Мең саҡрымлыҡ юл тәүге аҙымдан башлана\nҒазаптарҙың аҙаҡҡыһы булмаҫ,\nҒазаптарҙан өмөт ярала...\nБыл тормошта беҙ, яҙмышыбыҙға өлөш булып төшкән толпарҙарҙың йә алашаларҙың ял-ҡойроғона йәбешеп, байтаҡ юл үтәбеҙ. Ошо юлда, әлеге аттарҙың эйәренә һикереп менеп ултыра алмаған хәлдә лә, иңдәребеҙгә, исмаһам, тояҡтарҙан борҡолған туҙан ултыра. Юл саңдарының танауҙы ҡытыҡлауы ла аңлай алған кеше өсөн — бәхет. Кәнсәләрҙә ҡағыҙ ҡыштырҙатып, ер күрмәй, ил белмәй ғүмер кисереүе, ай-һай, аяныстыр. Юлдар менән йылдарҙың, үҙ мәле еткәс, йырҙар булып күңелдә сыңлай башлауы ла, бәлки, бәхеттер. Ваҡыт кеше баһаһын, тормош самаһын белергә өйрәтә. Кисә төҫһөҙ, ябай ғына күренгән хәл-ваҡиғалар бөгөн бүтән мәғәнә ала, хатта көтөлмәгән яғы менән асыла.\nОшондай һорауҙар менән үҙеңде үҙең яфалағанда юшҡын ултырыр сәбәптәрҙе лә эҙләйһең, рухты яҡтыртып торған шәмдәрҙең һүнеүенә үкенәһең, кисә бирелергә тейешле баһаларҙың һуңлауы өсөн әрнейһең. Оҙон һырттар өҫтөндәге сусаҡтар кеүек күтәрелеп торған шәхестәрҙең юғарылығын да күрмәй үткәнбеҙ. Батыр ҙа, бахыр ҙа, тараҡ тештәре һымаҡ, бер тигеҙ булған икән. Ләкин бейек тауҙар алыҫтаныраҡ күркәм күренә. Йондоҙҙарға ла, сағыуыраҡ балҡыу өсөн, төн кәрәк.\nДәрте һәм тормошҡа мөнәсәбәте йәмғиәткә мотор булырлыҡ кешеләрҙең яҙмышы күпселегендә еңелдән килмәй. Ундайҙарҙың ынтылыштарын, уй-маҡсаттарын тирә-яҡтағылар йыш ҡына йә аңламай, йә ҡабул итмәй. Был, үҙ сиратында, ул шәхестәргә ҡарата сәйерһенеү, хатта уларҙы ят күреү тойғоһо уята. Икенсе яҡтан, дәртле кешеләр донъя йөгөн үҙ иңенә тәбиғи рәүештә ала, ул йөктөң үҙ өлөшөнә төшөүен һиҙмәй ҙә ҡала. Ә тирә-яҡтағылар эштең ауырын, иң ғилләһен ул башҡарыр тип көтә һәм бер яҡтағы дәрт, тырышлыҡ икенсе йәһәттән бүтәндәрҙең битарафлығына, булдыҡһыҙлығына килтерә. Был — хәҙерге чиновниктар мөхитендә ифрат таралған, ләкин әлегә баһа бирелмәгән күренеш.\nШәхсән белгән һәм ғүмер баҡый яратып йөрөгән кешеләремде мин рух лидерҙары тип атайым. Йәшерәк саҡта, улар йоғонтоһона ихтыярһыҙҙан бирелеп, үҙеңә оҡшаған кешесә һөйләшәһең, уға яҡынлаштырып эшләйһең, хатта уныңса атлап китәһең. Был — үҙ итеү һәм хөрмәт менән килә һәм йылдар үтәрәк юғала торған сир. Тормош иләгенән үтә һәм яҙмыш елдәренән ҡаҡҡылана-һуҡҡылана торғас, әлеге тойғоларыңдан юйылмаҫ ихтирам тороп ҡала. Ысын ирҙәр өсөн ихтирам — иң оло ҡиммәттер.\nХәҙерге быуын сәйәсмәндәре һәм яуаплы ғына вазифалар биләүсе кешеләр араһында ла таныштарым бар. Кемдәрҙер фәҡирегеҙҙе шәхсән белә, икенселәр яҙғандарымды уҡыған. Улар ҙа үҙ өлкәләрендә булдыҡлы егеттәрҙер. Әммә мин вазифалы ошо егеттәр алдында йөрәгемде аса алмайым. Ихласлығымды аңламаҫтар, борсолоу-хафаларымдың ниҙән икәнлеген күрмәҫтәр һымаҡ. Бигерәк рациональ фекерле, йөрәкһеҙ кешеләр заманы килде.\nШулай булғас, ҡайырылабыҙ ҙа уҙған юлыбыҙға йәнә бағабыҙ. Әйтерһең, унда туҙан түгел, ә алтын бөртөктәре һибелеп ҡалған.\nБәлки, ысындан да алтын бөртөктәрелер?\n“Ысын мәғәнәһендәге шәхси мәнфәғәттәр беҙҙе ихласлыҡҡа өйрәтә. Ошоно белгән аҡыллы лидер үҙенең эгоцентризмын йүгәнләй ала. Һәм шулай итеп, һәйбәт һөҙөмтәләргә ирешә. Мәғрифәтле етәкселек — үҙең тураһында ҡайғыртыу түгел, бәлки хеҙмәт итеү”. Джон Хэйдер атлы бер фәйләсүфтең әйткәндәрен хәтергә төшөргәндә йәш яғынан үҙемдән өҫтәге ағайҙар тураһында уйлата. Һүҙҙе Шәрәфетдинов Әҙһәм Ғәни улына табан бормаҡсымын.\nАлтмышынсы йылдарҙың аҙағы. Көҙ. Учалы районының “Байрамғол” совхозы баҫыуҙарында тиҫтәләрсә комбайн пыр туҙып ашлыҡ ура. Директор менән беҙ кисләтеп кенә Уральск ҡасабаһына ҡайтып киләбеҙ. Бик арытҡан да, әммә ураҡтан репортаж өлгөртөп, иртәнсәк телефон аша редакцияға тапшырырға кәрәк. Бәхеткә күрә, иғтибарлы хужа ҡунаҡханала миңә айырым бүлмә әҙерләткән, киске ашты ла хәстәрләгән. Ә Әҙһәм ағай, мине ҡалдырып, мәҙәниәт йортона ашыҡты. Кис унда хорҙың репетицияһы, директор шунда йырлай икән.\nКолхоз-совхоз етәкселәренең кемлеген күрә йөрөгәнгәмелер, Шәрәфетдиновтың был ғәмәле миңә сәйер тойолдо. Һуңғараҡ, бер-беребеҙгә яҡыная килә, мин утыҙ ауылды берләштергән гигант хужалыҡ директорының бала-саға рәтенән хоккей уйнауын да, концерттарҙа скрипка һыҙҙырыуын да күрҙем. Совхозда эшләгән осорҙа Шәрәфетдинов авиация двигателдәренең яғыулыҡ системаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы ла яҡланы.\nҺәр кемдең яҙмыш йүнәлткән урыны булалыр ул. Хаталанмаһам, Әҙһәм Ғәни улы “Байрамғол”да илһам күтәрелешенең иң юғары нөктәһенә еткәйне, шикелле. Эштәге уңыштар, дәүләт бүләктәре, маҡтаулы исемдәр, республикала яңғырап торған дан. Әҙәм балаһына тағы ни кәрәк? Юҡ икән шул, сәйәсәттең үҙ закондары, сәйәси тормош эсенә тартып индерелгән шәхес әлеге ҡанундарға буйһонмай ни хәл итһен?\nШәрәфетдиновты ла хеҙмәт баҫҡыстарынан үрләттеләр. Бер ваҡыт ул республика ауыл хужалығы министры урынбаҫары булып эшләп алды. Унан Мәләүезгә беренсе секретарь итеп ебәрҙеләр. Артабан Ишембай ҡала һәм районын етәкләне. Мин дә ағайҙан күҙ яҙҙырманым, сөнки, ҡайҙа эшләһә, шунда Әҙһәм Ғәни улынан яҡты эҙ ҡала ине. “Байрамғол”да саҡта уҡ уның совхозда спортты, үҙешмәкәр сәнғәтте мөкиббән китеп ҡаматлауына ҡыуанып та, ғәжәпләнеп тә, хатта сәйерһенеп тә ҡарай инем. Совхозда спорттың ниндәй төрө менән генә шөғөлләнмәйҙәр! Республикала иң билдәле “Ләйсән” бейеү ансамбленә, Өфөнән килеп, бейеүҙәрҙе Фәйзи Ғәскәров үҙе ҡуя. Ул арала Уральскиҙа стадион асып ебәрҙе, юртаҡтар, сабыш аттары күнекмә үтә. “Байрамғол” да ҡымыҙ етештереүҙе лә Шәрәфетдинов, йыһаз һыҙмаларын үҙе эшләп, сәнәғәтсә ойошторҙо.\nМин дә яйы сыҡҡан һайын “Байрамғол”ға сабам. Бында тормош йылдың теләһә ҡайһы миҙгелендә лә ҡайнап тора. Бында ҡыҙыҡ, бында — эҙләнеү, туҡтауһыҙ ижад. Ошо тормошто өйрәнеп, күңеле аша үткәреп, замандашым Тайфур Сәғитов “Һабантуй” исемле роман яҙҙы. Ундағы геройҙар, ваҡиғалар миңә яҡын да, ҡәҙерле лә. Ул саҡтағы совхоз идараһында торған “Спорт и труд — рядом идут” тигән стендтың киңерәк йөкмәткеле булыуын һуңыраҡ аңланым.\nМәләүездә эшләй башлағас, Шәрәфетдинов, хужалыҡ етәкселәрен дәртләндереп, өгөтләп, “Толпар” йылҡысылыҡ-спорт комплексы асып ебәрҙе. Хәҙер генә райондарҙа ундайҙар ишәйҙе. Әҙһәм Ғәни улы иһә беренсе булды.\nЯрай, ат тип йәне сыҡҡас, әйҙә булышһын, тип ҡул һелтәргә лә мөмкин. Әммә Шәрәфетдиновмы һуң тыныс ятыр кеше? Бер ваҡыт Көнгәк тауында бобслей трассаһы асырға дәртләнеп китте. Балтик буйы республикаларының береһенә барып, әлеге комплекстың һыҙмаларын алып ҡайтты. Тәки төҙөнө. Ундай трассалар Союзда бер-ике генә ине, шуға күрә Томансы ауылы яғына илдең төрлө тарафтарынан, ауыр бобтарын тейәп, спортсылар килә башланы. Ағайҙың сәйер шөғөлөн миңә лә барып күреү насип булды. Ғәжәйеп трасса ине ул.\nҺүҙҙең оҙонға китеүен иҫәпкә алып, Әҙһәм ағайҙың артабанғы тормош юлын бәйән итеүҙән тыйылайым. Шуны ғына өҫтәү фарыздыр: Шәрәфетдинов “Аҡбуҙат” ипподромын яңыртып, киңәйтеп ебәреүгә ифрат ҙур дәртен һалды. Уның толпарҙары туҙҙырған туҙан, бәлки, кемдеңдер мундирына алтын булып яғылғандыр, бәлки, үҙенең сәстәренә ҡырау булып ятҡандыр. Шәрәфетдинов Мәләүездән киткәс, “Толпар” байтаҡ ваҡыт етемһерәп торҙо. Уға Әҙһәм ағай барып, тағы йән өрҙө. Данлыҡлы “Байрамғол” совхозы, болғаныштар осоро еткәс, әллә нисәмә “мөстәҡил” хужалыҡҡа бүлгеләнеп, тамам бөлдө, исемен дә юғалтты, тигәндә, ошо төйәктең егете, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының генераль директоры Ильяс Абдрахманов уны тергеҙмәксе булды. Бер нисә йыл эсендә элекке совхозда хайран ҡалырлыҡ эштәр башҡарылды. Таусылар, шулай итеп, был юлы игенселәргә ярҙам ҡулы һуҙҙы. Әллә йәнә сәйер эшме? Шулай булһа — булһын, тик ҙур эштәргә йөрәге етеүсе егеттәрҙе даландан һәм бәхеттән генә айыра күрмәһен. Илде йоҡомһоратмаҫҡа, ойотмаҫҡа шундай егеттәр кәрәк.\n“Оло юлдан аттар саба, беҙгә оса туҙаны...”\n“Дуға муйын ҡауҙы ултыра йоҡоға талып...” Төҙ, оҙон суҡышлы, һонтор аяҡлы, аҡ йәки ҡара төҫтәге был ҡоштоң ғәҙәти тәбиғәтен Баязит Бикбай, эйе, бик аныҡ һүрәтләгән. Булыр-булмаҫҡа сәбәләнмәй, береһе осоп күтәрелгәндә лә икенсеһе оянан бер тотам да ситкә китмәгән мәхлүк инде ул ҡауҙы. Элегерәк төшөрөлгән “Белые росы” тигән ғәжәп матур фильмда ата йорто янындағы тирәк башына төйәкләгән ҡауҙы һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә ҡала. Был ҡошто күп халыҡтар ғаиләнең бөтөнлөгө, уның тыуған ерендә, ата нигеҙендә тамырланып йәшәү символы булараҡ ҡабул итә.\n...Йылы яҡтарға, әллә беҙҙән ялҡып, әллә бер-береһенән күҙ яҙҙырмау өсөн ҡаңғылдашып, ҡоштар һәр көҙ китә. Уларҙың зиһен етмәҫлек тарафтарҙан урап ҡайтыуы тәбиғәттең мөғжизәһе генә түгел, күңелебеҙ өсөн моңһоулыҡ та, байрам да бит инде. Ҡоштар юлынан хыял менән генә булһа ла ҡабаттан үтеп, улар ҡанаты аҫтында ҡалған донъяға күҙ һалаһы ине.\nҠитғалар, илдәр, ҡәүемдәр ни хәлдә генә йәшәй икән? Тормоштары именме? Хәҙер, ҡош ҡаурыйҙарына эләккәндәй, сит ерҙәрҙән йыш ҡына хәүеф-хәтәрҙәр ҙә ҡайта бит. Һүҙ, әлбиттә, “ҡош киҙеүе” тураһында ғына түгел. Ҡоштар ҡайҙарҙалыр булып ятҡан һуғыштар, низағ-тартыштар, яфа-ҡазалар хаҡында бәйән итер кеүек.\nУйлай китһәң, беҙҙең һәр беребеҙ — ауыл кешеһе. Хатта ҡалала тыуып үҫкәндәр ҙә. Әҙәм балаһының ергә тартылыуын һис ниндәй шарттар менән дә тыйып булмай. Әйткәндәй, Сыңғыҙ Айытматовтың “Кассандра тамғаһы” романындағы йыһан монахы Филофей, үҙе Ерҙән ваз кисеп, йыһан карабы эсенә инеп бикләнһә лә, барыбер ундағы тереклек, йәшәү рәүеше, киләсәк хаҡында уйлана. Тимәк, Ер кешеһенең Ерҙә мәңге осона сыҡмаҫ эше бар. Ошоға бәйле мәшәҡәттәр, көйөнөс-ҡыуаныстар, бәлки, йәшәүебеҙҙең мәғәнәһен тәшкил итәлер.\nАуыл — ил түрәләренең күҙенә бер салынып, икенсе ҡарауға оҙаҡҡа ғына онотолоп торған мөхит инде. Ил тарихындағы йөрәкте иң һыҙлатҡан сәхифәләрҙе уҡыйым тиһәң, әйлән дә ауылға ҡара. Ундағы тыштан ҡарағандағы ҡабаланыуһыҙ ғына көнкүреш, ашыҡмай атлап, аҡрын ғына һөйләүсе кешеләр ауыл мейестәрендәге уттың ҡыҙыулығын күрһәтмәй. Тыныс тәбиғәтле кешенең хис-тойғолары, ғәҙәттә, тәрәнерәк була.\nКолхозға ойошоп, совхоздар төҙөп йәшәгән замаңдарыбыҙға таш атырға ашыҡмайыҡ. Инҡилаптар — һарыуҙың ҡайнап, асыуҙың теҙгенһеҙләнгән мәле бит. Ауыл тормошон үҙгәртеүгә дәртләнгән етәкселәр быуаттар буйы килгән көнкүреш тәртибен ҡыйратыуҙың ниндәй һөҙөмтәләр биререн төҫмөрләй алмаған. Тарихта бындай тәжрибә лә булмаған. Ә крәҫтиән... Уның үҙ тормошон үҙе хаслыҡ менән емереүенә ышаныуы мөмкинме һуң? Теләһә ҡайһы социаль-сәйәси шарттарҙа ла ауыл кешеһенең төп хыялы, маҡсаты һәм ғүмерлек булмышы — ризыҡты бар итеү. Ошо бурыс алдында юғары сәйәсәт тә, реформалар ҙа — бер нәмә лә мөһим түгел.\nМинең ҡарашҡа, ауылда барған процестарҙы бер төрлө генә баһалау ҙа, уларға ниндәйҙер классификация биреүе лә ауыр. Бер заман, ҙур комплекстар төҙөү башланғас, уларҙың ярҙамсы хужалыҡтары булараҡ, һәр ауылда тиерлек йә тоҡомсолоҡ фермалары, йә һимертеү филиалдары, йә мал аҙығы әҙерләү цехтары эшләп килде. Ҙур комплекстар бөгөн дә төҙөлә, әммә улар — бер урынға тупланған ябыҡ цикллы предприятиелар.\nМеханизациялау һәм автоматлаштырыу эшсе ҡулдарҙы күп талап итмәй. Тимәк, ауылдағы цивилизация процестары, тиҫкәре яғына әйләнеп, уның быуаттар буйына килгән көнкүреш рәүешен боҙоп ҡына ҡалмай, халыҡтың генетик тамырҙарын ҡаҡшата.\nӘлбиттә, борсолоу ауылды элеккесә патриархаль мөхит, йоҡоло донъя итеп күрергә теләүҙән түгел. Заманса тормош күп кенә ауылдарға эшһеҙлек алып килде, ауылдарыбыҙ йәштәрһеҙ генә түгел, ғөмүмән, халыҡһыҙ ҡала бара икән, тимәк, социаль сәйәсәтебеҙ ғәмәли тормоштан алыҫ тора. Буй еткергән ауылымдың исемен әйтмәйем, әммә йөҙ алтмыш йортло ошо ауылда, кесерәйә барған урта мәктәптән тыш, иртән эшкә барыр урын юҡ. Йәй көндәре йыш ҡына ҡайтып йөрөгән йәнә бер төйәгем — унан да ҙурыраҡ ауыл, ләкин уны ла ниндәйҙер етештереү предприятиеһынан мәхрүм иткәндәр. Ҡулынан көс-ғәйрәт китмәгән, йөрәгендә дәрте һүрелеп бөтмәгән ауыл халҡы бындай хәлдә ни ҡылырға тейеш? Эйе, биштәрен аҫып, элеккесә әйткәндә, зимагор булып сығып китергә. Шулай итәләр ҙә. Китергә йөрәге етмәгән йәки аяҡтары бала-саға менән тышауланған кешеләр йә малды ишле аҫрарға, йә кескенә кибет асырға маташып ҡарай. Ләкин бәләкәй генә сауҙаны ойоштороу өсөн дә тыумыштан бирелгән һәләт менән бергә башланғыс капитал кәрәк. Ауыл ерендә ул аҡсаны ҡайҙан алаһың?\nЕрҙе пайҙарға бүлеп, ауыл кешеһенә формаль рәүештә беркетеү йәки фермер хужалығы булдырыу өсөн рөхсәт, кредит биреү генә ауылда һәр кем ең һыҙғанып етештереүгә тотондо тигән һүҙ түгел. Ни әмәл менәндер игенен үҫтерҙең, малын ишәйтеп, һөтөн-итен етештерә башланың, картуфың, йәшелсәң уңа, ти, ләкин меҫкен фермер уны ҡайҙа эшкәртә, ҡайҙа һаҡлай, ҡайҙа һата ала?\nИң аңлашылмағаны шул: ауылдағы тауар етештереүселәрҙең яфалары иркен кабинеттарҙа яҡшы билдәле, ләкин фермерлыҡты социаль һәм иҡтисади йәһәттән яҡлау, ә иң мөһиме — крәҫтиән-фермер хужалыҡтарын алып барыу өсөн инфраструктура булдырыу буйынса бер нәмә лә эшләнмәй. Быға баҫым яһауымдың сәбәбе шул: шәхси хужалыҡтар ҙа, фермерҙар ҙа иркенләп эшләй алмаһа, унда йәштәр һәм белгестәр директив юл менән генә ҡайтмаясаҡ.