Ауэзова, 152\nул. Брусиловского, 60А\nул. Конституции, 20\nул. Букетова, 16\nул. Ю. Медведева, 4\nул. Абая, 98\nЖамбылский с. Пресновка, ул. Дружбы, 16\nШал Акына г. Сергеевка, пер. Аютаский, 17 (районное управление)\nАйыртауский с. Саумалколь, улМ.Янко, 33 (районное управление)\nАккайынский пгт. Смирново, ул. Зеленая, 15 (районное управление)\nМ. Жумабаева г. Булаево, ул. Береговая, 11 (районное управление)\nУалихановский пгт. Кишкенеколь, ул. Гагарина, 91А (районное управление)\nТайыншинский г. Тайынша, пер. Центральный, д.11 (районное управление)\nКызылжарский с. Бишкуль, ул. Ульянова, 8 (районное управление)\nМамлютский г. Мамлютка, ул. Школьная, 13 (районное управление)\nр-н им. Г. Мусрепова п. Новоишимский, ул. Ауельбекова, 60 (районное управление)\nТимирязевский с. Тимирязево, ул. Валиханова, 17\nАкжарский с. Талшик, ул. Абылай Хан, 3, нп.2\nЕсильский с. Явленка, ул. Ленина, 9\n10 АО «Нурбанк» г.Петропавловск ул.Абая, 80А (областной филиал)\n11 ДБ АО «Сбербанк России» г.Петропавловск ул.Амангельды, 151а (областной филиал)\n12 АО «ForteBank» г.Петропавловск ул.К.Сутюшева, 21 (областной филиал)\n13 ДБ АО «Банк Хоум Кредит» г.Петропавловск ул.Жамбыла, 139 (областной филиал)\nул.Жамбыла 139 (отделение)\n14 АО «Цеснабанк» г.Петропавловск ул.Ж.Жабаева, 194А (областной филиал)\nДата публикации:: 26.07.2016 11:37\nПоследние изменения страницы:: 28.01.2019 12:28


Нотариус Щетинин Алексей Дмитриевич - Московская городская нотариальная палата — Нифигассе\nНотариус Щетинин Алексей Дмитриевич - Московская городская нотариальная палата. Пречистенка ул. , 14.\nПречистенка ул. , 14\n000271 от 01.10.1993\n02-ч от 05.01.1994\nЩетинин Алексей Дмитриевич - отзывы о нотариусе\n7 гостей и 1 пользователь:\n17 053 гостя и 14 пользователей:


Главная » Новости » Мраморная говядина мякоть бедра рецепт\nРецептов с ингредиентом говядина мраморная: 30\n46769 10 мин. 4 13 13\n37730 30 мин. 6 48 24\n12461 40 мин. 4 19 31\n7195 30 мин. 5 17 23\n8993 40 мин. 5 24 27\n8282 30 мин. 6 29 34\n13618 30 мин. 6 17 20\n5776 30 мин. 6 20 25\n07 июля 2014, 07:26\n5664 40 мин. 6 14 17\n12890 30 мин. 6 26 30


[quote author=Devorator linguarum link=topic=39860.msg1041653#msg1041653 date=1319308456] [quote author=Антиромантик link=topic=39860.msg1041587#msg1041587 date=1319306955] [quote author=Iskandar link=topic=39860.msg1041583#msg1041583 date=1319306857] Чтобы иметь чистую ситуацию с пониманием/непониманием надо брать уйгура из СУЯР, а не советского... [/quote] Это что? [/quote] Видимо, Синьцзян-Уйгурский Явтономный Район. :green: [/quote]


Ҡашмау — Башҡорт Википедияһы\nҠашмау — башҡорт халҡының милли баш кейеме. Ҡашмауҙы никахҡа ингәндең иртәгәһенә йәш киленгә кейҙергәндәр, һәм ул ир ҡатынының баш кейеме тип иҫәпләнә.\nТөрлө ырыуҙың ҡашмауҙары бер аҙ айырыла. Күбеһенсә ул түбәлә ҙур булмаған тишек ҡалдырып тегелгән, сәйлән-мәрйендәр, аҡыҡ, көмөштән һуғылған тәңкәләр, көмбәҙҙәр һәм суҡтар менән биҙәлгән башлыҡ булараҡ билдәле. Мәрйендәренә ярашлы, ул ҡыҙыл, ҡуйы ҡыҙыл, көрән төҫтә булыуы мөмкин. Башлыҡты ҡыҙыл төҫтәге туҡыманан (буҫтау, киндер) кейеҙ йә буҫтау эслек ҡуйып теккәндәр. Елкәнән арҡа буйлап биҙәкле «ҡойроҡ» — арҡалыҡ (олон) тегелгән, ул ҡатындың толомдарын ҡаплап торорға тейеш булған. Арҡалыҡҡа ла мәрйен-сәйлән баҫылған, сигеп биҙәктәр ҙә һалынған, ҡортбаш, мәрүәт төймәләр тағылған. Ҡатай ҡашмауы таҡыя кеүегерәк тегелгән, түбә өлөшөндәге тишекте таҫма менән сатрашлап беркетеп ҡуйғандар. Муйынсаҡ, мәрйендән теҙелгән арҡалығы айырым туҡымаға беркетелмәгән, ә таҡыя өлөшөнөң ситтәренә тығыҙ итеп тағылған.\nҠашмау бигерәк тә XIX быуатта Урал аръяғында, бөгөнгө Башҡортостандың көньяғында һәм көньяҡ-көнбайышында киң таралған булған. XX быуат башында уны кешелеккә, байрамдарға кейгәндәр. Күберәк хәлле ғаиләләрҙең ҡатындары кейгән. Ҡашмауҙы таҫтар, һарауыс йә яулыҡ өҫтөнән кейгәндәр һәм эйәк аҫтынан үңербау, ҡаптырма менән беркетеп ҡуйғандар. Колхоздар барлыҡҡа килгәс, башҡорт ҡатындары үҙҙәренең ҡашмау-һаҡалдарын, көмөш биҙәүестәрен трактор һатып алырға биреүҙәре мәғлүм. Һаҡланып ҡалғандарының байтағын инде Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фронтҡа ярҙамға тапшырғандар.\nБөгөнгө көндә ҡашмауҙы фольклор коллективтарында күрергә мөмкин. Ул башҡорт милли кейеменең айырылғыһыҙ өлөшө. Республикала Ағинәйҙәр хәрәкәте барлыҡҡа килгәс, улар милли кейемде тергеҙеү буйынса ҙур эш башланы. Хәҙер ҡашмау теккәндә, ҡыҙыл мәрйен генә түгел, аҡ ынйыны ҡулланыуҙары ла күҙәтелә.\nМилли кейемдең тәғәйенләнеше һәм үҙенсәлектәре этнографик әҙәбиәттә ярайһы ентекле һүрәтләнгән.\n↑ Розалия Солтангареева Семейно-бытовой обрядовый фольклор башкирского народа — Жильем, 1998. — Б. 86. — 241 б.\nҠашмау тураһында йомаҡтар бар\nВидео «Орнамент». Головной убор башкирских женщин — кашмау. 2011г. с субтитрами на русском языке.\nИзге йола, матур ғәҙәт – ағинәйҙәр аманаты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡашмау&oldid=945942 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:27 30 апрель 2020 үҙгәртелгән.


Баня №2 Новополоцк, ул. Комсомольская 2 – отзывы, адреса и телефоны\nТЕЛЕФОНЫ +375 214 320246\nг. Новополоцк, ул. Комсомольская, 2 Новополоцк ул. Комсомольская ,\n2 Сегодня круглосуточно Mo-Su\nДля вашего конкурента за 30 дней мы привели 982 целевых клиента и 79 звонков —\nТип бани Общественная Парная Русская, На дровах Вместимость\t10 чел. Для отдыха Комната отдыха, Бар Особенности заведения На дровах Кухня Доставка еды из ресторана, Бар Парковка Есть\nНа правах рекламы Бани и сауны в других городах


Ladyluck's Phone Casino Sites Free Billing | Юҡ, Депозит £20 Бушлай!\nӨйҙә » Эшләй’s Телефон казино сайттарын бушлай Билдинг | Юҡ, Депозит £20 Бушлай!\nТуташ, уңыштар телефон сайт казино бушҡа, аҡса алмайса депозита - £20 Бушлай Бонус! Best Review\nТуташ, уңыштар телефон сайт казино бушҡа, аҡса алмайса депозита - £20 Бушлай Бонус!\n£20 бушлай + Долларға Тиклем 500 Өсөн Бонус Депозит\nТуташ, уңыштар түләргә Телефон кредит Слот һәм уйындар казино – Түләүһеҙ теркәлеү! The Phone Casino Sites Free Money No Deposit from a UK PLC now IGT… күберәк\nТуташ, уңыштар телефон сайт казино бушҡа, аҡса алмайса депозита - £20 Бушлай Бонус! Summary\n24/7 Ярҙам, Телефон, E-Mail.\nВиза Кредит, Виза Дербетов, Электрон Виза, Мастеркард, Маэстро, Соло, Уҡаш, BT bill, Был Cystic Fibrosis, Йыуан эсәк paysafecard, Боку, BT Landline Bill Casino Deposit , SMS Credit by Phone\nВиза Кредит, Виза Дербетов, Электрон Виза, Мастеркард, Маэстро, Соло, Уҡаш, BT bill, Был Cystic Fibrosis, Йыуан эсәк paysafecard, SMS Pay by Phone Bill Interface for Boku Payments and Withdrawals.\nТуташ, уңыштар түләргә Телефон кредит Слот һәм уйындар казино – FREE Sign Up is in!\nЭшләй’ң Phone Deposit Mobile Casino £20 + £500 Click!\nКөтөргә… Another Lucks is in town, so it’s your lucky day – it’s Lucks Casino with £5 + £200 Bonus for FREE – Play by Phone or Online – 350+ Иң Яҡшы Уйындар!\nA sister of Winneroo Games, Ladyluck’s Phone Deposit Mobile Casino Site is licensed and regulated by Комиссия таҙарттым бөйөк британия уйындарына and hence promises trusted games as well as fair rewards for the players. The players can enjoy all the traditional casino games like Мобиль Блэкажек, Покер, Бинго, Мобиль Слот and Roulette etc. on their mobile phone itself. They can also get their hands on casino arcade games at Эшләй’ң Phone Deposit Slots Fruit machine and Mobile Casino.\nThe whole experience of enjoying casino games anywhere with Ladyluck’s Phone Deposit Мобиль Казино is enhanced due to a number of bonuses awaiting the players once they start playing. Ҡайһы бер major casino bonuses and promo code deals that players can find are at Ladyluck’s sister site Winneroo Games – һәм башҡа бик күп бында:\nLadylucks FREE Bonus – Find More Casino Bonus Offers and promotions Here at Бушлай Мобиль Бонус Казино. Беҙгә ҡушылығыҙ & Enjoy £20 Free No Deposit Welcome Bonus.