\nАуылға махсус белемле егеттәр һәм ҡыҙҙарҙың ҡайтмауы, юғары кабинеттарҙа аңлағанса, эш хаҡының аҙлығына йәки фатир юҡлыҡҡа ғына бәйләнмәгән. Башҡорт, татар араһында ҡайһы берәүҙәрҙең тормошта үҙ урынын эҙләүҙә ориентиры юғалды. Милләттең мәртәбәһен арттырыу өсөн, йәнәһе, башҡорт, татар мотлаҡ ҡалала, кәнсәләрҙә, ҡағыҙ янында эшләргә тейеш, тигән идеология йәшәп килә. Аграр университеттың бер профессоры ауыҙынан райондаштары менән осрашҡанда: “Нисек тә булһа Өфөлә ҡалырға тырышығыҙ, хет урам һепереүсе, хет трамвайҙа кондуктор булып, иллә Өфөлә ҡалығыҙ, баш ҡалала милләтебеҙ шулай артырға тейеш”, — кеүегерәк сәйер саҡырыу яңғырағайны. Бындай милли һәм әхлаҡи һуҡырлыҡҡа ниндәйҙер баһа бирге лә килмәй.\nБуй еткереп, башҡа — зиһен, ҡулыма ҡәләм биргән ауылыма әленән-әле барып урайым. Беҙҙең остан мөрйәһенән төтөн сыҡҡан бер нисә генә өй ҡалған. Асфальтлы киң урамдан үтеүселәр һирәк. Әллә ниндәй шомландырғыс тынлыҡ. Уның ҡарауы, ауылдың ике ситендәге ике зыяраттан баҡый юлсылары өҙөлмәй. Ишеген асып инеүсе булмаһа, ҡасандыр гөрләп торған йорт та шунда уҡ емерелә. Күрәһең, кешенең барлығы уҡ ҡыйралыштарҙы тотҡарлайҙыр. Май шәм һымаҡ һыҙып ҡына, тауыш-тынһыҙ юғала барған ауылды ни әмәлдәр менән һаҡлап ҡалырға? Асфальт юлдар, газ, интернеттан башҡа ауылға йәнә дәрт һәм тормош ҡыуанысын ҡайтарырға кәрәк. Шунһыҙ вәғәҙәләр, өгөттәр, шағир һүҙе менән әйткәндә, ҡомдан ишкән арҡан кеүектәр.\n...Тәбиғәт үҙенсәлеге шулдыр инде, беҙҙең яҡтарҙа ҡауҙылар оя ҡормай. Уның ҡарауы, сыйырсыҡтар ҡайтҡанын ғаиләбеҙ менән көтә торғайныҡ. Сыйырсыҡ көтөү, уны ҡаршылау, талпынып-елкенеп һайрауын тыңлау — бала саҡтың шунан да ҙурыраҡ ҡыуанысы булмағандыр. Ояһын оҡшатмай, сыйырсыҡ тайпылып осһа, яҙҙың-йәйҙең йәме китек. Беҙ ҙә шулай ояһы туҙҙырылған ҡауҙы, ҡуныр урын тапмаған сыйырсыҡ хәлендә ҡалмайбыҙмы икән?\nАта-әсә фиғеле, балаға мөнәсәбәт йәки сабый ҡәҙере, уны лайыҡлы кеше итеп тәрбиәләү, үҫтереү мәсьәләләре тураһында элеккесә фекерләп, күнегелгән рәүештә яҙыу йәки һөйләү хәҙерге заманда мөмкин түгелдер. Сөнки, әллә тирә-яҡ мөхиттең йоғонтоһо шулай көслөмө, йәиһә ата-бабанан бирелә килгән яҡты ғәҙәттәр онотоламы, ата-әсәнең балаһына мөғәмәләһендә һәм балаларҙың үҙҙәренә ғүмер биргән кешеләргә ҡарашында һиҙелерлек үҙгәрештәр бар. Һәм аҙ ғына булһа ла уйлай белгән кешеләрҙе был хәл хафаға һала.\nГенетик яралғылары берҙәй үк булыуға ҡарамаҫтан, сабый әсәһе йәки атаһының клоны булып тыумай. Йән менән бергә тәбиғәт һәр кемгә үҙ килеш-килбәтен, холоҡ-фиғелен бирә. Һәләте лә, булдыҡһыҙлығы ла һәр кешенең — тик үҙенеке. “Бала тыуһын ине, атаһы юлын ҡыуһын ине”, — тигән хаҡ теләктәрҙе ҡабат-ҡабат тәҡрарлаһаҡ та, үҙгәрә тороусы тормош, матди һәм рухи донъялағы кеше аңына йоғонто яһаусы шарттар балаларыбыҙҙы үҙ юлына тарта, башҡасараҡ холоҡло кеше итеп үҫтерә. Ошо процеста тышҡы факторҙар ғаиләләге әхлаҡи традицияларҙан да, быуындан быуынға күсә килеүсе рухи ҡиммәттәрҙән дә көслөрәк булып сыға.\nЭлек, коммунистик хакимлыҡ йылдарында, әҙәби әҫәрҙәрҙә, матбуғатта балалар, башлыса, бәхетле яҙмышлы, тормош юлында фәҡәт аяҙ офоҡтарҙы ғына күргән өҫтөнлөклө социаль төркөм тип һүрәтләнә килде. “Бөтөн яҡшы нәмә — балаларға!” — был доктрина хәҙерге либерал-демократтарҙа мыҫҡыллы йылмайыу уятыуы ихтимал, әммә ул ил хакимиәтенең етди эш-ғәмәлдәре менән нығытыла торғайны һәм балалар тураһындағы хәстәрлек оҙайлы һәм системалы программа рәүешен алғайны. Мин инде инҡилаптан һуң һәм яңы властың етемдәргә ризыҡ, баш терәр урын, тәрбиә һәм белем биреүҙе тәүге бурыстарҙың береһе тип һанағанын иҫкә алып тормайым. Был — тарих сәхифәләренә ингән хәҡиҡәт. Үҙем дә, хәләлем дә, атайҙарыбыҙ яуҙа башын һалғас, әсәйҙәребеҙгә арҡаланып, хәстәрлекле дәүләтебеҙ барлығын һәр даим тойоп үҫтек, уҡыныҡ, донъя ҡорғас, нығындыҡ.\nӘсәйем Мөнирә Ғарифулла ҡыҙы ла, ҡәйнәм Бибиғәйшә Шаһивәли ҡыҙы ла өсәр бала менән ҡалған. Ҡалған, әммә иманым камил, балаларын дәүләт ҡарауына тапшырыу һәм әсәлек бурысын шулай еңеләйтеү уйы ғәзиздәребеҙҙә һис ҡасан булмағандыр. Үҙендә бәләкәй генә ғорурлыҡ булғанда ла әсә кеше балаһын сит-ят ҡулында тилмертмәҫ, бишекте лә тирбәтер, асып инер ишекте лә табыр. Балаға тигәндә, әсә ҡөҙрәте сикһеҙ.\nҺәммәбеҙгә билдәле хәлдәрҙе, йөрәкте борсоп, йәнә ниңә яңыртам һуң әле? Бала, ата-әсә, ғаилә тураһында күп яҙылған, яҙыла һәм артабан да яҙыласаҡ. Сабый әсә менән ата мөхәббәтенән донъяға килһә лә, балалар менән уларҙан алда тормошҡа аяҡ баҫҡан быуындар араһында бер-береһен аңламау, хатта фекерҙәр ҡаршылығы һәр саҡ йәшәп килгән һәм быуындар бәхәсен ижтимағи-сәйәси шарттарҙың үҙгәреүе генә юҡҡа сығара алмаған. Киреһенсә, илдә тотороҡлоҡ ҡаҡшаған һәм социаль-иҡтисади буталыштар көсәйгән һайын, ул кешеләрҙең психик хәленә нығыраҡ йоғонто яһай. Әгәр йәмғиәттә бер-береңде аңлау, ярҙамсыллыҡ һәм ихлас мөнәсәбәттәр юҡ икән, шундай уҡ кәйеф, бәлки, киҫкенерәк формалар алыптыр, ғаиләләргә лә күсә. Тирә-яҡтағы афәттәрҙән баланы атаның тәүәккәллеге һәм булдыҡлылығы, әсәнең наҙы һәм хәстәрлеге һаҡларға тейеш тә бит, ләкин ғәмәли ысынбарлығыбыҙ ошо һуңғы таяныстың да ышанысһыҙ була барыуын раҫлай.\nБыуындар араһындағы бәхәстәрҙең классик миҫалы рәүешендә, ғәҙәттә, Иван Тургеневтың “Атайҙар һәм балалар” әҫәрендәге сюжетты килтерәбеҙ. Хәҙерге тормош менән сағыштырып ҡарағанда, дворяндарҙың ул саҡтағы бәхәстәре ниндәй эш менән шөғөлләнергә белмәй яфаланған байҙарҙың балаларға хас үпкәләшеүе генә булған икән. Иван Сергеевич өлкәндәр йәмғиәте менән кескәйҙәр араһында алып барылған ысын һуғыш хәрәкәттәренә бөгөн шаһит булһа, әҫәрен зыялыларса либераллек рухында яҙа алыр инеме икән? Төрлө быуындар араһындағы низағ, бәлки, элекке замандарҙа ла быҫҡып, гөлтләп ҡабынып китеү өсөн үҙ ваҡытын ғына көтөп ятҡандыр? Кем белә, принципиаль ҡапма-ҡаршылыҡтар элегерәк уртаҡ әхлаҡи ҡиммәттәр, ололоҡ һәм кеселек традициялары һымаҡ дөйөм раҫлауҙар пәрҙәһе артында ҡалалыр. Шул ук ваҡытта белгестәр һуңғы бер нисә тиҫтә йыл эсендә йәмғиәттәге кәйефтәрҙең тамырынан үҙгәреш кисереүен раҫлай. Бөгөн: “Аталы бала — арҡалы, әсәле бала — иркәле”, — тип ышаныс менән әйтеп тә булмай. Тормоштоң әсеһен-сөсөһөн татыған, ел-ямғырҙарҙа нығынған өлкәндәр ҙә ебеп төшкән заманда донъяға яңы ғына күҙен асҡан сабый ни хәл ҡылырға тейеш? Балалар, ата-әсәләренән дә бигерәк, үҙ ваҡытына оҡшай, тигән хәҡиҡәт һәр беребеҙгә мәғлүм булһа ла, беҙ, өлкәндәр, үҙебеҙ бар иткән заманды түгел, ә шуның әшәкелектәренә сумырға мәжбүр ителгән балаларҙы ғәйепләргә маташабыҙ. Әгәр йәмғиәт кескәйҙәрҙе яҙмыш упҡынына ташланы ла, уларҙың сәбәләнеүен иҫ китерлек битарафлыҡ менән ҡарап тора, тип раҫлаһаҡ, был бик йомшаҡ баһа булыр. Ғәмәлдә, үҙебеҙ йән биргән заттарға ҡаршы үҙебеҙ аяуһыҙ һуғыш алып барабыҙ.\nАңлы әҙәм булып тыуған, белемле, тереклектең таянысы вазифаһын йөкмәгән кешене тәбиғи инстинкты һәм һиҙемләүе буйынса ғына йәшәгән хайуандар менән бер рәткә ҡуйыу, әлбиттә, әхлаҡ ҡанундарына һыймай. Шул уҡ ваҡытта хис-тойғонан мәхрүм януарҙарҙың, ҡош-ҡорттоң балаһын иң һуңғы сиккә ҡәҙәр, хатта үҙ ғүмерен биреп ҡурсалауын да беләбеҙ. Улай ғына ла түгел, риүәйәттәр әйтеүенсә, ағыулы йыландар, зәһәр йыртҡыстар ҙа сабый балаға теймәйҙәр икән. Алдымда — “Комсомольская правда” гәзите һәм унда баҫылған “Мама, не делай этого! Не выкидывай меня!..” тигән мәҡәлә. Балаһын бишенсе ҡат тәҙрәһенән ырғытҡан һәм артынан үҙе лә һикергән ҡатындың йөрәкте ярырлыҡ енәйәте тураһында ул. Бынан алдараҡ Мәскәү өлкәһендәге Долгопрудный ҡалаһында ла әсә кеше ике малайын тәҙрәнән ташлап үлтергәйне. Әлеге ханымдарҙы таш йөрәклелектә ғәйепләп тә, хатта ҡәһәрләп тә булалыр, ләкин бер генә ғәмәл дә сәбәпһеҙ башҡарылмай. Ил-йорт имен саҡта, һыныҡ икмәк тураһында уйланмағанда, иртәгәһе көндөң имен килеренә ышанғанда, әҙәм балаһы емереүҙе түгел, бәлки төҙөүҙе генә хәстәрләй. Ирҙәр араһында, мәғлүмдер, ғаиләгә, бала тәрбиәләүгә еңелсә мөнәсәбәт борон-борондан йәшәп килә, ләкин донъя тотҡаһы булған ҡатын-ҡыҙҙың тәбиғәттән бирелгән булмышынан ситләшеүе — ҡәһәрле замандың иң ҡәһәрле зәхмәтелер. Бер ваҡыт, аңға килеп, балаларыбыҙ ғүмеренә һәм намыҫына ҡаныҡҡан ҡәбәхәттәрҙе ауыҙлыҡлай ҙа алырбыҙ. Тормошто дауам итеү логикаһына тоғро ҡалһаҡ, алдағы тормошта йәшәйәсәк балаларыбыҙға ҡаршы һуғышты, ниһайәт, туҡтатырбыҙ. Сөнки был донъяла телһеҙ менән дә һөйләшергә һәләтле әсәләр, йөрәген улының күкрәгенә һалырлыҡ атайҙар, иншаллаһ, әле күптер.\nӘҙәм балаһының уйы бар, мөхәббәте менән нәфрәте бар, уларҙы бүтәндәргә еткерерлек теле бар. Барыбыҙҙың да теле “әсәй” тип асыла һәм баҡыйлыҡҡа киткәндә лә телебеҙ менән шул изге һүҙҙе үҙебеҙгә юлдаш итәбеҙҙер. Ватан, икмәк, ер-һыу һәм ҡояш кеүек төшөнсәләр аңыбыҙға, унан телебеҙгә һеңә. Икмәктең тәмен ысынлап асыҡҡас татыған һымаҡ, туған телеңдең ҡәҙерен, мәңге һайыҡмаҫ тәрәнлеген, уға ғына хас моңон телең сәйәси-конъюнктур мөхиттә ауға эләккән ҡошсоҡ кеүек сәбәләнгәндә генә аңлай башлайһың. Туған теле кешенең рухи донъяһынан ситләшә барһа, ул ят мәҙәни мөхит субъектына әйләнә. Кеше, әлбиттә, белемле, һөнәри әҙерлекле, сит ил телдәрен өйрәнгән шәхес булып, йәмғиәттә үҙ дәрәжәһен юғары тотоп йөрөүе ихтимал, шул уҡ ваҡытта, әсә теле күңелендә гелән һайрап тормаһа, ул кешенең зыялылығы китек булмаймы икән?\nИнглиз, испан, француз телдәрендә аңлаша алыу әҙәм балаһының даирә офоҡтарын бермә-бер киңәйтеп ебәрһә лә, ата-әсәң бүләк иткән телдә һөйләшеп йөрөү ниндәй рәхәт! Күп телдәрҙә, күп мәҙәниәттәрҙә үҙеңде иркен тотоу — туған телеңдә һәм мәҙәниәтеңдә тарһыныу кисереү түгел, сөнки ысын мәғәнәһендә зыялы кеше, донъя мәҙәни мөхитенә тәрәнерәк үтеп инә барған һайын, үҙ туған теле, әҙәбиәте, сәнғәтенең байлығын көслөрәк баһалай ала. Һәм был — тәбиғи хәл.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың “Илемдә илемде һағынам” тип аталған шиғыры бар. Бер уйлаһаң, шул ил балаһы булып та уны һағыныу мөмкин түгел дә инде. Ә телле мөхиттә йәшәп, туған телеңдән мәхрүм булыуҙың сәбәптәрен ҡайҙан һәм кемдәрҙән эҙләргә? Ғөмүмән, эҙләргә кәрәкме? Байтаҡ йылдар элек “Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһында” Закон ҡабул ителгәндә документ үҙ эсенә аралашыу сараһы булараҡ инструментты ғына алғанмы, әллә тел дөйөм рухи категория рәүешендә йөрөргә тейешме? Был һорауҙарҙы Законды әҙерләгән саҡта уҡ бирергә кәрәк булғандыр.\nМилләт, тел мәсьәләләрен йәмғиәттәге ниндәйҙер өлкә менән сағыштырып булмай: һаҡһыҙ ҡағылма — ватаһың, һүҙ уйнатма — уймаҡ сығарырһың, йәшертен уй йөрөтмә — яманлыҡҡа юл ярырһың. Хәйер, изге ихтыяр һәм яҡты уй булмаһа, һәр йәһәттән уйлап әҙерләнгән закондар ҙа инҡар иткеһеҙ ҡанун дәрәжәһенә етә алмай. Башҡортостанда әлеге Законды ҡабул итеү күп милләтле республика өсөн сәйәси йәһәттән айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә булды.\nТелде ҡуллана белеү мәҙәниәте йәмғиәт өсөн һис ҡасан да иҫкермәҫ проблема булып ҡала. Тел һәр даим үҫештә, уның ҡулланыу мөхите үҙгәреүгә бәйле, йә байыу, йә шул байлыҡты онотоу осорҙарын кисерә. Шуныһы ғәжәпләнерлек: йәмғиәт дөйөм мәҙәнилек дәрәжәһенә өлгәшкән һайын, тел проблемаһы ҡатмарлаша бара. Был көндәлек тормошта рус теленең ҡулланыу даирәһе киңәйеүе менән генә бәйләнмәгән, бәлки, йәш быуын\nдонъя телдәре мөхитенә тәрәнерәк үтеп ингән һайын, ул әсә теленән йыраҡлаша бара. Үҙ мөхитендәге һәр телдәр менән дә гармониялы мөнәсәбәттә булған кешене табыуы көндән-көн ауырлаша.\nОшо яҙмаларҙы әҙерләгәндә Татарстандың халыҡ шағиры, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, яҡташыбыҙ Роберт Миңнуллиндың уҙған быуаттың 90-сы йылдары уртаһында-аҙағында тел, милли мәҙәниәттең көнкүрешенә ҡағылышлы байтаҡ сығыштарын йәнә уҡып ултырҙым. Дәлилле лә, ярһыу ҙа фекерҙәр, әлбиттә, татар теле, татар мәҙәниәтенә ҡағылһа ла, мәсьәләләрҙең концептуаль ҡуйылышы Башҡортостан өсөн дә көнүҙәк. Роберт Мөғәллим улының: “Телле халыҡ ҡына бөйөк була ала, телле халыҡ ҡына донъя баҙарында үҙен иркен һиҙә. Тел — аҡса түгел. Уны башҡа халыҡтан бурысҡа алып тороп булмай”, — тигән һүҙҙәрен теләһә ниндәй башҡорт та имзаһы менән нығытыр ине.\nЮғарыла әйтелгән Закон ҡабул ителгәс, республикала бер елкенеү булып алды. Чиновниктар, депутаттар — барыһы ла дәртләнеп китеп, телдең ҡулланыу даирәһе, уның сафлығы, дөрөҫ ҡулланылышы тураһында хәстәрлеккә тотондо. Республика лингвистик үҙәге ойошторолоп, уның бурысы Өфөләге, ҡала-райондарҙағы һәр төрлө күргәҙмә яҙмаларҙың башҡорт телендә дөрөҫ булыуын тәьмин итеүгә ҡайтып ҡалды, һәр төрлө комиссиялар, әлеге Закондың үтәлешен тикшереп, әленән-әле йөрөп торҙо, кәңәшмәләр үткәрҙе. Документ, бер яҡтан, дөйөм халыҡ мәҙәниәтенә ҡағылышлы башҡа күп мәсьәләләрҙе лә күтәрә. Икенсенән, Закон Башҡортостанда йәшәгән барса халыҡтар телдәре тураһында. Минең ҡарашҡа, уны ғәмәлгә ашырыуҙы башҡорт теле тураһындағы хәстәрлеккә баҫым яһап алып барыу телебеҙҙең икенсе дәүләт теле статусын алыуы менән бәйлелер. Ләкин рус булмаған телдең милли республикала ла функциональ мөмкинлектәре сикле. Ошо йәһәттән Роберт Миңнуллиндың Татарстан Дәүләт Советы сессияһында 1997 йылда яһаған сығышынан ҙур ғына өҙөк килтерергә булдым, сөнки мәсьәләнең ҡуйылышы, әйткәнебеҙсә, Татарстан һәм татар теле менән генә сикләнмәй.\n“Телле халыҡ ҡына илле халыҡ, йәғни телле халыҡ ҡына үҙенең дәүләтен торғоҙа ала. Татар теле әүәлгесә даһи шиғырҙар, йырҙар яҙыуға ярай, закондар яҙыуға ярамай. Татар теле урамда һөйләшеүгә, тартҡылашыуға, үҙ-ара ыҙғышыуға ярай, дипломатия телендә һөйләшеүгә ярамай. Татар теле шәхси хаттар яҙыуға ярай, етди документтар яҙыуға ярамай. Татар теле эстрада йәиһә театр сәхнәләрендә яңғырай, дәүләт күләмендә уҙғарыла торған форумдарҙа яңғырай алмай”. Артабан шағир һәм депутат, мәсьәләнең киңлегенә ишара яһап, былай тип тә өҫтәй: “Унан тел проблемаһы бер Татарстанда ғыналыр тип уйлаһаҡ та, бик ныҡ яңылышабыҙ, һәр республиканың үҙ ауырлыҡтары. Башҡортостанда ла, Сыуашстанда ла шул уҡ проблемалар”.\nӘлбиттә, республикабыҙҙа йәшәгән халыҡтарҙың телен һаҡлап ҡалыу, мәҙәниәтен, йолаларын хөрмәтләү йөҙөнән ифрат күп эшләнә. Әммә рус теленән башҡа телдәрҙең функциональ мөмкинлектәре сикле булған хәлдә лә, уларҙы ҡулланыу мәҙәниәтен күтәреүгә һис кем ҡамасауламай. Законға таяныптыр инде, Хөкүмәт ҡарары менән урам, учреждение, ойошма, предприятие һ.б. исемдәре башҡортсаға ла әйләндерелде. Был тауарҙар, ризыҡ, аш-һыу, транспорт маршруттарына, ғөмүмән, аҙым һайын осрап торған бихисап нәмәләргә ҡағылды. Шуныһы сәйер: комиссиялар эшләп торһа ла, Өфөлә лә, район-ҡалаларҙа ла телде ҡулланыу мәҙәниәте яҡшырмай.\nШуны ла өҫтәп әйтке килә: кемдер шул милләт балаһы булып тыуған өсөн ғәйеплелек хисе менән йәшәргә тейеш түгел. Кешенең йөрәген иң уҫал тырнаған нәмә — үҙеңде кәм күреү. Ә әҙәм балаһының мәртәбәһен күтәреп ебәреү өсөн бәләкәй генә сәбәп тә етә. Бына һин, мәҫәлән, удмурт ауылына етәһең икән, әйҙә, уның исеме ике дәүләт телендә һәм удмурт телендә лә яҙылһын. Украин, белорус халҡы йәшәгән ауылдарҙа шул телдәрҙә яҙмалар ҙа күренһә, донъя тараймай, йәмләнә генә бит. Милли әҙәплелек дөйөм халыҡҡа хөрмәт, мәҙәни юғарылыҡ булып үҫеп китә.\n“Тел насар йәки яҡшы була алмай... Сөнки тел — көҙгө генә. Ҡарап, үпкәләү мәғәнәһеҙ булған көҙгө”. Яҡташыбыҙ, яҙыусы һәм журналист Сергей Довлатов бының менән нимәгә ишара яһаны икән?\nҺәр ҡәүем, күмәкме ул, аҙ һанлымы, Ер йөҙөндә үҙенең йәшәүе менән үк олуғ һәйкәлдәргә хаҡлы. Ҡайһылыр ҡәүем кешелектең мәҙәниәтен үҫтереүгә, донъяны танып белеүгә күберәк өлөш индергән, кемдәрҙеңдер эҙе тарихта улай уҡ балҡып ятмай икән, бында береһен ҙурлап, икенсеһен хурлау урынлымы? Минеңсә, юҡ. Мәҫәлән, башҡорттоң боронғо ҡалалары булыуын ғалимдарҙан башҡа кем белә? Уларҙы кем күргән? Ғәйәт ҡатмарлы тарихи шарттарҙа халыҡ матди һәм рухи мәҙәниәтен бөгөнгәсә түкмәй-сәсмәй килтереп еткерә алмаған икән, быға элеккеләр ҙә, беҙҙең быуын да ғәйеплеме ни?\nТелен, ғөрөф-ғәҙәтен, йыр-моңон, рухын һаҡлап ҡала алған һәр халыҡ — бөйөк. Әммә ул күршелә йәшәүсе бер генә ҡәүемдән дә ҙур түгел. Былай раҫлау, бәлки, милләт һәм милләт-ара мөнәсәбәттәр мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе белгестәрҙең ҡолағын ярыр. Ләкин ул — минең инаныуым.\nСоциаль инҡилаптарҙың төп маҡсаттарының береһе — халыҡҡа азатлыҡ биреү. Рәсәй социал-демократтары, һуңғараҡ — большевиктар менән\nменьшевиктар ҙа, үҙ программаларында үҙәк пункт итеп һәр милләткә үҙ аллы үҫеү форсатын биреүҙе ҡуйған. Әйткәндәй, бер генә хәрәкәт тә, реакцион түңкәрелештәр ҙә, хатта асыҡтан-асыҡ баҫҡынсылыҡ та, халыҡтың күҙенә ҡарап, “мин һине ҡоллоҡҡа төшөрәм, һин ирекле булмаясаҡһың”, тимәй. Көнбайыш дәүләттәр миссионерҙары, мәғлүм булыуынса, ярты донъя халҡын рухи азатлыҡ, миһырбанлыҡ, туғанлыҡ һүҙҙәре менән үҙ яғына ауҙара алған. Әле лә донъялағы социаль-сәйәси, иҡтисади процестар мотлаҡ халыҡ мәнфәғәттәрен яҡлау, уға хеҙмәт итеү, бәхет биреү әләме аҫтында бара. Һәм ошо хәрәкәттәр, программалар, вәғәҙәләр бутҡаһында ысын хәстәрлекте — демагогиянан, изгелекте битлек кейгән яман уйҙан айырыу еңел түгел. Африка, Азия, Латин Америкаһындағы байтаҡ ҡына халыҡтарҙың милли фажиғәһе, бәлки, шунандыр ҙа. Фәнни-техник прогресс менән дәртләнгән, цивилизация ҡаҙаныштарын үҙ милли-эгоистик маҡсаттарында файҙаланырға алдараҡ өйрәнгән көслө халыҡтар, ҡайҙа — көс, ҡайҙа — үҙ-ара үс, ҡайҙа хәйләле һүҙ менән бүтәндәрҙе үҙенә буйһондора, артабан теленән, торараҡ инде иленән дә яҙҙыра алған. Әсә телен, милли сәнғәтен, мәҙәниәтен, традицияларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен онотҡан инглиз, француз, испан телле, ҡара һәм һары тәнле халыҡтар донъяла аҙмы ни?\nТелдән яҙыу фажиғәһе шул хәтлем тәрәнлеккә еткән, хатта күп милләтле бөйөк Һиндостан халҡы, мөстәҡиллек алыуына алтмыш туғыҙ йыл үткәс тә, урындағы ҡәүемдәрҙең уртаҡ милли телен тергеҙә алмай, һаман башлыса инглизсә һөйләшә.\n“Теле юҡтың — иле юҡ”, ти халыҡ. Ысындан да, әгәр ата-бабаһының телен белмәһә, рәсми рәүештә шул милләт кешеһе булып яҙылһа ла, ул тулы мәғәнәһендә үҙ милләте вәкиле һанала алмай. Сөнки ҡайһылыр халыҡтыҡы булыр өсөн шул халыҡтың ғәйәт бай һәм ҡатмарлы рухи донъяһында йәшәргә кәрәк. Хаҡтыр, Башҡортостан ере байтаҡ быуаттар буйына рус, татар, сыуаш һәм тиҫтәләрсә бүтән ҡәүемдәр өсөн дә тыуған-үҫкән изге урынға әйләнгән. Улар ошо ерҙә телен һәм мәҙәниәтен үҫтереп, ихласлыҡта йәшәй. Киң күңеллелек, рухи йомартлыҡ — башҡорттоң иң күркәм сифаттарының береһе. Шуға күмәк халыҡтар йәшәгән төбәктә тормош логикаһы интернациональ дәүләтселек берәмеген бар итте. Быға зиһене бар кем ҡаршы булһын? Ләкин бәлә шунда: нисәмә йылдар, “социалистик интернационализм” шаршауына ышыҡланып, халыҡтың үҙ мәртәбәһен күтәреүгә аҙ ғына ынтылышына ла милләтселек мөһөрө баҫыла килде.\nБына шулай төҙөгән олатай-өләсәйҙәребеҙ Башҡортостанда төп милләте башҡорт һаналған халыҡ-ара дуҫлыҡ республикаһын. “Һаналған” тигән һүҙҙе мин аңлы рәүештә һәм әсенеү менән ҡулланам. Сөнки бынан өс тиҫтә самаһы йыл элек кенә, башҡорттоң үҙ республикаһында биләгән урыны тураһында әйтеү түгел, уйлау ҙа сәйәси хилафлыҡ тип баһалана ине. Халыҡтар дуҫлығы хаҡында һөйләһәк, республикабыҙҙа кәм тигәндә йөҙҙән ашыу милләт вәкилдәре йәшәүен оло ҡаҙаныш итеп күрһәттек. Әйтерһең, интернационаллек башҡорт егетенең татар ҡыҙына өйләнеүенән ғибәрәт. Гүйә, йөҙҙәрсә кеше ҡатнашлығында йыр, бейеү, музыка байрамдары үткәреп, башҡорттарҙан — “саратовский” гармун, татарҙарҙан ҡурай уйнатып ҡына милләттәрҙе яҡынайтып була. Башҡорт менән русты, татарҙы һәм украинды директива менән үткәрелеүсе ҡаҙ өмәләре түгел, ә күмәкләп йәшәгән ер, тарихи яҙмыш, бергәләп түккән ҡан һәм бүлешеп ашаған икмәк берләштерә.\nХалыҡ үҙ-ара тел вә лөғәт алмашып йәшәһә, байый ғына. Башҡорттоң татар туғаны менән ҡулдаш, телдәш булып йәшәүе уны донъя мәҙәниәтенә, бигерәк тә Шәреҡ мәҙәниәтенә ифрат яҡынайтты. Рус һәм татар, украиндар һәм белорустар, әзербайжандар һәм әрмәндәр бергәләшеп Башҡортостан сәнәғәтен ҡорған. Милли эшселәр ҡатламы ла, милли интеллигенция ла бит үҙенән-үҙе генә хасил булмаған. Шуға күрә, башҡорттоң үҙ милли традицияларын сикһеҙ хөрмәт итеп, үҙаңының тағы ла үҫеп китеүенә һөйөнөп, халыҡ булып һаҡланыуында ут күршеләрҙең дә өлөшө ҙур булыуын инҡар итмәйек.\nХалыҡтың халыҡ тигән мәртәбәһен һаҡлап ҡалайым тиһәң, хакимдарға уның яҙмышы менән шаярырға форсат бирмә. Былай ҡәтғи һүҙҙәрҙе әйтергә тиң хоҡуҡлылар иле тип йөрөтөлгән дәүләтебеҙҙә аҙ һанлы байтаҡ ҡәүемдәрҙең бөгөнгө хәле мәжбүр итә. Заманында “кешеләрҙең яңы тарихи берләшмәһе — совет халҡын” булдырабыҙ тигән идеологик кампания һөҙөмтәһендә төньяҡтың, Алыҫ Көнсығыштың боронғо халыҡтарын үҙ теленән һәм, ғөмүмән, мәҙәниәтенән мәхрүм итеү хәленә еттек. Ненец, юкагир, селькуп, нивх йәштәренең рус телендә таҙа һөйләшеүенә һоҡланырға мөмкин, уның ҡарауы, улар әсә телен ифрат насар белә. Рус теле, милләт-ара аңлашыу әмәле булараҡ, әлбиттә, алмаштырғыһыҙ. Ләкин ата-бабаң телен ҡорбан итеү хаҡына рус теленән фетиш яһау ҙа яҡшы түгел. Балаң өс тел, биш тел белһен, әммә үҙ телендә һөйләшһен. Хәйер, халҡыбыҙҙың ҙур бер өлөшөнөң, айырыуса йәшерәк быуындың әсә телен онота барыуына үҙебеҙ, фәҡәт үҙебеҙ ғәйепле. Рус телендә уҡымаһа, балам наҙан ҡаласаҡ тигән тезис өҫтән уйлағанда ғына ябай һәм тупаҫ күренә. Асылда иһә, халыҡҡа шул кәйефте һеңдереүселәр милли мәҙәниәт аҫтына мөҙҙәте еткәс шартлай торған бомба һала. Йәки шуға оҡшаған икенсе миҫал. Кадрҙарҙы элегерәк — номенклатура, хәҙер — класлы төркөм тип исемләй торған касталарға айырғанда, ҡайһы берәүҙәрҙең милләтен бирсәткә һымаҡ алмаштырырға нимә мәжбүр итә? Милләт ихтыяждарымы? Сәйәсәттең беҙ айышына төшөнә алмаған талаптарымы? Юҡ. Сәйәси конъюнктура һәм шәхси карьеристик мәнфәғәттәр. Бындай аппарат уйындары ла, татар кешеһен ихтыярһыҙлап башҡорт тип теркәү йәки рус балаһына башҡорт телен мәжбүри тағыу кеүек үк, үтә хәүефле. Улар милләттәр араһында ризаһыҙлыҡҡа, бер-береһенән шикләнеүгә, ахыр килеп, “мин мин инем, һин кем инең?” тигән тайғаҡ юлға төшөрә.\nИлебеҙ халҡы өсөн ауыр замандар һис ҡасан да үтмәй. Һуғыштан аҙаҡ илде аяҡҡа баҫтырырға ла өлгөрмәнек, өҫ-баш — кейемгә, тамаҡ икмәккә туймай ҡалды, хәсрәт етәкселәр дәүләтебеҙҙе әле эске, әле халыҡ-ара авантюраларға этә башланы. Милли килемдең төп өлөшө самаһыҙ ҡоралланыуға, ғәмәлгә ашмаҫ прожекттарға, ярты донъяны аҫрау итеп тотоуға китеп торҙо. Һәм ошондай уҡ сәйәсәтте Рәсәй Федерацияһы етәкселәре һаман дауам итә. Шул уҡ ваҡытта ҡалаларҙа меңдәрсә ғаилә әле булһа подвалдарҙа, барактарҙа, кеше тупһаһында яфа сигә. Ауыл кешеһенең иңендәге ауырлыҡтар тураһында әйтеп тороуы ла урынһыҙ.\nӘлхасил, Рәсәй кешеһе американдан йә япон кешеһенән аңғырараҡмы әллә? Илебеҙҙә Ломоносовтар, Кулибиндар, Толстойҙар әле лә күп. Башҡорттоң Салауат рухлы батырҙары, Ниғмәти кеүек шағирҙары тыумаҫ тиһеңме? Хәйер, улар бөгөн дә арабыҙҙа. Тик глобаль мәсьәләләрҙе хәл иткән, төрлө саммиттарға, олимпиадаларға триллиондарса һум аҡсаны күмгән арала беҙ арабыҙҙа йөрөгән Һәҙиәләрҙе, Мостайҙарҙы, Исмәғилевтәрҙе күрмәй ҡалабыҙ. Беҙ, япондар һымаҡ, һәр ғаиләне коммуникация ҡорамалдары менән тәьмин итмәҫ, американдар кеүек, ҙур ҡалаларҙа ла айырым йорттарҙа йәшәмәҫ инекме ни? Әлегә иһә халыҡтың отҡорлоғо, зирәклеге, уның генетик интеллекты тотҡонлоҡта ҡала килә. Әле булһа илебеҙҙә кеше үҙенең һәләттәрен чиновниктар алдында иҫбат итә алмай донъя ҡуя.\nИҡтисадтағы тәрән көрсөк, ҡиммәтселек, берәүҙәрҙең хаҡһыҙ байығыуы, ә икенселәрҙең хәйерселектә көн итеүе, енәйәтселектең илде дер ҡалтыратыуы — былар барыһы ла халыҡтың кәйефенә, гражданлыҡ әүҙемлегенә йоғонто яһамай ҡалмай. Милләт-ара ыҙғыштарҙың тамырында ла, тарихи, милли-мәҙәни сәбәптәрҙән башҡа, иҡтисади күренештәр ята. Йәки ҡала урамдарын әленән-әле шаулатып алған ризаһыҙлыҡ митингтары? Илдең хәлен аңлап, һыныҡ икмәккә хуш булып өйрәнгән кешеләр, сабырлығын юйып, майҙандарға сыҡҡанда, йәмғиәтебеҙҙең сире тегендә йә бында самаһыҙ шашҡан етәкселәрҙә йә олигархтарҙа ғына түгел, ә тәрәндәрәк, социализм идеологияһын боҙоуҙа икәнлеген тиҙерәк аңлайыҡ. Лениндың: “Инҡилаби һуғыш тураһындағы инҡилаби һүҙҙәр үк инҡилапты һәләк итеүе ихтимал”, — тип иҫкәртеүе дөрөҫкә сығып ҡуймаһын.\nКүптән булып үткән эштәрҙе хәтер иләге аша үткәрә торғас, үҙем дә көтмәгәнерәк һығымтаға килдем: уҙған ғүмерҙә һағынып һөйләмәҫлек хәл-ваҡиғалар ҙа байтаҡ булған икән, сөнки хәҡиҡәт менән ялғанды, изгелек менән яуызлыҡты бергә бутау ғына яңы ҡурпылар үҫеп сығырлыҡ ерлек булдыра алмай. “Тарих һис нәмәгә лә өйрәтмәй, ә һабаҡты белмәгән өсөн яза ғына бирә”, — тип, Василий Ключевский, бәлки, дөрөҫ әйткәндер?\nЛеонид Ильич Брежнев мәрхүм булғас, ил башына ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа тағы ике кеше килеп китергә өлгөрҙө. 1985 йылда иң юғары вазифала Терек казактары тоҡомонан сыҡҡан, сағыштырмаса йәш, теремек, алсаҡ йөҙлө Михаил Горбачевты күрҙек. Телевидение аша уның тәүге сығышын тыңлағанда күкрәктә ниндәй хистәр ҡайнағанын, баштан ниндәй уйҙар йүгереп үткәнен хәҙер әйтеп аңлатыуы ла ҡыйын. Ҡағыҙҙан айырыла алмайынса тапалған һүҙҙәрҙе ҡабатлаған ҡартластарға өйрәнгән халыҡҡа мөнбәрҙән фекерен иркен әйтә алған кешене күреү башта сәйерерәк тойолһа ла, беҙ уға шунда уҡ ышандыҡ, шикелле.\nУл замандарҙағы хәлебеҙ күҙәнәктәрендә әле йәшәү көсөн һаҡлаған, әммә шытым бирерлек дым һәм йылы көтөп зар-интизар булған, ҡорғаҡһыған ерҙе хәтерләтмәй инеме икән? Рәсәй кешеһе һәр даим яҡшыға өмөт итеп һәм ошо өмөтөн ниңәлер юғарыла торған шәхес менән бәйләп йәшәй. Сталин образына әле булһа йыш әйләнеп ҡайтыу аңлашыла: ул киткәндән һуң ил башында күптәр булып алды. Уларҙың эше телгә алырлыҡ түгел, йәштәргә был исемдәр бер нимә тураһында ла һөйләмәй. А.Н.Косыгин, Ю.В.Андропов кеүегерәк, Сталин булдырған ихтыяри диктаттан һәм репрессив тәртиптән баш тартып та, дәүләт власына ысын демократик төҫ бирә алмаған, ярым-йорто эш-хәрәкәттәр менән генә сикләнгән етәкселәр ҙә булды, тик улар власты тулыһынса үҙ ҡулдарында тоторға өлгөрмәне.\nИлебеҙ тарихында, айырыуса XX быуатта, субъектив факторҙың ролен яңылыш баһалау йәмғиәттең объектив закондарын һанға һуҡмауға, хатта власть көсөн самаһыҙ ҡулланыуға килтергәйне. Власть менән мауығып, илдең юғары етәкселәре иҡтисади, сәйәси һәм рухи өлкәләрҙә, фән һәм техника өлкәһендә, Ватан һәм донъя фәне ҡаҙаныштарын үҙләштереүҙә зарури үҙгәрештәр башлау һәм тормошҡа ашырыу мәлен йыш ҡына күрмәй ҡалды. Үҙ-үҙенә баһаны самаһыҙ ҡуйған етәкселәрҙең эш-хәрәкәттәре ғәмәли тормоштоң объектив талаптары, кешеләрҙең мохтажлыҡтары һәм ихтыяждары менән тап килмәй башланы. Власть үҙен һәр кемдән аҡыллыраҡ, бөйөгөрәк, көслөрәк һананы һәм ошо фекерҙе принципһыҙ, йүнһеҙ ҡуштандар ҡеүәтләй килде. Ҡайнап торған, “энергиялы” эшмәкәрлек күрһәтеү маҡсатында күренерлек һөҙөмтәләр бирмәгән төрлө кампаниялар үткәрелде, күҙ буяу, хәбәр һөйләү стиле өҫтөнлөк алды. Хәҙер ҙә ошо сирҙәрҙән азатбыҙ тип әйтә алабыҙмы?