Vulkan book - service-perm.ru\nСудите book vulkan убей, знаю\n2019-2020: 27, 4, 15, 2\nВулкан — 21 книга\nАннотация к книге "Вулканы. Научный комикс"\nПриведено множество тем, начиная с рендеринга и обработки геометрии и заканчивая описанием языка шейдеров SPIR-V.\nНапишите нам , почему тема книги может быть интересна вашим читателям.\nWarhammer 40k Book Review: "Vulkan Lives"


Студия асыҡ! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Медиа » Студия асыҡ!\nСығыу ваҡыты 15-05-2017, 16:10 | Ҡаранылар: 287\nҮҙеңде лә уйла, илеңде лә буйла\n“Урал” хәйриә фонды рәйесе Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовҡа 80 йәше тулыу уңайынан ҡотлау


7 август — Башҡорт Википедияһы\n7 август Викимилектә\n7 август — григориан стиле буйынса йылдың 219-сы (кәбисә йылында 220-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 146 көн ҡала.\nЕр: Буйҙаҡтар көнө.\nАҠШ: Маяҡ көнө.\nҺиндостан: Ҡул туҡыу станогы көнө.\nКанада: Ризыҡ көнө.\nКирибати: Йәштәр көнө.\nЕр: Профессиональ ораторҙар көнө.\nАҠШ: Клоундар көнө.\nРәсәй: Федераль һаҡ хеҙмәте ҡарамағындағы Махсус элемтә һәм мәғлүмәт хеҙмәте көнө.\nЭске эштәр министрлығы криминаль полицияһының оператив-эҙләү мәғлүмәте подразделениялары көнөю\nФизкультурниктар көнө (августың икенсе шәмбеһе).\n1965: Башҡортостандың үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуының 400 йыллығы хөрмәтена Өфө ҡалаһында Дуҫлыҡ монументы асыла.\nВасильев Леонид Леонидович (1891—8.02.1966), ғалим-психофизиолог. 1917—1921 йылдарҙа Өфөләге беренсе совет мәктәбе (хәҙерге 3-сө гимназия) уҡытыусыһы, 1919 йылдан — директоры; бер үк ваҡытта Халыҡ мәғарифы институты, ҡатын-ҡыҙҙар фельдшер-акушерлыҡ мәктәбе (хәҙер медицина колледжы) уҡытыусыһы, Физика институты ҡарамағындағы Тәжрибә фәндәре институтының беренсе тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе. СССР Медицина фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1950). Биология фәндәре докторы (1936), профессор (1940). Ленин ордены кавалеры (1951). Сығышы менән Псков ҡалаһынан.\nМонаков Юрий Борисович (1942—3.01.2011), СССР һәм Рәсәй ғалим-химигы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1997), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының почётлы академигы (1998), химия фәндәре докторы (1981), профессор (1984). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге (2004), Коми Республикаһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге (2006), С. В. Лебедев исемендәге (1992) премиялар лауреаты. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).\nБикова Ғәлиә Әхмәҙи ҡыҙы (1952), табип. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995). Сығышы менән хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районы Иҫке Юлдаш ауылынан, Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле ауылында йәшәй.\nӘһлиуллин Марсель Мөтиғулла улы (1933—2002), хәрби хеҙмәт ветераны, отставкалағы генерал-майор, Ленинград тыл һәм транспорт хәрби академияһының элекке уҡытыусыһы. Хәрби фәндәр кандидаты (1974), доцент (1978). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы Иҫке Турай ауылынан.\nБикбулатов Мәхмүт Мөхәммәт улы (1948), дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2014 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы хакимиәте башлығы. 1999—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Вәкилдәр Палатаһы депутаты. Башҡортостандың Мотофедерацияһы президенты. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Орджоникидзе районының почётлы гражданы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Сафар ауылынан.\nҠотошов Рәйес Рәхимйән улы (1948), тарихсы, 1975—1994 йылдарҙа Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1998—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең ЗАГС идаралығы етәксеһе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017).\nФәйзуллин Абдулла Мөхәмәтдин улы (1929—27.12.2014), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1957—1972 йылдарҙа Хәйбулла районы «Матрай» совхозы механизаторы, артабан 1989 йылғаса — бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондың Рафиҡ ауылынан.\n7 августа тыуғандар\n1860: Лео Алан, Англия астрологы.\n1870: Густав Крупп, Германия сәнәғәтсеһе һәм финанс магнаты, «Крупп» концерны башлығы.\n1925: Борис Рунге, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.\n1945: Александр Журбин, СССР һәм Рәсәй композиторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003).\n1947: София Ротару, йырсы, СССР-ҙың халыҡ артисы.\n1954: Валерий Газзаев, Рәсәй футболсыһы һәм футбол тренеры.\n1955: Владимир Сорокин, СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, төрлө әҙәби премиялар лауреаты.\n1960: Дэвид Духовны, АҠШ актёры, «Алтын глобус» премияһының ике тапҡыр лауреаты.\n1966: Джимми Уэйлс, Википедияға нигеҙ һалыусы.\n1975: Шарлиз Терон, Голливуд актрисаһы, «Оскар», «Алтын глобус» һәм башҡа премиялар лауреаты.\n7 августа вафат булғандар\n1912: Сыртланов Ғәлиасҡар Шәхәйҙәр улы, Өфө губернаһынан 3-сө Дәүләт думаһы (1907—1912) депутаты.\n1918: Ҡарамышев Әмир Батыргәрәй улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, ротмистр.\n1941: Рабиндранат Тагор, Һиндостан яҙыусыһы, шағир.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=7_август&oldid=1049759 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:14 6 август 2021 үҙгәртелгән.