\nЭлегерәк тә, бөгөн дә ижтимағи үҫештәге буталсыҡтар менән намыҫһыҙ әҙәмдәр оҫта файҙалана. Сәйәси етәкселектең эйфория, үҙ-үҙен данлау хәлендә булыуы йоҡлап ятмаусы сәйәсмәндәр, тартыныу белмәгән эшҡыуарҙар, ришүәтселәр, миллионлаған кешеләр ҡулы менән булдырылған һәм Хоҙай тарафынан бирелгән йәмәғәт милкен урлап һәм талап алыусы жуликтар өсөн отошло. Беҙ ысын социализм принциптарынан сигенеүҙе баштан үткәрҙек, Көнбайыш ҡиммәттәре, көнбайыштағыса йәшәү — кеше хыял итә алған иң яҡшы тормош, тип раҫлаусы хәбәрҙәр тулҡынында сәсәнек. Һөҙөмтәлә үҙенә түгел, ә юғарыға, “һәйбәт” власҡа ғына өмөт итеүселәр менталитеты хасил булды. Шуға күрә Горбачев менән Ельцин йөҙөндәге власть, нисек кенә емермә, халыҡты ниндәй генә хәйерселек һәм аслыҡҡа дусар итмә, ул өндәшмәйәсәк, тип ышанды. Бер нәмә өсөн дә яуап бирмәүсе власть яғынан күп тиҫтәләрсә йыл волюнтаристик тәжрибәләр ҡорбаны булған халыҡ фажиғәһенең тарихы әлегә үҙенең тикшеренеүселәрен көтә. Рәсәйҙә лә, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәрендә лә юғалтҡан Ватаныбыҙҙы һағынабыҙ; берҙәм дәүләттә, бер-беребеҙҙе кәмһетмәй, дуҫ йәшәнек, үҙ ғүмеребеҙҙе үҙебеҙ ҡыйманыҡ, сабыйҙарыбыҙҙы үлтермәнек, ҡырағайланып, хәҙерге хәлгә төшмәнек. Горбачевтың “үҙгәртеп ҡороуы” менән Ельциндың “реформаларынан” бирле илебеҙгә һәм элекке союздаш республикаларға кеше мәртәбәһен кәмһетә, рухты үлтерә торған әшәке ғәҙәттәр индерелә. Көнбайыш, емереүҙе былар тергеҙеү тип ҡабул итер әле, тип иҫәпләп, уларҙы матур кәнфит ҡағыҙына төрөп бирә. Һөҙөмтәлә алдыбыҙҙа нимә? Кешенең уйы хеҙмәттән бушлай килгән малға, ялғанға боролдо; ижтимағи бәйләнештәр өҙөлдө, ойошмалар тарҡалды; идея-рухи ҡиммәттәрҙе хайуани инстинкттар алмаштырҙы; фәнни белемдәр урынына төрлө мистика, мөғжизәгә ышаныу, экстрасенстар, сихырсылар килә; төрлө шоу, примитив конкурстар, халыҡты миңрәүләтә торған программалар баҫты; йәшәүебеҙ американлаша бара; милләттәрҙең айырылыуы һәм милләт-ара дошманлыҡ дәртләндерелә; дини фанатизм көсәйә һәм дин донъяуи мөхиткә үтеп инә; эскелек, экрандағы һәм тормоштағы енәйәтселек, зауыҡһыҙ музыка-бейеү мәҙәниәте; мәғариф системаһын емереү — исемлекте шул рәүешле оҙаҡ дауам итергә мөмкин һәм йәмғиәт шундай “ҡаҙаныштары” менән ғорурлана аламы икән?\nЯҙҙы ҡылыҡһыҙ ҡатынға оҡшатһаң да иплелек түгел инде. Холҡо ни рәүешле генә булмаһын, һәр ҡатын-ҡыҙ ҙа Әсә затынан бит әле. Унан һуң, барса тереклеккә йән өргән яҙға үпкәләп ултырыу ҙа яҙыҡтыр. Мәңгелектең, миҙгелдәре булған йәйҙәр менән ҡыштар, яҙҙар менән көҙҙәр холоҡ-фиғелен, сырайын үҙгәртмәй тормай. Тәбиғәт менән кешенең йәшәйеше араһындағы туранан-тура бәйләнеште иҫбатлап тороу ҙа кәрәкмәй, әммә тәбиғәт түгел, бәлки беҙ уның ҡанундарына буйһоноп, ризалығы, мәрхәмәте менән йәшәйбеҙ.\nХәйер, ай-һай, кешеләрҙә иман ҡалмағандай, тәбиғәт һандығының төбө күренмәйме икән? Юғиһә ошоға ҡәҙәр тереклек биргән Ҡояш, Һыу, Ер, мәңгелек тәғәйендәренән ваз кискәндәй, үҙҙәре лә ярһымаҫ, беҙҙе лә яфаламаҫ ине. Мостай ағай, донъялыҡтағы хажының ахыры яҡынлашыуын һиҙгәндәй, беҙгә Ерҙе, Һыуҙы, Йыһанды ниндәй хәлдә ҡалдырасағы тураһында болоҡһоно. Ерҙең табаныбыҙ аҫтында ятыуы, Һыуҙың тамағыбыҙҙы сылатыуы, Йыһандың йондоҙҙар төйәге булыуы ғына Шағирҙы хушландырмай ине шул.\nХоҙайҙың барлығына һәм сикһеҙ ҡөҙрәтенә ышаныу-ышанмау — һәр кемдең үҙ эше. Әммә шуныһы: ғәм алдында әйтелгән һәм аҙым һайын тәҡрарлана килгән һүҙҙең дә күңелдә урын тапмауы бар. Ауылында ғибәҙәтхананың пәйҙә булыуы һәм Алланы телдән төшөрмәй ҡабатлау ғына халыҡҡа иман килтерһә... Әүәлдән ышана килеүемсә, әҙәм балаһының дине — уға күкрәк һөтө менән бирелгән, белем-ғилем аша ингән, тормоштағы яҡшыны ямандан айыра белеүҙән килгән рухи булмыштыр. Тоғролоҡта, эскерһеҙлектә, ихласлыҡта йәшәүсе кеше, иман тураһында һөрән һалмайынса ла, тәбиғи рәүештә шул асылында ҡала, Аллаһы Тәғәлә, иман нуры һымаҡ төшөнсәләр самаһыҙ, урынлы-урынһыҙ телгә алыуҙан әрһеҙләнә, мәғәнәүи ҡиммәтен юғалта. Ғөмүмән, элек-электән ҡәҙерләп кенә әйтелгән “бөйөк”, “талант”, “йондоҙ” һәм башҡа һүҙҙәр хәҙер ысын юғарылыҡты күрһәтмәй, бәлки Хоҙай аҙ ғына һәләт биргәндең, хатта йылғырҙың да түшенә бирка итеп тағыла. Һүҙҙең осһоҙланыуы, бер ни тормауы кешеләр араһында ихласлыҡтың юғалыуынан киләлер ул. Елде йүгәнләр, ҡышҡы ыҙғарҙарҙа бөтөн донъяны йылытыр әмәлдәр юҡ. Тәбиғәттәге үҙгәрештәрҙе климатология фәне генә аңлата алған закондар көйләй. Әммә барыбер, аҡрынлап булһа ла, тәбиғәттең бығаса аҡыл етмәгән ғәмәлдәренә лә аңлатыу табабыҙ. Шунан яратылған, утыҡҡан, рухи кәр туплаған зат булараҡ, тәбиғәт менән кеше фиғелендәге оҡшашлыҡты күрмәү мөмкин түгел. Рустарҙа “Не буди лихо, пока оно тихо” тигән әйтем бар. Йәғни күлгә таш ташлама. Әҙәм балаһы ла, тәбиғәт серҙәрен асам тип, соҡона торғас һәм, тәбиғәтте буйһондорам, тигән баймабашлығы арҡаһында, Ер-Һыуҙың, Йыһандың яралмышта уҡ көйләнгән гармонияһын боҙҙо, ахыры.\nТәбиғәттәге процестарҙы ижтимағи үҙгәрештәр менән бәйләргә тырышыуым, бәлки, кемдәргәлер нигеҙһеҙ, метафизик шауҡымлы фекерләү булып тойолор. Был эҙмә-эҙлекте инҡар иткән хәлдә, ҡай саҡ донъя яҙмышына йоғонто яһаған болаларҙың алдынан йыш ҡына тәбиғәттең дә ҡотороп алыуын нимә менән аңлатырға? Өҫтәүенә, быға миҫалдар һанап бөткөһөҙ. Хатта техноген тип йөрөтөлгән һәләкәттәрҙе лә геосәйәси тетрәнеүҙәр менән ихтыярһыҙҙан бәйләйһең. Украиналағы атом электр станцияһындағы, Горький өлкәһендәге Арзамас ҡалаһындағы, үҙебеҙҙең Оло Тәләк эргәһендәге шартлауҙар, Әрмәнстандағы ер тетрәү ошонда әйтелгән һәм әйтелмәгән фажиғәләрҙең СССР-ҙың тарҡалыуы алдынан ғына тап килеүе ысынбарлыҡҡа таянып фекер йөрөтөүселәр өсөн хәл-ваҡиғаларҙың осраҡлы ғына төйнәлеше булһа, хислеләр ошо фактта юғарынан килгән иҫкәртеүҙе күрҙе, үҙҙәренсә фәлсәфәүи һығымталар яһап ҡуйҙы.\nҺүҙемдең хикмәте шунда: тәбиғәт ҡылыҡтарымы, донъялағы хәл-ваҡиғалармы ниндәйҙер сәбәптән хасил була, ә уның логик эҙмә-эҙлеклелеген, маҡсаттарын һәм һөҙөмтәләрен аңлатыу инде — аҡыл эше. Буталсыҡлыҡ мөхитендә, иртәгәһе көндө күрмәй йәшәүебеҙҙең сәбәбе лә, бәлки, тирә-яҡтағы күренештәргә илтифат итмәүҙә һәм баһалай белмәүҙәлер.\nХәҙерге ижтимағи процестарға аныҡ ҡына билдәләмә биреүе лә ситен. Ҡарашымса, замандаштарыбыҙ уйлау һымаҡ тәбиғи ғәмәлдән ситләшә барғандай. Кешенең уйлау эшмәкәрлеген һәр төрлө коммуникация саралары алмаштыра. Әүәлерәк төшөрөлгән бер йәнһүрәттә ялҡау һәм булдыҡһыҙ малай өсөн һәммә нәмәне лә һандыҡта әмер көтөп ятыусы ике иҫәр башҡарырға тейеш. Хатта тәғәм итеүҙе лә. Һөҙөмтәлә тотонған һәр эштең тиҫкәреһе килеп сыға, башһыҙ малай — аптырауҙа, иҫәрҙәр — һаман һандыҡта. Бөгөн бәғзе ғалимдарға архивта соҡсонаһы түгел, төп мәсьәлә — сайттың тейешлеһен табыу. Сос журналистар мәғлүмәттәрҙе интернеттан сүпләү генә түгел, уларҙа теге йәки был мәсьәләләр буйынса осраған фекерҙәрҙең үҙенеке булыуына икеләнеп тормай. Ошондай иркенлек шарттарында эҙләнеү-яфаланыуҙар, ижад ғазаптары анахронизмға әйләнә, тимәк, үҙеңә уйлауҙың да кәрәге ҡалмай.\nИнтернет, бүтән мәғлүмәт һәм хәбәр сығанаҡтары, күп төрлө бәйләнеш саралары тураһында төптәнерәк уйлағанда, бөгөнгө ғәмһеҙ еңеллек йоҡоно осорорға, хәүефкә һалырға тейештер. Уларҙың хәҙер, мәғлүмәт килтереүҙән бигерәк, сәйәси, социаль болаларҙы ойоштороу ҡоралы булып хеҙмәт итеүе лә билдәле. Ғөмүмән, бәйләнеш селтәренең ижтимағи тормоштағы ҡулланылыш даирәһе киңәйә, төрлө формалар ала бара. “Идеология” һүҙенән ҡасҡан хәлдә лә, мәғлүмәттәр һуғышының ғәмәлдә төрлө идеологиялар көрәше булыуын инҡар итеүе ауыр. Хәҙер инде онотола төшкән Ассандждың “WikiLeaks”ы, сәйер рәүештә Рәсәйгә килеп юлыҡҡан Сноудендың Америка йәшерен хеҙмәттәренең эшмәкәрлеге тураһында хәбәрҙарлығы ана шул мәғлүмәт сығанаҡтарының билдәһеҙ, йомарт булыуы арҡаһында шикләндерә лә инде. Был ике егеттең компьютер генийы икәнлегенә ышанған хәлдә лә, АҠШ-тың үҙ серҙәренә кәртә ҡуйыуға һәләтһеҙлеге ышандырмай.\nЙәнә лә, донъялағы иң ҡеүәтле дәүләттең абруйын ҡаҡшатыуға баҙнат иткән был икәүҙең әле булһа американдар ҡулына ҡапмауына, һаман йәшәп ятыуҙарына мөғжизә тип ҡарайһың. Әгәр интернеттың — бөтөн донъя үрмәксе ауының — американдар тарафынан башкөллө ғәмдең аңы менән идара итеү өсөн уйлап табылған нәмә булыуын онотмағанда, Ассандж, Сноудендар — глобаль мәғлүмәти операцияла бер этап ҡына. Мәғлүмәти һуғыштың киҫкенләшә барыуын һәм төҫлө инҡилаптар рәүешендә йә был, йә икенсе илдә ғәмәли кәүҙәләнеш ала тороуын онотмағанда, ике идеология, төрлөсә ҡараштар, төрлө ҡиммәттәр, ике донъя араһындағы көрәш тынаһы түгел. Бер мәл, ҡаршы тороу үҙенең тамам көсөргәнеш хәленә еткәс, әлеге егеттәргә ысынында ниндәй бурыс йөкмәтелгәнен, Америка махсус хеҙмәттәренең нимә планлаштырыуын, бәлки, белә алырбыҙ, имен ҡалһаҡ, әлбиттә, һәм ошо юҫыҡта һүҙҙе бер аҙ дауам итәйек.\nКөндән-көн ҡәһәтләнә барған һәм туҡтауһыҙ камиллашҡан техник ҡорамалдар ҡулланылған мәғлүмәти һуғышта, һөжүм итә белеү менән бергә, һөжүмдән һаҡланыу һәләте лә мөһим. Ошоноң менән йәмғиәттең, дәүләттең һәм кешенең именлеге ҡурсалана. Был хәҙерге мәғлүмәти көрәш шарттарында ғына түгел, бәлки мәғлүмәти террорлыҡҡа, кешенең психикаһына, ҡылыҡ-фиғеленә йоғонто яһауға, уны ғәмәлдә миңрәүләтеүгә ҡаршы тороу өсөн кәрәк. Мәғлүмәти террорлыҡ һәм миңрәүләтеүгә (зомбилаштырыуға) миҫалды беҙ төҫлө инҡилаптар, “ғәрәп яҙҙары” ойошторолған һәр илдә күрҙек. Шулай ҙа мәғлүмәти һуғыштың ниндәй ҡазаларға юлыҡтырыуы Украинала айырыуса фажиғәле кәүҙәләнеш алды.\nЮғарыла һуңғы осорҙа йәмәғәтселектә төрлө фекерҙәр тыуҙырған ике шәхестең исемен телгә алғайныҡ. Дәүләт серҙәре сит-яттар ҡолағына һуғыла икән, ул илгә генә зыян түгел, бәлки йәмғиәттең, һәр кешенең именлегенә ҡағыла. Нахаҡ һүҙ, үсле фекер кешене ҡәҙимге тормош юлынан яҙлыҡтыра, уның рухын ҡаҡшата, бағып йәшәгән ҡиммәттәренән ситләштерә. Рәсәйҙең мәҙәни мөхитендә лә, ғөмүмән, ижтимағи тормошонда ла цензура хәҙер юҡ. Әммә дәүләт сикләүҙәрһеҙ, хатта тыйыуҙарһыҙ йәшәй алмай, был уның тәбиғи хәле. Шул уҡ ваҡытта, Рәсәй матбуғатында әҙәм ышанмаҫлыҡ хәбәрҙәр, фән менән уртаҡлығы булмаған фаразлауҙар күп урын ала. Рәсми баҫмалар иһә зитҡа тейә торған мәсьәләләрҙе урап үтә. Алдау һәм күҙ буяу, бер булып, халыҡты миңрәүлек юлына этә.\nЗбигнев Бжезинский үҙенең “Бөйөк шахмат таҡтаһы. Американың хакимлығы һәм уның геостратегик императивтары” тигән китабында, хәҙерге донъялағы геосәйәси хәлгә баһа бирә барып, төрлө илдәр һәм берләшмәләрҙең киләсәктәге эш-ғәмәлдәрен фаразлап ҡарай. Был юлы ла ул Америка өсөн генә отошло тәҡдимдәр әйтә. Уныңса, ошо геосәйәси стратегияны бойомға ашырыуҙа мәғлүмәттең ни дәрәжәлә киң таралыуы һәм мәғлүмәт ҡоралының кем ҡулында булыуы хәл иткес роль уйнаясаҡ. Интернет системаһы нигеҙендә американдар күп милләтле корпорациялар, хөкүмәткә буйһонмаған ойошмалар, ғилми ҡорҙар булдыра. Әгәр ошо рәсми булмаған донъя системаһы формалашып бөтһә, Америка һәр йәһәттән берҙән-бер һәм һуңғы, тиңдәшһеҙ державаға әүереләсәк. Рәсәй Федерацияһы етәкселеге Американың оҙайлы, ентекле уйланылған һәм матди яҡтан нығытыла килгән геостратегияһына ҡаршы ҡуйырлыҡ саралар таба алмай, быға уның сәйәси ихтыяры ла юҡ, шикелле.\nБыл фекергә баҫым яһауымдың сәбәбе шунда: күҙгә күренеп көсөргәнеш ала барыусы мәғлүмәти һуғышта яңынан-яңы мәғлүмәти ҡоралдар ҡулланыла. Тимәк, унан һаҡланырға, йәмғиәттең, дәүләттең һәм кешенең хәүефһеҙлеген тәьмин итергә кәрәк. Хәҙер донъяла алып барылған мәғлүмәти ҡапма-ҡаршы тороу, мәғлүмәти террорлыҡ, кеше психикаһына, холоҡ-фиғеленә йоғонто яһарға тырышыуҙар ғәйәт көсәйгән осорҙа был айырыуса мөһим. Әгәр кешенең көнитмеше һәм эшмәкәрлегенең төп өлкәләренә мәғлүмәти ҡурҡыныс янай икән, йәмғиәт менән дәүләттең хәүефһеҙлеге лә ышаныслы була алмай. Әйткәндәй, мәғлүмәт сығанаҡтары, компьютер селтәрҙәре хәҙер үҙҙәре үк төрлөсә һөжүмдәргә тарый.\nӘүәлерәк бөгөн бер ҡатлыраҡ ишетелгән: “Кеше бәхет өсөн тыуа”, — тигән һүҙ йөрөй торғайны. Кем бәхәсләшһен инде?! Балабыҙ яҙмышының бәхетле килеүе тураһында хыялланмайбыҙмы ла, һаулығыбыҙ, һәләтебеҙ һәм хатта үҙ яҙмышыбыҙҙы ла ошо хыялды бойомға ашырыуға бирмәйбеҙме ни? Һәр кемдең — үҙ юлы һәм үҙ йондоҙо. Кемдер тормошон еңел һәм күңелле, уның мәшәҡәттәрен күрмәй йәки уны булдырмау әмәлдәрен табып үтә. Күптәр көсөргәнеп, ҡан йотоп, түбәнселекле мәхрүмлектән һәм ҡурсалауһыҙлыҡтан арына алмай көн итә. Рәсәйҙәге күпселек халыҡ өсөн “ни хәл итергә?” тигән һорау иң мөһиме булып ҡала һәм уға яуап тиҙ генә табылмаҫтай.\nБыуаттар тәжрибәһе һынағанса, кеше аңының өҫтөнлөклө рәүештә ыңғай кисерештәр йоғонтоһо аҫтында булыуы хәйерле. Өлгөнөң көсө — пропагандистик штамп ҡына түгел. Шуға күрә, мәҫәлән, кешеләрҙе тәрбиәләүсе булыуға дәғүә итеүсе матбуғат һәм әҙәбиәт һәр ваҡыт хеҙмәт, ижад, үҫеш тураһында бәйән итергә бурыслы. Хатта ығы-зығылы, көнсөллөк өҫтөнгә сыға барған йәмғиәттә лә аҙ ғына булһа ла яҡшылыҡ, семтем ҡәҙәр гүзәллек, һулып өлгөрмәгән игелеклелек үҫентеләре табыла ул. Тормош һис ҡасан да ҡараңғылыҡтан ғына тормаған. Таралмаҫ болоттар, иреп аҡмаҫ ҡарҙар булмай.