«Башинформ» агентлығы журналисы Халыҡ-ара тарихи экспедицияла ҡатнашты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Башинформ» агентлығы журналисы Халыҡ-ара тарихи экспедицияла ҡатнашты\n10:19, 18 сентября 2017 Мәҙәниәт\nАстанала «Хэнтэйҙан Олотауға ҡәҙәр: тарихи хәтерҙе яңыртыу» ІІІ халыҡ-ара экспедиция тамамланды. Тарихи проектты Халыҡ-ара Төрки академия (TWESCO) ойошторҙо.\nҺуңғы этапта өс көн эсендә 40 кешенән торған төркөм Астананан Еҙҡаҙғанға һәм Олотауға тиклем Ҡаҙағстандың үҙәге буйлап 2 мең саҡрым самаһы юл үтте. 18 сентябрҙә Астана ҡалаһындағы Милли академия китапханаһында экспедицияға йомғаҡ яһала.\nЭкспедицияға Академия президенты Дархан Ҡыдырали етәкселегендә Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Азербайжан, Рәсәй (Башҡортостан) ғалимдары-тикшеренеүселәр, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, археологтар, журналистар инде. Экспедиция эшендә журналист, «Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Ләйлә Аралбаева ҡатнашты.\nЭкспедиция Жошыхан, Алашахан һәм Домбауыл мавзолейҙарында, Олотауҙа Хан урҙаһы һәйкәлендә, Сатпаев ҡалаһындағы музейҙа булды, академик Каныш Сатпаевтың һәйкәленә сәскәләр һалды, Олотауҙың арҙаҡлы шәхестәре менән осрашыуҙа ҡатнашты.\n«Хэнтэйҙан Олотауға ҡәҙәр: тарихи хәтерҙе яңыртыу» экспедицияһы 2016 йылдың август айында Монголияның баш ҡалаһында Улан-Баторҙа башланды. Экпедицияның маршруты Сыңғыҙхандың тыуған төйәгенән – Монголияның Хентей аймағындағы Бурхан Халдун ерлегендә башланды. Халыҡ-ара экспедицияның төп маҡсаты – Ҡаҙағстан Президенты Н.А. Назарбаевтың «Киләсәккә ҡараш: йәмәғәттең аңын яңыса ҡороу» мәҡәләһендә айырым иғтибар бүленгән хөрәфәти әһәмиәткә эйә булған иҫтәлекле урындар менән бәйләнештәге тарихи аңды уятыу.\nТеги: халыҡ-ара проекттар,тарих


Купить БУ Opel Corsa 1.2 AMT (85 л.с.) 2011 года за 369 000 ₽ в Санкт-Петербурге в кредит | Plaza\nOpel Corsa 1.2 AMT (85 л.с.) 2011 года с пробегом 89 000 км.


Кафе «Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра» в Алматы - меню, фото, отзывы «Хачапури Хинкальевич», забронировать столик, банкет на Restolife.kz\nГлавная → Кафе → Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nХачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nWiFi Детское меню На вынос ТВ-экран Свежая выпечка\nСеть заведений: Хачапури Хинкальевич (3 в сети)\nОСОБЕННОСТИ: WiFi, Детское меню, На вынос, ТВ-экран, Свежая выпечка\nХачапури Хинкальевич Грузинская кухня Хачапури Хинкали Долма Шашлыки Выпить бокал вина ул. Кабанбай батыра ул. Зенкова\nТелефон: +7 (727) 291‒50‒28, +7 (775) 979‒69‒84\nАдрес: г. Алматы, ул. Кабанбай батыра, 68 А (уг. Зенкова)\nПопробуйте нежную форель по старинному грузинскому рецепту. Блюдо «Цоцхали» удивит даже искушенных гурманов.\nПоследние отзывы Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nВсе отзывы Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nInstagram Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nПерейти в Instagram Хачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра\nХачапури Хинкальевич на Кабанбай батыра, г. Алматы, ул. Кабанбай батыра, 68 А (уг. Зенкова)


(Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы битенән йүнәлтелде)\nМаҡсаты һәм бурыстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠурсаулыҡтың хайуандар донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n↑ «ООПТ России» сайты. Башкирский Заповедник (рус.) (Тикшерелгән 4 март 2016)


Өфөлә «Йәштәргә - эш!» акцияһы үтә\n6 Сентябрь 2010, 14:50\n7 сентябрҙә Өфөлә XX «Йәштәргә - эш!» республика йәштәр акцияһы старт ала. Ул Нефтселәр мәҙәниәт һарайында 14-17 сәғәттәрҙә үтәсәк. Уны БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы» дәүләт унитар предприятиеһы, Республика йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү үҙәге, Республика йәштәр мәғлүмәт үҙәге ойоштора.\nАкцияла предприятиелар, учреждениелар һәм төрлө милектәге ойошмалар ҡатнашасаҡ.\nЭш табыуҙан тыш, йәштәр эшкә урынлашыу менән бәйле профориентацион ярҙам һәм юристар консультацияларын ала аласаҡ.\nЙәштәр ведомствоһынан хәбәр итеүҙәренсә, сараның төп бурыстары иҫәбендә - эшһеҙ йәштәр иҫәбен кәметеү, уларҙың хеҙмәт инициативаларын ғәмәлгә ашырыу өсөн шарттар булдырыу, уҡыусыларҙы даими һәм ваҡытлы эшкә урынлаштырыу, йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүсе дәүләт органдарының һәм учреждениеларының эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт биреү.\n«Йәштәргә — эш!» акцияһына республиканың барлыҡ ҡалалары һәм райондары ҡушыласаҡ.


Йырсы ла була алманы Гөлдәриә ВӘЛИТОВА\n10 Апрель , 11:15\nТик Гөлсирә генә һаман шул уҡ. Эшләгән эше лә, уҡыған уҡыуы ла, фатиры ла, ғаиләһе лә юҡ. Йырсы ла була алманы. Һаман да ата-әсәһе ай һайын пенсияһынан ун мең һум аҡса ебәреп, ҡыҙҙарына тормошта үҙ урынын табырға ярҙам итә.\nйәки Балҡый алмаған “йондоҙ”\nБына инде 14 йыл беҙ, дүрт әхирәт, бергәләп аралашып йәшәйбеҙ. Тормошта төрлө саҡ булды, әммә бер ваҡытта ла дуҫлыҡҡа хыянат итмәнек, ауырлыҡты ла, бәхетте лә бергә бүлешәбеҙ. Характерҙар ҙа, биләгән вазифалар ҙа, һөнәребеҙ ҙә төрлө, әммә күңелдәребеҙ бер бөтөн.\nМин һөнәрем буйынса журналист, ярайһы ғына танылыу яуланым шикелле, һәр хәлдә, барған ерҙә танып, хәбәр ҡушып торалар. Әммә бының менән артыҡ маһайырға яратмайым, яңы танышлыҡтарға ышанып етмәйем. Уҫалыраҡ, тураһын бәреп әйтә торған холҡома әхирәттәремдән башҡа таныштарым үпкәләп кенә бара. Иремдән айырылғанға ете йыл, улымды яңғыҙым үҫтерәм. Тәүге мөхәббәт уттары ҡанаттарымды көйҙөрөп, һауанан дыңҡылдатҡансы ергә һуғып төшөрһә лә, һөйөү хистәренән ваз кисмәнем әле. Аҡбуҙаттағы әкиәт егетен көтмәһәм дә, юлымда арыу ғына мосолман егете осрауына өмөтөм ҙур.\nГөлназ класташым иһә хоҡуҡ белгесе, арабыҙҙа иң тыныс һәм аҡыллы кеше. Һәр һүҙен үлсәп һөйләй, беҙҙең менән уйнап-көлөп йөрөһә лә, ят кешеләр алдында үҙ-үҙенә йомола. Бер ҡасан да аҡылын юйып ғашиҡ булғаны юҡ, киреһенсә, горизонтта күренгән (хатта урамда шаяртып һүҙ ҡушырға маташыусы ла) һәр ир-егетте буласаҡ ире кеүек күреп, энә күҙәүенән үткәреп, сифатһыҙ тауар яһап ҡуя.\nӘлиә баш ҡаланың мәғариф бүлегендә ҙур ғына вазифа биләй. Вазифаға ярашлы, үҙен кешеләр алдында һауалы тотоп маташа, ә беҙҙең менән ихласлап ултырып һөйләшә, байрамдарҙа һәйбәт шараптар менән һыйлап ала. Күп кешенән һәм эштән ҡәнәғәт түгел, хатта үҙенең тормошо һәм вазифаһы менән дә. Алты йыл инде ғаиләле ир менән аралаша, айына ике-өс тапҡыр осрашыу ике яҡты ла ҡәнәғәтләндерә. Беҙ ҙә кеше тормошона ҡыҫылмайбыҙ, 40 йәшкә етеп барған кеше үҙ башы менән уйлар хәлдә була бит. Әлиә менән беҙ ниндәйҙер студенттар байрамында танышып, аралаша башлағайныҡ.\nАлтынайыбыҙ – ике балаға әсәй, иренә яратҡан ҡатын. Бер түгел, ике юғары белеме бар, әммә үҙен тулыһынса ғаиләһенә һәм йортона арнаған. Нуғай ҡасабаһындағы өйөн гөл итеп тота, балалары һәр саҡ таҙа, бөхтә, дәрестәре ҡаралған, әллә нисәмә түңәрәккә йөрөй. Ә ире өсөн нисек өҙөлөп торғаны һәр кемгә өлгө булырлыҡ. 3-сө кластан алып яратҡан класташына кейәүгә сыҡҡайны, һаман да уны ярата, йән атып тора. Иртәнсәк тороуына таҙа кейем, һөттә бешкән бутҡа, ә төшкө һәм киске табынға кәм тигәндә өс төрлө ризыҡ бешерелә. Иренең рөхсәте булмаһа, беҙҙең менән дә аралашмаҫ ине, моғайын, әлдә уныһының ышанысын ныҡлы яулағанбыҙ. Шулай ҙа бер нәмә эсте бошора: осрашҡан һайын Алтынай телефондан күрһәтмәләр яуҙырып ҡына тора.\n– Зилә, күгәрсенем, алгебранан өйгә эшеңде эшләнеңме? Балыҡтарыңды ашаттыңмы? Батырхан ҡустың витаминын эстеме? Атайың ҡайттымы?\n– Йәнем, һыуытҡыста кәбеҫтә ашы ҡалдырҙым, мотлаҡ йылытып аша, яраймы? Мунса тоҡандырылған, ҡыҙыу сағында барып, имән миндеге менән сабынып ал, йәме! Мин тағы берәй сәғәт ултырам да ҡайтам. Бына ҡыҙҙар һиңә сәләм әйтә, ҡасан шешлек бешереп, ҡунаҡҡа саҡырыр икән, тиҙәр (ә ул турала бөтөнләй һүҙ ҙә булманы). Эштән арып ҡайта шул, тинем. Эйе, күҙ нурым, ай аҙағына саҡырырмын.\n– Алтыным, мунсанан сыҡтыңмы? Һүҙгә әүрәп, онотолоп киткәнмен, әҙерәк ял ит тә мине килеп кенә ал инде, йәме. Әлиәнең фатирында ултырабыҙ. Такси саҡыртам тиһәм, оялмай ҙа 500 тәңкә һорай (саҡыртырға уйламағайны ла). Ул аҡсаға һин әллә күпме заправить итәһең, эйеме? Ярай, алтыным, үҙ яйыңа ғына ҡарап килерһең.