Шейкер Бостон Naranja 850/530мл. Intelligent Bar Tools. Барный инвентарь и аксессуары\n>ШЕЙКЕР>Бостон>Шейкер Бостон Naranja 850/530мл\nШейкер Бостон Naranja 850/530мл\nОбъем 850 мл / 530 мл


Витая пара UTP, FTP 4 пары кат 6,7\nКаталогКабели медныеВитая пара UTP, FTP 4 пары кат 6,7Развернуть фильтр\nВитая пара S/FTP 4 пары, кат 7, LSZH, 1000м (23AWG) (LANmark-7)\nВитая пара UTP 4 пары, кат 6, PVC, 305м (24AWG)\n( Nexans ) упак. До 50 тыс.\nВитая пара UTP 4 пары, кат 6, PVC, 500м (LANmark-6)\nВитая пара UTP 4 пары, кат 6, LSZH, 500м (LANmark-6)\nВитая пара F2/UTP 4 пары, кат 6, LSZH, 500м (LANmark-6)\nВитая пара F2/UTP 4 пары, кат 6, PVC, 500м (LANmark-6)


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АЛДЫР, УҠЫ, ТАРАТ, МИЛЛИ ГӘЗИТЕҢДЕ ЯРАТ! - 2016 - Мәҡәләләр\nАЛДЫР, УҠЫ, ТАРАТ, МИЛЛИ ГӘЗИТЕҢДЕ ЯРАТ!\nҠөрьән Кәримдең "Әр-Рахмән" (Шәфҡәтле) сүрәһе 4-се аятында: "Һәр кемгә Аллаһ бөйөктәрҙән-бөйөк бер бүләк - әсә теле бирҙе", - тиелә. Бер кемдең дә Тыуған илен, ерен, милләтен, телен, рухын, йәнен, ата-әсәһен, балаларын һайлап алыу мөмкинлеге юҡ. Бөтәһе лә Хаҡ Тәғәлә бүләге - ошо хәҡиҡәткә кем ҡаршы сыға ала?\nДин хөкөмөнән ҡарағанда, "Әр-Рахмән" сүрәһен уҡыған аңлы кеше уйланырға тейеш: "Әсә телендә һөйләшмәү, уны үҫтереүгә ярҙам итмәү, шулай уҡ милли баҫмаларҙы алдырмау - ул Аллаһтың үҙенә ҡаршы сығыу түгелме? Ни өсөн мин донъяға башҡорт милләтенән булып тыуҙым, ни өсөн ошо иң матур, гүзәл Башҡортостан - тыуған ерем? Минең бурысым ниндәй, илем, милләтем өсөн ни эшләргә тейешмен? Ахырыһы, бәндә ошондай һорауҙарға яуап та эҙләмәй, уйланмай ҙа, шөкөр ҙә итмәй. Сөнки милли матбуғат баҫмаларында яҙылған хәҡиҡәти һүҙ, зыялылар тауышы уға барып етмәй. Ул башын интернеттағы "сүп-сар" менән тултыра, аңын бөтөнләй башҡа ҡиммәттәр тураһында һөйләгән фильмдар менән ағыулай. Ни өсөн йәмәғәт менән уҡыған намаҙ күпкә сауаплы? Ғилләһе шунда: мосолмандар бер-береһен күреп, бер епкә теҙелә, берләшә. Ошо рәүешле үҙҙәрен, имандарын һаҡлай, тарҡаулыҡҡа юл ҡуймай. Милли баҫмалар алдырыу, уҡыу, таратыу ҙа шулай уҡ йәмәғәт менән башҡарылған намаҙ ролен үтәй. Ҡайһы милли гәзитебеҙ, журналыбыҙ әхлаҡһыҙлыҡты, яуызлыҡты алға һөрә, уҡыусыларын енәйәт ҡылырға саҡыра? Юҡ ундайҙар!\nЕгерме йылдар элек башҡорт мәктәптәре юҡ, гәзиттәребеҙ юҡ, тип зарландыҡ. Ә хәҙер милли мәктәптәребеҙ бар - балаларыбыҙҙы унда уҡытырға ашыҡмайбыҙ; милли гәзит-журналдарыбыҙ етерлек - тираждары йылдан-йыл кәмей; милли театрҙарыбыҙ ҙа, тамашасылары юҡлыҡтан, табышһыҙ булыуҙан ябыла башланы. Етмәһә, бәғзе берәүҙәр алдында ошо һорауҙарҙы күтәреп сыҡһаң, төрлө һылтау эҙләйҙәр: йә аҡса юҡ, йә кемдер оҡшамай, һәм башҡалар. Теләгәндәр мөмкинлек эҙләй, таба, сөнки телебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә хеҙмәт итеү, уны үҫтереүгә булышлыҡ итеү - Аллаһ алдындағы кешелек бурысыбыҙ. Был бурысты инҡар итеү - киләсәктә һәләкәт һәм фажиғә булып сағылыш табыуы ихтимал. Башҡорт ғаиләһендә донъяға килгән икән бала, атай-әсәй бурысы - әсә телен өйрәтеү, яратыу, башҡорт итеп тәрбиәләү. Шулай тәрбиәләй алмайбыҙ икән, тимәк, ата-әсә бурысын да үтәмәйбеҙ. Мосолмандар Аллаһҡа ата-әсәлек, кешелек бурыстарын үтәп яҡынлаша. Шул юлдарҙы таба белеү - иманлы булыу өлгөһө. Балаларыбыҙға милләтебеҙҙе яратырға өйрәтмәйенсә тороп, мин мосолман, тип йөрөү - аңһыҙлыҡ билдәһе.\nМин гәзит уҡыусыларға Рәүеф Насировтың ҡасандыр "Ағиҙел" журналында баҫылған "Илемә хат" мәҡәләһенән бер өҙөк тәҡдим итәм. Хаттың авторы Талха Рәсүлев. Ул Зәйнулла ишандың ҡустыһы, урыҫ-япон һуғышы геройы, исеме "Илсе Ғайса" булып халыҡ араһында киң таралған Ғайса Рәсүлевтың улы. Әхмәтзәки Вәлидиҙең артынан эйәреп, сит илгә сығып китә һәм һуңынан Ҡытайҙа тимер юлдар һалыусы ҙур белгес булып таныла. Һуғыш алдынан Рәсәйгә килеп, тимер юл эштәре буйынса килешеүҙәр төҙөп, юл ыңғайында йәшерен генә ауылын барып күрә. Шулай иленә бер бағыр өсөн мөмкинлек таба, сит илдә ятып, Башҡортостан яҙмышы менән йәшәй, яйын табып, китап-гәзиттәр алдырып уҡый. Күптәребеҙ Назар Нәжмиҙең "Урал" поэмаһын уҡыу түгел, белмәйҙер ҙә, ә ул поэма баҫылып сыҡҡандың икенсе йылында уҡ уҡый уны, үҙенең башҡорт рухына шик белдергән поэманы ҡабул итә алмай һыҙлана.\n"Һаумыһығыҙ, хөрмәтле милләттәштәр! Был юлдарҙы алыҫ илдә көн итеүсе бер башҡорт яҙа. Һеҙ хат менән танышҡанда был донъяла мин булмамдыр. Шулай ҙа һүҙҙәрем ҡасан да булһа милләттәштәремә барып етер тип ышанам. Балаларыма, ейәндәремә хатымды берәй уҡымышлы башҡортҡа еткереүҙе васыят итеп ҡалдырам.\n...Әле яҙғандарым ғына икеле булыр. Хәҙер хат яҙырға мәжбүр иткән сәбәпкә күсәм. Тик шуныһы: йәшәгән илемде лә, исем-шәрифемде лә теркәмәйем. Башҡортостандағы яҡындарыма, таныштарыма ялҡыны тейер тип ҡурҡам. Зиһенле кеше былай ҙа кемлегемде яҡшы аңлар, төшөнөр. Күптән түгел шағир Назар Нәжмиҙең "Урал" поэмаһын уҡып сыҡтым да, үҙ фекеремде белдереп, хат яҙмай түҙә алманым. Оҫталыҡ яғынан поэма бик шәп, һүҙ тейҙерерлек түгел. Әҫәрҙең "Урал" йыры менән бәйле булыуы уның әһәмиәтен тағы ла арттыра төшә. Һүҙем ул турала түгел.\nПоэмала артист менән эмигрант башҡорттоң осрашыуы һүрәтләнә. Әҫәр аҙағында шағир артистан: "Юҡ, һин барыбер башҡорт түгелһең", - тип әйттерә. Ни өсөн?\nБашҡорттар нисәмә йыл, Урал, тип, даулашып, яулашып йәшәгән. "Аямаған тәнен, түккән ҡанын, һис бирмәгән башҡорт Уралын", - тип әйтелә "Урал" йырында. Әгәр яҙмыш инсанды иленән китергә мәжбүр итһә, башҡорт ни эшләргә тейеш һуң? Мин дә илемде ташлап китмәһәм, күптән теге донъяла булыр инем. Элекке арҡаҙаштарым, башҡорт данын бөтә донъяға билдәле иткән Әхмәтзәки Вәлиди Туған, Әбделҡадир Инан, Ғәлимйән Таған кеүек ғалимдар сит илдәргә китмәһә, күптән үлтерелгән булырҙар ине. Шунан, улар ҙа башҡорт түгелме ни?\n...Алда яҙғанса, "Урал" поэмаһында артист менән эмигранттың осрашыуы тасуирлана. Ул эмигрант мин инем. Үтә бай булмаһам да, хәлле генә көн иттем. Поэмала яҙылғанса, бейә бәйләп, ҡымыҙ ҙа бештем. Тура килгәндә, Башҡортостандан килгән кешеләр менән дә осрашырға тырыштым. Тик ундай мәлдәр бик һирәк тура килде шул...\n...Башҡортостандан артист килеүен ишеткәс, концертында булдым. Осрашыу ҙа насип итте. Бик оҙаҡ һөйләшеп тә ултырҙыҡ. Ул ҡурайҙа уйнаны, мин халыҡ йырҙарын һуҙҙым, эсемдәге һағышымды түктем. Был әңгәмә барышында "һин башҡорт, мин башҡорт, тигән" бәхәс-фәлән булманы. Ошо осрашыу хаҡында, күрәһең, артист шағирға һөйләгәндер инде. Ә Назар Нәжми, үҙ сиратында, поэма яҙған. Ул совет сәйәсәтенә яраҡлаштырып, тубәндәге һығымтаға килгән:\nБашҡорт ҡына шулай йырлай ала,\nҺин бит ысын башҡорт түгелһең...\n...Поэма 1976 йылда яҙылған. Мин уны икенсе йылында уҡ уҡыным. Хәҙер бик оло йәштәмен. Тик башҡорт рухыма ҡаршы яҙылған әҫәрҙе күңелем ҡабул итмәй. Шуға ла илемә, милләттәштәремә үҙ фекеремде яҙып ебәреүҙе изге бурысым һананым. Әле ошо хатты яҙам, үҙем пластинканан "Илсе Ғайса" йырын тыңлайым. Күңелем менән Уралыма, Уй, Яйыҡ буйҙарына елдерәм.\nҺөйөкле Уралым, Тыуған илем, милләттәштәрем! Был хат һеҙгә барып юлыҡҡанда, мин был донъяла булмам. Күңелем шулай һиҙә. Шулай ҙа яҙмам аша рухым һеҙҙең менән һөйләшер. Теләгем шул: башҡортлоҡтан мине һыҙып ташламағыҙ! Онотмағыҙ! Мин барыбер - башҡортмон! Һау сәләмәт булығыҙ!" (Хат ҡыҫҡартыуҙар менән бирелә).\nХәҙер башҡорт булып та, башҡортса һөйләшә белмәгән, үҙ балаһына әсә телен өйрәтергә теләмәгән атай-әсәйҙәр арта. Үҙ телендә матбуғат баҫмалары яҙҙырырға теләмәүҙе лә аңламайым. Башҡорт икән, үҙ Ватанына, үҙ рухына, ниндәй генә шарттарға ҡарамай, тоғро булып ҡалһын ул кеше. Барҙың ҡәҙерен белеп, юғалтмай һаҡлап, Аллаһ ризалығына ирешергә яҙһын. Ә бөгөн иһә, милли гәзиттәребеҙгә яҙылайыҡ, алдырайыҡ, уҡыйыҡ, һылтау түгел, яйын табайыҡ, тип өндәшке килә милләттәштәргә.\nЯҙылған: 11.04.16 | Ҡаралған: 872