\nҺорау артынан һорау яуып ҡына тора. Шулай татлы телле булғанға ла матур итеп йәшәйҙер инде ул. Алтынай Гөлназдың ҡоҙасаһы була, 20 йәшенә ҡунаҡҡа килгәнендә танышҡайныҡ, шунан бирле айырылышҡан юҡ. Тыуған көн һәм төрлө байрам һылтауы менән осрашып алабыҙ, театрға, концерттарға йөрөйбөҙ. Тағы ла өй ремонтлау, ихата йыйыштырыу, мунса йыуыу кеүек эштәрҙе лә бергәләп башҡарабыҙ. “Бәйләнештә” һәм ватсапта айырым чат булдырҙыҡ та, көн һайын шунда аралашып торабыҙ. Йылдар дауамында бер туғандар кеүек булып, яҡынайып бөттөк, бер аҙ күрешмәһәк, бер-беребеҙҙе һағынып бөтәбеҙ.\nБеҙҙең тағы ла бер уртаҡ дуҫ ҡыҙыбыҙ бар. Гөлназ, мин, Алтынай Өфөгә килеп, ҡуртымға фатир алып йәшәй башлаған саҡта, дүртенсе ҡыҙ кәрәккәс, иғлан буйынса уны табып, бергә йәшәгәйнек. Исеме Гөлсирә, йырсы булырға хыялланған Нефтекама ҡыҙы. Тик беҙ уны үҙебеҙҙең әхирәт тип атай алмайбыҙ, быға бер нисә сәбәп бар. Беренсенән, уның аралашыу даирәһе бигерәк ҙур, һәр береһенә ваҡыт таба алмай. Беҙҙең менән йылына ике, уҙа барһа, өс тапҡыр осраша. Икенсенән, уның йәшәү рәүеше беҙҙең өсөн аңлашылмаған ребус булып ҡала килә. Ундағы эгоизм, вайымһыҙлыҡ һәм яуапһыҙлыҡ беҙҙең аҡылға бөтөнләй һыймай. Тағы ла, ул үҙен кешеләр араһында ла, ҡунаҡта ла “йондоҙ” итеп тоя. Барыһын да баштан яҙып үтәйем әле.\nФатирға килеп инеү менән Гөлсирә үҙен: “Йырсы, музыка белгесе”, – тип таныштырҙы. Беҙ, ауылдан килгән “томана” ҡыҙҙар, ауыҙ асып уға текәлдек. Һомғол буйлы, оҙон ҡара сәсле, ялтыр-йолтор биҙәүестәр таҡҡан, мул биҙәнгән, бейек үксәле туфли менән ҡыҫҡа итәкле ҡара күлдәк кейгән һылыу ҡыҙға һоҡланып та, бер аҙ көнләшеп тә текәлдек. Ике егет уның артынса төрлө ҙурлыҡтағы ҡумталарҙы ташый ҙа башланы. Аҙаҡ, белеүебеҙсә, уларҙа кейем-һалым һәм биҙәнгестәр булып сыҡты. Зал бүлмәһенең яртыһын яңы ҡыҙҙың тренажеры биләне. Ике йыл бергә йәшәү дәүерендә ул бер генә көн дә эшләмәне. Беҙ иртәнге сәғәт 6-нан тороп эшкә китәбеҙ, ул рәхәтләнеп йоҡлап ҡала. Кискә табан биҙәнеп, яһанып, әле беребеҙҙең, әле икенсебеҙҙең эшенә килеп китә.\n– Айҙар Ғәлимовтың студияһына вокал дәресенә барҙым. Мотлаҡ бейеү менән дә шөғөлләнергә ҡуштылар. Буй-һының бейеүселәрҙеке кеүек, ниндәй спорт менән шөғөлләнәһең, тип һоранылар. Ысынлап та, башҡорт эстрадаһында минең кеүек һомғол буйлылар юҡ шул.\n– Бөгөн урамда Булат Йосопов менән таныштыҡ. Яңы фильм төшөрә башлаған икән. Төп героиняның әхирәтен уйнарға саҡырғайны, баш тартырға тура килде. Миңә бит вокал менән ныҡлап шөғөлләнергә кәрәк.\nКилгән һайын хеҙмәттәштәрем алдында шундайыраҡ хәбәр һөйләй ине Гөлсирә. Аҙаҡ аңлап ҡалдым, уға кешеләрҙең һоҡланыулы, аптыраулы ҡараштары кәрәк икән. Әммә журналистар көн һайын тигәндәй тере яҙыусылар, йырсылар, дәүләт эшмәкәрҙәре менән аралашып торғас, уға артыҡ иғтибар бирмәнеләр. Шуға ла ул аҙаҡ матбуғат йортон урап үтер булды. Өйҙә ашарға сиратлап бешерә инек, бергәләп туҡланабыҙ. Һәр көн тигәндәй итле һурпа, бик булмаһа, йәшелсәләр менән төрлө ярма быҡтырабыҙ, ял көндәрендә бергәләп ҡамыр ризыҡтары бешерәбеҙ. Ә Гөлсирә, сираты етһә, беҙҙе һыуҙа бешкән дөгө, һоло йәки арпа менән һыйлай, бик булмаһа, магазин билмәне бешерә, йомортҡа ҡура. Иртәнсәк һуң торғас, кисен телевизор ҡарарға, оҙаҡ итеп телефондан һөйләшергә ярата, тик беҙ уны был ғәҙәте өсөн тәнҡитләй башлағас, төнгө клубтарға сығып китер булды. Әйткәндәй, йоҡоһо туйғас, ул иң тәүҙә сәғәттәр буйы физик күнекмәләр эшләй, артабан ванна бүлмәһенә инеп юғала. Йыуына, битенә һәм муйынына массаж яһай, төрлө битлек һылай. Кәштә тулып ултырған төрлө төҫтәге һәм ҙурлыҡтағы флакондар араһынан кәрәклеһен нисек табалыр, аңламаҫһың. Икмәкһеҙ генә сыр, йомортҡа һәм әфлисун менән тамаҡ туйҙырып алғас, биҙәнергә ултыра. Был “изге эш” өсөн ваҡытын һәм аҡсаһын һис йәлләмәй ул. Аҡса тигәндән, беҙ уның эшһеҙ килеш һәр ваҡыт аҡсалы йөрөүенә аптырай инек. Серен аҙаҡ ҡына, беҙҙең яндан күсеп киткәс, аңланыҡ. Баҡтиһәң, Гөлсирә төрлө банктан кредиттар алған икән. Һәм, әлбиттә, уларҙы түләмәгән. Берҙән-бер көндө беҙгә коллекторҙар шылтырата башланы, хатта бер нисә тапҡыр, Гөлсирәне эҙләп, өйгә лә килеп киттеләр. Ә ул был ваҡытта Төркиәлә ял итә ине.\nБыл хәлдәргә инде 16 йыллап ваҡыт үтте. Беҙ, дүрт әхирәт, яҡты хыялдар һәм юғары маҡсаттар артынан тормош юлы буйлап алға атланыҡ. Ипотека тигән ауға эләкһәк эләктек, һәр беребеҙ торлаҡлы булды. Белем алдыҡ, эшләнек, ниндәйҙер кимәлдә дәрәжәләр яуланыҡ, вазифалар йөкләнек. Кемебеҙҙер – ир ҡатыны, бала әсәһе. Отпуск, оҙайлы байрамдар мәле етһә, тейәнешеп тыуған яҡтарға, атай-әсәйгә ярҙам итер өсөн сабабыҙ. Иҫән саҡтарында ошолай ғына итеп булһа ла ҡәҙер-хөрмәт күрһәтергә тырышҡан көнөбөҙ.\n– Гөлдәриә, һин алйотмо әллә, фатир алам тип, банкка ай һайын ярты эш хаҡыңды биреп ятырға? Был бит көпә-көндөҙ кеше талау! – тине ул, минең ипотекаға фатир алыуымды белгәс.\n– Яртыһын түгел, өстән ике өлөшөн. Һуң, 40 йәшкә тиклем кеше тупһаһын тапап булмай бит. Хәҙер ыҙаланам, ә аҙаҡ улымдың үҙ фатиры булыр.\n– Ә атаһы ниңә алып бирмәй? Айырылғанда шундай шарт ҡуйырға ине...\n– Мөнәсәбәттәр айырылышыуға барып еткән икән, шарт ҡуйып торғо килмәй ул. Икенсенән, беҙҙең айырылышыуға бала ғәйепле түгел бит.\n– Барыбер бала өсөн һин генә яуаплы түгел. Йәйге ялдарға улыңды иреңә йәки атайыңдарға ҡайтарып, ял итеп ал. Эш, бала, ипотека тип йонсоп йөрөйһөң, ирҙәр ҡарар ҡиәфәтең ҡалмаған. Бына мин урамға сығыу менән мотлаҡ 2 – 3 ир танышырға тәҡдим яһай.\n– Ә ниңә берәйһе менән танышып, кейәүгә сыҡмайһың һуң?\n– Ни өсөн? Һинең кеүек айырылырғамы әллә Алтынай кеүек өй тауығына әйләнергәме? Арағыҙҙа Әлиә иң аҡыллыһы, ирле лә түгел, яңғыҙ ҙа. Әммә ул да лоханулась. Ҡала мэрияһынан шундай вазифалы, аҡсалы ир-аттар менән аралаша, ә һөйәркәлеккә бер хәйерсене һайлаған. Сәскә менән күстәнәскә риза булып тора. Һөйәркә булғас, кәмендә шәшке тун бүләк итерлек булһын!\n– Эй, Гөлсирә, һинең менән миңә шул сәскәне биреүсе лә юҡ бит әле әлеге мәлдә.\n– Мин эҙләмәйем генә, машина бүләк итерлеген таба алам. Улар өсөн ваҡыт кәрәк, ә миңә яңы йырҙар яҙҙырырға кәрәк. Ике килоға һимергәнмен, фитнесҡа йөрөй башланым.\nГөлсирә нисек кенә үҙен “йондоҙ” итеп күрһәтергә тырышмаһын, унан йырсы сыҡманы. Сағыу талантың булмаһа, матурлыҡ менән генә тамашасы күңелен яулап булмай шул. Әммә һуңғы тапҡыр дүрт йыл элек концертта ҡатнашыуына ҡарамай, беҙҙең танышыбыҙ сәнғәт тураһында һүҙ сыҡҡан һайын үҙен ҡыҫтыра.\n– Беҙҙең артистар араһында ундай нәмә юҡ...\n– Фидан Ғафаров менән концертта ҡатнашҡан саҡта...\n– Рөстәм Ғиззәтуллин менән киләһе осрашыуҙа мотлаҡ ул турала кәңәшләшермен...\nБеҙҙең менән уға ҡыҙыҡ түгел, сөнки беҙ инде күптән ауыл томаналары түгел, уның кеүек кенә “йондоҙ”ҙарға иҫебеҙ китеп бармай. Бибисара Азаматова, Илһам Вәлиев, Флүрә Үҙәнбаева, Әлфиә Юлсурина кеүек йырсыларҙың талантына мөкиббән китеп, яныбыҙҙа ғына йөрөгән “аҫылташ”ты һанламай башлағанбыҙ. Гөлсирәнең был үпкә һүҙҙәре телдән-телгә күсеп, эйәләренә, йәғни беҙгә лә, килеп етте. “Ауыл ауыл инде, сәнғәтте аңлайҙармы ни улар?!” Шуғалыр ҙа аралашыу йылдан-йыл һирәкләнә бара. Әйткәндәй, Гөлсирә алған кредиттарын барыбер түләмәгән. Ысын булһа, уларҙың бер өлөшөн атаһы менән әсәһе түләй, ти. Үҙенән был турала һорағаным юҡ.\nЯланда төрлө сәскә, үлән булған кеүек, ерҙә кешеләр ҙә күп һәм төрлө. Матур гөлләмәне боҙған сүп үләне кеүек, дуҫлыҡта ла бер үк тулҡынға көйләнгән кешеләр араһына ситтәр килеп эләгеүе бар. Әммә ят тупраҡҡа берегә алмаған гөл кеүек, улар ҙа был төркөмгә инә алмаясаҡ.


Ҡанун менән Ҡарун » Тамара Искәндәриә\nТиҫкәре Ҡәләм/Рәдиф ТИМЕРШИН\nБаш бит Сайт тураһында Бәйләнешкә инеү/Контакты Яңылыҡтарға яҙылыу/Подписка Китапхана Йәш ижадсылар ҡытыусылар һәм ата-әсәләр өсөн\nМИН "5" ҠУЙҘЫМ\nҠанун менән Ҡарун\nБаҫылды : 1-07-2017, 19:20 | Категория: Әкиәттәр / Бәпембә\nРубрика:Әкиәттәр / Бәпембә\nИсеме:Ҡанун менән Ҡарун\nБорон-борон заманда, кәзә командир, әтәс әфисәр, һайыҫҡан үрәтник булған саҡта, йәшәгән, ти, әбей менән бабай. Уларҙың өйө Урал тауы итәгендәге мөғжизәле тәбиғәт ҡосағында булған. Аяҡ аҫтында ғына балыҡтар һикереп уйнаған күле йәйрәп ятҡан. Эргәләге тау-ҡырҙар емеш-еләккә лә, кейек-йәнлектәргә лә бай икән. Шуға күрә әбей менән бабай тәбиғәт биргән байлыҡты йыйып көн иткән.\nҮҙ тормоштарынан бик ҡәнәғәт булып, барына шөкөр итеп йәшәгәндәр. Әммә олоғая килә: «Ҡарт көнөбөҙҙә беҙҙе кем ҡарар?» — тип ҡайғыра башлағандар. Хоҙайҙан үтенеп бала һорағандар, әммә уларҙың сабыйҙары булмаған. Шулай бер көн әбей емештән, бабай һунарҙан ҡайтып килһә, өй янындағы мөһабәт ҡарағаста ағастан үрелгән сәңгелдәк эленеп тора икән. Ә бишектә бер түгел ике ир бала ята, ти.\nӘбей менән бабай малайҙарға яратып Ҡанун менән Ҡарун тип исем биргән. Улар ай үҫәһен көн, йыл үҫәһен ай үҫеп, күҙ менән ҡаш араһында буй еткергән. Ҡанун ғәҙел, тырыш, уңған, илһөйәр, баһадир булып үҫкән, ти. Ә бына Ҡарун һәр саҡ үҙ яғын ғына ҡайғыртып торған, бик хәйләкәр, һаран, ялҡау булған.\nБер көн шулай илгә ҡурҡыныс янауы, туғыҙ башлы дейеү һөжүм итәсәге хаҡында мәғлүм булған. Ҡанун менән Ҡарун дошманға ҡаршы барырға хәл иткәндәр. Бабай ҡылыс яһап, уҡ-ян эшләп биргән, әбей төйөнсөк менән ризыҡ әҙерләгән. Ике егет Талҡаҫ, Яҡтыкүл, Асылыкүл тигән күлдәрҙе үткәндәр, бик күп йылғаны кисеп, тауҙар артылып дейеүҙең өңөнә килеп еткәндәр.\nДейеү өңөнән көн менән төн алышынған саҡта ғына сыға икән. Егеттәр ошо мәлде көтөргә булған. Тик ваҡыт етһә, Ҡарун берәй сәбәбен табып бармай ҡала икән. Ҡанун туғанын бер-ике көн көткән дә дейеүгә ҡаршы үҙе генә киткән. Ултыра, ти, ҡыуаҡ төбөндә ҡарауыллап. Бер заман таштар ҡойола, ер һелкенә башлаған. Ояһынан дейеү килеп сыҡҡан. Ҡанун ҡылыс алып аждаһаға ҡаршы ташланған. Ә дейеү бирешмәй ут сәсә, ти. Егеттең ҡылысы һынып, хәле бөтөп йығылған. Шунда ла Ҡанун бирешмәгән, уҡ-һаҙағынан тоҫҡап дейеүгә атҡан.\nҠаты алышта дейеүҙе еңеп, Ҡанун туғаны янына килһә, ул ризыҡты ашап бөтөп, йоҡлап ята, ти. Егеттең бик асыуы килгән, шулай ҙа туғанын уятып алып ҡайтырға булған. Улар тәүҙә дейеүҙең өңөнә инеп сығырға булғандар. Уның эсе тулы байлыҡ, ти. Ҡарун шунда йәшәргә ҡалған. Әммә өҫтөнә мәмерйә ташы емерелеп төшөп, һәләк булған. Ә Ҡанун көсө еткәнсә байлыҡ тейәп, ҡайтырға сыҡҡан. Юл буйы кешеләргә алтын тәңкәләрҙе өләшеп барған. Халыҡты дуҫ-татыу йәшәргә өндәгән, ярҙамсыл, ғәҙел, намыҫлы булығыҙ, тип өйрәткән. Оҙон толомло һылыу башҡорт ҡыҙын осратып, кәләш итеп алған. Ҡанундың тыуған яғына ҡайтып, ҡартайғансы татыу ғүмер иткәндәр, ти. Кешеләр ҙә Ҡанундың әйткәненсә йәшәй башлаған. Шул ваҡыттан алып тормош закондары «ҡанун» тип йөрөтөлә, ти. Ә һаран, ҡомһоҙ кешеләрҙе «ҡарун» тип атайҙар икән.\nАлтынай БАЙБУЛАТОВА, 6-сы класс.\nВАШИ ФОТОГРАФИИ***ҺЕҘҘЕҢ ФОТОЛАР\nВАШИ РИСУНКИ***ҺЕҘҘЕҢ ҺҮРӘТТӘР\nВАШИ ПИСЬМА***ҺЕҘҘЕҢ ХАТТАР\nЮЛДАШ МЕНӘН ҠУЯН\nАта-әсәләргә һәм уҡытыусыларға\nБеҙҙең менән бәйләне