Барклая ул. 3\nОбъем средств на проведение капитального ремонта с момента наступления обязанности по уплате взносов (всего) (тыс.руб.) 13 390,04\nТекущая задолженность собственников по взносам на капитальный ремонт (тыс.руб.) 63,51\nОстаток средств на выполнение работ (услуг) по капитальному ремонту (тыс.руб.) 13 390,04\nВы 36 803 901 посетитель


podonok 65 51 мин.\nArsenca 37 19 мин.\nматюха 31 32 мин.\nDPV 29 9 мин.\nалихан 16 16 мин.\nCM@iJIuK 12 30 мин.\n(1)igrai18.ru 7 25 мин.\nkiril)))))) 2 4 мин.\nIGRAI18.RU HLTV 0 36 мин.


Владимир Путин Мишустин хаҡында дөрөҫөн әйтте\n20 Февраль 2020, 17:20\nОшо көндәрҙә Рәсәй Президенты ТАСС агентлығының "Владимир Путинға 20 һорау" проектына интервью биргәйне. Шунда ил башлығынан беҙҙең яңы Премьер-министр Михаил Мишустин тураһында ла һорағандар. Президенттың яуабы, һәр ваҡыттағыса, ҡыҫҡа һәм аныҡ булған.\nВладимир Путин Мишустинды тәҡдим ителгән дүрт кандидатура араһынан һайлап алған. Михаил Владимировичтың шәхси һәм эшлекле сифаттарын күҙ уңында тотҡан ил етәксеһе. Уның Федераль һалым хеҙмәте башлығы булып эшләгән сағындағы һөҙөмтәләренә лә күҙ һалған.\n- Он (Михаил Мишустин) во время работы на последнем месте показал себя хорошим практиком и честным человеком, который добивается конкретного результата, - тигән Президент.\n"Владимир Путинға 20 һорау" проекты Президенттың Рәсәй етәкселегендә тороуының 20 йыллығына арнала. 26 мартта фильм-интервьюның тулы версияһы күрһәтеләсәк.


Реклама на Щите 3х6, номер #3245 — г. Люберцы, Зенинское шоссе, пересечение с ул. Барыкина\nЩиты 3х6, номер #3245 - г. Люберцы, Зенинское шоссе, пересечение с ул. Барыкина\nг. Люберцы, Зенинское шоссе, пересечение с ул. Барыкина\nСитиборды, номер #3260\nАдрес: г. Люберцы, Октябрьский пр-т, д. 9 (на пересечении с ул. Колхозная)


Республика төбәктәрендә аҙ сығымдар талап иткән, тиҙ төҙөлә торған спорт объекттары ғына сафҡа индереләсәк\nСөнки муниципалитеттарҙың физкультура-һауыҡтырыу комплекстарын үҙаллы хеҙмәтләндерергә хәленән килмәй. Был турала бөгөн Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының киңәйтелгән коллегия ултырышында белдерҙе. Былтыр йәй Бишбүләк районында файҙаланыуға тапшырылған бассейнлы ФОК-ты хеҙмәтләндереү өсөн йылына 10 миллион һум самаһы талап ителә. Әлбиттә, төбәктең бындай ҙур күләмдәге артыҡ аҡсаһы юҡ. Ошо сәбәп менән Мишкәлә төҙөлгән паралимпия үҙәге лә буш тора.\nБыйыл Сочиҙа үтәсәк Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестиваленә 239 көн ҡалды. Кире отчетҡа старт бөгөн йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының киңәәтелгән коллегия ултырышында бирелде. Күләмле сарала төрлө илдәрҙән 20 мең кеше ҡатнашырға теләк белдергән. Донъя йәштәрен берләштергән байрамға республиканан да да ҙур делегация бара. Һуңғы тапҡыр бындай фестивалде беҙҙең ил өс тиҫтәнән ашыу йыл элек ҡабул иткән.\nӘле республикала 14-тән 30 йәшкә тиклемге 913 мең самаһы кеше иҫәпләнә. Был күрһәткес буйынса төбәк Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләй. Дәүләт кимәлендә йәштәр сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыу бөгөн 16 төп йүнәлеш буйынса алып барыла. Әлеге ваҡытта республикала йөҙҙән ашыу спорт төрө иҫәпләнә. Былтыр Башҡортостан вәкилдәре Бразилияла үткән йәйге олимпия уйындарында уңышлы сығыш яһаны. Айырыуса рапирасыларҙы билдәләп үтергә мөмкин. Шулай уҡ башҡа спорт төрҙәрендә лә яҡташтарыбыҙ һынатманы.\nБылтыр республикала12 спорт ҡоролмаһы сафҡа ингән. Бассейны булған бындай объектарҙы төҙөү өсөн йөҙҙәрсә миллион һум сарыф ителгән. Әммә бынан ары төбәктәрҙә ҙур финанс сығымдары талап ителгән физкультура-һауыҡтарыу комплекстарын төҙөү туҡтатыласаҡ. Сөнки райондар ФОК-тарҙы хеҙмәтләндереүҙә ҙур ҡыйынлыҡтар кисерә.\nРеспублика етәксеһе шулай уҡ профессиональ спортты финанслау кәметеләсәген белдерҙе. Уның урынына төбәктә массалы спортҡа күберәк иғтибар йүнәлтеләсәк. Сөнки Башҡортостан әлеге ваҡытта ил буйынса халыҡты массалы спортҡа йәлеп итеүҙә 45-се, спорт резервы әҙерләүҙә 58-се урынды ғына биләй.\nКоллегия ултырышында Стәрлетамаҡта тыуған билдәле спортсы, әлеге ваҡытта Федерация Советында эшләүсе Татьяна Лебедева менән Рәсәйҙең спорт министрлығы департаменты етәксеһе Борис Гришин да ҡатнашты. Борис Владимирович билдәләүенсә, республика спорт объекттарын сафҡа индереү буйынса илдә тәүге ун төбәк исемлегендә. Шулай уҡ Башҡортостан халҡы ил кимәлендә үткән төрлө ярыштарҙа күпләп ҡатнашыуы менән айырылып тора.


Фитнес клубы Москвы начинающиеся на Т\nм. Щелковская, ул. Алтайская, д. 33/7\n+7 (495) 466-19-29\nкруглосуточно до 2\nТест объект 411\nм. Алексеевская, Адрес 41\n+7 495 000-00-04


Владимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды — Башҡорт Википедияһы\nВладимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды\nХалыҡ-ара хәйриә фонды\nВладимир Спиваков (президент)\nВладимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды — 1994 йылдың майында барлыҡҡа килгән коммерцияға ҡарамаған хәйриә ойошмаһы, уны скрипкасы һәм дирижёр Владимир Спиваков ойошторған. Владимир Спиваков фондының эшмәкәрлек йүнәлештәре — музыкала һәм һынлы сәнғәттә ҙур һәләттәре асылған балаларға ярҙам итеү, таланттарын үҫтереү, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә уларҙың ижади үҫешен ойоштороу. Тағы бер йүнәлеш — мәҙәни ҡиммәттәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү, төрлө яҡлап хәйриә булышлығы күрһәтеү. Фонд 2005 йылдан Jeunesses Musicales International халыҡ-ара ойошмаһының Рәсәйҙәге вәкиле һәм ағзаһы булып тора.\nФонд талантлы йәш музыканттарға, бейеүселәргә, рәссамдарға ярҙам итә, улар өсөн оҫталыҡ кластары, концерттар, турҙар һәм күргәҙмәләр ойоштора. Фонд стипендиаттары халыҡ-ара һәм Рәсәй конкурстарында, фестивалдәрендә ҡатнаша. 1994 йылдан фонд — Францияның Кольмар ҡалаһында үткәрелә торған Халыҡ-ара Музыка фестивален ойошторошоусы һәм уның даими ҡатнашыусыһы.\nФонд Мәскәү, Санкт-Петербург, Себер, Урал, Украина, Белоруссияның һ. б. музыка мәктәптәренә, сәнғәт мәктәптәренә һәм художество мәктәптәренә дамим ярҙам күрһәтә. 1998 йылдың 11 июнендә Владимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды бүлексәһе Башҡортостанда асыла. Шунан бирле бер нисә тиҫтә һәләтле бала уның ярҙамында музыкаль белемен һәм оҫталығын үҫтерҙе, Владимир Теодорович уларҙы сифатлы музыка ҡоралы менән тәьмин итте. Музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө, әүҙем йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге өсөн Владимир Спиваков 2013 йылда «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнде.\nВ. Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды мәғариф, фән, сәнғәт һәм мәҙәниәт менән бәйлелектәге бик күп төрлө социаль программаларға булышлыҡ күрһәтә. Фонд шулай уҡ балаларҙың һаулығы өлкәһен дә иғтибарҙан ситтә ҡалдырмай, етем, инвалид балаларға, балалар йорттарына һәм дауаханаларына ла ярҙамын бүлә.\n1 Фондтың эше\n2 Фондтың Башҡортостандағы эштәре\n3 Фонд эшмәкәрлегенә баһалар\nФондтың эше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФондың 14 йыллыҡ эшмәкәрлеге дәүерендә:\n8000-дән ашыу бала ярҙам алған.\nРәсәй ҡалаларында һәм сит илдәрҙә 5000-дән ашыу концерт, шул иҫәптән «Виртуозы Москвы» дәүләт камера оркестры һәм Рәсәй Милли филармония оркестры ҡатнашлығындағы концерттар, ойошторолған.\n1000-ләп бала ҡатнашлығында 400-ҙән ашыу художество күргәҙмәһе үткәрелгән.\nЙәш рәссамдарҙың эштәренән 8 каталог нәшер ителгән.\n2000 самаһы кеше Фонд стипендиаты булып тора.\n1000-дән ашыу кеше Фонд программаларында даими ҡатнаша.\nФонд программаларында ҡатнашыусыларҙың 400-ләбе — халыҡ-ара конкурстар һәм фестивалдәр лауреаты.\nЙыл һайын Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә «Музыка класы» һәм «Йәштәр — йәштәргә» тигән программалар сиктәрендә оҫталыҡ кластары үткәрелә.\n300 самаһы музыка ҡоралы бүләк ителгән.\n200-ләп кешегә медицина тикшереүе үтеүгә аҡса бүленгән һәм 90 хирургик операция яһалыуға булышлыҡ ителгән. Правдинский етемдәр приюты фондына (Мәскәү өлкәһе Новая Деревня ҡасабаһы), Рәсәй балалар клиник дауаханаһына һәм Измайлово балалар ҡала клиник дауаханаһына даими ярҙам күрһәтелә.\n1999 йылдан бирле В. Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фондының Балалар адаптацияһы һәм реабилитацияһы үҙәге эшләй.\nФонд вәкиллектәре Рәсәйҙең күп ҡалаларында, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә, атап әйткәндә, Францияла, Хорватияла, Скандинавия илдәрендә, эшләй.\nФонд «Һәләтле балалар — Рәсәйҙең киләсәге» дөйөм Рәсәй ижтимағи хәрәкәтен ойоштороусыларҙың береһе булды. БДБ илдәре ҡатнашлығында Волга буйы Йәштәр симфоник оркестры ойошторолдо. Етемдәр йорттарында «Шәфҡәтлелек мәктәптәре» асыу программаһы хупланды.\n• В. Спиваков фондының Әрмәнстанда, Башҡортостанда һәм Болгарияла бүлексәләре бар.\nФонд стипендиаттары Кольмар ҡалаһындағы (Франция) халыҡ-ара фестивалдә даими ҡатнаша.\nФондтың иң ҙур һәм әһәмиәтле проекты булып «Мәскәү дуҫтарын ҡаршылай» халыҡ-ара фестивале һанала, унда 2004 йылдан башлап 5000-дән ашыу бала ҡатнашты ла инде. Йәш таланттар Мәскәүҙең иң яҡшы концерт майҙансыҡтарында сығыш яһау мөмкинлеген ала. 2008 йылда V юбилей фестивале «Шәфҡәтлелек осоро» девизы аҫтында үтте, ул ижад һәм хәйриәлек идеяларын берләштерҙе.\nФондтың Башҡортостандағы эштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nВ Уфе на гала-концерте «Созвездие талантов» состоялась презентация фонда Владимира Спивакова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 2 апрель. (рус.).\nЮные художники из Башкортостана стали стипендиатами Фонда Владимира Спивакова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 2 апрель. (рус.).\nФонд эшмәкәрлегенә баһалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСпиваков Фонды программаларына эләккән йәш музыканттар үҙҙәренең ижади үҫешендә уларҙың әһәмиәтен бик юғары баһалай. Мәҫәлән, грузин пианиносыһы Лука Окросцваридзе билдәләүенсә, Спиваков менән осрашыу, быға тиклем ул күп сығыш яһап, үҙ илендә билдәлелек яулаған булһа ла, уның тормошон тағы ла яҡшыраҡ яҡҡа үҙгәрткән.\n↑ В Уфе на гала-концерте «Созвездие талантов» состоялась презентация фонда Владимира Спивакова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 2 апрель (Тикшерелеү көнө: 3 апрель 2016)\n↑ Юные художники из Башкортостана стали стипендиатами Фонда Владимира Спивакова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 2 апрель (Тикшерелеү көнө: 3 апрель 2016)\n↑ John Keillor. 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Владимир_Спиваковтың_Халыҡ-ара_хәйриә_фонды&oldid=1051951 ҡабул ителгән\nАлфавит буйынса коммерцияға ҡарамаған ойошмалар\nХалыҡ-ара хәйриә ойошмалар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:09 9 август 2021 үҙгәртелгән.


Максим Чудов ярыштар тураһында\nБашҡортостан вәкиле дүртйыллыҡ уйындарында еңеү мөмкинселеген тағы ҡулынан ысҡындырҙы. Максим Чудов үҙенең я ратҡан аралығы, ун километрға спринтерҙер уҙышында ни бары у нынсы һөҙөмтә күрһәтеүгә иреште.\nҮткән 20 километрға уҙышта Максимдың өсөнсө һәм дүртенсе рубежда уңышһыҙ атыуы бәкәлгә һуҡһа, был юлы рәсәйле тиҙлек йәһәтенән көсһөҙлөгөн күрһәтте. Һөҙөмтәлә Максим унынсы һәм лидерҙан бер минут һәм туғыҙ секундҡа артта ҡалды.\nРәсәй спортсылары араһында иң яҡшы күрһәткес - Иван Черезовта, ул лидерҙан 57 секундҡа артта ҡалып, финишҡа\nалтынсы булып килде. Йыйылма команданың тағы ике вәкиле Николай Кругов һәм Сергей Чепиков еңеүсенән ике минутҡа артта ҡалып килде. Улар тураһында спортсылар спринтта күрһәтелгән ваҡыт буйынса эҙәрлекләү уҙышында миҙал өсөн көрәшеү мөмкинселеген юғалтты тип әйтергә була.\nМаксимдың фиништан һуң биргән комментарийҙары төрлөрәк\nяңғырай, әммә шулай ҙа беҙ киләһе стартҡа ул мөмкин тиклем нығыраҡ әҙерләнеп сығыр тип ышанабыҙ. Әлегә иһә уның әйткән һүҙҙәре менән таныштырабыҙ.\nТәүге версия. Рәсәй телекомментаторҙарына Максим түбәндәгеләрҙе белдерҙе:\n- Мин был уйындарҙа миҙал алырға уйламаным да. Күнекмә ваҡытындағы кеүек ярыштым. Ниңә мине олимпия өмөтө тип һананылар Был сезонда донъя кубогы этаптарында яҡшы сығыш я һағанғалыр, моғайын.\nУҙыш тамамланғас, Чудов "Спорт" телеканалы хәбәрсеһенә былай тине:\n- Финишҡа етәрәк хәлем бөттө, аяҡтар ҡороша башланы, кислород етмәүе һиҙелде. Үргә күтәрелеү бик ҡыйын булды.\n"Советский спортта" түбәндәге комментарий баҫылды:\n- Мин быны бер нисек тә аңлата алмайым. Бер йыл элек олимпия алдындағы аҙнала һуңғы рубеждан ике штраф, 13 - сө ваҡыт менән китеп 16 - сы булып финишҡа килдем. Бөгөн иһә бар көсөмдө һалһам да тиҙерәк шыуыу килеп сыҡманы. Бер минутҡа артта килдем! Сәпкә яҙа атмайынса! Кубок этабында бындай күрһәткес менән еңергә тейеш булыр инем.\n"Новости" мәғлүмәт агентлығы Чудовтың түбәндәге һүҙҙәрен килтерҙе:\n- Үҙемде бик хәлһеҙ тойҙом, ярыш миңә бик ҡатмарлы бирелд е. Шәхси уҙыштан һуң ике көн үтһә лә аҙағына тиклем элекке\nхәлемә ҡайтып өлгөрмәнем.\nБиатлонсының түбәндә бирелгән һүҙҙәре беҙгә барыһынан да нығыраҡ оҡшаны:\n- Эҙәрлекләү ярышында барыһы ла күпкә яҡшыраҡ булырға тейеш. Был трассала лидерҙар менән көрәшергә мөмкин, тип уйлайым. Бындағы бейеклектә күптәрҙең хәле бөтә, бына бөгөн\nЭҙәрлекләү уҙышы 18 февралдә үтәсәк. Спортсыларға 12 ярым\nкилометр үтергә һәм өс ут рубежын яуларға кәрәк. Беренсе булып дистанцияға спринтта еңеүсе Свен Фишер сыға, һигеҙ секундтан - Хавлард Ханеволд, артабан Фроде Андерсен. Черезо в һәм Чудов ун ике көслө спортсынан торған төркөмдә сығыш яһаясаҡ. Ҡырҡ өс секунд дауамында лидерҙар артынан Винсент Д ефранс, Рикко Гросс, Рафаэль Пуаре һәм Оле Эйнар Бьорндален кеүек көслө эҙәрлекләүселәр ташланасаҡ.\nМиҙалға дәғүә итеү өсөн Чудовҡа өс лидерҙы эҙәрлекләүселә р араһында нығынырға, сифатлы итеп атырға, алда йүгереүселәр ҙең хата ебәреүен файҙаланырға һәм көслө конкуренттарҙан арт та ҡалмаҫҡа кәрәк буласаҡ.


Сәйфуллин Хәмит Мөхәмәтйән улы — Башҡорт Википедияһы\nСәйфуллин Хәмит Мөхәмәтйән улы\nРәсәй империяһы, Өфө губернаһы, Стәрлетамаҡ\nВикипедияла Сәйфуллин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.\nХәмит Мөхәмәтйән улы Сәйфуллин (1902—1978) — Тываның беренсе историографы, тарих фәндәре кандидаты, Тыва АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\n2 Төп ғилми хеҙмәттәре\nСәйфулин Хәмит Мөхәмәтйән улы 1902 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Үҫмер йылдарында сауҙагәрҙә йәш приказчик булып эшләй.\n1919 йылда үҙ ирке менән Ҡыҙыл армия сафына баҫа, унда тәүҙә хәрбиләштерелгән милицияла, һуңынан ВЧК-ГПУ ғәскәрҙәрендә рота политругы булып хеҙмәт итә.\n1921—1924 йылдарҙа В. Сталин исемендәге Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең Коммунистик университетында социаль-иҡтисади дисциплиналар уҡытыусыһы һөнәре буйынса белем ала. Университетты тамамлағас, шунда уҡ уҡыусылар өсөн лектор булып ҡала. Шул уҡ йылда партия ҡушыуы буйынса Донбассҡа ебәрелә. Унда Артемьевский округы совет партия мәктәбендә уҡытыу бүлеге мөдире була һәм бер үк ваҡытта уҡыта ла.\n1928 йылда Мәскәү ғилми-тикшеренеү ассоциацияһына милли һәм колониаль проблемаларҙы өйрәнеү буйынса (НИАНиКП) аспирантураға инә, КУТВ-та уҡытып та йөрөй. Шунда ул Тыва һәм Тыва студенттары менән таныша.\n1929 йылдан уның бөтә ғилми-уҡыу эшмәкәрлеге Тыва менән бәйле була. Ул монгол-тыва кафедраһы мөдире була, шул кафедрала уҡыта, Тыва Халыҡ Республикаһына экспедицияларҙа ҡатнаша (1930, 1931, 1934, 1936, 1938 йылдар). 1935 йылда уға доцент дәрәжәһе бирелә.\n1941 йылда М. Х. Сәйфуллин Ҡыҙыл армия сафында полк агитаторы сифатында күп һанлы алыштарҙа ҡатнаша. 1943 йылда демобилизациялана.\n1944 йылла «Тыва Халыҡ Республикаһы тарихы буйынса ҡыҫҡа очерк» темаһы буйынса диссертация яҡлап, тарих фәндәре кандидаты исемен ала. Шул уҡ йылда Х. М. Сәйфуллин Тыва автономиялы өлкәһенә юллана.\n1958 йылға тиклем ТНИИЯЛИ (ТИГПИ) директорының фән буйынса урынбаҫары, Тыва өлкә партия мәктәбендә йәмәғәт башланғысында уҡытыусы — КПСС-тың Ҡыҙыл ҡала комитетының киске университет лекторы булып эшләй. Ул — Тыва иҡтисады һәм тарихы буйынса яҡынса 40 ғилми хеҙмәт авторы, уның исеме Тываны өйрәнеүсе А. А. Пальмбах, В. И. Дулов кеүек күренекле белгестәр рәтендә тора. Х. М. Сәйфуллин ТНИИЯЛИ-ҙың бик күп коллектив хеҙмәттәрен әҙерләү һәм баҫтырыуҙа ҡатнаша.\nХаҡлы ялға сыҡҡас ғаиләһе эргәһенә Мәскәүгә ҡайта. 1978 йылда вафат була.\nТөп ғилми хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИстория Тувы. Краткий очерк. (1958)\nОбразование Тувинской автономной области РСФСР (1954)\nК истории иностранной военной интервенции и гражданской войны в Туве (1956) и др.\n«1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы\n«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы.\nТыва АССР-ы Юғары Советы президиумы Почёт грамотаһы\nТыва АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\n↑ Монгуш, Б. Б. Сейфулин Хамид Мухамедзянович / Б. Б. Монгуш //Ученые записки. Выпуск ХХIII. Тувинский институт гуманитарных исследований. — Кызыл, 2012 — С. 556—558.\n↑ Монгуш, Б. Б. Хамид Мухадмезянович Сейфулин : К 110-летию со дня рождения / Б. Б. Монгуш // Летопись Тувы-2012. Историко-краеведческий альманах / Национальный музей Республики Тыва, Тувинский институт гуманитарных исследований. — Кызыл, 2011. — С. 133—134.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сәйфуллин_Хәмит_Мөхәмәтйән_улы&oldid=1018796 ҡабул ителгән\n1902 йылда тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:56 15 март 2021 үҙгәртелгән.


17:45, 30 ноябрь 2017 версияһы\n32 байт алынған , 4 года назад\n04:16, 16 май 2017 версияһы (төҙәтеү)\nә (Ryanag Ишембай районы (1937-1940) битенең исемен үҙгәртте. Яңы исеме: Ишембай районы (1937—1940))\n17:45, 30 ноябрь 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nИшембай районына Маҡар районы ([[Күсәпҡол ауыл советы]], [[Байғужа ауыл советы (Ишембай районы)]] һәм [[Стәрлетамаҡ районы]]нан айырылған [[Наумов ауыл советының]] ерҙәре күсә. Яңы район үҙәге булып Ишембай эшселәр ҡасабаһы билдәләнә.\n1936 йылда, беренсе саҡырыуға һайлауҙар үткәс [[БАССР Юғары Советы беренсе саҡырыу депутаттары исемлеге]], Ишембай районынан ике кеше һайлана: Аллаҡыуатов округынан [[Андрианов, Семён Михайлович]] һәм Ишембай округынан [[Астафьев, Константин Иванович]].\n10.02.1940 йылда сыҡҡан «Башҡорт АССР-ының Ишембай районын бөтөрөү һәм Ишембай эшселәр ҡасабаһын ҡалаға әйләндереү тураһындағы» РСФСР Юғары Советы Президиумы указы менән Ишембай районы бөтөрөлә<ref name=autogenerated1 />, Ишембай республика ҡарамағындағы ҡалаға, [[Күсәпҡол]] — яңы ҡаланың өлөшөнә әйләнә, район территорияһы элекке администрация идаралығына күсә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/764496 ҡабул ителгән


Йоҡоғоҙ тәмле булһын! » Архив газеты "Йәшлек"\nБелгестәр невроз, күңел төшөнкөлөгө кеүек ауырыуҙарҙы, инсомнияның эйәрсәндәре, тип иҫәпләй. Тимәк, ошо ауырыуҙар – йоҡоһоҙлоҡтоң төп сәбәпселәре. Күңел төшөнкөлөгө оҙаҡҡа һуҙылһа, инсомнияның хроник төҫ алыуы ихтимал. Ауырыуҙың был стадияһы айырыуса хәүефле. Ни өсөн тигәндә, йоҡлай алмаған кеше иртәме-һуңмы йоҡо дарыуҙарына «мөрәжәғәт» итергә мәжбүр була. Уларҙы бер-ике тапҡыр эсеүҙән әллә ни ҙур зыян юҡ, әлбиттә. Әммә ике-өс аҙна дауамында туҡтауһыҙ ҡулланғанда дарыуға өйрәнеү барлыҡҡа килә.\nМәҫәлән, тик торғанда йоҡлай алмай башланың, ти. Сәбәбен белмәйһең, тормошоң да элеккесә дауам итә кеүек, үҙгәрештәр ҙә юҡ. Был саҡта белгестәр, йоҡо ҡасыуҙың сәбәптәрен асыҡлау өсөн көндәлек алып барырға кәңәш итә. Нисәлә тороуың, көндөҙ нимәләр эшләүең, кемдәр менән аралашыуың, ҡасан йоҡларға ятыуың тураһында теркәп барырға кәрәк. Ике аҙнанан һуң көндәлегегеҙгә күҙ һалһағыҙ, проблемағыҙҙың сәбәбе асыҡланыр. Шунан һуң ғына табип препараттар тәғәйенләй. Ә бер аҙҙан йоҡоһоҙ төндәрҙе оноторһоғоҙ.\nҠайһы берәүҙәр кис һуң ятып, иртәнсәк тора алмай аҙаплана. «Өкө» һәм «һандуғас» тип йөрөтәләр ундайҙарҙы. Әгәр һеҙ тәүге «ҡош» икәнһегеҙ, үҙегеҙҙең көн тәртибегеҙҙе үҙгәртер өсөн график төҙөгөҙ. Теләк булғанда, тормош буйһондорһа, теләһә ниндәй «өкө» лә «һандуғас»ҡа «әйләнә» ала.\nТимәк, инсомния менән көрәшеүҙә иң мөһим шарт – үҙ өҫтөңдә эшләү. Уны юғары ҡан баҫымы, башҡа ауырыуҙар менән бутарға ярамай. Юғиһә кешеләрҙең күбеһе, хроник сирҙәрен йоҡоһоҙлоҡ менән бутап, йоҡо дарыуҙары эсә. Ә ғәмәлдә һинең бөтөнләй башҡа сир менән яфаланыуҙан йоҡлай алмауың да ихтимал.\nЙоҡоғоҙ боҙолһа, көндөҙ йоҡламағыҙ. Ятыр алдынан ауыр физик эш менән шөғөлләнмәгеҙ, яҡындарығыҙ менән мөнәсәбәт асыҡламағыҙ. Ятыр алдынан компьютер алдына ултырмағыҙ, мониторҙы йоҡоға талыр алдынан бер-ике сәғәт алда һүндереү шарт. Йоҡо алдынан еңелсә генә физик эш, китап уҡыу файҙалы. Бер үк ваҡытта ятыуҙы һәм тороуҙы ғәҙәткә әйләндерегеҙ. Организмығыҙ ошо тәртипкә өйрәнһен. Мәҫәлән, төнгө сәғәт ун берҙән иртәнге сәғәт етегә тиклем йоҡларға мөмкин. Иртәгә хәл итәсәк мәсьәләләрегеҙҙе түшәккә ятҡансы уйлап, планлаштырып ҡуйығыҙ.\nЙоҡларға ятыр алдынан үҙ ритуалдарығыҙҙы булдырығыҙ. Мәҫәлән, хуш еҫле йылы ванна ҡабул итегеҙ, бер стакан ҡатыҡ эсергә, йә бер балғалаҡ бал ашарға мөмкин. Йоҡлар алдынан йәйәү йөрөү татлы йоҡоға талырға ярҙам итәсәк.\nТулы ашҡаҙан йәки ас килеш ятыу йоҡларға ҡамасаулаясаҡ. Кофе менән тәмәке нервы системаһы өсөн көслө ҡуҙғытҡыстар. Шунлыҡтан йоҡо алдынан уларҙан тыйылып торорға кәңәш ителә.\nҠағиҙә булараҡ, организм төнгө ун бер, ун ике сәғәттәргә хәлһеҙләнә. Әгәр иртәрәк, йәғни эске органдар әүҙем эшләгән мәлдә йоҡларға ятһаң да, улар эшмәкәрлеген кәметмәй. Һуңға ҡалып та йоҡоға тала алмай аҙапланһаң, был организмдың саманан тыш хәлһеҙләнеүенә, йөрәк тибешенең йышайыуына бәйле.\nҠайһы саҡта күнегелгән ваҡытты үткәреп ебәрһәң дә йоҡлап китеүе ауыр. Бына башымды яҫтыҡҡа терәйем дә, йоҡлайым, тип уйлайһың. Әммә юҡ, улай боролаһың, тегеләй әйләнәһең, йоҡлай алмайһың. Организм бындай саҡта йоҡлау командаһынан баш тарта, сөнки ул биологик сәғәттәргә генә буйһона.\nОҙон һүҙҙең ҡыҫҡаһы шул: иртәнсәк еңел торам, ял итәм тиһәң, киске сәғәт унынсы яртынан да ҡалмай йоҡларға ятырға кәрәк.\nТабиптар, йоҡо бүлмәһендәге һауа температураһы 16 – 18 градус булырға тейеш, тигән фекерҙә. Өҫтәүенә, бүлмә һәйбәтләп елләтелгән булырға тейеш.\nБынан тыш, йоҡоға төнгө кейемдәр ҙә йоғонто яһай. Мәҫәлән, тән ял итһен тиһәгеҙ, кизе-мамыҡ туҡыманан кейем һайлағыҙ.\nКемдәрҙер яңы ерҙә, йәғни урынын алмаштырһа, йоҡлай алмай интегә. Сәбәбе – хасил булған рефлекс, үҙеңдең карауатыңа күнегеү. Һәр кемдең ятҡан урыны туҡһан сантиметрҙан да тар булмаҫҡа тейеш. Түшәктең ҡаты булыуы мотлаҡ, сөнки умыртҡа һөйәге өсөн йомшаҡта ятыу зыянлы. Түшәгегеҙ тигеҙ булһын. Әгәр башығыҙ аҫтына бейек яҫтыҡ һалһағыҙ, умыртҡа һөйәгенең нервылары ҡыҫылыу сәбәпле, арҡа мейеһенең ҡан әйләнеше насарая. Ул ғына ла түгел, биттә һәм муйында һырҙар барлыҡҡа килә. Әммә тәпәш һәм ҡаты яҫтыҡ йөрәк-ҡан әйләнеше сирҙәре менән сирләүселәргә, бронхиаль астма менән интегеүселәргә зарарлы. Уларға баштарын бейегерәк тоторға кәңәш ителә.\nавторы: admin | 27 октября 2009 | | Фекерҙәр (0)\nҺау-сәләмәт килеш ҡартайһаң ик ...\nЯБАЙ ҒЫНА ЫСУЛДАР


Подольск – – 10.08.2020 16:15 -\nСиликатная 10.08.2020 16:18 1 мин 10.08.2020 16:19 4 мин\nОстафьево 10.08.2020 16:21 1 мин 10.08.2020 16:22 7 мин\nЩербинка 10.08.2020 16:24 1 мин 10.08.2020 16:25 10 мин\nБутово 10.08.2020 16:27 1 мин 10.08.2020 16:28 13 мин\nБитца 10.08.2020 16:31 1 мин 10.08.2020 16:32 17 мин\nКрасный Строитель 10.08.2020 16:35 1 мин 10.08.2020 16:36 21 мин\nПокровское 10.08.2020 16:38 1 мин 10.08.2020 16:39 24 мин\nЦарицыно 10.08.2020 16:42 1 мин 10.08.2020 16:43 28 мин\nМоскворечье 10.08.2020 16:46 1 мин 10.08.2020 16:47 32 мин\nКурьяново 10.08.2020 16:48 1 мин 10.08.2020 16:49 34 мин\nПерерва 10.08.2020 16:51 1 мин 10.08.2020 16:52 37 мин\nДепо 10.08.2020 16:53 1 мин 10.08.2020 16:54 39 мин\nКубанская (бывш. Люблино) 10.08.2020 16:56 1 мин 10.08.2020 16:57 42 мин\nТекстильщики 10.08.2020 16:59 1 мин 10.08.2020 17:00 45 мин\nНовохохловская 10.08.2020 17:02 1 мин 10.08.2020 17:03 48 мин\nКалитники 10.08.2020 17:04 1 мин 10.08.2020 17:05 50 мин\nМосква-Товарная 10.08.2020 17:07 1 мин 10.08.2020 17:08 53 мин\nМосква (Курский вокзал) 10.08.2020 17:14 1 мин 10.08.2020 17:15 1 ч 0 м\nМосква-Каланчёвская 10.08.2020 17:20 1 мин 10.08.2020 17:21 1 ч 6 м\nРижская (МЦД-2, бывш. Ржевская) 10.08.2020 17:24 1 мин 10.08.2020 17:25 1 ч 10 м\nДмитровская 10.08.2020 17:32 1 мин 10.08.2020 17:33 1 ч 18 м\nГражданская 10.08.2020 17:35 1 мин 10.08.2020 17:36 1 ч 21 м\nКрасный Балтиец 10.08.2020 17:39 1 мин 10.08.2020 17:40 1 ч 25 м\nСтрешнево (бывш. Ленинградская) 10.08.2020 17:41 1 мин 10.08.2020 17:42 1 ч 27 м\nПокровско-Стрешнево 10.08.2020 17:44 1 мин 10.08.2020 17:45 1 ч 30 м\nТушинская (Тушино) 10.08.2020 17:49 1 мин 10.08.2020 17:50 1 ч 35 м\nТрикотажная 10.08.2020 17:52 1 мин 10.08.2020 17:53 1 ч 38 м\nВолоколамская 10.08.2020 17:55 1 мин 10.08.2020 17:56 1 ч 41 м\nПенягино 10.08.2020 17:58 1 мин 10.08.2020 17:59 1 ч 44 м\nПавшино 10.08.2020 18:01 1 мин 10.08.2020 18:02 1 ч 47 м\nКрасногорская 10.08.2020 18:04 1 мин 10.08.2020 18:05 1 ч 50 м\nОпалиха 10.08.2020 18:09 1 мин 10.08.2020 18:10 1 ч 55 м\nАникеевка 10.08.2020 18:11 1 мин 10.08.2020 18:12 1 ч 57 м\nНахабино 10.08.2020 18:17 – – 2 ч 2 м


Доходный дом с магазином, г. Иркутск, ул. Тимирязева, 32 | ИРКИПЕДИЯ - портал Иркутской области: знания и новости\nДоходный дом с магазином, г. Иркутск, ул. Тимирязева, 32\n"Доходный дом..." в новостях:


- лицензиата ООО «Управляющая компания «ФЕНИКС» ИНН 5102046042, (лицензия от 14.04.2015 № 000049), путем исключения из раздела реестра, который содержит сведения об адресах многоквартирных домов, деятельность по управлению которыми осуществляет лицензиат, сведений о многоквартирных домах № 16 по ул. Советская, № 2 по ул. Спекова, №№ 1а, 7а по ул. Полярные Зори, № 26а по ул. Кировская, № 18 по ул. Пронина, № 29 по ул. Данилова в г.п. Кандалакша Мурманской области (дата окончания управления многоквартирными домами – 31.10.2017);\n- лицензиата ООО «Управляющая компания Феникс Кандалакша» ИНН 5102000792 (лицензия 31.05.2016 № 000193), путем включения сведений в раздел реестра, который содержит сведения об адресах многоквартирных домов, деятельность по управлению которыми осуществляет лицензиат, о вышеуказанных многоквартирных домах, (дата начала управления – 01.11.2017).


Философия и история образования как наука. Лекция\nИстория педагогики как наука. Шпаргалка


2017 йыл Башҡортостанда экология йылы девизы аҫтында үтәсәк\nУның сиктәрендә тәбиғәтте һаҡлауға йүнәлтелгән күләмле проекттар тормошҡа ашырыу ҡаралған. Уларҙың берәүһе Борай районында буласаҡ. Бында маралдар үрсетеү фермаһы, шулай уҡ пант дауаханаһы булдырыу күҙаллана. Пант, йәғни йәш боландың мөгөҙө шифаһы менән дан тота. Панттан эшләнгән дарыуҙар ҡан баҫымы, ашҡаҙан системаһы, матдәләр алмашыныуы, иммунитет менән бәйле ауырыуҙарға ҡаршы файҙалы. 70 мең самаһы марал үрсеткән Алтай крайында ошо йүнәлештә дауалау төрөн алып барған 3 шифахана эшләй.\nФедя исемле айыу балаһы иң яратҡан тәмлекәсен күргәс бер минут та сыҙай алырлыҡ түгел. Ул шунда уҡ ҡуйыртылған һөт шешәһен эләктереп ала. Федяға йәш самаһы, яңы асылған һунарсылыҡ хужалығында уның төп роле - туристар йәлеп итеү. Шуға ла айыу балаһын ҡарап ҡына торалар, уға бутҡа бешерәләр, януар менән уйнарға ла онотмайҙар.\nБорайҙағы һунарсылыҡ хужалығы 32 мең гектарҙан ашыу майҙанды биләй. Уның 300 гектарға яҡыны кәртә менән уратып алған. Бында һарыҡ, һыйыр кеүек йорт малдарынан башҡа ала-сыбар боландар, ҡабан сусҡалары бар. Боландар әле 7, тағы тиҫтәнән ашыуы ауырыуға дусар булып ҡырыла, ә бына ҡабандар ҡурсаулыҡ шарттарында үрсей генә. Бер йылда уларҙың һаны өс тапҡырға артҡан.\nАртабан бында шулай уҡ маралдар үрсетеү ҡарала. Һунарсылыҡ хужалығы етәксеһе ярҙамсыһы Валерий Антипов бизнес-план да төҙөгән. Уға ярашлы, проект инвестициялары 700 миллион һум самаһы тәшкил итәсәк. Маралдар итенән тыш бигерәк тә мөгөҙҙәре менән ҡиммәтле. Йәш хайуандарҙың ҡатып етмәгән мөгөҙө дарыу етештереү өсөн ҡулланыла. Уларҙың шифаһы айырыуса Көньяҡ-көнсығыш Азия илдәрендә яҡшы билдәле, әле маралдарҙы күпләп үрсетеүсе Алтай хужалыҡтары продукцияһының килограммын 500 доллар самаһы хаҡҡа һата. Төбәктә шулай уҡ махсус шифаханалар ҙа эшләй. Борайҙа ла ошондай проект тормошҡа ашһа, бөтәһе өсөн отошло булыр тип билдәләй белгестәр. Сөнки ул ауыл хужалығы тармағы менән дә тығыҙ бәйле.\nИлдар Һаҙыев: «Был проект фермерҙар менән хеҙмәттәшлектә булдырылыуы мөһим. Әгәр ҙә ысынлап та, маралдар һаны планлаштырылған 10 меңгә етһә, уларға етерлек кимәлдә аҙыҡ әҙерләү талап ителәсәк, тимәк, баҫыуҙар сәселәсәк, эш буласаҡ. Өҫтәүенә, ауыл хужалы лииняһы буйынса субсидиялар алыу мөмкинлеге лә бар».\nБындай һунарсылыҡ хужалыҡтарын республиканың башҡа төбәктәрендә лә булдырыу мөһим тип өҫтәй белгестәр. Ошондай ойошмалар браконьерлыҡ күренеше кәмеүенә булыша, йәнлектәр популяцияларының төрлөләнеүенә лә килтерә. Туризм тураһында ла оноторға ярамай, һунарсылыҡ хужалыҡтарында хайуандар менән уларҙың тәбиғи шарттарында танышыу мөмкинлеге бар. Бары тик тейешле инфраструктура булһын. Быны яҡшы аңлаусы Борайҙағы һунарсылыҡ хужалығы быйылдан ҡунаҡ йорттары төҙөй башламаҡсы.


Каратэ кекусинкай буйынса Сибай ҡалаһы ойошмаһы етәсеһе Руслан Сәфиуллин йыл әйнәһендә секцияһында ентекле шөғөлләнгән бер төркөм тәрбиәләнеүселәрен бер аҙналыҡ йәйге лагерға алып сыҡты\nКаратэ кекусинкай буйынса Сибай ҡалаһы ойошмаһы етәсеһе Руслан Сәфиуллин йыл әйнәһендә секцияһында ентекле шөғөлләнгән бер төркөм тәрбиәләнеүселәрен бер аҙналыҡ йәйге лагерға алып сыҡты. Малайҙарға һәм ҡыҙҙарға Баймаҡ районының Иҫән ауылы янындағы Талҡаҫ күле буйындағы үҙенсәлекле ялдары бик оҡшаны. Әлбиттә, таңдан тороп йүгереүҙәр, күнекмәләр яһау еңелдән булмай. Шулай ҙа каратистар бирешмәй, тренерҙары һүҙенән сыҡмай. Балалар күл буйында гел генә күнекмәләр яһап, шөғөлләнеп кенә йөрөмәй, әлбиттә. Сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыусы Руслан Сәфиуллин уларҙы походға алып йөрөй, Ирәндектең иң бейек үренә алып менә, балыҡ тоторға өйрәтә, төрлө уйындар ойоштора.Талҡаҫта һыу инеүе үҙе тәнгә, йәнгә сихәт өҫтәй. Баланслы туҡланыу ҙа спортсыларҙың кәүҙәһен яҡшы торошта тоторға ярҙам итә.\n8 йәшлек Рамаҙан Харрасов лагерға үҙ ғүмерендә беренсе тапҡыр барған.\n--Иртәнсәк тороуҙары, йүгереүҙәр, тауға үрмәләүҙәр еңелдән булманы. Алай ҙа ҡыш буйы секцияла шөғөлләнгәнмен, шул ныҡ ярҙам итте. Беҙҙең менән ҡуша ҡыҙҙар ҙа ҡаршылыҡтарҙы оҫта үтергә өйрәнде,--тип тәьҫораттарын теҙә малай.\nАта-әсәләр ҙә балаларҙың ялынан ҡәнәғәт. “Өйҙә ҡайҙа барырға, нимә эшләргә белмәй, компьютер, планшетҡа текләп ултырғансы, тәбиғәт ҡосағында йөрөһөндәр. Руслан Рәфис улы балаларҙың сәләмәтлеген нығытыу өсөн барыһын да эшләй, ул-ҡыҙҙарыбыҙҙы көслө рухлы, ысын илһөйәр булып үҫергә өйрәтә. Уға рәхмәтебеҙ сикһеҙ,”—тип ҡыуана Рамаҙандың әсәһе Гөлирә Шәкир ҡыҙы.\nӘлегә каратистар тағы ялға китте. Әммә тыныс тормоштары оҙаҡ дауам итмәй, сөнки уларҙы Әбйәлил районының Ташбулат ауылында үтәсәк өлкә йыйындары көтә.


Квартиры на сутки в Минске Матвеевский пер., снять квартиру посуточно\nКвартиры на сутки Матвеевский пер.\nАкадемика Карского ул. Дубравинский пер. Ломоносова пер. Несвижская ул. Короленко ул. Калиновского ул. Ангарская ул. 3-я Щорса ул. 1-й Кольцова пер. Михайлова ул. 2-я Пржевальского ул. Одинцова ул. Партизанский пер. Автозаводской пер. Маяковского ул. 3-й Зубачева пер. Лынькова Михася ул. Павлова ул. Авангардный пер. Транспортный пер.


Доставка посылок из Барнаула в Томск - цены, сроки, условия.\nДоставка посылок из Барнаула в Томск\nНужен курьер? Наша компания выполнит доставку из Барнаула в Томск по следующим тарифам:\nОтправлять посылки из Барнаула в Томск с POSTBURO - верный выбор потому что:


Фильтр масляный (вставка) (O-115, O-116) (Арт.: AMDFL243 | Код: 00-00001387)\nФильтр масляный (C-518 526) (Арт.: FO0801 | Код: 00-00024872)\nФильтр гидравлический (вставка) (HF6376) (Арт.: H5510 | Код: 00-00010642)


Мәскәү менән Вашингтон Сүриәлә тыныслыҡты һаҡлау тураһында һөйләшеүҙәр алып барғанда, был илдең төп ҡалалары әле һаман гуманитар ярҙам алмаған. Йөк юлдарҙа именлек булмау сәбәпле сик буйынса туҡтап ҡалған. Рәсәй хәрбиҙәре ике көндә генә террорсыларҙың тыныслыҡты 60 тапҡыр боҙоуы тураһында хәбәр итә.\nФранцияла хәл ҡатмарлы булып ҡала. Хеҙмәт тураһындағы ҡануниәтте үҙгәртеүгә ҡаршылар акцияларын ҡайтанан дауам итте. Сираттағы демонстрация полиция менән һуғышыуға тиклем барып етте.\nҠытайға «Меранти» тайфуны ябырылған. 200-гә яҡын авиарейс тотҡарланған, караптар йөрөмәй. Хакимиәттәр халыҡҡа йорттарынан сыҡмаҫҡа саҡырып мөрәжәғәт иткән.\nБилдәле велоуҙышсылар Крис Фрум һәм Бредли Уиггинс допинг ҡулланғандар. Фрум допинг ҡулланырға миңә Бөтә Донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡ рөхсәт бирҙе тип белдергән. Баҡтиһәң, ул тыны ҡыҫылыуҙан яфаланған икән. Биш тапҡыр олимпия чемпионы Бредли Уиггинста ошо уҡ ауырыуҙан дауаланған.


Юлдыбай (Ейәнсура районы) — Башҡорт Википедияһы\n51°51′29″ с. ш. 56°38′27″ в. д.HGЯO\nЮлдыбай (Ейәнсура районы)\n80 226 804 008\n80 626 404 131\nЮлдыбай (рус. Юлдыбаево) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Абҙан ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804008.\nЮлдыбайға инеү стеллаһы\n3 Ревизия материалдарында\nҮҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың нәҫеле Абзан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған.\nАуы 1761 йылдан алып билдәле. Улус старшинаһы Юлдыбай Булатов исеме менән аталған. Икенсе исеме “сураш” этнонимы м‑н бәйле (ҡара: Үҫәргән). 1795 йылда 22 йортта 183 кеше йәшәгән, 1866 йылда Юлдыбайҙа (Сурашта) 58 йортта — 320 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ 4 һыу тирмәне теркәлгән.\nХалҡы: 1900 йылда — 496 кеше, 1920 йылда 443 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй (2002)\n1816 йылда Юлдыбай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.\nЮлдыбай ауылы Әселе йылғаһы (Һаҡмар йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.\nРайон үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 60 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙан): 10 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 32 км\nСәрмән урамы (рус. улица Сарман)\n↑ Түләбаев М.С. Үҫәргәндәр ере - Ейәнсура\n↑ 3,0 3,1 Юлдыбай, Сураш, Ейәнсура р‑нындағы ауыл\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Юлдыбай_(Ейәнсура_районы)&oldid=1133373 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:09 8 май 2022 үҙгәртелгән.


7 Февраль 2019, 19:02\nБеҙгә, оло йәштәгеләргә, йылы мөғәләмә булһа, тормошобоҙ йәмлерәк, проблемалар еңелерәк хәл ителгән кеүек. Был тәңгәлдә Һарыш ауылы халҡы фельдшер Рәмзиә Ғабдуллинанан уңды тиһәң, бер ҙә хата булмаҫ, моғайын. Ауырып медпунктҡа барһаң, ҡайтырға сыҡҡанда уҡ үҙеңдең яртылаш сихәтләнеүеңде тояһың. Изге күңеле, йылы һүҙе менән дә дауалай белә ул. Аҡыллы, ипле, үҙ эшенең бөтә нескәлеген белгән медицина хеҙмәткәренең булыуы ауыл халҡы өсөн бик яҡшы.\nБеҙгә, оло йәштәгеләргә, йылы мөғәләмә булһа, тормошобоҙ йәмлерәк, проблемалар еңелерәк хәл ителгән кеүек.Был тәңгәлдә Һарыш ауылы халҡы фельдшер Рәмзиә Ғабдуллинанан уңды тиһәң, бер ҙә хата булмаҫ, моғайын. Ауырып медпунктҡа барһаң, ҡайтырға сыҡҡанда уҡ үҙеңдең яртылаш сихәтләнеүеңде тояһың. Изге күңеле, йылы һүҙе менән дә дауалай белә ул. Аҡыллы, ипле, үҙ эшенең бөтә нескәлеген белгән медицина хеҙмәткәренең булыуы ауыл халҡы өсөн бик яҡшы.\nФельдшер-акушерлыҡ пункты һәр ваҡыт таҙа. Канализация, һыу үтмәгән тип тормай, Рәмзиә Хөснулла ҡыҙы ауылдаштарына ҡулынан килгәнсә уңайлы шарттар тыуҙырырға тырыша. Ярҙам һорап килгән һәр кешене яҡты йөҙ менән ҡаршы ала, фәһемле кәңәш биреп оҙатып ҡала.\nҺөнәри яҡтан ғына түгел, шәхси сифаттары менән дә һоҡландыра. Йортондағы тәртип уның уңғанлығы, эшһөйәрлеге тураһында һөйләй. Хәстәрлекле хужабикә, һөйөклө әсәй ҙә ул. Балаларын үҙ өлгөһөндә тәрбиәләп, бер үҙе аяҡҡа баҫтырҙы. Барыһы ла тырыш, тәртипле, кешелекле. Беҙ үҙебеҙҙең фельдшерыбыҙға еңел булмаған эшендә уңыштар теләп ҡалабыҙ.


с.Мещегарово ООО "Простор" посеяли 100 га овса | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» с.Мещегарово ООО "Простор" посеяли 100 га овса\nс.Мещегарово ООО "Простор" посеяли 100 га овса\nБойҙайҙы 300 гектар майҙанға сәсеү күҙаллана. Ерҙе тырматыуҙа Олег Куканов“ДТ-75” тракторында эшләһә, Сәлим Нуриев “Т-150” менән культивациялай. Сәсеү агрегатын Әбүзәр Исмәғилев “МТЗ-826” тракторында йөрөтһә, Дыуан күп профилле колледжының Малаяҙ филиалы студенттары Фәнис Мөхәмәтйәнов, Илмир Хыялов, Илсур Денисламов сәсеүселәр эшен атҡара. Данир Мөхәмәтйәров “ЮМЗ-6” тракторы менән баҫыуҙарҙы катуклай.


Баш ҡалала «Урал батыр» эпосының архив тексының баҫмаһы донъя күрҙе\nӨФӨ, 2015 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Өфөлә «Урал батыр» эпосының архив тексының факсимиль баҫмаһы донъя күрҙе. Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аңлатыуҙарынса, әлеге көнгә тиклем «Урал батыр» эпосының тәүге тексының тулы версияһы айырым китап булып баҫылып сыҡманы. Баҫманы ғилми хеҙмәткәр Гөлнар Юлдыбаева әҙерләгән.\n1910 йылда күренекле сәсән, фольклорсы һәм мәғрифәтсе Мөхәмәтша Буранғолов Баймаҡ районының Иҙрис һәм Икенсе Этҡол ауылдарында сәсәндәр Ғәбит Арғынбаев (1856-1921) менән Хәмит Әлмөхәмәтовтан (1861-1923) «Урал батыр» эпосын яҙып алған. Эпостың машинкала баҫылған башҡортса тексы һаҡланған. 1941 йылда Мөхәмәтша Буранғолов ошо тексты баҫмаға әҙерләй, әммә ул донъя күрмәй.\n«Урал батыр» эпосының башҡортса ҡыҫҡартылған варианты тәүге тапҡыр 1968 йылда «Ағиҙел» журналының 5-се һанында баҫыла. Шул ваҡыттан бирле эпостың тексын башҡорт, рус, инглиз, төрөк, немец, француз телдәрендә баҫтырыу буйынса ҙур эш башҡарылған.\nТиҫтәләрсә монографиялар, ошо ҡомартҡыны өйрәнеү проблемаларына арналған бер нисә конференция материалдары донъя күрҙе. «Урал батыр» эпосын өйрәнеү һәм популярлаштырыу әүҙемләште. 1998 йылдан алып — республика йәш сәсәндәр, 2010 йылдан эпосты сит телдәрҙә һөйләүселәр конкурсы дауам итә. «Башҡортостандың алтын ҡулсаһы: «Урал батыр» эпосы юлдары буйлап» туристик проекты әҙерләнгән.\n«Урал батыр» эпосы — «Башҡортостандың ете мөғжизәһе»нең береһе, ул ТӨРКСОЙ-ҙың матди булмаған мәҙәни мираҫ исемлегенә һәм ЮНЕСКО-ның яҡынса «Кешелек донъяһының рухи һәм матди булмаған мираҫтары» исемлегенә индерелгән.\nТеги:китап сығарыуурал батыр эпосы


Danfos USV-I клапан балансир.Ду20 003Z2132 купить | Ремлюкс\n-Danfos USV-I клапан балансир.Ду20 003Z2132\nDanfos USV-I клапан балансир.Ду20 003Z2132\nКод товара 013896\nВес, кг! 0,5\nКлапан балансир. Reon 1" 136545\nКлапан балансировочный Cimberio 1" CIM 727OT 10\nКомплект штуцеров для R206B 1/4" Giacomini P206 P206Y001 P206Y001\nКлапан балансировочный Cimberio 1"1/4 CIM 727OT 114\nКлапан балансировочный Cimberio 1/2 72715\nКлапан балансир. Reon 3/4"\nКлапан балансировочный Reon Ду 50 140678\nDanfos MSV-BD клапан балансир.Ду20 Kvs=6.6 003Z4002


Өфөлә урындағы скульпторҙар эшләгән Рудольф Нуриев һәйкәлен опера театры янында ҡуялар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n13:53, 18 февраля 2019 Мәҙәниәт\nКүренекле бейеүсе Рудольф Нуриевҡа һәйкәл Башҡорт опера һәм балет театры янындағы аллеяла ҡуйыла, тип хәбәр итте йәмәғәтселәр.\nФекер алышыуҙа монумент авторҙары, Өфөнөң Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы белгестәре ҡатнашты. Өфө авторҙары – скульптор Владимир Лобанов һәм архитектор Леонид Дубинский эшләгән монументты бейеүсенең данлы юлы башланған бина эргәһендә ҡуйырға тигән ҡарар ҡабул ителде.\n«Скульптураның бейеклеге – 2,5 метр, гранит постаменттың иһә 1 метр. Һәйкәлдең эскизы 2016 йылдың декабрендә үк Мәҙәниәт министрлығының асыҡ конкурсыһы еңеүсеһе тип танылған. Монумент авторҙары һүҙҙәренсә, ойоштороу һәм финанс мәсьәләләрен хәл итергә, заказсыны һәм проектты тормошҡа ашырыу ваҡытын билдәләргә ҡалған», — тип яҙа «Аргументы и факты» баҫмаһы 14 февралдә театр янында уҙған эш кәңәшмәһендә ҡатнашыусыларға һылтанма менән.\nӨфө мэрияһының матбуғат хеҙмәтендә мәғлүмәтте рәсми раҫламанылар.\nРудольф Нуриев — совет, британ һәм француз балет артисы һәм балетмейстеры, Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театры солисы. 1961 йылда труппаның Париждағы гастролдәре тамамланғас, сәйәси һыйыныу урыны һорай. 1941 йылда Рудольф әсәһе менән Башҡорт АССР-ына эвакуациялана. Өфөлә балалар фольклор ансамблендә бейей, Мәҙәниәт һарайында ошонда һөргөндә булған Петербург балеринаһы Анна Удальцовала шөғөлләнә.\nӨфөлә Башҡорт хореография колледжы һәм 1993 йылдан Башҡорт опера һәм балет театры сәхнәһендә уҙғарылған Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале, шулай уҡ ҡала урамдарының береһе Рудольф Нуриевтың исемен йөрөтә. Башҡорт опера һәм балет театрында Рудольф Нуриев музейы булдырылған. Шулай уҡ бейеүсе хөрмәтенә ҡалала мемориаль таҡтаташ һәм барельеф ҡуйылған.


Почтовый индекс улица Сыромятническая Ниж., г. Москва\n— ул. Сыромятническая Ниж.\nАдрес: улица Сыромятническая Ниж., г. Москва\nПочтовые отделения, обслуживающие ул. Сыромятническая Ниж.:\nНомера домов и почтовый индекс улица Сыромятническая Ниж., г. Москва:\n105120 1/4 стр 1, 1/4 стр 10, 1/4 стр 11, 1/4 стр 2, 1/4 стр 20, 1/4 стр 25, 1/4 стр 27, 1/4 стр 3, 1/4 стр 34, 1/4 стр 4, 1/4 стр 5, 1/4 стр 6, 1/4 стр 7, 1/4 стр 8, 10 стр 1, 10 стр 10, 10 стр 11, 10 стр 12, 10 стр 19, 10 стр 2, 10 стр 22, 10 стр 23, 10 стр 24, 10 стр 25, 10 стр 27, 10 стр 3, 10 стр 4, 10 стр 5, 10 стр 6, 10 стр 7, 10 стр 8, 10 стр 9, 10А стр 1, 11 стр 25, 11 стр 26, 11 стр 51, 11 стр 52, 11 стр 56, 11 стр 59, 11 стр 60, 11 стр 63, 11 стр 65, 11 стр 66, 11/1, 11/18, 11/2, 11/27, 11/5, 11/53, 11/54, 11/55, 11/58, 11/А, 11/Б, 2/3 стр 1, 2/3 стр 2, 5 стр 3, 5 стр 3А, 5 стр 4, 5/7 стр 19, 5/7 стр 22, 5/7 стр 23, 5/7 стр 24, 5/7 стр 25, 5/7 стр 27\nулица Сыромятническая Ниж. на карте: